AN COIMISIÚN EORPACH Lucsamburg, 13.7.2022 SWD(2022) 507 final DOICIMÉAD INMHEÁNACH OIBRE DE CHUID AN CHOIMISIÚIN Tuarascáil 2022 maidir leis an Smacht Reachta



Caibidil Tíre maidir le staid an smachta reachta in Éirinn a ghabhann leis an doiciméad Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún Tuarascáil 2022 maidir leis an Smacht Reachta



Staid an smachta reachta san Aontas Eorpach {COM(2022) 500 final} - {SWD(2022) 501 final} - {SWD(2022) 502 final} - {SWD(2022) 503 final} - {SWD(2022) 504 final} - {SWD(2022) 505 final} - {SWD(2022) 506 final} - {SWD(2022) 508 final} - {SWD(2022) 509 final} - {SWD(2022) 510 final} - {SWD(2022) 511 final} - {SWD(2022) 512 final} - {SWD(2022) 513 final} - {SWD(2022) 514 final} - {SWD(2022) 515 final} - {SWD(2022) 516 final} - {SWD(2022) 517 final} - {SWD(2022) 518 final} - {SWD(2022) 519 final} - {SWD(2022) 520 final} - {SWD(2022) 521 final} - {SWD(2022) 522 final} - {SWD(2022) 523 final} - {SWD(2022) 524 final} - {SWD(2022) 525 final} - {SWD(2022) 526 final} - {SWD(2022) 527 final}



Achoimre Táthar ag leanúint d’athchóirithe ar chóras ceartais na hÉireann. Cuireadh dréachtdlí nua síos i bParlaimint na hÉireann maidir le ceapacháin agus arduithe céime breithiúnacha. Bhunófaí Coimisiún um Cheapacháin Bhreithiúnacha faoin dlí sin. Cuireann an dréachtdlí srian leis an méid discréide a bhíonn ag an Rialtas agus ceapacháin á ndéanamh; mar sin féin, is ábhar imní é nach mbeidh tromlach soiléir breithiúna arna roghnú ag a bpiaraí ar an gCoimisiún. Ghlac Comhairle na mBreithiúna treoirlínte do na breithiúna maidir le hiompar agus eitic, ceist ina bhféadfadh ábhar imní a bheith ann go bhféadfaí polaitiú a dhéanamh ar phróiseas curtha as oifig na mbreithiúna mar gheall ar an ról agus an discréid atá fós ag an bParlaimint sa phróiseas sin. Thug an tArd‑Aighne scéim isteach chun ionadaíocht dhlíthiúil a sholáthar do bhreithiúna i gcás mí‑iompair. Is forbairt dhearfach é sin chun neamhspleáchas na mbreithiúna a neartú. Líonadh poist bhreithiúnacha bhreise san Ard‑Chúirt, ach tá an líon breithiúna in aghaidh an daonra fós íseal. Is ábhair imní fós iad na costais arda a bhaineann leis an dlíthíocht agus easnaimh sa chóras cúnaimh dlí, ach tá obair ar bun chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin sin. Tá dul chun cinn déanta ar dhigiteáil an cheartais nó glacadh le Straitéisí TFC agus sonraí. Táthar ag leanúint den obair athbhreithnithe ar an Acht um Chiontaí in aghaidh an Stáit a mhéid a bhaineann leis an gCúirt Chóiriúil Speisialta. Moladh dréachtdlí lena mbunófaí scéim cúitimh le haghaidh cásanna faid iomarcaigh in imeachtaí cúirte. Leanann Éire d’athbhreithniú a dhéanamh ar a struchtúr náisiúnta frithéillithe agus ar a straitéis náisiúnta frithéillithe. Cuireadh as d’fhorbairt na Straitéise Náisiúnta ilbhliantúla agus an Phlean Gníomhaíochta chun an Choireacht Eacnamaíoch agus an tÉilliú a Chomhrac de dheasca moilleanna ar bhuan‑Chomhairle Chomhairleach a bhunú. Tháinig acht nua um nós imeachta coiriúil i bhfeidhm in 2021 agus ba cheart go mbeifear in ann, dá bharr, déileáil ar bhealach níos éifeachtúla le cionta casta, lena n‑áirítear an t‑éilliú, ach tá tuilleadh athchóirithe fós ag teastáil chun an comhrac in aghaidh an éillithe a neartú. Tá tús curtha le hathbhreithniú ar an gcreat reachtach maidir leis an eitic, agus laigí sa reachtaíocht maidir le dearbhú sócmhainní san áireamh ann. Aidhm eile atá ag an athbhreithniú sin acmhainneacht an Choimisiúin um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí a neartú, nó níl aon chumhachtaí forfheidhmithe ag an gCoimisiún faoi láthair i bhformhór na réimsí a bhaineann lena raon feidhme. Tá reachtaíocht faoin sceithireacht á plé sa Pharlaimint faoi láthair agus meastar go rithfear í sa chéad leath de 2022. Maidir le hionchúisimh agus imscrúduithe i gcásanna éillithe, tá comhar maith ann idir na húdaráis ábhartha. Maille leis sin, cuireadh tús le neartú na n‑acmhainní le haghaidh ionchúiseamh cásanna éillithe, tráth a leanann an líon cásanna a bhraitear agus a imscrúdaítear de bheith ag méadú. Tá Éire ag cur athchóiriú reachtach ar dhlí na meán i gcrích, athchóiriú ar thug sí faoi i gcomhthéacs thrasuí Threoir athbhreithnithe Sheirbhísí na Meán Closamhairc. Tá bearta déanta ag na húdaráis chun an t‑ualach airgeadais a chuir an phaindéim ar ghnólachtaí sna meáin a mhaolú, agus chuidigh feachtais faisnéise poiblí maidir le paindéim COVID-19 chun tacú le hinmharthanacht na ngnólachtaí sna meáin. Cé go léiríonn figiúirí deireanacha go bhfuil caiteachas fógraíochta an stáit roinnte go cothrom idir gnólachtaí meán náisiúnta agus réigiúnacha araon, cuirtear isteach ar thrédhearcacht an phróisis cheal rialacha sonracha maidir le leithdháileadh cistí fógraíochta an stáit. Tá an timpeallacht ghairmiúil le haghaidh iriseoirí sábháilte go ginearálta, agus meastar go mbeidh tionchar dearfach ar obair na n‑iriseoirí ag an athchóiriú ar na rialacha clúmhillte atá ar bun faoi láthair. Tar éis plé maidir leis an mbealach a bpléitear billí nua, glacadh modhanna oibre nua chun feabhas a chur ar bhainistíocht an ghnó sa Pharlaimint. Athchreidiúnaíodh Coimisiún na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas le stádas A agus tá tuilleadh cistithe faighte aige. Tá sochaí shibhialta bheoga éagsúil in Éirinn, ach níor tapaíodh deis an athchóirithe ar an Acht Toghcháin chun aghaidh a thabhairt ar ábhair imní maidir le bacainní dlíthiúla roimh chistiú Eagraíochta na Sochaí Sibhialta. Moltaí Moltar d’Éirinn an méid seo a leanas a dhéanamh: ·A áirithiú go gcuirtear na caighdeáin Eorpacha maidir le ceapacháin bhreithiúnacha san áireamh san athchóiriú ar cheapachán agus ardú céime na mbreithiúna, a mhéid a bhaineann le comhdhéanamh an Choimisiúin um Cheapacháin Bhreithiúnacha. ·Leanúint de ghníomhaíochtaí arb aidhm dóibh costais na dlíthíochta a laghdú chun rochtain éifeachtach an cheartais a áirithiú, agus na caighdeáin Eorpacha maidir le costais díréireacha dlíthíochta agus le tionchar na gcostas sin ar rochtain na gcúirteanna á gcur san áireamh. ·An creat eitice atá ann faoi láthair a neartú maidir le cóid iompair, dearbhuithe sócmhainní, fáinní fí agus brústocaireacht i measc nithe eile, agus go háirithe ó thaobh inniúlacht faireacháin agus forfheidhmithe an Choimisiúin um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí de. ·Leanúint d’athchóiriú an Achta um Chlúmhilleadh chun an timpeallacht ghairmiúil le haghaidh iriseoirí a fheabhsú, agus na caighdeáin Eorpacha maidir le cosaint na n‑iriseoirí á gcur san áireamh. ·Bearta a dhéanamh chun aghaidh a thabhairt ar na bacainní dlíthiúla a bhaineann le rochtain eagraíochtaí na sochaí sibhialta ar an gcistiú. I.An Córas Dlí Dlínse dlí choitinn is ea Éire agus a breithiúna roinnte i mbrainse sibhialta agus i mbrainse coiriúil. Is é atá sa chóras cúirteanna cúirt achomhairc dheiridh (an Chúirt Uachtarach), Cúirt Achomhairc, agus cúirteanna céadchéime lena n‑áirítear Ard‑Chúirt, a bhfuil lándlínse aici i ngach ní coiriúil agus sibhialta, agus cúirteanna dlínse teoranta: an Chúirt Chuarda agus an Chúirt Dúiche a eagraítear ar bhonn geografach. Is cúirteanna gan ghiúiré iad na Cúirteanna Coiriúla Speisialta agus cuirtear cásanna paraimíleatacha, treascracha agus coireachta eagraithe chun trialach iontu. Thairis sin, oibríonn roinnt binsí speisialaithe i réimsí éagsúla. Bunaíodh Comhairle Breithiúna in 2019. Is é Uachtarán na hÉireann, ag gníomhú dó ar chomhairle an Rialtais, a cheapann na breithiúna. Tá sé de chúram ar an mBord Comhairleach um Cheapacháin Bhreithiúna (BCCB) iarrthóirí oiriúnacha a roghnú lena gceapadh. Ní cuid den bhrainse breithiúnach í an tseirbhís ionchúisimh. Is é an tArd‑Aighne is comhairleach don Rialtas i gcúrsaí dlí. Tá dhá chineál dlíodóirí i ngairm an dlí – aturnaetha, a ndéanann Dlí‑Chumann na hÉireann ionadaíocht orthu, agus abhcóidí, a ndéanann Barra na hÉireann ionadaíocht orthu go ginearálta. Is é an tÚdarás Rialála Seirbhísí Dlí rialtóir reachtúil náisiúnta na hÉireann ar an dá bhrainse de ghairm an dlí. Comhlacht neamhspleách is ea é a bunaíodh in 2016. Neamhspleáchas Leanann an bhraistint faoin neamhspleáchas breithiúnach in Éirinn de bheith ard i measc an phobail trí chéile agus an‑ard i measc cuideachtaí. Go foriomlán, is í braistint 73 % den phobal trí chéile agus 77 % de na cuideachtaí go bhfuil leibhéal neamhspleáchais na gcúirteanna agus na mbreithiúna ‘sách maith nó an‑mhaith’ in 2022. De réir sonraí i Scórchlár Ceartais an Aontais Eorpaigh 2022, tá an leibhéal sin ard, i gcás an phobail trí chéile, agus an‑ard, i gcás na gcuideachtaí, go leanúnach ó 2016. Tá braistint an neamhspleáchais bhreithiúnaigh i measc an phobail trí chéile ar an leibhéal céanna ar a raibh in 2021. Tá ardú beag tagtha ar bhraistint an neamhspleáchais bhreithiúnaigh i measc na gcuideachtaí ó 2021 (76 %) ach tá sí níos ísle ná mar a bhí in 2016 (79 %). Tá ábhair imní áirithe ag baint le comhdhéanamh an Choimisiúin um Cheapacháin Bhreithiúnacha is beartaithe a bhunú leis an mBille fá Choimisiún um Cheapacháin Bhreithiúnacha. An 8 Aibreán 2022, chuir an Rialtas dréachtdlí síos sa Pharlaimint maidir le ceapachán na mbreithiúna agus lena n‑arduithe céime. Déantar foráil leis maidir le Coimisiún um Cheapacháin Bhreithiúnacha a bhunú a bheadh comhdhéanta de naonúr comhaltaí agus a ghabhfadh ionad an Bhoird Chomhairligh um Cheapacháin Bhreithiúna atá ann faoi láthair. Is é an Príomh‑Bhreitheamh a bheadh ina chathaoirleach ar an gCoimisiún agus bheadh triúr comhaltaí breithimh air agus ceathrar comhaltaí tuata, chomh maith leis an Ard‑Aighne nach mbeadh cead vótála aigesean. Mar sin, beidh ochtar comhaltaí vótála air, ceathrar breithiúna agus ceathrar tuataí. Tá roinnt forálacha curtha leis an dréachtdlí tar éis comhairliúcháin le páirtithe leasmhara, amhail an nós imeachta um cheapacháin agus um arduithe céime a aontú. Tá ráthaíochtaí áirithe breise sa dréachtdlí lena srianfar an méid discréide a bheidh ag an Rialtas agus ceapacháin á ndéanamh. Go háirithe, foráiltear leis an dréachtdlí go gcuirfidh an Coimisiún triúr iarrthóirí faoi bhráid an Rialtais, maille le dhá mholadh breise le haghaidh gach folúntais breise a bheidh i gceist. Sa bhreis air sin, nuair a bheidh duine le hainmniú ag an Rialtas lena cheapadh nó lena thoghadh chun oifige breithiúnaí, ní chuirfidh sé aon duine san áireamh ach amháin daoine arna moladh ag an gCoimisiún. Dá bhrí sin, cuireann an córas seo srian níos fearr le discréid an Rialtais le hais chóras an liosta de sheacht n‑ainm atá ann faoi láthair nó an chórais a moladh sa Scéim Ghinearálta ina mbeadh cúig iarrthóir ann gan rangú orthu. Dá ainneoin sin, mar a luadh cheana i dTuarascáil 2021 maidir leis an Smacht Reachta, ní dhéantar foráil le comhdhéanamh an Choimisiúin atá beartaithe go mbeidh tromlach soiléir air de bhreithiúna arna roghnú ag a bpiaraí. Sa bhreis air sin, chonacthas do pháirtithe leasmhara gurbh ábhar imní é an tArd‑Aighne a bheith ina chomhalta den Choimisiún, gan cead vótála, de bhrí oifige. Tá sé tábhachtach go ráthófar an neamhspleáchas dlíthiúil, i gcomhréir le dlí an Aontais agus aird á tabhairt ar chaighdeáin Eorpacha, leis an athchóiriú críochnaitheach a fhormheasfar sa Pharlaimint. Tá treoirlínte do na breithiúna maidir le hiompar agus eitic glactha ag Comhairle na mBreithiúna. An 4 Feabhra 2022, d’fhormheas Comhairle na mBreithiúna treoirlínte do na breithiúna maidir le hiompar agus eitic. Ba é Coiste Chomhairle na mBreithiúna um Iompar Breithiúnach a d’ullmhaigh na treoirlínte agus d’fhormheas na 167 gcomhalta den Chomhairle iad d’aon toil. Tá struchtúr na dtreoirlínte i gcomhréir le prionsabail Ghrúpa Breithiúnach 2002 na Náisiún Aontaithe maidir leis an Ionracas Breithiúnach a Neartú, ar a dtugtar ‘Prionsabail Bangalore’: an neamhspleáchas breithiúnach, an neamhchlaontacht, an t‑ionracas, an comhionannas, an cuibheas, an inniúlacht agus an dúthracht, agus an comhionannas. Soláthraíonn siad an creat le haghaidh nós imeachta mionsonraithe maidir le gearáin a bhaineann le hiompar breithiúnach, mar a leagtar amach san Acht um Chomhairle na mBreithiúna, 2019. Is ar an bParlaimint fós, áfach, an cúram cinneadh a dhéanamh breitheamh a chur as oifig agus tá lamháil discréide fós aici maidir leis sin. Mar a luaitear i dTuarascáil 2021 maidir leis an Smacht Reachta, d’fhéadfadh sin a bheith ina chúis imní ó thaobh pholaitiú féideartha an phróisis, fiú más próiseas é nár seoladh riamh go dtí seo. Bunaíodh scéim trína bhféadfaidh breithiúna ionadaíocht dhlíthiúil a fháil ón bPríomh‑Aturnae Stáit i gcás mí‑iompair. I mí Feabhra 2022, thug an tArd‑Aighne prótacal isteach lena sonraítear an nós imeachta agus na socruithe chun ionadaíocht dhlíthiúil a sholáthar do bhreitheamh i leith gearán roimh an gCoiste um Iompar Breithiúnach. Tugadh an prótacal isteach chun neamhspleáchas na mbreithiúna a chosaint agus chun a áirithiú go mbeidh ionadaíocht dhlíthiúil ar fáil do bhreithiúna i ndáil le haon líomhain mí‑iompair bhreithiúnaigh. Léiríonn an prótacal go mbeidh breithiúna i dteideal ionadaíocht dhlíthiúil a fháil, i gcás gearán, ó Oifig an Phríomh‑Aturnae Stáit; go háirithe, bunaítear painéal de sheisear abhcóidí sinsearacha agus seisear abhcóidí sóisearacha le go gcuirfear an prótacal chun feidhme. Is ar Oifig an Phríomh‑Aturnae Stáit a bheidh na costais uile a bhaineann leis an ionadaíocht dhlíthiúil sin. Beidh sé fós de shaoirse ag na breithiúna ionadaíocht dhlíthiúil a lorg lasmuigh de na socruithe sa phrótacal. De réir Chomhlachas Eorpach na mBreithiúna, tá tionchar dearfach ag an scéim sin ar neamhspleáchas na mbreithiúna in Éirinn.

D’fhéadfaí an córas le haghaidh neamhréireachtaí ag an Ard‑Aighne a neartú a thuilleadh. Faoi Bhunreacht na hÉireann is é an tArd‑Aighne is comhairleach don Rialtas i gcúrsaí dlí ach ní comhalta den Rialtas é. Níl aon riail ar bun maidir le fostaíocht shealadach a bheith ag an Ard‑Aighne a d’fhéadfadh a bheith ar neamhréir le feidhmiú a fheidhmeanna. Tá roinnt ráthaíochtaí dlíthiúla ann, mar sin féin. Is féidir, le cead an Rialtais, go mbeidh gealltanais dhlíthiúla cheana féin ag Ard‑Aighne nua-cheaptha nach mór dó iad a chur i gcrích chun a oibleagáidí gairmiúla a chomhlíonadh. Sa bhreis air sin, tá ceanglas dlíthiúil ar an Ard‑Aighne coinbhleachtaí leasa ábhartha a nochtadh go poiblí agus a fhíorú go bhfuil a chúrsaí cánach comhlíontach. Ní mór don Ard‑Aighne cloí leis an reachtaíocht coiscthe éillithe freisin agus bíonn oibleagáidí gairmiúla agus eiticiúla leanúnacha air ina cháil mar abhcóide cúirte i mbun cleachtaidh. De réir an traidisiúin, an té a cheaptar ina Ard‑Aighne, is abhcóide cúirte i mbun cleachtaidh a bhíonn ann go dtí go gceaptar, agus i gcás ina mbíonn nó ina bhfeictear go mbíonn coinbhleachta leasa ann i ndáil le comhaid dhlíthiúla Stáit a bhí ann cheana féin nó le comhaid nua a d’fhéadfadh a bheith ann le linn théarma oifige an Ard‑Aighne (mar shampla, i gcás ina raibh an Ard‑Aighne ina chomhairleach dlí do dhuine a bhí páirteach i ndlíthíocht in aghaidh an Stáit sular ceapadh é), is é an cleachtas go scaoileann an tArd‑Aighne é féin ón gcomhad a bhíonn i gceist. Dá sheanbhunaithe iad, is féidir go ndéanfaidh na cásanna sin a bhaineann le córas na neamhréireachtaí ag an Ard‑Aighne difear don bhraistint a bheidh ann maidir lena neamhspleáchas. Cáilíocht Tá méadú tagtha ar an líon breithiúna ar an Ard‑Chúirt ach tá líon na mbreithiúna in aghaidh an daonra fós íseal in Éirinn. I mí na Samhna 2021, d’fhormheas an Pharlaimint moladh ón Rialtas go líonfaí cúig phost breise san Ard‑Chúirt. Tá sé ráite ag Uachtarán na hArd‑Chúirte, áfach, go bhfuil breis breithiúna fós ag teastáil chun plé leis an riaráiste cásanna atá ann mar gheall ar an bpaindéim. Sa bhreis air sin, is lú go fóill an líon breithiúna in aghaidh an daonra in Éirinn ná in aon Bhallstát eile den Aontas. Tá coinne leis go bhfoilseofar tuarascáil na Meithle um Phleanáil Bhreithiúnach, meitheal a bhunaigh an Rialtas chun machnamh a dhéanamh ar an líon agus an cineál breithiúna a bheadh ag teastáil chun riar éifeachtúil an cheartais a áirithiú le linn na 5 bliana seo chugainn, i mí Dheireadh Fómhair 2022. Thairis sin, d’iarr an Rialtas ar OECD tabhairt faoi thaighde neamhspleách chun anailís chomparáideach a dhéanamh le tíortha OECD eile ó thaobh an líon breithiúna de. Bainfear úsáid as torthaí an taighde sin mar bhunús fianaiseach chun tacú le machnamh agus moltaí na Meithle. Leanann an Rialtas d’obair chun aghaidh a thabhairt ar an imní atá ann maidir le costais na dlíthíochta agus leis an gcóras cúnaimh dlí. Tar éis athbhreithniú ar Riar an Cheartais Shibhialta in 2020, tá ábhar imní fós ann maidir le costais na dlíthíochta in Éirinn. I mí Dheireadh Fómhair 2021, dúirt an tAire Dlí agus Cirt gur ródhaor na costais dlí in Éirinn agus gur bacainn iad roimh dhaoine agus iad ag iarraidh a gcearta a fheidhmiú os comhair na gcúirteanna. Tá fadhb faoi leith ag baint le neamh‑intuarthacht na gcostas i gcás caingne nach bhfuil íospartach i gceist leo, amhail caingne comhshaoil, nuair is é leas an phobail a lorgaíonn na dlíthithe seachas leas eacnamaíoch dá gcuid féin. Tá sé curtha in iúl go gcuirtear an fhadhb sin chun donais mar gheall ar an raon teoranta de dheiseanna in Éirinn le haghaidh réiteach malartach díospóidí. Tá Meitheal um chostais na dlíthíochta i mbun anailís eacnamaíoch ar shamhailtí agus modhanna chun costais na dlíthíochta a laghdú agus tá coinne leis go bhfoilseoidh sí a torthaí i mí an Mheithimh 2022. Tá tábhacht ag baint leis seo nó foráiltear le caighdeáin Eorpacha gur rud iad costais arda díréireacha ar féidir leo rochtain na gcúirteanna a shrianadh ar shaoránaigh. Maidir leis an gcúnamh dlí, tá an Bille um Chúnamh Dlíthiúil Sibhialta, 2021, ag gabháil tríd an bParlaimint. Sa bhreis air sin, tá scéim ghinearálta do Bhille um Chúnamh Dlíthiúil Coiriúil á hullmhú agus é d’aidhm aige riar na Scéime um Chúnamh Dlí Choiriúil a aistriú chuig an mBord um Chúnamh Dlíthiúil. Tá sé curtha in iúl ag páirtithe leasmhara gur ábhar imní é go bhfuil na ciorruithe a rinneadh ar na táillí cúnaimh dlí in 2008 fós i bhfeidhm, rud a spreagann abhcóidí gan ghairm sa chleachtadh coiriúil a leanúint ag an mBarra agus atá, dá réir sin, ina bhagairt ar an gcóras ceartais choiriúil. Le forbairt na réiteach digiteach, mar atá beartaithe sna straitéisí ceartais dhigitigh nua, cuirfear le digiteáil an cheartais, lena n‑áirítear úsáid na teicneolaíochta digití sna cúirteanna. I mí Dheireadh Fómhair 2021, d’fhoilsigh an tSeirbhís Chúirteanna a straitéis TFC 2021-2024. Sainaithnítear sa straitéis 6 phríomhthéama agus 42 ghníomhaíocht lena ndírítear ar leasuithe i réimse amhail teicneolaíocht na gcúirteanna agus bainistíocht dhigiteach na gcásanna, mar aon le feabhsuithe deisce agus bonneagair, slándáil agus athléimneacht TFC, agus rialachas TFC. Comhlánaíodh an straitéis TFC i mí na Nollag 2021 le straitéis sonraí arb aidhm di an rialachas sonraí agus na próisis slándála sonraí atá ann faoi láthair a neartú. Is féidir go rannchuideoidh na straitéisí sin leis na bearnaí atá ann faoi láthair ó thaobh dhigiteáil an cheartais de a leigheas. Go háirithe, tá scór na hÉireann faoi bhun mheán an Aontais i ndáil le húsáid na teicneolaíochta digití sna cúirteanna, uirlisí ríomhchumarsáide sna cúirteanna, réitigh dhigiteacha chun imeachtaí cúirte a reáchtáil agus a leanúint i gcásanna coiriúla, agus rialacha nós imeachta lena gceadaítear an teicneolaíocht dhigiteach i gcaingne. Tá sé tábhachtach freisin go bhféadfar, le digiteáil chóras ceartais na hÉireann, sonraí a bhailiú maidir le fad na n‑imeachtaí. Leanann den obair athbhreithnithe ar na hAchtanna um Chiontaí in aghaidh an Stáit. Tá an Grúpa athbhreithnithe ar na hAchtanna um Chiontaí in aghaidh an Stáit, arna bhunú i mí Feabhra 2021, ag leanúint dá chuid oibre. Bunaíodh an Grúpa tar éis éilimh ó na Náisiúin Aontaithe agus ón tsochaí shibhialta go ndéanfaí machnamh ar dheireadh a chur leis an gCúirt Choiriúil Speisialta, a bunaíodh in 1972 chun cásanna sceimhlitheoireachta agus coireachta eagraithe a láimhseáil, sin nó nós imeachta na Cúirte a neartú chun a áirithiú go n‑urramófaí an ceart chun triail chóir a fháil. Chuir an Grúpa tuarascáil eatramhach faoi bhráid an Aire Dlí agus Cirt i mí Lúnasa 2021. Éifeachtúlacht Ní dhéantar measúnú go córasach ar fhad na n‑imeachtaí cúirte. Níl aon chóras ann chun meastóireacht thráthrialta ar bhonn táscairí sainithe a dhéanamh ar fheidhmíocht na gcúirteanna. Dá bhrí sin, ní sholáthraítear aon fhaisnéis sa Scórchlár Ceartais maidir le fad na n‑imeachtaí, ach amháin maidir le ráta réitithe na gcásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála. Tá sé sin ar na rátaí is ísle san Aontas. Tá faisnéis áirithe ar fáil sna tuarascálacha bliantúla ón tSeirbhís Chúirteanna. Léiríonn na tuarascálacha sin gurbh é 660 lá meánfhad na n‑imeachtaí san Ard‑Chúirt in 2020. Ba laghdú é sin de thart ar 125 lá ó 2019. Tháinig méadú beag, áfach, ar fhad na n‑imeachtaí i gcásanna coiriúla maidir le cionta achoimre (méadú de thart ar 33 lá le hais 2019). Tháinig laghdú mór ar fhad na n‑imeachtaí sa Chúirt Achomhairc i gcásanna sibhialta (ó 1220 lá in 2019 go 579 lá in 2020) agus i gcásanna coiriúla (ó 705 lá in 2019 go 371 lá in 2020) araon. Tháinig laghdú ar mheánfhad na n‑imeachtaí sa Chúirt Uachtarach freisin, ach tá sé fós an‑fhada (2513 lá in 2020). Bheadh sé tábhachtach na sonraí maidir le fad na n‑imeachtaí a thaifead go córasach i gcomhréir le modheolaíocht an Choimisiúin Eorpaigh um Éifeachtúlacht an Cheartais (CEPEJ) de chuid Chomhairle na hEorpa. Tá scéim cúitimh molta ag an Rialtas le haghaidh cásanna faid iomarcaigh in imeachtaí cúirte. Reachtaíocht lena mbunófaí scéim cúitimh chun damáistí a dhámhachtain i gcás imeachtaí cúirte fadálacha, is ceanglas é atá ar feitheamh le fada ó d’eascair sé ó bhreithiúnas ón gCúirt Eorpach um Chearta an Duine (ECtHR) in 2010. D’fhormheas an Rialtas Scéim Ghinearálta an dlí lena mbunófaí scéim cúitimh le haghaidh cásanna faid iomarcaigh in imeachtaí cúirte an 21 Iúil 2021. Is é is príomhaidhm di foráil a dhéanamh maidir le Bord Measúnaithe neamhspleách a bhunú chun measúnú céadchéime a dhéanamh ar éilimh maidir le moill in imeachtaí cúirte agus cúiteamh a dhámhachtain i gcás inarb iomchuí. Déanann an Scéim Ghinearálta foráil freisin maidir leis na nósanna imeachta a bheidh le leanúint ag an mBord agus maidir leis na critéir faoina ndéanfar measúnú ar éilimh agus ar chúiteamh, trí thagairt do na critéir agus na prionsabail a chuireann an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i bhfeidhm i gcásanna moille. II.An Creat Frithéillithe Is ar roinnt údarás poiblí atá an fhreagracht an t‑éilliú a chomhrac agus a chosc in Éirinn. Déanann an péas náisiúnta (An Garda Síochána), agus go sonrach Biúró Náisiúnta an Gharda Síochána um Choireacht Eacnamaíoch (BNGSCE), an t‑éilliú a imscrúdú agus a chosc. Tá Aonad Frithbhreabaireachta agus Frithéillithe speisialaithe in BNGSCE a dhéanann formhaoirseacht ar imscrúduithe ar bhreabaireacht agus éilliú ar an leibhéal náisiúnta. Laistigh den phéas náisiúnta, is ar Aonad Frithéillithe an Gharda an fhreagracht as an ionracas a chur chun cinn agus an t‑éilliú a bhrath agus a imscrúdú. Déanann Coimisiún Ombudsman an Gharda Síochána imscrúdú ar chásanna mí‑iompair sa phéas náisiúnta a dhéanann difear do leas an phobail. Leanann an Coimisiún um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí (CCOP) d’fhormhaoirseacht a dhéanamh ar an gcreat ionracais le haghaidh oifigigh phoiblí, lena n‑áirítear coinbhleachtaí leasa, brústocaireacht, agus maoiniú na bpáirtithe, agus maidir leis sin soláthraíonn sé comhairle do shealbhóirí oifige freisin. Is é braistint na saineolaithe agus na bhfeidhmeannach gnó go bhfuil an leibhéal éillithe san earnáil phoiblí fós measartha íseal. In Innéacs 2021 na Braistinte i dtaca le hÉilliú de chuid Transparency International fuair Éire scór 74/100 agus tá sí sa 6ú rang san Aontas Eorpach agus sa 13ú rang ar domhan. Tá an bhraistint sin measartha cobhsaí le 5 bliana anuas. Léiríonn Eorabharaiméadar Speisialta 2022 faoin Éilliú go measann 59 % den lucht freagartha go bhfuil éilliú forleathan ann ina dtír féin (meán an Aontais: 68 %) agus go mbraitheann 16 % acu go ndéanann an t‑éilliú difear dóibh ina saol laethúil (meán an Aontais: 24 %). Maidir le gnólachtaí, measann 28 % de na gnólachtaí go bhfuil éilliú forleathan ann (meán an Aontais: 63 %) agus measann 7 % acu gur fadhb é an t‑éilliú agus gnó á dhéanamh (meán an Aontais: 34 %). Thairis sin, feictear do 32 % den lucht freagartha go ndéantar a dhóthain ionchúiseamh rathúil chun daoine a dhíspreagadh ó chleachtais éillitheachta (meán an Aontais: 34 %) agus measann 26 % de na gnólachtaí go ngearrtar pionóis iomchuí ar dhaoine agus ar ghnólachtaí a bheirtear orthu agus iad ag breabadh oifigigh shinsearacha (meán an Aontais: 29 %) . Tá dul chun cinn mall á dhéanamh ar phlean an Rialtais athbhreithniú a dhéanamh ar an struchtúr náisiúnta frithéillithe agus an straitéis náisiúnta frithéillithe. I ndiaidh athbhreithniú 2020, ar a dtugtar ‘Athbhreithniú Hamilton’, d’fhoilsigh an Rialtas plean chun na moltaí a rinneadh ann a chur chun feidhme. Áiríodh ar ghealltanais an Rialtais buan‑Chomhairle Chomhairleach a bhunú, agus bunaíodh í, tar éis moill áirithe, i mí na Bealtaine 2022. Beidh an Chomhairle comhdhéanta de Chathaoirleach agus de sheisear ionadaithe ó earnálacha an ghnó agus an airgeadais, ón saol acadúil agus ón tsochaí shibhialta. Beidh an Chomhairle Chomhairleach freagrach as an bhfreagairt straitéiseach agus bheartais ar an éilliú agus as dréachtú na straitéise frithéillithe a chomhordú. Chuir an mhoill ar a bunú isteach ar fhorbairt na Straitéise Náisiúnta ilbhliantúla agus an Phlean Gníomhaíochta chun an Choireacht Eacnamaíoch agus an tÉilliú a Chomhrac. Ach a mbeidh an Chomhairle Chomhairleach i mbun feidhme, cuirfear tús le dréachtú na straitéise. Tá coinne leis go mbeidh an dréacht ullamh le linn 2023. Sa bhreis air sin, bunaíodh buanfhóram d’ionadaithe sinsearacha ó ghníomhaireachtaí imscrúdaithe éagsúla i mí an Mheithimh 2021, agus rannchuidíonn sé leis an gcur chuige straitéiseach chun an t‑éilliú a chomhrac a chur chun feidhme go hoibríochtúil, leis an gcomhar a fheabhsú agus le cainéal a chur ar fáil chun faisnéis a mhalartú. Cuireann an fóram comhchláir oiliúna ar fáil d’imscrúdaitheoirí éillithe agus tá sé ag bailiú faisnéise faoi láthair chun bearnaí reachtacha a bhaineann le roinnt na faisnéise a shainaithint, i measc moltaí reachtacha eile. Tá athchóirithe eile atá beartaithe sa phlean cur chun feidhme, amhail an creat le haghaidh na heitice in oifigí poiblí a athbhreithniú nó acmhainní a sholáthar do chomhlachtaí speisialaithe, fós ar feitheamh, agus níor cuireadh aon chéim bhreise in iúl go dtí seo. Cé go bhfuil creat cuimsitheach dlí choiriúil ann chun aghaidh a thabhairt ar an éilliú agus ar an mbreabaireacht, d’fhéadfaí an comhrac in aghaidh an éillithe a neartú le tuilleadh athchóirithe. Foráiltear leis an Acht um Cheartas Coiriúil 2018 go gcoiriúlaítear raon leathan cionta a bhaineann leis an éilliú, lena n‑áirítear an bhreabaireacht eachtrach, agus bunaítear pionóis athchomhairleacha lena n‑áirítear pianbhreitheanna suas le 10 mbliana agus fíneálacha neamhtheoranta ar chiontú críochnaitheach. Tar éis athbhreithniú Hamilton, tá an Roinn Dlí agus Cirt ag leanúint den obair chun na tosaíochtaí reachtacha a cuireadh i dtábhacht sa Tuarascáil maidir leis an Smacht Reachta anuraidh a chur chun feidhme. Tháinig an tAcht nua um Nós Imeachta Coiriúil, 2021, i bhfeidhm i mí Feabhra 2022. Tugtar réamhéisteachtaí trialach isteach leis an Acht chun na páirtithe a ullmhú roimh thrialacha, agus is é is aidhm don Acht na próisis lena láimhseáiltear cionta coiriúla casta amhail coireacht an bhóna bháin a thabhairt chun éifeachtúlachta. Ina theannta sin, roinnt athbhreithnithe reachtacha tábhachtacha dá raibh beartaithe ag an Rialtas, níor tugadh aghaidh orthu go fóill agus ní mór tuilleadh airde a thabhairt orthu. Baineann na hathbhreithnithe sin le cionta camastaíola tairiscintí a chur leis an dlí iomaíochta agus leis na rialacha soláthair phoiblí, agus leis an gcreat eitice a neartú chun aghaidh a thabhairt ar mhí‑iompar ó iarfheisirí agus ó iarshealbhóirí oifigí poiblí. Cruthaíodh éifeachtacht an chomhair laistigh den phéas agus den tseirbhís ionchúiseamh, agus idir an dá sheirbhís, chun an t‑éilliú a imscrúdú agus a ionchúiseamh. Cúram comhroinnte laistigh den phéas náisiúnta is ea imscrúdú na gcionta éillithe, agus páirt ag BNGSCE agus ag a Aonad Frithbhreabaireachta agus Frithéillithe speisialaithe ann. Sa bhreis air sin, bhunaigh Éire aonad frithéillithe tiomnaithe laistigh den phéas náisiúnta le deireanas, mar atá, Aonad Frithbhreabaireachta agus Frithéillithe an Gharda, chun an t‑éilliú a imscrúdú agus a chosc laistigh den phéas, ach níor tuairiscíodh aon chás mí‑iompair go dtí seo. Ard‑Cheannfort atá i gceannas ar Aonad Frithbhreabaireachta agus Frithéillithe an Gharda agus tá beirt Bhleachtairí Ceannfoirt chomh maith le 23 oifigeach péas ar chéimeanna eile freagrach di. Tá rannóg ionracais san aonad speisialaithe sin chun an iompraíocht eiticiúil agus an ghairmiúlacht a spreagadh ar fud an phéas náisiúnta. Is í Oifig an Stiúrthóra Ionchúiseamh Poiblí (OSIP) atá fós i gceannas ar chionta éillithe a ionchúiseamh agus bíonn Sain‑Aonad Coireachta Airgeadais na hOifige sin ag plé le cásanna fíorchasta. Féadfaidh an péas náisiúnta, áfach, cumhachtaí ionchúisimh arna dtarmligean ó OSIP a fheidhmiú chun ionchúiseamh a dhéanamh i dtrialacha achoimre sa Chúirt Dúiche i leith cionta áirithe is íseal tromchúis, lena n‑áirítear cionta gada, láimhseála, agus brionnaithe. Ní áirítear cionta éillithe ar na cionta sin. Sna cásanna sin, is faoin bpéas náisiúnta machnamh a dhéanamh ar an ionchúiseamh, faoi réir na bparaiméadar agus na ráthaíochtaí dlíthiúla a leagtar síos i dTreoracha Ginearálta arna n‑eisiúint don phéas ag an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí. Tá grúpa ardleibhéil laistigh den Roinn Dlí agus Cirt i mbun athbhreithniú faoi láthair ar an ról ionchúisimh atá ag an bpéas náisiúnta, tar éis moladh in 2018 ón gCoimisiún um Thodhchaí na Póilíneachta in Éirinn go mbainfí gach cumhacht ionchúisimh den phéas. Sannadh tuilleadh acmhainní ar imscrúdú agus ionchúiseamh an éillithe, agus leanann an líon cásanna a bhraitear agus a imscrúdaítear de bheith ag méadú. Tá beart déanta ag an Rialtas maidir leis an staid chriticiúil ó thaobh acmhainní de in Oifig an Stiúrthóra Ionchúiseamh Poiblí, nó lean an t‑ualach oibre de bheith ag méadú in 2021. Tá sé deimhnithe ag OSIP go mbeidh a fhoireann á méadú le 35 phost nua, sa chaoi go mbeidh 260 post ann go hiomlán. Baineann an leithdháileadh sin leis an Oifig iomlán agus níl sé teoranta do chionta éillithe. Níl gach post líonta ná sannta go dtí seo. Tá triúr ball foirne dlíthiúil i Sain‑Aonaid Coireachta Airgeadais OSIP faoi láthair. Is é feidhm an Aonaid sin líon beag cásanna airgeadais a láimhseáil a bhfuil tábhacht straitéiseach ag baint leo, roinnt cásanna éillithe san áireamh. Cé gur méadaíodh an fhoireann sa phéas le 22 bhall foirne nua a sannadh ar BNGSCE ó anuraidh, ní leor na hacmhainní sin go fóill chun cásanna éillithe a láimhseáil go héifeachtach. Tá straitéis fhadtéarmach á forbairt faoi láthair ag an bpéas náisiúnta chun acmhainní a chur ar fáil do BNGSCE, ach ní léir go fóill an sannfar foireann bhreise ar a Aonad Frithbhreabaireachta agus Frithéillithe speisialaithe. Tá an Rialtas i mbun athbhreithniú ar an gcreat reachtach eitice agus é i gceist aige moladh reachtach lena athchóiriú a dhéanamh faoi dheireadh na bliana. Rialacha na hÉireann maidir le coinbhleachtaí leasa, níl siad comhchuibhithe idir an leibhéal náisiúnta agus leibhéal an rialtais áitiúil. Mar a tuairiscíodh anuraidh, is tosaíocht reachtach ag an Rialtas é an creat dlíthiúil chun coinbhleachtaí leasa in oifigí poiblí a chosc a chomhdhlúthú agus a neartú . Tá measúnú á dhéanamh faoi láthair ag an Aire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe ar thorthaí an chomhairliúcháin phoiblí, ar cuireadh deireadh leis i mí Eanáir 2022. Chuir torthaí an chomhairliúcháin i dtábhacht go raibh gá le rialacha eitice comhchuibhithe agus ardaíodh ábhair imní iontu maidir le hinniúlachtaí imscrúdaithe CCOP a bheith teoranta agus gan cumhachtaí forfheidhmithe a bheith aige. Tá sé mar aidhm ag an athbhreithniú an córas ionracais le haghaidh oifigigh phoiblí a chomhdhlúthú. Is é is pointe tosaigh dó an dréacht‑Bhille um Chaighdeáin san Earnáil Phoiblí, 2015, Bille nárbh fhéidir a chomhaontú sular scor an Pharlaimint in 2020. Aidhm eile atá ag an athbhreithniú réitigh dhlíthiúla a sholáthar le haghaidh cásanna mí‑iompair in oifigí poiblí, go háirithe i gcás iarfheisirí. Cá go mbeidh toradh an athbhreithnithe ar fáil le linn shamhradh 2022, ní thíolacfaidh an Rialtas an t‑athbhreithniú molta go dtí níos déanaí i mbliana. Feidhmíonn an creat ionracais atá ann faoi láthair mar bhonn reachtach do chóid iompair le haghaidh sealbhóirí oifige, státseirbhíseach, agus feisirí. Córais ionracais éagsúla a bheith ann ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal áitiúil, áfach, is cúis mhearbhaill é maidir leis na ceanglais eitice ba cheart a chur i bhfeidhm ar oifigigh phoiblí. Leanann CCOP d’fhaireachán a dhéanamh ar na cóid agus d’oiliúint eitice a sholáthar ach tá cumhachtaí forfheidhmithe in easnamh air. Bíonn imscrúduithe CCOP i gcásanna mí‑iompair ar fáil don phobal agus foilsítear tuarascálacha mheasúnaithe agus preaseisiúintí ina ndiaidh. Níl na hoibleagáidí maidir le dearbhú sócmhainní iomlán go fóill agus tá siad faoi athbhreithniú faoi láthair. Tá feidhm ag rialacha maidir le dearbhuithe sócmhainní agus leasanna ar shealbhóirí oifigí poiblí, ar fheisirí agus ar státseirbhísigh faoi na hAchtanna Eitice. Is ar na feisirí amháin, áfach, atá oibleagáid a leasanna a dhearbhú go poiblí agus ráitis bhliantúla a chur faoi bhráid CCOP. Mar a tuairiscíodh roimhe seo, áfach, tá raon ábhartha na ndearbhuithe fós teoranta, ós rud é nach gcumhdaíonn siad dliteanais mhóra agus/nó baint airgeadais nó eacnamaíoch. Mar a luaitear thuas, tá gealltanas tugtha ag an Rialtas athbhreithniú a dhéanamh ar an gcreat reachtach le haghaidh na heitice, lena n‑áirítear an córas dearbhaithe sócmhainní. Leanfar den obair sin le linn 2022 agus beidh ceist chumhachtaí forfheidhmithe CCOP san áireamh. Cumhdóidh an t‑athchóiriú nochtadh córasach na gcoinbhleachtaí leasa iarbhír agus féideartha. Leanann CCOP d’imscrúdú a dhéanamh ar sháruithe féideartha ar an Acht um Brústocaireacht a Rialáil, 2015. Déantar foráil maidir le tacar cuimsitheach rialacha i gcreat dlíthiúil na hÉireann don bhrústocaireacht. Leis an Acht um Brústocaireacht a Rialáil, 2015 agus an dá athbhreithniú reachtúil air, áirithítear leibhéal áirithe trédhearcachta sna gníomhaíochtaí brústocaireachta trí bhíthin clár éigeantach d’ionadaithe leasanna, arb é atá ann córas poiblí bunaithe ar an ngréasán faoi fhormhaoirseacht CCOP. Déantar foráil san Acht um Brústocaireacht a Rialáil, 2015 maidir le tréimhse mharana bliana freisin. Níl aon fhoráil forfheidhmithe ann faoi láthair, áfach, a bhaineann leis na srianta iarfhostaíochta. Tá ceanglas dlíthiúil ann tús a chur leis an tríú athbhreithniú reachtúil ar an Acht faoin 1 Meán Fómhair 2022. Tá sé curtha in iúl ag CCOP go bhféadfadh sé roinnt dá mholtaí a mholadh athuair, amhail smachtbhannaí a thabhairt isteach ar sháruithe ar an Acht ar a n‑áireofaí pionóis suas le EUR 15 000 agus toirmeasc 2 bhliain ar an mbrústocaireacht. Mar a tuairiscíodh anuraidh, tá roinnt cumhachtaí ag CCOP smachtbhannaí a fhorchur i leith neamhchomhlíonadh an Achta ag oifigigh phoiblí ainmnithe. Maidir le comhlíonadh na gceanglas i dtaca leis an trédhearcacht sa bhrústocaireacht, thuairiscigh CCOP gur tosaíodh trí imscrúdú le linn 2020 agus gur ionchúisíodh ceithre chás, ceann amháin acu a bhí fós os comhair na cúirte ag deireadh 2020 agus dhá cheann inar baineadh an chomhlíontacht amach sular eisíodh fíorasc. Tá an Bille um Nochtadh Cosanta (Leasú), 2022 go maith chun cinn sa phróiseas reachtach agus tá coinne leis go n‑achtófar é i lár mhí Iúil 2022. Is é is aidhm don Bhille Treoir an Aontais maidir le cosaint do lucht sceite eolais a thrasuí i ndlí na hÉireann. Go háirithe, leathnaíonn sé raon feidhme na reachtaíochta ionas go gcumhdófar saorálaithe, scairshealbhóirí, daoine atá nó a bhí ina mbaill de chomhlacht riaracháin, bainistíochta nó maoirseachta de chuid gnóthais, agus daoine nár cuireadh tús go fóill leis an gcaidreamh oibre leo. Tá tacaíocht airgeadais bhreise tugtha ag an Rialtas do Transparency International Ireland (TII) chun líne chabhrach dar teideal ‘Speak Up’ a oibriú chomh maith le lárionad comhairle dlí ina gcuirtear faisnéis agus comhairle ar fáil chun tacú le lucht sceite eolais agus le daoine a d’fhéadfadh eolas a sceitheadh. Ainmníodh TII freisin chun nochtaí cosanta a ghlacadh ó bhaill den Gharda a bhfuil amhras orthu go bhfuil éilliú ar siúl.

Tá imscrúduithe speisialta ar bun ag BNGSCE ar éilliú agus calaois a bhaineann leis an Íocaíocht Dífhostaíochta Phaindéime nua i dtaca le COVID-19. Tá cásanna ina líomhnaítear calaois agus éilliú i dtaca le COVID-19 faoi imscrúdú ag BNGSCE, go háirithe in earnálacha ar riosca ard lena n‑áirítear an soláthar poiblí agus an tsláinte. Tá roinnt Tuairiscí ar Idirbhearta Amhrasacha curtha isteach ag institiúidí airgeadais, tuairiscí lena líomhnaítear calaois a bhaineann le COVID-19 i réimsí amhail Íocaíocht Dífhostaíochta Phaindéime COVID-19 agus soláthar an trealaimh cosanta phearsanta. Is é Aonad na hÉireann um Fhaisnéis Airgeadais a ghlacann na tuairiscí sin agus a dhéanann anailís orthu agus a scaipeann iad más gá. III.Iolrachas na Meán agus Saoirse na Meán Creat dlí na hÉireann maidir le hiolrachas na meán, tá sé i mBunreacht na hÉireann, lena gceanglaítear ar an Stát feidhmiú na gceart bunúsach a ráthú, an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh agus saoirse an phreasa san áireamh. Tá creat seanbhunaithe féinrialála ann, bunaithe ar Oifig Ombudsman an Phreasa agus ar Chomhairle Phreasa na hÉireann, trínar féidir eagarthóirí agus iriseoirí a thabhairt chun cuntais os comhair aigne an phobail . I gcomhthéacs an trasuí atá ar bun ar Threoir athbhreithnithe Sheirbhísí na Meán Closamhairc, rinneadh roinnt bearta rialála chun creat na meán in Éirinn a chur ar bonn inmharthana ag féachaint do na hathruithe atá ag dul i bhfeidhm ar thimpeallacht na meán le blianta beaga anuas. Tá obair ullmhúcháin ar bun chun údarás rialála nua a bhunú le haghaidh na meán. Mar a luadh i dTuarascáil 2021 maidir leis an Smacht Reachta, beidh Coimisiún nua na Meán freagrach as formhaoirseacht a dhéanamh ar rialacháin cothrom le dáta i dtaca le seirbhísí craoltóireachta agus físeán ar éileamh agus ar an gcreat rialála nua maidir leis an tsábháilteacht ar líne. Beidh feidhmeanna ag Coimisiún na Meán freisin chun meáin iolraíocha, taighde, litríocht sna meáin, cosaint na leanaí, agus tacaíocht d’iriseoirí agus do chruthaitheoirí a chur chun cinn. Tá coinne leis go ngabhfaidh Coimisiún na Meán ionad Údarás Craolacháin na hÉireann in R1 2023. Idir an dá linn, tá gníomhaíocht ar bun chun leanúnachas na rialála craolacháin a áirithiú le linn an aistrithe ionsar an rialtóir nua. I gcáinaisnéis 2022, leithdháil an Rialtas EUR 5.5 milliún ar bhunú Choimisiún na Meán. Tháinig méadú ar an líon gearán a cuireadh faoi bhráid na gcomhlachtaí féinrialála in earnáil an phreasa. Cuireadh líon mór gearán faoi bhráid Oifig Ombudsman an Phreasa in 2021, gearáin a bhain go háirithe leis an tuairisceoireacht faoi phaindéim COVID-19 . Go suntasach, i gcéimeanna tosaigh phaindéim COVID-19, bhí roinnt ceisteanna ann maidir le hurramú an phríobháideachais agus cheart na ndaoine go mbeadh a bhfaisnéisí sláinte pearsanta príobháideach . Dá ainneoin sin, tháinig an tOmbudsman ar an gconclúid gur cosúil go ndearna na meáin, i bhformhór mór na gcásanna, clúdach cruinn fíorasach ar phaindéim COVID-19 . Tá timpeallacht rialála ar bun lena gcothaítear meáin seirbhíse poiblí neamhspleácha neamhchlaonta. Ceanglaítear leis an Acht Craolacháin, 2009, go mbeidh na craoltóirí seirbhíse poiblí neamhspleách ar thionchair Stáit agus ar thionchair pholaitiúla agus tráchtála a mhéid a bhaineann le táirgeadh an ábhair, le cur i láthair na nuachta agus le sainiú sceidil na gclár. Ceanglaítear freisin ar na craoltóirí seirbhíse poiblí cloí leis an gCód Cleachtais maidir le Rialachas Comhlachtaí Stáit agus le cleachtais agus nósanna imeachta rialachais, lena n‑áirítear cóid iompair, rialaithe inmheánaigh, agus nochta leasanna. Ceanglaítear ar chathaoirligh bhoird na gcraoltóirí seirbhíse poiblí a dheimhniú gach bliain don Aire Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán go gcloíonn a gcleachtais agus nósanna imeachta rialachais leis an gCód Cleachtais. Níl aon tuairisc ann maidir le hiarrachtaí ón rialtas nó ó pháirtithe polaitíochta cur isteach go díreach ar an ábhar eagarthóireachta nó ar ghníomhaíochtaí na meán seirbhíse poiblíMar sin féin, tá sé curtha in iúl gur ábhar riosca é an ról atá ag an Aire Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán agus na boird á gceapadh, mar aon leis an ról atá ag an Rialtas agus na hArd‑Stiúrthóirí á n‑earcú. Is rud é an cistiú teoranta freisin a cuireadh in iúl gur ábhar riosca é ó thaobh neamhspleáchas eagarthóireachta na gcraoltóirí seirbhíse poiblí de . D’éirigh an fhógraíocht Stáit níos tábhachtaí le linn phaindéim COVID-19 agus tá rialacha sonracha fós in easnamh. Tháinig méadú ar scaipeadh na fógraíochta Stáit le linn na paindéime. Fógraíocht a bheith á ceannach ag an Stát chun aghaidh a thabhairt ar bhearta COVID-19, is cosúil gur rud é a chuidigh le hinmharthanacht roinnt stáisiúin raidió. Mar a luadh i dTuarascáil 2020 maidir leis an Smacht Reachta, seachas na treoirlínte soláthair caighdeánacha, níl aon rialacha sa chreat dlí Éireannach maidir le ceannach na fógraíochta Stáit sna meáin, rud a chuireann isteach ar thrédhearcacht an tsásra lena roinntear an fhógraíocht Stáit ar ghnólachtaí meáin éagsúla . D’éiligh an Rialtas go gceannófaí fógraíocht COVID-19 ar bhealach cothrom sna meáin náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla. Léiríonn na figiúirí ó 2020 agus 2021 gur roinneadh an caiteachas ar fheachtais feasachta poiblí faoi COVID-19 go cothrom ar ghnólachtaí meáin náisiúnta agus réigiúnacha . Chuir deacrachtaí airgeadais le comhdhlúthú mhargadh na meán áitiúil. Chuir cruachás eacnamaíoch tar éis phaindéim COVID-19 faoi deara do roinnt gníomhaithe sna meáin áitiúla dul i mbun cumaisc chun a n‑inmharthanacht a chosaint, rud a chuir le comhdhlúthú na meán i roinnt limistéar den tír . Tá athbhreithniú spriocdhírithe ar an reachtaíocht maidir le cumaisc sna meáin ar bun faoi láthair d’fhonn leasuithe teicniúla a shainaithint lena n‑áiritheofaí go leanann córas chumaisc na meán de bheith ag oibriú go tréan . Rinneadh bearta breise chun cruachás eacnamaíoch earnáil na meán a mhaolú. Sna chéad chéimeanna den éigeandáil, chuir an Rialtas raon sásraí tacaíochta ar bun le haghaidh na ngnólachtaí uile a bhí faoi thionchar phaindéim COVID-19. Bhí eagraíochtaí sna meáin agus gairmithe féinfhostaithe sna meáin cumhdaithe faoi raon feidhme na Scéime Fóirdheontais Shealadaigh Pá COVID-19 agus na Scéime Fóirdheontais Pá Fostaíochta agus bhí siad i dteideal cur isteach ar na scéimeanna sin. In 2021 leithdháileadh EUR 4.9 milliún breise tríd an Scéim Fuaime agus Físe chun táirgeadh ábhair a chistiú agus chun tacú leis an tionscal closamhairc agus fuaime a bhí fós faoi dhrochthionchair mar gheall ar shrianta COVID-19. Tá creat dlí ar bun lena n‑áirithítear an ceart chun rochtana ar fhaisnéis. Príomhbheart náisiúnta is ea an tAcht um Shaoráil Faisnéise 2014, agus ina theannta sin tá bearta eile ann a bhaineann go sonrach le réimsí faoi leith, amhail na Rialacháin um Shonraí Oscailte agus Athúsáid Faisnéise Earnála Poiblí, 2021. Bunaítear roinnt cearta leis an Acht lena n‑áirítear an ceart chun taifid oifigiúla atá i seilbh Rann Rialtais nó comhlachtaí poiblí eile a rochtain. Oibrítear an tAcht um Shaoráil Faisnéise go héifeachtach sa chaoi go n‑áirithítear go bhfuil cosaint mhaith don cheart chun faisnéis a rochtain in Éirinn. Tá athbhreithniú cuimsitheach ar bun ar an Acht um Shaoráil Faisnéise d’fhonn an córas saorála faisnéise atá ann faoi láthair a neartú agus a nuachóiriú a thuilleadh. Tá coinne leis go gcríochnófar an t‑athbhreithniú le linn 2022. Timpeallacht ghairmiúil shábháilte atá fós ann, go ginearálta, le haghaidh iriseoirí. Tá saoirse mhór ag an bpreas in Éirinn agus na hiriseoirí in inmhe obair i dtimpeallacht fholláin shábháilte. Dá ainneoin sin, i mí na Bealtaine 2022, chláraigh ardán Chomhairle na hEorpa chun cosaint agus sábháilteacht na n‑iriseoirí a chur chun cinn an dara foláireamh riamh a taifeadadh maidir le hÉirinn ó bunaíodh an t‑ardán in 2015. Bhain an foláireamh le dhá imeacht clúmhillte a thionscain beirt Fheisirí de Pharlaimint na hEorpa in aghaidh an chraoltóra seirbhíse poiblí RTÉ . I mí Dheireadh Fómhair 2021, chláraigh an t‑ardán Mapping Media Freedom bagairt bháis a chuir feachtasóirí in aghaidh vacsaíní COVID-19 ar chraoltóir agus ar a fhoireann táirgíochta. Sainaithnítear raon roghanna athchóirithe breise i dTuarascáil ar Athbhreithniú ar an Acht um Chlúmhilleadh. Ní cion coiriúil é an clúmhilleadh in Éirinn. Dá réir sin, ní chiontaítear i gclúmhilleadh agus éistear cásanna clúmhillte mar éilimh dlíthíochta sibhialta. Is ard iad na costais dlí i gcaingne clúmhillte in Éirinn, áfach, agus is ualach trom iad ar na nuachtáin . An 1 Márta 2022 d’fhoilsigh an Roinn Dlí agus Cirt tuarascáil ar athbhreithniú ar an Acht um Chlúmhilleadh inar cuireadh i láthair roinnt de na hábhair imní a chuir geallsealbhóirí in iúl le linn comhairliúchán poiblí. Tá sé mar aidhm ag príomh‑mholtaí an Athbhreithnithe dámhachtainí díréireacha, costais dlí nach gá, agus moilleanna a laghdú i gcásanna clúmhillte agus cosaint níos soiléire a sholáthar d’iriseoireacht fhreagrach chun leas an phobail agus don tuairisceoireacht iniúchta . Fiosraítear freisin san Athbhreithniú maidir le sásra nua a thabhairt isteach i gcoinne cásanna dlí straitéiseacha i gcoinne rannpháirtíocht phoiblí (nó SLAPP) ionas go bhféadfadh cosantóirí a iarraidh, má thugtar imeachtaí orthu a gcreideann siad gur imeachtaí SLAPP iad, go ndíbhfí na himeachtaí sin go hachomair. Tá coinne leis go bhfoilseofar Scéim Ghinearálta an Bhille um Chlúmhilleadh (Leasú), bille is aidhm dó gnéithe de dhlí an chlúmhillte a thabhairt cothrom le dáta ar bhonn na moltaí a leagtar amach sa Tuarascáil ar an athbhreithniú reachtúil ar an Acht um Chlúmhilleadh 2009, in R4 2022 . IV.Saincheisteanna Institiúideacha Eile maidir le Srianta agus Ceartúcháin Córas parlaiminte dhá sheomra atá ag Éirinn: tá an Pharlaimint comhdhéanta de Theach Íochtarach agus de Theach Uachtarach. Tá ceart tionscanta reachtaíochta ag Airí Rialtais agus ag feisirí. Is í an Ard‑Chúirt a dhéanann an t‑athbhreithniú bunreachtúil agus ceart achomhairc chuig an gCúirt Achomhairc agus chuig an gCúirt Uachtarach. Is é Coimisiún na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas Institiúid Náisiúnta na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas. Tá oifigí an Ombudsman agus an Choimisinéara Faisnéise neamhspleách de réir dlí agus cleachtais araon. Institiúidí ábhartha eile i gcóras na srianta agus na gceartúchán is ea an tOmbudsman d’Óglaigh na hÉireann, Oifig an Ombudsman do Leanaí, agus an tÚdarás Náisiúnta Míchumais. Glacadh modhanna oibre nua d’fhonn feabhas a chur ar oibriú Thithe na Parlaiminte. I mí Iúil 2021, scríobh Uachtarán na hÉireann chuig Cathaoirligh Theach Uachtarach agus Theach Íochtarach na Parlaiminte agus chuir a imní in iúl maidir le feidhmiú an phróisis reachtaigh. Is é ab ábhar imní dó go mbíonn an plé faoi bhillí nua comhchruinnithe le linn achar gearr ama (go háirithe, le linn na coicíse roimh na sosanna), rud a imríonn drochthionchar ar an ngrinnscrúdú parlaiminte is ceart. I ngeall air sin, bhuail Uachtaráin an dá Theach Parlaiminte leis an Rialtais agus an Ard‑Aighne. Cuireadh cur chuige nua neamhfhoirmiúil ar bun lena bhfoilsítear roinnt de na billí is casta le linn na sosanna. Dá bharr sin, bíonn fáil ag feisirí agus ag an bpobal ar théacs an dréachtbhille roinnt seachtainí sula bpléitear é go foirmiúil, rud a fhágann gur féidir machnamh níos doimhne a dhéanamh ar a bhfuil ann. Ina theannta sin, ó mhí Iúil 2021, bíonn an Coiste Gnó ag tabhairt aire faoi leith do mholtaí a dhéantar faoi rith na reachtaíochta. Thairis sin, bhunaigh Cathaoirleach an Tí Íochtaraigh Fóram um Parlaimint Ionchuimsitheach atá Báúil don Teaghlach, agus chuir an Fóram sin a thuarascáil i láthair an 2 Samhain 2021. Ó thaobh an chomhraic in aghaidh phaindéim COVID-19 de, glacadh deich ngníomh reachtaíochta príomhúla le linn 2021, de réir an ghnáthnós imeachta reachtúil, agus clásail éagtha iontu. An 1 Eanáir 2022 bhí cur chun feidhme dhá threoirbhreithiúnas, arna dtabhairt i leith na hÉirinn ag an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine, ar feitheamh. An tráth sin, ba é 33 % ráta na dtreoirbhreithiúnas i leith na hÉireann ón 10 mbliana roimhe sin a bhí fós ar feitheamh, agus ba é 9 mbliana agus 7 mí an tréimhse mheánach lena raibh cur chun feidhme na mbreithiúnas ar feitheamh. Baineann an dara figiúir sin le fad na tréimhse nár cuireadh an dá bhreithiúnas chun feidhme, nó tá siad ar feitheamh le breis agus 8 mbliana. An 1 Iúil 2022, tá dhá threoirbhreithiúnas fós ann a bhfuil a gcur chun feidhme ar feitheamh . Athchreidiúnaíodh Coimisiún na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas le stádas A. D’athchreidiúnaigh Comhghuaillíocht Dhomhanda na nInstitiúidí Náisiúnta um Chearta an Duine de chuid na Náisiún Aontaithe Coimisiún na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas le stádas A. Sa tuarascáil uaithi, mhol an Chomhghuaillíocht ról an Choimisiúin i dtaca le cur chun cinn agus cosaint chearta an duine in Éirinn, agus rinne roinnt moltaí chun a ról a neartú a thuilleadh i gcóras na srianta agus na gceartúchán. Tar éis na tuarascála sin, chomhaontaigh an Rialtas cistiú breise a sholáthar chun a áirithiú go mbeidh an Coimisiún in ann raon feidhme iomlán a shainordaithe a chur chun feidhme go héifeachtach. Tá sochaí shibhialta beoga éagsúil in Éirinn, ach tá ábhair imní fós ann maidir le forálacha dlíthiúla lena rialaítear cistiú Eagraíochtaí na Sochaí Sibhialta. I mí Aibreáin 2022 chuir an Rialtas Bille um Athchóiriú Toghcháin síos agus déantar foráil leis maidir le Coimisiún Toghcháin a bhunú. Ach é a bheith bunaithe, déanfaidh an Coimisiún Toghcháin sin athbhreithniú cuimsitheach ar an Acht Toghcháin 1997, na rialacha maidir le rochtain eagraíochtaí na sochaí sibhialta ar an gcistiú san áireamh. Sa dréachtdlí níor tugadh aghaidh go díreach ar an imní a bhí ar eagraíochtaí sochaí sibhialta maidir le tionchar an toirmisc faoin Acht Toghcháin ar thabhartais thar thairseach áirithe a ghlacadh le haghaidh ‘críocha polaitiúla’ nó ó bhronntóirí iasachta. Tá ábhar imní curtha in iúl ag eagraíochtaí sochaí sibhialta freisin maidir leis an gcineál oibre stocaireachta a cheadaítear dóibh a dhéanamh, ag tagairt dóibh don nóta treoraíochta nuashonraithe a d’fhoilsigh an Rialálaí Carthanas in 2021, ina gcuirtear i dtábhacht na rialacha is infheidhme i gcás carthanais a dhéanann gníomhaíochtaí chun cúis pholaitiúil a chur chun cinn. Ina theannta sin, tá ábhar imní curtha in iúl maidir le ráitis phoiblí ó ionadaithe tofa a d’iarr go gcuirfí stad le cistiú eagraíochtaí sochaí sibhialta. I mí Aibreáin 2022 chuir an Rialtas scéim ghinearálta síos a d’fhágfadh, dá rithfí, go bhféadfadh eagraíochtaí um chearta an duine iarratas a dhéanamh a bheith cláraithe mar charthanas faoin gcuspóir carthanach cearta an duine a chur chun cinn. . Tá sé ráite gur cheart go gcuirfeadh sé sin deireadh le haon amhras a d’fhéadfadh a bheith ar chisteoirí maidir le tacaíocht a thabhairt d’eagraíochtaí um chearta an duine. Tuairiscítear méadú freisin ar an líon cásanna SLAPP a chuirtear ar lucht iarrtha athbhreithnithe breithiúnaigh, agus go háirithe ar eagraíochtaí comhshaoil. Tá cistiú curtha ar fáil ag an Rialtas don tsochaí shibhialta chun an smacht reachta a chur chun cinn in Éirinn. In 2021 bhronn an Roinn Gnóthaí Eachtracha deontas ar an gComhairle um Chearta an Duine trína Thionscnamh Cumarsáide faoin Aontas Eorpach chun an fheasacht a mhéadú ar cheisteanna smachta reachta agus ar an bpróiseas tuairiscithe laistigh d’eagraíochtaí sochaí sibhialta Éireannacha agus i measc an phobail trí chéile. Sa chomhthéacs sin, eagraíodh roinnt ócáidí agus comhdhálacha chun an fheasacht maidir le staid an smachta reachta in Éirinn a mhéadú agus chun eagraíochtaí sochaí sibhialta a ghríosú chun páirt ghníomhach a ghlacadh maidir le roinnt ceisteanna a bhaineann leis an smacht reachta. Iarscríbhinn I: Liosta na bhfoinsí de réir ord aibítre*

Is féidir teacht ar liosta na n‑aighneas a fuarthas i gcomhthéacs an chomhairliúcháin le haghaidh Thuairisc 2022 maidir leis an Smacht Reachta ag https://ec.europa.eu/info/publications/2022-rule-law-report‑targeted‑stakeholder-consultation_en . Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2021), Media pluralism monitor 2021 – country report on Ireland. Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2022), Media pluralism monitor 2022 – country report on Ireland. An Rialálaí Carthanas (2021), Guidance on Charities and the Promotion of Political Causes. [Treoraíocht maidir le Carthanais agus Cur chun Cinn Cúiseanna Polaitiúla]. https://www.charitiesregulator.ie/en/information‑for-the-public/our-news/2018/february/charities‑regulator-launches‑guidance-on‑charities‑and‑the-promotion‑of-political-causes . Comhdháil Mheitheal an Phríomh‑Bhreithimh um Rochtain an Cheartais, an 1 agus an 2 Deireadh Fómhair 2021. An Coimisiún um Thodhchaí na Póilíneachta in Éirinn (2018), The Future of Policing in Ireland [Todhchaí na Póilíneachta in Éirinn]. Coiste na nAirí (2010), Recommendation CM/Rec(2010)12 of the Committee of Ministers to member states on judges: independence, efficiency and responsibilities https://www.coe.int/en/web/cdcj/judicial-independence-and‑impartiality . Comhairle na hEorpa (2017), Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists – Ireland Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists (coe.int). Comhairle na hEorpa: Coiste na nAirí (2018), Recommendation CM/Rec(2018)1[1] of the Committee of Ministers to member States on media pluralism and transparency of media ownership Comhairle na hEorpa: Coimisiún na Veinéise (2020), Malta, Opinion on proposed legislative changes (CDL-AD(2020)006). Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, breithiúnas an 20 Aibreán 2021, Repubblika v Il-Prim Ministru, Cás C-896/19, ECLI:EU:C:2021:311 An tSeirbhís Chúirteanna (2021), Tuarascáil Bhliantúil 2020 https://www.courts.ie/ga/tuarascáil-bhliantúil . An tSeirbhís Chúirteanna (2021) Data Strategy 2021-2024 https://www.courts.ie/news/courts‑service-publish‑data-strategy-2021-2024 . An tSeirbhís Chúirteanna (2021), ICT Strategy 2021-2024. https://www.courts.ie/acc/alfresco/10e5f628-0ffd‑4817-935f-e5818626827e/2809_CT_ICT_Strategy_v10.pdf/pdf#view=fitH . An Roinn Dlí agus Cirt (2022), Preaseisiúint - Pre-trial hearings can take place from today under Act commenced by Minister McEntee https://www.justice.ie/en/JELR/Pages/PR22000038 An Roinn Dlí agus Cirt (2020), Review of structures and strategies to prevent, investigate and penalise economic crime and corruption Report of the Review Group, https://www.gov.ie/en/publication/be30e-review-group-report‑on‑structures‑and‑strategies‑to-prevent‑investigate-and‑penalise-economic-crime-and‑corruption/ An Roinn Dlí agus Cirt (2021), Hamilton Review Group Implementation Plan: A Review of Structures and Strategies to Prevent, Investigate and Penalise Economic Crime and Corruption, https://www.anticorruption.ie/wp-content/uploads/2021/08/HRG-Implementation‑Plan.pdf An Roinn Dlí agus Cirt (2022), Contribution from the Department of Justice of Ireland for the 2022 Rule of Law Report. An Roinn Dlí agus Cirt (2022), Report of the Review of the Defamation Act 2009 gov.ie - Report of the Review of the Defamation Act 2009 https://www.gov.ie/en/publication/4478f-report‑of-the-review-of-the-defamation‑act‑2009/ . An Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe (2020), Second Statutory Review of the Regulation of Lobbying Act 2015 https://www.gov.ie/en/publication/7ef279-second‑statutory-review-of-the-regulation‑of-lobbying-act‑2015/ . An Stiúrthóra Ionchúiseamh Poiblí (2021), Tuarascáil Bhliantúil 2020 https://www.dppireland.ie/app/uploads/2021/11/AR-2020-irl.pdf .

Comhlachas Eorpach na mBreithiúna (2022), Contribution from the European Association of Judges for the 2022 Rule of Law Report. European Centre for Press and Media Freedom (2022), Mapping Media Freedom – Ireland. (https://www.mapmf.org/explorer) An Coimisiún Eorpach 2019, Environmental Implementation Review 2019, Country Report Ireland [Athbhreithniú 2019 ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil, Tuarascáil Tíre maidir le hÉirinn]. An Coimisiún Eorpach (2019), Flais‑Eorabharaiméadar 482: Businesses' attitudes towards corruption in the EU. An Coimisiún Eorpach (2020) 2020 Rule of Law Report, Country Chapter on the rule of law situation in Ireland [Tuarascáil 2020 maidir leis an Smacht Reachta ón gCoimisiún Eorpach: Caibidil tíre ar staid an smachta reachta in Éirinn]. An Coimisiún Eorpach (2021), 2021 Rule of Law Report, Country Chapter on the rule of law situation in Ireland [Tuarascáil 2021 maidir leis an Smacht Reachta ón gCoimisiún Eorpach: Caibidil tíre ar staid an smachta reachta in Éirinn]. An Coimisiún Eorpach (2022), Scórchlár Ceartais AE. An Coimisiún Eorpach (2022), Flais‑Eorabharaiméadar 507: businesses' attitudes towards corruption in the EU. An Coimisiún Eorpach (2022), Eorabharaiméadar Speisialta 523: corruption. An Coimisiún Eorpach (2022) Treoir Sheirbhísí na Meán Closamhairc: Cás cúig Bhallstát curtha faoi bhráid Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ag an gCoimisiún. Treoir Sheirbhísí na Meán Closamhairc (europa.eu) An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine, breithiúnas an 10 Meán Fómhair 2010, McFarlane v. Éire, 31333/06. An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine, breithiúnas an 28 Eanáir 2014, O’Keeffe v. Éire, 35810/09. European Implementation Network (2022), Contribution from the European Implementation Network for the 2022 Rule of Law Report. An Tuarascáil ón bhFóram um Parlaimint Ionchuimsitheach atá Báúil don Teaghlach, arna tíolacadh don Cheann Comhairle, an tUasal Seán Ó Fearghaíl TD, 2021 https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/parliamentaryBusiness/other/2021-11-02_an‑tuarascail-on‑bhforam-um-parlaimint‑ionchuimsitheach‑ata-bauil-don‑teaghlach_ga.pdf . Comhghuaillíocht Dhomhanda na nInstitiúidí Náisiúnta um Chearta an Duine (2021), Report and Recommendations of the Virtual Session of the Sub-Committee on Accreditation (SCA) 14-24 June 2021. GRECO (2020), Fourth Evaluation Round – Second Interim Compliance Report on Ireland on corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. The Irish Independent (2022), No gifts of more than €100 and no hiring family members when you are a politician or senior public official, says ethics boss, https://www.independent.ie/irish‑news/news/no-gifts‑of-more-than‑100-and‑no-hiring-family-members‑when‑you-are-a-politician‑or-senior-public-official-says‑ethics‑boss‑41466738.html . An Chomhairle um Chearta an Duine (2022), Contribution for the 2022 Rule of Law Report coordinated and authored by the Irish Council for Civil Liberties (ICCL), with inputs from CityWide Drugs Crisis Campaign, European Movement Ireland, FLAC-Free Legal Advice Centres, Inclusion Ireland, Independent Living Movement Ireland, Irish Traveller Movement and The Environmental Law Officer of the Irish Environmental Network. An Chomhairle um Chearta an Duine (2022), ICCL welcomes inclusion of human rights in draft Charities Bill https://www.iccl.ie/activism-protest/iccl-welcomes‑inclusion‑of-human‑rights‑in‑draft‑charities‑bill/ . The Irish Examiner (2021), ‘Serious concerns’ new garda powers bill is unconstitutional, 8 December 2021, https://www.irishexaminer.com/news/politics/arid‑40762074.html .

Rialtas na hÉireann (2022), Input from Ireland for the 2022 Rule of Law Report. Rialtas na hÉireann (2021), Preaseisiúint - Garda powers to be modernised and updated under new Bill from Minister Humphreys, 14 Meitheamh 2021, https://www.gov.ie/en/press‑release/6ed9f-garda-powers‑to-be-modernised‑and‑updated‑under-new-bill-from-minister-humphreys/ Rialtas na hÉireann (2021), Ethics in Public Life - Reform and Consolidation of Ireland’s Statutory Framework, https://www.gov.ie/en/consultation/fb784-reform-and‑consolidation‑of-irelands‑statutory-framework-for-ethics‑in‑public-life/ . Tithe an Oireachtais (2022), Ceist ó Mary Lou McDonald ar an Aire Dlí agus Cirt, an 19 Eanáir 2022, https://www.oireachtas.ie/en/debates/question/2022-01-19/1264/ Irish Legal News (2021), Review of Ethics Legislation Consultation extended, 22 December 2021, https://www.irishlegal.com/articles/review-of-ethics‑legislation‑consultation‑extended An Garda Síochána (2021), Anti-corruption policy ( https://www.garda.ie/en/about‑us/publications/policy-documents/anti-corruption‑policy.pdf ). An Garda Síochána (2021), An Garda Síochána Introduces Anti-Corruption Policies to Keep People Safe, https://www.garda.ie/en/about‑us/our-departments/office-of-corporate-communications/news‑media/an‑garda-sochna-introduces‑anti-corruption‑policies‑to-keep-people-safe-1-6-21.html Comhairle na mBreithiúna (2022), Guidelines for the judiciary on conduct and ethics https://judicialcouncil.ie/news/judicial-council-conduct‑and‑ethics‑guidelines/ . An Roinn Dlí agus Cirt (2022), Minister McEntee announces former Director of Public Prosecutions to chair new Advisory Council against Economic Crime and Corruption, https://www.gov.ie/en/press‑release/941c8-minister-mcentee-announces‑former-director-of-public-prosecutions‑to-chair-new-advisory-council-against‑economic-crime-and‑corruption/ . Dlí‑Chumann na hÉireann (2022), Contribution from Law Society of Ireland for the 2022 Rule of Law Report. Oifig an Stiúrthóra Ionchúiseamh Poiblí (2021), An Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe, Tuarascáil Bhliantúil 2020, https://www.dppireland.ie/app/uploads/2021/11/AR-2020-irl.pdf Oifig Ombudsman an Phreasa (2022), Contribution from the Office of the Press Ombudsman for the 2022 Rule of Law Report. Reporters without Borders – Ireland https://rsf.org/en/ireland . An Mheitheal Athbhreithnithe um Riar an Cheartais Shibhialta (2021), Report on the Administration of Civil Justice https://www.gov.ie/en/publication/8eabe-review-of-the-administration‑of-civil-justice-review-group-report/ . An Coimisiún um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí (2020), Brústocaireacht a Rialáil: Tuarascáil Bhliantúil https://www.lobbying.ie/media/6288/regulation‑of-lobbying-annual-summary-report‑2020-final-irish‑web.pdf . An Coimisiún um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí (2021), Tuarascáil Bhliantúil 2020, https://www.sipo.ie/reports‑and‑publications/annual-reports/2020SIPOC-AR-Final-Irish‑Web.pdf Statement by the Minister for Public Expenditure and Reform Michael McGrath TD on Budget 2022 (2021) Department of Public Expenditure and Reform gov.ie - Statement by the Minister for Public Expenditure and Reform Michael McGrath TD on Budget 2022 (www.gov.ie) Transparency International (2022), Corruption Perceptions Index 2021. Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe in aghaidh an Éillithe (2019), Executive summary – Ireland. Iarscríbhinn II: Cuairt tíre ar Éirinn

Bhí cruinnithe fíorúla ag seirbhísí an Choimisiúin i mí an Mhárta 2022 leis na daoine agus na heagrais seo a leanas: ·Acadóirí ·Barra na hÉireann ·Údaráis Craolacháin na hÉireann ·An tSeirbhís Chúirteanna ·An Roinn Dlí agus Cirt ·Environmental Pillar ·Biúró Náisiúnta an Gharda Síochána um Choireacht Eacnamaíoch ·Coimisiún Ombudsman an Gharda Síochána ·Seirbhís Thithe an Oireachtais (seirbhís na parlaiminte) ·Comhairle um Chearta an Duine ·Coimisiún na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas ·Comhlachas Ghnóthas Beag agus Meánmhéide na hÉireann (ISME) ·Dlí‑Chumann na hÉireann ·An tÚdarás Rialála Seirbhísí Dlí ·National Union of Journalists ·Oifig an Stiúrthóra um Fhorfheidhmiú Corparáideach ·Oifig an Stiúrthóra Ionchúiseamh Poiblí ·Oifig an Ombudsman do Leanaí ·An Chomhairle Phreasa

·Ionadaithe de chuid na mbreithiúna ·An Coimisiún um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí ·Transparency International * Bhuail an Coimisiún leis na heagraíochtaí seo a leanas freisin le linn roinnt cruinnithe cothrománacha: ·Amnesty International ·Article 19 ·An tAontas um Shaoirsí Sibhialta don Eoraip ·Sochaí Shibhialta na hEorpa ·An Lárionad Eorpach um Shaoirse an Phreasa agus na Meán ·Fóram Eorpach na Saoránach ·An Chónaidhm Eorpach Iriseoirí ·An Chomhpháirtíocht Eorpach um Dhaonlathas ·Fóram Eorpach na nÓg ·Free Press Unlimited ·Human Rights Watch ·Cumann Idirnáisiúnta na Leispiach, na nDaoine Aeracha, na nDéghnéasach, na dTrasinscneach agus na nIdirghnéasach (ILGA) san Eoraip ·An Chónaidhm Idirnáisiúnta um Chearta an Duine (FIDH) ·Institiúid Idirnáisiúnta an Phreasa ·An Institiúid Eorpach Beartais don tSochaí Oscailte (OSEPI)