AN COIMISIÚN EORPACH An Bhruiséil,30.5.2018 COM(2018) 383 final 2018/0207(COD) Togra le haghaidh RIALACHÁN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE an Clár um Chearta agus Luachanna a bhunú {SEC(2018) 274 final}

{SWD(2018) 290 final}

{SWD(2018) 291 final}



MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN 1.COMHTHÉACS AN TOGRA Foráiltear leis an togra seo gurb é an 1 Eanáir 2021 an dáta chur i bhfeidhm agus tá sé á thíolacadh d’Aontas 27 mBallstát, i gcomhréir leis an bhfógra a fuair an Chomhairle Eorpach an 29 Márta 2017 ón Ríocht Aontaithe go bhfuil sé beartaithe ag an Ríocht Aontaithe tarraingt siar ón Aontas Eorpach agus ó Euratom bunaithe ar Airteagal 50 den Chonradh ar an Aontas Eorpach. ·Forais agus cuspóirí Is é is aidhm don Aontas Eorpach an tsíocháin, a luachanna agus dea-bhail a phobal a chur chun cinn. Is pobal dlí é an tAontas agus is iad a luachanna a bhonn. Tá na luachanna sin cuimsithe i gconarthaí AE, Cairt um Chearta Bunúsacha an AE agus le Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine Faoi Mhíchumas. Go háirithe, luaitear an méid seo a leanas in Airteagal2 den Chonradh ar an Aontas Eorpach ‘go bhfuil an tAontas fothaithe ar luachanna an mheasa ar dhínit an duine, ar an tsaoirse, ar an daonlathas, ar an gcomhionannas, ar an smacht reachta agus ar an meas ar chearta an duine, lena náirítear na cearta atá ag daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad. Is comhluachanna ag Ballstáit na luachanna sin i sochaí arb iad is sainairíonna inti an tiolrachas, an neamh-idirdhealú, an chaoinfhulaingt, an ceartas, an dlúthpháirtíocht agus an comhionannas idir mná agus fir’. Sonraítear in Airteagal 3 ina theannta sin gurb é ‘is aidhm don Aontas an tsíocháin, a luachanna agus dea-bhail a phobal a chur chun cinn’ agus, i measc nithe eile, ‘go nurramóidh an tAontas an saibhreas atá san éagsúlacht chultúrtha agus teanga, agus áiritheoidh sé go ndéanfar oidhreacht chultúrtha na hEorpa a chaomhnú agus a fheabhsú’. Chuige sin, i bpáipéar machnaimh an Choimisiúin maidir le todhchaí airgeadais an Aontais deirtear go ‘dtacaíonn buiséad an Aontais leis an aidhm sin, ag obair i dteannta na mbuiséid náisiúnta agus ag comhlánú iarrachtaí eile ar leibhéal Eorpach agus náisiúnta’. Cuimsíonn na luachanna sin an méid seo a leanas go háirithe: cearta bunúsacha, neamh-idirdhealú agus comhionannas, frithchiníochas agus caoinfhulaingt, meas ar dhínit an duine, an smacht reachta agus neamhspleáchas na mbreithiúna, éagsúlacht chultúrtha, sochaí shibhialta bheoga, saoirse chun tuairimí a nochtadh agus rannpháirtíocht na saoránach sa saol daonlathach. Lena chois sin, réamhchoinníoll riachtanach le haghaidh rannpháirtíochta sa phobal daonlathach agus le haghaidh réidh a fháil le steiréitíopaí agus deighiltí idir Eorpaigh is iad oidhreacht chultúrtha choiteann, cuimhne agus cuimhneachán atá bunaithe ar mhachnamh criticiúil ar an oidhreacht chultúrtha, cuimhne agus cuimhneachán. Ar cheann de na deich dtosaíocht pholaitiúla atá leagtha síos ag an gCoimisiún tá Aontas athruithe daonlathacha, agus ina fhianaise sin tá an Coimisiún ag féachaint leis na saoránaigh a spreagadh chun páirt a ghlacadh in idirphlé faoina a ndéanann an tAontas agus faoin dóigh a bhfeidhmíonn chun gur móide muinín daoine as an Aontas. Is féidir le hairgeadas an AE luach breise a thabhairt ag cabhrú le seasamh le comhluachanna Eorpacha. Chun luachanna agus cearta coiteanna Eorpacha a chur chun cinn, chomhcheangail an tAontas Eorpach roinnt ionstraimí le chéile i meascán beartais reachtaíochta, beartas agus cistiúcháin. Go háirithe, bhí fócas láidir ar an tsochaí sna cláir mhaoinithe seo a leanas agus baineann siad go dlúth le luachanna Eorpacha: an clár um Chearta, um Chomhionannas agus um Shaoránacht, an clár um an Eoraip ar son na Saoránach agus an clár um Cheartas. Tá dul chun cinn mór déanta ag na cláir sin maidir le luachanna a chur chun cinn agus an tacar ceart a thugann reachtaíocht AE do dhaoine ar fud an Aontais a chur chun feidhme. Le roinnt samplaí a thabhairt, tá níos mó daoine ar an eolas faoina gcearta, a stair choitianta agus ar a gcultúr, tá níos mó ban fostaithe, tá cearta leanaí curtha chun cinn agus á gcosaint, tá córais cheartais níos éifeachtaí le cleachtóirí dlí atá ar an eolas maidir le conas agus cén uair acquis AE a chur i bhfeidhm agus comhar trasteorann rathúil ann, tá rannpháirtíocht fheabhsaithe dhaonlathach shibhialta ann ar leibhéal an Aontais, agus tuiscint níos doimhne agus meas ar chuimhní, ar chultúir agus ar thraidisiúin éagsúla. Faoi dhlí an Aontais, is féidir le daoine brath ar shraith ceart agus ar chóras ceartais neamhspleách éifeachtach, agus ar urramú an smachta reachta. Leis na cistí tiomnaithe atá curtha ar bun aige, tá sé léirithe ag an Aontas go bhfuil sé meáite ar an bhforéigean in aghaidh ban agus páistí agus gach cineál idirdhealaithe a chomhrac, ar chearta daoine faoi mhíchumas a chur chun cinn agus a chosaint, agus ar thacaíocht a thabhairt chun sochaí shibhialta an Aontais Eorpaigh a dhéanamh beoga láidir. In ainneoin an dul chun cinn atá déanta faoi na cláir reatha, tá roinnt bearnaí fós ann sna réimsí beartais lena mbaineann agus tá dúshláin nua tar éis teacht chun cinn a gcaithfear aghaidh a thabhairt orthu. Ó thaobh ceartais tugann an tAE aghaidh ar dhá dhúshlán, cearta agus luachanna: –An ghairm atá ag an Aontas a bheith ina phobal atá bunaithe ar luachanna agus cearta coiteanna, ar oidhreacht staire agus cultúir choiteann agus ar rannpháirtíocht daoine, tá cosc á chur air sin ag gluaiseachtaí áirithe atá ag teacht chun cinn atá ag tabhairt dhúshláin idé na sochaí atá oscailte cuimsitheach comhtháite daonlathach agus inar féidir, de bharr rannpháirtíocht na saoránach agus cearta a chomhlíonadh, dóigh bheatha choiteann faoi chaoinfhulgaint a chothú. –Na cláir atá ag an Aontas atá tiomanta do luachanna, do chearta, do shaoránacht agus do cheartas, tá siad ilroinnte agus níl ar fáil dóibh ach acmhainní teoranta, agus dá dheasca sin tá srian ar acmhainn an Aontais freagairt do dhúshláin atá ann agus a bheidh ann. D'aithin na freagróirí ar an gcomhairliúchán poiblí "easpa buiséid na gclár chun freastal ar éileamh" mar phríomhchonstaic a deir siad a d'fhéadfadh cosc a chur ar na cláir reatha óna gcuid cuspóirí a bhaint amach. Léirítear an méid seo a leanas in anailís níos mionsonraithe freisin:

–Ní theachtann daoine a gcearta go hiomlán fós: tá neamh-chomhionannas agus idirdhealú ar bhonn gnéis, bunúis chiníoch nó eitnigh, reiligiúin nó creidimh, míchumais, aoise nó gnéaschlaonta ann fós. Is cuid dá saol laethúil fós é an foréigean do chuid mhór ban, leanaí agus daoine eile atá i mbaol. –Tá tuilleadh le déanamh chun a chinntiú go bhfuil na saoránaigh ar an eolas faoi luachanna an Aontais agus faoi na buntáistí a leanann saoránacht an Aontais, agus chun níos mó rannpháirtíochta polaitiúla agus sóisialta a chothú agus feabhas a chur ar thuiscint daoine ar an Aontas, agus ar a stair, a oidhreacht chultúrtha agus an éagsúlacht atá ann; –Na cearta a eascraíonn ó shaoránacht an Aontais – saorghluaiseacht, cosaint chonsalach agus cearta vótála – níltear láneolach orthu agus ní chuirtear i bhfeidhm ina niomláine iad, rud a chuireann cosc ar na saoránaigh páirt a ghlacadh i ngnóthaí polaitiúla agus sóisialta. –Mar gheall ar ghéarchéimeanna eacnamaíocha, éagothromaíochtaí agus dúshláin mharthanacha mar imirce ceistíonn roinnt daoine na cearta bunúsacha agus tá féachaint á chur ar na luachanna ar a bhfuil an tAontas Eorpach bunaithe. I roinnt cásanna, tá agóid á déanamh in aghaidh an smachta reachta, rochtain ar an gceartas, spás don tsochaí shibhialta agus neamhspleáchas na mbreithiúna. –Níl an comhar breithiúnach a dhéantar in ábhair shibhialta agus choiriúla leordhóthanach, agus is doiligh fós an ceartas a rochtain i ngach Ballstát. Is gá feabhas a chur ar uirlisí chun faisnéis chomparáideach a bhailiú maidir le cáilíocht, neamhspleáchas agus éifeachtúlacht chórais cheartais na mBallstát. Príomhbhac ar aitheantas frithpháirteach agus comhar breithiúnach is ea an easpa muiníne i gcórais bhreithiúnacha Ballstát eile. D’fhéadfadh impleachtaí tromchúiseacha teacht de gan dul i ngleic leis na dúshláin sin, cuir i gcás muinín daoine sa daonlathas agus an tacaíocht do chosaint luachanna agus ceart bunúsach dul i laghad. Tá na dúshláin seo coitianta do na Ballstáit uile agus tá gnéithe trasteorann ag baint leo. Cé go bhfuil gníomhaíocht ar an leibhéal náisiúnta tábhachtach, níl cumas a dhóthain sna Ballstáit chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin sin. Tá impleachtaí móra ag baint le luachanna agus cearta AE a chur chun cinn agus a chosaint maidir le saol polaitiúil, sóisialta, cultúrtha, breithiúnach agus eacnamaíoch an Aontais agus cuireann sé le tionchar inbhraite AE ar ghnáthshaol laethúil na ndaoine. Ní mór gníomhaíocht ar leibhéal an Aontais sa réimse sin a chothú agus a mhéadú chun aghaidh a thabhairt ar bhearnaí atá fós ann agus ar dhúshláin nua, agus a áirithiú go gcuirfear chun cinn cearta agus luachanna, go ndéanfar cearta agus luachanna a chosaint go héifeachtach agus a urramú; cabhróidh sé sin leis an margadh inmheánach a chomhlánú agus rathúnas agus comhtháthú a chothú san Aontas. Tabharfaidh sé deis don Aontas ról lárnach a bheith aige freisin maidir lena luachanna a chosaint agus a chur chun cinn ar an leibhéal domhanda agus cur le spriocanna forbartha inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe. I bhfianaise an mhéid thuas, díreofar sa Chlár cistiúcháin úr “Cearta agus Luachanna” ar chearta agus luachanna a chosaint mar a chuimsítear i gConarthaí AE agus i gCairt um Chearta Bunúsacha an AE lena náirítear trí thacú le heagraíochtaí sochaí sibhialta, chun sochaithe oscailte, daonlathacha agus uilechuimsitheacha a chothú. Beidh an clár úr, mar aon leis an gclár um Cheartas, ina chuid de Chiste úr um Cheartas, Chearta agus Luachanna AE de chuid bhuiséad AE lena gcuirfear le sochaithe oscailte, daonlathacha, iolraíocha agus uilechuimsitheacha. Ina theannta sin cabhróidh sé le daoine a chumasú trí chearta agus luachanna a chosaint agus a chur chun cinn agus trí limistéar Eorpach ceartais a fhorbairt tuilleadh. ·Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá ann cheana Cuireann an Ciste um Cheartas Chearta agus Luachanna AE go díreach le roinnt tosaíochtaí don Choimisiún Eorpach, go háirithe, le cruthú réimse ceartais agus ceart bunúsach ar bhonn mhuinín fhrithpháirteach, margadh inmheánach a bheidh níos láidre agus níos córa agus Aontas ina mbeidh athrú, fás agus poist. Tá an clár nua ag teacht leis an gColún Eorpach um Chearta Sóisialta a fógraíodh go comhpháirteach ag Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún ar an 17 Samhain 2017. Is é atá i gceist leis an gColún na cearta nua agus níos éifeachtaí a thabhairt do shaoránaigh, cur le 20 príomhphrionsabal a bhfuil ina measc comhionannas inscne, comhdheiseanna, tacaíocht do leanaí agus cuimsiú daoine faoi mhíchumas. Is maith an réimse beartais an tsaoránacht chun sineirgí a fhorbairt i measc na gclár cistiúcháin reatha um oideachas, chultúr agus shaoránacht AE. D’fhéadfaí sineirgí níos treise idir Clár um an Eoraip ar son na Saoránach agus an clár Cearta, Comhionannas agus Saoránacht a bhaint amach trí chomhar téamach treisithe, mar shampla sna réimsí frithchiníochas, comhionannas, oidhreacht chultúrtha, cuimhne agus éagsúlacht chultúrtha. Tá sé ceaptha le gníomhaíochtaí cuimhneacháin, nascadh bailte nó líonraí uile-Eorpacha na dearcthaí a leathnú agus muintearas agus féiniúlacht Eorpach a fhorbairt. ·Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais Leis an gCiste um Cheartas, Cearta agus Luachanna agus leis an dá chlár chistiúcháin atá mar bhonn faoin gciste sin, cuideofar luachanna an Aontais agus urramú an smachta reachta a neartú agus a chaomhnú agus cuideofar, freisin, an saghas sochaí atá ó mhuintir na hEorpa a chothú, is é sin sochaithe oscailte daonlathacha cuimsitheacha cruthaitheacha. De réir na rialacha atá ann faoi láthair, tá dualgas ar na Ballstáit a thaispeáint go bhfuil rialacha agus nósanna imeachta daingne acu chun airgead an Aontais Eorpaigh a bhainistiú agus go bhfuil maoiniú an Aontais faoi chosaint leordhóthanach ar mhí-úsáid agus ar chalaois. Is iad na breithiúna neamhspleácha a sheasann leis an smacht reachta agus leis an deimhneacht dhlíthiúil sna Ballstáit uile, agus iadsan amháin, atá in ann a ráthú gur leor an chosaint a thugtar d’airgead as buiséad an Aontais. Ar bhonn Airteagal 322 CFAE, tá Rialachán curtha i láthair ag an gCoimisiún maidir le buiséad an Aontais a chosaint i gcás easnamh ginearálaithe i ndáil leis an smacht reachta sna Ballstáit. Beidh an Rialachán nua ina chomhlánú ar na hionstraimí arb é is aidhm dóibh luachanna coiteanna an Aontais a chaomhnú, an clár seo san áireamh. Maoineofar beartais leis an gclár um Chearta agus Luachanna ina bpléitear le luachanna agus cearta, agus beidh saol agus rannpháirtíocht na ndaoine ag a chroílár. Maidir leis sin, beidh dlúthshineirgí aige le roinnt beartas agus lena gcláir chistiúcháin. Is fiú aird a tharraingt ar na sineirgí seo a leanas: –Sineirgí le beartais fostaíochta, shóisialta agus oideachais Beidh Ciste Sóisialta na hEorpa-Móide amach anseo ina mhórchuid den bhloc “Infheistiú i nDaoine agus i Luachanna”. Tabharfaidh an bloc seo tacaíocht do shaoránaigh trí hinfheistiú i: caipiteal daonna (an óige), fostaíocht, nuálaíocht shóisialta, gnóthú bunscileanna digiteacha, lánpháirtiú imirceach, cuimsiú sóisialta na ndaoine is díothaí agus ardleibhéal cosanta do shláinte an duine. Forbrófar sineirgí féideartha, nó neartófar iad, go háirithe le comhionannas inscne agus comhdheiseanna a chur chun cinn do ghrúpaí tearcionadaithe amhail na Romaigh chomh maith le ceartas sóisialta, luachanna AE agus urramú ceart bunúsach.

Is féidir Sineirgí leis an gClár Erasmus+ a neartú, ós rud é go dtacaíonn Erasmus+ le grúpaí faoi mhíbhuntáiste freisin — mar dhaoine óga faoi mhíchumas — chun rochtain níos fearr a fháil ar an oideachas, tacaíonn sé le gníomhartha arb í an aidhm atá i gceist leo ná uilechuimsitheacht shóisialta níos láidre a bhaint amach agus tá sé mar aidhm aige comhluachanna a chur chun cinn tríd an oideachas. Coimeádfar agus treiseofar sineirgí reatha le hEoraip na Cruthaitheachta, go háirithe maidir le hoidhreacht chultúrtha agus le héagsúlacht chultúrtha. –Sineirgí le beartais seachtracha, fhorbartha, chomhair agus mhéadaithe Léirítear cur chun cinn luachanna agus cearta san Aontas trína gcur chun cinn ar an leibhéal domhanda, lena náirítear trí na naisc le cur chun feidhme na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe. Maidir leis sin, ní mór sineirgí a fhorbairt go háirithe le gníomhaíocht sheachtrach AE ar an leibhéal iltaobhach ach ní mór iad a fhorbairt sa chabhair um chomhar forbraíochta agus sa bheartas méadaithe chomh maith, chun leanúnachas a áirithiú i gcur chun cinn na gceart daonna, an smacht reachta, an chomhionannas inscne, an cur in aghaidh an leithcheala, na caoinfhulaingthe. –Sineirgí leis an Margadh Aonair Soláthrófar i gclár an Mhargaidh Aonair amach anseo tacaíocht do shaoránaigh agus do thomhaltóirí sa mhargadh inmheánach, agus dá réir sin cuirfear lena gcearta a fheabhsú agus cumhachtófar iad. Maidir leis sin, comhlánófar na gníomhaíochtaí leo a bheidh maoinithe tríd an gclár Ceart agus Luachanna ina leagtar béim láidir ar dhaoine a chumhachtú. Trí ghníomhaíochtaí a mhaoiniú lena mbaineann dlí cuideachtaí, dlí conarthaí agus frithsciúradh airgid, comhlánófar an clár um Cheartas le clár an Mhargaidh Aonair amach anseo agus cuirfidh sé go díreach le cur chun feidhme bheartas AE sa réimse ceartais agus cruthú réimse AE um cheartas. Tá sé sin bailí maidir leis an mbeartas tomhaltóirí chomh maith. –Sineirgí leis an Imirce, bainistíocht Teorainneacha agus Slándáil Beidh an clár um Chearta agus Luachanna ina chuidiú le dul i ngleic leis na dúshláin éagsúla lena bhfuil an bonn á bhaint ó chomhtháthú sóisialta in AE. Leis an gclár seo tacófar le gníomhaíochtaí chun ciníochas, seineafóibe, fuathchaint, chomh maith le hantoisceachas foréigneach a chomhrac agus a chosc, agus dá réir sin cuirfear leis an gcomhrac in aghaidh an radacaithe agus na sceimhlitheoireachta go ginearálta. Trí chosaint chearta an linbh i gcásanna leochaileacha (lena náirítear imirce), cosc ar fhoréigean in aghaidh na mban agus leanaí agus tacú le gníomhaíochtaí lena dtéitear i ngleic le leithcheal, cuireann an clár seo leis na tosaíochtaí agus na cuspóirí a bhaineann le bainistíocht níos fearr ar an imirce, cur chun cinn an chuimsithe agus dul i ngleic le gáinneáil ar dhaoine. –Sineirgí leis an mbeartas comhshaoil Cuirfidh clúdach cúrsaí bainteacha le sláinte sa Chlár Ceart agus Luachanna le clúdach cúrsaí bainteacha le sláinte faoi bheartas comhshaoil AE, lena náirítear bearta ag a bhfuil gné sláinte comhshaoil faoin Rialachán LIFE. –Bearta ar son na haeráide a phríomhshruthú Sa togra ón gCoimisiún maidir le Creat Airgeadais Ilbhliantúil 2021-2027, leagadh síos sprioc níos uaillmhianaí maidir le bearta ar son na haeráide a phríomhshruthú i gcláir uile an Aontais, is é sin 25 % san iomlán de chaiteachas an Aontais a bheith ag rannchuidiú le cuspóirí aeráide a bhaint amach. Déanfar rannchuidiú an chláir seo le gnóthú na sprice foriomláine sin a rianú le córas marcóirí aeráide de chuid an Aontais ar leibhéal iomchuí imdhealaithe, lena náirítear modheolaíochtaí níos cruinne a úsáid má bhíonn fáil ar a leithéid. Leanfaidh an Coimisiún den fhaisnéis a chur i láthair go bliantúil i dtéarmaí leithreasuithe faoi chomhair gealltanas i gcomhthéacs an dréachtbhuiséid bhliantúil. Chun gur fusa lánleas a bhaint as poitéinseal an chláir rannchuidiú le cuspóirí aeráide, féachfaidh an Coimisiún le gníomhaíochtaí ábhartha a shainaithint i rith phróisis ullmhúcháin, cur chun feidhme, athbhreithnithe agus meastóireachta an chláir. 2.BUNÚS DLÍ, COIMHDEACHT AGUS COMHRÉIREACHT ·Bunús dlí Tá an togra bunaithe ar Airteagal 16(2), 19(2), 21(2), 24, 167(5) agus 168 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE). Tá comhcheangal na nairteagal sin riachtanach le leanúint le tacaíocht a thabhairt do na beartais atá forbartha agus curtha chun feidhme sna cláir reatha. Tá comhcheangal na nairteagal sin riachtanach le leanúint le tacaíocht a thabhairt do na beartais atá forbartha agus curtha chun feidhme sna cláir reatha, agus níl sé beartaithe leo gníomhaíochtaí a shíneadh go réimsí úra beartais. Tá gá le comhcheangal níos mó ná Airteagal amháin chun na cuspóirí ginearálta leis an gclár a bhaint amach ar bhealach cuimsitheach agus chun cur chuige níos simplithe agus níos éifeachtaí maidir le cistiú a ghlacadh. Faoi Airteagal 16(2) CFAE, tá sé de chumhacht ag an Aontas beartais a ghlacadh a bhaineann le cosaint daoine aonair maidir le próiseáil sonraí pearsanta ag institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí Aontais agus ag Ballstáit nuair a dhéanann siad gníomhaíochtaí atá laistigh de raon feidhme dhlí an Aontais, agus na rialacha a bhaineann le saorghluaiseacht na sonraí sin. Tá an fhoráil sin sa Chonradh ina bunús dlí don togra sin. In Airteagal 19(2) déantar foráil um ghlacadh le bearta dreasachta chun tacú le gníomhaíocht na mBallstát maidir le leithcheal bunaithe ar inscne, ar thionscnamh ciníoch nó eitneach, ar reiligiún nó ar chreideamh, ar aois nó ar threosuíomh gnéasach a chomhrac, lena náirítear gníomhaíochtaí lena gcuirtear comhionannas chun cinn idir mná agus fir agus lena dtacaítear le cearta an linbh. Tá an fhoráil sin sa Chonradh ina bunús dlí don togra sin. Déantar foráil in Airteagal 21(2) CFAE i leith beart chun éascú d’fheidhmiú a gceart ag saoránach chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse laistigh de chríoch na mBallstát. D’fhéadfaí gníomhaíochtaí chun saoránaigh agus údaráis a chur ar an eolas faoi na cearta chun cosaint taidhleoireachta agus chonsalach a chumhdach faoin Airteagal seo chomh maith toisc go néascaítear leo feidhmiú cheart an tsaoránaigh chun gluaiseachta leo i ngníomh.

Tá rannpháirteachas daonlathach, rannpháirtíocht shibhialta agus an tsochaí shibhialta a chothú ina gcéimeanna riachtanacha maidir le nóisean shaoránacht AE agus maidir leis an gceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse in AE mar a shainítear in Airteagal 21(1) thuas. Maidir leis sin is tosca agus éascaitheoirí ríthábhachtacha iad maidir leis an gceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse in AE. In Airteagal 24 CFAE déantar foráil do thionscnaimh saoránaigh de réir bhrí Airteagal 11 CFAE. Bunús dlí don togra seo atá sa chéad cheann sa mhéid is go bhforáiltear ann um maoiniú na tacaíochta teicniúla agus eagraíochta chun Rialachán [(EU) Uimh 211/2011] a chur i bhfeidhm, agus dá réir sin ag tacú le cleachtadh a gcirt chun tionscnaimh um shaoránaigh Eorpacha a sheoladh agus tacú leo ag saoránaigh. In Airteagal 167 CFAE leagtar cúram ar an Aontas as cur le borradh faoi chultúir na mBallstát, agus meas á léiriú ag an am céanna ar a néagsúlacht náisiúnta agus réigiúnach agus tríd an oidhreacht chultúrtha choiteann a chur chun cinn. Spreagfaidh gníomhartha an Aontais comhar idir Ballstáit agus cuirfidh siad lena gcuid gníomhartha i réimsí mar, inter alia, feabhas ar eolas ar agus scaipeadh chultúr agus stair mhuintir na hEorpa agus oidhreacht chultúrtha atá tábhachtach ó thaobh na hEorpa a chaomhnú agus a chosaint. Mar sin bunús dlí don togra seo é Airteagal 167(5) CFAE. In Airteagal 168 CFAE foráiltear d’ardleibhéal cosanta do shláinte an duine agus gníomhaíocht an Aontais lena gcomhlánófar beartais náisiúnta maidir le tinneas coirp agus meabhrach a chosc agus foinsí dainséir ar an tsláinte choirp agus ar an meabhairshláinte a sheachaint. Tá foréigean, lena náirítear foréigean in aghaidh leanaí agus ban ina dhainséir ar shláinte choirp agus ar mheabhairshláinte. Is saoránaigh leochaileacha iad leanaí agus teastaíonn leibhéal méadaithe cosanta uathu ar na ndainséar sin, ar minic a chuimsíonn siad bagairtí trasteorann. Tá an foréigean ina bhagairt thromchúiseach ar shláinte choirp agus ar mheabhairshláinte íospartach chomh maith, a dteastaíonn ardleibhéal cosanta uathu. Mar sin bunús dlí don togra seo é Airteagal 168 CFAE. ·Coimhdeacht (maidir le hinniúlacht neamheisiach) Teastaíonn sásraí comhair trasnáisiúnta agus deiseanna líonraithe le haghaidh cur chun cinn agus cosaint luachanna. Is gnách nach féidir le Ballstáit an méid sin a bhaint amach agus iad ag gníomhú ina naonar. I mórán réimsí, amhail comhionannas agus neamh-idirdhealú nó saoránacht, tugtar cosaint do dhaoine aonair le dlí agus reachtaíocht an Aontais, ach níl go leor eolais acu faoina gcearta. Is trí fheasacht a mhúscailt, dea-chleachtais a roinnt agus oiliúint a chur ar fáil a leibhéal AE a bheidh in ann daoine a shroicheadh i ngach Ballstát, bonn eolais a chur faoi struchtúir/údaráis riaracháin agus teachtaireacht chomhsheasmhach a chur in iúl. Ag an am céanna, trí ghníomhú ar leibhéal an Aontais déantar barainneacht scála á soláthar, cáilíocht na ngníomhaíochtaí á áirithiú agus áirithítear go bhfuil léirmhíniú comhsheasmhach agus cur i bhfeidhm comhleanúnach ionstraimí reachtacha ar fud AE. Tá maoiniú ar an leibhéal náisiúnta nó réigiúnach le haghaidh gníomhaíochtaí chun rannpháirtíocht saoránaigh den Aontas a chur chun cinn an-teoranta, agus tá fiú níos lú maoinithe ar fáil i lear mór Ballstát le haghaidh gníomhaíochtaí cuimhneacháin. Fiú i gcás go bhfaigheann tairbhithe maoiniú le haghaidh gníomhaíochtaí comhchosúla, ní thugtar tús áite i bhfoinsí malartacha cistithe do chur chun cinn na saoránachta agus do chuimhneachán ar leibhéal an Aontais. De bharr nach bhfuil sé ar chumas páirtithe leasmhara, nó go bhfuil a gcumas teoranta, tionscadail chomhchosúla a dhéanamh gan tacaíocht ó mhaoiniú AE, tugtar chun suntais spleáchas na dtairbhithe ar chistí den sórt sin. ·Comhréireacht Comhlíonann an togra prionsabal na comhréireachta sa mhéid is nach dtéann sé thairis an íosmhéid a theastaíonn chun an cuspóir sonraithe ar leibhéal an Aontais agus cad is gá don chuspóir sin a bhaint amach. 3.TORTHAÍ Ó MHEASTÓIREACHTAÍ EX POST, Ó CHOMHAIRLIÚCHÁIN LEIS NA PÁIRTITHE LEASMHARA AGUS Ó MHEASÚNUITHE TIONCHAIR ·Meastóireachtaí siarghabhálacha/seiceálacha oiriúnachta ar an reachtaíocht atá ann cheana I meastóireacht mheántéarma an Chláir um Chearta, Comhionannas agus Saoránacht léirítear go bhfuil na fadhbanna agus na cúiseanna is bonn le cuspóirí ginearálta agus cuspóirí sonracha an chláir ábhartha fós. Níor comhlíonadh riachtanais fhoriomlána na tacaíochta arna sainaithint ag tús an chlár CCS agus tá siad fós ábhartha. Ar an iomlán, táthar ag díriú go cuí ar na grúpaí ábhartha leis an gclár CCS ach ba cheart anailís níos córasaí ar a gcuid riachtanas a dhéanamh agus é á chur i bhfeidhm. Ina theannta sin sainaithníodh saincheisteanna maidir le cothromas (scaipeadh cistí ar fud na ngrúpaí tairbhí, rannpháirtíocht chomhlachtaí comhionannais, príomhshruthú inscne, príomhshruthú chearta an linbh agus cearta daoine faoi mhíchumas) agus maidir le clárú, cur i bhfeidhm agus monatóireacht. Freisin, bheadh comhar agus malairt eolais idir cláir agus tionscadail AE ríthábhachtach chun a leanúnachas a chinntiú. Bhí an dul chun cinn maidir le cur chun feidhme an chlár CCS sásúil i gcomhthéacs an chur chun feidhme airgeadais agus for-rochtain rannpháirtithe le gníomhaíochtaí an chláir. San anailís ar a bhfuil bainte amach ag an gclár CCS léirítear go bhfuil tuiscint níos fearr anois ar dhlí agus bheartais an AE ag na grúpaí atá ag glacadh páirte i ngníomhaíochtaí arna maoiniú faoin gclár. Thug na tairbhithe aiseolas dearfach den chuid is mó faoi na gníomhaíochtaí ar ghlac siad páirt iontu cé gur féidir an inbhuanaitheacht sin a fheabhsú. D’éirigh go maith le réimse na ngníomhaíochtaí cumarsáide chun an clár CCS a chur chun cinn den chuid is mó chomh maith. Mar sin féin, ní mór leanúint ar aghaidh le hiarrachtaí lena áirithiú go sroichfear na hiarrthóirí ionchasacha sna Ballstáit ar fad. Príomhrud a baineann amach leis an gClár úr, i gcomparáid le Cláir roimhe sin, is ea an laghdú ar ualach na dtairbhithe i gcomhthéacs ama agus airgid: tuairiscíodh i suirbhé na dtairbhithe nach raibh ullmhú na dtograí agus cur chun feidhme na ngníomhaíochtaí chomh trom anois. Tá cineálacha na mbeart chur chun feidhme, (deontais oibriúcháin, deontais i ndáil le gníomhaíocht, deontais dhíreacha agus soláthar) i gcomhréir le cuspóirí an chláir agus le riachtanais na bpáirtithe leasmhara atá incháilithe i leith tacaíochta. Le rialachán cistithe CCS tugadh go leor solúbthachta ó thaobh úsáid glaonna srianta, go háirithe maidir le feachtais fheasachta mhórscála faoi chosaint sonraí agus faoi chosc an fhoréigin a chur i bhfeidhm D’ardaigh tairbhithe an chláir imní maidir le héifeachtúlacht an phróisis iarratais, cur i bhfeidhm agus dualgais agus meicníochtaí tuairiscithe. Réimse inar féidir feabhas a dhéanamh fós é simpliú. Léirítear i meastóireacht agus staidéar an chláir um an Eoraip ar son na Saoránach le 10 mbliana anuas go raibh páirt thábhachtach ag an gclár mar an taon chlár AE inar díríodh ar shaoránaigh go díreach agus inar dtugadh páirt dóibh trí chur chuige ó bhun aníos. Léiríodh i meastóireacht mheántéarma an chláir um an Eoraip ar son na saoránach 2014-2020 go raibh agus go mbeidh cuspóirí ann ábhartha maidir leis na fadhbanna nach mór dul i ngleic leo i.e. cur le tuiscint saoránach ar an Aontas, a stair chomhroinnte agus a éagsúlacht, agus saoránacht Eorpach a chothú agus feabhas a chur ar an rannpháirtíocht shibhialta agus dhaonlathach ar leibhéal Aontais. Ní hamháin go bhfuil an dá shraith sin comhlántach ach tugtar tacaíocht fhrithpháirteach leo mar gheall ar an nasc idir ceachtanna a foghlaimíodh ón am a chuaigh thart agus pleananna atá déanta do thodhchaí na hEorpa. Le líon ard na rannpháirtithe a sroicheadh leis an gclár um an Eoraip ar son na Saoránach go díreach nó go hindíreach léirítear go raibh an clár éifeachtach ar chostas measartha íseal. Ag an am céanna, léirítear leis an éileamh ard ó iarratasóirí ar dheontais go bhfuil scóip ann le haghaidh maoiniú breise, agus iarradh sin ag páirtithe leasmhara a ndeachthas i gcomhairle leo le linn na meastóireachta. Ina thuarascáil i Márta 2017 maidir le cur chun feidhme an chláir um an Eoraip ar son na Saoránach 2014-2020, thaispeáin Parlaimint na hEorpa a tacaíocht láidir don chlár, agus iarradh méadú suntasach ar an mbuiséad. Thaispeáin an clár um an Eoraip ar son na Saoránach a bhreisluach ar leibhéal an Aontais a bhuíochas dá thionchar ar rannpháirtithe agus a ról maidir le cláir agus tionscnaimh bheartais eile AE um chistiú a chomhlánú sa réimse oideachais, cultúir agus shaoránacht AE. Áirítear gnéithe a sainaithníodh lena bhfeabhsú go háirithe méadú ar infheictheacht an chláir go háirithe, athbhreithniú na dtáscairí monatóireachta agus sineirgí níos láidre a fhorbairt le cláir agus tionscnaimh chistiúcháin ábhartha eile AE. ·Comhairliúcháin leis na páirtithe leasmhara Chuimsigh an straitéis chomhchomhairle chun tacú leis an gclár ullmhúcháin don chlár: (i) comhchomhairle phoiblí faoi luachanna agus shoghluaisteacht agus faoin togra um chreat airgeadais ilbhliantúil tar éis 2020; (ii) seisiúin comhchomhairle poiblí don mheastóireacht mheántéarma ar na cláir chistiúcháin reatha; agus (iii) go leor seisiún comhchomhairle ad hoc a d’eagair an Coimisiún i bhfoirm phlé boird le páirtithe leasmhara, comhdhálacha agus seimineáir. An comhairliúchán oscailte poiblí maidir le cistí AE i réimse na luachanna agus na soghluaisteachta Rinneadh comhairliúcháin i gcomhthéacs meastóireachtaí ar chláir airgeadais reatha AE a chumhdaíonn roinnt réimsí beartais agus a d’fhéach go háirithe ar fheidhmíocht reatha agus ar dhúshláin sa todhchaí. Ba é cuspóir an chomhairliúcháin phoiblí maidir le cistí AE i réimse na luachanna agus na soghluaisteachta ná tuairimí na bpáirtithe leasmhara go léir a bhailiú maidir le conas lántairbhe a bhaint as gach aon euro de bhuiséad AE. Bhí an comhairliúchán poiblí maidir le cistí AE i limistéar luachanna agus soghluaisteachta oscailte ón 10 Eanáir 2018 go dtí an 9 Márta 2018 i 23 theanga oifigiúla AE.

Mar fhreagra ar an gcomhairliúchán poiblí ar líne maidir le cistí AE i réimse na luachanna agus na soghluaisteachta, fuair an Coimisiún méid iomlán de 1 839 bhfreagra ó gach cearn den Eoraip. Díobh sin, tháinig 52 % ó fhreagróirí a raibh taithí acu ar Erasmus+ agus tháinig 43 % ó fhreagróirí a raibh taithí acu ar an gclár Eoraip na Cruthaitheachta. Fuarthas freagra amháin, ar a laghad, ó gach Ballstát. Is í an Ghearmáin an tír chónaithe leis an líon is mó freagraí (24.4 %), agus an Fhrainc ina dhiaidh sin (8.7 %), an Bheilg ina dhiaidh sin (7.7 %) agus an Spáinn ina dhiaidh sin (5.4 %). As na 1 839 bhfreagra a fuarthas ar an gceistneoir ar líne, tháinig 65.2 % acu (1 199) ó eagraíochtaí agus 34.8 % (640) ó dhaoine aonair. Bhí réimse leathan páirtithe leasmhara ar aon tuairim leo: de na 1 199 bhfreagra sin ó eagraíochtaí, tháinig 355 (19.3 %) ó eagraíochtaí neamhrialtasacha, ardáin nó líonraí, 270 (14.7 %) ó fhiontair phríobháideacha (micrifhiontair agus gnólachtaí beaga, den chuid is mó) agus 127 (6.9 %) ó thaighdeoirí agus acadóirí. Díríonn an anailís a achoimrítear thíos ar na freagróirí a bhfuil taithí acu ar na cláir a seo a leanas de chuid AE: 1. An Clár um an Eoraip ar son na Saoránach agus/nó 2. An Clár um Chearta, um Chomhionannas agus um Shaoránacht agus/nó 3. An clár Eoraip na Cruthaitheachta agus/nó 4. An clár um Cheartas. Seo thíos cuid de na príomhthorthaí: –De réir na bhfreagróirí is dúshláin bheartais choiteanna thábhachtacha iad, ‘Féiniúlacht Eorpach agus luachanna coiteanna a chur chun cinn’ agus ‘cearta agus comhionannas a chur chun cinn’ (ar cheann de na chéad cheithre dhúshlán a luaitear) chun aghaidh a thabhairt orthu i ngach ceann de na ceithre chlár. Is cosúil gur dúshláin thábhachtacha iad ‘Tacaíocht a thabhairt do shaoránacht ghníomhach, rannpháirtíocht dhaonlathach sa tsochaí agus don smacht reachta’ agus ‘Cuimsiú sóisialta agus cothroime a chur chun cinn’ chun aghaidh a thabhairt orthu sna cláir lena mbaineann chomh maith leis an gclár Eoraip na Cruthaitheachta, ach ar bhonn níos lú, ina bhfuil na dúshláin eacnamaíocha agus éagsúlacht chultúrtha níos tábhachtaí. –Measann leathchuid nó níos mó de na freagróirí a raibh taithí acu ar na ceithre chlár lena mbaineann an méid seo a leanas mar bheartais a thugann aghaidh go hiomlán nó go réasúnta maith ar na dúshláin, ‘Tacaíocht a thabhairt don nuálaíocht’, ‘Éagsúlacht chultúrtha agus oidhreacht chultúrtha na hEorpa a chothú’, ‘Féiniúlacht Eorpach agus luachanna coiteanna a chur chun cinn’. Ina theannta sin, measann 52 % de na freagróirí a bhfuil taithí acu ar an gclár Eoraip na Cruthaitheachta go dtugann an beartas chun ‘Tacú le hiomaíochas earnálacha cultúrtha agus cruthaitheacha na hEorpa’ aghaidh ar na dúshláin go hiomlán nó go measartha maith. –Aontaíonn thart ar 80 % de na freagróirí a raibh taithí acu ar na ceithre chlár AE thuasluaite go gcuireann na cláir seo go mór nó go measartha mór leis an mbreisluach a d’fhéadfadh na Ballstáit a bhaint amach ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach agus/nó áitiúil. –Tá na príomhchonstaicí a d'aithin na freagróirí a d'fhéadfadh bac a chur ar na cláir/cistí reatha óna gcuspóirí a bhaint amach an-chosúil lena chéile is cuma cé acu clár atá i gceist: Is iad seo a leanas na trí chonstaic is mó a aithnítear: ‘Easpa buiséid na gclár chun éileamh a shásamh’; ‘Easpa tacaíochta ar fáil do pháirtithe leasmhara ar mhionscála’; ‘Easpa tacaíochta d'iarratasóirí céaduaire’. –Aontaíonn freagróirí a bhfuil taithí acu ar cheann amháin nó níos mó de na ceithre chlár AE gur fíor gurb iad a leanas na príomhbhearta atá le déanamh chun an tualach riaracháin do thairbhithe a shimpliú agus a laghdú, is iad sin ‘úsáid a bhaint as foirmeacha iarratais atá níos simplithe’, ‘líonra struchtúraithe agus comhpháirtíochtaí a éascú’, ‘cistiú a éascú le haghaidh gníomhaíochtaí a thrasnaíonn na hearnálacha gníomhaíochta’ agus ‘comhordú níos fearr idir cláir/cistí éagsúla’. Measúnú tionchair Ullmhaíodh an measúnú tionchair d’fhonn anailís a dhéanamh ar chlár féideartha, is é sin Clár um Chultúr, Cearta agus Luachanna Eorpacha, lena gcumascfaí an clár um Chearta, um Chomhionannas agus um Shaoránacht don tréimhse 2014-2020, an clár um an Eoraip ar son na Saoránach, an clár Eoraip na Cruthaitheachta agus an clár um Cheartas. Chinn an Coimisiún ar chlár neamhspleách a bheith ann, is é sin Eoraip na Cruthaitheachta, agus Ciste um Cheartas, Cearta agus Luachanna a bhunú agus dá chlár cistiúcháin mar bhonn faoin gciste sin. an clár um Cheartas agus an clár um Chearta agus Luachanna. Tá an measúnú tionchair bailí i gcónaí a fhad a bhaineann le tacú leis na tionscnaimh sin. An 20 Aibreán 2018, thug an Bord um Ghrinnscrúdú Rialála tuairim dhearfach ar an measúnú tionchair a ghabhann leis seo. Chuimsigh an Bord moladh chun an tuarascáil a fheabhsú tuilleadh, roinnt gnéithe tábhachtacha maidir le leas iomlán a bhaint as na torthaí meastóireachta agus as torthaí na bhfionnachtana, dearadh níos fearr ar thosaíochtaí amach anseo agus soiléiriú ar thionchar ionchais na nathruithe i meicníochtaí seachadta. Neartaíodh na gnéithe sin sa leagan deiridh den mheasúnú tionchair. Sa mheasúnú tionchair tiomsaíodh na ceachtanna a foghlaimíodh ón gclár Eoraip na Cruthaitheachta, an clár um Chearta, um Chomhionannas agus um Shaoránacht, an clár um an Eoraip ar son na Saoránach agus an clár um Cheartas agus moladh struchtúr nua. Ina theannta sin rinne sé iniúchadh ar mheicníochtaí seachadta a chuirfidh luachanna agus cultúr AE chun cinn agus a bhainfidh amach cuspóirí na héifeachtúlachta, na solúbthachta, na sineirgí agus an tsimplithe a leagtar síos don chéad chreat airgeadais ilbhliantúil eile. Cuireadh torthaí na meastóireachta meántéarma san áireamh go hiomchuí. Léirigh gach clár a ndearnadh meastóireacht air breisluach soiléir. Leis an mbraisle nua tabharfar deis chun tuilleadh leasa a bhaint as féidearthachtaí na gclár reatha chun luachanna AE a chur chun cinn agus breisluach AE a mhéadú. Rinneadh anailís ar thrí phríomhchás: –An status quo maidir le ceithre chlár cistiúcháin a chothabháil faoin bhfobhraisle ‘luachanna’ de bhuiséad AE, is é sin an clár um Chearta, um Chomhionannas agus um Shaoránacht, an clár um Cheartas, an clár Eoraip na Cruthaitheachta, an clár um an Eoraip ar son na Saoránach.

–Mar mhalairt ar an staid reatha agus ar an gcás bunlíne, moladh sa dara cás sineirgí a fhorbairt i measc na gclár reatha agus iad a chomhcheangal chun mír polaitíochta amháin ar luachanna AE a chruthú le dhá chlár cistiúcháin bhunúsacha: an Clár um Chultúr, Cearta agus Luachanna Eorpacha agus an Clár um Cheartas. –Sa tríú cás bheadh aon chlár cistiúcháin amháin a chumhdaíonn na ceithre chlár cistiúcháin a liostaíodh thuas. An cás bunlíne: an status quo le ceithre chlár cistiúcháin agus gearradh 15 % de bhuiséad comhréireach Léiríonn anailís ar an gcás bunlíne le gearradh féideartha de 15 % den chistiú atá ar fáil go mbeadh iarmhairtí diúltacha ann maidir le cur chun feidhme beartais. Go háirithe: Le laghdú 15 % ar chistiú don chlár um Chearta, um Chomhionannas agus um Shaoránacht (REC) bheadh tosaíocht bhliantúil mar thoradh air, i.e. comhchruinniú cistiúcháin i roinnt réimsí beartais i mbliain amháin agus réimsí beartais eile á gcur chun cinn sna blianta ina dhiaidh sin, contrártha do na riachtanais mhéadaithe sa réimse. Leis an laghdú sin bheadh gearradh siar freisin ar staidéir, ar bhailiú sonraí, ar fheachtais um múscailt feasachta etc., nithe ar fad is gá chun beartas agus reachtaíocht fhónta, fhianaise-bhunaithe a bheith ann. Maidir leis an gclár um an Eoraip ar son na Saoránach, dhéanfadh gearradh buiséadach 15 % an buiséad bunlíne a laghdú go dtí €157 milliún, méid nach leor chun an gealltanas a chomhlíonadh atá tugtha ag an gCoimisiún na saoránaigh a chur i lár phróiseas na hEorpa. Ní bhainfí amach mais chriticiúil na rannpháirtithe a thuilleadh agus an cumhach geografach gníomhaíochtaí is gá chun an tionchar atá beartaithe a bhaint amach. Chumasódh leithdháileadh buiséadach seasmhach (bunaithe ar bhuiséad 2017) leanúnachas ach ní bheadh ach tionchar teoranta leis fós. Ciallaíonn laghdú 15 % sa chistiú don fhochlár MEDIA Eoraip na Cruthaitheachta go gcaithfí sruthlíniú a dhéanamh agus díriú ar líon teoranta gníomhaíochtaí. Bheadh tionchar díréireach ag laghdú suntasach sa chistiú ar thíortha ar lú a dtáirgthe agus/nó ar thíortha a bhfuil limistéar srianta geografach/teanga acu. Laghdódh sé freisin líon na ngníomhaíochtaí oiliúna do ghairmithe closamhairc agus líon na gcomhtháirgeachtaí AE, ar oibreacha iad is fearr a thaistealaionn trasna teorainneacha. Dá ndéanfaí laghdú ar scóip an líonra d'oibreoirí pictiúrlainne bheadh drochthionchar aige sin maidir le rochtain saoránach den Aontas, go háirithe ó thíortha na hEorpa Láir agus Thoir, go dtí ábhar Eorpach neamhnáisiúnach. Dá ndéanfaí laghdú 15 % d'fhochlár Chultúr a bhaineann leis an Eoraip Chruthaitheach ní fhéadfaí mais chriticiúil a bhaint amach chun freagairt do riachtanais na nearnálacha cultúrtha agus cruthaitheacha. Chiallódh sé sin go mbeadh laghdú sa bhreisluach Eorpach i gceist agus dá bhrí sin tionchar laghdaithe ar éagsúlacht chultúrtha, níos lú deiseanna ann don chomhar trasteorann, níos lú deiseanna margaidh agus níos lú féidearthachtaí gairme do chleachtóirí ó na hearnálacha cultúrtha agus cruthaitheacha. Laghdófaí an tionchar ar an tsochaí, agus d'fhéadfaí go mbeadh gá oscailt idirnáisiúnta an chláir a theorannú chuig an leibhéal réamh-2014 agus deireadh a chur le rannpháirtíocht phríomh-thíortha comhpháirtíochta comharsanachta AE. D’fhéadfaí an Ráthaíocht Airgeadais do na hearnálacha cultúrtha agus cruthaitheacha a chur i mbaol, rud a dhéanfadh dochar d’earnálacha an chultúir agus na cruthaitheachta, go háirithe do thíortha an oirthir nach bhfuil a margaí airgeadais chomh forbartha agus, dá bhrí sin, tá níos lú féidearthachtaí iontu rochtain a fháil ar chistiú. Rogha a caitheadh amach sa mheasúnú tionchair: aon chlár amháin Ar chúiseanna a bhaineann leis an mbunús dlí, tá an rogha atá molta sa tríú cás d'aon ionstraim/chlár amháin caite amach. Go deimhin, tá an chuid is mó de na gníomhaíochtaí agus na beartais bunaithe ar airteagail a dhéanann foráil do ghnáthnós imeachta reachtach ach amháin i gcás an chláir um an Eoraip ar son na Saoránach. Faoi láthair tá príomhfhócas an chláir um an Eoraip ar son na Saoránach ar rannpháirtíocht shibhialta agus dá bhrí sin tá sé bunaithe ar Airteagal 352 CFAE (aontoilíocht). Tar éis anailís a dhéanamh, d'fhéadfaí cuspóirí na ngníomhaíochtaí comhfhreagracha a oiriúnú, dá ndéanfaí a bhfócas a mhodhnú go pointe áirithe, chun freastal ar an gcur chuige nua maidir le clár níos leithne; i gcás mar sin, bheadh siad faoi raon feidhme Airteagal 167(1) agus (2) CFAE, dá ndéantar foráil don ghnáthnós imeachta reachtach. De bharr sheasamh na Ríochta Aontaithe agus na hÉireann maidir leis an limistéar saoirse, slándála agus ceartais agus seasamh na Danmhairge mar a leagtar síos i bPrótacail 21 agus 22 atá i gceangal leis na Conarthaí, ní mór don chlár um Cheartas, áfach, agus an gnáthnós imeachta reachtach á ordú aige ag an am céanna, fanacht mar ionstraim ar leithligh. Rogha atá beartaithe sa mheasúnú tionchair: creat luachanna AE le dhá chlár cistiúcháin Léirítear san anailís go bhfuil feabhas le déanamh maidir leis an staid reatha de cheithre chlár cistiúcháin. Dá bhrí sin, mar mhalairt ar an staid reatha agus ar an gcás bunlíne, tá sé beartaithe go ndéanfar sineirgí a fhorbairt i measc na gclár reatha agus na línte sainchumais agus iad a chur le chéile faoi mhír polaitíochta amháin ar luachanna AE le dhá chlár cistiúcháin bhunúsacha: an clár um Chultúr, Cearta agus Luachanna Eorpacha agus an clár um Cheartas, mar a chuirtear i láthair thíos: Ag seo an aidhm atá ag struchtúr nua an chistiúcháin amach anseo mar mhalairt ar an gcás bunlíne: –sineirgí a fhorbairt i measc beartas, ag teacht ar chomhthuiscint le haghaidh gníomhaíochta, fós ag urramú a gcuid sainiúlachtaí; –forluí agus ilroinnt a laghdú; –solúbthacht a áirithiú maidir le leithdháileadh cistí, agus a áirithiú ag an am céanna go mbeidh méid áirithe intuarthachta ann maidir le cistiú atá tiomanta do gach beartas; –gníomhaíochtaí trasearnála agus nuálacha a chothú; –mais chriticiúil acmhainní a áirithiú chun luachanna a chur chun cinn, agus riachtanais gach beartais a chur san áireamh freisin. Rogha mhalartach a coinníodh

Chinn an Coimisiún ar chlár neamhspleách a bheith ann, is é sin Eoraip na Cruthaitheachta, agus Ciste um Cheartas, Cearta agus Luachanna a bhunú agus dá chlár cistiúcháin mar bhonn faoin gciste sin: an clár um Cheartas agus an clár um Chearta agus Luachanna. Tá an measúnú tionchair bailí i gcónaí a fhad a bhaineann le tacú leis na tionscnaimh sin. Léirítear an cinneadh sin sa phacáiste togra don CAI iar-2020 a chuir an Coimisiún i láthair an 2 Bealtaine 2018. ·Simpliú Tá an Clár um Chearta agus Luachanna atá beartaithe mar thoradh ar dhá chlár cistiúcháin a ghrúpáil le chéile, is iad sin, an clár um Chearta, Comhionannas agus Saoránacht agus an clár um an Eoraip ar son na Saoránach. Ionstraimí beaga is ea iad na cláir sin, nach féidir mais chriticiúil a shroicheadh leo agus a bhfuil a néifeachtúlacht srianta ag a mbuiséid measartha beag. Mar sin, trí hiad a thógáil le chéile, bainfear amach simpliú, sineirgí agus atreisiú comhpháirteach agus cabhrófar le hiad a dhéanamh níos éifeachtaí. Go sonrach trína nathghrúpáil faoi na gníomhaíochtaí cuspóirí céanna, beidh na nósanna imeachta níos éasca do thairbhithe ag a bhfuil pointe iontrála aonair dá dtograí. Tá bearta suntasacha simplithe amhail cnapshuimeanna agus bunrátaí, iarratais ar r-fhoirmeacha agus cinntí deontais tugtha isteach cheana sa chlár reatha um an Eoraip ar son na Saoránach. Ar aon dul leis sin, lorgófar simpliú sa chur chun feidhme le haghaidh na réimsí beartais atá cistithe faoin gclár um Chearta, Chomhionannas agus Shaoránacht, amhail cnapshuimeanna agus bunrátaí agus costais aonaid. Tá castacht agus ilchineálacht rialacha cistiúcháin na gclár atá ann san am i láthair ina bhac roimh iarratasóirí. Tá ról tábhachtach maidir leis an rochtain ar an gclár a shimpliú ag soláthar phointe iontrála aonair d’úsáideoirí seachtracha chun páirt a ghlacadh i saolré na ndeontas (i.e. tairseach rannpháirtithe), lena náirítear córas cuimsitheach um bainistíocht deontas. Déantar na Cláir um Chearta, Comhionannas agus Saoránacht a bhainistiú trí chóras corparáideach an Choimisiúin a forbraíodh ar dtús le haghaidh chlár Horizon 2020, agus d’fhéadfadh go leanfadh an clár um an Eoraip ar son na Saoránach sa chóras corparáideach seo níos déanaí. Nuair a bheidh an taistriú tugtha i gcrích, bainfidh an Clár um Chearta agus Luachanna agus a thairbhithe leas as an simpliú sin. ·Cearta bunúsacha Tá dlúthbhaint ag cuspóirí an chláir um Chearta agus Luachanna le cur chun cinn na gceart bunúsach agus tá siad ar aon dul leis an gCairt um Chearta Bunúsacha an AE. Go háirithe, beidh an clár nua, agus an clár um Cheartas, ina chuid den Chiste um Cheartas, Cearta agus Luachanna de bhuiséad an Aontais Eorpaigh atá dírithe ar shochaithe oscailte, daonlathacha agus cuimsitheacha a chothú, lena ndéantar daoine a chumasú trí chearta agus luachanna a chosaint agus a chur chun cinn, agus trí limistéar Eorpach ceartais a fhorbairt tuilleadh. 4.IMPLEACHTAÍ BUISÉADACHA Is é an leithdháileadh airgeadais a bheidh i gceist chun an clár Cearta agus Luachanna a chur i bhfeidhm ón 1 Eanáir 2021 go dtí an 31 Nollaig 2027 ná EUR [641 705 000] (praghsanna reatha). 5.EILIMINTÍ EILE ·Pleananna cur chun feidhme, agus socruithe faireacháin, meastóireachta agus tuairiscithe Forbrófar plean cur chun feidhme chun na socruithe a shonrú maidir le reáchtáil an chláir. Déanfar plean faireacháin agus meastóireachta a fhorbairt chun a shonrú conas a chaithfear gníomhaíochtaí a dhéanamh go hiarbhír, agus faoi cé acu straitéis sonraí. Déanfar faireachán ar an gclár ar bhonn leanúnach (e.g. chun freastal go tráthúil ar aon imeachtaí gan choinne agus riachtanais eisceachtúla) agus ar bhonn rialta (chun tuairisc a thabhairt ar phríomhimeachtaí amhail glaonna ar thograí, athbhreithnithe tionscadail, imeachtaí comhordúcháin nó scaipthe) agus, i gcás inarb ábhartha, cuirfear an faireachán san áireamh maidir le príomhtháscairí an chláir. Ina dhiaidh sin cuirfear na tuairiscí faireacháin san áireamh maidir le: –meastóireacht mheántéarma (tráth nach déanaí ná ceithre bliana tar éis tús a chur le cur chun feidhme an chláir), i dteannta na meastóireachta críochnaithí ar na cláir réamhtheachtacha. agus –meastóireacht chríochnaitheach (atá le déanamh tráth nach déanaí ná ceithre bliana tar éis dheireadh na tréimhse cláraithe). Déanfar na meastóireachtaí sin i gcomhréir le mír 22 agus mír 23 den Chomhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016, i gcás inar dhearbhaigh na trí institiúid gur chóir go gcuirfeadh meastóireachtaí ar reachtaíocht agus ar bheartas atá ann cheana féin an bunús ar fáil le haghaidh measúnuithe tionchair maidir le roghanna le haghaidh tuilleadh gníomhaíochta. Sna meastóireachtaí déanfar measúnú ar éifeachtaí an chláir ar an talamh ar bhonn táscairí/spriocanna an chláir agus déanfar anailís mhionsonraithe ar an méid a mheasfar an clár a bheith ábhartha, éifeachtach agus éifeachtúil, go soláthraíonn sé go leor breisluacha AE agus go bhfuil sé comhleanúnach le beartais eile AE. Áireofar leis na meastóireachtaí ceachtanna a foghlaimíodh chun dul i ngleic le heaspaí/fadhbanna ar bith a shainaithneofar agus moltaí maidir le leas a bhaint as aon acmhainneacht chun tuilleadh feabhais a chur ar na gníomhaíochtaí nó a dtorthaí agus cuidiú lena saothrú/dtionchar a uasmhéadú. Déanfaidh an Coimisiún tuairisciú do Pharlaimint na hEorpa, don Chomhairle agus do gach institiúid ábhartha eile AE go rialta trí thuarascálacha faireacháin agus meastóireachta agus scórchlár poiblí de na príomhtháscairí cláir. Cuirfidh an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Oideachais, Closamhairc agus Cultúir (EACEA) cuid shuntasach den chlár chun feidhme faoi mhaoirseacht na seirbhísí Coimisiúin atá freagrach as an gclár. ·Míniúchán mionsonraithe ar fhorálacha sonracha an togra

I bhfianaise an mhéid thuas, díreofar sa Chlár cistiúcháin úr “Cearta agus Luachanna” ar chearta agus luachanna a chosaint mar a chuimsítear i gConarthaí AE agus i gCairt um Chearta Bunúsacha an AE lena náirítear trí thacú le heagraíochtaí sochaí sibhialta, chun sochaithe oscailte, daonlathacha agus uilechuimsitheacha a chothú. Bainfear an cuspóir ginearálta amach trí mheán trí chuspóir shonracha: chun comhionannas agus cearta a chur chun cinn, chun ról agus rannpháirtíocht na saoránach i saol daonlathach an Aontais a chur chun cinn, agus chun gach cineál foréigin a chomhrac. Déanfar soláthar sa chlár i leith sineirgí idir a chuid cuspóirí sonracha éagsúla agus cuirfear dlús fúthu leis, chun tacú leis na réimsí beartais faoina bhfuil siad cumhdaithe ar bhealach níos éifeachtaí agus méadú a dhéanamh ar acmhainn na gcuspóirí sin chun daoine a shroicheadh. Ionas go mbeidh sé éifeachtach, ba cheart go gcuirfí san áireamh leis an gClár cineál sonrach na mbeartas éagsúil, a spriocghrúpaí éagsúla agus a riachtanais faoi leith trí chuir chuige shaincheaptha. 2018/0207 (COD) Togra le haghaidh RIALACHÁN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE an Clár um Chearta agus Luachanna a bhunú TÁ PARLAIMINT NA hEORPA AGUS COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH, Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagal 16(2), Airteagal (19(2), Airteagal 21(2), Airteagal 24, Airteagal 167, agus Airteagal 168 de Ag féachaint don togra ón gCoimisiún Eorpach, Tar éis dóibh an dréachtghníomh reachtach a chur chuig na parlaimintí náisiúnta, Ag féachaint don tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, Ag féachaint don tuairim ó Choiste na Réigiún, Ag gníomhú dóibh i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach, De bharr an méid seo a leanas: (1)I gcomhréir le hAirteagal 2 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE), ‘tá an tAontas fothaithe ar luachanna an mheasa ar dhínit an duine, ar an tsaoirse, ar an daonlathas, ar an gcomhionannas, ar an smacht reachta agus ar an meas ar chearta an duine, lena náirítear na cearta atá ag daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad. Is comhluachanna ag Ballstáit na luachanna sin i sochaí arb iad is sainairíonna inti an tiolrachas, an neamh-idirdhealú, an chaoinfhulaingt, an ceartas, an dlúthpháirtíocht agus an comhionannas idir mná agus fir’. Sonraítear in Airteagal 3 ina theannta sin gurb é ‘is aidhm don Aontas an tsíocháin, a luachanna agus dea-bhail a phobal a chur chun cinn’ agus, i measc nithe eile, ‘go nurramóidh an tAontas an saibhreas atá san éagsúlacht chultúrtha agus teanga, agus áiritheoidh sé go ndéanfar oidhreacht chultúrtha na hEorpa a chaomhnú agus a fheabhsú’. Athdhearbhaítear na luachanna sin agus cuirtear in iúl iad sna cearta, sna saoirsí agus sna prionsabail atá cumhdaithe i gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh. (2)Ní mór leanúint de na cearta agus na luachanna sin a chur chun cinn agus a neartú agus a chomhroinnt i measc na saoránach agus ní mór go mbeadh na pobail laistigh de thionscadal AE. Dá bhrí sin, cruthófar Ciste nua um Cheartas, Chearta agus Luachanna a chuimseoidh na cláir um Chearta agus Luachanna agus um Cheartas i mbuiséad an Aontais Eorpaigh. Tráth a chaithfidh sochaithe Eorpacha aghaidh a thabhairt ar antoisceachas, radacachas agus easaontais, is tábhachtaí murab ionann agus riamh ceartas, cearta agus luachanna an Aontais a chur chun cinn, a neartú, agus a chosaint, mar atá: cearta an duine, meas ar dhínit an duine, an tsaoirse, an daonlathas, an comhionannas, an smacht reachta. Beidh impleachtaí móra díreacha aige sin ar an saol polaitiúil, sóisialta, cultúrtha agus eacnamaíoch san Aontas. Mar chuid den Chiste nua, leanfaidh an Clár um Cheartas de bheith ag tacú le forbairt bhreise limistéar Aontais de cheartas agus de chomhar trasteorann. Tógfaidh an Clár um Chearta agus Luachanna le chéile Clár 2014-2020 Cearta, Comhionannas agus Saoránacht arna bhunú le Rialachán (AE) Uimh 1381/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus an clár Eoraip ar son na Saoránach arna bhunú ag Rialachán (AE) Uimh 390/2014 ón gComhairle (dá ngairfear ‘na cláir réamhtheachtacha’ anseo feasta). (3)Déanfar an Ciste um Cheartas, Cearta agus Luachanna agus an dá chlár cistiúcháin atá mar bhonn faoi a dhíriú, go príomha, ar dhaoine agus ar eintitis a rannchuidíonn le beocht agus beatha a chur sna luachanna, sna cearta agus san éagsúlacht shaibhir is coiteann dúinn. Is é an cuspóir bunaidh sochaí atá bunaithe ar chearta agus atá cothrom, uilechuimsitheach agus daonlathach a chothú agus a choinneáil ar bun. Áirítear leis sin sochaí shibhialta bhríomhar, a spreagann rannpháirtíocht dhaonlathach, shibhialta agus shóisialta na ndaoine agus éagsúlacht shaibhir shochaí na hEorpa a chothú, bunaithe freisin ar an stair agus ar an gcuimhne is coiteann dúinn. In Airteagal 11 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh sonraítear freisin go dtabharfaidh na hinstitiúidí, ar dhóigheanna iomchuí, an deis do shaoránaigh agus dá gcomhlachais ionadaíochta, a dtuairimí a chur in iúl agus a mhalartú go poiblí i ngach réimse de ghníomhaíocht an Aontais. (4)Leis an gClár um Chearta agus Luachanna (an ‘Clár’) ba cheart go mbeifí in ann sineirgí a fhorbairt chun dul i ngleic leis na dúshláin a bhaineann go coitianta le cur chun cinn agus cosaint luachanna agus mais chriticiúil a shroicheadh chun torthaí nithiúla a bhaint amach sa réimse, agus leas á bhaint as taithí dhearfach na gClár réamhtheachtaí. Ba cheart é sin a bhaint amach trí fhorbairt a dhéanamh ar thaithí dhearfach na gclár réamhtheachtach. Mar gheall air sin beifear ábalta leas iomlán a bhaint as acmhainneacht sineirgí, tacú leis na réimsí beartais faoina bhfuil siad cumhdaithe ar bhealach níos éifeachtaí agus méadú a dhéanamh ar a nacmhainn chun daoine a shroicheadh. Ionas go mbeidh sé éifeachtach, ba cheart go gcuirfí san áireamh leis an gClár cineál sonrach na mbeartas éagsúil, a spriocghrúpaí éagsúla agus a riachtanais faoi leith trí chuir chuige shaincheaptha. (5)Chun an tAontas Eorpach a thabhairt níos gaire dá chuid saoránach, teastaíonn gníomhartha agus iarrachtaí comhordaithe éagsúla. Trí shaoránaigh a thabhairt le chéile i dtionscadail um nascadh bailte nó i líonraí bailte agus trí thacú le heagraíochtaí sochaí sibhialta sna ceantair atá clúdaithe ag an gclár cuirfear le ról na saoránach sa tsochaí agus, i ndeireadh báire, lena rannpháirtíocht i saol daonlathach an Aontais. San am céanna, trí thacú le gníomhaíochtaí a chuireann chun cinn comhthuiscint, éagsúlacht, idirphlé agus meas ar dhaoine eile cothaítear mothú muintearais agus féiniúlacht Eorpach, atá bunaithe ar thuiscint chomhroinnte ar luachanna, chultúr, stair agus oidhreacht na hEorpa. Tá cur chun cinn mhothú muintearais níos láidre san Aontas agus luachanna an Aontais tábhachtach go háirithe i measc saoránach sna réigiúin is forimeallaí san Aontas mar gheall ar a niargúltacht agus a bhfad ó mhór-roinn na hEorpa. (6)Tá gníomhaíochtaí cuimhneacháin agus machnamh criticiúil ar chuimhne stair na hEorpa riachtanach chun saoránaigh a chur ar an eolas faoina stair chomhchoiteann, mar bhonn faoi chomhluachanna, cuspóir morálta roinnte agus luachanna comhroinnte amach anseo. Ba cheart ábharthacht na ngnéithe stairiúla, cultúrtha agus idirchultúrtha a chur san áireamh chomh maith, mar aon leis na naisc idir cuimhneachán agus cruthú féiniúlachta Eorpaí agus mothú muintearais le chéile. (7)Ba cheart do shaoránaigh a bheith níos feasaí faoina gcearta a thagann as saoránacht an Aontais chomh maith, agus ba cheart go mbéidís ar a gcompord agus iad ina gcónaí, ag taisteal, ag staidéar, ag obair agus ag déanamh obair dheonach i mBallstát eile, agus ba cheart dóibh a bheith ábalta leas a bhaint as a gcearta saoránachta agus iad a fheidhmiú, a muinín a chur i rochtain chomhionann, in-fhorfheidhmitheacht agus cosaint iomlán a gceart gan aon leithcheal is cuma cén áit san Aontas a bhfuil siad. Is gá tacú leis an tsochaí shibhialta maidir le cur chun cinn, cosaint agus ardú feasachta i dtaobh chomhluachanna an Aontais faoi Airteagal 2 CAE agus maidir le rannchuidiú leis na cearta atá ann faoi dhlí an Aontais a fheidhmiú go héifeachtach.

(8)Luach bunúsach is ea an comhionannas idir mná agus fir agus tá sé ar chuspóirí an Aontais sin a bhaint amach. Sáraíonn leithcheal in aghaidh na mban agus cóir neamh-chomhionann na mban a gcearta bunúsacha agus coisceann sé a rannpháirtíocht pholaitiúil, shóisialta agus eacnamaíoch iomlán sa tsochaí. Lena chois sin, na baic struchtúracha agus chultúrtha atá ann is cosc iad ar fhíor-chomhionannas inscne a bhaint amach. Dá réir sin, croí-ghníomhaíocht is ea cur chun cinn an chomhionannais inscne i ngníomhaíochtaí uile an Aontais agus is údar fáis eacnamaíoch é freisin, agus dá bhrí ba cheart tacaíocht a thabhairt dó leis an gclár. (9)Sárú tromchúiseach ar chearta bunúsacha atá i bhforéigean bunaithe ar inscne agus foréigean in aghaidh leanaí agus daoine óga. Leanann foréigean ar aghaidh ar fud an Aontais, i ngach comhthéacs sóisialta agus eacnamaíoch, agus bíonn frithiarmhairtí tromchúiseacha aige ar shláinte choirp agus shíceolaíoch na níospartach agus ar an tsochaí ina hiomláine. Tá leanaí, daoine óga agus mná go háirithe leochaileach i leith foréigin, go háirithe iad siúd atá i ndlúthchaidreamh. Ba cheart beart a dhéanamh chun ceart an linbh a chur chun cinn agus rannchuidiú le cosaint leanaí ar dhochar agus ar fhoréigean, lena gcuirtear a sláinte choirp agus a meabhairshláinte i gcontúirt agus is sárú iad ar a gceart chun forbartha, cosanta agus dínite. Is tosaíochtaí iad de chuid an Aontais gach cineál foréigin a chomhrac, cosc agus cosaint a chur chun cinn agus tacaíocht a thabhairt d’íospartaigh agus cuidíonn siad sin le cearta bunúsacha daoine aonair a shásamh agus cuireann siad le comhionannas idir mná agus fir. Ba cheart tacú leis na tosaíochtaí sin leis an gclár. (10)Toil láidir pholaitiúil agus gníomhaíocht chomhordaithe bunaithe ar mhodhanna agus ar thorthaí an chláir Daphne a bhí ann roimhe seo, an Chláir um Chearta, Comhionannas agus Saoránacht agus an Chláir um Cheartas, sin iad na nithe atá riachtanach chun gach cineál foréigin a chosc agus a chomhrac agus chun íospartaigh a chosaint. Ó seoladh in 1997 é, tá ag éirí go fíormhaith le cistiú ón gclár Daphne tacú le híospartaigh an fhoréigin agus an foréigean in aghaidh ban, leanaí agus daoine a chomhrac, i gcomhthéacs a éilimh ag páirtithe leasmhara (údaráis phoiblí, institiúidí acadúla agus eagraíochtaí neamhrialtasacha) agus i gcomhthéacs éifeachtúlacht na dtionscadal arna gcistiú. Rinneadh tionscadail a chistiú leis an gclár chun feasacht a ardú, seirbhísí tacaíochta a chur ar fáil d’íospartaigh, agus chun tacú le gníomhaíochtaí eagraíochtaí neamhrialtasacha atá ag obair ar an talamh. Chuathas i ngleic le gach cineál foréigin, mar shampla, foréigean baile, foréigean gnéasach, gáinneáil ar dhaoine, agus cineálacha nua foréigin atá ag teacht chun cinn ar nós na cibearbhulaíochta. Tá sé tábhachtach dá bhrí sin leanúint leis na gníomhaíochtaí ar fad sin agus na torthaí agus na ceachtanna atá foghlamtha dá mbarr a chur san áireamh go hiomchuí i gcur chun feidhme an Chláir. (11)Ceann de phrionsabail bhunúsacha an Aontais is ea é an neamh-idirdhealú. In Airteagal 19 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh foráiltear maidir le bearta chun leithcheal ar fhorais inscne, cine nó tionscnaimh eitnigh, reiligiúin nó creidimh, míchumais, aoise nó gnéaschlaonta, a chomhrac. Tá neamh-idirdhealú cuimsithe in Airteagal 21 den Chairt freisin. Ba cheart gnéithe sonracha na gcineálacha éagsúla idirdhealaithe a chur san áireamh agus, san am céanna, ba cheart bearta iomchuí a cheapadh chun idirdhealú de shaghas amháin nó níos mó ná saghas amháin a chosc agus a chomhrac. Ba cheart go dtacódh an clár le gníomhaíochtaí tacaíochta maidir le leithcheal, ciníochas, seineafóibe, frith-Sheimíteachas, fuath i leith Moslamach agus cineálacha eile éadulaingte a chomhrac. Sa chomhthéacs sin, ba cheart aird faoi leith a thabhairt ar gach cineál foréigin, fuatha, leithlisithe agus stiogmataithe chomh maith, mar aon le bulaíocht, ciapadh agus cóir éadulangach a chomhrac. Ba cheart an Clár a chur chun feidhme i dteannta gníomhaíochtaí eile de chuid an Aontais ag a bhfuil na cuspóirí céanna, go háirithe na cuspóirí dá dtagraítear sa Teachtaireacht ón gCoimisiún an 5 Aibreán 2011 dar teideal “Creat AE do Straitéisí Náisiúnta maidir le Lánpháirtiú na Romach go dtí 2020” agus sa Mholadh ón gComhairle an 09 Nollaig 2013 maidir le bearta éifeachtacha um lánpháirtí na Romach sna Ballstáit. (12)Cuirtear bac ar rannpháirtíocht iomlán agus éifeachtúil daoine faoi mhíchumais sa tsochaí, ar bhonn cothrom le daoine eile le baic dhearaidh agus comhshaoil chomh maith leis an easpa inrochtaineachta. Tá baic le sárú ag daoine faoi mhíchumais ar, i measc nithe eile, rochtain ar an mhargadh saothair, tairbhe a baint as oideachas uilechuimsitheach ardcháilíochta, bochtaineacht agus eisiamh sóisialta a sheachaint, rochtain a bheith acu ar thionscnaimh chultúrtha agus ar na meáin, agus a gcearta polaitiúla a fheidhmiú. Is páirtí an tAontas agus na Ballstáit i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine Faoi Mhíchumas (UNCRPD), agus dá bhrí sin tá gealltanas tugtha acu tairbhiú iomlán agus cothrom chearta uile an duine agus shaoirsí bunúsacha na ndaoine uile faoi mhíchumais a chur chun cinn, a chosaint agus a áirithiú. Tá forálacha UNCRPD ina gcuid dhílis d’ord dlíthiúil an Aontais anois. (13)Tá an ceart go ndéanfar a shaol nó a saol príobháideach agus a shaol nó a saol teaghlaigh, a chónaí nó a cónaí agus a chumarsáidí nó a cumarsáidí a urramú (ceart chun príobháideachais) ina cheart bunúsach atá cuimsithe in Airteagal 7 den Chairt um Chearta Bunúsacha. Tá cosaint sonraí pearsanta ina cheart bunúsach atá cuimsithe in Airteagal 8 agus in Airteagal 16 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh. Tá comhlíonadh na rialacha maidir le cosaint sonraí pearsanta faoi réir rialú ag húdaráis neamhspleácha mhaoirseachta. I gcreat dlíthiúil an Aontais, go háirithe Rialachán (AE) 2016/679 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Treoir (AE) 2016/680 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle leagtar síos forálacha chun áirithiú go gcaomhnaítear go héifeachtach an ceart chun cosaint sonraí pearsanta. Leis na hionstraimí dlíthiúla sin cuirtear ar iontaoibh d’údaráis náisiúnta mhaoirseachta um chosaint sonraí pearsanta feasacht poiblí agus tuiscint ar na rioscaí, rialacha, coimircí agus cearta i ndáil le próiseáil sonraí pearsanta a chur chun cinn. Ba cheart don Aontas a bheith ábalta staidéar agus gníomhaíochtaí ardaithe feasachta agus gníomhaíochtaí ábhartha eile a dhéanamh ag cur san áireamh na tábhachta a bhaineann leis an gceart go ndéanfar sonraí pearsanta a chosaint tráth atá forás ag teacht go pras ar an teicneolaíocht. (14)Le hAirteagal 24 CFAE cuirtear d’oibleagáid ar Pharlaimint na hEorpa agus ar an gComhairle forálacha a ghlacadh maidir leis na nósanna imeachta agus na gcoinníollacha a bheadh ag teastáil do thionscnamh saoránach de réir bhrí Airteagal 11 den Chonradh an Aontais Eorpaigh. Rinneadh sin trí Rialachán [AE Uimh 211/2011) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle a ghlacadh]. Ba cheart go dtacódh an Clár le maoiniú na tacaíochta teicniúla agus eagraíochta chun Rialachán [(EU) Uimh 211/2011] a chur i bhfeidhm, agus dá réir sin ag tacú le cleachtadh an chirt chun tionscnaimh um shaoránaigh Eorpacha a sheoladh agus tacú leo ag saoránaigh. (15)De bhun Airteagal 8 agus 10 CFAE, ba cheart do ghníomhaíochtaí uile an Chláir tacú le príomhshruthú inscne agus le príomhshruthú cuspóirí neamh-idirdhealaithe. (16)Ceanglaítear in Airteagal 3(3) ar an Aontas cosaint chearta an linbh a chur chun cinn, i gcomhréir le hAirteagal 24 den Chairt agus de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta an Linbh. (17)I gcomhréir le gníomhartha de chuid an Aontais maidir le cóir chomhionann bhunaigh na Ballstáit comhlachtaí neamhspleácha chun cóir chomhionanna a chur chun cinn, ar a dtugtar go coitianta “chomhlachtaí comhionannais”, chun leithcheal bunaithe ar chine agus ar thionscnamh eitneach agus ar inscne a chomhrac. Mar sin féin, chuaigh a lán Ballstát thairis na ceanglais sin agus d’áirithigh siad gur féidir le comhlachtaí comhionannais déileáil chomh maith le leithcheal bunaithe ar fhorais eile amhail aois, claonadh gnéis, reiligiún agus creideamh, míchumas. Tá ról tábhachtach ag na comhlachtaí comhionannais maidir le comhionannas a chur chun cinn agus cur i bhfeidhm na reachtaíochta maidir le cóir chomhionann a áirithiú go háirithe trí chúnamh neamhspleách a chur ar fáil d’íospartaigh an leithcheala, suirbhéanna neamhspleácha a dhéanamh maidir le leithcheal, tuarascálacha neamhspleácha a fhoilsiú agus moltaí a dhéanamh maidir le ceist ar bith a bhaineann le leithcheal ina dtír. Tá sé riachtanach obair na gcomhlachtaí comhionannais a chomhordú ar leibhéal an Aontais maidir leis sin. Cruthaíodh EQUINET in 2007. Is iad a chuid ball na comhlachtaí náisiúnta um chur chun cinn na déileála comhionainne mar atá bunaithe le Treoir 2000/43/CE agus 2004/113/CE, ón gComhairle, agus le Treoir 2006/54/CE agus 2010/41/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. Cás eisceachtúil is ea EQUINET, arae is é an taon eintiteas é a áirithíonn comhordú gníomhaíochtaí idir comhlachtaí comhionannais. Tá an ghníomhaíocht comhordúcháin a dhéanann EQUINET tábhachtach do dhea-chur i bhfeidhm dhlí an Aontais in aghaidh an leithcheala sna Ballstáit agus ba cheart don Chlár tacú leis. (18)Tá ról ríthábhachtach ag comhlachtaí neamhspleácha do chearta an duine agus eagraíochtaí na sochaí sibhialta maidir le cur chun cinn, cosaint agus ardú feasachta i dtaobh chomhluachanna an Aontais faoi Airteagal 2 den CAE, agus maidir le cur le tairbhiú ceart faoi dhlí an Aontais, lena náirítear an Chairt um Chearta Bunúsacha an AE. Faoi mar a léirítear sa Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 18 Aibreán 2018, tá tacaíocht dhóthanach airgeadais tábhachtach chun timpeallacht fhabhrach agus inbhuanaithe a chothú d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta chun a ról a neartú agus a bhfeidhmeanna a chomhlíonadh go neamhspleách agus go héifeachtúil. Agus iarrachtaí á gcomhlánú ar an leibhéal náisiúnta, ba cheart go gcuirfí dá bhrí sin le tacaíocht, cumhachtú agus acmhainn eagraíochtaí na sochaí sibhialta a fhorbairt atá gníomhach i gcur chun cinn chearta an duine a gcuidíonn a ngníomhaíochtaí le forfheidhmiú straitéiseach na gceart faoi dhlí AE agus faoi Chairt um Chearta Bunúsacha AE, lena náirítear trí ghníomhaíochtaí tacaíochta agus faire, chomh maith le comhluachanna an Aontais a chur chun cinn, a chosaint agus feasacht a ardú fúthu ar an leibhéal náisiúnta. (19)Ba chóir don Choimisiún comhsheasmhacht fhoriomlán, comhlántacht agus sineirgí a áirithiú le hobair chomhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais, go háirithe an Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne agus Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha, agus ba chóir dó machnamh a dhéanamh ar obair na ngníomhairí náisiúnta agus idirnáisiúnta eile atá cumhdaithe faoin gClár. (20)Ba cheart don Chlár a bheith oscailte, faoi réir coinníollacha áirithe, do rannpháirtíocht chomhaltaí Chomhlachas Saorthrádála na hEorpa (CSTE) ar comhaltaí iad den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch (LEE) agus chomhaltaí CSTE nach comhaltaí iad den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch (LEE) agus tíortha Eorpacha eile. Ba cheart do thíortha aontacha, tíortha is iarrthóirí agus iarrthóirí ionchasacha a bhaineann leis an straitéis réamhaontachais bheith in ann páirt a ghlacadh sa Chlár. (21)Chun leithdháileadh éifeachtach cistí ón bhuiséad ginearálta an Aontais a áirithiú, is gá go náiritheofar breisluach Eorpach na ngníomhartha agus na ngníomhartha uile a dhéantar leis an gclár, a gcomhlántacht le gníomhaíochtaí na mBallstát, agus féachtar ag an am céanna do chomhsheasmhacht, comhlántach agus sineirgí le cláir chistiúcháin a thacaíonn le réimsí beartais a bhfuil dlúthcheangal acu lena chéile, go háirithe laistigh de chreat luachanna AE – agus mar sin leis an gClár um Cheartas – chomh maith leis le Eoraip na Cruthaitheachta, ERASMUS+ acmhainneacht na dtrasnasc cultúrtha sna réimsí cultúrtha, meán, ealaíon, oideachais agus cruthaitheachta a bhaint amach. Is gá sineirgí a chruthú le cláir chistiúcháin Eorpacha eile, go háirithe sna réimsí fostaíochta, an mhargaidh inmheánaigh, fiontraíochta, óige, sláinte, saoránachta, ceartais, imirce, slándála, taighde, nuálaíochta, teicneolaíochta, tionscail, comhtháthaithe, turasóireachta, caidrimh sheachtraigh, trádála agus forbartha. (22)Leagtar síos leis an Rialachán seo imchlúdach airgeadais don chlár um Cheartas agus Luachanna arb éard a bheidh ann an príomh-mhéid tagartha, de réir bhrí [pointe 17 de Chomhaontú Idirinstitiúideach an 2 Nollaig 2013 idir Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún maidir le smacht buiséadach, maidir le comhar i gcúrsaí buiséadacha agus maidir le bainistíocht fhónta airgeadais], do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle le linn an nós imeachta bhuiséadaigh bhliantúil. (23)Tá feidhm ag Rialachán (AE, Euratom) Uimh. [an Rialachán Airgeadais nua] (an ‘Rialachán Airgeadais’) maidir leis an gClár seo. Leagtar síos leis rialacha maidir le cur chun feidhme bhuiséad an Aontais, lena náirítear na rialacha maidir le deontais, duaiseanna, soláthar, cur chun feidhme indíreach, ionstraimí airgeadais agus ráthaíochtaí buiséadacha. (24)Maidir leis na cineálacha cistiúcháin agus na modhanna cur chun feidhme atá le húsáid faoin Rialachán seo, is ar bhonn a gcumas cuspóirí sonracha na ngníomhaíochtaí a bhaint amach agus torthaí a thabhairt ba cheart iad a roghnú, lena náirítear, go háirithe, costas na rialuithe, an tualach riaracháin, agus an riosca neamh-chomhlíontachta a mheastar a bheith ann. Chuige sin ba cheart cuimhneamh ar úsáid a bhaint as cnapshuimeanna, as rátaí comhréidhe agus costais aonaid, agus as maoiniú nach mbaineann le costais, rud dá dtagraítear in Airteagal 125(1) den Rialachán Airgeadais. I gcomhréir leis an Rialachán Airgeadais, Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 833/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle,Rialachán (Euratom, CE) Uimh. 2988/95 ón gComhairle, Rialachán (Euratom, CE) Uimh. 2185/96 ón gComhairle agus Rialachán (AE) 2017/1939 ón gComhairle, déanfar leasanna airgeadais an Aontais a chosaint trí bhearta comhréireacha, lena náirítear trí neamhrialtachtaí agus calaois a chosc, a bhrath, a cheartú agus a imscrúdú, cistí a cailleadh, a íocadh go mícheart nó a úsáideadh go mícheart a ghnóthú agus, i gcás inarb iomchuí, smachtbhannaí riaracháin a fhorchur. Go háirithe, i gcomhréir le Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 833/2013 agus Rialachán (Euratom, CE) Uimh. 2185/96 féadfaidh an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF) imscrúduithe riaracháin a dhéanamh, lena náirítear seiceálacha agus cigireachtaí ar an láthair, d’fhonn a chinneadh ar tharla calaois, éilliú nó aon ghníomhaíocht neamhdhleathach eile a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais. I gcomhréir le Rialachán (AE) 2017/1939, féadfaidh Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (OIPE) calaois agus ciontaí coiriúla eile a fhiosrú a mbíonn éifeacht acu ar leas airgeadais an Aontais mar a fhoráiltear dó i dTreoir (AE) 2017/1371 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. I gcomhréir leis an Rialachán Airgeadais, ní mór d’aon duine nó d'aon eintiteas a fhaigheann cistí ón Aontas comhoibriú go hiomlán i gcosaint leasanna airgeadais an Aontais agus na cearta agus an rochtain is gá a thabhairt don Choimisiún, do OLAF, do OIPE agus do Chúirt Iniúchóirí na hEorpa (CIE) agus ní mór dó a áirithiú go dtabharfaidh aon tríú páirtithe a bheidh páirteach i gcur chun feidhme cistí de chuid an Aontais cearta coibhéiseacha. (25)Féadfaidh tríú tíortha atá ina mbaill den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch (LEE) páirt a ghlacadh i gcláir an Aontais faoi chuimsiú an chomhair a bunaíodh faoin gcomhaontú LEE, lena ndéantar foráil maidir le cur chun feidhme na gclár trí chinneadh faoin gcomhaontú sin. Féadfaidh tríú tíortha a bheith rannpháirteach freisin, ar bhonn ionstraimí dlí eile. Ba cheart sainfhoráil a thabhairt isteach leis an Rialachán seo chun na cearta agus an rochtain is gá a dheonú don oifigeach údarúcháin atá freagrach, don Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF) chomh maith le Cúirt Iniúchóirí na hEorpa chun a ninniúlachtaí faoi seach a chur i gcrích go cuimsitheach. (26)Rialacha airgeadais cothrománacha arna nglacadh ag Parlaimint na hEorpa agus ag an gComhairle ar bhonn Airteagal 322 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, tá feidhm acu maidir leis an Rialachán seo. Leis an Rialachán Airgeadais a leagtar síos na rialacha sin agus cinntear leo go háirithe an nós imeachta chun an buiséad a bhunú agus a chur chun feidhme trí dheontais, soláthar, duaiseanna, cur chun feidhme indíreach, agus foráiltear leo maidir le seiceálacha ar fhreagracht na ngníomhaithe airgeadais. Baineann na rialacha arna nglacadh ar bhonn Airteagal 322 CFAE freisin le cosaint bhuiséad an Aontais i gcás easnamh ginearálaithe maidir leis an smacht reachta sna Ballstáit, toisc go bhfuil an urraim don smacht reachta ina réamhchoinníoll riachtanach maidir le bainistíocht fhónta airgeadais agus cistiú éifeachtach AE. (27)De bhun [De bhun Airteagal 94 de Chinneadh 2013/755/AE] ón gComhairle, tá daoine agus eintitis atá lonnaithe i dtíortha agus críocha thar lear incháilithe do chistiú faoi réir rialacha agus cuspóirí an Chláir agus na socruithe féideartha is infheidhme maidir leis an mBallstát lena mbaineann an tír nó an chríoch ábhartha thar lear.

(28)Tá tábhacht ag baint le dul i ngleic leis an athrú aeráide i gcomhréir leis na gealltanais atá tugtha ag an Aontas Comhaontú Pháras agus Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe a chur chun feidhme, agus léiriú air sin is ea é go rannchuideoidh an Clár seo le príomhshruthú i mbeartais an Aontais na ngníomhaíochtaí a dhéantar ar son na haeráide agus le baint amach na sprice arb é atá inti 25 % de caiteachas bhuiséad an Aontais a bheith ag tacú le cuspóirí aeráide. Sainaithneofar gníomhaíochtaí ábhartha le linn ullmhú agus chur chun feidhme an Chláir, agus déanfar athmheasúnú ar na gníomhaíochtaí sin mar chuid den mheastóireacht mheántéarma ar an gclár. (29)De bhun mhír 22 agus mhír 23 den chomhaontú Idirinstitiúideach do Reachtóireacht Níos Fearr dar dáta an 13 Aibreán 2016, ní mór an Clár seo a mheas ar bhonn na faisnéise a bhailítear trí cheanglais shonracha faireacháin, agus rórialáil agus ualaí riaracháin á seachaint, go háirithe i leith na mBallstát. I gcás inarb iomchuí, féadfaidh táscairí intomhaiste a bheith ar áireamh sna ceanglais sin, chun éifeachtaí an Chláir ar an talamh a mheas. (30)D'fhonn coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú maidir le cur chun feidhme an Rialacháin seo, ba cheart an chumhacht gníomhartha a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 290 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a tharmligean chuig an gCoimisiún maidir le táscairí mar atá leagtha amach in Airteagal 14 agus Airteagal 16 agus in Iarscríbhinn II. Tá sé tábhachtach, go háirithe, don Choimisiún dul i mbun comhairliúcháin iomchuí le linn a chuid oibre ullmhúcháin, lena náirítear ar leibhéal na saineolaithe, agus na comhairliúcháin sin a dhéanamh i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar síos i gComhaontú Idirinstitiúideach maidir le Reachtóireacht Níos Fearr an 13 Aibreán 2016. Go sonrach, chun rannpháirtíocht chomhionann in ullmhú na ngníomhartha tarmligthe a áirithiú, gheobhaidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle na doiciméid uile ag an am céanna leis na saineolaithe sna Ballstáit, agus beidh rochtain chórasach ag a gcuid saineolaithe ar chruinnithe ghrúpaí saineolaithe an Choimisiúin a bheidh ag déileáil le hullmhú na ngníomhartha tarmligthe. (31)Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú maidir leis an Rialachán seo a chur chun feidhme, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. TAR ÉIS AN RIALACHÁN SEO A GHLACADH: Caibidil I

Forálacha Ginearálta Airteagal 1

Ábhar Bunaítear leis an Rialachán an Clár um Chearta agus Luachanna (‘an Clár’). Leagtar síos leis cuspóirí an Chláir, an buiséad don tréimhse 2021-2027, na foirmeacha cistiúcháin ón Aontas agus na rialacha a bhaineann leis an gcistiú sin a sholáthar. Airteagal 2

Cuspóirí an Chláir 1.Is é cuspóir ginearálta an Chláir cearta agus luachanna a chosaint mar a chuimsítear i gConarthaí AE, lena náirítear trí thacú le heagraíochtaí sochaí sibhialta, chun sochaithe oscailte, daonlathacha agus uilechuimsitheacha a chothú. 2.Laistigh den chuspóir ginearálta atá leagtha amach in alt 1, tá na cuspóirí sonracha seo a leanas ag an gclár a chomhfhreagraíonn do na sraitheanna arb é is aidhm dóibh: (a)comhionannas agus cearta a chur chun cinn (an tsraith Comhionannas agus Cearta) (b) rannpháirtíocht na saoránach i saol daonlathach an Aontais a chur chun cinn (an tsraith Ról agus Rannpháirtíocht na Saoránach), (c)foréigean a chomhrac (an tsraith Daphne). Airteagal 3

An tsraith Comhionannas agus Cearta Laistigh den chuspóir sonrach atá leagtha amach i bpointe (a) d’Airteagal 2.(2), díreoidh an Clár ar: (a)neamh-chomhionannas agus leithcheal ar fhorais inscne, cine nó tionscnaimh eitnigh, reiligiúin nó creidimh, míchumais, aoise nó gnéaschlaonta a chomhrac, agus tacú le beartais chuimsitheacha maidir le comhionannas inscne agus frith-leithcheal agus a bpríomhshruthú a chur chun cinn chomh maith le beartais darb aidhm ciníochas agus gach cineál éadulaingte a chomhrac. (b)cearta a chosaint agus a chur chun cinn, go háirithe cearta an linbh, cearta daoine faoi mhíchumas, cearta um shaoránacht AE agus na cearta a bhaineann le cosaint sonraí príobháideacha. Airteagal 4

An tsraith Ról agus Rannpháirtíocht na Saoránach

Laistigh den chuspóir sonrach atá leagtha amach i bpointe (b) d’Airteagal 2.(2), díreoidh an Clár ar: (a)cur le tuiscint saoránach ar an Aontas, a stair, a oidhreacht agus éagsúlacht chultúrtha; (b)malartú agus comhar idir saoránaigh tíortha éagsúla a chur chun cinn; rannpháirtíocht shibhialta agus dhaonlathach saoránach a chur chun cinn, rud a tugann deis do shaoránaigh agus do chomhlachais ionadaíocha a dtuairimí a thabhairt le fios agus iad a mhalartú go poiblí i ngach réimse de ghníomhaíocht an Aontais; Airteagal 5

An tsraith Daphne Laistigh den chuspóir sonrach atá leagtha amach i bpointe (c) d’Airteagal 2.(2), díreoidh an Clár ar: (a)gach cineál foréigin in aghaidh leanaí, daoine óga agus ban a chomhrac, chomh maith le foréigean in aghaidh grúpaí eile atá i mbaol; (b) tacú le híospartaigh foréigin den sórt sin agus iad a chosaint. Airteagal 6

Buiséad 1.Is é EUR [641 705 000] i bpraghsanna reatha a bheidh san imchlúdach airgeadais do chur chun feidhme an Chláir don tréimhse 2021 – 2027. 2.Laistigh den mhéid dá dtagraítear i mír 1 leithdháilfear an méid táscach seo a leanas ar an gcuspóir seo a leanas: (a)EUR [408.705.000] le haghaidh na gcuspóirí sonracha dá dtagraítear in Airteagal 2(2)(a) agus 2(2)(c); (b)EUR [233.000.000] le haghaidh an chuspóra shonraigh dá dtagraítear in Airteagal 2(2)(b); 3.Féadfar an méid dá dtagraítear i mír 1 a úsáid le haghaidh cúnamh teicniúil agus riaracháin do chur chun feidhme an Chláir, amhail gníomhaíochtaí ullmhúcháin, monatóireachta, rialaithe, iniúchta agus meastóireachta lena náirítear córais chorparáideacha na teicneolaíochta faisnéise, staidéar, cruinnithe saineolaithe, cumarsáid ar thosaíochtaí agus réimsí a bhaineann le cuspóirí ginearálta an chláir. 4.Gan dochar don Rialachán Airgeadais, féadfaidh caiteachas le haghaidh gníomhaíochtaí a thig as tionscadail a áirítear sa chéad chlár oibre a bheith incháilithe ón 1 Eanáir 2021. 5.Féadfar acmhainní arna leithdháileadh ar Bhallstáit faoin mbainistíocht chomhroinnte a aistriú chuig an gClár, má iarrann na Ballstáit sin. Déanfaidh an Coimisiún na hacmhainní sin a chur chun feidhme go díreach i gcomhréir le hAirteagal 62(1)(a) den Rialachán Airgeadais nó go hindíreach i gcomhréir le hAirteagal 62(1)(c). Úsáidfear na hacmhainní sin chun leas an Bhallstáit lena mbaineann a dhéanamh i gcás inar féidir é. Airteagal 7

Tríú tíortha atá comhlachaithe leis an gClár 1.Beidh an clár oscailte do na tíortha seo a leanas ar an gcoinníoll go gcomhlíonfar na coinníollacha: (a)Comhaltaí de Chomhlachas Saorthrádála na hEorpa (CSTE) ar comhaltaí iad den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch (LEE), i gcomhréir leis na coinníollacha a leagtar síos sa Chomhaontú maidir le LEE; (b)tíortha aontacha, tíortha is iarrthóirí agus iarrthóirí ionchasacha, i gcomhréir leis na prionsabail ghinearálta agus na téarmaí agus coinníollacha ginearálta a bhaineann le rannpháirtíocht na dtíortha sin i gcláir de chuid an Aontais arna mbunú sna comhaontuithe réime agus sna cinntí ó Chomhairlí Comhlachais lena mbaineann, nó i gcomhaontuithe eile den chineál céanna, agus i gcomhréir leis na coinníollacha sonracha a leagtar síos sna comhaontuithe idir an tAontas agus na tíortha sin; (c)tíortha a chuimsítear faoi Bheartas Comharsanachta na hEorpa, i gcomhréir leis na prionsabail ghinearálta agus na téarmaí agus coinníollacha ginearálta a bhaineann le rannpháirtíocht na dtíortha sin i gcláir de chuid an Aontais arna mbunú sna comhaontuithe réime agus sna cinntí ó chomhairlí comhlachais lena mbaineann, nó i gcomhaontuithe eile den chineál céanna, agus i gcomhréir leis na coinníollacha sonracha a leagtar síos sna comhaontuithe idir an tAontas agus na tíortha sin.

(d)Tríú tíortha eile, i gcomhréir leis na coinníollacha a leagtar síos i gcomhaontú sonrach lena gcumhdaítear rannpháirtíocht an tríú tír in aon chlár de chuid an Aontais, ar choinníoll: -go náirithítear leis an gcomhaontú cothromaíocht i dtaca le ranníocaíochtaí agus sochair an tríu tír atá rannpháirteach sna cláir de chuid an Aontais; -go leagtar síos leis coinníollacha rannpháirtíochta na gclár, lena náirítear ríomh na ranníocaíochtaí airgeadais a dhéantar le cláir aonair agus na costais riaracháin a bhaineann leo. Is éard a bheidh sna ranníocaíochtaí sin ioncam sannta i gcomhréir le hAirteagal [21(5)] [den Rialachán Airgeadais nua]. -nach dtugtar leis an gcomhaontú cumhacht chinnteoireachta don tríú tír maidir leis an gclár; -go ráthaíonn sé cearta an Aontais bainistíocht fhónta airgeadais a áirithiú agus a leasanna airgeadais a chosaint. Airteagal 8

Cur chun feidhme agus foirmeacha cistiúcháin ón Aontas 1.Cuirfear an Clár chun feidhme tríd an mbainistíocht dhíreach i gcomhréir leis an Rialachán Airgeadais nó tríd an mbainistíocht indíreach le comhlachtaí dá dtagraítear in Airteagal 61(1)(c) den Rialachán Airgeadais. 2.Féadfaidh an Clár cistiú a sholáthar ar cheann de na bealaí a leagtar síos sa Rialachán Airgeadais. 3.[Féadfaidh ranníocaíochtaí le meicníocht fhrithpháirteach árachais an riosca a bhaineann le cistí a ghnóthú atá dlite ag faighteoirí a chumhdach agus measfar gur ráthaíocht leordhóthanach é faoin Rialachán Airgeadais. Beidh feidhm ag na forálacha atá leagtha síos in [Airteagal X de] Rialachán XXX [comharba an Rialacháin maidir leis an gCiste Ráthaíochta]. Airteagal 9

Cineálacha gníomhaíochtaí Gníomhaíochtaí a rannchuidíonn le cuspóir a shroicheadh a shonraítear in Airteagal 2, féadfaidh siad cistiú a fháil faoin Rialachán seo. Go háirithe, beidh gníomhaíochtaí atá liostaithe in Iarscríbhinn I incháilithe le haghaidh cistiúcháin. Caibidil II

Deontais Airteagal 10

Deontais 1.Tabharfar agus bainisteofar deontais faoin gClár i gcomhréir le Teideal VIII den Rialachán Airgeadais. 2.Féadfaidh an coiste meastóireachta a bheith comhdhéanta de shaineolaithe seachtracha. Airteagal 11

Carnach [, comhlántach] agus cistiú comhcheangailte 1.Féadfaidh gníomhaíocht a fuair ranníocaíocht faoin gClár ranníocaíocht a fháil freisin ó aon chlár eile de chuid an Aontais, lena náirítear Cistí faoi bhainistíocht chomhroinnte, ar choinníoll nach gcumhdaíonn na ranníocaíochtaí na costais chéanna. [Ní rachaidh an cistiú carnach thar chostais incháilithe iomlána na gníomhaíochta agus féadfar an tacaíocht ó chláir éagsúla de chuid an Aontais a ríomh ar bhonn pro-rata]. 2.I gcás ina dtabharfaidh an Clár agus na Cistí faoi bhainistíocht chomhroinnte dá dtagraítear in Airteagal 1 de Rialachán (AE) XX [Rialachán na bhForálacha Coiteanna] tacaíocht airgeadais chomhpháirteach do ghníomhaíocht aonair, cuirfear an ghníomhaíocht sin chun feidhme de réir na rialacha a leagtar amach sa Rialachán seo, lena náirítear rialacha maidir le méideanna a íocadh go mícheart a ghnóthú. 3.Gníomhaíochtaí atá incháilithe faoin gClár agus a chomhlíonann na coinníollacha dá dtagraítear sa dara fomhír, féadfar iad a shainaithint d'fhonn iad a chistiú leis na Cistí faoi bhainistíocht chomhroinnte. Sa chás sin beidh feidhm ag na rátaí cómhaoinithe agus ag na rialacha incháilitheacha dá bhforáiltear sa Rialachán seo. Comhlíonfaidh na gníomhaíochtaí dá dtagraítear sa chéad fhomhír na coinníollacha carnacha seo a leanas:

(a)rinneadh measúnú orthu i nglao ar thograí faoin gClár; (b)comhlíonann siad na ceanglais íosta cáilíochta a bhaineann leis an nglao sin ar thograí; (c)ní fhéadfar iad a chistiú faoin nglao sin ar thograí de dheasca srianta buiséadacha. Cuirfidh an túdarás bainistíochta dá dtagraítear in Airteagal [65] de Rialachán (AE) [XX] [Rialachán na bhForálacha Coiteanna] na gníomhaíochtaí chun feidhme i gcomhréir leis na rialacha atá leagtha amach sa Rialachán sin agus déanfaidh siad rialacháin shonracha a chistiú, lena náirítear rialacha maidir le ceartúcháin airgeadais." Airteagal 12

Eintitis incháilithe 1.Chomh maith leis na critéir a leagtar amach in [Airteagal 197] den Rialachán Airgeadais, beidh feidhm ag na critéir incháilitheachta a leagtar amach i míreanna 2 agus 3. 2.Tá na heintitis seo a leanas incháilithe: (a)eintitis dhlíthiúla atá bunaithe in aon cheann de na tíortha seo a leanas: ·Ballstát nó tír nó críoch thar lear atá bainteach leis an mBallstát sin; ·tríú tír atá comhlachaithe leis an gClár; (b)aon eintiteas dlíthiúil a bunaíodh faoi dhlí an Aontais nó aon eagraíocht idirnáisiúnta; 3.Féadfar deontas oibriúcháin a dhámhachtain gan glao ar thograí do (EQUINET) Líonra Eorpach na gComhlachtaí Comhionannais chun caiteachas a bhaineann lena gclár oibre buan a íoc. Caibidil III

Cláreagrú, Faireachán, Meastóireacht agus Rialú Airteagal 13

Clár oibre 1.Is leis na cláir oibre dá dtagraítear in Airteagal 110 den Rialachán Airgeadais a chuirfear an Clár chun feidhme. 2.Glacfaidh an Coimisiún an clár oibre trí bhíthin gníomh cur chun feidhme. Déanfar na gníomhartha cur chun feidhme sin a ghlacadh i gcomhréir leis an nós imeachta comhairleach dá dtagraítear in Airteagal 19. Airteagal 14

Faireachán agus tuairisciú 1.Leagtar amach in Iarscríbhinn II na táscairí a úsáidfear le tuairisciú a dhéanamh ar dhul chun cinn an Chláir maidir le baint amach na gcuspóirí sonracha a leagtar amach in Iarscríbhinn 2. 2.Chun a áirithiú go ndéanfar measúnú éifeachtach ar dhul chun cinn an Chláir i leith a chuspóirí a bhaint amach, beidh sé de chumhacht ag an gCoimisiún gníomhartha tarmligthe a ghlacadh, i gcomhréir le hAirteagal 16, chun na forálacha maidir le creat faireacháin agus meastóireachta a fhorbairt, lena náirítear trí leasuithe ar Iarscríbhinn II a athbhreithniú agus comhlánú a dhéanamh ar na táscairí i gcás inar gá. 3.Leis an gcóras tuairiscithe feidhmíochta áiritheofar go mbaileofar na sonraí is gá chun faireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme an chláir, go mbaileofar iad ar dhóigh atá éifeachtúil, éifeachtach agus tráthúil. Chuige sin, forchuirfear ceanglais chomhréireacha tuairiscithe ar fhaighteoirí cistí ón Aontas agus ar na Ballstáit.

Airteagal 15

Meastóireacht 1.Déanfar meastóireachtaí go tráthúil sa dóigh agus go bhféadfar leas a bhaint astu sa phróiseas cinnteoireachta. 2.Déanfar meastóireacht eatramhach ar an gClár nuair a bheidh faisnéis leordhóthanach ar fáil ar chur chun feidhme an Chláir, ach tráth nach faide ná ceithre bliana ó thosach chur chun feidhme an Chláir. Sa mheastóireacht mheántéarma cuirfear san áireamh torthaí na meastóireachtaí ar thionchar fadtéarmach na gclár réamhtheachtacha (Cearta, Comhionannas agus Saoránacht agus an Eoraip ar son na Saoránach). 3.I ndeireadh chur chun feidhme an Chláir, ach tráth nach déanaí ná ceithre bliana tar éis dheireadh na tréimhse a shonraítear in Airteagal 1, déanfaidh an Coimisiún meastóireacht deiridh ar an gClár. 4.Cuirfidh an Coimisiún torthaí na meastóireachtaí chomh maith lena bharúlacha féin in iúl do Pharlaimint na hEorpa, don Chomhairle, do Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus do Choiste na Réigiún. Airteagal 16

An tarmligean a fheidhmiú 1.Is faoi réir na gcoinníollacha a leagtar síos san Airteagal seo a thugtar an chumhacht don Choimisiún chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh. 2.Déanfar an chumhacht chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh dá dtagraítear in Airteagal 14 a thabhairt don Choimisiún go dtí an 31 Nollaig 2027. 3.Féadfaidh Parlaimint na hEorpa nó an Chomhairle tarmligean na cumhachta dá dtagraítear in Airteagal 14 a chúlghairm aon tráth. Déanfaidh cinneadh chun cúlghairm a dhéanamh deireadh a chur le tarmligean na cumhachta atá sonraithe sa chinneadh sin. Gabhfaidh éifeacht leis an lá tar éis fhoilsiú an chinnidh in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh nó ar dháta is déanaí a shonrófar sa chinneadh. Ní dhéanfaidh sé difear do bhailíocht aon ghníomhartha tarmligthe atá i bhfeidhm cheana. 4.Roimh dó gníomh tarmligthe a ghlacadh, rachaidh an Coimisiún i mbun comhairliúchán le saineolaithe arna nainmniú ag gach Ballstát i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar síos i gComhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos Fearr. 5.A luaithe a ghlacfaidh sé gníomh tarmligthe, tabharfaidh an Coimisiún fógra, an tráth céanna, do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle faoi. 6.Tiocfaidh gníomh tarmligthe a ghlactar de bhun Airteagal 14 i bhfeidhm mura mbeidh aon agóid curtha in iúl ag Parlaimint na hEorpa ná ag an gComhairle laistigh de thréimhse dhá mhí tar éis fógra faoin ngníomh sin a thabhairt do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle nó más rud é, roimh dhul in éag na tréimhse sin, go mbeidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle araon tar éis a chur in iúl don Choimisiún nach ndéanfaidh siad aon agóid. Déanfar an tréimhse sin a fhadú dhá mhí ar thionscnamh Pharlaimint na hEorpa nó na Comhairle. Airteagal 17

Leasanna airgeadais an Aontais a chosaint I gcás ina mbeidh tríú tír rannpháirteach sa Chlár de thoradh cinneadh arna dhéanamh faoi chomhaontú idirnáisiúnta nó de bhua aon ionstraim dlí eile, tabharfaidh an tríú tír na cearta agus an rochtain is gá don oifigeach údarúcháin atá freagrach, don Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF) agus do Chúirt Iniúchóirí na hEorpa chun go bhféadfaidh gach ceann díobh a gcuid inniúlachtaí féin a fheidhmiú ar dhóigh chuimsitheach. I gcás OLAF, áireofar i measc na gceart sin an ceart chun imscrúduithe a dhéanamh, lena náirítear seiceálacha ar an láthair agus cigireachtaí, dá bhforáiltear i Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 883/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le himscrúduithe arna seoladh ag an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF). Caibidil IV

Forálacha Idirthréimhseacha agus Críochnaitheacha Airteagal 18

Faisnéis, cumarsáid agus poiblíocht 1.Tabharfaidh faighteoirí cistithe ón Aontas aitheantas d’fhoinse an chistithe ón Aontas agus áiritheoidh siad infheictheacht an chistithe (go háirithe nuair a bhíonn na gníomhaíochtaí agus a dtorthaí á bpoibliú) trí fhaisnéis spriocdhírithe atá comhleanúnach, éifeachtach agus comhréireach a sholáthar do shainghrúpaí éagsúla, lena náirítear na meáin agus an pobal. 2.Cuirfidh an Coimisiún chun feidhme gníomhaíochtaí faisnéise agus cumarsáide a bhaineann leis an gClár, agus a bhaineann le gníomhaíochtaí agus torthaí an Chláir. Leis na hacmhainní airgeadais arna leithdháileadh ar an gClár, rannchuideofar le cumarsáid chorparáideach thosaíochtaí polaitiúla an Aontais freisin, a fhad a bhaineann siad sin leis na cuspóirí dá dtagraítear in Airteagal 2. Airteagal 19

Nós imeachta coiste 1.Tabharfaidh coiste cúnamh don Choimisiún. Beidh an coiste sin ina choiste de réir bhrí Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.

2.I gcás ina ndéanfar tagairt don mhír seo, beidh feidhm ag Airteagal 4 de Rialachán (AE) Uimh. 182/2011. 3.Féadfaidh an coiste teacht le chéile i gcruinniú agus saghsanna sonracha eagair air, chun déileáil le sraitheanna ar leith den Chlár. Airteagal 20

Aisghairm Déantar Rialachán (AE) Uimh. 1381/2013 agus Rialachán (AE) Uimh. 390/2014 as aisghairm le héifeacht ón 1 Eanáir 2021. Airteagal 21

Forálacha idirthréimhseacha 1.Ní bheidh éifeacht ag an Rialachán ar leanúint de ná ar leasú na mbeart atá i gceist, go mbeidh siad curtha i gcrích, faoi Rialachán (AE) Uimh 1381/2013 agus (AE) Uimh 390/2014, 2.D’fhéadfadh sé go gcumhdófar faoin gclúdach airgeadais don Chlár chomh maith an caiteachas cúnaimh theicniúil agus riaracháin is gá chun an taistriú idir an Clár agus na bearta a glacadh faoina chlár réamhtheachtaí arna mbunú ag Rialacháin (AE) Uimh 1381/2013 agus (AE) Uimh 390/2014. 3.Más gá, féadfar leithreasuithe a iontráil sa bhuiséad tar éis 2027 chun na speansais dá bhforáiltear in Airteagal 6(3) a chumhdach, ionas go mbeifear in ann na gníomhaíochtaí nach mbeidh curtha i gcrích faoin 31 Nollaig 2027 a bhainistiú. Airteagal 22

Teacht i bhfeidhm Tiocfaidh an Rialachán seo i bhfeidhm an fichiú lá tar éis lá a fhoilsithe in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh. Beidh an Rialachán seo ina cheangal go huile agus go hiomlán agus beidh sé infheidhme go díreach i ngach Ballstát. Arna dhéanamh sa Bhruiséil, Thar ceann Pharlaimint na hEorpa Thar ceann na Comhairle An tUachtarán An tUachtarán RÁITEAS AIRGEADAIS REACHTACH 1.LEAGAN AMACH AN TOGRA/TIONSCNAIMH 1.1.Teideal an togra/tionscnaimh 1.2.Réimsí beartais lena mbaineann (cnuasach clár) 1.3.An cineál togra/tionscnaimh 1.5.Forais an togra/tionscnaimh

1.6.Fad agus tionchar airgeadais 1.7.Modhanna bainistíochta atá beartaithe 2.BEARTA BAINISTÍOCHTA 2.1.Rialacha faireacháin agus tuairiscithe 2.2.Córas bainistíochta agus rialaithe 2.3.Bearta chun calaois agus neamhrialtachtaí a chosc 3.AN TIONCHAR AIRGEADAIS A MHEASTAR A BHEIDH AG AN TOGRA/TIONSCNAMH 3.1.Ceannteidil an chreata airgeadais ilbhliantúil agus na línte buiséid ar a nimreofar tionchar 3.2.An tionchar a mheastar a bheidh ag an togra/tionscnamh ar chaiteachas 3.2.1.Achoimre ar an tionchar a mheastar a bheidh ag an togra/tionscnamh ar chaiteachas 3.2.3.An tionchar a mheastar a bheidh ag an togra/tionscnamh ar leithreasuithe de chineál riaracháin 3.2.5.Ranníocaíochtaí ó thríú páirtithe 3.3.An tionchar a mheastar a bheidh ar ioncam RÁITEAS AIRGEADAIS REACHTACH 1.LEAGAN AMACH AN TOGRA/TIONSCNAIMH 1.1.Teideal an togra/tionscnaimh An clár um Chearta agus Luachanna 1.2.Réimsí beartais/beartas lena mbaineann i gcreat ABM/ABB II.Comhtháthú agus Luachanna7. Infheistiú i nDaoine, Comhtháthú Sóisialta agus Luachanna Ceartas, Cearta agus Luachanna

1.3.An cineál togra/tionscnaimh ◻ beart nua ◻ beart nua a leanann treoirthionscadal/réamhbheart ◻ síneadh ar bheart atá ann cheana ⌧ beart nó bearta a chumasc nó a atreorú i dtreo beart eile/beart nua 1.4.Forais an togra/tionscnaimh 1.4.1.Na ceanglais is gá a chomhlíonadh sa ghearrthéarma nó san fhadtéarma, lena náirítear amlíne mhionsonraithe maidir le cur chun feidhme céimneach an tionscnaimh De bharr gur príomh-uirlis í an reachtaíocht chun cuspóirí an Aontais i réimse na gceart agus na luachanna a chur chun feidhme, is gá é a chomhlánú trí mhodhanna eile. Sa chomhthéacs seo, tá ról tábhachtach ag an gcistiú. Ba cheart, go háirithe, go méadódh cistiú feasacht faoi luachanna, faoi éifeachtacht na reachtaíochta agus na gceart atá cumhdaithe go díreach sa Chonradh trí heolas a mhéadú chomh maith le feasacht faoi shaoránaigh, ghairmithe agus pháirtithe leasmhara agus a nacmhainn a mhéadú, trí thacú: - Eolas agus ardú feasachta pobail, lena náirítear trí tacú le feachtais náisiúnta agus Eorpacha chun daoine a chur ar an eolas faoina gceart, mar atá ráthaithe faoi dhlí AE, agus conas iad a chur i bhfeidhm i gcleachtas, agus trí ghníomhaíochtaí cuimhneacháin; - Oiliúint agus forbairt acmhainní do ghairmithe dlí (e.g. breithiúna agus ionchúisitheoirí) agus cleachtóirí eile, á gcumasú leis na huirlisí chun cearta agus beartais an Aontais a chur i bhfeidhm go héifeachtach. Tá ról lárnach ag cistiú freisin maidir le comhar a chur chun cinn ar leibhéal trasnáisiúnta agus muinín fhrithpháirteach a fhorbairt trí: - Líonraí agus an tsochaí shibhialta a neartú, i.e. eagraíochtaí ar fud an AE chun cabhrú le tionscnaimh a ullmhú sa réimse sin amach anseo, chomh maith lena gcur i bhfeidhm comhsheasmhach a chur chun cinn ar fud na hEorpa; - Comhar trasteorann maidir le forfheidhmiú, mar shampla córais foláirimh do leanaí ar iarraidh, comhar oibríochtúil agus trasteorann frithdhrugaí a chomhordú. Ina theannta sin, ba cheart don chistiú tacú le: taighde, anailís agus gníomhaíochtaí tacaíochta eile, d’fhonn faisnéis shoiléir agus mhionsonraithe a sholáthar don reachtóir maidir leis na fadhbanna agus an staid ar an talamh. Áirítear torthaí na ngníomhaíochtaí sin i bhforbairt agus cur chun feidhme bheartas an Aontais agus cinntítear leo go bhfuil siad bunaithe ar fhianaise, dea-spriocdhírithe agus dea-struchtúrtha. Cuirfear na gníomhaíochtaí sin go léir chun feidhme ó thús deireadh na tréimhse 2021-2027. Tá sé deacair feidhmiú céimneach beacht a leagan síos ag an tráth seo, i ngeall ar luas na ndúshlán polaitiúil nua a gcaithfimid aghaidh a thabhairt orthu agus freagairt dóibh. 1.4.2.Luach breise a bhaineann le rannpháirteachas AE (d’fhéadfadh an luach breise a bheith mar thoradh ar fhachtóirí éagsúla, e.g. gnóthachain de thoradh comhordú, deimhneacht dhlíthiúil, éifeachtacht mhéadaithe nó comhlántachtaí). Chun críocha an phointe seo, is é a chiallaíonn “luach breise a bhaineann le rannpháirteachas AE” an luach a bhíonn mar thoradh ar idirghabháil an Aontais atá sa bhreis ar an luach a bheadh ann murach sin ag na Ballstáit dá mbeidís ag feidhmiú leo féin. Cúiseanna le beart a dhéanamh ar leibhéal an Aontais (ex ante) Díríonn an maoiniú atá clúdaithe ag an gClár um Chearta um Luachanna áit ar féidir le hidirghabháil an AE luach breise a thabhairt i gcomparáid le gníomh na mBallstát ina naonar. Rannchuidíonn gníomhaíochtaí a chumhdaítear leis an Rialachán seo le feidhmiú éifeachtach an acquis trí mhuinín fhrithpháirteach idir na Ballstáit a chothú, trí chomhar agus líonrú trasteorann a mhéadú agus trí dhlí an Aontais a chur i bhfeidhm go ceart, go comhleanúnach agus go comhsheasmhach ar fud an Aontais. Ní fhéadfaidh ach gníomhaíocht ar leibhéal an Aontais gníomhaíochtaí comhordaithe a sholáthar a shroicfidh na Ballstáit uile. Is fearr atá an tAontas Eorpach ná na Ballstáit in ann aghaidh a thabhairt ar staideanna trasteorann agus ardán Eorpach um fhoghlaim fhrithpháirteach a chur ar fáil. Gan tacaíocht ón Aontas, bheadh claonadh ag páirtithe leasmhara aghaidh a thabhairt ar fhadhbanna den chineál céanna ar bhealach ilroinnte agus neamhcheangailte. Teastaíonn sásraí comhair trasnáisiúnta agus deiseanna líonraithe le haghaidh cur chun cinn agus cosaint luachanna nach féidir leis na Ballstáit iad a bhaint amach de ghnáth ag gníomhú dóibh astu féin.

I mórán réimsí, amhail comhionannas agus neamh-idirdhealú nó saoránacht, tugtar cosaint do dhaoine aonair le dlí agus reachtaíocht an Aontais, ach níl go leor eolais acu faoina gcearta. Is trí ghníomhaíochtaí ardaithe feasachta, comhroinnt dea-chleachtas agus oiliúint ar leibhéal an Aontais amháin is féidir a áirithiú go sroichfear daoine sna Ballstáit uile, go gcuirfear struchtúir/údaráis riaracháin ar an eolas agus go gcuirfear teachtaireacht chomhsheasmhach ar aghaidh, agus barainneacht scála á soláthar, cáilíocht na ngníomhaíochtaí á áirithiú agus á áirithiú go bhfuil léirmhíniú comhsheasmhach agus cur i bhfeidhm comhleanúnach ionstraimí reachtacha