Rún ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le “Rannpháirtíocht na sochaí sibhialta eagraithe sna pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta – Cad a oibríonn agus cad nach n-oibríonn?”

(2022/C 323/01)

Ag an seisiún iomlánach a bhí aige an 18 agus 19 Bealtaine 2022 (cruinniú an 18 Bealtaine), ghlac Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa an rún seo a leanas le 197 vóta ar a shon agus 4 staonadh.

1. Réamhrá

1.1. Sa rún a d’eisigh Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) i mí Feabhra 2021 ( 1 ) , rinne sé measúnú, i bhfoirm comhairliúcháin, ar rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta agus na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta i gceapadh na bpleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta agus ar cháilíocht na rannpháirtíochta sin. Chuir na Ballstáit na pleananna sin faoi bhráid an Choimisiúin Eorpaigh le go bhféadfaidís tairbhiú de thacaíocht na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta, is é sin an chuid is tábhachtaí den ionstraim théarnaimh shealadach NextGenerationEU. Ainneoin Airteagal 18(4)(q) den Rialachán maidir leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta ( 2 ) , ba é príomhthátal CESE go raibh rannpháirtíocht na sochaí sibhialta eagraithe easnamhach, den chuid is mó, i bhformhór na mBallstát. Ina theannta sin, ba léir gur glacadh leis i gcoitinne nach raibh i gceist leis na comhairliúcháin, arbh iad na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta a thionscain go minic iad, ach foirmeáltachtaí nach raibh d’acmhainn acu tionchar a imirt ar inneachar na bpleananna. D’áitigh an Coiste ar na hinstitiúidí Eorpacha agus ar na rialtais náisiúnta an cás sin a chur ina cheart agus na pleananna á gcur chun feidhme, á bhfaire agus á gcoigeartú. Ina theannta sin, leagann CESE béim i gcónaí ar an tábhacht a bhaineann leis go mbeadh an tsochaí shibhialta eagraithe níos ullmhaithe le go bhféadfaidh sí cur lena rannpháirtíocht sna pleananna.

1.2. Tá sé curtha in iúl ag CESE freisin, sa rún thuasluaite agus i dtuairimí éagsúla eile, go n-aontaíonn sé leis na cuspóirí infheistíochta agus leis na treoirlínte maidir le hathchóiriú na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta, ar cheart dóibh díriú ar an tsamhail táirgeachta a athrú go geilleagar aeráidneodrach agus digitithe, a chuirfí i gcrích trí phróisis um aistriú cóir lena n-áiritheofaí cosaint oibrithe agus na réigiún lena mbaineann, ath-imlonnú oibrithe agus athghiniúint agus athnuachan na creatlaí táirgiúla. Dar leis an gCoiste, ba cheart, leis na hinfheistíochtaí agus leis na hathchóirithe atá leagtha amach sna pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta, go gcuirfí an méid a leanas chun cinn: táirgiúlacht agus geilleagar gnó na mBallstát a fheabhsú, an chreatlach thionsclaíoch nuálach a neartú trí thacaíocht a thabhairt do FBManna agus d’fhiontair an gheilleagair shóisialta, agus an comhtháthú sóisialta a neartú, rud is féidir a bhaint amach freisin trí Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta a fhorbairt agus a chur chun feidhme.

1.3. Agus geilleagar na hEorpa ar tí teacht ar ais chuige féin ón gcúlú eacnamaíochta a tharla de thoradh phaindéim COVID-19 agus na mbeart sláinte poiblí a glacadh chun dul i ngleic léi, agus iarracht á déanamh an saobhadh soláthair agus an brú boilscithe a d’eascair as an bpaindéim sa gheilleagar domhanda a leigheas, tharla suaitheadh seachtrach gan choinne a d’fhág go raibh tírdhreach nua polaitiúil agus eacnamaíoch ann a bhfuil neart deacrachtaí agus rioscaí ag baint leis: ionradh arm Chónaidhm na Rúise ar an Úcráin. Tá an cás sin cáinte go géar ag CESE mar shárú tromchúiseach ar na rialacha agus na comhaontuithe idirnáisiúnta atá i bhfeidhm ( 3 ) . Is bagairt é do shlándáil na hEorpa agus an domhain, tá sé ina chúis le fulaingt an duine, le scriosadh ábhair agus le dochar don chomhshaol, ar scála an-mhór, agus tá athrú ó bhonn tagtha ar an gcreat eacnamaíoch Eorpach agus domhanda dá dheasca.

1.4. I mí an Mhárta, b”ionann boilsciú bliain ar bhliain sa limistéar euro agus 7,5 %, an ráta is airde ó glacadh an euro, agus bhí boilsciú phraghas an fhuinnimh cothrom le 44,7 %. Thairis sin, má mhaireann an cogadh san Úcráin go ceann i bhfad, d’fhéadfadh ganntanas breoslaí iontaise, a bhfuilimid fós ag brath orthu, agus amhábhar agus táirgí bia eile, a bheith ann, rud a d’fhágfadh nach bhféadfaí na praghsanna agus an fás a thuar agus a mbeadh tionchar ollmhór aige ar na tíortha is boichte, i.e. san Afraic agus sa Mheánoirthear. Is baol mór do gheilleagair na hEorpa agus do réigiúin eile an domhain an marbh-bhoilsciú. D’fhéadfadh sé go ndéanfaí difear freisin do na cuspóirí atá le bearta agus ionstraimí an Chomhaontaithe Ghlais, a bhfuil sé d’aidhm aige an aeráidneodracht a bhaint amach san Eoraip faoi 2050. Beidh tionchar ag impleachtaí geopholaitiúla an chogaidh ar an slabhra luacha bia ina iomláine, ar an tionsclaíocht, ar an gcosaint agus ar an trádáil san Eoraip agus ar fud an domhain, ar bheartais chomhfhreagracha an Aontais sna réimsí sin agus i réimsí eile, agus ar an machnamh leanúnach ar Thodhchaí na hEorpa agus ar na leibhéil lánpháirtíochta is mian linn a bhaint amach le chéile mar náisiúin agus saoránaigh den Eoraip. Ba cheart, dá bhrí sin, i bhfianaise an tírdhreacha nua sin, athbhreithniú a dhéanamh ar uirlisí airgeadais an Aontais. Thairis sin, beidh tionchar ag an staid atá ann de thoradh an chogaidh san Úcráin ar chur chun feidhme na bpleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta a chaithfear a chur i gcrích ar bhealach a bheidh i gcomhréir le cuspóirí nua an bheartais eacnamaíoch a leagfar síos chun aghaidh a thabhairt ar na rioscaí agus ar na dúshláin a bhaineann leis an staid nua sin. De thoradh na gcásanna sin atá ag dul in olcas, beidh ar an Eoraip a bheith níos láidre agus níos aontaithe agus “Gach beart is gá a dhéanamh”.

1.5. Tríd an rún seo, tá sé beartaithe ag CESE measúnú a dhéanamh ar an méid atá déanta ag na Ballstáit chun aghaidh a thabhairt ar na heasnaimh a sainaithníodh maidir le rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta agus na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta in ullmhú na bpleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta agus ar an dul chun cinn atá á dhéanamh maidir lena rannpháirtiú i gcur chun feidhme na bpleananna. Chun na críche sin, bhailigh an Grúpa um an Seimeastar Eorpach in CESE aiseolas ón tsochaí shibhialta eagraithe as ceistneoirí a cuireadh chuig comhaltaí an ghrúpa. Is é a bhí sa cheistneoir 21 cheist maidir le rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta agus na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta in ullmhú agus cur chun feidhme na bpleananna agus maidir leis an tionchar a bheidh ag an aistriú glas agus an t-aistriú digiteach ar an ngeilleagar agus ar an tsochaí sna Ballstáit. Fuarthas ceistneoirí ar ais as 21 Bhallstát ar an iomlán ( 4 ) . Chomh maith leis sin, eagraíodh cruinnithe comhchéime, mar chuid den phróiseas comhairliúcháin, i seacht mBallstát idir shéasúr an Fhómhair 2021 agus deireadh mhí an Mhárta 2022. Eagraíodh na cruinnithe sin i gcomhpháirt leis an tsochaí shibhialta eagraithe agus/nó leis na comhairlí náisiúnta eacnamaíocha agus sóisialta.

2. Modh oibre

2.1. Na sonraí agus an fhaisnéis a bhí ag teastáil don tuarascáil seo, bailíodh iad idir mí Dheireadh Fómhair 2021 agus mí Aibreáin 2022. Fuarthas 23 aighneacht náisiúnta (freagraí ar na ceisteanna sa cheistneoir agus/nó aiseolas ó na cruinnithe comhchéime) ar an iomlán. Reáchtáladh na comhairliúcháin i bhfianaise an tsaineolais a bhí ag na comhaltaí féin, agus bhí baint ag na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta leo. I dtíortha áirithe, bhí baint ag comhairlí náisiúnta eacnamaíocha agus sóisialta nó a macasamhlacha de chomhlachtaí leo, agus i dtíortha eile chuathas i gcomhairle le hionadaithe rialtais freisin.

2.2. Ar chúiseanna éagsúla, níor fhormheas an Coimisiún Eorpach na pleananna náisiúnta go léir, agus i gcásanna áirithe, agus an comhairliúchán ar siúl, ní raibh Ballstáit áirithe críochnaithe fós le céim cur chun feidhme an phlean. D’fhág sin nach bhféadfadh roinnt Ballstát ach roinnt de na ceisteanna sa cheistneoir a fhreagairt agus Ballstáit eile nár fhreagair ceist ar bith. D’fhonn an fhaisnéis sin atá in easnamh a chomhlánú, tarraingítear as foinsí seachtracha freisin sa rún seo, mar shampla foilseacháin ó mheithleacha machnaimh, staidéir taighde chomparáidigh agus díospóireachtaí náisiúnta. Ina theannta sin, seoladh an ceistneoir chuig roinnt eagraíochtaí sochaí sibhialta Eorpacha, chuig codanna den Ghrúpa Idirchaidrimh in CESE ( 5 ) agus chuig ionadaithe eile as na trí ghrúpa in CESE. Tá an fhaisnéis bhreise sin lena bhfuil sé beartaithe léargas iomlán a thabhairt tugtha le fios go soiléir sa rún seo ( 6 )

2.3. Tá na 21 cheist a bhí mar bhonn leis an gcomhairliúchán grúpáilte sa cheithre roinn seo a leanas: — Roinn I: Cad é an dearcadh atá ag an tsochaí shibhialta eagraithe i dtaobh inneachar na bpleananna, na gcuspóirí infheistíochta atá leo agus na n-athchóirithe atá beartaithe leo? — Roinn II: Cén dul chun cinn atá á dhéanamh maidir le cur chun feidhme na bpleananna agus maidir leis na hinfheistíochtaí agus na hathchóirithe? — Roinn III: An tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag na pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta ar an ngeilleagar agus an tsochaí sna Ballstáit. — Roinn IV: Rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta agus na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta i gcur chun feidhme an phlean.

3. Rudaí a tugadh faoi deara sna torthaí ar an gcomhairliúchán

3.1. Roinn I: Cad é an dearcadh atá ag an tsochaí shibhialta eagraithe i dtaobh inneachar na bpleananna, na gcuspóirí infheistíochta atá leo agus na n-athchóirithe atá beartaithe leo?

3.1.1. Maidir le tograí ón tsochaí shibhialta eagraithe a áireamh in inneachar na bpleananna, leag an Coimisiún Eorpach béim, san anailís a rinne sé ar na pleananna, ar thograí sonracha a bhí curtha san áireamh go héifeachtach, mar shampla, i bpleananna na Seicia ( 7 ) , na Gearmáine ( 8 ) , na Cipire ( 9 ) , na hOstaire ( 10 ) , na Portaingéile ( 11 ) agus na Slóvaice ( 12 ) . D’fhoilsigh an Laitvia, i gcomhthráth leis an bplean náisiúnta, na moltaí ó na comhpháirtithe sóisialta, agus cuireadh roinnt de na moltaí sin san áireamh sa phlean. Tugadh le fios sna comhairliúcháin a rinneadh maidir leis an rún seo go gcreideann tromlach na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta sna Ballstáit go n-éireoidh leis an bplean agus go dtacóidh sé leis na cuspóirí glasa, digiteacha agus sóisialta atá ann ach go bhfuil siad den tuairim, áfach, nach mórán forbartha a rinneadh ar ghné shóisialta an phlean. Thairis sin, cuireadh ábhair imní in iúl maidir leis na hacmhainní atá ag na Ballstáit chun cistí na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta a bhainistiú nó é sin a dhéanamh laistigh de thréimhse ama iomchuí, rud a d’fhéadfadh bac a chur ar rath an phlean. Is fíor sin go háirithe i gcás na mBallstát sin is mó a bhainfidh tairbhe as na cistí. Maidir leis an acmhainn atá sa phlean cur le hathléimneacht an gheilleagair, nochtadh tuairimí éagsúla. I gcás tíortha nach bhfaigheann mórán maoinithe, go háirithe, níl aon súil acu leis go gcuirfidh an plean le hathléimneacht fhadtéarmach a ngeilleagair. Ar deireadh, is oth leis an tsochaí shibhialta eagraithe, den chuid is mó, nár cuireadh san áireamh a ndóthain sa leagan deiridh na tuairimí a nocht siad maidir leis na tosaíochtaí ba cheart a chur san áireamh sa phlean. Tá sé curtha in iúl arís agus arís eile ag an tsochaí shibhialta eagraithe go bhfuil a lán de na hathchóirithe atá luaite sna pleananna san áireamh cheana féin i gcláir náisiúnta um athchóiriú a foilsíodh roimhe seo, gan aon bhaint acu leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta ná na cuspóirí infheistíochta agus athchóirithe atá léi, rud a d’fhág gur beag an deis a bhí ag an tsochaí shibhialta eagraithe tionchar a imirt ar inneachar an phlean.

3.2. Roinn II: Cén dul chun cinn atá á dhéanamh maidir le cur chun feidhme na bpleananna agus maidir leis na hinfheistíochtaí agus na hathchóirithe?

3.2.1. An 15 Nollaig 2021, sheol an Coimisiún Scórchlár na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta ( 13 ) , dá bhforáiltear sa Rialachán maidir leis an tSaoráid. Tugann an Scórchlár forléargas ar an dul chun cinn atá á dhéanamh maidir le cur chun feidhme na Saoráide agus na bpleananna náisiúnta, ach ní chuirtear san áireamh a éifeachtaí atá cistí á n-úsáid ag na Ballstáit chun a dtionscadail a mhaoiniú. Tugann roinnt Ballstát, amhail an Ostair, an Iodáil, an Laitvia, an Phortaingéil, an tSlóvaic agus an Spáinn, roinnt eolais ar a suíomhanna gréasáin maidir leis an gcaoi a gcaitear cistí agus a gcuirtear na bearta chun feidhme.

3.2.2. Thug formhór na bpáirtithe leasmhara a ndeachthas i gcomhairle leo roimh thús mhí Aibreáin 2022 le fios go raibh sé fós róluath léargas cuimsitheach a thabhairt ar chur chun feidhme an phlean agus a rannpháirtíocht ann. Is é is cúis leis sin, i bpáirt, i roinnt Ballstát, an próiseas mall cur chun feidhme atá ann nó go raibh moill ar chur chun feidhme agus ar fhorfheidhmiú an phlean. Mar sin féin, thug an tsochaí shibhialta eagraithe le fios go bhfuil sé curtha in iúl aici cheana féin an dearcadh atá aici i dtaobh na ndúshlán (féideartha) a thiocfadh chun cinn le linn chéim an chur chun feidhme. I ndáil leis sin, tá cumas riaracháin na mBallstát, go háirithe ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal áitiúil, ar cheann de na baic is mó a sainaithníodh (agus ar cuireadh béim air freisin i bpáipéar machnaimh de chuid CEPS a foilsíodh i mí an Mhárta 2022 ( 14 ) ). Is fíor sin go háirithe i gcás na mBallstát sin is mó a bhainfidh tairbhe as na cistí. Ar an gcúis sin, tá a lán de na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta ag éileamh go mbeadh na pobail áitiúla agus réigiúnacha níos rannpháirtí sna pleananna. Mar sin féin, creideann formhór na bpáirtithe leasmhara nach mbíonn aon éifeacht le rannpháirtíocht na sochaí sibhialta eagraithe i gcur chun feidhme na bpleananna ar an leibhéal réigiúnach agus áitiúil. Ar an dara bac a luaitear go minic tá an easpa malartaithe faisnéise idir an rialtas náisiúnta agus na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta, rud a d’fhéadfadh cur isteach go mór ar a rannpháirtíocht i gcéimeanna an chur chun feidhme agus an fhaireacháin.

3.2.3. Ainneoin na ndúshlán sin a sainaithníodh, tugadh le fios i mionanailís de chuid Sheirbhís Taighde Pharlaimint na hEorpa (EPRS) a foilsíodh i mí an Mhárta 2022 ( 15 ) , go bhfuil, ar thaobh amháin, gealltanas ginearálta tugtha ag roinnt Ballstát, mar shampla, an Bheilg, an Chipir, an Ghréig, an Eastóin agus an Fhionlainn, leanúint den idirghabháil leis na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta le linn chéim cur chun feidhme an phlean agus go bhfuil, ar an taobh eile, tíortha eile ann, amhail an tSeicia, an Fhrainc, an Iodáil agus an Phortaingéil, a thagair do choiste/comhlacht ar leith a bheidh freagrach, i measc nithe eile, as faireachán agus maoirseacht a dhéanamh ar dhul chun cinn agus ar chomhlíonadh gharspriocanna agus chuspóirí na snáitheanna éagsúla, as gníomhaíochtaí poiblíochta agus as meastóireacht a dhéanamh ar na tuarascálacha cur chun feidhme.

3.3. Roinn III: An tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag na pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta ar an ngeilleagar agus an tsochaí sna Ballstáit.

3.3.1. De réir staidéir a rinne Seirbhís Taighde Pharlaimint na hEorpa ( 16 ) , táthar ag súil leis go ndéanfaidh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta borradh a chur faoi infheistíochtaí poiblí, agus an t-aschur iarbhír a mhéadú, agus spás fioscach breise a chur ar fáil, rud a d’fhágfadh go bhféadfaí caiteachas náisiúnta atá beartaithe cheana féin de bhun phrionsabal na breisíochta a cheadú. D’fhágfadh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta go dtiocfadh méadú suntasach ar OTI sa ghearrthéarma agus sa mheántéarma tríd an éileamh ar infheistíocht phoiblí agus phríobháideach, rud a chuirfeadh leis an stoc caipitil atá riachtanach chun OTI níos airde a ghiniúint sa mheántéarma agus san fhadtéarma trí fhás ar fhostaíocht, trí tháirgiúlacht agus pá níos airde, agus trí éifeacht dhearfach ar an aschur.

3.3.2. Tá roinnt éagsúlachtaí sna tuairimí a nocht na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta faoin tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag na pleananna ar gheilleagar agus ar shochaí a dtíre. Níorbh ionann an dearcadh sin go háirithe maidir le méid na gcistí a leithdháiltear ar gach Ballstát ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. Go deimhin, sna Ballstáit sin a fhaigheann a lán maoinithe, bíonn dearcadh níos dearfaí ann faoin tionchar sin ná i mBallstáit nach bhfaigheann ach suimeanna measartha beag i gcomparáid le méid a ngeilleagair. Ainneoin na n-éagsúlachtaí sin, feictear go bhfuil dearcadh dearfach i gcoitinne ag an tsochaí shibhialta eagraithe faoin tionchar a bhíonn ag cistí na Saoráide agus ag infheistíochtaí na bpleananna ar athchóirithe, toisc go dtugann siad spreagadh maidir le cuspóirí an aistrithe ghlais agus an aistrithe dhigitigh a bhaint amach.

3.4. Roinn IV: Rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta agus na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta i gcur chun feidhme an phlean.

3.4.1. Maidir le rannpháirtíocht na sochaí sibhialta eagraithe i gcéim cur chun feidhme an phlean, tá éagsúlachtaí maidir an gcaoi a ndearnadh sin sa líon beag Ballstát ina bhfuil tús curtha leis i ndáiríre. San fhaisnéis a chuir na páirtithe leasmhara ar fáil, ba léir go raibh ceithre chatagóir rannpháirtíochta ann: (1) go reachtúil; (2) trí mheithleacha speisialta den phlean náisiúnta; (3) trí chruinnithe le páirtithe leasmhara; (4) gan aon rannpháirtíocht ar leith a bheith beartaithe. I gcomparáid leis na conclúidí a baineadh amach in 2021 maidir le heaspa rannpháirtíochta na sochaí sibhialta eagraithe i gcéim dréachtaithe an phlean, léirigh an measúnú seo go bhfuil cuma níos dearfaí anois ar a rannpháirtíocht i gcéim an chur chun feidhme, cé nach bhfuil an rannpháirtíocht sin sásúil go fóill i ngach Ballstát. Go deimhin, cuireadh in iúl go bhfuil tionscnaimh atá ceaptha go sonrach chun ról a thabhairt don tsochaí shibhialta eagraithe i gcur chun feidhme an phlean náisiúnta á gcur chun cinn i roinnt tíortha. Ina theannta sin, maidir leis an difríocht idir rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta, ar thaobh amháin, agus rannpháirtíocht na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta, ar an taobh eile, dealraíonn sé, i gcoitinne, sna Ballstáit nach mbíonn ceachtar den dá ghrúpa rannpháirteach nó go mbíonn an dá ghrúpa rannpháirteach, gan idirdhealú eatarthu. Mar sin féin, thug na páirtithe leasmhara i dtrí cinn (an Ostair, an Ghréig agus an Phortaingéil) de na fiche mBallstát a ndeachthas i gcomhairle leo le fios go ndéantar idirdhealú suntasach idir rannpháirtíocht an dá ghrúpa sin. Sna tíortha sin, bíonn na comhpháirtithe sóisialta níos rannpháirtí ná na heagraíochtaí sochaí sibhialta.

3.4.2. I ndáil leis sin, tugadh le fios i suirbhé de chuid BusinessEurope ( 17 ) a rinneadh go luath in 2022 go mbíonn ról níos mó ag na comhpháirtithe sóisialta sna pleananna téarnaimh anois thairis mar a bhíodh, agus go bhfuil sin le tuiscint ón ráta míshástachta íseal 30 % maidir lena ról go dtí seo i gcur chun feidhme an phlean, i gcomparáid le ráta 71 % anuraidh maidir lena ról i ndearadh an phlean. Lena chois sin, cuireadh i bhfáth sa tuarascáil ó Eurofound i mí an Mhárta 2022 ( 18 ) , tar éis na pleananna a bheith glactha, gur leag na comhpháirtithe sóisialta béim ar a thábhachtaí atá na tuarascálacha tíre a eisíonn an Coimisiún Eorpach i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh ( 19 ) , ina leagtar amach an plé ar chur chun feidhme na n-athchóirithe agus na n-infheistíochtaí náisiúnta, agus a thugann deis do na comhpháirtithe sóisialta leas a bhaint as bonn láidir le smaointe a mhalartú agus ionchur a bheith acu sna pleananna téarnaimh.

4. Conclúidí

4.1. Bhí toradh dearfach, go ginearálta, ar an measúnú a rinneadh ar inneachar deiridh na bpleananna. I gcásanna áirithe, cuireadh barúlacha na sochaí sibhialta eagraithe san áireamh sna leaganacha deiridh de na pleananna. Ar an iomlán, tacaíonn an tsochaí shibhialta eagraithe le cuspóirí glasa, digiteacha agus sóisialta na bpleananna. Maidir leis an méid a chuireann siad leis an aistriú glas agus an t-aistriú digiteach, cuireadh tuairimí dearfacha in iúl cé gurbh é toradh an mheasúnaithe nach mbeidh ach tionchar teoranta ag na pleananna ina leith sin ach amháin i gcás cúpla cás. Ar an drochuair, cuireadh in iúl go mion minic nach mórán forbartha a rinneadh ar ghné shóisialta an phlean ainneoin a thábhachtaí atá sin do ghné na hathléimneachta. Cuireadh in iúl go mbeidh gá le tuilleadh infheistíochta don dá aistriú, glas agus digiteach, go háirithe i bhfianaise na géarchéime atá ann faoi láthair. Ainneoin na bhfeabhsuithe a aithnítear a bheith ann i roinnt Ballstát, is deacair fós a mheas go críochnúil an bhfuil feabhas tagtha ar an rannpháirtíocht i gcéim an chur chun feidhme, go háirithe toisc go bhfuil moill shuntasach ar chur chun feidhme a lán de na pleananna i roinnt mhaith Ballstát. Mar sin féin, chuir na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta i bhfios go láidir go bhfuil feabhas tagtha ar an idirphlé sóisialta institiúideach sa chéim sin. Go deimhin, sa Spáinn, mar shampla, aithníonn na comhpháirtithe sóisialta gur rannchuidigh creat na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta agus na bpleananna náisiúnta téarnaimh le comhaontuithe tábhachtacha a thabhairt i gcrích maidir le hathchóirithe saothair agus pinsin trí idirphlé sóisialta tríthaobhach.

4.2. Ainneoin na moille ar chur chun feidhme a lán de na pleananna, sainaithníodh dea-chleachtais i roinnt Ballstát maidir le cur chun feidhme agus faireachán na bpleananna. San Ostair, sa Fhrainc, i Lucsamburg, sa Spáinn agus sa tSualainn, mar shampla, is uirlis thábhachtach é an dlúthchomhar éifeachtach idir na comhpháirtithe sóisialta, na heagraíochtaí sochaí sibhialta agus an rialtas, maille leis an trédhearcacht agus an t-idirphlé leanúnach, le go mbeidh siad rannpháirteach sa tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. Thairis sin, sa tSeicia, san Eastóin, san Fhionlainn, san Iodáil agus sa Spáinn, cuireadh suíomh gréasáin nó tairseach rialtais ar bun ar a bhfuil faisnéis thrédhearcach shothuigthe faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. San Iodáil, arb é an Ballstát is mó a thairbhíonn de chistí na Saoráide é, bunaíodh buanchruinniú comhchéime comhpháirtíochta ( Tavolo permanente del partenariato ) i mí na Samhna 2021 ar leibhéal an rialtais le meithleacha ar leith a dhéanann géarfhaireachán ar dhul chun cinn agus ar cháilíocht chur chun feidhme an phlean ó thaobh ionchais na saoránach de. Is é Príomh-Aire na hIodáile a dhéanann cathaoirleacht ar an gcomhlacht sin agus is é Uachtarán na Comhairle Náisiúnta maidir le Gnóthaí Eacnamaíocha agus Saothair (CNEL) a dhéanann é a chomhordú. Ina theannta sin, síníodh comhaontú struchtúrtha sonrach le Comhlachas Náisiúnta Bhardais na hIodáile (ANCI) chun idirphlé agus cúnamh struchtúrtha a fhorbairt sna céimeanna cur chun feidhme ar an leibhéal áitiúil maidir le hábhair imní ar leith atá acu. Ar an gcaoi chéanna, tá rannpháirtíocht na mbardas agus gníomhaithe áitiúla eile á cur chun cinn san Iodáil maidir le hacmhainní riaracháin. Sa Chróit, tá baint ag an tsochaí shibhialta eagraithe leis na meithleacha atá ag ullmhú tairiscintí do chur chun feidhme an phlean, agus freisin le comhaontuithe a tugadh i gcrích leis an Aireacht Turasóireachta maidir le bearta faoin bplean d’earnáil na turasóireachta. Ar deireadh, sa Phortaingéil, tá baint ag an tsochaí shibhialta eagraithe le faireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme an phlean, go háirithe trí anailís a dhéanamh ar thorthaí an phlean agus na dtuarascálacha measúnaithe tionchair. Maidir leis sin, cruthaíodh comhlacht faireacháin, an Coiste Faireacháin Náisiúnta (CNA), agus cuimsíonn sé, i measc daoine eile, ionadaithe na gcomhpháirtithe sóisialta, na n-ollscoileanna agus na hearnála sóisialta. Spreagtar malartuithe dea-chleachtas den chineál sin agus is dea-shampla iad do na Ballstáit eile.

4.3. I roinnt mhaith Ballstát, tá sé á éileamh go mbeadh na comhpháirtithe sóisialta agus na heagraíochtaí sochaí sibhialta níos rannpháirtí i gcéim cur chun feidhme an phlean. Tá an tsochaí shibhialta eagraithe ag iarraidh níos mó trédhearcachta a bheith ann maidir leis na pleananna a chur chun feidhme agus faireachán a dhéanamh orthu agus go gcuirfí faisnéis ar fáil go poiblí agus go spreagfaí tuilleadh idirphlé leis na páirtithe leasmhara ábhartha uile faoi na pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta. Mura dtarlóidh sin, tá an baol ann nach dtabharfar aghaidh mar is ceart ar na príomhdhúshláin. Ar deireadh, i bhformhór na mBallstát, neosfaidh an aimsir an bhfeabhsófar rannpháirtíocht na sochaí sibhialta eagraithe go mór le linn chéimeanna cur chun feidhme agus faireacháin na bpleananna, céimeanna atá fós rómhall nó a bhfuil moill orthu.

4.4. Tá an Coiste ag iarraidh ar rialtais náisiúnta na mBallstát sin nach leor fós rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta agus na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta ( 20 ) iontu an cás sin a chur ina cheart mar ábhar práinne agus na rialacha a leagtar síos sa Rialachán maidir leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta a chomhlíonadh. Tá sé ag iarraidh ar an gCoimisiún agus ar Pharlaimint na hEorpa comhlíonadh na rialacha atá i bhfeidhm a fhorfheidhmiú.

4.5. Ainneoin an méid thuas, creideann CESE nach ndéanfar an cás sin – gan an tsochaí shibhialta eagraithe a bheith rannpháirteach a dóthain go héifeachtach agus ar ardcháilíocht i gcóras rialachais eacnamaíoch an Aontais – a réiteach ar bhealach sásúil go dtí go ndéanfar athchóiriú ar an Seimeastar Eorpach agus go ráthófar an méid sin le treoir nó rialachán. Tá an Coiste ag tarraingt aird air go mbíonn rannpháirtíocht chuí ann nuair a tharlaíonn sé, le linn próisis fhoirmiúla chomhairliúcháin atá bunaithe ar rialacha dlí agus ar nósanna imeachta poiblí agus trédhearcacha, go gcuirtear na heagraíochtaí sochaí sibhialta ar an eolas go cuí i scríbhinn, go dtugtar a ndóthain ama dóibh chun anailís a dhéanamh ar thograí an rialtais agus a gcuid tograí féin a dhréachtú, agus, i gcás ina nglactar leis na tograí sin nó ina ndiúltaítear dóibh, go ndéantar an cinneadh sin a chosaint i miontuairiscí poiblí nó i ndoiciméid phoiblí.

4.6. Ní fhágann an cogadh san Úcráin agus an baol atá ann don gheilleagar Eorpach agus domhanda go bhfuil amhras á chaitheamh ar chuspóirí na bpleananna ach, ina ionad sin, gur cheart don chás sin, dar leis an gCoiste, ugach a thabhairt do na hinstitiúidí Eorpacha agus na rialtais náisiúnta dlús a chur le cur chun feidhme agus forfheidhmiú na bpleananna, mar aon leis na hinfheistíochtaí agus na hathchóirithe gaolmhara, agus an Comhaontú Glas don Eoraip a bhrú chun cinn, d’fhonn an fás a chothú agus dlús a chur le dícharbónú an chórais fuinnimh agus le huathriail straitéiseach ghlas an Aontais Eorpaigh. Ag an am céanna, ní mór don Aontas gach beart is gá a dhéanamh chun cabhrú le rialtas agus le pobal na hÚcráine cúram cuí a chur ar fáil do na milliúin daoine a raibh orthu tearmann a lorg i mBallstáit an Aontais agus cúnamh a thabhairt do na Ballstáit sin is mó atá i gceist in earnálacha éagsúla dá ngeilleagair.

4.7. Fiú sular bhris an cogadh amach, ba léir nár leor méid iomlán na gcistí náisiúnta agus chistí na hionstraime téarnaimh chun cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais a bhaint amach agus an t-aistriú fuinnimh cóir agus cuimsitheach a theastaíonn a chur i gcrích, go háirithe an cuspóir maidir le foinsí táirgthe fuinnimh glana agus inathnuaite a chur in ionad breoslaí iontaise i gcomhréir le moltaí an Phaninéil Idir-Rialtasaigh ar an Athrú Aeráide (IPCC). Ina theannta sin, tá gá práinneach geopholaitiúil ann anois deireadh a chur le spleáchas fuinnimh an Aontais ar an Rúis. Lena chois sin, tiocfaidh méadú mór ar infheistíochtaí slándála agus cosanta, rud a chuirfidh brú mór ar na buiséid phoiblí.

4.8. Tá an méid seo a leanas á mholadh ag CESE, dá bhrí sin: (a) go nglacfaí straitéis nua fuinnimh de chuid an Aontais gan mhoill, lena gcuirfí chun cinn nasc éifeachtach idir na líonraí fuinnimh, dlús leis an athrú ó fhoinsí fuinnimh inathnuaite go breoslaí iontaise, éifeachtúlacht fuinnimh ard agus laghdú ar an éileamh ar fhuinneamh; (b) go ndéanfaí machnamh faoina bhféadfaí infheistíochtaí na bpleananna a atreorú mar infheistíochtaí breise san fhuinneamh glan agus inathnuaite agus uathriail straitéiseach an Aontais a áirithiú ag an am céanna; (c) go ndéanfadh na Ballstáit uile a sciar de na cistí atá dírithe ar na pleananna a úsáid chun cláir nua a mhaoiniú sa treo sin, amhail cláir le haghaidh infheistíochtaí san fhuinneamh inbhuanaithe; (d) gur cheart do na húdaráis Eorpacha agus na rialtais náisiúnta gach beart is gá a dhéanamh, sa ghearrthéarma, i réimsí an táirgthe agus an tomhaltais araon, chun geilleagair a chosaint ar éifeachtaí méadaitheacha an chogaidh ar gheilleagar an Aontais, rud atá ag cur isteach go mór ar na margaí bia, fuinnimh agus airgeadais, agus praghsanna fuinnimh ag ardú agus suaitheadh sa slabhra soláthair; (e) go ndéanfaí measúnú ar ionstraim nua infheistíochta airgeadais a chruthú agus go dtabharfaí tacaíocht don togra ón gCoimisiún Eorpach atá luaite sa Teachtaireacht REpowerEU le go bhféadfaí dlús a chur le hathstruchtúrú earnáil an fhuinnimh, d’fhonn uathriail straitéiseach níos sláine agus níos inbhuanaithe a áirithiú san Aontas Eorpach. Chun na críche sin, ba cheart an tsamhail is iomchuí a shainaithneofar a úsáid, bunaithe ar dhea-chleachtais agus ar thorthaí an Chiste Eorpaigh le haghaidh Infheistíochtaí Straitéiseacha (CEIS) agus na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta.

4.9. Meabhraíonn conclúidí 2022 IPCC na Náisiún Aontaithe go bhfuil laigí sa chomhrac i gcoinne an athraithe aeráide. Tá CESE ag iarraidh ar na húdaráis Eorpacha na conclúidí sin a chur san áireamh agus tionscnaimh maidir leis an mbeartas fuinnimh, an beartas tionsclaíochta agus an beartas eacnamaíoch á nglacadh acu.

4.10. Tá a fhios ag CESE go bhfuil deacrachtaí móra ag baint, sna cúinsí reatha, le beartas eacnamaíoch a chur chun feidhme a bhfuil sé d’aidhm aige an boilsciú a laghdú, ar thaobh amháin, agus, ar an taobh eile, fás an gheilleagair, an fhostaíocht agus inbhuanaitheacht an airgeadais phoiblí a áirithiú sa mheántéarma agus san fhadtéarma. Ní mór do na húdaráis Eorpacha, na rialtais náisiúnta agus BCE gníomhú i ndlúthchomhar agus na bearta is gá a dhéanamh chun a áirithiú go ndéanfar tarraingt siar na mbeartas fáis airgeadaíochta agus cánach a chur i gcrích ar dhóigh nach gcruthóidh cúlú eacnamaíochta nua. Creideann CESE gur cheart tabhairt faoin athchóiriú ar rialacha an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis trí spriocanna réalaíocha maidir le heasnamh agus le fiachas a leagan síos. Ba cheart freisin riail óir an bhuiséid a chur san áireamh, maille le bealaí solúbtha a bhunú, de réir an cháis i ngach tír ar leith, chun na spriocanna a bhaint amach maidir le leibhéil an fhiachais phoiblí a laghdú.

4.11. Is den riachtanas é iarrachtaí a dhéanamh i réimsí an oideachais agus na foghlama ar feadh an tsaoil maidir le hoibrithe agus an pobal i gcoitinne le go bhféadfar aistriú glas agus aistriú digiteach atá cóir agus cuimsitheach a bhaint amach. Ba cheart díriú mar thosaíocht ar an oiliúint agus an ghairmthreoir do na hoibrithe sin a gcuireann na próisis athstruchtúraithe isteach orthu, agus freisin ar na riachtanais a thiocfaidh chun cinn de thoradh na gcineálacha éagsúla athruithe teicneolaíochta sa chóras táirgiúil a thuar. Ní mór aird ar leith a thabhairt ar an digitiú i gcás daoine a mbíonn níos mó deacrachtaí acu rochtain a fháil ar sheirbhísí digitithe mar gheall ar a n-aois nó ar chúinsí eile. Ní mór rochtain ar oiliúint agus ar sheirbhísí tacaíochta speisialta a ráthú don chuid sin den phobal chun cabhrú leo rochtain a fháil ar gach cineál sochair agus seirbhíse atá ann.

An Bhruiséil, 18 Bealtaine 2022. Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa Christa SCHWENG

(1) Rún ó CESE Rannpháirtíocht na sochaí sibhialta eagraithe sna pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta – Cad a oibríonn agus cad nach n-oibríonn? (IO C 155, 30.4.2021, lch. 1) (níl leagan Gaeilge ann).

(2) Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (IO L 57, 18.2.2021, lch. 17).

(3) An cogadh san Úcráin agus an tionchar eacnamaíoch, sóisialta agus comhshaoil a bheidh aige (IO C 290, 29.7.2022, lch. 1).

(4) N.B.: Roimh an 1 Aibreán 2022, bhí 23 phlean formhuinithe ag an gCoimisiún (lena n-áirítear plean na Sualainne ag deireadh mhí an Mhárta 2022 ach a bhfuil ar an gComhairle a fhormheas go fóill). Go luath i mí Aibreáin, d’fhormhuinigh an Coimisiún plean na Bulgáire freisin agus tá ar an gComhairle an plean sin a fhormheas freisin (i.e. 24 phlean a d’fhormhuinigh an Coimisiún go dtí seo agus 22 phlean a d’fhormheas an Chomhairle go dtí seo).

(5) An Grúpa Idirchaidrimh le hEagraíochtaí agus Líonraí Eorpacha na Sochaí Sibhialta.

(6) Tá anailís ar na tuarascálacha ó na Ballstáit éagsúla tugtha san iarscríbhinn a ghabhann leis an rún seo. Is féidir an t-ábhar sin go léir a fheiceáil ar shuíomh gréasáin an Choiste.

(7) SWD(2021) 211 final.

(8) SWD(2021) 163 final/2.

(9) SWD(2021) 196 final.

(10) SWD(2021) 160 final.

(11) SWD(2021) 146 final.

(12) SWD(2021) 161 final.

(13) Scórchlár na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta.

(14) Comparing and assessing recovery and resilience plans – Second edition, An Lárionad don Staidéar ar Bheartas na hEorpa (CEPS).

(15) Recovery and Resilience Plans: stakeholders’views.

(16) Recovery and Resilience Dialogue with the European Commission, 7 Márta 2022.

(17) BusinessEurope Reform Barometer 2022.

(18) Involvement of social partners in the national recovery and resilience plans.

(19) Tuarascáil maidir leis an Seimeastar Eorpach um chomhordú an bheartais eacnamaíoch: an fhostaíocht agus gnéithe sóisialta i suirbhé bliantúil fáis inbhuanaithe 2022.

(20) Mar aon le geallsealbhóirí ábhartha eile, mar shampla eagraíochtaí don óige, rud a thug CESE le fios sa tuairim uaidh Obair chuibhiúil do dhaoine óga agus cuimsiú NEETanna sna Pleananna Téarnaimh Náisiúnta (IO C 152, 6.4.2022, lch. 27).