AN COIMISIÚN EORPACH An Bhruiséil,26.10.2022 COM(2022) 234 final/2 CORRIGENDUM

This document corrects document COM(2022) 234 final of 19.5.2022.

Concerns the GA language version.

Errors in Figures 26 and 32 have been corrected.

The text shall read as follows: TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG AN mBANC CEANNAIS EORPACH, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN 2022 Scórchlár Ceartais AE



1. Réamhrá Is fíor‑riachtanach iad córais cheartais éifeachtacha chun dlí an Aontais a chur i bhfeidhm agus a fhorfheidhmiú agus chun tacú leis an smacht reachta agus na luachanna eile ar a bhfuil an tAontas Eorpach fothaithe agus atá i gcoitinn ag na Ballstáit. Is iad na cúirteanna náisiúnta a fheidhmíonn mar chúirteanna an Aontais agus dlí an Aontais á chur i bhfeidhm. Is iad na cúirteanna náisiúnta sa chéad ásc a áirithíonn go bhforfheidhmítear na cearta agus na hoibleagáidí a leagtar amach i ndlí an Aontais ar bhealach éifeachtach (Airteagal 19 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE)). Ina theannta sin, tá na córais cheartais éifeachtacha fíor‑riachtanach freisin don iontaoibh fhrithpháirteach agus chun feabhas a chur ar an aeráid infheistíochta agus ar inbhuanaitheacht an fháis fhadtéarmaigh. Sin é an fáth go mbíonn feabhas a chur le héifeachtúlacht, cáilíocht agus neamhspleáchas na gcóras ceartais náisiúnta fós ar cheann de na tosaíochtaí ag an Seimeastar Eorpach – timthriall bliantúil an Aontais um chomhordú an bheartais eacnamaíoch. Suirbhé bliantúil 2022 maidir le fás inbhuanaithe (), ina leagtar amach na tosaíochtaí den bheartas eacnamaíoch agus fostaíochta le haghaidh an Aontais, ina ndeimhnítear an nasc atá ann idir córais cheartais éifeachtacha agus timpeallacht ghnó na mBallstát. Is féidir le córais cheartais atá ag feidhmiú go maith agus ag a bhfuil neamhspleáchas iomlán tionchar dearfach a imirt ar an infheistíocht, agus is ríthábhachtach iad chun an infheistíocht a chosaint, agus is amhlaidh dá réir a rannchuidíonn siad leis an táirgiúlacht agus leis an iomaíochas. Baineann tábhacht leo freisin chun forfheidhmiú trasteorann éifeachtach conarthaí, cinntí riaracháin agus réiteach díospóidí a áirithiú, rud atá fíor‑riachtanach d’fheidhmiú an mhargaidh aonair ( ). Sa chomhthéacs sin, is le Scórchlár Ceartais AE a thugtar forbhreathnú bliantúil ar tháscairí a dhírítear ar pharaiméadair fhíor‑riachtanacha na gcóras ceartais éifeachtach: ·éifeachtúlacht; ·cáilíocht; ·neamhspleáchas. Déantar tuilleadh forbartha i Scórchlár 2022 ar na táscairí le haghaidh na dtrí ghné uile, lena n‑áirítear maidir le hinrochtaineacht ar cheartas le haghaidh daoine faoi mhíchumais, agus arís maidir le digitiú an cheartais, a d’imir ról mór chun na cúirteanna a choinneáil ag feidhmiú le linn phaindéim COVID‑19, agus ar bhonn ginearálta chun córais cheartais éifeachtúla agus inrochtana a chur chun cinn ( ). Neartaíonn an t‑eagrán seo an diminsean gnó ar gach ceann de na trí ghné trí shonraí nua a áireamh maidir le héifeachtúlacht riaracháin, coimircí dlíthiúla i ndáil le cinntí riaracháin agus muinín i gcosaint infheistíochta. Ar deireadh, cuirtear in iúl den chéad uair i Scórchlár 2022 éifeachtaí na paindéime COVID‑19 ar éifeachtúlacht na gcóras ceartais.  Sásra Eorpach an Smachta Reachta – Mar a fógraíodh i dtreoirlínte polaitiúla an Uachtaráin von der Leyen, bhunaigh an Coimisiún Sásra cuimsitheach Eorpach an Smachta Reachta chun a chuid faireacháin ar an gcás sna Ballstáit a dhoimhniú. Feidhmíonn Sásra an Smachta Reachta mar uirlis choisctheach, lena ndoimhnítear an t‑idirphlé agus an chomhfheasacht faoi cheisteanna i ndáil leis an smacht reachta. Ag croílár an tSásra nua, tá an Tuarascáil bhliantúil maidir leis an Smacht Reachta, ina dtugtar achoimre ar fhorbairtí suntasacha – idir fhorbairtí dearfacha agus diúltacha – i ngach aon Bhallstát agus san Aontas trí chéile. Sa Tuarascáil maidir leis an Smacht Reachta 2021, a foilsíodh an 20 Iúil 2021, tarraingíodh ar éagsúlacht foinsí, ina measc Scórchlár Ceartais AE() . Thairis sin, mar a d’fhógair an tUachtarán von der Leyen ina hAitheasc ar Staid an Aontais 2021, áireofar le Tuarascáil 2022 maidir leis an Smacht Reachta moltaí chuig na Ballstáit. Táthar tar éis tuilleadh forbartha a dhéanamh freisin ar Scórchlár Ceartais AE 2022 chun an gá le haghaidh faisnéis chomparáideach bhreise a léiriú, mar a aithníodh le linn ullmhú Thuarascáil 2021 maidir leis an Smacht Reachta, chun tacú le tuarascálacha amach anseo maidir leis an Smacht Reachta. Cad é Scórchlár Ceartais AE? Is uirlis bhliantúil d’fhaisnéis chomparáideach é Scórchlár Ceartais AE. Is é an cuspóir atá leis cúnamh a thabhairt don Aontas agus do na Ballstáit feabhas a chur ar éifeachtacht a gcóras ceartais náisiúnta trí bhíthin sonraí oibiachtúla, iontaofa agus inchomparáide a chur ar fáil maidir le roinnt táscairí is ábhartha do mheasúnú ar (i) éifeachtúlacht, (ii) cáilíocht agus (iii) neamhspleáchas na gcóras ceartais i ngach Ballstát. Ní thugtar rangú aonair foriomlán ann. Tugtar forbhreathnú ann ina ionad sin ar an gcaoi a bhfeidhmíonn gach córas ceartais de chuid na mBallstát, ar bhonn táscairí lena mbaineann leas coiteann agus ábharthacht do gach Ballstát. Ní chuirtear aon chineál córais ceartais chun cinn sa Scórchlár féin, agus caitear le gach Ballstát ar bhonn cothrom. Is paraiméadair fhíor‑riachtanacha de chóras ceartais éifeachtach iad an éifeachtúlacht, an cháilíocht agus an neamhspleáchas, cibé samhail den chóras ceartais náisiúnta atá ann nó den traidisiún dlí ar a bhfuil sé bunaithe. Ba cheart na figiúirí i leith na bparaiméadar sin a léamh in éineacht, óir is minic a bhíonn na trí cinn uile idirnasctha le chéile (d’fhéadfadh tionscnaimh a bheadh dírithe ar cheann amháin acu difear a dhéanamh do cheann eile). Is sa Scórchlár a thugtar táscairí den chuid is mó a bhaineann le cásanna sibhialta, tráchtála agus riaracháin, chomh maith le cásanna coiriúla áirithe (i.e. cásanna i dtaca leis an sciúradh airgid sna cúirteanna céadchéime), faoi réir infhaighteacht sonraí, chun cúnamh a thabhairt do na Ballstáit ina gcuid iarrachtaí timpeallacht níos éifeachtúla a chruthú atá fabhrach d’infheistíochtaí, don lucht gnó, agus do shaoránaigh. Is uirlis chomparáideach é an Scórchlár ar a dtagann athrú le linn idirphlé le Ballstáit agus Parlaimint na hEorpa ( ). Is é an cuspóir atá leis na paraiméadair fhíor-riachtanacha de chóras ceartais éifeachtach a shainaithint agus sonraí bliantúla ábhartha a sholáthar. Cad í an mhodheolaíocht a úsáidtear i Scórchlár Ceartais AE? Úsáidtear réimse foinsí faisnéise sa Scórchlár. Is ón gCoimisiún Eorpach um Éifeachtúlacht an Cheartais de chuid Chomhairle na hEorpa, ar chuir an Coimisiún conradh i gcrích leis chun staidéar bliantúil sonrach a dhéanamh, a sholáthraítear go leor de na sonraí cainníochtúla. Cumhdaítear na blianta 2012-2020 leis na sonraí, agus ba iad na Ballstáit a sholáthair iad i gcomhréir le modheolaíocht CEPEJ. Soláthraítear barúlacha mionsonraithe agus bileoga eolais tír‑shonracha sa staidéar freisin lena dtugtar comhthéacs breise. Ba cheart iad a léamh in éineacht leis na figiúirí ( ). Taispeántar an ‘t‑aga diúscartha’ sna sonraí maidir le fad na n‑imeachtaí a bhailigh CEPEJ – fad ríofa na n‑imeachtaí cúirte (bunaithe ar chóimheas idir cásanna ar feitheamh agus cásanna fuascailte). Taispeántar sna sonraí maidir le héifeachtúlacht na gcúirteanna agus na n‑údarás riaracháin chun dlí an Aontais a chur i bhfeidhm i limistéir shonracha fad na n‑imeachtaí a dhíorthaítear ó fhad iarbhír na gcásanna cúirte. Tabhair faoi deara go bhféadfadh fad na n‑imeachtaí cúirte a bheith éagsúil go mór idir ceantair laistigh de Bhallstát, go háirithe sna lárionaid uirbeacha mar a bhféadfadh líon cásanna níos airde eascairt as gníomhaíochtaí tráchtála.

Is iad seo na foinsí sonraí eile, a chumhdaíonn an tréimhse idir 2012 agus 2021: an grúpa teagmhálaithe ar chórais cheartais náisiúnta ( ), Gréasán Eorpach na gComhairlí um na Breithiúna (ENCJ) ( ), Líonra Uachtaráin na gCúirteanna Breithiúnacha Uachtaracha den Aontas Eorpach (NPSJC) ( ), Comhlachas Chomhairlí Stáit agus Uas‑Dlínsí Riaracháin an Aontais Eorpaigh (ACA‑Europe) ( ), Comhairle Bharraí agus Chumainn Dlí na hEorpa (CCBE)(), an Gréasán Eorpach Iomaíochta (ECN) ( ), an Coiste Cumarsáide (COCOM)( ), an Fhaireachlann Eorpach um Sháruithe ar Chearta Maoine Intleachtúla ( ), an Gréasán um Chomhar ar mhaithe le Cosaint Tomhaltóirí (CPC) ( ), an Sainghrúpa um Sciúradh Airgid agus Maoiniú Sceimhlitheoireachta a Chomhrac (EGMLTF) ( ), Eurostat ( ), agus an Gréasán Eorpach um Oiliúint Bhreithiúnach (EJTN)(). Le himeacht na mblianta, táthar tar éis modheolaíocht an Scórchláir a fhorbairt agus a mhionchoigeartú i ndlúthchomhar le grúpa theagmhálaithe na mBallstát maidir le córais cheartais náisiúnta, go háirithe trí cheistneoir (arna nuashonrú ar bhonn bliantúil) agus trí shonraí a bhailiú maidir le gnéithe áirithe d’fheidhmiú na gcóras ceartais. Tá feabhas á chur go leanúnach ar infhaighteacht na sonraí, go háirithe le haghaidh táscairí maidir le héifeachtúlacht na gcóras ceartais. Is é an fáth leis sin gur infheistigh go leor Ballstát ina n‑acmhainneacht chun staidreamh breithiúnach níos fearr a tháirgeadh. I gcás inarb ann do dheacrachtaí le sonraí a bhailiú nó a sholáthar ar bhonn seasmhach, is de bharr acmhainneacht staidrimh uireasach é sin, nó toisc nach gcomhfhreagraíonn na catagóirí náisiúnta dá mbailítear sonraí go díreach do na catagóirí a úsáidtear le haghaidh an Scórchláir. Níl ach líon fíorbheag cásanna ann ina dtagann an t‑easnamh sonraí ó easpa rannchuidithe ó údaráis náisiúnta. Coinníonn an Coimisiún air ag tabhairt spreagadh do na Ballstáit an t‑easnamh sonraí sin a laghdú a thuilleadh. Cén chaoi a gcuireann Scórchlár Ceartais AE leis an Seimeastar Eorpach, agus cén chaoi a mbaineann sé leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (RRF)? Is leis an Scórchlár a sholáthraítear na heilimintí chun measúnú a dhéanamh ar éifeachtúlacht, cáilíocht agus neamhspleáchas na gcóras ceartais náisiúnta. Is le déanamh amhlaidh atá sé d’aidhm aige cuidiú le Ballstáit a gcórais cheartais náisiúnta a chur ar bhonn níos éifeachtaí. Trí chomparáid a dhéanamh ar fhaisnéis maidir le córais cheartais na mBallstát, éascaíonn an Scórchlár do shainaithint an dea‑chleachtais agus na laigí, agus do rian a choinneáil ar na dúshláin agus ar an dul chun cinn atá déanta. I gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh, déantar measúnuithe a bhaineann go sonrach le tír trí idirphlé déthaobhach leis na húdaráis náisiúnta agus leis na páirtithe leasmhara lena mbaineann. I gcás ina bhfuil tábhacht mhaicreacnamaíoch leis na heasnaimh a sainaithníodh, d’fhéadfadh an Coimisiún moladh a dhéanamh de thoradh na hanailíse ar an Seimeastar Eorpach maidir le moltaí a bhaineann go sonrach le tír faoi leith a ghlacadh chun feabhas a chur ar na córais cheartais náisiúnta i mBallstáit aonair ( ). Cuirfidh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta níos mó ná EUR 670 billiún in iasachtaí agus i dtacaíocht airgeadais neamh‑inaisíoctha ar fáil, agus ba ghá do gach Ballstát íosmhéid de 20 % de sin a leithdháileadh ar an aistriú digiteach. Tairgeann an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta deis chun aghaidh a thabhairt ar mholtaí a bhaineann go sonrach le tír faoi leith a bhaineann le córais cheartais náisiúnta agus chun dlús a chur le hiarrachtaí náisiúnta chun aistriú digiteach na gcóras ceartais a chur i gcrích. Maidir le híocaíochtaí leis na Ballstáit faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneacha atá bunaithe ar fheidhmíocht, tá siad ag brath ar chomhlíonadh na ngarspriocanna agus na spriocanna. Sa chomhthéacs sin, ní mór don Choimisiún dá bhrí sin measúnú leanúnach a dhéanamh ar cé acu a chuirtear nó nach gcuirtear pleananna téarnaimh agus athléimneachta na mBallstát chun feidhme go sásúil chun rannchuidiú go héifeachtach le haghaidh a thabhairt ar na dúshláin uile nó ar roinnt mhaith dúshlán a sainaithníodh sna moltaí a bhaineann go sonrach le tír faoi leith nó na dúshláin a sainaithníodh i ndoiciméid ábhartha eile de chuid an Choimisiúin a glacadh i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh ( ). Cén fáth a bhfuil córais cheartais éifeachtacha tábhachtach do thimpeallacht ghnó atá fabhrach d’infheistíocht? Bíonn tionchar eacnamaíoch dearfach ag córais cheartais éifeachtacha a sheasann leis an smacht reachta, rud atá ábhartha go háirithe i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh agus na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta. I gcás ina ráthaíonn córais bhreithiúnacha forfheidhmiú cearta, agus nuair a ráthaíonn siad cearta, is mó an seans go dtabharfaidh creidiúnaithe iasachtaí, beidh muinín níos airde ag gnólachtaí agus díspreagtar iad ó bheith ag gabháil d’iompraíocht faille, laghdaítear costais idirbhirt agus is mó seans go ndéanfaidh gnólachtaí nuálacha infheistíochtaí. Go deimhin, tá córas ceartais éifeachtach fíor‑riachtanach d’fhás eacnamaíoch inbhuanaithe. Tá sé in ann feabhas a chur ar chúinsí gnó, an nuálaíocht a chothú, infheistíocht dhíreach choigríche a mhealladh, ioncaim chánach a fháil agus tacú le fás eacnamaíoch. Deimhnítear na tairbhí atá ag baint le córais cheartais náisiúnta a fheidhmíonn go maith le raon leathan staidéar agus litríocht acadúil, lena n‑áirítear staidéir agus litríocht ón gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta (CAI) ( ), ón mBanc Ceannais Eorpach (BCE) ( ), ó Ghréasán Eorpach na gComhairlí um na Breithiúna (), ón Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta (ECFE) ( ), ón bhFóram Eacnamaíoch Domhanda ( ), agus ón mBanc Domhanda ( ). Fuarthas i staidéar nuair a dhéantar laghdú 1 % ar fhad imeachtaí cúirte (arna dtomhas in aga diúscartha ( )) go bhféadfaí ráta fáis roinnt cuideachtaí a mhéadú ( ), agus gur gnách le céatadán níos airde – de 1 % – de chuideachtaí a fhéachann ar an gcóras ceartais mar chóras neamhspleách a bheith bainteach le láimhdeachas níos airde gnólachtaí agus le méadú táirgiúlachta níos mó ( ). Léiríodh i staidéar eile go bhfuil comhchoibhneas dearfach idir neamhspleáchas breithiúnach mar a shamhlaítear é agus sreafaí infheistíochta dírí coigríche ( ). Cuireadh i dtábhacht i roinnt suirbhéanna freisin an tábhacht atá le héifeachtacht na gcóras ceartais náisiúnta do chuideachtaí. I suirbhé amháin, d’fhreagair 93 % de chuideachtaí móra mar shampla go ndéanann siad athbhreithniú córasach agus leanúnach ar na coinníollacha maidir leis an smacht reachta (lena n‑áirítear neamhspleáchas na cúirte) sna tíortha ina ndéanann siad infheistíocht ( ). I suirbhé eile, d’fhreagair os cionn leath de na fiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna) go raibh an costas agus fad iomarcach na n‑imeachtaí breithiúnacha, faoi seach, i measc na bpríomhchúiseanna nár tionscnaíodh imeachtaí cúirte mar gheall ar an sárú ar chearta maoine intleachtúla ( ). I dTeachtaireacht an Choimisiúin maidir le Bacainní ar an margadh aonair a shainaithint agus aghaidh a thabhairt orthu ( ) agus Plean Gníomhaíochta um Fhorfheidhmiú an Mhargaidh Aonair ( ) tugtar léargais freisin ar an tábhacht atá le córais cheartais éifeachtacha le haghaidh fheidhmiú an mhargaidh aonair, go háirithe do ghnólachtaí. Conas a thacaíonn an Coimisiún le cur chun feidhme na n‑athchóirithe ceartais fónta trí thacaíocht theicniúil? Is féidir leis na Ballstáit tarraingt ar thacaíocht theicniúil an Choimisiúin atá ar fáil tríd an Ard‑Stiúrthóireacht maidir le Tacaíocht um Athchóiriú Struchtúrach faoin Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil ( ), ag a bhfuil buiséad iomlán EUR 864.4 milliún ó 2021 go 2027. Ó bhí 2021 ann, tá an Ionstraim ag tacú le tionscadail atá nasctha go díreach le héifeachtacht an cheartais, amhail digitiú an cheartais, athchóirithe ar léarscáileanna breithiúnacha nó rochtain níos fearr ar an gceartas. Comhlánaíonn an Ionstraim na bearta a mhol an Coimisiún freisin chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí eacnamaíocha phaindéim COVID‑19, eadhon an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, ó tharla go bhfuil sé in ann tacaíocht a thabhairt do na Ballstáit chun a gcuid pleananna téarnaimh agus athléimneachta a ullmhú agus a chur chun feidhme. Áirítear leis na pleananna téarnaimh agus athléimneachta gníomhaíochtaí, i measc nithe eile, a bhaineann leis an gceartas a dhéanamh níos éifeachtaí: digitiú an ceartas, laghdú ar riaráistí, agus feabhas a chur ar bhainistíocht cúirteanna agus cásanna. Conas a thacaíonn an clár ceartais le héifeachtacht na gcóras ceartais? Le buiséad iomlán EUR 305 milliún don tréimhse 2021-2027, tacaíonn an clár Ceartais le forbairt bhreise an Limistéir Eorpaigh Ceartais bunaithe ar an smacht reachta, lena n‑áirítear neamhspleáchas, cáilíocht agus éifeachtúlacht an chórais ceartais, bunaithe ar aitheantas frithpháirteach agus iontaoibh fhrithpháirteach, agus ar chomhar breithiúnach. In 2021, soláthraíodh thart ar EUR 45.3 milliún chun tionscadail agus gníomhaíochtaí eile a chistiú faoi thrí chuspóir shonracha an chláir: ·Soláthraíodh EUR 12.2 milliún chun an comhar breithiúnach a chur chun cinn in ábhair shibhialta agus choiriúla agus chun rannchuidiú le cur i bhfeidhm agus le forfheidhmiú éifeachtach agus comhleanúnach ionstraimí an Aontais Eorpaigh chomh maith le tacaíocht a thabhairt do na Ballstáit de bharr an naisc atá acu leis an gcóras ECRIS-TCN, ·Soláthraíodh EUR 17.7 milliún mar thacaíocht chun oiliúint a chur ar ghairmithe ceartais maidir leis an dlí sibhialta agus coiriúil agus an dlí maidir le cearta bunúsacha an Aontais Eorpaigh, agus maidir le córais dlí na mBallstát agus an smacht reachta, ·Soláthraíodh EUR 15.4 milliún mar thacaíocht d’fhorbairt agus d’úsáid uirlisí digiteacha i gcomhlántacht leis an gClár don Eoraip Dhigiteach chomh maith le cothabháil agus síneadh na Tairsí Eorpaí don Cheartas. Cén fáth a ndéanann an Coimisiún faireachán ar dhigitiú na gcóras ceartais náisiúnta? Is rud lárnach é digitiú an cheartais chun éifeachtacht na gcóras ceartais a mhéadú agus is uirlis fíor‑éifeachtúil é chun rochtain ar an gceartas a fheabhsú agus a éascú. Cuireadh béim le linn phaindéim COVID-19 ar an ngá atá ann do na Ballstáit dlús a chur le hathchóirithe i gcomhair nuachóiriú sa réimse seo. Ó bhí 2013 ann, d’áirigh Scórchlár Ceartais AE faisnéis chomparáideach áirithe maidir le digitiú an cheartais ó Bhallstát go chéile, mar shampla sna réimsí a bhaineann le rochtain ar líne ar bhreithiúnais nó éilimh ar líne a chur isteach agus bearta leantacha. I dTeachtaireacht an Choimisiúin maidir le Digitalisation of justice in the European Union – A toolbox of opportunities() [Digitiú an cheartais san Aontas Eorpach – Bosca uirlisí deiseanna], a glacadh i mí na Nollag 2020, cuirtear straitéis i láthair arb é is aidhm di feabhas a chur ar rochtain ar an gceartas agus ar éifeachtacht na gcóras ceartais ag úsáid na teicneolaíochta. Mar a leagadh amach sa Teachtaireacht, áiríodh roinnt táscairí breise i Scórchlár Ceartais AE ó 2021 ar aghaidh. Is é an aidhm a áirithiú go ndéanfar faireachán cuimsitheach agus caoithiúil ar réimsí dul chun cinn agus ar dhúshláin a bhí os comhair na mBallstát ina gcuid iarrachtaí i dtreo dhigitiú a gcórais cheartais.

2. Comhthéacs: Forbairtí in athchóirithe ceartais in 2021 In 2021, lean líon mór Ballstát dá gcuid iarrachtaí tuilleadh feabhais a chur ar éifeachtacht a gcórais cheartais. Cuirtear i láthair i bhFíor 1 forbhreathnú nuashonraithe de bhearta a glacadh agus de bhearta atá beartaithe thar réimsí éagsúla córas ceartais i mBallstáit atá ag gabháil d’athchóiriú a gcórais cheartais. Fíor 1: Gníomhaíocht reachtach agus rialála maidir le córais cheartais in 2021 (bearta/tionscnaimh a glacadh faoi chaibidlíocht i ngach Ballstát) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) In 2021, díríodh go leanúnach ar an dlí nós imeachta mar réimse dar tugadh fócas ar leith i mórán Ballstát, le líon suntasach gníomhaíochta reachtaí leanúnaí nó beartaithe. Rinneadh obair thábhachtach freisin ar athchóirithe a bhain le stádas breithiúna agus na rialacha do dhlíodóirí. Bhí roinnt Ballstát ar tí reachtaíocht a thabhairt isteach maidir le húsáid teicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide ina gcórais cheartais. Leanadh den mhóiminteam ó bhlianta roimhe sin maidir le bearta a bhain le riar na gcúirteanna in 2021. Tá roinnt Ballstát ag gabháil go gníomhach cheana féin don intleacht shaorga a úsáid ina gcórais cheartais nó tá sé beartaithe acu é sin a dhéanamh. Deimhnítear leis an bhforbhreathnú go dteastaíonn am – roinnt blianta uaireanta – ó athchóirithe ar an gceartas – ó fhógraítear iad, go dtí go nglactar na bearta reachtacha agus rialála agus go gcuirtear chun feidhme iad ar an talamh. Cruthaíodh dúshláin nua freisin le paindéim COVID-19 inar cuireadh i dtábhacht an tábhacht atá le dlús a chur le hathchóirithe chun an córas ceartais a dhigitiú. Sa chomhthéacs sin, ghlac roinnt Ballstát bearta nua chun feidhmiú tráthrialta na gcúirteanna a áirithiú, agus rochtain leanúnach agus éasca ar an gceartas do chách a ráthú an tráth céanna, go háirithe trí oiriúnú rialacha nós imeachta. D’fhorbair Comhlachas Chomhairlí Stáit agus Uas‑Dlínsí Riaracháin an Aontais Eorpaigh (ACA‑Europe) ceistneoir inar scrúdaíodh an tionchar a bhí ag paindéim COVID-19 ar ghníomhaíocht ghairmiúil na gcúirteanna uachtaracha. I measc na bhfreagróirí bhí na Cúirteanna Riaracháin Uachtaracha agus na Cúirteanna Uachtaracha (comhaltaí de Líonra Uachtaráin na gCúirteanna Breithiúnacha Uachtaracha den Aontas Eorpach (NPSJC)). Gan scrúdú a dhéanamh ar na bearta substainteacha a rinneadh chun déileáil le paindéim COVID-19, cuirtear forbhreathnú nuashonraithe i láthair i bhFíor 2 maidir leis na hathruithe a rinneadh ar an dlí nós imeachta arna nglacadh ag na Ballstáit chun feidhmeanna breithiúnacha na gcúirteanna a éascú, trí reachtaíocht nua, trí rialuithe na Cúirte Uachtaraí, rialacháin chúirte nó cleachtais chúirte. Fíor 2: Athruithe ar rialacha nós imeachta i gCúirteanna Uachtaracha i ngeall ar phaindéim COVID-19(foinse: Comhlachas Chomhairlí Stáit agus Uas‑Dlínsí Riaracháin an Aontais Eorpaigh agus Líonra Uachtaráin na gCúirteanna Breithiúnacha Uachtaracha den Aontas Eorpach ( )) (*) Cumhdaítear an tréimhse idir mí na Nollag 2020 agus mí na Nollag 2021 sna sonraí. I gcás gach Ballstáit, léirítear sa cholún ar chlé na cleachtais sna Cúirteanna Uachtaracha, agus léirítear sa cholún ar dheis na cleachtais sna Cúirteanna Riaracháin Uachtaracha (colún atá marcáilte leis an litir ‘A’). Tá na Ballstáit le feiceáil in ord aibítre a gcuid ainmneacha tíreolaíocha sa bhunteanga. BE: Raad van State/Conseil d’Etat (An Chomhairle Stáit) agus Hof van Cassatie /Cour de Cassation (An Chúirt Uachtarach). BG: Върховен административен съд (An Chúirt Riaracháin Uachtarach). CZ: Nejvyšší správní soud (An Chúirt Riaracháin Uachtarach) agus Nejvyšší soud (An Chúirt Uachtarach). DE: Bundesverwaltungsgericht (An Chúirt Chónaidhme Riaracháin). EE: Riikohus (An Chúirt Uachtarach). IE: An Chúirt Uachtarach (An Chúirt Uachtarach). EL: Συμβούλιο της Επικρατείας (An Chomhairle Stáit). ES: Tribunal Supremo (An Chúirt Uachtarach). FR: Conseil d’Etat (An Chomhairle Stáit), Cour de Cassation (An Chúirt Uachtarach). HR: Visoki upravni (An Chúirt Riaracháin Uachtarach). IT: Consiglio de Stato (An Chomhairle Stáit). CY: An Chúirt Uachtarach. LV: Augstākā tiesa (An Chúirt Uachtarach). LT: Vyriausiasis Administracinis Teismas (An Chúirt Riaracháin Uachtarach). LU: Cour administrative (An Chúirt Riaracháin) Cour de Cassation (An Chúirt Uachtarach). HU: Kúria (An Chúirt Uachtarach). MT: An Chúirt Achomhairc. NL: Hoge Raad (An Chúirt Uachtarach), Centrale Raad van Beroep (an chúirt riaracháin is airde i gcásanna sóisialta), Raad van State (An Chomhairle Stáit). AT: Verwaltungsgerichtshof (An Chúirt Riaracháin Uachtarach), Personalsenat (painéal meastóireachta speisialta) na cúirte uachtaraí, Oberster Gerichtshof (An Chúirt Uachtarach). PL: Naczelny Sąd Administracyjny (An Chúirt Riaracháin Uachtarach). PT: Supremo Tribunal Administrativo (An Chúirt Riaracháin Uachtarach. RO: Înalta Curte de Casație și Justiție (An Chúirt Uachtarach). SI: Vrhovno sodišče (An Chúirt Uachtarach). SK: Najvyšší súd (An Chúirt Uachtarach). FI: Korkein hallinto-oikeus (An Chúirt Riaracháin Uachtarach). SE: Högsta förvaltningsdomstolen (An Chúirt Riaracháin Uachtarach). Ní bhfuarthas aon sonraí ó: BG: Върховен касационен съд (An Chúirt Uachtarach); HR: Vrhovni sud (An Chúirt Uachtarach); IT: Corte Suprema di Cassazione (An Chúirt Uachtarach); SE: Högsta domstolen (An Chúirt Uachtarach). 3. Príomhthorthaí ó Scórchlár Ceartais AE 2022 Is iad éifeachtúlacht, cáilíocht agus neamhspleáchas na príomh‑pharaiméadair i gcóras ceartais éifeachtach, a gcuireann an Scórchlár táscairí i láthair do na trí cinn acu. 3.1. Éifeachtúlacht na gcóras ceartais Cuirtear táscairí i láthair sa Scórchlár maidir le héifeachtúlacht na n‑imeachtaí i réimsí leathana mar chásanna sibhialta, tráchtála agus riaracháin agus i réimsí sonracha i gcás ina gcuireann údaráis agus cúirteanna riaracháin dlí an Aontais Eorpaigh i bhfeidhm ( ). Bhí tionchar ag na tosca sonracha a bhain le paindéim COVID‑19 ar fud an Aontais Eorpaigh leis na táscairí a bhain le héifeachtúlacht in 2020, go háirithe an líon cásanna a tháinig isteach, an ráta imréitigh agus an t‑aga diúscartha, rud a rinne difear ar bhealaí difriúla do na Ballstáit (e.g. i dtéarmaí uainíochta nó tromchúise)(). 3.1.1. Forbairtí maidir leis an líon cásanna Tháinig laghdú ar líon cásanna na gcóras ceartais náisiúnta i roinnt Ballstát, i gcomparáid leis an mbliain roimhe, agus tháinig méadú air nó d’fhan sé cobhsaí i mBallstáit eile. Go foriomlán, tá éagsúlacht mhór i gcónaí idir na Ballstáit (Fíor 3). Is léir é sin nuair a fheictear chomh tábhachtach atá sé a bheith airdeallach i gcónaí ar fhorbairtí ar an líon cásanna chun éifeachtacht na gcóras ceartais a áirithiú. Fíor 3: An líon cásanna sibhialta, tráchtála, riaracháin isteach agus cásanna eile isteach in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/in aghaidh 100 áitritheoir) (foinse: staidéar CEPEJ ( )) (*) Faoi mhodheolaíocht CEPEJ, áirítear leis an gcatagóir seo gach cás dlíthíoch agus neamhdhlíthíoch sibhialta agus tráchtála, gach cás neamhdhlíthíoch talún agus gnó ón gclárlann, seachas cásanna ón gclárlann, cásanna neamhdhlíthíocha eile, cásanna de dhlí an riaracháin agus cásanna neamhchoiriúla eile.

Fíor 4: An líon cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála isteach in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/in aghaidh 100 áitritheoir) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Faoi mhodheolaíocht CEPEJ, baineann cásanna dlíthíocha sibhialta/tráchtála le díospóidí idir páirtithe, e.g. díospóidí maidir le conarthaí. Baineann cásanna neamhdhlíthíocha sibhialta/tráchtála le himeachtaí nár conspóideadh, e.g. orduithe íocaíochta nár conspóideadh. Athruithe modheolaíochta in EL agus SK. Áirítear cásanna neamhdhlíthíocha sna sonraí le haghaidh NL. Fíor 5: An líon cásanna riaracháin isteach in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/in aghaidh 100 áitritheoir) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Faoi mhodheolaíocht CEPEJ, baineann cásanna dlí an riaracháin le díospóidí idir daoine aonair agus údaráis áitiúla, réigiúnacha nó náisiúnta. Ní dhéanann DK agus IE taifead ar chásanna riaracháin ar leithligh. Baineadh roinnt nósanna imeachta riaracháin ón nós imeachta breithiúnach in RO in 2018. Athruithe modheolaíochta in EL, SK agus SE. In SE, áiríodh cásanna imirce faoi chásanna riaracháin (curtha i bhfeidhm go cúlghabhálach le haghaidh 2017). 3.1.2. Sonraí ginearálta maidir le héifeachtúlacht Is iad seo a leanas na táscairí maidir le héifeachtúlacht imeachtaí sna réimsí leathana maidir le cásanna sibhialta, tráchtála agus riaracháin: (i) an t‑achar measta a théann imeachtaí (aga diúscartha), (ii) an ráta imréitigh, agus (iii) an líon cásanna ar feitheamh.  An t‑achar measta a théann imeachtaí – Léirítear leis an achar a théann imeachtaí an t‑am measta (i laethanta) is gá chun cás a réiteach sa chúirt, rud a chiallaíonn an t‑aga iarbhír a ghlacann an chúirt chun teacht ar chinneadh ag céadchéim. Is ionann an táscaire ‘aga diúscartha’ agus an líon cásanna gan réiteach arna roinnt ar líon na gcásanna réitithe ag deireadh bliana arna iolrú faoi 365 (lá) ( ). Is cainníocht ríofa é a léiríonn an íostréimhse ama mheasta a theastódh ó chúirt chun cás a réiteach agus na dálaí oibre reatha a choinneáil ar bun ag an am céanna. Dá airde an luach, is amhail is airde an dóchúlacht go dtógfaidh sé níos faide ar an gcúirt teacht ar chinneadh. Baineann na figiúirí den chuid is mó le himeachtaí sna cúirteanna céadchéime agus déantar comparáid iontu, i gcás ina bhfuil fáil orthu, ar shonraí le haghaidh 2012, 2018, 2019 agus 2020 ( ). Taispeántar i bhFíoracha 8 agus 10 an t‑aga diúscartha in 2020 le haghaidh cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála, agus cásanna riaracháin sna cúirteanna céadchéime ar fad, agus taispeántar i bhFíor 24 an t‑achar ar an meán a théann imeachtaí i gcásanna sciúrtha airgid sna cúirteanna céadchéime. Fíor 6: An t‑am a mheastar ba ghá chun cásanna sibhialta, tráchtála, riaracháin agus cásanna eile a réiteach in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Faoi mhodheolaíocht CEPEJ, áirítear leis an gcatagóir seo gach cás dlíthíoch agus neamhdhlíthíoch sibhialta agus tráchtála, gach cás neamhdhlíthíoch talún agus gnó ón gclárlann, seachas cásanna ón gclárlann, cásanna neamhdhlíthíocha eile, cásanna de dhlí an riaracháin agus cásanna neamhchoiriúla eile. Athruithe modheolaíochta in SK. Áirítear leis na cásanna ar feitheamh gach céim in CZ agus, go dtí 2016, in SK. LV: tharla an laghdú géar i ngeall ar an athchóiriú ar an gcóras cúirte, ar sheiceálacha earráidí agus ar ghlantacháin sonraí ar an gcóras faisnéise. Fíor 7: An t‑achar measta ba ghá chun cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála a réiteach ag céadchéim in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Faoi mhodheolaíocht CEPEJ, baineann cásanna dlíthíocha sibhialta/tráchtála le díospóidí idir páirtithe, e.g. díospóidí maidir le conarthaí. Baineann cásanna neamhdhlíthíocha sibhialta/tráchtála le himeachtaí nár conspóideadh, e.g. orduithe íocaíochta nár conspóideadh. Athruithe modheolaíochta in EL agus SK. Áirítear leis na cásanna ar feitheamh gach céim in CZ agus, suas go dtí 2016, in SK. IT: d’fhág an mhoill shealadach ar ghníomhaíocht bhreithiúnach i ngeall ar bhearta sriantacha diana chun aghaidh a thabhairt ar phaindéim COVID‑19 go ndearnadh difear don aga diúscartha. Áirítear cásanna neamhdhlíthíocha leis na sonraí le haghaidh NL. Fíor 8: An t‑am a mheastar ba ghá chun cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála a réiteach ag gach céim chúirte in 2020 (*) (1ú, 2ú agus 3ú céim/i laethanta) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Cinntear an t‑ordú leis an gcéim chúirte leis na himeachtaí is faide i ngach Ballstát. Níl aon sonraí ar fáil le haghaidh na gcúirteanna céadchéime agus dara céime in BE agus BG, le haghaidh cúirteanna dara céime in NL, le haghaidh cúirteanna dara agus tríú céime in AT nó le haghaidh cúirteanna tríú céime in DE agus HR. Níl aon chúirt tríú céime in DE agus MT. IT: D’fhág an mhoill shealadach ar ghníomhaíocht bhreithiúnach i ngeall ar bhearta sriantacha diana chun aghaidh a thabhairt ar phaindéim COVID‑19 go ndearnadh difear don aga diúscartha. D’fhéadfadh an rochtain ar chúirt tríú céime a bheith teoranta i roinnt Ballstát.

Fíor 9: An t‑am measta ba ghá chun cásanna riaracháin a réiteach ag céadchéim in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Baineann cásanna dlí riaracháin le díospóidí idir daoine aonair agus údaráis áitiúla, réigiúnacha nó náisiúnta, faoi mhodheolaíocht CEPEJ. Athruithe modheolaíochta in EL agus SK. I measc na gcásanna ar feitheamh tá cúirteanna gach céime in CZ agus, go dtí 2016, in SK. In DK agus IE ní thaifeadtar cásanna riaracháin ar leithligh. CY: in 2018, tháinig méadú ar an líon cásanna réitithe mar gheall gur trialladh cásanna le chéile, tarraingíodh 2 724 chás comhdhlúite siar agus bunaíodh cúirt riaracháin in 2015. Fíor 10: An t‑am measta ba ghá chun cásanna riaracháin a réiteach ag gach céim cúirte in 2020 (*) (1ú agus, i gcás inarb infheidhme, 2ú agus 3ú céim/i laethanta) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Cinntear an t‑ordú leis an gcéim chúirte leis na himeachtaí is faide i ngach Ballstát. Níl aon sonraí ar fáil le haghaidh cúirteanna dara céime in BE, CZ, HU, MT, AT, RO, SI, SK agus FI, le haghaidh cúirteanna tríú céime in CY, LT, LU, MT agus PL. Is í an chúirt uachtarach, nó cúirt eile is airde, an t‑aon chéim achomhairc in CZ, IT, CY, AT, SI agus FI. Níl aon chúirt tríú céime le haghaidh na gcineálacha seo cásanna in HR, LT, LU agus MT. Is í an Chúirt Achomhairc is airde an chéadchéim agus an t‑aon chéim amháin le haghaidh cásanna áirithe in BE. D’fhéadfadh an rochtain ar chúirteanna tríú céime a bheith teoranta i roinnt Ballstát. Ní dhéanann DK agus IE taifead ar chásanna riaracháin ar leithligh  Ráta imréitigh – Is é an ráta imréitigh an cóimheas den líon cásanna réitithe thar an líon cásanna isteach. Tomhaistear leis an ráta cé acu atá cúirt ag coimeád suas lena líon cásanna isteach nó nach bhfuil. Nuair a bhíonn an ráta imréitigh ag thart ar 100 % nó níos airde, ciallaíonn sé sin go bhfuil an córas breithiúnach in ann an oiread cásanna is a thagann isteach a réiteach ar a laghad ar bith. Nuair a bhíonn an ráta imréitigh faoi bhun 100 %, ciallaíonn sé sin go bhfuil níos lú cásanna ná an líon cásanna atá ag teacht isteach á réiteach ag na cúirteanna. Fíor 11: An ráta ag a réitíodh cásanna sibhialta, tráchtála, riaracháin agus cásanna eile in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/in % – léirítear le luachanna níos airde ná 100 % go bhfuil níos mó cásanna á réiteach ná mar atá ag teacht isteach, agus léirítear le luachanna faoi bhun 100 % go bhfuil níos lú cásanna á réiteach ná mar atá ag teacht isteach) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Faoi mhodheolaíocht CEPEJ, áirítear leis an gcatagóir seo gach cás dlíthíoch agus neamhdhlíthíoch sibhialta agus tráchtála, cásanna neamhdhlíthíocha talún agus gnó ón gclárlann, cásanna eile ón gclárlann, cásanna neamhdhlíthíocha eile, cásanna dlí riaracháin agus cásanna neamhchoiriúla eile. Athruithe modheolaíochta in SK. IE: tá coinne leis go ndéanfar tearcthuairisciú ar an líon cásanna réitithe i ngeall ar an modheolaíocht. IT: aicmiú difriúil ar chásanna sibhialta a tugadh isteach in 2013. Fíor 12: An ráta maidir le cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála a réiteach in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: staidéar CEPEJ) Athruithe modheolaíochta in EL agus SK. IE: tá coinne leis go ndéanfar tearcthuairisciú ar an líon cásanna réitithe i ngeall ar an modheolaíocht. IT: aicmiú difriúil ar chásanna sibhialta a tugadh isteach in 2013. Áirítear cásanna neamhdhlíthíocha leis na sonraí le haghaidh NL. Fíor 13: An ráta maidir le cásanna riaracháin a réiteach in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i %) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Laghdaíodh luachanna roimhe seo le haghaidh roinnt Ballstát ar mhaithe le cur i láthair (CY in 2018 = 219 %; IT in 2012=279.8 %); Athruithe modheolaíochta in EL agus SK. Ní dhéanann DK agus IE taifead ar chásanna riaracháin ar leithligh. In CY, tháinig méadú ar an líon cásanna réitithe mar gheall gur trialladh cásanna le chéile, tarraingíodh 2 724 chás comhdhlúite siar agus bunaíodh cúirt riaracháin in 2015.



 Cásanna ar feitheamh – Léirítear leis an líon cásanna ar feitheamh an líon cásanna nach mór a láimhseáil go fóill ag deireadh na bliana i gceist. Déanann sé difear freisin don aga diúscartha. Fíor 14: An líon cásanna sibhialta, tráchtála, riaracháin agus cásanna eile ar feitheamh in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/in aghaidh 100 áitritheoir) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Faoi mhodheolaíocht CEPEJ, áirítear leis an gcatagóir seo gach cás dlíthíoch agus neamhdhlíthíoch sibhialta agus tráchtála, cásanna neamhdhlíthíocha talún agus gnó ón gclárlann, cásanna eile ón gclárlann, cásanna neamhdhlíthíocha eile, cásanna dlí riaracháin agus cásanna neamhchoiriúla eile. Athruithe modheolaíochta in SK. Áirítear leis na cásanna ar feitheamh atá os comhair na gcúirteanna céime uile in CZ agus, go dtí 2016, in SK. IT: aicmiú difriúil ar chásanna sibhialta a tugadh isteach in 2013. Fíor 15: An líon cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála ar feitheamh in 2012, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/in aghaidh 100 áitritheoir) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Athruithe modheolaíochta in EL agus SK. Áirítear leis na cásanna ar feitheamh atá os comhair na gcúirteanna céime uile in CZ agus, go dtí 2016, in SK. IT: aicmiú difriúil ar chásanna sibhialta a tugadh isteach in 2013. Áirítear cásanna neamhdhlíthíocha leis na sonraí le haghaidh NL. Fíor 16: An líon cásanna riaracháin ar feitheamh in 2012, 2018 – 2020 (*)(1ú céim/in aghaidh 100 áitritheoir) (foinse: staidéar CEPEJ) (*) Laghdaíodh luachanna roimhe seo le haghaidh roinnt Ballstát ar mhaithe le cur i láthair (EL in 2012 = 3.5). Athruithe modheolaíochta in EL agus SK. I measc na gcásanna ar feitheamh atá os comhair na gcúirteanna céime uile in CZ agus, go dtí 2016, in SK. In DK agus IE ní thaifeadtar cásanna riaracháin ar leithligh. 3.1.3. Éifeachtúlacht i réimsí sonracha de dhlí an Aontais Comhlánaítear sa roinn seo na sonraí ginearálta maidir le héifeachtúlacht na gcóras ceartais agus cuirtear i láthair an t‑achar ar an meán a théann imeachtaí ( ) i réimsí sonracha de dhlí an Aontais. Tógann Scórchlár 2022 ar shonraí roimhe seo maidir le hiomaíocht, cumarsáid leictreonach, trádmharc an Aontais, dlí tomhaltóirí agus frithsciúradh airgid. Roghnaíodh na ceithre réimse mar gheall ar a ábhartha atá siad don mhargadh aonair agus do thimpeallacht an ghnó. Thairis sin, soláthraítear forbhreathnú níos leithne san eagrán seo d’éifeachtúlacht na n‑údarás riaracháin: comhlánaíonn dhá fhíor nua i réimsí na hiomaíochta agus na cumarsáide leictreonaí sonraí den sórt sin maidir le cosaint an tomhaltóra. Go ginearálta, d’fhéadfadh tionchair dhiúltacha a bheith ag moill fhada in imeachtaí breithiúnacha agus riaracháin ar chearta a eascraíonn ó dlí an Aontais, e.g. nuair nach bhfuil fáil ar leigheasanna iomchuí a thuilleadh nó nuair nach féidir damáistí airgeadais tromchúiseacha a aisghabháil. I gcás gnó go háirithe, cruthaítear costais shuntasacha de bharr moilleanna riaracháin agus éiginnteachta i roinnt cásanna agus déanann sé sin dochar d’infheistíochtaí beartaithe nó d’infheistíochtaí atá ann cheana ( ). – Iomaíocht – Tá forfheidhmiú éifeachtach dhlí na hiomaíochta fíor‑riachtanach le haghaidh timpeallacht ghnó tharraingteach toisc go n‑áirithítear leis go bhfaighidh gnólachtaí cothroime iomaíochta. Spreagann sé fiontraíocht agus éifeachtúlacht, cruthaíonn sé rogha níos leithne do thomhaltóirí agus cuidíonn sé chun praghsanna a laghdú agus feabhas a chur ar cháilíocht. Cuirtear i láthair i bhFíor 17 an t‑achar ar an meán a théann cásanna in aghaidh na gcinntí a dhéanann údaráis iomaíochta náisiúnta le linn dóibh Airteagail 101 agus 102 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) a chur i bhfeidhm ( ). Cuirtear i láthair i bhFíor 18 an t‑achar ar an meán a théann imeachtaí os comhair na n‑údarás iomaíochta náisiúnta le linn dóibh Airteagail 101 agus 102 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a chur i bhfeidhm. Fíor 17: Iomaíocht: an t‑achar ar an meán a chuaigh athbhreithniú breithiúnach in 2013, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: An Coimisiún Eorpach leis an nGréasán Eorpach Iomaíochta) (*) IE agus AT: níl an cás infheidhme toisc nach bhfuil na cumhachtaí ag na húdaráis chun cinntí faoi seach a ghlacadh. AT: áirítear leis na sonraí cásanna arna gcinneadh ag an gCúirt Chairtéil lenar bhain sárú ar Airteagail 101 agus 102 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, ach nach bhfuil bunaithe ar achomhairc in aghaidh an údaráis iomaíochta náisiúnta. Baineadh úsáid as meastachán ar an achar le haghaidh IT. Is féidir a léiriú le colún folamh nár thuairiscigh an Ballstát aon chás don bhliain i gceist. Tá an líon cásanna íseal (faoi bhun cúig cinn sa bhliain) i mórán Ballstát. Fágann sé sin go mbítear ag brath sna sonraí bliantúla ar chás a bhí fada nó gearr d’eisceacht (e.g. Is amhlaidh an cás maidir le MT mar ní raibh ach aon chás amháin ann). Fíor 18: Iomaíocht: an t‑achar ar an meán a chuaigh imeachtaí os comhair na n‑údarás iomaíochta náisiúnta in 2020 (*) (i laethanta) (foinse: An Coimisiún Eorpach leis an nGréasán Eorpach Iomaíochta) (*) Tá an líon cásanna teoranta i roinnt Ballstát. BE: Áirítear cinneadh cairtéil sna sonraí – 1 045 lá agus cúig bheart idirlinne. Achar iomlán na sé imeacht ar an meán – 2 015 lá. IT: Ní chuirtear san áireamh Imeachtaí I833 – Gare Consip per acquisizione beni e servizi per informatica e telecomunicazioni – arna seoladh ag Údarás Iomaíochta na hIodáile faoi Airteagal 101 CFAE, toisc nach bhfuarthas aon sárú ar Airteagal 101 CFAE ag deireadh na n‑imeachtaí. Ní mór a chur san áireamh go gcomhaireann roinnt Ballstát na laethanta le haghaidh an achair a théann imeachtaí ó thúsphointí difriúla. Measann formhór na mBallstát go bhfuil cás oscailte nuair atá an t‑imscrúdú ar oscailt. In NL, meastar go bhfuil an cás ar oscailt nuair a sheoltar an Ráiteas Agóide, agus in CZ agus SK meastar go bhfuil cás ar oscailt nuair a osclaítear na himeachtaí riaracháin. Sa chás deiridh, is céim idirmheánach é sin ón uair a osclaítear an t‑imscrúdú go dtí go seoltar an Ráiteas Agóide. Tá roinnt tosca ann freisin le cur san áireamh a mhéid a bhaineann leis an achar a théann imeachtaí os comhair na n‑údarás iomaíochta náisiúnta. Áirítear orthu sin cineál agus castacht an cháis, an t‑am a thógann sé na sonraí eacnamaíocha a bhailiú agus an anailís eacnamaíoch a chur i gcrích, na síntí ar an sprioc-am ar iarrataí ó na páirtithe, agus athdhéanamh na n‑éisteachtaí. – Cumarsáid leictreonach –

Is é is cuspóir don reachtaíocht maidir le cumarsáid leictreonach an Aontais Eorpaigh iomaíocht a ardú, rannchuidiú le forbairt an mhargaidh aonair, agus infheistíocht, nuálaíocht agus fás a ghiniúint. Is féidir na héifeachtaí dearfacha do thomhaltóirí a bhaint amach trí fhorfheidhmiú éifeachtach na reachtaíochta sin agus as sin d’fhéadfaí praghsanna níos ísle a chruthú d’úsáideoirí deiridh agus seirbhísí de cháilíocht níos fearr. Cuirtear i láthair i bhFíor 19 an t‑achar ar an meán a théann cásanna athbhreithnithe bhreithiúnaigh in aghaidh na gcinntí a dhéanann údaráis rialála náisiúnta le linn dóibh dlí an Aontais maidir le cumarsáid leictreonach a chur i bhfeidhm ( ). Cumhdaítear raon leathan cásanna leis, ó na hathbhreithnithe níos casta maidir le ‘hanailís mhargaidh’ go dtí saincheisteanna níos simplí ina mbítear dírithe ar an tomhaltóir. Cuirtear i láthair i bhFíor 20 an t‑achar ar an meán a théann imeachtaí os comhair na n‑údarás rialála náisiúnta le linn dóibh dlí an Aontais a chur i bhfeidhm. Fíor 19: Cumarsáid leictreonach: an t‑achar ar an meán a chuaigh athbhreithniú breithiúnach in 2013, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht leis an gCoiste Cumarsáide) (*) Tá éagsúlacht sa líon cásanna ó Bhallstát amháin go chéile. Léirítear le colún folamh nár thuairiscigh an Ballstát aon chás don bhliain (cé is moite de PT le haghaidh 2019-20, agus RO gan sonraí). I roinnt cásanna, fágann an líon teoranta cásanna ábhartha (BG, CY, MT, NL, SK, FI, SE) go mbítear ag brath sna sonraí bliantúla ar chás amháin atá fada nó gearr d’eisceacht agus go mbíonn éagsúlachtaí leathana ann dá bharr sin ó bhliain go chéile. DK: údarás garbhreithiúnach i gceannas ar achomhairc céadchéime. EE: Ba é 18 lá achar na gcásanna athbhreithnithe bhreithiúnaigh ar an meán in 2013. ES, AT, agus PL: cúirteanna difriúla i gceannas ag brath ar an ábhar. Fíor 20: Cumarsáid leictreonach: an t‑achar ar an meán a chuaigh imeachtaí os comhair an Údaráis Rialála Náisiúnta in 2015, 2018 – 2020 (i laethanta) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht leis an gCoiste Cumarsáide)



– Trádmharc de chuid AE – Tá forfheidhmiú éifeachtach na gceart maoine intleachtúla fíor‑riachtanach chun infheistíocht sa nuálaíocht a spreagadh. Tugann reachtaíocht AE maidir le trádmharcanna de chuid AE ( ) ról suntasach do na cúirteanna náisiúnta, chun gníomhú mar chúirteanna de chuid an Aontais agus chun cinntí dhéanann difear don mhargadh aonair a ghlacadh. Taispeántar i bhFíor 21 an t‑achar ar an meán a bhíonn cásanna um shárú ar thrádmharc de chuid AE i ndlíthíocht idir páirtithe príobháideacha. Fíor 21: Trádmharc de chuid AE: an t‑achar ar an meán a chuaigh cásanna um shárú ar thrádmharc de chuid AE in 2013, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht leis an bhFaireachlann Eorpach um Sháruithe ar Chearta Maoine Intleachtúla) (*) FR, IT, LT, LU: sampla cásanna a úsáideadh i gcomhair sonraí le haghaidh blianta áirithe. DK: sonraí ó gach cás trádmhairc (ní hamháin san Aontas) in Ard‑Chúirteanna Tráchtála agus Muirí; le haghaidh 2018 agus 2019, níl sonraí ann ar an achar ar an meán i ngeall ar athruithe ar an gcóras bailithe sonraí. EL: sonraí bunaithe ar an meán‑achar ualaithe ó dhá chúirt. ES: tá cásanna a bhaineann le teidil IP eile de chuid AE áirithe sa ríomh ar an achar ar an meán. – Cosaint tomhaltóirí – Ach an dlí tomhaltóirí a fhorfheidhmiú go héifeachtach áirithítear go mbaineann tomhaltóirí tairbhe dá gcuid cearta agus nach bhfaigheann cuideachtaí a bhíonn ag sárú dlíthe tomhaltóirí buntáiste míchothrom. Bíonn ról lárnach ag údaráis cosanta tomhaltóirí agus ag na cúirteanna ó thaobh dlí tomhaltóirí an Aontais ( ) a fhorfheidhmiú laistigh de na córais forfheidhmithe náisiúnta éagsúla. Léirítear i bhFíor 22 an t‑achar ar an meán a théann cásanna athbhreithnithe bhreithiúnaigh in aghaidh cinntí na n‑údarás cosanta tomhaltóirí le linn dlí an Aontais a chur i bhfeidhm. Maidir le tomhaltóirí nó cuideachtaí, d’fhéadfadh slabhra gníomhairí a bheith ag gabháil d’fhorfheidhmiú éifeachtach, ní hamháin na cúirteanna ach údaráis riaracháin freisin. Chun tuilleadh eolais a thabhairt maidir leis an slabhra forfheidhmiúcháin sin, cuirtear i láthair an t‑achar a théann imeachtaí ag údaráis tomhaltóirí. Taispeántar i bhFíor 23 an t‑achar ar an meán a thóg sé ar údaráis náisiúnta cosanta tomhaltóirí cinntí riaracháin a dhéanamh in 2014, 2018-2020 ón bpointe ar osclaíodh cás. I measc cinntí ábhartha tá sáruithe ar rialacha substainteacha a dhearbhú, bearta idirlinne, orduithe stop agus scoir, tionscnamh imeachtaí cúirte nó clabhsúr a chur le cás. Fíor 22: An tomhaltóir a chosaint: an t‑achar ar an meán a chuaigh athbhreithniú breithiúnach in 2013, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht leis an nGréasán um Chomhar ar mhaithe le Cosaint Tomhaltóirí) (*) DE, LU, AT: níl an cás infheidhme toisc nach bhfuil sé de chumhacht ag údaráis tomhaltóirí cinneadh a ghlacadh maidir le sáruithe ar rialacha ábhartha tomhaltóirí. Tá an líon cásanna ábhartha le haghaidh 2020 íseal (níos lú ná cúig cinn) in IE agus FI. Sholáthair EL agus RO meastachán maidir leis an achar ar an meán le haghaidh blianta áirithe.





Fíor 23: An tomhaltóir a chosaint: an t‑achar ar an meán a thóg cinntí riaracháin a rinne údaráis cosanta tomhaltóirí in 2014, 2018 – 2020 (*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht leis an nGréasán um Chomhar ar mhaithe le Cosaint Tomhaltóirí) (*) DE, LU, AT: níl an cás infheidhme toisc nach bhfuil sé de chumhacht ag údaráis tomhaltóirí cinneadh a ghlacadh maidir le sáruithe ar rialacha ábhartha tomhaltóirí. Sholáthair DK, EL, FR, RO agus FI meastachán ar an achar ar an meán le haghaidh blianta áirithe. – Sciúradh airgid – Mar aon le rannchuidiú leis an gcomhrac in aghaidh na coireachta, tá éifeachtacht an chomhraic in aghaidh sciúradh airgid ríthábhachtach ar mhaithe le fóntacht, sláine agus cobhsaíocht na hearnála airgeadais, muinín sa chóras airgeadais agus iomaíocht chóir sa mhargadh aonair ( ). Is féidir le sciúradh airgid an infheistíocht choigríche a dhíspreagadh, sreafaí caipitil idirnáisiúnta a shaobhadh agus difear diúltach a dhéanamh d’fheidhmíocht mhaicreacnamaíoch tíre, rud as a dtagann caillteanais leasa, rud a fhágann go n‑ídítear acmhainní ó ghníomhaíochtaí eacnamaíocha níos bisiúla ( ). Ceanglaíonn an Treoir maidir le Frithsciúradh Airgid ar na Ballstáit staidreamh a choinneáil maidir le héifeachtacht a gcuid gcórais chun sciúradh airgid nó maoiniú na sceimhlitheoireachta a chomhrac ( ). I gcomhar leis na Ballstáit, úsáideadh ceistneoir nuashonraithe chun sonraí a bhailiú ar na céimeanna breithiúnacha i gcórais náisiúnta frithsciúrtha airgid. Taispeántar i bhFíor 24 an t‑achar ar an meán a thóg cásanna cúirte céadchéime a bhí ag déileáil le cionta coiriúla sciúrtha airgid. Fíor 24: Sciúradh airgid: an t‑achar ar an meán a chuaigh cásanna cúirte in 2014, 2018 – 2020(*) (1ú céim/i laethanta) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht leis an Sainghrúpa um Sciúradh Airgid agus Maoiniú na Sceimhlitheoireachta) (*) Níl sonraí ann le haghaidh 2020: BE, DE, EE, IE, HR, PL agus PT. BG: Déantar an t‑achar ar an meán a théann cásanna a ríomh ón lá a chuirtear tús leis an gcás cúirte go dtí an lá a dhéantar cinneadh na cúirte i míonna. ES, NL: achar measta. CZ: An t‑achar i míonna. HU: Ríomhadh an líon laethanta ar an meán bunaithe ar an líon cásanna a réitíodh le ciontú amháin. PT: Rinneadh an líon laethanta ar an meán a ríomh bunaithe ar shampla. IT: tagraíonn na sonraí d’éisteachtaí cúirte ar triail agus réamhéisteachtaí cúirte. CY: Cásanna tromchúiseacha, os comhair na Cúirte Seisiúin, déantar iad a thriail laistigh de bhliain amháin ar an meán. Cionta nach bhfuil chomh tromchúiseach céanna, os comhair na gCúirteanna Dúiche, tógann sé níos faide iad a thriail. SK: comhfhreagraíonn na sonraí don achar ar an meán a théann na himeachtaí iomlána, lena n‑áirítear ag an gcúirt achomhairc. 3.1.4. Achoimre ar éifeachtúlacht na gcóras ceartais Déanann córas ceartais éifeachtúil bainistiú ar a líon cásanna agus ar an riaráiste cásanna, agus soláthraíonn sé a chinntí gan moill mhíchuí. Ar na príomhtháscairí a úsáideann an Scórchlár Ceartais AE chun faireachán a dhéanamh ar éifeachtúlacht na gcóras ceartais dá bhrí sin tá an t‑achar a théann imeachtaí (measta nó an t‑am ar an meán i laethanta a theastaíonn chun cás a réiteach), an ráta imréitigh (an cóimheas de líon na gcásanna réitithe le líon na gcásanna isteach) agus líon na gcásanna ar feitheamh (atá le láimhseáil fós ag deireadh na bliana). Sonraí ginearálta maidir le héifeachtúlacht Tá sonraí i Scórchlár Ceartais AE 2022 maidir le héifeachtúlacht a théann siar 8 mbliana (2012-2020). Tugtar deis leis an réimse ama sin treochtaí áirithe a shainaithint agus a chur san áireamh go dtógann sé am go minic éifeacht na n‑athchóirithe ceartais a bhrath. Ag féachaint ar na sonraí atá ar fáil ó 2012 agus suas go dtí 2020, i gcásanna sibhialta, tráchtála agus riaracháin, bhí na treochtaí dearfach i bhformhór na gcásanna. Taispeántar in 2020, áfach, i gcás roinnt Ballstát go léirítear tionchar diúltach ar éifeachtúlacht sna sonraí ginearálta maidir le héifeachtúlacht. D’fhéadfadh sé go raibh sé amhlaidh mar gheall ar phaindéim COVID-19 agus dá bhrí sin gur rud sealadach a bhí ann. Chonacthas roinnt forbairtí dearfacha sna Ballstáit ar measadh, i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh, go raibh dúshláin shonracha os a gcomhair ( ): ·Ó bhí 2012 ann, agus bunaithe ar na sonraí atá ann cheana maidir leis na Ballstáit sin, agus d’ainneoin phaindéim COVID-19, i roinnt Ballstát, bhí an t‑achar a chuaigh imeachtaí cúirte céadchéime sa chatagóir leathan ‘gach cás’ (Fíor 6) agus sa chatagóir ‘cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála’ (Fíor 7) fós ag laghdú nó d’fhan sé cobhsaí. In thart ar leath de na Ballstáit lena mbaineann, taispeántar sa dá Fhíor chéanna, Fíoracha 6 agus 7, méadú ar an achar a théann imeachtaí, agus iad uaireanta os cionn leibhéil 2012. I gcásanna riaracháin (Fíor 9), tháinig laghdú ar an achar a théann imeachtaí ó bhí 2012 ann nó d’fhan siad cobhsaí in thart ar leath de na Ballstáit sin. Go foriomlán, chonacthas méadú in thart ar leath de na Ballstáit ar an achar a chuaigh imeachtaí i gcásanna riaracháin in 2020. ·Cuirtear i láthair sonraí sa Scórchlár ar an achar a théann imeachtaí i ngach céim chúirte le haghaidh cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála (Fíor 8) agus le haghaidh cásanna riaracháin (Fíor 10). Taispeántar sna sonraí i gcás roinnt Ballstát a sainaithníodh mar Bhallstáit a raibh dúshláin os a gcomhair maidir leis an achar a théann imeachtaí i gcúirteanna céadchéime, go bhfeidhmíonn cúirteanna faoi chéimeanna níos airde ar bhealach níos éifeachtúla. I gcás roinnt Ballstáit eile a bhfuil dúshláin le sárú acu áfach, bhí an t‑achar ar an meán a théann imeachtaí i gcúirteanna faoi chéimeanna níos airde níos faide fiú ná i gcúirteanna céadchéime. ·Sa chatagóir leathan ‘gach cás’ agus sa chatagóir ‘cásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála’ (Fíoracha 11 agus 12), tháinig laghdú ar an líon foriomlán Ballstát a bhfuil ráta imréitigh níos mó ná 100 % acu ó anuraidh, agus iad níos gaire anois do leibhéil 2012. In 2020, d’ainneoin an laghdaithe, thuairiscigh formhór na mBallstát, lena n‑áirítear formhór díobh a raibh dúshláin os a gcomhair, ráta imréitigh ard (níos mó ná 97 %). Ciallaíonn sé sin go bhfuil na cúirteanna ábalta go ginearálta déileáil leis na cásanna isteach sna catagóirí sin. I gcásanna riaracháin (Fíor 13), is féidir difríocht níos mó sa ráta imréitigh a fheiceáil ó bhliain amháin go chéile. Cé go bhfuil sé níos ísle go ginearálta ná i gcatagóirí eile cásanna, leanann roinnt Ballstát de dhul chun cinn maith a dhéanamh. Go háirithe, tuairiscíonn níos mó ná leath de na Ballstáit ag a raibh dúshláin le sárú méadú ar an ráta imréitigh i gcásanna riaracháin ó bhí 2012 ann. ·Ó bhí 2012 ann, tá an cás cobhsaí nó leanann sé ag feabhsú i mbeagnach gach Ballstát ina bhfuil na dúshláin is substaintiúla lena gcuid riaráistí, gan beann ar an gcatagóir cásanna. In 2020, d’ainneoin an mhéadaithe ar an líon cásanna ar feitheamh i roinnt Ballstát, rinneadh dul chun cinn substaintiúil i gcinn eile ó thaobh laghdú a dhéanamh ar an líon cásanna ar feitheamh i gcásanna dlíthíocha sibhialta agus tráchtála (Fíor 15) agus i gcásanna riaracháin (Fíor 16) araon. Tá difríochtaí suntasacha ann fós áfach idir Ballstáit agus is féidir comparáid a dhéanamh idir iad sin ina bhfuil níos lú cásanna ar feitheamh agus iad sin ina bhfuil líon ard cásanna ar feitheamh. Éifeachtúlacht i réimsí sonracha de dhlí an Aontais Soláthraítear sna sonraí maidir leis an achar ar an meán a théann imeachtaí i réimsí sonracha de dhlí an Aontais (Fíoracha 17-24) léargas maidir le feidhmiú na gcóras ceartais sna cineálacha coincréiteacha de dhíospóidí a bhaineann le gnó. Déantar sonraí maidir le héifeachtúlacht i réimsí sonracha de dhlí an Aontais a bhailiú bunaithe ar chásanna a shainítear go beacht, agus dá bharr sin d’fhéadfadh cuma íseal a bheith ar an líon cásanna ábhartha. I gcomparáid leis an achar ríofa a théann imeachtaí, áfach, a chuirtear i láthair sna sonraí ginearálta maidir le héifeachtúlacht, tá foráil sna figiúirí sin maidir leis an achar iarbhír ar an meán a théann gach cás ábhartha i réimsí sonracha i mbliain. Is fiú a thabhairt ar aird dá bhrí sin go dtuairiscíonn roinnt Ballstát nach ndealraíonn sé go bhfuil dúshláin os a gcomhair bunaithe ar shonraí ginearálta ar éifeachtúlacht go mbíonn achar na gcásanna i réimsí sonracha de dhlí an Aontais i bhfad níos faide ar an meán. An tráth céanna, d’fhéadfadh éagsúlacht mhór a bheith san achar a théann imeachtaí i réimsí sonracha difriúla sa Bhallstát céanna. Ar deireadh, na figiúirí nua a dhíríonn ar achar na n‑imeachtaí riaracháin os comhair na n‑údarás iomaíochta náisiúnta agus na n‑údarás rialála náisiúnta a bhíonn ag plé le cumarsáid leictreonach, soláthraíonn siad léargais ar éifeachtúlacht riaracháin i dtuilleadh réimsí de dhlí an Aontais. Rannchuidíonn éifeachtúlacht an tslabhra forfheidhmiúcháin fhoriomláin, lena n‑áirítear imeachtaí riaracháin agus breithiúnacha, le timpeallacht dhearfach ghnó agus infheistíochta, trína áirithiú go réitítear cásanna go caoithiúil agus go ndéantar cearta a fhorfheidhmiú Taispeántar na treochtaí a leanas sna figiúirí le haghaidh na réimsí sonracha de dhlí an Aontais: ·Maidir le hathbhreithniú breithiúnach ar chásanna iomaíochta (Fíor 17), de réir mar a tháinig méadú ar an líon cásanna foriomlán a bhí os comhair na gcúirteanna ar fud na mBallstát, tháinig laghdú ar an achar a chuaigh athbhreithniú breithiúnach i sé Bhallstát nó d’fhan sé cobhsaí, agus tháinig méadú air i gcúig Bhallstát eile. D’ainneoin na treochta beagán dearfach, thuairiscigh trí Bhallstát achar ar an meán ní ba mhó ná 1 000 lá in 2020. I gcás imeachtaí a bhí os comhair na n‑údarás iomaíochta náisiúnta, thuairiscigh 10 mBallstát gur ghlac na himeachtaí níos lú ná 1 000 lá. Tá roinnt Ballstát, a raibh deacrachtaí acu le héifeachtúlacht san athbhreithniú breithiúnach ar chásanna iomaíochta, i measc na mBallstát is éifeachtúla a mhéid a bhaineann sé le himeachtaí a bhíonn os comhair na n‑údarás iomaíochta náisiúnta. ·Maidir le cumarsáid leictreonach (Fíor 19), tháinig laghdú ar an líon cásanna a bhí os comhair na gcúirteanna i gcomparáid le blianta roimhe sin, ag leanúint na treochta dearfaí céanna maidir leis an méadú ar an achar a théann imeachtaí a chonacthas in 2019. In 2020, thuairiscigh formhór na mBallstát laghdú ar na hachair ar an meán a théann imeachtaí nó d’fhan na figiúirí cobhsaí, i gcomparáid le 2019, agus níor thaispeáin ach cúpla Ballstát méadú. Taispeántar san fhíor nua maidir le héifeachtúlacht na n‑údarás rialála náisiúnta ag plé le cumarsáid leictreonach (Fíor 20) go bhfuil an t‑achar ar an meán a théann imeachtaí réasúnta cobhsaí i roinnt Ballstát ach nach ann d’aon treocht shoiléir go foriomlán thar na blianta dá bhfuil sonraí ar fáil. ·Maidir le cásanna um shárú ar thrádmharc de chuid AE (Fíor 21), tháinig laghdú ar an líon foriomlán cásanna in 2020. Cé gur éirigh le roinnt Ballstát a líon cásanna a láimhseáil ar bhealach níos fearr, áfach, agus iad ag léiriú achair laghdaithe nó chobhsaí imeachtaí, tháinig méadú soiléir i sé Bhallstát eile ar an achar ar an meán a théann imeachtaí. ·Déantar comhéifeacht fhéideartha an tslabhra forfheidhmiúcháin ina gcuimsítear imeachtaí athbhreithnithe riaracháin agus bhreithiúnaigh araon a chur i láthair sa réimse a bhaineann le dlí tomhaltóirí an Aontais (Fíoracha 22 agus 23). In 2020, thuairiscigh sé Bhallstát gur ghlac sé níos lú ná 3 mhí ar an meán ar a n‑údaráis cosanta tomhaltóirí chun cinneadh a eisiúint i gcás a cumhdaíodh i ndlí tomhaltóirí an Aontais, agus gur ghlac sé níos mó ná 6 mhí i sé Bhallstát eile. I gcás ina ndearnadh agóid in aghaidh chinntí na n‑údarás cosanta tomhaltóirí sa chúirt, bhí éagsúlacht ag baint leis na treochtaí in 2020 san achar a chuaigh an t‑athbhreithniú breithiúnas ar chinneadh riaracháin, agus méaduithe le sonrú in ocht mBallstát, agus laghduithe i gceithre Bhallstát eile, i gcomparáid le 2019. Tá an t‑achar ar an meán a théann athbhreithniú breithiúnach os cionn 1 000 lá in dhá Bhallstát go fóill. ·Tá an comhrac éifeachtach in aghaidh sciúradh airgid ríthábhachtach chun an córas airgeadais a chosaint, rud lena ndéantar iomaíocht chóir a áirithiú agus iarmhairtí diúltacha eacnamaíocha a chosc. D’fhéadfadh agóidí maidir leis an achar a théann imeachtaí cúirte nuair a bhítear ag plé le cionta sciúrtha airgid tionchar a bheith acu ar an gcomhrac éifeachtach in aghaidh sciúradh airgid. Cuirtear i láthair i bhFíor 24 na sonraí atá tugtha cothrom le dáta maidir leis an achar a théann imeachtaí breithiúnacha nuair a bhítear ag plé le cionta sciúrtha airgid. Taispeántar ann cé go dtógann imeachtaí cúirte céadchéime suas le bliain amháin ar an meán i níos mó ná leath de na Ballstáit, go dtógann siad thart ar 2 bhliain ar an meán i roinnt Ballstát ( ).

3.2. Cáilíocht na gcóras ceartais Níl aon bhealach amháin ann chun cáilíocht na gcóras ceartais a thomhas. Le Scórchlár Ceartais AE 2022, leantar de scrúdú a dhéanamh ar thosca a nglactar leo go ginearálta mar thosca ábhartha chun cáilíocht an cheartais a fheabhsú. Titeann siad isteach i gceithre chatagóir: 1) inrochtaineacht an cheartais do shaoránaigh agus do ghnólachtaí; 2) dóthain acmhainní airgeadais agus acmhainní daonna; 3) uirlisí measúnúcháin a chur i bhfeidhm; 4) digitiú. 3.2.1. Inrochtaineacht Ceanglaítear inrochtaineacht ar fud an tslabhra ceartais iomláin chun a chur ar a gcumas do dhaoine faisnéis ábhartha a fháil – faisnéis maidir leis an gcóras ceartais faoi conas éileamh a thionscnamh agus na gnéithe airgeadais gaolmhara, faoi staid na n‑imeachtaí suas go dtí go dtugtar i gcrích iad – agus maidir leis an mbreithiúnas a rochtain ar líne.

– Cúnamh dlíthiúil, táillí cúirte agus táillí dlí – Príomhthoisc lena gcinntear rochtain ar an gceartas is ea costas na dlíthíochta. D’fhéadfadh ardchostais dlíthíochta, lena n‑áirítear táillí cúirte ( ) agus táillí dlí ( ), bac a chur ar rochtain ar an gceartas. Ní dhéantar costais dlíthíochta in ábhair shibhialta agus thráchtála a chomhchuibhiú ar leibhéal an Aontais Eorpaigh. Agus iad á rialú ag an reachtaíocht náisiúnta, bíonn siad éagsúil ó Bhallstát go chéile. Is ceart bunúsach é rochtain ar chúnamh dlíthiúil arna chumhdach i gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh ( ). Tugann sé rochtain ar an gceartas do dhaoine nach mbeadh sé ar a gcumas murach sin na costais dlíthíochta a iompar ná a réamhíoc. Deonaíonn formhór na mBallstát cúnamh dlíthiúil bunaithe ar ioncam an iarratasóra ( ). Taispeántar i bhFíor 25 an fháil atá ar chúnamh dlíthiúil iomlán nó i bpáirt i gcás sonrach tomhaltóra lena mbaineann éileamh de EUR 6 000. Déantar comparáid ann ar na tairseacha ioncaim chun cúnamh dlíthiúil a dheonú, arna sloinneadh mar chéatadán de thairseach bochtaineachta Eurostat le haghaidh gach Ballstáit ( ). Má dhealraítear go bhfuil an tairseach le haghaidh cúnamh dlíthiúil ag 20 % mar shampla, ciallaíonn sé go mbeidh iarratasóir a bhfuil ioncam aige atá 20 % níos airde ná tairseach bochtaineachta Eurostat dá mBallstát fós incháilithe do chúnamh dlíthiúil. Má dhealraíonn sé go bhfuil an tairseach le haghaidh cúnamh dlíthiúil faoi bhun 0 áfach, ciallaíonn sé sin go bhféadfadh sé nach mbeadh duine ag a bhfuil ioncam faoi bhun thairseach na bochtaineachta incháilithe do chúnamh dlíthiúil. Feidhmíonn roinnt Ballstát córas cúnaimh dhlíthiúil lena bhforáiltear do chumhdach 100 % de na costais atá nasctha le dlíthíocht (cúnamh dlíthiúil iomlán), arna chomhlánú ag córas lena gcumhdaítear costais i bpáirt (cúnamh dlíthiúil i bpáirt), agus an ceann sin ag cur critéir incháilitheachta i bhfeidhm atá difriúil dóibh siúd atá i gceist leis na costais iomlána. Ní fheidhmíonn Ballstáit eile ach córas iomlán cúnaimh dhlíthiúil nó córas cúnaimh dhlíthiúil i bpáirt. Fíor 25: Tairseach ioncaim le haghaidh cúnamh dlíthiúil i gcás sonrach tomhaltóra, 2021 (*) (difríochtaí in % ó thairseach bochtaineachta Eurostat) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht le Comhairle Bharraí agus Chumainn Dlí na hEorpa (CCBE)) ( )) (*) EE: níl an cinneadh chun cúnamh dlíthiúil a dheonú bunaithe ar leibhéal acmhainní airgeadais an iarratasóra. IE: ní mór sócmhainní indiúscartha an iarratasóra a chur san áireamh freisin le cúnamh dlíthiúil. CY: Sonraí 2020. MT: Sonraí 2020. LV: bíonn éagsúlacht sna tairseacha de réir bardais; taispeántar an uasteorainn sa chairt. PT: cinneadh a ghlacann an riarachán poiblí (P.A. san fhíor) is ea cinneadh chun cúnamh dlíthiúil a dheonú, i gcomhar leis an Aireacht Slándála Sóisialta agus measúnú á dhéanamh acu ar choinníollacha airgeadais an iarratasóra faoin dlí. RO: Sonraí 2020. Cuireann formhór na mBallstát páirtithe faoi cheangal táille cúirte a íoc nuair a chuireann siad tús le himeachtaí breithiúnacha. Is minic le daoine a fhaigheann cúnamh dlíthiúil a bheith díolmhaithe ó tháillí cúirte a íoc. Daoine a fhaigheann cúnamh dlíthiúil sa Bhulgáir, san Eastóin, in Éirinn, san Ísiltír, sa Pholainn agus sa tSlóivéin amháin, ní bhíonn siad díolmhaithe go huathoibríoch ó tháillí cúirte a íoc. Sa tSeicia, cinneann an chúirt ar bhonn cás ar chás cé acu duine a fhaigheann cúnamh dlíthiúil a dhíolmhú ó tháillí cúirte a íoc nó gan a dhíolmhú. I Lucsamburg, dlíthithe a thairbhíonn de chúnamh dlíthiúil, ní gá dóibh táillí báille a íoc. Déantar comparáid i bhFíor 26, le haghaidh dhá chás, ar mhéid na táille cúirte arna cur i láthair mar chion de luach an éilimh. Má tharlaíonn sé, mar shampla, san fhíor thíos go ndealraítear go bhfuil an táille cúirte cothrom le 10 % d’éileamh EUR 6 000, beidh gá don tomhaltóir táille cúirte EUR 600 a íoc chun imeachtaí breithiúnacha a thionscnamh. Tá an t‑éileamh luacha íseal bunaithe ar thairseach riosca bochtaineachta Eurostat (AROP) le haghaidh gach Ballstáit. Fíor 26: Táille cúirte chun imeachtaí breithiúnacha a thionscnamh i gcás sonrach a bhaineann le tomhaltóir, 2021 (*) (méid na táille cúirte mar chion de luach an éilimh) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht le Comhairle Bharraí agus Chumainn Dlí na hEorpa (CCBE)) ( )) (*) Is éard atá i gceist le ‘éileamh ar luach íseal’ éileamh a chomhfhreagraíonn do thairseach bochtaineachta Eurostat le haghaidh duine aonair i ngach Ballstát, arna thiontú go hioncam míosúil (e.g. in 2019 bhí an luach sin idir EUR 193 in RO agus EUR 1 824 in LU). ES, PT: níor soláthraíodh aon sonraí. BG, RO: Sonraí 2020 maidir le táille chúirte le haghaidh éileamh EUR 6 000. Níor soláthraíodh aon fhaisnéis faoi tháillí cúirte le haghaidh éileamh ar luach íseal. CY: Sonraí 2020. LU: Tá ar dhlíthithe na táillí báille a íoc chun tús a chur le himeachtaí mar ghearánaí ach amháin i gcás ina dtairbhíonn siad de chúnamh dlíthiúil. MT: Sonraí 2020. NL: Táillí cúirte le haghaidh ioncam < EUR 2 383/mí. AT: Bíonn an t‑uasmhéid don táille chúirte ag brath ar chéim na cúirte. SE: Ní hionann na táillí cúirte i ndáil le hábhair shibhialta ag brath ar an gcineál cáis. I gcás díospóidí ina bhfuil luach an éilimh < EUR 2 339, is é EUR 88 an táille chúirte. I gcás díospóidí ina bhfuil luach an éilimh > EUR 2 339, is é EUR 275 an táille chúirte. Is ann do tháillí cúirte eile le haghaidh cineálacha eile éilimh. Tá forfheidhmiú conartha éifeachtúil fíor‑riachtanach don gheilleagar. Neartaíonn an dóchúlacht a bhaineann le costais iarbhír na dlíthíochta a ghnóthú staid creidiúnaí a fhéachann le conradh a fhorfheidhmiú. Go hiondúil, éilítear ar an gcreidiúnaí, mar ghearánaí, táille chúirte a íoc chun cás a chomhdú leis an gcúirt. Go hiondúil, ordaíonn na cúirteanna don chosantóir a chailleann an cás na táillí cúirte a d’íoc an gearánaí a bhuaigh roimh ré a aisíoc ina n‑iomláine. Léirítear i bhFíor 27 méid na táille cúirte is gá chun tús a chur le himeachtaí breithiúnacha i gcás sonrach tráchtála a bhaineann le díospóid idir dhá chuideachta i ndlíthíocht tráchtála trasteorann maidir le conradh a fhorfheidhmiú, ag a raibh luach éilimh EUR 20 000. Fíor 27: Táille chúirte chun tús a chur le himeachtaí breithiúnacha i gcás sonrach tráchtála, 2021 (*) (in EUR) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht le Comhairle Bharraí agus Chumainn Dlí na hEorpa ( )) (*) CY, LU, MT, PL, RO: Sonraí 2020. EL, ES: Cinntear aisghabháil táillí cúirte ar bhonn cás ar chás. HU: Ní aisghabhann an páirtí a bhuaigh na táillí cúirte ina n‑iomláine. Is minic a thugann an creidiúnaí réamhíocaíocht ar a dtáillí dlíodóirí féin ní hamháin le linn na céime dlíthíche ach le linn na céime réamhdhlíthíche freisin. Maidir le haisíocaíocht, cuireann an chuid is mó de na Ballstáit riail i bhfeidhm faoina bhfuil coinne leis an bpáirtí a chailleann an cás íoc as a gcostais dlí féin agus as costais dlí an pháirtí a bhuann an chás freisin. Cuireann an riail sin stop le comhdú cásanna ina bhfuil dóchúlacht íseal go mbuafaí iad, ach spreagann sí cásanna a chomhdú ina bhfuil dóchúlacht ard go mbuafaí iad. Léirítear i bhFíor 28 an méid a bhronnfadh an chúirt don ghearánaí a éiríonn leis i cás samplach de chás tráchtála sonrach (fonóta 62). Is féidir trí phríomhchóras táille a dhéanamh amach: (1) i mBallstáit ina bhfuil córas táille reachtúla, bíonn aisíocaíocht na dtáillí dlí ag brath ar leibhéal na táille reachtúla don obair a rinne an dlíodóir, agus bíonn éagsúlacht shuntasach le feiceáil sa táille sin i mBallstáit éagsúla;

(2) i mBallstát nach bhfuil córas táille reachtúla acu, tá aisíocaíocht iomlán (an Phortaingéil, an Fhionlainn) nó aisíocaíocht i bpáirt (an Laitvia, Lucsamburg) táillí dlí ann; (3) i roinnt Ballstát, déanann an chúirt an tsaincheist a bhaineann le haisíocaíocht a chinneadh ar bhonn cás ar chás. Fíor 28: In‑aisghabhálacht táillí dlí i dtriail tráchtála, 2021 (*) (in EUR) (foinse: An Coimisiún Eorpach in éineacht le Comhairle Bharraí agus Chumainn Dlí na hEorpa (CCBE)) ( )) (*) Faoin bhfigiúr sin, ní áirítear costais chléireachais ná CBL, más iníoctha. Is é EUR 1 650 an táille dlí hipitéiseach le haghaidh na céime dlíthíche a soláthraíodh sa chás. Ciallaíonn aisghabháil iomlán i gcórais nach bhfuil táille reachtúil i bhfeidhm gur féidir an méid sin (EUR 1 650) a aisghabháil. Déantar Ballstáit ag a bhfuil aisghabháil i bpáirt (LV, LU) a chur in eagar de réir na táille dlí in‑aisghabhála (ón gceann is airde chuig an gceann is ísle, agus méideanna idir EUR 2 200 agus EUR 660). Ní áirítear san fhigiúr sin faisnéis ar in‑aisghabhálacht táillí dlí don chéim réamhdhlíthíoch, mar níltear ag súil leis sin i ngach Ballstát. IT: tá táille reachtúil in IT (EUR 3 235 sa chás seo, ach féadfaidh an cúirt cinneadh a dhéanamh maidir le haisíocaíocht laistigh de raon socraithe. LT: déanann an chúirt cinneadh, agus treoraíocht ón Aireacht Cheartais á cur san áireamh. Is é EUR 3 350 an t‑uasmhéid sa chás seo. HU: Tá dhá chás ann: d’fhéadfadh an chúirt a ordú go ndéanfadh an páirtí a bhuann na táillí dlí a aisghabháil ina n‑iomláine, bunaithe ar shocrúchán táille dlí idir an dlíodóir agus an cliant; d’fhéadfadh an chúirt an córas táille dlí reachtúla a chur san áireamh agus d’fhéadfadh an chúirt a ordú nach ndéanfadh an páirtí a bhuann na táillí dlí a aisghabháil ach i bpáirt, d’ainneoin an tsocrúcháin idir an dlíodóir agus an cliant. MT: níl aon choincheap maidir le táille dlí in aghaidh uair an chloig in MT, cinntear aisíocaíocht bunaithe ar luach an éilimh. AT: cás nach bhfuil infheidhme ina iomláine maidir le córas aisíocaíochta AT. PL: Is leis an dlí a chinntear an t‑íosmhéid táillí agus bíonn siad ag brath ar luach ábhar na dlíthíochta. D’fhéadfadh an chúirt cinneadh a dhéanamh an táille a tharscaoileadh nó ordú a dhéanamh go n‑íocfaí an t‑íosmhéid táille (i gcás ina méadaítear an táille mar gheall ar dhálaí sonracha mar a leagtar amach sa reachtaíocht ábhartha).



– Rochtain a fháil ar mhodhanna um réiteach malartach díospóidí – Léirítear i bhFíor 29 iarrachtaí na mBallstát chun úsáid dheonach modhanna um réiteach malartach díospóidí (RMD) a chur chun cinn trí dhreasachtaí sonracha. D’fhéadfaidís athrú ag brath ar an réimse dlí ( ). Fíor 29: Modhanna RMD a chur chun cinn agus dreasachtaí lena n‑úsáid, 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Uasmhéid féideartha: 68 bpointe. Táscairí comhiomlánaithe bunaithe ar na táscairí a leanas: 1) suíomh gréasáin ar a soláthraítear faisnéis ar RMD; 2) feachtais feasachta sna meáin; 3) bróisiúir le haghaidh an phobail i gcoitinne; 4) cuireann an chúirt seisiúin faisnéise sonraí faoi RMD ar fáil ar iarraidh; 5) comhordaitheoir RMD/idirghabhála; 6) foilsiú meastóireachtaí ar úsáid RMD; 7) foilsiú staidrimh ar úsáid RMD; 8) cumhdach páirteach nó iomlán ag cúnamh dlí le haghaidh costais RMD a thabhaítear; 9) aisíocaíocht iomlán nó pháirteach táillí cúirte, lena n‑áirítear dleachtanna stampála; má éiríonn le RMD; 10) níl aon cheanglas le haghaidh dlíodóir i nósanna imeachta RMD; 11) féadfaidh breitheamh gníomhú mar idirghabhálaí; 12) bíonn comhaontú a thugann na páirtithe i gcrích infhorfheidhmithe ag an gcúirt; 13) féidearthacht chun imeachtaí a thionscnamh/éileamh a chomhdú agus fianaise dhoiciméadach a chur isteach ar líne; 14) féadfar na páirtithe a chur ar an eolas faoin tionscnamh agus céimeanna éagsúla na nósanna imeachta go leictreonach; 15) féidearthacht chun na táillí is infheidhme a íoc ar líne; 16) úsáid teicneolaíochta (feidhmchláir intleachta saorga, róbat comhrá) chun cur isteach agus réiteach díospóidí a éascú; agus 17) aon mhodh eile. Maidir le gach ceann de na 17 dtáscaire sin, bronnadh pointe amháin le haghaidh gach réimse dlí. IE: tagann cásanna riarachán faoin gcatagóir a bhaineann le cásanna sibhialta agus tráchtála. EL: Tá RMD ann i nósanna imeachta soláthair poiblí sula dtéitear chuig na cúirteanna achomhairc. ES: Tá RMD éigeantach i gcásanna a bhaineann le dlí an tsaothair. PT: maidir le cásanna sibhialta/tráchtála, ní aisíoctar táillí cúirte ach i gcás ceartas ar son na síochána. SK: ní thacaíonn ord dlíthiúil na Slóvaice le RMD a úsáid chun críoch riaracháin. FI: meastar díospóidí tomhaltóirí agus saothair a bheith ina gcásanna sibhialta freisin. SE: tá discréid nós imeachta ag breithimh faoi RMD. Is cúram éigeantach atá ar an mbreitheamh féachaint le réiteach cairdiúil díospóide a bhaint amach ach amháin má tá sé míchuí mar gheall ar chineál an cháis. – Socruithe sonracha maidir le rochtain ar an gceartas le haghaidh daoine faoi mhíchumas – Mar Pháirtithe i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas () , tá sé de cheanglas ar an Aontas agus ar na Ballstáit uile ann a áirithiú go bhfuil rochtain éifeachtach chothrom ag daoine faoi mhíchumas ar an gceartas trí chomhréiteach iomchuí a áirithiú a bhfuil sé d’aidhm aige comhionannas agus neamh‑idirdhealú a bhaint amach. Ba cheart do pháirtithe Stáit rochtain a sholáthar freisin, lena n‑áirítear cumarsáid agus faisnéis chomh maith leis an gceart atá acu ar aitheantas cothrom os comhair an dlí a athdheimhniú. Léirítear socruithe sonracha roghnaithe chuige sin i bhFíor 30, amhail faisnéis a bheith ar fáil i bhformáidí inrochtana, formáidí sonracha a bheith ar fáil ar iarraidh, nó inrochtaineacht réiteach digiteach le haghaidh cásanna sibhialta agus tráchtála, cásanna riaracháin agus cásanna cóiriúla roimh na cúirteanna céadchéime i gcomhar daoine faoi mhíchumas. Fíor 30: Socruithe sonracha maidir le rochtain ar an gceartas le haghaidh daoine faoi mhíchumas, 2021 (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) – Rialú breithiúnach ar riarachán poiblí i gcásanna a bhain le gnó – Den chéad uair, soláthraítear le Scórchlár Ceartais AE 2022 forbhreathnú ar chosaintí dlíthiúla roghnaithe maidir le gníomhartha nó neamhghníomhartha údarás riaracháin i gcásanna a bhaineann le gnó . I measc na gcosaintí dlíthiúla tá athbhreithniú na cúirte ar chinntí riaracháin agus bearta idirlinne, nó an fhéidearthacht maidir le cúiteamh airgeadais i gcás tost riaracháin nó cinneadh gan bhunús. Cuireann siad sin uile le cáilíocht an chóras cheartais, agus tá siad ábhartha don timpeallacht ghnó agus infheistíochta agus feidhmiú an mhargaidh aonair go háirithe. Fíor 31: Cosaintí dlíthiúla a bhaineann le cinntí nó neamhghníomh údarás riaracháin, 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( ))





– Ceartas lena dtacaítear le leanaí – Cuireann Scórchlár Ceartais AE 2022 leis an anailís atá ar cheartas lena dtacaítear le leanaí i gcomparáid le leaganacha a bhí ann roimhe. Léirítear i bhFíor 32 na socruithe éagsúla i mBallstáit a dhéanann córas ceartais níos oiriúnaí do riachtanais leanaí. I bhFíor 33 féachtar ar shocruithe sonracha atá ar fáil áit a bhfuil leanbh rannpháirteach i gcás mar íospartach nó mar dhuine atá faoi dhrochamhras/mar dhuine cúisithe. Fíor 32: Socruithe sonracha le haghaidh imeachtaí lena dtacaítear le leanaí, 2021 (*) (Imeachtaí sibhialta agus coiriúla/ceartais ógánaigh agus riaracháin), (foinse: An Coimisiún Eorpach ( ))(*) Leanaí: daoine faoi bhun 18 mbliana d’aois. Le 2020 a bhaineann na sonraí le haghaidh MT maidir le hoiliúint i gcomhair breithiúna.



Fíor 33: Socruithe sonracha le haghaidh imeachtaí lena dtacaítear le leanaí atá rannpháirteach mar íospartaigh nó mar dhaoine atá faoi dhrochamhras nó mar dhaoine cúisithe, 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Leanaí: daoine faoi bhun 18 mbliana d’aois. 3.2.2. Acmhainní Tá gá le hacmhainní leordhóthanacha, lena n‑áirítear na hinfheistíochtaí is gá i mbonneagar fisiciúil agus teicniúil, chomh maith le foireann de gach cineál atá cáilithe, oilte agus a íoctar ar bhealach leordhóthanach, ionas go bhfeidhmeoidh an córas ceartais i gceart. In éagmais saoráidí, uirlisí ná foireann leordhóthanach ag a bhfuil na cáilíochtaí agus scileanna is gá chomh maith le rochtain ar oiliúint leanúnach, déantar dochar do cháilíocht na n‑imeachtaí agus na gcinntí. – Acmhainní airgeadais – Léirítear sna fíoracha thíos caiteachas iarbhír an rialtais ar fheidhmiú an chórais ceartais (gan príosúin san áireamh), in aghaidh an áitritheora (Fíor 34) agus mar sciar d’olltáirgeacht intíre (OTI) (Fíor 35) araon.



Fíor 34: Caiteachas iomlán ginearálta rialtais ar chúirteanna dlí in EUR in aghaidh an áitritheora, 2012, 2018 – 2020 (*) (foinse: Eurostat) (*) Cuireadh na Ballstáit in eagar de réir a gcaiteachais in 2020 (ón méid is airde chuig an méid is ísle). Is sonraí sealadacha iad seo a leanas: DE (2018-2020), ES (2020), FR (2019-2020), IT (2020) agus PT (2020). Fíor 35: Caiteachas iomlán ginearálta rialtais ar chúirteanna dlí mar chéatadán de OTI, 2012, 2018 – 2020 (*) (foinse: Eurostat) (*) Cuireadh na Ballstáit in eagar de réir a gcaiteachais in 2020 (ón méid is airde chuig an méid is ísle). Is sonraí sealadacha iad seo a leanas: DE (2018-2020), ES (2020), FR (2019-2020), IT (2020) agus PT (2020). – Acmhainní daonna –

Tá acmhainní daonna leordhóthanacha fíor‑riachtanach le haghaidh cáilíocht córais ceartais. Cuireann éagsúlacht i measc breithiúnacha, lena n‑áirítear cothromaíocht inscne, le heolas, scileanna agus taithí chomhlántach agus léirítear fíorstádas na sochaí léi. Fíor 36: An líon breithiúnacha, 2012, 2018 – 2020 (*) (in aghaidh 100 000 áitritheoir) (foinse: Staidéar ón gCoimisiún Eorpach um Éifeachtúlacht an Cheartais de chuid Chomhairle na hEorpa (CEPEJ)) (*) Is éard atá sa chatagóir sin breithiúnacha a oibríonn go lánaimseartha, i gcomhréir le modheolaíocht CEPEJ. Ní áirithítear léi na Rechtspfleger/cléirigh chúirte atá i roinnt Ballstát. AT: tá sonraí maidir le ceartas riaracháin mar chuid de na sonraí ó bhí 2016 ann. EL: ó bhí 2016 ann, áirithítear i sonraí maidir le líon na mbreithiúna gairmiúla gach aicme le haghaidh ceartas coiriúil agus sibhialta chomh maith le breithiúna riaracháin. IT: Ní chuirtear coimisiúin iniúchta réigiúnacha, coimisiúin cánach áitiúla ná cúirteanna míleata san áireamh. Cuirtear ceartas riaracháin san áireamh ó bhí 2018 ann. Fíor 37: Sciar de bhreithiúnacha gairmiúla is mná ar an gCúirt Uachtarach 2019 – 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Cuireadh na sonraí in eagar de réir luachanna 2020, ón luach is airde chuig an luach is ísle. MT: Ní raibh aon bhean ar an gcúirt is uachtaraí in 2019 ná in 2020. Fíor 38: An líon dlíodóirí, 2012, 2018 – 2020 (*) (in aghaidh 100 000 áitritheoir) (foinse: Staidéar ón gCoimisiún Eorpach um Éifeachtúlacht an Cheartais de chuid Chomhairle na hEorpa (CEPEJ)) (*) I gcomhréir le modheolaíocht CEPEJ, is éard atá i gceist le dlíodóir duine cáilithe agus údaraithe ag an dlí náisiúnta chun pléadáil agus gníomhú thar cheann a chliant; chun bheith rannpháirteach i gcleachtas an dlí; chun teacht os comhair na gcúirteanna nó comhairle a chur ar fáil dá chliaint agus ionadaíocht a dhéanamh ar a chliaint i gcúrsaí dlí (Moladh Rec (2000)21 ó Choiste Airí Chomhairle na hEorpa maidir le saoirse chun gairm bheatha an dlíodóra a fheidhmiú). DE: ní dhéantar aon idirdhealú idir grúpaí dlíodóirí sa Ghearmáin, amhail an t‑idirdhealú a dhéantar idir dlíodóirí agus abhcóidí. FI: ó 2015, áirithítear sa líon dlíodóirí an líon dlíodóirí a oibríonn san earnáil phríobháideach chomh maith leis an líon dlíodóirí a oibríonn san earnáil phoiblí.



– Oiliúint – Is rannchuidiú tábhachtach í oiliúint bhreithiúnach le cáilíocht cinntí breithiúnacha agus leis an tseirbhís ceartais a sheachadtar do shaoránaigh. Cumhdaítear oiliúint bhreithiúnach i raon leathan réimsí, lena n‑áirítear cumarsáid le páirtithe agus leis na meáin agus scileanna breithiúnacha, sa tacar sonraí a leagtar amach thíos. Fíor 39: Infhaighteacht oiliúna ar chumarsáid le haghaidh breithiúnacha, 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Uasmhéid féideartha: 16 bpointe. Tugadh 1 phointe amháin do na Ballstáit má tá oiliúint tosaigh acu agus 1 phointe amháin má tá oiliúint leanúnach acu (agus 2 phointe ar a mhéad le haghaidh gach cineál oiliúna). MT: Sonraí 2020.



3.2.3. Uirlisí measúnúcháin

Le meastóireacht thráthrialta, d’fhéadfaí an córas ceartais a dhéanamh níos freagraí ar dhúshláin atá ann faoi láthair agus a bheidh ann sa todhchaí, rud a chuirfeadh feabhas ar a cháilíocht. Tá suirbhéanna (Fíor 40) fíor‑riachtanach chun measúnú a dhéanamh ar an mbealach ina bhfeidhmíonn córais cheartais ó pheirspictíocht dlíodóirí agus úsáideoirí cúirte. Fíor 40: Ábhair i suirbhé staidrimh a rinneadh ar úsáideoirí cúirte nó dlíodóirí, 2019 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Tugadh 1 phointe amháin do na Ballstáit in aghaidh an ábhair suirbhé a sonraíodh gan beann an ndearnadh an suirbhé ar leibhéal náisiúnta, réigiúnach nó cúirte. Áirítear in ‘Ábhair eile’ suirbhé a rinneadh ar dhlíthithe faoina dtuairim ar na bealaí nua chun cáilíocht seirbhíse custaiméara sna cúirteanna agus inrochtaineacht na seirbhíse cúirte a fheabhsú (FR), suirbhé a rinneadh ar bhreithiúnacha ar ábhair amhail an staid i gcoitinne sa chóras ceartais, an fheidhm atá acu agus neamhspleáchas breithiúnach (ES), an cúnamh a thugtar d’íospartaigh na coireachta (PL), gnéithe ginearálta a bhaineann leis na cúirteanna agus a bhfeidhmiú, rochtain ar fhaisnéis faoi na cúirteanna, saoráidí cúirte, an breitheamh atá freagrach as an bpróiseas, na hacmhainní, dílseacht (PT). 3.2.4. Digitiú Féadfaidh úsáid teicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide (TFC) córas cheartais na mBallstát a neartú agus iad a dhéanamh níos inrochtana, níos éifeachtaí, níos seasmhaí agus réidh chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin atá ann faoi láthair agus a bheidh ann sa todhchaí. Bhí tionchar diúltach ag paindéim COVID-19 ar chórais cheartais náisiúnta freisin agus chuir an phaindéim roinnt dúshlán a dhéanann difear d'fheidhmiú na breithiúna i dtábhacht freisin. An tráth céanna, taispeánadh leis an bpaindéim an gá a bhí do na córais cheartais náisiúnta feabhas a chur ar a ndigitiú. I leaganacha níos luaithe de Scórchlár Ceartais AE, soláthraíodh sonraí comparáideacha ar ghnéithe áirithe a bhaineann le TFC i gcórais cheartais. Mar a fógraíodh sa Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le digitiú ceartais san Aontas, an 2 Nollaig 2020(), cuireadh leis an Scórchlár ar bhealach substaintiúil le sonraí breise ar dhigitiú sna Ballstáit. Ba cheart don fheabhas sin ceadú do mhonatóireacht níos doimhne a dhéanamh ar réimsí dul chun cinn agus ar dhúshláin atá ann fós. Éilítear le ceartas lena dtacaítear le saoránaigh go bhfuil faisnéis faoi chórais cheartais náisiúnta inrochtana go héasca, agus ní hamháin sin ach go bhfuil sí oiriúnaithe do ghrúpaí sonracha den tsochaí a mbeadh deacrachtaí acu murach an fhaisnéis inrochtana sin rochtain a fháil ar an bhfaisnéis. Léirítear i bhFíor 41 infhaighteacht faisnéise ar líne agus seirbhísí poiblí sonracha a chuidíonn le daoine rochtain a fháil ar an gceartas.



Fíor 41: Infhaighteacht faisnéise ar líne faoin gcóras ceartais le haghaidh an phobail i gcoitinne, 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) DE: Déanann gach stát feidearálach chomh maith le gach leibhéal feidearálach cinneadh faoin bhfaisnéis a chuirfear ar fáil ar líne.

– Rialacha le bheith in oiriúint don saol digiteach – Is minic a éilítear rialú iomchuí i rialacha nós imeachta le haghaidh úsáid réiteach digiteach i gcásanna sibhialta/tráchtála, riaracháin agus coiriúla. Taispeántar i bhFíor 42 an fhéidearthacht le haghaidh gníomhaithe éagsúla teicneolaíocht chianchumarsáide (amhail físchomhdháil) a úsáid le haghaidh nósanna imeachta a bhaineann le cásanna cúirte, agus léirítear inti an staid reatha maidir le hinghlacthacht fianaise leictreonaí. Fíor 42: Rialacha nós imeachta a cheadaíonn an teicneolaíocht dhigiteach i gcúirteanna i gcásanna sibhialta/tráchtála, riaracháin agus coiriúla, 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Maidir le gach Ballstát, léirítear na rialacha nós imeachta le haghaidh cásanna sibhialta/tráchtála sa chéad cholún, agus na cásanna riaracháin sa dara colún agus cásanna coiriúla sa tríú colún. Uasmhéid féideartha: 12 bpointe. Maidir le gach critéar, tugadh 2 phointe má tá an fhéidearthacht ann i ngach cás sibhialta/tráchtála, riaracháin agus coiriúla, faoi seach (i gcásanna coiriúla, roinneadh an fhéidearthacht maidir le páirtithe a éisteacht chun na cosantóirí agus na híospartaigh a chumhdach). Roinneadh na pointí sin faoi dhó áit nach bhfuil an fhéidearthacht ann i ngach uile chás. Maidir leis na Ballstáit sin nach ndéanann idirdhealú idir cásanna sibhialta/tráchtála agus riaracháin, tugadh an líon céanna pointí don dá réimse. EL: níor tugadh aon phointe le haghaidh cásanna riaracháin ná coiriúla. LU: níor tugadh aon phointe le haghaidh cásanna riaracháin.



– Úsáid uirlisí digiteacha –

Thar rialacha nós imeachta le bheith in oiriúint don saol digiteach, ní mór do chúirteanna agus seirbhísí ionchúisimh na huirlisí agus an bonneagar iomchuí a bheith i bhfeidhm acu le haghaidh na cianchumarsáide agus cianrochtain shábháilte ar an aonad oibre (Fíor 43). Tá gá le bonneagar agus trealamh leordhóthanach freisin le haghaidh cumarsáid leictreonach shábháilte idir cúirteanna/seirbhísí ionchúisimh agus dlíodóirí agus institiúidí (Fíoracha 44 agus 45). Tá ról tábhachtach ag TFC, lena n‑áirítear teicneolaíocht nuálach, chun tacú leis an obair a dhéanann údaráis bhreithiúnacha. Dá bhrí sin, cuireann sé le cáilíocht na gcóras ceartais ar bhealach suntasach. Féadfaidh infhaighteacht uirlisí digiteacha éagsúla do bhreithiúnacha, cúisitheoirí agus foireann bhreithiúnach próisis oibre a chuíchóiriú, leithdháileadh cóir ualach oibre a áirithiú agus an méid ama a chaitear a laghdú go suntasach. Fíor 43: Úsáid teicneolaíochta digití ag cúirteanna agus seirbhísí ionchúisimh, 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Uasmhéid féideartha: 7 bpointe. Maidir le gach critéar, tugadh 1 phointe amháin do na cúirteanna agus do na seirbhísí ionchúisimh, faoi seach, má úsáideann siad teicneolaíocht áirithe agus bronnadh 0.5 pointe i gcás nár bhain siad úsáid as an teicneolaíocht i gcónaí. Féadfaidh cumarsáid leictreonach shábháilte cur le cáilíocht córas ceartais a fheabhsú. Bheifí in ann próisis a chomhchuibhiú agus an gá atá le cumarsáid pháipéar‑bhunaithe agus láithreacht fhisiciúil a laghdú dá mbeadh féidearthacht ag na cúirteanna cumarsáid a dhéanamh lena chéile go leictreonach, chomh maith le cumarsáid a dhéanamh le dlíodóirí agus institiúidí eile agus dá bhrí sin laghdófaí an tréimhse a chaitear ar ghníomhaíochtaí réamhthrialacha agus imeachtaí cúirte. Fíor 44: Na Cúirteanna: uirlisí ríomhchumarsáide, 2021 (*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Uasmhéid féideartha: 5 bpointe. Maidir le gach critéar, tugadh 1 phointe amháin i gcás ina raibh cumarsáid leictreonach ar fáil do na cúirteanna. Bronnadh 0.5 i gcás nach raibh an fhéidearthacht ann i ngach uile chás. FI: ní bhaineann cúraimí nótairí leis na cúirteanna. Dá bhrí sin, níl aon chúis le nasc slán a sholáthar dóibh. Tá seirbhísí ionchúisimh fíor‑riachtanach le haghaidh fheidhmiú an chórais ceartais choiriúil. Is dócha go mbainfidís tairbhe as rochtain ar chainéal cumarsáide leictreonach slán, rud a d’éascódh an obair a dhéanann siad agus dá bhrí sin a fheabhsódh cáilíocht na n‑imeachtaí cúirte. Chumasódh féidearthacht le haghaidh cumarsáid leictreonach shlán idir na seirbhísí ionchúisimh agus na húdaráis imscrúdaithe, dlíodóirí cosanta agus na cúirteanna ullmhú níos tapa agus níos éifeachtúla na n‑imeachtaí roimh an gcúirt.



Fíor 45: An tSeirbhís Ionchúisimh: uirlisí ríomhchumarsáide, 2021(*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( )) (*) Uasmhéid féideartha: 5 bpointe. Maidir le gach critéar, tugadh 1 phointe amháin i gcás ina raibh cumarsáid leictreonach ar fáil do seirbhísí ionchúisimh. Bronnadh 0.5 nuair nach ann don fhéidearthacht i ngach cás. Áirithítear cumarsáid le dlíodóirí atá fostaithe ag an tseirbhís ionchúisimh le hinfhaighteacht uirlisí cumarsáide leictreonaí laistigh den tseirbhís ionchúisimh. – Rochtain ar líne ar na cúirteanna – Is gné thábhachtach de cháilíocht na gcóras ceartais í a bheith in ann céimeanna sonracha i nós imeachta breithiúnach a dhéanamh go leictreonach. Trí éilimh a chur isteach go leictreonach, an fhéidearthacht le faireachán a dhéanamh ar imeacht ar líne agus é a bhogadh ar aghaidh nó doiciméid a sheirbheáil go leictreonach, d’fhéadfaí rochtain ar an gceartas le haghaidh saoránach agus gnólachtaí (nó a n‑ionadaithe dlíthiúla) a éascú ar bhealach inbhraite agus moilleanna agus costais a laghdú. Bheadh na cúirteanna céim amháin ní ba chóngaraí do shaoránaigh agus gnólachtaí dá mbeadh na seirbhísí digiteacha poiblí sin ar fáil, agus dá réir sin, mhéadófaí iontaoibh an phobail sa chóras.



Fíor 46: Réitigh dhigiteacha chun imeachtaí cúirte a thionscnamh agus a leanúint i gcásanna sibhialta/tráchtála agus riaracháin, 2021(*) (foinse: An Coimisiún Eorpach ( ))