MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Tarraingeoidh Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann (“an Ríocht Aontaithe”) siar ón Aontas Eorpach an 30 Márta 2019 (dáta an tarraingt siar) agus beidh sí ina tríú tír ón lá sin amach. Faoi láthair, is saoránaigh de chuid an Aontais iad saoránaigh Bhriotanacha. Tá an ceart bunúsach acu gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse laistigh den Aontas agus tá an ceart acu dul isteach i mBallstát eile gan aon víosa iontrála nó foirmiúlacht den sórt sin. Beidh an ceart sin ag náisiúnaigh na Ríochta Aontaithe ar saoránaigh Bhriotanacha iad go dtí go scoirfidh dlí an Aontais maidir le saorghluaiseacht shaoránaigh an Aontais d’fheidhm a bheith aige maidir leo. Tarlóidh sin an 30 Márta 2019, ach amháin má shocraítear dáta eile le comhaontú daingnithe um tharraingt siar de bhun Airteagal 50 den Chonradh ar an Aontas Eorpach nó má dhéanann an Chomhairle Eorpach, le comhaontú ón Ríocht Aontaithe, dáta eile a shocrú d’aon toil.

Ar an ábhar sin, caithfear a chinneadh an mbeidh náisiúnaigh na Ríochta Aontaithe ar saoránaigh Bhriotanacha iad faoi réir ceanglas víosa ar thrasnú theorainneacha seachtracha na mBallstát dóibh nó an mbeidh siad díolmhaithe ón gceanglas sin. Is i Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 ón gComhairle a leagtar síos an cinneadh i dtaobh an bhfuil náisiúnach de chuid tríú tír faoi réir ceanglas víosa nó díolmhaithe uaidh. In Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Rialachán, liostaítear na tíortha a bhfuil a náisiúnaigh faoi réir an cheanglais víosa, agus in Iarscríbhinn II liostaítear na tíortha sin a bhfuil a náisiúnaigh díolmhaithe ón gceanglas sin. Maidir leis an gcinneadh sin, is gá gníomh reachtach chun an Ríocht Aontaithe a áireamh i gceann amháin de na hiarscríbhinní a ghabhann le Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 ón dáta a scoirfidh dlí an Aontais d’fheidhm a bheith aige maidir leis an Ríocht Aontaithe.

•Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana

Cuireann na Ballstáit ar fad – diomaite d’Éirinn – mar aon leis na tíortha atá comhlachaithe le Schengen (an Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua agus an Eilvéis) Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 i bhfeidhm. Is cuid de chomhbheartas víosaí an Aontais Eorpaigh do thréimhsí gearrfhanachta 90 lá in aon tréimhse 180 lá é an Rialachán. Ní raibh an Ríocht Aontaithe riamh faoi cheangal an Rialacháin sin.

De bharr nach bhfuil Éire rannpháirteach in acquis Schengen maidir le víosaí, ní dhéanann Rialachán (CE) Uimh. 539/2001, nó an togra seo le haghaidh leasú ar an Rialachán sin, difear don socrú déthaobhach ar leith atá ag Éirinn leis an Ríocht Aontaithe (an “Comhlimistéar Taistil”) lena bhforáiltear do thaisteal saor ó víosaí idir Éire agus an Ríocht Aontaithe do náisiúnaigh an dá thír.

Na critéir ba cheart a chur san áireamh agus cinneadh á dhéanamh, cás ar chás, cé na tríú tíortha a mbeidh a náisiúnaigh faoi réir an cheanglais víosa nó díolmhaithe ón gceanglas sin, leagtar síos iad in Airteagal 1 de Rialachán (CE) Uimh. 539/2001. Áirítear orthu sin “inimirce neamhdhleathach, beartas poiblí agus slándáil, tairbhe eacnamaíoch, go háirithe i dtéarmaí turasóireachta agus trádáil coigríche, agus caidreamh seachtrach an Aontais leis na tríú tíortha ábhartha, lena náirítear, go háirithe, breithnithe maidir le cearta an duine agus saoirsí bunúsacha, chomh maith leis na himpleachtaí a bhaineann le comhleanúnachas agus cómhalartacht réigiúnach”. Tá sé tábhachtach freisin aird ar leith a thabhairt ar shlándáil na ndoiciméad taistil a eisíonn na tríú tíortha lena mbaineann.

Rinneadh na hiarscríbhinní a ghabhann le Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 a leasú go deireanach in 2017 le Rialachán (AE) 2017/372 agus Rialachán (AE) 2017/850, lenar aistríodh an tSeoirsia agus an Úcráin ó Iarscríbhinn I (faoi réir ceanglas víosa) go hIarscríbhinn II (díolmhaithe ó cheanglas víosa). Ina theannta sin, chuir an Coimisiún síos dhá thogra eile maidir leis an gCosaiv agus maidir leis an Tuirc. Tá Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 á chódú faoi láthair; ar an ábhar sin, caithfear tagairtí don Rialachán códaithe a chur in ionad aon tagairtí don Rialachán seo tráth a thiocfaidh an Rialachán códaithe sin i bhfeidhm, rud ar dócha a tharlóidh roimh dheireadh 2018.

•Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais

Gné lárnach chun trasnú theorainneacha seachtracha na mBallstát a éascú is ea liostaí de na tríú tíortha atá i gceangal le Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 a choimeád iomlán agus cothrom le dáta. Sa Teachtaireacht uaidh maidir leis an gcomhbheartas víosaí a oiriúnú do dhúshláin nua, dhearbhaigh an Coimisiún gur gné riachtanach é an comhbheartas víosaí chun slándáil agus feidhmiú cuí an limistéir gan rialú ar theorainneacha inmheánacha a áirithiú. Leis na tograí ón gCoimisiún, atá á bplé faoi láthair ag na comhreachtóirí, chun an Cód Víosaí (Rialachán (CE) Uimh. 810/2009) agus an Rialachán VIS (Rialachán (CE) Uimh. 767/2008) a leasú, féachtar leis na cuspóirí céanna a bhaint amach. Ar an dóigh chéanna, is é is aidhm don Rialachán atá beartaithe maidir le creat a bhunú le haghaidh idir-inoibritheacht idir córais faisnéise de chuid an Aontais uirlisí faisnéise an Aontais i gcomhair bainistiú teorainneacha, imirce agus slándáil a thabhairt le chéile agus a neartú go cuimsitheach.

Le Rialachán (AE) 2017/2226 lena mbunaítear Córas Dul Isteach/Imeachta (EES), feabhsaítear slándáil agus bainistiú theorainneacha seachtracha an Aontais a thuilleadh. Is iad príomhaidhmeanna an Rialacháin sin feabhas a chur ar cháilíocht na seiceálacha teorann a dhéantar ar náisiúnaigh tríú tír agus deimhin a dhéanamh de go sainaithneofar rófhantóirí ar dhóigh chórasach iontaofa. Dá bhrí sin, nuair a bheidh an Córas Dul Isteach/Imeachta (EES) bunaithe beidh sé ina uirlis thábhachtach le deimhin a dhéanamh de go mbeidh tréimhsí fanachta ag náisiúnaigh ó thríú tíortha atá díolmhaithe ón gceanglas víosa, go mbeidh siad dleathach, agus beidh sé ina chuidiú cosc a chur ar imirce neamhrialta ag náisiúnaigh de thríú tíortha atá díolmhaithe ó cheanglas víosa.

Le Rialachán (AE) 2018/1240 lena mbunaítear Córas Eorpach um Fhaisnéis agus Údarú Taistil (ETIAS), cuirfear deireadh leis an mbearna eolais maidir le taistealaithe atá díolmhaithe ón gceanglas víosa a bheith ina seilbh acu agus iad ag trasnú na dteorainneacha seachtracha. Faoin gcóras, cinnfear incháilitheacht náisiúnach tríú tír atá díolmhaithe ó cheanglas víosa sula dtaistealóidh siad chuig limistéar Schengen, agus cinnfear an mbeidh riosca slándála nó riosca inimirce neamhdhlíthiúla nó ardriosca eipidéime i gceist leis an taisteal sin.

2.BUNÚS DLÍ, COIMHDEACHT AGUS COMHRÉIREACHT

•Bunús dlí

Is é Airteagal 77(2)(a) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, lena bhforáiltear do bhearta maidir leis an gcomhbheartas víosaí, an bunús dlí.

•Coimhdeacht, comhréireacht agus an rogha ionstraime

De bharr go bhfuil comhbheartas víosaí bunaithe ag an Aontas lena náirítear Rialachán ina liostaítear tíortha atá díolmhaithe ó cheanglas víosa agus tíortha atá faoi réir ceanglas víosa (Rialachán (CE) Uimh. 539/2001), ní féidir sainiú nó athrú ar stádas víosa de chuid náisiúnach tríú tíortha a bhaint amach ach amháin trí ghníomh reachtach de chuid an Aontais lena leasaítear an Rialachán sin. Ní féidir le Ballstáit gníomhú ina naonar. Ní ann d’aon rogha bheartais eile (nach rogha beartais reachtaigh é) lena bhféadfaí an cuspóir beartais a bhaint amach.