MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

An t-imoibritheoir ardfhlosca: is suiteáil taighde é atá lonnaithe in Petten (an Ísiltír) agus a chuirtear ar fáil don Chomhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (CEFA), arna ionadú ag an gCoimisiún, i gcomhréir le comhaontú a tugadh i gcrích le Ríocht na hÍsiltíre in 1961 ar feadh 99 mbliana. Faoin gcomhaontú sin thug an Coimisiún gealltanas, thar ceann an Chomhphobail, na saoráidí is gá a thógáil agus trealamh breise a sholáthar ionas go mbainfear “an úsáid is fearr is féidir” as na saoráidí sin (lena n-áirítear an t-imoibritheoir ardfhlosca). Ó 1967 i leith tá oibriú an imoibritheora curtha de chúram ag an gCoimisiún agus ag an tAirmheán Comhpháirteach Taighde ar an oibreoir NRG – Nuclear Research and consultancy Group – ón Ísiltír faoi chonradh comhoibriúcháin bunaithe ar an gcomhaontú maidir leis an suíomh a tugadh i gcrích in 1961.

Reáchtáladh an t-imoibritheoir ardfhlosca mar chlár de chuid an Chomhphobail go dtí 1971, tráth ar iompaíodh é ina chlár forlíontach ar bhonn Airteagal 7 de Chonradh Euratom, lena gcomhtháthaítear na cláir de chuid an Chomhphobail a mhaoinítear ó bhuiséad an Chomhphobail. Ón uair sin i leith tá an t-imoibritheoir ardfhlosca á reáchtáil faoi chláir fhorlíontacha chomhleantacha a bhfuil Ballstáit éagsúla ag glacadh páirte iontu.

Tríd an gclár taighde forlíontach a mhaoiníonn dhá Bhallstát nó níos mó, soláthraíonn an t‑imoibritheoir ardfhlosca flosca neodrón seasta agus iontaofa chun críoch turgnamh. Is iad seo a leanas na réimsí a ndearnadh imscrúdú orthu faoi na cláir fhorlíontacha: ábhair núicléacha agus eolaíocht breosla a bhfuil sé d’aidhm acu feabhas a chur ar shábháilteacht na n‑imoibritheoirí núicléacha (idir imoibritheoirí eamhnaithe agus imoibritheoirí comhleá), imscrúduithe maidir le haosú na n-imoibritheoirí agus lena saolré a bhainistiú, taighde maidir le timthriallta breosla forbartha agus bainistiú dramhaíola. Ina theannta sin, gníomhaíonn an t‑imoibritheoir ardfhlosca mar shaoráid oiliúna inar féidir le comhaltaí dochtúireachta agus iardhochtúireachta a gcuid gníomhaíochtaí taighde a dhéanamh faoi scáth cláir náisiúnta nó Eorpacha.

An 29 Bealtaine 2017 a glacadh an clár forlíontach atá i bhfeidhm faoi láthair, clár a chumhdaíonn ceithre bliana (2016-2019) (Cinneadh 2017/956/Euratom ón gComhairle – IO L144/23, 7.6.2017). Is é an tAirmheán Comhpháirteach Taighde a chuireann an clár chun feidhme ar son an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach. Is ó dhá Bhallstát rannpháirteacha, an Ísiltír agus an Fhrainc, a tháinig an ranníocaíocht le haghaidh chlár taighde forlíontach 2016-2019, agus b'fhiú EUR 30.2 milliún buiséad iomlán an chláir sin. Cuimsíonn an méid sin na forálacha a bhaineann leis na ranníocaíochtaí bliantúla i leith chiste díchoimisiúnúcháin an imoibritheora. An clár taighde forlíontach atá i bhfeidhm faoi láthair, rachaidh sé in éag an 31 Nollaig 2019.

Ina theannta sin, baintear úsáid as an imoibritheoir le haghaidh tháirgeadh tráchtála raidiseatóp (faoi fhreagracht an oibreora); leis sin cumhdaítear níos mó ná 60 % den 10 milliún diagnóis mhíochaine a dhéantar gach bliain san Eoraip. Is foinse sholáthair ríthábhachtach é le haghaidh cuideachtaí radachógais sa réimse sin. Thairis sin, a bhuí lena shuíomh, seachadtar táirgeadh an imoibritheora go tapa chuig lárionaid leighis na hEorpa. Tá sé sin ríthábhachtach i gcás na n-iseatóipí gearrshaolacha is mó úsáid faoi láthair.

An togra seo le haghaidh Cinneadh ón gComhairle, baineann sé le clár nua ceithre bliana le haghaidh oibriú an imoibritheora ardfhlosca (2020-2023) a bhunófar ar ghníomhaíochtaí taighde NRG (thar ceann na hÍsiltíre) agus CEA (thar ceann na Fraince). EUR 27.854 milliún a bheidh sa ranníocaíocht le haghaidh chlár taighde forlíontach 2020-2023 le linn na tréimhse ceithre bliana, ar choinníoll go leanfar den imoibritheoir ardfhlosca a oibriú agus a chothabháil go rialta. Cuimseoidh an méid sin na forálacha le haghaidh na ranníocaíochtaí bliantúla i leith chiste díchoimisiúnúcháin an imoibritheora. Má tharlaíonn sé, le linn na tréimhse 2020-2023, go dtabharfaidh an t-oibreoir NRG fógra oifigiúil maidir le dúnadh cinntitheach do na húdaráis náisiúnta sábháilteachta sula ndéantar staid chaomhnaithe shábháilte a dhearbhú, cuirfear na híocaíochtaí atá fós le déanamh chomh maith leis na glaonna ar chistí ón gCoimisiún ar fionraí.