AN COIMISIÚN EORPACH An Bhruiséil,15.12.2020 COM(2020) 824 final 2020/0360(COD) Togra le haghaidh RIALACHÁN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE maidir le treoirlínte le haghaidh bonneagar tras-Eorpach fuinnimh agus lena n‑aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 {SEC(2020) 431 final} - {SWD(2020) 346 final} - {SWD(2020) 347 final}



MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN 1.COMHTHÉACS AN TOGRA •Forais agus cuspóirí an togra In 2013, bunaíodh creat nua chun bonneagar fuinnimh trasteorann a phleanáil d’fhonn bonneagar fuinnimh na hEorpa a nuachóiriú agus a mhéadú chun aghaidh a thabhairt ar na hidirnaisc ilroinnte idir na Ballstáit, chun deireadh a chur lena leithlisiú ó na gréasáin gháis agus leictreachais, chun soláthar, foinsí agus bealaí fuinnimh an Aontais a chinntiú agus a éagsúlú, agus chun cur le comhtháthú na bhfoinsí in-athnuaite fuinnimh. Le Rialachán GTE-F, bhí an tAontas in ann a chuspóirí beartais fuinnimh lárnacha a ghnóthú trí rialacha a leagan síos maidir le Tionscadail Leasa Choitinn a shainaithint agus a fhorbairt go tráthúil, rud a áiritheoidh idir-inoibritheacht na ngréasán tras-Eorpach fuinnimh, feidhmiú an mhargaidh inmheánaigh fuinnimh, cinnteacht an tsoláthair san Aontas agus comhtháthú na bhfoirmeacha in-athnuaite fuinnimh. Chomh maith leis sin, ceanglaítear ar Bhallstáit na nósanna imeachta um dheonú ceadanna le haghaidh Tionscadail Leasa Choitinn a chuíchóiriú agus foráiltear maidir le cúnamh rialála, rialacha agus treoir le haghaidh leithdháileadh costas trasteorann agus dreasachtaí a bhaineann le rioscaí, mar aon leis na coinníollacha le haghaidh rochtain ar mhaoiniú ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE). Tá an Comhaontú Glas don Eoraip mar phríomhthosaíocht pholaitiúil ag Uachtarán an Choimisiúin d’fhonn an tAontas a chlaochlú ina shochaí chóir rathúil, ag a bhfuil geilleagar nua-aimseartha iomaíoch atá tíosach ar acmhainní. Leis an bPlean um Sprioc Aeráide atá beartaithe ag an gCoimisiún, cuirtear an Eoraip ar chonair na hinbhuanaitheachta chun an fhís seo a chomhlíonadh agus chun aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050. Leis an gComhaontú Glas don Eoraip, cuirtear béim bhreise ar na hiarmhairtí suntasacha a bheidh ann don Eoraip mar gheall ar an athrú aeráide, iarmhairtí nach féidir a sheachaint d’aineoinn na n‑iarrachtaí chun iad a mhaolú. Dá bhrí sin, tá sé ríthábhachtach na hiarrachtaí a neartú maidir le díonadh ar an athrú aeráide, forbairt seasmhachta, cosc tubaistí agus ullmhacht. Is príomhchumasóir é an bonneagar fuinnimh le haghaidh an aistrithe fuinnimh, faoi mar a léirítear sa teachtaireacht ón gCoimisiún maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip agus Pláinéad Glan do Chách. Is sócmhainn fhadsaolach é an bonneagar agus dá bhrí sin is gá dó a bheith comhsheasmhach leis an gcuspóir aeráidneodrachta agus le cuspóirí eile i leith an chomhshaoil, amhail mionn na neamhdhíobhála sa Chomhaontú Glas, chun dícharbónú mear costas-éifeachtúil an chórais fuinnimh agus an gheilleagair i gcoitinne a chumasú. Mar sin, is ionstraim lárnach é GTE-F ó thaobh margadh inmheánach Eorpach a fhorbairt agus tá gá leis chun cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip a ghnóthú. Na spriocanna aeráide agus fuinnimh atá ann faoi láthair, níl siad uaillmhianach go leor chun an sprioc aeráide de laghdú 55 % ar a laghad ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a bhaint amach faoi 2030, rud atá beartaithe ag an gCoimisiún mar chuid dá iarrachtaí chun aeráidneodracht a bhaint amach. Chun an laghdú sin ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a bhaint amach, tá gá le hathrú ó bhonn a dhéanamh ar chóras fuinnimh na hEorpa, ó thaobh soláthair mar aon le héileamh de. Ní mór don Aontas borradh suntasach a chur faoi ghiniúint an leictreachais in-athnuaite chun sciar de níos mó ná 80 % de tháirgiúlacht leictreachais ó fhoinsí fuinnimh in-athnuaite a bhaint amach faoi 2050, fuinneamh a gheofar níos minice ó shuíomhanna amach ón gcósta. Ba cheart acmhainneacht ghaoithe amach ón gcósta a mhéadú go 300 GW agus fuinneamh aigéin a mhéadú go 40 GW faoi 2050 chun aeráidneodracht a bhaint amach, rud arb ionann é agus méadú faoi 25 ar chúrsaí mar atá siad anois agus a fhágann go bhfuil gá suntasach le comhordú ó thaobh phleanáil fhadtéarmach agus fhorbairt na n‑eangach chliste leictreachais intíre agus amach ón gcósta, i gcomhréir le straitéis an Aontais i leith fuinneamh in-athnuaite amach ón gcósta. Meastar go mbeidh costas EUR 800 billiún ag baint leis an méadú a dhéanfar ar fhuinneamh in-athnuaite amach ón gcósta san Eoraip faoi 2050 agus go mbainfidh dhá thrian den chostas sin leis an mbonneagar eangaí a ghabhfaidh leis. Chun na costais a laghdú a mhéid is féidir, tá sé ríthábhachtach béim láidir a leagan ar fhorbairt eangaí réasúnta. An sprioc a comhaontaíodh i gconclúidí Chomhairle Eorpach Barcelona i mí an Mhárta 2002 go mbeidh leibhéal idirnasc leictreachais ag na Ballstát atá coibhéiseach le 10 % ar a laghad dá n‑acmhainneacht táirgthe suiteáilte, níor baineadh amach go fóill í. Ina conclúidí an 23 agus an 24 Deireadh Fómhair 2014, d’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach le sprioc idirnaisc leictreachais de 15 % ar a laghad. Sa teachtaireacht ón gCoimisiún an 23 Samhain 2017 maidir le gréasáin fuinnimh na hEorpa a neartú, déantar measúnú ar an dul chun cinn atá déanta ó thaobh na sprice idirnaisc de 10% a ghnóthú agus moltar bealaí chun an sprioc idirnaisc de 15 % le haghaidh 2030 a chur i gníomh. Tá gá le hinfheistíocht bhliantúil mheánach mheasta de EUR 50.5 billiún le haghaidh traschur leictreachais agus eangacha dáileacháin chun na spriocanna le haghaidh 2030 a bhaint amach gan trácht ar na spriocanna eile. Comhlánófar an ról breise a bheidh ag an leictreachas le méadú coibhneasta ar an ról a bheidh ag na gáis in-athnuaite agus ísealcharbóin sa mheascán fuinnimh dícharbónaithe, faoi mar a léiríonn na cásanna uile ina shamhaltaítear na bealaí ar féidir an aeráidneodracht a bhaint amach. Ní úsáidtear mórán hidrigine faoi láthair ó thaobh táirgiúlachta, iompair agus ídithe de ach tá coinne leis gur hidrigin a bheidh i 46 % - 49 % de na gáis uile in-athnuaite agus ísealcharbóin faoi 2050. Faoi 2030, tá coinne leis gur idir EUR 24 bhilliún agus EUR 42 bhilliún a bheidh sna hinfheistíochtaí iomlána i leictrealóirí hidrigine. Beidh tuairim agus EUR 65 bhilliún ag teastáil le haghaidh iompar, dáileachán agus stóráil hidrigine 47 . Cé gur bailí fós den chuid is mó iad cuspóirí an Rialacháin atá ann faoi láthair, ní léirítear go hiomlán go fóill sa chreat GTE-F atá ann faoi láthair na hathruithe ionchasacha ar an gcóras fuinnimh a éireoidh as an gcóras polaitiúil nua, go háirithe spriocanna 2030 nuashonraithe agus sprioc aeráidneodrachta 2050 faoin gComhaontú Glas don Eoraip. Go háirithe, ní leor cineál ná scála na bhforbairtí bonneagair trasteorann a d’eascair as an GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair, sa chaoi nach gcumhdaíonn sé na catagóirí bonneagair uile atá ábhartha le haghaidh an aistriú fuinnimh agus nach léiríonn sé forbairtí teicneolaíochta go leordhóthanach. Dá bhrí sin, sa chaoi a bhfuil sé faoi láthair, ní oireann GTE-F do ghnóthú chuspóir na haeráidneodrachta. Is mór an dul chun cinn atá déanta ó thaobh réitigh eangaí cliste le blianta beaga anuas, lena n‑áirítear freagairt ar an éileamh, de bharr an dlúis a cuireadh le haistriú digiteach na hearnála leictreachais. Le comhtháthú cliste córais idir na córais chumhachta agus gháis, mar aon le hearnálacha eile amhail iompar agus tionscal, cruthófar deiseanna breise chun an eangach gháis a dhícharbónú agus chun an córas cumhachta a bhainistiú ar bhealach níos éifeachtúla, trí hidrigin agus gáis shintéiseacha a tháirgeadh as foinsí in-athnuaite fuinnimh mar shampla. Leis an bpleanáil reatha le haghaidh an chórais gréasáin, tá an iomarca béime ar chur chuige earnála, rud nach bhfreastalaíonn ar an ngá le comhtháthú cliste córais, ó tharla gur trí phróisis éagsúla a dhéantar measúnú ar riachtanais infheistíochta le haghaidh na n‑earnálacha gáis agus leictreachais. Chomh maith leis sin, tá gá leis an méadú ionchasach ar riachtanais eangaí amach ón gcósta a léiriú nuair a bheidh eangacha á mbeartú amach anseo. Sa bhreis air sin, beidh ról níos tábhachtaí ag leibhéal an chórais dáileacháin maidir le pleanáil bonneagair fuinnimh toisc go bhfuil cuid shuntasach den acmhainneacht giniúna fuinnimh in-athnuaite ceangailte leis an eangach ísealvoltais agus mheánvoltais. Thairis sin, léiríonn an mheastóireacht ar an gcreat GTE-F atá ann faoi láthair go mbíonn moilleanna ar chur chun feidhme na dtionscadal leasa choitinn a sainaithníodh mar thionscadail atá riachtanach chun cuspóirí bheartas fuinnimh agus aeráide an Aontais a ghnóthú. In 2020, cuireadh siar 27 % de thionscadail leasa choitinn leictreachais ar feadh tréimhse 17 mí ar an meán in aghaidh an dáta choimisiúnaithe a bhí acu i dtús báire. Chuige sin, díreoidh an GTE-F athbhreithnithe go háirithe ar an méid seo a leanas: ·Sainaithint na dtionscadal agus na n‑infheistíochtaí trasteorann ar fud an Aontais agus lena thíortha comharsanachta a éascú, tionscadail agus infheistíochtaí atá riachtanach chun an t‑aistriú fuinnimh agus na spriocanna aeráide a ghnóthú ·Feabhas a chur ar phleanáil bonneagair le haghaidh comhtháthú córais fuinnimh agus eangacha amach ón gcósta ·Nósanna imeachta ceadaithe le haghaidh tionscadail leasa choitinn a ghiorrú chun moilleanna a sheachaint i dtionscadail lena n‑éascaítear an t‑aistriú fuinnimh ·Úsáid iomchuí uirlisí roinnte costas agus dreasachtaí rialála a áirithiú Leis an tionscnamh seo, sainaithníodh agus rinneadh measúnú ar shraith beart lena ndéanfaí éifeachtúlacht Rialachán GTE-F a shimpliú agus a fheabhsú agus lena ndéanfaí costais chomhlíonta agus rialála a laghdú más féidir. Leis an tionscnamh seo, beifear in ann i) oibleagáidí tuairiscithe agus faireacháin a chuíchóiriú, ii) ceanglais réamhchomhairliúcháin a sheachaint má tá siad cumhdaithe cheana féin faoi rialacha náisiúnta, faoi chaighdeáin atá mar an gcéanna nó níos airde ná na cinn atá i Rialachán GTE-F, agus iii) cuimsiú na dtionscadal leasa choitinn sa phlean deich mbliana maidir le forbairt gréasáin. Eascróidh tairbhí díreacha as na bearta simplithe toisc go laghdófar na costais dhíreacha athfhillteacha a bhaineann leis an ualach riaracháin de thoradh oibleagáidí laghduithe maidir le faireachán agus tuairisciú. I gcás na dtairbhí díreacha seo, is tairbhí príobháideacha iad do pháirtithe leasmhara áirithe amhail tionscnóirí tionscadail den chuid is mó. •Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana

Ba é ba chonclúid na meastóireachta a rinne an Coimisiún ar Rialachán GTE-F chun a fheidhmíocht go nuige seo a mheas, nár léirigh an creat atá i bhfeidhm faoi láthair a dhóthain solúbthachta chun dul in oiriúint do chuspóirí beartais an Aontais, cuspóirí a bhíonn ag athrú de réir a chéile. Is ábhartha an méid seo go háirithe i bhfianaise na bhforbairtí atá tagtha chun cinn i mbeartas fuinnimh agus aeráide an Aontais – go háirithe an bhéim agus uaillmhian bhreise a leagtar ar chuspóirí dícharbónaithe. Éilíonn Comhaontú Pháras agus an Comhaontú Glas don Eoraip aistriú suntasach a dhéanamh ar na bonneagair fuinnimh atá ann faoi láthair chun córas fuinnimh carbón-neodrach atá go hiomlán comhtháite a bhaint amach faoi 2050. Cé gur bailí fós iad bunchuspóirí Rialachán GTE-F -cinnteacht an tsoláthair, comhtháthú margaidh, iomaíocht agus inbhuanaitheacht -faoi Rialachán GTE-F leasaithe, tabharfar isteach athruithe lena n‑áiritheofar comhsheasmhacht leis na spriocanna dícharbónaithe agus ailíniú leis an gcuspóir aeráidneodrachta agus le prionsabal na neamhdhíobhála suntasaí, faoi mar a shainmhínítear sa Rialachán maidir le Tacsanomaíocht. Freagraíonn prionsabail fhoriomlána Rialachán GTE-F leasaithe ar an ngá le bheith comhsheasmhach leis na spriocanna agus cuspóirí éagsúla a leagtar amach sa Phacáiste le haghaidh Fuinneamh Glan, go háirithe an Treoir agus an Rialachán maidir leis an Margadh Leictreachais, an Rialachán maidir le Rialachas, agus an Treoir maidir le Fuinneamh In-athnuaite, agus go háirithe freisin trí mhórúsáid agus comhtháthú na bhfoinsí in-athnuaite fuinnimh a chumasú agus trí thacú le ról méadaithe le haghaidh oibreoirí córais dáileacháin. Leis an gComhaontú Glas agus na cuspóirí ábhartha i leith laghdú astaíochtaí, cuirtear an earnáil iompair ar chonair dícharbónaithe atá níos dinimiciúla i gcomparáid leis na spriocanna a bhí ann roimhe seo. Ar an gcaoi sin, tá coinne leis go mbeidh laghdú ollmhór ar an éileamh ar ola agus go dtiocfaidh deireadh de réir a chéile le hídiú ola gan srian de gach saghas. Dá bhrí sin, i gcomhréir le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, ní áireofar bonneagar an tsoláthair ola sa Rialachán seo. Cé nár léirigh an mheastóireacht aon neamhréir díreach idir an Rialachán GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair agus na bearta sonracha sa Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh, leis na forálacha leasaithe, neartófar bunphrionsabal na héifeachtúlachta fuinnimh sa phleanáil bonneagair trasearnála amach anseo. Tá an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE) comhlántach le Rialachán GTE-F toisc go réitíonn sí an bhearna mhaoiniúcháin atá ag tionscadail leasa choitinn a bhfuil luach mór socheacnamaíoch agus sochaíoch ag baint leo ach nach bhfuil indéanta ó thaobh tráchtála de. Tá incháilitheacht le haghaidh cúnamh airgeadais faoi SCE nasctha le raon feidhme na gcatagóirí bonneagair atá cumhdaithe faoi Rialachán GTE-F athbhreithnithe ó tharla gur réamhchoinníoll é do thionscadail bhonneagair trasteorann stádas tionscadail leasa choitinn a bheith acu faoin GTE-F chun maoiniú a fháil ó SCE. •Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais Tríd an measúnú inbhuanaitheachta atá ann faoi láthair a neartú le haghaidh tionscadail leasa choitinn sa GTE-F athbhreithnithe, tá sé mar aidhm ag an gCoimisiún freisin cur le comhleanúnachas an tionscnaimh le gnéithe ábhartha de thacsanomaíocht an Aontais le haghaidh an chreata um infheistíochtaí inbhuanaithe. Leis an Rialachán maidir le Tacsanomaíocht, bunaítear an creat le haghaidh sainmhíniú na gcritéar lena gcinntítear incháilitheacht gníomhaíochta eacnamaíche ó thaobh a hinbhuanaitheachta i leith an chomhshaoil, agus sa chaoi sin cuirfear oibleagáidí nochta ar an earnáil phríobháideach maidir le gnóthais airgeadais agus gnóthais nach mbaineann le hairgeadas, rud a dhíríonn caipiteal ar ghníomhaíochtaí eacnamaíocha atá (níos) inbhuanaithe agus a shainmhínítear de réir sé chuspóir comhshaoil. Comhlíonfaidh tionscadail leasa choitinn prionsabal na neamhdhíobhála suntasaí, faoi mar a léirítear sa Chomhaontú Glas agus i gcomhréir le hAirteagal 17 den Rialachán maidir le Tacsanomaíocht. Chun an tionchar ar an gcomhshaol a laghdú, comhlíonfaidh pleanáil bonneagair agus sainaithint na mbearnaí sa bhonneagar bunphrionsabal na héifeachtúlachta fuinnimh, agus déanfar na réitigh ábhartha uile nach mbaineann le bonneagar a mheas, agus tosaíocht á tabhairt don mheas sin, chun aghaidh a thabhairt ar na bearnaí a shainaithneofar. Sa bhreis air sin, le linn chur chun feidhme na dtionscadal, ba cheart do na tionscnóirí tionscadail tuairisc a dhéanamh faoi chomhlíonadh na reachtaíochta comhshaoil agus ba cheart dóibh a léiriú nach ndéanann na tionscadail aon dochar suntasach don chomhshaol. Tá an tuairisciú seo tábhachtach le haghaidh an phróisis faireacháin agus le haghaidh iarratais ar liostaí Aontais amach anseo. Thairis sin, leis an Rialachán, tabharfar isteach ceanglas maidir le bearta um oiriúnú aeráide a chomhtháthú i dtionscadail leasa choitinn. In Airteagal 171(3) CFAE, déantar foráil maidir leis an bhféidearthacht go bhféadfaidh an tAontas a chinneadh comhoibriú le tríú tíortha chun tionscadail chomhleasa a chur ar aghaidh agus chun idir-inoibritheacht na ngréasán i gcomharsanacht an Aontais a áirithiú. Le comhar den chineál sin, is féidir astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú san Aontas agus i dtríú tíortha agus cabhrú ar an gcaoi sin le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais a ghnóthú. Má chumhdaítear tionscadail leasa choitinn i Rialachán GTE-F athbhreithnithe, cuirfear san áireamh an ról atá ag idirnaisc le tríú tíortha, ról atá ag fás, agus ligfear do raon feidhme na dtairbhí a leathnú, na tairbhí a eascróidh as cur chun feidhme chreat rialála an Aontais thar a theorainneacha. Tabharfar aird chuí ar an Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le Plean Eacnamaíoch agus Infheistíochta do na Balcáin Thiar. Tá sé d’aidhm ag Rialachán GTE-F athbhreithnithe aghaidh a thabhairt ar chuid de na fadhbanna seasmhacha, amhail moilleanna ar chur chun feidhme tionscadail agus rochtain ar mhaoiniú le haghaidh tionscadail bhonneagair trasteorann, fadhbanna a géaraíodh mar gheall ar an ngéarchéim sláinte, sa chaoi go léirítear comhsheasmhacht le haidhmeanna na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta. Ag brath ar chuspóirí na mBallstát, is beag maoiniú a chuirfear ar fáil d’idirnaisc fuinnimh trasteorann atá cliste agus inbhuanaithe faoi SCE. Bearta sonracha tacaíochta a d’fhéadfadh na Ballstáit a thabhairt do thionscadail leasa choitinn, d’fhéadfaí iad a mheas mar Státchabhair. Bheadh gá le measúnú sonrach a dhéanamh ar na bearta sin de réir na rialacha maidir le Státchabhair. Tá stádas tionscadail leasa choitinn ábhartha faoi na rialacha maidir le Státchabhair, faoi Rialachán Ginearálta Blocdhíolúine 2014 agus faoi Threoirlínte 2014-2020 maidir le Státchabhair do Chosaint an Chomhshaoil agus don Fhuinneamh. Bearta náisiúnta a dhéantar chun tacú le tionscadail leasa choitinn thar an leithdháileadh costas trasteorann agus na dreasachtaí infheistíochta dá dtagraítear i Rialachán GTE-F, tá sé tábhachtach a mheabhrú go bhféadfaí iad a mheas mar Státchabhair agus go bhféadfaí iad a bheith faoi réir measúnú faoi na rialacha maidir le Státchabhair. Tá tábhacht ar leith ag baint leis seo maidir le leictrealóirí agus tionscadail stórála a bhféadfadh tionchar níos dírí a bheith acu ar mhargaí giniúna fuinnimh. 2.BUNÚS DLÍ, COIMHDEACHT AGUS COMHRÉIREACHT •Bunús dlí In Airteagal 170 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, foráiltear go rannchuideoidh an tAontas le gréasáin thras-Eorpacha a bhunú agus a fhorbairt, lena n‑áirítear in earnáil an bhonneagair fuinnimh. Ní mór don Aontas idirnascadh na ngréasán náisiúnta a chur chun cinn. Tá Rialachán GTE-F bunaithe ar Airteagal 172 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a fhorálann maidir leis an mbunús dlí chun treoirlínte a ghlacadh, treoirlínte a chumhdaíonn cuspóirí, tosaíochtaí agus imlínte na ngníomhaíochtaí atá beartaithe i réimse na ngréasán tras-Eorpach, faoi mar a leagtar amach in Airteagal 171. Baineann na treoirlínte le tionscadail leasa choitinn a shainaithint, tionscadail atá riachtanach chun cuspóirí beartais an GTE-F a ghnóthú. Leis na treoirlínte, leagtar amach freisin na coinníollacha faoinar féidir leis an Aontas tacaíocht airgeadais a thabhairt do na tionscadail leasa choitinn. •Coimhdeacht (maidir le hinniúlacht neamheisiach) Tá breisluach Eorpach ag bonneagar tarchurtha fuinnimh (lena n‑áirítear eangach idirnasctha amach ón gcósta agus bonneagar eangaí cliste) i ngeall ar na tionchair thrasteorann dá chuid agus tá sé ríthábhachtach chun córas fuinnimh atá aeráidneodrach a bhaint amach. Tá luach ag baint le Rialachán GTE-F agus thacaigh sé le torthaí a bhaint amach maidir le comhtháthú mhargadh fuinnimh an Aontais, iomaíocht agus cinnteacht an tsoláthair. Chun bonneagar fuinnimh trasteorann a fhorbairt, tá gá le creat le haghaidh comhar réigiúnach idir na Ballstáit. Ní leor rialacháin agus gníomhaíochtaí de chuid Ballstáit ar leith chun na tionscadail bhonneagair sin a sholáthar ina n‑iomláine. Tá bonneagar trasteorann ag teastáil ón margadh inmheánach fuinnimh agus chun é sin a fhorbairt tá gá le comhar idir dhá Bhallstát nó níos mó, agus a chreat rialála féin ag gach ceann acu. Tá breisluach ag baint le Rialachán GTE-F i gcomparáid lena bhféadfaí a bhaint amach ar an leibhéal náisiúnta nó réigiúnach amháin. Tá breis agus 40 tionscadal bonneagair fuinnimh lárnach curtha chun feidhme ó tháinig an Rialachán i bhfeidhm, rud a chabhraigh leis an gcuid is mó de na Ballstáit an sprioc idirnaisc de 10 % le haghaidh 2020 a ghnóthú mar aon le heangach gháis atá nasctha mar is ceart agus atá seasmhach ó thaobh suaite de. Tá margadh fuinnimh an Aontais níos comhtháite agus níos iomaíche ná mar a bhí sé in 2013 agus tá feabhas ar chinnteacht fuinnimh an Aontais. De bharr maoiniú spriocdhírithe faoi SCE, bhíothas in ann 95 thionscadal leasa choitinn a chur chun feidhme, tionscadail a mbeadh sé deacair maoiniú a rochtain ina leith faoi rialacha an mhargaidh. Ní bheifí in ann an dul chun cinn a luaitear thuas a bhaint amach le gníomhaíocht na mBallstát ina n‑aonair. Dheimhnigh páirtithe leasmhara éagsúla an breisluach a bhaineann le Rialachán GTE-F agus leag siad béim ar thábhacht an chomhair réigiúnaigh ó thaobh cur chun feidhme tionscadal trasteorann, trédhearcachta, cinnteacht rialála agus rochtain ar mhaoiniú. •Comhréireacht Comhlíonann an tionscnamh prionsabal na comhréireachta. Tagann sé faoin raon feidhme maidir le gníomhaíocht i réimse na ngréasán tras-Eorpach fuinnimh, mar a shainmhínítear in Airteagal 170 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh. Tá an idirghabháil bheartais comhréireach le gné agus nádúr na bhfadhbanna arna sainmhíniú agus le gnóthú na gcuspóirí arna leagan amach. Ní théann an togra thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir ginearálta atá á shaothrú a ghnóthú, is é sin an cuspóir chun tacú le bonneagair fuinnimh leordhóthanacha a fhorbairt go tráthúil ar fud an Aontais agus ina chomharsanacht d’fhonn cuspóirí fuinnimh agus aeráide an Aontais a ghnóthú i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, go háirithe maidir le spriocanna 2030/50 lena n‑áirítear an cuspóir aeráidneodrachta, comhlíonadh phrionsabal na neamhdhíobhála suntasaí, mar aon le comhtháthú margaidh, iomaíochas agus cinnteacht an tsoláthair.

Ag tógáil dó ar thorthaí na meastóireachta, rinne an Coimisiún measúnú ar roinnt roghanna beartais a bhaineann le ceithre réimse tionchair an chreata GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair, amhail an raon feidhme, rialachas/pleanáil bonneagair, ceadú agus rannpháirtíocht an phobail, agus láimhseáil rialála. Léiríonn an measúnú agus an chomparáid a rinneadh ar na roghanna (féach go háirithe ranna 7 agus 8 den Mheasúnú Tionchair a ghabhann leis seo) nach leor aon rogha aonair chun na cuspóirí arna sainaithint a chomhlíonadh. Sainaithint phacáiste na roghanna beartais is oiriúnaí do ghnóthú na gcuspóirí sonracha, is ar mheasúnú a bhfuil prionsabal na comhréireachta mar chuid de atá sé bunaithe. Is é is aidhm don phacáiste seo Rialachán GTE-F a dhéanamh ‘slán i bhfad na haimsire’. Cumhdaíonn na roghanna maidir le raon feidhme an Rialacháin amach anseo gach teicneolaíocht is gá le haghaidh an aistrithe fuinnimh agus na spriocanna aeráide. Tá na sainmhínithe sonrach ó thaobh ama de agus san am céanna tá siad leathan go leor chun freastal a mhéid is féidir ar fhorbairtí sa teicneolaíocht. Leis an gcreat roghnúcháin le haghaidh tionscadail leasa choitinn agus an cur chuige nua i leith pleanáil bonneagair thrasearnála, leagtar amach na príomhghnéithe ó thaobh cuspóirí agus critéar de. Leis an gcreat a bheidh ann amach anseo, coinneofar ról na ngrúpaí réigiúnacha sa phróiseas roghnúcháin chun na gnéithe seo a shonrú agus a choigeartú a thuilleadh in aghaidh tosaíochtaí nua beartais agus forbairtí sa teicneolaíocht, agus aird á tabhairt ar an gcomhthéacs réigiúnach freisin. •An rogha ionstraime Ag tógáil di ar mheastóireacht fhoriomlán dhearfach an Rialacháin atá i bhfeidhm faoi láthair, is Rialachán í an ionstraim a roghnaíodh, ionstraim éifeachtach a bhfuil feidhm dhíreach aici agus atá ceangailteach ina hiomláine, rud a áirithíonn cur chun feidhme aonfhoirmeach agus deimhneacht dhlíthiúil.



3. TORTHAÍ Ó MHEASTÓIREACHTAÍ EX POST, Ó CHOMHAIRLIÚCHÁIN LEIS NA PÁIRTITHE LEASMHARA AGUS Ó MHEASÚNUITHE TIONCHAIR •Meastóireachtaí ex post/seiceálacha oiriúnachta ar an reachtaíocht atá ann cheana I mí an Mhárta 2019, mar chuid den chomhaontú polaitiúil páirteach idir Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle maidir leis an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa le haghaidh na tréimhse 2021-2027, chomhaontaigh na comhreachtóirí go raibh gá ann meastóireacht a dhéanamh ar éifeachtacht agus ar chomhleanúnachas beartais Rialachán 347/2013 maidir le treoirlínte le haghaidh bonneagar tras-Eorpach fuinnimh (Rialachán GTE-F), agus é a dhéanamh faoin 31 Nollaig 2020. I mí na Nollaig 2019, sa Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, rinneadh tagairt shainráite don ghá atá ann le hathbhreithniú a dhéanamh ar Rialachán GTE-F chun comhsheasmhacht le cuspóirí aeráidneodrachta a áirithiú. I bhfianaise na hamlíne le haghaidh na meastóireachta agus an athbhreithnithe ar Rialachán GTE-F, roghnaigh an Coimisiún ‘meastóireacht agus measúnú tionchair i ndiaidh a chéile’ a dhéanamh. Rinneadh an mheastóireacht ar Rialachán GTE-F idir mí Eanáir 2019 agus mí Mheán Fómhair 2020. Leis an meastóireacht, rinneadh measúnú ar a mhéid a d’éirigh le Rialachán GTE-F na cuspóirí sonracha a bhí aige a ghnóthú go dtí seo, agus sainaithníodh na fachtóirí a chabhraigh lena ngnóthú nó a chur bac orthu. Go sonrach, rinneadh measúnú ar éifeachtacht an Rialacháin i gcomparáid le bunlíne (i.e. an staid ceal an Rialacháin), chun breithmheas a dhéanamh ar cé acu an raibh tionchar suntasach agus breisluach ag baint leis nó nach raibh. Go bunúsach, d’fhéach an mheastóireacht ar an méid seo a leanas: • Conas a d’éirigh leis an Rialachán GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair agus cén fáth ar éirigh leis nó nár éirigh, agus cé na fachtóirí a chabhraigh lena chuspóirí a ghnóthú nó a chur bac orthu; • Tionchar an Rialacháin, go háirithe maidir leis an dul chun cinn atá déanta aige ó thaobh a chuspóirí a ghnóthú. Leis an gcur chuige ‘ceann i ndiaidh a chéile’, áirithíodh go mbainfí na gnéithe múnlaitheacha as torthaí na meastóireachta chun conclúid a dhéanamh ar a mhéid a leanfaidh an Rialachán de bheith oiriúnach agus ábhartha san am amach anseo, i bhfianaise na dtionscnamh beartais arna nglacadh nó atá á mbeartú agus a chuirfidh dlús leis an dícharbónú meántéarmach agus fadtéarmach. Leis na gnéithe réamhbhreathnaitheacha, féachadh ar conas a áirithiú go bhfuil bonneagar fuinnimh cumasúcháin i bhfeidhm atá in oiriúint do na huaillmhianta maidir le dícharbónú méadaithe agus úsáid an fhuinnimh in-athnuaite, agus léiríonn siad réimsí inar féidir idirghabháil a dhéanamh. I gcomhréir le raon feidhme agus infheidhmeacht Rialachán GTE-F, chumhdaigh an mheastóireacht gach Ballstát. I gcomhréir leis na treoirlínte maidir le Rialáil Níos Fearr, féachadh ar chúig chritéar chun feidhmiú Rialachán GTE-F a mheas: éifeachtacht, éifeachtúlacht, ábharthacht, comhleanúnachas, agus breisluach an Aontais. Léirigh an mheastóireacht go bhfuil méadú ar idirnaisc fuinnimh ar fud an Aontais ó 2013 i leith de thoradh chur chun feidhme Rialachán GTE-F agus tionscadal leasa choitinn i ngach réigiún. Tháinig feabhas ar chomhtháthú ghréasáin na mBallstát mar gheall ar an idirnasc méadaithe, rud ba chúis le margadh fuinnimh an Aontais a bheith níos comhtháite agus níos iomaíche ná mar a bhí roimh chur chun feidhme Rialachán GTE-F. Tháinig praghsanna mórdhíola leictreachais le chéile i mbeagnach gach Ballstát. Tháinig praghsanna gáis le chéile chomh maith. Tháinig méadú suntasach ar chinnteacht an tsoláthair gáis ó 2013 i leith trí idirnaisc nua agus críochfoirt nua le haghaidh gás nádúrtha leachtaithe. Chabhraigh tionscadail leasa choitinn le cuspóirí reatha Rialachán GTE-F mar a ceapadh é in 2013 a chomhlíonadh. Mar sin féin, ní léiríonn catagóirí bonneagair sa Rialachán GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair na huaillmhianta nua aeráide ná an cuspóir aeráidneodrachta, agus ní léiríonn siad na forbairtí is déanaí sa teicneolaíocht ach oiread. Ba cheart aird a thabhairt ar an dul chun cinn sin sna catagóirí bonneagair a chumhdaítear faoin Rialachán, agus sna critéir roghnúcháin le haghaidh na dtionscadal leasa choitinn mar aon leis na conairí agus réimsí téamacha tosaíochta. Léiríodh gur éifeachtach é an próiseas sainaitheanta agus roghnúcháin le haghaidh na dtionscadal leasa choitinn sna Grúpaí Réigiúnacha ó thaobh comhordú a fheabhsú agus cinntí a chumasú i leith tionscadail trasteorann ar bhonn cur chuige réigiúnach agus Eorpach. Léiríodh gur éifeachtach é próiseas an phlean deich mbliana maidir le forbairt gréasáin chun tús a chur le sainaithint na dtionscadal leasa choitinn. Mar sin féin, cé go bhfuil ról tábhachtach ag na Líonraí Eorpacha d’Oibreoirí Córais Tharchurtha (ENTSO) agus ag Oibreoirí Córais Tharchurtha sa phróiseas, tá gá le tuilleadh cuimsitheachta agus tuilleadh grinnscrúdú a dhéanamh ar na príomhionchuir agus na príomhthoimhdí chun muinín as an bpróiseas a fheabhsú. Is rud tábhachtach é an sásra um leithdháileadh costas trasteorann chun cur chun feidhme na dtionscadal a chumasú. Mar sin féin, is minic nach ndeachaigh an leithdháileadh costas trasteorann chun an bhearna airgeadais a laghdú de réir mar a bhí beartaithe. Cé go ndearnadh na nósanna imeachta ceadaithe níos giorra, tá nósanna imeachta fada fós ann i gcásanna áirithe. Mar sin féin, baineann na bunchúiseanna leis an gcur chun feidhme náisiúnta den chuid is mó agus tá siad lasmuigh de raon feidhme Rialachán GTE-F. Bhíothas in ann 95 thionscadal a chur chun feidhme go héifeachtach de thoradh an chúnaimh airgeadais ó SCE a deonaíodh dóibh. Le deontais le haghaidh staidéir, bhíothas in ann rioscaí a laghdú le linn na gcéimeanna luatha forbartha, agus le deontais le haghaidh oibreacha, tacaíodh le tionscadail lena dtugtar aghaidh ar na príomhscrogaill, rud nach rabhthas in ann a dhéanamh go leordhóthanach le maoiniú bunaithe ar an margadh. Ba é conclúid na meastóireachta gur mó na tairbhí a bhain leis an Rialachán ná na costais, rud a léirigh go raibh sé éifeachtúil. Baineadh tairbhí socheacnamaíocha as Rialachán GTE-F trí mhéadú ar chinnteacht an tsoláthair agus trí mhargaí fuinnimh atá níos comhtháite agus níos iomaíche. Chomh maith leis sin, chuir an Rialachán leis an méid faisnéise atá ar fáil agus le comhordú agus trédhearcacht fheabhsaithe.

Is ábhartha fós iad bunchuspóirí Rialachán GTE-F -cinnteacht an tsoláthair, comhtháthú margaidh, iomaíocht agus inbhuanaitheacht. Mar sin féin, leis an méadú ar na huaillmhianta aeráide faoi Chomhaontú Pháras agus faoin gComhaontú Glas don Eoraip, éilítear athchothromú a dhéanamh ar na cuspóirí chun na spriocanna dícharbónaithe a chomhlíonadh agus chun cur leis an aeráidneodracht. Níor léirigh an mheastóireacht mórán fianaise maidir le himní faoi chomhleanúnachas inmheánach Rialachán GTE-F seachas athruithe meicníocha agus easpa solúbthachta ó thaobh oiriúnú do réimsí beartais atá ag athrú go gasta. Bhain Rialachán GTE-F torthaí amach nach mbeifí in ann iad a ghnóthú trí ghníomhaíocht ar leibhéal na mBallstát, rud a léiríonn go bhfuil breisluach an Aontais ag baint leis. •Comhairliúcháin leis na páirtithe leasmhara I gcomhréir leis na Treoirlínte maidir le Rialáil Níos Fearr le haghaidh ‘meastóireachtaí agus measúnuithe tionchair i ndiaidh a chéile’, rinne an Coimisiún comhairliúchán cuimsitheach le páirtithe leasmhara a bhí bunaithe ar straitéis comhairliúcháin lenar baineadh leas as réimse modhanna agus uirlisí. Bhí sé d’aidhm ag an straitéis comhairliúcháin a áirithiú go dtabharfaí aird ar an bhfianaise ábhartha uile, lena n‑áirítear sonraí maidir le costais, an tionchar ar an tsochaí agus na tairbhí a d’fhéadfaí a bhaint as an tionscnamh. Ceapadh an straitéis i gcomhréir leis an loighic idirghabhála agus tugadh le chéile gnéithe siarbhreathnaitheacha mar aon le gnéithe réamhbhreathnaitheacha. Baineadh úsáid as roinnt uirlisí comhairliúcháin: comhairliúchán poiblí ar líne, suirbhé spriocdhírithe ar líne, agallaimh chuimsitheacha agus físchomhdhálacha ar líne le páirtithe leasmhara (ceithre cinn). Fuair an Coimisiún 215 fhreagra ar an gcomhairliúchán poiblí oscailte agus ar na ceistneoirí spriocdhírithe mar aon le 169 n‑aighneacht bhreise trí ríomhphost a tháinig go príomha ó shaoránaigh, tionscnóirí tionscadail agus comhlachais tionscail. Le tacaíocht ó chomhairleoir, rinneadh tuairim agus 80 agallamh cuimsitheach le páirtithe leasmhara de chuid Rialachán GTE-F chun faisnéis mhionsonraithe agus fianaise i leith príomhghnéithe a chur ar fáil, faisnéis níos faide ná mar a bhíothas in ann a fháil leis an gceistneoir spriocdhírithe. Tugadh aghaidh ar phríomhghnéithe an athbhreithnithe le linn ceithre fhíschomhdháil le páirtithe leasmhara ar fhreastal breis agus 40 painéalaí agus 300 rannpháirtí orthu. Go ginearálta, dhearbhaigh na páirtithe leasmhara na tairbhí a bhain le GTE-F go nuige seo ó thaobh na gcuspóirí foriomlána a ghnóthú: chuir sé le comhtháthú an mhargaidh fuinnimh, bhain sé leibhéal leormhaith amach ó thaobh chinnteacht an tsoláthair de, agus chuir sé le hiomaíochas i margadh fuinnimh an Aontais. Maidir leis a mhéid a chabhraigh sé le spriocanna 2020 i leith fuinnimh agus na haeráide a ghnóthú, bhí na tuairimí roinnte idir an breithmheas dearfach ó oibreoirí córais tharchurtha agus údaráis inniúla náisiúnta, arb as an Eoraip Láir agus Thoir dóibh go minic, agus na tuairimí diúltacha ó roinnt eagraíochtaí neamhrialtasacha i leith ról an gháis go háirithe. Go ginearálta, creideann páirtithe leasmhara den chuid is mó gurb é próiseas na dtionscadal leasa choitinn a ligeann do roghnú na dtionscadal is ábhartha le haghaidh ghnóthú chuspóirí GTE-F trí bhíthin comhar réigiúnach sna Grúpaí Réigiúnacha. Cé go meastar gur iomchuí iad na critéir roghnúcháin i bprionsabal, d’iarr na páirtithe leasmhara ar chomhsheasmhach leis na spriocanna aeráide trí scrúdú inbhuanaitheachta críochnúil a dhéanamh. Ar an gcaoi chéanna, measann roinnt eagraíochtaí neamhrialtasacha agus páirtithe leasmhara ón earnáil go bhfuil na critéir rótheoranta le haghaidh tionscadail eangaí cliste. Bhí páirtithe leasmhara den tuairim nach bhfuil Rialachán GTE-F ag tabhairt aghaidh go hiomlán ar phríomhcheisteanna amhail comhtháthú níos doimhne an fhuinnimh in-athnuaite, éifeachtúlacht fuinnimh a fheabhsú agus athrú aeráide a mhaolú. Dhírigh an t‑ionchur ar neamhréireanna áirithe idir Rialachán GTE-F agus beartais nó tionscnaimh eile ar leibhéal an Aontais amhail an Comhaontú Glas don Eoraip / an Straitéis Fhadtéarmach um Dhícharbónú. Mar fhreagairt ar na dúshláin sin, measadh gur ábhartha iad na catagóirí bonneagair seo a leanas lena gcuimsiú i gcreat GTE-F: bonneagair hidrigine agus eangacha cliste dáileacháin le haghaidh an gháis, cumhacht a dhéantar as gás, gréasán fuinnimh chun tacú le bonneagair lochtaithe leictrigh nó athbhreoslaithe hidrigine, agus gréasán fuinnimh i dtionscadail hibrideacha gaoithe amach ón gcósta. Mar sin féin, ba mheasctha an tacaíocht a léiríodh, ó eagraíochtaí neamhrialtasacha go sonrach, i leith bonneagar tiomanta hidrigine, eangacha cliste gáis agus teicneolaíochtaí lena ndéantar cumhacht as gás. Léirigh páirtithe leasmhara, go háirithe an tsochaí shibhialta, eagraíochtaí neamhrialtasacha agus comhlachais tionscadail leictreachais, leibhéal measartha íseal tacaíochta le haghaidh ghréasáin CO2 agus le haghaidh stóráil CO2 go háirithe. Mar sin féin, nuair a rinneadh tuilleadh anailíse ar an ionchur a fuarthas maidir le gréasáin CO2 a chuimsiú mar chatagóir bonneagair, léiríodh gur beag an fhianaise a bhí ann chun gréasáin CO2 a bhaint de Rialachán GTE-F. Maidir le rialachas agus ról gníomhaithe éagsúla, d’iarr páirtithe leasmhara ar ról na ENTSOanna a lagú agus, san am céanna, ról oibreoirí córais daileacháin (OCDanna) agus páirtithe leasmhara eile amhail eagraíochtaí neamhrialtasacha a neartú. Cé go bhfuil nósanna imeachta um dheonú ceadanna níos giorra ó tháinig Rialachán GTE-F i bhfeidhm, tá a n‑éifeachtacht ag brath go mór ar an gcur chun feidhme náisiúnta, faoi mar a thug páirtithe leasmhara éagsúla le fios. Cé gur cúis amháin leis seo iad nósanna imeachta náisiúnta atá casta i gcónaí, is cúiseanna eile a chuireann síneadh le tréimhsí ceadaithe iad saincheisteanna comhshaoil a bhaineann le tionscadail leasa choitinn agus cur i gcoinne an phobail a thionscnaíonn cásanna cúirte fadálacha in aghaidh na dtionscadal. Is cosúil gur méadaíodh an fheasacht atá ann ar thionscadail leasa choitinn agus gur feabhsaíodh rannpháirtíocht an phobail agus muinín as an bpróiseas mar gheall ar na ceanglais maidir le comhairliúchán poiblí faoin GTE-F. Mar sin féin, is cosúil gur beag tionchar atá ag na forálacha ar ghlacadh an phobail a mhéadú, rud atá mar thoradh, den chuid is mó, ar an easpa faisnéise (cothrom le dáta) a mheastar a bheith ann ar na riachtanais bhonneagair agus ar an easpa aiseolais ar dhearadh na dtionscadal. An cur chuige a tugadh isteach leis an GTE-F chun costais a roinnt idir na Ballstáit d’fhonn tionscadail a raibh tairbhí thar theorainneacha ag baint leo a chumasú, is é sin an sásra um leithdháileadh costas trasteorann, meastar den chuid is mó gur tugadh aghaidh ar an éagothroime idir costais agus tairbhí a bhí ann roimhe sin de thoradh an tsásra sin. Léiríodh gur féidir le sásraí um leithdháileadh costas trasteorann a bheith éifeachtach i gcásanna áirithe, cé go bhfuil fachtóirí ann a laghdaíonn sásamh na bpáirtithe leasmhara leis an bpróiseas amhail luacháil an tsásra agus a chasta atá sé sonraí a fháil, an t‑am breise atá ann sular féidir cinneadh infheistíochta a dhéanamh agus easpa torthaí soiléire ar féidir cinneadh a dhéanamh ar a mbun. Tá comhaontú forleathan i measc na bpáirtithe leasmhara go bhfuil breisluach an Aontais ag baint le Rialachán GTE-F agus nárbh fhéidir na torthaí a ghabhann leis a bhaint amach ag na Ballstáit agus iad ag gníomhú astu féin. Léirigh mórchuid den mhéid céanna go bhfuil gá fós ann le gníomhaíocht ar leibhéal an Aontais maidir leis na saincheisteanna a dtugann Rialachán GTE-F aghaidh orthu. Thairis sin, creideann formhór na bhfreagróirí gur mó iad na tairbhí ná na costais a bhaineann le Rialachán GTE-F. •Bailiú agus úsáid saineolais Baineann an togra agus an measúnú tionchair foluiteach leas as fianaise ón meastóireacht a rinneadh ar Rialachán 347/2013 maidir le treoirlínte le haghaidh gréasáin thras-Eorpacha fuinnimh, idir ionchur ó na páirtithe leasmhara agus na comhairliúcháin chuimsitheacha a rinneadh maidir leis sin, mar aon leis an athbhreithniú litríochta, anailís ar phunann na dtionscadal leasa choitinn agus samhaltú. Mar chuid den athbhreithniú litríochta, féachadh ar na torthaí ó shraith staidéar a rinneadh ar phríomhghnéithe Rialachán GTE-F, torthaí ó mheastóireacht lártéarma a rinneadh ar Rialachán GTE-F mar aon le meastóireachtaí agus measúnuithe a rinneadh faoi chuimsiú tionscnamh ábhartha eile ón gCoimisiún. Mar chuid den anailís, féachadh freisin ar chonclúidí foirmiúla a glacadh faoi chuimsiú fhóraim na bpáirtithe leasmhara maidir le bonneagar fuinnimh agus an beartas a bhaineann leis. Chomh maith leis sin, tugadh an aird chéanna ar na tuarascálacha comhdhlúithe faireacháin bliantúla ó Ghníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh (ACER) maidir leis an dul chun cinn atá déanta i dtionscadail leasa choitinn leictreachais agus gáis, tionscadail acmhainneachta incrimintí agus pointí teagmhála fíorúla mar aon le nuashonruithe eile maidir le cinntí i leith leithdháileadh costas trasteorann agus dreasachtaí bunaithe ar riosca atá sonrach do thionscadal ar leith. •Measúnú tionchair

De bhun na dtreoirlínte um Rialáil Níos Fearr, rinne an Coimisiún Measúnú Tionchair ar roinnt roghanna beartais. Chun tacú leis an obair sin rinneadh comhairliúchán struchtúrtha laistigh den Choimisiún trí Ghrúpa Stiúrtha Idirsheirbhíse. Cuireadh an measúnú tionchair faoi bhráid an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála (RSB), agus pléadh leis an mBord é. Rinne RSB moltaí ina chéad tuairim (dhiúltach) an 25 Meán Fómhair 2020 agus tugadh aghaidh orthu go sonrach leis na bearta seo a leanas: (i) tuilleadh soiléiriú a dhéanamh ar an gcúlra agus ar phríomhghnéithe an Rialachán GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair, (ii) béim a leagan ar phríomhchonclúidí na meastóireachta ar rudaí ar éirigh leo agus ar rudaí nár éirigh leo sa Rialachán GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair agus iad a nascadh go córasach le sainmhíniú na faidhbe, iii) tuilleadh soiléiriú a dhéanamh ar shainmhíniú na faidhbe chun míniú níos fearr a thabhairt ar an mbealach a mbaineann creat GTE-F le comhthéacs beartais nua an Chomhaontaithe Ghlais agus ar an mbealach a mbaineann na cuspóirí agus na roghanna leis na fadhbanna agus na bunchúiseanna, iv) míniú níos fearr a thabhairt ar an bhfáth a meastar go bhfuil an pacáiste de roghanna tosaíochta ar an mbealach is fearr chun aghaidh a thabhairt ar na fadhbanna a sainaithníodh (agus béim a leagan ar roghanna malartacha féideartha), agus v) táscairí ratha a shonrú. Ba dhearfach an dara tuairim a d’eisigh an Bord um Ghrinnscrúdú Rialála an 1 Nollaig agus bhí forchoimeádais inti a dtugadh aghaidh orthu go sonrach leis na bearta seo a leanas: (i) tuilleadh soiléiriú a dhéanamh ar an raon feidhme agus ar an cuspóir éagsúil atá ag Rialachán GTE-F agus ag an Rialachán maidir le Tacsanomaíocht, ii) míniú a thabhairt ar an mbealach a ndéanfar roghnúchán na dtionscadal leasa choitinn a ailíniú le cuspóirí beartais an Aontais, lena n‑áirítear an Comhaontú Glas, de thoradh thionchair chomhcheangailte na n‑athruithe atá beartaithe, iii) tuilleadh soiléiriú a dhéanamh ar an bhfáth a meastar go bhfuil an pacáiste de roghanna tosaíochta ‘slán i bhfad na haimsire’, agus iv) míniú níos fearr a thabhairt ar an mbealach a bhfuil cur chun feidhme agus forfheidhmiú náisiúnta ríthábhachtach chun aghaidh a thabhairt ar mhoilleanna ar dheonú ceadanna, agus ar an mbealach ar féidir leis an rogha thosaíochta cabhrú le cur chun feidhme tráthúil na dtionscadal leasa choitinn. I rith na hoibre le haghaidh an mheasúnaithe tionchair, féachadh ar réimse beart ar fud gach réimse chun aghaidh a thabhairt ar na fadhbanna agus na bunchúiseanna arna sainaithint d’fhonn cuspóirí an tionscnaimh a bhaint amach. Tar éis measúnú a dhéanamh ar éifeachtacht, éifeachtúlacht, comhleanúnachas agus comhréireacht na mbeart, cinneadh go raibh pacáiste de roghanna tosaíochta ar an mbealach is fearr chun cur leis na cuspóirí arna leagan amach. Áirítear sa phacáiste de roghanna tosaíochta na príomhfhorálacha seo a leanas: ·Nuashonrú a dhéanamh ar chritéir incháilitheachta le haghaidh eangacha cliste leictreachais ·Bonneagar gáis nádúrtha a eisiamh ach hidrigin, cumhacht a dhéantar as gás agus eangacha cliste gáis a chuimsiú ·Tionscadail leasa choitinn a chuimsiú ·Pleananna comhtháite maidir le forbairt amach ón gcósta ·Rialachas agus inbhuanaitheacht neartaithe ·Dlús a chur le cur chun feidhme na dtionscadal ·Ionad ilfhreastail in aghaidh an imchuach farraige le haghaidh tionscadail in-athnuaite amach ón gcósta ·Costais iomlána infheistíochta a chuimsiú Maidir le raon feidhme iomlán GTE-F, is ceist thábhachtach é bonneagar gáis nádúrtha a choimeád mar chatagóir bonneagair incháilithe nó gan é a choimeád. Bunaithe ar an anailís i ranna 6 agus 7 den mheasúnú tionchair, dealraíonn sé gurb é an cur chuige is éifeachtaí agus is comhleanúnaí bonneagar gáis miotáin a eisiamh. San am céanna, meastar go bhfuil údar cuí le bonneagar hidrigine a chuimsiú i raon feidhme an chreat GTE-F toisc go bhfuil coinne leis go mbeidh ról méadaithe aige maidir le dícharbónú earnálacha áirithe agus go bhféadfaí í a mhalartú thar theorannacha. I dteannta a chéile, áiritheofaí leis na hathruithe sin go gcuimseofaí sa GTE-F amach anseo na catagóirí bonneagair uile sin a bhfuil gá leo chun cuspóirí fuinnimh agus aeráide an Aontais a bhaint amach i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, go háirithe na spriocanna le haghaidh 2030/50. Maidir leis an gcur chuige a bheidh ann amach anseo i leith pleanáil bonneagair, ní léir go bhfuil údar cuí le hathrú ó bhonn a dhéanamh ar phleanáil bonneagair i bhfianaise a lú is a bheadh na tairbhí breise a bhainfí as agus i bhfianaise an mhéadaithe shuntasaigh ar chostais idirbhearta a chruthódh sé, rudaí a laghdódh éifeachtúlacht agus a d’fhéadfadh a bhaint d’éifeachtacht na hionstraime i gcomparáid leis an gcur chuige atá ann faoi láthair a neartú. Mar sin féin, i bhfianaise na sonraíochtaí ó thaobh cúrsaí mar atá siad faoi láthair agus an rannchuidithe a bhfuiltear ag súil leis ó thaobh na gcuspóirí fadtéarmacha i leith fuinnimh agus na haeráide, dealraítear go bhfuil údar cuí le hathrú níos radacaí a dhéanamh ar eangacha amach ón gcósta. Leis na roghanna a bhaineann le ‘eangacha amach ón gcósta’ agus ‘pleanáil bonneagair thrasearnála’, cuirfear feabhas ar rialachas agus ar an gcreat um phleanáil bonneagair chun go mbeifear in ann na tionscadail is gá le haghaidh an aistrithe fuinnimh agus na spriocanna aeráide a shainaithint i gcomhréir leis an acmhainneacht in-athnuaite amach ón gcósta a bhaineann le gach imchuach farraige agus le cosaint an chomhshaoil agus úsáidí eile na farraige. Tá dhá phríomhfheabhas ann: Sa chéad dul síos, tabharfar isteach plean comhtháite maidir le forbairt gréasáin le haghaidh bonneagair amach an gcósta, plean atá bunaithe ar ghealltanais chomhpháirteacha na mBallstát i leith an mhéid fuinnimh in-athnuaite amach an gcósta a mbainfear as gach imchuach farraige (cur chuige ón mbarr aníos le haghaidh pleanáil amach ón gcósta); sa dara dul síos, déanfar coigeartú ar róil na bpríomhghníomhaithe atá páirteach i bhforbairt an phlean deich mbliana maidir le forbairt gréasáin mar aon le formhaoirseacht neartaithe ón gCoimisiún agus ó ACER ar na ENTSOanna. Comhlánóidh roghanna beartais maidir le ‘ceadú’ agus ‘cóir rialála’ na feabhsaithe seo chun forbairt thráthúil na dtionscadal leasa choitinn arna sainaithint a éascú: a) tabhairt isteach ionaid ilfhreastail le haghaidh bonneagar amach an gcósta in aghaidh an imchuach farraige, b) rochtain ar nósanna imeachta cúirte práinneacha, más ann dóibh, agus c) costais iomlána infheistíochta a chuimsiú sa leithdháileadh costas trasteorann. Sa bhreis ar na hathruithe a bhaineann go sonrach le heangacha amach ón gcósta, beidh feidhm ag na hathruithe maidir le raon feidhme Rialachán GTE-F athbhreithnithe agus leis na catagóirí bonneagair incháilithe uile. Ar deireadh, leathnófar na tairbhí a luaitear thuas chun tionscadail a nascann an tAontas le tríú tíortha a chumhdach toisc go bhfuiltear ag súil leis go mbeidh ról méadaithe acu ó thaobh na gcuspóirí aeráide a ghnóthú. Sa bhreis air sin, tá roinnt roghanna teicniúla (féach Iarscríbhinn 9 a ghabhann leis an measúnú tionchair) mar chuid den phacáiste beartais: dlús a chur leis an bpróiseas ceadaithe, trédhearcacht na dtionscadal leasa choitinn a mhéadú, an deis a thabhairt do thionscadail eangaí cliste leithdháileadh costas trasteorann a fháil, forálacha an leithdháilte costas trasteorann a shoiléiriú, agus dreasachtaí infheistíochta a nuashonrú. Thairis sin, ní bheidh píblínte ola agus mórbhealaí leictreachais ina gcatagóirí bonneagair ná ina réimsí téamacha a thuilleadh. Tá an measúnú tionchair ag brath ar chur chuige cáilíochtúil den chuid is mó. Níorbh fhéidir an tionchar ar gach rogha a mheas mar gheall ar an easpa sonraí a bhaineann go sonrach le tionscadal, go háirithe i gcás na gcatagóirí nua bonneagair. Thairis sin, is feabhais de réir a chéile iad na hathruithe beartaithe ar an gcreat atá ann faoi láthair, agus meastar go n‑oibríonn sé go sásúil. Má dhéantar raon feidhme na hionstraime a oiriúnú trí dheimhin a dhéanamh de go bhfuil na catagóirí bonneagair comhsheasmhach leis an gcuspóir aeráidneodrachta, laghdófar astaíochtaí gás ceaptha teasa, agus tacófar leis sin le pleanáil chomhtháite bonneagair atá optamach agus éifeachtúil, rud a íoslaghdóidh an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ar an gcomhshaol chomh maith. Chomh maith leis sin, má chuirtear dlús leis an bpróiseas deonaithe ceadanna, is tapúla a chuirfear tionscadail lárnacha chun feidhme, agus is tapúla a gheofar na tairbhí socheacnamaíocha agus comhshaoil dá bharr. Leis an measúnú tionchair, sainaithníodh na spriocghrúpaí lárnacha seo a leanas a mbeidh tionchar ag an tionscnamh seo orthu: Saoránaigh agus tomhaltóirí Eorpacha, eagraíochtaí neamhrialtasacha, Rialtóirí an Aontais Eorpaigh, Údaráis Rialála Náisiúnta, Údaráis Náisiúnta Inniúla agus a n‑ionadaithe áitiúla agus réigiúnacha, na Líonraí Eorpacha d’Oibreoirí Córais Tharchurtha (an ENTSO le haghaidh Leictreachais agus an ENTSO le haghaidh Gáis), eagraíochtaí brainse OCD, tionscnóirí tionscadail lena n‑áirítear Oibreoirí Córais Tharchurtha, táirgeoirí nó tionscal fuinnimh, lucht léinn agus saineolaithe téamacha. Baineann tairbhí díreacha an phacáiste de roghanna beartais tosaíochta le laghduithe ar astaíochtaí gás ceaptha teasa agus éifeachtúlacht fheabhsaithe ar mórscála go príomha trí chur chuige níos comhordaithe i leith pleanáil bonneagair ar an leibhéal Eorpach agus ceadú cuíchóirithe le haghaidh forbairtí amach ón gcósta. Cuimsíonn na tairbhí díreacha seo tairbhí sóisialta, e.g. baineann an tsochaí i gcoitinne tairbhí as astaíochtaí gás ceaptha teasa laghdaithe agus as gnóthú an chuspóra aeráidneodrachta, chomh maith le tairbhí príobháideacha, e.g. costais riaracháin laghdaithe mar gheall ar nósanna imeachta ceadaithe atá níos giorra. Eascróidh tairbhí díreacha ó na bearta simplithe toisc go laghdófar na costais dhíreacha thréimhsiúla atá ann mar gheall ar an ualach riaracháin ó tharla go mbeidh oibleagáidí laghdaithe ann maidir le faireachán agus tuairisciú. I gcás na dtairbhí díreacha seo, is tairbhí príobháideacha iad do pháirtithe leasmhara áirithe amhail tionscnóirí tionscadail den chuid is mó. Cuimsíonn tairbhí indíreacha tairbhí earnála trí éileamh margaidh a spreagadh le haghaidh teicneolaíochtaí nuálacha áirithe, rud a d’fhéadfadh cur leis an ráta fostaíochta atá ann.

Léirigh an measúnú ar na roghanna tosaíochtaí go mbeadh tionchar dearfach ann ó thaobh leas sóisialta agus tairbhí eacnamaíocha de le haghaidh catagóirí éagsúla páirtithe leasmhara. Mar sin féin, níorbh fhéidir luach airgid a chur ar an tionchar a bhaineann leis an bpacáiste de roghanna beartais tosaíochta nó níorbh fhéidir é a mheas, mar chun é sin a dhéanamh, bheadh gá le faisnéis maidir leis an ráta úsáide le haghaidh tionscadail leasa choitinn amach anseo nó méadú margaidh le haghaidh catagóirí bonneagair atá nua nó atá ag teacht chun cinn, faisnéis nach bhfuil ar fáil agus nach féidir í a thomhais ar leibhéal cinnteachta sásúil. Tá sé tábhachtach a lua gurb é atá i gceann amháin de na critéir roghnúcháin ghinearálta le haghaidh gach tionscadail leasa choitinn go mba cheart gur mó iad na tairbhí foriomlána a d’fhéadfaí a bhaint as an tionscadal ná na costais a bhaineann leis, lena n‑áirítear san fhadtéarma. Ní thugann Rialachán GTE-F aon mhuirir rialála isteach amhail táillí, tobhaigh, cánacha, etc. Cruthaíonn an pacáiste de roghanna beartais tosaíochta costais dhíreacha ó thaobh costais chomhlíonta agus an ualaigh riaracháin de le haghaidh gnólachtaí (tionscnóirí tionscadail go príomha) agus riarachán (údaráis náisiúnta inniúla, údaráis rialála náisiúnta, an Coimisiún, ACER) ionas go gcomhlíonfar na hoibleagáidí substainteacha nó na ceanglais atá ann. Cruthaíonn cur i bhfeidhm an phacáiste de roghanna tosaíochta costais indíreacha le haghaidh saoránach/tomhaltóirí, gnólachtaí agus riarachán trí mhéadú ar tharaifí gréasáin chun infheistíochtaí sa sócmhainnbhunú rialála a mhaoiniú. Mar sin féin, is féidir le cúnamh airgeadais SCE an tionchar ar tharaifí gréasáin a laghdú i gcás ina léiríonn tionscadal leasa choitinn seachtrachtaí suntasacha ó thaobh chinnteacht an tsoláthair, dlúthpháirtíochta, nó nuálaíochta de. Níorbh fhéidir na costais sin a mheas i gcás gach gnímh ag an bpointe seo ach meastar nach bhfuil siad suntasach. Bheadh na costais bhreise imeallach i gcomparáid leis na costais atá ann faoi láthair. Maidir le costais fhorfheidhmithe bhreise ar an leibhéal náisiúnta nó ar leibhéal an Aontais, braithfidh sé ar an gcur chun feidhme. •Oiriúnacht rialála agus simpliú Is é is aidhm do Rialachán GTE-F athbhreithnithe oibleagáidí tuairiscithe a laghdú trí shineirgí a aimsiú idir tuairisciú na n‑údarás inniúil agus na dtionscnóirí tionscadail. Chun trédhearcacht agus rochtain na nGrúpaí Réigiúnach ar an stádas cuir chun feidhme tionscadail is déanaí a choimirciú agus coigiltis ar chostais athfhillteacha a dhéanamh san am céanna, d’fhéadfaí tuarascáil bhliantúil na n‑údarás inniúil a chomhcheangal le tuarascáil na dtionscnóirí tionscadail. Sa dara dul síos, laghdófar oibleagáidí faireacháin ACER go dtí tuairisciú débhliantúil in am don mheasúnú ar na tionscadail leasa choitinn nua is iarrthóir, rud a chruthóidh gnóthachain éifeachtúlachta de thuairim agus 20 % d’ualach oibre ACER ó thaobh tuairiscithe de, rud a bheadh coibhéiseach le coigiltis bhliantúla de EUR 60 000 (nó 0.4 FTE in aghaidh na bliana). Sa tríú dul síos, le Rialachán GTE-F athbhreithnithe, beifear in ann an réamhchomhairliúchán roimh sheoladh an nóis imeachta cheadaithe le haghaidh tionscadail leasa choitinn a dhéanamh roghnach má tá sé cumhdaithe cheana féin faoi rialacha náisiúnta, faoi chaighdeáin atá mar an gcéanna nó níos airde ná na cinn i Rialachán GTE-F. Rannpháirtíocht an phobail agus teagmháil le pobail áitiúla agus páirtithe leasmhara a bhfuil tionchar ag tógáil tionscadail leasa choitinn orthu, déanfar an rannpháirtíocht agus an teagmháil sin a choimirciú agus san am céanna seachnófar oibleagáidí a chuirfeadh leis na nósanna imeachta náisiúnta atá ann cheana féin. Sa cheathrú dul síos agus ar deireadh, molann na forálacha nua na tionscadail leasa choitinn atá ann faoi láthair a chuimsiú ar bhealach simplithe sna Pleananna Deich mBliana maidir le Forbairt Gréasáin, i gcás inar féidir le tionscadail atá ar an liosta Aontais de thionscadail leasa choitinn cheana féin tairbhe a bhaint as a gcuimsiú uathoibríoch sna pleananna amach anseo, tar éis dóibh na sonraí riaracháin agus teicniúla is gá a thabhairt do phróiseas an phlean deich mbliana agus ar choinníoll nach n‑athraíonn na sonraí sin. Ní shainaithnítear aon tionchar díreach ó thaobh comhlíonta nó costais riaracháin de le haghaidh fiontair bheaga nó mheánmhéide (FBManna). D’fhéadfadh FBManna tairbhe a bhaint as tuilleadh iomaíochais sna réimsí teicneolaíochta sin a áireofar nó a neartófar sa chreat GTE-F amach anseo (e.g. tionscal an fhuinnimh in-athnuaite, seirbhísí digiteacha, nó hidrigin). Tá an tionscnamh seo comhleanúnach leis an Margadh Aonair Digiteach agus le straitéis an Aontais um shonraí. •Cearta bunúsacha Ní mheastar go mbeidh tionchar ag an togra seo ar chearta bunúsacha. 4.IMPLEACHTAÍ BUISÉADACHA Baineann an impleacht bhuiséadach atá ag an togra seo le hacmhainní na Gníomhaireachta um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh (ACER). Glacfaidh ACER freagracht bhreise air féin ó thaobh formhaoirseacht ar an bPlean Deich mBliana maidir le bhForbairt Gréasáin. Chuige sin tá gá le líon teoranta acmhainní breise (1 FTE breise, féach an Ráiteas Airgeadais Reachtach). 5.EILIMINTÍ EILE •Pleananna cur chun feidhme, agus socruithe faireacháin, meastóireachta agus tuairiscithe Ag cur leis na próisis atá ann cheana chun faireachán a dhéanamh ar shonraí ó thuarascálacha rialta a ullmhaíonn na tionscnóirí tionscadail agus na rialtóirí náisiúnta, forbraíodh roinnt táscairí chun gnóthú gach cuspóra shonraigh de chuid Rialachán GTE-F athbhreithnithe a thomhais. Déanfar faireachán agus meastóireacht ar fhíorthionchar na reachtaíochta in aghaidh sraith táscairí atá ceaptha chun a bheith in oiriúint do na cuspóirí beartais sonracha atá le gnóthú tríd an reachtaíocht. Sa bhreis air sin, déanfar ceithre chuspóir oibríochtúla a bhaineann leis an bpacáiste de roghanna beartais a thomhais in aghaidh sraith táscairí. Déanfar faireachán ar na sonraí uile ar bhonn tuarascálacha rialta ó na tionscnóirí tionscadail agus na rialtóirí náisiúnta. Ba cheart athbhreithniú a dhéanamh ar éifeachtúlacht na reachtaíochta nua in 2026, nuair ba cheart don dara próiseas roghnúcháin le haghaidh tionscadal leasa choitinn faoin gcreat nua a bheith curtha i gcrích. •Doiciméid mhíniúcháin (le haghaidh treoracha) Déanfar an Rialachán a chur chun feidhme go díreach agus go haonfhoirmeach sna Ballstáit agus níl gá le Doiciméad Míniúcháin dá bhrí sin.

•Míniúchán mionsonraithe ar fhorálacha sonracha an togra I gCaibidil I den Rialachán athbhreithnithe, déantar achoimre ar na cuspóirí ginearálta, ábhar agus raon feidhme na gcatagóirí nua bonneagair go sonrach a bhfuil athbhreithniú déanta orthu chun an cuspóir ginearálta a léiriú, cuspóir arb é is aidhm dó forbairt thráthúil bonneagar leordhóthanach fuinnimh a éascú ar fud an Aontais agus ina chomharsanacht d’fhonn cuspóirí fuinnimh agus aeráide an Aontais a ghnóthú i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, go háirithe maidir le spriocanna 2030/50 lena n‑áirítear an cuspóir aeráidneodrachta, mar aon le comhtháthú an mhargaidh, iomaíochas agus cinnteacht an tsoláthair ar an gcostas is lú do thomhaltóirí agus gnólachtaí. Rinneadh nuashonrú ar Airteagail reatha 2(7), 4(2)(c), 4(4) agus ar Iarscríbhinní reatha I, II, IV a shainmhíníonn na critéir le haghaidh eangacha cliste leictreachais chun athrú teicneolaíochta a léiriú agus ionas go gcuimseofar eilimintí maidir le gnéithe nuálaíochta agus digiteacha a d’fhéadfaí a mheas i measc an trealaimh nó na suiteála le haghaidh eangacha cliste. Léiríonn an coigeartú a rinneadh ar na critéir roghnúcháin raon feidhme leathnaithe na n‑eangacha cliste leictreachais. Ina theannta sin, rinne tuilleadh soiléiriú ar an ról atá ag na tionscnóirí tionscadail. Ba cheart go gcabhródh teicneolaíochtaí eangaí cliste le feabhas a chur ar thacaíocht an chórais fuinnimh d’athluchtú ardacmhainneachta trasteorann d’fhonn cabhrú le dícharbónú na n‑earnála iompair. Na forálacha maidir le gnéithe a bhaineann leis an ngás nádúrtha a chuimsiú i raon feidhme GTE-F, go sonrach Airteagal 4 agus Iarscríbhinní I, II, IV, léiríonn siad anois na feabhsuithe suntasacha atá ann ó thaobh chinnteacht an tsoláthair de a bhuí le cur chun feidhme bheartas GTE-F go nuige seo. Faoi na 2020idí luatha, nuair a bheidh na tionscadail leasa choitinn gáis i bhfeidhm, na tionscadail sin atá á dtógáil faoi láthair, ba cheart go bhfaigheadh an Eoraip eangach gháis a bheidh nasctha mar is ceart agus seasmhach ó thaobh suaite de, agus beidh rochtain ag gach Ballstát ar thrí fhoinse gháis ar a laghad. Ó tharla go meastar go mbeidh laghdú suntasach ar an éileamh ar an ngás nádúrtha amach anseo i gcomhréir le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais, ní theastaíonn tacaíocht trí bheartas GTE-F ó bhonneagar gáis nádúrtha a thuilleadh. Ar an taobh eile, léiríonn GTE-F athbhreithnithe an tírdhreach gáis athraithe ina mbeidh ról méadaithe ag gáis in-athnuaite agus íseal-charbóin in Airteagail 2, 4 agus in Iarscríbhinní I, II, IV trí chatagóir nua bonneagair a chruthú le haghaidh eangacha cliste gáis. Thacódh sé sin le hinfheistíochtaí ar leibhéal an leithdháilte nó an tarchuir chun gáis ghlasa a chomhtháthú (bithghás agus bithmheatán de ghnáth ach hidrigin chomh maith) sa ghréasán agus chabhródh sé leis an gcóras níos casta a éireoidh as sin a bhainistiú agus leas á bhaint as teicneolaíochtaí nuálacha. Is é a bheidh sna tionscadail is iarrthóir réimse infheistíochtaí atá dírithe ar ghréasán gáis áirithe a dhícharbónú agus a dhéanamh ‘níos cliste’. Chun tacú le riachtanais dícharbónaithe na n‑earnálacha a bhfuil sé deacair srian a chur leo, áireofar sa GTE-F gréasáin nua atá tiomnaithe do hidrigine, a bhfuil cuspóir athraithe agus tábhacht trasteorann acu (lena n‑áirítear píblínte traschuir hidrigine agus an trealamh a bhaineann leis sin amhail comhbhrúiteoirí, áiseanna stórála agus áiseanna le haghaidh hidrigin leachtaithe) agus áiseanna le haghaidh cumhacht a dhéantar as gás os cionn tairseach áirithe a bhfuil tábhacht trasteorann acu (i.e. tá sé d’aidhm acu ar a laghad dhá Bhallstát a sholáthar). Beidh léiriú iomchuí ar ghréasáin hidrigine i bpleananna uile-Aontais deich mbliana maidir le forbairt gréasáin a ullmhaíonn an Líonra Eorpach d’Oibreoirí Córais Tharchurtha Gáis. Cuireadh critéir ghinearálta roghnúcháin nua le hAirteagal 4(2) ionas go léireofar cuimsiú na dtionscadal comhleasa i raon feidhme an Rialacháin i gcás inar féidir leo glantairbhí socheacnamaíocha suntasacha a léiriú le haghaidh ar a laghad dhá Bhallstát agus ar a laghad tríú tír amháin. Bheadh tionscadail den chineál sin incháilithe le bheith curtha san áireamh sa liosta Aontais má chomhlíonann siad coinníollacha an chomhfhogasaithe rialála leis an Aontas agus má léirítear go dtacóidh siad le cuspóirí foriomlána fuinnimh agus aeráide an Aontais ó thaobh chinnteacht an tsoláthair agus dícharbónú de. Ní áireofar píblínte trasteorann ola sa Rialachán a thuilleadh ó tharla nach bhfuil siad i gcomhréir le cuspóirí fadtéarmacha dícharbónaithe an Chomhaontaithe Ghlais. I gCaibidil II déantar achoimre ar na forálacha maidir leis an bpróiseas lena n‑ullmhaítear na liostaí Aontais de thionscadail leasa choitinn sna Grúpaí Réigiúnacha, na critéir roghnúcháin, agus an faireachán ar chur chun feidhme na dtionscadail. Cumhdaíonn critéir roghnúcháin na dtionscadal critéar riachtanach inbhuanaitheachta anois le haghaidh gach catagóir bonneagair mar aon le critéar amháin eile ar a laghad (comhtháthú margaidh, cinnteacht an tsoláthair, iomaíocht) ag céim roghnúcháin na dtionscadal ionas go n‑áiritheofar an comhleanúnachas le forbairt riachtanais bhonneagair an Aontais agus leis na cuspóirí dícharbónaithe. Sa bhreis air sin, an dul chun cinn atá déanta ag an tionscadal mar aon le fianaise i leith trédhearcachta agus oibleagáidí tuairiscithe, measfaidh an grúpa réigiúnach iad anois mar chuid den phróiseas roghnúcháin le haghaidh na dtionscadal leasa choitinn. Is é is aidhm do na forálacha nua i gCaibidlí II agus IV feabhas a chur ar phleanáil bonneagair le haghaidh comhtháthú córais fuinnimh. Chuige sin, neartaíonn GTE-F athbhreithnithe rialachas an phlean uile-Aontais deich mbliana maidir le forbairt gréasáin, rud atá ina bhonn chun tionscadail leasa choitinn a shainaithint i gcatagóirí an leictreachais agus an gháis. Tá ról tábhachtach ag na ENTSOanna agus ag oibreoirí córais tharchurtha sa phróiseas, tá gá le tuilleadh grinnscrúdaithe chun muinín as an bpróiseas a fheabhsú, go háirithe a mhéid a bhaineann le cásanna a shainmhíniú le haghaidh an ama amach anseo, bearnaí agus scrogaill fhadtéarmacha sa bhonneagar a shainaithint agus measúnú a dhéanamh ar thionscadail ar leith. Dá bhrí sin, i bhfianaise an ghá atá ann le bailíocht neamhspleách, ba cheart ról níos mó a bheith ag an nGníomhaireacht um Chomhar idir Rialaithe Fuinnimh (‘an Ghníomhaireacht’) agus ag an gCoimisiún sa phróiseas. Is é is aidhm d’fhorálacha faoi Chaibidil III nósanna imeachta ceadaithe le haghaidh tionscadail leasa choitinn a ghiorrú chun moilleanna ar thionscadail lena n‑éascaítear an t‑aistriú fuinnimh a sheachaint. Mar sin, éilíonn GTE-F athbhreithnithe ar údaráis inniúla comhoibriú le chéile agus sineirgí le tíortha comharsanachta a aimsiú nuair atá a lámhleabhar nóis imeachta á fhorbairt acu mar aon le ceanglais bhreise nó leasuithe reachtacha a sheachaint le linn an phróisis deonaithe ceadanna agus solúbthacht a léiriú ó thaobh chur i bhfeidhm na gcéimeanna ceadaithe, ag brath ar an gcatagóir bonneagair, d’fhonn dlús a chur le tréimhse fhoriomlán an cheadaithe nó chun í a ghiorrú. Le GTE-F athbhreithnithe, tugtar isteach ‘ionad ilfhreastail amach ón gcósta’ chun an próiseas ceadaithe a shimpliú agus a bhrostú le haghaidh eangacha fuinnimh in-athnuaite amach ón gcósta, ionad a bheidh ina thaisclann le haghaidh staidéir ar an imchuach farraige atá ann cheana agus léarscáileanna de, d’fhonn an próiseas ceadaithe le haghaidh tionscadail leasa choitinn aonair a éascú agus na cinntí cuimsitheacha i leith na dtionscadal sin a eisiúint. Chun an gá le roinnt comhairliúcháin a dhéanamh ag céim luath a sheachaint, ba cheart don réamhchomhairliúchán a bheith roghnach má tá sé cumhdaithe cheana féin faoi rialacha náisiúnta, faoi chaighdeáin atá mar an gcéanna nó níos airde ná na cinn atá sa Rialachán GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair. Faoi GTE-F athbhreithnithe, bheadh ar na Ballstát a áirithiú go mbeadh feidhm ag nósanna imeachta dlíthíochta brostaithe maidir le tionscadail leasa choitinn faoi reachtaíochtaí náisiúnta (más ann dóibh). Ar an gcaoi chéanna, neartaíonn na forálacha nua an oibleagáid trédhearcachta atá ar na tionscnóirí tionscadail, mar úinéir na faisnéise maidir le cur chun feidhme na dtionscadal leasa choitinn, chun leathanaigh ghréasáin tiomnaithe a fhoilsiú agus a nuashonrú i dteangacha uile na mBallstát a dtéann na tionscadail leasa choitinn tríothu nó a bhfuil tionchar ag na tionscadail sin orthu. Thairis sin, tá oibleagáid ar an tionscnóir tionscadail aird a thabhairt ar na tuairimí arna gcur in iúl sna comhairliúcháin phoiblí agus an bealach ina bhfuil sin déanta aige a léiriú. Foilseoidh an tionscnóir tionscadail ar a shuíomh gréasáin tuarascáil ina léireofar conas a cuireadh na tuairimí a cuireadh in iúl sna comhairliúcháin phoiblí san áireamh trí léiriú a thabhairt ar na leasuithe a rinneadh ar shuíomh, bealach agus dearadh an tionscadail nó údar cuí a thabhairt maidir le cén fáth nár cuireadh na tuairimí sin san áireamh. Tacaíonn na forálacha faoi Chaibidil V leis an ngá le forbairt na heangaí atá ag teastáil le haghaidh an mhéadaithe shuntasaigh ar ghiniúint leictreachais ó eangacha amach ón gcósta le haghaidh foinsí in-athnuaite fuinnimh. Áiritheoidh GTE-F pleanáil agus forbairt chomhordaithe fhadtéarmach le haghaidh eangacha leictreachais amach ón gcósta agus intíre sa chaoi go n‑athrófar ó chur chuige tionscadail ar thionscadal agus go ndéanfar tionchar comhshaoil agus aeráide a íoslaghdú san am céanna. Chun úsáid iomchuí na n‑uirlisí leithdháilte costas agus dreasachtaí rialála a áirithiú, i gCaibidil VI déantar athbhreithniú ar na forálacha atá i bhfeidhm faoi láthair chun an tsoiléireacht agus an trédhearcacht a mhéadú i leith leithdháileadh costas thar theorainneacha agus chun dlús a chur le hinfheistíocht i mbonneagar trasteorann. Mar sin, forálann an GTE-F maidir leis an oibleagáid chun na costais iomlána infheistíochta a chuimsiú sna taraifí tar éis measúnú inacmhainneachta a dhéanamh ar thomhaltóirí. I gcás tionscadal sonrach ar dócha go mbeidh rioscaí níos airde ag baint leo amhail teicneolaíochtaí traschuir le haghaidh leictreachais lena gcumasaítear comhtháthú mórscála an fhuinnimh in-athnuaite, acmhainní fuinnimh dáilte nó an fhreagairt ar an éileamh i ngréasáin idirnasctha, mar aon le tionscadail teicneolaíochta fuinnimh agus tionscadail digitithe, sin nó tionscadail a bhfuil leibhéal ard caiteachais oibríochtúil ag baint leo, ba cheart do chreata rialála dreasachtaí iomchuí comhréireacha le haghaidh infheistíochta a chur ar fáil. Leis na forálacha nua faoi Chaibidil VII, déantar nuashonrú ar incháilitheacht na dtionscadal le haghaidh cúnamh airgeadais ón Aontas do na catagóirí nua bonneagair. Cé go mbeidh tionscadail chomhleasa incháilithe le haghaidh cúnamh airgeadais ón Aontas, ní bheidh ach na hinfheistíochtaí atá lonnaithe ar chríoch an Aontais incháilithe le haghaidh cúnamh airgeadais ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa i bhfoirm deontas le haghaidh oibreacha faoi choinníollacha áirithe.

2020/0360 (COD) Togra le haghaidh

RIALACHÁN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE maidir le treoirlínte le haghaidh bonneagar tras-Eorpach fuinnimh agus lena n‑aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 TÁ PARLAIMINT NA hEORPA AGUS COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH, Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagal 172 de, Ag féachaint don togra ón gCoimisiún Eorpach, Tar éis dóibh an dréachtghníomh reachtach a chur chuig na parlaimintí náisiúnta, Ag féachaint don tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, Ag féachaint don tuairim ó Choiste na Réigiún, Ag gníomhú dóibh i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach, De bharr an mhéid seo a leanas: (1)Leagtar amach sa Teachtaireacht ón gCoimisiún an 11 Nollaig 2019, dar teideal ‘An Comhaontú Glas don Eoraip’, straitéis nua fáis arb é is aidhm di an tAontas Eorpach a chlaochlú ina shochaí chóir rathúil, ag a bhfuil geilleagar nua-aimseartha iomaíoch atá tíosach ar acmhainní, geilleagar nach mbeidh aon ghlanastaíochtaí gás ceaptha teasa ann in 2050, agus nach mbeidh an fás eacnamaíoch ceangailte le húsáid acmhainní. An teachtaireacht ón gCoimisiún maidir leis an bPlean um Sprioc Aeráide ina moltar leibhéal laghdaithe na n‑astaíochtaí gás ceaptha teasa a mhéadú go 55 % ar a laghad faoi 2030 - uaillmhian a d’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach an 11 Nollaig 2020 - agus an measúnú tionchair foluiteach dá cuid, deimhnítear leo go mbeidh an meascán fuinnimh san am atá le teacht an-éagsúil lena bhfuil ann faoi láthair agus beidh siad mar bhonn taca leis an ngá le hathbhreithniú a dhéanamh ar an reachtaíocht fuinnimh agus lena leasú más gá. Is léir nach leor na hinfheistíochtaí bonneagair atá ann faoi láthair chun bonneagar fuinnimh san am amach romhainn a athrú agus a thógáil. Chomh maith leis sin, is é is brí leis sin nach mór bonneagar a bheith i bhfeidhm chun tacú leis an aistriú fuinnimh san Eoraip, lena n‑áirítear mearleictriú, borradh a chur faoi ghiniúint an leictreachais in-athnuaite, méadú ar úsáid na ngás in-athnuaite agus ísealcharbóin, comhtháthú córais fuinnimh agus níos mó úsáide a bhaint as réitigh nuálacha. (2)I ndiaidh mholtaí an Choimisiúin mar chuid den phacáiste ‘Fuinneamh Glan do Gach Eorpach’, thángthas ar chomhaontú maidir le sprioc cheangailteach ar leibhéal an Aontais i leith fuinneamh in-athnuaite le haghaidh 2030 dar méid ar a laghad 32 % d’ídiú fuinnimh críochnaitheach agus maidir le sprioc cheannlíne ar leibhéal an Aontais i leith éifeachtúlacht fuinnimh dar méid ar a laghad 32.5 % . (3)I gComhaontú Pháras 2015 maidir leis an Athrú Aeráide, comhaontú a rinneadh tar éis an 21ú Comhdháil de na Páirtithe i gCreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Athrú Aeráide (‘Comhaontú Pháras’), leagtar amach sprioc fhadtéarmach chun an méadú ar an teocht dhomhanda a choimeád i bhfad faoi bhun 2 °C os cionn na leibhéal réamhthionsclaíoch agus chun iarrachtaí a dhéanamh í a choimeád 1.5 °C os cionn na leibhéal réamhthionsclaíoch, agus leagtar béim ar an tábhacht a bhaineann le hoiriúnú do drochthionchar an athraithe aeráide, agus sreafaí airgeadais a chur in oiriúint do chonair le haghaidh astaíochtaí ísle gás ceaptha teasa agus forbairt atá aeráid-díonach. An 12 Nollaig 2019, d’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach an cuspóir Aontas Eorpach aeráidneodrach a bhaint amach faoi 2050, i gcomhréir le cuspóirí Chomhaontú Pháras. (4)I Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Rialachán GTE-F atá i bhfeidhm faoi láthair, leagtar síos rialacha maidir le forbairt agus idir-inoibritheacht thráthúil gréasán tras-Eorpach fuinnimh chun cuspóirí bheartas fuinnimh an Chonartha ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a ghnóthú d’fhonn feidhmiú an mhargaidh inmheánaigh fuinnimh, cinnteacht an tsoláthair agus margaí fuinnimh iomaíocha san Aontas a áirithiú, d’fhonn éifeachtúlacht fuinnimh agus coigilt fuinnimh agus forbairt cineálacha nua fuinnimh agus cineálacha in-athnuaite fuinnimh a chur chun cinn, agus d’fhonn idirnascadh gréasán fuinnimh a chur chun cinn. Le Rialachán (AE) Uimh. 347/2013, cuirtear creat i bhfeidhm faoinar féidir leis na Ballstáit agus páirtithe leasmhara ábhartha oibriú le chéile i suíomh réigiúnach d’fhonn gréasáin fuinnimh a fhorbairt atá nasctha le chéile mar is ceart, rud arb é is aidhm dó réigiúin atá scoite amach faoi láthair ó mhargaí fuinnimh na hEorpa a cheangal le chéile, na hidirnaisc thrasteorann atá ann faoi láthair a neartú agus cabhrú le fuinneamh in-athnuaite a chomhtháthú. Trí na cuspóirí sin a shaothrú, cuidíonn Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 le fás atá cliste, inbhuanaithe agus uilechuimsitheach agus téann sé chun tairbhe don Aontas ar fad ó thaobh iomaíochais de agus ó thaobh comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach de. (5)Sa mheastóireacht a rinneadh ar Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 atá i bhfeidhm faoi láthair, is léir gur chuir an creat feabhas éifeachtach ar chomhtháthú ghréasáin na mBallstát agus gur spreag sé an trádáil fuinnimh, rud a thacaigh le hiomaíochas an Aontais. Thacaigh tionscadail leasa choitinn i leith leictreachais agus gáis go mór le cinnteacht an tsoláthair. I gcás an gháis, tá an bonneagar nasctha le chéile mar is ceart anois agus tá feabhas substaintiúil ar athléimneacht an tsoláthair ó bhí 2013 ann. An comhar réigiúnach i nGrúpaí Réigiúnacha nó trí leithdháileadh costas trasteorann, is bealach tábhachtach é lena ndéantar cur chun feidhme na dtionscadal a éascú. Mar sin féin, is minic nár laghdaíodh an bhearna airgeadais sa tionscadal, mar a bhí beartaithe, de bharr leithdháileadh costas trasteorann. Cé go ndearnadh formhór na nósanna imeachta ceadaithe níos giorra, i gcásanna áirithe bíonn próiseas fada fós i gceist. Ba thábhachtach an fachtóir é an cúnamh airgeadais ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE) ós rud é go rabhthas in ann rioscaí a laghdú le linn na gcéimeanna luatha i bhforbairt na dtionscadal mar gheall ar na deontais a fuarthas chun staidéir a dhéanamh, agus thug deontais le haghaidh oibreacha tacaíocht do thionscadail lena dtugtar aghaidh ar na príomhscrogaill, rud nach raibh maoiniú margaidh in ann tabhairt faoi go leordhóthanach. (6)Is ionstraim lárnach é beartas GTE-F ó thaobh margadh inmheánach fuinnimh Eorpach a fhorbairt agus tá gá leis chun cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip a ghnóthú. Chun aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050, agus chun leibhéil níos airde laghduithe ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a ghnóthú faoi 2030, beidh córas fuinnimh níos comhtháite ag teastáil ón Eoraip, rud a bheidh ag brath ar leibhéil níos airde leictrithe atá bunaithe ar fhoinsí in-athnuaite agus ar dhícharbónú na hearnála gáis. Le beartas GTE-F, is féidir a áirithiú go dtacóidh bonneagar fuinnimh an Aontais leis an aistriú fuinnimh chuig an aeráidneodracht is gá, i gcomhréir le bunphrionsabal na héifeachtúlachta fuinnimh. (7)Cé gur bailí fós den chuid is mó iad cuspóirí Rialachán (AE) Uimh. 347/2013, na hathruithe ar an gcóras fuinnimh a bhfuil coinne leo, athruithe a tharlóidh de bharr an chomhthéacs pholaitiúil nua, na spriocanna nuashonraithe le haghaidh 2030 agus sprioc 2050 i leith aeráidneodracht faoin gComhaontú Glas don Eoraip go háirithe, ní léiríonn creat GTE-F na hathruithe sin go hiomlán go fóill. I dteannta an chomhthéacs pholaitiúil nua, rinneadh forbairt thapa ar an teicneolaíocht le deich mbliana anuas. Ba cheart aird a thabhairt ar an bhforbairt sin sna catagóirí bonneagair a chumhdaítear faoin Rialachán, agus sna critéir roghnúcháin le haghaidh na dtionscadal leasa choitinn mar aon leis na conairí tosaíochtaí agus na réimsí téamacha. (8)Le Treoracha (AE) 2019/944 agus 2009/73/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle , déantar foráil maidir le margadh inmheánach fuinnimh. Cé go bhfuil dul chun cinn an-suntasach déanta ó thaobh an margadh inmheánach fuinnimh a chur i gcrích, tá feabhsúcháin le déanamh fós maidir le húsáid níos fearr a bhaint as an mbonneagar fuinnimh atá ann faoi láthair, tuilleadh méideanna fuinnimh in-athnuaite a chomhtháthú agus comhtháthú córais a bhaint amach. (9)Ba cheart bonneagar fuinnimh an Aontais a uasghrádú chun cliseadh teicniúil a chosc agus chun cur lena athléimneacht in aghaidh cliseadh den sórt sin agus in aghaidh tubaistí nádúrtha agus tubaistí de dhéantús an duine, in aghaidh éifeachtaí díobhálacha an athraithe aeráide agus in aghaidh bagairtí ar a shláine, go háirithe a mhéid a bhaineann le bonneagair ríthábhachtacha na hEorpa de bhun Threoir 2008/114/CE ón gComhairle an 8 Nollaig 2008. (10)Ba cheart bonneagar fuinnimh an Aontais a bheith athléimneach in aghaidh éifeachtaí an athraithe aeráide a mheastar a bheidh ann san Eoraip, éifeachtaí nach féidir a sheachaint d’ainneoin na n‑iarrachtaí a dhéantar iad a mhaolú. Dá bhrí sin, tá sé ríthábhachtach na hiarrachtaí a neartú maidir le hoiriúnú don athrú aeráide, forbairt seasmhachta, agus ullmhacht.

(11)Tá cinnteacht an tsoláthair mar cheann de na príomhspreagthaí taobh thiar de Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 atá i bhfeidhm faoi láthair, agus tá feabhas suntasach tagtha uirthi de bharr tionscadail leasa choitinn. Thairis sin, sa mheasúnú tionchair ón gCoimisiúin i leith na sprice aeráide, tá coinne leis go mbeidh laghdú mór ar ídiú an gháis nádúrtha toisc nach bhfuil a úsáid gan srian comhoiriúnach leis an neodracht carbóin. Ar an taobh eile, tiocfaidh méadú mór ar ídiú an bhithgháis, na hidrigine in-athnuaite agus ísealcharbóin agus breoslaí gásacha sintéiseacha i dtreo 2050. Dá bhrí sin, ní gá tacaíocht a chur ar fáil a thuilleadh do bhonneagar an gháis nádúrtha trí bheartas GTE-F. Ba cheart an tírdhreach gáis athraithe sin a léiriú nuair atá an bonneagar fuinnimh á bheartú. (12)Sa teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le comhtháthú córais fuinnimh, aithnítear an tábhacht a bhaineann le heangacha leictreachais cliste ó thaobh chuspóirí bheartas fuinnimh agus aeráide an Aontais a ghnóthú. Ba cheart forbairtí teicneolaíochta ó thaobh gnéithe nuálaíochta agus digiteacha a áireamh i measc na gcritéar le haghaidh na catagóire. Ina theannta sin, ba cheart an ról atá ag tionscnóirí na dtionscadal a shoiléiriú. I bhfianaise an mhéadaithe shuntasaigh ar an éileamh ar chumhacht a bhfuil coinne leis san earnáil iompair, go háirithe le haghaidh feithiclí leictreacha ar mhórbhealaí agus i gceantair uirbeacha, ba cheart go gcabhródh teicneolaíochtaí eangaí cliste le feabhas a chur ar thacaíocht a bhaineann leis an gcóras fuinnimh le haghaidh athluchtú ardacmhainneachta trasteorann d’fhonn tacú le dícharbónú na hearnála iompair. (13)I dTeachtaireacht ón gCoimisiún maidir le comhtháthú córais fuinnimh, leagtar béim ar an ngá atá ann le pleanáil chomhtháite le haghaidh bonneagar fuinnimh ar fud earnálacha iompróirí fuinnimh, bonneagair agus ídithe. Nuair a chuirtear bunphrionsabal na héifeachtúlachta fuinnimh i bhfeidhm agus nuair a ghlactar cur chuige iomlánach thar earnálacha ar leith, sin an chéad chéim lena gcuirtear tús le comhtháthú córais den chineál sin. Chomh maith leis sin, tugann sé aghaidh ar riachtanais dícharbónaithe na n‑earnálacha a bhfuil sé deacair srian a chur leo, earnálacha ar nós codanna áirithe tionscail nó modhanna áirithe iompair ina bhfuil dúshlán teicniúil nó eacnamaíoch ag baint le leictriú díreach faoi láthair. I measc na n‑infheistíochtaí sin tá hidrigin agus leictrealóirí agus de réir a chéile déanfar iad a chur in úsáid ar scála mór. Le Straitéis Hidrigine an Choimisiúin, tugtar tosaíocht do hidrigin a ghiniúint as leictreachas in-athnuaite, an réiteach is glaine agus is comhoiriúnaí do chuspóir aeráidneodrachta an Aontais. In idirthréimhse, áfach, bíonn gá le cineálacha eile hidrigine ísealcharbóin chun an hidrigin atá ann cheana a ionadú ar bhealach níos gasta agus chun tús a chur le barainneacht scála. (14)Thairis sin, ba é an chonclúid a baineadh as an Straitéis Hidrigine ón gCoimisiún go bhfuil gréasán bonneagair mórscála ag teastáil chun an hidrigin a úsáid mar is gá agus gur gné thábhachtach é sin a bhfuil an tAontas agus an margadh aonair, agus iad sin amháin, in ann a chur ar fáil. Faoi láthair, is beag bonneagar tiomanta atá ann chun an hidrigin a iompar agus a thrádáil thar theorainneacha. Ba cheart gurb é is mó a bheidh i mbonneagar den chineál sin acmhainní arna dtiontú ón ngás nádúrtha agus, mar chomhlánú air sin, sócmhainní nua atá tiomanta don hidrigin. Thairis sin, leagtar sprioc straitéiseach amach sa Straitéis Hidrigine maidir le hacmhainneacht leictrealaithe suiteáilte a mhéadú go 40 GW faoi 2030 d’fhonn borradh a chur faoi tháirgiúlacht na hidrigine in-athnuaite agus éascú a dhéanamh ar dhícharbónú na n‑earnálacha atá ag brath ar bhreoslaí iontaise, na hearnálacha ar nós an tionscail nó iompair. Dá bhrí sin, mar chuid de bheartas GTE-F, ba cheart bonneagar nua athchuspóra le haghaidh tarchur agus stóráil hidrigine mar aon le háiseanna le haghaidh leictrealaithe a chur san áireamh. Ba cheart bonneagar le haghaidh tarchur agus stóráil hidrigine a chur san áireamh freisin sa phlean uile-Aontais deich mbliana maidir le forbairt gréasáin ionas go mbeifear in ann measúnú cuimsitheach comhsheasmhach a dhéanamh ar na costais agus na tairbhí a bhaineann leo ó thaobh an chórais fuinnimh de, lena n‑áirítear an méid a thacaíonn siad le comhtháthú agus dícharbónú earnála, d’fhonn cnámh droma hidrigine a chruthú don Aontas. (15)Thairis sin, ba cheart catagóir nua bonneagair a chruthú le haghaidh eangacha cliste gáis chun tacú le hinfheistíochtaí lena ndéantar gáis in-athnuaite agus ísealcharbóin a chomhtháthú, gáis ar nós an bhithgháis, an bhithmheatáin, agus na hidrigine, agus chun cuidiú le bainistiú an chórais a éiríonn as sin, córas atá níos casta, trí leas a bhaint as na teicneolaíochtaí digiteacha nuálacha atá ann. (16)Le Rialachán (AE) Uimh. 347/2013, cuirtear de cheangal ar thionscadal leasa choitinn is iarrthóir a chruthú gur mór an rannchuidiú a dhéanfaidh sé le ar a laghad critéar amháin de shraith critéar sa phróiseas chun cur leis an liosta Aontais, critéir arbh fhéidir an inbhuanaitheacht a bheith ina measc cé nach gá di a bheith. Leis an gceangal sin, i gcomhréir leis na riachtanais shonracha atá ag an margadh inmheánach fuinnimh faoi láthair, bhíothas in ann tionscadail leasa choitinn a fhorbairt mar shampla, tionscadail lenar tugadh aghaidh ar na rioscaí a bhaineann le cinnteacht an tsoláthair, cé nár léirigh siad tairbhí ó thaobh inbhuanaitheachta de. Mar sin féin, i bhfianaise riachtanais bhonneagair an Aontais agus na spriocanna dícharbónaithe, ba cheart measúnú a dhéanamh ar Chonclúidí na Comhairle Eorpaí ó mhí Iúil 2020 ina leagtar amach ‘go mba cheart do chaiteachas an Aontais a bheith i gcomhréir le cuspóirí Chomhaontú Pháras agus prionsabal neamhdhíobhála an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, ar inbhuanaitheacht ó thaobh foinsí fuinnimh in-athnuaite a chomhtháthú san eangach nó ar laghdú astaíochtaí gás ceaptha teasa, de réir mar is ábhartha, chun a áirithiú go bhfuil beartas GTE-F i gcomhréir le cuspóirí bheartas fuinnimh agus aeráide an Aontais. Tugtar aghaidh ar inbhuanaitheacht ghréasáin iompair CO2 maidir lena gcuspóir dé-ocsaíd charbóin a iompar. (17)Tionscadail bhonneagair a nascann gréasáin fuinnimh an Aontais le gréasáin fuinnimh tríú tíortha, go háirithe tíortha comharsanachta agus tíortha lena bhfuil comhar sonrach i leith fuinnimh curtha ar bun ag an Aontas, ba cheart don Aontas na tionscadail sin a éascú má tá leas frithpháirteach ag baint leo agus má tá siad riachtanach le haghaidh an aistrithe fuinnimh agus chun na spriocanna aeráide a ghnóthú, agus má chomhlíonann siad sainchritéir na gcatagóirí bonneagair ábhartha de bhun an Rialacháin seo freisin. Dá bhrí sin, ba cheart do thionscadail chomhleasa a bheith mar chuid de raon feidhme an Rialacháin seo má tá na tionscadail sin inbhuanaithe agus más féidir leo glantairbhí socheacnamaíocha suntasacha a léiriú le haghaidh ar a laghad dhá Bhallstát agus ar a laghad tríú tír amháin. Bheadh tionscadail den chineál sin incháilithe le bheith curtha san áireamh sa liosta Aontais má chomhlíonann siad coinníollacha an chomhfhogasaithe rialála leis an Aontas agus má léirítear go dtacóidh siad le cuspóirí foriomlána an Aontais i leith fuinnimh agus na haeráide ó thaobh chinnteacht an tsoláthair agus dícharbónú de. Ba cheart comhréir nó cóineasú rialála den chineál sin a thoimhdiú i gcás Pháirtithe Conarthacha an Limistéir Eorpaigh Eacnamaíoch nó an Chomhphobail Fuinnimh. Sa bhreis air sin, i gcás an tríú tír lena gcomhoibríonn an tAontas ó thaobh forbairt tionscadal comhleasa de, ba cheart di amlíne den chineál céanna a éascú chun dlús a chur le cur chun feidhme na dtionscadal, agus chun bearta tacaíochta beartais eile a chur i bhfeidhm, faoi mar a shonraítear sa Rialachán seo. Dá bhrí sin, sa Rialachán seo, ba cheart tionscadail chomhleasa a mheas sa bhealach céanna agus a mheastar tionscadail leasa choitinn, agus gach foráil a bhaineann le tionscadail leasa choitinn, ba cheart feidhm a bheith acu maidir le tionscadail chomhleasa, mura sonraítear a mhalairt. (18)Thairis sin, chun spriocanna 2030 agus 2050 an Aontais i leith fuinnimh agus na haeráide a ghnóthú mar aon leis an gcuspóir ó thaobh aeráidneodrachta, ní mór don Eoraip borradh suntasach a chur faoi ghiniúint an leictreachais in-athnuaite. Tá na catagóirí bonneagair atá ann faoi láthair le haghaidh traschur agus stóráil leictreachais ríthábhachtach le haghaidh chomhtháthú an mhéadaithe shuntasaigh ar ghiniúint leictreachais in-athnuaite san eangach chumhachta. Sa bhreis air sin, tá gá le tuilleadh infheistíochta a dhéanamh i bhfuinneamh in-athnuaite amach ón gcósta. Chomh maith leis sin, ba cheart aghaidh a thabhairt ar phleanáil fhadtéarmach a chomhordú agus ar fhorbairt na n‑eangach leictreachais eischósta agus intíre. Go háirithe, ba cheart an phleanáil le haghaidh bonneagar amach ón gcósta a athrú ó chur chuige tionscadal ar thionscadal i dtreo cur chuige cuimsitheach comhordaithe lena n‑áireofaí forbairt inbhuanaithe na n‑eangach comhtháite amach ón gcósta i gcomhréir le hacmhainneacht in-athnuaite amach ón gcósta gach imchuach farraige, cosaint an chomhshaoil agus úsáidí eile na farraige. (19)Ba cheart do Bhallstáit ábhartha a bheith in ann measúnú a dhéanamh ar na tairbhí agus na costais a bhaineann le heangacha eischósta le haghaidh fuinneamh in-athnuaite ar imchuach na farraige agus ba cheart iad a bheith in ann réamhanailís a dhéanamh ar chomhroinnt costas ar leibhéal imchuach na farraige chun taca a chur faoi ghealltanais pholaitiúla chomhpháirteacha maidir le forbairt an fhuinnimh in-athnuaite ar imchuach na farraige. Dá bhrí sin, ba cheart don Choimisiún prionsabail aonfhoirmeacha a chur le chéile maidir le modheolaíocht chostais-tairbhe agus comhroinnte costas, modheolaíocht le haghaidh pleananna comhtháite a chur i gcrích chun an gréasán amach an gcósta a fhorbairt, rud ba cheart a chur ar a gcumas do na Ballstáit measúnú leormhaith a dhéanamh. (20)Léiríodh gur éifeachtach é próiseas an phlean uile-Aontais deich mbliana mar bhonn maidir le sainaithint tionscadal leasa choitinn i gcatagóirí an leictreachais agus an gháis. Mar sin féin, cé gur tábhachtach an ról atá ag an Líonra Eorpach d’Oibreoirí Córais Tharchurtha Gáis agus Leictreachais agus ag oibreoirí córais tharchurtha sa phróiseas, tá gá le tuilleadh grinnscrúdaithe chun muinín as an bpróiseas a fheabhsú, go háirithe a mhéid a bhaineann le cásanna a shainmhíniú le haghaidh an ama amach anseo, bearnaí agus scrogaill fhadtéarmacha sa bhonneagar a shainaithint agus tionscadail ar leith a mheasúnú. Dá bhrí sin, i bhfianaise an ghá le bailíochtú neamhspleách, ba cheart ról méadaithe a bheith ag an nGníomhaireacht um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh (‘an Ghníomhaireacht’) agus ag an gCoimisiún sa phróiseas, lena n‑áirítear sa phróiseas chun an plean uile-Aontais deich mbliana maidir le forbairt gréasáin a tharraingt suas de bhun Rialachán (AE) 2019/943 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Rialachán (CE) Uimh. 715/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. (21)Tá sé tábhachtach a áirithiú gurb iad na tionscadail bhonneagair nach bhfuil aon réitigh mhalartacha réasúnta ann dóibh agus na tionscadail sin amháin a fhéadfaidh stádas tionscadail leasa choitinn a fháil. Chuige sin, déanfar bearnaí sa bhonneagar a shainaithint de réir bhunphrionsabal na héifeachtúlachta fuinnimh agus tabharfar tosaíocht do gach réiteach neamhbhonneagair ábhartha chun aghaidh a thabhairt ar na bearnaí a sainaithníodh. Sa bhreis air sin, le linn tionscadal a chur chun feidhme, ba cheart do thionscnóirí tionscadail tuairisc a dhéanamh faoi chomhlíonadh na reachtaíochta comhshaoil agus ba cheart dóibh a léiriú nach ndéanann na tionscadail sin aon dochar suntasach don chomhshaol i gcomhréir le hAirteagal 17 de Rialachán (CE) 2020/852. I gcás tionscadal leasa choitinn a bhfuil leibhéal leordhóthanach aibíochta bainte amach acu, cuirfear é sin san áireamh agus tionscadail á roghnú ag na grúpaí réigiúnacha le haghaidh liostaí Aontais eile ina dhiaidh sin. (22)Chun cobhsaíocht voltais agus minicíochta a áirithiú, ba cheart aird ar leith a dhíriú ar chobhsaíocht an ghréasáin leictreachais Eorpaigh faoi na coinníollacha athraitheacha atá ann, go háirithe ós rud é go bhfuil méadú ag teacht ar an méid fuinnimh in-athnuaite a úsáidtear. (23)I ndiaidh dlúthchomhairliúcháin leis na Ballstáit agus na páirtithe leasmhara ar fad, shainaithin an Coimisiún 13 thosaíocht straitéiseacha maidir le bonneagar fuinnimh tras-Eorpach a bhfuil a gcur chun feidhme bunriachtanach chun spriocanna bheartas fuinnimh agus aeráide 2030 agus 2050 an Aontais a bhaint amach. Cumhdaíonn na tosaíochtaí sin réigiúin gheografacha nó réimsí téamacha éagsúla i réimsí tharchur agus stóráil an leictreachais, na n‑eangach eischósta le haghaidh fuinnimh in-athnuaite, tharchur agus stóráil na hidrigine, na leictrealaithe, na n‑eangach cliste gáis, na n‑eangach cliste leictreachais agus an iompair dé-ocsaíde carbóin. (24)Ba cheart do thionscadail leasa choitinn critéir choiteanna, thrédhearcacha agus oibiachtúla a chomhlíonadh i bhfianaise a rannchuidithe leis na cuspóirí beartais fuinnimh. Chun go mbeadh siad incháilithe lena n‑áireamh ar na liostaí Aontais, ba cheart do thionscadail leictreachais agus hidrigine a bheith sa phlean uile-Aontais deich mbliana is déanaí atá ar fáil maidir le forbairt gréasáin. Ó tharla nach gcumhdaítear bonneagar hidrigine sa phlean uile-Aontais deich mbliana maidir le forbairt gréasáin faoi láthair, níor cheart feidhm a bheith ag an gceanglas seo maidir le tionscadail hidrigine ach ón 1 Eanáir 2024 ar aghaidh chun críocha an dara liosta Aontais a tharraingeofar suas de bhun an Rialacháin seo. (25)Ba cheart grúpaí réigiúnacha a bhunú chun tionscadail leasa choitinn a mholadh agus a athbhreithniú, agus a mbeadh bunú liostaí réigiúnacha de thionscadail leasa choitinn mar thoradh orthu. Chun comhaontú leathan a áirithiú, ba cheart do na grúpaí réigiúnacha sin dlúthchomhar a áirithiú idir Ballstáit, údaráis rialála náisiúnta, tionscnóirí tionscadail agus páirtithe leasmhara ábhartha. I gcomhthéacs an chomhair sin, ba cheart do na húdaráis rialála náisiúnta comhairle a chur ar na grúpaí réigiúnacha más gá, inter alia, maidir le féidearthacht na ngnéithe rialála de thionscadail bheartaithe agus maidir le féidearthacht an tráthchláir bheartaithe i gcomhair formheasa rialála. (26)Ba cheart liosta Aontais nua de thionscadail leasa choitinn (‘liosta Aontais’) a bhunú gach dhá bhliain. Tionscadail leasa choitinn atá tugtha chun críche nó nach gcomhlíonann a thuilleadh na critéir agus na ceanglais ábhartha faoi mar a leagtar amach sa Rialachán seo, níor cheart iad a bheith ar an gcéad liosta eile de chuid an Aontais. Ar an gcúis sin, i gcás tionscadal leasa choitinn atá ann cheana agus atá le cur san áireamh sa chéad liosta eile de chuid an Aontais, ba cheart iad a bheith faoi réir an phróisis roghnúcháin lena mbunaítear na liostaí réigiúnacha agus liostaí an Aontais, an próiseas céanna a bhfuil tionscadail bheartaithe faoina réir. Mar sin féin, ba cheart an t‑ualach riaracháin a bheadh ann mar thoradh air sin a laghdú a mhéid agus is féidir, mar shampla trí úsáid a bhaint a mhéid is féidir as faisnéis a cuireadh isteach roimhe sin agus trí aird a thabhairt ar thuarascálacha bliantúla thionscnóirí an tionscadail. Chuige sin, na tionscadail leasa choitinn atá ann faoi láthair agus a bhfuil dul chun cinn suntasach déanta acu, ba cheart dóibh tairbhe a bhaint as próiseas cuimsitheach cuíchóirithe sa phlean uile-Aontais deich mbliana maidir le forbairt gréasáin. (27)Ba cheart tionscadail leasa choitinn a chur chun feidhme chomh tapa agus is féidir agus ba cheart dlúthfhaireachán agus dlúthmheastóireacht a dhéanamh orthu, agus an t‑ualach riaracháin i leith tionscnóirí tionscadail á choinneáil chomh híseal agus is féidir. Ba cheart don Choimisiún comhordaitheoirí Eorpacha a ainmniú le haghaidh tionscadail a bhfuil deacrachtaí ar leith ag baint leo. An dul chun cinn atá déanta ó thaobh cur chun feidhme tionscadal ar leith mar aon le comhlíonadh na n‑oibleagáidí a bhaineann leis an Rialachán seo, ba cheart aird a thabhairt orthu sa phróiseas roghnúcháin le haghaidh liostaí an Aontais ina dhiaidh sin do na tionscadail atá i gceist. (28)Maidir leis an bpróiseas um dheonú ceadanna, níor cheart ualaí riaracháin atá ar neamhréir le méid nó le castacht tionscadail ná bacainní ar fhorbairt na ngréasán tras-Eorpach agus ar rochtain ar an margadh a bheith mar thoradh air. (29)Ba cheart pleanáil agus cur chun feidhme thionscadail leasa choitinn an Aontais i réimsí an bhonneagair fuinnimh, iompair agus teileachumarsáide a chomhordú chun sineirgí a chruthú aon uair is indéanta é sin a dhéanamh ó thaobh na pleanála foriomláine eacnamaíche, teicniúla, comhshaoil, aeráide nó spásúla de agus le haird chuí á tabhairt ar na gnéithe ábhartha sábháilteachta. Mar sin, nuair atá gréasáin éagsúla Eorpacha á bpleanáil, ba cheart go bhféadfaí tosaíocht a thabhairt do ghréasáin iompair, cumarsáide agus fuinnimh a chomhtháthú chun a áirithiú gurb é an méid is lú is féidir de thalamh a chumhdófar, agus go n‑áiritheofaí san am céanna, nuair is féidir, go mbainfear athúsáid as bealaí atá ann cheana nó bealaí nach bhfuil in úsáid a thuilleadh chun aon drochthionchar sóisialta, eacnamaíoch, comhshaoil agus airgeadais a laghdú a mhéid is féidir. (30)Ba cheart ‘stádas tosaíochta’ a thabhairt do thionscadail leasa choitinn ar an leibhéal náisiúnta chun láimhseáil ghasta riaracháin a áirithiú agus ba cheart do na húdaráis inniúla iad a mheas mar thionscadail ar son leas an phobail. Ar chúiseanna leasa phoiblí sháraithigh, ba cheart tionscadail a bhfuil drochthionchar acu ar an gcomhshaol a údarú má chomhlíontar na coinníollacha uile a leagtar amach i dTreoir 92/43/CEE ón gComhairle agus i dTreoir 2000/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle.

(31)Chomh maith leis sin, ba cheart ‘stádas tosaíochta’ ar an leibhéal náisiúnta a thabhairt do thionscadail leasa choitinn chun a áirithiú go bpléifear leo go práinneach in aon nós imeachta breithiúnach nó réitithe díospóide a bhaineann leo. (32)Chun castacht a laghdú, éifeachtúlacht agus trédhearcacht a mhéadú agus cuidiú leis an gcomhar idir na Ballstáit a fheabhsú, ba cheart údarás inniúil nó údaráis inniúla a bheith ann chun comhtháthú nó comhordú a dhéanamh ar na próisis deonaithe ceadanna uile (‘ionad ilfhreastail’). (33)Chun an próiseas ceadaithe le haghaidh eangacha amach ón gcósta don fhuinneamh in-athnuaite a dhéanamh níos simplí agus níos tapa, ba cheart do na Ballstáit atá timpeall imchuach farraige ar leith pointí teagmhála uathúla a chruthú, ar a dtugtar ‘ionad ilfhreastail amach ón gcósta’, de bharr sonraíochtaí réigiúnacha agus geografaíochta, chun an próiseas um dheonú ceadanna do na tionscadail sin a éascú agus a chomhordú. Thairis sin, má bhunaítear ionad ilfhreastail le haghaidh gach imchuach farraige ina bhfuil eangach amach ón gcósta don fhuinneamh in-athnuaite, ba cheart go laghdófaí castacht, go méadófaí éifeachtúlacht agus go gcuirfí dlús leis an bpróiseas ceadaithe le haghaidh sócmhainní tarchurtha amach ón gcósta a bhíonn trasna a lán dlínsí go minic. (34)D’ainneoin go bhfuil caighdeáin bhunaithe ann lena n‑áirithítear rannpháirtíocht an phobail i nósanna imeachta cinnteoireachta maidir leis an gcomhshaol, caighdeáin a bhfuil feidhm iomlán acu i dtaca le tionscadail leasa choitinn, tá gá fós le bearta breise faoin Rialachán seo chun na caighdeáin trédhearcachta agus rannpháirtíochta poiblí is fearr is féidir a áirithiú maidir leis na saincheisteanna ábhartha uile sa phróiseas deonaithe ceadanna le haghaidh tionscadail leasa choitinn. An réamhchomhairliúchán roimh an nós imeachta ceadaithe, má tá sé cumhdaithe cheana féin faoi na rialacha náisiúnta, faoi chaighdeáin atá mar an gcéanna nó níos airde ná mar atá sa Rialachán seo, ba cheart an réamhchomhairliúchán sin a dhéanamh roghnach agus ceanglais dlí dhúbailte a sheachaint. (35)Le cur chun feidhme ceart comhordaithe Threoracha 2011/92/AE agus 2001/42/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus, i gcás inarb infheidhme, an Choinbhinsiúin maidir le rochtain ar fhaisnéis, rannpháirtíocht an phobail i gcinnteoireacht agus rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil, arna shíniú in Aarhus an 25 Meitheamh 1998 (‘Coinbhinsiún Aarhus’), agus Choinbhinsiún Espoo maidir le measúnú tionchair timpeallachta i gcomhthéacs trasteorann (‘Coinbhinsiún Espoo’), ba cheart comhchuibhiú na bpríomhphrionsabal maidir le measúnú ar éifeachtaí comhshaoil agus aeráide a áirithiú, lena n‑áirítear i gcomhthéacs trasteorann. Tá treoir eisithe ag an gCoimisiún chun tacú leis na mBallstáit agus bearta leordhóthanacha reachtacha agus neamhreachtacha á sainiú acu chun na nósanna imeachta measúnaithe comhshaoil le haghaidh bonneagar fuinnimh a chuíchóiriú agus chun cur i bhfeidhm comhleanúnach na nósanna imeachta measúnaithe comhshaoil atá ag teastáil faoi dhlí an Aontais le haghaidh tionscadail leasa choitinn a áirithiú. Ba cheart do na Ballstáit a measúnuithe maidir le tionscadail leasa choitinn a chomhordú agus foráil a dhéanamh maidir le measúnuithe comhpháirteacha, más féidir. Ba cheart na Ballstáit a spreagadh chun dea-chleachtas agus forbairt na hacmhainneachta riaracháin a mhalartú eatarthu féin sna próisis deonaithe ceadanna. (36)Tá sé tábhachtach an próiseas um dheonú ceadanna a chuíchóiriú agus a fheabhsú, agus urraim á léiriú a mhéid is féidir le haird chuí ar phrionsabal na coimhdeachta agus inniúlachtaí agus nósanna imeachta náisiúnta le haghaidh bonneagar nua a thógáil. I bhfianaise a phráinne agus atá sé bonneagair fuinnimh a fhorbairt, nuair a dhéantar simpliú ar an bpróiseas um dheonú ceadanna, ba cheart teorainn ama shoiléir a leagan amach do na húdaráis ábhartha maidir le cinneadh a dhéanamh i leith thógáil an tionscadail. Ba cheart don teorainn ama sin sainiú agus láimhseáil níos éifeachtúla na nósanna imeachta a spreagadh, agus níor cheart, ar chúinsí ar bith, an bonn a bhaint dá barr ó na hardchaighdeáin maidir le cosaint an chomhshaoil i gcomhréir leis an reachtaíocht chomhshaoil agus le rannpháirtíocht an phobail. Ba cheart don Rialachán seo uasteorainneacha ama a bhunú ach, mar sin féin, is féidir leis na Ballstáit iarracht a dhéanamh teorainneacha ama a ghiorrú más indéanta, go háirithe, a mhéid a bhaineann le tionscadail amhail eangacha cliste, nach gá go mbeadh próisis cheadaithe ag baint leo atá chomh casta leis an gceann le haghaidh bonneagar tarchurtha. Ba cheart do na húdaráis inniúla a bheith freagrach as comhlíonadh na dteorainneacha ama a áirithiú. (37)I gcás inarb iomchuí, is féidir leis na Ballstáit a chur san áireamh i gcinntí cuimsitheacha na cinntí a rinneadh i gcomhthéacs caibidlíochta le húinéirí talún aonair maidir le rochtain, úinéireacht nó ceart áitithe a dheonú i gcás maoine, agus pleanáil spásúil lena gcinntear úsáid ghinearálta talún i réigiún sainithe, lena n‑áirítear forbairtí eile amhail mórbhealaí, iarnróid, foirgnimh agus limistéir faoi chosaint fiadhúlra, agus ar pleanáil í nach ndearnadh chun críoch sainiúil an tionscadail bheartaithe agus chun ceadanna oibríochtúla a dheonú. I gcomhthéacs an phróisis um dheonú ceadanna, is féidir le bonneagar gaolmhar a bheith mar chuid de thionscadal leasa choitinn a mhéid a bhfuil sé sin riachtanach do thógáil nó d’fheidhmiú an tionscadail. Ba cheart feidhm a bheith ag an Rialachán seo, agus go háirithe ag na forálacha maidir le ceadanna a dheonú, le rannpháirtíocht phoiblí agus le tionscadail leasa choitinn a chur chun feidhme, gan dochar don dlí idirnáisiúnta ná do dhlí an Aontais, lena n‑áirítear forálacha chun an comhshaol agus sláinte an duine a chosaint agus forálacha arna nglacadh faoin gComhbheartas Iascaigh agus Muirí, go háirithe Treoir 2014/89/AE ó Pharlaimint na h