MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Leis an Rialachán atá beartaithe ceadófar don Aontas oibleagáid idirnáisiúnta a chomhlíonadh faoi Chonradh Marrakech maidir le rochtain ar shaothair fhoilsithe a éascú do dhaoine dalla, do dhaoine lagamhairc nó dóibh siúd atá faoi mhíchumas léitheoireachta cló ar aon bhealach eile (ʻConradh Marrakechʼ). Glacadh Conradh Marrakech in 2013 ag an Eagraíocht Dhomhanda um Maoin Intleachtúil (EDMI) d’fhonn rochtain agus malartú trasteorann a éascú ar leabhair agus ábhar clóite eile i bhformáidí inrochtana ar fud an domhain. Shínigh an tAontas é in Aibreán 2014. Leis an gConradh cuirtear de cheangal ar na páirtithe eisceachtaí nó teorainneacha a sholáthar ar chóipcheart agus cearta gaolmhara chun leasa daoine dalla, daoine lagamhairc agus daoine atá faoi mhíchumas léitheoireachta cló ar aon bhealach eile agus ceadaítear do mhalartú trasteorann de chóipeanna i bhformáid speisialta de leabhair, lena náirítear closleabhair, agus ábhar clóite eile i measc na dtíortha atá ina bpáirtithe sa Chonradh.

Mar sin, tá gealltanas polaitiúil déanta ag an Aontas an Conradh a chur i bhfeidhm, gealltanas atá treisithe ó shin ag an gComhairle agus ag Parlaimint na hEorpa freisin. Thíolaic an Coimisiún togra ar leithligh do Chinneadh ón gComhairle do dhaingniú Chonradh Marrakech ag an Aontas i nDeireadh Fómhair 2014. I mBealtaine 2015, chuir an Chomhairle iarratas faoi bhráid an Choimisiúin faoi Airteagal 241 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), inar thug sé le fios go láidir a thiomantas iomlán do theacht i bhfeidhm tapa Chonradh Marrakech agus d’iarr sí ar an gCoimisiún togra reachtaíochta a thíolacadh gan mhoill chun creat dlíthiúil an Aontais a leasú i gcomhréir leis an gConradh.

Maidir le tairbhithe Chonradh Marrakech, i.e. daoine dalla, daoine lagamhairc, nó daoine atá faoi mhíchumas léitheoireachta cló, is iomaí bacanna atá rompu ar an rochtain ar leabhair agus ábhar clóite eile atá faoi chosaint ag cóipcheart agus cearta gaolmhara. Meastar go bhfuil idir 7 % agus 20 % de leabhair ar fáil i bhformáidí atá inrochtana do dhaoine atá faoi mhíchumas léitheoireachta cló, cé go gcuidíonn an teicneolaíocht dhigiteach go mór leis an bhfoilsitheoireacht inrochtana. Áiríonn formáidí inrochtana e.g. Braille, cló mór, ríomhleabhair agus closleabhair le nascleanúint speisialta, clostuairisc agus craoltaí raidió.

Cuireann Conradh Marrakech de cheangal ar na páirtithe conarthacha, ar an taobh amháin, a bhforálacha dlí inmheánacha a chur i gcomhréir leis an gConradh agus, ar an taobh eile, ceadú don mhalartú trasteorann de chóipeanna i bhformáid inrochtana a dhéantar faoi eisceachtaí nó teorainneacha náisiúnta le tríú tíortha atá ina bpáirtithe sa Chonradh. D’fhonn Conradh Marrakech a chur i bhfeidhm laistigh den Aontas, cuireann Treoir […] de cheangal ar na Ballstáit eisceacht shainordaitheach a thabhairt isteach ar chearta áirithe sealbhóirí cirt comhchuibhithe ag dlí an Aontais chun leasa na ndaoine is tairbhithe agus chun a áirithiú go mbíonn rochtain trasteorann ar chóipeanna i bhformáid speisialta laistigh den mhargadh inmheánach. Is é cuspóir an Rialacháin atá beartaithe oibleagáidí an Aontais a chur i bhfeidhm faoi Chonradh Marrakech i dtaca le cóipeanna i bhformáid inrochtana de shaothair áirithe a mhalartú idir na tíortha de chuid an Aontais agus tríú tíortha atá ina bpáirtithe le Conradh Marrakech, chun leasa na ndaoine is tairbhithe.

Leis an Rialachán seo atá beartaithe, mar sin, áirithítear gur féidir cóipeanna i bhformáid inrochtana a dhéantar i mBallstát ar bith i gcomhréir leis na forálacha náisiúnta a glacadh de bhun Threoir […] a onnmhairiú chuig tríú tíortha atá ina bpáirtithe i gConradh Marrakech. Ina theannta sin, leis an Rialachán ceadaítear allmhairiú de chóipeanna i bhformáid inrochtana á dhéantar i gcomhréir le Conradh Marrakech i dtríú tíortha atá ina bpáirtithe sa Chonradh, chun leasa daoine is tairbhithe san Aontas. Ba chóir go mbeadh daoine is tairbhithe agus eintitis údaraithe atá bunaithe san Aontas freisin a bheith ábalta cóipeanna den sórt sin a fháil agus ba chóir go mbeifí ábalta na cóipeanna sin a scaipeadh sa mhargadh inmheánach faoi na coinníollacha céanna agus a bhaineann le cóipeanna i bhformáid inrochtana a dhéantar san Aontas i gcomhréir leis na forálacha náisiúnta a glacadh de bhun Threoir [...].

Tá an Rialachán atá beartaithe i gcomhréir freisin le hoibleagáidí an Aontais a eascraíonn as Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine atá faoi Mhíchumas (ʻUNCRPDʼ). Tá an tAontas Eorpach faoi cheangal ag UNCRPD ó Eanáir 2011, de bhun Chinneadh 2010/48/CE ón gComhairle. Mar sin, tá na forálacha atá leagtha amach in UNCRPD ina gcuid dhílis de dhlíchóras an Aontais anois. Tá an ceart rochtain a fháil ar fhaisnéis agus an ceart ag daoine faoi mhíchumais páirt a ghlacadh sa saol cultúrtha ar bhonn comhionann le daoine eile cumhdaithe in UNCRPD. Lena Airteagal 30 cuirtear de cheangal ar na páirtithe sa choinbhinsiún gach beart is gá a dhéanamh, i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta, lena áirithiú nach ionann dlíthe lena gcosnaítear cearta maoine intleachtúla agus bacainní míréasúnacha nó idirdhealaitheacha ar rochtain ag daoine faoi mhíchumais ar ábhair chultúrtha. Ina thuairimí deiridh ar thuarascáil tosaigh an Aontais Eorpaigh, a glacadh an 4 Meán Fómhair 2015, mhol Coiste na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine atá faoi Mhíchumas don Aontas gach beart iomchuí a dhéanamh chun Conradh Marrakech a chur i bhfeidhm a luaithe agus is féidir.

•Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana

Baineann an Rialachán atá beartaithe le cóipeanna i bhformáid inrochtana d’ábhar áirithe a bhfuil a chóipcheart cosanta a mhalartú le tríú tíortha atá ina bpáirtithe i gConradh Marrakech. In éineacht le Treoir […], mar sin, cuidíonn sé le Conradh Marrakech a chur i bhfeidhm i ndlí an Aontais. Beidh an Rialachán atá beartaithe ar an gcéad phíosa de reachtaíocht an Aontais Eorpaigh le forálacha a thabhairt isteach go sonrach i dtaca le cóipeanna i bhformáid inrochtana de shaothair áirithe a mhalartú go hidirnáisiúnta ar son daoine is tairbhithe.

•Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais

Leis an Rialachán atá beartaithe, in éineacht le Treoir […], comhlíontar gealltanais agus oibleagáidí an Aontais i dtaca agus oibleagáidí i dtaca le lánpháirtíocht daoine faoi mhíchumais mar atá leagtha amach thuas. Tá sé ag teacht le reachtaíocht agus beartas eile an Aontais Eorpaigh sa réimse seo.

2.BUNÚS DLÍ, COIMHDEACHT AGUS COMHRÉIREACHT

•Bunús dlí

Is é Airteagal 207 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) an bunús dlí leis an togra.

•Comhréireacht

Tá sé de cheangal ar an Aontas a oibleagáidí idirnáisiúnta faoi Chonradh Marrakech a chomhlíonadh. Leis an Rialachán seo cuidítear leis na forálacha a chur i bhfeidhm atá sa Chonradh i dtaca le saothair i bhformáid inrochtana a mhalartú le tríú tíortha atá ina bpáirtithe sa Chonradh. Ní féidir bearta den sórt sin a dhéanamh ach ar leibhéal an Aontais toisc go mbaineann an malartú de chóipeanna i bhformáid inrochtana de shaothair agus d’ábhar cosanta eile le gnéithe tráchtála de mhaoin intleachtúil. Mar sin is é Rialachán an taon ionstraim oiriúnach. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta mar atá leagtha amach in Airteagal 5 den Chonradh ar an Aontas Eorpach, ní théann an Rialachán seo thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir sin a ghnóthú.

•An rogha ionstraime