MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Socraítear le Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 na comhrialacha do leithroinnt sliotán in aerfoirt an Aontais Eorpaigh. Cuimsítear in Airteagal 10 riail “úsáid é nó caill é”, inar ghá d’aeriompróirí 80 % ar a laghad dá sliotáin leithroinnte a úsáid laistigh de thréimhse sceidealaithe (samhradh nó geimhreadh) ar leith d’fhonn tús áite a choinneáil i ndáil leis an tsraith chéanna sliotán laistigh de thréimhse sceidealaithe chomhfhreagrach na bliana dar gcionn (“na cearta marthanachta” mar a thugtar orthu).

Tionchar tromchúiseach atá á imirt ag ráig den víreas SARS-CoV-2 ar aeriompróirí agus laghdú suntasach ag teacht ar aerthrácht ar fud an domhain ó thús 2020 dá bharr. I gcás aeriompróirí Eorpacha ba léir an tionchar sin i dtús báire i gcás eitiltí chuig Daon‑Phoblacht na Síne agus chuig Sainréigiún Riaracháin Hong Cong, Daon‑Phoblacht na Síne agus ar ais uathu i mí Eanáir 2020, ach de dheasca leathadh an víris ó mhí Eanáir 2020 tá an scéal imithe chun donais ar bhealach níos forleithne, san Eoraip i measc áiteanna eile. Ní féidir an dóigh a dtitfidh an eipidéim amach ná fad a tionchair a thuar.

De dheasca an laghdaithe ar éileamh na bpaisinéirí áfach tá tús curtha ag aeriompróirí le heitiltí a chur ar ceal agus iad ag leanúint ar aghaidh de bheith á gcur ar ceal, rud a fhágfaidh go mbeidh úsáid na sliotán le haghaidh thréimhsí sceidealaithe gheimhreadh 2019-2020 agus shamhradh 2020 faoi bhun na tairsí a fhorchuirtear leis an Rialachán i.e. 80 %.

Tar éis mheánfhás bliantúil 3.3 % ar líon na bpaisinéirí san Eoraip idir 2009-2019, thug Eurocontrol le fios go raibh laghdú 10 % ar líon na n‑eitiltí sa dá sheachtain tosaigh de mhí an Mhárta 2020 i gcomparáid leis an tréimhse chéanna in 2019. Mar gheall ar an laghdú ar éileamh de dheasca na géarchéime, tá mórchuid na n‑aeriompróirí Eorpacha ag tarraingt aerárthaí as seirbhís. Tugtar le tuiscint leis sin go mairfidh an titim ar líon na n‑eitiltí ar feadh i bhfad. Beidh an treocht dhiúltach bliain ar bhliain ag dul isteach go séasúr an tsamhraidh, dá bhfuil, dar le IATA, aeriompróirí ag fulaingt titim bliain ar bhliain 40-60 % ar na háirithintí a bheadh le teacht don tréimhse Márta-Meitheamh 2020 le haghaidh bealaí nach mbaineann leis an Iodáil agus tionchar pas beag níos mó ar na bealaí gearraistir ná ar bhealaí cianaistir. Tá laghdú breis agus 50 % tagtha ar áirithintí ar bhealaí Iodálacha le haghaidh thús mhí an Mhárta 2020 agus lódfhachtóirí chomh híseal le 40 %.

Ó thaobh na n‑aerfort Eorpach, tá siadsan ag tuar go gcaillfidh siad amach ar 67 milliún paisinéir sa chéad ráithe de 2020. Tá an scéal seo ag cur isteach go mór ar aeriompar ar fud an Aontais.

Ar bhonn na faisnéise atá ar fáil faoi láthair ó Eurocontrol, ó aeriompróirí agus ó aerfoirt, tá sé réasúnta talamh slán a dhéanamh de go mairfidh cúrsaí mar atá, cúrsaí lena mbaineann titim eisceachtúil ar éileamh, ar feadh mhí an Mhárta, mhí Aibreáin, mhí na Bealtaine agus mhí an Mheithimh in 2020.

Faoi rialachán na sliotán, áfach, d’fhonn a áirithiú go leithroinntear na sliotáin chéanna don séasúr céanna sa bhliain dár gcionn, tá oibleagáid ar aeriompróirí sliotáin a úsáid 80 % den am ar a laghad le linn na tréimhse sceidealaithe dá bhfuil leithroinnt orthu ina leith. In éagmais aon bheart a chuirfeadh ar neamhní, chun críoch an ríofa seo, éifeachtaí na n‑imthosca atá ann faoi láthair, is dócha go n‑oibreodh aeriompróirí go leor eitiltí agus gan ach lódfhachtóirí an‑ísle i gceist leo chun a gcearta marthanachta a chosaint, rud a chuirfeadh leis na caillteanais airgeadais agus a dhéanfadh díobháil don chomhshaol.

Faoi Rialachán (CEE) Uimh. 95/93, is é an comhordaitheoir sliotán an t‑aon duine atá freagrach as leithroinnt sliotán agus tá oibleagáid air feidhmiú i gcomhréir leis an Rialachán [Airteagal 4(5) de]. Bíonn comhordaitheoirí neamhspleách agus ní bhíonn siad faoi réir treoracha ó aon pháirtí chomh fada agus a bhaineann sé lena gcúram na sliotáin a leithroinnt.

Faoi na cúinsí atá tuairiscithe, ba cheart Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 a leasú chun cearta marthanachta aeriompróirí a chosaint i gcás na sliotán sin nach mbeadh á n‑úsáid le linn na tréimhse nuair bheadh an tionchar is mó ag ráig SARS-CoV-2 ar an margadh eitlíochta. Cuimsíonn an tréimhse atá beartaithe an tréimhse ceithre mhí idir mí an Mhárta 2020 agus mí an Mheithimh 2020 i gcás na n‑eitiltí uile. Ina theannta sin, ar an ábhar gur tháinig mórthionchar na ráige de víreas SARS-CoV-2 chun solais ar dtús i nDaon‑Phoblacht na Síne agus i Sainréigiún Riaracháin Hong Cong, Daon‑Phoblacht na Síne, tá molta cosaint a dhéanamh ar feadh tréimhse níos faide ar an iomlán ar na cearta marthanachta i dtaobh sliotáin a úsáidtear le haghaidh aersheirbhísí chuig na margaí sin agus ar ais uathu. Cuireadh tús leis an tréimhse bhreise an 23 Eanáir 2020, an dáta ar a dhún na húdaráis an chéad aerfort i nDaon‑Phoblacht na Síne.

Cheapfaí an leasú mar riail ina measfadh comhordaitheoirí sliotáin a leithroinntear le haghaidh na dtréimhsí tagartha lena mbaineann amhail agus go ndearnadh iad a oibriú. Mhaolódh an riail sin éifeachtaí na géarchéime reatha agus sholáthródh sé deimhneacht dhlíthiúil do na haeriompróirí le haghaidh chodanna ábhartha na dtréimhsí sceidealaithe. D’fhéadfadh comhordaitheoirí aon sliotán a scarfadh aeriompróirí leo a ath‑leithroinnt de réir riachtanas. Dar ndóigh, is ar bhonn ad hoc a dhéanfaí aon ath‑leithroinnt den sórt sin agus ní dhéanfadh sé difear do staid na n‑iompróirí a measfaí, faoin riail atá molta, na sliotáin sin a bheith oibrithe acu.

Fágann nádúr na gcúinsí reatha go bhfuil sé deacair a thuar go cinnte cén uair a fhillfidh gnáthstaid na sláinte poiblí agus cén uair a mbeidh muinín tomhaltóirí ar ais ar a seanléim. Dá ndéanfaí an beart atá beartaithe a choinneáil i bhfeidhm le haghaidh shéasúr iomlán an tsamhraidh 2020 (séasúr a thiocfaidh chun deiridh an 24 Deireadh Fómhair 2020), d'fhéadfadh an fadú sin a bheith as réir leis an gcuspóir sainmhínithe dá bhfillfeadh cúrsaí ar an ngnáthstaid idir an dá linn. Ar an gcúis sin tá molta go dtabharfaí cumhacht don Choimisiún an tréimhse a mbeidh feidhm ag na bearta lena linn a shíneadh, trí ghníomhartha tarmligthe, de réir mar is gá. Ba cheart don Choimisiún aon chinneadh a bhunú ar an bhfaisnéis is déanaí atá ar fáil, arna fhoilsiú ag Bainisteoir Líonra an Aontais Eorpaigh atá ag an Eagraíocht Eorpach um Shábháilteacht na hAerloingseoireachta (“Eurocontrol”), agus ar chomhairle ábhartha eolaíoch.