AN COIMISIÚN EORPACH Strasbourg, 14.12.2021 COM(2021) 812 final 2021/0420(COD) Togra le haghaidh RIALACHÁN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE maidir le treoirlínte an Aontais chun an gréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt, lena leasaítear Rialachán (AE) 2021/1153 agus Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 agus lena n‑aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 1315/2013 (Téacs atá ábhartha maidir le LEE) {SEC(2021) 435 final} - {SWD(2021) 471 final} - {SWD(2021) 472 final} - {SWD(2021) 473 final}



MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN 1.COMHTHÉACS AN TOGRA •Forais agus cuspóirí an togra Is príomhghníomhaíocht é an togra reachtach seo le haghaidh athbhreithniú ar Rialachán (AE) 1315/2013 – Treoirlínte an Aontais chun an gréasán tras‑Eorpach iompair (TEN-T) a fhorbairt de chuid Dhéileáil Ghlas na hEorpa agus na Straitéise um Shoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste. Is é is aidhm do Rialachán TEN-T gréasán éifeachtach uile-Eorpach, ilmhódach iarnróid, uiscebhealaí intíre, bealaí loingseoireachta gearrthurais agus bóithre a thógáil, ar gréasán é atá nasctha le nóid uirbeacha, calafoirt mhuirí agus intíre, aerfoirt agus críochfoirt ar fud an Aontais. Tá na fadhbanna a dtugtar aghaidh orthu san athbhreithniú neamhleor agus/nó neamhiomlán i dtaca le bonneagar TEN-T agus easpa comhtháthaithe maidir le caighdeáin do bhonneagar breoslaí malartacha ar TEN-T agus tionchar diúltach aige sin ar an aeráid agus ar an gcomhshaol. Ar an dara dul síos, tá scrogaill acmhainne ag gabháil do ghréasán TEN-T agus ní leor an nascacht líonra leis na réigiúin uile a chuireann isteach ar ilmhódúlacht. Ar an tríú dul síos, ní mór aghaidh a thabhairt ar shábháilteacht agus iontaofacht neamhleor bhonneagar TEN-T. Ar deireadh, ní leor na hionstraimí rialachais i gcomparáid le riachtanais nua agus is gá athbhreithniú a dhéanamh ar dhearadh gréasáin TEN-T chun cur leis an gcomhleanúnachas le beartais eile. Is é is aidhm don athbhreithniú ar TEN-T, dá bhrí sin, ceithre phríomhchuspóir a bhaint amach. Ar an gcéad dul síos, tá sé d'aidhm aige an t‑iompar a dhéanamh níos glaise tríd an mbonn bonneagair iomchuí a sholáthar chun brú tráchta a laghdú agus chun astaíochtaí gás ceaptha teasa (GCT) agus truailliú an aeir agus an uisce a laghdú trí gach modh iompair a dhéanamh níos éifeachtúla agus trí ghníomhaíocht iompair mhéadaithe trí fhoirmeacha iompair níos inbhuanaithe a chumasú. Tá sé mar aidhm aige go háirithe méadú ar sciar na n‑iarnród, na loingseoireachta gearrthurais agus na n‑uiscebhealaí intíre a éascú i bhfianaise chomhdhéanamh módach níos inbhuanaithe an chórais iompair agus, dá bhrí sin, laghdú a dhéanamh ar na seachtrachtaí diúltacha a bhaineann leis. Ar an dara dul síos, tá sé mar aidhm leis iompar gan uaim agus éifeachtúil a éascú, ilmhódúlacht agus idir-inoibritheacht idir modhanna iompair TEN-T a chothú agus na nóid uirbeacha a chomhtháthú níos fearr sa ghréasán. Trí scrogaill agus naisc atá in easnamh a bhaint, agus tríd an ilmhódúlacht agus an idir-inoibritheacht sa chóras iompair Eorpach a fheabhsú, cuirfear le comhlánú an mhargaidh inmheánaigh. Ar an tríú dul síos, déanann sé a dhícheall athléimneacht TEN-T i gcoinne an athraithe aeráide agus guaiseacha nádúrtha eile nó tubaistí de dhéantús an duine a mhéadú. Ní mór do TEN-T a bheith athléimneach ó thaobh thionchair dhochracha ionchasacha an athraithe aeráide chun infheistíochtaí poiblí a chosaint agus chun a n‑inúsáidteacht leanúnach san aeráid nua a chosaint; agus ba cheart dóibh tacú le neodracht aeráide trí na costais a bhaineann le hastaíochtaí gás ceaptha teasa a chomhtháthú san anailís costais is tairbhe. Agus ar deireadh, léiríonn sé feabhas a chur ar éifeachtúlacht na n‑uirlisí rialachais TEN-T, na hionstraimí tuairiscithe agus faireacháin a chuíchóiriú agus athbhreithniú a dhéanamh ar dhearadh an ghréasáin TEN-T. Leis an mbeartas athbhreithnithe TEN-T seo, ba cheart dúinn féachaint le gréasán tras‑Eorpach iompair iontaofa, rianúil agus ar ardchaighdeán a thógáil a chinntíonn nascacht inbhuanaithe ar fud an Aontais Eorpaigh gan bearnaí fisiciúla, scrogaill tráchta ná naisc atá in easnamh faoi 2050. Cuirfidh an líonra seo le dea-fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh, le comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach chríoch an AE agus le cuspóirí Mhargadh Glas na hEorpa. Ba cheart é a fhorbairt de réir a chéile de réir a chéile, le spriocdhátaí idirmheánacha in 2030 agus in 2040. Tá an tionscnamh seo mar chuid de Chlár Oibre an Choimisiúin 2021 faoi Iarscríbhinn I (tionscnaimh nua). •Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana Mar phríomhcholún de bheartas an AE maidir le bonneagar iompair, feidhmíonn Rialachán TEN-T mar chumasóir agus braitheann sé freisin ar bheartais chomhlántacha. Tá baint dhíreach ag na caighdeáin agus na ceanglais a leagtar síos i Rialachán TEN-T leis na cuspóirí agus na riachtanais ábhartha in earnálacha/réimsí eile iompair agus, dá bhrí sin, le reachtaíocht níos sainiúla ó thaobh earnála de. Ciallaíonn sé sin, mar shampla, nach mór do bhonneagar iarnróid TEN-T – chun iompar agus soghluaisteacht trasteorann gan uaim a áirithiú – an reachtaíocht idir-inoibritheachta a leagtar síos sa bheartas iarnróid a chomhlíonadh. Ar an gcaoi chéanna, ní mór do bhonneagar bóithre TEN-T reachtaíocht an Aontais maidir le sábháilteacht ar bhóithre a ghlacadh agus a chomhlíonadh. Tá gá freisin le creat láidir de Rialachán TEN-T chun beartais earnála a chur chun feidhme ós rud é go soláthraítear leis an GTE-I an gréasán bonneagair chun bearta earnála eile nó píosaí eile reachtaíochta a chur chun feidhme, agus tá cuid acu sin níos faide ná TEN-T, áfach. Braitheann feidhmíocht Rialachán TEN-T ar tháscairí amhail na cinn a bhaineann le scaireanna módacha, cáilíocht seirbhíse níos fearr, glacadh bonneagair athluchtaithe/athbhreoslaithe ar iarrachtaí comhordaithe le réimsí beartais gaolmhara. Baineann sé sin go háirithe leis na sineirgí idir GTE-I agus úsáid bhonneagar breoslaí malartacha (tograAFIR) chomh maith le TEN-T agus Córais Chliste Iompair (ITS), ós rud é go bhfuil an dá cheann ag brath go dlúth ar a chéile. Mar shampla, rialaíonn an AFIR soláthar pointí luchtaithe/breoslaithe ar TEN-T agus soláthraíonn Rialachán TEN-T bunús bonneagair dá gcur in úsáid go forleathan i bpeirspictíocht an ghréasáin Eorpaigh. Ar an gcaoi chéanna, rialaítear le CCI soláthar córas cliste iompair don GTE-I, mar chuid de phacáiste beart níos leithne. Tá gá le sainmhíniú ar TEN-T le AFIR agus le CCI araon chun iad a chur chun feidhme (i.e. raon feidhme geografach), a sholáthraítear leis na léarscáileanna atá i Rialachán TEN-T. Baineann na nithe seo freisin le tionscnaimh eile atá mar chuid de phlean gníomhaíochta na Straitéise Soghluaisteachta Inbhuanaithe agus Cliste, amhail an t‑athbhreithniú ar an Rialachán maidir le Conairí Lasta Iarnróid, an t‑athbhreithniú ar an bpacáiste um shoghluaisteacht uirbeach, nó Plean Gníomhaíochta NAIADES III. Sainmhíneofar le Rialachán TEN-T ailíniú na gConairí Iompair Eorpacha a thiocfaidh in ionad na gConairí Lasta Iarnróid agus na gConairí Croíghréasáin. Áiritheofar leis sin comhleanúnachas i bhforbairt an ghréasáin agus cuideoidh sé le sineirgí a chruthú idir an bonneagar agus gnéithe oibríochtúla an líonra. •Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais Le Margadh Glas na hEorpa, a ghlac an Coimisiún Eorpach i mí na Nollag 2019, tá an gníomhú ar son na haeráide ina chroílár, trí chuspóir AE maidir le neodracht aeráide a leagan síos faoi 2050. I réimse an iompair, iarrtar le Bheart Glas na hEorpa go ndéanfaí laghdú 90 % ar astaíochtaí gás ceaptha teasa ón iompar chun go mbeidh an tAontas ina gheilleagar atá neodrach ó thaobh na haeráide de faoi 2050, agus ag an am céanna oibriú i dtreo na huaillmhéine neamhthruaillithe. Ina theannta sin, tá nasc dlúth idir TEN-T agus beartais na ngréasán tras‑Eorpach i réimsí an fhuinnimh agus na teileachumarsáide agus forálacha chun leas a bhaint as sineirgí idir na trí bheartas atá cumhdaithe sa reachtaíocht. Ar an gcaoi chéanna, tá dlúthbhaint ag TEN-T leis an mbeartas muirí, i.e. tá an t‑iompar muirí ar cheann de na príomhearnálacha den gheilleagar gorm inbhuanaithe. Maidir le maoiniú agus maoiniú AE, tá nasc díreach idir Rialachán TEN-T agus Rialachán na Saoráide um Chónascadh na hEorpa (SCE) mar sainmhínítear ann na tionscadail leasa choitinn atá incháilithe faoi SCE. Ina theannta sin, tá bonneagar TEN-T á mhaoiniú den chuid is mó ó Chistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa (CSIE) agus ó shin le déanaí freisin tríd an gCiste um Théarnamh agus Athléimneacht (RRF). Ar deireadh, tá TEN-T ailínithe go hiomlán le beartais chomhshaoil agus aeráide an AE amhail an Straitéis Bhithéagsúlachta agus reachtaíocht Bhithéagsúlachta, lena n‑áirítear an Chreat‑Treoir Uisce agus an Treoir maidir le hÉin agus an Treoir maidir le Gnáthóga agus straitéis an Aontais Eorpaigh maidir le hoiriúnú don athrú aeráide. 2.BUNÚS DLÍ, COIMHDEACHT AGUS COMHRÉIREACHT •Bunús dlí Sonraítear sa Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) (Airteagail 170-172) gréasáin thras‑Eorpacha a bhunú agus a fhorbairt i réimsí bhonneagair an iompair, na teileachumarsáide agus an fhuinnimh. Beidh sé d’aidhm ag an Aontas idirnascadh agus idir-inoibritheacht na ngréasán náisiúnta agus rochtain ar na gréasáin sin a chur chun cinn. Cuirfidh sí san áireamh go háirithe an gá atá ann oileáin, talamhiata agus forimeallach a nascadh le réigiúin láir an Aontais (Airteagal 170 CFAE). Chuige sin, bunóidh an tAontas sraith treoirlínte a fholaíonn cuspóirí, tosaíochtaí agus imlínte na ngníomhaíochtaí arna mbeartú i réimse na ngréasán tras‑Eorpach. Sonróidh na treoirlínte sin tionscadail leasa choitinn, cuirfidh siad chun feidhme aon bhearta a mheastar is gá chun idirinoibritheacht na ngréasán a áirithiú, go háirithe i réimse an chaighdeánaithe theicniúil agus féadfaidh siad tacú le tionscadail chomhleasa lena dtacaíonn na Ballstáit. Ina theannta sin, féadfaidh an tAontas rannchuidiú freisin tríd an gCiste Comhtháthaithe arna chur ar bun de bhun fhorálacha Airteagal 177 le maoiniú tionscadal sonrach i mBallstáit i réimse bhonneagar an iompair. Déantar foráil chomhionann maidir le comhar le tríú tíortha chun idir-inoibritheacht gréasán a áirithiú (Airteagal 171 CFAE). •Coimhdeacht (i gcás inniúlacht neamheisiach) Sainítear in CFAE go gcuirfidh na gréasáin thras‑Eorpacha ar chumas shaoránaigh an Aontais, oibreoirí eacnamaíocha agus pobail réigiúnacha tairbhe iomlán a bhaint as limistéar gan teorainneacha inmheánacha. Cuirfidh siad san áireamh freisin an gá atá ann comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach an Aontais a neartú agus a fhorbairt chomhchuí i gcoitinne a chur chun cinn.

Dá bhrí sin, is beartas é beartas TEN-T a shíneann thar theorainneacha na mBallstát ós rud é go bhfuil sé dírithe ar scéim líonra Eorpach aonair thar theorainneacha. Is léir nach féidir le Ballstát amháin líonra uile-Eorpach den sórt sin a bhunú ina aonar. Dá bhforbródh na Ballstáit bonneagar ina n‑aonar amháin, is minic gur mhó leas na hEorpa ná leas na hEorpa. Dá réir sin, bheadh na buntáistí a bhaineann le gréasán iompair inbhuanaithe agus ar ardchaighdeán san Eoraip ligthe thar ceal. Sa chás sin, is dócha nach rachfaí i ngleic go leordhóthanach ach oiread le saincheisteanna a bhaineann le nascacht trasteorann agus idir-inoibritheacht ós rud é gurb iad na Ballstáit is mó a thugann tús áite do naisc laistigh de na Ballstáit fiú más rud é go bhfuil tionscadail trasteorann riachtanach chun leas a bhaint as an ngréasán ina iomláine agus chun deireadh a chur le scrogaill a ghineann plódú. Ní hamháin go mbeadh an baol ann go mbeadh easpa nascachta taistil gan uaim ar fud na hEorpa mar thoradh air sin, ach d’fhéadfadh sé nach mbeadh cur chuige pleanála náisiúnta ag teacht salach ar a chéile. Ar ais, chuirfeadh caighdeáin éagsúla agus ceanglais idir-inoibritheachta i mBallstáit éagsúla an Aontais bac ar shreafaí iompair gan uaim ar fud an Aontais agus mhéadódh siad fiú na costais d’úsáideoirí iompair. Ar an iomlán, tá sé ríthábhachtach TEN-T gan bhearnaí fisiciúla a bheith ann, agus réitigh chliste nuálacha a chomhtháthú chun an margadh inmheánach a éascú, chun comhtháthú a mhéadú agus chun cur le cuspóirí an Mhargaidh Eorpaigh Ghlas. Ó bunaíodh é in 1993, tá breisluach foriomlán bheartas TEN-T á dhearbhú go láidir ag na Ballstáit, na réigiúin, na cathracha agus na geallsealbhóirí tionsclaíocha. Tá breisluach AE GTE-I ar cheann de phríomhchonclúidí na meastóireachta ar Rialachán TEN-T atá ann faoi láthair. Go deimhin, aithnítear go soiléir gur fís é iarrachtaí chun gréasán coiteann iompair uile-Eorpach a chruthú a théann níos faide ná gníomhaíocht náisiúnta ar leith. Is luach breise a aithnítear go forleathan agus go soiléir a bhaineann le TEN-T é bonn coiteann agus comhleanúnach a áirithiú ar fud an AE chun ‘tionscadail leasa choitinn’ a shainaithint agus, dá réir sin, chun iarrachtaí pleanála agus cur chun feidhme de chuid raon leathan gníomhaithe a ailíniú. Baineann sé seo freisin le gné na nóid uirbeacha mar go bhfuil sé tábhachtach go mbeadh baint mhaith ag trácht uirbeach le trácht idir-réigiúnach agus idirnáisiúnta. Go deimhin, téann ról na nóid uirbeacha ar TEN-T níos faide ná an leibhéal áitiúil, mar go dtosaíonn agus/nó go gcríochnaíonn gníomhaíochtaí iompair ar nós nóid TEN-T, nó go n‑iompraíonn siad iad, rud a éilíonn comhordú maith idir na leibhéil éagsúla chun scrogaill a sheachaint. Mar sin féin, is beartas faoi shainchúram na mBallstát (údaráis áitiúla) í an tsoghluaisteacht uirbeach agus leanfaidh sí de bheith ina beartas den chuid is mó. Ba cheart go leanfadh gníomhaíocht AE de bheith teoranta do ghnéithe den tsoghluaisteacht uirbeach a bhfuil baint acu le trácht idir-réigiúnach agus idirnáisiúnta. Is éard atá i gceist leis sin freisin cothabháil an bhonneagair: Cé gurb iad na Ballstáit is mó a bheidh freagrach as an mbonneagar a chothabháil agus gur faoi na Ballstáit a bheidh sé i gcónaí, tá sé riachtanach a ráthú trí rialacha íosta i Rialachán TEN-T go leanfaidh TEN-T de sheirbhísí d’ardcháilíocht a sholáthar do shaoránaigh agus do ghnólachtaí. •Comhréireacht Mar a shonraítear i gCaibidil 7 den Mheasúnú Tionchair a ghabhann leis an togra seo, ní théann aon cheann de na roghanna beartais thar a bhfuil riachtanach chun na cuspóirí beartais foriomlána a bhaint amach. Dreasaíonn an idirghabháil atá beartaithe méideanna iompair a aistriú chuig modhanna iompair níos inbhuanaithe a bhfuil gá leo chun an uaillmhian mhéadaithe aeráide do 2030 a bhaint amach agus chun an cuspóir foriomlán neodracht aeráide a bhaint amach faoi 2050. Tá na Roghanna Beartais ceaptha chun creat comhtháite beartais agus gréasán comhtháite, ardchaighdeáin iompair a chruthú mar bhonn do bheartais earnála eile chun a gcuspóirí a bhaint amach. Ceapadh iad chun tionchair dhíréireacha ar údaráis phoiblí, ar oibreoirí bonneagair agus ar sholáthraithe seirbhísí soghluaisteachta a sheachaint, go háirithe trí chóras rialachais seanbhunaithe a fhorbairt agus a fhorbairt tuilleadh. Léiríodh é sin go hiomlán sa mheastóireacht ar Rialachán (AE) 1315/2013 agus san anailís bhunlíne atá mar bhonn leis an measúnú tionchair le haghaidh athbhreithniú an Rialacháin sin. Dá bhrí sin, urramaíonn siad prionsabal na comhréireachta go hiomlán. •An rogha ionstraime Ós rud é gur togra é seo maidir le Rialachán atá ann cheana a athbhreithniú, dealraíonn sé go bhfuil sé dlisteanach stádas na hionstraime mar atá sé a choinneáil. 3.TORTHAÍ AR MHEASTÓIREACHTAÍ EX POST, AR CHOMHAIRLIÚCHÁIN LEIS NA PÁIRTITHE LEASMHARA AGUS AR MHEASÚNUITHE TIONCHAIR •Meastóireachtaí ex post/seiceálacha oiriúnachta ar an reachtaíocht atá ann cheana Baineadh de thátal as an meastóireacht ar Rialachán TEN-T (SWD(2021)117 final) go soláthraítear le TEN-T na gníomhaithe ábhartha uile (i.e. na Ballstáit, na réigiúin, na cathracha, an tionscal iompair, bainisteoirí bonneagair ar gach modh iompair, úsáideoirí) le comhchreat beartais a oibríonn chun gréasán coiteann comhsheasmhach bonneagair iompair na hEorpa a thabhairt chun críche de réir a chéile. Dá réir sin, cuireann sé peirspictíocht Eorpach leis an bpleanáil bonneagair náisiúnta agus tugtar aghaidh ann ar riachtanais agus tairbhí thar aon chur chuige náisiúnta amháin. Thángthas ar an gconclúid sa mheastóireacht freisin, áfach, gur gá dlús a chur leis na hiarrachtaí d’fhonn spriocanna nua polaitiúla a bhaint amach. Go deimhin, ó bunaíodh Rialachán TEN-T in 2013, tá athrú suntasach tagtha ar an gcomhthéacs beartais, go háirithe trí Mhargadh Glas na hEorpa agus an Straitéis um Shoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste a ghlacadh chomh maith leis an bPlean Gníomhaíochta um Thruailliú Nialais. Léirítear na naisc idir conclúidí na meastóireachta ex-post, lena n‑áirítear na heasnaimh a sainaithníodh, agus an togra thíos: Príomhchonclúidí na meastóireachta ex-post Togra Conclúidí maidir le hábharthacht Tá gach ceann de na ceithre chuspóir shonracha de Rialachán TEN-T ábhartha i gcónaí, tá siad chomh tábhachtach céanna agus comhlánaíonn siad a chéile. Coimeádtar agus forbraíonn an togra cuspóirí sonracha an Rialacháin a thuilleadh Tá sé cruthaithe go bhfuil struchtúr an deartha chomh maith leis na spriocdhátaí 2030 agus 2050 a chur i gcrích. Coinnítear struchtúr an líonra agus na spriocdhátaí maidir le críochnú a bheag nó a mhór sa togra ach cuirtear isteach spriocdháta nua (2040) chun cur chuige céim ar chéim i dtreo 2050 a áirithiú. Maidir leis na cuspóirí sonracha “éifeachtúlacht na forbartha bonneagair chun an margadh inmheánach a éascú” agus “comhtháthú sóisialta, eacnamaíoch agus críochach”, tá gá láidir le dul chun cinn a dhéanamh maidir le ceanglais lena gcuirtear feabhas ar cháilíocht bhonneagar TEN-T. Is é is aidhm don togra cáilíocht TEN-T a mhéadú agus a áirithiú go gcaomhnófar an cháilíocht sin thar shaolré an bhonneagair. Tugtar isteach bearta breise chun idir-inoibritheacht agus inrochtaineacht an líonra a chur chun cinn. Maidir leis an gcuspóir sonrach “inbhuanaitheacht”, is gá an easpa oiriúnachta chun dícharbónú a chumasú i gcomhréir le cuspóir Mhargadh Glas na hEorpa a shárú. Ní féidir astaíochtaí iompair a laghdú 90 % faoi 2050 gan TEN-T cuí a bheith ann chun iompar níos glaise a cheadú. Treisíonn an togra na ceanglais i gcomhréir leis an méid is gá chun cuspóirí Mhargadh Glas na hEorpa a bhaint amach do gach modh iompair. Maidir leis an gcuspóir sonrach “tairbhí na n‑úsáideoirí a mhéadú”, ba cheart Rialachán TEN-T a chur chun cinn chun sainaithint, teaglaim agus cur chun feidhme tionscadal a neartú ó thaobh seirbhísí úsáideoirí comhtháite ó dhoras go doras. Is cosúil go bhfuil an easpa oiriúnachta atá ann faoi láthair soiléir go háirithe in earnáil na bpaisinéirí. Sainítear bearta sa togra chun peirspictíocht seirbhíse agus úsáideoirí TEN-T a neartú, go háirithe i ndáil le hiompar paisinéirí. D’fhéadfaí comhlántacht idir an croíghréasán agus an gréasán cuimsitheach a neartú chun cuidiú leis na bearnaí inrochtaineachta agus nascachta atá fós ann a shárú agus chun an cumhdach is leithne agus is éifeachtaí is féidir a áirithiú maidir le paraiméadair nua cáilíochta bonneagair. Sainítear sa togra bearta atá dírithe ar chaighdeáin agus ar cheanglais a ailíniú idir an dá chiseal ghréasáin (gréasáin chuimsitheacha agus croíghréasáin) i réimsí amhail bonneagar iarnróid, breoslaí malartacha nó nóid uirbeacha. Conclúidí maidir le héifeachtacht Ar an iomlán, bhí Rialachán TEN-T an‑éifeachtach maidir leis na mílte tionscadal a shainaithint ar bhonn aon chreat beartais amháin ar fud na hEorpa. Coinnítear an creat chun tionscadail ar an líonra a shainaithint sa togra. Mar sin féin, tá fadhbanna ann go fóill maidir le moill a chur ar roinnt tionscadal mar gheall ar nósanna imeachta casta ullmhúcháin, dibhéirseachtaí atá fós ann idir cuspóirí comhaontaithe Eorpacha agus bonneagar náisiúnta agus pleanáil infheistíochta nó uirlisí rialachais teoranta ar leibhéal an AE. Sainíonn an togra bearta chun ailíniú leasanna agus freagrachtaí náisiúnta le cuspóirí TEN-T a áirithiú, agus coimhdeacht á hurramú ag an am céanna. D’fhéadfaí cur chun feidhme TEN-T a fheabhsú tuilleadh – go háirithe i bhfianaise na ndúshlán agus na gcuspóirí nua (dícharbónú, digitiú agus rioscaí a bhaineann le himeachtaí géarchéime gan choinne a mhéadú) Sainíonn an togra bearta chun ionstraimí an AE atá ann cheana a neartú tuilleadh (e.g. conairí croíghréasáin, pleananna oibre, cinntí cur chun feidhme an Choimisiúin). Ina theannta sin, sainíonn sé bearta atá dírithe ar athléimneacht an líonra a fheabhsú. Fuarthas amach go bhfuil ionstraim chonairí an chroíghréasáin, lena n‑áirítear na Comhordaitheoirí Eorpacha, an‑ábhartha agus éifeachtach araon. Déanann an togra coincheap na conaire a fhorbairt agus a leathnú tuilleadh agus neartaíonn sé ról na gComhordaitheoirí Eorpacha Conclúidí maidir le héifeachtúlacht I ndáil leis na hoibleagáidí tuairiscithe agus faireacháin a leagtar amach i Rialachán TEN-T, is féidir na huirlisí sin a chuíchóiriú agus a neartú. Sainítear sa togra bearta chun ionstraimí faireacháin a chuíchóiriú agus chun tuairisciú a éascú. Mar thoradh ar an gcomhordú idir conairí croíghréasáin agus conairí lasta iarnróid, tá méadú tagtha ar an éifeachtúlacht ach d’fhéadfaí gan leas a bhaint as i gcomhréir níos fearr idir an dá ionstraim ó thaobh pleanáil infheistíochta agus sainaithint tionscadal de. Áirithítear leis an togra ailíniú geografach an dá ionstraim conaire le Conairí Iompair Eorpacha agus déantar an comhordú idir an dá ionstraim a neartú tuilleadh. Conclúidí maidir le comhleanúnachas agus comhordú Chun cuspóirí Mhargadh Glas na hEorpa a bhaint amach, bheadh gá le bonneagar TEN-T a ailíniú go hiomlán leis na forálacha atá mar thoradh ar thionscnaimh bheartais eile i réimsí na mbreoslaí malartacha (AFIR), FuelEU Maritime and the ReFuelEU Aviation. Áirithítear leis an togra ailíniú iomlán le tionscnaimh bheartais eile maidir le breoslaí malartacha. An gá le feabhas a chur ar chomhleanúnachas leis na dúshláin a bhaineann leis an aistriú digiteach agus le teicneolaíochtaí nua eile Áirithítear leis an togra ailíniú iomlán le tionscnaimh bheartais eile maidir le córais chliste iompair. Conclúidí maidir le breisluach AE Is iad na Ballstáit, na réigiúin, na cathracha agus na geallsealbhóirí tionsclaíocha a dhearbhaigh go láidir an breisluach a bhaineann le beartas TEN-T ar an iomlán. Ina theannta sin, meallann beartas TEN-T spéis níos mó lasmuigh den AE, go háirithe i Stáit chomharsanachta ach i réigiúin eile den domhan freisin, mar shampla i ndáil le naisc iompair talún a leathnú chun na hÁise. Coimeádtar an cur chuige maidir le rannpháirtíocht tríú tíortha agus tíortha comharsanachta. Dírítear ar fhís an AE maidir le TEN-T a leathnú chuig tríú tíortha i dteachtaireacht ar leith ón gCoimisiún Is bonn soiléir agus comhtháite ar fud an AE é a áirithiú go mbeidh ‘tionscadail leasa choitinn’ ann chun ‘tionscadail leasa choitinn’ a shainaithint agus, dá réir sin, chun iarrachtaí pleanála agus cur chun feidhme de chuid raon leathan gníomhaithe a ailíniú agus ní fhéadfaí iad a dhéanamh gan Rialachán (AE) 1315/2013. Rinneadh an creat TEN-T le haghaidh phleanáil agus chur chun feidhme comhchuibhithe an ghréasáin a chothabháil agus a fhorbairt tuilleadh sa togra. •Comhairliúcháin leis na páirtithe leasmhara Rinneadh na comhairliúcháin seo a leanas le linn chéim na meastóireachta: Comhairliúchán poiblí oscailte Rinne an Coimisiún, mar chéad chéim den phróiseas athbhreithnithe foirmiúil idir an 24 Aibreán agus an 17 Iúil 2019, comhairliúchán poiblí oscailte. Bhí an ceistneoir ar fáil i ngach teanga oifigiúil den AE. Gin an comhairliúchán seo níos mó ná 600 freagra ó raon leathan páirtithe leasmhara, lena n‑áirítear údaráis phoiblí (idir náisiúnta agus áitiúil), bainisteoirí bonneagair, úsáideoirí iompair tráchtála, an tsochaí shibhialta agus saoránaigh. Rud atá tábhachtach, bhain níos mó ná 150 páirtí leasmhar – lena n‑áirítear roinnt Ballstát agus príomhchomhlachas Eorpach – úsáid as an gcéim thosaigh sin cheana féin chun páipéir sheasaimh a chur isteach ina leagtar béim ar láidreachtaí agus laigí an bheartais agus – go háirithe – ar na deiseanna agus ar na riachtanais a bheidh ann amach anseo. Rinneadh anailís ar thorthaí OPC agus cuireadh isteach iad sa phróiseas meastóireachta foriomlán. Comhairliúcháin spriocdhírithe le páirtithe leasmhara: Bhí trí phríomhghné sa chur chuige chun dul i gcomhairle le páirtithe leasmhara saineolacha a cheap an sainchomhairleoir: Suirbhéanna ar líne, agallaimh agus cás‑staidéir ar shaincheisteanna a bhfuil tábhacht ar leith ag baint leo. Ba é an aidhm a bhí leis na comhairliúcháin spriocdhírithe sonraí a bhailiú ó ghrúpaí geallsealbhóirí ar leith ar an leibhéal áitiúil, ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais. Tríd is tríd, léiríodh i dtuairimí na bpáirtithe leasmhara go bhfuil dearcadh an‑chomhleanúnach ann maidir le tuairimí agus nach bhféadfaí aon idirdhealú suntasach a dhéanamh idir grúpaí páirtithe leasmhara éagsúla, ach amháin má shonraítear a mhalairt sa mheastóireacht. Ceistneoir ar líne: Cuireadh ceistneoir suirbhé chun feidhme idir an 20 Eanáir agus an 16 Márta 2020 d‘fhonn sonraí a bhailiú maidir le braistintí agus taithí na bpáirtithe leasmhara ar Rialachán TEN-T, a chur chun feidhme agus a thorthaí go dtí seo, agus a gcuid tuairimí ar mholtaí d’fhorbairtí beartais AE sa réimse seo amach anseo. Tríd is tríd, chuathas i dteagmháil le breis agus 2000 geallsealbhóir a bhfuil saineolas acu ar na hábhair atá i gceist chun suirbhéanna ar líne a dhéanamh. Fuarthas 198 fhreagra san iomlán.

Agallaimh: San iomlán cuireadh 44 páirtí leasmhar faoi agallamh le trasrannáin de fhreagróirí ar an suirbhé agus ionadaithe ó ghrúpaí páirtithe leasmhara ábhartha. Ba é príomhaidhm na n‑agallamh leathstruchtúrtha sin léargas domhain a fháil ar chur chun feidhme Rialachán TEN-T, ar an dul chun cinn a baineadh amach agus ar thosca ratha/dúshláin ó thaobh geallsealbhóirí éagsúla de. Leis na hagallaimh dhomhanda, comhlánaíodh an taighde deisce, comhairliúchán poiblí oscailte agus suirbhé domhanda chun míniú a thabhairt ar na sonraí cainníochtúla a fuarthas agus chun aon bhearnaí a líonadh, chun tacú le cás‑staidéir théamacha, agus chun mionsaothrú a dhéanamh ar shaincheisteanna tábhachtacha ina raibh sonraí ó fhoinsí eile doiléir nó inar ghá míniú breise a thabhairt orthu. Cás‑staidéir: I dteannta na meastóireachta ginearálta ar Rialachán TEN-T rinneadh naoi gcás‑staidéar téamacha ar réimsí beartais roghnaithe TEN-T. Tugadh faoi na bearta sin i réimsí inar léirigh obair an Choimisiúin le linn chur chun feidhme Rialachán TEN-T fianaise go bhféadfadh easpa ábharthachta a bheith ann, i bhfianaise forbairtí le blianta beaga anuas agus i bhfianaise forbairtí a d’fhéadfadh a bheith ann amach anseo. Forbraíodh agus cuireadh chun feidhme trí cheardlann ar líne ina raibh oifigigh an Aontais, geallsealbhóirí iompair agus comhpháirtithe sóisialta chun na torthaí a bhailíochtú, agus chun conclúidí agus moltaí na gcás‑staidéar a bhaineann le soghluaisteacht uirbeach, (digitiú) agus nuálaíocht agus teicneolaíochtaí nua a phlé. Rinneadh na comhairliúcháin seo a leanas le linn chéim an mheasúnaithe tionchair: Rinneadh comhairliúchán poiblí oscailte breise le linn chéim an mheasúnaithe tionchair. Rinneadh é idir an 10 Feabhra agus an 5 Bealtaine 2021 ar shuíomh gréasáin Shuirbhé an Aontais Eorpaigh. Roinneadh an comhairliúchán ina chúig roinn, ag tosú le ceist ghinearálta faoin Rialachán, agus ina dhiaidh sin ceisteanna maidir le bearta breise a d‘fhéadfaí a ghlacadh i Rialachán leasaithe agus an fócas a d’fhéadfaí a chur air. Fuair an comhairliúchán 496 freagra san iomlán. Is iad seo a leanas na príomh‑shaincheisteanna a pléadh: ·Bearta lena gcumasaítear dícharbónú agus laghdú astaíochtaí truailleán aeir sa chóras iompair; ·Bearta a bhaineann le cáilíocht agus athléimneacht bonneagair; ·Bearta a bhaineann leis an nuálaíocht, leis an digitiú agus leis an uathoibriú; agus ·Réimsí fócais a d’fhéadfadh a bheith ann do na roghanna beartais. Baineadh úsáid as gach ionchur ó na páirtithe leasmhara chun an togra a fhorbairt. Cé gur úsáideadh an t‑ionchur a fuarthas le linn na céime meastóireachta go háirithe chun na bearta éagsúla a bhí le hanailís bhreise sa mheasúnú tionchair a shainiú agus a bheachtú, bhí an t‑ionchur a fuarthas i gcéim an mheasúnaithe tionchair tábhachtach chun na bearta agus na roghanna a roghnaíodh a bhailíochtú agus, ar an gcaoi sin, an cur chuige maidir le hathbhreithniú an Rialacháin a bhailíochtú. •Bailiú agus úsáid saineolais An Chúirt Iniúchóirí Rinne an Chúirt Iniúchóirí roinnt iniúchtaí agus athbhreithnithe ar bheartais a bhaineann le bonneagar iompair agus TEN-T, go háirithe ar an ngréasán iarnróid ardluais Eorpach, ar mhuiriompar san AE, ar iompar lasta d’iarnród san AE, agus ar bhonneagair iompair an Aontais. I gcás inarb infheidhme agus i gcomhréir leis na freagraí a thug sé ar na tuarascálacha faoi seach, tá breithniú déanta ag an gCoimisiún ar na moltaí ábhartha agus an togra seo á ullmhú. Meastóireacht Cuireadh tús leis an meastóireacht ar Rialachán (AE) 1315/2013 maidir le Treoirlínte an Aontais i ndáil leis an ngréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt i Meán Fómhair 2018 agus tógadh í go háirithe ar an staidéar tacaíochta do mheastóireacht an GTE-I a rinne comhairleoirí Coffey agus ar an staidéar tacaíochta a rinne Panteia don athbhreithniú ar bheartas TEN—T. Cé go raibh aghaidh á tabhairt ag an gcéad cheann ar sholáthar Rialachán TEN-T ina iomláine agus gur bailíodh faisnéis ó na geallsealbhóirí agus na modhanna iompair go léir lena mbaineann, díríodh an fhaisnéis sin ar údaráis na mBallstát den chuid is mó. Cuireadh cur chuige caighdeánach triantánaithe i bhfeidhm chun aghaidh a thabhairt ar na ceisteanna meastóireachta, trí uillinneacha éagsúla: Taighde deisce, agallaimh agus suirbhéanna. Measúnú tionchair Tá an measúnú tionchair bunaithe ar thaighde agus anailísí a rinne an Coimisiún. Rinne an Coimisiún foireann sheachtrach, neamhspleách sainchomhairleoirí (Ricardo Nederland B.V. mar cheannaire ar an ngrúpa mar aon le Ricardo-AEA Limited, TRT Trasporti e Territorio srl (TRT) agus M-Five GmbH Mobility, Futures, Innovation, Economics (M-FIVE)) a chonradh freisin chun tacú leis an measúnú tionchair i dtascanna sonracha, i.e. measúnú ar na roghanna beartais, comparáid ar na roghanna beartais, measúnú ar na roghanna riaracháin, measúnú ar chostais, measúnú ar na roghanna riaracháin, measúnú ar na roghanna riaracháin. Foilseofar an staidéar tacaíochta seachtraí in éineacht leis an togra seo. Ina theannta sin, is é E3Modelling with the PRIMES-TREMOVE a d’fhorbair an Cás Bunlíne, agus leas á bhaint as cás MIX atá mar bhonn le measúnuithe tionchair an phacáiste 'Suíomh do 55'. Tá samhlacha Astra agus TRUST calabraithe ar an gcás Bunlíne seo de réir M-BEO agus TRT faoi seach. •Measúnú tionchair Chun aghaidh leordhóthanach a thabhairt ar chuspóirí an athbhreithnithe ar GTE-I, rinneadh measúnú ar thrí rogha beartais (PO) i dtéarmaí a dtionchar eacnamaíoch, sóisialta agus comhshaoil. Is é is aidhm do RB1 na ceanglais agus na caighdeáin maidir le cáilíocht bhonneagar TEN-T atá ann cheana a thabhairt cothrom le dáta agus foráil a dhéanamh maidir le bonn leordhóthanach bonneagair chun breoslaí malartacha agus córais chliste iompair a úsáid. Ina theannta sin, áirítear ann bearta chun uirlisí faireacháin agus tuairiscithe TEN-T atá ann cheana a chomhchuibhiú agus a chuíchóiriú. I dtéarmaí ghréasán TEN-T, áirítear freisin athbhreithniú ar an ngréasán iompair agus ar nóid iompair. Is éard atá i RB2, ag cur le rogha 1, athrú céime trí chaighdeáin nua níos uaillmhianaí a thabhairt isteach do na modhanna iompair ar fad chun cur le dícharbónú, le laghdú truaillithe, le digitiú, le hathléimneacht agus le sábháilteacht an chórais bhonneagair iompair. Ina theannta sin, áirithítear comhtháthú níos fearr ar na nóid uirbeacha sa TEN-T trí cheanglais shonracha chun trácht paisinéirí agus lasta chuig/ó chathracha a bhainistiú. Cuireann RB3, arb é an rogha thosaíochta í, dlús le tabhairt chun críche TEN-T tríd an spriocdháta maidir le caighdeáin agus codanna áirithe den ghréasán a thabhairt chun críche a chur ar aghaidh ó 2050 go 2040 agus na caighdeáin agus na ceanglais uaillmhianacha a tugadh isteach le RB2 a choinneáil ag an am céanna. Áirithítear leis freisin forbairt leathan agus chomhleanúnach ar an ngréasán, ag aistriú go dtí athbhreithniú suntasach ar dhearadh an ghréasáin TEN-T. Ó thaobh na dtorthaí de, tá tairbhí suntasacha eacnamaíocha ag baint le RB3, go háirithe méadú 0.4 % de OTI in 2030, 1.3 % in 2040 agus 2.4 % faoi 2050 i gcoibhneas leis an mbonnlíne. Is ionann sin agus méadú EUR57 billiún ar OTI i gcoibhneas leis an mbonnlíne in 2030, EUR229 billiún in 2040 agus EUR467 billiún in 2040. Le hinfheistíochtaí níos airde ar TEN-T cruthaítear fostaíocht freisin, rud a d’fhágfadh méadú measta 0.1 % ar fhostaíocht in 2030 i gcoibhneas leis an mbonnlíne, 0.3 % in 2040 agus 0.5 % faoi 2050, is ionann sin agus 200,000 duine fostaithe breise in 2030, 561,000 in 2040 agus 840,000 faoin 2050. Feidhmíonn RB3 go maith freisin maidir le gníomhaíocht iompair lasta agus paisinéirí a aistriú chuig modhanna iompair níos inbhuanaithe. Meastar go dtiocfaidh méadú ar ghníomhaíocht iompair d’iarnród d’iarnród nua do phaisinéirí (luas nua iarnróid (160 km/u luas), go dtabharfar isteach leithead lódála P400 (a fhágann gur féidir leathleantóirí a chur i gcúrsaíocht ar vaigíní iarnróid) chomh maith le roinnt caighdeán iarnróid a leathnú ón gcroí‑ghréasán go dtí an gréasán cuimsitheach, mar aon leis an síneadh ar an ngréasán sin. Léirítear é sin freisin i sciar níos airde iarnróid sa scoilt mhódúil chun dochair don earnáil bóithre. Cé go bhfanann an sciar módach d’iompar d’uiscebhealaí intíre agus d’iompar muirí cobhsaí den chuid is mó, cuireann cur chun feidhme caighdeán nua ar chumas na hearnála an fás a thuartar do mhéideanna tráchta AE27 agus ar thrácht muirí laistigh den AE a ionsú. Ina theannta sin, meastar go mbeidh astaíochtaí CO2 agus laghduithe ar astaíochtaí ó thruailliú aeir mar thoradh ar an aistriú ó na bóithre chuig modhanna nach n‑astaíonn a n—astaíochtaí a oiread is féidir de bharr na mbeart atá san áireamh i RB3. Meastar gur timpeall EUR 445 bhilliún, i gcoibhneas leis an mbonnlíne le linn na tréimhse 2021-2050, a bheidh sa laghdú ar chostais sheachtracha a bhaineann le hastaíochtaí CO2, méid arna shloinneadh de réir an luacha reatha, agus meastar gur EUR 75 bhilliún a bheidh sa laghdú ar chostais sheachtracha a bhaineann le truailliú aeir. Ina theannta sin, cuirtear feabhas ar shábháilteacht ar bhóithre trí chaighdeáin cháilíochta agus gnéithe sábháilteachta gaolmhara a leagan síos do gach cuid den ghréasán os cionn tairseach laethúil áirithe tráchta, rud a laghdaíonn líon na mbásanna agus na ndaoine gortaithe. Meastar gurb ionann an laghdú ar chostais sheachtracha tionóiscí agus thart ar EUR 3,930 milliún i gcoibhneas leis an mbonnlíne thar an tréimhse 2021-2050, arna shloinneadh mar luach láithreach. Meastar gurb ionann an laghdú ar chostais sheachtracha an phlódaithe tráchta idiruirbigh agus thart ar EUR 2,891 milliún i gcoibhneas leis an mbonnlíne le linn na tréimhse 2021-2050.

Ó thaobh costas de, baineann an rogha thosaíochta an chothromaíocht is fearr amach idir na cuspóirí a baineadh amach agus na costais fhoriomlána cur chun feidhme. Meastar gurb ionann na hinfheistíochtaí chun na bearta uile faoi RB3 a chur chun feidhme agus EUR247.5 billiún i gcoibhneas leis an mbonnlíne, arna shloinneadh mar an luach reatha le linn 2021-2050. Ina theannta sin, meastar gurb ionann na costais riaracháin don earnáil phríobháideach agus EUR 8.6 milliún i gcoibhneas leis an mbonnlíne, arna shloinneadh mar luach reatha thar 2021-2050, agus costais riaracháin ar na húdaráis phoiblí ag EUR25.4 milliún. Bhí sé deacair tionchair eile, a bhaineann le hastaíochtaí torainn agus le cailliúint bithéagsúlachta a d’fhéadfadh a bheith ann, a chainníochtú ós rud é go mbraitheann tionchair torainn go mór ar an staid (tráchta) áitiúil agus ar an mbithéagsúlacht ar shuíomh agus ar shaintréithe sonracha an bhonneagair. Is gné thábhachtach é an bonneagar d’iompar comhcheangailte iarnróid agus do chríochfoirt a uasghrádú chun a áirithiú gur d’iarnród, d’uiscebhealaí intíre nó do loingseoireacht ghearrthurais den chuid is mó a dhéantar an t‑iompar idirmhódach agus go mbeidh aon chéimeanna tosaigh agus/nó deiridh a dhéantar de bhóthar chomh gearr agus is féidir. Cuirfidh na huasghráduithe bonneagair sin deiseanna ar fáil do FBManna cé go bhfuil gníomhaithe móra ann freisin i gcodanna áirithe. Is iad na príomhpháirtithe leasmhara lena mbaineann na gnóthais iarnróid sa mhargadh lasta, na hoibreoirí críochfoirt lasta iarnróid, cuideachtaí trucaile agus oibreoirí ag críochfoirt phaisinéirí. In earnáil na mbóithre, má chuirtear feabhas ar na limistéir scíthe agus ar an staid pháirceála do thrucailí réigiúnacha agus fadraoin, rachaidh sé chun tairbhe do líon mór na gcuideachtaí beaga trucaile atá faoi úinéireacht tiománaithe, atá i measc na bhfiontar is lú i réimse an iompair, mar go mbraitheann siad ar dhlúthlíon agus ar chaighdeán na limistéar páirceála. Cuireann R3 gné thábhachtach leis an gcuspóir comhtháthaithe TEN-T trí nóid uirbeacha a shainaithint agus trí chríochfoirt paisinéirí/lasta a chomhtháthú ar chríoch AE ina iomláine, rud atá ríthábhachtach don nascacht réigiúnach. Le RB3 is fearr a chothaítear teacht aniar agus oiriúnú an athraithe aeráide i mbonneagar TEN-T. Ar deireadh, cuireann RB3 luach tábhachtach ar fáil chun comhleanúnachas le beartais eile a áirithiú trí athbhreithniú a dhéanamh ar dhearadh an ghréasáin TEN-T (e.g. trí Chonair Iompair Eorpacha a chruthú, a chuirtear in ionad an dá chineál conairí atá ann cheana – Conairí Croíghréasáin agus Conairí Lasta Iarnróid). •Oiriúnacht rialála agus simpliú Tá an tionscnamh seo mar chuid de Chlár Oibre an Choimisiúin 2021 faoi Iarscríbhinn I (tionscnaimh nua) agus ní cuid é d’Iarscríbhinn II (tionscnaimh REFIT). Feabhsaíonn sé feidhmiú bheartas TEN-T trí éifeachtúlacht an chreata rialála ina iomláine a mhéadú. Anuas air sin, soiléiríonn sé ceanglais agus coincheapa áirithe. Mar shampla, tá sé aitheanta ag líon mór saineolaithe agus tionscnóirí tionscadail go bhfuil coincheap Mótarbhealaí na Farraige, mar atá sainmhínithe sa Rialachán faoi láthair, róchasta. Deimhnítear sa mheastóireacht ar Rialachán TEN-T go mbainfeadh sé tairbhe as simpliú agus as comhtháthú i gcoincheap uileghabhálach comhtháite de chuid TEN-T lena gcumhdaítear calafoirt, loingseoireacht agus gach gné eile den bhonneagar muirí ar mhaithe le ‘Spás Muirí na hEorpa’ ina iomláine. Sampla eile is ea ailíniú na gConairí Lasta Iarnróid leis na Conairí Croíghréasáin lena bhféadfar barrfheabhas a chur ar na hionstraimí agus dúbláil a sheachaint, mar shampla an ceanglas maidir le pleananna infheistíochta a tharraingt suas faoin Rialachán maidir leis an gConair Lasta Iarnróid ar cheart deireadh a chur leo toisc go bhfuil forluí idir na pleananna infheistíochta sin agus na pleananna oibre a ullmhaíonn Comhordaitheoirí Eorpacha TEN-T go rialta. Sainaithníodh dhá shimpliú eile a mbeidh coigilt fhéideartha ar chostais mar thoradh orthu: ·ionchur uathoibríoch sonraí sa chóras TENtec lena gceadaítear malartú díreach ón bhfoinse sonraí (Ballstát, bainisteoir bonneagair); ·plean oibre a chur in ionad phleananna oibre débhliantúla na gComhordaitheoirí Eorpacha agus an tuairisciú débhliantúil ar dhul chun cinn maidir le cur chun feidhme TEN-T ag na Ballstáit, lena n‑áirítear na tosaíochtaí d’fhorbairt na gconairí faoi seach gach ceithre bliana, le tuarascáil ghearr bhliantúil stádais maidir le staid chur chun feidhme na gConairí, Mótarbhealaí na Farraige (sa Spás Muirí Eorpach a bheidh ann amach anseo) agus ERTMS. Cé go méadaíonn an togra costais fhoriomlána cur chun feidhme na n‑údarás, gineann sé feabhsuithe, go háirithe gnóthachain eacnamaíocha agus fostaíochta agus cumasaíonn sé foirmeacha iompair níos inbhuanaithe a fhritháireamh níos mó ná an méadú ar chostais rialála. •Cearta bunúsacha Trí cheanglais bhonneagair ábhartha a leagan síos, neartófar leis an togra inrochtaineacht do gach úsáideoir, agus ar an gcaoi sin cuirfear feabhas ar inrochtaineacht do dhaoine faoi mhíchumas agus daoine a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe agus rannchuideoidh sé le comhionannas inscne. 4.IMPLEACHTAÍ BUISÉADACHA Measadh sa mheasúnú tionchair go bhfuil na costais riaracháin i gcoibhneas leis an mbonnlíne measartha, go háirithe i gcomparáid leis na pleananna athbhreithnithe uaillmhianacha faoin rogha tosaíochta beartais. Tá na costais riaracháin do na húdaráis phoiblí measta ag EUR25.4 milliún (i.e. EUR15.8 milliún don Choimisiún Eorpach agus EUR9.6 milliún d’údaráis phoiblí na mBallstát). Ina theannta sin, meastar gur ó mhaoiniú poiblí (cistí poiblí náisiúnta, cistí AE) a thiocfaidh an chuid is mó d’infheistíochtaí agus bheadh EUR244.2 billiún i gcoibhneas leis an mbonnlíne, arna shloinneadh mar luach reatha le linn 2021-2050. 5.EILIMINTÍ EILE •Pleananna cur chun feidhme, agus socruithe faireacháin, meastóireachta agus tuairiscithe Leanfaidh an Coimisiún an dul chun cinn, tionchar agus torthaí an tionscnaimh seo trí shraith ionstraimí rialachais, bunaithe ar rialachas TEN-T, amhail na Comhordaitheoirí Eorpacha neartaithe agus a bpleananna oibre. Neartófar an faireachán a thuilleadh sa Rialachán athbhreithnithe. Maidir leis sin, bhí ról lárnach ag na Comhordaitheoirí Eorpacha mar a fheidhmíonn siad mar ambasadóirí ar bheartas TEN-T agus mar idirghabhálaithe do na geallsealbhóirí ábhartha uile a thagann siad le chéile i bhfóraim Chonair mar a thugtar orthu. Cuirfear dlús leis an obair sin trí ról treisithe na gComhordaitheoirí Eorpacha. Ina theannta sin, tacófar le gach Conair Iompair Eorpach agus leis an dá thosaíocht chothrománacha trí staidéir thiomnaithe a dhéanann faireachán ar an dul chun cinn a dhéanfar maidir le comhlíonadh caighdeán, spriocdhátaí agus socrú tosaíochtaí. Léirítear é sin, mar shampla, i ndlúthfhaireachán ar gach tionscadal atá beartaithe nó atá ar siúl ar an GTE-I (anailís ar “phíblíne tionscadail” mar a thugtar air agus tuarascálacha leathbhliantúla ar chur chun feidhme tionscadal). Dá bhrí sin, tá measúnú á dhéanamh ar thionscadail i dtéarmaí a n‑aibíochta airgeadais chomh maith lena stádas i dtéarmaí ceada agus soláthair, ionas gur féidir fadhbanna a aimsiú go héasca e.g. i dtéarmaí moilleanna agus idirghabhálacha a bheith á bpleanáil ag an gCoimisiún agus/nó ag Comhordaitheoirí Eorpacha. Áireofar sa Rialachán nua freisin an deis gníomhartha cur chun feidhme a thógáil níos mó ná mar a rinneadh roimhe seo. Ní hamháin go gcothófar leo socrú tosaíochtaí ar an leibhéal náisiúnta, ach éascófar freisin faireachán ar an dul chun cinn a dhéanfar maidir le TEN-T i gcoinne garspriocanna sainithe agus comhaontaithe sna gníomhartha cur chun feidhme sin. Dá réir sin, tá siad ina mbonn an‑láidir freisin chun faireachán a dhéanamh ar na tionscadail sin ós rud é gur féidir dul chun cinn rialta a sheiceáil de réir cloch mhíle agus bearta iomchuí a ghlacadh i gcás moilleanna. Agus na gníomhartha cur chun feidhme sin á nglacadh, comhaontaíonn na Ballstáit lena mbaineann freisin tuairisciú rialta a dhéanamh ar an dul chun cinn atá déanta. I dtéarmaí faireacháin, déanfar faireachán ar dhul chun cinn TEN-T i dtéarmaí chríochnú teicniúil bhonneagar TEN-T leis na caighdeáin shainithe TEN-T agus in aghaidh sprioc-amanna sainithe 2030, 2040 agus 2050. Dá bhrí sin, is iad na caighdeáin agus na ceanglais na príomhtháscairí feidhmíochta lena ndéanfar faireachán ar rath TEN-T (e.g. céatadán d’fhad na rann lasta iarnróid atá leictrithe, a fhreastalaíonn ar 22.5 acastóir agus fad traenach 740 m; Líon na gcalafort muirí a bhfuil rochtain iarnróid acu etc.). Chomh maith leis sin, déantar faireachán leanúnach trí bhunachar sonraí TENtec, mar a thugtar air, córas cumhachtach faisnéise lena gceadófar malartú uathoibríoch sonraí go díreach ó fhoinse na sonraí (an Ballstát, an bainisteoir bonneagair) go tráthúil amach anseo. •Míniúchán mionsonraithe ar fhorálacha sonracha an togra Imeoidh struchtúr an Rialacháin athbhreithnithe ó struchtúr an Rialacháin atá ann faoi láthair. Ní eagrófar é a thuilleadh de réir ciseal gréasáin (croí agus cuimsitheach) ach trí mhodh iompair, rud a thabharfaidh tuiscint níos fearr ar na riachtanais éagsúla. Áireofar leis sin ceanglais shonracha agus léarscáileanna do na Conairí Iompair Eorpacha agus an spriocdháta nua idirmheánach de 2040. Mínítear sna chéad chaibidlí den Rialachán cuspóirí foriomlána TEN-T agus an cur chuige céim ar chéim chun an gréasán a chomhlánú. Beidh na príomhchaibidlí seo a leanas ann:

Aithrisí Díreofar sna haithrisí go háirithe ar rannchuidiú TEN-T le Margadh Glas na hEorpa agus ar chuspóirí na Straitéise um Shoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste. Thairis sin, sonraítear iontu naisc TEN-T athbhreithnithe le beartais eile iompair sna modhanna éagsúla agus le réimsí beartais lasmuigh d’earnáil an iompair e.g. beartas comhshaoil agus aeráide, beartas sóisialta, beartas comhtháthaithe, beartas eachtrach etc. Leagtar béim sna haithrisí ar ghnéithe de phleanáil bonneagair AE agus náisiúnta agus de chistiú agus de mhaoiniú. Caibidil I: Prionsabail ghinearálta I gCaibidil 1, leagtar síos prionsabail ghinearálta Rialachán TEN-T. Sainítear ann ábhar agus raon feidhme an Rialacháin. Tá sainmhínithe ann ar eilimintí éagsúla an Rialacháin agus ar an téarmaíocht a úsáidtear ar fud an téacs. Ina theannta sin, tugtar isteach leis cuspóirí an Rialacháin (comhtháthú, inbhuanaitheacht, éifeachtúlacht agus sochair d’úsáideoirí) agus conas a bhainfear amach iad. Foráiltear sa chaibidil seo freisin go ndéanfar an gréasán tras‑Eorpach iompair a phleanáil, a fhorbairt agus a oibriú ar bhealach a bheidh tíosach ar acmhainní, a chomhlíonfaidh na ceanglais chomhshaoil náisiúnta agus AE is infheidhme. Déantar cur síos sna hAirteagail seo a leanas ar ghné gheografach struchtúr an ghréasáin agus ar na Conairí Eorpacha Iompair (ETC). Ar deireadh, i gCaibidil 1, déantar cur síos ar phrionsabail na dtionscadal leasa choitinn agus ar an gcomhar le tríú tíortha. CAIBIDIL II: Forálacha Ginearálta I gCaibidil 2, tá forálacha ginearálta an Rialacháin ina sonraítear an croíghréasán, an croíghréasán leathnaithe agus an gréasán cuimsitheach mar aon leis na Conairí Iompair Eorpacha (ETCanna) agus leagtar amach inti tosaíocht a thabhairt do bhearta ar na gréasáin éagsúla. CAIBIDIL III: Forálacha sonracha I gCaibidil 3, tá na forálacha sonracha maidir leis na ceanglais do gach modh iompair a dtugtar aghaidh orthu sa Rialachán d’fhonn an méid seo a leanas a dhéanamh: ·sainmhíniú ar chomhpháirteanna bonneagair, ·ceanglais maidir le bonneagar iompair don ghréasán cuimsitheach, ·ceanglais maidir leis an gcroíghréasán agus an croíghréasán leathnaithe, ·tosaíochtaí breise. Ina theannta sin, tá forálacha sa chaibidil seo maidir le ceanglais an athbhreithnithe is infheidhme maidir le críochfoirt ilmhódacha lasta agus nóid uirbeacha. CAIBIDIL IV: Forálacha maidir le hiompar cliste athléimneach I gCaibidil 4, tá forálacha breise maidir le ceanglais an Rialacháin i dtaca le córais TFC le haghaidh iompair, seirbhísí inbhuanaithe, teicneolaíochtaí nua agus nuálaíochta, bonneagar sábháilte agus slán, athléimneacht, infheistíochtaí ó thríú tíortha, cothabháil agus saolré tionscadail chomh maith le hinrochtaineacht do gach úsáideoir. Caibidil V: Cur chun feidhme ionstraimí Chonairí Iompair Eorpacha agus tosaíochtaí cothrománacha Baineann Caibidil 5 le cur chun feidhme na gConairí Iompair Eorpacha agus na dtosaíochtaí cothrománacha (an Córas Eorpach um Bainistiú Tráchta Iarnróid agus Spás Eorpach Muirí). Cuirtear síos ann ar ionstraim CCE agus ar na tosaíochtaí cothrománacha agus tá forálacha ann maidir leis an gcaoi a ndéanfar iad a chomhordú agus a rialú. Ina theannta sin, tá forálacha sa chaibidil maidir leis na huirlisí cur chun feidhme e.g. pleananna oibre na gcomhordaitheoirí agus na gníomhartha cur chun feidhme. Caibidil VI: Forálacha comhchoiteanna I gCaibidil 6, tá forálacha coiteanna an Rialacháin maidir le hoibleagáidí tuairiscithe agus faireacháin, na nósanna imeachta chun an líonra a nuashonrú agus na prionsabail le haghaidh rannpháirtíocht le geallsealbhóirí poiblí agus príobháideacha. Tá forálacha ann maidir le pleananna náisiúnta a ailíniú le beartas iompair an AE. Ina theannta sin, tá forálacha ann maidir le tarmligean a fheidhmiú, maidir leis an nós imeachta coiste, maidir leis an athbhreithniú ar an Rialachán, maidir leis na nósanna imeachta maidir le moilleanna i gcur chun feidhme an líonra agus maidir leis an bhféidearthacht díolúintí a bheith ann. Ar deireadh, leagtar amach ann tionchar an Rialacháin ar ghníomhartha reachtacha eile ag féachaint don ghá atá lena leasú.





Iarscríbhinní: Sna hIarscríbhinní a ghabhann leis an Rialachán tá léarscáileanna mionsonraithe den chroíghréasán, den chroíghréasán leathnaithe agus den ghréasán cuimsitheach, liostaí de nóid iompair agus de nóid uirbeacha i raon feidhme an Rialacháin seo mar aon leis an sainmhíniú ar ailíniú agus léarscáileanna na gConairí Iompair Eorpacha. Ina theannta sin, tá léarscáileanna táscacha do na tíortha comharsanachta ann chomh maith le sonraíochtaí maidir leis na ceanglais maidir le Pleananna Soghluaisteachta Uirbí Inbhuanaithe a fhorbairt. Tá airteagal ann freisin lena leasaítear Rialachán (AE) 2021/1153 agus tábla comhghaoil idir Rialachán (AE) 1315/2013 agus an Rialachán seo. 2021/0420 (COD) Togra le haghaidh RIALACHÁN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE maidir le treoirlínte an Aontais chun an gréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt, lena leasaítear Rialachán (AE) 2021/1153 agus Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 agus lena n‑aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 1315/2013 (Téacs atá ábhartha maidir le LEE) TÁ PARLAIMINT NA hEORPA AGUS COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH, Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagal 172 de, Ag féachaint don togra ón gCoimisiún Eorpach, Tar éis dóibh an dréachtghníomh reachtach a chur chuig na parlaimintí náisiúnta, Ag féachaint don tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, Ag féachaint don tuairim ó Choiste na Réigiún, Ag gníomhú dóibh i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach, De bharr an mhéid seo a leanas: (1)Leagann an Teachtaireacht ón gCoimisiún ‘An Comhaontú Glas don Eoraip ’, ó mhí na Nollag 2019, cuspóir aeráidneodrachta síos a bheidh le gnóthú ag an Aontas faoi 2050 mar aon le cuspóir soiléir na hastaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú 55 % ar a laghad faoi 2030, i gcomparáid le leibhéil 1990. Tá na cuspóirí sin leagtha síos mar sprioc i Rialachán (AE) Uimh. 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. (2)Is astaíochtaí ón iompar thart faoi 25 % d’astaíochtaí iomlána gás ceaptha teasa an Aontais agus tá méadú tagtha ar na hastaíochtaí sin sna blianta deireanacha. Dá bhrí sin, éilíonn an Comhaontú Glas don Eoraip laghdú 90 % ar na hastaíochtaí gás ceaptha teasa ón iompar chun go mbeidh an tAontas ina gheilleagar aeráidneodrach faoi 2050, agus é ag obair i dtreo na huaillmhéine maidir le truailliú nialasach. (3)Leagan an Straitéis um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste clocha míle amach chun conair an chórais iompair Eorpaigh a léiriú ionsar ghnóthú na gcuspóirí a bhaineann le soghluaisteacht inbhuanaithe, cliste agus athléimneach. Beartaítear léi gur cheart go dtiocfadh méadú 50 % ar scar margaidh an tráchta lasta iarnróid faoi 2030 agus go méadódh sé faoi dhó air faoi 2050; go dtiocfadh méadú 25 % ar scar margaidh an iompar ar uiscebhealaí intíre agus ar an loingseoireacht ghearrthurais faoi 2030 agus méadú 50 % faoi 2050; go méadódh an trácht ar iarnróid ardluais faoi dhó faoi 2030 agus faoi thrí faoi 2050; go mbeadh ar a laghad 30 milliún carranna astaíochtaí nialasacha agus 80 000 trucailí astaíochtaí nialasacha á n‑oibriú ar bhóithre an Aontais faoi 2030, agus gur feithiclí astaíochtaí nialasacha na carranna, veain, busanna agus na feithiclí tromshaothair nua uile, nach mór, faoi 2050; go mbeadh an taisteal slua sceidealta faoi bhun 500 km neodrach ó thaobh carbóin de faoi 2030 laistigh den Aontas; go mbeadh ar a laghad 100 cathair aeráidneodrach san Eoraip faoi 2030. (4)Le cur i gcrích an ghréasáin tras‑Eorpaigh iompair cuirtear na dálaí is gá ar bun, ó thaobh an bhunúis bonneagair de, lenar féidir cur le hinbhuanaitheacht, inacmhainneacht agus cuimsitheacht na modhanna iompair uile, roghanna malartacha inbhuanaithe a chur ar fáil go forleathan i gcóras iompair ilmhódach, agus na dreasachtaí cearta a sholáthar chun an t‑aistriú a bhrú chun cinn, go suntasach trí aistriú cóir a áirithiú, i gcomhréir leis na cuspóirí a leagtar amach i Moladh (AE) [...] ón gComhairle an [...] maidir le haistriú cóir ionsar an aeráidneodracht a áirithiú.

(5)Pleanáil, forbairt agus oibriú an ghréasáin tras‑Eorpaigh iompair, ba cheart foirmeacha inbhuanaithe iompair a bheith indéanta dá mbua, ba cheart foráil a dhéanamh leo maidir le réitigh iompair ilmhódacha agus idir-inoibrithe fheabhsaithe agus maidir le comhtháthú ilmhódach feabhsaithe sa slabhra lóistíochta iomlán, rudaí a rannchuideodh le feidhmiú rianúil an mhargaidh aonair trí na hartairí is gá a chruthú le haghaidh sreabha rianúla iompair paisinéirí agus lasta ar fud an Aontais. Maille leis sin, ba cheart é a bheith d’aidhm ag an ngréasán an comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach a threisiú tríd an inrochtaineacht agus an nascacht a áirithiú le haghaidh réigiúin uile an Aontais, lena n‑áirítear nascacht níos fearr le haghaidh na réigiún is forimeallaí agus réigiúin eile atá iargúlta, imeallacha, nó sléibhtiúil nó ar réigiúin tuaithe nó oileáin iad, chomh maith le limistéir is tearc daonra. Ba cheart, freisin, soghluaisteacht shábháilte inbhuanaithe gan uaim na n‑earraí agus na ndaoine, dá éagsúla iad, a bheith indéanta de bhua fhorbairt an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair, agus ba cheart di rannchuidiú le tuilleadh fáis eacnamaíoch agus tuilleadh iomaíochta i gcomhthéacs domhanda, trí idirnaisc agus idir-inoibritheacht idir na gréasáin iompair náisiúnta a bhunú ar bhealach inbhuanaithe a bheidh tíosach ar acmhainní. (6)I ngeall ar an bhfás ar mhéid an tráchta tá méadú tagtha ar an bplódú san iompar idirnáisiúnta. Chun soghluaisteacht idirnáisiúnta na bpaisinéirí agus na n‑earraí a áirithiú, ba cheart acmhainn an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair agus úsáid na hacmhainne sin a bharrfheabhsú agus, nuair is gá, iad a fhairsingiú trí scrogaill bhonneagair a bhaint agus bearnaí a líonadh áit a mbíonn naisc bhonneagair in easnamh laistigh de na Ballstáit agus eatarthu, agus, i gcás inarb iomchuí, le tíortha comharsanacha, agus an chaibidlíocht leantach leis na tíortha arb iarrthóirí iad agus na tíortha a d'fhéadfadh a bheith ina n‑iarrthóirí á cur san áireamh. (7)Bonneagar atá ann cheana atá sa ghréasán tras‑Eorpach iompair den chuid is mó. Chun cuspóirí an bheartais nua maidir leis an ngréasán tras‑Eorpach iompair a bhaint amach go hiomlán, ba cheart ceanglais aonfhoirmeacha maidir leis an mbonneagar a leagan síos. (8)Ba cheart an gréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt agus a chothú trí bhonneagar nua iompair a chruthú, trí chothabháil agus uasghrádú ar an mbonneagar atá ann cheana, agus trí bhearta lena gcuirtear a úsáid ar bhealach a bheidh tíosach ar acmhainní chun cinn. (9)Agus tionscadail leasa choitinn á gcur chun feidhme, ba cheart aird chuí a thabhairt ar chúinsí sonracha an tionscadail ar leith lena mbaineann. Ba cheart, nuair is féidir, sineirgí le beartais eile a shaothrú, mar shampla sineirgí le gnéithe den turasóireacht trí bhonneagar rothar do raonta rothaíochta, lena n‑áirítear na bealaí EuroVelo, a chuimsiú laistigh de struchtúir innealtóireachta sibhialta amhail droichid nó tolláin, nó sineirgí le gnéithe slándála trí theicneolaíochta nua a chuimsiú, amhail braiteoirí sna droichid. (10)Chun bonneagar iompair d'ardcháilíocht agus éifeachtúil a chur i gcrích sna modhanna uile, ba cheart slándáil agus sábháilteacht na bpaisinéirí agus na ngluaiseachtaí lasta, an difear d'athrú aeráide agus tionchar an athraithe aeráide agus na nguaiseacha nádúrtha agus na dtubaistí de dhéantús an duine a d'fhéadfadh a bheith ann ar bhonneagar agus ar an inrochtaineacht do na húsáideoirí iompair uile, go háirithe i réigiúin atá faoi thionchar faoi leith ó iarmhairtí diúltacha an athraithe aeráide, ba cheart an méid sin ar fad a chur san áireamh i bhforbairt an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair. (11)Agus tionscadail leasa choitinn á bpleanáil, á soláthar agus á gcur chun feidhme acu, ba cheart do na Ballstáit agus do thionscnóirí eile tionscadal aird chuí a thabhairt ar Threoir (AE) 2021/1187 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. (12)Agus pleanáil bonneagair á déanamh acu, ba cheart do na Ballstáit agus do thionscnóirí eile tionscadal aird chuí a thabhairt ar na measúnuithe riosca agus ar na bearta oiriúnaithe arb aidhm dóibh an athléimneacht a fheabhsú, mar shampla in aghaidh an athraithe aeráide, na nguaiseacha nádúrtha agus na dtubaistí de dhéantús an duine. Trí dhreasachtaí breise a sholáthar chun foirmeacha iompair inbhuanaithe a fhorbairt, agus de bhua caighdeáin ardleibhéil a bheith á gcur chun feidhme le haghaidh bonneagar iompair ghlais, tacóidh cur i gcrích an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair leis an bprionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’. (13)I bhfianaise shíorathrú riachtanais bhonneagair an Aontais agus na spriocanna dícharbónaithe, Chonclúidí na Comhairle Eorpaí ó mhí Iúil 2020 ina leagtar amach gur cheart do chaiteachas an Aontais a bheith i gcomhréir le cuspóirí Chomhaontú Pháras, agus an phrionsabail ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’, de réir bhrí Airteagal 17 den Rialachán Tacsanomaíochta, ba cheart measúnú a dhéanamh ar thionscadail leasa choitinn chun a áirithiú go bhfuil an beartas TEN-T comhleanúnach le cuspóirí bheartais iompair, chomhshaoil agus aeráide an Aontais. Ba cheart do na Ballstáit agus do thionscnóirí eile tionscadal measúnuithe comhshaoil a dhéanamh ar phleananna agus ar thionscadail agus ba cheart measúnú ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ a bheith san áireamh iontu ar bhonn na treoraíochta is déanaí a bheidh ar fáil agus an dea-chleachtais. I gcásanna ina ndéanfaí dochar suntasach do chuspóir comhshaoil nó aeráide de thairbhe tionscadal leasa choitinn a chur chun feidhme, ba cheart roghanna malartacha réasúnta a bhreathnú. (14)Ba cheart tionscadail bhonneagair faoi Rialachán TEN-T a bheith athléimneach in aghaidh na dtionchar diúltach a d’fhéadfadh a bheith ann ón athrú aeráide, trí mheasúnú leochaileachta agus riosca aeráide, lena n‑áirítear trí bhearta oiriúnaithe ábhartha. Na tionscadail nach mór measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol a dhéanamh i dtaca leo, ba cheart iad a bheith faoi réir díonadh ó thaobh na haeráide de agus ba cheart costais na n‑astaíochtaí gás ceaptha teasa agus tionchair thairbheacha na mbeart maolaithe aeráide a chomhtháthú sa mheasúnú costais is tairbhe. Ba cheart an díonadh ó thaobh na haeráide de a dhéanamh ar bhonn an dea-chleachtais agus na treoraíochta is déanaí a bheidh ar fáil. Rannchuidíonn sé sin le rioscaí a bhaineann leis an athrú aeráide agus measúnuithe leochaileachta agus oiriúnaithe maidir leis an athrú aeráide a chomhtháthú i gcinntí infheistíochta agus pleanála faoi bhuiséad an Aontais. (15)Ba cheart do na Ballstáit agus do thionscnóirí eile tionscadal measúnuithe comhshaoil a dhéanamh ar phleananna agus ar thionscadail de réir na reachtaíochta ábhartha chun tionchair dhiúltacha ar an gcomhshaoil, amhail bloghadh tírdhreacha, séalú ithreach, agus truailliú aeir agus uisce, maille le torann, a sheachaint, nó, i gcás nach féidir iad a sheachaint, iad a mhaolú nó a chúiteamh, agus chun an bhithéagsúlacht a chosaint go héifeachtach. (16)Ba cheart leasanna údarás réigiúnach agus áitiúil, chomh maith le leasanna an phobail lena mbaineann tionscadal leasa choitinn, a chur san áireamh go hiomchuí nuair atá na tionscadail sna fonsaí tógála agus pleanála. (17)Ba cheart sainiú an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair a bheith bunaithe ar mhodheolaíocht chomhchoiteann thrédhearcach agus ba cheart gurbh é an leibhéal is airde den phleanáil bonneagair san Aontas. Ba cheart é a bheith ilmhódach, sin le rá, ba cheart dó na modhanna iompair uile agus a naisc a chuimsiú, chomh maith le córais ábhartha bainistíochta faisnéise tráchta agus iompair. (18)Ba cheart an gréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt de réir a chéile i dtrí chéim arb aidhm fhoriomlán dóibh gréasán uile-Eorpach ilmhódach idir-inoibrithe ar ardchaighdeáin cháilíochta a chur i gcrích, agus cuspóirí foriomlána an Aontais maidir leis an aeráidneodracht agus an gcomhshaol á n‑urramú: croíghréasán a bheith críochnaithe faoi 2030, croíghréasán breisithe faoi 2040, agus an gréasán cuimsitheach faoi 2050. (19)I dteannta sprioc-amanna 2030 agus 2050 a tugadh isteach cheana faoi Rialachán (AE) 1315/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, ba cheart sprioc-am idirmheánach 2040 maidir le comhlíontacht an Rialacháin seo ó thaobh an ghréasáin de a chur isteach i dtaca leis an gcroíghréasán breisithe ar cuid de na Conairí Iompair Eorpacha é. Ba cheart feidhm a bheith ag an sprioc-am idirmheánach céanna maidir le caighdeáin nua ar an gcroíghréasán a tugadh isteach sa bhreis ar na ceanglais i Rialachán (AE) 1315/2013 ionas go bhféadfar na hinfheistíochtaí is gá a dhéanamh in am trátha. (20)Ba cheart an gréasán cuimsitheach a bheith ina ghréasán iompar uile-Eorpach a áiritheoidh inrochtaineacht agus nascacht na réigiún uile san Aontas, lena n‑áirítear na réigiúin is forimeallaí agus réigiúin eile atá iargúlta, imeallach, nó sléibhtiúil nó ar réigiúin tuaithe nó oileáin iad, chomh maith le limistéir is tearc daonra, agus a threiseoidh an comhtháthú sóisialta, eacnamaíoch agus críochach eatarthu. Ba cheart na ceanglais maidir le bonneagar an ghréasáin chuimsithigh a leagan síos chun forbairt gréasáin ardcháilíochta ar fud an Aontais a chur chun cinn. (21)Ba cheart an gréasán cuimsitheach a bheith feistithe le bonneagar breoslaí ionadúla a bheidh leormhaith chun a áirithiú go dtugann sé tacaíocht éifeachtach don aistriú go soghluaisteacht astaíochtaí nialasacha, i gcomhréir leis na clocha míle a leagtar síos sa Straitéis um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste. (22)I dteannta an chroíghréasáin, ba cheart croíghréasán breisithe a shainiú ar bhonn stráicí tosaíochta den ghréasán cuimsitheach ar cuid de na Conairí Iompair Eorpacha iad. (23)Sainaithníodh an croíghréasán ar bhonn modheolaíocht pleanála oibiachtúil. Leis an modheolaíocht sin sainaithníodh na nóid uirbeacha, na calafoirt, na haerfoirt agus na pointí trasnaithe teorann is tábhachtaí. Tá na nóid sin le nascadh le naisc ilmhódacha i ngach cás inar féidir, fad atá siad inmharthana ó thaobh an gheilleagair agus indéanta faoi 2030. Leis an modheolaíocht sin tá idirnascacht na mBallstát uile agus comhtháthú na bpríomhoileán sa chroíghréasán áirithithe. (24)Ba cheart an croíghréasán, ar sprioc-am dó 2030, agus an croíghréasán breisithe, ar sprioc-am dó 2040, a bheith ina bhfondúireacht ag an ngréasán iompair inbhuanaithe ilmhódach, ós é atá i gceist iontu na nóid agus na naisc is tábhachtaí agus is straitéisí sa ghréasán tras‑Eorpach iompair ó thaobh riachtanais tráchta de. Ba cheart dóibh forbairt an ghréasáin chuimsithigh iomláin a spreagadh agus é a chur ar a chumas don Aontais a chuid gníomhaíochtaí a dhíriú ar na comhpháirteanna den ghréasán tras‑Eorpach iompair is airde breisluach Eorpach, go háirithe na stráicí trasteorann, na naisc in easnamh, pointí nasctha ilmhódacha, agus scrogaill mhóra.

(25)Ba cheart caighdeáin áirithe a bhaineann leis an gcroíghréasán a chur i bhfeidhm maidir leis an gcroíghréasán breisithe agus leis an ngréasán cuimsitheach freisin chun sochair gréasáin iomlána a bhaint amach, an idir-inoibritheacht idir na cineáil ghréasáin a mhéadú agus chun gníomhaíocht bhreise a chur ar a gcumas do na modhanna iompair is inbhuanaithe, é sin trí bhíthin tuilleadh digitithe agus réitigh theicneolaíochta eile freisin. (26)Ba cheart gan díolúintí ó na ceanglais bonneagair is infheidhme maidir leis an gcroíghréasán, an gcroíghréasán breisithe agus an ngréasán cuimsitheach a bheith ar fáil ach amháin i gcásanna ina dtugtar údar cuí agus faoi réir coinníollacha áirithe. Ba cheart a áireamh ar na cásanna sin cásanna nach féidir údar cuí a thabhairt i leith infheistíochta, nó ina bhfuil srianta geografacha sonracha nó srianta fisiceacha móra, mar shampla sna réigiúin is forimeallaí agus i réigiúin eile atá iargúlta, imeallach, nó sléibhtiúil nó ar réigiúin oileáin iad nó i limistéir is tearc daonra, nó i gcás gréasáin atá scartha go hiomlán nó go páirteach. (27)Ba cheart an gréasán bonneagar taobh talún, arna mbunú tríd an gcroíghréasán, an gcroíghréasán breisithe agus an ngréasán cuimsitheach, a bheith comhtháite leis an toise muirí den ghréasán tras‑Eorpach iompair. Chun na críche sin, ba cheart Spás Muirí Eorpach fíor-inbhuanaithe cliste athléimneach gan uaim a chruthú. Ba cheart dó comhpháirteanna bonneagair muirí uile an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair a chuimsiú. (28)Ba cheart an Spás Muirí Eorpach a chur chun feidhme i ndlúthchomhar leis na straitéisí macrairéigiúnacha agus imchuacha farraige Eorpacha lena soláthraítear creat oiriúnach don chomhar críochach Eorpach ar leibhéal trasnáisiúnta an Aontais agus ar an leibhéal trasteorann le tríú tíortha araon. (29)Na Conairí Lasta Iarnróid a bunaíodh ar bhonn Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Conairí an Chroíghréasáin a shainmhínítear i Rialachán (AE) Uimh. 1315/2013, is ionstraimí beartais comhlántacha iad a bhfuil dlúthghaol idir a gcuspóirí, go háirithe maidir le seirbhísí iompair inbhuanaithe, éifeachtúla agus sábháilte a chur chun cinn. Dá thorthúla an comhar maidir lena lán gnéithe, i roinnt cásanna sainaithníodh go raibh forluí ann idir ghníomhaíochtaí agus go raibh malartuithe faisnéise ní b’fhearr ag teastáil. Thairis sin, níl na Conairí Lasta Iarnróid agus Conairí an Chroíghréasáin lánailínithe le chéile go geografach, rud a chuireann teorainn leis an gcomhordú is féidir, mar shampla maidir le saincheisteanna amhail imscaradh riachtanais bonneagair an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair nó feabhsú cháilíocht na seirbhísí iarnród. Dá bhrí sin, tá acmhainneacht neamhshaothraithe tábhachtach ann ar chuíchóiriú, ar bhreis éifeachtachta, agus ar shineirgí. (30)Mar a luaitear sa Straitéis um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste, ní mór Conairí an Chroíghréasáin agus na Conairí Lasta Iarnróid a chomhtháthú i ‘gConairí Iompair Eorpacha’ chun na sineirgí idir pleanáil an bhonneagair agus oibriú an iompair a mhéadú. Ba cheart gurbh iad Conairí Iompair Eorpacha an ionstraim lena bhforbrófar sreabha iompair paisinéirí agus lasta inbhuanaithe ilmhódacha san Eoraip agus lena bhforbrófar feidhmíocht bonneagair agus oibríochtúil ardcháilíochta idir-inoibrithe. Dá réir sin, ba cheart gurbh iadsan freisin an ionstraim lena dtabharfar i gcrích an fhís gréasán iarnróid an‑iomaíoch ar fud an Aontais a chruthú. (31)Ba cheart do na Conairí Iompair Eorpacha na sreabha tráchta fad‑achair is tábhachtaí a chumhdach, ba cheart gurb é a bheidh iontu aiseanna iompair ilmhódacha Eorpacha barrthábhachtacha bunaithe ar chodanna den ghréasán tras‑Eorpach iompair, ba cheart iad a bheith ilmhódach agus ar oscailt do na modhanna iompair uile a chumhdaítear sa Rialachán seo agus ba cheart dóibh síneadh thar dhá theorainn ar a laghad, agus trí mhodh iompair ar a laghad a bheith san áireamh iontu. (32)Chun an gréasán tras‑Eorpach iompair a bhunú ar bhealach comhordaithe tráthúil, lena bhféadfaí na héifeachtaí gréasáin a uasmhéadú, ba cheart do na Ballstáit lena mbaineann a áirithiú go nglactar na bearta is iomchuí le go gcríochnófar na tionscadail leasa choitinn a bhaineann leis an gcroíghréasán, an gcroíghréasán breisithe agus an ngréasán cuimsitheach faoi na sprioc-amanna a leagtar amach faoi seach, eadhon 2030, 2040 agus 2050. Chun na críche sin, ba cheart do na Ballstáit comhleanúnachas na bpleananna iompair agus infheistíochta náisiúnta leis na tosaíochtaí a leagtar amach sa Rialachán seo agus i bpleananna oibre na gComhordaitheoirí Eorpacha a áirithiú. (33)Tá sé riachtanach go ndéanfaí tionscadail leasa choitinn a shainaithint a rannchuideoidh leis an ngréasán tras‑Eorpach iompair a chur i gcrích agus a rannchuideoidh leis na cuspóirí a bhaint amach agus a chomhfhreagróidh do na tosaíochtaí arna mbunú sa Rialachán seo. Ba cheart go mbraithfeadh a gcur chun feidhme ar a aibíocht is atá siad, ar a mhéid a chomhlíonann siad nósanna imeachta dlíthiúla de chuid an Aontais agus nósanna imeachta dlíthiúla náisiúnta agus ar infhaighteacht na n‑acmhainní airgeadais, gan dochar do ghealltanas airgeadais ó Bhallstát nó ón Aontas. (34)Tá breisluach Eorpach ag baint le tionscadail leasa choitinn chun an gréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt atá i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar amach sa Rialachán seo, nó cuireann siad le gréasán Eorpach ardcháilíochta idir-inoibrithe ilmhódach, rud a mhéadaíonn an inbhuanaitheacht, an comhtháthú, an éifeachtúlacht nó na sochair d’úsáideoirí. Is airde fós an breisluach Eorpach más toradh air, i dteannta an luacha a d’fhéadfadh an Ballstát féin atá i gceist a bhaint as, feabhsuithe móra ar na naisc iompair nó na sreabha iompair idir Bhallstáit nó idir Ballstát agus tríú tír. Ba cheart go mbeadh tionscadail trasteorann den sórt sin ina n‑ábhar d'idirghabháil ag an Aontas ar bhonn tosaíochta chun a áirithiú go gcuirfear chun feidhme iad. (35)Ba cheart do na Ballstáit agus do thionscnóirí eile tionscadal a áirithiú go gcuirfear measúnuithe ar thionscadail leasa choitinn i gcrích go héifeachtúil agus moilleadóireacht nach gá á seachaint. (36)Ba cheart tionscadail leasa choitinn a lorgaítear cistiú ón Aontas ina leith a bheith faoi réir measúnú costais is tairbhe socheacnamaíoch bunaithe ar mhodheolaíocht aitheanta, agus na sochair agus na costais ábhartha don tsochaí, don gheilleagar, don aeráid agus don chomhshaol á gcur san áireamh chomh maith leis an gcur chuige saolré. Ba cheart measúnú na gcostas agus na tairbhí a bhaineann leis an aeráid agus an gcomhshaol a bheith bunaithe ar an measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol a dhéantar de bhun Threoir 2011/92/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. (37)D'fhonn rannchuidiú leis na spriocanna laghdaithe um aeráid sa Chomhaontú Glas don Eoraip, lena bhféachtar le laghdú 90 % a dhéanamh in astaíochtaí gáis cheaptha teasa faoi 2050, ba cheart measúnú a dhéanamh ar bhearta chun maolú a dhéanamh ar an tionchar gáis cheaptha teasa atá ag tionscadail leasa choitinn i bhfoirm bonneagar iompair atá nua, a fhadaítear nó a uasghrádaítear. (38)Is gá comhar le tríú tíortha, lena n‑áirítear tíortha comharsanacha, chun nascacht agus idir-inoibritheacht a áirithiú idir gréasáin bhonneagair an Aontais agus na dtíortha sin. I bhfianaise an mhéid sin, agus i gcás inarb iomchuí, ba cheart don Aontas tionscadail leasa choitinn a chur chun cinn leis na tíortha sin, agus é á mheasúnú agus á áirithiú aige go gcomhlíontar cuspóirí agus ceanglais an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair chun idir-inoibritheacht ghréasán an Aontais a áirithiú. (39)Chun claochlú na hearnála iompair go córas fíor-ilmhódach seirbhísí soghluaisteachta inbhuanaithe agus cliste a chur i gcrích, ba cheart don Aontas gréasán iompair ardcháilíochta a thógáil ina gcomhlíonann na seirbhísí iarnróid an t‑íosluas líne. Tá acmhainneacht mhór ag iompar iomaíoch na bpaisinéirí d’iarnród ó thaobh dhícharbónú an iompair de. Is gá gréasán iarnróid ardluais comhleanúnach idir-inoibrithe Eorpach a fhorbairt lena nascfar príomhchathracha agus mórchathracha na hEorpa. Má chomhlánaítear na línte ardluais atá ann cheana le línte paisinéirí ar íosluas líne 160 km/u, ba cheart go ngnóthófaí éifeachtaí gréasáin, gréasán níos comhleanúnaí, agus méadú ar líon na bpaisinéirí a bhíonn ag taisteal d’iarnród. Éascófar freisin, de bhua gréasán ardfheidhmíochta a bheith curtha i gcrích, forbairt agus cur chun úsáide múnlaí leithdháilte acmhainne nua nó éagsúla, mar shampla amchláir seirbhísí de réir eatraimh atá indéanta de bhua thionscnamh Timetable Redesign (TTR) [Athdhearú na nAmchlár]. (40)Ba cheart gréasán lasta iarnróid ar fud na hEorpa a bheidh níos inbhuanaithe, níos athléimní agus níos iontaofa a bhunú chun rannchuidiú le hiomaíochas an iompair traschórais. Ba cheart an bonneagar le haghaidh iompar iarnróid traschórais agus bonneagar na gcríochfort a uasghrádú chun a áirithiú gur d’iarnród, d’uiscebhealaí intíre agus de loingseoireacht ghearrthurais is mó a dhéantar an t‑iompar ilmhódach agus go bhfuil aon chéim tosaigh agus/nó dheiridh den turas a dhéantar de bhóthar a ghaire is féidir. (41)Ós rud é go bhfuil an Córas Eorpach um Bainistiú Tráchta Iarnróid (ERTMS) á imscaradh níos gasta, agus go bhfuil pleananna glactha ag roinnt Ballstát cheana ERTMS a imscaradh ar a ngréasán náisiúnta iarnróid iomlán faoi 2040, is gá an t‑athrú ó bhonn seo a thabhairt san áireamh agus sprioc-am níos uaillmhianaí a leagan síos le haghaidh imscaradh ERTMS ar an ngréasán cuimsitheach. (42)Ba cheart ERTMS a imscaradh go leanúnach ní hamháin ar an gcroíghréasán, ar an gcroíghréasán breisithe agus ar an ngréasán cuimsitheach, lena n‑áirítear sna nóid uirbeacha, ach ar bhealaí rochtana go dtí críochfoirt ilmhódacha freisin. Dá bhua seo féadfar oibríochtaí a dhéanamh le ERTMS amháin agus cuideofar le cás gnó na ngnóthas iarnróid. (43)Ós rud é go rannchuidíonn imscaradh ERTMS atá bunaithe ar raidió le díothú na rialacha náisiúnta a dhéanann difear don oibríocht, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú nach n‑imscarfar ach ERTMS atá bunaithe ar raidió ó 2025 agus go mbeidh an gréasán tras‑Eorpach iompair iomlán feistithe le ERTMS atá bunaithe ar raidió faoi 2050. (44)Ba cheart imscaradh ERTMS a cheangal le sprioc-am rialála le haghaidh dhíchoimisiúnú na gcóras de rang B cois iarnróid, ionas gurb é ERTMS an córas comharthaíochta amháin a úsáidfear sna Ballstáit. Le díchoimisiniú na gcóras de rang B cois iarnróid gnóthóidh bainisteoirí bonneagair coigilteas cothabhála mór, nó tá costas ard agus castacht mhór ag baint le ERTMS a imscaradh agus córais cois iarnróid breise a choinneáil le tréimhse fhada. Ba cheart na córais de rang B a bhaint ar bhealach comhordaithe agus tréimhse aistrithe leordhóthanach a bheith ann, faoi 2040, a chuirfidh ar a gcumas do na gnóthais iarnróid ullmhúchán a dhéanamh faoi chomhair an athraithe agus an straitéis aistrithe is oiriúnaí a ghlacadh. Ós rud é gur córas é ERTMS, ní mór é a imscaradh go sioncronaithe cois iarnróid agus ar bord, agus ní ghnóthaítear sochair uile an chórais ach nuair a bhíonn na traenacha agus taobh na ráillí araon feistithe.

(45)Is saintréith í de chuid na n‑uiscebhealaí intíre san Eoraip hidreamhoirfeolaíocht ilchineálach a thagann salach ar fheidhmíocht chomhleanúnach ar na stráicí uiscebhealaigh uile. Is féidir le dálaí aeráide agus aimsire tionchar mór a imirt ar uiscebhealaí intíre agus go háirithe ar stráicí a ritheann go saor. Chun trácht idirnáisiúnta iontaofa a áirithiú, agus an hidreamhoirfeolaíocht agus an reachtaíocht chomhshaoil is infheidhme á n‑urramú, ba cheart hidreamhoirfeolaíocht shonrach gach uiscebhealaigh (mar shampla aibhneacha a ritheann go saor nó aibhneacha rialaithe) a chur san áireamh, chomh maith le cuspóirí na mbeartas comhshaoil agus bithéagsúlachta. Ba cheart cur chuige den sórt sin a bhreathnú ar leibhéil na n‑abhantrach. (46)Ós rud é gurb iad na calafoirt muirí pointí iontrála agus imeachta bhonneagar talún an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair, tá ról tábhachtach acu mar nóid ilmhódacha trasteorann a fheidhmíonn ní hamháin mar mhoil iompair ach mar thairseacha freisin le haghaidh na trádála agus le haghaidh braislí tionsclaíocha agus moil fuinnimh, mar shampla i dtaca le himscaradh na bhfearas gaoithe amach ón gcósta. (47)Is féidir leis an loingseoireacht ghearrthurais rannchuidiú substaintiúil a dhéanamh le dícharbónú an iompair trína thuilleadh lasta agus paisinéirí a iompar. Ba cheart an Spás Muirí Eorpach a chur chun cinn trí bhealaí loingseoireachta gearrthurais a chruthú nó a uasghrádú agus trí chalafoirt mhuirí agus a naisc chúlchríocha a fhorbairt ionas go soláthrófar comhtháthú éifeachtúil agus inbhuanaithe le modhanna eile iompair. (48)Is de bhóthar a iompraítear trí cheathrú den iompar lasta intíre iomlán san Aontas (ar bhonn na dtona-ciliméadair a chuirtear i gcrích) agus thart faoi 90 % den iompar paisinéirí intíre iomlán (ar bhonn méid iomlán na gciliméadar paisinéara). I bhfianaise thábhacht an iompair de bhóthar agus an ghealltanais an tsábháilteacht ar bhóithre a fheabhsú i gcomhréir leis an gcloch mhíle sa Straitéis um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste, is gá an bonneagar bóthair a fheabhsú ó thaobh na sábháilteachta de. (49)Ba cheart don ghréasán tras‑Eorpach iompair ilmhódúlacht éifeachtúil a áirithiú chun go bhféadfar roghanna módacha níos fearr agus níos inbhuanaithe a dhéanamh le haghaidh paisinéirí agus lasta agus chun go bhféadfar méideanna móra a chomhdhlúthú i gcás aistrithe fad‑achair. Ba cheart ról barrthábhachtach a bheith ag na críochfoirt ilmhódacha chun an cuspóir sin a bhaint amach. (50)Tá ról tábhachtach ag na nóid uirbeacha sa ghréasán tras‑Eorpach iompair mar phointe túis nó ceann scríbe deiridh (‘an míle deireanach’) le haghaidh paisinéirí agus lasta atá ag bogadh ar an ngréasán tras‑Eorpach iompair, agus is pointí aistrithe iad laistigh de mhodhanna iompair éagsúla agus idir na modhanna sin. Ba cheart a áirithiú nach dtiocfaidh scrogaill acmhainne ná nascacht ghréasáin easnamhach laistigh de na nóid uirbeacha salach a thuilleadh ar an ilmhódúlacht ar an ngréasán tras‑Eorpach iompair. (51)Ba cheart do na nóid uirbeacha, mar chreat aonair éifeachtach chun dul i ngleic le dúshláin na soghluaisteachta uirbí, Plean Soghluaisteachta Uirbí Inbhuanaithe (PSUI) a fhorbairt, ar plean fadtéarmach lánchuimsitheach soghluaisteachta lasta agus paisinéirí é le haghaidh an limistéir uirbigh fheidhmiúil iomláin. Ba cheart cuspóirí, spriocanna agus táscairí a bheith ann atá mar bhonn taca ag feidhmíocht an chórais iompair uirbigh faoi láthair agus amach anseo, ar a laghad maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa, plódú, timpistí agus gortuithe, cion módach agus rochtain ar sheirbhísí soghluaisteachta, chomh maith le sonraí maidir le haerthruailliú agus truailliú torainn. (52)Ba cheart do na Ballstáit clár náisiúnta tacaíochta PSUI a bhunú a mbeidh sé d’aidhm aige úsáid PSUInna a chur chun cinn agus an comhordú idir réigiúin, cathracha agus bailte a fheabhsú. Ba cheart dó tacú le réigiúin agus le limistéir uirbeacha chun PSUInna ardcháilíochta a fhorbairt agus an faireachán agus an mheastóireacht ar chur chun feidhme PSUInna a threisiú trí bhearta reachtacha, treoraíocht, fothú acmhainní, cúnamh, agus, b’fhéidir, tacaíocht airgeadais. (53)Tá sé d’aidhm ag an Misean maidir le Cathracha Aeráidneodracha agus Cliste, a bunaíodh faoin gclár réime Fís Eorpach, 100 cathair aeráidneodrach a bheith san Aontas faoi 2030. Beidh na cathracha a ghlacann páirt sa Mhisean ina mhoil tástála agus nuálaíochta le leanúint ag cathracha eile faoi 2050. (54)Cuidíonn na seirbhísí soghluaisteachta digiteacha ilmhódacha le feabhsú chomhtháthú na modhanna iompair éagsúla trí roinnt tairiscintí iompar a chomhcheangal in aon tairiscint amháin. Ba cheart, trína thuilleadh forbartha orthu, rannchuidiú chun gnáis a bhogadh i dtreo na modhanna is inbhuanaithe, eadhon an iompar poiblí agus modhanna gníomhacha amhail an siúl agus an rothaíocht. (55)Tá gá le córais teicneolaíochta faisnéise agus cumarsáide (TFC) le haghaidh iompair chun bunús a thabhairt chun oibríochtaí tráchta agus iompair agus an tsábháilteacht tráchta a bharrfheabhsú agus chun seirbhísí gaolmhara a fheabhsú. Ba cheart sreabha faisnéise sa ghréasán iompair agus soghluaisteachta a éascú, lena n‑áirítear iad a éascú trí imscaradh Spás an Aontais do Shonraí Soghluaisteachta. Ba cheart fáil a bheith ar fhaisnéis do phaisinéirí, lena n‑áirítear faisnéis maidir le córais ticéadaithe agus áirithinte. (56)Ba cheart na córais agus seirbhísí cliste iompair, chomh maith le teicneolaíochtaí nua atá ag teacht chun cinn, a bheith ina spreagadh chun córais agus seirbhísí cliste iompair a imscaradh ar bhóithre uile an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair. (57)Is gá pleanáil leormhaith le haghaidh an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair. Ciallaíonn sé sin, freisin, ceanglais shonracha a chur chun feidhme ar fud an ghréasáin ó thaobh bonneagair, córais TFC, trealaimh agus seirbhísí de, lena n‑áirítear na ceanglais maidir le cur in úsáid an bhonneagair breoslaí ionadúla mar a shainítear i Rialachán (AE) [...] ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle [maidir le himscaradh bonneagair breoslaí ionadúla]. Is gá, dá bhrí sin, cur chun úsáide iomchuí agus comhbheartaithe na riachtanas sin a áirithiú ar fud na hEorpa le haghaidh gach modha iompair agus le haghaidh a n‑idirnasc ar fud an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair agus lastall de sin, chun na tairbhí a bhaineann le héifeacht an ghréasáin a fháil agus chun go bhféadfar oibríochtaí iompair éifeachtúla tras‑Eorpacha fad‑achair a dhéanamh. Chun cur chun úsáide na mbreoslaí ionadúla a áirithiú ar fud ghréasán bóithre iomlán an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair i gcomhréir leis na spriocanna a leagtar síos le Rialachán (AE) [...] [maidir le himscaradh bonneagair breoslaí ionadúla], ba cheart tagairtí do ‘chroíghréasán’ i Rialachán (AE) [...] [maidir le himscaradh bonneagair breoslaí ionadúla] a fhorléiriú mar thagairtí do ‘chroíghréasán’ mar a shainmhínítear sa Rialachán seo. Ba cheart tagairtí do ‘ghréasán cuimsitheach’ i Rialachán (AE) [...] [maidir le himscaradh bonneagair breoslaí ionadúla] a fhorléiriú mar thagairtí do ‘chroíghréasán breisithe’ agus do ‘ghréasán cuimsitheach’ mar a shainmhínítear sa Rialachán seo. (58)Ba cheart don ghréasán tras‑Eorpach iompar an bunús a sholáthar le húsáid mhórscála na dteicneolaíochtaí nua agus na nuálaíochta, amhail an bonneagar 5G, rud a d’fhéadfadh cuidiú le feabhas a chur ar éifeachtúlacht fhoriomlán na hearnála iompair Eorpaí agus ar an acmhainn chun freastal ar shreabha paisinéirí slána trí mheáin éifeachtúla, chun cur le tarraingt na bpaisinéirí ar mhodhanna iompair poiblí nó glasa, agus chun a lorg carbóin a laghdú. Rannchuideoidh an méid sin le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip agus, an tráth céanna, rannchuideoidh sé leis an gcuspóir slándáil fuinnimh an Aontais a mhéadú. D'fhonn na cuspóirí sin a bhaint amach, ba cheart go gcuirfí feabhas ar infhaighteacht na mbreoslaí ionadúla ar fud an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair. (59)Ba cheart líon leordhóthanach pointí athluchtaithe gasta le haghaidh feithiclí earraí éadroma agus troma atá inrochtana ag an bpobal a imscaradh ar fud an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair. Ba cheart, leis an aidhm sin, lán‑nascacht trasteorann a áirithiú agus a chur ar a gcumas do na feithiclí leictreacha bheith i gcúrsaíocht ar fud an Aontais. Tá sé le háirithiú ag spriocanna ar bhonn achair le haghaidh an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair, mar a shainítear i Rialachán (AE) [...] [maidir le himscaradh bonneagair breoslaí ionadúla], go mbeidh clúdach íosta leordhóthanach de phointí athluchtaithe leictreacha ar fud phríomhghréasáin bóithre an Aontais. (60)Ba cheart an bonneagar athluchtaithe atá inrochtana ag an bpobal ar an ngréasán tras‑Eorpach iompair mar a shainítear i Rialachán (AE) [...] [maidir le himscaradh bonneagair breoslaí ionadúla] a chomhlánú le ceanglais maidir le himscaradh an bhonneagair athluchtaithe sna críochfoirt ilmhódacha agus le haghaidh na mol paisinéirí ilmhódach, chun deiseanna athluchtaithe a sholáthar le haghaidh trucailí fadraoin agus iad á luchtú nó á ndíluchtú nó nuair a bhíonn an tiománaí ag glacadh sosa, nó le haghaidh busanna i moil paisinéirí ilmhódacha. Chun an tsaorchúrsaíocht a áirithiú, i gcás ina bhfaigheann na críochfoirt nó na moil paisinéirí tacaíocht ón Aontas nó tacaíocht phoiblí, ba cheart an rochtain orthu chun críocha luchtaithe a bheith ar bhonn cothrom, trédhearcach agus neamh‑idirdhealaitheach, ionas go seachnófar gaibhnithe margaidh ar mhaithe le fiontair faoi leith nó saobhadh iomaíochta féideartha. Ba cheart praghsanna a chinneadh ar bhonn trédhearcach neamh‑idirdhealaitheach le haghaidh na ngnóthas údaraithe nó na ndaoine uile, i gcás ina n‑úsáidtear cistiú ón Aontas nó cistiú poiblí agus an bonneagar luchtaithe á thógáil. (61)Fadhb thromchúiseach is ea é, maidir le héifeachtacht agus feidhmiú an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair, gan sábháilteacht, slándáil ná iontaofacht an bhonneagair a bheith leormhaith de dheasca guaiseacha nádúrtha lena n‑áirítear teagmhais a bhaineann leis an aeráid agus tarluithe eisceachtúla eile amhail paindéimí, de dheasca tubaistí de dhéantús an duine amhail timpistí, nó de dheasca suaite ar cúis leo gníomhartha intinneacha amhail an sceimhlitheoireacht nó cibirionsaithe. Mar shampla, chuir timpistí ar chúis leo roinnt tubaistí nádúrtha de dheasca teagmhais adhaimsire isteach go mór ar na sreabha tráchta le linn na mblianta deireanacha. Ba cheart, dá bhrí sin, athléimneacht an ghréasáin iompair in aghaidh an athruithe aeráide, na nguaiseacha nádúrtha, na dtubaistí de dhéantús an duine, agus suaite eile a fheabhsú, agus leas á bhaint as na bearta measúnaithe riosca agus feabhsaithe athléimneachta arna dtógáil ag eintitis chriticiúla le haghaidh na hearnála iompair de bhun Threoir [...] maidir le hathléimneacht eintiteas criticiúil. (62)Ba cheart do na Ballstáit, agus bonneagar á phleanáil acu, ag breathnú dóibh ar an taithí maidir le bainistíocht na ngéarchéimeanna le linn phaindéim COVID-19 agus chun suaite tráchta agus teagmhais a sheachaint amach anseo, slándáil agus athléimneacht an bhonneagair iompair in aghaidh an athraithe aeráide, na nguaiseacha nádúrtha, na dtubaistí de dhéantús an duine, agus suaite eile a chuirfeadh isteach ar fheidhmiú chóras iompair an Aontais a chur san áireamh. Chun na críche sin, ba cheart línte atreoraithe tábhachtacha a bheith sna Conairí Iompair Eorpacha freisin, línte is féidir a úsáid i gcás plódú nó fadhbanna eile ar na príomhbhealaí. Ina theannta sin, mar gheall ar nádúr ilmhódach na gConairí, is féidir le modh amháin ionad modha eile a dhéanamh i gcás éigeandálaí. (63)Rannpháirtíocht na ngnóthas, lena n‑áirítear gnóthais atá faoi úinéireacht nó faoi rialú duine nádúrtha tríú tír nó gnóthais tríú tír, lena n‑áirítear iad siúd atá bunaithe i dtríú tír, is féidir leis sin cur le luas chur i gcrích an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair. Mar sin féin, faoi chúinsí sonracha, gnóthais atá faoi úinéireacht nó faoi rialú duine nádúrtha tríú tír nó gnóthais tríú tír a bheith rannpháirteach i dtionscadail leasa choitinn nó a bheith ag rannchuidiú leo, d’fhéadfadh sé an tslándáil agus an t‑ord poiblí san Aontas a chur i mbaol. Gan dochar don sásra comhair de bhun Rialachán (AE) 2019/452 agus sa bhreis ar an sásra sin, is gá breis feasachta ar an rannpháirtíocht nó ar an rannchuidiú sin ionas go bhféadfaidh na húdaráis poiblí idirghabháil má fheictear gur dócha go ndéanfaidh sé difear don tslándáil nó don ord poiblí san Aontas agus mura dtagann an rannpháirtíocht nó an rannchuidiú faoi raon feidhme Rialachán (AE) 2019/452. (64)Cé go bhfuil an phríomhfhreagracht chothabhála ar na Ballstáit agus go mbeidh fós, tá sé tábhachtach go ndéanfar cothabháil chuí ar an ngréasán tras‑Eorpach iompair, agus é tógtha, chun ardcháilíocht seirbhísí a áirithiú. Ba cheart cur chuige saolré a leanúint agus tionscadail bhonneagair á bpleanáil agus á soláthar.

(65)Chun codanna is mó tábhacht straitéiseach den ghréasán tras‑Eorpach iompair a chur chun feidhme laistigh den amscála atá leagtha síos, ba cheart cur chuige de réir conaire a úsáid mar ionstraim chun tionscadail éagsúla a chomhordú ar bhonn trasnáisiúnta agus chun forbairt na conaire a shioncrónú, agus, ar an dóigh sin, bhainfí an leas is mó is féidir as na sochair ghréasáin. (66)Ba cheart do Chonairí Iompair Eorpacha cuidiú le bonneagar an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair a fhorbairt sa tslí is go dtabharfar aghaidh ar scrogaill, go gcuirfear le naisc trasteorann agus go bhfeabhsófar an éifeachtúlacht agus an inbhuanaitheacht. Ba cheart dóibh cuidiú leis an gcomhtháthú trí chomhar críochach níos fearr. Ba cheart aghaidh a thabhairt leo, freisin, ar chuspóirí beartais iompair níos leithne agus an idir-inoibritheacht, an comhtháthú módach agus oibríochtaí ilmhódacha a éascú. Ba cheart an cur chuige conaire a bheith trédhearcach agus soiléir agus níor cheart costais riaracháin breise nó ualaí riaracháin breise a bheith ann de thairbhe bhainistíocht na gconairí sin. (67)Ba cheart do Chomhordaitheoirí Eorpacha, i gcomhaontú leis an mBallstát lena mbaineann, cur chun feidhme comhordaithe na gConairí Iompair Eorpacha agus an dá thosaíocht chothrománacha, eadhon ERTMS agus an Spás Muirí Eorpach, a éascú. Ba cheart dóibh bearta a éascú chun an struchtúr rialachais ceart a dhearadh agus chun na hinfheistíochtaí tosaíochta a shainaithint ar feadh na gConairí Iompair Eorpacha agus maidir leis an dá thosaíocht chothrománacha. (68)Ba cheart na creataí Eorpacha agus náisiúnta maidir le pleanáil agus cur chun feidhme bonneagair iompair, chomh maith leis na pleananna oibre arna leagan síos ag na Comhordaitheoirí Eorpacha, a bheith ina rannchuidiú le sceideal agus pleanáil tráthúil na n‑infheistíochtaí is gá chun críocha an Rialacháin seo a bhaint amach. (69)Ba cheart pleananna oibre na gComhordaitheoirí Eorpacha a úsáid chun an comhar a chur chun cinn idir na páirtithe leasmhara uile, chun an chomhlántacht le gníomhaíochtaí na mBallstát agus na mbainisteoirí bonneagair a threisiú, agus go háirithe chun na garspriocanna agus na tosaíochtaí maidir le hinfheistíochtaí a leagan síos. Ba cheart don Choimisiún, ar bhonn na bpleananna oibre, gníomhartha cur chun feidhme a ghlacadh lena leagfar amach na tosaíochtaí maidir le pleanáil an bhonneagair agus leis an gcistiú. (70)Is é an córas idirghníomhach faisnéise geografaí agus teicniúla don ghréasán tras‑Eorpach iompair (TENtec) a sholáthraíonn bonn teicniúil na léarscáileanna lena sonraítear an gréasán tras‑Eorpach iompair. (71)Agus Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis an tSoghluaisteacht Mhíleata ó mhí an Mhárta 2018 á chur san áireamh, ba cheart don Choimisiún measúnú a dhéanamh ar an ngá an gréasán tras‑Eorpach iompair a oiriúnú chun úsáid mhíleata an bhonneagair a chur san áireamh. Ar bhonn na hanailíse ar bhearnaí idir an gréasán tras‑Eorpach iompair agus na ceanglais mhíleata ba cheart bóithre agus iarnróid bhreise a chur leis an ngréasán tras‑Eorpach iompair chun na sineirgí idir na gréasáin iompair shibhialta agus mhíleata a fheabhsú. (72)Chun an chomhsheasmhacht idir na treoirlínte agus clárphleanáil na n‑ionstraimí ábhartha airgeadais atá ar fáil ar leibhéal an Aontais a uasmhéadú, ba cheart do chistiú an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair an Rialachán seo a chomhlíonadh agus ba cheart é a bheith bunaithe, go háirithe, ar Rialachán (AE) Uimh. 2021/1153 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. Sa bhreis air sin, ba cheart, maidir le cistiú an ghréasáin, tosú freisin ó na hionstraimí cistithe agus maoinithe a sholáthraítear faoi reachtaíocht Aontais eile, lena n‑áirítear InvestEU, an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, an Beartas Comhtháthaithe, Fís Eorpach, agus ionstraimí maoinithe eile arna mbunú ag an mBanc Eorpach Infheistíochta. Ionas gur féidir tionscadail leasa choitinn a mhaoiniú, ba cheart tagairtí i Rialachán (AE) 2021/1153 do ‘ardáin ilmhódacha lóistíochta’, ‘mótarbhealaí na farraige’ agus ‘feidhmchláir theileamaitice’ a fhorléiriú, faoi seach, mar thagairtí do ‘chríochfoirt lasta ilmhódacha’, ‘Spás Muirí Eorpach’ agus ‘córais TFC le haghaidh iompair’ mar a shainmhínítear sa Rialachán seo. Chun na críche céanna, ba cheart tagairtí do ‘chroíghréasán’ i Rialachán (AE) 2021/1153 a fhorléiriú mar thagairtí a fholaíonn ‘croíghréasán breisithe’ mar a shainmhínítear sa Rialachán seo. (73)Chun cuspóirí an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair a bhaint amach, go háirithe maidir le dícharbónú agus digitiú an chórais iompair san Aontas, is gá creat rialála láidir. Ba cheart do na Ballstáit athchóirithe uaillmhianacha a chur chun feidhme chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin an iompair inbhuanaithe mar a sainaithníodh iad sa Seimeastar Eorpach. Tacaíonn an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta le hathchóirithe agus infheistíochta araon chun go mbeidh an t‑iompar níos inbhuanaithe, chun astaíochtaí a laghdú, agus chun an tsábháilteacht agus an éifeachtúlacht a fheabhsú. Tá bearta ábhartha chun na críche sin i bPleananna Téarnaimh agus Athléimneachta faofa. (74)Chun na léarscáileanna agus an liosta calafort, aerfort, críochfort agus nód uirbeach atá in Iarscríbhinní I agus II a thabhairt cothrom le dáta chun athruithe a chur san áireamh a d’fhéadfadh a bheith ann de thoradh úsáid iarbhír eilimintí áirithe den bhonneagar iompair agus í á hanailísiú i gcomparáid le tairseacha cainníochtúla réamhbhunaithe, ba cheart go ndéanfaí an chumhacht chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 290 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a tharmligean chuig an gCoimisiún i ndáil le leasuithe ar Iarscríbhinn I agus ar Iarscríbhinn II. Tá sé tábhachtach, go háirithe, go rachadh an Coimisiún i mbun comhairliúcháin iomchuí le linn a chuid oibre ullmhúcháin, lena n‑áirítear comhairliúcháin ar leibhéal na saineolaithe, agus go ndéanfaí na comhairliúcháin sin i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar síos i gComhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos Fearr. Go sonrach, chun rannpháirtíocht chomhionann in ullmhú na ngníomhartha tarmligthe a áirithiú, faigheann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle na doiciméid uile ag an am céanna leis na saineolaithe sna Ballstáit, agus bíonn rochtain chórasach ag a gcuid saineolaithe ar chruinnithe ghrúpaí saineolaithe an Choimisiúin a bhíonn ag déileáil le hullmhú na ngníomhartha tarmligthe. (75)Déanann gníomhairí eile seachas na Ballstáit roinnt codanna den ghréasán a bhainistiú. Tá na Ballstáit freagrach, áfach, as a áirithiú go gcuirfear na rialacha lena rialaítear an gréasán i bhfeidhm i gceart laistigh dá gcríoch féin. (76)Chun cur chun feidhm rianúil éifeachtach na n‑oibleagáidí a leagtar síos sa Rialachán seo a áirithiú, tacaíonn an Coimisiún leis na Ballstáit tríd an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil, lena soláthraítear saineolas teicniúil saincheaptha chun athchóirithe a dhearadh agus a chur chun feidhme, lena n‑áirítear na hathchóirithe lena gcuirtear forbairt an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair chun cinn. (77)Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú maidir le cur chun feidhme an Rialacháin seo, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún a mhéid a bhaineann le gníomhartha cur chun feidhme lena sonraítear leibhéil uisce tagartha agus ceanglais íosta de réir abhantraí (dea-stádas loingseoireachta), lena sainítear eintiteas aonar um thógáil agus bainistíocht tionscadal bonneagair trasteorann leasa choitinn, lena mbunaítear modheolaíocht le haghaidh na sonraí soghluaisteachta uirbí a bheidh le bailiú ag na Ballstáit, le gníomhartha cur chun feidhme le haghaidh gach plean oibre a bhaineann leis na Conairí Iompair Eorpacha agus leis an dá thosaíocht chothrománacha, le haghaidh cur chun feidhme stráicí sonracha den Chonair Iompar Eorpach nó le haghaidh cur chun feidhme ceanglas sonrach bonneagair iompair de chuid na Conaire Iompair Eorpaí nó na dtosaíochtaí cothrománacha. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. (78)Ós rud é nach féidir leis na Ballstáit cuspóirí an Rialacháin seo, go háirithe an gréasán tras‑Eorpach iompair a bhunú agus a fhorbairt go comhordaitheach, a bhaint amach go leordhóthanach toisc gur gá na cuspóirí sin a chomhordú, agus gur fearr is féidir é sin a dhéanamh ar leibhéal an Aontais, féadfaidh an tAontas bearta a ghlacadh i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta mar a leagtar amach in Airteagal 5 den Chonradh ar an Aontas Eorpach. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Rialachán seo thar a bhfuil riachtanach chun na cuspóirí sin a ghnóthú. (79)Is gá Rialachán (AE) 2021/1153 a leasú chun a fhorálacha a oiriúnú d’fhonn Conairí an Chroíghréasáin a chomhtháthú i gConairí Iompair Eorpacha. Saineofar sainmhíniú agus ailíniú na gConairí Iompair Eorpacha sa Rialachán seo agus déanfaidh siad ionad Conairí an Chroíghréasán mar a shainítear sa Rialachán sin. (80)Is gá Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 a leasú chun a fhorálacha a oiriúnú d’fhonn na Conairí Lasta Iarnróid a chomhtháthú i gConairí Iompair Eorpacha. (81)Ba cheart Rialachán (AE) Uimh. 1315/2013 a aisghairm. TAR ÉIS AN RIALACHÁN SEO A GHLACADH:

CAIBIDIL I PRIONSABAIL GHINEARÁLTA Airteagal 1 Ábhar 1.Leis an Rialachán seo, bunaítear treoirlínte chun gréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt ina mbeidh an gréasán cuimsitheach agus an croíghréasán, agus an croíghréasán breisithe, an dá ghréasán roimhe seo á mbunú ar bhonn an ghréasáin chuimsithigh. 2.Aithnítear sa Rialachán seo: (a)Conairí Eorpacha Iompair a bhfuil tábhacht mhór straitéiseach ag baint leo ar bhonn stráicí tosaíochta an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair; (b)tionscadail leasa choitinn agus sonraítear na ceanglais atá le comhlíonadh chun bonneagar an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair a bhainistiú. 3.Leagtar amach sa Rialachán seo na tosaíochtaí chun an gréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt agus déantar foráil maidir le bearta chun an gréasán tras‑Eorpach iompair a chur chun feidhme. Airteagal 2 Raon feidhme 1.Tá feidhm ag an Rialachán seo maidir leis an ngréasán tras‑Eorpach iompair faoi mar a thaispeántar é sna léarscáileanna a leagtar amach in Iarscríbhinn I. Is éard atá sa ghréasán tras‑Eorpach iompair bonneagar iompair, lena gcuimsítear bonneagar chun breoslaí ionadúla a imscaradh, córais TCF le haghaidh an iompair chomh maith le bearta lena gcuirtear chun cinn bainistiú éifeachtúil bonneagair den sórt sin agus úsáid éifeachtúil bhonneagair den sórt sin agus lena gceadaítear seirbhísí iompair inbhuanaitheacha agus éifeachtúla a bhunú agus a oibriú. 2.Bonneagar an chórais thras‑Eorpaigh iompair, is é atá ann an bonneagar d'iompar iarnróid, iompar ar uiscebhealaí intíre, iompar de bhóthar, iompar muirí, aeriompar agus d'iompar ilmhódach agus iompar i nóid uirbeacha, mar a chinntear sna codanna ábhartha de Chaibidlí II, III agus IV. Airteagal 3 Sainmhínithe Chun críocha an Rialacháin seo, tá feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas: (a)ciallaíonn ‘tionscadal leasa choitinn’ aon tionscadal a chuirtear i gcrích de bhun an Rialacháin seo; (b)ciallaíonn ‘tír chomharsanachta’ tír a thagann faoi Bheartas Comharsanachta na hEorpa, faoin mBeartas um Méadú, faoin Limistéar Eorpach Eacnamaíoch, faoi Chomhlachas Saorthrádála na hEorpa nó faoin gComhaontú idir an tAontas agus RA maidir le Trádáil agus Comhar; (c)ciallaíonn ‘réigiún NUTS' réigiún mar a shainmhínítear in aicmiú comhchoiteann na n‑aonad críche maidir le staidreamh; (d)ciallaíonn ‘stráice trasteorann’ an chuid lena n‑áirithítear leanúnachas tionscadail leasa choitinn ar an dá thaobh den teorainn, idir na nóid uirbeacha is neasa do theorainn an dá Bhallstát nó idir Ballstát agus tír chomharsanacht;

(e)ciallaíonn ‘scrogall’ bacainn fisiceach, teicniúil, feidhmiúil, oibríochtúil nó riaracháin a dtarlaíonn cliseadh an chórais dá thoradh, ar cliseadh é a mbíonn tionchar aige ar leanúnachas sreabha fadraoin nó trasteorann; (f)ciallaíonn ‘nód uirbeach’ limistéar uirbeach ina bhfuil eilimintí bhonneagar iompair an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair, amhail calafoirt lena n‑áirítear críochfoirt, aerfoirt, stáisiúin iarnróid, críochfoirt busanna, ardáin agus saoráidí lóistíochta agus críochfoirt lasta atá suite sa limistéar uirbe