1.Ullmhú don Eoraip tar éis COVID-19

Tháinig an tAontas Eorpach le chéile go tapa le freagairt chomhchoiteann láidir ag tús ghéarchéim COVID-19 nach bhfacthas a leithéid riamh. An 27 Bealtaine 2020, chuir an Coimisiún plean téarnaimh uaillmhianach, nuálach agus eisceachtúil i láthair chun an tAontas a chur ar bhóthar an téarnaimh inbhuanaithe agus athléimnigh. Le hIonstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh (dar teideal NextGenerationEU), a d’fhormheas an Chomhairle go foirmiúil an 14 Nollaig 2020 le tacaíocht ó Pharlaimint na hEorpa, slógtar suas le EUR 750 billiún chun aghaidh a thabhairt ar an dochar eacnamaíoch agus sóisialta a rinne an phaindéim. In éineacht le buiséad fadtéarmach an Aontais, an creat airgeadais ilbhliantúil, EUR 1.8 trilliún atá ann ar an iomlán chun cuidiú leis an Eoraip a atógáil i ndiaidh COVID-19.

Tá sé d’aidhm ag NextGenerationEU go mbeidh an Eoraip níos láidre agus níos athléimní tar éis na géarchéime, rud a chuireann ár ngeilleagair ar chonair i dtreo fás inbhuanaithe. Chun é seo a bhaint amach, tugtar aghaidh ar na dúshláin is mó atá os ár gcomhair mar Aontas le NextGenerationEU, go príomha an t‑aistriú glas agus an t‑aistriú digiteach. Leis na hioncaim arna nginiúint ag na hacmhainní dílse nua cabhrófar le maoiniú NextGenerationEU a aisíoc.

Luadh sna conclúidí ón gComhairle Eorpach an 21 Iúil 2020, go n‑oibreoidh an tAontas, sna blianta atá amach romhainn, ‘i dtreo athchóiriú a dhéanamh ar an gcóras acmhainní dílse agus

tabharfaidh sé isteach acmhainní dílse nua’. Sa Chomhaontú Idirinstitiúideach an 16 Nollaig 2020 ina dhiaidh sin, d’aontaigh Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún go gcaithfear ‘aisíocaíocht phríomhshuim na gcistí sin a bheidh le húsáid le haghaidh caiteachas faoi Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh agus an t‑ús gaolmhar atá dlite a mhaoiniú le buiséad ginearálta an Aontais, lena n‑áirítear trí fháltais leordhóthanacha ó acmhainní dílse nua a thabharfar isteach tar éis 2021’. Ina theannta sin, aithníonn an trí institiúid an tábhacht a bhaineann le comhthéacs Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh agus tá sé ráite acu nár cheart laghdú míchuí ar chaiteachas clár ná ar ionstraimí infheistíochta faoin gcreat airgeadais ilbhliantúil a bheith mar thoradh ar chaiteachas bhuiséad an Aontais i ndáil le hIonstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh a aisíoc. Thairis sin, tá sé sainráite acu gur inmhianaithe freisin na méaduithe ar an acmhainn dhílis ONI-bhunaithe a mhaolú do na Ballstáit. Thug an Coimisiún gealltanas acmhainní dílse nua a mholadh in 2021 d’fhonn iad a thabhairt isteach faoin 1 Eanáir 2023 ar a dhéanaí.

2.Na tograí ón gCoimisiún

2.1.Ciseán d’acmhainní dílse nua

Molann Coimisiún tosaíochtaí beartais an Aontais a leabú a thuilleadh i dtaobh an ioncaim de bhuiséad an Aontais. Is ionstraimí uile-AE iad trádáil astaíochtaí agus sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha lena bhfóntar don chuspóir comhchoiteann astaíochtaí gás ceaptha teasa ar an gcostas is lú, trí uasteorainn a chur ar astaíochtaí agus comhartha faoi phraghas an charbóin a sholáthar. An comhaontú stairiúil maidir leis an gCreat Cuimsitheach ECFE/G20 um Chreimeadh an Bhoinn agus Aistriú Brabúis (BEPS) ar ‘Two-Pillar Solution to Address the Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy’ [ráiteas maidir le réiteach dhá cholún chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin chánach a eascraíonn as digitiú an gheilleagair], an 8 Deireadh Fómhair 2021 , baineann sé le 137 dtír agus dlínse agus is éard atá iontu ná níos má ná 90 % d’olltáirgeacht intíre (OTI) an domhain. Déanfar sciar de bhrabúis ó na fiontair ilnáisiúnta is mó agus is brabúsaí ar domhan a ath‑leithdháileadh ar thíortha rannpháirteacha ar fud an domhain le ‘Colún 1’ den chomhaontú sin, lena n‑áirithítear go n‑íocfaidh na gnólachtaí sin cion cothrom cánach pé áit ina n‑oibríonn siad agus ina ghineann siad brabúis. Is gá gníomhaíocht a dhéanamh ar leibhéal an Aontais chun na tionscnaimh sin a bhaint amach, agus dá bhrí sin is bunús iomchuí iad d’acmhainní dílse an Aontais.

Tá sé molta ag an gCoimisiún an Cinneadh maidir le hAcmhainní Dílse a leasú ionas go bhfabhróidh chuig buiséad an Aontais cuid den ioncam arna ghiniúint leis na tograí reachtacha a cuireadh chun tosaigh an 14 Iúil 2021 maidir le sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha agus trádáil astaíochtaí. Ina theannta sin, agus é ag tógáil ar an gcomhaontú stairiúil maidir leis an gCreat Cuimsitheach ECFE/G20 um Chreimeadh an Bhoinn agus Aistriú Brabúis, tá sé molta ag an gCoimisiún go mbunófar acmhainn dhílis nua atá bunaithe ar sciar de bhrabúis iarmharacha na bhfiontar ilnáisiúnta is mó agus is brabúsaí a ath‑leithdháilfear ar Bhallstáit an Aontais. Thabharfaí an acmhainn dhílis seo isteach a luaithe a bheadh an Coinbhinsiún Iltaobhach arna chaibidliú ag an gCreat Cuimsitheach um Chreimeadh an Bhoinn agus Aistriú Brabúis, agus Treoir an Aontais lena mbaineann, i bhfeidhm agus go mbeadh feidhm acu go héifeachtach. Ar mhaithe leis na hacmhainní dílse nua go léir a thabhairt isteach is gá go nglacfar na buntograí earnálacha.

Tá sé molta ag an gCoimisiún go mbeidh 25 % de na hioncaim a ghintear le trádáil astaíochtaí ina n‑acmhainn dhílis do bhuiséad an Aontais. Tá pacáiste reachtaíochta molta ag an gCoimisiún chun astaíochtaí gás ceaptha teasa (GCT) a laghdú tuilleadh faoi 2030, agus é mar chuspóir aige aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050. Go háirithe, áirítear leis sin an Córas Trádála Astaíochtaí (CTA) atá ann a neartú, a raon feidhme a leathnú chuig an earnáil mhuirí, ceantáil na lamháltas astaíochta a mhéadú, agus córas trádála astaíochtaí nua a bhunú le haghaidh foirgneamh agus iompar de bhóthar. Cé go bhfabhraítear ioncaim ó cheantáil na lamháltas astaíochta faoi Chóras Trádála Astaíochtaí an Aontais atá ann faoi láthair chuig buiséid náisiúnta den chuid is mó, molann an Coimisiún go gcuirfear cuid den ioncam ó thrádáil astaíochta an Aontais, sa todhchaí, isteach i mbuiséad an Aontais. D’áireofaí air sin fáltais le haghaidh lamháltas atá ar fáil lena gceantáil, ach a bheartaigh na Ballstáit gan iad a cheantáil, agus an tsolúbthacht atá ionsuite i gCóras Trádála Astaíochtaí an Aontais á húsáid acu. Lamháltais a cheantáil an Banc Eorpach Infheistíochta chun go maoineofar an Ciste don Nuálaíocht agus dearlaic thosaigh an Ciste don Nuachóiriú, déanfar iad a eisiamh ó raon feidhme na hacmhainne dílse. Meastar gur thart ar EUR 9 mbilliún in aghaidh na bliana thar an tréimhse 2023-2030 atá in ioncaim le haghaidh bhuiséad an Aontais, agus féadfar Ciste Aeráide Sóisialta a mhaoiniú de bharr sciar díobh.

Tá sásra coigeartaithe dlúthpháirtíochta sealadach molta ag an gCoimisiún chomh maith chun ranníocaíocht acmhainne dílse ó na Ballstáit go léir atá bunaithe ar chóirthrádáil astaíochtaí a áirithiú. Go háirithe, go dtí 2030, beidh feidhm ag uasteorainn agus ag íosteorainn le haghaidh ranníocaíocht acmhainne dílse maidir le trádáil astaíochtaí an Aontais, maidir leis an eochair ollioncaim náisiúnta. Seachnófar leis sin cás ina ndéanfadh roinnt Ballstát ranníocaíochtaí díréireacha do bhuiséad an Aontais i gcomparáid le méid a ngeilleagar féin, le linn na hidirthréimhse i dtreo geilleagair agus sochaithe níos inbhuanaithe, agus áiritheofar go ndéanfaidh gach Ballstát ranníocaíocht chóir.

Tá sé molta ag an gCoimisiún go mbeidh 75 % de na hioncaim a ghintear le tsásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha ina n‑acmhainn dhílis do bhuiséad an Aontais. Is é príomhchuspóir shásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha tacú le hastaíochtaí carbóin domhanda a laghdú, trí aghaidh a thabhairt ar an riosca sceite carbóin. I gcomhthéacs an sásra, is gá go bhfaighidh dearbhóirí méid leordhóthanach deimhniú chun astaíochtaí a n‑earraí allmhairithe a chumhdaigh. Faoin togra le haghaidh rialacháin lena mbunaítear sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha, bheadh na Ballstáit freagrach as ioncaim a bhailiú ó dhíol deimhnithe an tsásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha. Meastar gur thart ar EUR 0.5 billiún in aghaidh na bliana thar an tréimhse 2023-2030 atá in ioncaim le haghaidh bhuiséad an Aontais.

Molann an Coimisiún acmhainn dhílis atá coibhéiseach le 15 % den sciar de bhrabúis iarmharacha na bhfiontar ilnáisiúnta is mó agus is brabúsaí a ath‑leithdháilfear ar Bhallstáit an Aontais faoin gcomhaontú maidir leis an gcreat cánach idirnáisiúnta a athchóiriú. An 8 Deireadh Fómhair 2021, d’aontaigh 137 dtír atá mar bhaill den Chreat Cuimsitheach ECFE/G20 um Chreimeadh an Bhoinn agus Aistriú Brabúis ar réiteach dhá cholún maidir le hath‑leithdháileadh bhrabúis fiontar ilnáisiúnta agus maidir le híosráta cánach domhanda éifeachtach. Déanfar sciar de bhrabúis ó na fiontair ilnáisiúnta is mó agus is brabúsaí ar domhan a ath‑leithdháileadh le ‘Colún 1’ den chomhaontú ar dhlínsí margaidh deiridh ina n‑úsáidtear nó ina bhfaightear earraí nó seirbhísí. Tá bailchríoch á cur fós ar ghnéithe eile cur chun feidhme praiticiúla an chomhaontaithe. Thug an Coimisiún gealltanas ina Chlár Oibre le haghaidh 2022 togra a chur síos le haghaidh Treorach lena dtugtar éifeacht don chomhaontú i gcomhréir le dlí an Aontais agus i gcomhréir le ceanglais an Mhargaidh Aonair. Faoi thogra an Choimisiúin le haghaidh acmhainn dhílis, dhéanfadh na Ballstáit ranníocaíocht náisiúnta i leith Bhuiséad an Aontais agus bheadh an ranníocaíocht bunaithe ar sciar de bhrabúis inchánacha fiontar ilnáisiúnta a ath‑leithdháileadh ar gach Ballstát faoi Cholún 1. Go dtí go dtabharfar an comhaontú i gcrích, d’fhéadfadh ioncaim do bhuiséad an Aontais a bheith chomh hard le EUR 2.5-4 bhilliún in aghaidh na bliana.

2.2.Leasú ar an rialacháin lena leagtar síos an creat airgeadais ilbhliantúil do na blianta 2021-2027

Leanfar próifíl de laghdú seasta agus intuartha ar dhliteanais le haisíocaíocht NextGenerationEU, trí fhorálacha iomchuí sa chreat airgeadais ilbhliantúil. D’áiritheofaí intuarthacht agus cobhsaíocht aisíocaíochta le sruth seasta d’ioncam ó acmhainní dílse nua. Chun an chaoi go n‑áiritheofar aisíocaíocht NextGenerationEU le fáltais ó acmhainní dílse nua a shainaithint, tá sásra coigeartaithe uathoibríoch molta ag an gCoimisiún dá bhrí sin ar uasteorainneacha an chreata airgeadais ilbhliantúil bunaithe ar na méideanna acmhainní dílse nua a bailíodh.

Foinse: An Coimisiún Eorpach. Méideanna i bpraghsanna reatha.

Chuir an Coimisiún togra ar Chiste Aeráide Sóisialta chun tosaigh chun teaghlaigh leochaileacha a chosaint ó ualach breise airgeadais mar thoradh ar chóras trádála astaíochtaí nua le haghaidh foirgneamh agus iompar de bhóthar a bhunú san Aontas. Beidh imchlúdach airgeadais an Chiste ag teacht, i bprionsabal le méideanna atá comhréireach le 25 % d’ioncaim ionchasacha ó chuimsiú foirgneamh agus iompar de bhóthar i raon feidhme thrádáil astaíochtaí an Aontais. Ní dhearnadh foráil don chaiteachas breise seo sa togra tosaigh ón gCoimisiún le haghaidh chreat airgeadais ilbhliantúil. Chuige sin, tá méadú ar Cheannteideal 3 agus, dá réir sin, ar uasteorainn na n‑íocaíochtaí molta ag an gCoimisiún, a áireamh sa leasú spriocdhírithe ar an rialachán don chreat airgeadais ilbhliantúil, chun an caiteachas breise don Chiste a chur san áireamh don tréimhse 2025-2027.

Príomhbhuntáiste a bhaineann le buiséad an Aontais a úsáid chun aghaidh a thabhairt ar thionchair shóisialta an chórais trádála astaíochtaí nua ná go mbeidh an Ciste Aeráide Sóisialta ag brath ansin ar na forálacha rialaithe atá i bhfeidhm cheana sa bhuiséad ginearálta. Beidh sé faoi fhormhaoirseacht na Cúirte Iniúchóirí agus bheadh ar Pharlaimint na hEorpa, ar mholadh ón gComhairle, urscaoileadh a thabhairt don Choimisiún le haghaidh a oibríochta. Áirithítear cuntasacht i leith caiteachais leis seo agus tabharfar dearbhuithe maidir le cáilíocht chaiteachas an Chiste.

3.Na chéad chéimeanna eile