MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

Paindéim COVID‑19 is cionsiocair leis an gcúlú eacnamaíoch is measa san Aontas le fada an lá, cúlú eacnamaíoch lenar spreagadh freagairt beartais thapúil dhiongbháilte ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais araon. Ghlac na Ballstáit uile bearta eisceachtúla lánroghnacha, anuas ar a ‘gcobhsaitheoirí uathoibríocha’ chun tacú leis an ngníomhaíocht eacnamaíoch agus chun na tionchair shóisialta a mhaolú.

Ghlac an tAontas bearta nach bhfacthas riamh cheana chun aghaidh a thabhairt ar an ngéarchéim freisin. Agus EUR 1.8 trilliún i bpraghsanna 2018 i gceist leis, is é creat airgeadais ilbhliantúil an Aontais, in éineacht le hIonstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh (NextGenerationEU), an pacáiste spreagtha is mó a maoiníodh trí bhuiséad an Aontais riamh. D’fhormheas an Chomhairle NextGenerationEU go foirmiúil an 14 Nollaig 2020 le tacaíocht ó Pharlaimint na hEorpa agus slógfar EUR 750 billiún (praghsanna 2018) leis, méid a cruinníodh ar na margaí caipitil, chun gníomhaíochtaí sonracha téarnaimh agus athléimneachta a mhaoiniú le linn tréimhse theoranta, chun borradh a chur faoin bhfás eacnamaíoch agus chun infheistíocht a dhéanamh i dtodhchaí dhigiteach níos glaise.

Tá ioncam leordhóthanach de dhíth chun aisíoc na gcostas maoinithe a bhaineann le hiasachtaíocht NextGenerationEU a chumhdach, thar 30 bliain. Féadfar tosú ar an bpríomhshuim a aisíoc roimh dheireadh an chreata airgeadais ilbhliantúil 2021-2027, más ísle na méideanna nach n‑úsáidtear le haghaidh aisíocaíochtaí úis ná mar a bhí beartaithe agus i gcás go dtugtar isteach acmhainní dílse nua, agus ní mór an t‑aisíoc a thabhairt i gcrích faoi dheireadh 2058.

Faoi chuimsiú an Chomhaontaithe Idirinstitiúidigh an 16 Nollaig 2020, luaigh Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún nár cheart laghdú míchuí ar chaiteachas cláir ná ar ionstraimí infheistíochta faoin gcreat airgeadais ilbhliantúil a bheith mar thoradh ar chaiteachas bhuiséad an Aontais i ndáil le hIonstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh a aisíoc. De réir an Chomhaontaithe Idirinstitiúidigh sin, is inmhianaithe freisin na méaduithe ar an acmhainn dhílis ONI-bhunaithe a mhaolú do na Ballstáit. Sa chaoi sin, chomhaontaigh na trí institiúid go n‑oibreoidh siad ‘chun acmhainní dílse nua leordhóthanacha a thabhairt isteach d’fhonn méid a chomhfhreagraíonn don chaiteachas a bhfuiltear ag súil leis agus a bhaineann leis an aisíocaíocht a chumhdach.’ Gheall an Coimisiún go mbeartóidh siad acmhainní dílse nua in 2021 d’fhonn iad a thabhairt isteach faoin 1 Eanáir 2023 ar a dhéanaí.

2.ÁBHAR AN TOGRA LEASAITHIGH

Tá sé beartaithe ag an gCoimisiún acmhainní dílse nua a thabhairt isteach, agus an tAontas a dhísliú leis na hacmhainní is gá, go háirithe i bhfianaise an chaiteachais nua bhuiséadaigh chun costais mhaoinithe iasachtaíocht NextGenerationEU a aisíoc agus le haghaidh an Chiste Aeráide Shóisialta.

Maidir leis na hioncaim a ghinfear ó na lamháltais atá le cur ar ceant ón trádáil astaíochtaí, sonraítear sa togra leasaithe go bhfabhrófar 25 % den chuid is mó de na hioncaim sin chuig buiséad an Aontais. Áirítear leis sin na hioncaim ón gCóras Trádála Astaíochtaí reatha le haghaidh suiteálacha do-aistrithe agus earnáil na heitlíochta a gcuirfí lamháltais breise ar ceant ina leith mar aon le leathnú an chórais sin chuig an muiriompar agus trádáil astaíochtaí ar leithligh a thabhairt isteach le haghaidh an iompair ar bhóthar agus foirgneamh, i gcomhréir leis an togra le haghaidh leasú ar Threoir 2003/87/CE.

Eisiatar lamháltais a chuireann an Banc Eorpach Infheistíochta ar ceant le haghaidh an Chiste don Nuálaíocht agus le haghaidh dhearlaic thosaigh an Chiste don Nuachóiriú. Chun bheith neodrach, áirítear le raon feidhme na n‑acmhainní dílse lamháltais a chuireann na Ballstáit ar leataobh i bprionsabal lena gcur ar ceant, ar lamháltais iad, bunaithe ar lánrogha na mBallstát, a aistrítear saor in aisce chuig an earnáil chumhachta, a úsáideann earnálacha comhroinnte díchill le haghaidh na comhlíontachta nó a chuireann an Banc Eorpach Infheistíochta ar ceant le haghaidh an Chiste don Nuachóiriú.

Chun aghaidh a thabhairt ar thionchair shóisialta a d’fhéadfadh a bheith ann mar thoradh ar an trádáil astaíochtaí a thabhairt isteach le haghaidh an iompair ar bhóthair agus foirgneamh, mhol an Coimisiún Ciste Aeráide Sóisialta a bhunú. Rachaidh an Ciste chun tairbhe do theaghlaigh leochaileacha, do mhircifhiontair agus d’úsáideoirí iompair. Maoineofar an Ciste le linn a shaolré le hacmhainní dílse bhuiséad an Aontais, lena n‑áirítear na hioncaim ón trádáil astaíochtaí le haghaidh an iompair ar bhóthar agus foirgneamh amhail ó 2026. Is éard a bheidh san imchlúdach iomlán airgeadais don Chiste le haghaidh na tréimhse 2025-32 EUR 72.2 billiún i bpraghsanna reatha, méid a chomhfhreagraíonn i bprionsabal do mhéid is comhionann le tuairim agus 25 % den ioncam a mheastar a bheidh ann ón gcóras nua trádála astaíochtaí le haghaidh foirgneamh agus an iompair ar bhóthar sa tréimhse 2026-2032.

Beartaítear sásra sealadach coigeartaithe dlúthpháirtíochta chun tionchair dháileacha chúlchéimnitheacha na hacmhainne dílse bunaithe ar an trádáil astaíochtaí a mhaolú, sásra lena dtabharfar isteach ranníocaíocht uasta le haghaidh na mBallstát ísealioncaim ar mór a lorg carbóin agus ranníocaíocht íosta le haghaidh na mBallstát ina mbíonn ard‑ioncam de ghnáth agus ar beag a lorg carbóin. Leis an sásra, seachnófar go mbeadh Ballstáit áirithe ag ranníoc go díréireach le buiséad an Aontais i gcomparáid le méid a ngeilleagair, le linn thréimhse an aistrithe chuig geilleagair agus chuig sochaithe níos inbhuanaithe agus áiritheofar leis go ndéanfaidh gach Ballstát ranníocaíocht chóir.

Maidir leis na hioncaim ó dheimhnithe an tsásra um choigeartú carbóin ar theorainneacha a dhíol, leagtar síos leis an togra seo go n‑aistreofar sciar de na hioncaim sin chuig buiséad an Aontais mar acmhainní dílse i bhfoirm ranníocaíocht náisiúnta.

Ar deireadh, déantar foráil leis an togra seo go ndéanfaidh na Ballstáit ranníocaíocht náisiúnta le buiséad an Aontais bunaithe ar an sciar de bhrabúis iarmharacha na bhfiontar ilnáisiúnta is mó agus is brabúsaí a athdháiltear ar na Ballstáit, i gcás gur dlínsí margaidh deiridh iad ina ndéantar na hearraí nó na seirbhísí a úsáid nó a thomhailt faoi chomhaontú ECFE/Chreat Cuimsitheach G20 um Chreimeadh an Bhoinn agus Aistriú Brabúis maidir leis an gcreat idirnáisiúnta cánach a athchóiriú. Cé go bhfuil obair fós ar bun ar Choinbhinsiún Iltaobhach ar an leibhéal idirnáisiúnta, d’fhógair an Coimisiún go gcuirfeadh sé togra síos le haghaidh Treoir ón gComhairle in 2022 lena n‑áiritheofar cur chun feidhme comhsheasmhach an Choinbhinsiúin Iltaobhaigh ar chearta chun cánachais a athdháileadh go páirteach.

3.CREAT DLÍTHIÚIL

3.1.Cinneadh maidir le hAcmhainní Dílse

De bhun Airteagal 311(3) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, tar éis don Chomhairle dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa, féadfaidh sí ‘catagóirí nua acmhainní dílse a bhunú nó catagóir atá ann a dhíothú’. Leis an bhforáil sin, ceadaítear go sainráite an Cinneadh maidir le hAcmhainní Dílse a leasú chun acmhainní dílse nua a chur leis mar a chomhaontaítear leis an gComhaontú Idirinstitiúideach.

I gcomhréir leis an nós imeachta speisialta reachtach a leagtar amach in Airteagal 311(3) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, glacann an Chomhairle an cinneadh athbhreithnithe d’aon toil tar éis di dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa. Tiocfaidh an Cinneadh i bhfeidhm nuair a bheidh sé formheasta ag na Ballstáit i gcomhréir lena gceanglais bhunreachtúla.