Bileog Achoimre Feidhmiúcháin

Measúnú tionchair ar an athbhreithniú ar na Treoirlínte maidir le Státchabhair do chosaint an chomhshaoil agus don fhuinneamh (EEAG)

A. An gá atá le beart

Cén fhadhb atá ann agus cén fáth ar fadhb í ar leibhéal an Aontais?

Is iad seo a leanas na fadhbanna a sainaithníodh maidir leis an athbhreithniú ar EEAG (tabharfar ainm nua ar na treoirlínte amach anseo, is é sin ‘Treoirlínte maidir le Státchabhair don aeráid, do chosaint an chomhshaoil agus don fhuinneamh’, nó ‘CEEAG’): (i) níor cuireadh EEAG in oiriúint do theicneolaíochtaí nua ná do chineálacha nua beart cabhrach; (ii) ní léiríonn EEAG go leormhaith na forbairtí is déanaí ar bheartas aeráide, comhshaoil agus fuinnimh an Aontais; (iii) ní thugtar aghaidh go leormhaith ar shaobhadh iomaíochta agus ar ábhair imní a bhaineann le costéifeachtúlacht i bhfianaise scála an chaiteachais náisiúnta sa réimse sin; (iv) uaireanta bíonn na rialacha maidir leis an measúnú comhoiriúnachta róchasta, bíonn sé deacair iad a chur i bhfeidhm nó ní bhíonn siad ag teacht le chéile; agus (v) ní léir go bhfuil na rialacha maidir le díolúintí tobhaigh d’úsáideoirí dianfhuinnimh éifeachtach. Is iad na geallsealbhóirí is mó a ndéanann an t-athbhreithniú ar EEAG difear dóibh na húdaráis deonaithe cabhrach sna Ballstáit agus cuideachtaí ar fud an Aontais (mar thairbhithe incháilithe nó iarbhír). Tá feidhm ag EEAG maidir leis na hearnálacha gnó uile agus ar fud an Aontais. Rinneadh athbhreithniú ar EEAG mar chuid den tSeiceáil Oiriúnachta ar phacáiste nuachóirithe 2014 maidir le Státchabhair agus mar chuid de mheastóireacht ex post a rinneadh.

Cad é ba cheart a bhaint amach?

Is é an cuspóir ginearálta EEAG a chur in oiriúint chun é a chur ar a gcumas do na Ballstát cabhair a sholáthar a rannchuideoidh le spriocanna comhshaoil agus fuinnimh an Aontais a bhaint amach, agus a áirithiú ag an am céanna go n-íoslaghdaítear saobhadh ar thrádáil agus ar iomaíochas agus go bhforbraítear tionscail dianfhuinnimh atá iomaíoch, nuálach agus inmharthana. Chuige sin, saothrófar seacht gcuspóir shonracha leis an athbhreithniú: (i) a áirithiú go bhfuil rialacha EEAG comhleanúnach le spriocanna beartais an Aontais i réimse na haeráide, an fhuinnimh agus an chomhshaoil; (ii) feabhas a chur ar chumas rialacha EEAG dul in oiriúint d’fhorbairtí teicneolaíochta agus airgeadais; (iii) saobhadh ar mhargaí a íoslaghdú; (iv) a áirithiú go ndéantar riarachán a shimpliú; (v) costéifeachtúlacht na cabhrach a áirithiú; (vi) sceitheadh carbóin a sheachaint de bharr tobhaigh leictreachais arda lena maoinítear beartais dícharbónaithe; (vii) na dreasachtaí le haghaidh dhícharbónú costéifeachtach na n-úsáideoirí dianfhuinnimh a chaomhnú.

Cad é an breisluach atá le beart a dhéanamh ar leibhéal an Aontais (coimhdeacht)?

Níl feidhm ag prionsabal na coimhdeachta mar tá inniúlacht eisiach ag an gCoimisiún sa réimse seo.

B. Réitigh

Cad iad na roghanna éagsúla lenar féidir na cuspóirí a bhaint amach? An bhfuil rogha thosaíochta ann nó nach bhfuil? Mura bhfuil, cén fáth?

Rinneadh scrúdú ar shraith roghanna lena dtugtar aghaidh ar na cúig cheist bheartais seo a leanas: (A) Na rialacha maidir le cabhair a dheonú chun astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú, ar cheart iad a ailíniú ar fud teicneolaíochtaí nó earnálacha éagsúla? (B) Conas is féidir deonú cabhrach a éascú le haghaidh beart a rannchuidíonn leis an gComhaontú Glas don Eoraip, agus saobhadh ar an margadh á íoslaghdú? (C) Ar cheart an córas tairiscintí a leathnú chun gurb é an rogha réamhshocraithe maidir le cabhair chun astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú? Dá mba cheart, cé chomh leathan agus cuimsitheach ba cheart tairiscintí a bheith? (D) Ar cheart idirdhealú a dhéanamh idir tionscadail bunaithe ar a bhfiúntais chomhshaoil, agus iad ailínithe leis an gComhaontú Glas? Dá mba cheart, conas a dhéanfaí é? (E) Conas is féidir an chothromaíocht cheart a aimsiú idir na comhbhabhtálacha deacra a bhíonn ann nuair a dheonaítear díolúintí ó thobhaigh leictreonacha, mar fhoirm tacaíochta, d’úsáideoirí dianfhuinnimh (e.g. riosca athlonnaithe vs. saobhadh iomaíochta; leictriú vs. éifeachtúlacht leictreachais). Seo a leanas na roghanna tosaíochta: (A) Na rialacha maidir le deonú cabhrach a chomhchuibhiú i bpáirt, de réir saintréithe earnála; (B) Deonú cabhrach a éascú trí níos mó cineálacha cabhrach a cheadú, trí chostais nua a aithint, agus trí bhlocdhíolúintí a thabhairt do thuilleadh cabhrach, cé go mbeadh cosaintí ann chun cosc a chur le saobhadh ar mhargaí; (C) Imthairiscint iomaíoch ilteicneolaíochta a éileamh ach amháin mura bhfuil údar leis; (D) Tionscadail a idirdhealú de réir an chineáil breosla, de ghnáth; agus (E) Laghduithe tobhaigh a cheadú bunaithe ar liosta incháilitheachta aonair ar leibhéal na hearnála

Cad iad tuairimí na bpáirtithe leasmhara éagsúla? Cé hiad na páirtithe leasmhara éagsúla agus cé na bearta is rogha leo?

Tríd is tríd, tá na freagróirí ar an gcomhairliúchán poiblí maidir leis an dréacht de EEAG tacúil le cuspóirí EEAG athbhreithnithe, ar léiriú iad ar na roghanna tosaíochta. An líon suntasach freagairtí a fuarthas faoi na rialacha beartaithe maidir le húsaideoirí dianfhuinnimh, cuireadh san áireamh iad i bhforbairt na roghanna lena mbaineann. Tá tuairimí éagsúla ag gnólachtaí agus comhlachais/eagraíochtaí neamhrialtasacha maidir le roinnt de na cosaintí beartaithe agus na srianta (e.g. leibhéal na ndíolúintí d’úsáideoirí dianfhuinnimh, saincheist na tacaíochta do bhreoslaí iontaise, ailíniú le rialacha earnála agus le Tacsanomaíocht an Aontais, an comhairliúchán poiblí agus na ceanglais tairisceana). Tá tuairimí éagsúla ag na Ballstáit maidir le roinnt saincheisteanna.

C. Tionchar na rogha tosaíochta

Cad iad buntáistí na rogha tosaíochta (más ann di; murab ann, cad iad buntáistí na bpríomhroghanna)?

Leis na roghanna tosaíochta spreagfaí scéimeanna ar son an iomaíochais agus tuilleadh iomaíochais idir teicneolaíochtaí laistigh de scéim aonair, seachnófaí dúbláil rialacha agus soláthrófaí treoirlínte níos giorra. Dhéanfaí freastal freisin ar nuálaíocht airgeadais agus teicneolaíochta amach anseo agus chuirfí cur chuige comhchuibhithe ar fáil a rachadh chun tairbhe do chuideachtaí, go háirithe do FBManna. D’éascófaí tuairim agus €32 bhilliún de chabhair (2022-2030) a mbeadh coinníollacha comhoiriúnachta níos solúbtha agus níos costéifeachtaí ag gabháil leo, agus dá bharr sin bheifí in ann níos mó costais incháilithe a chumhdach trí bhíthin infheistíochta agus cabhair oibriúcháin agus seachnófaí tuairim agus 41 MtCO2 d’astaíochtaí. Ó thaobh simpliú riaracháin de, seachnófaí tuairim agus 20-50 fógra i gcaitheamh na tréimhse 2022-2030 mar gheall ar na blocdhíolúintí leathnaithe agus seachnófaí tuairim agus 40 fógra mar gheall ar an gceanglas laghdaithe maidir le fógraí aonair. An ceanglas atá ann comhairliúcháin phoiblí a reáchtáil maidir leis na scéimeanna beartaithe, bheadh deimhneacht dhlíthiúil mhéadaithe agus trédhearcacht fheabhsaithe ann dá bharr sin. Dá bharr sin, tiocfaidh méadú ar chostéifeachtúlacht agus seachnófaí tuairim agus 37.5 MtCO2 d’astaíochtaí, agus bheadh an tionchar ar an ualach riaracháin roimh údaráis neodrach. Leis na roghanna tosaíochta thacófaí le deireadh a chur leis na breoslaí iontaise is truaillithí (e.g. ola, gual, lignít) de réir a chéile, rud a mbeadh tionchar dearfach aige ar an gcomhshaol, mar bíonn thart ar dhá oiread na n-astaíochtaí ann de bharr na mbreoslaí sin is a bhíonn ann de bharr gás nádúrtha. An rogha tosaíochta maidir le húsáideoirí dianfhuinnimh, bheifí in ann cosaint i gcoinne sceitheadh carbóin a fheabhsú agus tacaíocht a thabhairt do dhícharbónú thionscal an AE dá barr, agus ní thiocfadh méadú ar shaobhadh iomaíochta. Ó thaobh simpliú riaracháin de, chuirfeadh na rialacha soiléireacht níos fearr ar fáil agus laghdófaí castacht dá bharr sin, go háirithe i gcás FBManna. Mar sin féin, tá na meastacháin sin tuairimeach, mar is iad na Ballstáit a chinneann méideanna cabhrach iarbhír, seachas an Coimisiún.

Cad iad costais na rogha tosaíochta (más ann di; murab ann, cad iad costais na bpríomhroghanna)?

Grúpaí sainleasa a dhéanann ionadaíocht ar theicneolaíochtaí fuinnimh sonracha, chuir siad in iúl go bhfuil imní orthu go bhféadfadh dreasachtaí níos lú a bheith ann chun infheistíocht a dhéanamh ina dteicneolaíochtaí de bharr rialacha comhchoiteanna maidir le beagnach gach beart laghdaithe gás ceaptha teasa. Ó thaobh costais ar údaráis phoiblí de, an ceanglas chun costas chosaint an chomhshaoil a chainníochtú, mhéadódh sé sin an t-ualach riaracháin (is é €100 000 meastachán an chostais in aghaidh na scéime, rud a mbeadh os cionn €150 milliún cabhrach in aghaidh na bliana ag baint leis), agus bheadh an tionchar céanna ag an gceanglas comhairliúcháin phoiblí a reáchtáil (measadh nach mbeadh sé sin suntasach). Ó thaobh an chórais tairiscintí de, meastar gur tionchar neodrach a bheidh ag an ualach riaracháin ar údaráis phoiblí ach go mbeadh ualach riaracháin níos airde ar chuideachtaí, rud a bheadh á chúiteamh, i gcás FBManna, ag raon feidhme leathnaithe na ndíolúintí ó fhógra. I gcás breoslaí iontaise, bheadh costais ann don tsochaí agus don chomhshaol mar bheadh Státchabhair do roinnt sócmhainní breosla iontaise fós ceadaithe ar feadh tréimhse teoranta.

Cén tionchar a imreofar ar FBManna agus ar an iomaíochas?

Cé go bhféadfaidh roghanna áirithe tionchar diúltach a imirt ar FBManna, rachaidh go leor athruithe chun tairbhe FBManna, go háirithe an laghdú ar an ualach riaracháin a bhaineann le líon níos mó scéimeanna cabhrach beaga, agus éascú na cabhrach ar mhaithe le héifeachtúlacht fuinnimh – earnáil ina bhfuil go leor FBManna. Áirítear leis na roghanna beartais freisin bearta maolaitheacha chun an t-ualach ar FBManna a laghdú. Ní féidir tionchair shonracha ar FBManna a chainníochtú. Tá na hearnálacha gnó uile cumhdaithe ag EEAG agus, maidir leis na tionchair ar chost-éifeachtúlacht cinntí infheistíochta agus ó thaobh iomaíochas a chaomhnú, tacaíocht a thabhairt d’iontrálacha nua sa mhargadh agus saobhadh iomaíochta a sheachaint, meastar go mbeidh na tionchair sin thar a bheith dearfach.

An imreofar tionchar suntasach ar bhuiséid náisiúnta agus ar údaráis riaracháin náisiúnta?

Le EEAG athbhreithnithe ní thabharfar sainordú aon chaiteachas a dhéanamh ná, ar an lámh eile, ní fhorchuirfear srianta ar leibhéal na tacaíochta airgeadais a fhéadfaidh na Ballstáit díriú i dtreo infheistíochtaí arb é is aidhm dóibh cuspóirí fuinnimh agus comhshaoil a bhaint amach. Ar leibhéal na mbeart nó na dtionscadal aonair, leagfar síos leis na rialacha atá in CEEAG teorainneacha áirithe maidir le méideanna cabhrach, déine cabhrach, cineálacha tairbhithe agus costais incháilithe. Mar sin beidh tionchar ag CEEAG ar chumas na mBallstát tacú le hinfheistíochtaí ar son an mhaolaithe ar an athrú aeráide, chosaint an chomhshaoil agus na héifeachtúlachta fuinnimh agus na slándála soláthair, go háirithe i gcás infheistíochtaí a fhaigheann tacaíocht ó RRF agus ó chistí eile faoin NextGenerationEU.

An mbeidh aon tionchar suntasach eile i gceist?

Cuirtear na tairbhí comhshaoil inchainníochtaithe i láthair thuas mar chuid de na tairbhí ginearálta.

Comhréireacht?

Leis na roghanna tosaíochta tugtar aghaidh go héifeachtach agus go comhréireach ar na fadhbanna aitheanta.

D. Iarobair

Cathain a dhéanfar athbhreithniú ar an mbeartas?