An Éigeandáil Fuinnimh – ullmhú, ceannach, agus an tAontas Eorpach a chosaint in éineacht

Réamhrá

An fogha míleata gan údar a thug an Rúis faoin Úcráin, mar aon leis an úsáid atá á baint aici as an bhfuinneamh mar uirlis chogaidh, is cúis iad le géarchéim fuinnimh nach bhfacthas a leithéid riamh. Tá ardú géar tagtha ar phraghsanna an fhuinnimh agus tá slándáil ár soláthair fuinnimh á cur i mbaol. Le cinneadh na Rúise an soláthar trí Nord Stream I a bhriseadh, tá céim nua den ghéarchéim seo bainte amach.

Tá an tAontas Eorpach ag gníomhú in aontachas. Maidir leis an ngeimhreadh seo chugainn, tá toradh cheana ar an bplean agus ar an rialachán chun an t‑éileamh ar ghás a laghdú, agus ar na bearta éigeandála chun idirghabháil a dhéanamh ar mhargaí fuinnimh, arna moladh ag an gCoimisiún. Ó thosaigh an fogha Rúiseach, tá an tAontas ag laghdú a thomhaltas gáis. Tá dlús curtha le céimniú amach na mbreoslaí Rúiseacha agus ní raibh iontu ach 9 % dár soláthar gáis píblíne i mí Mheán Fómhair 2022 (14 % má chuirtear GNL san áireamh), i gcomparáid le sciar 41 % de ghás píblíne ón Rúis in 2021 (45 % agus GNL san áireamh). Cúitíodh an laghdú géar ar allmhairí gáis ón Rúis trí dhlús a chur leis an gcomhar le comhpháirtithe soláthair iontaofa. Faoi lár mhí Dheireadh Fómhair, bhí ráta líonta ár gcórais stórála gáis os cionn 91 %. Is láidre an staid ina bhfuilimid ná mar a bhí cúpla mí ó shin.

D’ainneoin na mbeart sin, is mór an dúshlán atá romhainn agus an geimhreadh ag teannadh orainn. Tá tomhaltóirí agus gnólachtaí na hEorpa fós i ngleic le praghsanna atá ró-ard agus ró-luaineach. Is féidir go gcuirfidh eachtraí dothuartha, ar nós sabaitéireacht píblínte, isteach a thuilleadh ar shlándáil ár soláthair. Is dócha go leanfaidh den teannas sna margaí gáis, fiú tar éis an gheimhridh.

Tá iarrtha ar an gCoimisiún ag an gComhairle Eorpach, ina chruinniú neamhfhoirmiúil an 6 Deireadh Fómhair i bPrág, ag cruinniú neamhfhoirmiúil na n‑airí fuinnimh an 12 Deireadh Fómhair, agus ag Parlaimint na hEorpa, sa rún uaithi maidir le freagairt an Aontais ar ardú phraghsanna an fhuinnimh san Eoraip, bearta a mholadh chun na hiarrachtaí dlúthpháirtíochta a chomhordú, an soláthar fuinnimh a chinntiú, leibhéil na bpraghsanna a chobhsú, agus tacaíocht a thabhairt do theaghlaigh agus do chuideachtaí atá ag tabhairt aghaidh ar phraghsanna fuinnimh arda.

Tá treochlár maidir leis an mbealach chun cinn leagtha amach ag an Uachtarán von der Leyen ina litir chuig na Cinn Stáit agus Rialtais, agus é bunaithe ar cheithre thacar de ghníomhaíochtaí: an praghas a íocaimid as ár n‑allmhairí gáis a mhaolú gan slándáil ár soláthair a chur i mbaol, oibriú i gcomhar leis na Ballstáit chun praghsanna ar an margadh gáis nádúrtha a theorannú, tionchar phraghsanna an gháis ar phraghsanna an leictreachais a theorannú agus cothrom na Féinne sa mhargadh aonair á chaomhnú, agus dlús a chur lenár n‑aistriú chuig an neamhspleáchas fuinnimh. Tá géarghá le gníomhaíocht freisin chun cumas an Aontais seasamh i gcoinne ionsaithe a d’fhéadfaí a dhéanamh ar bhonneagar criticiúil a threisiú, agus, i dteannta an phacáiste seo de bhearta a bhaineann leis an bhfuinneamh, tá an Coimisiún ag cur togra i láthair le haghaidh moladh ón gComhairle maidir le hathléimneacht an bhonneagair chriticiúil a neartú.

Inniu, tá an Coimisiún ag moladh creat gníomhaíochta feabhsaithe chun an treochlár sin a chur chun feidhme, chun freagairt ar na dúshláin fuinnimh le linn an gheimhridh seo, agus chun ullmhú i gcomhair an chéad gheimhridh eile.

Is féidir leis an Eoraip dul i muinín a buanna féin agus an margadh aonair a úsáid chun ceannach comhpháirteach éifeachtach a chur chun feidhme. Is féidir, amhlaidh, praghsanna an mhargaidh a choinneáil faoi smacht, lena n‑áirítear trí theorainn a chur le méaduithe ró-ghéara praghsanna, agus an úsáid is fearr a bhaint as an mbonneagar atá ann cheana lena áirithiú go mbeidh an gás ar fáil mar a bhfuil géarghá leis.

Is mithid beart a dhéanamh, agus ní le haghaidh an gheimhridh seo amháin. Na bearta fuinnimh nua a mholtar inniu, is bearta sealadacha eisceachtúla iad. Is freagairt iad ar an ngéarchéim seo agus is réiteach iad chun faoiseamh láithreach a chur ar fáil. Ach leagann siad bunús freisin le haghaidh bearta struchtúracha a neartóidh athléimneacht agus éifeachtúlacht an Aontais Fuinnimh a thuilleadh.

Ar bhonn na mbeart a mholtar inniu, cuirfidh an Coimisiún gnáth‑thograí reachtacha faoi bhráid na gcomhreachtóirí. Tá ról ríthábhachtach acu siúd lena áirithiú go dtairbheoidh an Eoraip d’fhuinneamh a bheidh níos sláine, níos inacmhainne agus níos glaine tar éis na géarchéime seo. Le ceann de na tograí sin, tabharfar aghaidh ar athchóiriú ar dhearadh an mhargaidh leictreachais.

Idir an dá linn, oibreoidh an Coimisiún go dlúth le Parlaimint na hEorpa trí ghrúpa teagmhála nua a bhunú le haghaidh idirphlé fíor-ama faoin bhfreagairt éigeandála ar an ngéarchéim fuinnimh.

1.An gás a cheannach le chéile agus slándáil ár soláthair a chosaint

Cé go mbeidh sé ar chumas an Aontais an geimhreadh seo a sheasamh, ní mór dúinn ullmhú i gcomhair cásanna suaite eile agus bonn fónta a leagan síos do gheimhreadh na bliana seo chugainn. Léiríonn na réamh‑mheastacháin is déanaí go bhféadfadh droch‑chás a bheith ann i ngeimhreadh 2023-2024 má bhíonn an leibhéal stórála ró-íseal i mí an Mhárta 2023. Le coigilt bhreise gáis, beidh an tAontas in ann a neamhchosaint ar praghsanna arda allmhairiúcháin a laghdú, ach ba cheart dó a ghiaráil margaidh a úsáid freisin chun gás a sholáthar ar phraghsanna atá iomaíoch ar an leibhéal domhanda.

Tá dlús curtha ag an gCoimisiún lena naisc le soláthraithe iontaofa gáis agus GNL. Tá comhaontuithe tugtha i gcrích aige leis na Stáit Aontaithe, le Ceanada, leis an Iorua, leis an Asarbaiseáin, leis an Éigipt agus le hIosrael. Bhunaigh an tAontas agus an Iorua tascfhórsa i mí Dheireadh Fómhair chun margaí fuinnimh a chobhsú. Atosaíodh an tIdirphlé Fuinnimh idir an tAontas agus an Ailgéir i mí Dheireadh Fómhair. Leanfaidh an Coimisiún den chomhar le comhpháirtithe iontaofa a chomhordú agus a threisiú.

Leanfaidh an tAontas de bheith i dteagmháil lena chomhpháirtithe i gcomhréir leis an Teachtaireacht Chomhpháirteach maidir le rannpháirtíocht fuinnimh sheachtraigh an Aontais i ndomhan atá ag athrú, agus táimid ag neartú ár n‑idirphlé agus ár ndlúthpháirtíochta le tíortha na mBalcán Thiar agus Chomhpháirtíocht an Oirthir, arb iadsan ár gcomharsana is gaire. Is féidir lenár gcomhpháirtithe sa Chomhphobal Fuinnimh páirt a ghlacadh in Ardán an Aontais um Fhuinneamh. Níos túisce i mbliana, rinneadh eangacha leictreachais na hÚcráine agus na Moldóive a shioncrónú leis an eangach ilchríochach. Agus níos túisce an mhí seo, seoladh idirnascaire gáis nua idir an Bhulgáir agus an Ghréig a dhéanfaidh freastal ar an Macadóin Thuaidh agus ar an tSeirbia freisin. Ós rud é go bhfuil an réigiún ar fad ag tabhairt aghaidh ar gheimhreadh crua mar gheall ar chogadh fuinnimh na Rúise, ba cheart dlús a chur leis na hiarrachtaí sin chun an réigiún a chomhtháthú a thuilleadh inár nAontas Fuinnimh.

Le tacaíocht ó Ardán an Aontais um Fhuinneamh, a bunaíodh i mí Aibreáin 2022, leanfaidh an Coimisiún dá chomhar fadtéarmach le gach soláthróir iontaofa, agus dá thacaíocht dóibh, a dhoimhniú chun táirgeadh domhanda an gháis a mhéadú ó gháscheantair atá ann cheanna agus ó cheantair nua, agus soláthairtí eile á gcur in ionad an gháis ón Rúis, agus chun a áirithiú go leanfaidh an gás, agus GNL go háirithe, de shreabhadh go dtí an Eoraip. Tá an bealach á réiteach aige freisin do chomhpháirtíochtaí maidir le hidrigin chun cuspóir REPowerEU a bhaint amach, mar atá, 10 milliún tonna de hidrigin ghlas a allmhairiú in 2030. Cuimsíonn an plé le comhpháirtithe idirnáisiúnta praghas an gháis a sholáthraíonn siad don Eoraip mar chuid de chomhaontuithe a théann chun leas an dá thaobh freisin.

Inniu, molaimid na huirlisí dlíthiúla a thabhairt don Aontas chun gás a cheannach go comhpháirteach. Ba cheart don Ardán tús áite a thabhairt do líonadh na saoráidí stórála gáis a chomhordú, i gcomhréir lenár spriocanna líonta. Maidir leis na geimhridh go 2025, geimhreadh 2023-2024 san áireamh, meastar go mbeidh bearna éilimh gan chonradh suas le 100 billiún méadar ciúbach (bcm) ann in aghaidh na bliana i gcás briseadh iomlán ar sholáthairtí ón Rúis. Má bhíonn na soláthairtí stóráilte ídithe ag deireadh an gheimhridh seo, is féidir go mbeidh sé níos deacra iad a líonadh go 90 % faoi mhí na Samhna 2023, mar a cheanglaítear le Rialachán an Aontais i dtaca le stóráil gáis, ná mar a bhí i mbliana.