–Ceisteanna an bheartais

Is é príomhfhócas an leasaithe atá beartaithe freastal ar na cásanna sin, tar éis don Aontas rialú fabhrach a fháil ó phainéal EDT um réiteach díospóidí, ina gcuirtear bac ar an bpróiseas toisc go ndéanann an páirtí eile tuarascáil ó phainéal EDT a achomharc “go dtí an neamhní” agus nach gcomhaontaíonn sé dul i muinín eadráin eatramhach achomhairc faoi Airteagal 25 den Chomhaontú EDT um Réiteach Díospóidí. I gcás den sórt sin, ní bheidh aon toradh ceangailteach ar an bpróiseas um réiteach díospóidí.

Anuas air sin, freagraíonn an togra seo do chásanna comhchosúla a d'fhéadfadh teacht chun cinn faoi chomhaontuithe trádála idirnáisiúnta eile, go háirithe comhaontuithe déthaobhacha nó réigiúnacha, nuair nach gcomhoibríonn tríú tír, de réir mar is gá, le go bhféadfar réiteach díospóidí a fheidhmiú. Mar shampla, d’fhéadfadh sé nach gceapfadh an tríú tír aon eadránaí agus is amhlaidh nach bhfuil aon sásra cúltaca eadrána ann le gur féidir leanúint de réiteach díospóidí dá uireasa.

Cumhdaíonn an togra an dá chás le chéile ar mhaithe le comhleanúnachas agus éifeachtúlacht. Is ionann bunchúiseanna don dá chás agus is ionann drochiarmhairtí dóibh ó thaobh leasanna eacnamaíocha an Aontais de. Is é an ghné chomónta gur cheart don Aontas a bheith in ann a chearta a fhorfheidhmiú, agus gur cheart é sin a dhéanamh a mhéid is féidir trí bhreithniú neamhspleách. I gcás nach féidir sin a dhéanamh agus go bhfuil an páirtí eile freagrach as bac a chur ar fheidhmiú breithnithe neamhspleách atá ceangailteach, ba cheart go mbeadh an tAontas in ann a chearta a fhorfheidhmiú mar sin féin.

Áirithítear leis an togra seo go mbeidh na huirlisí is gá ag an Aontas chun a leasanna eacnamaíocha a chosaint, i gcás inar gá sin. An ghníomhaíocht a dhéanfar, léiriú is ea é ar a dhiongbháilte atá an tAontas i leith an iltaobhachais agus i leith an bhreithnithe neamhspleách atá ceangailteach.

Dá socródh an tAontas gan an ghníomhaíocht sin a dhéanamh, is é an toradh a bheadh ar na cásanna ina gcuirfí bac ar réiteach díospóidí a ndéantar cur síos air thuas nach bhféadfadh an tAontas a chearta a chosaint go tráthúil. D’fhéadfadh sé sin dreasacht a chruthú do thríú tíortha breithniú a chur ó mhaith, fiú amháin, i gcás ina bhfuil cearta ag an Aontas faoi chomhaontú idirnáisiúnta, agus na cearta sin á sárú ag an tríú tír.

Dá noibreofaí de réir an chreata atá ann cheana i bhfoirm an Rialacháin, chuirfí bonn daingean faoi chumas an Aontais a bheith in ann gníomhú go gasta. Den ríthábhacht atá gníomhú gan mhoill. Is fearr, dá bhrí sin, an ghníomhaíocht sin, ach oiread le loighic an Rialacháin féin, ná gnáthnós imeachta reachtach a bheartú chun bearta beartais trádála a achtú i ngach cás ar leith ina gcoinníonn tríú tír beart ag feidhmiú den chineál arb é réiteach díospóidí an gnáthrud a leanann é ach a chuireann bac ar an nós imeachta breithnithe san am céanna.

Thar aon rud eile, is é bua na mbeart beartais tráchtála a dhéantar faoin Rialachán tríú tír a spreagadh chun deireadh a chur le sárú ar chomhaontú trádála de chuid an Aontais tar éis don Aontas dul i muinín réitigh díospóidí a thugann a cheart dó. Leis an leasú atá beartaithe cruthaítear deis don Aontas bearta a fhorchur faoin Rialachán, go háirithe chun deireadh a chur le sárú gan dul i muinín nós imeachta breithiúnach maidir le réiteach díospóidí nuair a chuireann an tríú tír cosc ar an réiteach sin.

Bheadh na bearta atá beartaithe comhoiriúnach d’oibleagáidí idirnáisiúnta an Aontais. Faoin dlí idirnáisiúnta maidir leis an bpobal i gcoitinne, ceadaítear, faoi choinníollacha áirithe amhail comhréireacht agus réamhfhógra, frithbhearta a fhorchur, i.e. bearta a thiocfadh trasna ar na hoibleagáidí idirnáisiúnta atá ar pháirtí díobhálaithe i leith na tíre atá freagrach as sárú a dhéanamh ar an dlí idirnáisiúnta, agus arb é is aidhm dóibh a chur faoi deara go scoirfí den sárú nó den chúiteamh ina leith. Tá dlí idirnáisiúnta an ghnáis sin códaithe ag an gCoimisiún Dlí Idirnáisiúnta, ar comhlacht de chuid na Náisiún Aontaithe é, ina DhréachtAirteagail maidir le Freagracht Stát i leith Gníomhartha Éagóracha ar Leibhéal Idirnáisiúnta. I bprionsabal, ní scaoiltear páirtí a ghlacann frithbhearta óna oibleagáidí a chomhlíonadh faoi aon nós imeachta um réiteach díospóidí is infheidhme. Lex specialis atá sna forálacha sin i ndáil le forálacha an dlí idirnáisiúnta ghinearálta maidir le frithbhearta. Mar sin féin, i gcás nach gcomhoibríonn an páirtí freagrach de mheon macánta sna nósanna imeachta um réiteach díospóidí, agus go gcuireann sin cosc ar an bpáirtí díobhálaithe na nósanna imeachta sin a thabhairt i gcrích, is amhlaidh a thagann chun cinn athuair an deis frithbhearta a dhéanamh i gcomhréir le ceanglais an dlí phoiblí idirnáisiúnta ghinearálta. Tugann an Coimisiún Dlí Idirnáisiúnta dá aire go dtagann an deis sin chun cinn athuair i gcás ina dteipeann ar Pháirtí ar leith “na nósanna imeachta um réiteach díospóidí a chur chun feidhme de mheon macánta” nó “i gcás nach gcomhoibríonn Stát is páirtí ar mhaithe le binse ábhartha a bhunú.”. Is iad seo na cásanna ina bhfeidhmeodh an leasú reatha.