AN COIMISIÚN EORPACH Strasbourg, 22.11.2022 COM(2022) 781 final TUARASCÁIL ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE AGUS CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA Tuarascáil 2023 maidir leis an Sásra Foláirimh







Arna hullmhú i gcomhréir le hAirteagail 3 agus 4 de Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011 maidir le míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha a chosc agus a cheartú















{SWD(2022) 381 final}



Tuarascáil 2023 maidir leis an Sásra Foláirimh Clár Ábhar Clár Ábhar Achoimre feidhmiúcháin 1. Comhthéacs maicreacnamaíoch 2. Míchothromaíochtaí, rioscaí agus coigeartú: na príomhfhorbairtí 2.1. Earnáil sheachtrach 2.2. Iomaíochas 2.3. Corparáidí neamhairgeadais 2.4. Margaí tithíochta agus fiachas teaghlaigh 2.5. Earnáil an Rialtais 2.6. An earnáil airgeadais 3. Rannóg Tíortha 3.1. AN BHEILG 3.2. AN BHULGÁIR

3.3. AN tSEICIA 3.4. AN DANMHAIRG 3.5. AN GHEARMÁIN 3.6. AN EASTÓIN 3.7. ÉIRE 3.8. AN GHRÉIG 3.9. AN SPÁINN 3.10. AN FHRAINC 3.11. AN CHRÓIT 3.12. AN IODÁIL 3.13. AN CHIPIR 3.14. AN LAITVIA 3.15. AN LIOTUÁIN 3.16. LUCSAMBURG 3.17. AN UNGÁIR 3.18. MÁLTA 3.19. AN ÍSILTÍR 3.20. AN OSTAIR 3.21. AN PHOLAINN 3.22. AN PHORTAINGÉIL

3.23. AN RÓMÁIN 3.24. AN tSLÓIVÉIN 3.25. AN tSLÓVAIC 3.26. AN FHIONLAINN 3.27. AN tSUALAINN Iarscríbhinn 1: Nótaí a ghabhann le táblaí na rannóige Tíortha Iarscríbhinn 2: Réamhaisnéisí agus tuairiscí ón am i láthair ar na táscairí scórchláir Iarscríbhinn 3: Scórchlár an nós imeachta um míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha



Leis an Tuarascáil seo maidir leis an Sásra Foláirimh, tionscnaítear an dóú babhta bliantúil déag den Nós Imeachta um Míchothromaíochtaí Maicreacnamaíocha. Is é is aidhm don nós imeachta míchothromaíochtaí a bhrath, a chosc agus a cheartú, ar míchothromaíochtaí iad a dhéanann difear nó a d’fhéadfadh difear a dhéanamh d’fheidhmiú cuí geilleagair Ballstáit nó d’fheidhmiú cuí an aontais eacnamaíoch agus airgeadaíochta, nó an Aontais ina iomláine, agus freagairtí iomchuí beartais a spreagadh. Tá cur chun feidhme an nós imeachta um míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha leabaithe sa Seimeastar Eorpach um chomhordú an bheartais eacnamaíoch chun comhsheasmhacht a áirithiú leis na hanailísí agus leis na moltaí a dhéantar faoi uirlisí eile faireachais eacnamaíoch (Airteagail 1 agus 2 de Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011). Sa Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh, sainaithnítear na Ballstáit ar cheart grinn-athbhreithnithe a dhéanamh orthu chun measúnú a dhéanamh ar cé acu a dhéantar nó nach ndéantar difear dóibh le míchothromaíochtaí ar gá gníomhaíocht beartais a dhéanamh ina leith (Airteagal 5 de Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011). Agus an plé ar an Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh le Parlaimint na hEorpa agus laistigh den Chomhairle agus den Ghrúpa Euro á chur san áireamh, ullmhóidh an Coimisiún grinn-athbhreithnithe do na Ballstáit lena mbaineann ansin. Foilseofar na grinn-athbhreithnithe san earrach in 2023 agus soláthrófar leo an bonn don mheasúnú ón gCoimisiún maidir le míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha a bheith ann agus maidir lena thromchúisí atá siad, agus chun bearnaí beartais a shainaithint. Áirítear sa Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh freisin anailís ar impleachtaí mhíchothromaíochtaí maicreacnamaíocha na mBallstát ar an limistéar euro ina iomláine. Tá an anailís ar an Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh bunaithe ar an léamh eacnamaíoch ar scórchlár táscairí roghnaithe, lena soláthraítear gaireas scagtha chun fianaise prima facie a bhrath maidir le rioscaí agus leochaileachtaí a d’fhéadfadh a bheith ann. I gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011, is é ról an Choimisiúin léamh eacnamaíoch a dhéanamh ar luachanna an scórchláir lena gcumasaítear tuiscint níos doimhne ar an gcomhthéacs eacnamaíoch foriomlán agus breithnithe tírshonracha á gcur san áireamh. () Leis an Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh, déantar forbairt freisin ar uirlisí anailíseacha, ar chreataí measúnaithe agus ar shonraí foilsithe breise, go háirithe sonraí na bliana sin. () Mar fhorbairt ar an gcur chuige a glacadh sna blianta roimhe seo, tá an chéad scagadh le haghaidh míchothromaíochtaí sa Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh réamhbhreathnaitheach d’fhonn na rioscaí a bhaineann le míchothromaíochtaí atá ag teacht chun cinn a bhrath go luath. D’fhéadfaí a bheith i gceist leis sin grinn-athbhreithnithe a oscailt i gcás ina léirítear le treochtaí díobhálacha go bhfuil rioscaí arda ann go dtiocfadh méadú ar mhíchothromaíochtaí. Chuige sin, baintear úsáid as réamhaisnéisí, craoltaí agus réamh-mheastacháin sa tuarascáil seo chun tomhas níos fearr a dhéanamh ar an bhforbairt a d’fhéadfadh a bheith ar na rioscaí don chobhsaíocht mhaicreacnamaíoch. Rinneadh luachanna athróga an scórchláir le haghaidh 2022 agus blianta ina dhiaidh sin a mheas trí shonraí réamhaisnéise an Choimisiúin a úsáid agus tá na craoltaí bunaithe ar shonraí na bliana sin (féach Iarscríbhinn 2 le haghaidh mionsonraí). Tá éiginnteacht mhór ann maidir leis na réamhaisnéisí sin agus is gá é sin a chur san áireamh chun seasamh le prionsabal na trédhearcachta maidir leis an anailís agus na sonraí a úsáidtear, agus le prionsabal na stuamachta maidir leis na conclúidí. An cur chuige atá ann faoi láthair i dtaca leis an Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh, tá sé comhsheasmhach leis an togra ón gCoimisiún maidir le todhchaí an fhaireachais ar mhíchothromaíochtaí maicreacnamaíocha arna chur ar aghaidh i gcomhthéacs an athbhreithnithe ar rialachas eacnamaíoch. () Go háirithe, tá sé d’aidhm aige ról coisctheach níos láidre a bheith ag an nós imeachta um míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha i dtimpeallacht lena mbaineann rioscaí nua. Bheadh an measúnú ar mhíchothromaíochtaí bunaithe níos mó ar fhorbairt na rioscaí agus ar gníomhaíocht beartais. Leis an nós imeachta athchóirithe um míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha, dhíreofaí ar shaincheisteanna maicreacnamaíocha a dhéanann difear do na Ballstáit agus ag an am céanna, thabharfaí tuilleadh infheictheachta do ghnéithe an Aontais agus an limistéir euro de mhíchothromaíochtaí. Achoimre feidhmiúcháin Sa Tuarascáil seo maidir leis an Sásra Foláirimh, breithnítear ar fhorbairt na míchothromaíochtaí tráth a bhfuil geilleagar an Aontais ag bogadh ó théarnamh ó phaindéim COVID-19 go moilliú láidir ar an bhfás le linn brúnna boilscitheacha. Faoi thús 2022, d’éirigh le beagnach gach geilleagar san Aontas cúiteamh a dhéanamh ar an laghdú OTI a tharla in 2020 de dheasca ráig na paindéime agus bhí siad ag fás go láidir, d’ainneoin roinnt scrogall ó thaobh an tsoláthair a bhí fós ann agus na nganntanas lucht saothair a bhí ag méadú. Ó thús chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine i mí Feabhra 2022, tháinig meath mór ar an ionchas do gheilleagar an Aontais mar thoradh ar mhéaduithe géara ar chostais an fhuinnimh. San ionchas atá ann faoi láthair, is suntasach an meascán de bhoilsciú ard agus muinín na dtomhaltóirí agus na dtáirgeoirí atá ag laghdú. Tá éiginnteacht mhór ann a bhaineann le doimhneacht agus fad na géarchéime fuinnimh a d’fhéadfadh a bheith ann. Tá laghdú ag teacht ar an ngníomhaíocht eacnamaíoch, agus tuartar go n‑athróidh an fás ina fhás diúltach sa ráithe dheireanach de 2022. Is léir go bhfuil coinníollacha maoiniúcháin níos doichte, agus is mó is fíor é sin lasmuigh den limistéar euro, agus bearta á ndéanamh ag údaráis airgeadaíochta chun aghaidh a thabhairt ar na brúnna boilscitheacha. Lasmuigh den Aontas Eorpach, tá an moilliú sa tSín agus an mhíshocraíocht sna margaí atá ag teacht chun cinn is suntasaí atá le tabhairt faoi deara sna dálaí domhanda. Sular tháinig meath ar dhálaí eacnamaíocha, cuireadh tús arís le díghiaráil roinnt míchothromaíochtaí seanbhunaithe ar tháinig méadú orthu le linn na paindéime, agus ag an am céanna tháinig ardú ar phraghsanna tithe. Leis an téarnamh, cuireadh tús arís i roinnt mhaith cásanna le díghiaráil na leibhéal ard fiachais phríobháidigh agus phoiblí a bhí ar bun le deich mbliana anuas i roinnt tíortha, ach ó leibhéil tosaigh níos airde. Bhí athchothromú seachtrach ag filleadh go mall. Stad sé le linn na paindéime, de réir mar a tháinig meath ar na cuntais reatha i roinnt de na tíortha móra ar glanfhéichiúnaithe iad a bhfuil earnálacha móra turasóireachta acu, fad is a bhí farasbairr mhóra sa chuntas reatha fós ann. Maidir le fiachas rialtais, ar tháinig méadú substaintiúil air le géarchéim COVID-19 i bhfianaise an chúlaithe láidir agus an ghá a bhí ann tacú leis an ngeilleagar, tháinig maolú air ó bhí 2021 ann. Tháinig ardú ar fhás na bpraghsanna tithe le linn na paindéime agus leanadh den fhás láidir le linn an téarnaimh. I roinnt tíortha, leis an bhfás láidir ar phá, cuireadh leis an imní atá ann maidir le hiomaíochas costais a bhí ag méadú, i gcásanna áirithe, sa tréimhse roimh an bpaindéim. Tá léamh eacnamaíoch an scórchláir, a léiríonn na torthaí do 2021, bunaithe ar chás lárnach réamhaisnéis an fhómhair, 2022, ón gCoimisiún agus ar fhorbairtí eacnamaíocha na bliana sin. Sa bhreis ar an gcás lárnach, tá rioscaí agus leochaileachtaí méadaithe ann a bhaineann leis an éiginnteacht mhéadaithe faoi fhorbairtí eacnamaíocha ag an bpointe seo, a phléitear thíos. Tá na conclúidí téamacha seo a leanas ann mar thoradh ar an léamh eacnamaíoch: ·In 2021, d’fhill cuntais reatha fhormhór na mBallstát ar staideanna a bhí gar dá staideanna roimh ghéarchéim COVID in 2019, d’ainneoin tionchar iarmharach a bheith acu i roinnt tíortha ina bhfuil earnálacha móra turasóireachta. D’fhan cuntais reatha fhormhór na dtíortha ar glanfhéichiúnaithe iad faoi bhun na leibhéal atá fabhrach chun iad a cheartú go tapa, agus ag an am céanna tháinig méadú ar roinnt farasbarr mór sa chuntas reatha. Tháinig cúngú ar shuíomhanna na stoc seachtrach mór den chuid is mó, a bhuí le fás OTI níos airde, ach tá siad fós substaintiúil. Le linn 2022, tháinig laghdú láidir ar iarmhéideanna ar chuntas reatha, idir easnaimh agus bharrachais, arb iad praghsanna fuinnimh atá i bhfad níos airde is cúis leis. I gcásanna áirithe, tá laghdú ar chomharduithe na trádála neamhfhuinnimh ag gabháil leo sin, agus tá ról ag éifeachtaí an ráta malairte. Le bearta fioscacha chun tionchar na géarchéime fuinnimh a mhaolú, athraítear ranníocaíocht choibhneasta staideanna glaniasachtaithe agus staideanna glaniasachtaíochta na n‑earnálacha rialtais agus príobháideacha, agus rannchuidítear le heasnaimh mhéadaithe sa chuntas reatha agus le barrachais laghdaithe. ·Ba dheacair an fhorbairt ar chostais aonad saothair a léirmhíniú le blianta beaga anuas mar gheall ar shuaitheadh tromchúiseach i dtomhas na táirgiúlachta, ach tá siad ag dul i méid ar an iomlán. Tá méadú mór tagtha ar an bpá i roinnt tíortha in 2021, rud a léiríonn go bhfuil baol ann go gcaillfear iomaíochas costais laistigh den limistéar euro, go háirithe i dtíortha ina raibh brú marthanach ann cheana féin roimh bhlianta na paindéime. I roinnt tíortha tá na margaí saothair an-docht, a d’fhéadfadh a bheith amhlaidh, i bpáirt, mar thoradh ar thionchar sonrach na paindéime. In 2022, cuireadh dlús le méaduithe ar phá, rud nár tharla i gcás na táirgiúlachta, a fhágann go bhfuil brú breise ar an iomaíochas; mar gheall ar bhoilsciú ard, áfach, tá ioncam indiúscartha réadach an teaghlaigh ag titim. Go dtí seo, níor tháinig luachmhéadú ar fhíor-rátaí malairte iarbhír atá bunaithe ar bhoilsciú sa limistéar euro ar an iomlán, mar gheall ar dhímheas an airgeadra aonair, ach tá éagsúlacht shuntasach ann ó thír go tír. Tá ról ag tionchar éagsúil an tsuaite praghsanna fuinnimh ar dhinimic praghsanna, agus sin á spreagadh ag difríochtaí sa mheascán fuinnimh, ag struchtúr na margaí fuinnimh agus ag tacaíocht an rialtais. Tá éagsúlacht shuntasach ann freisin i rátaí malairte iarbhír bunaithe ar an gcroí-bhoilsciú, agus léiríonn tíortha a bhfuil brúnna praghsanna níos mó iontu luachmhéadú i gcoibhneas leis an limistéar euro le linn na bliana reatha. I gcás tíortha lasmuigh den limistéar euro, tá dímheas agus luachmhéadú substaintiúil ar bun, lena léirítear go páirteach dinimic éagsúil na rátaí malairte ainmniúla, ar dinimic iad, i roinnt cásanna, ach ní i ngach cás, a bhíonn á spreagadh ag an seasamh maidir leis an mbeartas airgeadaíochta.

·In 2021, tháinig méadú ar an bhfarasbarr sa chuntas reatha sa limistéar euro go dtí na leibhéil a bhí ann roimh an bpaindéim. Léiríonn sonraí na bliana sin go bhfuil laghdú géar ar siúl in 2022, agus é sin á spreagadh ag allmhairí méadaithe den chuid is mó agus gurb iad allmhairí fuinnimh an fachtóir is mó de bharr éifeachtaí suntasacha praghsanna. Mar thoradh air sin, tuartar go dtiocfaidh laghdú mór ar chuntas reatha an limistéir euro in 2022, agus fanfaidh sé gan athrú den chuid is mó in 2023, d’ainneoin an fíoréileamh a bheith seasmhach. Mar thoradh ar athruithe ar chostais aonad saothair le linn na paindéime, cuireadh stad sealadach leis an gcoigeartú siméadrach ar shuíomhanna seachtracha laistigh den limistéar euro go carnach le linn 2020 agus 2021. Ar an iomlán, bhí méaduithe cosúil le chéile, a bheag nó a mhór, i gcás tíortha ag a bhfuil staideanna glana infheistíochta idirnáisiúnta atá ard dearfach agus atá ard glan diúltach. Ag tosú in 2022, ba cheart an coigeartú siméadrach a atosú agus leanúint leis le linn na tréimhse réamhaisnéise, agus costais aonad saothair á méadú go háirithe i roinnt tíortha barrachais. ·Tháinig laghdú ar chóimheasa an fhéichiúnais chorparáidigh in 2021 de réir mar a d’fhill an fás eacnamaíoch. Is í an leachtacht mhéadaithe is suntasaí atá le tabhairt faoi deara sna corparáidí, leachtacht lena ndéantar rioscaí láithreacha a bhaineann le stoic fiachais chorparáidigh a mhaolú go páirteach. Mar sin féin, tá na stoic fiachais fós suntasach i roinnt mhaith Ballstát, agus os cionn na leibhéal a bhí ann roimh an bpaindéim i gcásanna áirithe. Leantar den laghdú ar an bhfiachas corparáideach mar sciar de OTI in 2022, toisc go bhfuil an fás eacnamaíoch fós dearfach le linn sreafaí maoiniúcháin leanúnacha, ach is dócha go gcuirfidh an comhthéacs maicreacnamaíoch deacair isteach air sin. I roinnt tíortha, tá tús curtha le méaduithe ar iasachtaí neamhthuillmheacha agus ar fhéimheachtaí gnó in 2022. ·Tháinig méadú ar phraghsanna tithe i bhformhór na mBallstát in 2021 tar éis blianta d’fhás marthanach. Tháinig méadú eile ar an bpraghas sa chéad leath de 2022, ach tuartar go dtiocfaidh maolú air. Thosaigh na cóimheasa fiachais teaghlaigh ag dul i laghad arís in 2021, ach tá siad fós ard agus os cionn na leibhéal a bhí ann roimh an bpaindéim i roinnt tíortha. Cé go dtuartar go leanfaidh sé de bheith ag titim mar sciar de OTI in 2022, is dócha go dtiocfaidh méadú ar an ualach úis ar theaghlaigh. Lasmuigh den limistéar euro, tá méadú mór tagtha ar rátaí úis morgáiste le linn 2022, agus sa limistéar euro tá an méadú ar rátaí úis níos teoranta, ach meastar go leanfar den mhéadú. ·Tháinig laghdú ar chóimheasa fiachais-OTI an rialtais i mbeagnach gach Ballstát in 2021, ach tá siad fós i bhfad os cionn an leibhéil a bhí acu in 2019 i mbeagnach gach cás. Bhí na heasnaimh ard i gcónaí, ach bhí tionchar anuas ag an bhfás eacnamaíoch láidir ar na cóimheasa fiachais. Tháinig laghdú foriomlán ar chóimheasa fiachais rialtais in 2022 mar thoradh ar fhás eacnamaíoch leanúnach in éineacht le laghdú breise ar easnaimh d’ainneoin pacáistí tacaíochta suntasacha do theaghlaigh agus do ghnólachtaí a bhaineann le praghsanna arda fuinnimh. Tá an t‑ionchas do 2023 éagsúil ó thír go tír, cé go mbeidh tuilleadh laghduithe ar chóimheasa fiachais rialtais i measc na dtíortha a bhfuil an fiachas is airde acu. Le bearta beartais nua chun tionchar na géarchéime fuinnimh a mhaolú, d’fhéadfaí na leibhéil fiachais a mhéadú. Tá méadú tagtha ar chostais fiach-sheirbhíse ó bhí 2021 ann agus dálaí airgeadais níos doichte ann tar éis na mblianta de dhálaí an-tacúil. Is sna tíortha nach bhfuil sa limistéar euro is mó a bhí an méid sin le sonrú, tíortha a bhfuil méadú níos láidre tagtha ar a raonta difríochta toraidh maidir le bannaí ceannasacha. ·Tá an earnáil baincéireachta dea-chaipitlithe agus cruthaíodh go bhfuil sí athléimneach le linn na paindéime. Leanadh den laghdú ar na hiasachtaí neamhthuillmheacha leagáide in 2021 agus le linn na bliana in 2022, ach ní féidir an fhéidearthacht go bhforbrófaí lúbanna aischothaithe a eisiamh. Cé gur tháinig téarnamh ar bhrabúsacht na mbanc, tá sí lag ó thaobh struchtúir de agus táthar ag súil go dtiocfaidh laghdú uirthi arís d’ainneoin méaduithe ar chorrlaigh rátaí úis de réir mar a dhéantar difear do shócmhainní agus do rioscaí creidmheasa leis an ionchas eacnamaíoch atá ag dul in olcas. In 2021, leanadh den soláthar creidmheasa fiú tar éis dhul in éag ráthaíochtaí poiblí agus roinnt géarú macrastuamachta a dhéanamh. Meastar go mbeidh méadú éigin ar iasachtaí neamhthuillmheacha i ngeall ar thionchar moillithe áirithe ar tharraingt siar na mbeart tacaíochta a glacadh le linn na paindéime agus ar an ionchas eacnamaíoch atá ag dul in olcas faoi láthair. I bhfianaise na timpeallachta eacnamaíche, tá rioscaí sonracha ann a d’fhéadfadh a bheith ina siocair le míchothromaíochtaí níos láidre. D’fhéadfadh níos mó cásanna díobhálacha ná an ceann a thuairiscítear thuas teacht chun cinn, as a dtiocfadh forbairtí níos géire nó níos fadtéarmaí a d’fhéadfadh bac a chur ar chobhsaíocht mhaicreacnamaíoch agus ar fheidhmiú na ngeilleagar i gcoitinne: ·D’fhéadfadh sé go mbeadh sleabhcadh ní ba mhó agus ní b’fhaide ann mar thoradh ar ghéarchéim fhada fuinnimh, lena ngabhfadh costais arda leanúnacha fuinnimh, lena méadófaí stoic fiachais go díreach agus go hindíreach agus as a dtiocfadh sraith de thorthaí iarmhartacha tríd an tionchar ar thomhaltóirí, ar oibrithe, ar ghnólachtaí agus ar an earnáil baincéireachta. D’fhéadfadh sé gurbh ann d’easnaimh mharthanacha níos mó sa chuntas reatha i gcás roinnt tíortha mar thoradh ar chostais arda leanúnacha fuinnimh, rud a chuirfeadh brú ar a n‑inbhuanaitheacht sheachtrach. ·Is rud dearfach í an fhéidearthacht go mbeadh claochlú struchtúrach níos láidre ann ó spleáchas ard fuinnimh ar fhuinneamh iontaise, go háirithe ón Rúis, ach tá rioscaí agus costais choigeartaithe i gceist léi. Dá n‑aistreofaí slabhraí luacha ó na gnólachtaí Eorpacha is mó atá thíos agus a bhfuil praghsanna ionchuir níos airde le híoc acu ar fud an domhain, d’fhéadfadh sé go ndéanfaí brabúsacht a mhaolú agus go mbeadh méadú ar fhéimheachtaí gnólachtaí, agus iad braislithe in earnálacha agus i réigiúin atá thíos, agus laghdú ar scaireanna onnmhairiúcháin agus fás féideartha i dtíortha atá níos neamhchosanta mar thoradh air. ·Dá ndéanfaí riosca a athphraghsáil ar fud an domhain, tá seans ann go mbeadh sé le brath sna margaí airgeadais, as a dtiocfadh éagobhsaíocht agus lena méadófaí costais iasachtaíochta do stáit cheannasacha agus d’iasachtaithe príobháideacha, ar bhealaí neamhghnácha b’fhéidir. Mar gheall ar na dálaí eacnamaíocha níos measa, tháinig méadú ar leochaileachtaí agus ar rioscaí a bhaineann le míchothromaíochtaí a bhí ann cheana. D’ainneoin an mhoillithe láidir ar ghníomhaíocht atá ar siúl, tuartar go gcuideoidh fás ainmniúil OTI le cóimheasa fiachais a laghdú in 2022 agus in 2023 araon, arb é tionchar an bhoilscithe is cúis leis go príomha. Mar sin féin, méadaíonn gníomhaíocht eacnamaíoch níos laige agus coinníollacha maoiniúcháin níos déine na rioscaí a bhaineann le leibhéil arda fiachais. Riosca do chorparáidí agus do theaghlaigh araon is ea méadú ar iasachtaí neamhthuillmheacha agus ar fhéimheachtaí. Tá méaduithe ar chostais táirgthe i ndán do ghnólachtaí agus d’fhéadfaidís a bheith teoranta ina gcumas iad a chur ar aghaidh, agus déantar gnólachtaí níos leochailí a bhraisliú go hearnálach agus go geografach. Tá ioncam indiúscartha réadach laghdaithe i ndán do theaghlaigh i bhformhór na dtíortha, agus beidh méaduithe pá níos ísle ná boilsciú ach níos airde ná méadú táirgiúlachta. Tá coigeartú á dhéanamh ar phraghsanna tithe i roinnt mhaith Ballstát, i measc rátaí úis morgáiste atá ag dul i méid agus brú ar ioncam indiúscartha. Le fás láidir leanúnach ar phraghsanna tithe i roinnt tíortha, bheadh baol ann go ndéanfaí cúlú mí-ordúil, go háirithe i gcás ina mbeadh iasachtaí morgáiste ag rátaí úis athraitheacha ag gabháil leis. D’fhéadfadh strus corparáideach agus strus teaghlaigh cur lena chéile agus scaipeadh ar fud an gheilleagair, rud a mbeadh iarmhairtí aige ar an earnáil airgeadais freisin. Le bearta breise chun tacú le teaghlaigh leochaileacha agus le gnólachtaí níos neamhchosanta, d’fhéadfaí cuid de chostas na géarchéime fuinnimh ar earnáil an rialtais a aistriú agus é a chur le fiachas an rialtais, rud a d’fhéadfadh a bheith ina dhúshlán ar leith do na tíortha sin a bhfuil leibhéil arda tosaigh fiachais agus easnaimh acu, lena n‑iarrtar go mbeadh bearta spriocdhírithe agus sealadach agus go mbeadh réitigh Eorpacha choiteanna ann. Go nithiúil, déanfaidh an Coimisiún athmheasúnú ar na riachtanais le haghaidh REPowerEU. Thairis sin, cuireann rátaí úis níos airde agus fás OTI atá níos laige nó diúltach bac ar dhíghiaráil an fhiachais rialtais, go háirithe i gcás tíortha a bhfuil fiachas ard acu. D’fhéadfadh tionchar iarmhartach a bheith aige sin ar earnálacha eile, agus tionchar diúltach aige sin ar an bhfás. De réir mar a thagann deireadh leis an bhfás láidir tar éis na paindéime, d’fhéadfadh míchothromaíochtaí nua teacht chun cinn, agus tá an baol ann go mbeidh éifeachtaí éagsúla praghsanna ann mar thoradh ar shuaitheadh soláthair choitinn. D’ainneoin na méaduithe ar phraghsanna tráchtearraí agus go bhfuil an baol ann go mbeadh an soláthar gáis ina shuaitheadh coiteann don Aontas, tá éagsúlacht shuntasach ann maidir lena thionchar. Cé go meastar go dtosóidh an boilsciú ag titim de réir a chéile, d’fhéadfadh athrú céime a bheith ann maidir le leibhéil choibhneasta praghsanna agus costas na dtíortha éagsúla nuair a théann sé ar gcúl. D’fhéadfadh caillteanais iomaíochais costais a bheith mar thoradh air sin, caillteanais a d’fhéadfadh a bheith costasach le leachtú. Baineann sé sin go háirithe le tíortha an limistéir euro agus i gcás inar tháinig easnaimh eachtracha chun cinn, cé go bhféadfaí athchothromú an limistéir euro a éascú le boilsciú níos airde i dtíortha ag a bhfuil farasbairr mhóra sa chuntas reatha. I roinnt tíortha nach bhfuil sa limistéar euro, d’fhéadfadh dímheas airgeadra iomaíochas costais a chaomhnú trí roinnt costais saothair atá ag méadú go mór a fhritháireamh, ach d’fhéadfadh sé cur leis an mboilsciú a thuilleadh. D’fhéadfadh coinníollacha maoiniúcháin níos déine a bheith mar thoradh air sin, ach méadaíonn dímheasanna na costais a bhaineann le hiasachtaíocht sheachtrach agus le seirbhísí fiachais freisin. Tá comharthaí áirithe athchothromaithe le feiceáil sa limistéar euro sa ghearrthéarma, ach is gá dlúthchomhordú leanúnach a dhéanamh ar fhreagairtí beartais maidir le feidhmíocht fhoriomlán an limistéir euro. Le forbairtí níos láidre maidir le costais aonad saothair i roinnt tíortha ar glanchreidiúnaithe iad, tacaítear le hathchothromú éigin laistigh den limistéar euro. Le dinimic an chuntais reatha le déanaí, a eascraíonn as an suaitheadh seachtrach díobhálach, tacaítear go forleathan le hathchothromú, agus tá laghduithe níos mó á léiriú ag tíortha ar glanchreidiúnaithe iad ina mbarrachais mhóra. Is ábhar imní iad difríochtaí i méid na n‑idirghabhálacha beartais arb é is aidhm dóibh tionchar praghsanna arda fuinnimh a mhaolú, agus a aistríonn ualach na géarchéime fuinnimh idir na hearnálacha corparáideacha, teaghlaigh agus poiblí, agus leitheadúlacht na mbeart praghais neamh-spriocdhírithe. D’fhéadfadh sé gurbh é a bheadh i gceist le cineál agus comhdhéanamh na mbeart sin, i dtéarmaí an tionchair a bhíonn acu ar an éileamh ar fhuinneamh agus ar phraghsanna fuinnimh, mar aon leis an tionchar a bhíonn acu ar chuideachtaí agus ar theaghlaigh, iarmhairtí don chuid eile den limistéar euro, agus d’fhéadfaí an chothroime iomaíochta a chur i mbaol leo. Chuige sin, ní mór na bearta sin a bheith spriocdhírithe agus sealadach. D’fhéadfadh sé go mbeadh dibhéirseacht mhéadaithe ann mar thoradh ar bhearta beartais neamhchomhordaithe, rud a chuirfeadh bac ar tharchur airgeadaíochta agus a mhéadódh tionchar ilchineálach na géarchéime fuinnimh. San anailís a chuirtear i láthair sa Tuarascáil seo maidir leis an Sásra Foláirimh, léirítear gur gá dlúthfhaireachán a dhéanamh ar fhorbairtí agus ar rioscaí a bhaineann le treochtaí coiteanna, a dhéanann difear do na Ballstáit a bhfuil míchothromaíochtaí acu cheana féin agus do na Ballstáit sin ag a bhfuil leochaileachtaí nua atá ag teacht chun cinn. Maidir le hiarmhairtí chogadh na Rúise san Úcráin, mar aon le srianta domhanda ar thaobh an tsoláthair agus brúnna boilscitheacha, is éard atá i gceist leo sin suaití coiteanna a bhféadfadh rioscaí a bheith ag baint leo don chobhsaíocht mhaicreacnamaíoch agus d’fheidhmiú gheilleagar an Aontais ina iomláine agus an limistéir euro go háirithe. I bhfianaise a gcineáil choitinn, ní mór iad sin a mheas laistigh de chreat coiteann chun comhthéacs a sholáthar d’aon anailís thírshonrach dhifreáilte. Mar chuid de bhonn taca anailíseach na ngrinn-athbhreithnithe tírshonracha atá ar na bacáin, déanfaidh seirbhísí an Choimisiúin grinnmheasúnuithe téamacha ar thrí shaincheist a bhfuil ábharthacht lárnach ag baint leo faoi láthair. Cumhdófar sna measúnuithe sin saincheisteanna is coiteann do roinnt Ballstát. Sna measúnuithe, sainaithneofar fachtóirí coiteanna atá ábhartha don anailís thírshonrach agus díreofar, ar bhealach níos mionsonraithe, ar na tíortha a ndearnadh measúnú orthu sa Tuarascáil seo maidir leis an Sásra Foláirimh arb iad na tíortha is mó dá ndéantar difear leis na saincheisteanna sin. Cuirfear na measúnuithe faoi bhráid an Choiste um Beartas Eacnamaíoch freisin go luath in 2023, agus iarrfar ar na Ballstáit ábhartha ionchur a chur ar fáil chun bonn eolais a chur faoin bplé. Cuirfidh sé sin bonn eolais faoi na grinn-athbhreithnithe tírshonracha i bpacáiste earraigh an tSeimeastair Eorpaigh. Déanfar na nótaí téamacha seo a leanas a ullmhú: ·I nóta téamach domhain maidir le forbairtí sa mhargadh tithíochta, breathnófar ar na rioscaí agus ar na spreagthaí a bhaineann le forbairtí i bpraghsanna tithe agus margaí morgáiste agus fiachas teaghlaigh. Díreofar sa nóta ar an tSeicia, ar an Eastóin, ar an nGearmáin, ar an Ungáir, ar an Laitvia, ar an Liotuáin, ar Lucsamburg, ar an Ísiltír, ar an bPortaingéil, ar an tSlóvaic agus ar an tSualainn. ·I nóta téamach domhain maidir le dinimic iomaíochais, déanfar measúnú ar mhéid agus ar thionchar chur ar aghaidh na gcostas fuinnimh chuig an mboilsciú, agus ar fhorbairt an phá. Díreofar sa nóta seo ar an tSeicia, ar an Eastóin, ar an Ungáir, ar an Laitvia, ar an Liotuáin, ar an Rómáin agus ar an tSlóvaic. ·I nóta téamach domhain maidir le hinbhuanaitheacht sheachtrach agus iarmhéideanna, breathnófar ar an laghdú ar chomharduithe trádála laistigh de chur chuige cothrománach. Díreofar sa nóta seo ar an gCipir, ar an nGréig, ar an nGearmáin, ar an Ungáir, ar an Laitvia, ar an Liotuáin, ar an Ísiltír, ar an bPortaingéil, ar an Rómáin agus ar an tSlóvaic. Agus forbairt á déanamh ar an measúnú sa Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh, cumhdófar sna grinn-athbhreithnithe freisin ábhair imní bhreise agus saincheisteanna tírshonracha. Áireofar leis sin tionchar na bhforbairtí atá ann faoi láthair ar mhíchothromaíochtaí a sainaithníodh sna grinn-athbhreithnithe in 2022 (an Chipir, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Ghréig, an Iodáil, an Ísiltír, an Phortaingéil, an Rómáin, an Spáinn, agus an tSualainn). Sa Tuarascáil seo maidir leis an Sásra Foláirimh, tagtar ar an gconclúid go bhfuil gá leis na grinn-athbhreithnithe le haghaidh na mBallstát sin ag a bhfuil míchothromaíochtaí iomarcacha nó míchothromaíochtaí atá ann cheana. I gcás na mBallstát sin ar ina leith a sainaithníodh go bhfuil míchothromaíochtaí nó míchothromaíochtaí iomarcacha acu, déanfar measúnú i ngrinn-athbhreithnithe 2023 an bhfuil na míchothromaíochtaí sin géaraitheach, faoi cheartú, nó ceartaithe, d’fhonn na measúnuithe atá ann cheana a thabhairt cothrom le dáta agus measúnú a dhéanamh ar na riachtanais bheartais a d’fhéadfadh a bheith ann fós. Is amhlaidh a bheidh sé i gcás na Cipire, na Fraince, na Gearmáine, na Gréige, na hIodáile, na hÍsiltíre, na Portaingéile, na Rómáine, na Spáinne agus na Sualainne. Ina theannta sin, déanfar na grinn-athbhreithnithe le haghaidh na mBallstát lena ngabhann rioscaí ar leith maidir le míchothromaíochtaí nua atá ag teacht chun cinn. Is iad na nótaí ó na measúnuithe téamacha doimhne a chuirfidh bonn eolais faoi na grinn-athbhreithnithe, arb iad cúlra na hanailíse iad. Sa Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh, tagtar ar an gconclúid go bhfuil údar leis na grinn-athbhreithnithe don tSeicia, don Eastóin, don Ungáir, don Laitvia, don Liotuáin, do Lucsamburg agus don tSlóvaic, nach raibh faoi réir grinn-athbhreithnithe sa timthriall roimhe sin, ach a d’fhéadfadh a bheith faoi réir rioscaí ar leith maidir le míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha.

Graf 1: Líon na mBallstát a bhfuil athróga scórchláir lastall den tairseach á dtaifeadadh acu Foinse: Ríomhanna Eurostat agus sheirbhísí an Choimisiúin (féach Iarscríbhinn 2) 1. Comhthéacs maicreacnamaíoch Tar éis ionradh na Rúise ar an Úcráin, is í seo uair na cinniúna do gheilleagar an Aontais, atá ag bogadh ó théarnamh ó phaindéim COVID-19 go dtí moilliú ar an bhfás le linn brúnna boilscitheacha. Faoi thús 2022, d’éirigh le beagnach gach geilleagar san Aontas cúiteamh a dhéanamh ar an laghdú OTI a tharla de dheasca na paindéime in 2020, agus bhí siad ag fás go láidir. Le hionradh na Rúise ar an Úcráin i mí Feabhra 2022, tháinig athrú mór ar ionchas gheilleagar an Aontais. De réir réamhaisnéis an fhómhair 2022 ón gCoimisiún, tiocfaidh laghdú ar an bhfíorfhás san Aontas ó 5.4 % in 2021, go 3.3 % in 2022 agus 0.3 % in 2023, agus meathlú na bliana atá ar siúl (Graf 1.1) á cheilt ag fás láidir aschuir sa chéad leath de 2022. () Faoi mhí Mheán Fómhair 2022, shroich an boilsciú an ráta is airde riamh, is é sin 10.9 %, ar bhonn bliain ar bhliain san Aontas, i gcomparáid le ráta boilscithe faoi bhun 2 % a bhí ann roimh an bpaindéim. Sa limistéar euro amháin, shroich an boilsciú an ráta is airde riamh i mí Dheireadh Fómhair, is é sin 10.7 %. Meastar go mbeidh tionchar níos mó ag an suaitheadh le déanaí (Graf 1.2 b) ar thíortha an Aontais atá ag brath níos mó ar ghás mar fhoinse fuinnimh. Thit muinín na dtomhaltóirí agus na dtáirgeoirí agus éiginnteacht mhór ann. Is léir go bhfuil na coinníollacha maoiniúcháin níos dúshlánaí anois, de réir mar a chuir údaráis airgeadaíochta tús le beartas a ghéarú chun aghaidh a thabhairt ar na brúnna arda boilscitheacha, agus meastar go mbeidh siad ard go leor i gcónaí in 2023. Graf 1.1: Moilliú OTI Foinse: Eurostat agus Ameco. Tíortha arna gcur in ord de réir fhíor-réamh-mheastachán fáis OTI do 2023. Is é an méadú as cuimse ar phraghsanna fuinnimh is cúis leis an mboilsciú den chuid is mó, ach tá roinnt fachtóirí eile tar éis brúnna praghsanna foriomlána a leathnú. De bharr an téarnaimh thapa dhomhanda tar éis na chéad ráige den phaindéim, tháinig méadú ar an éileamh ar fhuinneamh agus ar thráchtearraí eile agus ar phraghsanna an fhuinnimh agus na dtráchtearraí sin. Ba é sin an chéad chéim den bhorradh boilscithe in earnáil an fhuinnimh. () San Aontas, bhí sé sin comhcheangailte le brú éilimh a d’eascair as tomhaltas folaigh agus leachtú na gcoigilteas ard teaghlaigh arna gcarnadh le linn chéim ghéar na paindéime, rud a d’fhág go raibh méadú tapa ar an éileamh intíre nuair a maolaíodh srianta. () Leanadh den spreagadh fioscach freisin chun tacú leis an éileamh san Aontas, tar éis thréimhse luath ghéar na paindéime. Bhí scrogaill soláthair éifeachtacha ag gabháil leis an mbrú éilimh sin, rud a chuir brú aníos ar phraghsanna na dtáirgí monaraíochta. Tar éis ionradh na Rúise ar an Úcráin i mí Feabhra 2022, tháinig méadú as cuimse ar phraghsanna fuinnimh mar gheall ar an suaitheadh ar sholáthar ghás na Rúise go dtí an Eoraip, rud a fhágann gurb iad na praghsanna fuinnimh is mó a spreagann boilsciú ICPT (Graf 1.2 a). Le forbairtí ar ioncam teaghlaigh le linn na paindéime, réitíodh an bealach chun téarnamh láidir a dhéanamh a luaithe a cuireadh deireadh leis na srianta, agus thosaigh dálaí mhargadh an tsaothair ag éirí níos doichte i roinnt tíortha agus earnálacha. Le raon beart beartais, lena n‑áirítear bearta tacaíochta fostaíochta, rinneadh ioncaim teaghlaigh a chosaint in 2020 agus in 2021. Mar thoradh air sin, tháinig fás ar fhíorioncam indiúscartha teaghlaigh idir 2019 agus 2021 i bhformhór thíortha an Aontais, cé go raibh éagsúlacht shuntasach ann. San am céanna, i roinnt mhaith tíortha, charnaigh teaghlaigh glanchoigilteas le linn na paindéime agus bhí tionchar ag deiseanna ciorraithe tomhaltais air sin. De bharr méaduithe níos airde ar ioncam indiúscartha le linn 2021, cuireadh ar a gcumas do theaghlaigh méaduithe níos leithne ar phraghsanna a sheasamh gan laghdú ar éileamh, agus mar thoradh air sin, bhí roinnt corparáidí neamhairgeadais in ann brabúis a chaomhnú nó a mhéadú fiú le linn na tréimhse sin. () Is dócha go dtiocfaidh maolú ar an éifeacht sin toisc go dtuartar go dtiocfaidh laghdú ar an ollioncam indiúscartha réadach i bhformhór thíortha an Aontais in 2022 (féach Roinn 2.4). Cé gur cobhsaíodh an dífhostaíocht le bearta beartais, tháinig méadú ar thearcúsáid fhoriomlán lucht saothair le linn 2020. Ó shin i leith, tá sé ag titim leis an téarnamh ar éileamh agus leis an méadú géar ar fholúntais in 2021. () Maidir leis an laghdú treochta níos fadtéarmaí i ndaonraí atá in aois oibre mar gheall ar aosú agus ar athruithe ar threochtaí imirce, d’fhéadfadh sé gur chuir sé le margaí saothair níos déine i dtíortha éagsúla an Aontais. Bhí tearcúsáid lucht saothair sa dara ráithe de 2022 íseal i roinnt tíortha de chuid an Aontais a thuairiscigh croí-bhoilsciú ard (Graf 1.2 d). D’ainneoin na mbeart fairsing beartais chun praghsanna fuinnimh a choinneáil faoi smacht, is iad is cúis leis an mbrú agus leis an neamhchinnteacht mhór eacnamaíoch. Is éard atá san ardú ar phraghsanna fuinnimh suaitheadh i dtéarmaí trádála a fhorchuireann costais ar gheilleagar an Aontais. Ar fud an Aontais, rinne rialtais iarracht ualach na bpraghsanna fuinnimh níos airde ar ghnólachtaí agus ar theaghlaigh a theorannú tríd an ualach a athdháileadh, ach ní féidir leo deireadh a chur leis an tionchar foriomlán eacnamaíoch. Tá éagsúlacht mhór idir bearta i dtíortha éagsúla, ó reonna praghsanna agus ciorruithe cánach go scéimeanna tacaíochta ioncaim, agus tá breithniú á dhéanamh maidir le tacaíocht bhreise. Leis na bearta sin, ní féidir cúiteamh iomlán a dhéanamh ar thionchar iomlán na méaduithe ar phraghsanna fuinnimh ar theaghlaigh agus ar ghnólachtaí, a bhfuil costais i bhfad níos mó orthu, cé go bhfuil éagsúlacht mhór ann ag brath ar a n‑úsáid fuinnimh agus ar a neamhchosaint ar phraghsanna miondíola níos airde. Tá an boilsciú féin i bpraghsanna leictreachais éagsúil ar fud an Aontais, ní hamháin mar gheall ar bheartais rialtais, ach freisin mar thoradh ar mheascán fuinnimh agus ar shocruithe conarthacha na dtíortha agus ar chur ar aghaidh na bpraghsanna leictreachais mórdhíola chuig praghsanna miondíola. Is athrú mór é ar chostais agus ar phraghsanna coibhneasta a bhféadfadh athruithe struchtúracha suntasacha agus marthanacha ar fud earnálacha agus tíortha a bheith mar thoradh air, ag brath ar a fhad agus ar a dhéine atá sé. Leathnaigh brúnna arda boilscithe thar earnáil an fhuinnimh, rud a fhágann go bhfuil baol ann go mbeidh éagsúlachtaí boilscithe daingnithe. Tháinig méadú mór ar an gcroí-bhoilsciú i dtíortha uile an Aontais agus an limistéir euro in 2022, agus is léiriú é roinnt den leathnú ar an éifeacht indíreach atá ag praghsanna fuinnimh níos airde. Tá difríochtaí móra idir tíortha maidir le croí-bhoilsciú 2022, idir 2.8 % agus 11.5 % ar fud thíortha an Aontais, agus idir 2.8 % agus 9.8 % laistigh den limistéar euro. Léirítear an ilchineálacht sa fhreagairt bheartais ar shuaitheadh na bpraghsanna fuinnimh i mbearta éagsúla boilscithe, lena n‑áirítear díbhoilsceoirí trádála agus díbhoilsceoir OTI. Cé go bhfuil ról ag cur ar aghaidh an bhoilscithe fuinnimh, is dócha gur suntasach a bheidh fachtóirí eile amhail scrogaill sa soláthar agus éileamh folaigh iarmharach. Níl na héifeachtaí indíreacha a eascraíonn as méadú ar chostais phá le feiceáil go fóill, ach d’fhéadfadh sé go bhfuil siad á bhforbairt i roinnt tíortha san Aontas. Tá praghsanna tithe ag leibhéil an-ard anois agus é á spreagadh ag na srianta seanbhunaithe ar an soláthar, agus leis an ardú leanúnach atá ag teacht orthu, d’ainneoin na gcostas maoiniúcháin atá ag méadú, d’fhéadfaí brú breise a chur ar an mboilsciú le himeacht ama. D’fhéadfadh sé go bhfuil scrogaill sa slabhra soláthair á maolú ach leanann siad de shrian a chur ar an soláthar i roinnt earnálacha. Tá brúnna leanúnacha ann mar thoradh ar shuaitheadh sa slabhra soláthair fós in 2022, cé go bhféadfadh sé go bhfuil na brúnna sin á maolú i roinnt earnálacha. () Le sonraí ó mhí Eanáir / ó mhí Feabhra 2022 maidir le hInnéacsanna na mBainisteoirí Ceannaigh le haghaidh amanna seachadta soláthróirí agus anailís dhinimiciúil ar fhachtóirí lena n‑áirítear táscairí eile (riaráistí oibre, an cóimheas idir orduithe agus fardail, praghsanna ionchuir idirmheánacha agus costais loingseoireachta), tugtar le fios go bhfuil buaicphointe bainte amach ag brúnna sa slabhra soláthair, cé go bhfuil siad fós ard ó thaobh na staire de, agus thosaigh siad ag maolú san Aontas. Leanann Innéacsanna na mBainisteoirí Ceannaigh ó mhí Dheireadh Fómhair 2022 de laghdú ar amanna seachadta agus de thitim ar éileamh lena n‑éascaítear scrogaill soláthair a léiriú fós. () Mar sin féin, d’fhéadfadh céim ar gcúl a bheith ann mar thoradh ar shuaití a d’fhéadfadh a bheith ann, suaití atá nasctha leis an gcogadh san Úcráin. Is iad na praghsanna fuinnimh atá ag méadú agus an teannas geopholaitiúil níos leithne is cúis leis na suaití móra atá ann i bpríomhearnálacha, amhail tionscail dianfhuinnimh, agus cuireann siad teorainn lena rochtain ar amhábhair chriticiúla. Ag brath ar rannpháirtíocht sa slabhra soláthair, d’fhéadfadh forbairtí éagsúla croí-bhoilscithe a bheith ann ar fud an Aontais mar thoradh ar na forbairtí sin freisin. D’ainneoin na gcostas aonad saothair atá ag méadú i roinnt tíortha, ar an iomlán, níl pá ainmniúil ag coinneáil suas leis an mboilsciú, arb é an toradh atá air laghdú ar chumhacht cheannaigh. In 2022, meastar go dtiocfaidh méadú 4.2 % () ar chúiteamh in aghaidh an fhostaí sa limistéar euro agus méadú 1.2 % ar tháirgiúlacht saothair, as a dtiocfaidh méadú 3 % ar chostais aonad saothair. Mar sin féin, tá éagsúlacht sna forbairtí i gcostais aonad saothair ar fud na dtíortha (Graf 1.2 e). Ní mheastar go gcoinneoidh pá ainmniúil suas leis an mboilsciú. Cé go gcuidíonn sé sin le gnólachtaí a chosaint ar mhéadú breise ar chostais táirgthe agus go gcaomhnaíonn sé an fhostaíocht, bíonn caillteanas cumhachta ceannaigh ann do theaghlaigh dá bharr. Bíonn tionchar ag caillteanas cumhachta ceannaigh ar an éileamh agus ardaíonn sé an riosca go mbeidh strus sa chlár comhardaithe do theaghlaigh leochaileacha. Tá tús curtha leis an normalú ar an mbeartas airgeadaíochta, rud a mhéadaíonn costais chistithe agus a spreagann ceartúcháin ar phraghsanna sócmhainní. I mí Iúil, lean BCE a laghdú ar mhéideanna ceannaigh sócmhainní le céim eile ar a chonair normalaithe beartais trí na trí phríomhráta beartais a ardú 50 bonnphointe, rud a léiríonn tuilleadh normalaithe agus a cheadaíonn an Ionstraim um Chosaint Tarchurtha. Cuireadh arduithe breise ar rátaí beartais i bhfeidhm i mí Mheán Fómhair agus i mí Dheireadh Fómhair. Cuireadh costais chistiúcháin níos airde le haghaidh na mbanc ar aghaidh go páirteach chuig rátaí iasachta bainc níos airde, go háirithe le haghaidh teaghlach, agus rinneadh coigeartú anuas ar phraghsanna sócmhainní i gcásanna áirithe. Sa limistéar euro, d’éirigh caighdeáin chreidmheasa níos géire le haghaidh na gcatagóirí iasachta uile sa dara ráithe de 2022 agus lean siad de bheith ag géarú sa tríú ráithe, mar gheall ar imní maidir leis na rioscaí a bhíonn roimh iasachtaithe i dtimpeallacht neamhchinnte mhaicreacnamaíoch. Tá torthaí rialtais an limistéir euro luaineach agus tháinig méadú suntasach orthu in 2022, cé go meastar go maolófar an riosca maidir le difreálaigh mhóra rátaí úis ainmniúla idir tíortha sa limistéar euro tríd an Ionstraim um Chosaint Tarchurtha a thabhairt isteach. Tá dálaí airgeadaíochta níos géire ann freisin i mBallstáit nach bhfuil sa limistéar euro, ós rud é go bhfuil bainc cheannais an Aontais nach bhfuil sa limistéar euro tar éis a seasamh beartais a ghéarú le linn boilsciú ard, rud a fhágann go bhfuil méadú ar chostais mhaoiniúcháin don rialtas agus don earnáil phríobháideach. Tá ráta malairte iarbhír ainmniúil an euro lagaithe agus tá na hathruithe ar airgeadraí an Aontais nach bhfuil sa limistéar euro measctha. Tá luaineacht nach beag tagtha ar an euro i gcoinne an dollair in 2022 ach tá an brú ar dhímheas an euro mar go ndearna banc ceannais na Stát Aontaithe an beartas airgeadaíochta a ghéarú níos tapa ná an Banc Ceannais Eorpach. Tá an euro neamhchosanta freisin ar rioscaí geopholaitiúla agus eacnamaíocha a bhaineann leis an gcogadh san Úcráin, ar rioscaí iad a bhaineann go sonrach leis an Aontas Eorpach, agus tá an dollar ag tairbhiú de shreafaí airgid chuig tearmainn, mar a tharlaíonn de ghnáth in aimsir na héiginnteachta. I bhfianaise na neamhchosaintí éagsúla atá ag Ballstáit an limistéir euro ar shreafaí trádála agus airgeadais lasmuigh den Aontas Eorpach, is ionann gluaiseachtaí an euro féin agus rúscadh neamhshiméadrach a d’fhéadfadh a bheith ina gcúis le gluaiseachtaí éagsúla sna rátaí malairte iarbhír ainmniúla (NEER), rud atá doiciméadaithe sa litríocht. () I measc airgeadraí an Aontais nach bhfuil sa limistéar euro, tháinig luachmhéadú mór ar koruna Phoblacht na Seice le linn géarú suntasach ar an mbeartas airgeadaíochta in éineacht le hidirghabháil an ráta malairte (Graf 1.2 c). Tá złoty na Polainne agus, go háirithe, forint na hUngáire ag dul i léig i gcónaí d’ainneoin go ndearnadh an t‑airgeadaíocht intíre a ghéarú. I mí an Mhárta 2022, tháinig laghdú mór ar airgeadraí an dá thír le linn éiginnteacht mhéadaithe tar éis fhogha na Rúise faoin Úcráin agus tar éis ghéarú na gcoinníollacha airgeadais domhanda. Ghníomhaigh an Chróit chun leanúint de chobhsú a dhéanamh ar a hairgeadra i gcoibhneas leis an euro, agus tá a pionnáil sheanbhunaithe euro á coinneáil ar bun ag an Danmhairg agus tá bord airgeadra atá bunaithe ar an euro á fheidhmiú ag an mBulgáir. Tar éis níos mó ná dhá bhliain de rannpháirtíocht kuna in ERM II gan achrainn, tá an Chróit le dul isteach sa limistéar euro i mí Eanáir 2023. () Thit luach krona na Sualainne le bliain anuas d’ainneoin géarú leanúnach ar an mbeartas airgeadaíochta. Graf 1.2: Comhthéacs maicreacnamaíoch Foinse: Eurostat agus Ameco Bosca 1.1: An fhostaíocht agus forbairtí sóisialta

Roimh ionsaí míleata na Rúise i gcoinne na hÚcráine, tharla téarnamh láidir i margadh an tsaothair san Aontas Eorpach. Bhí cruthú post láidir agus laghdú ar an dífhostaíocht (Graf 1.3 a) ag gabháil leis an téarnamh eacnamaíoch láidir a bhí ann tar éis chúlú eacnamaíoch COVID-19. Shroich ráta dífhostaíochta an Aontais (15-74 bliana d’aois) 6.4 % faoi dheireadh 2021 agus lean sé de bheith ag laghdú in 2022 go dtí gur shroich sé 6 % i mí Lúnasa agus i mí Mheán Fómhair, na rátaí is ísle le breis agus dhá dheacáid. Lean dálaí foriomlána mhargadh an tsaothair de bheith ag feabhsú in 2022, arb iad oscailt iomlán na ngeilleagar, feabhsuithe ar an staid eipidéimeolaíoch, tionchar an éilimh folaigh, agus an dea-séasúr turasóireachta tar éis na soghluaisteachta laghdaithe ba chúis leis sin. Mar sin féin, níor tháinig aon mhéadú ar an bhfostaíocht in earnáil na monaraíochta. De dhroim an mhéadaithe thapa ar an éileamh, bhí níos mó ganntanas lucht saothair ann ná riamh agus cé gur tháinig ganntanais chun cinn in earnálacha éagsúla, tháinig méadú níos mó orthu in earnáil na seirbhísí ná in earnáil na monaraíochta. Bhí fás fostaíochta gar do 1½%, agus shroich ráta fostaíochta an Aontais (20-64 bliana d’aois) 74.1 % sa cheathrú ráithe de 2021, cé gur fhan sé 2 phointe céatadáin faoi bhun na leibhéal a bhí ann roimh an bpaindéim i réimse na monaraíochta. I gcodarsnacht leis sin, bhí cruthú post sách láidir i seirbhísí nach mbíonn chomh dian céanna ó thaobh na teagmhála de (amhail sláinte, riarachán poiblí, agus TFC) agus i dtógáil (Graf 1.3 b). Meastar go dtiocfaidh moill ar mhargadh an tsaothair i bhfianaise an ionchais eacnamaíoch atá ag dul in olcas. In 2022, bhí margadh an tsaothair fós athléimneach mar gheall ar thionchar dearfach an téarnaimh a tháinig as athoscailt an gheilleagair tar éis na dianghlasála. Mar sin féin, tá an t‑ardú ar phraghsanna fuinnimh ina riosca mór freisin don mhargadh saothair amach anseo. Cé go bhfuil an costas níos airde fuinnimh le brath go láidir ag na hearnálacha atá níos spleáiche ar fhuinneamh, tá torthaí iarmhartacha aige ar bheagnach gach earnáil. D’fhéadfadh an tionchar a bheadh ag suaitheadh praghais gáis ar an bhfostaíocht a bheith éagsúil ó thír go tír ag brath ar a n‑iomaíochas. Tugtar le fios le meastacháin eacnaiméadracha go bhféadfaí an t‑aschur a laghdú 0.6 % tar éis dhá bhliain le méadú 10 % ar phraghsanna gáis nádúrtha, agus go dtiocfadh laghdú 0.3 % ar fhostaíocht agus laghdú 0.2 % ar fhíorphá. () D’fhéadfaí an tionchar ar fhostaíocht a mhaolú trí laghdú a dhéanamh ar na huaireanta oibre in aghaidh an duine fhostaithe. D’fhéadfadh an rannchuidiú leis an méadú ar an dífhostaíocht a bheith níos mó le haghaidh seirbhísí ná le haghaidh na monaraíochta ós rud é go bhfuil cnapaireacht saothair níos coitianta in earnáil na monaraíochta, agus tá an fhostaíocht níos freagrúla thar an timthriall gnó in earnáil na seirbhísí, a bhfuil sciar réasúnta níos airde d’oibrithe sealadacha aige. () ·I gcomparáid le figiúr bliantúil 2021, sa dara ráithe de 2022, tháinig laghdú ar an ráta dífhostaíochta i ngach tír, go háirithe sa Ghréig (-2.5 pointe céatadáin), sa Spáinn (-2.3), in Éirinn (-1.9), san Ostair (-1.8), agus sa Liotuáin (-1.6 pointe céatadáin). An bhearna idir an ráta dífhostaíochta is airde, is é sin 12.5 % sa Spáinn, agus an ráta dífhostaíochta is ísle, is é sin 2.4 % sa tSeicia, thit sí go 10.1 pointe céatadáin, an bhearna is ísle ó bhí mí Dheireadh Fómhair 2008 ann. ·In 2021, tháinig téarnamh tapa ar na rátaí fostaíochta (20-64) i mbeagnach gach Ballstát, agus sháraigh siad na leibhéil a bhí ann roimh an bpaindéim. Idir 2020 agus 2021, chonacthas na méaduithe is mó sa Ghréig (4.3 pointe céatadáin), in Éirinn (2.8), sa Pholainn (2.7), sa Spáinn (2), agus i Lucsamburg (2 phointe céatadáin). Tháinig laghdú ar an ráta fostaíochta sa Laitvia amháin (-1.6 pointe céatadáin). Sa chéad leath de 2022, lean an ráta fostaíochta de bheith ag méadú i ngach tír, go háirithe in Éirinn (+ 3.6 pointe céatadáin ar an meán sa chéad leath de 2022 i gcoibhneas le figiúr bliantúil 2021) agus sa Ghréig (+ 3.8 pointe céatadáin ar an meán sa chéad leath de 2022 i gcoibhneas le figiúr bliantúil 2021). ·Sa dara ráithe de 2022, d’fhan an fhostaíocht in earnáil na monaraíochta den chuid is mó faoi bhun na leibhéal a bhí ann roimh an bpaindéim i roinnt Ballstát, lena n‑áirítear an Bhulgáir, an Rómáin, an Spáinn, an Pholainn, an tSlóvaic, agus an Ghearmáin. Graf 1.3: Fostaíocht, dífhostaíocht, agus ganntanais saothair Foinse: Seirbhísí an Choimisiúin Eorpaigh 2. Míchothromaíochtaí, rioscaí agus coigeartú: na príomhfhorbairtí 2.1. Earnáil sheachtrach Léiríodh athruithe beaga nó measartha i gcuntais reatha fhormhór na mBallstát in 2021, agus is minic nach mbíonn na hathruithe a bhí ann bliain ó shin á n‑aisiompú ach go páirteach. Go háirithe, chuir iarmhéideanna taistil a bhí ag téarnamh le feabhas páirteach ar chuntais reatha i roinnt tíortha móra ar glanfhéichiúnaithe iad. D’ainneoin an fheabhais, bhí easnamh mór i gcuntais reatha roinnt de na Ballstáit sin fós in 2021 agus bhí a staideanna glana infheistíochta idirnáisiúnta (NIIPanna) fós an-diúltach. An tráth céanna, tháinig méadú ar roinnt farasbarr mór sa chuntas reatha, agus iad ag teacht gar dá leibhéil in 2019 tar éis laghdú beag in 2020. Ar an iomlán, lean na farasbairr arda i gcuntas reatha roinnt tíortha de bheith i bhfad níos mó ná an méid is féidir a mhíniú le buntosca. () Chonacthas laghduithe beaga i roinnt tíortha eile agus i roinnt cásanna bhí iarmhéideanna go mór faoi bhun na n‑iarmhéideanna a taifeadadh in 2019 (Graf 2.1.1 a). Tá laghdú mór ag teacht ar iarmhéideanna na gcuntas reatha in 2022, arb iad praghsanna arda fuinnimh (Graf 2.1.1 a) is cúis leo go príomha. Is iad an dá rud is mó a spreagann na hathruithe sna cuntais reatha in 2021 agus in 2022 go dtí seo comhardú na trádála fuinnimh atá níos ísle () agus, ag obair sa treo eile, an téarnamh sa taisteal idirnáisiúnta. Tá an téarnamh sa turasóireacht ag dul chun tairbhe do thíortha ar glanfhéichiúnaithe iad den chuid is mó, ach is téarnamh páirteach é fós; formhór na dtíortha atá ag brath go mór ar onnmhairí turasóireachta, taispeánann siad iarmhéideanna taistil fós atá faoi bhun an leibhéil a bhí acu roimh an bpaindéim, cé go bhfuil na sonraí don phríomhshéasúr turasóireachta fós le teacht don tríú ráithe de 2022. Thairis sin, is minic a sháraítear an feabhas ar chomharduithe taistil le tionchar na bpraghsanna arda fuinnimh, a dhéanann dochar do bheagnach gach tír (Graif 2.1.3 d agus e). I gcás roinnt mhaith tíortha, tá meathlú suntasach ar chomharduithe na trádála neamhfhuinnimh ar siúl freisin in 2022. I gcásanna áirithe, is é an t‑éileamh intíre athléimneach is cúis leis sin. Is éard atá san éifeacht fhoriomlán laghdú láidir ar na cuntais reatha in 2022, agus beidh easnamh ag roinnt tíortha a raibh barrachais acu sna blianta roimhe sin. Léirítear sa réamhaisnéis do 2023 go dtiocfaidh méaduithe boga ar na cuntais reatha le haghaidh roinnt tíortha san Aontas, ach ní le haghaidh gach tíre, ach is minic a bhíonn na méaduithe níos lú ná na meathluithe a taifeadadh in 2022. Le fás láidir ainmniúil OTI in 2021, cuidíodh le staid ghlan infheistíochta idirnáisiúnta atá diúltach agus le staid ghlan infheistíochta idirnáisiúnta atá dearfach a chúngú. In 2021, tháinig laghdú ar an scaipeadh in NIIPanna a tharla in 2020 (Graf 2.1.1 b agus Graf 2.1.3 a ) i ngeall ar éifeacht láidir an ainmneora a bhí ann a bhuí le téarnamh suntasach san fhás eacnamaíoch, ach ní dhearnadh an scaipeadh a chealú go hiomlán i gcónaí. Lean an patrún sin ar aghaidh go dtí 2022 agus is minic feabhsuithe suntasacha breise a bheith á dtaifeadadh sna cóimheasa idir NIIPanna agus OTI de chuid na dtíortha móra ar glanfhéichiúnaithe iad, cé go bhfanann an chuid is mó acu faoi bhun leibhéil stuamachta NIIP. () I gcás fhormhór na dtíortha sin ar glanfhéichiúnaithe iad, tá olltorthaí an chuntais reatha le déanaí faoi bhun na leibhéal a chuideoidh lena stoic dhiúltacha a cheartú go tapa, mar a gabhadh leis an gcuntas reatha is gá chun sprioc shonrach NIIP a bhaint amach, fiú mura bhfuil ach beagán i gceist i gcás na Spáinne agus na Portaingéile (Graf 2.1.1 a agus b). Os a choinne sin, d’fhan NIIPanna roinnt tíortha ar glanfhéichiúnaithe iad i bhfad níos airde ná mar a mholtar le buntosca an gheilleagair. Ó thaobh na hearnála de, tá laghdú ag teacht ar staideanna glaniasachtaithe teaghlaigh in 2022 mar thoradh ar an gcumhacht ceannaigh laghdaithe. In 2021, saintréith de na staideanna glaniasachtaithe/glaniasachtaíochta i bhformhór na mBallstát is ea an ghlaniasachtaíocht a dhéanann rialtais agus an glaniasachtú deimhneach ón earnáil phríobháideach, idir theaghlaigh agus chorparáidí (Graf 2.1.3 b). Bhí cúlú beag ann maidir leis an tacaíocht fhioscach eisceachtúil a bhí á saothrú in 2020 chun géarchéim na paindéime a mhaolú, rud a rinne laghdú beag ar staideanna glaniasachtaithe na n‑earnálacha príobháideacha a fhritháireamh. In 2022, meastar go bhfanfaidh tacaíocht fhioscach i bhfeidhm, fiú má mheastar go leanfaidh formhór na mBallstát de glanstaideanna rialtais níos fearr a thaifeadadh (Graf 2.1.3 c). An tráth céanna, meastar gur ceannasach a bheidh an laghdú ar ghlaniasachtú teaghlach, rud a chuirfidh le staideanna foriomlána glaniasachtaithe/glaniasachtaíochta níos ísle i bhformhór na gcásanna. Graf 2.1.1: Iarmhéideanna ar chuntas reatha agus staideanna glana infheistíochta idirnáisiúnta (NIIPanna) Foinse: Ríomhanna Eurostat agus sheirbhísí an Choimisiúin. Le géarú airgeadaíochta domhanda le linn boilsciú ard, mar aon le rioscaí geopholaitiúla ardaithe, d’fhéadfaí difear a dhéanamh do choinníollacha maoinithe sheachtraigh roinnt Ballstát nach bhfuil sa limistéar euro. Mar a leagtar amach i Roinn 1, bhí athruithe ar roinnt rátaí malairte nach bhfuil sa limistéar euro, inar tháinig dímheas ar złoty na Polainne agus ar fhorint na hUngáire, mar thoradh ar an bpaindéim agus ar an éiginnteacht mhéadaithe a bhí ann le déanaí tar éis fhogha na Rúise i gcoinne na hÚcráine. Dá dtiocfadh rioscaí maoinithe/athmhaoinithe sheachtraigh chun cinn, is lú an neamhchosaint a bheadh ag tíortha a bhfuil stoic shubstaintiúla cúlchiste malairte eachtraí acu, chomh maith leis na tíortha sin a bhfuil barrachais sholadacha i sreafaí seachtracha á dtaifeadadh acu. Riachtanais maoinithe sheachtraigh, lena n‑áirítear riachtanais earnáil an rialtais, tá ról acu sa chomhthéacs sin (féach Roinn 2.6 maidir le hearnáil an rialtais). Tá an farasbarr sa chuntas reatha sa limistéar euro ag titim go géar in 2022. Is iad na costais fuinnimh an príomhfhachtóir le haghaidh laghdú láidir na bliana sin ar chuntas reatha an limistéir euro (Graf 2.1.2 a). Ó bhí 2021 ann, tháinig arduithe suntasacha ar phraghsanna allmhairiúcháin le haghaidh earraí seachas tráchtearraí mar thoradh ar fhadhbanna soláthair domhanda. Léirítear an méid sin i gcomhardú trádála an limistéir euro maidir leis an tSín, ar tháinig laghdú níos mó ná pointe céatadáin amháin de OTI air i gcomparáid le 2019. Le hallmhairí fardail arda agus praghsanna arda allmhairiúcháin ón tSín, mínítear cuid den laghdú láidir ar bharrachas trádála na Gearmáine go háirithe. Ina theannta sin, tá moilliú ag teacht ar an éileamh domhanda ar onnmhairí Eorpacha, ós rud é go bhfuil impleachtaí ag an moilliú sa tSín agus ag an ngéarú airgeadaíochta sna Stáit Aontaithe ar an éileamh, ní hamháin ar an dá chomhpháirtí trádála sin, ach freisin ar an gcuid is mó de na margaí atá ag teacht chun cinn. Mar a leagtar amach i Roinn 1, tháinig dímheas láidir ar an euro, go háirithe i leith dhollar na Stát Aontaithe. Cuireann sé sin isteach ar chomhardú trádála an limistéir euro toisc gur mó sciar na n‑allmhairí a ainmnítear i ndollair, go háirithe i gcás earraí fuinnimh, ná ainmníocht dollair na n‑onnmhairí den chuid is mó. Mar sin féin, maidir leis an ioncam ó shócmhainní eachtracha a ainmnítear i ndollair, mar aon le trádáil cheannaíochta agus ioncam ón trádáil dhomhanda tráchtearraí, tá sé tar éis an tionchar foriomlán a bhí ag suaitheadh na dtéarmaí trádála ar an gcomhardú seachtrach a mhaolú beagán. Is é suaitheadh na dtéarmaí trádála a spreag an laghdú ar chomhardú trádála an limistéir euro in 2022, agus tá an fíoréileamh fós láidir. Is é suaitheadh na dtéarmaí trádála atá ar bun in 2022 mar gheall ar phraghsanna allmhairiúcháin fuinnimh i bhfad níos airde agus ar an euro níos laige a spreag an laghdú ar chomhardú trádála ainmniúil an limistéir euro – agus, dá réir sin, ar an gcuntas reatha (Graf 2.1.2 b). Nuair a dhéantar é a thomhas i dtéarmaí réadacha, i.e. ag praghsanna tairiseacha, tuartar go neartóidh comhardú na trádála beagán in 2022, toisc gur cheart go dtiocfadh méadú ar fhíoréileamh comhiomlán beagán níos lú ná OTI. Tuartar gur mó an fás ar an bhfíoréileamh ná an fás aschuir in 2022 i dtíortha móra ar glanchreidiúnaithe iad agus laghdaigh sé a ranníocaíocht leis an bhfarasbarr sa chuntas reatha sa limistéar euro (Graf 2.1.2 b). Tuartar go leanfaidh sé sin ar aghaidh in 2023. Chuir roinnt tíortha ar glanfhéichiúnaithe iad feabhas ar a bhfíorchomhardú trádála ós rud é nár choinnigh an t‑éileamh suas leis an bhfás OTI atá ag téarnamh. Is é sin iomlán na dtíortha beaga a bhfuil cobhsaíocht fhíorchomhardú na trádála á spreagadh acu in 2022, agus atá ag cur i gcoinne an laghdaithe ar fhíorchomhardú na Gearmáine, an ranníocóir is mó sa limistéar euro. Is í an réamhaisnéis le haghaidh 2023 go mbeidh cobhsaíocht fhoriomlán i gcomhardú trádála an limistéir euro, lena n‑áirítear a chomhdhéanamh, ach tá sé sin faoi réir an-chuid éiginnteachta. Is dócha go n‑éascóidh scrogaill sa slabhra soláthair agus praghsanna allmhairiúcháin beagán in 2023, ach ba cheart dóibh leanúint den mheá ar chomhardú trádála an limistéir euro. Tríd an éileamh domhanda a mhoilliú, déanfar na hionchais onnmhairiúcháin a mhaolú ach d’fhéadfaí roinnt faoisimh a sholáthar i leith praghsanna tráchtearraí. Mar thoradh air sin, tuartar go dtiocfaidh laghdú beag ar thionchar na dtéarmaí trádála, rud a chuirfidh feabhas beag ar chomhardú foriomlán trádála an limistéir euro. Ina ionad sin, tá fás an éilimh intíre fós ina phríomhfhachtóir do dhinimic chomhardú seachtrach an limistéir euro in 2023. I dtéarmaí a chomhdhéanaimh, tuartar go leanfar den athchoigeartú ó rannchuidiú na dtíortha móra ar glanchreidiúnaithe iad.

Graf 2.1.2: Cuntas reatha agus comhardú trádála an limistéir euro Foinse: Seirbhísí an Choimisiúin Eorpaigh Ar leibhéal na tíre, is fiú aird a tharraingt ar na forbairtí seo a leanas: ·In 2021, maidir leis na hiarmhéideanna ar chuntas reatha bunaithe ar mheáin 3 bliana, bhí siad faoi bhun thairseach an scórchláir níos ísle de -4 % OTI i gcás ceithre Bhallstát: An Chipir, an Ghréig, Éire agus an Rómáin. An tráth céanna, bhí meán ag trí Bhallstát a bhí os cionn na huastairsí de 6 % OTI: An Danmhairg, an Ghearmáin, agus an Ísiltír. Maidir leis na léamha ar an staid ghlan infheistíochta idirnáisiúnta (NIIP), bhí siad faoi bhun thairseach an scórchláir de -35 % OTI i gcás deich mBallstát: An Chróit, an Chipir, an Ghréig, an Ungáir, Éire, an Pholainn, an Phortaingéil, an Rómáin, an tSlóvaic agus an Spáinn. ·Maidir le cuntais reatha roinnt tíortha móra ar glanfhéichiúnaithe iad amhail an Chipir, agus an Ghréig go háirithe, bhí easnaimh mhóra iontu fós, cé go bhfuil feabhsuithe measartha taifeadta ag an gCipir. Cé gur tháinig méadú beag ar bharrachas na Spáinne, bhí easnamh measartha na Portaingéile gan athrú den chuid is mó in 2021. Sna tíortha sin, cé is moite den Spáinn, tá na cuntais reatha fós faoi bhun na leibhéal a mholtar le buntosca an gheilleagair, fiú más ag corrlaigh éagsúla atá siad. Sa chéad dá ráithe de 2022, bhí téarnamh láidir breise ar thaisteal idirnáisiúnta, in éineacht le praghsanna atá ag dul i méid san earnáil, ina dtacú láidir lena mbarrachais i gcomharduithe taistil, go háirithe i gcás na Portaingéile, agus ar bhonn níos lú, i gcás na Cipire, na Gréige agus na Spáinne freisin, ina bhfuil an príomhshéasúr turasóireachta fós le teacht sa tríú ráithe den bhliain. Mar sin féin, cé is moite den Spáinn, i gcás na dtíortha sin, meastar go dtiocfaidh meath ar a léamha cuntais reatha i mbliana ina iomláine, rud a léiríonn cothromaíochtaí fuinnimh níos measa den chuid is mó. I gcás na NIIPanna atá acu, ar léir iad a bheith diúltach, tá feabhas ag teacht orthu mar gheall ar an bhfás eacnamaíoch ainmniúil láidir, ach rinneadh an feabhas sin a lagú beagán leis na héifeachtaí diúltacha luachála i gcás na Gréige. ·Tá na heasnaimh sa chuntas reatha an-mhór agus ar na leibhéil is airde le blianta anuas i gcás na hUngáire agus na Rómáine. Tháinig meath ar chuntas reatha na Rómáine ó easnamh a bhí ardaithe cheana féin agus tá sé fós ag dul in olcas in 2022 agus níl aon ionchas ann go dtiocfaidh feabhas mór air an bhliain seo chugainn. Tá meathlú suntasach á thaifeadadh ag an Ungáir freisin, agus meastar nach mbeidh ach feabhas bog ann in 2023, rud a léiríonn ceann de na meathluithe is géire ina cothromaíocht fuinnimh. Le dímheas fhorint na hUngáire, cuirtear leis na hábhair imní atá ann maidir le forbairtí ar a hearnáil sheachtrach. I gcás an dá thír, is léir go bhfuil na NIIPanna diúltach ach is cuid mhór den mhéid sin iad infheistíochtaí díreacha coigríche isteach. Maidir leis na NIIPanna atá acu, cé is moite d’ionstraimí neamh-in-mhainneachtana (NENDI), fágann sé sin go bhfuil siad níos fabhraí. ·Sa Laitvia, i Málta agus sa tSlóvaic, bhí easnamh neamhdhiomaibhseach sna cuntais reatha in 2021. I roinnt mhaith cásanna, tuartar go mbeidh meathluithe substaintiúla in 2022 agus in 2023. I gcás na Seicia, na Bulgáire agus na Polainne, tuartar go dtiocfaidh méadú ar na heasnaimh bhoga sa chuntas reatha a bhí ann in 2021. Le dímheas złoty na Polainne, cuirtear leis na hábhair imní atá ann maidir le forbairtí ar an earnáil sheachtrach sa Pholainn. Tuartar go mbeidh easnamh suntasach ag an mBeilg agus ag an Liotuáin in 2022. Rinne an tSlóvaic agus an Liotuáin roinnt de na meathluithe is mó ar chomharduithe trádála a thaifeadadh mar thoradh ar chothromaíochtaí fuinnimh atá ag dul in olcas. Meastar go méadóidh easnamh na Slóvaice a thuilleadh thar an leibhéal a bhí aici roimh an bpaindéim. I gcás na Polainne agus na Slóvaice, ag a bhfuil NIIPanna diúltacha suntasacha, agus i gcás Ballstáit eile i lár agus in oirthear na hEorpa, is cuid shuntasach dá ndliteanais sheachtracha iad infheistíochtaí díreacha coigríche isteach. Dá réir sin, tá na NENDInna atá acu níos fabhraí. ·Tá barrachas mór na Danmhairge, na Gearmáine, na hÍsiltíre agus na Sualainne fós os cionn noirm a gcuntas reatha. Cé gur tháinig méadú ar na farasbairr sa chuntas reatha sna tíortha sin in 2021, cé is moite den tSualainn, meastar go ndéanfaidh siad laghdú suntasach a thaifeadadh in 2022. Go háirithe, tá laghdú suntasach ag teacht ar chuntais reatha na Gearmáine, na hÍsiltíre agus na Sualainne, agus de bhreis ar an gcothromaíocht fuinnimh atá ag dul in olcas. Tá barrachas na Danmhairge ag méadú sa chéad leath den bhliain, ach ar an iomlán tuartar go mbeidh laghdú ann in 2022. Tá NIIPanna na hÍsiltíre, na Danmhairge, na Gearmáine agus na Beilge i bhfad níos airde ná na leibhéil a mbeifí ag súil leo i bhfianaise bhuntosca an gheilleagair. Graf 2.1.3: An earnáil sheachtrach: graif roghnaithe Foinse: Seirbhísí an Choimisiúin Eorpaigh 2.2. Iomaíochas D’fhás costais aonad saothair níos tapúla le linn 2020-21 ná sa tréimhse roimh an bpaindéim, agus tá dlús á chur lena ráta fáis in 2022. Chonacthas méadú mór ar chostais aonad saothair i bhformhór na mBallstát in 2020, mar gheall ar laghduithe meicniúla ar tháirgiúlacht thomhaiste, toisc gur mhaolaigh scéimeanna coinneála post an titim san fhostaíocht d’ainneoin an aschuir a bhí go mór níos ísle. In 2021, aisiompaíodh an treocht sin go páirteach toisc gur spreag téarnamh na táirgiúlachta laghduithe ar chostais aonad saothair, nó moilliú sofheicthe ar an bhfás ar fud an Aontais, beagnach (Graf 2.2.1 a). Tuartar go dtiocfaidh méadú ar chostais aonad saothair i mbliana agus an bhliain seo chugainn, agus meastar go dtiocfaidh méadú suntasach orthu i gcásanna áirithe (Graf 2.2.1 b). Meastar go spreagfar an méadú ar chostais aonad saothair le cúiteamh ainmniúil atá ag dul i méid go mór in aghaidh an fhostaí, ar cúiteamh é ar cheart dó a bheith i bhfad níos mó ná táirgiúlacht fíorshaothair i mbeagnach gach tír san Aontas (Graf 2.2.3 a agus b), i gcomhthéacs ina bhfuil leibhéal íseal dífhostaíochta agus ina bhfuil laghdú ag teacht ar an dífhostaíocht go minic. I gcásanna áirithe, d’fhéadfadh sé go bhfuil na héifeachtaí sin ag leanúint de threochtaí as ar eascair imní faoi bhrúnna róbhorrtha féideartha roimh ghéarchéim COVID-19. De réir mar a mhoillíonn an móiminteam eacnamaíoch, beidh na gnóthachain táirgiúlachta níos ísle agus déanfaidh siad costais aonad saothair a mhaolú ar bhealach níos lú ná mar a rinne siad le déanaí. Ní raibh an dinimic maidir leis an bhfíor-ráta malairte substaintiúil ar an iomlán go dtí seo, cé go raibh éagsúlacht ann, go háirithe lasmuigh den limistéar euro. Bhí na hathruithe ar fhíor-rátaí malairte iarbhír (REER) atá bunaithe ar ICPT srianta in 2021, cé gur tugadh faoi deara dímheasanna beaga i níos mó tíortha ná in 2020. Bhí na hathruithe ar REER atá bunaithe ar ICPT agus atá bunaithe ar an díbhoilsceoir OTI thar thréimhse trí bliana suas go 2021 teoranta freisin (Graf 2.2.3 c). In 2022, tá ráta malairte iarbhír ainmniúil (NEER) dímheasta go dtí seo i mbeagnach gach Ballstát sa limistéar euro, rud a léiríonn dímheas an euro, agus d’fhan athruithe ar REER bunaithe ar ICPT measartha cé is moite den bheagán cásanna ina raibh an boilsciú i bhfad níos airde ná mar a bhí in áiteanna eile nó inar dhímheas NEER níos mó (Graf 2.2.3 e). I roinnt tíortha nach bhfuil sa limistéar euro, bhí athruithe na bliana ar REER níos soiléire. Ní léiríonn REER atá bunaithe ar an díbhoilsceoir OTI go bhfuil an t‑iomaíochas praghsanna ag dul in olcas i gcás fhormhór na mBallstát cé go bhfuil éagsúlacht shuntasach ann ó thír go tír (Graf 2.2.3 d). Amach anseo, d’fhéadfadh dúshláin teacht chun cinn in REERanna laistigh den limistéar euro mar gheall ar éagsúlacht i rátaí boilscithe agus difríochtaí i neamhchosaintí ar athruithe ar ráta malairte ainmniúil an euro ar fud thíortha éagsúla an limistéir euro. Meastar go mbeidh níos mó ilchineálachta ar fud tíortha nach bhfuil sa limistéar euro, rud a léiríonn go páirteach dinimic éagsúil maidir leis an ráta malairte ainmniúil. Is riosca iad rátaí boilscithe arda éagsúla don iomaíochas a mhéid a éiríonn siad daingnithe, agus baineann rioscaí ar leith leo laistigh den limistéar euro. Mar a leagtar amach i Roinn 1, ní hamháin go bhfuil rátaí boilscithe ard, ach tá siad an-éagsúil le chéile, lena n‑áirítear laistigh den limistéar euro. Ar an iomlán, tá an éagsúlacht sin fréamhaithe i ndéine fuinnimh éagsúil ar fud na ngeilleagar, agus déanann scála agus comhdhéanamh na mbeart rialtais difear di. D’ainneoin gurb é an méadú ar chostais fuinnimh is cúis leis an mboilsciú den chuid is mó, agus go meastar go dtitfidh sé, cruthaíonn éagsúlacht sna rátaí boilscithe riosca don iomaíochas ó dhá thaobh. Ar an gcéad dul síos, d’fhéadfadh sé nach bhfillfeadh praghsanna fuinnimh ar na leibhéil a bhí ann roimhe sin, ach d’fhéadfaidís cobhsú ar leibhéil níos airde. Bheadh costais mhóra i gceist leis sin d’earnálacha sonracha, amhail tionscail dianfhuinnimh. A mhéid a éiríonn na costais sin buan, bheadh na leibhéil praghsanna níos airde buan i gcás tíortha a bhfuil boilsciú níos airde acu mar gheall ar thionchar díreach na gcostas fuinnimh. D’fhéadfadh tionchar diúltach a bheith ag an méadú coibhneasta sin ar a n‑iomaíochas agus d’fhéadfadh sé a bheith ina chúis le hathshocrú, rud a d’fhágfadh go dtiocfadh laghdú ar na scaireanna onnmhairiúcháin agus rud a d’fhéadfadh fás sna tíortha is mó atá neamhchosanta a spreagadh. Le himeacht ama, d’fhéadfadh gá a bheith le hathrú a dhéanamh ar a samhail ghnó mar gheall air sin, agus d’fhéadfadh athruithe struchtúracha costasacha a bheith i gceist. Ar an dara dul síos, is féidir le difríochtaí boilscithe a bheith ina gcúis le méaduithe ar phraghsanna eile seachas fuinneamh. Ní le rátaí boilscithe foriomlána amháin a bhaineann difríochtaí idir tíortha ach tá siad ag éirí níos soiléire sa chroí-bhoilsciú freisin. I mBosca 2.2.1, pléitear an riosca go bhféadfadh na difríochtaí sin a bheith daingnithe agus a bheith ina gcúis le méaduithe breise, lena n‑áirítear ar phá. D’fhéadfadh fíor-luachmhéaduithe a bheith mar thoradh ar dhifreálaigh den sórt sin atá ag méadú, rud a laghdódh an t‑iomaíochas. Na hathruithe coibhneasta ar an iomaíochas, d’fhéadfaidís a bheith ina gcúis le hathchothromú sa limistéar euro, dá ngnóthódh tíortha a raibh laigí iomaíochais acu cheana i gcoibhneas lena bpiaraí. Faoi láthair, áfach, ní dhéanann na difríochtaí is suntasaí sa bhoilsciú difear do ghlanchreidiúnaithe ná do ghlanfhéichiúnaithe móra, ar an iomlán. Thairis sin, d’fhéadfadh ionchais ilchineálacha maidir le boilsciú i gcásanna áirithe leochaileachtaí a mhéadú laistigh den limistéar euro, dá n‑eascródh carnadh iomarcach fiachais as fíor-rátaí ionchasacha úis atá ró-íseal. Lasmuigh den limistéar euro, baineann rioscaí eile le dímheasanna airgeadra, mar shampla i dtéarmaí iasachtaíocht sheachtrach agus costais seirbhísithe fiachais. Tá an comhthéacs reatha ina bhfuil difreálaigh boilscithe ag ardú éagsúil le comhthéacs na tréimhse roimh an ngéarchéim airgeadais dhomhanda, ach d’fhéadfadh rioscaí maidir le míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha a bheith ag baint leis fós. Sa tréimhse roimh an ngéarchéim airgeadais, ba é an toradh a bhí ar bhoilsciú ard i roinnt tíortha sa limistéar euro timthriall inar chothaigh fíor-rátaí úis ísle éileamh iomarcach agus carnadh fiachais, rud a spreag luachmhéadú ar an bhfíor-ráta malairte. An uair seo, áfach, is é an suaitheadh a bhíonn ann den chuid is mó ná suaitheadh crapthach fuinnimh de bharr costbhrú, seachas suaitheadh forleathnaitheach. Cé go bhféadfadh boilsciú ard sna tíortha is mó atá buailte a bheith ag obair an uair seo chun fíor-rátaí úis a choinneáil íseal agus maolú éigin a dhéanamh ar an tionchar níos díobhálaí ar an éileamh sa ghearrthéarma mar gheall ar bhille fuinnimh níos airde, d’fhéadfadh méaduithe daingnithe ar phraghsanna nó ar phá iarrachtaí chun boilsciú a laghdú a dhéanamh níos casta, as a dtiocfadh caillteanais iomaíochais a d’fhéadfadh fás eacnamaíoch a mhaolú amach anseo. Graf 2.2.1: Costais aonad saothair Foinse: Ameco; Tagann sonraí 2022 agus 2023 ó réamhaisnéis eacnamaíoch fhómhar 2022 ón gCoimisiún Eorpach. Tagraíonn na sonraí do líon na bhfostaithe agus líon na ndaoine atá fostaithe Léiríonn forbairtí maidir leis an sciar den mhargadh onnmhairíochta in 2021 gur cúlaíodh go páirteach éifeachtaí ghéarchéim COVID-19 ach is dócha go dtitfidh siad go luath amach anseo, i ngeall ar na costais fuinnimh níos airde agus moilliú ar an trádáil. Ba é éifeacht na paindéime laghdú a dhéanamh ar sciartha na ngeilleagar den mhargadh onnmhairíochta a bhfuil earnálacha turasóireachta idirnáisiúnta tábhachtacha acu, a bhfuil seasaimh sheachtracha níos diúltaí ag roinnt díobh, agus sciartha den mhargadh onnmhairíochta a mhéadú i gcás roinnt tíortha ar glanchreidiúnaithe iad i gcoibhneas leis na leibhéil a bhí ann roimh an ngéarchéim. Tuartar go dtiocfaidh laghdú ar scaireanna onnmhairíochta i bhformhór thíortha an Aontais in 2023, agus tionchar diúltach ag an méadú an-ard ar chostas an fhuinnimh san Eoraip air, agus ról á imirt ag roinnt suaití sa slabhra soláthair freisin. Tuartar go bhfeicfear éifeacht níos láidre i roinnt tíortha ar glanchreidiúnaithe iad agus ag a bhfuil earnálacha substaintiúla déantúsaíochta. Tríd is tríd, tá athruithe ar an iomaíochas fabhrach arís d’athchothromú níos siméadraí a dhéanamh ar sheasaimh sheachtracha laistigh den limistéar euro. (Graf 2.2.3 f). Tá forbairtí sna costais aonad saothair beagán níos measartha i dtíortha ar glanfhéichiúnaithe iad ná i dtíortha ar glanchreidiúnaithe iad. Mar sin féin, bíonn forbairtí sa bhoilsciú, agus go háirithe sa chroí-bhoilsciú, cosúil le chéile den chuid is mó nó uaireanta bíonn siad níos srianta i dtíortha ar glanchreidiúnaithe iad, rud a d’fhéadfadh an t‑athchothromú a mhaolú amach anseo, mura rud é go leanann forbairtí pá de dhibhéirsiú i bhfianaise na ndifríochtaí sa tearcúsáid lucht saothair. Cé gur gnách le tíortha ar glanchreidiúnaithe iad níos mó tairbhe a bhaint as dímheas ar an euro mar gheall ar a sciar níos airde de thrádáil lasmuigh den limistéar euro, sa chás seo léiríonn dinimic na sciartha den mhargadh onnmhairíochta athchothromú seachtrach toisc go bhfuil cuid den mhargadh onnmhairíochta caillte á fáil ar ais ag tíortha ar glanchreidiúnaithe iad, agus meastar go dtiocfaidh laghdú ar scaireanna glanchreidiúnaithe amach anseo.

Ar leibhéal na tíre, is fiú na forbairtí seo a leanas maidir le hiomaíochas a chur i dtábhacht: ·Bhí an fás ar chostais aonad saothair, a carnadh i gcaitheamh na dtrí bliana roimh 2021, os cionn thairseach an scórchláir in 15 Bhallstát: An Ostair, an Bhulgáir, an tSeicia, an Eastóin, an Ungáir, an Laitvia, an Liotuáin, Lucsamburg, Málta, an Ísiltír, an Phortaingéil, an Rómáin, an tSlóivéin, an tSlóvaic, agus an Spáinn. I gcás REER bunaithe ar ICPT, bhí na hathruithe i gcaitheamh na dtrí bliana níos srianta agus níor sháraigh aon Bhallstát tairseacha an scórchláir. Bhí na hathruithe ar sciartha den mhargadh onnmhairíochta i gcaitheamh na gcúig bliana faoi bhun thairseach an scórchláir sa Fhrainc, san Iodáil agus sa Spáinn in 2021. Cé gurbh é an sciar laghdaitheach d’onnmhairí earraí is mó ba chúis le laghdú sa Fhrainc, ba é laghdú ar scaireanna onnmhairíochta seirbhísí ba chúis leis an titim sa Spáinn agus san Iodáil. Sa trí thír, ba shuntasaí na laghduithe thuasluaite le linn phaindéim 2020. ·Tá an imní faoi bhrúnna costais suntasach i roinnt tíortha le roinnt blianta anuas agus tá siad ag dul i méid, nó níl siad ag laghdú go leordhóthanach, lena n‑áirítear sa Bhulgáir, sa tSeicia, san Eastóin, san Ungáir, sa Laitvia, sa Liotuáin, i Lucsamburg, sa Rómáin, agus sa tSlóvaic. Bhí siad suntasach cheana féin roimh ghéarchéim COVID-19, i bhformhór na gcásanna lean siad ar aghaidh in 2021 agus sa chéad leath de 2022 agus na margaí saothair sách dian. Tuartar go bhfanfaidh an fás faoi chostais aonad saothair ard nó go dtiocfaidh méadú mór air an bhliain seo chugainn i bhformhór na dtíortha sin. Tá rioscaí breise dá n‑iomaíochas le sárú ag roinnt tíortha, a bhaineann leis an mborradh faoi bhoilsciú, atá i bhfad níos airde ná mar atá sa chuid eile den Aontas agus i bpiaraí an limistéir euro. Cé go dtuartar go ndímheasfaidh REER in 2023 sa chuid is mó de na tíortha sin, meastar go mbeidh luachmhéadú éadrom sa tSlóvaic. ·Léirigh Málta agus an tSlóivéin éifeachtaí a bhí cosúil leis na tíortha thuasluaite sa tréimhse roimh COVID-19, ach bhí ábhair imní faoi chaillteanais iomaíochais, más ann dóibh, níos measartha in 2021 agus meastar go bhfanfaidh siad beag i mbliana freisin. Sa Bheilg agus sa Pholainn, tuartar go dtiocfaidh méadú mór ar chostais aonad saothair le linn na bliana seo agus na bliana seo chugainn. Os a choinne sin, bhí méaduithe ar chostais aonad saothair níos lú san Iodáil, agus tuartar go leanfaidh siad ar aghaidh mar sin, rud a léiríonn gnóthachan beag coibhneasta ó thaobh an iomaíochais de. ·Tá laghdú ag teacht ar an imní faoi iomaíochas costais i roinnt tíortha móra ar glanfhéichiúnaithe iad, lena n‑áirítear an Chipir, an Ghréig, an Phortaingéil, agus an Spáinn. Go háirithe, tá costais aonad saothair ag fás beagán níos lú ná mar atá siad i gcomhpháirtithe trádála agus sa chuid eile den limistéar euro. Bosca 2.2.1: Daingniú féideartha boilscithe agus caillteanais iomaíochais Is féidir le boilsciú ard éagsúil, a chonacthas ar fud an Aontais ó bhí deireadh 2021 ann, difear díobhálach a dhéanamh don iomaíochas, go háirithe má bhíonn sé leanúnach. Má chúitíonn arduithe comhiomlána ar phá caillteanas chumhacht cheannaigh na n‑oibrithe go hiomlán nó go páirteach, léireofar na méaduithe pá sin i gcostais aonad saothair níos airde mura ndéanfar iad a fhritháireamh trí mhéaduithe táirgiúlachta. D’fhéadfadh éifeachtaí indíreacha agus rioscaí maidir le boilsciú níos airde amach anseo a bheith mar thoradh ar na méaduithe sin ar chostais aonad saothair. () D’fhéadfadh éagsúlachtaí san iomaíochas ar fud Bhallstáit an limistéir euro teacht chun cinn má tá an suaitheadh boilscithe an-difriúil ó thír go tír nó má thagann éifeachtaí indíreacha an-difriúil chun cinn i ndiaidh an tsuaite boilscithe sin. Más rud é go gcuireann éilimh ar mhéaduithe pá san áireamh gur dócha go dtiocfaidh laghdú ar an mboilsciú, tá an riosca a bhaineann le bís phá agus praghsanna fós teoranta. I dTuarascáil 2023 ón gCoimisiún maidir leis an Limistéar Euro, pléitear ról an ionchais maidir le boilsciú i dtaca le méaduithe pá. () Is ionann an t‑ardú mór atá ag teacht ar phraghsanna fuinnimh agus sciar mór de na méaduithe ar an leibhéal praghsanna i bhformhór na mBallstát. Mar sin féin, más rud é gur leathnaigh boilsciú chuig earraí agus seirbhísí eile, seachas fuinneamh, ní féidir caighdeáin mhaireachtála a choinneáil ar bun mura gcoinníonn an fás ar ioncam suas leis sin, fiú nuair a thiteann praghsanna fuinnimh. Is féidir le comhpháirteanna fuinnimh agus bia na n‑innéacsanna praghsanna foriomlána a bheith sách luaineach, agus is beag tionchar atá ag cinntí maidir leis an mbeartas airgeadaíochta orthu, toisc go mbíonn tionchar mór ag na margaí idirnáisiúnta orthu de ghnáth, thar an ngearrthéarma ar a laghad, i.e. in éagmais idirghabháil beartais rialála nó fhioscaigh. Mar thoradh air sin, úsáideann bainc cheannais bearta croí-bhoilscithe chun treocht bhunúsach an bhoilscithe a ghabháil ar bhealach níos fearr. () Tháinig ardú mór ar chostais aonad saothair i roinnt tíortha san Aontas, lena n‑áirítear an Eastóin, an Laitvia, an Liotuáin, agus Lucsamburg agus in dhá Bhallstát nach bhfuil sa limistéar euro, an Bhulgáir agus an Pholainn, i gcaitheamh na bliana suas go dtí an dara ráithe de 2022 (Graf 2.2.2 a). Ba é an fás an-láidir faoi chúiteamh in aghaidh an fhostaí a spreag an t‑ardú, fás a sháraigh 10 % nó a bhí an-ghar do 10 %. Mar sin féin, tháinig méadú, lasmuigh de phraghsanna, ar an gcúiteamh in aghaidh an fhostaí i gceithre Bhallstát, agus bhí an difreálach an-mhór sa Bhulgáir. Níor leor na hathruithe táirgiúlachta chun an fás faoi chostais aonad saothair a mhaolú, agus i gcásanna áirithe neartaigh siad é. Sa Bhulgáir agus i Lucsamburg, tháinig méadú, lasmuigh de phraghsanna, ar chostais aonad saothair, agus sháraigh fás na gcostas sin an croí-bhoilsciú san Eastóin, sa Laitvia, sa Liotuáin, agus sa Pholainn. Cé go bhfuil an dara cás fíor freisin maidir leis an mBeilg, an Fhrainc, an Iodáil, agus an Rómáin, bhí a gcostais aonad saothair beagáinín níos srianta. Cruthaíonn barrachais na gcostas aonad saothair sin maidir le praghsanna rioscaí go dtiocfaidh méadú breise ar phraghsanna ionas gur féidir le gnólachtaí corrlaigh phraghais-chostais a chaomhnú. D’fhéadfadh iarmhairtí suntasacha agus níos seasmhaí a bheith ag forbairtí éagsúla maidir le croí-bhoilsciú agus costas aonad saothair ar iomaíochas roinnt tíortha, rud atá ábhartha go háirithe do thíortha an limistéir euro. Leis an athrú ar REER atá bunaithe ar an gcroí-bhoilsciú (Graf 2.2.2 b), tugtar caillteanais neamhdhiomaibhseacha iomaíochais le fios san Eastóin, sa Liotuáin, agus sa tSlóvaic mar gheall ar chroí-bhoilsciú i bhfad níos airde ná an chuid eile den limistéar euro. I gcás an dá thír dheireanacha sin, déantar é sin a chúiteamh le hathruithe ar REER i ndáil le tíortha nach bhfuil sa limistéar euro. Os a choinne sin, tairbhíonn iomaíochas na Gearmáine, agus iomaíochas na Fionlainne, na Fraince agus na hIodáile ar bhonn níos lú, de chroí-bhoilsciú níos ísle i gcomparáid leis an gcuid eile den limistéar euro. Rannchuidíonn dímheas REER i dtaca le tíortha nach bhfuil sa limistéar euro, tríd is tríd, le gnóthachain iomaíochais na dtíortha sin. I gcás roinnt tíortha nach bhfuil sa limistéar euro, rinne athruithe sa ráta malairte ainmniúil difear mór do REER. Is é cás na hUngáire an cás is suntasaí agus dímheas láidir ainmniúil ina chúis le gnóthachain iomaíochais d’ainneoin croí-bhoilsciú a bhí sách ard. Is féidir éifeachtaí den chineál céanna a fheiceáil sa Pholainn agus sa tSualainn. Os a choinne sin, bhí luachmhéadú mór ar an ráta malairte ainmniúil (iarbhír) sa tSeicia, rud a d’fhág go raibh fíor-luachmhéadú láidir ann ar an ráta croí-bhoilscithe atá réasúnta ard. Cé go bhféadfadh díluachálacha airgeadra brúnna costais a mhaolú, ba cheart a thabhairt faoi deara go bhféadfadh rioscaí eile a bheith i gceist leo amhail costais seirbhísithe fiachais níos airde ar fhiachas a ainmniítear in airgeadra eachtrach, idir rioscaí intíre agus rioscaí seachtracha. D’fhéadfaidís srian a chur le húsáid díluachálacha ainmniúla mar ionstraim chun tionchar na gcostas méadaithe ar an iomaíochas a mhaolú. Graf 2.2.2: Costas aonad saothair, (croí)-b(h)oilsciú agus iomaíochas Foinse: Ríomhanna Eurostat agus sheirbhísí an Choimisiúin. Graf 2.2.3: Iomaíochas: graif roghnaithe Foinse: Seirbhísí an Choimisiúin Eorpaigh 2.3. Corparáidí neamhairgeadais Bhí cóimheasa idir fiachas corparáideach neamhairgeadais agus OTI fós suntasach i roinnt mhaith tíortha in 2021, cé gur lean siad de bheith ag laghdú. Tar éis na díghiarála suntasaí a tharla le deich mbliana anuas i roinnt mhaith Ballstát, bhí cóimheasa idir fiachas corparáideach neamhairgeadais agus OTI in 2021 faoi bhun an bhuaicphointe a bhí ann roimh an bpaindéim i bhformhór thíortha an Aontais. Mar sin féin, in 2021, bhí cóimheasa fiachais os cionn na leibhéal arna moladh ag buntosca an gheilleagair agus ag leibhéil a bhain le hábhair imní stuamachta i mbeagnach leath de thíortha an Aontais agus i roinnt mhaith tíortha os cionn na leibhéal a cláraíodh in 2019, roimh thús phaindéim COVID-19 (Graf 2.3.1 a agus b). () In 2021, tháinig laghdú ar an gcóimheas idir fiachas corparáideach agus OTI i bhformhór na mBallstát, mar gheall ar an téarnamh suntasach i bhfás OTI go príomha (Graf 2.3.3 a). Bhí glanchreidmheas do chorparáidí neamhairgeadais dearfach ar fud an Aontais agus thosaigh sé ag feabhsú i bhformhór thíortha an Aontais in 2021, lena n‑áirítear i roinnt cásanna ina bhfuil fiachas corparáideach neamhairgeadais ard, i bhfianaise an fheabhais atá tagtha ar an infheistíocht (Graf 2.3.3 c). Lean an próiseas díghiarála a tosaíodh arís in 2021 ar aghaidh in 2022, ach is dócha go gcuirfidh an timpeallacht mhaicreacnamaíoch dheacair bac air. Lean an cóimheas idir fiachas corparáideach agus OTI de bheith ag laghdú i mbeagnach gach Ballstát sa chéad leath de 2022, d’ainneoin an mhéadaithe ar chreidmheas, rud a d’fhéadfadh riachtanais leachtachta atá ag dul i méid a léiriú freisin. Rinneadh éifeacht an ghlanchreidmheasa nua ar an gcóimheas idir fiachas corparáideach agus OTI a fhritháireamh le fuílleach le fíorfhás OTI agus leis an méadú géar ar bhoilsciú (Graf 2.3.3 b). Ar an iomlán, meastar go leanfar den díghiaráil éighníomhach, arna spreagadh ag boilsciú atá ag ardú seachas fíorfhás OTI, ach tá baol suntasach ann go bhféadfadh an laghdú ar chóimheasa fiachais moilliú nó cúlú. D’fhéadfadh an méadú ar bhoilsciú corrlaigh bhrabúis a chur faoi bhrú mura féidir costais mhéadaitheacha a chur ar aghaidh chuig custaiméirí agus an t‑éileamh a laghdú ar an iomlán. Thosaigh sciar na gcorparáidí den bhrabús ag maolú sa chéad leath de 2022 ach tá sé fós os cionn an leibhéil a bhí ann roimh COVID-19. I mbeagnach gach tír sa limistéar euro, le sciar ard d’iasachtú nua do chorparáidí a bhfuil aibíochtaí gearra acu, tugtar le fios gur féidir le coinníollacha iasachtaithe níos doichte agus rátaí úis atá ag dul i méid difear a dhéanamh do chorparáidí sách tapa. () I roinnt Ballstát nach bhfuil sa limistéar euro, tháinig méadú suntasach ar rátaí iasachta le haghaidh corparáidí agus, cé is moite de sciar ard d’iasachtaí corparáideacha atá ainmnithe in airgeadra eachtrach, is cúis le leochaileachtaí breise é sin. Cuireann imní mhéadaitheach maidir le hiasachtaí corparáideacha neamhthuillmheacha agus féimheachtaí le leochaileachtaí foriomlána san earnáil chorparáideach agus san earnáil airgeadais tar éis shuaitheadh COVID-19. Rinne géarchéim COVID-19 difear mór do roinnt tionscal, amhail cóiríocht agus iompar. () Tá laghdú ag teacht ar chóimheasa iasachta neamhthuillmhí agus ar fhéimheachtaí gnó i bhformhór na mBallstát ó bhí 2020 ann, fiú tar éis deireadh a chur le moratóirí aisíocaíochtaí fiachais de réir a chéile. Mar sin féin, tá an sciar de ghnólachtaí leochaileacha tar éis COVID-19 an-ard i roinnt tíortha ina bhfuil sciar ard d’iasachtaí neamhthuillmheacha (Graf 2.3.3 f). Cé gur lean an cóimheas iasachta neamhthuillmhí de bheith ag laghdú i bhformhór na mBallstát sa chéad leath de 2022 fós, thosaigh siad ag méadú i roinnt Ballstát (Graf 2.3.3 e). Chomh maith leis sin, thosaigh féimheachtaí gnó ag ardú i roinnt Ballstát sa chéad leath de 2022. Ina theannta sin, cé go bhfuil méadú mór ag teacht ar chreidmheas, tá caighdeáin chreidmheasa ag géarú go mór agus tá siad anois ag na leibhéil is airde ó bhí 2013 ann (Graif 2.3.3 c agus d). Cé gur tháinig méadú ar mhaoláin leachtachta agus ar ghlanchoigilteas le blianta beaga anuas, mar gheall ar an timpeallacht mhaicreacnamaíoch dheacair, in éineacht le claochluithe struchtúracha agus suaitheadh sa slabhra soláthair, d’fhéadfadh na cláir chomhardaithe dul in olcas, d’fhéadfadh corrlaigh bhrabúis a bheith faoi bhrú agus d’fhéadfaí difear a dhéanamh do sheirbhísiú fiachais agus do choigilteas corparáideach agus d’infheistíochtaí corparáideacha (féach Bosca 2.3.1).

Déanfaidh an ghéarchéim fuinnimh difear láidir do roinnt tionscal go háirithe, trí mhéaduithe ar phraghsanna agus trí shuaitheadh soláthair, agus d’fhéadfadh éifeacht bhuan a bheith aici as a dtiocfadh claochluithe struchtúracha. Tá tionscail dianfhuinnimh neamhchosanta go háirithe agus d’fhéadfadh brú a bheith orthu maidir lena gcláir chomhardaithe. Tá dlús á chur le claochluithe struchtúracha mar gheall ar an ngéarchéim fuinnimh. Cé go meastar go ndéanfar praghsanna agus soláthairtí fuinnimh a normalú, d’fhéadfadh athrú struchtúrach buan a bheith ann, athrú a d’fhéadfadh tionchar forleathan a bheith aige ar acmhainneacht táirgeachta agus ar fhás féideartha na dtíortha is mó atá buailte, ag brath ar a ndéine fuinnimh agus ar speisialtóireacht an táirgthe. Mar thoradh ar an tréimhse is measa den ghéarchéim fuinnimh, d’fhéadfadh sé go ndúnfaí gnólachtaí agus/nó go n‑aistreofaí an t‑éileamh ar tháirgeadh ó shuíomhanna eile –ar lú an difear a dhéantar dóibh – agus d’fhéadfadh sé sin a bheith ina chúis le seachfhoinsiú buan thar lear. D’fhéadfadh sé gur ar leibhéal níos airde a dhéanfaí praghsanna, agus pá, a normalú, rud a d’fhéadfadh na costais a bhaineann leis an aistriú fuinnimh a imshocrú, agus ar an iomlán, d’fhéadfadh sé a bheith ina chúis le caillteanas iomaíochais, go háirithe i dtionscail dianfhuinnimh áirithe agus d’fhéadfadh sé tionchar difreálach a imirt ó thír go tír. Graf 2.3.1: Fiachas na gcorparáidí neamhairgeadais Foinse: Cuntais clár comhardaithe airgeadais earnála Eurostat – iasachtaí (F4) móide urrúis fiachais (F3), meastacháin Ameco agus sheirbhísí an Choimisiúin. Tá ról tábhachtach ag idirghabhálacha beartais maidir le geilleagair náisiúnta a chosaint ar strus corparáideach, ach d’fhéadfadh easpa comhordaithe a bheith ina cúis imní ó thaobh an limistéir euro agus an mhargaidh inmheánaigh de. Le hidirghabhálacha beartais náisiúnta, dáiltear ualach na géarchéime fuinnimh idir an earnáil chorparáideach, an earnáil teaghlaigh agus an earnáil phoiblí ar bhealach níos cothroime. Beidh tábhacht ar leith ag baint leo sin maidir le tionscail neamhchosanta a chosaint agus maidir le laghduithe ar ghníomhaíochtaí, dúnadh, seachfhoinsiú thar lear agus mainneachtainí iasachtaí a sheachaint. Gan bearta den sórt sin, d’fhéadfaí strus corparáideach a scaipeadh ar fud na ngeilleagar náisiúnta. Cé nach bhfuil aon fhianaise ann go dtí seo, d’fhéadfadh coinníollacha airgeadais agus an spás fioscach atá ar fáil ról a imirt faoi dheireadh ar scála agus raon feidhme na n‑idirghabhálacha náisiúnta agus d’fhéadfadh cineálacha éagsúla cur chuige idir tíortha cur leis an éagsúlacht idir rioscaí leachtacha corparáidí agus rioscaí sócmhainneachta, go háirithe i gcás ina n‑éireodh an ghéarchéim níos measa nó fadtréimhseach. Bheadh tionchar aige sin ar phraghsanna, ós rud é go bhféadfadh difríochtaí san infheistíocht chorparáideach agus in iompraíocht socraithe praghsanna a bheith ina gcúis le héagsúlachtaí i bhfás an éilimh agus i dtarchur an bheartais airgeadaíochta, i bhfianaise dhifreálaigh an bhoilscithe agus an iomaíochais atá ann cheana agus atá ag teacht chun cinn sa limistéar euro. Le hiarrachtaí breise lánpháirtíochta, is féidir an meascán dúshlán sin a shárú agus leochaileachtaí corparáideacha agus éagsúlacht san fhás agus sa táirgiúlacht a laghdú. Ar an taobh náisiúnta, tá córais dócmhainneachta iomchuí tábhachtach chun an tionchar eacnamaíoch fadtéarmach atá ag aon dócmhainneacht chorparáideach a íoslaghdú. Ar leibhéal na tíre, is fiú na forbairtí seo a leanas a chur i dtábhacht: ·Tá an fiachas corparáideach neamhairgeadais an-ard, thar 100 % de OTI, agus os cionn tagarmharcanna bunúsacha agus stuamachta sa tSualainn agus sa Danmhairg, agus tá comharthaí breise ann go bhfuil leochaileachtaí ann. Sa tSualainn, tá an cóimheas idir fiachas corparáideach agus OTI fós os cionn an bhuaicphointe a bhí ann roimh ghéarchéim COVID-19 agus tá sé ag méadú. Sa Danmhairg, tháinig laghdú ar thaiscí corparáideacha ó leibhéal a bhí íseal cheana féin. ·Sa Bheilg, sa Chipir, in Éirinn, i Lucsamburg agus san Ísiltír, tá cóimheasa arda idir fiachas corparáideach neamhairgeadais agus OTI os cionn 100 % agus os cionn tagarmharcanna bunúsacha agus stuamachta. Mar sin féin, is é is cúis leis sin freisin sciar suntasach d’iasachtaí infheistíochta dírí coigríche agus iasachtaí trasteorann ionchuideachta, rud a d’fhéadfadh leochaileachtaí a theorannú go páirteach. ·Tá laghdú ag teacht ar chóimheasa arda idir fiachas corparáideach neamhairgeadais agus OTI, os cionn tagarmharcanna bunúsacha agus stuamachta, sa Fhrainc, sa Ghréig, i Málta, agus sa Phortaingéil. Sa Fhrainc agus i Málta, maolaítear an t‑ardleibhéal fiachais go páirteach trí mhaoláin leachtachta shuntasacha. San Ostair, tá an cóimheas idir fiachas corparáideach agus OTI os cionn na tairsí stuamachta agus bhí an fás creidmheasa láidir. Rinne géarchéim COVID-19 difear díréireach do roinnt tionscal, rud a d’fhág go raibh earnálacha corparáideacha leochaileach i dtíortha amhail an Ghréig agus an Iodáil. ·Tá an cóimheas idir fiachas corparáideach agus OTI sa Spáinn os cionn tagarmharcanna bunúsacha agus stuamachta. Sa Bhulgáir, tá an cóimheas idir fiachas corparáideach agus OTI measartha, cé go bhfuil sé thar an tagarmharc bunúsach agus níos airde i gcomparáid lena piaraí réigiúnacha.



Bosca 2.3.1: Coigilteas corparáideach agus forbairtí infheistíochta Is féidir le coigilteas corparáideach agus forbairtí infheistíochta léargais úsáideacha a thabhairt maidir le fóntacht chorparáideach agus leochaileachtaí a bhaineann le stoic fiachais chorparáidigh. Tá difríocht eacnamaíoch idir an méadú ar fhiachas corparáideach chun infheistíocht a mhaoiniú agus méaduithe chun costais gan choinne a chumhdach, toisc go dtagann méadú ar an táirgiúlacht agus ar an acmhainneacht táirgeachta agus dá bhrí sin, an fhóntacht chorparáideach, mar gheall ar iasachtaí breise chun infheistíocht a mhaoiniú. An tráth céanna, is féidir leochaileachtaí corparáideacha a bhaineann le fiachas ard a mhaolú go páirteach trí choigilteas nó taiscí a mhéadú. Sa Bhosca seo, féachtar níos mionsonraithe ar an ról atá ag coigilteas corparáideach agus forbairtí infheistíochta maidir le leochaileachtaí corparáideacha a mhaolú i gcomhthéacs an téarnaimh ó phaindéim COVID-19 agus an mhoillithe eacnamaíoch a tharla le déanaí. Tháinig méadú ar choigilteas corparáideach i roinnt mhaith Ballstát ó bhí paindéim COVID-19 ann (Graf 2.3.2 a). Thiomsaigh a lán corparáidí coigilteas réamhchúraim ag tús phaindéim COVID-19 chun feabhas a chur ar a staid leachtachta, arna éascú go páirteach ag bearta tacaíochta. Thosaigh ollchoigilteas corparáideach ag laghdú sa cheathrú ráithe de 2021 agus lean sé de bheith ag laghdú go mór sa chéad leath de 2022 ó bhliain amháin roimhe sin, ach tá an chuid is mó de na tíortha fós os cionn an leibhéil a bhí ann roimh COVID-19. Tuartar, áfach, go dtiocfaidh méadú ar choigilteas corparáideach, i gcéatadán de OTI, i bhformhór na mBallstát in 2022 ar an iomlán (Graf 2.3.2 a). Thosaigh taiscí ag laghdú sa chéad leath de 2022 i bhformhór na mBallstát, ós rud é go bhfuil leachtacht shubstaintiúil de dhíth ar go leor corparáidí chun aghaidh a thabhairt ar an ardú mór ar chostais ionchuir, ach d’fhan siad os cionn leibhéal 2019. Thosaigh an sciar den bhrabús corparáideach neamhairgeadais san Aontas ag maolú sa chéad leath de 2022, ach tá sé fós os cionn an leibhéil a bhí ann roimh COVID-19. Tháinig laghdú mór ar infheistíocht corparáidí mar gheall ar ghéarchéim COVID-19, ach théarnaigh sí i bhformhór na dtíortha in 2021. Bhí an téarnamh láidir, ós rud é gur sháraigh cóimheasa idir oll-infheistíocht chorparáideach agus OTI leibhéil 2019 in 2021 in 16 de na 24 Bhallstát a bhfuil sonraí ar fáil ina leith, seachas an Ostair, an Chipir, an Ghearmáin, Éire, Lucsamburg, an Ísiltír, an tSlóvaic, agus an Spáinn. In 2021, tháinig méadú ar infheistíocht agus ar ghlansreafaí creidmheasa, i gcéatadán OTI araon, i roinnt mhaith Ballstát (Graf 2.3.2 b). Tugann sé sin le fios gur úsáideadh iasachtaí breise i roinnt tíortha chun infheistíocht a mhaoiniú. Maidir leis an éileamh ar iasachtaí le linn 2022, is lú go mór an tábhacht a bhaineann leis an ngá atá le hinfheistíochtaí seasta a mhaoiniú, de réir Shuirbhé BCE maidir le hIasachtú Bainc. I dtéarmaí réadacha, lean an infheistíocht le haghaidh an Aontais ina iomláine de bheith ag méadú beagán sa chéad leath de 2022, ach mhéadaigh sí ar luas i bhfad níos ísle ná mar a mhéadaigh sí roimhe seo, agus níor bhain sí leibhéil 2019 amach arís gó fóill. Graf 2.3.2: Infheistíocht, creidmheas agus coigilteas corparáidí neamhairgeadais Foinse: Eurostat agus Ameco Graf 2.3.3: Corparáidí neamhairgeadais: graif roghnaithe Foinse: Ameco, Eurostat, BCE. 2.4. Margaí tithíochta agus fiachas teaghlaigh Tháinig borradh breise faoi phraghsanna tithe in 2021 agus meastar go bhfuil ró-luacháil níos mó ná 10 % orthu i leath de thíortha an Aontais. Ó thosaigh paindéim COVID-19, tháinig borradh faoi phraghsanna tithe agus measadh go raibh ró-luacháil níos mó ná 10 % ar phraghsanna i roinnt Ballstát, agus go raibh ró-luacháil níos mó ná 20 % orthu i roinnt mhaith Ballstát ag deireadh 2021 (Graf 2.4.1 a). ) Tá géarú praghsanna tithe níos soiléire i dtéarmaí ainmniúla ach tháinig borradh faoi phraghsanna tithe díbhoilscithe fiú, i dtréimhse ina raibh boilsciú ard, i bhformhór na dtíortha. Tá srianta soláthair fós sa mhargadh tithíochta agus mar aon le costais arda tógála, cuireann siad le praghsanna tithe níos airde in éineacht le héileamh láidir. Sa chéad leath de 2022, chonacthas rátaí fáis as cuimse maidir le praghsanna tithe agus tá coinne le maolú sa ghearrthéarma agus sa mheántéarma. Bhí rátaí ísle morgáiste agus fás ioncaim íseal bainteach leis an méadú ar chreidmheas agus ar phraghsanna tithe le deich mbliana anuas, cé go bhfuil an géarú ó thosaigh ráig na paindéime rómhór le míniú leis na tosca sin. Meastar go maolófar an méadú ar na rátaí úis maidir le praghsanna tithe beagáinín agus léiríonn sonraí 2022 le déanaí go bhfuil sé sin ar siúl i roinnt mhaith tíortha san Aontas ach níl sé ar siúl i ngach tír. Tá rátaí morgáiste i bhfad níos ísle ná boilsciú, rud a chruthaíonn fíor-rátaí úis diúltacha as cuimse agus dreasacht chun tuilleadh ceannachán réadmhaoine a dhéanamh, ach ba cheart go ndéanfadh an méadú a bhfuil coinne leis ar chostas morgáistí nua an t‑éileamh ar thithíocht agus praghsanna tithe a mhaolú amach anseo. Ar an gcaoi chéanna, leis an laghdú ar an gcumhacht cheannaigh mar thoradh ar bhoilsciú níos airde agus leis an neamhchinnteacht faoi neart an gheilleagair agus na n‑ioncam teaghlaigh, ba cheart an t‑éileamh ar thithíocht a mhaolú agus ar an mbealach sin, an fás faoi phraghsanna tithe a mhaolú. I dtíortha áirithe, tá méadú mór tagtha ar rátaí morgáiste cheana féin agus tá fíorioncaim ag laghdú nó marbhánta i bhformhór thíortha an Aontais (Graf 2.4.1 b).

Graf 2.4.1: Forbairtí agus buntosca maidir le praghsanna tithe Foinse: Eurostat, Ameco, BCE, réamhaisnéis eacnamaíoch fhómhar 2022 ón gCoimisiún Eorpach, agus meastacháin sheirbhísí an Choimisiúin le haghaidh bearnaí measta maidir le luacháil praghsanna tithe in 2021. Tar éis an mhéadaithe in 2020, tháinig laghdú ar chóimheasa idir fiachas teaghlaigh agus OTI in 2021 i bhformhór thíortha an Aontais, cé gur tháinig méadú ar ghlansreafaí creidmheasa. Tháinig laghdú ar na cóimheasa idir fiachas teaghlaigh agus OTI in 2021 i gcomparáid le 2020 mar gheall ar an méadú ar OTI ach bhí siad fós níos airde ná mar a bhí siad in 2019 i roinnt tíortha agus ní mheastar go dtiocfaidh athrú bunúsach orthu in 2022 (Graf 2.4.3 a agus b). Bhí glansreafaí creidmheasa do theaghlaigh dearfach i mbeagnach gach tír san Aontas, áfach, agus tháinig méadú orthu fiú i gcás ina bhfuil fiachas teaghlaigh ard cheana féin. Is cosúil go bhfuil fiachas teaghlaigh ard i mbeagnach leath an Aontais nuair a chuirtear i gcomparáid é le tagarmharcanna arb ionann iad agus buntosca tírshonracha an gheilleagair agus le tairseacha arb iad is cúis le hábhair imní stuamachta. () Bhí forbairtí creidmheasa bainc in 2022 míchothrom ar fud an Aontais, agus tá fás creidmheasa ag moilliú go háirithe in áiteanna nach bhfuil sa limistéar euro. Lasmuigh den limistéar euro, tháinig méadú mór ar rátaí úis morgáistí in éineacht le rátaí margaidh airgid. Is amhlaidh atá go háirithe i measc tíortha ina bhfuil dímheas ar a ráta malairte ainmniúil. Sa limistéar euro, tá forbairtí níos míchothroma, ach tá méadú tagtha ar chostas an chreidmheasa le déanaí freisin (Graf 2.4.1 b). Níor tháinig moilliú ar ghlansreafaí creidmheasa bainc ach i líon an-teoranta tíortha sa limistéar euro, agus tá an moilliú níos feiceálaí i dtíortha nach bhfuil sa limistéar euro (Graf 2.4.2 b). Amach anseo, beidh rioscaí ag baint le cumais teaghlach íocaíochtaí morgáiste a íoc. I bhformhór na mBallstát, tá sciar na n‑iasachtaí ag a bhfuil rátaí úis atá seasta ar feadh tréimhse suas le cúig bliana ard, tá sé os cionn 80 % in ocht dtír san Aontas agus tá sé idir 40 % agus 80 % i naoi dtír eile, rud a fhágann go bhfuil teaghlaigh sna tíortha sin níos leochailí i dtaobh méaduithe ar rátaí úis. Beidh ioncaim teaghlaigh faoi bhrú, agus an t‑ioncam atá ar fáil do chaiteachas eile ag laghdú mar gheall ar an ardú ar bhillí fuinnimh. Cruthaíonn an dá éifeacht sin riosca maidir le strus ar an gclár comhardaithe d’ainneoin fíor-rátaí úis atá an-íseal agus diúltach fiú. Sleabhcadh eacnamaíoch níos doimhne nó níos fadtéarmaí ag a bhfuil tionchar diúltach ar an bhfostaíocht, d’fhéadfadh sé a bheith ina chúis le tuilleadh deacrachtaí maidir le haisíocaíocht iasachta agus staonadh. Déantar rioscaí don gheilleagar de bharr coigeartú substaintiúil anuas ar phraghsanna tithe a mhaolú beagán trí ualaí níos ísle den earnáil sa gheilleagar agus trí bhearta macrastuamachta, ach ní féidir neamhaird a thabhairt orthu. In 2021, bhí gníomhaíocht tógála níos airde i dtíortha ina ndéantar an ró-luacháil is mó ar phraghsanna tithe ach bhí sí fós faoi bhun na mbuaicleibhéal. D’fhéadfadh sé sin an tionchar a bheadh ag aon choigeartú anuas ar phraghsanna a laghdú, toisc gur lú an difear a dhéanfaí don bhreisluach agus don fhostaíocht ná mar a dhéanfaí roimh an ngéarchéim airgeadais dhomhanda, cé go bhféadfaí fás tomhaltais na dteaghlach a laghdú trí éifeachtaí rachmais. Ina theannta sin, is dócha go mbeidh aon laghdú ar phraghsanna tithe níos lú, toisc go bhfanfadh na tosca struchtúracha as ar eascair an srian ar an soláthar tithíochta i bhfeidhm. Leis na bearta macrastuamachta atá i bhfeidhm, laghdaíodh na rioscaí don chobhsaíocht airgeadais fhoriomlán a bhaineann leis an margadh tithíochta freisin (féach Bosca 2.4.1). D’ainneoin na dtosca maolaitheacha sin, tá rioscaí fós ann a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar earnálacha eile agus fáinne fí a chruthú lena nochtar laigí sistéamacha. D’fhéadfadh treochtaí éagsúla laistigh den limistéar euro eascairt as dinimic dhifriúil na dtíortha maidir leis an margadh tithíochta mar aon leis an gcomhbheartas airgeadaíochta. Fiú mura bhfuil ach baol beag ann go ndéanfaí ceartúcháin mhóra ar phraghsanna tithe, tá dúshláin ann a bhaineann le leibhéil arda féichiúnais mhorgáiste, go háirithe nuair a bhíonn tréimhse socraithe íseal ag rátaí úis, nuair a bhíonn aibíochtaí fada ag morgáistí agus nuai