MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Le Rún 5/14 dar teideal End plastic pollution: towards an international legally binding instrument [Deireadh a chur leis an truailliú plaisteach: i dtreo ionstraim idirnáisiúnta atá ceangailteach ó thaobh dlí], a ghlac Comhthionól Comhshaoil na Náisiún Aontaithe (UNEA) i mí an Mhárta 2022, leagtar amach sainordú le haghaidh caibidlíocht ag Coiste Caibidlíochta Idir-Rialtasach (INC) maidir le hionstraim idirnáisiúnta atá ceangailteach ó thaobh dlí maidir leis an truailliú plaisteach, lena n‑áirítear sa mhuirthimpeallacht. Meastar go dtabharfaidh an INC a chuid oibre i gcrích faoi dheireadh 2024, agus go reáchtálfar an chéad chruinniú de in 2022. Féadfaidh UNEA síneadh ama a chur leis an sainordú sin, más gá.

Glacadh Rún 5/14 tar éis sraith rún de chuid UNEA ó bhí 2014 ann, agus ba chloch mhíle thábhachtach é UNEA3 inar thacaigh Ballstáit na Náisiún Aontaithe le roinnt gníomhaíochtaí chun deireadh a chur le sceitheadh bruscair phlaistigh agus micreaphlaisteach san aigéan agus inar bunaíodh sainghrúpa neamhiata ad hoc um bruscar muirí agus micreaphlaistigh (AHEG) chun iniúchadh a dhéanamh ar na bacainní atá ann ar bhruscar muirí agus ar mhicreaphlaistigh a chomhrac. Thug an AHEG a chuid oibre i gcrích in 2020. Shainaithin sé roinnt roghanna chun freagairt don ghéarchéim dhomhanda mar atá an truailliú plaisteach, lena n‑áirítear comhaontú domhanda maidir le plaistigh, rud ar thacaigh tromlach na rannpháirtithe sa sainghrúpa leis, agus ionadaíocht á déanamh acu do bheagnach gach réigiún. I mí Dheireadh Fómhair 2021, d’fhoilsigh na Náisiún Aontaithe tuarascáil dar teideal From Pollution to Solution: a Global Assessment of Marine Litter and Plastic Pollution [Ón Truailliú go Réiteach: Measúnú Domhanda ar an mBruscar Muirí agus ar an Truailliú Plaisteach] chun UNEA 5.2 a chur ar an eolas faoin méid bruscair muirí agus truaillithe phlaisteach ar fud an domhain agus faoi ghnéithe áirithe díobh.

Tar éis cruinniú a d’óstáil an Coimisiún Eorpach in 2020 ina raibh an dearcadh céanna ag na rannpháirtithe, d’ullmhaigh Peiriú agus Ruanda rún arbh é ba chuspóir dó tús a chur leis an gcaibidlíocht le haghaidh comhaontú idirnáisiúnta nua maidir leis an truailliú plaisteach ag UNEA5. Rannchuidigh roinnt imeachtaí idirnáisiúnta le móiminteam an rúin a fhorbairt, lena n‑áirítear Comhdháil Aireachta maidir leis an mBruscar Muirí agus an Truailliú Plaisteach a d’óstáil an Ghearmáin, Eacuadór, Vítneam agus Gána in 2021, agus ba é an toradh a bhí orthu ar deireadh glacadh críochnaitheach an rúin de chomhthoil.

Is é is cuspóir don Mholadh seo a áirithiú go bhfuil seasamh caibidlíochta comhsheasmhach agus éifeachtúil ag an Aontais Eorpach (AE) le linn sheisiúin an INC, d’fhonn ionstraim idirnáisiúnta atá ceangailteach ó thaobh dlí maidir leis an truailliú plaisteach a shocrú le caibidlíocht agus a thabhairt i gcrích.

•Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana

Tá seoladh na caibidlíochta le haghaidh comhaontú idirnáisiúnta maidir le plaistigh ar cheann de na príomhrudaí atá bainte amach ag Comhaontú Glas an Aontais Eorpaigh agus ag an bPlean Gníomhaíochta um an nGeilleagar Ciorclach, agus tá nasc aige le líon suntasach beartas de chuid an Aontais agus le méid suntasach de reachtaíocht an Aontais, lena n‑áirítear maidir leis an gcomhshaol muirí agus cósta a chosaint, go háirithe an Treoir Réime um Straitéis Mhuirí (MSFD). Dá bhrí sin, tá sé ar cheann de phríomhthosaíochtaí comhshaoil an Aontais i réimse na gníomhaíochta domhanda le blianta beaga anuas comhaontú idirnáisiúnta maidir le plaistigh a áirithiú lena dtéitear i ngleic leis an truailliú plaisteach ag an bhfoinse seachas a bheith ag gabháil do réitigh ceann píopa atá costasach agus nach bhfuil go hiomlán éifeachtach. Tagann sin sna sála ar thionscnaimh bheartais agus reachtaíocht de chuid an Aontais maidir le plaistigh le blianta beaga anuas atá tiomnaithe agus forásach. In 2018, leagadh amach i Straitéis um Plaistigh, ar cuid den Phlean Gníomhaíochta um an nGeilleagar Ciorclach í, treoirphlean chun ár gcomhshaol a chosaint, agus chun bruscar muirí, astaíochtaí gás ceaptha teasa agus ár spleáchas ar bhreoslaí iontaise allmhairithe a laghdú. Áirítear ar ghníomhaíocht nithiúil maidir le plaistigh an tionchar atá ag táirgí plaisteacha áirithe ar an gcomhshaol, plaistigh aon úsáide, ról na bplaisteach sa gheilleagar ciorclach, ceanglais éicidhearthóireachta agus lipéadú, plaistigh agus dramhaíl ó phacáistíocht agus na tionscnaimh atá le teacht maidir le micreaphlaistigh a chuirtear isteach d’aon ghnó agus a scaoiltear go neamhbheartaithe. Rinneadh anailís sa Straitéis freisin ar an bhféidearthacht leas a bhaint as gníomhaíocht dhomhanda, agus sainaithníodh an gá (inter alia) atá le caighdeáin idirnáisiúnta a fhorbairt chun muinín na hearnála tionsclaíochta i gcáilíocht plaisteach in‑athchúrsáilte nó athchúrsáilte a neartú. I ndáil le loingsithe dramhaíola, tugadh faoi deara sa straitéis a thábhachtaí atá sé a áirithiú go ndéantar aon phlaisteach a chuirtear thar lear lena n‑athchúrsáil a láimhseáil agus a phróiseáil faoi choinníollacha atá cosúil leis na coinníollacha is infheidhme san Aontas, agus tacaíocht á tabhairt do ghníomhaíocht maidir le bainistíocht dramhaíola faoi Choinbhinsiún Basel, agus moladh inti scéim deimhniúcháin de chuid an Aontais a fhorbairt le haghaidh gléasraí athchúrsála. Iarradh inti go ndéanfadh earnáil na tionsclaíochta ar fud an domhain iarracht úsáid fhorleathan plaisteach in‑athchúrsáilte agus athchúrsáilte a chur chun cinn. Sa bhreis air sin, faoi chuimsiú an Phlean Gníomhaíochta um an nGeilleagar Ciorclach, molfaidh an Coimisiún ceanglais sainordaitheacha maidir le hábhar athchúrsáilte agus bearta laghdaithe dramhaíola le haghaidh príomhtháirgí amhail pacáistíocht, ábhair foirgníochta agus feithiclí. Faoi MSFD thuasluaite, i mí Mheán Fómhair 2020, d’aontaigh an tAontas agus a chuid Ballstát nár cheart níos mó ná 20 mír bruscair a bheith ann in aghaidh gach 100 méadar d’imeallbhord, rud a d’fhágfadh an tAontas ar thús cadhnaíochta chun Sprioc Forbartha Inbhuanaithe 14.1 a chomhlíonadh, lena gceanglaítear ‘Faoi 2025, truailliú muirí a chosc agus a laghdú go suntasach (...), lena n‑áirítear bruscar muirí (...)’. Leis na gníomhaíochtaí tacaíochta is bonn le cur chun feidhme na Treorach Réime um Straitéis Mhuirí ón Aontas Eorpach (MSFD), a forghníomhaíodh i ndlúthchomhar leis na Coinbhinsiúin maidir le Farraigí Réigiúnacha, léiríodh go bhfuil comhchuibhiú ar fhaireachán, fáil agus láimhseáil sonraí sna maitrísí comhshaoil éagsúla ríthábhachtach chun gur féidir iarrachtaí a chur in ord tosaíochta agus chun éifeachtacht na mbeart in aghaidh bruscar plaisteach a fhíorú. Faoi Chomhstraitéis Cur Chun Feidhme MSFD, tá an Grúpa Teicniúil um Bruscar Muirí, i ndlúthchomhar leis na Coinbhinsiúin maidir le Farraigí Réigiúnacha, ag soláthar comhchuibhiú teicniúil agus ag obair i gcomhar le EMODnet, lena soláthraítear ardán sonraí le haghaidh sonraí faoi bhruscar muirí. Leis an gcomhaontú idirnáisiúnta nua, tabharfar aghaidh ar an truailliú plaisteach, lena n‑áirítear sa mhuirthimpeallacht. Tá sé ar cheann de phríomhthosaíochtaí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip dul i ngleic leis an truailliú agus na foinsí as a dtagann sé, agus is iad na samplaí déanaí de sin straitéis an Choimisiúin um nialasach san aer, san uisce agus san ithir agus an Straitéis Ceimiceán um Inbhuanaitheacht. Sa Phlean Gníomhaíochta um Uisce, Aer agus Ithir Saor ó Thruailliú a glacadh le déanaí, leagadh síos spriocanna laghduithe le haghaidh 2030 (i.e. bruscar plaisteach san fharraige a laghdú 50 % agus micreaphlaistigh a scaoiltear sa timpeallacht a laghdú 30 %), lena neartaítear a thuilleadh éifeachtacht bheartais an Aontais in aghaidh bruscair muirí agus na dtionchar atá aige. Dá bhrí sin, aghaidh a thabhairt ar an truailliú plaisteach ar an leibhéal domhanda, tá sé sin ag teacht go maith le go leor beartas agus reachtaíochta de chuid an Aontais atá ann cheana a bhaineann leis an gcomhshaol a chosaint ar an truailliú. D’fhéadfadh dramhaíl, loingsithe dramhaíola, ceimiceáin, uisce snámha, agus eile (amhail an Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh agus an Treoir Réime maidir le hUisce) a bheith i gceist leis sin. Rannchuidíonn an tAontas go mór le tionscnaimh idirnáisiúnta a bhaineann go díreach leis an truailliú plaisteach a shrianadh, amhail Coinbhinsiún Basel a chur chun feidhme maidir le loingsithe trasteorann dramhaíola, a leasaíodh le déanaí le rialuithe feabhsaithe maidir leis an dramhaíl phlaisteach, agus Plean Gníomhaíochta na hEagraíocht Muirí Idirnáisiúnta in aghaidh bruscar plaisteach agus micreaphlaisteach. Ina theannta sin, bíonn an tAontas rannpháirteach ar bhonn gníomhach i ngach gníomhaíocht in aghaidh an truaillithe phlaistigh sna réigiúin mhuirí ar fud na hEorpa (trí thacaíocht theicniúil agus airgeadais a thabhairt do na Pleananna Gníomhaíochta Réigiúnacha sa Mheánmhuir, sa Mhuir Dhubh, sa Mhuir Bhailt agus san Atlantach Thoir Thuaidh) agus lena chomhpháirtithe G7 agus G20. Chomh maith leis sin, tá an tAontas tar éis tionscnamh a chomhurrú san Eagraíocht Dhomhanda Trádála lena dtugtar aghaidh ar an truailliú plaisteach agus ar thrádáil inbhuanaithe plaisteach. Tá i bhfad níos mó ná cúrsaí beartais comhshaoil i gceist le plaistigh agus an truailliú a bhaineann leo. Leagtar amach sa roinn thíos a n‑ábharthacht thrasearnálach do bheartais éagsúla ar fud shainchúram an Aontais.

•Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais

Tá an Moladh atá beartaithe comhsheasmhach freisin le beartais agus le reachtaíocht eile de chuid an Aontais, amhail maidir le:

·an tsláinte, go háirithe na beartais agus na gníomhaíochtaí sin maidir le hábhair agus earraí a bheartaítear a bheith i dtadhall le bia, beartais an Aontais maidir leis an gcomhshaol muirí agus cósta a chosaint,

·saoráidí glactha calafoirt,