MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

An 29 Márta 2017, chuir an Ríocht Aontaithe isteach fógra á rá go raibh rún aici tarraingt siar as an Aontas de bhun Airteagal 50 den Chonradh ar an Aontas Eorpach. Dá bhrí sin, mura ndaingneofar an comhaontú um tharraingt siar, scoirfidh dlí príomhúil agus dlí tánaisteach an Aontais d'fheidhm a bheith aige maidir leis an Ríocht Aontaithe ón 30 Márta 2019 ("dáta an tarraingt siar"). As sin amach, beidh an Ríocht Aontaithe ina tríú tír.

Ní dhéanfar aerthaisteal idirnáisiúnta gan toiliú sainráite ó na Stáit lena mbaineann; tá sin amhlaidh mar go bhfuil ceannas iomlán agus eisiach acu ar an aerspás os cionn a gcríche. Is gnách le Stáit aerthaisteal a eagrú eatarthu trí bhíthin Comhaontuithe maidir le hAersheirbhísí (ASA) lena leagtar síos na cearta sonracha arna dtabhairt go frithpháirteach agus coinníollacha a bhfeidhmithe. Tá cearta tráchta agus seirbhísí a bhaineann go díreach lena bhfeidhmiú eisiata go sainráite ó raon feidhme an Chomhaontaithe Ghinearálta maidir le Trádáil Seirbhísí.

Laistigh den Aontas, tugtar an tsaoirse d’aeriompróirí na mBallstát (aeriompróirí an Aontais) aersheirbhísí laistigh den Aontas Eorpach a sholáthar le Rialachán (CE) Uimh. 1008/2008 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Meán Fómhair 2008 maidir le rialacha comhchoiteanna le haghaidh oibriú aersheirbhísí sa Chomhphobal, lena leagtar síos na rialacha maidir leis na haeriompróirí sin a cheadúnú.

Mura mbeidh aon fhorálacha ina aghaidh sin i gcomhaontú um tharraingt siar, scoirfidh aersheirbhísí idir an Ríocht Aontaithe agus na Ballstáit de bheith á rialú leis an Rialachán sin tar éis di tarraingt siar. Ina theannta sin, scoirfeadh aeriompróirí áirithe, de bharr ceadúnas oibríochta arna eisiúint ag an Ríocht Aontaithe a bheith acu, nó de bharr a bpríomhionad gnó a bheith lonnaithe sa Ríocht Aontaithe, nó de bharr a sciar tromlaigh a bheith ina seilbh ag an Ríocht Aontaithe nó ag a náisiúnaigh nó de bharr iad a bheith á rialú ag an Ríocht Aontaithe nó ag a náisiúnaigh i ndáiríre, scoirfidís siad de na coinníollacha a chomhlíonadh a leagtar síos sa Rialachán sin chun aeriompróirí an Aontais a cháiliú.

Leanfar de sin, mura mbeidh forálacha ina aghaidh sin i gcomhaontú um tharraingt siar, nach mbeadh bunús dlí ann do na haeriompróirí aersheirbhísí a sholáthar idir an Ríocht Aontaithe agus na Ballstáit araon amhail ón 30 Márta 2019. Chaillfeadh na hiompróirí a gceadúnas oibríochta ón Aontas faoi in aon cheann de na cásanna thuasluaite agus, dá bharr sin, ní theachtfaidís an ceart níos mó aersheirbhísí a sholáthar laistigh den Aontas.

Is seirbhísí aeriompair díreacha idir an Ríocht Aontaithe agus na Ballstáit ar fad, nach mór, atá ina seilbh ag aeriompróirí na Ríochta Aontaithe agus aeriompróirí an Aontais. Dá gcaillfeadh na haeriompróirí sin a gceart aersheirbhísí a sholáthar idir an Ríocht Aontaithe agus na Ballstáit, ba é an toradh a bheadh air sin briseadh tromchúiseach. Scoirfí de bheith ag freastal ar thromlach na naerbhealaí idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe, mura scoirfí de bheith ag freastal orthu ar fad. Os a choinne sin, ní bheadh aeriompróirí an Aontais in ann rochtain iomlán a fháil ar aerbhealaí laistigh den Aontas nach mbeadh aeriompróirí na Ríochta Aontaithe ag freastal orthu níos mó tar éis di tarraingt siar.

I gcás nach mbeadh aon chomhaontú ann, meastar gur dhian na hiarmhairtí a bheadh ann don dá gheilleagar mar a thuairiscítear thíos: thiocfadh méadú suntasach ar fhad ama agus costais aerthaistil de réir mar a chuardófaí aerbhealaí malartacha, agus thiocfadh brú ar bhonneagar an aeriompair, dá bhrí sin, laistigh de na haerbhealaí malartacha sin agus thiocfadh laghdú ar an éileamh ar aeriompar freisin. Dá thoradh sin, chuirfí isteach, ní hamháin ar earnáil an aeriompair, ach ar earnálacha eile de chuid an gheilleagair atá ag brath go mór ar aeriompar chomh maith. Bheadh bacainní, dá bharr sin, ar an trádáil agus ar an ngnó i margaí i gcéin, agus ar lonnú nó athlonnú gnólachtaí. An briseadh sin i nascacht an aeriompair, ba chailleadh sócmhainne straitéisí í don Aontas agus do na Ballstáit.

Sa Teachtaireacht ón gCoimisiún dar teideal Preparing for the withdrawal of the United Kingdom from the European Union on 30 March 2019: a Contingency Action Plan [Ullmhúchán do tharraingt siar na Ríochta Aontaithe as an Aontas Eorpach an 30 Márta 2019: Plean Gníomhaíochta Teagmhais] an 13 Samhain 2018, d’fhógair an Coimisiún go raibh rún aige bearta a mholadh chun a áirithiú go dtabharfar cead d’aeriompróirí ón Ríocht Aontaithe eitilt thar chríoch an Aontais Eorpaigh, stadanna teicniúla a dhéanamh (e.g. athbhreoslú gan bordáil/díbhordáil na bpaisinéirí), chomh maith le tuirlingt san Aontas Eorpach agus eitilt ar ais chun na Ríochta Aontaithe. Bheadh na bearta sin faoi réir an choinníll go gcuirfeadh an Ríocht Aontaithe bearta coibhéiseacha i bhfeidhm maidir le haeriompróirí ón Aontas Eorpach.

Is é is cuspóir don togra seo, mar sin, bearta sealadacha a leagan síos chun an taeriompar idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe a rialú tar éis di tarraingt siar as an Aontas (Airteagal 1). Tá sé d’aidhm ag na bearta sin nascacht bhunúsach a choinneáil ar feadh idirthréimhse ghearr (Airteagal 12).

Sa chéad áit (Airteagal 3), foráiltear leis an Rialachán atá beartaithe cearta tráchta den chéad saoirse, den dara saoirse, den tríú saoirse agus den cheathrú saoirse a thabhairt go haontaobhach d’aeriompróirí na Ríochta Aontaithe ionas gur féidir leo leanúint de bheith ag eitilt thar chríoch an Aontais agus stadanna teicniúla a dhéanamh i gcríoch an Aontais agus freastal ar aerbhealaí díreacha idir an dá chríoch. Ní dhéantar aon idirdhealú idir oibríochtaí paisinéirí agus oibríochtaí lastais, nó idir seirbhísí sceidealta agus seirbhísí neamhsceidealta. I gcomhréir le cuspóir an Rialacháin atá beartaithe, eadhon nascacht bhunúsach a áirithiú, an toilleadh a cheadófar don Ríocht Aontaithe a thairiscint, beidh sé reoite ar na leibhéil a bhí ann roimh Brexit arna sloinneadh i líon eitiltí ("minicíochtaí"). Níor foráladh maidir le haon cheann de na nósanna solúbthachta oibríochtúla (amhail socruithe margaíochta comhoibritheacha, léasú aerárthaí, athrú aerárthaigh nó co-terminalisation) d’aeriompróirí na Ríochta Aontaithe chun aersheirbhísí a sholáthar faoin Rialachán.

Maidir leis na cearta a thugtar d’aeriompróirí na Ríochta Aontaithe agus iad faoi réir phrionsabal na cómhalartachta, leagtar síos sa Rialachán atá beartaithe (Airteagal 4) sásra chun a áirithiú go mbeidh na cearta a theachtfaidh aeriompróirí an Aontais sa Ríocht Aontaithe coibhéiseach fós leis na cearta sin a thugtar d’aeriompróirí na Ríochta Aontaithe faoin Rialachán atá beartaithe. Murab amhlaidh an cás, tabharfar de chumhacht don Choimisiún na bearta is gá a ghlacadh chun é sin a chur ina cheart trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme, lena náirítear údaruithe oibríochta aeriompróirí na Ríochta Aontaithe a theorannú nó a tharraingt siar. Nuair a dhéanfaidh an Coimisiún measúnú ar leibhéal na coibhéise agus nuair a ghlacfaidh sé bearta ceartaitheacha, ní leis an gcomhfhreagras foirmiúil teoranta idir an dá dhlíchóras amháin a bhíonn na gníomhaíochtaí sin nasctha; is mar gheall ar na difríochtaí suntasacha idir an dá mhargadh a dhéantar sin agus chun cur chuige atá bunaithe ar shiméadracht ghlan a sheachaint - a d’fhéadfadh dul bunoscionn le leas an Aontais sa deireadh thiar thall.

Go díreach mar a fhéachann an tAontas le comhaontuithe maidir lena aersheirbhísí ar fad a dhéanamh, leagtar síos sásra solúbtha leis an Rialachán atá beartaithe, fiú má tá sé d’aidhm aige nascacht bhunúsach a áirithiú go sealadach, chun a áirithiú go bhfaighidh aeriompróirí an Aontais deiseanna cothroma comhionanna chun dul in iomaíocht le haeriompróirí na Ríochta Aontaithe a luaithe a scoirfidh an Ríocht Aontaithe de bheith faoi cheangal a thuilleadh cloí le dlí an Aontais. Chun go mbeidh cothrom iomaíochta ann, tá sé riachtanach, fiú tar éis don Ríocht Aontaithe tarraingt siar as an Aontas, go leanfaidh sí de bheith ag cur i bhfeidhm caighdeáin atá ard go leor i réimse an aeriompair maidir leis an méid seo: iomaíocht chóir, lena náirítear cairtéil, mí-úsáid cinsealachta agus cumaisc a rialú; toirmeasc ar fhóirdheontais rialtais nach bhfuil údar leo; oibrithe a chosaint; an comhshaol a chosaint; sábháilteacht agus slándáil. Ina theannta sin, ní mór a áirithiú nach ndéanfar idirdhealú i gcoinne iompróirí an Aontais sa Ríocht Aontaithe, bíodh sin ar bhonn de iure nó ar bhonn de facto. Dá bhrí sin, cuirfear de chúram ar an gCoimisiún (Airteagal 5) leis an Rialachán atá beartaithe faireachán a dhéanamh ar choinníollacha na hiomaíochta idir aeriompróirí an Aontais agus aeriompróirí na Ríochta Aontaithe agus tabharfar de chumhacht dó na bearta is gá a ghlacadh, trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme, chun a áirithiú go mbeidh na coinníollacha sin á gcomhlíonadh i rith an ama.

Bunófar na nósanna imeachta is gá ionas go mbeidh na Ballstáit in ann a fhíorú go bhfuair aeriompróirí, aerárthaí agus criúnna a bheidh ag eitilt isteach ina gcríoch faoin Rialachán seo ceadúnas ón Ríocht Aontaithe agus a dheimhniú i gcomhréir le caighdeáin sábháilteachta a aithnítear go hidirnáisiúnta, go gcomhlíonfar an reachtaíocht ábhartha náisiúnta uile agus reachtaíocht ábhartha uile an Aontais agus nach sárófar na cearta ceadaithe sin (Airteagail 6 go 9).

Déantar foráil shainráite maidir lena mheabhrú nach mór do na Ballstáit gan dul i mbun caibidlíochta leis an Ríocht Aontaithe ná comhaontuithe déthaobhacha aersheirbhísí a dhéanamh leis an Ríocht Aontaithe maidir le hábhair a thagann faoi raon feidhme an Rialacháin seo agus nach mór dóibh gan aon chearta seachas iad sin a thugtar leis an Rialachán seo a thabhairt ar shlí eile d’aeriompróirí na Ríochta Aontaithe maidir le haeriompar. (Airteagal 3). Dá ainneoin sin, beidh na húdaráis inniúla sa dá chríoch in ann comhoibriú le chéile, ar ndóigh, de réir mar is gá ar mhaithe le cur chun feidhme éifeachtach an Rialacháin (Airteagal 10), sa dóigh go gcuirfear isteach ar bhainistiú na naersheirbhísí a laghad is féidir agus go leanfar de bheith ag soláthar na naersheirbhísí sin faoi choimirce na Ríochta Aontaithe tar éis di tarraingt siar as an Aontas.

D'iarr an Chomhairle Eorpach arís (Airteagal 50) an 13 Nollaig 2018 go gcuirfí dlús leis an obair ar ullmhacht ar gach leibhéal d'iarmhairtí tharraingt siar na Ríochta Aontaithe agus go gcuirfí san áireamh na torthaí uile is féidir a bheith ar an tarraingt siar sin. Tá an gníomh seo ina chuid de phacáiste beart atá an Coimisiún a ghlacadh mar fhreagra ar an iarraidh sin.