Teachtaireacht ón gCoimisiún

Measúnú níos fearr a dhéanamh ar thionchar dáileach bheartais na mBallstát

Tá ceapadh beartas atá fianaise-bhunaithe ríthábhachtach chun beartais rathúla agus inchreidteacht gníomhaíochtaí beartais a áirithiú. Go háirithe, le measúnuithe tionchair, is féidir roghanna eolasacha beartais a dhéanamh agus bíonn measúnuithe ar thionchar dáileach ina gcuidiú le tuiscint a fháil ar an gcaoi ar dócha go ndéanfaidh siad difear do chodanna éagsúla den daonra. Tá sé sin ábhartha go háirithe ós rud é go bhféachann an tAontas Eorpach agus a Bhallstáit le haistriú digiteach agus le haistriú glas a dhéanamh atá cóir ar bhonn sóisialta, agus go bhfuil dúshláin rompu a bhaineann leis an méadú atá ag teacht ar an gcostas maireachtála de dheasca chogadh ionsaithe na Rúise san Úcráin.

Bunchloch a rathúnais is ea geilleagar sóisialta margaidh uathúil na hEorpa. Ina treoirlínte polaitiúla, leag an tUachtarán von der Leyen béim ar a thábhachtaí atá sé nach bhfágfaí aon duine ar lár san aistriú digiteach agus san aistriú glas. Chuir sí i dtábhacht freisin rannchuidiú Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta a d’fhógair Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún in 2017, ina leagtar amach 20 prionsabal le haghaidh Eoraip shóisialta láidir atá cóir agus ionchuimsitheach agus ina n‑áirithítear comhionannas deiseanna.

Ag an gCruinniú Mullaigh Sóisialta in Porto i mí na Bealtaine 2021, ba dhíol sásaimh do cheannairí an Aontais an sprioc maidir le 15 mhilliún duine ar a laghad a thabhairt slán as an mbochtaineacht agus as an eisiamh sóisialta faoi 2030, mar a chuir an Coimisiún i láthair i bPlean Gníomhaíochta Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta, i gcomhréir le Clár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe don Fhorbairt Inbhuanaithe . Bliain amháin tar éis an Chruinnithe Mullaigh Shóisialta, tá gealltanas tugtha ag Ballstáit an Aontais spriocanna náisiúnta a bhaint amach chun an sprioc sin a bhaint amach le chéile. I gcomhthráth leis sin, faoi chuimsiú an Phlean Gníomhaíochta, is é is aidhm do thionscnaimh nua ar leibhéal an Aontais rannchuidiú le neamhionannais ioncaim a laghdú, lena n‑áirítear an treoir maidir le pá íosta agus an togra le haghaidh moladh ón gComhairle maidir le scéimeanna ioncaim íosta.

Tá leibhéal na bochtaineachta agus an neamhionannais ioncaim sách íseal san Aontas de réir caighdeáin idirnáisiúnta, agus tá laghdú tagtha ar an mbochtaineacht agus ar an eisiamh sóisialta le deich mbliana anuas, cé gur tháinig méadú ar an neamhionannas ioncaim le haghaidh daoine ar ioncam níos ísle tar éis an chúlaithe eacnamaíochta idir 2008-2012. Leis an ngníomhaíocht a rinne an tAontas agus na rialtais náisiúnta (lena n‑áirítear scéimeanna tacaíochta fostaíochta agus cobhsaitheoirí uathoibríocha), maolaíodh buille socheacnamaíoch ghéarchéim COVID-19 agus níor tháinig méadú breise ar an neamhionannas. Mar sin féin, bhí tionchar diúltach díréireach ag an bpaindéim ar mhná agus ar roinnt grúpaí amhail daoine óga, oibrithe ar bheagán oiliúna agus daoine faoi mhíchumas.

Cé go bhfuil an Eoraip ag teacht chuici féin ó phaindéim COVID-19, d’fhéadfadh sé go ndéanfaí difear don chomhtháthú sóisialta mar gheall ar fhorbairtí reatha. Mar gheall ar ionradh gan údar agus gan chúis na Rúise ar an Úcráin, tá leibhéal ard neamhchinnteachta eacnamaíche ann, go háirithe maidir leis an soláthar fuinnimh agus praghsanna bia. Agus ráta ard boilscithe ann, tá an baol ann go ndéanfar staid na dteaghlach ar ioncam íseal agus na ngrúpaí eile faoi mhíbhuntáiste a ghéarú, agus d’fhéadfadh sé go mbeadh tionchar ag an neamhchinnteacht sa slabhra soláthair ar fhostaíocht in earnálacha áirithe.

Tá an tAontas agus a Bhallstáit ag obair chun tionchar eacnamaíoch an chogaidh a mhaolú. Ionas go n‑éireoidh an Eoraip as breoslaí iontaise na Rúise a úsáid, tá roinnt roghanna curtha chun cinn i bPlean REPowerEU an Choimisiúin: fuinneamh a choigilt, soláthairtí fuinnimh a éagsúlú, agus dlús a chur le leathadh amach an fhuinnimh in-athnuaite lena chur in ionad breoslaí iontaise i dtithe, i dtionscal agus i nginiúint cumhachta. Is é is aidhm do phlean an Choimisiúin dar teideal ‘Gás a choigilt le haghaidh geimhreadh sábháilte’ dlús a chur le céimniú amach bhreoslaí iontaise na Rúise agus éileamh gáis an Aontais a laghdú agus aird ar leith á tabhairt ar thomhaltóirí leochaileacha an tráth céanna. Ina theannta sin, tá sé d’aidhm ag na tograí ón gCoimisiún le haghaidh idirghabháil éigeandála i margaí fuinnimh na hEorpa dul i ngleic leis na harduithe as cuimse a tháinig ar phraghsanna le déanaí agus an brú atá á chur ar theaghlaigh agus ar ghnólachtaí ar fud an Aontais mar gheall ar na harduithe sin a laghdú. Chun cur i gcoinne praghsanna bia agus fuinnimh a bhfuil méadú ag teacht orthu go tapa, ghlac na Ballstáit bearta arb é is aidhm dóibh tionchar an bhoilscithe ar theaghlaigh a mhaolú, go háirithe na teaghlaigh is leochailí.

Meastar freisin go mbeidh tionchar ag an athrú aeráide agus ag an digitiú ar dháileadh ioncaim agus ar neamhionannais. Leis an aistriú glas, d’fhéadfaí suas le 1 mhilliún post breise a chruthú faoi 2030 agus 2 mhilliún post breise a chruthú faoi 2050 mar aon leis an gcáilíocht poist a fheabhsú, ach d’fhéadfadh iarmhairtí éagsúla a bheith aige ar mhargadh an tsaothair ag brath ar an earnáil, an réigiún, leibhéal an uirbithe (uirbeach/tuaithe), na scileanna riachtanacha nó na cineálacha post. Is é atá i gceist leis an gComhaontú Glas don Eoraip agus leis an bpacáiste ‘Oiriúnach do 55’ freagairt mheántéarmach an Aontais ar aghaidh a thabhairt ar an athrú aeráide agus déantar an ghné shóisialta a chomhtháthú ina cheapadh beartas ón tús leo. Chun spriocanna fuinnimh agus aeráide an Aontais le haghaidh 2030 a bhaint amach, dhréachtaigh na Ballstáit pleananna comhtháite náisiúnta fuinnimh agus aeráide atá le tabhairt cothrom le dáta go tráthrialta. Tá siad tiomanta freisin do bheartas cuimsitheach a ghlacadh le haghaidh aistriú cóir i dtreo na haeráidneodrachta. Sa Mholadh ón gComhairle maidir le haistriú cóir i dtreo na haeráidneodrachta a áirithiú, leagtar amach treoir nithiúil do na Ballstáit maidir le conas aghaidh a thabhairt ar na gnéithe ábhartha fostaíochta agus sóisialta a bhaineann leis an aistriú, lena n‑áirítear trí anailís a dhéanamh ar thionchar dáileach na mbeart beartais, agus úsáid iomlán á baint as deiseanna cistiúcháin an tráth céanna. Ina theannta sin, chuir an Coimisiún a fhís maidir le claochlú digiteach na hEorpa faoi 2030 i láthair agus mhol sé Compás Digiteach do Dheacáid Dhigiteach an Aontais. I measc na nithe a thagann chun cinn go minic ann tá bunscileanna digiteacha do chách agus an deis don lucht saothair scileanna speisialaithe sa teicneolaíocht faisnéise agus cumarsáide a shealbhú, mar aon leis an tábhacht a bhaineann leis an athsciliú agus leis an uas-sciliú ionas nach gcuirfear leis an mbearna dhigiteach idir oibrithe ar bheagán oiliúna agus oibrithe ardoilte.

Le suirbhéanna a rinneadh le déanaí, léirítear gurb é an t‑ábhar imní is mó atá ag muintir na hEorpa na neamhionannais shóisialta (agus fostaíocht, saincheisteanna comhshaoil agus an t‑athrú aeráide ina dhiaidh sin) agus go mbaineann an méadú is mó i dtéarmaí imní ar leibhéal an Aontais le hardú praghsanna/boilsciú agus leis an gcostas maireachtála. Fiú roimh an bpaindéim, theastaigh ó 80 % de shaoránaigh an Aontais go ndéanfadh a rialtais náisiúnta bearta breise chun neamhionannais ioncaim a laghdú . D’fhéadfadh éifeachtaí díobhálacha a bheith ag neamhionannas ard ioncaim ar an bhfás eacnamaíoch agus d’fhéadfaí an comhtháthú sóisialta a chur i mbaol mar gheall air, rud a chuireann samhail an gheilleagair shóisialta margaidh i mbaol agus, dá bhrí sin, a dhéanann dochar do luachanna na hEorpa. Is ábhar imní atá ag dul i méid iad an neamhionannas ioncaim agus an easpa cothroime sóisialta ní hamháin do dhaoine atá i mbaol bochtaineachta nó eisiaimh shóisialta, ach d’fhormhór na ndaoine ar mheánioncam freisin.

Chun a áirithiú nach gcuirfidh na treochtaí fadtéarmacha agus na suaití gearrthéarmacha a ndéantar tuairisc orthu thuas leis an neamhionannas atá ann cheana, tá sé ríthábhachtach feabhas a chur ar cháilíocht an cheaptha beartas trí mheasúnú níos fearr a dhéanamh ar thionchar dáileach na mbeartas agus na n‑athchóirithe atá ann cheana agus na mbeartas agus na n‑athchóirithe nua. Agus iad á gceapadh, tá sé ríthábhachtach tuiscint a fháil ar an tionchar a bheidh acu ar ghrúpaí socheacnamaíocha éagsúla agus ar limistéir gheografacha éagsúla. Tá gá leis sin chun beartais a spriocdhíriú ar bhealach níos fearr agus na héifeachtaí díobhálacha a d’fhéadfadh a bheith acu a mhaolú, chun spriocanna laghdaithe bochtaineachta 2030 a bhaint amach agus aistrithe atá inbhuanaithe, ionchuimsitheach agus cóir a áirithiú.

Tugtar treoir sa Teachtaireacht seo do na Ballstáit maidir leis an gcaoi is fearr chun measúnuithe ar thionchar dáileach a dhéanamh ar ioncam grúpaí socheacnamaíocha éagsúla agus iad a chur san áireamh ina bpróisis ceaptha beartas. Leagtar amach inti próiseas chun modheolaíochtaí atá ann cheana a fhorbairt a thuilleadh in éineacht leis na Ballstáit, agus cuirtear i láthair inti an tacaíocht is féidir leis an gCoimisiún a chur ar fáil do na Ballstáit.

Coincheap na measúnuithe ar thionchar dáileach

Is próiseas é an measúnú tionchair ina mbailítear fianaise chun tacú le ceapadh beartas. Is é atá i gceist le measúnuithe ar thionchar dáileach anailís, atá cainníochtúil de ghnáth, chun measúnú a dhéanamh ar éifeachtaí dáileacha beartas (athchóirithe, infheistíochtaí, etc.) ar ioncam grúpaí éagsúla ar fud an daonra. Cuirtear faisnéis úsáideach ar fáil i measúnuithe ar thionchar dáileach agus bíonn siad ina gcuidiú leis an lucht ceaptha beartas rogha a dhéanamh idir roghanna éagsúla athchóirithe. Is féidir measúnuithe ar thionchar dáileach a bheith ina gcuidiú freisin chun an gá atá le bearta tionlacain a cheapadh chun grúpaí leochaileacha a chosaint ar na tionchair dhiúltacha a d’fhéadfadh a bheith ag beartais áirithe a shainaithint agus chun faisnéis luachmhar a chur ar fáil chun na bearta sin a chalabrú.

Is féidir teicnící an mheasúnaithe ar thionchar dáileach a úsáid chun meastacháin chainníochtúla a fháil ar thionchar cánacha agus cosanta sóisialta agus athchóirithe ar chuimsiú sóisialta, agus chun léiriú a thabhairt freisin ar thionchar an athchóirithe ar sheirbhísí comhchineáil a chuirtear ar fáil go poiblí. Le linn phaindéim COVID-19, cuireadh i dtábhacht an tábhacht a bhaineann le rochtain chomhionann ar sheirbhísí comhchineáil amhail cúram sláinte agus oideachas. Trí fhaireachán a dhéanamh ar éifeachtaí athdháileacha sochar comhchineáil, rannchuideofaí le leas a bhaint as a n‑acmhainneacht chun an bhochtaineacht a mhaolú agus a laghdú agus d’fhéadfadh sé a bheith ina chuidiú le measúnuithe ar thionchar dáileach a dhéanamh níos cuimsithí.

Le measúnuithe ar thionchar dáileach, is féidir cainníochtú a dhéanamh ar an tionchar a bheidh ag beartais agus athchóirithe ar ioncam grúpaí éagsúla sula gcuirfear chun feidhme iad. Is féidir iad a bheith ina gcuidiú freisin le costas na n‑athchóirithe a shuí go mion (lena n‑áirítear trí roghanna éagsúla a mheas) agus le bearta ceartaitheacha a cheapadh. Na measúnuithe a dhéantar tar éis tús a chur le bearta a chur chun feidhme, bíonn siad ina rannchuidiú le meastóireacht a dhéanamh ar na bearta nuair atá sonraí ar fáil, lena léirítear cé acu is gá nó nach gá bearta breise a dhéanamh nó athchóirithe a cheartú. Is minic a dhéantar measúnuithe ar thionchar dáileach mar chuid d’ullmhúcháin bhuiséadacha, ach tá sé chomh tábhachtach céanna iad a dhéanamh chun athchóirithe a cheapadh a bhféadfadh sé nach mbeadh tionchar (díreach) acu ar bhuiséid phoiblí, ach a bhféadfadh tionchar níos mó a bheith acu ar ghrúpaí socheacnamaíocha áirithe. Ba cheart, i gcás inarb iomchuí, measúnuithe ar thionchar dáileach a chomhtháthú in anailísí níos leithne lena gcumhdaítear tionchar eacnamaíoch, tionchar sóisialta agus tionchar comhshaoil tionscnamh nua beartais.

Le measúnuithe ar thionchar dáileach, is féidir feabhas mór a chur ar cháilíocht an chaiteachais phoiblí agus na mbeartas fioscach freisin. Tá brú mór ar an airgeadas poiblí de bharr phaindéim COVID-19 agus meastar go dtiocfaidh méadú ar chostais iasachtaíochta rialtais mar gheall ar normalú an bheartais airgeadaíochta de réir a chéile. Is féidir ath-leithdháiltí dea-chalabraithe caiteachais nó athruithe ar ioncam a bheith ina gcuidiú lena áirithiú go gcoinneofar easnaimh sna buiséid phoiblí faoi smacht, ach ní féidir é sin a bheith inbhuanaithe ach amháin má dhéantar na hiarmhairtí dáileacháin a shainaithint agus a mheas go maith. Moltar cheana féin i Rialachán (AE) Uimh. 473/2013 go ndéanfaí tionchar dáileach measta na mbeart a chur i láthair i ndréachtphleananna buiséadacha a chuireann Ballstáit an limistéir euro faoi bhráid an Choimisiúin, ach is annamh a chuirtear ar fáil é agus d’fhéadfaí feabhas a chur ar an gcleachtas a thuilleadh. I gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh, moltar i dTreoirlínte Fostaíochta 2022 go n‑úsáidfí measúnuithe ar thionchar dáileach chun feabhas a chur ar éifeachtacht na gcóras cosanta sóisialta .