Athbhreithniú ar phlean gníomhaíochta an Aontais i gcoinne na gáinneála ar fhiadhúlra

An cúlra a thabhairt

Tréimhse ríthábhachtach a bheidh i mí na Nollag 2022 maidir leis an mbithéagsúlacht dhomhanda a chaomhnú. Tiocfaidh sínitheoirí an Choinbhinsiúin maidir leis an mBithéagsúlacht (CBD) le chéile i Montréal le haghaidh chur i gcrích 15ú comhdháil na bPáirtithe sa CBD. Ag an gcruinniú sin, féachfaidh na sínitheoirí leis na hiarrachtaí a dhéantar ar fud an domhain chun gníomhaíocht i leith stopadh agus aisiompú scrios leantach na bithéagsúlachta a shainaithint agus tiomantas a thabhairt don ghníomhaíocht sin. 1 mhí amháin roimhe sin, tiocfaidh na páirtithe sa Choinbhinsiún maidir le Trádáil Idirnáisiúnta i Speicis Fauna agus Flora Fiáine i mBaol (CITES) le chéile i bPanama chun athbhreithniú a dhéanamh ar bhearta lena n‑áiritheofar nach ndéanfar bagairt ar mharthanas na speiceas mar gheall ar thrádáil idirnáisiúnta in ainmhithe agus i bplandaí fiáine. Cuid ríthábhachtach de na hiarrachtaí chun stop a chur le caillteanas bithéagsúlachta is ea an comhrac i gcoinne na gáinneála ar fhiadhúlra. Mar a chuir an tArdán Idir‑rialtasach maidir le Beartas Eolaíochta um Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais i dtábhacht, tá úsáid inbhuanaithe an fhiadhúlra fíor‑riachtanach chun freastal a dhéanamh ar riachtanais na nglún atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo. Is féidir cuidiú chun stop a chur le teacht chun cinn aon phaindéim nua tríd an bhfiadhúlra a úsáid ar bhonn inbhuanaithe, trí shlite beatha marthanacha a chur ar fáil do dhaoine áitiúla agus dúchasacha, agus trí rannchuidiú le hathbhunú agus cothabháil na bithéagsúlachta. Os a choinne sin, is bagairt ar an úsáid inbhuanaithe sin iad trádáil neamhdhleathach i speicis fhiáine nó trádáil nach rialaítear go héifeachtach. Maidir le creat iar‑2020 um an mbithéagsúlacht, atá le glacadh ag 15ú comhdháil na bpáirtithe leis an gCoinbhinsiún i mí na Nollag, tá coinne leis go socrófar ann aidhmeanna agus spriocanna coincréiteacha chun a áirithiú go ndéanfar saothrú, úsáid agus trádáil speiceas fiáin, speiceas talún agus speiceas fionnuisce agus mara ar bhonn dleathach agus inbhuanaithe. Beartaítear go rannchuideofar leis an bplean gníomhaíochta nuashonraithe sin an gealltanas siúd a thug an tAontas Eorpach agus a chuid Ballstát a chur chun feidhme go hiomlán.

Tá an trádáil neamhdhleathach san fhiadhúlra tromchúiseach agus forleathan i gcónaí. De réir Thuarascáil 2020 ar Choireacht i gcoinne an Fhiadhúlra ar fud an Domhain, arna tabhairt ag Oifig na Náisiún Aontaithe i leith Drugaí agus Coireachta, níl aon tír ar domhan nach n‑imrítear tionchar uirthi de bharr na gáinneála i gcoinne an fhiadhúlra agus tá éagsúlacht fhorleathan speiceas i gceist, idir eascanna, pangailiní agus rósadhmad. Ó thosaigh paindéim COVID‑19, thit méid na n‑urghabhálacha fiadhúlra gáinneáilte a rinne na húdaráis ar fud an domhain, ach ní ann d’aon fhianaise go bhfuil an gháinneáil féin á srianadh.

Spreagann trádáil neamhdhleathach speiceas cailliúint na bithéagsúlachta ar fud an domhain. D’fhéadfaí daonraí na speiceas fiáin a lagú go mór de bharr a bheith á saothrú go neamhdhleathach, agus i roinnt cásanna d’fhéadfaí iad a dhíothú. D’fhéadfaí tionchar a imirt freisin ar speicis nach bhfuil ina spriocanna díreacha ag an lucht gáinneála, de bhíthin foghabhála nó ídiú gnáthóige mar shampla. D’fhéadfadh éifeacht chascáideach teacht freisin as speicis bhuntaca a thógáil go neamhdhleathach as éiceachórais, rud a dhéanann difear do sheirbhísí éiceachórais, a scriosann linnte carbóin fíor‑riachtanacha agus a chuireann isteach ar shláinte agus cothromaíocht talaimh agus uisce. Thairis sin, mar gheall ar speicis coimhthíocha gháinneáilte a scaoileadh isteach san fhiántas sna tíortha cinn scríbe, d’fhéadfaí cur isteach ar ghnáthóga áitiúla, rud a d’fhéadfadh tionchair mhillteacha a imirt ar speicis dhúchasacha.

Bíonn tionchair shocheacnamaíocha an‑scriosach ag an ngáinneáil ar fhiadhúlra freisin. Mar gheall ar thrádáil neamhdhleathach fhorleathan in ainmhithe fiáine d’fhéadfadh baol méadaithe a bheith ann go dtarchuirfí galair zónóiseacha (i.e. galair ar de thionscnamh ainmhithe iad agus a ionfhabhtaíonn daoine) a bhféadfadh impleachtaí millteacha a bheith acu ó thaobh na sláinte poiblí de. Is minic a choinnítear foirmeacha dleathacha agus inbhuanaithe ioncaim ó phobail áitiúla mar gheall ar scriosadh éiceachóras, rud a d’fhéadfadh tarlú de thoradh na póitseála agus na gáinneála. Áirítear ar na foirmeacha dleathacha agus inbhuanaithe sin turasóireacht atá bunaithe ar an dúlra, bainistíocht mhaith ar dhul sa tóir ar ainmhithe mar thrófaithe, agus trádáil inbhuanaithe san fhiadhúlra. Féadann trádáil san fhiadhúlra, má dhéantar bainistíocht mhaith uirthi, a bheith chun tairbhe caomhnú speiceas ar bhonn gníomhach, trí dhreasachtaí a chruthú do phobail áitiúla i ndáil le hacmhainní fiadhúlra ina dtimpeallacht féin a chosaint agus dálaí maireachtála leordhóthanacha agus inbhuanaithe a bhaint amach i gcomhthráth. Tá gáinneáil ar fhiadhúlra thar a bheith brabúsach ó thaobh geilleagair de , áfach.Is bagairt thromchúiseach ar shláinte an phobail é tarraingteacht na gáinneála ar an bhfiadhúlra – ós rud é go mbaineann baol íseal/ luaíocht ard do chineál na coire. Laghdaítear an smacht reachta agus na hinstitiúidí dlisteanacha mar gheall uirthi. Is chun tairbhe an éillithe an gháinneáil ar an bhfiadhúlra agus cuireann sé leis an éilliú chomh maith, agus is rud é lena dtacaítear go comhuaineach le gníomhaíochtaí breise coiriúla. Tá fianaise shoiléir ann go bhfuil nasc idir gáinneáil ar an bhfiadhúlra, coireacht eagraithe (lena n‑áirítear gáinneáil ar airm) agus an sceimhlitheoireacht.

Príomhról le bheith ag an Aontas Eorpach

Feidhmíonn an tAontas mar mhol le haghaidh gáinneáil ar an bhfiadhúlra a dhéantar ar fud an domhain, agus tá príomhról aige sa chomhrac ina coinne. De réir na tuairisceoireachta ba é EUR 4.7 milliún luach íosta na trádála neamhdhleathaí san fhiadhúlra san Aontas in 2019 ach is dealraitheach go raibh sé i bhfad níos airde.

Ar bhonn domhanda, dá bhrí sin, tá an tAontas chun tosaigh maidir leis an gcomhrac i gcoinne na gáinneála ar an bhfiadhúlra a stiúradh. Mar gheall ar rialacháin an Aontais i dtaca leis an trádáil san fhiadhúlra is féidir leis níos mó a dhéanamh chun speicis atá i mbaol a chosaint ar shaothrú neamh‑inbhuanaithe ná mar atá i gceist leis an gCoinbhinsiún maidir le Trádáil Idirnáisiúnta i Speicis Flora agus Fauna Fiáine i mBaol (CITES). Mar shampla, leis na rialacha de chuid an Aontais atá ann faoi láthair maidir le dul sa tóir ar ainmhithe mar thrófaithe, leathnaítear na hoibleagáidí i ndáil le ceadanna i leith speiceas – agus méadaítear an grinnscrúdú a dhéantar ar speicis – rud a fhágann go gcumhdaítear speicis le rialacha an Aontais nach bhfuil ar an liostú is déine de chuid CITES.

Is féidir leis an Aontas cur leis an taithí fhada atá aige ar gháinneáil ar fhiadhúlra a chomhrac

Cuireann an plean gníomhaíochta nua le plean gníomhaíochta an Aontais i gcoinne na gáinneála ar fhiadhúlra (2016-2020) a bhí ann roimhe. Ba é toradh na meastóireachta ar phlean gníomhaíochta 2016 go bhfuil gáinneáil ar fhiadhúlra tagtha chun cinn ar an gclár oibre ó 2016 i leith mar shaincheist tosaíochta i measc raon leathan lucht ceaptha beartas, gníomhaireachtaí forfheidhmithe dlí agus páirtithe leasmhara, san Aontas agus ar fud an domhain. Tá an tAontas agus a chuid Ballstát tar éis na beartais forfheidhmithe a uas‑scálú, mar shampla trí imscrúduithe feabhsaithe trasteorann a dhéanamh a bhfuil Europol, Eurojust agus gníomhaireachtaí forfheidhmithe dlí rannpháirteach iontu ar bhonn gníomhach. Is é an toradh air sin go ndéantar breis urghabhálacha agus ionchúiseamh lena n‑áirítear trí ghníomhaíochtaí anArdáin Eorpaigh Ildisciplínigh i gCoinne Bagairtí Coiriúla (EMPACT). Ina theannta sin mhéadaigh an Coimisiún Eorpach an tacaíocht a thugann sé do na húdaráis náisiúnta ábhartha agus do na líonraí Eorpacha de chleachtóirí forfheidhmithe maidir le dul i ngleic leis an gcoireacht chomhshaoil agus mhéadaigh sé an comhar idir é féin, na húdaráis sin agus na líonraí sin. Tá togra glactha ag an gCoimisiún freisin le haghaidh treoir nua ón Aontas maidir le cniogbheartaíocht i gcoinne na coireachta comhshaoil.

Bhí gníomhaíochtaí i gcoinne na gáinneála ar fhiadhúlra i bhfóraim iltaobhacha á stiúradh ag an Aontas freisin, go háirithe faoi CITES. Chun go mbeidh toradh ar ghealltanas an Aontais gníomhaíocht bhreise a dhéanamh i gcoinne póitseáil eilifintí agus gáinneáil ar eibhear ar fud an domhain, rinne an tAontas a rialacha a nuashonrú a bhaineann le deireadh a chur leis an gcuid is mó de na foirmeacha de thrádáil in eabhar san Aontas.

Cuireadh líonraí taidhleoireachta an Aontais agus a chuid Ballstát in úsáid freisin agus tá siad rannpháirteach, ar bhonn gníomhach, in idirphlé déthaobhach agus réigiúnach. Agus ar ndóigh, ó 2016 i leith tá cistiú substaintiúil curtha ar fáil ag an Aontas le haghaidh fothú acmhainneachta agus gníomhaíocht idirnáisiúnta i gcoinne gáinneáil ar fhiadhúlra lena n‑áirítear cistiú le haghaidh: (i) oibriú ar son pobail áitiúla thíortha tionscnaimh na gáinneála ar fhiadhúlra chun go mbeidh siad rannpháirteach; (ii) slite beatha malartacha agus foinsí ioncaim malartacha a chur ar fáil do na pobail áitiúla sin.

Dúshláin leantacha agus deiseanna nua

D’ainneoin na n‑iarrachtaí sin, tá strus tromchúiseach á chur i gcónaí ar an bhfiadhúlra, agus ar shlite beatha agus sláinte daoine chomh maith, de bharr gáinneáil ar fhiadhúlra, athrú aeráide agus díghrádú comhshaoil le chéile. Tharla athruithe le himeacht ama ar na bealaí trádála agus ar chineál na speiceas a bhíonn á dtrádáil. Thairis sin, de bharr méadú in úsáid na n‑ardán ar líne le haghaidh trádáil neamhdhleathach san fhiadhúlraagus de bharr úsáid ghaolmhar seirbhísí beartán beagcruthaíodh dúshláin nua i ndáil leis an gcineál sin coireachta a bhrath agus a imscrúdú, rud is cúis le réitigh nua agus acmhainní méadaithe a bheith de dhíth anois. Cé gur méadaíodh méid na ngabhálacha fiadhúlra gáinneáilte san Aontas ó 2016 i leith, ní hionann sin agus méadú comhréireach in ionchúisimh agus ciontuithe. Is saincheist mhór i gcónaí an easpa foirne speisialaithe, acmhainní agus oiliúna i gcuid mhaith de na Ballstáit agus tíortha nach Ballstáit den Aontas iad. Tá feabhsú an chomhair indéanta freisin: (i) laistigh de Bhallstáit an Aontais; (ii) i measc Bhallstáit an Aontais; (iii) idir an tAontas agus tíortha nach Ballstáit den Aontas iad; agus (iv) in éineacht le páirtithe leasmhara agus an tsochaí shibhialta.

An bealach ar aghaidh

Is é is aidhm don phlean gníomhaíochta athbhreithnithe seo gníomhaíocht an Aontais i gcoinne gáinneáil fiadhúlra a threorú sa tréimhse go dtí 2027. Agus plean gníomhaíochta 2016 á leathnú leis, is é is aidhm don phlean athbhreithnithe freagairt do na dúshláin atá ann faoi láthair ar bhealach cuimsitheach. Cé go bhfuiltear ag díriú ar gháinneáil ar fhiadhúlra sa phlean gníomhaíochta, déantar naisc riachtanacha ann le Rialacháin an Aontais maidir le Trádáil san Fhiadhúlra agus le beartais ghaolmhara eile.