1.Réamhrá

Is eilimint thábhachtach den bhainistiú comhtháite teorainneacha san Eoraip é an comhar gníomhach le tríú tíortha. Ós rud é gur aisghairmeadh an Rialachán maidir leis an nGarda Teorann agus Cósta Eorpach ó 2016, cumhachtaíodh an Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (an ‘Ghníomhaireacht’), dá ngairtear Frontex go coitianta, foirne ag a bhfuil cumhachtaí feidhmiúcháin a imscaradh i dtríú tíortha comharsanacha leis an Aontas Eorpach, faoi réir thabhairt i gcrích comhaontaithe stádais – comhaontú idirnáisiúnta idir an tAontas Eorpach agus an tríú tír arna idirbheartú, arna shíniú agus arna thabhairt i gcrích faoi Airteagal 218 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh. In 2016, ghlac an Coimisiún samhail‑chomhaontú stádais bunaithe ar Rialachán (AE) 2016/1624, a bhí ina bhunús do na hidirbheartaíochtaí leis an Albáin, leis an mBoisnia agus an Heirseagaivéin, leis an Macadóin Thuaidh, le Montainéagró agus leis an tSeirbia. I láthair na huaire, tá na comhaontuithe stádais leis an tSeirbia, leis an Albáin agus le Montainéagró tugtha i gcrích agus tá oibríochtaí comhpháirteacha seolta go rathúil sna trí thír uile. Síníodh comhaontuithe stádais leis an Macadóin Thuaidh agus leis an mBoisnia agus an Heirseagaivéin ach níl siad tugtha i gcrích go fóill.

In 2019, leathnaíodh údarás Frontex sa bhreis le Rialachán (AE) 2019/1896 maidir leis an nGarda Teorann agus Cósta Eorpach (an ‘Rialachán’). Leathnaigh an Rialachán cúraimí na Gníomhaireachta chomh maith le líon na bpáirtithe leasmhara féideartha le haghaidh comhaontuithe stádais. Go háirithe, féadfaidh an Ghníomhaireacht baill foirne ag a bhfuil cumhachtaí feidhmiúcháin a imscaradh anois in aon tríú tír fad agus go gcuireann an t‑imscaradh le cur chun feidhme éifeachtach Bhainistiú Comhtháite Teorainneacha san Eoraip, i bhfocail eile, níl imscaradh teoranta a thuilleadh do thríú tíortha atá i gcomharsanacht an Aontais Eorpaigh. Mar ab amhlaidh roimhe seo, ní mór comhaontú stádais a thabhairt i gcrích i gcás ina samhlaítear go n‑imscarfaí baill foirne ag a bhfuil cumhachtaí feidhmiúcháin i dtríú tír.

Leagtar amach leis an Teachtaireacht reatha an samhail‑chomhaontú stádais dá bhforáiltear in Airteagal 76(1) de Rialachán (AE) 2019/1896. Is nuashonrú é ar an tsamhail a glacadh in 2016, a leabaíonn na nithe nua arna dtabhairt isteach ag Rialachán (AE) 2019/1896, go háirithe daingniú chosaint na gceart bunúsach agus na sonraí pearsanta, fad is a tharraingítear ar an taithí a fhaightear le hidirbheartaíocht na gcomhaontuithe stádais atá tugtha i gcrích cheana féin.

2.Comhar le tríú tíortha faoi chuimsiú an Rialacháin maidir leis an nGarda Teorann agus Cósta Eorpach

Sna conclúidí a rinne sé an 28 Meitheamh 2018, d’iarr an Chomhairle Eorpach ról tacaíochta na Gníomhaireachta maidir le rialú éifeachtach theorainneacha seachtracha an Aontais a áirithiú, i gcomhar le tríú tíortha san áireamh, go ndéanfaí neartú breise air trí bhíthin acmhainní méadaithe agus údarás feabhsaithe.

Is príomhthoisc, chun cuspóirí bhainistiú comhtháite teorainneacha san Eoraip a bhaint amach, é an comhar buan a leagtar amach go maith le tríú tíortha. Liostaítear sa Rialachán ‘comhar le tríú tíortha sna limistéir arna gcumhdach leis an Rialachán seo, ag díriú go háirithe ar thíortha comharsanachta tríú tír agus ar na tríú tíortha sin a sainaithníodh trí anailís riosca mar thíortha tionscnaimh nó idirthurais i dtaca le hinimirce neamhdhlíthiúil’ mar chuid de bhainistiú comhtháite teorainneacha san Eoraip. Ba cheart do chomhar den sórt sin fónamh chun an bainistiú comhtháite teorainneacha san Eoraip agus na caighdeáin um fhilleadh a chur chun cinn, faisnéis agus anailís riosca a mhalartú, agus, cur chun feidhme an fhillte a éascú d’fhonn cur lena éifeachtúlacht agus tacú le tríú tíortha i réimse an bhainistithe teorainneacha agus imirce, lena n‑áirítear tríd an mbuanchór a imscaradh nuair is gá an tacaíocht sin chun teorainneacha seachtracha a chosaint agus bainistiú éifeachtach a dhéanamh ar bheartas imirce an Aontais.

Iarrtar ar an nGníomhaireacht dul i gcomhar le tríú tíortha maidir le cúrsaí a chlúdaítear sa Rialachán, chun cúnamh a thabhairt do thríú tíortha i gcomhthéacs an chomhair theicniúil agus oibríochtúil eatarthu i ndáil le cúrsaí áirithe, chun cúnamh a thabhairt do thríú tíortha chun údaráis bhainistithe teorainneacha a oiliúint, agus chun cúnamh a thabhairt do thríú tíortha tacú le hoibríochtaí cuardaigh agus tarrthála do dhaoine atá i nguais ar muir. Ceadaíonn an Rialachán imscaradh ball de bhuanchór na Gníomhaireachta in oibríochtaí comhpháirteacha, mear‑idirghabhálacha teorann, idirghabhálacha um fhilleadh nó aon ghníomhaíocht ábhartha eile i dtríú tíortha (le húdarú ón tríú tír lena mbaineann). Ceadaíonn an Rialachán don Ghníomhaireacht go sonrach comhoibriú le húdaráis an bhainistithe teorainneacha sna tríú tíortha “a mhéid atá ag teastáil chun a chuid cúraimí a chomhlíonadh.”

Ceanglaítear ar an nGníomhaireacht Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún a chur ar an eolas maidir le haon ghníomhaíocht a dhéanann sé i gcomhar le húdaráis tríú tíortha agus faisnéis mhionsonraithe a sholáthar ar chomhlíontacht na ngníomhaíochtaí seo le cearta bunúsacha. Tá an Ghníomhaireacht faoi oibleagáid freisin measúnú ar a comhar le tríú tíortha a chur san áireamh sna tuarascálacha bliantúla, chomh maith lena comhaontuithe, socruithe oibre, treoirthionscadail agus tionscadail um chúnamh teicniúil le tríú tíortha a phoibliú.

Nuair is gá foirne bainistithe teorainneacha a fheidhmeoidh cumhachtaí feidhmiúcháin a imscaradh i dtríú tír mar gheall ar an gcomhar idir an Ghníomhaireacht agus tríú tír, éilítear leis an Rialachán go mbeadh comhaontú stádais i bhfeidhm idir an tAontas agus an tríú tír sin. Tá baill de bhuanchór an Gharda Teorann agus Cósta Eorpaigh sna foirne bainistithe teorainneacha agus is féidir iad a imscaradh i mBallstáit, ag na teorainneacha seachtracha, agus ar chríocha tríú tíortha le linn oibríochtaí comhpháirteacha mear‑idirghabhálacha teorann (dá dtagraítear le chéile sa samhail‑chomhaontú stádais mar “gníomhaíochtaí oibríochtúla”). Is féidir le gach comhaontú stádais bheith ina scáth faoinar féidir le gníomhaíochtaí oibríochtúla iomadúla a dhéanamh.

Go suntasach, i gcás ina molann an Coimisiún don Chomhairle údarú a thabhairt dó comhaontú stádais a chaibidliú le tríú tír, ba cheart dó staid na gceart bunúsach sa tríú tír atá ábhartha do na limistéir arna gcumhdach ag an gcomhaontú a mheasúnú agus Parlaimint na hEorpa a chur ar an eolas ina leith.

Féadfaidh an Ghníomhaireacht gníomhú laistigh de chreat comhaontú oibre arna thabhairt i gcrích le húdaráis ábhartha an tríú tír maidir le cúrsaí a bhaineann le bainistíocht comhar oibríochtúil.

Ní mór aon oibríocht de chuid na Gníomhaireachta ar chríoch tríú tír a chur san áireamh sa chlár oibre bliantúil a ghlacfaidh bord bainistíochta na Gníomhaireachta agus ní mór é a dhéanamh ar bhonn plean oibríochtúil a chomhaontófar idir an Ghníomhaireacht agus údaráis ábhartha an tríú tír i gcomhairle leis na Ballstáit rannpháirteacha. I gcás ina bhfuil Ballstát nó Ballstáit i gcomharsanacht leis an tríú tír nó ag roinnt teorann le limistéar oibríochtúil an tríú tír, tá an plean oibríochtúil agus aon leasuithe air faoi réir chomhaontú an Bhallstáit sin nó na mBallstát sin.

Maidir le filleadh, ceadaíonn an Rialachán don Ghníomhaireacht (i) cúnamh a sholáthar ag gach céim den phróiseas um fhilleadh (gan staidéar a dhéanamh ar fhiúntas cinntí um fhilleadh, ar rud é a bheidh faoi fhreagracht iomlán na mBallstát i gcónaí); (ii) cúnamh a sholáthar maidir le comhar agus eagrú na n‑oibríochtaí um fhilleadh; (iii) tacaíocht theicniúil agus oibríochtúil a sholáthar maidir le cur chun feidhme na hoibleagáide na fillithe a fhilleadh; (iii) tacaíocht theicniúil agus oibríochtúil a sholáthar chun oibríochtaí agus idirghabhálacha a fhilleadh. Ní dhéanann an Rialachán foráil maidir le haon fhoireann eile seachas foirne bainistithe teorainneacha atá le himscaradh go hoibríochtúil i dtríú tíortha agus ní shamhlaítear leis feidhmiú cumhachtaí feidhmiúcháin i dtríú tír faoi chuimsiú fhilleadh bhaill an bhuanchóir. Ní bheadh an comhaontú stádais ina ionstraim iomchuí chun oibríochtaí um fhilleadh a eagrú dá bharr sin.

3.Samhail‑Chomhaontú Stádais

Iarrann an Rialachán ar an gCoimisiún, tar éis dó dul i gcomhairle leis na Ballstáit, leis an nGníomhaireacht, le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha agus leis an Maoirseoir Eorpach ar Chearta Sonraí, samhail‑chomhaontú stádais a tharraingt suas i leith gníomhaíochtaí arna ndéanamh ar chríoch tríú tíortha. Ní mór go leagfaí amach sa samhail‑chomhaontú stádais, go háirithe, raon feidhme gníomhaíocht oibríochtúil, forálacha maidir le dliteanas sibhialta agus coiriúil, cúraimí agus cumhachtaí na mball foirne, bearta a bhaineann le bunú oifige allamuigh agus bearta praiticiúla a bhaineann le hurraim do chearta bunúsacha.

Dá dheasca sin, áirítear leis an tsamhail seo na forálacha sonracha a leanas:

-Soláthraítear in Airteagal 1 raon feidhme an chomhaontaithe stádais, lena n‑áirítear gach ábhar is gá le haghaidh imscaradh na bhfoirne bainistithe teorainneacha ag a bhfuil cumhachtaí feidhmiúcháin ón mbuanchór chuig críoch an tríú tír ábhartha;

-Liostaítear in Airteagal 2 sainmhínithe ar na príomhthéarmaí a úsáidtear sa tsamhail (ní mór a lua, cé go dtagraíonn na sainmhínithe sa tsamhail do na forálacha ábhartha i reachtaíocht an Aontais, de réir cleachtas caighdeánach, beidh foclaíocht na bhforálacha seo sna comhaontuithe stádais seachas sna tagairtí leis);