MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Is éard atá sa togra seo leasú spriocdhírithe ar Rialachán (CE) Uimh. 562/2006 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2006 lena mbunaítear Cód Comhphobail maidir leis na rialacha lena rialaítear gluaiseacht daoine thar theorainneacha (Cód Teorainneacha Schengen), leasú arb é is aidhm leis an tslándáil a neartú laistigh den limistéar nach ndéantar rialú inmheánach teorann ann. Is freagairt é an togra seo ar an iarratas a rinneadh ar an gCoimisiún i gConclúidí na Comhairle dar dáta an 9 agus an 20 Samhain "togra a thíolacadh maidir le hathbhreithniú spriocdhírithe a dhéanamh ar Chód Teorainneacha Schengen chun foráil a dhéanamh do rialuithe córasacha ar náisiúnaigh an Aontais Eorpaigh, lena n-áirítear faisnéis bhithmhéadrach a fhíorú i mbunachair shonraí ábhartha ag teorainneacha seachtracha limistéar Schengen, agus leas iomlán á bhaint as réitigh theicniúla ionas nach gcuirfear bac ar ghluaiseacht".

Tá an togra ceaptha oibleagáid a chur ar na Ballstáit seiceálacha córasacha a dhéanamh i leith daoine ag a bhfuil an ceart chun saorghluaiseachta faoi dhlí an Aontais (i.e. saoránaigh den Aontas agus daoine dá dteaghlach nach saoránaigh den Aontas iad) agus iad ag taisteal thar theorainneacha seachtracha, seiceálacha i mbunachair shonraí ina bhfuil faisnéis faoi dhoiciméid taistil a goideadh agus a cailleadh agus, ina theannta sin, fíorú a dhéanamh nach bagairt na daoine sin don ord poiblí ná don tslándáil inmheánach. Beidh feidhm ag an oibleagáid sin maidir le gach teorainn sheachtrach, is é sin gach teorainn aeir, farraige agus talún, ar theacht isteach agus ar imeacht do dhaoine. Mar sin féin, más amhlaidh a d'fhéadfadh tionchar díréireach ar an sreabhadh tráchta ag an teorainn a bheith mar thoradh ar sheiceáil chórasach a dhéanamh i mbunachair shonraí i leith gach duine a bhfuil an ceart chun saorghluaiseachta aige, féadfaidh na Ballstáit gan ach seiceálacha spriocdhírithe a dhéanamh sna bunachair shonraí ar choinníoll go léireodh measúnú riosca nach dtiocfaidh rioscaí as sin don tslándáil inmheánach, don bheartas poiblí, ná do chaidreamh idirnáisiúnta aon cheann de na Ballstáit agus nach dtiocfaidh bagairt don tsláinte phoiblí as.

Tá sé d'oibleagáid ar na Ballstáit seiceáil a dhéanamh go córasach i ngach bunachar sonraí i leith náisiúnaigh tríú tír, ar dhul isteach do na daoine sin, ach má tá, níl aon oibleagáid sna forálacha atá ann i láthair na huaire seiceáil chórasach a dhéanamh ar dhul amach dóibh ar chúiseanna a bhaineann leis an ord poiblí agus leis an tslándáil inmheánach. Fágfaidh an leasú atá beartaithe go mbeidh sé d'oibleagáid seiceáil chórasach a dhéanamh ar dhul amach do náisiúnaigh tríú tír freisin, d'fhonn a fhíorú nach bagairt don bheartas poiblí ná don tslándáil inmheánach iad.

Is freagairt an togra seo ar mhéadú na bagartha sceimhlitheoireachta san Eoraip, bagairt a léirigh na hionsaithe i bPáras, i gCóbanhávan agus sa Bhruiséil, ach ina theannta sin tá sé ceaptha dul i ngleic le gach riosca a d'fhéadfadh a bheith ann don tslándáil phoiblí.

Ní d'aon Bhallstát ar leith atá an bhagairt sceimhlitheoireachta teoranta agus ní as tosca seachtracha amháin atá an bhagairt sin ag eascairt. Is údar mór imní i gcónaí é feiniméan na dtrodaithe sceimhlitheoireachta eachtracha. Tá ag méadú i rith an ama ar an líon saoránach den Aontas Eorpaigh a bhíonn ag taisteal chun na Siria agus chun na hIaráice chun tacú le grúpaí sceimhlitheoireachta. Meastar gur imigh oiread le 5 000 saoránach den Aontas chun na limistéar ina bhfuil coinbhleacht, agus gurb é rud is dóichí go ndeachaigh siad isteach i bhfórsaí an ghrúpa dá ngairtear an Stát Ioslamach. Go leor de na daoine a bhí páirteach sna hionsaithe sceimhlitheoireachta a tharla le tamall anuas – ó bhí Eanáir 2015 ann, tráth an ionsaithe ar Charlie Hebdo – chuir siad fúthu sna limistéir atá faoi cheannas na n-eagraíochtaí sceimhlitheoireachta, sin nó cuireadh oiliúint orthu sna limistéir sin. In 2014 rinneadh tosaíocht de shainaithint daoine a bhíonn ag taisteal isteach agus amach as limistéir choinbhleachta agus rún acu tacú le heagraíochtaí sceimhlitheoireachta, agus an taisteal sin a chosc orthu. Thacaigh an Coimisiún riamh le neartú chreat Schengen trí mholtaí a eisiúint arb é ab aidhm dóibh seiceálacha teorann a fheabhsú laistigh den chreat dlí atá ann i láthair na huaire. Sa chomhthéacs sin, agus i bhfianaise an Ráitis maidir le sceimhlitheoireacht a d'eisigh Comhairle Eorpach neamhfhoirmeálta an 12 Feabhra 2015 agus i bhfianaise chonclúidí na hUachtaránachta a tháinig as Chomhairle Mhárta 2015, chuir an Coimisiún i dtábhacht arís gur féidir agus gur gá neartú a dhéanamh ar na seiceálacha a dhéantar i leith daoine ag a bhfuil an ceart chun saorghluaiseachta faoi dhlí an Aontais agus na seiceálacha sin a dhéanamh go córasach i gcás daoine atá i gcatagóir riosca ar leith. Dá thoradh sin, leasaíodh an Lámhleabhar Praiticiúil do Ghardaí Teorann i Meitheamh 2015.

Ina theannta sin, faoi mar a fógraíodh sa Chlár Oibre Eorpach maidir leis an tSlándáil, i Meitheamh 2015 chuir an Coimisiún bailchríoch ar thacar de chomhtháscairí riosca maidir le trodaithe sceimhlitheoireachta eachtracha, an chéad tacar dá shaghas, a chuideoidh le gardaí teorann seiceálacha a dhéanamh.

Léiríonn feiniméan na dtrodaithe eachtracha nach mór, chun ardleibhéal slándála a chinntiú laistigh den limistéar nach ndéantar rialuithe ann ag teorainneacha inmheánacha, nach mór seiceálacha córasacha a dhéanamh i leith daoine ag a bhfuil an ceart chun saorghluaiseachta faoi dhlí an Aontais Eorpaigh.

Ina theannta sin, athneartóidh an togra seo na seiceálacha is gá a dhéanamh ar na haitheantóirí bithmhéadracha a tugadh isteach le Rialachán (CE) Uimh. 2252/2004 ón gComhairle. Leis an Rialachán sin tugadh isteach íomhá den aghaidh agus méarloirg mar ghnéithe slándála i bpasanna an Aontais Eorpaigh d'fhonn iad a dhéanamh níos sláine agus nasc iontaofa a dhéanamh idir an sealbhóir agus an pas. Dá bhrí sin, i gcás amhras faoi bharántúlacht an phas nó faoi dhlisteanacht an tsealbhóra, ba cheart do ghardaí slándála na haitheantóirí bithmhéadracha sin a fhíorú.