MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Sna chéad 10 seachtaine d’ionradh na Rúise ar an Úcráin a thosaigh an 24 Feabhra 2022, d’fhág níos mó ná cúig mhilliún duine an Úcráin, ag teitheadh roimh an gcoinbhleacht armtha agus ag lorg dídine sna tíortha máguaird, san Aontas Eorpach den chuid is mó. Chomh luath leis an 4 Márta 2022, shuigh an tAontas gurb ann do mhórphlódú isteach de dhaoine easáitithe as an Úcráin agus thug sé cosaint shealadach do na daoine easáitithe. Le Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2022/382 ón gComhairle an 4 Márta 2022, leagtar amach na catagóirí daoine atá i dteideal cosaint shealadach nó cosaint leordhóthanach faoin dlí náisiúnta. Is éard atá i gceist le cosaint shealadach an ceart cead cónaithe a eisiúint ar feadh thréimhse iomlán na cosanta agus rochtain a bheith aige, i measc nithe eile, ar chóiríocht, ar scoileanna, ar chúram sláinte, agus ar phoist. Le cead cónaithe arna eisiúint ag Ballstát amháin, tugtar an ceart chun taisteal laistigh den Aontas ar feadh 90 lá laistigh de thréimhse 180 lá.

Cuireann ceadúnas tiomána feabhas ar shoghluaisteacht an tsealbhóra agus éascaíonn sé an saol laethúil mar go gceadaíonn sé feithiclí cumhacht‑thiomáinte a thiomáint ar bhóithre poiblí. Sa chomhthéacs áirithe, cuireann sé chun cinn rannpháirtíocht daoine a bhfuil cosaint shealadach nó cosaint leordhóthanach acu faoin dlí náisiúnta i ngníomhaíochtaí eacnamaíocha agus sóisialta ina dtimpeallacht nua.

I gcomhréir le hAirteagal 41 den Choinbhinsiún um Thrácht ar Bhóithre a rinneadh i Vín in 1968 (dá ngairtear ‘Coinbhinsiún Vín’ anseo feasta), aithníonn gach Páirtí Conarthach na ceadanna tiomána intíre agus/nó idirnáisiúnta arna n‑eisiúint go cuí i bPáirtí Conarthach eile, faoi choinníollacha áirithe. Dhaingnigh an Úcráin agus 23 Bhallstát Coinbhinsiún Vín agus tá forálacha an Choinbhinsiúin sin curtha i bhfeidhm sa chaidreamh eatarthu; mar sin féin, níor dhaingnigh an Spáinn Coinbhinsiún Vín, agus níl an Chipir, Málta ná Éire ina bPáirtithe ann.

Tá na rialacha agus na nósanna imeachta a bhaineann le ceadúnais tiomána tríú tír a aithint agus a mhalartú éagsúil ó Bhallstát go chéile, ag brath, i measc nithe eile, ar fhorálacha sonracha a reachtaíochta náisiúnta nó ar na comhaontuithe déthaobhacha atá ann cheana idir na Ballstáit agus an tríú tír atá i gceist. I gcás daoine a bhfuil cosaint shealadach nó cosaint leordhóthanach acu faoin dlí náisiúnta a bhfuil ceadúnas tiomána bailí acu arna eisiúint ag an Úcráin, is iomchuí foráil a dhéanamh maidir le creat comhchuibhithe chun ceadúnais tiomána laistigh de chríoch an Aontais a aithint, fad a mhairfidh an tréimhse chosanta sealadaí.

Mar riail ghinearálta, daoine a bhfuil cosaint shealadach nó cosaint leordhóthanach acu faoin dlí náisiúnta agus a bhfuil ceadúnas tiomána bailí acu arna eisiúint ag an Úcráin, ba cheart go mbeidís in ann a gceadúnas tiomána a úsáid ar chríoch an Aontais fad a mhairfidh an chosaint shealadach. I bhfianaise chineál sealadach na cosanta, níor cheart go mbeadh aon ghá ceadúnas tiomána de chuid na hÚcráine a mhalartú ar cheadúnas tiomána arna eisiúint ag Ballstát. Fágann sé sin nach bhfuil ualach chomh mór céanna ar údaráis inniúla na mBallstát, toisc go bhféadfadh sé go mbeadh orthu na milliúin ceadúnas tiomána Úcránach a mhalartú murach sin. San am céanna, ní bheidh ar dhaoine a bhfuil cosaint shealadach nó cosaint leordhóthanach acu faoin dlí náisiúnta pas a fháil láithreach bonn i dtástáil ar cheadúnas tiomána teoiriciúil agus/nó praiticiúil eile – i dteanga iasachta go minic – agus/nó dul faoi scrúduithe leighis sa Bhallstát ina bhfuil cónaí orthu go sealadach.

I gcomhréir le Coinbhinsiún Vín um Thrácht ar Bhóithre, féadfaidh Páirtithe Conarthacha ceangal a chur ar shealbhóir ceadúnais tiomána arna eisiúint ag Páirtí Conarthach eile ceadúnas tiomána idirnáisiúnta (bunaithe ar fhormáid chomhchuibhithe) a bheith aige de bhreis ar an gcead tiomána intíre. Tá cleachtais éagsúla ann ó Bhallstát go Ballstát, agus, go háirithe, bíonn le ceadúnas tiomána idirnáisiúnta ag teastáil ó shealbhóirí cheadúnais tiomána de chuid na hÚcráine i roinnt Ballstát nuair nach scríobhtar na ceadanna tiomána intíre ach i litreacha Coireallacha, ach i mBallstáit eile, ní amhlaidh atá. Fad is nach féidir le sealbhóirí ceadúnas tiomána de chuid na hÚcráine ceadúnas tiomána idirnáisiúnta a fháil arna eisiúint ag comhlachtaí inniúla na hÚcráine, is beag nach féidir leo ceadúnas tiomána idirnáisiúnta a fháil san Úcráin. Ba cheart, dá bhrí sin, daoine a bhfuil cosaint shealadach nó cosaint leordhóthanach acu faoin dlí náisiúnta a dhíolmhú ón gceanglas cead tiomána idirnáisiúnta a bheith acu sa bhreis ar cheadúnas na hÚcráine, ar feadh tréimhse na cosanta sealadaí ar a laghad. Ba cheart aistriúchán deimhnithe ar cheadúnais tiomána na hÚcráine atá ann cheana a tharscaoileadh freisin sna himthosca eisceachtúla sin, toisc go bhféadfadh sé a bheith costasach agus go gcruthódh sé caiteachas breise do dhaoine a chaill a gcoigilteas ar fad óna dtír féin. Ina theannta sin, is beag aistritheoirí deimhnithe atá bunaithe lasmuigh de chathracha móra ar fud an Aontais Eorpaigh, agus is minic a bhíonn gá leis na bundoiciméid a chur ar fáil go pearsanta chun aistriúcháin dheimhnithe a chur ar fáil.

Tá feidhm ag breithnithe comhchosúla maidir le teastais inniúlachta gairmiúla (CPC) do thiománaithe bus agus trucaile. Is iondúil go mbíonn bailíocht riaracháin nach faide ná 5 bliana ag na CPCanna sin, i gcomhréir le Treoir 2003/59/CE, ar Treoir í atá curtha chun feidhme cheana féin ag an Úcráin do thiománaithe atá ag gabháil d’oibríochtaí iompair idirnáisiúnta. I bhfianaise an chomhthéacs sin, ba cheart rochtain leordhóthanach ar ghníomhaíochtaí eacnamaíocha san Aontas a thabhairt do thiománaithe cáilithe gairmiúla a theith roimh an gcogadh san Úcráin. Chun cur chun feidhme éifeachtach comhchuibhithe fhorálacha ábhartha an togra seo a fhorbairt, eagróidh an Coimisiún malartuithe tuairimí maidir le rialacha náisiúnta arna nglacadh ag na Ballstáit leis na saineolaithe arna n‑ainmniú faoi Airteagal 11a(4) de Threoir 2003/59/CE.

Faoi mar a leagtar amach i bplean gníomhaíochta na Lánaí Dlúthpháirtíochta idir an tAontas Eorpach agus an Úcráin, agus sa chomhthéacs sin, ba cheart rochtain tiománaithe gairmiúla ón Úcráin ar fhostaíocht san Aontas Eorpach a éascú, trí rialacha sonracha a shainiú maidir le teastais inniúlachta gairmiúla a eisiúint do thiománaithe gairmiúla na hÚcráine. I gcomhthéacs na heaspa tiománaithe trucaile, rud atá ag dul i méid ar an iomlán, ba cheart naisc mhalartacha lóistíochta idir an tAontas Eorpach agus an Úcráin agus an rochtain leanúnach atá ag an Úcráin ar a margaí onnmhairiúcháin a neartú tar éis bhlocáil chalafoirt na Mara Duibhe faoi láthair.

Bíonn ceadúnais tiomána agus deimhnithe inniúlachta gairmiúla faoi réir tréimhse theoranta bailíochta de ghnáth. Fad agus a leanann an chogaíocht ar aghaidh san Úcráin, áfach, is dócha nach mbeadh an Úcráin in ann an tacaíocht riaracháin is gá a áirithiú chun na doiciméid sin a athnuachan ina gceann agus ina gceann. Sa chás urghnách sin, d’fhéadfadh rialtas na hÚcráine cinneadh a dhéanamh síneadh a chur le bailíocht na ndoiciméad sin. Sa chás sin, ba cheart don Úcráin eolas leordhóthanach a thabhairt don Aontas agus do na Ballstáit maidir leis na síntí sin. Ba cheart do na Ballstáit bailíocht fhadaithe cheadúnais tiomána na hÚcráine a aithint, ceadúnais a théann thar a dtréimhse bailíochta riaracháin, ar a laghad go dtí deireadh na tréimhse cosanta sealadaí.

Is minic go gcailltear nó go ngoidtear doiciméid thábhachtacha, amhail ceadúnais tiomána nó deimhnithe inniúlachta gairmiúla, nó iad a fhágáil ar chúl i limistéar an chogaidh, mar gheall ar chúinsí a bhíonn ann nuair a bhíonn daoine ar a dteitheadh roimh chogadh gan an deis a bheith ann iad a aisghabháil láithreach. I gcásanna den sórt sin, faoi réir a bhfíoraithe, mar shampla, i gclár náisiúnta ríomhcheadúnas tiomána na hÚcráine, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann ceadúnais shealadacha a eisiúint a ghabhann ionad na gceadúnas bunaidh le linn thréimhse na cosanta sealadaí. Dá mbeadh rochtain ag údaráis inniúla na mBallstát ar chlár ceadúnas tiomána na hÚcráine, d’éascófaí an chéim sin. Gan an fhéidearthacht a bheith ann barántúlacht na faisnéise a chuireann na daoine easáitithe ar fáil a fhíorú, ba cheart do na Ballstáit diúltú d’eisiúint na ndoiciméad tiománaí sealadach sin. Ina theannta sin, de réir Aireacht an Chlaochlaithe Dhigitigh san Úcráin, eisíodh beagnach 5.7 milliún ceadúnas tiomána tríd an bhfeidhmchlár ar thairseach na saoránach soghluaiste, DiiA (‘Gníomhaíocht’). Ceadaítear le DiiA doiciméid leictreonacha a eisiúint agus a fhíorú agus seirbhísí poiblí a sheachadadh. In ainneoin nach gcomhlíonann an t‑iarratas DiiA caighdeán ISO 18013-5 maidir le ceadúnais tiomána mhóibíleacha a foilsíodh i Meán Fómhair 2021, tugtar an fhéidearthacht leis na cearta tiomána a fhíorú, cearta a bhaineann leis an gcás eisceachtúil ar a dtugtar aghaidh sa Rialachán seo.

Ar deireadh, tugann forálacha an Rialacháin seo aghaidh ar imthosca eisceachtúla agus leagann siad síos díolúintí nár cheart a mhacasamhail a dhéanamh arís faoi ghnáthchúinsí. Tá sé thar a bheith tábhachtach, dá bhrí sin, nach gcuideoidh forfheidhmiú an Rialacháin seo le húsáideoirí bóthair agus coisithe a chur i mbaol, trí chead a thabhairt do dhaoine atá mí-oiriúnach do bheith ag tiomáint é sin a dhéanamh ar bhóithre an Aontais. Sa chomhthéacs sin, ba cheart d’údaráis inniúla na mBallstát bearta leordhóthanacha a chur chun feidhme chun calaois agus brionnú a chomhrac.

• Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana

Comhlánaíonn forálacha an rialacháin atá beartaithe rialacha an Aontais atá ann cheana maidir le ceadúnais tiomána (Treoir 2006/126/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Nollaig 2006 maidir le ceadúnais tiomána) agus maidir le cáiliú tosaigh agus oiliúint thréimhsiúil tiománaithe feithiclí áirithe bóthair le haghaidh iompar earraí agus paisinéirí (Treoir 2003/59/CE). Níl comhrialacha i gceachtar den dá threoir maidir le doiciméid ábhartha arna n‑eisiúint ag tríú tíortha a aithint. Tá gá le creat coiteann den sórt sin, áfach, sa chomhthéacs sonrach urghnách a eascraíonn as ionsaí míleata gan údar na Rúise i gcoinne na hÚcráine, toisc go gceadaítear leis cur chuige riaracháin lena n‑íoslaghdaítear an t‑ualach maorlathach, agus san am céanna lena n‑áirithítear sábháilteacht ar bhóithre ar fud an Aontais.

•Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais

Leis an togra seo, comhlánaítear rialacha an Aontais maidir le cosaint shealadach daoine easáitithe, go háirithe Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2022/382 ón gComhairle an 4 Márta 2022 lena mbunaítear gurb ann d’insreabhadh ollmhór daoine easáitithe ón Úcráin de réir bhrí Airteagal 5 de Threoir 2001/55/CE, Treoir lena mbunaítear gur ann d’insreabhadh ollmhór daoine easáitithe isteach san Aontas de dhaoine easáitithe a raibh orthu an Úcráin a fhágáil mar thoradh ar choinbhleacht armtha i gcomhréir le Treoir 2001/55/CE ón gComhairle an 20 Iúil 2001 maidir le caighdeáin íosta chun cosaint shealadach a thabhairt gcás mórphlódú isteach de dhaoine easáitithe agus maidir le bearta lena gcuirtear cothromaíocht chun cinn idir iarrachtaí idir Ballstáit i dtaca leis na daoine sin a ghlacadh agus le hiarmhairtí an ghlactha sin a iompar. Leis an togra ceadaítear do dhaoine easáitithe na doiciméid is gá a úsáid chun mótarfheithiclí a thiomáint ar ghréasán bóithre poiblí an Aontais agus chun an ghníomhaíocht ghairmiúil tiomána a dhéanamh, agus ar an gcaoi sin lánpháirtiú eacnamaíoch agus sóisialta na ndaoine easáitithe sin a chur chun cinn. Foráiltear leis an togra seo freisin maidir le maoluithe áirithe ar Threoir 2003/59/CE agus ó Threoir 2006/126/CE a thugann aghaidh ar riachtanais shonracha na staide.

2.BUNÚS DLÍ, COIMHDEACHT AGUS COMHRÉIREACHT