MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Nuair a ghlac an Coimisiún, an 25 Samhain 2021, a thogra as a dtiocfadh Moladh (AE) 2022/107 ón gComhairle maidir le cur chuige comhordaithe chun saorghluaiseacht shábháilte a éascú le linn phaindéim COVID‑19, bhí an staid eipidéimeolaíoch i ndáil le paindéim COVID‑19 an‑difriúil ó staid cúrsaí sa lá atá inniu ann. An tráth sin, bhí an t‑athraitheach Delta, athraitheach ar díol imní é, fós forleathan san Aontas. Breis agus deich mí ina dhiaidh sin, is é an t‑athraitheach Omicron, athraitheach atá an‑in‑tarchurtha – i bhfoirm fo-athraitheach éagsúil – an t‑athraitheach is coitianta san Aontas.

Níl Omicron chomh tromchúiseach leis an athraitheach Delta a breathnaíodh roimhe seo, rud is féidir a chur go páirteach ar a laghad i leith éifeacht chosanta an vacsaínithe agus an ionfhabhtaithe roimhe seo.. Dá thoradh sin, agus i gcomhar leis na leibhéil níos airde chosanta sin, tá an brú atá ar chórais cúraim sláinte fós ar leibhéil inláimhsithe faoi láthair, fiú le linn bhuaicphointí na n‑ionfhabhtuithe amhail ráig na bhfo-athraitheach Omicron BA.4 agus BA.5 le linn shamhradh 2022.

Mar atá curtha i dtábhacht ag an gCoimisiún arís agus arís eile, níor cheart aon srian ar shaorghluaiseacht a chuirtear i bhfeidhm mar fhreagairt ar phaindéim COVID‑19 dul thar a bhfuil fíor-riachtanach chun an tsláinte phoiblí a chosaint. Mar a tugadh le fios i bpointí 1 agus 2 de Mholadh (AE) 2022/107 ón gComhairle, ba cheart deireadh a chur le haon srian den sórt sin, i gcomhréir le prionsabail an riachtanais agus na comhréireachta, a luaithe is féidir sin i bhfianaise na staide eipidéimeolaíche. Faoi mhí Lúnasa 2022, bhí deireadh curtha ag na Ballstáit leis na bearta uile a rinne difear do shaorghluaiseacht daoine san Aontas, lena n‑áirítear an ceanglas ar thaistealaithe Deimhniú Digiteach COVID an Aontais a bheith acu.

Chun an staid mar atá faoi láthair a léiriú, molann an Coimisiún an cur chuige a leagtar amach i Moladh (AE) 2022/107 a oiriúnú. Go háirithe, ba cheart a chur i dtábhacht go láidir sa Mholadh nár cheart do na Ballstáit i bprionsabal, ag an gcéim seo den phaindéim, aon srian a bhaineann le paindéim a fhorchur ar shaorghluaiseacht daoine ar fhorais na sláinte poiblí. Tar éis d’athraitheach nua teacht chun cinn ar díol imní é, is é an rud a cuireadh in iúl le linn ráig shamhradh 2022 an chaoi a gcuireann ardscaipeadh víris brú suntasach ar chórais cúraim sláinte náisiúnta. Is éard a chuirtear i dtábhacht leis sin a thábhachtaí atá cur chuige stuama agus breithniú á dhéanamh ar shrianta taistil a thabhairt isteach bunaithe ar an líon cásanna nó bunaithe ar athraitheach nua a bheith ann.

An tráth céanna, mar a thug an Coimisiún dá aire sa Teachtaireacht uaidh an 2 Meán Fómhair 2022, níl deireadh tagtha go fóill le paindéim dhomhanda COVID‑19. Ráigeanna nua d’ionfhabhtuithe a d’fhéadfadh an staid eipidéimeolaíoch a dhéanamh níos measa, lena n‑áirítear mar thoradh ar athraitheach nua ar díol imní é, ní féidir ráigeanna den sórt sin a chur as an áireamh. Go deimhin, mar a thuairiscigh an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú (ECDC) an 7 Deireadh Fómhair 2022, tugtar le fios sa staid eipidéimeolaíoch go bhfuil méadú ag teacht ar tharchur i bhformhór na mBallstát, ach níl aon léiriú ann ar na hathruithe ar dháileadh na n‑athraitheach atá i gcúrsaíocht. Dá bhrí sin, d’iarr an Coimisiún ar na Ballstáit leanúint d’iarrachtaí ullmhachta a chomhordú ar fud an Aontais. Mar chuid de na hiarrachtaí sin, an 29 Meitheamh 2022, chuir Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle síneadh le tréimhse chur i bhfeidhm Rialachán (AE) 2021/953 maidir le Deimhniú Digiteach COVID AE go dtí an 30 Meitheamh 2023.

Leis an síneadh a cuireadh le creat Dheimhniú Digiteach COVID an Aontais, áirithítear gur féidir le saoránaigh an Aontais leanúint de thairbhe a bhaint as deimhnithe idir-inoibritheacha agus deimhnithe a nglactar go frithpháirteach leo maidir le vacsaíniú in aghaidh COVID‑19, tástáil le haghaidh COVID‑19 agus téarnamh ó COVID‑19 i gcásanna ina bhféadfadh na Ballstáit a mheas gur gá srianta áirithe ar an tsaorghluaiseacht a athbhunú ar bhonn sealadach bunaithe ar an tsláinte phoiblí. An tráth céanna, tá sé tábhachtach a chur i dtreis nach gcuireann Rialachán (AE) 2021/953 oibleagáid ar bith ar na Ballstáit a chur de cheangal ar thaistealaithe cruthúnas ar stádas vacsaínithe, stádas tástála nó stádas téarnaimh a thabhairt i gcomhthéacs fheidhmiú na saorghluaiseachta.

I gcás ina measann Ballstát, mar fhreagairt ar an staid eipidéimeolaíoch a bheith ag dul in olcas go mór, go bhfuil srianta ar shaorghluaiseacht riachtanach mar sin féin chun an tsláinte phoiblí a chosaint agus go bhfuil siad comhréireach, ba cheart na srianta sin a theorannú do cheangal a chur ar thaistealaithe Deimhniú Digiteach COVID bailí de chuid an Aontais a bheith acu. Chun a chinneadh ar cheart staid a cháiliú mar staid eipidéimeolaíoch atá ag dul in olcas go mór, ba cheart do na Ballstáit aird a thabhairt go háirithe ar an mbrú atá ar a gcóras cúraim sláinte de dheasca COVID‑19, go háirithe maidir leis an líon othar cónaitheach atá ag dul isteach sna hospidéil agus sna haonaid dianchúraim. Sa chomhthéacs sin, foilsíonn ECDC na sonraí ábhartha maidir le forbairt na staide eipidéimeolaíche.

Ba cheart do na Ballstáit a mheas freisin an dócha go mbeadh tionchar dearfach ag srianta den sórt sin ar an staid eipidéimeolaíoch, lena n‑áirítear laghdú suntasach ar an mbrú a chuirtear ar chórais cúraim sláinte náisiúnta, ós rud é go n‑imríonn tosca intíre tionchar níos láidre ar an staid eipidéimeolaíoch de ghnáth ná an taisteal trasteorann. I gcásanna den sórt sin, d’fhéadfadh idirghabhálacha neamhchógaisíochta intíre, amhail caitheamh masc, aeráil agus scaradh fisiciúil, seachas srianta taistil, a bheith éifeachtach chun leathadh COVID‑19 a mhoilliú, má chuirtear chun feidhme iad go luath agus go cuimsitheach agus má chuireann an tsochaí i ngníomh iad ar bhealach leordhóthanach.

An ceanglas a d’fhéadfadh a bheith ann maidir le Deimhniú Digiteach COVID AE bailí a bheith ina seilbh ag daoine, ba cheart na leasuithe a tugadh isteach le Rialachán (AE) 2022/1034 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle a léiriú i Moladh (AE) 2022/107. Ar an gcéad dul síos, ba cheart a shoiléiriú go bhféadfaidh Ballstáit eile glacadh le Deimhnithe Digiteacha COVID AE arna n‑eisiúint do dhaoine atá rannpháirteach i dtrialacha cliniciúla le haghaidh vacsaíní in aghaidh COVID‑19 chun srianta ar an tsaorghluaiseacht a tharscaoileadh. Chun feidhmiú na saorghluaiseachta a éascú do shaoránaigh den Aontas a fuair vacsaín in aghaidh COVID‑19 a bhfuil an nós meachta um liostú úsáide éigeandála de chuid EDS curtha i gcrích acu, ba cheart a mholadh do na Ballstáit glacadh le Deimhnithe Digiteacha COVID an Aontais a eisíodh tar éis na vacsaíní sin a thabhairt. Ina theannta sin, is féidir deimhnithe tástála agus téarnaimh a eisiúint anois ar bhonn mearthástálacha antaiginí saotharlann‑bhunaithe.

I bhfianaise a gcúinsí sonracha nó a bhfeidhme bunriachtanaí, ba cheart catagóirí áirithe taistealaithe a dhíolmhú ó cheanglas a d’fhéadfadh a bheith ann maidir le deimhniú digiteach COVID AE a bheith ina seilbh acu. I bhfianaise na staide slándála atá ann faoi láthair, tá sé tábhachtach go n‑áirítear go sainráite ar an liosta sin taidhleoirí, baill foirne ó eagraíochtaí idirnáisiúnta, daoine a fhaigheann cuireadh ó eagraíochtaí idirnáisiúnta a theastaíonn a bheith ar an láthair ar mhaithe le dea-fheidhmiú na n‑eagraíochtaí sin, pearsanra míleata, oibrithe cabhrach daonnúla agus pearsanra cosanta sibhialta. Ba cheart daoine a chumhdaítear le hAirteagal 2 de Chinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2022/382 ón gComhairle a bheith ar an liosta freisin agus ba cheart an liosta sin a bheith comhsheasmhach leis an togra ón gCoimisiún le haghaidh Moladh ón gComhairle maidir le cur chuige comhordaithe i leith taisteal chuig an Aontas le linn phaindéim COVID‑19. An tráth céanna, níor cheart cosc a bheith ar na Ballstáit leis sin vacsaíniú agus tástáil a thairiscint do na catagóirí daoine sin.

Chun bheith in ann freagairt go tapa d’athraithigh SARS‑CoV-2 atá ag teacht chun cinn, ba cheart an ‘coscán éigeandála’ a choinneáil, is é sin nuair a d’fhéadfaí bearta sa bhreis ar Dheimhniú Digiteach COVID AE a dhéanamh. Chun é a ailíniú leis na hathruithe a leagtar amach thuas, ba cheart a shoiléiriú go bhféadfaí an nós imeachta coscáin éigeandála a úsáid mar fhreagairt ar theacht chun cinn athraithigh nua SARS‑CoV-2 ar díol imní nó spéise é, agus é mar aidhm leis moill a chur ar a leathadh trí bhíthin srianta taistil, tuilleadh ama a fháil chun acmhainneacht borrtha ospidéil a chur chun gnímh, agus forbairt vacsaíní a spreagadh. D’fhéadfaí é a úsáid freisin i gcásanna ina dtéann an staid eipidéimeolaíoch in olcas go tapa agus go mór ar bhealach a thugann le tuiscint go bhfuil athraitheach nua SARS‑CoV-2 tagtha chun cinn ar díol imní nó spéise é.

I gcás ina dtabharfaidh Ballstát ceanglas isteach chun Deimhniú Digiteach COVID AE bailí a thíolacadh, nó i gcás ina ndéanfaidh sé bearta breise i gcomhréir leis an nós imeachta coscáin éigeandála, ba cheart dó an Coimisiún agus na Ballstáit eile a chur ar an eolas go pras dá réir sin tríd an líonra Comhtháite maidir le Freagairt Pholaitiúil ar Ghéarchéimeanna (IPCR) agus faisnéis a sholáthar maidir leis na cúiseanna, an tionchar a mheastar a bheidh aige, teacht i bhfeidhm agus fad aon sriain taistil den sórt sin. Ba cheart faisnéis a chuimsiú leis sin amhail cén fáth a gcomhlíonann tabhairt isteach srianta taistil den sórt sin prionsabail an riachtanais agus na comhréireachta, mar shampla i ngeall ar shuíomh geografach ar leith an Bhallstáit lena mbaineann nó ar leochaileachtaí ar leith a chórais náisiúnta cúraim sláinte féin.

Chun faisnéis thráthúil ábhartha ionadaíoch a fháil maidir le teacht chun cinn agus scaipeadh athraithigh SARS‑CoV-2 ar díol imní nó spéise iad, ba cheart do na Ballstáit measúnú a dhéanamh ar scaipeadh athraithigh éagsúla SARS‑CoV-2 sa phobal trí shamplaí ionadaíocha a roghnú lena seicheamhú, trí thréithriú géiniteach a dhéanamh agus torthaí thíopáil na n‑athraitheach a thuairisciú i gcomhréir leis an treoraíocht faoin seicheamhú arna foilsiú ag ECDC.

Tá sé tábhachtach i gcónaí freisin a áirithiú go mbeidh faisnéis faoi aon bheart nua ar fáil go poiblí a luaithe is féidir. Go deimhin, mar a tugadh faoi deara ag an gCoimisiún sa Teachtaireacht uaidh an 2 Meán Fómhair 2022, ba cheart do na Ballstáit a ndícheall a dhéanamh chun a áirithiú go mbeidh eolas maith ag taistealaithe a d’fhéadfadh a bheith ann faoi shrianta taistil a d’fhéadfadh a bheith orthu agus iad ag dul isteach i mBallstát eile. Tá an t‑ardán gréasáin ‘Re-Open EU’ ina phríomhphointe tagartha i gcónaí d’aon duine atá ag taisteal san Aontas.

Tá sé molta ag an gCoimisiún freisin deireadh a chur leis an léarscáil solais tráchta a d’fhoilsigh ECDC ó glacadh Moladh (AE) 2020/1475 ón gComhairle i mí Dheireadh Fómhair 2020. I bhfianaise forbairtí eipidéimeolaíocha, rinneadh modheolaíocht na léarscáile a oiriúnú i mí Feabhra 2021, i mí an Mheithimh 2021, agus i mí Eanáir 2022. Bhí an mhodheolaíocht is déanaí bunaithe ar an taithí a fuarthas leis an athraitheach Delta agus baineadh úsáid as an ráta fógartha 14 lá, arna ualú de réir an glactha vacsaínithe. Mar sin féin, de thoradh an lín aird ionfhabhtaithe arbh é an t‑athraitheach Omicron ba chúis leo, rinneadh codanna móra den léarscáil a mharcáil le ‘dúdhearg’ cé gur chuir na Ballstáit uile deireadh lena srianta ar shaorghluaiseacht. Ina theannta sin, de réir mar a chuir na Ballstáit a gcórais tástála in oiriúint, bhí an t‑iliomad réigiún marcáilte le ‘dúliath’ toisc gur thit na rátaí tástála a tuairiscíodh faoi bhun na tairsí a bunaíodh le Moladh (AE) 2022/107. An t‑athrú sin ar straitéisí tástála i dtreo tástáil a dhéanamh ar shamplaí ionadaíocha den daonra, ní athróidh sé sin sna blianta beaga amach romhainn. Dá thoradh sin, níor leor an léarscáil solais tráchta chun an staid eipidéimeolaíoch san Aontas a chur in iúl. Tar éis plé a dhéanamh leis na Ballstáit agus leis an gCoimisiún, chuir ECDC foilsiú na léarscáile ar fionraí go sealadach i mí Iúil 2022.

Dá bhrí sin, molann an Coimisiún freisin fáil réidh leis na tagairtí do bhearta sonracha breise do dhaoine atá ag taisteal ó limistéir ‘dhúdhearg’ a bhaint, mar aon leis an léarscáil solais tráchta. In aon chás, leanfaidh ECDC de bheith ag foilsiú sonraí maidir le táscairí eipidéimeolaíocha ábhartha. Áirithítear leis sin go mbeidh an fhéidearthacht ann i gcónaí comparáid a dhéanamh idir an staid eipidéimeolaíoch ar fud na réigiún éagsúil, go háirithe i gcás ina mbeidh an staid eipidéimeolaíoch ag dul in olcas.