(5)Tá an Clásal Éalaithe Ginearálta gníomhach ó Mhárta 2020. Ina Theachtaireacht an 3 Márta 2021, leag an Coimisiún amach a thuairim gur cheart an cinneadh maidir le clásal ginearálta éalaithe a dhíghníomhachtú nó a chur i bhfeidhm go leanúnach a dhéanamh mar mheasúnú foriomlán ar staid an gheilleagair, agus leibhéal na gníomhaíochta eacnamaíche san Aontas nó sa limistéar euro i gcomparáid leis an leibhéal réamh‑ghéarchéime (deireadh‑2019) mar phríomhchritéar cainníochtúil. Mar gheall ar éiginnteacht mhéadaithe agus rioscaí láidre taobh thiar den ionchas eacnamaíoch i gcomhthéacs an chogaidh san Eoraip, is gá clásal éalaithe ginearálta an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis a leathnú go gcuirfear síneadh le clásal éalaithe ginearálta an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis le linn 2023.

(4)Agus aird á tabhairt ar an staid eacnamaíoch agus gheopholaitiúil atá ag athrú go tapa, atosaíonn an Seimeastar Eorpach a chomhordú ginearálta maidir le beartas eacnamaíoch agus fostaíochta in 2022, agus é á fhorbairt i gcomhréir le riachtanais cur chun feidhme na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta mar a leagtar amach i Suirbhé Bliantúil 2022 don Fhás Inbhuanaithe. Tá cur chun feidhme na bpleananna téarnaimh agus athléimneachta a glacadh ríthábhachtach chun na tosaíochtaí beartais faoin Seimeastar Eorpach a chur i gcrích, ós rud é go dtugann na pleananna aghaidh ar na moltaí tírshonracha ábhartha a eisíodh i dtimthrialla Sheimeastar 2019 agus 2020 nó ar fhothacar suntasach díobh. Tá moltaí tírshonracha 2019 agus 2020 chomh ábhartha céanna fós maidir le pleananna téarnaimh agus athléimneachta arna n‑athbhreithniú, arna nuashonrú nó arna leasú i gcomhréir le hAirteagail 14, 18 agus 21 de Rialachán (AE) 2021/241, i dteannta aon mholadh tírshonrach a eisíodh suas go dtí dáta tíolactha an phlean mhodhnaithe.

(3)Tá athrú suntasach tagtha ar an gcomhthéacs geopholaitiúil agus eacnamaíoch i ngeall ar ionradh na Rúise ar an Úcráin i ndiaidh na paindéime domhanda. Tá tionchar an ionraidh ar gheilleagair na mBallstát le sonrú trí phraghsanna níos airde fuinnimh agus bia agus trí ionchais fáis níos laige. Is iad na teaghlaigh leochaileacha atá i mbochtaineacht fuinnimh nó atá i mbaol bochtaineachta fuinnimh is mó atá thíos leis na praghsanna fuinnimh níos airde. Ina theannta sin, tá sruth daoine isteach san Aontas nach bhfacthas a leithéid riamh agus iad ag teitheadh ón Úcráin. Sa chomhthéacs sin, an 4 Márta 2022, tionscnaíodh an Treoir um Chosaint Shealadach den chéad uair, rud a thug an ceart chun fanacht go dleathach san Aontas mar aon le rochtain ar oideachas agus oiliúint, ar an margadh saothair, agus ar chúram sláinte, tithíocht agus leas sóisialta do dhaoine easáitithe ón Úcráin.

(2)An 24 Samhain 2021, ghlac an Coimisiún an Suirbhé Bliantúil don Fhás Inbhuanaithe, rud a chur tús le Seimeastar Eorpach 2022 le haghaidh comhordú beartais eacnamaíoch. Thug sé aird chuí ar an ngealltanas comhpháirteach athdhearbhaithe ón gCruinniú Mullaigh Sóisialta in Porto i mí na Bealtaine 2021 chun Colún Eorpach na gCeart Sóisialta arna fhógairt ag Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún an 17 Samhain 2017 a chur chun feidhme a thuilleadh. D’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach tosaíochtaí Shuirbhé Bliantúil 2022 don Fhás Inbhuanaithe an 25 Márta 2022. An 24 Samhain 2021, ar bhonn Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011, ghlac an Coimisiún freisin an Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh inar shainaithin sé an Laitvia mar cheann de na Ballstáit a mbeadh grinn‑athbhreithniú ag teastáil ina leith. An dáta céanna, ghlac an Coimisiún moladh le haghaidh moladh ón gComhairle maidir le beartas eacnamaíoch an limistéir euro, moladh a ghlac an Chomhairle an 5 Aibreán 2022, chomh maith le togra le haghaidh Thuarascáil Chomhpháirteach 2022 ar Fhostaíocht ina ndearnadh anailís ar chur chun feidhme na dTreoirlínte do Bheartas Fostaíochta agus phrionsabail Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta, togra a ghlac an Chomhairle an 14 Márta 2022.

(1)Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaíodh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, tháinig sé i bhfeidhm 19 Feabhra 2021. Is rud é an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta a chuireann tacaíocht airgeadais ar fáil le haghaidh chur chun feidhme athchóirithe agus infheistíochta, arb é atá i gceist leis spreagadh airgeadais a mhaoiníonn an tAontas. Cuidíonn sé leis an téarnamh eacnamaíoch agus le cur chun feidhme athchóirithe atá inbhuanaithe agus a spreagann fás agus infheistíocht, go háirithe chun an t‑aistriú digiteach agus glas a chur chun cinn, agus neartaíonn sé athléimneacht agus fás ionchasach gheilleagair na mBallstát. Cuidíonn sé freisin le hairgeadais phoiblí inbhuanaithe a neartú agus le borradh a chur faoi fhás agus faoi chruthú post sa mheántéarma agus san fhadtéarma. Rinneadh uasmhéid na ranníocaíochta airgeadais in aghaidh an Bhallstáit faoin tSaoráid Téarnamh agus Athléimneachta a nuashonrú an [XX] Meitheamh 2022, i gcomhréir le hAirteagal 11(2) de Rialachán (AE) 2021/241.

(6)I gcomhréir leis an gcur chuige sa tuairim ón gComhairle an 18 Meitheamh 2021 maidir le Clár Cobhsaíochta 2021, is fearr an seasamh fioscach a thomhas mar an t‑athrú ar chaiteachas príomha (glan ar bhearta lánroghnacha ioncaim), cé is moite de bhearta éigeandála sealadacha a bhaineann le COVID-19 ach lena n‑áirítear caiteachas arna mhaoiniú le tacaíocht neamh‑inaisíoctha (deontais) ón tSaoráid um Théarnamh agus Athléimneacht agus ó chistí eile de chuid an Aontais, i gcoibhneas leis an bhfás féideartha meántéarmach. Agus níos faide ná an seasamh fioscach foriomlán, d’fhonn a mheas an bhfuil an beartas fioscach náisiúnta stuama agus an bhfuil a chomhdhéanamh fabhrach do ghnóthú inbhuanaithe a bheidh comhsheasmhach leis na haistrithe glasa agus digiteacha, tabharfar aird freisin ar an éabhlóid atá tagtha ar an gcaiteachas príomha reatha atá maoinithe go náisiúnta (glan ar bhearta lánroghnacha ioncaim agus gan bearta sealadacha éigeandála a bhaineann le COVID-19 a áireamh) agus ar an infheistíocht.

(7)An 2 Márta 2022, ghlac an Coimisiún Teachtaireacht lena gcuirtear treoir leathan ar fáil maidir le beartas fioscach in 2023, a raibh sé mar aidhm léi tacú le hullmhú Chláir na mBallstát um Chobhsaíocht agus um Chóineasú agus comhordú beartais a neartú ar an gcaoi sin. Thug an Coimisiún dá aire go mbeadh sé iomchuí in 2023, bunaithe ar an ionchas maicreacnamaíoch a bhí ann i réamhaisnéis gheimhridh 2022, aistriú ó sheasamh fioscach comhiomláin tacaíochta in 2020-2022 go seasamh chomhiomlán fhioscach a bheadh neodrach tríd is tríd, agus go bhfuil sé réidh chun freagairt don staid eacnamaíoch atá ag teacht chun cinn. D‘fhógair an Coimisiún gur cheart leanúint de dhifreáil a dhéanamh idir na moltaí fioscacha do 2023 ar fud na mBallstát agus iarmhairtí trastíortha a d’fhéadfadh a bheith ann a chur san áireamh. D’iarr an Coimisiún ar na Ballstáit an treoir ina gCláir um Chobhsaíocht agus um Chóineasú a léiriú. Gheall an Coimisiún go ndéanfadh sé dlúthfhaireachán ar na forbairtí eacnamaíocha agus go n‑athróidh sé a threoir beartais de réir mar is gá agus ar a dhéanaí ina Sheimeastar pacáiste earraigh a bheidh ann i ndeireadh mhí na Bealtaine 2022.

(8)Maidir leis an treoir fhioscach a cuireadh ar fáil an 2 Márta 2022, cuirtear san áireamh sna moltaí fioscacha do 2023 an t‑ionchas eacnamaíoch atá ag dul in olcas, an éiginnteacht mhéadaithe agus rioscaí níos ísle, agus an boilsciú níos airde i gcomparáid leis an réamhaisnéis geimhridh. I bhfianaise na mbreithnithe sin, ní mór don fhreagairt fhioscach infheistíocht phoiblí a leathnú i gcomhair an aistrithe ghlais agus dhigitigh agus na slándála fuinnimh, agus cumhacht ceannaigh na dteaghlach is leochailí a choimeád ar bun chun tionchar na dteithe praghsanna fuinnimh a mhaolú agus chun an brú boilscithe a theorannú ón dara babhta trí bhearta spriocdhírithe agus sealadacha; ní mór don bheartas fioscach leanúint de bheith ag dul in oiriúint do na cúinsí atá ag athrú go tapa, agus ní mór idirdhealú a dhéanamh idir tíortha ag brath ar a staid fhioscach agus eacnamaíoch, lena n‑áirítear maidir le neamhchosaint na ndaoine easáitithe ón Úcráin don ghéarchéim agus do rabharta daoine easáitithe ón Úcráin.

(9)An 30 Aibreán 2021, chuir an Laitvia a plean náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta faoi bhráid an Choimisiúin, i gcomhréir le hAirteagal 18(1) de Rialachán (AE) 2021/241. De bhun Airteagal 19 de Rialachán (AE) 2021/241, rinne an Coimisiún measúnú ar ábharthacht, éifeachtacht, éifeachtúlacht agus comhleanúnachas an phlean téarnaimh agus athléimneachta, i gcomhréir leis na treoirlínte measúnaithe in Iarscríbhinn V a ghabhann leis an Rialachán sin. An 13 Iúil 2021, ghlac an Chomhairle a Cinneadh maidir le formheas an mheasúnaithe ar phlean téarnaimh agus athléimneachta le haghaidh na Laitvia. Tá scaoileadh na dtráthchodanna coinníollach ar chinneadh ón gCoimisiún a ghlactar i gcomhréir le hAirteagal 24(5) de Rialachán (AE) 2021/241, cinneadh go bhfuil na clocha míle agus na spriocanna ábhartha a leagtar amach sa Chinneadh Cur Chun Feidhme ón gComhairle comhlíonta go sásúil ag an Laitvia. Tuigtear gurb é atá i gceist le comhlíonadh sásúil, nach ndeachthas siar ar ghnóthú na gcloch míle agus na spriocanna a gnóthaíodh roimhe sin.

(10)An 22 Aibreán 2022, chuir an Laitvia a Clár Náisiúnta um Athchóiriú 2022 isteach agus, an 26 Aibreán 2022, a Clár Cobhsaíochta 2022 i gcomhréir leis an spriocdháta atá leagtha síos in Airteagal 4 de Rialachán (CE) Uimh. 1466/97. Chun na naisc eatarthu a chur san áireamh, rinneadh measúnú ar an dá chlár le chéile. I gcomhréir le hAirteagal 27 de Rialachán (AE) 2021/241, is léiriú é Clár Náisiúnta 2022 um Athchóiriú ar thuairisciú leathbhliantúil na Laitvia ar an dul chun cinn atá déanta ó thaobh a phlean téarnaimh agus athléimneachta a bhaint amach.

(11)D’fhoilsigh an Coimisiún tuarascáil tíre 2022 le haghaidh na Laitvia an 23 Bealtaine 2022. Rinne sí measúnú ar an dul chun cinn atá déanta ag an Laitvia maidir le haghaidh a thabhairt ar na moltaí tír-shonracha ábhartha a ghlac an Chomhairle in 2019, in 2020 agus in 2021, agus thug sí dá haire an cur chun feidhme a rinne an Laitvia maidir leis an bplean téarnaimh agus athléimneachta, ag cur leis an Scórchlár don Téarnamh agus don Athléimneacht. Ar bhonn na hanailíse sin, sa tuarascáil tíre, sainaithníodh bearnaí i ndáil leis na ndúshláin sin nár tugadh aghaidh orthu sa phlean téarnaimh agus athléimneachta, sin nó nár tugadh aghaidh orthu ach go páirteach, mar aon le dúshláin nua agus dúshláin atá ag teacht chun cinn, lena n‑áirítear iad siúd is toradh ar ionradh na Rúise ar an Úcráin. Rinneadh measúnú inti freisin ar dhul chun cinn na Laitvia ó thaobh Colún Eorpach na gCeart Sóisialta a chur chun feidhme agus ó thaobh spriocanna ceannlíne AE maidir le fostaíocht, scileanna agus laghdú bochtaineachta a bhaint amach, mar aon le dul chun cinn i dtreo Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe a bhaint amach.

(12)An 23 Bealtaine 2022, d’eisigh an Coimisiún tuarascáil faoi Airteagal 126(3) CFAE. Pléadh staid bhuiséadach na Laitvia sa tuarascáil sin, ós rud é go raibh a heasnamh ginearálta rialtais in 2021 os cionn 3 % de luach tagartha an Chonartha maidir le OTI. Thángthas ar an gconclúid sa tuarascáil nár comhlíonadh critéar an easnaimh. I gcomhréir leis an Teachtaireacht an 2 Márta 2022, níor mhol an Coimisiún nósanna imeachta nua maidir le heasnamh iomarcach a oscailt in earrach 2022 agus déanfaidh sé athmheasúnú ar a ábhartha a bheadh sé nósanna imeachta maidir le heasnamh iomarcach a oscailt san fhómhar 2022.

(13)An 20 Iúil 2020, mhol an Chomhairle don Laitvia na bearta uile is gá a dhéanamh in 2020 agus 2021, i gcomhréir leis an gclásal ginearálta éalaithe, chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar an bpaindéim, chun an geilleagar a chothú agus chun tacú leis an téarnamh ina dhiaidh sin. Mhol sí freisin don Laitvia beartais fhioscacha a shaothrú, nuair a bheidh dálaí eacnamaíocha ann, arb é is aidhm dóibh seasaimh fhioscacha mheántéarmacha stuama a bhaint amach agus inbhuanaitheacht an fhiachais a áirithiú, agus an infheistíocht a fheabhsú ag an am céanna. In 2021, bunaithe ar shonraí a bhailíochtaigh Eurostat, laghdaigh easnamh ginearálta rialtas na Laitvia ó 4.5 % den OTI in 2020 go 7.3 % in 2021. Thacaigh freagairt na Laitvia maidir leis an mbeartas fioscach leis an téarnamh eacnamaíoch in 2021, agus mhéadaigh bearta sealadacha tacaíochta éigeandála ó 2.8 % de OTI in 2020 go 5.8 % in 2021. Tá na bearta a rinne an Laitvia in 2021 i gcomhréir leis an Moladh ón gComhairle an 20 Iúil 2020. Bhí na bearta buiséadacha lánroghnacha a ghlac an rialtas in 2020 agus 2021 sealadach den chuid is mó nó comhoiriúnaithe le bearta fritháirimh. Ag an am céanna, ní raibh roinnt de na bearta lánroghnacha a ghlac an rialtas le linn na tréimhse 2020 go 2021 sealadach ná comhoiriúnaithe le bearta fritháirimh, is é sin go príomha laghdú ar an ráta ranníocaíochta slándála sóisialta, méadú ar an tairseach le haghaidh liúntais cánach ioncaim phearsanta, méadú ar phá do phearsanra míochaine agus do mhúinteoirí chomh maith le méadú ar na sochair shóisialta íosta. Bunaithe ar shonraí a bhailíochtaigh Eurostat, ba ionann fiachas ginearálta an rialtais agus 44.8 % den OTI in 2021.

(14)Tá an cás maicreacnamaíoch atá ina bhuntaca leis na réamh‑mheastacháin bhuiséadacha i gClár Cobhsaíochta 2022 réalaíoch in 2022 agus tá sé faichilleach ina dhiaidh sin. Tá sé tuartha ag an rialtas go méadóidh fíor-OTI faoi 2.1 % in 2022 agus 2.5 % in 2023. I gcomparáid leis sin, tuartar i réamhaisnéis earraigh 2022 ón gCoimisiún go mbeidh fás iarbhír den chineál céanna 2.0 % ar OTI in 2022 agus fás ruainne beag níos airde 2.9 % in 2023, mar gheall ar ionchas níos dearfaí don tomhaltas príobháideach agus d’onnmhairí den chuid is mó. Ina Chlár Cobhsaíochta 2022, tá an Rialtas ag súil go bhfanfaidh an t‑easnamh ceannlíne ag 6.5 % de OTI in 2022 agus go laghdófar é go 2.8 % in 2023. Den chuid is mó, is léiriú é an t‑easnamh mór in 2022 ar bhearta atá san áireamh i mbuiséad 2022, eadhon méadú ar an liúntas cánach ioncaim, pacáiste infheistíochta measartha mór agus méadú ar phá d’fhostaithe i réimse an chúraim sláinte, an taobh istigh agus an oideachais. Thairis sin, le tacaíocht leathan rialtais do theaghlaigh agus do chuideachtaí chun an t‑ardú i bpraghsanna fuinnimh a mhaolú, chomh maith le fás níos moille ar ioncam cánach a thuartar mar gheall ar an tionchar diúltach ar an ngeilleagar ó ionradh na Rúise ar an Úcráin, beidh an t‑easnamh ardaithe i gcónaí, in ainneoin go bhfuil an tacaíocht COVID-19 don gheilleagar i bhfad níos ísle in 2022 ná in 2021. De réir an Chláir, meastar go dtiocfaidh méadú ar chóimheas fiachais ghinearálta an rialtais le OTI go 45.7 % in 2022, agus laghdú go 45.2 % in 2023. Bunaithe ar bhearta beartais atá aitheanta ag scoithdháta na réamhaisnéise, tuartar i réamhaisnéis an earraigh 2022 ón gCoimisiún easnamh rialtais do 2022 agus 2023 de 7.2 % den OTI agus 3.0 % faoi seach. Tá sé sin níos airde ná an t‑easnamh atá tuartha i gClár Cobhsaíochta 2022, go príomha mar gheall ar bhearta breise beartais a áirítear sa réamhaisnéis ón gCoimisiún, eadhon cúlchistí slándála náisiúnta don soláthar fuinnimh a chruthú i gcomhréir le leasuithe a rinneadh le déanaí ar an Dlí Fuinnimh (tionchar fioscach measta 0.6 % den OTI in 2022). Fógraíodh cruthú na gcúlchistí ar bhealach inchreidte, ach ní raibh eolas air tráth ullmhúcháin an Chláir Chobhsaíochta. I réamhaisnéis an earraigh 2022 ón gCoimisiún, tuartar go mbeidh cóimheas idir fiachas ginearálta an rialtais ghinearálta agus OTI 47.0 % in 2022 agus 46.5 % in 2023 níos airde ná réamh‑mheastacháin don chlár Cobhsaíochta. Tá an difríocht sin ann mar gheall ar réamh‑mheastachán easnaimh níos airde agus réamhaisnéis níos ísle den OTI ainmniúil.

Bunaithe ar réamhaisnéis earrach 2022 ón gCoimisiún, meastar go mbeidh fás aschuir ionchasach meántéarmach (meán 10 bliana) ag 2.3 %. Mar sin féin, ní áirítear leis an meastachán sin tionchar na n‑athchóirithe atá mar chuid den Phlean don Téarnamh agus don Athléimneacht agus lena bhféadfar borradh a chur faoi fhás ionchasach na Laitvia.

(15)In 2022, chuir an rialtas deireadh le formhór na mbeart a glacadh mar fhreagairt ar an ngéarchéim COVID-19, sa chaoi is go meastar go dtiocfaidh laghdú ar na bearta sealadacha tacaíochta éigeandála ó 5.2 % d’OTI in 2021 go 0.8 % in 2022. Tá tionchar ag na bearta a glacadh chun tionchar eacnamaíoch agus sóisialta an mhéadaithe ar phraghsanna fuinnimh a chomhrac ar an easnamh rialtais, rud a mheastar i réamhaisnéis earrach 2022 ón gCoimisiún ag 0.9 % de OTI in 2022 agus a cuireadh deireadh leo de réir a chéile in 2023. Is éard atá sna bearta sin, den chuid is mó, teorainneacha praghsanna ar phraghsanna fuinnimh do theaghlaigh agus d’fhiontraithe, cumhdach iomlán d’fho-chomhpháirteanna áirithe de tharaifí leictreachais ón stát, chomh maith le tacaíocht do ghrúpaí sóisialta ar leith agus do theaghlaigh is boichte. Fógraíodh na bearta sin mar bhearta sealadacha. Mar sin féin, i gcás ina bhfuil praghsanna fuinnimh fós ardaithe in 2023, d’fhéadfaí leanúint le cuid de na bearta sin. Níl roinnt de na bearta sin spriocdhírithe, go háirithe na teorainneacha ginearálta praghsanna ar phraghsanna fuinnimh. Tá tionchar freisin ar an easnamh rialtais ag na costais a bhaineann le cosaint shealadach a thabhairt do dhaoine easáitithe ón Úcráin, atá tuartha i réamhaisnéis earraigh 2022 ón gCoimisiún ag 0.1 % de OTI in 2022 agus in 2023, chomh maith leis an gcostas méadaithe 0.1 % de OTI ar chaiteachas cosanta in 2023.

(16)An 18 Meitheamh 2021, mhol an Chomhairle go gcoinneodh an Laitvia seasamh fioscach tacúil in 2022, lena n‑áirítear an spreagadh a cuireadh ar fáil leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, agus go gcaomhnódh sí infheistíocht a mhaoinítear go náisiúnta. Mhol an Chomhairle freisin don Laitvia an fás ar chaiteachas reatha arna mhaoiniú go náisiúnta a choinneáil faoi rialú. Mhol sí freisin don Laitvia beartas fioscach a shaothrú, nuair is féidir sin le dálaí eacnamaíocha, a bheadh dírithe ar riochtaí fioscacha meántéarmacha stuama a bhaint amach agus ar inbhuanaitheacht fhioscach a áirithiú sa mheántéarma, agus ag an am céanna, feabhas a chur ar an infheistíocht chun borradh a chur faoin acmhainneacht fáis.

(17)In 2022, bunaithe ar réamhaisnéis earraigh 2022 ón gCoimisiún agus lena n‑áirítear an fhaisnéis a corpraíodh i gClár Cobhsaíochta 2022 na Laitvia, réamh‑mheastar go mbeidh an seasamh fioscach i réamhaisnéis earraigh 2022 ón gCoimisiún ag tacú, ag -3.3 % den OTI, mar a mhol an Chomhairle. Tá sé beartaithe ag an Laitvia tacaíocht leanúnach a thabhairt don téarnamh trí leas a bhaint as an tSaoráid um Théarnamh agus Athléimneacht chun infheistíocht bhreise a mhaoiniú mar a mhol an Chomhairle. Meastar go méadófar le 0.8 % an ranníocaíocht dhearfach le gníomhaíocht eacnamaíoch de chaiteachas arna mhaoiniú ag deontais ón tSaoráid um Théarnamh agus um Athléimneacht agus ó chistí eile AE i gcomparáid le 2021. Réamh‑mheastar go gcuirfidh infheistíocht atá maoinithe go náisiúnta ranníocaíocht mhéadaitheach ar fáil don seasamh fioscach de 0.3 pointe céatadáin in 2022. Dá bhrí sin, tá sé beartaithe ag an Laitvia infheistíocht arna maoiniú go náisiúnta a chaomhnú, mar a mhol an Chomhairle. Ag an am céanna, meastar go soláthróidh an fás ar chaiteachas reatha príomhúil arna mhaoiniú go náisiúnta (glan ar bhearta nua ioncaim) in 2022 ranníocaíocht fhorleathnaithe de 1.5 pointe céatadáin don seasamh fioscach foriomlán. Áirítear leis an rannchuidiú suntasach leathnaithe sin tionchar breise na mbeart chun aghaidh a thabhairt ar thionchar eacnamaíoch agus sóisialta an mhéadaithe ar phraghsanna fuinnimh (0.8 % den OTI) chomh maith leis na costais a bhaineann le cosaint shealadach a thabhairt do dhaoine easáitithe ón Úcráin (0.3 % den OTI). Coimeádann an Laitvia, den chuid is mó, smacht ar fhás an chaiteachais reatha atá maoinithe go náisiúnta in 2022, toisc gurb é is cúis go príomha le ranníocaíocht mhéadaitheach an chaiteachais reatha arna mhaoiniú go náisiúnta in 2022 ná na bearta chun aghaidh a thabhairt ar an tionchar eacnamaíoch agus sóisialta a bheidh ag an méadú ar phraghsanna fuinnimh agus ar na costais a bhaineann le cosaint shealadach a thabhairt do dhaoine easáitithe ón Úcráin.

(18)In 2023, tuartar go mbeidh an seasamh fioscach i réamhaisnéis earraigh 2022 an Choimisiúin ag + 3.2 % de OTI ar thoimhde gan athrú beartais. Meastar go leanfaidh an Laitvia de bheith ag úsáid na ndeontas ón tSaoráid um Théarnamh agus Athléimneacht in 2023 chun infheistíocht bhreise a mhaoiniú chun tacú leis an téarnamh. Meastar go méadófar le 0.9 pointe céatadán an ranníocaíocht dhearfach le gníomhaíocht eacnamaíoch de chaiteachas arna mhaoiniú ag deontais ón tSaoráid um Théarnamh agus um Athléimneacht agus ó chistí eile AE i gcomparáid le 2022. Tuartar go gcuirfidh infheistíocht atá maoinithe go náisiúnta 0.8 pointe céatadáin leis an seasamh fioscach in 2023. Ag an am céanna, meastar go soláthróidh an fás ar chaiteachas reatha príomhúil arna mhaoiniú go náisiúnta (glan ar bhearta nua ioncaim) in 2023 ranníocaíocht chraptha de 2.7 pointe céatadáin don seasamh fioscach foriomlán. Áirítear leis an rannchuidiú suntasach leathnaithe sin tionchar breise na mbeart chun aghaidh a thabhairt ar thionchar eacnamaíoch agus sóisialta an mhéadaithe ar phraghsanna fuinnimh (0.9 % den OTI) chomh maith leis na costais a bhaineann le cosaint shealadach a thabhairt do dhaoine easáitithe ón Úcráin (0.1 % den OTI).

(19)I gClár Cobhsaíochta 2022, meastar go laghdóidh easnamh ginearálta an rialtais de réir a chéile go 2.3 % de OTI in 2024, agus go 1.7 % faoi 2025. Dá bhrí sin, tá sé beartaithe go bhfanfaidh easnamh ginearálta an rialtais faoi bhun 3 % den OTI laistigh de thréimhse an Chláir. Glactar leis sna réamh‑mheastacháin sin go gcuirfear deireadh de réir a chéile le cláir thacaíochta agus go bhfuil fás láidir ar ioncam cánach. De réir an Chláir, táthar ag súil go dtiocfaidh méadú ar chóimheas fiachais‑OTI an rialtais ghinearálta faoi 2025, go háirithe laghdú go 44.5 % in 2024 agus go 43.4 % in 2025. Bunaithe ar anailís an Choimisiúin, is cosúil gur rioscaí meántéarmacha a bhaineann le hinbhuanaitheacht fiachais sa mheántéarma.

(20)Tá ioncam cánach na Laitvia mar sciar den OTI go mór faoi bhun mheán an Aontais, rud a theorannaíonn an maoiniú do sheirbhísí poiblí. Bailíonn an Laitvia an t‑ioncam is ísle ó chánacha ioncaim chorparáidigh san Aontas (0.7 % de OTI in 2020), agus is ionann an t‑ioncam ó chánacha maoine agus 1.0 % de OTI i gcomparáid le 2.3 % de OTI ar mheán an Aontais. Ina theannta sin, cé go bhfuil an ding chánach ar mheánshaothraí ar mheán an Aontais, tá an ráta cánach intuigthe ar shaothar ar cheann de na rátaí is ísle san Aontas, rud a léiríonn go bhfuil scóip shuntasach ann chun an t‑ioncam ó chánachas saothair a mhéadú trí bhailiú níos fearr agus trí dhul chun cinn níos airde. Tá caiteachas poiblí na Laitvia ar chúram sláinte agus ar chosaint shóisialta an‑íseal i gcomparáid leis an meán in AE, rud a chuireann bac ar rochtain thráthúil chomhionann ar chúram sláinte agus ar chúnamh sóisialta leordhóthanach. Mar thoradh air sin, tá cuid den éagothroime ioncaim is airde sa Laitvia, an tionchar is ísle atá ag aistrithe sóisialta ar an mbochtaineacht agus na torthaí is measa ar shláinte san Aontas. In ainneoin méaduithe a tháinig le déanaí, titeann an t‑ioncam íosta, na pinsin íosta agus na sochair mhíchumais faoi bhun líne na bochtaineachta. Cuireann rochtain theoranta ar chúnamh agus ar sheirbhísí sóisialta agus cáilíocht theoranta do ghrúpaí leochaileacha bac breise ar chuimsiú sóisialta. Tá an córas cúraim fhadtéarmaigh tearcfhorbartha, le soláthar teoranta cúraim baile agus seirbhísí pobalbhunaithe. Tá tithíocht shóisialta gann agus is minic nach gcuireann sí dálaí maireachtála leordhóthanacha ar fáil. Ina theannta sin, ní hionann cúnamh sóisialta ar fud na mbardas agus is minic nach mbíonn sé dírithe go leor. Cuireann cánachas níos airde ar mhaoin agus ar chaipiteal agus níos mó dul chun cinn maidir le cánachas ioncaim an deis is fearr ioncam cánach a mhéadú toisc nach n‑úsáidtear na foinsí sin i gcomparáid le meán an Aontais. Thairis sin, ba cheart leanúint leis na hiarrachtaí chun an scáthgheilleagar a laghdú níos faide ná na bearta atá beartaithe sa phlean téarnaimh agus athléimneachta.

(21)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (b) de Rialachán (AE) 2021/2.2 agus le hIarscríbhinn V, critéar 2.2 a ghabhann leis, cuimsíonn an plean téarnaimh agus athléimneachta tacar suntasach athchóirithe agus infheistíochtaí a threisíonn a chéile agus atá le cur chun feidhme faoi 2026. Cuidíonn siad sin chun dul i ngleic leis na dúshláin eacnamaíocha agus shóisialta ar fad nó le fothacar suntasach díobh a leagtar amach sa mholtaí tírshonracha atá dírithe ar an Laitvia ag an gComhairle sa Seimeastar Eorpach in 2019 agus 2020, mar aon le haon mholadh tírshonrach a eisíodh suas le dáta glactha an phlean. Go háirithe, áirítear i bplean na Laitvia bearta lena dtugtar aghaidh, go pointe éagsúil, ar na sé dhúshlán leathana ar fad – dúshláin fhioscacha, chaipitil dhaonna, riaracháin phoiblí, táirgiúlachta agus na haistrithe digiteacha agus glasa. Áirítear sa phlean athchóirithe a bhaineann le rialachas agus maoiniú na n‑institiúidí ardoideachais, cur chun feidhme straitéis chuimsitheach acmhainní daonna sa chúram sláinte agus innéacsú a thabhairt isteach do shochair ioncaim íosta. I measc na n‑infheistíochtaí suntasacha tá glasú limistéar iompair Ríge trí fheithiclí poiblí glana a fháil agus athchóiriú fuinnimh a dhéanamh ar fhoirgnimh phríobháideacha agus phoiblí agus ar ghnólachtaí araon. Tá infheistíocht shuntasach beartaithe freisin chun forbairt réigiúnach a chur chun cinn: tógáil scoileanna, páirceanna tionsclaíocha agus tithíocht inacmhainne agus ospidéil a nuachóiriú. Táthar ag súil go gcuirfidh na bearta sin borradh faoi acmhainneacht fáis an gheilleagair ar bhealach inbhuanaithe.

(22)Cuidíonn plean téarnaimh agus athléimneachta na Laitvia le breis dul chun cinn a dhéanamh ar an aistriú glas agus digiteach. Baineann 37.6 % de leithdháileadh iomlán an phlean le bearta a thacaíonn leis na cuspóirí aeráide sa Laitvia, agus baineann 21 % de leithdháileadh iomlán an phlean le bearta a thacaíonn le cuspóirí digiteacha. Cur chun feidhme iomlán an phlean téarnaimh agus athléimneachta i gcomhréir leis na clocha míle agus na spriocanna ábhartha, sin rud a chuideoidh leis an Laitvia téarnamh go tapa ó iarmhairtí ghéarchéim COVID-19 agus a hathléimneacht á neartú san am céanna. Tá sé tábhachtach i gcónaí comhpháirtithe sóisialta agus páirtithe leasmhara ábhartha eile a rannpháirtiú ar bhonn córasach ar mhaithe le cur chun feidhme rathúil an phlean téarnaimh agus athléimneachta mar aon le bearta eacnamaíocha agus fostaíochta a théann níos faide ná an plean, chun úinéireacht leathan ar an gclár oibre beartais foriomlán a áirithiú.

(23)Níor chuir an Laitvia isteach an Comhaontú Comhpháirtíochta go foirmiúil go fóill agus níor chuir sí isteach na doiciméid eile maidir le clársceidealú an bheartais chomhtháthaithe. I gcomhréir le Rialachán (AE) 2021/1060 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Meitheamh 2021, cuirfidh an Laitvia san áireamh na moltaí tírshonracha i gclársceidealú chistí an bheartais comhtháthaithe le haghaidh 2021-2027. Is réamhriachtanas é sin chun éifeachtacht na tacaíochta airgeadais atá le fáil ó chistí an bheartais chomhtháthaithe a fheabhsú agus chun an leas is mó is féidir a bhaint as breisluach na tacaíochta sin, agus comhordú, comhlántacht agus comhleanúnachas idir na cistí sin agus ionstraimí agus cistí eile de chuid an Aontais á gcur chun cinn san am céanna. Braitheann cur chun feidhme rathúil na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta mar aon le cláir an bheartais chomhtháthaithe ar dheireadh a chur le bacainní ar infheistíocht chun tacú leis an aistriú glas agus digiteach agus ar fhorbairt chríochach chothrom.

(24)Seachas na dúshláin eacnamaíocha agus shóisialta a dtugtar aghaidh orthu sa phlean téarnaimh agus athléimneachta, tá roinnt dúshlán breise os comhair na Laitvia, lena n‑áirítear rochtain ar chreidmheas bainc. Tá sreabhadh creidmheasa chuig an earnáil phríobháideach diúltach le deich mbliana anuas. D’éirigh sé dearfach in 2016 ach d’fhan ráta fáis an chreidmheasa faoi bhun ráta fáis OTI. In 2020, b’fhiú 66.5 % de OTI an fiachas san earnáil phríobháideach i gcomparáid le 78.3 % de OTI 5 bliana roimhe sin. Chinn fiontair bheaga agus mheánmhéide go raibh sé thar a bheith deacair creidmheas a fháil, i bpáirt mar gheall ar an riosca creidmheasa níos airde atá acu, ach tá costas measartha ard ar chreidmheas agus páipéarachas trom orthu freisin. Ina theannta sin, fágann leachtacht lag na sócmhainní a thairgtear le haghaidh comhthaobhachta, go bhfuil sé thar a bheith deacair creidmheas a fháil lasmuigh de réigiún Ríge. Tá bacainn shuntasach ag baint leis sin maidir le hiasachtú morgáistí agus iasachtú do ghnólachtaí. Ina theannta sin, d’fhéadfaí maoiniú le haghaidh teicneolaíochtaí glasa do thomhaltóirí a dhéanamh níos saoire trí tháirgí creidmheasa níos saoire agus níos fadtéarmaí. Bhí iarrachtaí beartais dírithe go príomha ar thacú le hiasachtú trí dheontais phoiblí a chur le chéile. Baineann costas suntasach leis sin, áfach, do bhuiséad an rialtais agus, dá bhrí sin, ní bealach inbhuanaithe é chun borradh a chur faoin iasachtú. Chun na srianta ar an soláthar creidmheasa a mhaolú, tá gá le feabhsuithe ginearálta ar thrédhearcacht agus ar mhuinín as an timpeallacht ghnó, lena n‑áirítear laghdú ar an scáthgheilleagar. Thairis sin, d‘fhéadfaí rátaí téarnaimh na n‑iasachtaí a mhéadú, rud a laghdódh costais na mbanc a bhaineann le hiasachtaí neamhthuillmheacha agus a d’fhéadfaí a éascú le córas dlí níos éifeachtúla. D’fhéadfadh scéimeanna iasachta agus ráthaíochta spriocdhírithe cabhrú le laghdú a dhéanamh ar na rioscaí leachtachta a bhíonn ag na bainc agus iad ag glacadh comhthaobhachta i margaí atá réasúnta neamhleachtach. D’fhéadfadh scéimeanna iasachtaithe poiblí le haghaidh infheistíochtaí a bhfuil tábhacht straitéiseach ag baint leo, amhail an t‑aistriú glas agus an fhorbairt réigiúnach, iomaíocht éifeachtach a mhéadú sa mhargadh baincéireachta nó bearna sa mhargadh a líonadh ina bhfuil maoiniú bainc róchostasach nó nach bhfuil fáil air. Ina theannta sin, cuireann scéimeanna ráthaíochta poiblí agus iasachtaithe bealach i bhfad níos éifeachtúla ó thaobh costais de ar fáil chun tacú le hiasachtaí príobháideacha ná scéimeanna deontais. Chomh maith leis na bacainní ar mhaoiniú na mbanc, tá margadh na Laitvia le haghaidh foinsí airgeadais malartacha tearcfhorbartha agus d’fhéadfadh sé feabhas a chur ar an rochtain atá ag gnólachtaí ar mhaoiniú.