MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.Comhthéacs an togra

Cumhdaítear leis an gcinneadh seo forscaoileadh Chiste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh (CDAE) i gcomhréir le Rialachán (CE) Uimh. 2012/2002 ón gComhairle an 11 Samhain 2020 (dá ngairtear an ‘Rialachán’ anseo feasta) le haghaidh suim EUR 17 730 519 a chur ar fáil chun cúnamh a thabhairt don Laitvia tar éis na tubaiste ó thuilte le linn 2017. Déanfar an forscaoileadh sin a mhaoiniú ina iomláine trí pháirtúsáid an iarmhéid EUR 47 479 154 de leithreasuithe faoi chomhair gealltanais agus íocaíochtaí a rinneadh, i mbuiséad 2018, chun foráil a dhéanamh d’airleacain. Dá réir sin, ní theastaíonn aon bhuiséad leasaitheach.

2.Faisnéis agus coinníollacha

Le linn shamhradh agus fhómhar 2017, buaileadh an Laitvia le báisteach throm a mhair ar feadh tréimhse fhada, rud a d’fhág an ithir sáithithe agus tuilte ar fud na tíre, go háirithe i réigiún Latgale agus sna limistéir máguaird. Dá dheasca sin, loiteadh barra agus rinneadh damáiste go fada fairsing do shruthchúrsaí, don chóras draenála, do shuiteálacha cóireála uisce a bhí nasctha leo siúd, agus freisin don bhonneagar bóithre agus iarnród.

(1)An 14 Samhain 2017, laistigh de sprioc-am 12 sheachtain ó rinneadh taifead a chéaduair ar an damáiste an 24 Lúnasa 2017, rinne an Laitvia iarratas ar ranníocaíocht ó CDAE. Cuireadh an tiarratas isteach i dtaca le 'mórthubaiste nádúrtha' faoi Airteagal 2(2) den Rialachán. An 27 Aibreán 2018, agus í ag freagairt d’iarraidh ón gCoimisiún, sholáthair an Laitvia an fhaisnéis bhreise a raibh gá léi chun an measúnú ar an gcás sin a chur i gcrích.

(2)Is de bhunús nádúrtha an tubaiste, agus dá bhrí sin tagann sí faoi raon feidhme CDAE.

(3)EUR 380,5 milliún meastachán na Laitvia ar chostas an damáiste dhírigh iomláin a rinne na tuilte. Is airde an tsuim sin ná an ‘tairseach do mhórthubaistí’ a leagtar síos chun CDAE is infheidhme maidir leis an Liotuáin in 2017 a fhorscaoileadh, ciste arb é atá ann EUR 145 740 000 (i.e. 0,6% den Ollioncam Náisiúnta arna bhunú ar shonraí 2015). Ós rud é gurb airde an meastachán ar chostas an damáiste dhírigh iomláin ná an tairseach sin, is ‘mórthubaiste nádúrtha’, mar a shainmhínítear é sin sa Rialachán, é an tubaiste. Dá bhrí sin, tá an tiarratas ón Laitvia incháilithe le haghaidh ranníocaíocht ó CDAE.

(4)Níor iarr an Laitvia go níocfaí airleacan.

(5)San iarratas ón Laitvia, déantar cur síos mionsonraithe ar an staid mheitéareolaíoch ba thrúig don tubaiste agus ar an éifeacht a bhí aici. An bháisteach agus na tuilte seasta i rith mhí Lúnasa, mhí Mheán Fómhair agus mhí Dheireadh Fómhair in 2017, bhí siad ina gcúis le damáiste mór don talmhaíocht, agus bhí de thoradh orthu gur cailleadh barra agus gur tachtadh na córais draenála talmhaíochta ar fud limistéir mhóra. De bhreis air sin, rinneadh damáiste don bhonneagar poiblí náisiúnta agus áitiúil, go háirithe i dtaca le bonneagair uisce (sruthchúrsaí, córais draenála, suiteálacha hidreolaíocha, cladáin agus bonneagar cosanta eile a ghabhann leo siúd) agus iompair (bóithre móra agus mionbhóithre áitiúla, agus iarnróid). Rinneadh damáiste do 184 bhóthar stáit, agus b’éigean an tiompar ar iarnróid a chur ar fionraí ar feadh seala. An 29 Lúnasa 2017, fógraíodh staid éigeandála. Bhí institiúidí stáit agus rialtais áitiúil, agus fiontair, sa chruth nach raibh siad in ann feidhmiú mar ba cheart. Bhorr an tuile gur ardaigh sí i roinnt scoileanna agus i bhfoirgnimh eile rialtais áitiúil, agus b’éigean iad a dhúnadh. Rinne na tuilte creimeadh ar shruthchúrsaí agus fágadh a ngrinnill faoi bhruar sil-leagain, agus bhain an damáiste sin do 28 000 km de chórais draenála (faoi thalamh), do 4 500 km de dhraenacha oscailte agus de dhíoga, agus do 1 700 sruthchúrsa nó déantús hidreolaíoch. De dheasca an tuile a dhul i suiteálacha cóireála fuíolluisce, truaillíodh an tuisce agus bhí dainséar ann don timpeallacht.

(6)Ba é EUR 36,2 milliún meastachán na Laitvia ar chostas na noibríochtaí éigeandála agus aisghabhála is incháilithe faoi Airteagal 3(2) den Rialachán, agus chuir sí i láthair é agus é arna mhiondealú de réir chineál na noibríochtaí. Is leis an gcóras draenála poiblí, agus leis an mbonneagar a bhaineann leis, a bhaineann an sciar is mó (beagnach EUR 32 mhilliún) den chostas atá incháilithe le haghaidh cúnaimh, agus is mó i bhfad an sciar sin ná an chuid eile den chostas sin. Ní fhéadfar, áfach, ranníocaíocht ó CDAE a úsáid le haghaidh oibreacha deisiúcháin a rachadh thar an méid is gá chun na sócmhainní sin a chur sa riocht ina rabhadar roimh an tubaiste.

(7)Dhearbhaigh údaráis na Laitvia nach bhfuil aon árachas ann a chumhdódh an costas incháilithe.

(8)‘Réigiún lagfhorbartha’ faoi Chistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa (2014-2020) is ea an réigiún a buaileadh. Níor chuir údaráis na Laitvia in iúl don Choimisiún go raibh sé i gceist acu maoiniú a athdháileadh ó chláir Chistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa i dtreo bearta aisghabhála. Tar éis an Laitvia iarratas a thíolacadh don Choimisiún i mí na Samhna 2017, áfach, iarratas lenar iarr sí tacaíocht d’fheirmeoirí, ghlac an Coimisiún Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2018/108 maidir le beart éigeandála a dhéanamh, is é sin cabhair a thabhairt d’fheirmeoirí de dheasca tuilte agus báisteach throm i gceantair áirithe sa Liotuáin, sa Laitvia, san Eastóin agus san Fhionlainn. Is é EUR 3,5 milliún an tuasmhéid a tugadh don Laitvia.

(9)Níor ghníomhachtaigh an Laitvia an Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta.

(10)I dtaca le cur chun feidhme reachtaíocht an Aontais maidir le baol tubaiste a chosc agus a bhainistiú, níl aon nós imeachta maidir le sárú ar siúl faoi láthair.

2.5Conclúid

Ar na cúiseanna thuas, tá na tubaistí dá dtagraítear sna hiarratais arna dtíolacadh ag an Laitvia ag teacht leis na coinníollacha a leagtar amach sa Rialachán maidir le CDAE a fhorscaoileadh.

3.Maoiniú ó leithdháiltí CDAE 2018

Le Rialachán (AE, EURATOM) Uimh. 1311/2013 ón gComhairle an 2 Nollaig 2013, lena leagtar síos an creat airgeadais ilbhliantúil do na blianta 2014-2020 (“Rialachán CAI” anseo feasta), agus go háirithe Airteagal 10 de, féadfar CDAE a fhorscaoileadh, faoi réir uasteorainn bhliantúil EUR 500 000 000 (praghsanna 2011). Le pointe 11 de Chomhaontú Idirinstitiúideach an 2 Nollaig 2013 idir Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún maidir leis an smacht buiséadach, maidir le comhar in ábhair bhuiséadacha agus maidir le bainistíocht fhónta airgeadais (IIa), leagtar síos na modúlachtaí d’fhorscaoileadh CDAE.