MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1. COMHTHÉACS AN TOGRA

• Forais agus cuspóirí an togra

Tá staidreamh talmhaíochta Eorpach maidir le talmhaíocht an Aontais Eorpaigh á chur le chéile ag Eurostat leis na blianta fada. Cumhdaíonn siad na gnéithe seo a leanas: struchtúr feirmeacha, na cuntais eacnamaíocha talmhaíochta, táirgeadh ainmhithe agus barr, feirmeoireacht orgánach, praghsanna talmhaíochta, lotnaidicídí, cothaithigh agus gnéithe agra-chomhshaoil eile. Is é an phríomhaidhm atá ann go ndéanfar faireachán agus meastóireacht ar an gcomhbheartas talmhaíochta (CBT) agus ar bheartais thábhachtacha eile an Aontais Eorpaigh agus go dtacófar le ceapadh beartas.

Rinneadh meastóireacht ar na bailiúcháin sonraí seo in 2016 agus cinneadh gur ghá iad a thabhairt cothrom le dáta chun na hathruithe atá tagtha ar réimse na talmhaíochta, ar an gcomhbheartas talmhaíochta agus ar bheartais ghaolmhara eile de chuid an Aontais a chur san áireamh. Is clár mór é ‘An Straitéis don Staidreamh Talmhaíochta le haghaidh 2020 agus ina dhiaidh sin’ chun staidreamh talmhaíochta an Aontais a reáchtálann an Coimisiún Eorpach i ndlúthchomhar leis na Ballstáit a nuachóiriú. Tá tacaíocht ag an straitéis ón gCoiste um an gCóras Staidrimh Eorpach (CCSE) agus is cuid den chlár um Oiriúnacht agus Feidhmíocht Rialála (REFIT) í a bhfuil sé mar aidhm aige feabhas a chur ar an gcóras Eorpach um staidreamh talmhaíochta (CEST) agus é a chuíchóiriú. Cloítear le moltaí idirnáisiúnta sa straitéis freisin, amhail treoirlínte an Phainéil Idir-Rialtasaigh ar an Athrú Aeráide maidir le gáis cheaptha teasa a thuairisciú, agus caighdeáin Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe, agus cuirtear Straitéis Dhomhanda na Náisiún Aontaithe chun feidhme inti d’fhonn feabhas a chur ar staidreamh talmhaíochta agus tuaithe.

Is earnáil sách beag í an talmhaíocht ar bhonn eacnamaíoch, ach cumhdaítear inti beagnach leath de limistéar talún an Aontais agus soláthraíonn sí formhór dá bhia, rud a áirithíonn sábháilteacht bia agus slándáil bia. Bíonn tionchar mór ag an talmhaíocht ar an athrú aeráide agus ar an gcomhshaol, agus bíonn go leor pobal faoin tuath i dtuilleamaí na talmhaíochta. Teastaíonn an fhaisnéis is cruinne sa réimse seo ón Aontas chun beartais a cheapadh a rachaidh chun tairbhe gach saoránach san Eoraip trí bhuiséad substaintiúil an chomhbheartais talmhaíochta agus na bearta gaolmhara a leithdháileadh ar an mbealach is éifeachtúla agus is éifeachtaí thar ghnéithe iomadúla. Ina theannta sin, tá an talmhaíocht i gcroílár na Teachtaireachta ón gCoimisiún maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, go háirithe ina ‘straitéis ón bhFeirm go dtí an Forc’.

Is féidir measúnú a dhéanamh ar fheidhmíocht earnáil na talmhaíochta trí chéile ach an fhaisnéis maidir leis na hathruithe ar líon agus ar phraghsanna earraí agus seirbhísí talmhaíochta a thabhairt faoi scáth struchtúir cuntasaíochta. Chuige sin, soláthraíonn cuntais eacnamaíochta na talmhaíochta (CET) tacar sonraí inchomparáide a thairgeann faisnéis thábhachtach ar leibhéal maicreacnamaíoch do phríomh‑úsáideoirí, go háirithe ArD‑Stiúrthóireacht na Talmhaíochta agus na Forbartha Tuaithe de chuid an Choimisiúin.

Mar chuntas satailíte den chóras cuntas Eorpach (CCE 2010), cloíonn cuntais eacnamaíochta na talmhaíochta leis an modheolaíocht do na cuntais náisiúnta go han‑chúramach. Éilíonn a dtiomsú áfach go gceapfaí rialacha agus modhanna iomchuí. Faoin modheolaíocht reatha, soláthraíonn na Ballstáit cuntais eacnamaíochta náisiúnta agus réigiúnacha na talmhaíochta do Eurostat ó 2000 i leith. Tháinig an Rialachán (CE) Uimh. 138/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 5 Nollaig 2003 maidir le cuntais eacnamaíochta na talmhaíochta sa Chomhphobal i bhfeidhm in 2004 agus foirmlíodh an chuid a bhaineann leis na cuntais eacnamaíochta ar leibhéal náisiúnta; leasaíodh é sé huaire ó shin. Níor áiríodh cuntais ar an leibhéal réigiúnach áfach sa Rialachán ach tá beagnach gach Ballstát á dtarchur go tráthrialta i gcónaí faoi chomhaontú oinigh. Ní leor é seo, toisc nach cuid fhoirmiúil de CET an staidreamh a chumhdaítear leis an gcomhaontú oinigh, agus níl aon oibleagáidí ceangailteacha ann ná aon ráthaíocht maidir le seachadadh. Dá bhrí sin toisc gur staidreamh aibí iad cuntais eacnamaíochta réigiúnacha na talmhaíochta a bhfuil tábhacht leo, ba cheart iad a chur ar bhonn foirmiúil trína n‑áireamh sa Rialachán CET. Is é sin an t‑aon bhealach a n‑áiritheofar a gcáilíocht. Shainaithin Cúirt Iniúchóirí na hEorpa an tsaincheist sin ina Tuarascáil Speisialta SR 01/2016, inar mhol sí go gcuirfí cuntais eacnamaíochta réigiúnacha na talmhaíochta ar bhonn foirmiúil. Ghlac an Coimisiún leis an toradh sin.

Sa Tuarascáil Speisialta chéanna SR 01/2016, sainaithníodh easpa freisin maidir le tuairisciú cáilíochta CET. Ó 2016 i leith, tá Eurostat ag cur an moladh sin chun feidhme, agus sholáthair Ballstáit de chuid an Aontais Eorpaigh tuarascálacha cáilíochta CET (ina raibh fíor-bheagán eisceachtaí) ó 2019 le tagairt do na ceanglais in Airteagal 12(2) de Rialachán (CE) Uimh. 223/2009. Foráiltear in Airteagal 12 áfach go gcuimseofaí ceanglais maidir le tuairisciú cáilíochta go sonrach i reachtaíocht earnálach, trína mbítear in ann rialacha mionsonraithe, struchtúr, tréimhsiúlacht agus táscairí measúnaithe na dtuarascálacha cáilíochta a shainiú, anuas ar na sprioc-amanna maidir le tarchur sonraí. I láthair na huaire, níl na socruithe beachta maidir le tuairisciú cáilíochta ach neamhfhoirmiúil amháin agus dá bhrí sin ba cheart iad a chur ar bhonn foirmiúil ar aon líne leis na ceanglais reatha sin i Rialachán (CE) Uimh. 223/2009.

Ar deireadh, i gcás CET, tarchuireann na Ballstáit, i gcás sonraí ar leibhéal náisiúnta, na chéad sonraí measta (sprioc-am mí na Samhna den bhliain tagartha n), na dara sonraí measta (sprioc-am mí Eanáir den bhliain n+1) agus na sonraí deiridh (sprioc-am mí Mheán Fómhair den bhliain n+1). Leanann na dara sonraí róluath tar éis na chéad sonraí ionas go mbeifí in ann feabhas sách maith a chur orthu, mar sin ba cheart na sprioc-amanna tarchuir sonraí don dara meastachán a mhaolú de 2 mhí ó dheireadh mhí Eanáir go dtí deireadh mhí an Mhárta na bliana tar éis na bliana tagartha.