Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir leis an Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le gáis ceaptha teasa fhluairínithe, lena leasaítear Treoir (AE) 2019/1937 agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 517/2014

(COM(2022) 150 final — 2022/0099 (COD))

(2022/C 365/08)

Rapóirtéir: Kęstutis KUPŠYS

Comhairliúchán Parlaimint na hEorpa, 5.5.2022 An Chomhairle, 10.5.2022 Bunús dlí Airteagal 192(1) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh Rannóg atá freagrach Talmhaíocht, Forbairt Tuaithe agus an Comhshaol Dáta a glactha sa rannóg 31.5.2022 Dáta a glactha sa seisiún iomlánach 15.6.2022 Seisiún iomlánach Uimh. 570 Toradh na vótála (ar son/in aghaidh/staonadh) 126/1/4

1. Conclúidí agus moltaí

1.1. Is céim chun cinn an t-athbhreithniú ar an Rialachán maidir le gáis ceaptha teasa fhluairínithe (Rialachán (AE) Uimh. 517/2014) ( 1 ) , a mhol an Coimisiún an 5 Aibreán 2022 ( 2 ) . Is léir do CESE gur féidir níos mó uaillmhéine a bhaint amach, lena chinntiú nach gcuirfear ualach do na blianta fada amach romhainn ar ghnólachtaí agus ar theaghlaigh na hEorpa le stoc trealaimh a dhéanann dochar don aeráid, agus chun ceannaireacht dhomhanda an Aontais a choinneáil maidir le gníomhú ar son na haeráide trí réitigh theicneolaíocha ghlasa den scoth a ghlacadh.

1.2. Is mór an acmhainneacht téite domhanda (GWP) atá ag roinnt mhaith hidreafluaracarbón (HFCanna). Dá bhrí sin, leis an bhfeabhas ar an togra reatha ón gCoimisiún, tugtar deis bhreise chun tionchair aeráide dhíreacha a laghdú go suntasach trí úsáid HFCanna a bhfuil ardacmhainneacht téite domhanda acu a sheachaint, agus aistriú díreach chuig roghanna eile atá saor ó gháis ceaptha teasa fhluairínithe agus a bhfuil acmhainneacht téite domhanda íseal acu.

1.3. Maidir le teaschaidéil, aerchóiritheoirí seomraí, fuaraitheoirí agus feidhmchláir cuisniúcháin, tá roghanna eile cuisneán nádúrtha ar fáil a bhfuil ísealacmhainneacht téite domhanda acu. Tá CESE i bhfabhar toirmeasc a chur ar na cuisneáin uile a bhfuil GWP > 5 acu i ndiaidh 2030 ar na fearais sin. Dar le CESE, cuireann toirmeasc earnála teachtaireacht shoiléir chuig an margadh, tá sé éasca ó thaobh riaracháin de é a chur chun feidhme, agus ní mór an baol go dtiocfar timpeall air.

1.4. Molann CESE go láidir uaillmhian REPowerEU ( 3 ) a chomhcheangal le céimniú amach gáis ceaptha teasa fhluairínithe, d’fhonn díriú ar úsáid cuisneán a bhfuil an acmhainneacht téite domhanda is ísle acu, go háirithe i réimse na dteaschaidéal. Creideann CESE nach bhfuil bunús leis an imní san earnáil faoi scrogaill mhargaidh toisc acmhainneacht táirgeachta mhéadaithe bheith tagtha ar an tionscal, rud a bheidh bunaithe den chuid is mó ar chuisneáin nádúrtha. Tá deis mhaith ag an Aontas cás eiseamláireach a dhéanamh de sin maidir le caighdeáin ghlasa dhomhanda a leagan síos.

1.5. Bhíothas ag súil go ndíspreagfaí úsáid gás a bhfuil ardacmhainneacht téite domhanda acu le córas cuótaí, ach níor chuidigh sé le hathrú leordhóthanach a dhéanamh ar an margadh. Is léir go bhfuil méadú tagtha ar thrádáil neamhdhleathach na ngás sin chun éileamh leanúnach an mhargaidh a líonadh. Tá sé á iarraidh ag CESE go mbeadh sásra ann chun ioncam ó dhíolacháin cuótaí a mhéadú. Is féidir an t-ioncam sin a chur i leataobh chun dlús a chur le rialuithe custaim ar leibhéal na mBallstát, chun cabhrú le roghanna malartacha a bhfuil ísealacmhainneacht téite domhanda acu a ghlacadh agus chun oiliúint leordhóthanach a chur ar fáil do shuiteálaithe an trealaimh lena mbaineann.

1.6. Tá sé ríthábhachtach aghaidh a thabhairt ar riachtanais oiliúna maidir le roghanna eile HFC. Tá teicneoirí oilte, chomh maith le scéimeanna cáilíochta, deimhniúcháin agus clárúcháin riachtanach chun cuisneáin nádúrtha a bhfuil ísealacmhainneacht téite domhanda acu a chur chun cinn.

2. Barúlacha ginearálta

Réamhrá

2.1. Is gáis ceaptha teasa thábhachtacha (GCT) iad na gáis fhluairínithe. In éagmais rialacháin, d’fhéadfadh méadú 0,35-0,5 C teacht ar an meánteocht dhomhanda faoi 2100 de dheasca astaíochtaí HFC. D’fhéadfaí an téamh domhanda a theorannú go suntasach dá laghdófaí na hastaíochtaí sin. I bhfianaise an scála ama ghearrthéarmaigh (2050), bheadh laghdú na n-astaíochtaí HFC thar a bheith éifeachtach ó thaobh dul i ngleic leis an ngéarchéim aeráide ( 4 )

2.2. 2 . Tá tiúchan HFC-23 san atmaisféar ag méadú ar luas scanrúil, ó 21 ppt in 2008 go 35 ppt sa lá atá inniu ann, an leibhéal is airde riamh Tá ardacmhainneacht téite domhanda ag roinnt mhaith HFCanna. Is é trífhluaraimeatán (HFC-23) an HFC is láidre dá bhfuil eolas faoi le 14 600 GWP, i.e. ó thaobh téamh domhanda de, is ionann cileagram amháin de HFC-23 agus beagnach 15 tona de CO. Tá tiúchan HFC-23 san atmaisféar ag méadú ar luas scanrúil, ó 21 ppt in 2008 go 35 ppt sa lá atá inniu ann, an leibhéal is airde riamh ( 5 )

2.3. Meastar gurb é heicseafluairíd sulfair (SF6), gás eile den chineál céanna a úsáidtear go forleathan mar ghás inslithe i lascthrealamh, an F-ghás is díobhálaí toisc acmhainneacht téite domhanda de 25 200 a bheith aige. D’fhéadfadh F-gháis ar mó a n-acmhainneacht téite domhanda ná 700 a bheith i ngnáthfheiste téimh agus fuaraithe a dhíoltar le teaghlach san Aontas Eorpach in 2022, rud a chiallaíonn go bhfuil lorg CO 2 0,35 tona ag an oibreán cuisneáin de thart ar 0,5 kg atá san aonad.

2.4. Ar an iomlán, is iad na gáis ceaptha teasa fhluairínithe is cúis le tuairim is 2,5 % d’astaíochtaí gás ceaptha teasa uile an Aontais.

2.5. Tá an ciseal ózóin á ídiú agus an aeráid á téamh ag substaintí ídithe ózóin (ODS). Tá HFCanna curtha in áit cuid acu, rud nach gcuireann le hídiú an chisil ózóin, ach a chuireann fós leis an téamh aeráide. Ghlac CESE an tuairim chomhfhreagrach ( 6 ) maidir leis an Rialachán maidir le hídiú an chisil ózóin ( 7 )

2.6. Is é is aidhm don Rialachán maidir le gáis ceaptha teasa fhluairínithe astaíochtaí F-gás a laghdú trí, inter alia , deireadh a chur de réir a chéile le húsáid HFCanna san Aontas. Tá laghdú á dhéanamh de réir a chéile ar HFCanna ar an leibhéal domhanda freisin faoi Phrótacal Montréal. Ní mór don dá rialachán – maidir le substaintí ídithe ózóin agus maidir le gáis ceaptha teasa fhluairínithe – a áirithiú go comhpháirteach go gcomhlíonann an tAontas a chuid oibleagáidí faoin bPrótacal.

2.7. Tá sé d’aidhm ag an Rialachán reatha maidir le gáis ceaptha teasa fhluairínithe astaíochtaí F-gháis an Aontais a laghdú dhá thrian faoi 2030 le hais leibhéil 2014. I gcomhréir leis an Dlí Aeráide Eorpach, rannchuideoidh an togra nua le hastaíochtaí a laghdú 55 % ar a laghad faoi 2030, rud a fhágfaidh go mbeidh an Eoraip aeráidneodrach faoi 2050, go háirithe, mar a thug an Coimisiún le fios, trí na tionscnaimh bheartais seo a leanas: — spriocanna níos uaillmhianaí a bhaint amach — forfheidhmiú agus cur chun feidhme a fheabhsú — faireachán níos cuimsithí a dhéanamh — comhlíonadh Phrótacal Montréal a áirithiú.

Gáis ceaptha teasa fhluairínithe i gcomhthéacs an Chomhaontaithe Ghlais

2.8. Leagtar síos sa togra maidir le F-gháis laghdú uaillmhianach de réir a chéile ar HFCanna agus tá roinnt toirmisc nua ann ar tháirgí margaidh agus ar threalamh. Fágann sin go n-imeoidh trealamh agus táirgí le F-gháis a bhfuil ardacmhainneacht téite domhanda acu ón margadh de réir a chéile. Creideann CESE, áfach, go bhfuil sé ríthábhachtach aistriú díreach a chur chun cinn chuig réiteach atá saor ó gháis fhluairínithe leis an acmhainneacht téite domhanda is ísle is féidir, agus réitigh idirmheánacha a sheachaint. Léiríonn margaí an Aontais go bhfuil an cur chuige sin indéanta, mar sin ba cheart don Aontas dea-shampla a thabhairt.

2.9. Tá sé ríthábhachtach go n-ardófaí na caighdeáin lena chinntiú nach gcuirfear ualach do na blianta fada amach romhainn ar ghnólachtaí agus ar theaghlaigh na hEorpa le stoc trealaimh a dhéanann dochar don aeráid. Tá sé tábhachtach freisin ceannaireacht dhomhanda an Aontais a choinneáil maidir le gníomhú ar son na haeráide trí réitigh theicneolaíocha ghlasa den scoth a ghlacadh i ngach réimse ina n-úsáidtear F-gháis.

2.10. 2 . Is bealach fíor-chostéifeachtach chun cuidiú le spriocanna aeráide a bhaint amach é deireadh a chur de réir a chéile le HFCanna. De réir Thuarascáil Deiridh na Meastóireachta, Márta 2022 ( 8 ) , bhí na costais laghdaithe astaíochtaí thart ar EUR 6 ar an meán in aghaidh an tona de choibhéis CO

2.11. Is fearais agus córais iad teaschaidéil, aerchóiritheoirí seomraí, fuaraitheoirí agus feidhmeanna cuisniúcháin a bhfuil roghanna malartacha le cuisneáin ísealacmhainneachta téite domhanda agus cuisneáin nádúrtha ar fáil ina leith. Tá CESE i bhfabhar toirmeasc a chur ar chuisneáin atá bunaithe ar F-gháis do na fearais sin trí theorainn 5 GWP a fhorchur ó 2030 ar aghaidh. Dar le CESE, cuireann toirmisc earnála teachtaireacht shoiléir chuig an margadh, tá siad éasca ó thaobh riaracháin de iad a chur chun feidhme, agus ní mór an baol go dtiocfar timpeall orthu. D’fhéadfaí díolúintí ad hoc a dheonú i gcás ina meastar go bhfuil gá teicniúil le HFCanna ar bhonn na bhforálacha in Airteagal 16(4).

2.12. I gcás roinnt úsáidí, tá roghanna malartacha HFC ar an margadh cheana féin, lena n-áirítear própán (GWP 0,02) agus amóinia (GWP 0). Áitíonn CESE borradh a chur faoin gcaiteachas ar thaighde chun úsáid a bhaint as na réitigh sin nach bhfuil acmhainneacht téite domhanda ar bith iontu.

2.13. Is é an t-aon bheartas inbhuanaithe don Aontas an cur chuige “fuarú glas” lena nasctar cuisneáin nádúrtha a bhfuil acmhainneacht téite domhanda thar a bheith íseal acu (GWP < 5) le fearais atá fuinneamhéifeachtúil. Bíonn dúshláin i gceist le haon chineál cumaisc F-gháis, fiú leosan a bhfuil ísealacmhainneacht téite domhanda acu, go háirithe le haghaidh athchúrsála agus aisghabhála, agus bíonn cothabháil agus seirbhísiú i bhfad níos casta dá bharr sin. Ba cheart, dá bhrí sin, é a sheachaint.

2.14. Ní mór na córais téimh agus fuaraithe atá ann cheana a sheirbhísiú agus a chothabháil agus úsáid á baint as HFCanna reatha. Cuireadh imní dhlisteanach ar na páirtithe leasmhara leis an sprioc a leagadh síos sa phlean gníomhaíochta REPowerEU, is é sin 30 milliún teaschaidéal a shuiteáil san Eoraip faoi 2030 ( 9 ) . Dar le hionadaithe an tionscail, d’fhéadfadh na forálacha nua atá beartaithe faoin Rialachán maidir le gás ceaptha teasa fluairínithe moill a chur ar ghlacadh teaschaidéal san Eoraip a bhfuil géarghá leo.

2.15. Dar le CESE, trí chosc luath a chur ar HFCanna maidir le trealamh nua teaschaidéil, áiritheofar nach gcuirfear suiteáil teaschaidéal i mbaol mar gheall ar easpa soláthair HFCanna chun trealamh atá ann cheana a chothabháil. Sheachnófaí leis sin cainníochtaí móra HFCanna a áireamh i stoic iarmharacha. Beidh gá le bearta bainistíochta agus díothaithe i dtaca le stoic iarmharacha HFC. Mura dtabharfar aghaidh air sin go cuí, d’fhéadfadh tionchar tubaisteach a bheith ag sceitheadh HFCanna ó threalamh deireadh ré ar an aeráid.

2.16. Tá baol ar leith ag baint le stoc margaidh HFCanna a bhfuil ardacmhainneacht téite domhanda acu: baintear úsáid fhorleathan as cuisneáin a bhfuil ardacmhainneacht téite domhanda acu chun caoi a choinneáil ar threalamh atá ann cheana mar chúiteamh rialta ar astaíochtaí leanúnacha (ráta sceite arbh fhéidir a bheith chomh hard le 15-20 % in aghaidh na bliana), rud a d’fhéadfaí a sheachaint le dul chun cinn teicneolaíoch.

2.17. Dá bhrí sin, áitíonn CESE go láidir go ndéanfaí uaillmhian REPowerEU a chomhcheangal le deireadh a chur de réir a chéile le F-gháis, lena ndírítear ar chuisneáin leis an acmhainneacht téite domhanda is ísle is féidir. Chun tuiscint cheart a fháil ar líon na dteaschaidéal (30 milliún a imscaradh de réir a chéile thar thréimhse seacht mbliana), d’fhéadfaí figiúirí domhanda ó mheasúnú na Gníomhaireachta Idirnáisiúnta Fuinnimh (IEA) a úsáid: úsáideadh 180 milliún teaschaidéal nach mór le haghaidh téimh in 2020, agus tháinig méadú beagnach 10 % in aghaidh na bliana ar an stoc domhanda le cúig bliana anuas. Sa chás a léirítear sa IEA dar teideal “Glanastaíochtaí Nialasacha faoi 2050”, thiocfadh méadú ar stoc na dteaschaidéal suiteáilte go 600 milliún faoi 2030. Tá sciar an Aontais den imscaradh sin i gcomhréir go hiomlán le sciar na dteaghlach sa chomhthéacs domhanda.

2.18. Creideann CESE nach bhfuil bunús leis an imní san earnáil faoi scrogaill mhargaidh, ós rud é go bhfuil an bealach atá beartaithe maidir le teaschaidéil a shuiteáil san Eoraip ag teacht den chuid is mó leis an méadú ar acmhainneacht táirgeachta an tionscail, rud a chuirfidh leis na cuisneáin a bhfuil acmhainneacht téite domhanda thar a bheith íseal acu (go háirithe na cinn nádúrtha). Tá deis mhaith ag an Aontas cás eiseamláireach a dhéanamh de sin maidir le caighdeáin ghlasa dhomhanda a leagan síos.

2.19. I bhfianaise na dtosca a bhfuil tuairisc orthu thuas, molann CESE an méid seo a leanas chun an togra le haghaidh athbhreithniú ar an Rialachán maidir le gás ceaptha teasa fluairínithe a neartú: — an laghdú de réir a chéile ar HFCanna a neartú chun 1,5 oC a bhaint amach, mar a fhoráiltear i gComhaontú Pháras; — cosc a chur ar úsáid HFC-404A (le GWP 4728) agus HFCanna eile a bhfuil ardacmhainneacht téite domhanda acu; — teorainneacha earnála 150 GWP a laghdú don acmhainneacht téite domhanda is ísle is féidir maidir le haon teicneolaíocht ar leith; — scéimeanna dreasachta agus soláthar poiblí a chur chun cinn le haghaidh roghanna malartacha atá saor ó F-gháis; — tacú leis na Ballstáit ina n-iarrachtaí réitigh níos glaise le hacmhainneacht téite domhanda an-íseal (agus saor ó F-ghás más féidir) a spreagadh.

Ábhair imní maidir leis an gcomhshaol

2.20. hydrofluoroolefins mar gheall ar a dtáirgí díghrádúcháin, amhail aigéad díobhálach trifluoroacetic (TFA). Tugtar “ forever chemicals ” (ceimiceáin síoraí) ar TFA agus substaintí sárfhluarailcile agus polafluarailcile (PFAS) eile toisc nach féidir iad a bhaint den chomhshaol Leis an aistriú chuig cuisneáin nádúrtha a bhfuil acmhainneacht téite domhanda sáríseal acu nó chuig HFCanna a bhfuil ísealacmhainneacht téite domhanda acu, níor cheart tiontú ar shubstaintí amhailmar gheall ar a dtáirgí díghrádúcháin, amhail aigéad díobhálach(TFA). Tugtar “” (ceimiceáin síoraí) ar TFA agus substaintí sárfhluarailcile agus polafluarailcile (PFAS) eile toisc nach féidir iad a bhaint den chomhshaol ( 10 ) . Bunaithe ar phrionsabal an réamhchúraim, ba cheart nasc soiléir a dhéanamh leis na bearta atá beartaithe ag an gCoimisiún ina “phlean gníomhaíochta maidir leis an truailliú nialasach” ( 11 )

2.21. Trí HFCanna a laghdú de réir a chéile, ba cheart aire chuí a thabhairt do na substaintí sin a chuirfear in ionad HFCanna. Tá CESE ag iarraidh nach nglacfar le hionadaithe nua F-gháis lena gcuirfear saincheisteanna comhshaoil eile in ionad na faidhbe a bhaineann le hardacmhainneacht téite domhanda. Ina ionad sin, tá CESE ag iarraidh go nglacfar an fhreagracht agus an t-aistriú a stiúradh i dtreo roghanna malartacha nádúrtha atá saor ó F-gháis agus atá neamhdhíobhálach don aeráid agus don chomhshaol. Ní leor tagairt a dhéanamh do phróiseas REACH na hEorpa, mar tá an próiseas sin ag titim ar gcúl agus ní chuirfidh sé cosc ar ionadaithe contúirteacha F-gháis in am.

Trádáil neamhdhleathach

2.22. Is saincheist mhór san Aontas í trádáil neamhdhleathach HFCanna. Cé gur deacair í a chainníochtú, is léir gur suntasach an méid trádáil neamhdhleathach HFCanna a bhíonn ar siúl. Léiríonn anailísí éagsúla gurb ionann allmhairí neamhdhleathacha agus suas le haon trian de mhargadh dlíthiúil an Aontais ( 12 )

2.23. Bhíothas ag súil go ndíspreagfaí úsáid gás a bhfuil ardacmhainneacht téite domhanda acu le córas cuótaí, ach níor chuidigh sé le hathrú leordhóthanach a dhéanamh ar an margadh. Is léir go bhfuil méadú tagtha ar thrádáil neamhdhleathach na ngás sin chun freastal ar an éileamh leanúnach sa mhargadh. Tugann na nithe sin tuilleadh tacaíochta do chás CESE go gcuirfí cosc iomlán ar gháis a bhfuil ardacmhainneacht téite domhanda acu.

2.24. Ar an drochuair, níor cuireadh trádáil neamhdhleathach HFCanna san áireamh sa togra mar is cuí. Tá sé á iarraidh ag CESE go mbeidh trédhearcacht agus inrianaitheacht iomlán HFC ar fud an tslabhra soláthair. Tá réitigh le marcálacha cód-QR molta, agus measann CESE gur bealach costéifeachtach é sin chun aghaidh a thabhairt ar an gceist.

2.25. Creideann CESE gur cheart na rialuithe ar sholáthar HFCanna a uasghrádú tuilleadh i réimse na ríomhthráchtála. Tá sé á iarraidh ag CESE go gcuirfí cosc ar F-gháis a dhíol i margaí ar líne, nó go dtabharfaí isteach deimhnithe éigeantacha do ghnóthais a dhíolann F-gháis ar an mórchóir ar líne.

2.26. Ba cheart dianrialú allmhairí agus onnmhairí uile HFC a choimeád, lena n-áirítear gáis chun críocha atá díolmhaithe ón laghdú de réir a chéile (e.g. le haghaidh bunábhair, scriosta, athonnmhairithe nó úsáidí díolmhaithe eile). Ba cheart clárúchán bailí a bheith ag gnóthais ar Thairseach F-gháis ionas nach n-úsáidfear cásanna díolmhaithe chun an trádáil neamhdhleathach a éascú. Tá rabhadh á thabhairt ag CESE go gcruthaíonn liosta na n-eisceachtaí in Airteagal 20(4) lúb ar lár sa chóras ceadúnaithe agus is cinnte go ndíreoidh trádálaithe neamhdhleathacha a n-aird air sin.

2.27. Chun éifeachtúlacht ghníomhaíocht na n-údarás náisiúnta custaim a mhéadú, tá CESE ag iarraidh go mbunófaí treoirlínte maidir le diúscairt táirgí, coimeádán agus trealamh coigistithe a allmhairítear go neamhdhleathach isteach san Aontas, agus go ndéanfaí cistí a leithdháileadh ar na Ballstáit lena scriosadh má roghnaíonn na Ballstáit iad a scriosadh.

2.28. Ba cheart an comhrac i gcoinne trádáil neamhdhleathach agus diúscairt neamhdhleathach F-gháis a ailíniú leis na tograí sa Treoir maidir le cosaint an chomhshaoil tríd an dlí coiriúil ( 13 ) , arb é is aidhm di an comhshaol a chosaint ar bhealach níos éifeachtaí trí oibleagáid a chur ar na Ballstáit bearta dlí choiriúil a dhéanamh, agus trí chomhar trasteorann a chothú ( 14 )

Cuótaí agus leithdháileadh acmhainní

2.29. Bronnadh cuótaí HFC ar na mílte iontrálaithe nua chun earraí a allmhairiú isteach i margadh an Aontais. Níl rochtain ag cuid mhór acusan ar bhonneagar san Aontas chun ceanglais an Rialacháin a chomhlíonadh maidir leis na HFCanna a allmhairíonn siad a aisghabháil, a athchúrsáil agus a athshlánú.

2.30. Cé gur díol sásaimh do CESE na coinníollacha nua maidir le leithdháiltí cuótaí a chlárú agus a ghlacadh, feictear dó go bhfuil an fhéidearthacht ann an táille leithdháilte a mhéadú d’fhonn fíorphraghsanna carbóin a léiriú ar bhealach níos fearr.

2.31. Is léir go bhfuil an muirear cuóta EUR 3 in aghaidh an tona de choibhéis CO 2 ró-íseal chun ioncam leordhóthanach a ghiniúint agus chun úsáid HFCanna a dhíspreagadh chun cuisneáin nádúrtha a ghlacadh ar ráta níos tapúla.

2.32. Tá CESE ag iarraidh freisin go ndéanfar athmheasúnú ar úsáid na n-acmhainní airgeadais arna mbailiú ó dhíolacháin cuótaí.

2.33. Tá CESE muiníneach gur cheart na hioncaim sin a chur i leataobh lena n-úsáid go díreach chun na gcríoch seo a leanas: — borradh a chur faoin taighde ar roghanna malartacha a bhfuil ísealacmhainneacht téite domhanda acu, go háirithe cuisneáin nádúrtha; — tacú le húdaráis na mBallstát i bhfaireachas margaidh; — scileanna a chothú agus feasacht a ardú, lena n-áirítear feachtais ardaithe feasachta do thomhaltóirí deiridh; — tacú le hoiliúint éigeandála agus le hoiliúint mheántéarmach d’oibrithe atá ann cheana agus a bheidh ann amach anseo.

Oiliúint

2.34. Tá sé ríthábhachtach aghaidh a thabhairt ar riachtanais oiliúna maidir le roghanna eile HFC. Tá teicneoirí oilte, chomh maith le scéimeanna cáilíochta, deimhniúcháin agus clárúcháin riachtanach chun cuisneáin nádúrtha a bhfuil ísealacmhainneacht téite domhanda acu a chur chun cinn. Ní mór deimhniú a dhéanamh freisin i gcás roghanna malartacha ar F-gháis, agus ní hamháin do na gáis ceaptha teasa fhluairínithe amháin. Tá CESE ag iarraidh go mbeidh inniúlacht éigeantach maidir le cuisneáin nádúrtha i gcláir deimhniúcháin.

2.35. Is ábhar coimhdeachta í an oiliúint agus an deimhniú agus ní mór dóibh a bheith in oiriúint do na scéimeanna náisiúnta atá ann cheana. Sa togra, tugtar bliain amháin do na Ballstáit a gcláir a thabhairt cothrom le dáta chun na roghanna malartacha a chur san áireamh. Tá roinnt gníomhaithe margaidh den tuairim gur tréimhse sách gearr í sin. Cé go mbaineann tábhacht leis an uainiú, is tábhachtach an ní é freisin spriocanna soiléire a bheith ann. Molann CESE oibleagáidí an phlean náisiúnta a leagan síos le KPInna soiléire, e.g. go mbeidh oiliúint faighte ag 50 % de shuiteálaithe faoi 2025.

An ghné dhomhanda

2.36. Ba cheart a chur san áireamh san ailíniú le Prótacal Montréal go mbeidh gá le leasú Kigali a neartú go measartha luath amach anseo d’fhonn spriocanna glan-nialasacha domhanda a bhaint amach.

2.37. Sa chomhthéacs sin, tá an tAontas ag tabhairt spreagadh tábhachtach idirnáisiúnta faoi Phrótacal Montréal. Tá súil ghéar á coinneáil ag na gníomhaithe domhanda ar fad ar an togra i dtaca leis an Rialachán nua Eorpach maidir le gás ceaptha teasa fluairínithe. Ba chéim chun cinn é leasú Kigali a ghlacadh, ach ní mór bearta níos tapúla agus níos uaillmhianaí a ghlacadh maidir leis an laghdú de réir a chéile ar HFCanna. D’fhéadfadh an tAontas Eorpach leas a bhaint as a thionchar domhanda trí “éifeacht na Bruiséile”, mar a thugtar air, a úsáid ar bhealach níos éifeachtúla.

2.38. Dá bhrí sin, feictear do CESE go bhfuil géarghá le dul i mbun plé faoi Phrótacal Montréal chun dlús a chur leis an dul chun cinn maidir le leasú Kigali, lena leagtar síos tograí uaillmhianacha maidir le hathbhreithniú ar an Rialachán F-gháis ar leibhéal an Aontais i gcomhréir le cás 1,5 o C mar a shamhlaítear é faoi Chomhaontú Pháras.

Trédhearcacht agus cuimsiú

2.39. In ainneoin go bhfuil na díospóireachtaí a bhaineann le gáis ceaptha teasa fhluairínithe ríthábhachtach do neart príomhshlabhraí luacha, tá an plé maidir le beartas teoranta i gcónaí do shaineolaithe amháin. Ba cheart iarracht a dhéanamh an plé sin a leathnú chuig na geallsealbhóirí ar fad, le hionadaíocht leathan ón tsochaí shibhialta. Leis an Rialachán nua maidir le gáis ceaptha teasa fhluairínithe, ba cheart sainordú a thabhairt d’fhóram comhairliúcháin a eagrófar dhá uair sa bhliain ar a laghad agus a thionólfar ar leibhéal an Aontais i ngach Ballstát.

An Bhruiséil, 15 Meitheamh 2022. Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa Christa SCHWENG

(1) Rialachán (AE) Uimh. 517/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Aibreán 2014 maidir le gáis cheaptha teasa fhluairínithe agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 842/2006 (IO L 150, 20.5.2014, lch. 195).

(2) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=CELEX:52022PC0150&from=EN

(3) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=CELEX:52022DC0108&from=EN

(4) https://acp.copernicus.org/articles/13/6083/2013/acp-13-6083-2013.pdf

(5) Ciallaíonn “ppt” sa chomhthéacs sin “codanna-sa-trilliún”. Sonraí ó Advanced Global Atmospheric Gases Experiment.

(6) Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir leis an Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le substaintí a ídíonn an ciseal ózóin agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 1005/2009 (COM(2022) 151 final – 2022/100 (COD)) (féach leathanach 50 den Iris Oifigiúil seo).

(7) Rialachán (CE) Uimh. 1005/2009 maidir le substaintí a ídíonn an ciseal ózóin (an Rialachán maidir le hídiú an chisil ózóin) (IO L 286, 31.10.2009, lch. 1).

(8) Ar fáil ach cliceáil anseo: https://ec.europa.eu/clima/system/files/2022-04/f-gas_evaluation_report_en.pdf

(9) https://www.coolingpost.com/world-news/f-gas-quota-cuts-will-hit-heat-pump-ambitions/

(10) Féach https://www.umweltbundesamt.de/publikationen/persistent-degradation-products-of-halogenated

(11) COM(2021) 400 final, “Pathway to a Healthy Planet for All – EU Action Plan: “Towards Zero Pollution for Air, Water and Soil” [Conair i dtreo Pláinéad Sláintiúil do Chách – Plean Gníomhaíochta an Aontais um Uisce, Aer agus Ithir saor ó Thruailliú] (Níl leagan Gaeilge ann).

(12) Féach an tuarascáil EIA (2022) dar teideal “Europe’s most chilling crime – the illegal trade in HFC refrigerant gases”. Ar fáil ag https://eia-international.org/report/europes-most-chilling-crime/. Tá meastachán thionscal an F-gháis ar fáil ag https://www.fluorocarbons.org/wp-content/uploads/2020/09/EFCTC_Press-Release_EN-2.pdf

(13) https://ec.europa.eu/info/files/proposal-directive-european-parliament-and-council-protection-environment-through-criminal-law-and-replacing-directive-2008-99-ec_en

(14) Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le cosaint an chomhshaoil tríd an dlí coiriúil agus a chuirtear in ionad Treoir 2008/99/CE (COM(2021) 851 final — 2021/0422 (COD)) (IO C 290, 29.7.2022, lch. 143).