Is chuig an gCoimisiún a dhírítear an Cinneadh seo.

Déantar an Coimisiún a ainmniú leis seo mar idirbheartaí an Aontais.

Déanfar an chaibidlíocht i gcomhairle leis an Meitheal um an Ríocht Aontaithe.

Déanfar an chaibidlíocht ar bhonn threoracha caibidlíochta na Comhairle a leagtar amach san Iarscríbhinn a ghabhann leis an gCinneadh seo.

(8)Ba cheart don chomhaontú a bheith gan dochar do shaincheisteanna a bhaineann le ceannasacht agus dlínse agus níor cheart go ndéanfadh sé difear do sheasamh dlíthiúil Ríocht na Spáinne maidir le ceannasacht agus dlínse i ndáil le Giobráltar.

(7) Ba cheart tús a chur le caibidlíocht, dá bhrí sin, d’fhonn comhaontú idir an tAontas agus Euratom, de pháirt amháin, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile, a thabhairt i gcrích i ndáil le Giobráltar. Ba cheart an Coimisiún a ainmniú mar idirbheartaí an Aontais.

(6)Is cosúil go mbeadh sé tairbhiúil comhaontú den sórt sin a thabhairt i gcrích i bhfianaise a ghaire agus atá Giobráltar don Aontas go geografach agus i bhfianaise an idirspleáchais eacnamaíoch atá eatarthu.

(5)An 31 Nollaig 2020, chuir Ríocht na Spáinne in iúl gur mhian léi go mbunódh an tAontas socrú leathan cothrom i ndáil le Giobráltar, bunaithe ar an gcomhthuiscint ar thángthas air leis an Ríocht Aontaithe i leith creat a d’fhéadfadh a bheith ann le haghaidh chomhaontú maidir le Giobráltar.

(4)Ag an gcruinniú den Chomhairle Eorpach an 25 Samhain 2018, rinneadh ráiteas le bheith ag gabháil le miontuairiscí an chruinnithe sin, ráiteas lena mbunaítear go bhféadfar comhaontuithe ar leith a bheith idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar, gan dochar d’inniúlachtaí an Aontais agus urraim iomlán á tabhairt d’iomláine chríochach na mBallstát, mar a ráthaítear in Airteagal 4(2) den Chonradh ar an Aontas Eorpach, agus go mbeidh na comhaontuithe sin faoi réir comhaontú roimh ré ó Ríocht na Spáinne.

(3)Rinneadh an tAontas Eorpach agus Euratom, de pháirt amháin, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile, Comhaontú Trádála agus Comhair a thabhairt i gcrích, ar comhaontú é a thug an tAontas i gcrích ar bhonn Chinneadh (AE) 2021/689 ón gComhairle agus a cuireadh i bhfeidhm go sealadach ón 1 Eanáir 2021. Tháinig sé i bhfeidhm an 1 Bealtaine 2021. Níl feidhm ag an gComhaontú maidir le Giobráltar, agus níl aon éifeacht aige air, ar críoch é a eisiatar ó raon feidhme críochach an Chomhaontaithe.

(2)Sa chomhaontú maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, ceapadh na socruithe maidir le tarraingt siar rianúil na Ríochta Aontaithe, lena n‑áirítear Prótacal maidir leis na socruithe sonracha i ndáil le Giobráltar. De réir Airteagal 3(1)(a) den Chomhaontú, bhí feidhm ag dlí an Aontais maidir leis an Ríocht Aontaithe agus sa Ríocht Aontaithe le linn idirthréimhse ar tháinig deireadh leis an 31 Nollaig 2020. Cé is moite dá Airteagal 1, scoir an Prótacal d’fheidhm a bheith aige i nGiobráltar tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

(1)An 1 Feabhra 2020, tharraing Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Tuaisceart Éireann (‘an Ríocht Aontaithe’) siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (‘Euratom’).

Ag féachaint don Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach, agus go háirithe Airteagal 101 de,

Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagail 218(3) agus (4) de,

lena n‑údaraítear tús a chur le caibidlíocht le haghaidh comhaontú idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt amháin, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile, i ndáil le Giobráltar

Dá réir sin is iad Airteagal 218(3) agus (4) CFAE agus Airteagal 101 CEFA is ceart a bheith mar bhunús dlí leis an gcinneadh atá á mholadh. Ní féidir an bunús dlí substainteach le síniú agus cur i gcrích an chomhaontaithe nua a chinneadh ach amháin ag deireadh na caibidlíochta, i bhfianaise a bhfuil sa chomhaontú.

Is é Airteagal 218(3) agus (4) CFAE an bunús dlí nós imeachta le haghaidh cinneadh lena n‑údaraítear tús a chur leis an gcaibidlíocht maidir le comhaontú idir an tAontas agus tríú tír agus lena ndéantar treoracha a dhíriú chuig an idirbheartaí. Ina theannta sin, a mhéid a dhéanfaí an comhaontú a chaibidliú thar ceann Euratom freisin toisc go bhfuil treoracha caibidlíochta san iarscríbhinn a ghabhann leis an gcinneadh maidir le hábhair a thagann faoi Chonradh Euratom, ba cheart Airteagal 101 den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach (‘CEFA’) a chuimsiú i mbunús dlí an chinnidh.

Coimeádfaidh an Coimisiún, go tráthúil, Parlaimint na hEorpa go hiomlán ar an eolas i dtaobh na caibidlíochta.

Déanfaidh an Coimisiún an chaibidlíocht i gcomhréir leis na treoracha caibidlíochta a leagtar amach san Iarscríbhinn a ghabhann leis an gCinneadh agus i gcomhairle le coiste speisialta a cheapfaidh an Chomhairle agus a bheidh i dteagmháil bhuan dhíreach le hÚdaráis na Spáinne.

Agus forálacha an chomhaontaithe á gcur chun feidhme, lena n‑áirítear forálacha maidir le fionraí agus foirceannadh, tabharfaidh an Coimisiún aird chuí ar sheasamh sonrach na Spáinne, ina cáil mar Bhallstát comharsanachta agus mar an Ballstát atá freagrach as codanna áirithe den chomhaontú a chur chun feidhme, a mhéid a bhaineann lena chur i bhfeidhm, a chur chun feidhme agus a fhoirceannadh. Sa chomhthéacs sin, féadfaidh an Spáinn agus aon Bhallstát eile a iarraidh ar an gCoimisiún cur i bhfeidhm chlásail an chomhaontaithe maidir le fionraí agus foirceannadh a spreagadh.

Ar deireadh, chuimseofaí sa chomhaontú atá beartaithe struchtúr rialachais láidir lena n‑áiritheofaí cur chun feidhme ceart an chomhaontaithe agus neamhspleáchas an Aontais Eorpaigh, lena n‑áirítear clásail maidir le foirceannadh agus fionraí. Ba cheart don chomhaontú atá beartaithe comhlacht rialachais a bhunú a bheidh freagrach as cur chun feidhme agus feidhmiú an chomhaontaithe atá beartaithe a bhainistiú agus a mhaoirsiú, comhlacht a dhéanfaí réiteach díospóidí á éascú. Ba cheart don chomhlacht rialachais cinntí a ghlacadh agus moltaí a dhéanamh maidir lena éabhlóid. Ba cheart do na Ballstáit, go háirithe an Spáinn, a bheith mar chuid den toscaireacht a dhéanann ionadaíocht thar ceann an Aontais sa chomhlacht rialachais.

Chumhdódh an comhaontú atá beartaithe na réimsí seo a leanas freisin: an t‑iompar, an comhshaol agus an aeráid, comhordú na slándála sóisialta agus cearta na saoránach a mhéid is gá chun rannchuidiú le cuspóir an rathúnais chomhroinnte sa réigiún.

Maidir le gluaiseacht earraí, is é is aidhm don chomhaontú atá beartaithe deireadh a chur leis na bacainní fisiceacha, lena n‑áirítear aon bhonneagar fisiciúil nó aon phost rialaithe, agus seiceálacha agus rialuithe gaolmhara ar earraí, idir Giobráltar agus an tAontas maidir le saorchúrsaíocht earraí. Chun sláine Mhargadh Aonair agus Aontas Custaim an Aontais a chosaint, mar aon le leasanna airgeadais an Aontais, féadfaidh é sin a bhaint amach má chuirtear aontas custaim ar bun idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar, i gcomhréir le hAirteagal XXIV de Comhaontú Ginearálta 1994 um Tharaifí agus Trádáil, agus má áirithítear cur i bhfeidhm iomlán acquis an Aontais maidir leis an margadh aonair ar earraí chuig Giobráltar agus i nGiobráltar, agus má áirithítear na nithe seo a leanas: comhar cánach agus custaim, ailíniú ar chóras cánachais Ghiobráltar le córas na Spáinne, seiceálacha agus rialuithe iomchuí i nGiobráltar, faireachán arna dhéanamh ag an Aontas agus ag údaráis na Spáinne ar ghníomhaíochtaí ábhartha na n‑údarás inniúil i ndáil le Giobráltar, an fhéidearthacht don Aontas bearta iomchuí a ghlacadh go haontaobhach, sannadh leordhóthanach dleachtanna custaim do bhuiséad an Aontais, agus socruithe chun calaois a chomhrac agus aon ghníomhaíocht neamhdhleathach eile a dhéanann díobháil do leasanna airgeadais an Aontais.

Dhéanfaí foráil sa chomhaontú maidir le sásra trína bhféadfaí forbairtí ábhartha amach anseo ar dhlí an Aontais i réimse ghluaiseacht na ndaoine a léiriú in oiriúnuithe ar an gcomhaontú, i gcás inar gá sin. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú freisin faoina bhféadfaidh an tAontas an comhaontú a fhoirceannadh i gcás nach ndéanfar an t‑oiriúnú. Dhéanfaí foráil ann freisin maidir le sásra chun meastóireacht a dhéanamh ar chur chun feidhme na coda sin den chomhaontú a bhaineann le gluaiseacht daoine. Agus an sásra sin á chur i bhfeidhm, iarrfaidh an Coimisiún tuairim ar na Ballstáit ar a indéanta atá sé leanúint leis an gcomhaontú, go háirithe ar an Spáinn mar Bhallstát comharsanachta agus mar an Ballstát atá freagrach as seiceálacha Schengen a chur chun feidhme. Tabharfar aird chuí ar na tuairimí sin. Ar deireadh, foráiltear sa chomhaontú maidir le sásra chun meastóireacht a dhéanamh ar chur chun feidhme na coda sin den chomhaontú agus an deis a bheith ag gach páirtí, tar éis tréimhse tosaigh ceithre bliana den chur chun feidhme, agus gan dochar do na forálacha ginearálta maidir le foirceannadh, cinneadh a dhéanamh maidir le leanúint leis an gcomhaontú nó deireadh a chur leis.

Dhéanfaí foráil leis an gcomhaontú go mbeadh sé d’oibleagáid ar na páirtithe a áirithiú go gceadófar, de réir a ndlíthe, trasnú idir an tAontas agus Giobráltar gan seiceálacha ag pointe trasnaithe teorann. Déanfar a mheas ag céim níos déanaí an gá don Aontas reachtaíocht ábhartha de chuid an Aontais a leasú chun an oibleagáid sin a chomhlíonadh nó chun feidhmiú na gcoimircí thuasluaite a bhaint amach, agus más gá, déanfar a mheas a mhéid a bheidh gá leis sin.

Chuimseodh an comhaontú rialacha sonracha freisin lena gceanglófaí go mbeadh fáil agus coinneáil an chirt chun cónaí i nGiobráltar ag brath ar nasc iarbhír a bheith ann le Giobráltar.

–Creat dlíthiúil lena bhféadfaí comhar breithiúnach éifeachtach a bheith ann in ábhair choiriúla i réimsí tábhachtacha, creat ar cheart, ar a laghad, forálacha a chuimsiú ann lena n‑áiritheofar go gcuirfear i bhfeidhm Coinbhinsiúin ábhartha de chuid Chomhairle na hEorpa ar Ghiobráltar, Coinbhinsiúin i ndáil le heiseachadadh, cúnamh dlíthiúil frithpháirteach, agus calcadh agus coigistiú sócmhainní, maille leis na Prótacail Bhreise a ghabhann leo.

–Oibleagáid ar an Ríocht Aontaithe, a mhéid a bhaineann le Giobráltar, a áirithiú go ndéanfar é a chosc agus a thoirmeasc ar dhaoine dá ndiúltófaí cead isteach i limistéar Schengen ar fhorais eile, inter alia ar fhorais a mheastar a bheith ina mbagairt don bheartas poiblí nó don tslándáil inmheánach, go ndéanfar é a chosc agus a thoirmeasc orthu críoch Ghiobráltar a fhágáil agus dul isteach i limistéar Schengen. Leis an gcomhaontú, bhunófaí scéim réamhfhógra nó réamhúdarúcháin le haghaidh chónaitheoirí Ghiobráltar ionas go bhféadfaidís taisteal níos faide i gcéin ná Giobráltar isteach i limistéar Schengen.

–Rialacha lena gceanglaítear seiceálacha póilíneachta feabhsaithe a dhéanamh sna limistéir gar don teorainn sheachtrach talún idir an Spáinn agus Giobráltar, chun críocha fhorfheidhmiú an dlí agus chun críocha na himirce araon.

–Rialacha lena gcuirtear oibleagáid ar an Ríocht Aontaithe, a mhéid a bhaineann le Giobráltar, a cheangal go ndéanfar sonraí as an Taifead Ainmneacha Paisinéirí a chur ar fáil d’údaráis na Spáinne i gcás gach eitilt a bheidh ag teacht isteach chuig aerfort Ghiobráltar, i gcomhréir leis an Treoir maidir leis an Taifead Ainmneacha Paisinéirí.

–Rialacha lena bhforáiltear gurbh í an Spáinn amháin a bheadh inniúil i leith víosaí fadfhanachta agus ceadanna cónaithe a eisiúint do náisiúnaigh tríú tír i ndáil le Giobráltar. Cé go mbunófaí na coinníollacha maidir le víosaí fadfhanachta agus ceadanna cónaithe a dheonú faoi dhlí Ghiobráltar, is í an Spáinn a d’eiseodh na doiciméid sin lena gcuirfí i bhfeidhm na forálacha agus na nósanna imeachta ábhartha faoi dhlí an Aontais agus san fhormáid iomchuí. Bheadh ceadanna cónaithe marcáilte go soiléir mar cheadanna atá bailí le haghaidh Ghiobráltar. Dhéanfadh an Spáinn na seiceálacha riachtanacha i mbunachair sonraí TF agus d’fhéadfadh sí diúltú víosa fadfhanachta nó cead cónaithe a eisiúint ar bhonn foláirimh i gCóras Faisnéise Schengen (SIS). Rachadh an Spáinn i gcomhairle le Ballstáit nó le Tíortha Comhlachaithe Schengen eile a rinne foláirimh a iontráil in SIS agus bheadh sé de cheart acu cur i gcoinne víosa fadfhanachta nó cead cónaithe a eisiúint. I gcás ina n‑eisítear víosa fadfhanachta nó cead cónaithe, ní bheadh sé d’oibleagáid ar Bhallstáit ná ar Thíortha Comhlachaithe Schengen foláirimh maidir le diúltú cead isteach a bhaint de SIS.

–Rialacha lena bhforáiltear gurbh í an Spáinn amháin a bheadh inniúil ar víosaí gearrfhanachta a eisiúint i ndáil le Giobráltar agus i gcomhréir le rialacha an Aontais infheidhme.

–Rialacha lena n‑áirithítear cur i bhfeidhm dhlí an Aontais in aerfort Ghiobráltar maidir le dliteanas iompróirí.

–Rialacha lena n‑áirithítear go mbeidh smuigleáil imirceach ina cion coiriúil is inphionóis de réir dhlí Ghiobráltar.

–Rialacha lena n‑áirithítear an oibleagáid atá ar an Spáinn, i gcomhar leis an Ríocht Aontaithe, náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh ó chríoch Ghiobráltar, lena n‑áirítear ag an teorainn, agus na bearta uile is gá a dhéanamh chun filleadh den sórt sin a fhorfheidhmiú i gcomhréir le dlí an Aontais is infheidhme. I gcás inar gá, bheadh ar údaráis na Ríochta Aontaithe a bhíonn ag plé le Giobráltar cúnamh a thabhairt d’údaráis na Spáinne agus iad a éascú i bhfeidhmiú a gcúraimí.

–Rialacha lena mbunaítear go mbeadh an Spáinn, i gcomhar leis an Ríocht Aontaithe, freagrach as scrúdú a dhéanamh ar iarratais ar chosaint idirnáisiúnta arna gcur isteach i nGiobráltar i gcomhréir le dlí an Aontais is infheidhme, lena n‑áirítear córas Eurodac a úsáid chun méarloirg iarratasóirí tearmainn a fháil agus méarloirg na ndaoine a gabhadh agus iad ag iarraidh an teorainn a thrasnú go neamhrialta. I gcás inar gá, bheadh ar údaráis na Ríochta Aontaithe a bhíonn ag plé le Giobráltar cúnamh a thabhairt d’údaráis na Spáinne agus iad a éascú i bhfeidhmiú a gcúraimí. Mar thoradh ar an réiteach sin, níor cheart go bhfágfadh aistriú iarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta idir críoch na mBallstát agus Tíortha Comhlachaithe Bhaile Átha Cliath, ar thaobh amháin, agus Giobráltar, ar an taobh eile, níor cheart go bhfágfadh sin go scoirfí den fhreagracht faoi Rialachán Bhaile Átha Cliath.

Ós rud é go leanfar d’fhormhór na dtrasnuithe teorann thar an teorainn sheachtrach talún, na seiceálacha agus faireachas teorann a dhéanfaidh an Spáinn, dhéanfaí iad a chomhlánú le socruithe sonracha breise um chomhair (‘bearta coimirce’) atá ceaptha chun slándáil limistéar Schengen gan rialú ag na teorainneacha inmheánacha a áirithiú ar bhealach coibhéiseach. Leis na rialacha sin, bheifí in ann rioscaí imirce neamhrialta agus rioscaí slándála a mhaolú, lena n‑áirítear aon riosca a eascraíonn as éascú i dtaca le sreabhadh earraí nó as maolú nósanna imeachta custaim, agus cosaint choibhéiseach a áirithiú don teorainn sheachtrach talún sin agus do limistéar Schengen i gcoitinne. Bhainfeadh na bearta coimirce, inter alia, le comhar póilíneachta agus breithiúnach, cosaint sonraí, imircigh neamhrialta a fhilleadh agus an imirce neamhrialta a chosc, socruithe maidir leis an bhfreagracht atá ar iarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta, agus ailíniú beartas maidir le víosaí agus cead cónaithe.

Ríomhfaí an t‑am a chaitear i nGiobráltar mar am a chaitear i limistéar Schengen chun tréimhse fanachta údaraithe a ríomh. Maidir le náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe seachas iad siúd a bhfuil cónaí orthu i nGiobráltar tráth sínithe an chomhaontaithe, dhéileálfaí leo mar náisiúnaigh tríú tír chun críoch iontrála agus fanachta i nGiobráltar. Chun críoch dhlí an Aontais, mheasfaí fós gur náisiúnaigh tríú tír iad daoine a bhfuil cónaí orthu i nGiobráltar, ach bheadh an ceart chun rochtana ar limistéar Schengen acu gan víosa a fháil ar feadh suas le 90 lá in aon tréimhse 180 lá i gcomhréir leis na forálacha ábhartha i ndlí an Aontais is infheidhme. Bheadh siad díolmhaithe ó stampáil, ón gCóras Dul Isteach/Imeachta agus ó ETIAS. Ina theannta sin, ní dhiúltófar cead isteach i gcríoch Ghiobráltar do dhaoine a bhfuil cónaí orthu go dleathach i nGiobráltar.

Chun cosaint iomlán limistéar Schengen a áirithiú, dhéanfaí rialú agus faireachas ag na teorainneacha seachtracha ag calafort, aerfort agus uiscí Ghiobráltar, agus is í an Spáinn a dhéanfadh an rialú agus an faireachas sin agus rialacha ábhartha an Aontais á gcur i bhfeidhm aici. D’fhágfadh na pointí trasnaithe teorann atá le bunú ag an gcalafort agus ag an aerfort go bhféadfaí reachtaíocht ábhartha an Aontais a chur i bhfeidhm, lena n‑áirítear cur chun feidhme agus úsáid na mbunachar sonraí is gá le haghaidh seiceálacha teorann. Bheadh na cumhachtaí uile is gá ag gardaí teorann na Spáinne chun rialuithe agus faireachas teorann a dhéanamh mar aon leis na hoibleagáidí a bheadh orthu dá bharr, lena n‑áirítear a mhéid a bhaineann le gníomhú de réir foláirimh sna bunachair sonraí (mar shampla, cead isteach a dhiúltú). I gcás foláirimh, lena n‑áirítear teacht isteach a dhiúltú agus gabháil, dhéanfadh an Spáinn bearta leantacha agus – dá mba ghá – údaráis na Ríochta Aontaithe a bhíonn ag plé le Giobráltar, thabharfaidís cúnamh maidir le cur chun feidhme an fholáirimh agus éascóidís an cur chun feidhme, cuir i gcás an duine nó an réad lena mbaineann a aistriú chuig údaráis na Spáinne.

Maidir le gluaiseacht daoine, is é is aidhm don chomhaontú deireadh a chur leis na struchtúir fhisiceacha atá ann faoi láthair, ach, mar sin féin, an prionsabal nach mbeadh Giobráltar ina chuid de limistéar Schengen gan rialú ag na teorainneacha inmheánacha ná ina chuid den Aontas Custaim á choinneáil ar bun an tráth céanna.

Is é is aidhm don chomhaontú atá beartaithe caidreamh nua a bhunú idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar, ar caidreamh é lena gcuirtear deireadh le bacainní fisiceacha maidir le gluaiseacht daoine agus earraí ar mhaithe le rannchuidiú leis an rathúnas comhroinnte laistigh den réigiún.

Ba thairbhiúil tabhairt i gcrích comhaontaithe den sórt sin i bhfianaise a ghaire agus atá Giobráltar don Aontas go geografach agus i bhfianaise an idirspleáchais eacnamaíoch atá eatarthu.

I gcomhréir leis an ráiteas a ghabhann le miontuairiscí chruinniú na Comhairle Eorpaí an 25 Samhain 2018 maidir le raon feidhme críochach na gcomhaontuithe atá le tabhairt i gcrích idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe, beidh an comhaontú atá beartaithe ‘faoi réir comhaontú roimh ré ó Ríocht na Spáinne’. Ós rud é go ndéanfaidh an comhaontú difear don Spáinn go háirithe, ina cáil mar Bhallstát comharsanachta agus mar an Ballstát a mbeidh sé de chúram air forálacha áirithe den chomhaontú a bheidh ann amach anseo a chur i bhfeidhm agus a chur chun feidhme, coinneoidh an Coimisiún dlúth‑theagmháil le húdaráis na Spáinne le linn na caibidlíochta agus tabharfaidh sé aird chuí ar a dtuairimí.

Tháinig Ríocht na Spáinne agus an Ríocht Aontaithe ar chomhthuiscint i leith creat a d’fhéadfadh a bheith ann le haghaidh comhaontú maidir le Giobráltar, agus an 31 Nollaig 2020, d’iarr Ríocht na Spáinne ar an gCoimisiún, ar bhonn na tuisceana sin, tús a chur leis an nós imeachta caibidlíochta i ndáil le comhaontú den sórt sin ar leibhéal an Aontais.

Ina theannta sin, bhí an dearbhú seo a leanas ón gCoimisiún i gceangal leis an gcinneadh ón gComhairle maidir le síniú an Chomhaontaithe Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach, Euratom agus an Ríocht Aontaithe: ‘Tar éis an Dearbhaithe Chomhpháirtigh ón gComhairle Eorpach agus ón gCoimisiún Eorpach maidir le raon feidhme críochach na gcomhaontuithe atá le tabhairt i gcrích idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe an 25 Samhain 2018, ní chuirtear Giobráltar san áireamh sa chomhaontú atá le síniú idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe an 30 Nollaig 2020. Ní fhágfaidh sin nach bhféadfar comhaontuithe ar leith a bheith idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar. Tá an Coimisiún réidh chun scrúdú a dhéanamh ar aon iarraidh ón Spáinn, i gcomhaontú leis an Ríocht Aontaithe, maidir le tús a chur leis an nós imeachta caibidlíochta i ndáil le comhaontuithe ar leith den sórt sin más rud é go bhfuil siad i gcomhréir le dlí an Aontais agus le leasanna an Aontais.’

Sna ráitis a ghabhann le miontuairiscí chruinniú na Comhairle Eorpaí an 25 Samhain 2018, cuireadh san áireamh an dearbhú seo a leanas ón gComhairle Eorpach agus ón gCoimisiún: ‘Tar éis don Ríocht Aontaithe imeacht as an Aontas, ní chuirfear Giobráltar san áireamh i raon feidhme críochach na gcomhaontuithe a thabharfar i gcrích idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe. Mar sin féin, ní fhágfaidh sé sin nach bhféadfar comhaontuithe ar leith a bheith idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar. Gan dochar d’inniúlachtaí an Aontais agus urraim iomlán á tabhairt d’iomláine chríochach na mBallstát, mar a ráthaítear le hAirteagal 4(2) den Chonradh ar an Aontas Eorpach, beidh na comhaontuithe sin faoi réir comhaontú roimh ré ó Ríocht na Spáinne.’

Thairis sin, thug Euratom agus an Ríocht Aontaithe Comhaontú le haghaidh Comhair i ndáil le hÚsáidí Sábháilte agus Síochánta an Fhuinnimh Núicléach i gcrích, comhaontú a bhí infheidhme go sealadach ón 1 Eanáir 2021 agus a tháinig i bhfeidhm an 1 Bealtaine 2021. Níl an comhaontú sin infheidhme maidir le Giobráltar.

Le linn na hidirthréimhse sin, thug an tAontas Eorpach, Euratom agus an Ríocht Aontaithe Comhaontú Trádála agus Comhair i gcrích, ar comhaontú é a thug an tAontas i gcrích ar bhonn Chinneadh (AE) 2021/689 ón gComhairle agus a cuireadh i bhfeidhm go sealadach ón 1 Eanáir 2021. Tháinig sé i bhfeidhm an 1 Bealtaine 2021. Níl feidhm ag an gComhaontú sin maidir le Giobráltar, agus níl aon éifeachtaí aige air, ar críoch é a eisiatar ó raon feidhme críochach an Chomhaontaithe.

Leagtar amach na socruithe i ndáil leis an tarraingt siar sa Chomhaontú maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann (‘an Ríocht Aontaithe’) a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (‘an Comhaontú um Tharraingt Siar’) lena n‑áirítear Prótacal maidir leis na socruithe sonracha i ndáil le Giobráltar, Críoch Bhriotanach Thar Lear (dá ngairtear ‘Giobráltar’ anseo feasta). Tháinig an Comhaontú um Tharraingt Siar i bhfeidhm an 1 Feabhra 2020 agus rinneadh foráil ann maidir le hidirthréimhse ar lena linn a bhí feidhm ag dlí an Aontais maidir leis an Ríocht Aontaithe agus sa Ríocht Aontaithe i gcomhréir leis an gComhaontú sin. Tháinig deireadh leis an idirthréimhse an 31 Nollaig 2020. Bhí feidhm ag an gComhaontú agus ag an bPrótacal maidir le Giobráltar i gcomhréir le hAirteagal 3.1.a) den Chomhaontú um Tharraingt Siar. Rinne an Coiste Speisialaithe i dtaca leis an bPrótacal maidir le Giobráltar cur chun feidhme an Phrótacail maidir le Giobráltar a mhaoirsiú, Coiste a raibh ról gníomhach ag an Spáinn ann. Cé is moite d’Airteagal 1, scoir an Prótacal d’fheidhm a bheith aige i nGiobráltar tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

An 1 Feabhra 2020, tharraing an Ríocht Aontaithe siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (Euratom).

Leis an moladh seo, molann an Coimisiún go n‑údaróidh an Chomhairle tús a chur leis an gcaibidlíocht maidir le comhaontú idir an tAontas agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt amháin, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile, i ndáil le Giobráltar, Críoch Bhriotanach Thar Lear, chun an Coimisiún a ainmniú mar idirbheartaí an Aontais agus chun treoracha a dhíriú chuig an idirbheartaí [agus coiste speisialta a ainmniú nach foláir an chaibidlíocht a dhéanamh i gcomhairle leis].

lena n‑údaraítear tús a chur le caibidlíocht le haghaidh comhaontú idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt amháin, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile, i ndáil le Giobráltar

AN COIMISIÚN EORPACH An Bhruiséil,20.7.2021 COM(2021) 411 final IARSCRÍBHINN

a ghabhann leis an Moladh le haghaidh Cinneadh ón gComhairle lena n‑údaraítear tús a chur le caibidlíocht le haghaidh comhaontú idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt amháin, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile, i ndáil le Giobráltar























IARSCRÍBHINN TREORACHA LE hAGHAIDH COMHAONTÚ A CHAIBIDLIÚ LE RÍOCHT AONTAITHE NA BREATAINE MÓIRE AGUS THUAISCEART ÉIREANN

I NDÁIL LE GIOBRÁLTAR I. COMHTHÉACS GINEARÁLTA 1. An 1 Feabhra 2020, tharraing an Ríocht Aontaithe siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (Euratom). 2. Leagtar amach na socruithe don tarraingt siar sa Chomhaontú maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann (‘an Ríocht Aontaithe’) a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (‘an Comhaontú um Tharraingt Siar’), lena n‑áirítear Prótacal maidir leis na socruithe sonracha i ndáil le Giobráltar, Críoch Bhriotanach Thar Lear (‘Giobráltar’ anseo feasta). Tháinig an Comhaontú um Tharraingt Siar i bhfeidhm an 1 Feabhra 2020 agus rinneadh foráil ann maidir le hidirthréimhse ar lena linn a raibh feidhm ag dlí an Aontais maidir leis an Ríocht Aontaithe agus sa Ríocht Aontaithe i gcomhréir leis an gComhaontú sin. Tháinig deireadh leis an idirthréimhse an 31 Nollaig 2020. Bhí na socruithe idirthréimhseacha infheidhme maidir le Giobráltar i gcomhréir le hAirteagal 3. 1 b) den Chomhaontú um Tharraingt Siar. 3. Le linn na hidirthréimhse, rinneadh an tAontas Eorpach agus Euratom, de pháirt amháin, agus an Ríocht Aontaithe, den pháirt eile, Comhaontú Trádála agus Comhair (TCA) a chaibidliú, ar comhaontú é a cuireadh i bhfeidhm go sealadach ón 1 Eanáir 2021 agus a thug an tAontas i gcrích bunaithe ar Chinneadh (AE) 2021/689 ón gComhairle. Tháinig sé i bhfeidhm an 1 Bealtaine 2021. I gcomhréir leis an ráiteas a ghabhann le miontuairiscí chruinniú na Comhairle Eorpaí an 25 Samhain 2018 maidir le raon feidhme críochach na gcomhaontuithe atá le tabhairt i gcrích idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe, foráiltear le hAirteagal 774(3) de TCA nach bhfuil feidhm ná aon éifeachtaí ag an TCA i leith Ghiobráltar. I gcomhréir leis an ráiteas sin freisin, ‘éileofar comhaontú roimh ré ó Ríocht na Spáinne’ le haghaidh an chomhaontaithe atá beartaithe. 4. Thug Euratom agus an Ríocht Aontaithe an Comhaontú maidir leis an gComhar i ndáil le hÚsáid Shábháilte agus Shíochánta an Fhuinnimh Núicléach i gcrích, comhaontú a bhí infheidhme go sealadach amhail ón 1 Eanáir 2021 agus a tháinig i bhfeidhm an 1 Bealtaine 2021. Níl feidhm ag an gcomhaontú seo maidir le Giobráltar. 5. Sa dearbhú uaidh atá i gceangal leis an gcinneadh maidir le síniú an Chomhaontaithe Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach, Euratom agus an Ríocht Aontaithe, chuir an Coimisiún in iúl go mbeadh sé réidh chun scrúdú a dhéanamh ar aon iarraidh ón Spáinn, i gcomhaontú leis an Ríocht Aontaithe, maidir le tús a chur leis an nós imeachta chun comhaontú ar leith maidir le Giobráltar a chaibidliú ar choinníoll go bhfuil sé ag luí le dlí an Aontais agus le leasanna an Aontais. 6. Tháinig Ríocht na Spáinne agus an Ríocht Aontaithe ar chomhthuiscint maidir le creat féideartha le haghaidh comhaontú maidir le Giobráltar, agus an 31 Nollaig 2020 d’iarr Ríocht na Spáinne ar an gCoimisiún tús a chur, ar bhonn na tuisceana sin, leis an gcaibidlíocht i ndáil leis an gcomhaontú sin ar leibhéal an Aontais. II. CUSPÓIR AGUS RAON FEIDHME AN CHOMHAONTAITHE ATÁ BEARTAITHE 7. Is é is aidhm don chaibidlíocht comhaontú leathan cothrom a bhunú idir an tAontas agus Euratom, de pháirt amháin, agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar, den pháirt eile, i bhfianaise staid gheografach ar leith Ghiobráltar, agus a stádas faoin dlí idirnáisiúnta á chur san áireamh, agus i bhfianaise shonraíochtaí Ghiobráltar agus a chaidrimh speisialta leis an Spáinn. 8. Is í aidhm ba cheart a bheith ag an gcomhaontú atá beartaithe forbairt chothrom eacnamaíoch agus shóisialta i nGiobráltar agus sa cheantar máguaird a bhaint amach, go háirithe i gcríoch na mbardas atá i Mancomunidad de Municipios del Campo de Gibraltar sa Spáinn. 9. Leis an gcomhaontú atá beartaithe, ba cheart cothromaíocht idir cearta agus oibleagáidí a áirithiú, agus cothrom iomaíochta a bheidh fós iontaofa le himeacht aimsire. Ní mór don chothromaíocht sin neamhspleáchas dhlíchóras agus chinnteoireacht an Aontais a áirithiú agus cosaint leasanna airgeadais an Aontais freisin, sin agus a bheith comhsheasmhach le bunphrionsabail an Aontais. III. INNEACHAR AN CHOMHAONTAITHE ATÁ BEARTAITHE PRIONSABAIL GHINEARÁLTA 10. Ba cheart an comhaontú atá beartaithe idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe a bheith gan dochar do shaincheisteanna a bhaineann le ceannasacht agus dlínse. Níor cheart go ndéanfadh sé difear do sheasamh dlíthiúil Ríocht na Spáinne maidir le ceannasacht agus dlínse i ndáil le Giobráltar.

11. An comhaontú atá beartaithe idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe, ba cheart é a chaibidliú agus lánurraim á tabhairt d’iomláine chríochach na mBallstát mar a ráthaítear le hAirteagal 4(2) den Chonradh ar an Aontas Eorpach. 12. Leis an gcomhaontú atá beartaithe, níor cheart go gcuirfear cosc le tabhairt i gcrích socruithe riaracháin idir an Spáinn agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar maidir le hábhair a chumhdaítear leis an gcomhaontú seo a mhéid a bheidh a bhforálacha ag luí le forálacha an chomhaontaithe agus le dlí an Aontais. AN BONN COMHAIR 13. Cearta an duine agus saoirsí bunúsacha, prionsabail dhaonlathacha, an smacht reachta lena n‑áirítear tiomantas leanúnach na Ríochta Aontaithe an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine (ECHR) a urramú agus tacaíocht don neamhleathadh a urramú agus a chosaint, ba cheart an méid sin a bheith ina ngnéithe bunriachtanacha den chomhar a bheartaítear sa chomhpháirtíocht. An comhrac i gcoinne an athraithe aeráide, mar atá leagtha amach i bpróiseas UNFCCC agus go háirithe i gComhaontú Pháras, ba cheart é sin a bheith ina ghné bhunriachtanach den chomhpháirtíocht freisin. An Clár Oibre um Obair Chuibhiúil EIS, lena n‑áirítear poist ardcháilíochta a chruthú, cearta ag an obair, dálaí oibre sábháilte, cosaint shóisialta agus idirphlé sóisialta, agus comhionannas inscne mar chuspóir trasearnálach, ba cheart é sin a bheith ina ghné bhunriachtanach den chomhpháirtíocht freisin. Leis an gcomhpháirtíocht atá beartaithe, ba cheart a thiomanta atá na Páirtithe a athdhearbhú iltaobhachas éifeachtach riailbhunaithe a chur chun cinn. 14. I bhfianaise na tábhachta a bhaineann le sreabha sonraí, leis an gcomhaontú atá beartaithe ba cheart dearbhú a dhéanamh ar a thiomanta atá na Páirtithe ardleibhéal cosanta sonraí pearsanta a áirithiú, agus rialta an Aontais maidir le cosaint sonraí pearsanta a urramú, ar bhonn ailíniú dinimiciúil iomlán, lena n‑áirítear Rialachán (AE) 2016/679 maidir le daoine nádúrtha a chosaint i ndáil le sonraí pearsanta a phróiseáil agus maidir le saorghluaiseacht sonraí den sórt sin agus Treoir (AE) 2016/680 i ndáil le cosaint daoine nádúrtha maidir le próiseáil sonraí pearsanta ag údaráis inniúla chun críoch cionta coiriúla a chosc, a imscrúdú, a bhrath nó a ionchúiseamh nó chun pionóis choiriúla a fhorghníomhú, agus saorghluaiseacht sonraí den sórt sin, agus maidir le saorghluaiseacht sonraí den sórt sin, agus léiriú agus maoirseacht ag an mBord Eorpach um Chosaint Sonraí agus Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. SAORGHLUAISEACHT DAOINE 15. Is í aidhm ba cheart a bheith ag an gcomhaontú atá beartaithe deireadh a chur leis na bacainní fisiciúla uile atá ann faoi láthair idir Giobráltar agus limistéar Schengen maidir le saorghluaiseacht daoine. Níor cheart foráil a dhéanamh sa chomhaontú maidir le rannpháirtíocht Ghiobráltar i acquis Schengen ná maidir leis an bpáirt a ghlac sé ina chur chun feidhme, a chur i bhfeidhm agus a fhorbairt. Níor cheart rochtain a bheith ag údaráis na Ríochta Aontaithe, i ndáil le Giobráltar, ar bhunachair sonraí a fhorchoimeádtar faoi dhlí an Aontais le haghaidh na mBallstáit nó na tíortha a bhfuil baint acu le acquis Schengen nó le acquis Bhaile Átha Cliath. 16. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe gurb í an Spáinn a chuirfidh na rialuithe teorann i gcrích agus acquis Schengen á chomhlíonadh go hiomlán; is éard ba cheart a bheith i gceist le rialuithe teorann den sórt sin go ndéanfadh an Spáinn seiceálacha teorann ar dhul isteach agus ar imeacht ag Pointí Trasnaithe Teorann nuabhunaithe ag aerfort agus ag calafort Ghiobráltar agus go ndéanfaí faireachas teorann sna huiscí máguaird. 17. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe go mbeidh na cumhachtaí agus na hoibleagáidí uile is gá ag gardaí teorann na Spáinne chun na rialuithe agus an faireachas teorann a dhéanamh, lena n‑áirítear maidir le cead isteach a dhiúltú, iarrataí ar chosaint idirnáisiúnta a fháil, duine a ghabháil agus maoin a urghabháil agus córais TF a chur i bhfeidhm agus a úsáid, i gcomhréir le reachtaíocht infheidhme an Aontais. I gcás inar gá gníomhaíochtaí leantacha a dhéanamh, ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú maidir le hoibleagáid a chur ar údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar cúnamh a thabhairt an duine nó an ní lena mbaineann a aistriú chuig údaráis na Spáinne agus an t‑aistriú sin a éascú. 18. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú go ndéanfar an t‑am a chaitear i nGiobráltar a áireamh mar am a chaitear i limistéar Schengen chun an tréimhse fanachta údaraithe a ríomh. 19. Chun deireadh a chur leis na bacainní fisiciúla, lena n‑áirítear aon bhonneagar fisiciúil agus seiceálacha agus rialuithe gaolmhara ar dhaoine, idir críoch Ghiobráltar agus limistéar Schengen, is gá, mar choinníoll, coimircí cuimsitheacha a bheith ann chun slándáil agus sláine limistéar Schengen a chosaint. 20. Ba cheart an méid seo a leanas, ar a laghad, a bheith ar áireamh sna coimircí sin: [Rialacha speisialta le haghaidh cónaitheoirí Ghiobráltar] a)Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú go mbeidh rochtain gan víosa ar limistéar Schengen ar feadh suas le 90 lá in aon tréimhse 180 lá ag na daoine a bhfuil cónaí orthu go dleathach i nGiobráltar, i gcomhréir leis na forálacha ábhartha de dhlí an Aontais. Ní dhéanfar a bpasanna a stampáil ar dhul isteach i limistéar Schengen ná ar imeacht as agus beidh siad díolmhaithe ó na ceanglais faoi Rialacháin EES agus ETIAS. b)Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú nach bhféadfar cead isteach i gcríoch Ghiobráltar a dhiúltú do dhaoine a bhfuil cónaí orthu go dleathach i nGiobráltar. c)Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú go ndéanfaí an ceart chun cónaí i nGiobráltar a fháil agus a choinneáil ar choinníoll fíornasc a bheith ann le Giobráltar ar bhonn láithreacht fhisiciúil iarbhír agus rialta thar thréimhse iomchuí ama agus ar bhonn critéar oibiachtúil infhíoraithe eile d’eisiamh infheistíocht i ngeilleagar agus eastát réadach Ghiobráltar, nó íocaíochtaí airgeadais réamhchinntithe d’údaráis Ghiobráltar; ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú gur cheart déileáil le náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe cé is moite díobh siúd a bhfuil cónaí orthu go dleathach i nGiobráltar tráth sínithe an chomhaontaithe, gur cheart déileáil leo mar náisiúnaigh tríú tír chun críche iarratas a dhéanamh ar chónaí i nGiobráltar agus chun críche cead cónaithe a fháil tar éis shíniú an chomhaontaithe. d)Maidir le náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe seachas náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe atá ina gcónaí go dleathach i nGiobráltar tráth sínithe an chomhaontaithe, déileálfar leo mar aon náisiúnach tríú tír eile chun críocha iontrála agus fanachta i nGiobráltar. [Freagracht as iarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta (Baile Átha Cliath agus Eurodac)] e)Rialacha lena mbunaítear go mbeadh an Spáinn, i gcomhar leis an Ríocht Aontaithe, freagrach as scrúdú a dhéanamh ar iarratais ar thearmann arna gcur isteach i nGiobráltar i gcomhréir le dlí an Aontais is infheidhme. I gcás inar gá, bheadh ar údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar cúnamh a thabhairt d’údaráis na Spáinne a gcúraimí a fheidhmiú agus na cúraimí sin a éascú, lena n‑áirítear i ndáil le méarlorgaireacht a dhéanamh ar na hiarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta agus ar na hiarratasóirí sin a ghabhtar agus iad ag iarraidh an teorainn a thrasnú go neamhrialta chun críoch chóras Eurodaca. Mar thoradh ar an leagan amach sin, níor cheart go bhfágfadh aistriú iarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta idir críoch na mBallstát agus Tíortha Comhlachaithe Bhaile Átha Cliath, ar thaobh amháin, agus Giobráltar, ar an taobh eile, go scoirfí den fhreagracht faoi Rialachán Bhaile Átha Cliath. [Filleadh/imirce neamhrialta]

f)Rialacha lena mbunaítear oibleagáid ar an Spáinn, i gcomhar leis an Ríocht Aontaithe, náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh ó chríoch Ghiobráltar, lena n‑áirítear iad siúd atá ag an teorainn, agus na bearta uile is gá a dhéanamh chun filleadh den sórt sin a fhorfheidhmiú i gcomhréir le dlí an Aontais is infheidhme. I gcás inar gá, bheadh ar údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar cúnamh a thabhairt d’údaráis na Spáinne a gcúraimí a fheidhmiú agus na cúraimí sin a éascú. g)Rialacha lena n‑áirithítear go mbeidh an smuigleáil imirceach inphionóis mar chion coiriúil le dlí Ghiobráltar. [Dliteanas na n‑iompróirí] h)Rialacha lena n‑áirithítear cur i bhfeidhm dhlí an Aontais i ndáil le dliteanas iompróirí ag pointí trasnaithe teorann ag calafort agus ag aerfort Ghiobráltar [Airteagal 26 den Choinbhinsiún lena ndéantar Comhaontú Schengen a chur chun feidhme agus Treoir 2001/51/CE] maidir le náisiúnaigh tríú tír nach bhfuil na doiciméid taistil is gá acu chun dul isteach i limistéar Schengen a iompar de mhuir nó d’aer chuig Giobráltar ó thríú tír agus maidir leis an oibleagáid atá ar na hiompróirí sin na náisiúnaigh tríú tír sin a fhilleadh ar a dtír imeachta; ba cheart a shonrú sa chomhaontú freisin nach measfaí Giobráltar mar chríoch tríú tír chun críoch chur i bhfeidhm na rialacha thuasluaite maidir le dliteanas iompróirí ag Ballstáit an Aontais. [Réamhaisnéis faoi phaisinéirí] i)Rialacha lena n‑áirithítear cur i bhfeidhm na Treorach maidir le Réamhfhaisnéis faoi Phaisinéirí (API) i nGiobráltar [Airteagal 26 den Choinbhinsiún lena ndéantar Comhaontú Schengen a chur chun feidhme agus Treoir 2004/82/CE]; ba cheart don Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar foráil a dhéanamh, i gcás eitiltí a thagann ó lasmuigh de limistéar Schengen agus a thagann isteach in aerfort Ghiobráltar, go ndéanfar Réamhfhaisnéis faoi Phaisinéirí (API) a tharchur chuig na húdaráis ón Spáinn a dhéanann na seiceálacha teorann. [Víosaí agus ceadanna cónaithe] j)Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe gurb í an Spáinn amháin a bheadh inniúil, ar bhonn dhlí an Aontais, chun víosaí gearrfhanachta a eisiúint i ndáil le Giobráltar. k)Rialacha lena bhforáiltear gurb í an Spáinn amháin a bheadh inniúil ar víosaí fadfhanachta atá bailí do Ghiobráltar a eisiúint nó a athnuachan. Ní fhéadfar víosaí fadfhanachta den sórt sin a eisiúint ná a athnuachan ach amháin i gcás ina gcomhlíontar na coinníollacha ábhartha faoin dlí is infheidhme i gcríoch Ghiobráltar, ar coinníollacha atá le cinneadh ag údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar; Féadfaidh an Spáinn diúltú víosa a eisiúint nó víosa a athnuachan ar bhonn foláirimh i gCóras Faisnéise Schengen; bheadh foráil sa chomhaontú nár cheart oibleagáid a chur ar Bhallstát, dá n‑eiseofaí víosa fadfhanachta atá bailí do Ghiobráltar, foláireamh a tharraingt siar chun críoch cead isteach a dhiúltú ó Chóras Faisnéise Schengen. l)Rialacha lena bhforáiltear go mbeadh an Spáinn inniúil chun ceadanna cónaithe atá bailí do Ghiobráltar a eisiúint nó a athnuachan do náisiúnaigh tríú tír tar éis d’údaráis na Ríochta Aontaithe iarraidh a dhéanamh i ndáil le Giobráltar le haghaidh daoine a chomhlíonann na coinníollacha ábhartha faoin dlí is infheidhme i gcríoch Ghiobráltar agus ar choinníoll go gcomhlíontar na rialacha atá bunaithe ar phointe 20 c). Féadfaidh an Spáinn diúltú cead cónaithe a eisiúint nó cead cónaithe a athnuachan ar bhonn foláirimh i gCóras Faisnéise Schengen; bheadh foráil sa chomhaontú nár cheart oibleagáid a chur ar Bhallstát, dá n‑eiseofaí nó dá n‑athnuafaí cead cónaithe atá bailí do Ghiobráltar, foláireamh a tharraingt siar chun críoch cead isteach a dhiúltú ó Chóras Faisnéise Schengen. Ba cheart a shonrú sa chomhaontú go bhfuil ceadanna cónaithe marcáilte go soiléir mar cheadanna cónaithe atá bailí do Ghiobráltar. Féadfar údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar a údarú chun na ceadanna cónaithe sin a eisiúint faoi choinníollacha áirithe. m)Rialacha lena gceanglaítear ceadanna cónaithe a eisítear i gcomhréir leis an gComhaontú a chur in ionad ceadanna cónaithe agus víosaí fadfhanachta arna n‑eisiúint cheana féin ag Giobráltar do náisiúnaigh tríú tír a bhfuil cónaí orthu go dleathach i nGiobráltar tráth theacht i bhfeidhm an chomhaontaithe, agus é sin a dhéanamh laistigh de 2 bhliain ó dháta a theacht i bhfeidhm. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú go dtabharfar fógra don Spáinn faoi cheadanna cónaithe atá ann cheana agus féadfaidh an Spáinn seiceálacha a dhéanamh sna bunachair sonraí ábhartha agus féadfaidh sí iarraidh ar na húdaráis inniúla i nGiobráltar na ceadanna sin a tharraingt siar ar fhoras an bheartais phoiblí nó na slándála inmheánaí. [Slándáil] n)Rialacha maidir le malartú faisnéise oibríochtúla idir údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar agus na Ballstáit, lena n‑áirítear faisnéis maidir le taifid choiriúla agus faisnéis maidir le daoine agus nithe a bhfuiltear sa tóir orthu nó atá ar iarraidh, arna iarraidh sin nó go spontáineach, i gcás inarb ábhartha é sin maidir le coireacht thromchúiseach a chosc, a bhrath nó a imscrúdú i nGiobráltar nó sna Ballstáit, maidir le pianbhreith nó ordú coinneála a fhorghníomhú, maidir le coimirciú a dhéanamh in aghaidh bagairtí ar an tsábháilteacht phoiblí agus maidir leis na bagairtí sin a chosc; Ní bheidh rochtain ag údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar ar bhunachair sonraí arna mbunú ar bhonn dhlí an Aontais. o)Rialacha maidir le comhar idir údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar agus Europol agus Eurojust i gcomhréir leis na socruithe le haghaidh comhar le tríú tíortha a leagtar amach i reachtaíocht ábhartha an Aontais lena n‑áirítear rialacha maidir le malartú sonraí pearsanta idir na Gníomhaireachtaí sin agus údaráis inniúla na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar. p)Rialacha lena bhforáiltear go bhféadfaí comhar oibríochtúil trasteorann a bheith ann, amhail go bhféadfaí faireachas trasteorann agus tóir thrasteorann ar amhrastaigh choiriúla a dhéanamh, agus patróil chomhpháirteacha agus comhoibríochtaí eile a eagrú. q)Rialacha lena gcuirtear oibleagáid ar an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar a cheangal go ndéanfar sonraí PNR i ndáil le gach eitilt a thagann isteach go haerfort Ghiobráltar a chur ar fáil d’údaráis na Spáinne i gcomhréir leis an Treoir PNR [Treoir (AE) 2016/681]; chuige sin, ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú nach measfaí Giobráltar a bheith mar chríoch tríú tír chun chríoch chur i bhfeidhm Treoir PNR. r)Rialacha lena gceanglaítear seiceálacha póilíneachta feabhsaithe a dhéanamh sna limistéir gar don teorainn talún idir an Spáinn agus críoch Ghiobráltar, chun críocha fhorfheidhmiú an dlí agus imirce araon. s)Rialacha lena bhforáiltear do chur i bhfeidhm rialacha an Aontais maidir le hairm thine i nGiobráltar [Treoir maidir le hAirm thine (AE) 2021/555]; ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú go mbunóidh údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar údaruithe onnmhairiúcháin, agus bearta allmhairiúcháin agus idirthurais lena gcuirfear chun feidhme Airteagal 10 de Phrótacal na Náisiún Aontaithe in aghaidh monarú aindleathach agus gáinneáil ar airm thine, a bpáirteanna agus a gcomhpháirteanna agus a n‑armlón, lena bhforlíontar Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe i gcoinne Coireacht Eagraithe Trasnáisiúnta. t)Rialacha lena bhforáiltear do chur i bhfeidhm rialacha an Aontais maidir le réamhtheachtaithe pléascán i nGiobráltar [Rialachán (AE) 2019/1148]. u)Rialacha lena n‑áirithítear go mbeidh an gháinneáil ar dhrugaí aindleathacha atá inphionóis faoi dhlí an Aontais inphionóis freisin faoi dhlí Ghiobráltar mar chion coiriúil agus rialacha a bhaineann le drugaí támhshuanacha agus le substaintí síceatrópacha.

v)Riail lena gceanglaítear ar an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar a áirithiú go gcoiscfear agus go dtoirmiscfear daoine dá ndiúltófaí cead isteach i limistéar Schengen seachas sin, inter alia ar fhoras a mheastar a bheith ina bhagairt don bheartas poiblí nó don tslándáil inmheánach, go gcoiscfear agus go dtoirmiscfear iad ó chríoch Ghiobráltar a fhágáil agus ó dhul isteach i limistéar Schengen; ina fhianaise sin, bhunófaí leis an gcomhaontú scéim réamhfhógra nó réamhúdarú le haghaidh cónaitheoirí Ghiobráltar chun taisteal isteach i limistéar Schengen a cheadú. [Creat dlíthiúil le haghaidh comhar breithiúnach éifeachtach in ábhair choiriúla i bpríomhréimsí] w)Leis an gcomhaontú, ba cheart a áirithiú go bhfuil creat dlíthiúil ann lena gceadaítear comhar breithiúnach éifeachtach in ábhair choiriúla i bpríomhréimsí, ar cheart an méid seo a leanas ar a laghad a áireamh ann: -Forálacha a áiritheoidh go gcuirfear i bhfeidhm Coinbhinsiúin Chomhairle na hEorpa maidir le heiseachadadh agus a Phrótacail Bhreise maidir le Giobráltar; -Forálacha lena n‑áirithítear go gcuirfear i bhfeidhm Coinbhinsiúin ábhartha Chomhairle na hEorpa maidir le cúnamh frithpháirteach agus a Phrótacail Bhreise maidir le Giobráltar; -Forálacha lena n‑áirithítear go gcuirfear i bhfeidhm Coinbhinsiúin ábhartha Chomhairle na hEorpa maidir le sócmhainní a reo agus a choigistiú agus a Phrótacail Bhreise maidir le Giobráltar. 21. Faoin gcomhaontú atá beartaithe, ba cheart do na páirtithe a áirithiú lena ndlíthe go gceadófar trasnú idir an tAontas agus Giobráltar gan seiceálacha ag pointe trasnaithe teorann. 22. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe maidir le sásra trína ndéanfar forbairtí ábhartha ar dhlí an Aontais amach anseo a léiriú – i gcás inar gá – in oiriúnuithe ar an gcomhaontú; ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú freisin faoina gcuirfidh an tAontas deireadh leis an gcuid sin den chomhaontú a bhaineann le saorghluaiseacht daoine i gcás nach ndéanfar an t‑oiriúnú. 23. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe maidir le hoibleagáid aon ghníomhaíocht a bhaineann le meastóireacht Schengen ar institiúidí an Aontais agus na Ballstáit ar chríoch Ghiobráltar a chur san áireamh. 24. I gcás nach n‑urramaítear na coimircí a cuireadh i bhfeidhm, ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe go bhféadfadh an tAontas na forálacha uile a bhaineann le saorghluaiseacht daoine idir an tAontas agus Giobráltar a chur ar fionraí go haontaobhach. 25. Ba cheart foráil a dhéanamh sa chomhaontú atá beartaithe maidir le sásra chun meastóireacht a dhéanamh ar chur chun feidhme na coda sin den chomhaontú. Tar éis na chéad cheithre bliana den chur chun feidhme, agus gan dochar do phointe 57, ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe go bhféadfadh gach páirtí cinneadh a dhéanamh maidir le leanúint ar aghaidh leis an gcomhaontú nó deireadh a chur leis. GEILLEAGAR AGUS TRÁDÁIL COTHROM IOMAÍOCHTA 26. I bhfianaise a ghaire agus atá an tAontas agus Giobráltar dá chéile, agus an t‑idirspleáchas eacnamaíoch eatarthu, leis an gcomhaontú atá beartaithe ba cheart iomaíocht oscailte chothrom a áirithiú, lena gcuimsítear gealltanais láidre chun cothrom iomaíochta a áirithiú agus chun rannchuidiú leis an bhforbairt inbhuanaithe. Ba cheart go gcuirfí san áireamh sna gealltanais sin raon feidhme agus doimhneacht an chomhaontaithe atá beartaithe, an chomhpháirtíocht fhoriomlán agus an ghaolmhaireacht eacnamaíoch. Ba cheart go gcloífeadh an comhaontú atá beartaithe le hardchaighdeáin le himeacht ama, agus caighdeáin an Aontais agus caighdeáin idirnáisiúnta á gcur i bhfeidhm mar phointe tagartha laistigh den Aontas, go háirithe sna réimsí seo a leanas: Státchabhair, caighdeáin saothair agus caighdeáin shóisialta, an comhshaol agus an aeráid, cúrsaí cánach, frithsciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta agus bearta agus cleachtais rialála eile sna réimsí sin. Leis an gcomhaontú atá beartaithe, ba cheart a áirithiú go mbeidh iomaíocht chothrom chóir ann idir calafort Ghiobráltar agus calafoirt Eorpacha eile, go háirithe calafort Algeciras, lena n‑áirítear, inter alia, i ndáil le seirbhísí buncaeireachta. 27. Gan dochar do phointí 62 agus 65, ba cheart sásraí leordhóthanacha a chur san áireamh ann chun cur chun feidhme, forfheidhmiú agus réiteach díospóidí éifeachtach a áirithiú, lena n‑áirítear réitigh iomchuí. Ba cheart foráil a dhéanamh sa chomhaontú atá beartaithe freisin maidir le bearta uathrialacha chun freagairt a thabhairt go tapa ar aon chur isteach ar na dálaí comhionanna iomaíochta i réimsí ábhartha, agus caighdeáin an Aontais mar phointe tagartha. 28. Ba cheart go dtabharfaí de chumhacht don chomhlacht rialaithe aghaidh a thabhairt ar éabhlóid na leibhéal cosanta agus na gealltanais maidir le cothrom iomaíochta a mhodhnú chun réimsí breise a chur san áireamh nó caighdeáin níos airde a leagan síos de réir a chéile. Státchabhair 29. Maidir le státchabhair, leis an gcomhaontú atá beartaithe ba cheart a áirithiú go gcuirfear na rialacha maidir le Státchabhair i bhfeidhm ar Ghiobráltar agus i nGiobráltar bunaithe ar rialacha an Aontais mar phointe tagartha agus ba cheart foráil a dhéanamh leis maidir le sásraí lena dtugtar aghaidh ar fhorbairt na rialacha sin de réir a chéile chun saobhadh trádála nó iomaíochta a sheachaint. Ba cheart don Aontas agus don Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar gealltanas a thabhairt forfheidhmiú éifeachtach a dhéanamh, lena n‑áirítear trí imeachtaí riaracháin agus breithiúnacha, mar aon le leigheasanna éifeachtacha.



Caighdeáin saothair agus shóisialta

30. Maidir le caighdeáin saothair agus shóisialta, ba cheart a áirithiú leis an gcomhaontú atá beartaithe go seasfaidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar lena n‑ardleibhéil chosanta le himeacht ama, agus caighdeáin an Aontais mar phointe tagartha, i ndáil leis na réimsí seo a leanas ar a laghad: cearta bunúsacha ag an obair; caighdeáin sláinte agus sábháilteachta ag an obair; dálaí córa oibre agus caighdeáin chóra fostaíochta; cearta faisnéise agus comhairliúcháin ar leibhéal na cuideachta; agus athstruchtúrú gnóthas. Ba cheart forfheidhmiú éifeachtach intíre a áirithiú freisin. An comhshaol agus an aeráid 31. Maidir leis an gcomhshaol agus an aeráid, ba cheart a áirithiú leis an gcomhaontú atá beartaithe go seasfaidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar le hardleibhéil chosanta le himeacht ama, agus caighdeáin an Aontais mar phointe tagartha, i dtaca leis na réimsí seo a leanas ar a laghad, ar réimsí iad atá ábhartha maidir le comhthéacs geografach Ghiobráltar: rochtain ar fhaisnéis chomhshaoil; rannpháirtíocht an phobail agus rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil; measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol agus measúnú straitéiseach ar an gcomhshaol; astaíochtaí aeir agus cáilíocht an aeir; caomhnú an dúlra agus na bithéagsúlachta; bainistiú dramhaíola, lena n‑áirítear ag calafort Ghiobráltar; astaíochtaí fuaime; cosaint agus caomhnú na timpeallachta uiscí agus muirí, lena n‑áirítear ag na saoráidí glactha calafoirt ag calafort Ghiobráltar; cosc, laghdú agus díothú rioscaí do shláinte an duine nó an ainmhí, nó don chomhshaol de dheasca substaintí ceimiceacha a tháirgeadh, a úsáid, a scaoileadh agus a dhiúscairt; agus athrú aeráide, go háirithe astaíochtaí agus aistriú gás ceaptha teasa, lena n‑áirítear na córais éifeachtacha phraghsála carbóin. 32. Leis an gcomhaontú atá beartaithe, ba cheart a áirithiú go n‑urramóidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar prionsabal an réamhchúraim agus na prionsabail gur cheart bearta coisctheacha a dhéanamh, gur cheart damáiste don chomhshaol, mar thosaíocht, a leigheas ag an bhfoinse, an prionsabal gur cheart cosaint an chomhshaoil a lánpháirtiú i ndéanamh na mbeartas, agus gur cheart gurb é údar an truaillithe a íocfaidh as. Ba cheart forfheidhmiú éifeachtach intíre a áirithiú freisin. Cánachas díreach 33. Maidir leis an gcánachas díreach, leis an gcomhaontú atá beartaithe ba cheart aitheantas a thabhairt do phrionsabail an dea-rialachais i réimse an chánachais, lena n‑áirítear na caighdeáin dhomhanda i dtaca le trédhearcacht agus malartú faisnéise, an cánachas cothrom, agus caighdeáin ECFE i gcoinne Creimeadh an Bhoinn agus Aistriú Brabúis (BEPS), agus an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar a thiomnú dá gcur chun feidhme. Leis an gcomhaontú atá beartaithe, ba cheart a áirithiú go gcuirfidh Giobráltar cur feidhme de réir a chéile na príomhchaighdeáin chánachais is infheidhme laistigh den Aontas maidir le malartú faisnéise arna iarraidh sin, go spontáineach agus go huathoibríoch. Ba cheart dó a áirithiú freisin go gcuirfidh Giobráltar i bhfeidhm na caighdeáin is infheidhme san Aontas maidir leis an gcomhrac i gcoinne cleachtais seachanta cánach, tuairisciú poiblí de réir tíre ag institiúidí creidmheasa agus gnólachtaí infheistíochta. Leis an gcomhpháirtíocht atá beartaithe, ba cheart go n‑athdhearbhófaí a thiomanta atá an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar srian a chur le bearta díobhálacha cánach, agus Plean Gníomhaíochta BEPS G20-ECFE á chur san áireamh. agus a áirithiú tiomantas na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar don Chód Iompair maidir le Cánachas Gnó.



Ionstraimí eile le haghaidh na trádála agus na forbartha inbhuanaithe 34. Ba cheart don chomhaontú atá beartaithe forbairt inbhuanaithe a chur chun cinn trí thrádáil agus infheistíocht agus an cur chuige is déanaí de chuid an Aontais á chur san áireamh, agus é i gcomhréir leis an gcomhpháirtíocht leis an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar ag an am céanna. Frithsciúradh airgid agus maoiniú frithsceimhlitheoireachta 35. Leis an gcomhaontú atá beartaithe, ba cheart go gcuimseofaí gealltanais tacaíocht a thabhairt d'iarrachtaí idirnáisiúnta chun sciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta a chosc agus a chomhrac agus a áirithiú go gcuirfidh an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar i bhfeidhm na caighdeáin is infheidhme san Aontas maidir le sciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta a chosc. TRÁDÁIL IN EARRAÍ 36. Is í aidhm ba cheart a bheith ag an gcomhaontú atá beartaithe deireadh a chur leis na bacainní fisiciúla atá ann idir Giobráltar agus an tAontas maidir le saorghluaiseacht earraí. Chun deireadh a chur leis na bacainní fisiciúla, lena n‑áirítear aon bhonneagar fisiciúil nó aon phost rialaithe agus seiceálacha agus rialuithe gaolmhara ar earraí idir Giobráltar agus an tAontas, is gá, mar choinníoll, socruithe cuimsitheacha a dhéanamh chun sláine Mhargadh Aonair agus Custaim an Aontais agus leasanna airgeadais an Aontais a chosaint. 37. Ba cheart, dá bhrí sin, go mbeadh sé d’aidhm ag an gcomhaontú atá beartaithe foráil a dhéanamh maidir le haontas custaim i gcomhréir le hAirteagal XXIV de GATT 1994 idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar agus ba cheart socruithe a bheith ann lena áirithiú go mbeidh feidhm ag forálacha ábhartha de dhlí an Aontais, go háirithe i réimse na n‑earraí, maidir le Giobráltar agus i nGiobráltar, lena n‑áirítear: -reachtaíocht chustaim mar a shainmhínítear i gCód Custaim an Aontais í, lena n‑áirítear na toirmisc agus na srianta, na bearta slándála agus na rialuithe ar ghluaiseachtaí fisiciúla airgid thirim, cé is moite de Chomhaontuithe Saorthrádála an Aontais; -Comhtharaif Sheachtrach an Aontais, dleachtanna agus bearta beartais trádála, lena n‑áirítear Ionstraimí Cosanta Trádála (TDI) agus staidreamh trádála; -reachtaíocht maidir le mál agus Cáin Bhreisluacha (CBL), lena n‑áirítear maidir le seirbhísí, chun Giobráltar a thabhairt i gcrích CBL agus máil an Aontais; -reachtaíocht maidir le comhar riaracháin agus cúnamh riaracháin frithpháirteach idir Bhallstáit an Aontais lena n‑áirítear in ábhair chánach agus chustaim agus chun éilimh a bhaineann le cánacha agus dleachtanna a ghnóthú; -córais cheadúnúcháin atá ábhartha le haghaidh allmhairí agus onnmhairí; agus

-ceanglais agus caighdeáin táirgí is infheidhme sa Mhargadh Aonair, lena n‑áirítear maidir le tobac agus táirgí gaolmhara, agus bearta sláintíochta agus fíteashláintíochta (SPS). 38. Ba cheart a áireamh sna socruithe, go háirithe, forálacha maidir le comhar custaim agus cánach agus maidir le faisnéis a mhalartú chun calaois agus smuigleáil a chosc agus a chomhrac, go háirithe táirgí atá faoi réir dleachtanna máil nó cánacha speisialta amhail táirgí tobac, agus gáinneáil ar dhrugaí, gáinneáil ar airm thine agus ar réamhtheachtaithe pléascán, lena n‑áirítear gluaiseachtaí airgid agus sciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta i ndáil leis sin. Ba cheart a áireamh sa chomhar custaim comhordú i rialuithe custaim, comhar maidir le hoibríochtaí comhpháirteacha chomh maith le foirmeacha speisialta comhair atá i bhfeidhm san Aontas. 39. I gcás ina bhforáiltear le dlí an Aontais is infheidhme i nGiobráltar rogha áirithe do Bhallstáit an Aontais, ba cheart don Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar ailíniú leis na bearta a ghlacann an Spáinn agus an rogha áirithe sin á feidhmiú aici, lena n‑áirítear maidir le leibhéal an chánachais ar earraí. Go háirithe, ba cheart forálacha a bheith sa chomhaontú atá beartaithe chun a áirithiú go gcuirfear i bhfeidhm i nGiobráltar córas cánachais le haghaidh earraí, córas a bheidh ailínithe le córas cánachais na Spáinne. Leis an ailíniú sin, dhéanfaí an difreálach praghsanna miondíola leis an Spáinn a íoslaghdú le haghaidh táirgí atá faoi réir dleachtanna máil nó cánacha speisialta, go háirithe maidir le halcól, breosla agus táirgí tobac, chun atreorú trádála nó smuigleála a chosc. 40. Ba cheart socruithe a bheith sa chomhaontú atá beartaithe chun a áirithiú nach bhféadfadh aon earra teacht isteach i gcríoch an Aontais Chustaim ó Ghiobráltar gan é a bheith dearbhaithe roimhe sin agus faoi réir na seiceálacha agus na rialuithe is gá atá éigeantach ag aon phointe iontrála eile den Aontas Custaim ar bhonn na bhforálacha ábhartha de dhlí an Aontais a rinneadh infheidhme maidir le Giobráltar agus i nGiobráltar. Féadfar na seiceálacha agus na rialuithe riachtanacha a dhéanamh i nGiobráltar nó i bpointí eile iontrála i gcríoch an Aontais Chustaim ina bhfuil an bonneagar iomchuí ann. Ba cheart forálacha a bheith sa chomhaontú atá beartaithe chun a áirithiú gurb iad údaráis na Spáinne, nó ar a laghad údaráis na Spáinne agus údaráis inniúla Ghiobráltar go comhpháirteach, a dhéanfaidh aon rialú agus seiceáil custaim agus SPS, agus aon rialú agus seiceáil eile ag na poist teorann nó ag na hoifigí custaim i nGiobráltar. Maidir leis na seiceálacha agus na rialuithe, chaithfí Poist Rialaithe Teorann (BCP) agus oifigí custaim a bhunú ag calafort agus ag aerfort Ghiobráltar agus bheadh sé éigeantach úsáid a bhaint as an gcóras TRACES go háirithe. Ba cheart rochtain leictreonach iomlán leanúnach a bheith ag údaráis na Spáinne, ar bhonn fíor-ama, ar chórais TF ábhartha chustaim/SPS/cánacha indíreacha na n‑údarás inniúil i nGiobráltar chun críoch rialaithe agus seiceálacha. 41. Ba cheart forálacha a bheith sa chomhaontú atá beartaithe freisin ionas gur féidir faireachán a dhéanamh ar aon ghníomhaíocht eile de chuid na n‑údarás inniúil i nGiobráltar, go háirithe gníomhaíochtaí de chuid na n‑údarás um fhaireachas margaidh, gníomhaíochtaí a bhaineann le cur chun feidhme agus cur i bhfeidhm forálacha i ndlí an Aontais a rinneadh infheidhme leis an gcomhaontú atá beartaithe, lena n‑áirítear an ceart ag ionadaithe de chuid an Aontais a bheith i láthair i nGiobráltar agus rochtain a bheith acu ar chórais ábhartha TF na n‑údarás inniúil i nGiobráltar. 42. Ba cheart a áireamh sa chomhaontú atá beartaithe freisin go bhféadfadh an tAontas bearta iomchuí a dhéanamh go haontaobhach, lena n‑áirítear athbhunú an bhonneagair fhisiciúil a baineadh agus na seiceálacha agus na rialuithe a bhaineann leo maidir le hearraí, agus aistarraingt aon fhabhair thrádála a deonaíodh i gcás nach gcuirtear forálacha an chomhaontaithe atá beartaithe i bhfeidhm go leordhóthanach nó go gcuirtear i bhfeidhm go lochtach iad, i gcás earráidí, drochriarachán nó mí‑úsáid a rinne údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar, i gcás easpa comhair, neamhrialtachtaí nó calaois, nó i gcás deacrachtaí tromchúiseacha eacnamaíocha, sochaíocha nó comhshaoil nó atreorú trádála. 43. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe maidir le sásra trína bhféadfar forbairtí ábhartha amach anseo ar dhlí an Aontais amhail forbairtí ar Shásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha a léiriú – i gcás inar gá – sna hoiriúnuithe ar an gcomhaontú, agus foráil a bheith ann maidir le bearta iomchuí i gcás nach ndéanfar an t‑oiriúnú is gá. 44. Ba cheart foráil a bheith sa chomhaontú atá beartaithe maidir le dleachtanna custaim a bhailítear i nGiobráltar nó thar ceann údaráis na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar a shannadh go leordhóthanach do bhuiséad an Aontais. Ba cheart socruithe a bheith sa chomhaontú atá beartaithe freisin chun calaois agus aon ghníomhaíocht neamhdhleathach eile lena ndéanfaí dochar do leasanna airgeadais an Aontais nó do leasanna airgeadais na Ríochta Aontaithe i ndáil le Giobráltar a chomhrac. AN tIOMPAR 45. Faoi réir na tuisceana a bhí ann roimhe idir an Spáinn agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le haerfort Ghiobráltar, maidir leis an gcomhaontú atá beartaithe ba cheart: a) a áirithiú gurb iad aeriompróirí an Aontais amháin a sholáthróidh seirbhísí aeriompair idir Giobráltar agus pointí i gcríoch an Aontais; agus (b) forálacha leordhóthanacha a bheith ann maidir le haerfort Ghiobráltar a oibriú ar bhealach sábháilte, slán agus fónta ó thaobh an chomhshaoil de agus i dtaca le hiomaíocht ar bhonn cothrom idir aerfort Ghiobráltar agus aerfoirt an Aontais. 46. Ba cheart go gceadófaí leis an gComhaontú atá beartaithe iompar earraí agus paisinéirí de bhóthar idir na páirtithe ar choinníoll go bhfuil na hoibríochtaí iompair sin teoranta don réigiún teorann tadhlach. RÉIMSÍ SONRACHA COMHAIR AN COMHSHAOL 47. Ba cheart go leagfaí síos sa chomhaontú atá beartaithe socruithe maidir le comhar feabhsaithe idir na húdaráis inniúla i ndáil leis an gcomhshaol, lena n‑áirítear taighde eolaíoch sa mhuirthimpeallacht a éascú. Ba cheart foráil a bheith sa Chomhaontú maidir le leibhéal cosanta comhshaoil atá coibhéiseach le caighdeáin an Aontais. Féadfar é a chur i bhfeidhm trí shocruithe riaracháin idir an Spáinn agus an Ríocht Aontaithe i ndáil le Giobráltar, i ngach réimse ábhartha, lena n‑áirítear an míntíriú talún. CEARTA OIBRITHE (lena n‑áirítear comhordú na slándála sóisialta) 48. Leis an gcomhaontú atá beartaithe, maidir le saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu go dleathach sa Spáinn agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a bhfuil cónaí orthu go dleathach i nGiobráltar, cé is moite díobh siúd a fhaigheann ceart cónaithe tar éis shíniú an chomhaontaithe atá beartaithe i gcomhréir le pointí 20(c) agus 20(m), ba cheart go mbeidh an ceart acu dul i mbun gníomhaíochta mar dhuine fostaithe i nGiobráltar agus sa Spáinn agus leanúint den ghníomhaíocht sin i gcomhréir leis na rialacha is infheidhme maidir le náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe i nGiobráltar agus maidir le saoránaigh den Aontas sa Spáinn. Chun éifeacht iomlán a thabhairt don cheart sin, na cearta comhthorthaí de chuid dhlí an Aontais a thugtar d’oibrithe soghluaiste, lena n‑áirítear an ceart dul isteach i nGiobráltar agus sa Spáinn agus iad a fhágáil, cónaí ann le linn a gcuid oibre, ceart buanchónaithe a fháil agus a bheith in ann leas a bhaint as coimircí i gcás ina bhféachann an Ríocht Aontaithe nó an Spáinn lena gcearta a shrianadh i nGiobráltar agus sa Spáinn, ba cheart na cearta sin a bheith acu. 49. Leis an gcomhaontú atá beartaithe ba cheart aon idirdhealú ar bhonn náisiúntachta i nGiobráltar agus sa Spáinn i ndáil le tairbhithe an Chomhaontaithe a thoirmeasc, mar a leagtar amach in acquis ábhartha an Aontais, go háirithe maidir le dálaí maireachtála, fostaíochta agus oibre. 50. Ba cheart cearta comhfhreagracha a thabhairt freisin do bhaill teaghlaigh de thairbhithe an Chomhaontaithe, mar a leagtar amach i rialacha ábhartha an Aontais, gan beann ar a náisiúntacht.

51. Ós rud é go bhfuil cosaint na gceart slándála sóisialta bunriachtanach chun feidhmiú éifeachtach na hoibre trasteorann a ráthú, ba cheart na forálacha maidir le cearta oibrithe sa chomhaontú atá beartaithe a chomhlánú le forálacha maidir le comhordú na slándála sóisialta. Leis an gcomhaontú ba cheart a áirithiú, go háirithe, go mbeidh ardleibhéal cosanta slándála sóisialta ag na tairbhithe atá ag obair i nGiobráltar nó a bhí ag obair ann agus ba cheart go n‑urramófaí leis prionsabal bunúsach na córa comhionainne. 52. Maidir le tairbhithe an chomhaontaithe atá rannpháirteach mar oibrithe atá ar phostú i soláthar seirbhísí faoi mhodh 4, na cearta dá dtagraítear i míreanna 48 go 51, beidh na cearta sin acu nuair is ábhartha dóibh i gcás seirbhísí a tháirgtear agus a thomhlaítear go háitiúil sa réigiún teorann tadhlach, agus i gcás na seirbhísí sin amháin. ÁBHAIR A BHAINEANN LE EURATOM 53. Féadfaidh an comhaontú atá beartaithe ábhair ábhartha a chumhdach a rialaítear faoi Chonradh Euratom agus faoina reachtaíocht thánaisteach, go háirithe, ach gan a bheith teoranta d’fhorálacha a bhaineann le sláinte agus sábháilteacht, leis an gcómhargadh núicléach agus le coimircí núicléacha. SÁSRA AIRGEADAIS 54. Ba cheart sásra airgeadais a bhunú chun comhtháthú idir Giobráltar agus Campo de Gibraltar a chur chun cinn, mar shampla maidir le hoiliúint agus fostaíocht. Ba cheart don dá Pháirtí maoiniú a chur ar fáil don sásra sin. Ba cheart a áireamh sa sásra bearta chun leasanna airgeadais an Aontais a chosaint i gcoinne na calaoise agus gníomhaíochtaí agus neamhrialtachtaí neamhdhleathacha eile. FORÁLACHA INSTITIÚIDEACHA STRUCHTÚR 55. Ba cheart an comhaontú atá beartaithe a bheith leabaithe i gcreat foriomlán rialachais a chumhdóidh gach réimse den chomhar agus, de réir mar is iomchuí, na comhaontuithe agus na socruithe lena bhforlíontar an comhaontú atá beartaithe. 56. Ba cheart go bhfágfadh an comhaontú atá beartaithe gur féidir athbhreithniú tréimhsiúil a dhéanamh air. 57. Ba cheart an comhaontú atá beartaithe a bhunú ar feadh tréimhse ama éiginnte agus d’fhéadfaí é a chur ar ceal ar iarraidh ó cheachtar Páirtí, agus réamhfhógra trí mhí a thabhairt don Pháirtí eile. RIALACHAS 58. Chun dea-fheidhmiú an chomhaontaithe atá beartaithe a áirithiú, ba cheart socruithe éifeachtúla éifeachtacha a bhunú ann chun bainistiú, maoirsiú, cur chun feidhme agus athbhreithniú a dhéanamh air, agus chun díospóidí a réiteach agus forfheidhmiú a dhéanamh, agus uathriail dhlíchóras na bPáirtithe á n‑urramú acu go hiomlán. 59. Leis an gcomhpháirtíocht atá beartaithe, ba cheart foráil a dhéanamh maidir leis an bhféidearthacht bearta uathrialaitheacha a dhéanamh, lena n‑áirítear cur i bhfeidhm na comhpháirtíochta, chomh maith le haon chomhaontú forlíontach, a chur ar fionraí, go hiomlán nó go páirteach i gcás ina ndéantar sárú ar eilimintí bunriachtanacha. 60. Leis an gcomhpháirtíocht atá beartaithe, ba cheart bord rialaithe a bhunú a bheidh freagrach as bainistíocht agus maoirseacht ar chur chun feidhme agus feidhmiú na comhpháirtíochta atá beartaithe, agus as éascú a dhéanamh ar réiteach díospóidí. Ba cheart dó cinntí a dhéanamh agus moltaí a dhéanamh i dtaobh éabhlóid na comhpháirtíochta. Ba cheart na Ballstáit, lena n‑áirítear an Spáinn, a bheith mar chuid den toscaireacht a dhéanann ionadaíocht thar ceann an Aontas sa chomhlacht rialaithe. 61. Ba cheart ionadaithe na bPáirtithe ar leibhéal iomchuí a bheith ar an mbord rialaithe, agus ba cheart dó teacht ar chinntí trí chomhthoil, agus teacht le chéile a mhinice is gá chun a chúraimí a chomhlíonadh. Más gá, d’fhéadfadh an comhlacht sin fochoistí speisialaithe a bhunú chun tacú leis a chúraimí a chomhlíonadh. 62. Maidir leis na forálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme maidir le Giobráltar, ba cheart na cumhachtaí a thugtar dóibh le dlí an Aontais a bheith ag na hinstitiúidí, go háirithe Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, agus comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais, i ndáil leis an Ríocht Aontaithe (Giobráltar) agus le daoine nádúrtha agus dlítheanacha atá ina gcónaí nó atá bunaithe ar chríoch Ghiobráltar. Go háirithe, an dlínse dá bhforáiltear sna Conarthaí ina leith sin, ba cheart é sin a bheith ag Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. 63. Leis an gcomhaontú atá beartaithe, ba cheart go n‑áireofaí socruithe iomchuí le haghaidh réiteach díospóidí ag painéal neamhspleách eadrána a bhfuil a chinntí ceangailteach ar na Páirtithe agus ar fhorfheidhmiú, lena n‑áirítear forálacha chun fadhbanna a réiteach go caoithiúil. 64. I gcás ina n‑ardóidh díospóid ceist maidir le léirmhíniú ar dhlí an Aontais, agus féadfaidh ceachtar Páirtí ceist den sórt sin a chur in iúl, ba cheart don phainéal eadrána an cheist a tharchur chuig CBAE, ós í an t‑aon réiteoir amháin ar dhlí an Aontais í, chun rialú ceangailteach a fháil. Ba cheart don phainéal eadrána an díospóid a chinneadh i gcomhréir leis an rialú arna thabhairt ag CBAE. 65. I gcás nach ndéanann Páirtí na bearta riachtanacha chun rún ceangailteach díospóide a chomhlíonadh laistigh de thréimhse réasúnta ama, bheadh an Páirtí eile i dteideal cúiteamh airgeadais a iarraidh nó bearta comhréireacha sealadacha a dhéanamh, lena n‑áirítear a oibleagáidí laistigh de raon feidhme an chomhaontaithe atá beartaithe a chur ar fionraí.