MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Baineann an togra seo leis an gcinneadh lena mbunaítear an seasamh atá le glacadh thar ceann an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach (dá ngairtear ‘Euratom’ anseo feasta), a mhéid a bhaineann le hábhair a thagann faoi Chonradh Euratom, ag an 33ú cruinniú den Chomhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh i ndáil leis na leasuithe atá beartaithe ar an gConradh um Chairt Fuinnimh (CC 760) a ghlacadh agus le formheas (i) na modhnuithe agus na n‑athruithe atá beartaithe ar na hIarscríbhinní a ghabhann leis an gConradh um Chairt Fuinnimh (CC 761) , (ii) na n‑athruithe atá beartaithe ar Chomhaontuithe, Dearbhuithe agus Cinntí (CC 762), agus (iii) cinnidh maidir le teacht i bhfeidhm agus cur i bhfeidhm sealadach leasuithe ar an gConradh um Chairt Fuinnimh agus athruithe/modhnuithe ar na hIarscríbhinní a ghabhann leis (CC 763). Tá glacadh na leasuithe ar an gConradh um Chairt Fuinnimh agus na bhformheasanna breise le rith go comhuaineach ag an gComhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh.

An Conradh um Chairt Fuinnimh

Is comhaontú iltaobhach trádála agus infheistíochta é an Conradh um Chairt Fuinnimh (ECT) a bhfuil feidhm aige maidir leis an earnáil fuinnimh a síníodh in 1994 agus a tháinig i bhfeidhm in 1998. Tá forálacha in ECT maidir le cosaint infheistíochta, trádáil agus iompar in ábhair agus i dtáirgí fuinnimh, agus sásraí um réiteach díospóidí. Le ECT, cuirtear creat ar bun freisin maidir le comhar idirnáisiúnta i réimse an fhuinnimh idir na 54 Pháirtí Chonarthacha ann. Is páirtí an tAontas Eorpach in ECT, in éineacht le Euratom, 26 Bhallstát de chuid an Aontais, chomh maith leis an tSeapáin, an Tuirc agus formhór na dtíortha ó na Balcáin Thiar agus ó APSS roimhe seo, cé is moite den Rúis agus den Bhealarúis.

An Chomhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh

Is í an Chomhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh an comhlacht rialaithe agus cinnteoireachta don phróiseas maidir leis an gCairt Fuinnimh agus bhunaigh ECT í. Tá gach stát nó Eagraíocht Réigiúnach um Chomhtháthú Eacnamaíochta (amhail an tAontas Eorpach agus Euratom) a shínigh ECT nó a d’aontaigh dó ina chomhalta den Chomhdháil, ar Comhdháil í a thagann le chéile ar bhonn rialta chun saincheisteanna a dhéanann difear do chomhar san earnáil fuinnimh idir shínitheoirí ECT a phlé, athbhreithniú a dhéanamh ar chur chun feidhme fhorálacha CET agus an Phrótacail um Chairt Fuinnimh maidir le héifeachtúlacht fuinnimh agus gnéithe gaolmhara comhshaoil, agus féachaint ar ionstraimí nua agus gníomhaíochtaí comhpháirteacha a d’fhéadfadh a bheith ann faoi chuimsiú chreat na Cairte Fuinnimh. Go sonrach, glacann an Chomhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh le téacsanna leasuithe ar ECT agus formheasann sí modhnuithe ar na hIarscríbhinní a ghabhann le ECT agus athruithe teicniúla orthu. Agus vótáil á déanamh ar leasuithe molta ar théacs ECT, ritheann an Chomhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh na leasuithe a ghlacadh trí vóta d’aon ghuth na bPáirtithe Conarthacha atá i láthair agus a chaitheann vóta. Tá líon vótaí ag an Aontas agus Euratom atá cothrom le líon na mBallstát atá ina bPáirtithe Conarthacha in ECT, ar choinníoll nach bhfeidhmeoidh an tAontas nó Euratom a cheart vótála má fheidhmíonn a Bhallstáit a gceart vótála, agus vice versa.

Na cinntí atá le glacadh ag an gComhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh

An 22 Samhain 2022, le linn an 33ú cruinniú de chuid na Comhdhála maidir leis an gCairt Fuinnimh, tá an Chomhdháil le ceithre chinneadh a bhaineann le nuachóiriú ECT a ghlacadh. Déanfar na cinntí sin go comhuaineach agus is mar a leanas an cuspóir atá leo:

–na leasuithe atá beartaithe ar théacs ECT (CC 760) a ghlacadh;

–na modhnuithe atá beartaithe ar na hIarscríbhinní a ghabhann le ECT (CC 761) a fhormheas;

–na hathruithe atá beartaithe ar Chomhthuiscintí, Dearbhuithe agus Cinntí (CC 762) a fhormheas; agus

–an cinneadh maidir le teacht i bhfeidhm agus cur i bhfeidhm sealadach leasuithe ar théacs ECT agus athruithe/modhnuithe ar na hIarscríbhinní a ghabhann leis (CC 763) a fhormheas.

In éagmais aon nuashonrú suntasach ar ECT ó na 1990idí, chuaigh ECT as dáta de réir a chéile. Thairis sin, le himeacht ama bhí sé ar cheann de na conarthaí infheistíochta ba mhinice ar domhan a bhí ina ábhar dlíthíochta, agus ba ar Bhallstáit an Aontais Eorpaigh a díríodh éilimh infheisteoirí, a bhfuil a bhformhór bunaithe i dtíortha eile san Aontas. Mar thoradh air sin, cuireadh tús le próiseas nuachóirithe i mí na Samhna 2018. Ar dtús, d’fhormheas an Chomhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh liosta ábhar le plé, a bhaineann go príomha le forálacha maidir le cosaint infheistíochta. Mhol an tAontas ansin deireadh a chur le cosaintí d’infheistíochtaí i mbreoslaí iontaise, chun ECT a thabhairt i gcomhréir le Comhaontú Pháras.

Tar éis 15 bhabhta caibidlíochta iltaobhacha a tionóladh idir mí Iúil 2019 agus mí an Mheithimh 2022, thángthas ar ‘comhaontú i bprionsabal’ chun clabhsúr a chur ar chaibidlíocht ag an gComhdháil urghnách maidir leis an gCairt Fuinnimh an 24 Meitheamh 2022 sa Bhruiséil. Rinneadh athbhreithniú dlíthiúil ar théacs athbhreithnithe ECT agus ar na hIarscríbhinní a ghabhann leis as sin go dtí lár mhí Lúnasa. Ina dhiaidh sin, na dréachtchinntí críochnaitheacha (CC 760, CC 761, CC 762 agus CC 763) ina raibh na téacsanna athbhreithnithe, roinneadh iad an 19 Lúnasa 2022 le gach Páirtí Conarthach, lena n‑áirítear an tAontas, Euratom, agus gach Ballstát den Aontas atá ina Pháirtí Conarthach in ECT.

Ag an 33ú cruinniú den Chomhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh an 22 Samhain 2022, beidh na cinntí a bhaineann le nuachóiriú ECT faoi réir vóta d’aon ghuth. Má éiríonn leis an vótáil, i.e. mura ndéanfaidh aon Pháirtí Conarthach agóid, measfar go mbeidh na cinntí chun ECT a nuachóiriú ‘glactha’ ag an gComhdháil maidir leis an gCairt Fuinnimh. Spreagfaidh an glacadh sin próisis ina dhiaidh sin chun gnéithe éagsúla an phacáiste athchóirithe a dhaingniú, a chur i bhfeidhm go sealadach agus a theacht i bhfeidhm ina dhiaidh sin.

Cur i bhfeidhm sealadach na leasuithe ar ECT agus gnéithe eile an nuachóirithe, beidh siad á rialú ag an gcinneadh maidir le teacht i bhfeidhm agus cur i bhfeidhm sealadach leasuithe ar théacs ECT agus athruithe/modhnuithe ar na hIarscríbhinní a ghabhann leis (CC 763). I gcomhréir leis an gcinneadh sin, is go huathoibríoch a dhéanfaidh na Páirtithe Conarthacha uile an nuachóiriú a chur i bhfeidhm go sealadach ón 15 Lúnasa 2023. Mar sin féin, féadfaidh aon Pháirtí Conarthach dearbhú a sheachadadh chuig an taiscí (an Phortaingéil) roimh an 23 Feabhra 2023 nach bhfuil sé in ann glacadh le cur i bhfeidhm sealadach na leasuithe ar ECT, lena gceadaítear go héifeachtach do gach Páirtí Conarthach gan a bheith páirteach sa chur i bhfeidhm sealadach. Cuirfidh Rúnaíocht ECT na dearbhuithe sin ar fáil don phobal. Fiú má dhéanann Páirtí Conarthach dearbhú den sórt sin ar dtús, féadfaidh sé an dearbhú a tharraingt siar arís tráth ar bith, rud a cheadóidh dó nuachóiriú ECT a chur i bhfeidhm go sealadach tráth níos déanaí.