MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Dírítear le togra an Choimisiúin ar Chlár Taighde RFCS a chur i gcomhréir le Comhaontú Pháras, an Comhaontú Glas don Eoraip, Teachtaireachtaí an Phlean Infheistíochta d’Eoraip Inbhuanaithe, an Plean Gníomhaíochta le haghaidh Geilleagar Ciorclach Nua, agus an Straitéis Thionsclaíoch Nua don Eoraip ón gCoimisiún.

Is é is cuspóir don togra seo Cinneadh 2008/376/CE ón gComhairle a leasú chun é a ailíniú le “cuspóirí eolaíocha, teicneolaíocha agus polaitiúla an Chomhphobail” de réir Airteagal 2 de Chinneadh 2008/376/CE ón gComhairle é féin. Go sonrach, is é cuspóir an togra seo athbhreithniú a dhéanamh ar na cuspóirí taighde maidir le gual agus cruach atá ag Clár Taighde an Chiste Taighde um Ghual agus Cruach (“Clár Taighde RFCS”). Cuireadh san áireamh sa togra moltaí atá i dtuarascáil faireacháin agus mheasúnaithe RFCS (2011-2017) chomh maith le comhairle na nGrúpaí Comhairleacha um Ghual agus Cruach agus comhairle na mBallstát a ndéantar ionadaíocht orthu sa Choiste um Ghual agus Cruach.

·Na cuspóirí taighde maidir le gual a nuashonrú i gcomhréir le spriocanna aeráide, fuinnimh agus comhshaoil an Choimisiúin. Tá sé d’aidhm aige freisin neodracht charbóin a bhaint amach faoi 2050 agus prionsabal na neamhdhíobhála a bhaint amach, prionsabal atá cumhdaithe sa Teachtaireacht maidir leis an gComhaontú Glas.

·Tacú le haistriú cóir agus cothrom do réigiúin ghuail i gcomhréir le prionsabail an tSásra um Aistriú Cóir.

·Na cuspóirí taighde maidir le gual a nuashonrú chun tús áite a thabhairt do theicneolaíochtaí déanta cruach, cinéalacha cur i bhfeidhm agus úsáid atá beagnach saor ó charbón.

·Foráil don fhéidearthacht cuid de Chlár Taighde RFCS (an Ciste Taighde um Ghual agus Cruach) a chur chun feidhme trí Chomhpháirtíochtaí Eorpacha comhchláraithe.

·Na rialacha ginearálta maidir le saineolaithe seachtracha íoctha a leagtar síos sa Rialachán Airgeadais a chur in ionad córais speisialta do shaineolaithe atá ann faoin gClár Réime um Thaighde.

•Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana

Tá an togra mar chuid de phacáiste dlíthiúil lena ndéantar athbhreithniú ar Chlár Taighde RFCS. Go háirithe, tá sé nasctha leis na tograí ón gCoimisiiún chun leasú a dhéanamh ar Chinneadh 2003/76/CE ón gComhairle lena mbunaítear na bearta is gá chun Prótacal (Uimh. 37) a chur chun feidhme agus ar Chinneadh 2003/77/CE ón gComhairle lena leagtar síos na treoirlínte airgeadais ilbhliantúla maidir le bainistiú shócmhainní an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach (CEGC) agus é faoi leachtú agus, ar an leachtú a bheith críochnaithe, bainistiú shócmhainní RFCS. Tá an t‑athbhreithniú ar Chinneadh 2003/77/CE, faoi fhreagracht Ard-Stiúrthóireacht an Bhuiséid, comhsheasmhach freisin le hAthbhreithniú 2019 ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa maidir le foirceannadh CEGC.

•Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais

An 11 Nollaig 2019, ghlac an Coimisiún Eorpach an Teachtaireacht dar teideal “An Comhaontú Glas don Eoraip” lena socraítear an creat chun an tAontas a athrú ó bhonn chun go mbeidh sé ar an gcéad mhór-roinn atá neodrach ó thaobh na haeráide de faoi 2050. Leis an gComhaontú Glas don Eoraip téitear i ngleic leis na dúshláin aeráide agus chomhshaoil agus forbraítear ag an am céanna geilleagar nua-aimseartha iomaíoch tíosach ar acmhainní, faoi chuimsiú Chlár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe agus na spriocanna forbartha inbhuanaithe.

Sa Teachtaireacht maidir leis an gComhaontú Glas cuirtear i dtábhacht an spéis atá ag an gCoimisiúin “tacú le teicneolaíochtaí ceannródaíocha um chruach ghlan as a n‑eascróidh próiseas déanta cruach saor ó charbón faoi 2030 agus (…) féachaint an bhféadfaí úsáid a bhaint as cuid den chistiú atá á leachtú faoin gComhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach. Ar bhonn níos leithne, cuideoidh an Ciste don Nuálaíocht le haghaidh Scéim an Aontais Eorpaigh i ndáil le Trádáil Astaíochtaí le mórthionscnaimh nuálaíochta den chineál sin a shlógadh”.

Thairis sin, leis an Teachtaireacht dar teideal “Plean Infheistíochta an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip. Plean Infheistíochta d’Eoraip Inbhuanaithe”, a tíolacadh an 14 Eanáir 2020, gealladh go ndéanfadh an Coimisiún “athbhreithniú a mholadh ar na Rialacháin maidir leis an gCiste Taighde um Ghual agus Cruach ionas go bhféadfar úsáid a bhaint as cuid de shócmhainní an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach atá faoi leachtú. Ceadófar leis sin Clár Taighde bliantúil RFCS EUR 40 milliún ar a laghad a choinneáil ar bun, agus fágfar go mbeifear in ann mórthionscadail cheannródaíocha taighde agus nuálaíochta maidir le déanamh cruach glaine a chistiú. Díreofar le gníomhaíochtaí taighde in earnáil an ghuail ar réigiúin atá i mbun aistrithe i gcomhréir le prionsabail an tSásra um Aistriú Cóir”.

Tá an togra seo i gcomhréir freisin le Teachtaireacht 2018 dar teideal “Pláinéad Glan do Chách”, lena leagtar amach fís straitéiseach fhadtéarmach an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh geilleagar neodrach ó thaobh na haeráide de, i gcomhréir le Comhaontú Pháras. Leis an Teachtaireacht sin beartaíodh go bhfiosródh an Coimisiún conas ab fhéidir sócmhainní an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach atá faoi leachtú a úsáid chun tacú le teicneolaíochtaí ceannródaíocha lena ndéantar cruach ísealcharbóin. Ghlac an Coimisiún an 4 Márta 2020 togra maidir le Dlí Aeráide Eorpach, lena n‑áirítear sprioc atá ceangailteach ó thaobh dlí de astaíochtaí glan-nialasacha gás ceaptha teasa a bhaint amach faoi 2050 san Aontas.

Tugtar san áireamh san athbhreithniú sin freisin an gá atá le hinfheistíocht phríobháideach agus phoiblí a chothú i leith taighde, nuálaíochta agus teicneolaíochtaí nua lena bhforbraítear réitigh le haghaidh tionscal níos iomaíche agus níos inbhuanaithe, mar a cuireadh i dtábhacht go láidir i dTeachtaireacht 2016 ón gCoimisiún dar teideal “Cruach: Poist agus fás inbhuanaithe a chaomhnú san Eoraip”.