Chun an méadú ar an meánteocht dhomhanda a theorannú go dtí méadú faoi bhun 1.5 Celsius, beidh gá le laghduithe móra in astaíochtaí GCT ar fud an domhain sna blianta amach romhainn. Chun é sin a bhaint amach, ar an gcéad dul síos ní mór dúinn feabhas a chur ar éifeachtúlacht ár bhfoirgneamh, ár modhanna iompair agus ár dtionscal, aistriú chuig geilleagar ciorclach, agus fuinneamh in-athnuaite a mhéadú go mór. Ar an dara dul síos, ní mór dúinn carbón a athchúrsáil ó shruthanna dramhaíola, ó fhoinsí inbhuanaithe bithmhaise nó go díreach ón atmaisféar, chun é a úsáid in ionad carbón iontaise in earnálacha an gheilleagair a bheidh fós spleách ar charbón, mar shampla trí ghabháil agus úsáid carbóin (CCU) agus trí bhreoslaí sintéiseacha inbhuanaithe. Go comhthreomhar leis sin, agus mar a chuir IPCC i dtábhacht, ní mór méideanna níos mó CO2 a ghabháil agus a aistriú gach bliain ón atmaisféar trí fheirmeoireacht carbóin agus trí ghníomhaíochtaí tionsclaíocha aistrithe chun sprioc aeráidneodrachta 2050 a leagadh amach sa Dlí Aeráide Eorpach a bhaint amach. Leis an gcuspóir sin, éilítear gur cheart go rannchuideodh éiceachórais nádúrtha agus réitigh thionsclaíocha araon chun na céadta milliún tona de CO2 a bhaint den atmaisféar in aghaidh na bliana. Chuige sin, cuirtear i dtábhacht sa Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le Timthriallta Carbóin Inbhuanaithe a thábhachtaí atá sé samhail ghnó a chumasú lena dtugtar luach saothair do bhainisteoirí talún as ceapadh carbóin agus lánurraim á tabhairt do phrionsabail éiceolaíocha (‘feirmeoireacht carbóin’), agus trí mhargadh inmheánach AE a chruthú chun CO2 tionsclaíoch a ghabháil, a úsáid, a stóráil agus a iompar trí theicneolaíochtaí nuálacha.

Sa chomhthéacs sin, leis an tionscnamh seo tugtar isteach creat rialála chun aistrithe carbóin a dheimhniú. D’aontaigh tromlach mór (89 %) na bpáirtithe leasmhara a thug freagra ar an gcomhairliúchán poiblí (a fuair 400 freagra agus 140 páipéar seasaimh) ‘go bhfuil bunú córais deimhniúcháin láidir inchreidte le haghaidh aistrithe carbóin ar an gcéad chéim fhíor-riachtanach i dtreo rannchuidiú glan maidir le haistrithe carbóin a bhaint amach i gcomhréir le cuspóir aeráidneodrachta an Aontais’. Sa tuarascáil ar an measúnú tionchair, déantar measúnú ar na roghanna beartais do chreat deimhniúcháin AE den sórt sin chun aghaidh a thabhairt ar thrí phríomhfhadhb lena ndéantar difear don fhorbairt amach anseo ar aistrithe carbóin.

Is í an chéad fhadhb an deacracht a bhaineann le cáilíocht aistrithe carbóin a mheas agus a chur i gcomparáid lena chéile, rud a chruthaíonn costais chuardaigh mhóra do mhaoinitheoirí féideartha aistrithe carbóin. Is ‘gnáthchliseadh margaidh’ é sin agus cruthaítear leis riosca go dtéann tacaíocht airgeadais do ghníomhaíochtaí aistrithe carbóin nach féidir brath orthu mar ghníomhaíochtaí maolaithe éifeachtacha. Tá dhá chúis leis an bhfadhb sin. Is í an chéad chúis an fíoras go bhfuil deimhniú aistrithe carbóin i bhfad níos neamhchoitianta ná deimhniú laghdaithe astaíochtaí; tá roinnt dúshlán modheolaíochta i gceist leis sin freisin, agus moltar le scéimeanna deimhniúcháin éagsúla modheolaíochtaí éagsúla chun aistrithe carbóin iomlána agus breise a chainníochtú, chun stóráil fhadtéarmach carbóin a dhreasú, agus chun tionchair inbhuanaitheachta níos leithne (e.g. bithéagsúlacht) na gníomhaíochta aistrithe carbóin a chuimsiú. Is í an dara cúis go bhfuil dúshláin éagsúla a bhaineann le deimhniúchán i gceist le réitigh aistrithe carbóin (i.e. réitigh lena stóráiltear carbón i bhfoirmíochtaí geolaíocha, amhail bithfhuinneamh le gabháil agus stóráil carbóin nó gabháil agus stóráil dhíreach carbóin aeir, feirmeoireacht carbóin, agus táirgí stórála carbóin) agus go bhfuil siad an-ilchineálach ó thaobh aibíochta, costéifeachtúlachta agus costais ghaolmhara faireacháin de.

Chun aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb sin, tá sé d’aidhm ag an tionscnamh seo cáilíocht na n‑aistrithe carbóin go léir a dheimhnítear san Aontas a ráthú trí mhodheolaíochtaí deimhniúcháin atá curtha in oiriúint do chúinsí sonracha na réiteach éagsúil aistrithe carbóin. Chuige sin, tá caighdeán cáilíochta de chuid an Aontais á mholadh ag an gCoimisiún chun aistrithe carbóin a dheimhniú de réir ceithre chritéar cháilíochta (faoin acrainm QU.A.L.ITY): QU = cainníocht, A = breisíocht agus bonnlínte, L = stóráil fhadtéarmach agus ITY = inbhuanaitheacht. Léirítear sa Rialachán atá beartaithe dea-chleachtais maidir le gach ceann de na critéir sin a chuireann leis an reachtaíocht ábhartha, agus aithnítear ag an am céanna go mbeidh difríocht idir na gnéithe riachtanacha chun aghaidh a thabhairt ar chritéir QU.A.L.ITY maidir le réitigh aistrithe carbóin. Sa dara céim, ní mór modheolaíochtaí deimhniúcháin mionsonraithe a fhorbairt chun critéir QU.A.L.ITY a chur chun feidhme ar fud na ngníomhaíochtaí éagsúla aistrithe carbóin. Sa chéim sin, cuirfear rialacha sonracha in oiriúint do shaintréithe na gcineálacha éagsúla gníomhaíochtaí aistrithe carbóin: mar shampla, leis na rialacha aithneofar ráthaíochtaí láidre maidir le buaine a chuirtear ar fáil le réitigh lena stóráiltear carbón i bhfoirmíochtaí geolaíocha, agus ag an am céanna na ceanglais íosta inbhuanaitheachta maidir le gníomhaíochtaí feirmeoireachta carbóin á soiléiriú. Ina leith sin, déanann an Measúnú Tionchair seo dhá rogha cháilíochta a chur i gcomparáid lena chéile: faoin gcéad rogha (rogha C1), forbraítear modheolaíochtaí leis na scéimeanna deimhniúcháin i gcomhréir le critéir QU.A.L.ITY an Aontais agus cuirtear iad faoi bhráid an údaráis phoiblí atá freagrach lena n‑aithint; faoin dara rogha (rogha C2), forbraíonn an Coimisiún na modheolaíochtaí i ndlúthchomhar le grúpa saineolaithe.

Is é conclúid na hanailíse sa Mheasúnú Tionchair seo go bhfuil an acmhainneacht is mó ag rogha C2 cáilíocht na ndeimhnithe aistrithe carbóin a ráthú agus a n‑inchomparáideacht a fheabhsú, agus na costais riaracháin a bhaineann le modheolaíochtaí a fhorbairt nó a fhormheas le haghaidh scéimeanna deimhniúcháin a íoslaghdú ag an am céanna.

Is í an dara fadhb nach bhfuil muinín ag a lán páirtithe leasmhara as deimhnithe aistrithe carbóin toisc go bhféadfaí deimhnithe a ghiniúint trí phróisis deimhniúcháin neamhiontaofa lena ndeimhnítear gníomhaíochtaí nach bhfuil fíorthairbhí aeráide agus inbhuanaitheachta ag baint leo. Chun dul i ngleic leis an bhfadhb sin, ba cheart do scéimeanna deimhniúcháin rialacha agus nósanna imeachta trédhearcacha láidre a chur i bhfeidhm chun na rioscaí a mhaolú nach féidir leis an bpróiseas deimhniúcháin aistrithe ar chaighdeán íseal a bhrath, nach bhfuil na tionscadail aistrithe carbóin ag seachadadh na n‑aistrithe iarbhír mar a bhí beartaithe, agus go ndeimhnítear an tionscadal céanna faoi dhó, nó go n‑úsáidtear an deimhniú céanna faoi dhó.

Is í an tríú fadhb go mbíonn bacainní roimh sholáthraithe aistrithe carbóin rochtain a fháil ar mhaoiniú. Is é is cúis leis sin go bhfuil réimse leathan bealaí ann chun deimhnithe aistrithe carbóin a úsáid (e.g. margaí deonacha carbóin, cistiú poiblí, inbhuanaitheacht a áireamh sa tuairisciú corparáideach agus i socruithe conarthacha, lipéid dheonacha). Leis an éagsúlacht sin, cruthaítear costais idirbhirt dóibh siúd ar mian leo a ngníomhaíocht aistrithe carbóin a dheimhniú, amhail costais chuardaigh (an t‑am agus an iarracht a chaitear chun cáilíocht nósanna imeachta deimhniúcháin maidir le scéim ar leith a thuiscint) agus costais aistrithe (an costas a bhaineann le hiarracht a dhéanamh cineálacha cistithe comhlántacha nó malartacha eile a thiomsú, ar dócha go gceanglófar leis a n‑oibríochtaí a athrú agus sraith éagsúil fianaise agus faisnéise a sholáthar).

Chun aghaidh a thabhairt ar an dara fadhb agus ar an tríú fadhb, ba cheart do na scéimeanna deimhniúcháin na trí cheanglas seo a leanas maidir le Trédhearcacht a chomhlíonadh: bainistíocht scéime (ba cheart scéimeanna deimhniúcháin a oibriú ar bhonn nósanna imeachta iontaofa trédhearcacha, e.g. bainistiú agus faireachán inmheánach, bainistiú gearán agus achomhairc, comhairliúchán le páirtithe leasmhara, trédhearcacht agus foilsiú faisnéise, etc.); Fíorú neamhspleách (ba cheart d’iniúchóirí tríú páirtí a fhíorú go gcomhlíontar critéir QU.A.L.ITY leis na haistrithe carbóin); agus nochtadh iomlán (ba cheart gach faisnéis maidir leis na haistrithe carbóin deimhnithe a bheith ar fáil go poiblí agus a bheith inrianaithe trí chlárlanna poiblí). I gcomhréir leis na critéir sin maidir le Trédhearcacht, leagtar amach próiseas chun scéimeanna deimhniúcháin a aithint agus ní fhéadfaidh soláthraithe aistrithe carbóin ach scéimeanna deimhniúcháin aitheanta a úsáid chun comhlíonadh na gcritéar QU.A.L.ITY agus na modheolaíochtaí deimhniúcháin ábhartha a léiriú.

Sa chomhthéacs sin, déantar comparáid sa Mheasúnú Tionchair idir dhá rogha Rialachais maidir leis na daoine a bheadh freagrach as scéimeanna deimhniúcháin a aithint: na Ballstáit (rogha C1) nó an Coimisiún (rogha C2). Is é conclúid na hanailíse gurb í rogha C2 an rogha is fearr ó thaobh próiseas deimhniúcháin láidir comhchuibhithe a ráthú agus an margadh inmheánach a chur chun cinn maidir le deimhniú aistrithe carbóin, agus na costais riaracháin ar údaráis phoiblí á n‑íoslaghdú ag an am céanna.

Mar fhocal scoir, is é rogha beartais na tosaíochta rogha ina ndéanann an Coimisiún: (i) modheolaíochtaí deimhniúcháin a fhorbairt, i gcomhairle le saineolaithe agus le páirtithe leasmhara; agus (iii) cur chun feidhme an chreata deimhniúcháin agus na gcritéar QU.A.L.ITY a chomhchuibhiú trí scéimeanna deimhniúcháin aitheanta.