MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Tá staid na slándála bia ar domhan ag dul in olcas go tapa agus tá na tíortha is lú forbairt agus tríú tíortha ísealioncaim a bhfuil easpa bia orthu i measc na dtíortha a bhfuil difear á dhéanamh dóibh.

Roimh an ngéarú ar an neamhshlándáil bia ar fud an domhain mar thoradh ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, bhí beagnach 193 mhilliún duine (beagnach 40 milliún duine níos mó ná an bhliain roimhe sin) i 53 thír/chríoch thíos go mór leis an neamhshlándáil bia agus bhí cabhair phráinneach de dhíth orthu. Mar thoradh ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, tá laghdú suntasach tagtha ar sholáthar grán le margaí domhanda toisc go bhfuil bealaí na Mara Duibhe blocáilte, agus toisc go ndearnadh ionsaí d’aon ghnó ar stóir ghráin. Tá praghsanna domhanda bia ag ardú go tapa agus tá siad ar an leibhéal is airde le tríocha bliain anuas. Cuireann an méadú ar phraghsanna fuinnimh le praghsanna na n‑ionchur talmhaíochta (leasacháin go háirithe), an iompair agus, i ndeireadh na dála, an bhia. Tá an t‑ionchas maicreacnamaíoch ag dul in olcas mar gheall ar na harduithe sin ar phraghsanna i gcomhthéacs inar laghdaíodh an spás fioscach cheana féin le paindéim COVID-19. Mar thoradh air sin, d’fhéadfadh méadú eile teacht ar líon na dtíortha atá anásta de bharr fiachais agus/nó atá i ngéarchéimeanna maidir le comhardú na n‑íocaíochtaí. Tá an staid i réigiúin leochaileacha ag éirí níos measa mar thoradh ar choinbhleachtaí agus triomaigh. Is iad na tíortha is lú forbairt agus na tíortha ísealioncaim na tíortha is leochailí. Mar a chonacthas le héirithe amach le blianta beaga anuas, is minic gurb í turraing i bpraghsanna bia is cúis le héagobhsaíocht agus le coinbhleacht.

Sna Conclúidí ón gComhairle Eorpach an 24-25 Márta, inar iarr sí ar an gCoimisiún tús áite a thabhairt don obair ar an tslándáil bia agus ar an inacmhainneacht bia ar fud an domhain, go háirithe trí thacú leis an tslándáil bia agus leis an talmhaíocht san Úcráin agus sna tríú tíortha is leochailí agus is neamhchosanta, cuirtear i dtábhacht an phráinn pholaitiúil chun tacú leis na tíortha is neamhchosanta. Ina dhiaidh sin, sna Conclúidí uaithi an 30-31 Bealtaine 2022, d’iarr an Chomhairle Eorpach ar an gCoimisiún féachaint an bhféadfaí cúlchistí ón gCiste Eorpach Forbraíochta a shlógadh chun tacú leis na tíortha comhpháirtíochta is mó atá buailte. Tá na cistí faoi cholún geografach na hIonstraime um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta - an Eoraip Dhomhanda clársceidealaithe go hiomlán agus tá thart ar EUR 3 bhilliún dírithe cheana féin ar chláir thalmhaíochta, chothaithe, uisce agus shláintíochta. Ina theannta sin, leithdháileadh tuairim is EUR 520 milliún in 2022 ar thíortha san Afraic, i Muir Chairib agus san Aigéan Ciúin (ACC) faoin mbuiséad maidir le cabhair dhaonnúil, agus tá aghaidh á tabhairt ar neamhshlándáil bia agus ar riachtanais ghaolmhara le cuid mhór den bhuiséad sin. Mar sin féin, i bhfianaise mhéid na riachtanas agus na n‑iarmhairtí féideartha, ba cheart maoiniú breise a shlógadh chun tacú le tíortha comhpháirtíochta. Tá infhaighteachtaí faoi bhuiséad an Aontais an‑teoranta (úsáidfear an cúlchiste um dhúshláin agus tosaíochtaí atá ag teacht chun cinn den Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta - an Eoraip Dhomhanda ina iomláine in 2022 chun freagairt do thosaíochtaí práinneacha eile agus táthar ar tí buiséad tosaigh 2022 maidir le cabhair dhaonnúil a chur chun feidhme go hiomlán le haghaidh na slándála bia agus na riachtanas gaolmhar i dtíortha ACC a sainaithníodh sular roimh thús chogadh foghach na Rúise san Úcráin), agus i bhfianaise an tionchair i dtíortha comhpháirtíochta ACC éagsúla, trí chistí saortha ón 10ú agus ón 11ú Ciste Eorpach Forbraíochta (CEF) a shlógadh, d’fhéadfadh an tAontas agus a Bhallstáit a bheith in ann cur lena dtacaíocht agus rannchuidiú leis na hiarrachtaí chun aghaidh a thabhairt ar ghéarchéim na slándála bia atá níos measa mar gheall ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, trí chur chuige Fhoireann na hEorpa.

Is é is cuspóir don togra seo le haghaidh cinneadh ón gComhairle údarú na Comhairle a fháil chun cistí saortha ón 10ú agus ón 11ú CEF a úsáid chun gníomhaíochtaí a mhaoiniú lena dtugtar aghaidh ar ghéarchéim na slándála bia agus ar an turraing eacnamaíoch i dtíortha ACC tar éis chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine le méid suas le EUR 600 000 000, agus EUR 488 000 000 de sin ag teacht as an 10ú CEF agus EUR 112 000 000 ag teacht as an 11ú CEF.

As na cistí sin, rannchuideoidh suas le EUR 582 000 000 le gníomhaíochtaí a mhaoiniú agus cumhdóidh suas le EUR 18 000 000 an caiteachas tacaíochta arna thabhú ag an gCoimisiún.

Úsáidfear na cistí sin chun tairbhe na dtíortha comhpháirtíochta is mó atá buailte, agus tabharfar aird ar leith ar na tíortha is leochailí agus is neamhchosanta, go háirithe chun an méid seo a leanas a sholáthar:

·tacaíocht mhaicreacnamaíoch (EUR 100 milliún);

·tacaíocht do tháirgeadh bia agus d’athléimneacht na gcóras bia (EUR 350 milliún);

·cabhair dhaonnúil (EUR 150 milliún).

A mhéid a bhaineann leis an tacaíocht don táirgeadh bia agus d’athléimneacht na gcóras bia, tacóidh an tAontas le hinfheistíochtaí in acmhainneachtaí táirgeachta áitiúla mar chuid de chórais inbhuanaithe uisceacha agus agraibhia, bunaithe ar chineálacha cur chuige agrai-éiceolaíocha, lena n‑áirítear luachshlabhraí talmhaíochta agus táirgeadh bia a éagsúlú. D’fhéadfaí na critéir seo a leanas a úsáid chun an chabhair a dhíriú ar thíortha roghnaithe:

·Leibhéil (leibhéil atá ag dul i méid) na gcomhpháirtithe maidir le neamhshlándáil bia agus míchothú;

·Neamhchosaint na gcomhpháirtithe ar iarmhairtí ionsaí na Rúise in aghaidh na hÚcráine, bunaithe go háirithe ar a sciar d’allmhairí bia ina OTI;

·Leochaileachtaí maicreacnamaíocha na gcomhpháirtithe, arbh fhéidir iad a bhunú ar bhonn a gcóimheas fiachais‑OTI, cúlchistí idirnáisiúnta/míonna an chumhdaigh allmhairí agus rátáil Anailíse ar Inbhuanaitheacht an Fhiachais;

·Tionchar féideartha an chistithe ón Aontas i dtíortha comhpháirtíochta nó i réigiúin chomhpháirtíochta, arna mheasúnú go háirithe tríd an raon feidhme chun cur le hidirghabhálacha ábhartha lena gcuirtear feabhas ar an táirgeacht agus ar an athléimneacht.

Tacóidh gníomhaíochtaí a mhaoinítear faoin togra seo le Freagairt Dhomhanda an Aontais ar an tSlándáil Bia, a forbraíodh tar éis iarraidh a fháil ón gComhairle Eorpach. Áirítear leis an bhFreagairt gníomhaíochtaí láithreacha agus meántéarmacha chun a léiriú do chomhpháirtithe ar fud an domhain go bhfuil tacaíocht chomhtháite, chuimsitheach agus ghasta á soláthar ag an Aontas chun aghaidh a thabhairt ar thionchar an chogaidh orthu. Le Freagairt Dhomhanda an Aontais ar an tSlándáil Bia, cuirtear na sraitheanna éagsúla gníomhaíochta i bhfeidhm – mar a fhoráiltear faoi FARM agus faoi Chomhaontas Domhanda G7 agus soláthraítear an tacaíocht is gá don Ghrúpa Freagartha um Ghéarchéimeanna de chuid na Náisiún Aontaithe.

•Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana