MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•A. Forais agus cuspóirí an togra

Chun go n‑éireoidh leis an gComhaontú Glas don Eoraip agus chun go mbainfidh sé athrú buan amach, ní mór d'institiúidí an Aontais dul i dteagmháil leis an bpobal. Is ceann tiomána é an pobal maidir leis an aistriú a chur chun cinn agus ba cheart dó leanúint de bheith ina cheann tiomána agus an deis a bheith aige ról gníomhach a imirt i bhforbairt agus i gcur chun feidhme beartas nua.

Teagmháil leis an tsochaí shibhialta chomh maith le daoine aonair atá i gceist nuair a luaitear teagmháil a dhéanamh leis an bpobal. Tá ról ríthábhachtach ag eagraíochtaí neamhrialtasacha (ENRanna) ar fud na hEorpa maidir le habhcóideacht a dhéanamh ar son an chomhshaoil. Ciallaíonn sé sin go mba cheart an ceart a bheith ag na heagraíochtaí sin athbhreithniú a iarraidh, faoi choinníollacha áirithe, i dtaca le cinntí a dhéanann údaráis phoiblí, ar an bhforas go sáraíonn na cinntí sin dlíthe an chomhshaoil.

Mar a bhí le rá ag Abhcóide Ginearálta Sharpston, ‘is linne uile an comhshaol nádúrtha agus is orainn go léir atá an fhreagracht chomhchoiteann as é a chosaint. Aithníonn an Chúirt gur ar leas an phobail atá na rialacha maidir le dlí an chomhshaoil dírithe den chuid is mó agus ní ar chosaint leasanna daoine aonair amháin. Ní féidir leis an uisce, ná na héisc a shnámhann ann, dul chun na cúirte. Ar an dóigh chéanna, níl aon seasamh dlí ag na crainn’.

Nuair is é lucht an riaracháin phoiblí a dhéanann an t‑athbhreithniú, tugtar 'athbhreithniú riaracháin' air. Nuair is í an Chúirt a dhéanann an t‑athbhreithniú, tugtar 'athbhreithniú breithiúnach' air.

Is é is cuspóir don togra athbhreithniú a dhéanamh ar an sásra um athbhreithniú riaracháin a cruthaíodh in 2006 ar mhaithe le ENRanna i ndáil le gníomhartha agus neamhghníomhartha riaracháin ó institiúidí agus comhlachtaí an Aontais. Tá an sásra sin le fáil i Rialachán 1367/2006 ar a dtugtar Rialachán Aarhus (an Rialachán).

Is é is aidhm don togra seo cur chun feidhme Choinbhinsiún Aarhus a fheabhsú tar éis ghlacadh Chonradh Liospóin agus aghaidh a thabhairt ar an imní a léirigh an Coiste um Chomhlíonadh Choinbhinsiún Aarhus (an Coiste) maidir lena mhéid a raibh a oibleagáidí idirnáisiúnta faoin gCoinbhinsiún á gcomhlíonadh ag an Aontas. Is é is aidhm don togra é sin a dhéanamh ar dhóigh atá ag teacht le bunphrionsabail ord dlíthiúil an Aontais agus lena chóras um athbhreithniú breithiúnach. D'iarr Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle go ndéanfaí an Rialachán a leasú agus bhí coinne leis sin ag an gCoimisiún ina Theachtaireacht maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, mar a shonraítear i roinn 1.A.II thíos.

Leis an togra, cuirfear leis na deiseanna atá ar fáil do ENRanna faoi láthair maidir le hathbhreithniú riaracháin a lorg. Faoi láthair, ní féidir athbhreithniú riaracháin a iarraidh ach amháin le haghaidh gníomhartha a bhfuil ‘raon feidhme aonair’ leo (gníomhartha atá dírithe chuig duine ar leith, nó gníomhartha ina bhfuil an té a ndírítear chuige inaitheanta go leithleach), ach is é rud é, amach anseo, go mbeidh ENRanna in ann athbhreithniú a iarraidh i gcás gníomhartha riaracháin a bhfuil ‘raon feidhme ginearálta’ leo.

Chomh maith leis sin, is é is aidhm don togra na tagairtí do dhlí an comhshaoil a athrú: faoi láthair, níl gníomhartha riaracháin faoi réir athbhreithniú ach amháin má thacaíonn siad le cuspóirí beartais comhshaoil a shaothrú, ach tá sé beartaithe amach anseo go mbeidh gach gníomh riaracháin faoi réir athbhreithniú má sháraíonn an gníomh sin dlí comhshaoil an Aontais, gan beann ar na cuspóirí beartais atá leis.

Ar deireadh, moltar síneadh a chur leis na tréimhsí ama le haghaidh iarratas agus freagraí ionas go gcuirfear feabhas ar cháilíocht an phróisis athbhreithnithe riaracháin.

Na breithiúnais cheannródaíocha maidir leis an dóigh a mbaineann Coinbhinsiún Aarhus le hord dlíthiúil an Aontais Eorpaigh, mheabhraigh Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE) sna breithiúnais sin gur faoi raon feidhme an dlí náisiúnta ‘go príomha’ atá nósanna imeachta riaracháin agus breithiúnacha maidir le rochtain ar cheartas i ndlí an chomhshaoil. Dá bhrí sin, aon fheabhsú ar an rochtain ar athbhreithniú riaracháin nó ar athbhreithniú breithiúnach ar leibhéal an Aontais, is feabhas comhlántach é sin ar fheidhmiú iomchuí na rochtana ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil an Aontais i gcúirteanna náisiúnta na mBallstát.

Tá oibleagáid ar chúirteanna náisiúnta go háirithe rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil a dheonú faoi Airteagail 9(2) agus 9(3) den Choinbhinsiún, agus nuair a bhíonn dlí comhshaoil an Aontais á cur chun feidhme acu freisin.

Nuair atá bearta cur chun feidhme ann ar leibhéal náisiúnta i gcás gnímh riaracháin a ghlac institiúid nó comhlacht de chuid an Aontais, ba cheart do ENRanna lena mbaineann sásamh a lorg ar an gcéad dul síos os comhair chúirt inniúil náisiúnta an Bhallstáit a ghlac an beart sin. Ina dhiaidh sin, beidh rochtain acu ar an gCúirt Bhreithiúnais faoin réamhnós imeachta tagartha faoi Airteagal 267 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE). D'fhéadfadh feidhm a bheith ag an nós imeachta sin i dtaca le bailíocht na ngníomhartha ó institiúidí an Aontais.

Dá bhrí sin, cuireann an Coimisiún an togra reachtach seo chun cinn mar chuid d'iarracht níos leithne chun rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil a fheabhsú. Leagfar amach ról na mBallstát agus na gcúirteanna náisiúnta i dTeachtaireacht a bheidh ag gabháil leis an togra sin.