MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.Comhthéacs an mholta

Leis seo, molann an Coimisiún don Chomhairle údarú a thabhairt chun tús a chur le caibidlíocht le haghaidh comhaontú a bheidh teoranta ó thaobh ama de maidir le hiompar earraí de bhóthar idir an tAontas agus an Mholdóiv (dá ngairtear ‘an comhaontú’ anseo feasta) chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí an fhogha míleata a thug an Rúis faoin Úcráin, fogha míleata gan chúis gan údar, agus chun an Coimisiún a ainmniú mar idirbheartaí an Aontais. Cuirtear treoracha caibidlíochta i gceangal leis an moladh freisin.

2.Cúlra

Tá iompar earraí de bhóthar idir an tAontas agus an Mholdóiv á rialú cuid mhaith faoi láthair ag roinnt comhaontuithe iompair déthaobhacha idir Ballstáit de chuid an Aontais agus an Mholdóiv. Leis na comhaontuithe sin, déantar foráil maidir le socruithe cuótaí le haghaidh tarlóirí ón dá thaobh maidir le hidirthuras agus le trádáil dhéthaobhach. De réir faisnéise ó Ghníomhaireacht Náisiúnta na Moldóive um Iompar de Bhóthar, dheonaigh an Eastóin, an Liotuáin, an Laitvia, an Pholainn, an tSlóvaic, an Ungáir agus an tSlóivéin 15 000 cuóta san iomlán don Mholdóiv. As an méid iomlán sin, is cuótaí idirthurais nó cuótaí déthaobhacha iad 14 320 ceann, agus is cuótaí uilíocha iad 680 ceann. Maidir leis na cuótaí uile a shann na tíortha sin don Mholdóiv le haghaidh 2022, ní raibh ach 8 647 gcuóta (tuairim agus 60 % den iomlán) fágtha faoin 17 Márta 2022.

Chomh maith leis na ceadanna atá bunaithe ar na comhaontuithe déthaobhacha thuasluaite, oibríonn an Fóram Iompair Idirnáisiúnta (ITF) córas cuótaí iltaobhach lena bhforáiltear do cheadúnais iltaobhacha le haghaidh iompar idirnáisiúnta earraí de bhóthar ag gnóthais iompair atá bunaithe i mBallstát den Fhóram Iompair Idirnáisiúnta (FII). Tá feidhm ag na ceadúnais maidir le hiompar earraí idir Ballstáit FII nó in idirthuras trí chríoch ceann amháin nó níos mó de na tíortha sin. Mar sin féin, tá líon na gcuótaí laistigh de chóras FII íseal go leor i gcomparáid leis na cuótaí arna n-eisiúint faoi na comhaontuithe déthaobhacha (cé nach comparáid dhian í, toisc go mbaineann cuótaí FII le ceadúnais bhliantúla, ach baineann na comhaontuithe déthaobhacha atá i gceist le ceadanna le haghaidh turais aonair). In 2022, sannadh 1 430 ceadúnas bliantúil agus 1 752 cheadúnas ghearrthéarmacha d’oibreoirí Moldóvacha.

Is páirtí leis an gComhaontú maidir le hobair foirne feithiclí ag gabháil d’iompar idirnáisiúnta de bhóthar (AETR) í an Mholdóiv, comhaontú a bhfuil Ballstáit uile an Aontais ina bpáirtithe conarthacha ann freisin. Mar thoradh air sin, ní mór d’oibreoirí Moldóvacha a bhfuil earraí á n-iompar acu ar chríoch an Aontais cloí leis an am tiomána céanna, na sosanna céanna agus na tréimhsí sosa céanna leis na cinn siúd atá i bhfeidhm san Aontas i gcomhréir le Rialachán (CE) 561/2006.

I bhfianaise an fhogha mhíleata a thug an Rúis faoin Úcráin, tá an staid iompair tar éis éirí an-deacair le haghaidh na Moldóive. De dheasca an chogaidh san Úcráin, tugtar ar oibreoirí Moldóvacha iompair de bhóthar bealaí malartacha a lorg chun idirthuras ar chríoch na hÚcráine a sheachaint, arb í an t-aon bhealach í go dtí seo chun margaí tríú tíortha in Oirthear na hÚcráine a bhaint amach. Mar sin féin, níl ceadanna leordhóthanacha ag iompróirí Moldóvacha chun an t-idirthuras is gá a dhéanamh ar na Ballstát a mbeadh gá le hidirthuras den sórt sin a dhéanamh orthu. Leis sin cuirtear i mbaol comhlíonadh conarthaí fadtéarmacha maidir le soláthar earraí (go háirithe táirgí talmhaíochta) lena gcomhpháirtithe trádála sna tíortha thuasluaite. Ina theannta sin, tá gá méadaithe le hoibríochtaí iompair déthaobhacha idir an Mholdóiv agus an tAontas, gá nach féidir leis an tsraith ceadanna atá ann faoi láthair a chomhlíonadh. Dá leathnófaí cearta iompair le haghaidh tarlóirí Moldóvacha agus dá ndeonófaí cearta cómhalartacha do tharlóirí an Aontais, d’fhéadfadh sé go mbeadh an tAontas in ann níos mó earraí a onnmhairiú chuig an Moldóiv, rud atá chun leasa an Aontais freisin. An tráth céanna, b’fhéidir go mbeadh ar an Moldóiv a patrúin eacnamaíocha agus iompair a choigeartú tuilleadh chun freagairt do thionchar an chogaidh ar na margaí idirnáisiúnta.

Dá bhrí sin, d’fhonn cuidiú le geilleagar na Moldóive a bhfuil mórdheacrachtaí aige faoi láthair, cé gur óstáil an tír sin go sealadach cheana féin níos mó ná 350 000 dídeanaí a tháinig ón Úcráin agus atá ar idirthuras chuig tíortha eile, is iomchuí comhaontú a thabhairt i gcrích go práinneach idir an tAontas agus an Mholdóiv comhaontú lenar féidir na bealaí idirthurais blocáilte tríd an Úcráin a ionadú, a mhéid is féidir, le roghanna malartacha feabhsaithe iompair de bhóthar tríd an Aontas agus lenar féidir iompar déthaobhach de bhóthar idir an Mholdóiv agus an tAontas Eorpach a fheabhsú. Ba cheart go mairfeadh comhaontú den sórt sin a fhad agus a bheadh diantionchar ag an gcogadh ar oibríochtaí iompair agus ar bhonneagar iompair na hÚcráine.

Is chun leasa an Aontais freisin é comhaontú den sórt sin, ós rud é go bhfuil leas ag Aontas i gcobhsaíocht gheilleagar na Moldóive, agus ós rud é go bhfuil ar an tír dul i ngleic le sruth dídeanaithe isteach atá ar a dteitheadh ón gcogadh, agus gur chun leas an Aontais é tionchar ionsaí na Rúise ar staid slándála an Aontais agus a theorainneacha a mhaolú. Ina theannta sin, gheobhaidh tarlóirí an Aontais cearta iompair cómhalartacha leis na cearta a dheonaítear do tharlóirí Moldóvacha, rud a mbeidh tionchar dearfach aige ar gheilleagar an Aontais.

Le hAirteagal 80(c) den Chomhaontú Comhlachais, iarrtar feabhas a chur ar na príomhnaisc iompair idir críocha an Aontais agus na Moldóive, agus in Airteagal 82 den Chomhaontú sin iarrtar comhar chun feabhas a chur ar ghluaiseacht earraí, rud a mhéadóidh sreabhánacht na sreabha iompair idir Poblacht na Moldóive, an tAontas agus tríú tíortha sa réigiún, trí bhacainní riaracháin, bacainní teicniúla agus bacainní eile a bhaint.

3.Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais

Tá an comhaontú seo comhsheasmhach leis an mbeartas caidrimh sheachtraigh atá ag an Aontas faoi láthair leis an Mholdóiv. Tá Rialtas na Moldóive tar éis comhaontú a iarraidh mar bheart práinneach. Comhlánóidh comhaontú den sórt seo freisin an tacaíocht a thug an tAontas Eorpach don Mholdóiv i mí an Mhárta 2022 chun cabhrú le húdaráis na Moldóive cúnamh a thabhairt do dhaoine atá ar a dteitheadh ó ionradh na Rúise ar an Úcráin. Tabhairt i gcrích comhaontú a bhfuil teorainn ama leis maidir le hiompar earraí de bhóthar leis an Moldóiv ar feadh thréimhse na mbac iompair a eascraíonn as an gcogadh san Úcráin, bheadh sé i gcomhréir freisin leis an gComhaontú Comhlachais a síníodh an 27 Meitheamh 2014 idir an tAontas agus an Mholdóiv.

4.Bunús dlí, coimhdeacht agus Comhréireacht

•Bunús dlí