An t-ochtú tuarascáil déag maidir le cur chun feidhme Rialachán (CE) Uimh. 866/2004 ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 agus maidir leis an staid a eascraíonn óna chur i bhfeidhm lena gcumhdaítear an tréimhse 1 Eanáir go dtí an 31 Nollaig 2021

TUARASCÁIL ÓN gCOIMISIÚN CHUIG AN COMHAIRLE

An t‑ochtú tuarascáil déag maidir le cur chun feidhme Rialachán (CE) Uimh. 866/2004 ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 agus maidir leis an staid a eascraíonn óna chur i bhfeidhm lena gcumhdaítear an tréimhse 1 Eanáir go dtí an 31 Nollaig 2021

Rialachán (CE) Uimh. 866/2004 ón gComhairle maidir le córas faoi Airteagal 2 de Phrótacal Uimh. 10 de chuid na hIonstraime Aontachais (dá ngairtear Rialachán na Líne Glaise anseo feasta), tháinig sé i bhfeidhm an 1 Bealtaine 2004. Sainítear ann na téarmaí faoina bhfuil feidhm ag forálacha dhlí an Aontais maidir le gluaiseacht daoine, earraí agus seirbhísí trasna na líne idir limistéir Phoblacht na Cipire nach bhfeidhmíonn an rialtas rialú éifeachtach iontu agus na limistéir ina bhfuil an rialú sin aige. Chun éifeachtacht na rialacha sin a áirithiú, leathnaíodh cur i bhfeidhm na bhforálacha sin chun an teorainn idir na limistéir sin agus Limistéar Bunáite Flaitheasach Oirthearach na Ríochta Aontaithe (ESBA).

Clúdaíonn an tuarascáil seo an tréimhse ón 1 Eanáir go dtí an 31 Nollaig 2021.

Le linn na tréimhse tuairiscithe, bhí paindéim COVID‑19 fós ag déanamh difear don Chipir.

In 2021, choinnigh an Coimisiún idirphlé cuiditheach ar bun le húdaráis ábhartha Phoblacht na Cipire agus le Riarachán an Limistéir Bunáite Fhlaitheasaigh (SBA) maidir le cur chun feidhme an Rialacháin, agus le Comhlachas Tionscail Turcach Cipireach.

1. TRASNÚ DAOINE

1.1. Trasnú ag pointí trasnaithe údaraithe

Cuireann an Rialachán creat dlíthiúil ar fáil maidir le trasnú Cipireach, saoránach eile de chuid an Aontais agus náisiúnach tríú tír a thrasnaíonn an Líne Ghlas (dá ngairtear ‘an Líne’ anseo feasta) ag pointí trasnaithe údaraithe. In 2021, tháinig méadú i gcomparáid leis an mbliain roimhe sin ar an líon trasnuithe a rinne pobal Gréagach na Cipire agus pobal Turcach na Cipire araon.

De réir na sonraí ó Phóilíní Phoblacht na Cipire (dá ngairtear CYPOL anseo feasta), le linn na tréimhse tuairiscithe taifeadadh 695 702 thrasnú (roimhe sin bhí 397 717 ann) ag Cipirigh Ghréagacha agus 233 950 trasnú (roimhe sin bhí 176 769 ann) ag feithiclí de chuid Cipirigh Ghréagacha ó limistéir atá faoi smacht an rialtais chuig limistéir nach bhfuil faoi smacht éifeachtach Rialtas na Cipire. Le linn na tréimhse céanna, taifeadadh 513 291 trasnú de chuid phobal Turcach na Cipire (roimhe sin bhí 382 370 ann) agus 423 846 thrasnú d’fheithiclí de chuid phobal Turcach na Cipire (roimhe sin bhí 225 735 ann) ó limistéir nach bhfuil faoi smacht éifeachtach Phoblacht na Cipire chuig limistéir atá faoi smacht éifeachtach an rialtais.

Tháinig méadú freisin ar an líon saoránach de chuid an Aontais (seachas muintir na Cipire) agus ar an líon náisiúnach tríú tír a thrasnaíonn an Líne. Le linn na tréimhse tuairiscithe, rinne saoránaigh de chuid an Aontais (seachas muintir na Cipire) agus náisiúnaigh tríú tír 371 910 trasnú (bhí 106 624 ann roimhe seo) sa dá threo.

Ní áirítear sna figiúirí CYPOL thuasluaite sonraí faoi dhaoine agus faoi fheithiclí a thrasnaíonn ón gcuid thuaidh den Chipir ag na pointí trasnaithe Pergamos agus Strovilia, ceantair atá faoi údarás ESBA. Maidir leis an méid sin, thuairiscigh ESBA gur taifeadadh 200 625 trasnú a rinne na Cipirigh Ghréagacha (tharla 90 955 thrasnú roimhe sin) agus 119 527 dtrasnú (53 604 roimhe sin) d’fheithiclí Cipireacha Gréagacha go dtí an chuid thuaidh den Chipir. An tráth céanna, taifeadadh 300 643 thrasnú de mhuintir de chuid phobal Turcach na Cipire (236 346 roimhe seo) agus 197 106 thrasnú (155 955 a bhí ann roimhe sin) d’fheithiclí de chuid phobal Turcach na Cipire sa treo eile. Thairis sin, thrasnaigh 228 950 saoránach de chuid an Aontais (seachas muintir na Cipire) agus náisiúnach tríú tír an Líne sa dá threo.

In 2021, ba é 89 líon pearsanra CYPOL a bhí ag obair ag na pointí trasnaithe, i gcomparáid le 76 duine in 2020.

Dar leis na figiúirí a bhailigh pobal Turcach na Cipire in 2021, léiríodh méadú sa líon trasnuithe arna ndéanamh ag pobal Gréagach na Cipire go 1 013 778 (roimh sin bhí 495 448 ann) agus ag feithiclí de chuid phobal Gréagach na Cipire go 581 836 (roimhe sin bhí 278 338 ann) ó na limistéir faoi smacht an rialtais go dtí an chuid thuaidh den Chipir. Léiríodh iontu freisin méadú sa líon daoine de chuid phobal Turcach na Cipire a thrasnaíonn go 893 014 (roimhe sin bhí 685 671 ann) agus sa líon feithiclí de chuid phobal Turcach na Cipire go 479 474 (roimhe sin bhí 361 363 ann) sa treo eile. De réir na staitisticí arna gcur ar fáil, thrasnaigh 532 243 saoránach de chuid an Aontais (seachas muintir na Cipire) agus náisiúnach tríú tír ó na limistéir faoi smacht an rialtais chuig an gcuid thuaidh den Chipir (roimh sin bhí 335 934 ann).

Measadh gur léirigh an méadú ar thrasnuithe an filleadh de réir a chéile ar an ngnáthshaol laethúil tar éis na chéad bhliana den phaindéim, agus athoscailt na bpointí trasnaithe go léir le linn na bliana freisin. Ina theannta sin, tuairiscíodh gur spreag ráta malairte fabhrach an euro i gcoinne lira na Tuirce na Cipirigh Ghréagacha chun dul go dtí na limistéir nach bhfuil faoi smacht éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire chun a gcuid siopadóireachta pearsanta a dhéanamh. Ar an taobh eile, tuairiscíodh freisin gur díspreagadh go leor daoine an Líne Ghlas a thrasnú mar gheall ar an gceanglas leanúnach ag pointí trasnaithe doiciméid a chur isteach ar stádas COVID‑1.

Bhí pointí trasnaithe áirithe fós ar fionraí ar bhonn sealadach ag tús na tréimhse tuairiscithe. Rinneadh an pointe trasnaithe ag Ledra Street a chur ar fionraí tar éis cinneadh ó Comhairle Airí Phoblacht na Cipire an 29 Feabhra 2020. Chuir muintir de chuid phobal Turcach na Cipire ar fionraí go sealadach na pointí trasnaithe Lefka‑Apliki, Deryneia agus Kato Pyrgos‑Karavostasi. Tar éis ráiteas ó bheirt cheannairí de chuid na Cipire arna eisiúint tríd na Náisiúin Aontaithe an 2 Meitheamh 2021, athosclaíodh gach pointe trasnaithe eile amhail ón 4 Meitheamh 2021.

I bhfianaise phaindéim leanúnach COVID‑19, ceanglaíodh ar dhaoine a thrasnaíonn an Líne Ghlas i rith na tréimhse tuairiscithe doiciméid shonracha maidir lena stádas sláinte, amhail deimhnithe vacsaínithe nó torthaí thástálacha COVID‑19 a thíolacadh lena n‑iniúchadh. D’athraigh na riachtanais seo i rith na bliana i bhfianaise forbairtí sa phaindéim. D’eisigh an Coiste Teicniúil déphobail um Shláinte roinnt ráiteas d‘fhonn na ceanglais sin a shioncrónú, ráitis a chuir Poblacht na Cipire agus pobal Turcach na Cipire san áireamh agus bearta á nglacadh ag pointí trasnaithe d’fhonn gníomhaíochtaí aontaobhacha a sheachaint.

Tuairiscíodh go raibh scuainí fada ann ag roinnt pointí trasnaithe. Cuireadh iad sin i leith an ghá le seiceálacha a dhéanamh ar dhoiciméid COVID‑19 sa bhreis ar dhoiciméid aitheantais.

Níl thugann údaráis Phoblacht na Cipire cead do bhusanna de chuid na coda Turcaí den Chipir a bhfuil saoránaigh an Aontais Eorpaigh á n‑iompar acu trasnú isteach i limistéir faoi smacht an rialtais toisc nach bhfuil doiciméid atá go hiomlán i gcomhréir leis an acquis eisithe ag údaráis Phoblacht na Cipire acu.