MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Le Comhaontú Liospóin 1958 maidir le Sonrúcháin Tionscnaimh a Chosaint agus maidir lena gClárú go hIdirnáisiúnta, cruthaíodh aontas speisialta (‘an tAontas Speisialta’) faoi chuimsiú an Aontais chun Maoin Tionscail a Chosaint, Aontas a bunaíodh leis an gCoinbhinsiún chun Maoin Tionscail a Chosaint a síníodh i bPáras an 20 Márta 1883 (‘Coinbhinsiún Pháras’). Ceanglaítear ar a pháirtithe conarthacha cosaint a thabhairt ar a gcríocha féin do shonrúcháin tionscnaimh táirgí de chuid na bpáirtithe conarthacha eile a aithnítear agus a chosnaítear amhlaidh ina dtír thionscnaimh agus a chláraítear sa Bhiúró Idirnáisiúnta EDMI, ach amháin má dhearbhaíonn na páirtithe laistigh d’aon bhliain amháin ón iarraidh ar chlárú nach bhfuil ar a gcumas an chosaint a áirithiú.

Athbhreithníodh Comhaontú Liospóin idir 2009 agus 2015. Ba é an aidhm leis an athbhreithniú sin (i) an creat atá aige faoi láthair a bheachtú; (ii) forálacha lena sonraítear go bhfuil feidhm ag córas Liospóin maidir le tásca geografacha (TGanna) freisin a chur san áireamh; agus (iii) an fhéidearthacht d’aontachas eagraíochtaí idir-rialtasacha amhail an tAontas Eorpach a chur san áireamh. Comhdháil Taidhleoireachta EDMI a tionóladh sa Ghinéiv ón 11 go dtí an 21 Bealtaine 2015. Ghlac an chomhdháil Ionstraim na Ginéive de Chomhaontú Liospóin i dtaca le Sonrúcháin Tionscnaimh agus Tásca Geografacha (dá ngairtear ‘Ionstraim na Ginéive’ anseo feasta) an 20 Bealtaine 2015.

An 27 Iúil 2018, rinne an Coimisiún togra le haghaidh Cinneadh ón gComhairle maidir le haontachas an Aontais Eorpaigh le hIonstraim na Ginéive (doiciméad COM(2018) 350 final), ar bhonn Airteagal 207 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) agus Airteagal 218(6)(a) CFAE. I bhfianaise inniúlacht eisiach an Aontais Eorpaigh a mhéid a bhaineann leis an Ionstraim sin a chaibidliú, foráladh leis an togra sin gurbh é an tAontas Eorpach amháin a d’aontódh di.

An 15 Márta 2019, chuir an Chomhairle dréachtchinneadh ón gComhairle ar aghaidh chuig Parlaimint na hEorpa maidir le haontachas an Aontais Eorpaigh le hIonstraim na Ginéive, lena n‑údaraítear do na Ballstáit uile ar mhian leo é aontú don ionstraim sin taobh leis an Aontas Eorpach. An 16 Aibreán 2019, d’fhormheas an Pharlaimint an dréachtchinneadh.

Ós rud é nár thacaigh an Coimisiún leis an dréacht sin, ghlac an Chomhairle d’aon toil Cinneadh (AE) 2019/1754 an 7 Deireadh Fómhair 2019, i gcomhréir le hAirteagal 293(1) CFAE.

Déantar foráil in Airteagal 3 de Chinneadh (AE) 2019/1754 maidir leis an méid seo a leanas:

‘Údaraítear leis seo do na Ballstáit ar mian leo déanamh amhlaidh, Ionstraim na Ginéive a dhaingniú nó aontú di, de réir mar is iomchuí, taobh leis an Aontas [Eorpach] ar mhaithe leis an Aontas [Eorpach] agus lánurraim á tabhairt dá inniúlacht eisiach.’

Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 4(1) den chinneadh céanna:

‘San Aontas Speisialta, déanfaidh an Coimisiún ionadaíocht ar an Aontas [Eorpach] agus ar aon Bhallstát a dhaingníonn nó a aontaíonn d’Ionstraim na Ginéive de bhun Airteagal 3 den Chinneadh seo i gcomhréir le hAirteagal 17(1) CAE. Beidh an tAontas [Eorpach] freagrach as feidhmiú chearta agus comhlíonadh oibleagáidí an Aontais [Eorpaigh] agus na mBallstát a dhaingneoidh Ionstraim na Ginéive nó a aontóidh di de bhun Airteagal 3 den Chinneadh seo a áirithiú. ’

I ráiteas a cuireadh isteach i miontuairiscí na Comhairle a bhaineann leis an gcinneadh sin a ghlacadh, chuir an Coimisiún, ar thaobh amháin, i gcoinne an fhéidearthacht a bheith ag gach Ballstát de chuid an Aontais ar mian leo déanamh amhlaidh údarú a bheith acu Ionstraim na Ginéive a dhaingniú nó aontú di taobh leis an Aontas Eorpach, agus ar an taobh eile, dúirt sé go mbeadh sé toilteanach a chomhaontú go bhféadfadh na seacht mBallstát a bhí ina bpáirtithe i gComhaontú Liospóin ar feadh i bhfad agus a raibh líon mór cearta maoine intleachtúla cláraithe acu faoin gcomhaontú sin a údarú aontú d’Ionstraim na Ginéive chun leas an Aontais Eorpaigh.

Rinne an tAontas Eorpach a ionstraim aontachais le hIonstraim na Ginéive a thaisceadh an 26 Samhain 2019, rud a fhágann gurbh ann do na cúig chomhalta is gá chun go dtiocfadh sí i bhfeidhm. Tháinig Ionstraim na Ginéive i bhfeidhm 3 mhí ina dhiaidh sin an 26 Feabhra 2020.

An 17 Eanáir 2020, thug an Coimisiún caingean faoi Airteagal 263 CFAE inar iarradh go ndéanfaí Cinneadh (AE) 2019/1754 a neamhniú i bpáirt. Rinne an Coimisiún agóid i gcoinne an Chinnidh ón gComhairle os comhair na Cúirte Breithiúnais ar an bpríomhfhoras gur sháraigh an Chomhairle prionsabal na tabhartha cumhachtaí mar aon le ceart tionscnaimh an Choimisiúin. Cé gur iarr an Coimisiún ar an gCúirt Bhreithiúnais Cinneadh (AE) 2019/1754 a neamhniú sa mhéid go n‑údaraíonn sé do na Ballstáit uile aontú d’Ionstraim na Ginéive, d’iarr sé ar an gCúirt freisin éifeachtaí an chinnidh a choimeád ar bun do na seacht mBallstát atá ina gcomhaltaí cheana de Chomhaontú Liospóin. Murach sin, chaillfeadh na Ballstáit sin na cearta tosaíochta a bhaineann leis na Sonrúcháin Tionscnaimh atá cláraithe cheana faoina n‑ainmneacha faoi Chomhaontú Liospóin.

Thug an Chúirt Bhreithiúnais a breithiúnas uaithi an 22 Samhain 2022. Lean an Chúirt, a bheag nó a mhór, na hargóintí a chuir an Coimisiún chun cinn agus an tuairim ón Abhcóide Ginearálta an 19 Bealtaine 2022. D’admhaigh an Chúirt go sonrach sna tuairimí maidir le substaint go bhfuil gá le caomhnú shinsearacht agus leanúnachas na cosanta ar shonrúcháin tionscnaimh atá cláraithe faoi Chomhaontú Liospóin sna seacht mBallstát sin atá ina bpáirtithe cheana féin sa chomhaontú sin, i gcomhréir le prionsabal an chomhair dhílis idir an tAontas Eorpach agus na Ballstáit a leagtar amach in Airteagal 4(3) CAE, chun cearta faighte a eascraíonn as na cláruithe náisiúnta sin a chosaint.

Rinne an Chúirt Airteagal 3 a neamhniú, agus sa mhéid go bhfuil tagairtí ann do na Ballstáit, rinne sí Airteagal 4 de Chinneadh (AE) 2019/1754 an 7 Deireadh Fómhair 2019 maidir le haontachas an Aontais Eorpaigh le hIonstraim na Ginéive a neamhniú freisin.

Dhearbhaigh an Chúirt nach bhfuil éifeachtaí na gcodanna de Chinneadh (AE) 2019/1754 a neamhníodh le coimeád ar bun ach amháin a mhéid a bhaineann siad leis na Ballstáit, ar dháta craolta an bhreithiúnais, a bhfuil leas bainte acu cheana féin as an údarú faoi Airteagal 3 den chinneadh sin chun Ionstraim na Ginéive a dhaingniú nó aontú di, taobh leis an Aontas Eorpach, go dtí go dtiocfaidh cinneadh nua ón gComhairle i bhfeidhm laistigh de thréimhse réasúnach nár cheart a bheith níos faide ná 6 mhí ón dáta sin.

Dá bhrí sin, is gá leasuithe ar Chinneadh (AE) 2019/1754 a ghlacadh laistigh de 6 mhí ionas gur féidir leis na Ballstáit atá ina gcomhaltaí de Chomhaontú Liospóin a bheith ina gcomhaltaí in Ionstraim na Ginéive freisin, chun a áirithiú gur féidir leo na cearta tosaíochta a bhaineann leis na Sonrúcháin Tionscnaimh atá cláraithe cheana féin faoina n‑ainmneacha faoi Chomhaontú Liospóin a chaomhnú.