lena leasaítear cinneadh (AE) 2015/1814 maidir le méid na lamháltas atá le cur i gcúlchiste cobhsaíochta an mhargaidh le haghaidh scéim trádála an Aontais maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa go dtí 2030.

MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Leis an Teachtaireacht maidir leis an gComhaontas Glas don Eoraip, seoladh straitéis nua fáis don Aontas arb é is aidhm leis sochaí chothrom rathúil a dhéanamh den Aontas Eorpach, ina mbeidh geilleagar nua‑aimseartha, atá tíosach ar acmhainní agus iomaíoch. Athdhearbhaítear leis uaillmhian an Choimisiúin chun a spriocanna aeráide a mhéadú agus go mbeadh an Eoraip ar an gcéad ilchríoch aeráidneodrach faoi 2050. Thairis sin, tá sé d’aidhm leis sláinte agus folláine na saoránach a chosaint ar rioscaí agus ar thionchair a bhaineann leis an gcomhshaol. Tá riachtanas agus luach an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip méadaithe i bhfianaise tionchar tromchúiseach phaindéim COVID‑19 ar shláinte, ar dhálaí maireachtála agus oibre, agus ar fholláine shaoránaigh an Aontais.

Dúshlán práinneach is ea é dul i ngleic leis an athrú aeráide. I gcomhréir leis na torthaí eolaíocha sa Tuarascáil Speisialta ón bPainéal Idir‑Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC), ní mór astaíochtaí CO2 domhanda glan‑nialasacha a bhaint amach thart ar an mbliain 2050, agus neodracht maidir le gach gás ceaptha teasa eile a bhaint amach a luaithe is féidir níos déanaí sa chéad. Is gá don Aontas a ghníomhaíocht a mhéadú mar gheall ar an dúshlán práinneach sin agus ceannaireacht dhomhanda a léiriú trína bheith aeráidneodrach faoi 2050. Leagtar amach an cuspóir seo sa Teachtaireacht ‘Pláinéad Glan do Chách’ - Fís straitéiseach fhadtéarmach Eorpach ar mhaithe le geilleagar rachmasach, nua‑aimseartha, iomaíoch atá neodrach ó thaobh na haeráide de’.

Bunaithe ar straitéis an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip agus ar mheasúnú cuimsitheach tionchair, moladh sa Teachtaireacht ón gCoimisiún i mí Mheán Fómhair 2020 maidir le Uaillmhian aeráide 2030 na hEorpa a ghéarú (‘an plean um Sprioc Aeráide 2030’) uaillmhian an Aontais a ardú agus moladh ann plean cuimsitheach chun sprioc cheangailteach an Aontais Eorpaigh le haghaidh 2030 a mhéadú i dtreo laghdú 55 % ar a laghad a bhaint amach ar astaíochtaí, agus sin a dhéanamh ar bhealach freagrach. Ach uaillmhian 2030 a ardú anois, tugtar cinnteacht don lucht ceaptha beartas agus d’infheisteoirí, ionas nach mbeidh mar thoradh ar chinntí a dhéanfar sna blianta romhainn ceangal a chur ar leibhéil astaíochtaí, rud a bheadh neamhréireach le cuspóir an Aontais a bheith aeráidneodrach faoi 2050. Tá sprioc 2030 i gcomhréir leis an gcuspóir i gComhaontú Pháras chun an méadú ar an teocht dhomhanda a choimeád go mór faoi bhun 2 °C agus iarrachtaí a dhéanamh é a choimeád faoi bhun 1.5 °C.

Thacaigh an Chomhairle Eorpach le sprioc cheangailteach nua an Aontais le haghaidh 2030 ag a cruinniú i mí na Nollag 2020. D’iarr sí freisin ar an gCoimisiún ‘a mheas cad é an bealach is fearr ar féidir leis na hearnálacha eacnamaíocha uile rannchuidiú le sprioc 2030 agus na tograí is gá a dhéanamh, lena ngabhfaidh mionscrúdú ar an tionchar comhshaoil, eacnamaíoch agus sóisialta ar leibhéal na mBallstát, agus pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide á gcur san áireamh agus athbhreithniú á dhéanamh ar sholúbthachtaí atá ann cheana’.

Chuige sin, beidh sprioc an Aontais maidir le haeráidneodracht ceangailteach ó thaobh dlí de faoin Dlí Aeráide Eorpach, mar a comhaontaíodh leis na comhreachtóirí, agus ardófar uaillmhian 2030 trí sprioc a shocrú chun laghdú 55 % ar a laghad ar ghlanastaíochtaí a bhaint amach faoi 2030 i gcomparáid le 1990.

Chun an chonair a mholtar sa Dlí Aeráide Eorpach a leanúint agus an leibhéal méadaithe uaillmhéine sin a sheachadadh faoi 2030, rinne an Coimisiún athbhreithniú ar an reachtaíocht maidir leis an aeráid agus le fuinnimh atá i bhfeidhm faoi láthair a meastar nach mbeidh mar thoradh orthu ach laghdú 40 % ar astaíochtaí gás ceaptha teasa faoi 2030 agus laghdú 60 % faoi 2050. Tá an pacáiste reachtach seo ‘Oiriúnach do 55’ (‘Fit for 55’), mar a fógraíodh sa phlean um Sprioc Aeráide 2030, ar an mbloc tógála is cuimsithí sna hiarrachtaí chun sprioc aeráide uaillmhianach nua 2030 a chur chun feidhme, agus beidh ar gach earnáil agus beartas eacnamaíoch rannchuidiú leis.

Mar chuid den phacáiste sin, ní mór don Choimisiún rannchuidiú comhshaoil Chóras Trádála Astaíochtaí an Aontais (EU ETS) a mhéadú trí Threoir 2003/87/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (Treoir AE maidir le Trádáil Astaíochtaí) a leasú ar bhealach atá i gcomhréir leis an sprioc fhoriomlán. Ina theannta sin, is gá infheistíochtaí gearrthéarmacha nach ndearnadh a leithéid riamh a dhéanamh chun teacht slán ó thionchar diúltach ghéarchéim COVID‑19 ar phoist, ioncaim agus gnóthais, lena n‑áirítear sna hearnálacha a chumhdaítear le Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais (EU ETS).

Chun aghaidh a thabhairt ar an éagothroime struchtúrach idir soláthar lamháltas sa mhargadh agus an t‑éileamh orthu agus chun feabhas a chur ar athléimneacht EU ETS in aghaidh suaití móra, le Cinneadh (AE) 2015/1814 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (an Cinneadh maidir le Cúlchiste Cobhsaíochta an Mhargaidh) bunaíodh cúlchiste cobhsaíochta margaidh (MSR) in 2018. Tá an cúlchiste i bhfeidhm ó 2019.

Feidhmíonn an cúlchiste trí choigeartuithe ar na méideanna bliantúla ar ceant a spreagadh. Chun an méid is mó intuarthachta a choimeád, le Cinneadh (AE) 2015/1814 (Cinneadh MSR) bunaíodh rialacha soiléire maidir le lamháltais a chur sa chúlchiste agus a scaoileadh uaidh.

Leasaíodh na rialacha sin le Treoir (AE) 2018/410 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle. Le Treoir (AE) 2018/410 rinneadh an ráta iontógála (an céatadán ón líon iomlán lamháltas atá i gcúrsaíocht (TNAC) a chuirtear sa chúlchiste) a dhúbailt ó 12 % go 24 % go dtí 2023, agus rinneadh an t‑íosmhéid atá le cur sa chúlchiste a dhúbailt ó 100 go 200 milliún lamháltas.

Ba cheart a thabhairt faoi deara go socraítear go hindíreach leis an íosmhéid lamháltas atá le cur sa chúlchiste an TNAC íosta is gá chun iontógáil lamháltas sa chúlchiste a spreagadh (i.e. uastairseach an chúlchiste). Is gá go mbeadh an TNAC comhionann le 833 milliún ar a laghad ionas gurb é a bhíonn i gceist le 12 % den mhéid sin ná 100 milliún lamháltas ar a laghad a chur sa chúlchiste. Rinneadh an t‑íosmhéid sin a dhúbailt i dteannta leis an gcéatadán iontógála ionas gur fhan uastairseach an chúlchiste mar an gcéanna (is ionann 24 % de 833 agus 200).

Ciallaíonn na hathruithe ar EU ETS chun uaillmhian le haghaidh 2030 a mhéadú, chomh maith le tionchar tosca seachtracha mar COVID‑19 nó bearta náisiúnta mar deireadh a chur le gual nach mór go mbeadh rialacha bunúsacha an chúlchiste oiriúnach fós le leanúint ar aghaidh ag dul i ngleic le míchothromaíochtaí struchtúracha idir an soláthar agus an t‑éileamh ar feadh na 10 mbliana. Thairis sin, le hAirteagal 3 den Chinneadh maidir le Cúlchiste Cobhsaíochta an Mhargaidh cuirtear de chúram ar an gCoimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar fheidhmiú an chúlchiste laistigh de 3 bliana ó thús a fheidhme, ar bhonn anailíse ar fheidhmiú ordúil an mhargaidh carbóin san Eoraip. Ní mór aird faoi leith a thabhairt san athbhreithniú ar phríomhpharaiméadair uimhriúla an chiste agus an riail neamhbhailíochtaithe, agus tionchar an chúlchiste ar fhás, phoist, ar iomaíochas tionsclaíoch an Aontais agus an riosca sceite carbóin a fhiosrú.

Léirítear leis an anailís a rinneadh sa Mheasúnú Tionchair, i gcomhthéacs an athbhreithnithe, gur cheart Cúlchiste Cobhsaíochta an Mhargaidh a chur in oiriúint do na dálaí nua beartais agus margaidh, agus do shuaití. Fuarthas ann freisin gur cheart go gcuimseofaí soláthar agus éileamh ón eitlíocht i gCúlchiste Cobhsaíochta an Mhargaidh. Pointe eile a tháinig chun cinn ón anailís go mbaineann éifeacht tairsí leis an iontógáil, agus gur cheart í sin a chur i gceart.

Ní mór an t‑athbhreithniú ar na heilimintí sin a bhreithniú i gcomhar leis na héifeachtaí ar an gcobhsaíocht margaidh a bhainfeadh le huaillmhian EU ETS a mhéadú. Mar thoradh air sin, tá sé á chur i gcrích mar chuid den togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa ón gComhairle lena leasófar Treoir AE maidir le Trádáil Astaíochtaí agus an Cinneadh maidir le Cúlchiste Cobhsaíochta an Mhargaidh chun Scéim AE i ndáil le Trádáil Astaíochtaí a neartú..

De réir Airteagal 1(5) den Chinneadh maidir le Cúlchiste Cobhsaíochta an Mhargaidh, gabhfaidh an ráta iontógála ar ais go 12 % tar éis 2023. Mura ndéantar na paraiméadair don chúlchiste sin a choigeartú go hiomchuí agus go tráthúil, tá an baol ann go dtiocfadh méadú ar an mbarrachas mar thoradh air agus go bhféadfadh an méadú sin a bheith díobhálach. Dá réir sin, ba cheart leanúnachas na bparaiméadar reatha den chúlchiste, arna mbunú de bhun Threoir (AE) 2018/410 (ráta iontógála de 24 % agus íosmhéid le cur sa chúlchiste de 200 milliún lamháltas), a ghlacadh ar leithligh ón athbhreithniú ginearálta ar EU ETS mar chuid den phacáiste ‘Oiriúnach do 55’ (‘Fit for 55’) chun intuarthacht an mhargaidh a áirithiú.

Mar thoradh air sin, ba cheart an Cinneadh maidir le Cúlchiste Cobhsaíochta an Mhargaidh a leasú chun an coigeartú bunriachtanach sin a dhéanamh d’fhonn EU ETS a choinneáil ar bun, scéim uaillmhianach a fheidhmíonn go maith.