MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Tá tábhacht straitéiseach leis an earnáil iarnróid don Aontas Eorpach. Rannchuidíonn sí ar bhealach ríthábhachtach le geilleagar agus fostaíocht fhoriomlán an Aontais, trí os cionn 900 000 duine a fhostú go díreach, faoi thuairim 500 000 díobh sin ag gnóthais iarnróid agus faoi thuairim 400 000 díobh ag bainisteoirí bonneagair (faoi dheireadh na bliana 2018).

Tá an t-iompar d’iarnród ríthábhachtach do straitéis an Aontais i gcomhair earnáil iompair níos inbhuanaithe, i gcomhair comhtháthú eacnamaíoch agus sóisialta agus i gcomhair muintir na hEorpa a chónascadh laistigh de na Ballstáit agus ó Bhallstát go chéile. Cuireann an t-iompar d’iarnród, rud lena gcuirtear soghluaiseacht ghlan agus leibhéal ard éifeachtúlachta ar fáil, go mór leis an ilrogha modhanna iompair atá san Aontas. Dá bhrí sin, tá an t-iompar d’iarnród fíor-riachtanach chun cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais a bhaint amach de bharr a luacha mar an modh iompair is inbhuanaithe agus is neamhdhíobhálaí don chomhshaol.

In 2018, d’iompair an córas Eorpach iarnróid tuairim agus 1.6 billiún tona lastais agus 7.1 billiún paisinéir. Faoin mbliain chéanna, bhí méid an tráchta paisinéirí san Aontas éirithe chomh mór le 400 billiún ciliméadar paisinéara, tráth a bhí 5 thrilliún ciliméadar paisinéara, nó faoin tuairim sin, den iompar de thalamh ann ar an iomlán. Trácht intíre a bhíonn i gceist leis an gcuid is mó den trácht paisinéirí iarnróid arae, in 2018, ní raibh ach 7 % de ina thrácht trasteorann.

In 2018, mhéadaigh méid an tráchta lastais san Aontas go 435 bhilliún ciliméadar tona, tráth a bhí 2.3 trilliún ciliméadar tona, nó faoin tuairim sin, den iompar de thalamh ann ar an iomlán. Lastas trasteorann a bhíonn i leath, nó faoin tuairim sin, den lastas iarnróid iomlán. Fágann sin go bhfuil gné láidir Eorpach ag baint leis an lastas iarnróid.

Ó bhí thús 2020 ann, bhí tionchar mór ag ráig COVID-19 ar an iompar d’iarnród san Aontas. Tá laghdú tagtha ar mhéid an iompair d’iarnród, idir phaisinéirí agus lastas, mar go bhfuil teorainneacha ar shoghluaisteacht agus laghdú dá bharr sin ar an éileamh ar iompar. Le linn na chéad tréimhse den phaindéim in earrach na bliana 2020, chuir oibreoirí iarnróid stop le formhór na dtraenacha paisinéirí idirnáisiúnta. Le linn na chéad ráige den phaindéim tháinig laghdú suas le 90 % ar an líon paisinéirí san iompar intíre d’iarnród i gcomparáid le figiúirí na bliana seo caite. B’éigean do roinnt oibreoirí, go háirithe iontrálaithe nua, stop a chur le hoibríochtaí agus thuairiscigh oibreoirí lastais iarnróid go raibh laghdú mór sna méideanna a iompraíodh toisc gur chuir roinnt mhaith tionscal moill ar a dtáirgeadh nó gur chuir siad stop leis fiú de bharr thionchar na paindéime. Le linn shamhradh na bliana 2020, d’fhan na méideanna éilimh agus iompair ar leibhéil íseal maidir le hiompar paisinéirí agus iompar lastais araon.

De bharr an dara ráig den phaindéim i bhfómhar na bliana 2020, bhí ar roinnt mhaith tíortha bearta imshrianta breise a ghlacadh maidir le soghluaisteacht na saoránach. De bharr leathadh an tríú ráig den phaindéim, cuireadh bac ar théarnamh tapa an tráchta iarnróid, go háirithe maidir le seirbhísí iarnróid do phaisinéirí. I mí Dheireadh Fómhair agus mí na Samhna 2020, chuir Ballstáit teorainneacha nua leis an tsoghluaisteacht, teorainneacha nár chuir siad deireadh leo ach i bpáirt agus de réir a chéile le linn 2021. Níor baineadh an líon paisinéirí a bhí ann roimh an bpaindéim amach fós agus is féidir go dtógfadh sé níos mó ama ná mar a measadh, go háirithe i gcás an tráchta tráchtála paisinéirí. Dá bhrí sin, tá tionchar mór ag an bpaindéim fós ar earnáil an iompair. Ó tháinig athraitheach nua Omicron COVID-19 chun cinn i bhfómhar na bliana 2021, athraitheach atá fíorthógálach agus nach eol a chuid saintréithe fós, murab ionann agus na hathraithigh a d’imigh roimhe, tá imní ann faoin gceathrú ráig den phaindéim agus faoi bhearta imshrianta níos déine.

An 7 Deireadh Fómhair 2020, ghlac Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle Rialachán (AE) 2020/1429 lena mbunaítear bearta le haghaidh margadh iarnróid inbhuanaithe i bhfianaise ráig COVID-19. Ba é ab aidhm don Rialachán sin é a chur ar a chumas do pháirtithe leasmhara iarnróid déileáil níos fearr le hiarmhairtí airgeadais phaindéim COVID-19, agus freagairt do na riachtanais phráinneacha leachtachta atá acu, trí mhuirir i leith an phacáiste íosrochtana, agus i leith rochtain ar bhonneagar lena nasctar saoráidí seirbhíse, a laghdú, a tharscaoileadh nó a iarchur.

Bhí feidhm ag na bearta faoisimh sin maidir le muirir a bhí dlite le linn na tréimhse tagartha a leagtar amach in Airteagal 1 den Rialachán, is é sin ón 1 Márta go dtí an 31 Nollaig 2020 (‘an tréimhse thagartha’). Rinneadh an raon feidhme a theorannú don tréimhse sin chun a áirithiú nach mbeadh feidhm leis na bearta ach a fhad is gá.

Le hAirteagal 5 de Rialachán (AE) 2020/1429, tugadh de chumhacht don Choimisiún síneadh suas le 6 mhí a chur leis an tréimhse thagartha trí mheán gníomhartha tarmligthe, rud a dhéantar ar bhonn sonraí a sholáthraíonn bainisteoirí bonneagair agus a léiríonn go bhfuil laghdú leanúnach ar an trácht iarnróid, laghdú a bhfuil baint fhollasach aige le ráig COVID-19. D’fhéadfaí síneadh a chur leis an tréimhse thagartha go dtí an 14 Aibreán 2022.

Rinne an Coimisiún an tarmligean cumhachta sin a fheidhmiú faoi dhó agus síneadh a chur leis an tréimhse thagartha go dtí an 31 Nollaig 2021. Rinneadh an chumhacht chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh a thabhairt don Choimisiún go ceann tréimhse bliana ó bhí an 13 Deireadh Fómhair 2020 ann agus tá an chumhacht sin dulta in éag anois.

De réir na sonraí a sholáthair bainisteoirí bonneagair iarnróid an Aontais don Choimisiún, sonraí a chumhdaíonn an tréimhse go dtí mí Mheán Fómhair 2021, rinne an phaindéim difear ní ba mhó do dheighleog na seirbhísí do phaisinéirí agus go háirithe do dheighleog na seirbhísí tráchtála do phaisinéirí, deighleog nach bhfuil ag feidhmiú go fóill ar na leibhéil a bhí ann in 2019 agus inar tháinig laghdú suntasach ar na seirbhísí a chuirtear ar fáil sna Ballstáit go léir. Tá an líon traenacha paisinéirí a thaistil ar an ngréasán faoi oibleagáid seirbhíse poiblí (PSO) idir mí Eanáir agus mí Mheán Fómhair 2021 inchurtha leis an líon a bhain leis an tréimhse chéanna in 2019, tar éis laghdú 7.8 % a bheith ann in 2020 i gcomparáid le 2019. Mar sin féin, lean an líon traenacha tráchtála paisinéirí de bheith 21.5 % ní b’ísle idir mí Eanáir agus mí Mheán Fómhair 2021 ná mar a bhí le linn na tréimhse céanna in 2019, rud a nochtann nach raibh aon téarnamh ann le hais na tréimhse céanna in 2020, nuair a tháinig laghdú 23.3 % ar an líon sin i gcomparáid le 2019. Lean an líon traenacha lastais a thaistil ar an ngréasáin de bheith 2.5 % ní b’ísle ná mar a bhí le linn na tréimhse comhfhreagraí in 2019. Tá treochtaí comhchosúla le sonrú, ach an trácht a shloinneadh i gciliméadair thraenach. Bhí an leibhéal seirbhísí PSO do phaisinéirí arna shloinneadh i gciliméadair thraenach 5,2 % ní b’ísle idir mí Eanáir agus mí Mheán Fómhair 2021 ná mar a bhí le linn na tréimhse céanna in 2019. Lean an leibhéal seirbhísí tráchtála paisinéara arna shloinneadh i gciliméadair thraenach de bheith 25.6 % ní b’ísle in 2021 ná mar a bhí le linn na tréimhse céanna in 2019, cosúil leis an leibhéal (íseal) a bhí ann in 2020 cheana féin. Léirigh an líon ciliméadair thraenach a rinne na traenacha lastais a thaistil ar an ngréasán go raibh téarnamh áirithe ann, ach bhí an líon sin 2.6 % ní b’ísle idir mí Eanáir agus mí Mheán Fómhair 2021 ná mar a bhí le linn na tréimhse céanna in 2019. Fágann sé sin go bhfuil an laghdú ar leibhéal an tráchta iarnróid atá mar thoradh ar thionchar ráig na paindéime, go bhfuil sé ag leanúint ar aghaidh go fóill.

Dá bhrí sin, is gá Rialachán (AE) 2020/1429 a leasú, chun síneadh breise a chur leis an tréimhse thagartha.

Ós rud é nach bhfuil deireadh leis an bpaindéim go fóill agus go bhfuil méid áirithe dothuarthachta ann fós maidir le forbairtí a bheidh ann amach anseo, is gá freisin an chumhacht a tharmligean don Choimisiún síneadh breise a chur leis an tréimhse thuas, síneadh nach mó ná 6 mhí in aon uair amháin, ar shlí a áiritheoidh leanúnachas leis an gcreat dlíthiúil atá ann cheana.

Dá réir sin, tá sé beartaithe síneadh a chur leis an tréimhse thagartha go dtí an 30 Meitheamh 2022 agus an Coimisiún a chumhachtú chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh d’fhonn síneadh breise a chur leis an tréimhse sin go dtí an 31 Nollaig 2023. Tá sé beartaithe freisin go mbeadh deireadh leis an tarmligean cumhachta ar an dáta céanna, is é sin an 31 Nollaig 2023. Ba cheart gach foráil eile den Rialachán reatha a fhágáil gan athrú.

De dheasca fhorbairt neamh-intuartha ráig COVID-19 agus go háirithe de dheasca athraithigh nua a tháinig chun chinn go tobann agus ar díol imní iad, fágadh nárbh fhéidir bearta ábhartha a ghlacadh in am. Le Rialachán (AE) 2020/1429, ceanglaítear ar an gCoimisiún a chinneadh maidir leis an síneadh a d’fhéadfaí a chur leis an tréimhse thagartha a bhunú ar na sonraí ab éigean do bhainisteoirí bonneagair a sholáthar nuair a bhí leath den síneadh a cuireadh leis an tréimhse thagartha caite. Ní raibh an Coimisiún in ann síneadh breise leis an tréimhse thagartha a ghlacadh sula ndeachaigh na cumhachtaí tarmligthe in éag, mar ní raibh na sonraí riachtanacha ar fáil go fóill an tráth sin.

Ionas nach mbeadh bearnaí i gcur i bhfeidhm na mbearta tar éis an 31 Nollaig 2021 (deireadh na tréimhse tagartha reatha), ba cheart go gcumhdófaí freisin leis an Rialachán seo an tréimhse sula dtiocfaidh sé i bhfeidhm. I bhfianaise chineál na mbeart dá bhforáiltear leis an Rialachán seo, níl sárú ar ionchais dhlisteanacha na ndaoine lena mbaineann mar thoradh ar chur i bhfeidhm cúlghabhálach.