Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidie leis an togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le foréigean in aghaidh na mban agus foréigean teaghlaigh a chomhrac

(COM(2022) 105 final)

(2022/C 443/13)

Rapóirtéir: José Antonio MORENO DÍAZ Comhrapóirtéir: Ody NEISINGH

Comhairliúchán An Coimisiún Eorpach, 2.5.2022 Bunús dlí Airteagal 304 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh Rannóg atá freagrach Fostaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Saoránacht Dáta a glactha sa rannóg 22.6.2022 Dáta a glactha sa seisiún iomlánach 13.7.2022 Seisiún iomlánach Uimh. 571 Toradh na vótála (ar son/in aghaidh/staonadh) 200/7/7

1. Conclúidí agus moltaí

1.1. Is díol sásaimh do Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) nuálaíocht rialála na treorach maidir le foréigean in aghaidh na mban a chomhrac agus an cur chuige trasnach a ghlactar inti. Tá treoir den chineál sin iarrtha ar bhonn forleathan ag an tsochaí.

1.2. Ina theannta sin, i bhfianaise na gcineálacha éagsúla foréigin a mbíonn mná thíos leo, chomh maith le fairsinge an fhoréigin sin, tá sé ríthábhachtach nach mbeidh na beartais a úsáidtear chun dul i ngleic leis neodrach. Ní mór iad a leagan amach bunaithe ar ghné inscne atá soiléir agus aonchiallach, agus iad a bheith deartha sa chaoi go mbeidh sé níos éasca an tábhacht a bhaineann leo agus a n-éifeachtacht a thuiscint.

1.3. Ba mhaith le CESE a chur in iúl go measann sé go bhfuil sé ríthábhachtach agus gur ábhar práinne é go ndaingneofaí Coinbhinsiún Uimh. 190 na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair (EIS) maidir le Foréigean agus Ciapadh agus Coinbhinsiún Iostanbúl i ngach Ballstát nach bhfuil an méid sin déanta acu go fóill, agus go ndaingneodh an tAontas an dá Choinbhinsiún sin freisin.

1.4. Creideann CESE gur cheart gach cineál foréigin in aghaidh na mban a áireamh sa treoir sin, amhail foréigean institiúideach, teacht i dtír gnéasach agus atáirgthe, ciapadh san ionad oibre, foréigean inscne sa teaghlach, tíolacadh ceimiceach, ciapadh sráide, ciapadh gnéasach ar bhonn gnéis nó inscne, steiriliú éigeantach na mban faoi mhíchumas, i measc nithe eile.

1.5. Creideann CESE nach mór foréigean in aghaidh na mban a áireamh mar cheann de na coireanna Eorpacha dá dtagraítear in Airteagal 83(1) CFAE.

1.6. Creideann CESE gur cheart bearta sonracha a áireamh i gcreat an idirphlé shóisialta agus na cómhargála chun a áirithiú go gcoinneoidh íospartaigh an fhoréigin in aghaidh na mban a bpost agus go ndéanfar íospartaigh nach bhfuil post acu a lánpháirtiú sa mhargadh saothair.

1.7. I gcomhréir leis an gcur chuige a ghlac Parlaimint na hEorpa agus an Coiste um Idirdhealú in aghaidh na mBan a Dhíothú (CEDAW), measann CESE gur cheart an téarma “mná striapachais” a úsáid in ionad “oibrithe gnéis”.

1.8. Creideann an Coiste gur cheart gnéithe, amhail bagairtí a rinneadh ar an íospartach, ar a mhuintir nó ar a chairde san am atá thart, mar aon le brabús, a bheith san áireamh sna himthosca géaraitheacha.

1.9. Ba cheart aird ar leith a thabhairt freisin ar mhná agus ar chailíní ó mhionlaigh eitneacha nó chultúrtha, amhail na Romaigh, mná imirceacha, go háirithe iad siúd atá i staid neamhrialta riaracháin, agus cailíní agus mná dídeanaithe atá ag teitheadh ó chogadh.

1.10. Iarrann CESE freisin go dtabharfaí aird ar leith ar mhná atá faoi mhíchumas, a nochtar níos mó d’fhoréigean inscnebhunaithe mar gheall ar a stádas míchumais.

1.11. Maidir le cibearchiapadh, creideann sé gur cheart an easpa toilithe agus nochtadh an phobail a bheith ina gcinealácha cibirchiaptha.

1.12. Creideann an Coiste gur cheart íospartaigh a tharchur chuig na seirbhísí tacaíochta ní hamháin ar bhealach tráthúil comhordaithe, ach gur cheart é sin a bheith ina ábhar tosaíochta agus práinne chomh maith.

1.13. Iarrann CESE ar an gCoimisiún Eorpach seirbhísí sláinte, lena n-áirítear seirbhísí sláinte gnéis agus atáirgthe, a chomhtháthú leis an liosta de sheirbhísí tacaíochta bunriachtanacha d’íospartaigh, agus tathantaíonn sé ar gach Ballstát den Aontas gach bacainn ar rochtain ar fhrithghiniúint éigeandála agus ar sheirbhísí maidir le foirceannadh toirchis tar éis éignithe a bhaint go práinneach.

1.14. Tá CESE den tuairim nach mór bearta lena ndírítear ar chosc a chur ar an ionsaitheoir ciapadh a dhéanamh ar an íospartach nó dul i dteagmháil leis nó léi go fisiciúil a áireamh le srianta éigeandála agus le horduithe cosanta chun sláine fhisiceach agus shíceolaíoch na n-íospartach a chosaint.

1.15. Creideann CESE gur cheart é a bheith foráilte go sainráite go mbeidh na sásraí agus na bearta uile chun tacú le híospartaigh an fhoréigin ghnéasaigh saor in aisce agus inrochtana go héasca.

1.16. Tarraingíonn an Coiste aird ar nach bhfuil na seirbhísí comhairliúcháin agus cúraim lena ndírítear ar an gciapadh gnéasach ag an obair ach de chineál seachtrach, agus a theoranta atá sé sin. Leagann sé béim ar nach luaitear tábhacht an idirphlé shóisialta, na cómhargála agus na rannpháirtíochta agus na caibidlíochta is gá leis na comhpháirtithe sóisialta.

1.17. I bhfianaise a mhéid a rannchuidíonn an t-oideachas chun róil agus steiréitíopaí inscne a mhúnlú, ba cheart an ról coisctheach atá aige – go háirithe trí oideachas cuimsitheach gnéasachta – a bheartú ag gach céim den oideachas, agus ba cheart rannpháirtíocht an phobail oideachais, eagraíochtaí na sochaí sibhialta (go háirithe comhlachais fheimineacha), comhpháirtithe sóisialta agus pobail lena mbaineann a áireamh go sainráite sa chomhar institiúideach.

1.18. Creideann an Coiste gur cheart tosaíocht a bheith ag leas an linbh ar chearta cuairte, i gcás ina bhfuil amhras réasúnach ann maidir le teagmháil shábháilte a áirithiú i dtéarmaí fisiciúla agus mothúchánacha araon.

1.19. Is díol sásaimh don Choiste gur cuireadh ciorrú ball giniúna ban san áireamh sa Treoir mar choir shonrach.

1.20. Creideann CESE gur cheart na sáruithe níos leithne ar shláinte ghnéis agus atáirgthe agus ar chearta gnéis agus atáirgthe a chomhrac freisin mar chineálacha foréigin in aghaidh na mban, amhail foréigean gínéiceolaíoch agus cnáimhseach, toircheas éigeantais agus cúram ginmhillte a dhiúltú. Tugann CESE dá aire freisin agus is cúis imní dó nach gcuirtear san áireamh sa sainmhíniú ar fhoréigean in aghaidh na mban na srianta atá ann faoi láthair ar fhoirceannadh toirchis a dhéantar go sábháilte agus go neamhshrianta nó ar chiapadh (a tharlaíonn go príomha i gcomharsanacht clinicí) a mbíonn na mná a roghnaíonn go toilteanach an rogha sin thíos leis.

1.21. Tugann an Coiste dá aire, agus is cúis imní dó, nach n-áirithítear go mbeidh saol maith ag dílleachtaí, lena n-áirítear na dílleachtaí sin ar íospartaigh den fhoréigean in aghaidh na mban iad, inar féidir leo maireachtáil faoi shaoirse agus comhionannas.

1.22. Is cúis mhór imní do CESE go bhfuil sé mar aidhm ag an eite dheis antoisceach cur in aghaidh tograí maidir le comhionannas idir fir agus mná. Tá sé thar a bheith buartha go ndiúltaítear ar bhonn córasach go bhfuil ann d’fhoréigean struchtúrach (foréigean a dhéantar ar bhean díreach ós rud é gur bean í). Ní hamháin go mbaineann an diultú sin an bonn den chomhionannas idir fir agus mná, ach is ionsaí é chomh maith ar na luachanna agus na prionsabail a chumhdaítear in Airteagal 2 CAE.

1.23. Molann an Coiste go n-áireofaí tuarascáil eacnamaíoch sa Treoir chun cur chun feidhme éifeachtach na mbeart arna nglacadh trí mhaoiniú poiblí leordhóthanach a áirithiú.

2. Barúlacha ginearálta

2.1. Is é an foréigean in aghaidh na mban an léiriú is tromchúisí ar an idirdhealú in aghaidh na mban. Is éard atá ann córas smachta a eascraíonn as an éagothroime idir mná agus fir. Treisítear an éagothroime sin agus téann sí in olcas i ngeall ar an gcóras sin.

2.2. Is cúis mhór imní do CESE go bhfuil sé mar aidhm ag an eite dheis antoisceach cur in aghaidh tograí maidir le comhionannas idir fir agus mná. Tá sé thar a bheith buartha go ndiúltaítear ar bhonn córasach go bhfuil ann d’fhoréigean struchtúrach (foréigean a dhéantar ar bhean díreach ós rud é gur bean í). Ní hamháin go mbaineann an diultú sin an bonn den chomhionannas idir fir agus mná, ach is ionsaí é chomh maith ar na luachanna agus na prionsabail a chumhdaítear in Airteagal 2 CAE.

2.3. Tá sé ar cheann de phríomhchuspóirí na Straitéise Eorpaí um Chomhionannas Inscne 2020-2025 deireadh a chur leis an bhforéigean inscnebhunaithe. Tá sé mar aidhm leis freisin, i measc nithe eile, steiréitíopaí inscne a chomhrac, deireadh a chur leis an mbearna phá san fhostaíocht agus i bhfreagrachtaí cúraim, rannpháirtíocht chothrom a bhaint amach in earnálacha éagsúla den gheilleagar agus cothromaíocht inscne a bhaint amach sa phróiseas cinnteoireachta agus sa ghníomhaíocht pholaitiúil.

2.4. Tá an foréigean in aghaidh na mban agus na gcailíní ar cheann de na cineálacha idirdhealaithe inscne is seasta agus sáraíonn sé cearta an duine. San Aontas Eorpach, seachnaíonn leath na mban (53 %) áiteanna nó cásanna áirithe mar gheall ar an eagla atá orthu roimh ionsaí fisiceach nó gnéasach ( 1 ) agus maíonn aon trian díobh gur íospartaigh d’fhoréigin fisiciúil nó gnéasach iad (33 %).

2.5. I bhfianaise na gcineálacha éagsúla foréigin a mbíonn mná thíos leo, chomh maith le fairsinge an fhoréigin sin, tá sé ríthábhachtach nach mbeidh na beartais a úsáidtear chun dul i ngleic leis an bhforéigean sin neodrach. Ní mór iad a leagan amach bunaithe ar ghné inscne atá soiléir agus aonchiallach, agus iad a bheith deartha sa chaoi go mbeidh sé níos éasca an tábhacht a bhaineann leo agus a n-éifeachtacht a thuiscint.

2.6. Gach lá, bíonn mná i mbaol foréigin ina n-ionad oibre, go háirithe iad siúd atá ag obair san earnáil iompair (deir 63 % de mhná san earnáil sin gur tharla gníomh foréigin amháin ar a laghad dóibh le déanaí) ( 2 ) agus i seirbhísí agus i ndíolacháin ( 3 )

2.7. Tá méadú tagtha freisin ar an bhforéigean teaghlaigh mar gheall ar na bearta dianghlasála a cuireadh i bhfeidhm chun srian a chur leis an ngéarchéim sláinte a tharla mar thoradh ar phaindéim COVID-19 ( 4 )

2.8. Is díol sásaimh do CESE go bhfuil sé mar aidhm leis an treoir atá beartaithe foréigean in aghaidh na mban agus foréigean teaghlaigh a chosc agus a chomhrac d’fhonn a áirithiú go mbeidh ardleibhéal sábháilteachta ann agus go mbainfear leas iomlán as cearta bunúsacha, lena n-áirítear an ceart chun cóir chomhionann agus neamh-idirdhealaithe. Cé go gcreideann CESE go bhfuil gá le cur chuige an dlí choiriúil chun foréigean in aghaidh na mban a chomhrac, ní mór cur chuige iomlánaíoch agus cuimsitheach a bheith ag gabháil leis chun foréigean fireann a chosc, a chomhrac agus a dhíothú.

3. Barúlacha sonracha

3.1. Is díol sásaimh do CESE nuálaíocht rialála na treorach maidir le foréigean in aghaidh na mban a chomhrac agus an cur chuige trasnach a ghlactar inti. Mar sin féin, tugann sé rabhadh faoin ngá atá le prótacail, feachtais ardaithe feasachta agus feachtais maidir le cáilíochtaí a chur ar bun do ghairmithe chun cosc a chur ar an bhforéigean institiúideach, agus ar an locht a chur ar an íospartach bunaithe ar thosca seachtracha nach mbaineann leis an ngníomh foréigneach. Áirítear ar na tosca sin cuma nó dearcadh an íospartaigh, stádas, bunús nó aon saintréith nó cás eile.

3.2. I ndáil leis an méid sin, cé gur díol sásaimh é do CESE an soiléiriú maidir le coincheapa agus imeachtaí coiriúla a rinneadh sa Treoir ar shainmhínithe ar chineálacha áirithe foréigin in aghaidh na mban, tá sé ríthábhachtach go dtabharfaí aghaidh sa togra ar gach cineál foréigin in aghaidh na mban agus go mbeadh sainmhíniú ginearálta ar an bhforéigean inscnebhunaithe ann amhail an sainmhíniú atá in Airteagal 1 agus Airteagal 2 de Dhearbhú na Náisiún Aontaithe maidir le díothú an fhoréigin in aghaidh na mban (1993) nó in Airteagal 3 de Choinbhinsiún Iostanbúl.

3.3. Creideann CESE gur cheart foréigean in aghaidh na mban a áireamh mar cheann de na coireanna Eorpacha dá dtagraítear in Airteagal 83(1) CFAE.

3.4. Is díol sásaimh do CESE coiriúlú an éignithe ar bhonn easpa toilithe amháin, gan an réamhriachtanas go mbeadh ann d’fhorneart nó do bhagairtí chun duine a chúiseamh. Leis an sainmhíniú dlíthiúil seo, ionchorpraítear an cion sin i gcomhréir le Coinbhinsiún Iostanbúl: ba cheart an coincheap sin a chur i bhfeidhm maidir le cineálacha nua éignithe amhail “tíolacadh ceimiceach”, mar a thugtar air.

3.5. Aithníonn CESE a thábhachtaí atá sé bearta sonracha a ionchorprú chun cosaint a thabhairt d’íospartaigh an fhoréigin inscnebhunaithe i réimse an teaghlaigh agus chun go mbeidh rochtain acu ar an gceartas. Iarrann sé, áfach, go n-áireofaí an cineál foréigin sin i measc na gcionta a leagtar amach sa treoir, lena mbunaítear creat coiteann le haghaidh pionós, imthosca géaraitheacha, dlínse agus tréimhsí teorann.

3.6. Deir níos mó ná leath de mhná san Eoraip (55 %) gur íospartaigh gnéaschiaptha iad ( 5 ) . Dá bhrí sin, creideann CESE nach féidir neamhshuim a dhéanamh den chineál seo foréigin in aghaidh na mban sa togra, a mhéid a bhaineann leis na sainmhínithe atá beartaithe ann agus na forálacha a dhéantar ann maidir le pionóis, imthosca géaraitheacha, dlínse agus tréimhsí teorann ( 6 )

3.7. D’fhulaing aon trian de na mná a ghlac páirt sa suirbhé ciapadh gnéasach san ionad oibre ( 7 ) . Measann CESE, dá bhrí sin, go bhfuil sé ríthábhachtach go dtabharfaí aghaidh sa Treoir ar an gcineál seo foréigin, chomh maith le cur chun feidhme agus nuashonrú na ngníomhaíochtaí sonracha arna ndéanamh ag fostóirí chun dul i ngleic leis an gciapadh gnéasach agus leis an gciapadh bunaithe ar ghnéas san ionad oibre, lena n-áirítear cibearfhoréigean nó cibearbhulaíocht ( 8 ) . Iarrann CESE, dá bhrí sin, go n-áireofaí an ciapadh ag an ionad oibre.

3.8. Is i gcoinne a leanaí go háirithe a dhéantar an foréigean ionadach, i.e. an cineál foréigin a fhulaingíonn mná mar thoradh ar fhoréigean a dhéantar i gcoinne a muintireacha nó a gcairde chun drochíde mhothúchánach a dhéanamh ar na mná sin. Creideann CESE gur cheart tosaíocht a bheith ag leas an linbh ar chearta cuairte, i gcás ina bhfuil amhras réasúnach ann maidir le teagmháil shábháilte leis an leanbh a áirithiú i dtéarmaí fisiciúla agus mothúchánacha araon.

3.9. Ós rud é gur gné fhíorthábhachtach é an neamhspleáchas airgeadais chun íospartaigh an fhoréigin a dhéantar laistigh de theaghlaigh a chumhachtú agus chun cuidiú leo teacht chucu féin, tugann CESE dá aire agus is cúis imní dó nach n-áirítear aon bhearta nithiúla san idirphlé sóisialta agus sa chómhargáil chun a áirithiú go gcoinneoidh íospartaigh an fhoréigin in aghaidh na mban a bpost agus go ndéanfar íospartaigh nach bhfuil post acu a lánpháirtiú sa mhargadh saothair.

3.10. Bunaithe ar thorthaí thuarascáil Pharlaimint na hEorpa maidir le teacht i dtír gnéasach agus striapachas agus a thionchar ar an gcomhionannas inscne ( 9 ) , i gcomhréir le hAirteagal 6 den Choinbhinsiún maidir le gach cineál Idirdhealaithe in aghaidh na mBan a Dhíothú (CEDAW) agus Moladh Ginearálta Uimh. 38 ón gCoiste um Idirdhealú in aghaidh na mBan a Dhíothú an 6 Samhain 2020 maidir leis an ngáinneáil ar mhná agus ar chailíní i gcomhthéacs na himirce domhanda, creideann CESE gurb iomchuí tagairt a dhéanamh dóibh mar “mná i striapachas” seachas mar “oibrithe gnéis”.

3.11. Le Treoir 2011/36/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle ( 10 ) atá thíos léi a chosaint, meastar go bhfuil toiliú an íospartaigh neamhbhailí i gcás fornirt, comhéigin, mí-úsáid cumhachta nó daoine i riocht soghonta, nó i gcás ina dtugtar nó ina fhaightear íocaíochtaí nó sochair chun toiliú a fháil. Measann CESE gur cheart soláthar nó leas a bhaint as teacht i dtír gnéasach a chur san áireamh sna pionóis dá bhforáiltear i gCaibidil 2 den Treoir ina dtugtar aghaidh ar “cionta a bhaineann le teacht i dtír gnéasach”.

3.12. Cuireann CESE in iúl go bhfuil an imní chéanna air agus atá ar Rapóirtéir Speisialta Chomhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine ( 11 ) maidir leis an méadú atá tagtha ar an máthairionadaíocht. Tá CESE ar aon intinn le Parlaimint na hEorpa ( 12 ) gur cineál dúshaothraithe atáirgthe í a sháraíonn dínit na mban. Measann sé, dá bhrí sin, gur cheart a mheas gur cineál foréigin in aghaidh na mban é cleachtas den sórt sin – nuair is idirbheart dlíthiúil atá ann ina mbaineann aon cheann de na páirtithe brabús nó tairbhe as, lena n-áirítear trí phoiblíocht– agus gur cheart é a mheas ar an leibhéal céanna le teacht i dtír gnéasach (agus é a chur san áireamh i gCaibidil 2 agus in Airteagal 1).

3.13. Is é an foréigean in aghaidh na mban an sárú is forleithne ar chearta an duine san Aontas, ach tá sé níos forleithne i measc na mban agus na gcailíní leochaileacha, agus ní mór aird ar leith a thabhairt ar mhná agus cailíní ó mhionlaigh eitneacha agus/nó chultúrtha, amhail na Romaigh.

3.14. Tacaíonn CESE le gach beart reachtach iomchuí chun mná atá faoi mhíchumas a chosaint ar gach cineál dúshaothraithe, foréigin agus mí-úsáide, lena n-áirítear gnéithe gnéasbhunaithe. Tacaíonn sé freisin le bearta iomchuí chun an méid sin a chosc, lena n-áirítear cineálacha iomchuí cúnaimh lena gcuirtear san áireamh saincheisteanna inscne maidir le mná atá faoi mhíchumas. Chuige sin, tacaíonn CESE le maoirseacht éifeachtach na n-údarás neamhspleách ar gach saoráid agus clár atá ceaptha tacaíocht a thabhairt do mhná faoi mhíchumas.

3.15. Tacaíonn CESE freisin leis na bearta iomchuí uile chun téarnamh fisiciúil, cognaíoch agus síceolaíoch, athshlánú agus ath-imeascadh sóisialta na mban faoi mhíchumas ar íospartaigh iad de gach cineál foréigin nó mí-úsáide a chur chun cinn, lena n-áirítear trí sheirbhísí cosanta a sholáthar. Iarrann sé go dtabharfaí aird ar leith freisin ar mhná faoi mhíchumas, a nochtar níos mó d’ionsaithe gnéasbhunaithe mar gheall ar a stádas mar dhaoine atá faoi mhíchumas (steiriliú éigeantach, éagumas dlíthiúil arna fhógairt ag baill teaghlaigh).

3.16. Ní mór mná imirceacha, go háirithe má tá siad i staid riaracháin neamhrialta, a chosaint trí chead cónaithe uathrialaitheach agus sealadach a dheonú láithreach nuair a dhéanann siad gearán ( 13 ) . Ina theannta sin, má thagann easpa doiciméadachta dlíthiúla chun cinn le linn an phróisis, níor cheart na húdaráis inniúla imirce a chur ar an eolas.

3.17. Is díol sásaimh do CESE go n-áirítear an chibearbhulaíocht agus comhroinnt neamh-chomhthoiliúil ábhair phearsanta nó chúblála mar chineálacha foréigin in aghaidh na mban agus na gcailíní. Mar sin féin, tá imní air faoin gceanglas nach mór na hábhair sin a chur ar fáil don “iliomad úsáideoirí” chun go measfar iad mar chion. Tá an ceanglas sin doiléir, éiginnte agus is féidir bríonna éagsúla a bhaint as. Ní thugtar aghaidh leis ar an damáiste a dhéantar i ndáiríre do chlú an duine, rud is féidir a bheith níos tromchúisí mura dhéantar an t-ábhar a roinnt ach amháin le daoine ó dhlúthchiorcal sóisialta, teaghlaigh nó oibre an íospartaigh. Creideann an Coiste gur cheart easpa toilithe agus nochtadh don phobal a mheas mar chibearchiapadh, gan a mheas ar roinneadh ábhar leis an iliomad úsáideoirí nó, nach roinneadh é ach le go leor nó líon mór úsáideoirí (Airteagal 7(a) agus (b), Airteagal 8(c) agus Airteagal 9(a)).

3.18. Leis an úsáid fhorleathan a bhaintear as an idirlíon agus as na meáin shóisialta, is minice a dhéantar comhroinnt ábhair ina bhfuil ábhar gnéasach, rud a mbíonn tionchar níos mó aige agus, dá bhrí sin, a dhéanann níos mó dochair don íospartach. Is díol imní don Choiste é an cleachtas forleathan sin agus measann sé gur cheart na pionóis agus an tréimhse theorann a bhaineann leis dá bhforáiltear in Airteagal 7 a bheith coibhéiseach leo siúd a leagtar síos in Airteagal 12 agus in Airteagal 15 don chibearstalcaireacht (Airteagal 8).

3.19. Is díol sásaimh do CESE an ceanglas maidir le hoiliúint shonrach a chur ar fáil do na húdaráis inniúla maidir le gearáin faoi na cionta a chumhdaítear leis an Treoir a ghlacadh agus a sheoladh. Measann sé, áfach, gur cheart bearta sonracha a bheith ann chun faireachán agus meastóireacht a dhéanamh ar éifeachtacht an chórais, chomh maith le foráil maidir le pionóis shonracha i gcás nach gcomhlíonann na húdaráis inniúla prionsabal an díchill chuí Airteagal 37(6)

3.20. Is díol sásaimh don Choiste an ceanglas go mbeidh saineolas “leordhóthanach” ag na daoine, na haonaid, agus na seirbhísí a dhéanann imscrúdú agus ionchúiseamh ar fhoréigean in aghaidh na mban agus na gcailíní, go háirithe oifigigh dlí, údaráis agus foireann cúirte, breithiúna, ionchúisitheoirí, dlíodóirí, soláthraithe tacaíochta íospartach agus seirbhísí ceartais aisiríoch, gairmithe cúraim, seirbhísí sóisialta agus oideachais agus baill foirne ábhartha eile a d’fhéadfadh teacht i dteagmháil le grúpaí leochaileacha nó le híospartaigh. Tugann CESE rabhadh, áfach, go bhfhéadfadh barúlacha éagsúla a bheith ann maidir le cad is saineolas leordhóthanach nó neamhdhóthanach ann. Ós rud é go bhfuil easpa oiliúna agus feasachta na ngníomhaithe lena mbaineann ar cheann de na príomhearráidí maidir le hidirghabhálacha sa réimse sin, molann CESE go mbeadh feidhm ag an gceanglas maidir le hoiliúint shonrach ní hamháin ar ghairmithe a láimhseálann gearáin nó a mbíonn teagmháil acu le híospartaigh, ach freisin dóibh siúd a bhfuil baint acu leis an bpróiseas imscrúdaithe nó ionchúisimh dá bhforáiltear i gCaibidil 3 (Airteagal 17 (1)).

3.21. Gné ríthábhachtach do chúiteamh, athshlánú agus téarnamh na n-íospartach is ea an luas lena gcuirtear cabhair ar fáil dóibh. Dá bhrí sin, measann CESE gur cheart ní hamháin go ndéanfaí íospartaigh a tharchur chuig seirbhísí tacaíochta ar bhealach tráthúil comhordaithe, ach gur cheart é sin a bheith ina ábhar tosaíochta agus práinne chomh maith (Airteagal 20 (2)).

3.22. Is díol sásaimh do CESE na bearta atá beartaithe chun a áirithiú go mbeidh rochtain ag íospartaigh ar sheirbhísí tacaíochta cuimsitheacha, saincheaptha, ginearálta agus speisialaithe a fhreagraíonn dá riachtanais shonracha. Mar sin féin, is oth leis nach ndéantar tagairt sa liosta maidir le tacaíocht speisialaithe a cheanglaítear ar na Ballstáit a chur ar fáil d’íospartaigh (Airteagal 27(1)) ach do thacaíocht ag an gcéim dhlíthiúil nó sa phróiseas imscrúdaithe agus breithiúnach, agus nach luaitear ann rochtain ar sheirbhísí sláinte, lena n-áirítear seirbhísí sláinte gnéis agus atáirgthe, mar rud atá fíorthábhachtach d’íospartaigh. Ina theannta sin, tugann CESE dá aire agus is cúis mhór imní dó nach ndéantar tagairt shonrach do sheirbhísí sláinte gnéis agus atáirgthe, lena n-áirítear frithghiniúint éigeandála agus ginmhilleadh, mar sheirbhísí tacaíochta atá ní hamháin riachtanach ach a bhfuil géarghá leo freisin, ar cheart rochtain a bheith ag íospartaigh foréigin ghnéasaigh orthu (Airteagal 28). Dar leis na Náisiúin Aontaithe agus leis an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine, d’fhéadfadh foréigean cruálach, mídhaonna nó táireach a bheith i gceist nuair a chuirtear iallach ar bhean toircheas mar thoradh ar éigniú a thabhairt i gcrích. Iarrann CESE ar an gCoimisiún Eorpach seirbhísí sláinte, lena n-áirítear seirbhísí sláinte gnéis agus atáirgthe, a chomhtháthú leis an liosta de sheirbhísí tacaíochta bunriachtanacha d’íospartaigh, agus tathantaíonn sé ar gach Ballstát den Aontas gach bacainn ar rochtain ar fhrithghiniúint éigeandála agus ar sheirbhísí maidir le foirceannadh toirchis tar éis éignithe a bhaint go práinneach.

3.23. Is mó atá an foréigean inscnebhunaithe ag bagairt ar mhná a easáitíodh agus mná atá ag teitheadh ó choinbhleacht. Is minic a úsáidtear an foréigean gnéasach mar arm cogaidh, agus is mó an baol atá ann go mbeidh mná agus cailíní ina n-íospartaigh de gháinneáil ar dhaoine agus de theacht i dtír gnéasach. Cuireann CESE i bhfios go láidir go bhfuil tacaíocht, cosaint agus rochtain ar sheirbhísí sláinte bunriachtanacha, amhail cúram le haghaidh tráma síceolaíochta agus rochtain ar sheirbhísí gnéis agus atáirgthe, lena n-áirítear frithghiniúint éigeandála agus cúram ginmhillte, ríthábhachtach agus gur cheart iad a chur ar fáil i ngach tír Eorpach.

3.24. Tá CESE den tuairim nach mór bearta lena ndírítear ar chosc a chur ar an ionsaitheoir ciapadh a dhéanamh ar an íospartach nó dul i dteagmháil leis nó léi go fisiciúil a áireamh le srianta éigeandála agus le horduithe cosanta chun sláine fhisiceach agus shíceolaíoch na n-íospartach a chosaint. Baineann sé sin ní hamháin le srian nó toirmeasc ar rochtain ar áit chónaithe nó oibre an íospartaigh (Airteagal 21(1)), ach freisin leis an spás poiblí i gcoitinne, lena n-áirítear cásanna ina bhféadfaí gaireacht idir an t-íospartach agus an t-ionsaitheoir a mheas mar iompar contúirteach an chiontóra/an amhrastaigh Airteagal 21(2)

3.25. Is díol sásaimh do CESE go bhfuil na línte cabhrach teileafóin inrochtana go héasca agus saor in aisce d’íospartaigh an fhoréigin ghnéasaigh agus go gcuirtear sainchúram ar fáil in ionaid éigeandála um fhoréigean gnéasach. Mar sin féin, measann sé gur cheart é a bheith foráilte go sainráite go mbeidh an rochtain chéanna i gceist leis na sásraí agus na bearta uile chun tacú le híospartaigh an fhoréigin ghnéasaigh, mar aon le faisnéis faoi chearta na n-íospartach sin agus nósanna imeachta le haghaidh sásaimh agus cúitimh.

3.26. Is díol áthais dó chomh maith go n-áirítear tacaíocht speisialaithe i gcás an chiaptha ghnéasaigh san ionad oibre agus go mbeidh ar na Ballstáit aghaidh a thabhairt ar an bhfeiniméan sin ina mbeartais choisctheacha. Mar sin féin, tarraingíonn sé aird ar nach bhfuil na seirbhísí comhairliúcháin agus cúraim ach de chineál seachtrach (Airteagal 30), agus a theoranta atá sé sin. Leagann sé béim freisin ar nach luaitear tábhacht an idirphlé shóisialta, na cómhargála agus na rannpháirtíochta agus na caibidlíochta is gá leis na comhpháirtithe sóisialta, go háirithe le ceardchumainn mar ionadaithe dlisteanacha ar leasanna agus ar chearta oibrithe. Tugann sí dá aire freisin, agus is ábhar imní dó, go bhfuil “idirghabháil” beartaithe sa chineál seo foréigin in aghaidh na mban.

3.27. I ndáil leis an méid sin, measann CESE go bhfuil sé ríthábhachtach agus gur ábhar práinne é go ndaingneofaí Coinbhinsiún Uimh. 190 na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair (EIS) maidir le Foréigean agus Ciapadh agus Coinbhinsiún Iostanbúl i ngach Ballstát nach bhfuil an méid sin déanta acu go fóill, agus go ndaingneodh an tAontas an dá Choinbhinsiún sin freisin.

3.28. Is díol sásaimh don Choiste na bearta coisctheacha in aghaidh an fhoréigin inscnebhunaithe san oideachas, lena n-áirítear an t-oideachas cuimsitheach gnéasachta neartú. Mar sin féin, i bhfianaise a mhéid a rannchuidíonn an t-oideachas chun róil agus steiréitíopaí inscne a mhúnlú, ba cheart an fhoráil sin a bheartú ag gach céim den oideachas, agus ba cheart rannpháirtíocht an phobail oideachais, eagraíochtaí na sochaí sibhialta (go háirithe comhlachais fheimineacha), na gcomhpháirtithe sóisialta agus na bpobal lena mbaineann a áireamh go sainráite sa chomhar institiúideach (Airteagal 36(2)).

3.29. Is díol sásaimh do CESE freisin an comhar agus an comhordú idir na Ballstáit maidir le sonraí a bhailiú agus maidir le himscrúdú a dhéanamh ar chúiseanna, leitheadúlacht agus éifeachtaí an fhoréigin in aghaidh na mban. Mar sin féin, tá imní air faoi cé chomh láidir atá an gealltanas ar féidir a spreagadh leis an bhfoclaíocht “tacóidh na Ballstáit” (Airteagal 44(7)), ós rud é gur cuireadh amháin atá san fhoclaíocht sin do na Ballstáit dul i mbun gnímh. Tá CESE den tuairim go mbeadh sé i bhfad níos éifeachtaí agus níos uaillmhianaí gealltanas a ghlacadh lena n-éilítear bearta sonracha nithiúla a ghlacadh trí spriocdháta sonrach a leagan síos (Airteagal 44(7)).

3.30. noirm chultúrtha na bpobal tionscnaimh sin a chur san áireamh. Dá bhrí sin, díol sásaimh don Choiste gur cuireadh ciorrú ball giniúna ban san áireamh sa Treoir mar choir shonrach. Mar sin féin, tugann sé rabhadh gur gá a bheith fíorchúramach chun go seachnófar, sna feachtais ardaithe feasachta nó coisc, stiogmatú mhná na bpobal sin, agus go mbeidh feidhm ag an íogaireacht chultúrtha dá bhforáiltear in Airteagal 37(2) maidir le feachtais choiscthe freisin agus iarmhairtí an chiorraithe ball giniúna ban á n-aithint. Creideann an Coiste, i ndáil leis sin, go bhfuil sé ríthábhachtach oibriú leis na pobail atá i gceist agus laistigh de na pobail sin chun tábhacht chultúrtha an chleachtais a chosc agus a dhíghníomhachtú (Airteagal 36 (6)) I ngeall ar an diaspóra imirce atá ina chónaí i dtíortha éagsúla an Aontais Eorpaigh, is gá cineálacha foréigin in aghaidh na mban agus na gcailíní atá mar chuid dechultúrtha na bpobal tionscnaimh sin a chur san áireamh. Dá bhrí sin, díol sásaimh don Choiste gur cuireadh ciorrú ball giniúna ban san áireamh sa Treoir mar choir shonrach. Mar sin féin, tugann sé rabhadh gur gá a bheith fíorchúramach chun go seachnófar, sna feachtais ardaithe feasachta nó coisc, stiogmatú mhná na bpobal sin, agus go mbeidh feidhm ag an íogaireacht chultúrtha dá bhforáiltear in Airteagal 37(2) maidir le feachtais choiscthe freisin agus iarmhairtí an chiorraithe ball giniúna ban á n-aithint. Creideann an Coiste, i ndáil leis sin, go bhfuil sé ríthábhachtach oibriú leis na pobail atá i gceist agus laistigh de na pobail sin chun tábhacht chultúrtha an chleachtais a chosc agus a dhíghníomhachtú (Airteagal 36 (6)) ( 14 )

3.31. Is díol sásaimh do CESE an t-aitheantas a tugadh don ghinmhilleadh éigeantach agus don steiriliú éigeantach mar chineálacha sonracha foréigin. Mar sin féin, ba cheart sáruithe níos leithne ar shláinte ghnéis agus atáirgthe agus ar chearta gnéis agus atáirgthe a chomhrac freisin mar chineálacha foréigin in aghaidh na mban, amhail foréigean gínéiceolaíoch agus cnáimhseach, toircheas éigeantais agus cúram ginmhillte a dhiúltú. Tugann CESE dá aire freisin agus is cúis imní dó nach gcuirtear san áireamh sa sainmhíniú ar fhoréigean in aghaidh na mban na srianta atá ann faoi láthair ar fhoirceannadh toirchis a dhéantar go sábháilte agus go neamhshrianta nó ar chiapadh (a tharlaíonn go príomha i gcomharsanacht clinicí) a mbíonn na mná a roghnaíonn go toilteanach an rogha sin thíos leis.

3.32. Tugann an Coiste dá aire, agus is cúis imní dó, nach n-áirithítear go mbeidh saol maith ag dílleachtaí, lena n-áirítear na dílleachtaí sin ar íospartaigh den fhoréigean in aghaidh na mban iad, inar féidir leo maireachtáil faoi shaoirse agus comhionannas. Chun go mbeidh an méid sin indéanta, ní mór dóibh a bheith in ann an staid leochaileach ina bhfuil siad, arb é an foréigean a d’fhulaing siad is cúis léi, a shárú agus cúiteamh de chineál éigean a fháil. Is measa fós an staid leochaileach sin i gcás inar dúnmharaíodh a máithreacha. Sa chás deireanach sin, tá sé ríthábhachtach go mbeadh sé níos éasca do na leanaí sin rochtain a fháil ar na damáistí sibhialta a bhfuil siad i dteideal a fháil mar gheall ar na cionta a rinneadh ina gcoinne. Tá sé fíorthábhachtach freisin dlús a chur leis an bpróiseas oidhreachta i ndiaidh an chiona, ionas go mbeidh siad in ann rochtain a fháil ar a gcuid sócmhainní agus ar a gcearta oidhreachta gan mhoill ( 15 )

3.33. Is oth le CESE nach bhfuil aon tuarascáil eacnamaíoch ag gabháil leis an Treoir seo agus, dá bhrí sin, nach ráthaítear maoiniú poiblí na treorach ná na seirbhísí agus na ngníomhaíochtaí a mholtar inti.

An Bhruiséil, an 13 Iúil 2022. Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa Christa SCHWENG

(1) Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha (FRA), 2014 Violence against women: an EU-wide survey [Foréigean in aghaidh na mban: suirbhé ar leibhéal an Aontais Eorpaigh].

(2) ETF (2019), Time's Up for Violence Against Women! [Is mithid gníomhú chun an foréigean in aghaidh na mban a chomhrac].

(3) Eurofound (2017), 6th European Working Conditions Survey [An 6ú Suirbhé Eorpach maidir le Coinníollacha Oibre].

(4) An tAontas Eorpach (2021), 2021 report on gender equality in the EU [Tuarascáil 2021 maidir le comhionannas inscne san Aontas Eorpach].

(5) Suirbhé bunaithe ar agallaimh le 42 000 bean. Foinse: Violence against women: an EU-wide survey [Foréigean in aghaidh na mban: suirbhé ar leibhéal an Aontais Eorpaigh], Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha, 2014.

(6) D’fhonn na gealltanais a rinneadh ag an ócáid Me Too a chur i gcrích, ócáid a reáchtáladh i mí Feabhra 2019 i bParlaimint na hEorpa, inar iarradh ar iarrthóirí thoghcháin mhí na Bealtaine tiomantas láidir a léiriú chun dul i ngleic leis an gciapadh gnéasach go sonrach.

(7) Suirbhé bunaithe ar agallaimh le 42 000 bean. Foinse: Violence against women: an EU-wide survey [Foréigean in aghaidh na mban: suirbhé ar leibhéal an Aontais Eorpaigh], Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha, 2014.

(8) I ndáil leis sin, déanann CESE tagairt d’Airteagal 48 den Dlí Orgánach 3/2007 an 22 Márta 2007, ós rud é go léirítear leis dea-chleachtais sa Spáinn maidir le comhionannas inscne substainteach.

(9) Tuarascáil ó Pharlaimint na hEorpa maidir le teacht i dtír gnéasach agus striapachas agus a thionchar ar an gcomhionannas inscne (2013/2103 (INI)). An Coiste um Chearta na mBan agus um Chomhionannas Inscne. Rapóirtéir: Mary Honeyball. A7-0071/2014. 3 Feabhra 2014. Féach freisin an Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 10 Feabhra 2021 maidir le cur chun feidhme Threoir 2011/36/AE maidir le gáinneáil ar dhaoine a chosc agus a chomhrac agus na híospartaigh atá thíos léi a chosaint (2020/2029(INI)).

(10) Treoir 2011/36/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 5 Aibreán 2011 maidir le gáinneáil ar dhaoine a chosc agus a chomhrac agus na híospartaigh atá thíos léi a chosaint, agus a chuirtear in ionad Chinneadh Réime 2002/629/CGB ón gComhairle (IO L 101, 15.4.2011, lch. 1).

(11) Na Náisiúin Aontaithe. An Chomhairle um Chearta an Duine. Tuarascáil ón Rapóirtéir Speisialta maidir le Díol agus Teacht i dTír Gnéasach Leanaí, lena n-áirítear striapachas leanaí, pornagrafaíocht leanaí agus ábhar a bhaineann le mí-úsáid ar leanaí. A/HRC/37/60. An Chomhairle um Chearta an Duine. An 37ú seisiún. 26 Feabhra – 23 Márta 2018.

(12) Mar a luaitear sa rún ó Pharlaimint na hEorpa an 17 Nollaig 2015 maidir leis an Tuarascáil Bhliantúil ar Chearta an Duine agus ar an Daonlathas ar fud an Domhain agus maidir le beartas an Aontais Eorpaigh ar an ábhar, 2015/2229 (INI), a cháineann an mháthairionadaíocht mar chleachtas lena mbaintear an bonn de dhínit na mban ós rud é go n-úsáidtear a gcoirp agus a bhfeidhmeanna atáirgthe mar thráchtearra, iarrann CESE go ndéanfaí scrúdú práinneach ar dhlíthiúlacht an chleachtais sin, i bhfianaise na n-ionstraimí éagsúla um chearta an duine, agus go gcuirfí toirmeasc ar chleachtais a bhaineann leas as feidhmeanna atáirgthe agus lena n-úsáidtear corp chun sochair airgeadais nó eile, go háirithe i gcás na mban leochaileach i dtíortha i mbéal forbartha.

(13) Sa réimse seo, is dea-chleachtas é dlí inimirce na Spáinne (Airteagal 31(a) den Dlí Orgánach 4/2000).

(14) The Multisectorial Academic Program to prevent and combat female Genital Mutilation(FGM/C) [An Clár Acadúil Ilearnála chun ciorrú ball giniúna ban a chosc agus a chomhrac]. An Coimisiún Eorpach, 2016-2018.

(15) I ndáil leis sin, déanann CESE tagairt don Dlí Orgánach 2/2022 an 21 Márta 2022 maidir le feabhas a chur ar chosaint na ndílleachtaí ar íospartaigh an fhoréigin inscne iad, ós rud é go léirítear leis dea-chleachtais sa Spáinn.