MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Tá paindéim COVID-19 ina cúis le suaitheadh mór eacnamaíoch atá ag imirt tionchar mór diúltach san Aontas Eorpach agus ar fud an domhain. Braithfidh déine na n‑iarmhairtí ar an bhfad a mhairfidh paindéim COVID-19 agus ar raon geografach na paindéime. Go sonrach, tá tionchar ag an bpaindéim ar chúrsaí iompair go ginearálta agus ar an earnáil iarnróid go háirithe, tionchar nach bhfacthas a leithéid cheana. D’fhéadfadh sé go dtiocfadh líon mór dócmhainneachtaí agus ganntanas leachtachta laistigh den earnáil iarnróid de thoradh na paindéime. Tá sí ag imirt tionchar ar an slabhra soláthair ar fad agus tá éifeachtaí aici ar ghnóthais iarnróid, seoladóirí agus fiontair lóistíochta. Beidh bainisteoirí bonneagair agus oibreoirí saoráide seirbhísí, freisin, thíos leis na hiarmhairtí airgeadais a bhaineann léi. Mura dtugtar aghaidh uirthi, beidh tionchar tromchúiseach ag an bpaindéim ar thrácht idirnáisiúnta, ar thonnáistí lasta agus líon na bpaisinéirí, ar an bpróiseas digitithe, ar oscailt an mhargaidh agus struchtúir an mhargaidh, tionchar a bheidh le brath go ceann i bhfad.

Tá tábhacht straitéiseach leis an earnáil iarnróid don Aontas Eorpach. Rannchuidíonn sí ar bhealach ríthábhachtach le geilleagar agus fostaíocht fhoriomlán an Aontais, trí os cionn 1 milliún duine a fhostú go díreach, faoi thuairim 600 000 díobh sin ag gnóthais iarnróid agus 440 000 díobh ag bainisteoirí bonneagair (faoi dheireadh na bliana 2016).

Tá an t‑iompar ar iarnród ríthábhachtach do straitéis an Aontais i gcomhair earnáil iarnróid níos inbhuanaithe, comhtháthú eacnamaíoch agus sóisialta agus i gcomhair muintir na hEorpa a chónascadh laistigh de na Ballstáit agus ó Bhallstát go chéile. Cuireann an t‑iompar ar iarnród, lena gcuirtear soghluaiseacht ghlan agus leibhéal ard éifeachtúlachta ar fáil, go mór leis an ilrogha modhanna iompair atá san Aontas. Dá bhrí sin, tá an t‑iompar ar iarnród fíor-riachtanach chun cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais a bhaint amach de bharr a luacha mar an modh iompair is inbhuanaithe agus is neamhdhíobhálaí don chomhshaol.

Iompraíonn an córas Eorpach iarnróid tuairim agus 1.6 billiún tona lastais agus 9 mbilliún paisinéirí gach bliain. Faoi 2016, bhí méid an tráchta paisinéirí san Aontas éirithe chomh mór le 450 billiún ciliméadar paisinéara, rud is ionann agus 6 thrilliún ciliméadar paisinéara, nó faoin tuairim sin, den iompar de thalamh ar an iomlán. Trácht intíre a bhíonn i gceist leis an gcuid is mó den trácht paisinéara arae, in 2016, ní raibh ach 6 % de ina thrácht trasteorann.

In 2016, mhéadaigh méid an tráchta lastais san Aontais go 419 mbilliún ciliméadar paisinéara, rud is ionann agus 2.5 trilliún, nó faoin tuairim sin, den iompar de thalamh ar an iomlán. Lastas trasteorann a bhíonn i leath, nó faoin tuairim sin, den lastas iarnróid iomlán. Fágann sin go bhfuil gné láidir Eorpach ag baint leis an lastas iarnróid agus fágann sé gurb íogaire arís é a mhéid a bhaineann le heaspa idir-inoibritheachta agus comhair idir gréasáin iarnróid náisiúnta, rud a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar a leibhéal iomaíochais.

Ó tháinig an ráig ghalair, tá laghdú suntasach tagtha ar mhéid an iompair ar iarnród, idir phaisinéirí agus lastas, mar gheall ar na srianta agus ar an ísliú atá tagtha ar an éileamh. Tá rian suntasach fágtha ag na srianta sealadacha ar naisc thaistil idir Ballstáit an Aontais: níl formhór na dtraenacha paisinéirí idirnáisiúnta ag tabhairt seirbhíse a thuilleadh, agus tá laghdú suas le 90 % tagtha ar mhéid an iompair intíre ar iarnród i gcomparáid le figiúirí na bliana seo caite. B’éigean do roinnt iontrálaithe nua deireadh a chur lena n‑oibríochtaí, agus tá na hoibreoirí iarnróid thíos le laghduithe móra ina gcuid seirbhísí iompair.

Tá oibreoirí lastais iarnróid fós ag soláthar seirbhísí trasteorann agus intíre ach de réir na dtuairiscí a thugann siad tá laghdaithe ar an méid atá siad a iompar. Ceann de na príomhchúiseanna atá leis sin gur tháinig deireadh leis an éileamh ó thionscail áirithe mar gur stadadh go hiomlán den táirgeadh ós rud é gur chuir formhór na mBallstát bearta dianghlasála i bhfeidhm. Faoi láthair, sna míonna i ndiaidh na dianghlasála, tá an t‑éileamh ag méadú de réir a chéile ach ní féidir a fheiceáil go soiléir fós cén fhorbairt a thiocfaidh ar an éileamh ar an iompar ar iarnród.

Táthar ag tuar go mbeidh an t‑éileamh ó phaisinéirí, ar feadh na bliana 2020 ar fad, go mór faoi bhun leibhéil na bliana 2019, agus táthar ag tuar freisin go mbeidh an t‑éileamh ar iompar lastais cuid mhaith níos ísle ná leibhéil na bliana seo caite.

D’fhonn tionchar na paindéime a mhaolú, táthar ag beartú freagairt bheartais uaillmhianach lena gcumhdófar cuid mhór réimsí. Sa chomhthéacs sin, is é atá beartaithe leis an Rialachán atá ann faoi láthair comhlánú a dhéanamh ar an gcreat reatha, is é sin an creat a bhaineann le réimse na n‑iarnród, chun a chur ar chumas na n‑údarás náisiúnta agus na bpáirtithe leasmhara iarnróid déileáil ar dhóigh níos éasca le roinnt iarmhairtí diúltacha ó phaindéim COVID-19, agus freagairt a thabhairt ar riachtanais phráinneacha na hearnála iarnróid fad a bheidh na hiarmhairtí sin ann. Baineann bearta den sórt sin go sonrach le tarscaoileadh, laghdú nó iarchur na muirear rianrochtana i leith úsáid bonneagair iarnróid, chomh maith le tarscaoileadh na muirear áirithinte. Cumhdaíonn na bearta sin tréimhse thagartha, an tréimhse ón 1 Márta 2020 go dtí an 31 Nollaig 2020, a bhféadfar muirir a athrú ina leith de mhaolú ar Airteagal 27 de Threoir 2012/34/AE a fhágann go bhfoilseofar an ráiteas gréasáin (ina dtaispeántar aon mhuirir is infheidhme) ar a laghad ceithre mhí roimh an sprioc-am le haghaidh toilleadh bonneagair a iarraidh.