Is é aidhm do NextGenerationEU suas go 5 % de OTI an Aontais a shlógadh trí iasachtaí a fháil chun freagairt chomhchoiteann agus chumhachtach ón Aontas ar phaindéim COVID-19 a mhaoiniú. Is ionstraim shealadach é NextGenerationEU, faoinar féidir leis an gCoimisiún suas le EUR 800 billiún a thiomsú idir lár 2021 agus 2026 trí bhannaí a eisiúint, rud a fhágann go bhfuil an tAontas ar cheann de na heisitheoirí fiachais arna sloinneadh in euro is mó sna blianta amach romhainn. Tiomsófar suas go EUR 250 billiún trí bhannaí glasa a eisiúint. Le fáltais na heisiúna bannaí, cuirfear ar chumas an Aontais na dúshláin téarnaimh láithreacha a shárú agus dlús a chur leis an aistriú glas agus le digitiú gheilleagar an Aontais freisin. Go dtí seo, tá thart ar EUR 100 billiún de chistí eisíoctha cheana féin leis na Ballstáit faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (RRF) agus tá torthaí nithiúla ar an láthair mar gheall ar chur chun feidhme na bPleananna Aisghabhála agus Athléimneachta, i gcás infheistíochtaí agus athchóirithe araon.

Leis an tuarascáil seo – an chéad tuarascáil leathbhliantúil de bhun Airteagal 12 de Chinneadh Cur Chun Feidhme C(2021)2502 ón gCoimisiún – déantar athbhreithniú ar chur chun feidhme straitéis cistiúcháin NextGenerationEU le linn na tréimhse 1 Eanáir 2022 – 30 Meitheamh 2022. Sa tuarascáil dírítear go hiomlán ar an bpróiseas a chuirtear chun feidhme chun cistiú a thiomsú agus a eisíoc le haghaidh NextGenerationEU. Ní dhéantar meastóireacht inti ar an gcaoi ar úsáideadh na fáltais, lena n‑áirítear le haghaidh caiteachas glas, mar cumhdófar é sin i gcleachtaí tuairiscithe ar leith i gcomhréir le Rialacháin gach ionstraime a gcistítear ag NextGenerationEU. Tá an tuarascáil seo mar chuid de shreabhadh rialta faisnéise chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle lena gcuirtear trédhearcacht agus cuntasacht ar fáil maidir le cur chun feidhme an chláir chistiúcháin nuálaigh mhórscála sin i gcomhréir le hAirteagal 5 (3) de Chinneadh 2020/2053 ón gComhairle.

2.Cur chun feidhme chlár cistiúcháin NextGenerationEU sa chéad seimeastar de 2022

I mí na Nollag 2021, d’fhógair an Coimisiún a phlean cistiúcháin don tréimhse Eanáir – Meitheamh 2022 inar léiríodh go raibh sé beartaithe bannaí fadtéarmacha a eisiúint ar fiú EUR 50 billiún iad, ar bannaí iad a bheidh le breisiú le billí gearrthéarmacha AE. I gcomhréir leis an bplean cistiúcháin sin, tá EUR 50 billiún breise de chistiú fadtéarmach tiomsaithe ag an gCoimisiún le haghaidh NextGenerationEU ó thús na bliana seo, trí mheascán d’idirbhearta sindeacáite (70 %) agus de cheantanna (30 %). De bharr na n‑idirbheart sin, is é EUR 121 billiún an méid iomlán de bhannaí NextGenerationEU atá gan íoc, agus tiomsaíodh EUR 28 billiún den mhéid sin trí bhannaí glasa a eisiúint. Sa tréimhse sin, d’eisigh an Coimisiún billí AE 3 mhí agus 6 mhí chun riachtanais chistithe ghearrthéarmacha a chomhlíonadh, agus bhí EUR 22.9 billiún i mBillí AE gan íoc ag deireadh mhí an Mheithimh 2022.

Rinneadh eisiúintí NextGenerationEU sa chéad sé mhí de 2022 i ndálaí margaidh atá ag éirí níos dúshlánaí. Tháinig méadú mór ar an mboilsciú san Aontas agus i ngeilleagair mhóra eile agus tháinig méadú ar luaineacht an mhargaidh mar gheall ar na suaití eacnamaíocha a d’eascair as ionradh na Rúise ar an Úcráin. Is é an toradh atá air sin go bhfuil na rátaí úis a éilíonn infheisteoirí ag méadú ag luas gasta nach bhfacthas riamh toisc go raibh coinne ag na margaí nach mbeadh an beartas airgeadaíochta chomh fabhrach céanna.

D’ainneoin dálaí dúshlánacha an mhargaidh, lean idirbhearta NextGenerationEU de leas a bhaint as tacaíocht margaidh láidir, agus bhí idirbhearta sa chéad seimeastar de 2022 idir 6 agus 16 oiread ró-shuibscríofa. Tá an tAontas ag baint tairbhe as bonn infheisteoirí cothromúil éagsúlaithe ina bhfuil ionadaíocht mhaith ar chineálacha éagsúla infheisteoirí, a bhfuil straitéisí éagsúla ceannaigh acu, agus arb as gach cearn den domhan iad. Léiríonn an t‑éileamh ardleibhéil leanúnach sin go bhfuil sé cruthaithe ag an gCoimisiún gur eisitheoir ard-ráta iontaofa é i margaí caipitil fiachais an euro.

Tríd an seasamh sin sa mhargadh, d’éirigh leis an Aontas leanúint de chistiú réidh a dhéanamh ar phleananna téarnaimh na mBallstát trí na fáltais a eisíoc go tráthúil. Mar thoradh ar na hoibríochtaí cistiúcháin sin, bhí an Coimisiún in ann gach eisíocaíocht a dhéanamh leis na Ballstáit faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus le buiséad an Aontais a luaithe a bhí siad dlite. Idir tús NextGenerationEU i samhradh 2021 agus an 30 Meitheamh 2022, tá EUR 100.4 billiún eisíoctha ag an gCoimisiún leis na Ballstáit faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta: EUR 67.0 billiún i bhfoirm deontas agus EUR 33.4 billiún i bhfoirm iasachtaí. Ina theannta sin, aistríodh níos mó ná EUR 15.5 billiún chuig buiséad an Aontais chun ranníocaíocht a dhéanamh le cláir a chistítear le NextGenerationEU, amhail Fís Eorpach, Ciste InvestEU, ReactEU, an Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta (RescEU), an Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe (CETFT), agus an Ciste um Aistriú Cóir.

An rath a bhí ar an méid mór cistí sin a shlógadh, thairbhigh sé go mór de sholúbthacht na straitéise cistiúcháin éagsúlaithe seanbhunaithe reatha. Ar an gcaoi sin, is féidir leis an gCoimisiún úsáid a bhaint as raon teicnící cistithe (sindeacáití agus ceantanna) agus ionstraimí cistithe (bannaí agus billí) chun rochtain a fháil ar na margaí trína chur chuige féin a chur in oiriúint do na coinníollacha atá i réim. Leis an deis mhéadaithe chun tarraingt ar bhannaí gan íoc, trí idirbhearta sindeacáite agus ceantanna, cuidíodh le leachtacht a instealladh, rud lena dtacaítear leis an margadh tánaisteach do bhannaí NextGenerationEU agus lena ndéantar é níos éasca d’infheisteoirí iad a cheannach agus a dhíol. Léiríonn bannaí NextGenerationEU leachtacht anois atá inchomparáide leis an leachtacht a breathnaíodh sna margaí do bhannaí rialtais Eorpacha, i gcoibhneas leis na suimeanna gan íoc.

3.Costas an chistithe

D’ainneoin dálaí níos dúshlánaí sa mhargadh, lean an Coimisiún de bheith in ann cistí a thiomsú ar théarmaí atá sách tarraingteach. I gcomhréir leis an modheolaíocht a leagtar amach i gCinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/1095 ón gCoimisiún, meastar gur thart ar 1.24 % a bheidh i gcostas an chistithe don tréimhse Eanáir 2022 go dtí deireadh mhí an Mheithimh 2022. Is méadú de níos mó ná 1 phointe céatadáin é sin i gcomparáid leis an gcostas cistithe 0.14 % a tuairiscíodh don tréimhse Meitheamh go Nollaig 2021. Leis an méadú géar sin, léirítear na dálaí margaidh níos deacra a bhfuil tionchar acu ar eisitheoirí ceannasacha, corparáideacha agus airgeadais.

Tá luas an mhéadaithe ar cheann de na luasanna is géire a chonacthas sna margaí airgeadais le blianta fada anuas. Tháinig méadú ar rátaí úis ar bhannaí 10 mbliana an Aontais ó 0.09 % tráth an bhanna tionscnaimh 10 mbliana NextGenerationEU i Meitheamh 2021 go 1.02 % d’idirbheart Mhárta 2022, agus go 1.53 % san eisiúint is déanaí i mBealtaine 2022. Rinneadh bannaí 10 mbliana an Aontais a thrádáil thart ar 2.3 % ag deireadh mhí an Mheithimh 2022. Tugadh méaduithe inchomparáide faoi deara i gcás eisitheoirí príomhfhiachais cheannasaigh euro. Mar shampla, mhéadaigh rátaí úis ar bhannaí 10 mbliana rialtas na Gearmáine ó thart ar -0.20 % i Meitheamh 2021 go gar do 1.0 % i mBealtaine 2022, agus bhí siad os cionn 1.6 % ag deireadh mhí an Mheithimh 2022.

Trí fhanacht ina eisitheoir rialta intuartha le linn na tréimhse sin, bhí an tAontas in ann a bhannaí a eisiúint le lamháltas praghsanna cobhsaí tráth a n‑eisiúna. Is comhartha muiníne ó na margaí é sin in éineacht leis an éileamh láidir leanúnach ó infheisteoirí, agus tugann sé muinín gur féidir leis an Aontas leanúint dá bhannaí a chur go rathúil.

Lean an Coimisiún de bheith ag bainistiú a shealúchais ghearrthéarmacha in airgead tirim chun a áirithiú nach sáróidh siad na méideanna is gá chun eisíocaíochtaí a chur i gcrích go rianúil. Thar an gcéad seimeastar de 2022, bhí sealúchais leachtachta cobhsaí, ar fiú EUR 19.7 billiún iad ar an meán. Bhí an méid leachtachta sin níos ísle ná mar a bhí i ráithí roimhe sin, nuair a bhí gá le méideanna níos mó chun gur féidir eisíocaíochtaí tapa agus suntasacha a dhéanamh le linn thréimhse an réamh-mhaoinithe (13 % de phleananna téarnaimh na mBallstát). Leis na méideanna níos ísle sin de shealúchais leachtachta, mar aon le billí AE a eisiúint go rialta ag rátaí diúltacha, gineadh barrachas (i.e. iompar deimhneach) EUR 56.1 milliún ar shealúchais airgid thirim NextGenerationEU ó Eanáir go deireadh mhí an Mheithimh 2022. Leis an mbarrachas sin, atá le roinnt go comhréireach idir buiséad an Aontais agus na Ballstáit a fhaigheann iasachtaí NextGenerationEU, déanfar na costais níos airde cistiúcháin a fhritháireamh i bpáirt.

Sa chéad leath de 2022, cuireadh tús le sonrascadh ar íocaíochtaí úis ar sonrascadh é a bhaineann le NextGenerationEU, le costais bainistithe leachtachta, agus le costais riaracháin do bhuiséad an Aontais agus do Bhallstáit iasachtaíochta.

4.Bannaí glasa

In 2022, lean an Coimisiún de chlár bannaí glasa NextGenerationEU a chur chun feidhme, ag tógáil ar eisiúint tionscnaimh rathúil bhannaí glasa NextGenerationEU i mí Dheireadh Fómhair 2021.

Rinne an Coimisiún ceithre idirbheart breise maidir le bannaí glasa sa chéad seimeastar de 2022. In Aibreán 2022 agus i Meitheamh 2022, seoladh an dara agus an tríú líne banna ghlais, lenar tiomsaíodh EUR 6 billiún san aibíocht 20 bliana agus EUR 5 billiún san aibíocht 25 bliana faoi seach. Bhí ró-éileamh faoi níos mó ná 13 ar an gcéad idirbheart agus ba é an banna glas ba mhó é a eisíodh in 2022 go dtí seo. Ina theannta sin, tarraingíodh ar an mbanna glas tionscnaimh aibíochta 15 mbliana faoi dhó in Eanáir agus in Aibreán 2022, rud a fhágann gur fiú EUR 17 mbilliún é.