FÓGRA ÓN GCOIMISIÚN

Treoirdhoiciméad maidir le hainmhithe beo a phóraítear i mbraighdeanas faoi Rialacháin an Aontais maidir Trádáil san Fhiadhúlra

(2022/C 306/02)

Clár Ábhar

1. Réamhrá 3

2. Stádas an doiciméid 4

3. Éadáil dhlíthiúil a fhíorú – breithnithe ginearálta 4

3.1. Tionscnamh dlíthiúil eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas 4

3.2. An stoc pórúcháin a bhunú 5

3.3. Cóid fhoinseacha 6

3.3.1. Eiseamail ón bhfiadhúlra a chur le stoc pórúcháin 6

3.3.2. Sliocht den dara glúin a tháirgeadh 7

3.4. Cóid chuspóra 8

3.5. Saincheisteanna ainmníochta 9

4. Tabhairt isteach san Aontas 9

4.1. Ról an údaráis bainistíochta i measúnú a dhéanamh ar cheadanna allmhairiúcháin le haghaidh eiseamail a phóraítear i mbraighdeanas 10

4.2. Ról an údaráis eolaíochta i measúnú a dhéanamh ar cheadanna allmhairiúcháin d’eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas 10

5. Trádáil laistigh den Aontas 11

5.1. Ról an údaráis bainistíochta agus eolaíochta maidir le measúnú a dhéanamh ar iarratais ar thrádáil laistigh den Aontas in eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas d’Iarscríbhinn A 11

5.2. Ról an údaráis bainistíochta agus eolaíoch i dtrádáil laistigh den Aontas in eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas d’Iarscríbhinn B 13

6. Onnmhairí agus ath-onnmhairí ón Aontas 13

6.1. Ath-onnmhairí eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas 13

6.2. Onnmhairí eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas 13

6.2.1. Ról an údaráis bainistíochta i measúnú ceadanna onnmhairiúcháin le haghaidh eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas 13

6.2.2. Ról an údaráis eolaíochta i measúnú a dhéanamh ar cheadanna onnmhairiúcháin le haghaidh eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas 14

7. Ainmhithe coigistithe 15

Iarscríbhinn 1 Gnéithe atá le cur san áireamh agus measúnú á dhéanamh ar rioscaí a bhaineann le trádáil in eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas 17

Iarscríbhinn 2 Faisnéis a iarradh ar an tír onnmhairiúcháin 18

Iarscríbhinn 3 Sreabhchairt chun measúnú a dhéanamh ar chóid fhoinseacha 19

1. Réamhrá

Tá sé beartaithe leis an treoir seo cuidiú le Ballstáit an Aontais agus le páirtithe leasmhara Rialacháin an Aontais maidir le Trádáil san Fhiadhúlra (1) a chur chun feidhme i ndáil le heiseamail ainmhithe beo a bheirtear agus a phóraítear i mbraighdeanas, i gcásanna ina dtugtar isteach san Aontas iad, ina n-onnmhairítear (nó ina n-ath-onnmhairítear) ón Aontas iad, nó ina dtrádáiltear iad laistigh den Aontas.

Is é cuspóir na treorach, go háirithe, cuidiú le Ballstáit an an Aontais measúnú a dhéanamh an gcomhlíonann eiseamail speiceas a póraíodh i mbraighdeanas (2) agus a liostaítear sna hIarscríbhinní a ghabhann leis an mbun-Rialachán na coinníollacha maidir leis na doiciméid is gá a eisiúint i dtaca le honnmhairiú nó ath-onnmhairiú nó trádáil inmheánach.

Liostaítear speicis i mbaol sa Choinbhinsiún maidir le Trádáil Idirnáisiúnta i Speicis Fána agus Flóra Fiáine i mBaol (CITES). Le himeacht na mblianta, tá laghdú tagtha ar chion na trádála tuairiscithe in eiseamail na speiceas sin a gabhadh ón bhfiadhúlra, agus tá méadú tagtha ar chion na speiceas a póraíodh i gcineálacha éagsúla córas táirgthe, lena n-áirítear pórú i mbraighdeanas (3).

Maidir le heiseamail nach bhfaightear ón bhfiadhúlra, is minic a mheastar nach bhfuil aon tionchar diúltach díreach acu ar dhaonraí fiáine, nó go mbíonn sochair chaomhnaithe ag baint leo fiú – tríd an éileamh ar eiseamail fhiáine a laghdú, trí fhaisnéis staire beatha a ghiniúint is féidir a úsáid i gcaomhnú speiceas, trí chuidiú le teicnící a fhorbairt is féidir a úsáid i bpórú ar bhealach a mbíonn sochair chaomhnaithe ag baint leis, nó trí “dhaonra árachais” a bhunú, i.e. speicis a ghabhtar i mbraighdeanas mar bhearta réamhchúraim in aghaidh díothaithe san fhiadhúlra. Dá bhrí sin, tá na rialacha lena rialaítear trádáil sna heiseamail sin níos ceadmhaí ná na rialacha a chuirtear i bhfeidhm ar eiseamail a ghabhtar ón bhfiadhúlra.

Mar sin féin, baineadh mí-úsáid as na maoluithe sin freisin, agus rinneadh eiseamail a gabhadh ón bhfiadhúlra a thrádáil, mar gur maíodh go calaoiseach gur póraíodh i mbraighdeanas iad. Is féidir le pórú i mbraighdeanas tionchar diúltach suntasach a imirt ar chaomhnú daonraí nádúrtha i gcásanna ina bhfaightear stoic bhunaidh pórúcháin ar bhealach neamh-inbhuanaithe, nó ina bhforlíontar iad ar bhealach neamh-inbhuanaithe.

I gcásanna áirithe, úsáideadh eiseamail a fuarthas go neamhdhleathach in úsáid in oibríochtaí pórúcháin i mbraighdeanas. Bhí cásanna ann freisin nuair nárbh fhíor an maíomh maidir leis an bpórúchán agus inar ndearnadh eiseamail fhiáine a “sciúradh” mar eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas. Dá bhrí sin, ní mór a bhreithniú an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag oibríochtaí pórúcháin i mbraighdeanas líomhnaithe ar dhaonraí fiáine, agus tá gá le cur chuige aonfhoirmeach ar fud Bhallstáit an Aontais chun a áirithiú nach dtarlóidh aon trádáil nuair atá amhras réasúnach ann maidir le barántúlacht na maíomhanna faoi phórúchán i mbraighdeanas, agus chun fíor-oibríochtaí pórúcháin i mbraighdeanas a chosaint ar iomaíocht éagórach.

Tá gá le treoraíocht chun a áirithiú go bhfuil cur chuige comhsheasmhach ag Ballstáit an Aontais maidir leis na rialacha a chur chun feidhme agus go gcuireann siad caighdeáin choibhéiseacha i bhfeidhm maidir le hainmhithe beo a phóraítear i mbraighdeanas. Is féidir comhsheasmhacht a bhaint amach ar fud Bhallstáit an Aontais trí threoraíocht a leagan amach maidir le léirmhíniú na nAirteagal ábhartha sa bhun-Rialachán a mhéid a bhaineann le hainmhithe a phóraítear i mbraighdeanas, agus maidir le léirmhíniú na nAirteagal ábhartha sa Rialachán Cur Chun Feidhme.

Iarrtar ar Bhallstáit an Aontais an treoraíocht a thugtar thíos a úsáid de réir an cháis agus ar bhealach atá comhréireach le gach cás ar leith.

2. Stádas an doiciméid

Is é an Coimisiún Eorpach a d’ullmhaigh an treoirdhoiciméad seo agus d‘fhormhuinigh an Coiste um Thrádáil i bhFána agus i bhFlóra Fiáine, a bunaíodh faoi Airteagal 18 den bhun-Rialachán, dréacht de, agus dá bhrí sin d‘fhormhuinigh na húdaráis inniúla i mBallstáit an Aontais é.

Tá sé beartaithe go mbeidh an doiciméad ina chuidiú leis na húdaráis náisiúnta Rialacháin an Aontais maidir le Trádáil san Fhiadhúlra a chur i bhfeidhm.

Níl sé ceangailteach go dlíthiúil; is é an t-aon chuspóir atá aige faisnéis a chur ar fáil faoi ghnéithe áirithe den bhun-Rialachán, na Rialacháin Cur Chun Feidhme agus na bearta a mheastar a bheith ina ndea-chleachtas.

Ní dhéanann sé aon dlí de chuid an Aontais is infheidhme maidir leis an tsaincheist seo a ionadú, ná ní chuireann sé leo ná ní leasaítear iad leis, agus leanann na dlíthe sin de bheith mar bhunús dlí nach mór a chur i bhfeidhm.

Níor cheart an doiciméad a mheas ina aonar; ní mór é a úsáid in éineacht leis an reachtaíocht, seachas mar thagairt “neamhspleách”. Is í Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh amháin atá inniúil dlí an Aontais a léirmhíniú go húdarásach.

Tá an treoraíocht seo á foilsiú ag an gCoimisiún ar líne agus is féidir le Ballstáit an Aontais í a fhoilsiú freisin. Déanfaidh an Coimisiún agus an Coiste um Thrádáil i bhFána agus i bhFlóra Fiáine í a athbhreithniú in am trátha.

D’fhéadfadh roinnt Ballstát agus tíortha eile nach bhfuil san Aontais rialuithe náisiúnta níos déine a chur i bhfeidhm ar thrádáil in eiseamail bheo a póraíodh i mbraighdeanas. Ba cheart d’iarratasóirí ar dhoiciméid CITES na rialacha atá i bhfeidhm sa tír cinn scríbe nó sa tír thionscnaimh a sheiceáil freisin sula n-aistreoidh siad eiseamail bheo a póraíodh i mbraighdeanas.

3. Éadáil dhlíthiúil a fhíorú – breithnithe ginearálta

Ar an gcéad dul síos, tugtar treoir sa roinn seo maidir leis na gnéithe atá le breithniú nuair a dhéantar maíomh maidir le pórú i mbraighdeanas a mheas i dtaca le heiseamal áirithe (roinn 3.1) chomh maith leis an stoc bunaidh (roinn 3.2), agus sna ranna ina dhiaidh sin tugtar treoraíocht maidir le cóid fhoinseacha (roinn 3.3) agus cóid chuspóra (roinn 3.4) agus an bhaint atá acu le pórú i mbraighdeanas, agus tugtar treoraíocht sa roinn deiridh (3.5) maidir le conas déileáil le hathruithe ainmníochta.

3.1. Tionscnamh dlíthiúil eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas

Agus measúnú á dhéanamh an bhfuarthas go dleathach eiseamal speicis a póraíodh i mbraighdeanas, speiceas a liostaítear in Iarscríbhinn A nó B, ba cheart na pointí ginearálta seo a leanas a bhreithniú:

— Measúnú riosca – ba cheart do na húdaráis bhainistíochta aird ar leith a thabhairt ar chásanna inar féidir rioscaí méadaithe a shainaithint i gcomhréir le hIarscríbhinn 1 a ghabhann leis an doiciméad seo. Is fachtóirí táscacha iad na fachtóirí a liostaítear san Iarscríbhinn agus ba cheart iad a chur in oiriúint don mheasúnú ar gach cás.

— An líne chúraim – a mhéid is féidir, ba cheart doiciméadú cróineolaíoch a dhéanamh ar na hidirbhearta a bhaineann le máthairstoc an eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas, an t-eiseamal féin a póraíodh i mbraighdeanas, agus úinéireacht iardain an eiseamail sin.

— Dícheall cuí – moltar d’údaráis bhainistíochta dul i gcomhairle le comhlachtaí ábhartha rialtais agus idir-rialtasacha chun a sheiceáil an bhfuarthas na heiseamail go dleathach, i ndáil leis na hoibleagáidí faoi CITES agus i ndáil le comhlíonadh na gceanglas díchill chuí. Áirítear ar na grúpaí sin, inter alia, údaráis bhainistíochta Pháirtithe CITES eile, Coiste CITES um Ainmhithe, Rúnaíocht CITES agus grúpaí Speisialtóirí an Choimisiúin um Marthanas Speiceas ón Aontas Idirnáisiúnta um Chaomhnú an Dúlra (IUCN). Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar chásanna a bhaineann le speicis atá go mór faoi bhagairt (4), más rud é, mura gcuirtear fianaise shásúil dhoiciméadach ar fáil, ba cheart dul i dteagmháil leis na stáit raoin chun a fhíorú an ndearnadh an speiceas a onnmhairiú go dleathach riamh. Mura n-éiríonn le húdaráis bhainistíochta teagmháil a dhéanamh le húdaráis an stáit raoin, is féidir leo a chinneadh freisin teagmháil dhíreach a dhéanamh leis an iarratasóir.

— Dualgas cruthúnais – maidir le trádáil laistigh den Aontas agus onnmhairiú nó ath-onnmhairiú, ba cheart do na húdaráis bhainistíochta ceangal a chur ar an iarratasóir fianaise dhoiciméadach ar éadáil dhlíthiúil a chur ar fáil. In a lán cásanna, is éard a bheidh sa chruthúnas ar éadáil dhlíthiúil deimhniú AE (Iarscríbhinn A) nó doiciméad a chomhlíonann an Treoraíocht maidir le héadáil dhlíthiúil ainmhithe beo de speicis Iarscríbhinn B (5). In éagmais na ndoiciméad sin, is féidir cineálacha eile doiciméad nó fianaise a bhreithniú: I gcásanna nach bhfuil fianaise dhoiciméadach ar éadáil dhlíthiúil i seilbh na n-oibreoirí a thuilleadh agus nach féidir leis na húdaráis bhainistíochta í a fháil ach oiread, is féidir éadáil dlí a fhionnadh bunaithe ar thosca eile. Baineann sé seo le hoibríochtaí pórúcháin seanbhunaithe a bunaíodh sular liostaíodh an speiceas ar CITES nó a bunaíodh cúpla scór blianta ó shin (ag brath ar an timthriall atáirgthe speicis). I gcásanna den sórt sin, féadfaidh an t-údarás bainistíochta breithniú ar éadáil dhlíthiúil speicis a dheimhniú i gcás inar féidir an méid seo a leanas a chruthú: — Sular bunaíodh an stoc pórúcháin don oibríocht phórúcháin, rinneadh roinnt allmhairí dlíthiúla isteach san Aontas (i.e. bhí an speiceas i dtrádáil dhlíthiúil), agus — Is féidir an speiceas a phórú de ghnáth, lena mbíonn toradh a chomhfhreagraíonn do mhaíomh an oibreora, agus bhí an pórú sin indéanta cheana féin an tráth a bunaíodh an oibríocht phórúcháin, agus — Tá eiseamail á bpórú go rathúil ag an bpóraitheoir ó bunaíodh an stoc pórúcháin, nó is féidir leis a léiriú go ndearnadh dhá (2) ghlúin ar a laghad a phórú ina bhunaíocht.

Is féidir eiseamal speicis a liostaítear in Iarscríbhinn A nó B a thabhairt isteach go dleathach san Aontas de bhua cead allmhairiúcháin a d’eisigh an Ballstát cinn scríbe. Is féidir an t-eiseamal sin, nó sliocht na n-eiseamal sin, a aistriú go Ballstát eile ina dhiaidh sin.

I gcás eiseamal speiceas a liostaítear in Iarscríbhinn A, ní mór an trádáil inmheánach sin a chumhdach le deimhniú laistigh den Aontas.

Maidir le heiseamail speiceas a liostaítear in Iarscríbhinn B, leanfaidh an cead allmhairiúcháin de bheith fós ina chuid thábhachtach den líne chúraim, in éineacht le cineálacha doiciméadachta eile, sonrasc nó cruthúnas ar éadáil dhlíthiúil mar shampla. Má tá eiseamal den sórt sin, nó a shliocht, suite i mBallstát eile agus má fhaigheann an Ballstát sin faisnéis a chuireann an tionscnamh dlíthiúil in amhras tromchúiseach, ba cheart do na Ballstáit a bhfuil baint acu leis an idirbheart dul i gcomhairle le chéile (6).

Má tá fianaise inchreidte ann gur eisíodh doiciméad ar an mbonn bréagach gur comhlíonadh na coinníollacha faoinar n-eisíodh é, moltar go láidir don údarás bainistíochta sa Bhallstát eisiúna a dhearbhú go bhfuil an doiciméad sin neamhbhailí go foirmiúil.

Mura dtiocfaidh na Ballstáit atá i gceist ar chomhaontú agus má bhíonn amhras ann i gcónaí faoi bhailíocht doiciméid a d’eisigh Ballstát eile, féadfaidh an Ballstát a bhfuil iarratas aige atá bunaithe ar an doiciméad ar cuireadh faoi cheist cinneadh a dhéanamh gan doiciméad nua a eisiúint (deimhniú laistigh den Aontas nó deimhniú ath-onnmhairiúcháin).

Is féidir cinneadh a dhéanamh freisin deimhniú AE a eisiúint, a chuireann teorainn le trádáil agus a údaraíonn trádáil laistigh den Aontas amháin. Is féidir srianta sonracha a chur ar an deimhniú AE ábhartha chun a shoiléiriú nach n-údaraítear leis onnmhairiú ná ath-onnmhairiú an eiseamail sin. Moltar do na Ballstáit uile coinníollacha atá i ndeimhniú AE nó i gcead allmhairiúcháin ó Bhallstát eile a urramú agus na srianta sin a chóipeáil isteach in aon doiciméad nua a eisítear ar bhonn an deimhnithe nó an cheada.

3.2. An stoc pórúcháin a bhunú

De réir Airteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme, ní féidir eiseamal a mheas mar eiseamal “a póraíodh i mbraighdeanas” ach amháin má bhunaítear an stoc pórúcháin de réir na bhforálacha dlíthiúla is infheidhme maidir leis tráth a éadála agus ar bhealach nach ndéanann dochar do mharthanas an speicis sin san fhiadhúlra.

Maidir le stoc pórúcháin a bunaíodh le déanaí, is féidir é sin a léiriú le fianaise dhoiciméadach i bhfoirm ceadanna allmhairiúcháin, deimhnithe nó doiciméadacht laistigh den Aontas a chomhlíonann an Treoraíocht maidir le héadáil dhlíthiúil ainmhithe beo de speicis Iarscríbhinn B (thuas, fonóta 5).

Má bunaíodh stoc pórúcháin sular liostaíodh an speiceas faoi CITES nó faoi Rialacháin an Aontais maidir le Trádáil san Fhiadhúlra, agus má chuirtear fianaise inchreidte ar fáil chuige sin, féadfar pórú tráchtála a cheadú (maidir le honnmhairiú agus trádáil laistigh den Aontas araon).

Má allmhairíodh an stoc pórúcháin, ba cheart díriú ar an gcruthúnas gur allmhairíodh na heiseamail go dleathach de réir reachtaíocht CITES agus reachtaíocht an Aontais, lena n-áirítear aon bheart intíre níos déine a rinne na Ballstáit.

Is féidir le líon na nglún a póraíodh go rathúil i mbraighdeanas laistigh den Aontas a bheith mar chuid de chruthúnas ar phórú dlíthiúil. Má tá na stoic bhunaidh mór, áfach, d‘fhéadfadh sé gur léiriú é sin ar an tionchar diúltach a d’fhéadfadh a bheith ag an gceannach neamhdhleathach ar chaomhnú an speicis.

3.3. Cóid fhoinseacha

Tugtar sreabhchairt in Iarscríbhinn 3 chun achoimre a dhéanamh ar an gcaoi a n-úsáidfear cóid fhoinseacha éagsúla d’ainmhithe a choimeádtar i mbraighdeanas ag pointe áirithe, bunaithe ar fhorálacha Rialacháin an Aontais maidir le Trádáil san Fhiadhúlra agus rúin agus sainmhínithe CoP CITES á gcur san áireamh agus na Rialacháin sin á léiriú. Is féidir sin a bheith ina chuidiú leis na húdaráis a sheiceáil an n-úsáidtear an cód ceart in aon iarratas ar leith, agus go háirithe, an gcuirtear cód foinseach C i bhfeidhm i gceart.

Agus iarratais ar eiseamail a rugadh i mbraighdeanas á mbreithniú aige, déanann an t-údarás bainistíochta, i gcomhairle leis an údarás eolaíochta, measúnú ar cuireadh na cóid fhoinseacha i bhfeidhm i gceart faoi Airteagal 54(3) agus (4) den Rialachán Cur Chun Feidhme.

Go sonrach, chun glacadh leis an gcód foinseach C lena n-ainmnítear eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas, is gá an méid seo a leanas a chur san áireamh maidir leis an stoc pórúcháin:

a) an gcoimeádtar an t-eiseamal gan eiseamail a thabhairt isteach go rialta as an bhfiadhúlra, agus

b) an mbainistítear an t-eiseamal ar bhealach lenar féidir sliocht den dara glúin a tháirgeadh.

Ní mór an mheastóireacht sin a dhéanamh de réir an cháis, ag brath ar an speiceas agus ar an bpóraitheoir atá i gceist. Mar shampla, is féidir cód foinseach C a shannadh ar bhealach níos éasca do speiceas arb eol cheana gur póraíodh é i mbraighdeanas le go leor glúnta san Aontas, ná cód foinseach C a shannadh do speiceas nár táirgeadh sliocht den dara glúin de fós nó ar fíor-annamh a tháirgtear iad. Sa chás sin, is mó seans go mbeidh cód foinseach F infheidhme.

Tugann an dá fho-roinn seo a leanas tuilleadh mionsonraithe ar an dá choinníoll thuasluaite.

3.3.1. Eiseamail ón bhfiadhúlra a chur le stoc pórúcháin

Nuair phóraítear eiseamal i saoráidí faoi dhálaí rialaithe, ní mór d’údaráis na mBallstát a mheas ar méadaíodh an stoc pórúcháin go rialta le heiseamail aonair a gabhadh ón bhfiadhúlra.

Má chuirtear eiseamail a gabhadh ón bhfiadhúlra leis an stoc go hannamh, agus i gcomhréir le ceanglais Airteagal 54(3) den Rialachán Cur Chun Feidhme, is féidir cóid foinseach C a chur i bhfeidhm maidir le sliocht ón tsaoráid sin (más rud é go gcomhlíontar gach ceanglas eile in Airteagal 54).

Is féidir a chinneadh go heolaíoch cé acu is gá eiseamail fhiáine a chur le stoc pórúcháin nó nach gá, trí phróifíliú géiniteach a dhéanamh. Maidir le cé chomh minic is féidir a mheas go bhfuil méadú “ócáideach” fós, d’fhéadfadh sé a bheith ag brath ar fhad giniúna an speicis, agus tá sé speiceas-sonrach ar aon chuma. Le himeacht ama, ag brath ar fhad na giniúna, níor cheart sciar mór den stoc pórúcháin a bheith ina n-eiseamail fhiáine nua-churtha, toisc nach mbeadh sé inbhuanaithe stoc pórúcháin a thagann ón bhfiadhúlra a chothabháil.

Agus eiseamail fhiáine speiceas a liostaítear in Iarscríbhinn A á n-allmhairiú chun críoch pórúcháin, ba cheart na fachtóirí seo a leanas a mheas:

— An bhfuil gá le tionscadal pórúcháin i mbraighdeanas chun críoch caomhnaithe, agus gníomhaíochtaí comhchosúla in áiteanna eile ar domhan agus iarrachtaí caomhnaithe in situ nó easpa iarrachtaí caomhnaithe á gcur san áireamh,

— Más ann d’eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas in áit eile ar domhan a d’fhéadfaí a úsáid in ionad cinn a gabhadh ón bhfiadhúlra,

— Tuairimí údarás eolaíochta na dtíortha is onnmhaireoirí,

— Tuairimí an choimeádaí leabhair graí ábhartha idirnáisiúnta, náisiúnta nó réigiúnaigh nó tuairimí chomhordaitheoir cláir ex-situ an Chomhlachais Eorpaigh Zúnna agus Uisceadán (EAZA), (7) i gcás inarb ann dóibh,

— Tuairimí Ghrúpa Speisialtóirí IUCN ábhartha um Marthanas Speiceas nó saineolaithe eile, i gcás inarb ann dóibh,

— Cur i láthair an cháis le haghaidh pórúcháin maidir le cuspóirí sainaitheanta, pleanáil agus taighde, sula n-allmhairítear é,

— Aschur an tionscadail pórúcháin a mhéid a bhaineann le comhair le daoine eile sa réimse agus ábhar foilsithe maidir le pórú, feirmeoireacht agus an bhitheolaíocht,

— Cuntas teiste an iarratasóra ar phórú i mbraighdeanas go ginearálta agus maidir leis an speiceas atá i gceist go háirithe, agus inmharthanacht fhadtéarmach an tionscadail,

— Tacaíocht oifigiúil/institiúideach don tionscadal,

— Fianaise fhótagrafach den tsaoráid phórúcháin, i gcás inar féidir, chun tacú leis an bhfaisnéis riachtanach i scríbhinn, agus

— Tairbhí daonra in situ a fhaightear ó bhaint eiseamal as an bhfiadhúlra sa stát raoin.

Ní chuirtear na tosca sin i láthair in aon ord ar leith, agus a mhéid is gá aon cheann díobh a mheas, beidh sé éagsúil ó chás go cás.

3.3.2. Sliocht den dara glúin a tháirgeadh

Chun a mheas “an mbainistítear an pórú ar bhealach lena léirítear gur féidir sliocht den dara glúin a tháirgeadh go hiontaofa i dtimpeallacht rialaithe” (Airteagal 54(4) Rialachán Cur Chun Feidhme), éilítear méid suntasach faisnéise faoi na modhanna pórúcháin agus faoi na speicis aonair lena mbaineann.

Faoi choinníollacha áirithe, is féidir eiseamail den chéad ghlúin a thrádáil freisin faoi chód foinseach C, ar choinníoll go bhfuil an oibríocht phórúcháin á bainistiú ar bhealach lenar féidir sliocht den dara glúin a tháirgeadh. Ba cheart gach cás mar sin a mheasúnú ar a thuillteanas féin, agus roinnt fachtóirí á gcur san áireamh, amhail:

— coinníollacha tithíochta,

— ceanglais maidir le beathú,

— coinníollacha pórúcháin leormhaithe,

— castacht an timthrialla pórúcháin,

— líon na n-ainmhithe aonair sa stoc pórúcháin,

— rochtain ar eiseamail den chéad ghlúin nach bhfuil gaolta le chéile,

— bainistiú géiniteach (leabhar graí a choinneáil cothrom le dáta, agus fospeiceas á gcur san áireamh freisin)

— rath pórúcháin cruthaithe roimhe sin ag an bpóraitheoir aonair nó ag an bpobal pórúcháin i gcoitinne,

— indéantacht líon líomhnaithe na n-ainmhithe aonair a thuairiscítear ar bhonn bliantúil

— cóimheas inscne,

— aois ar aibíocht ghnéasach agus an cumas teacht slán,

— a theirce atá speiceas i mbraighdeanas.

Dá bhrí sin, ní mór a áireamh i measúnú i gcoinne Airteagal 54(4) den Rialachán Cur Chun Feidhme na mionsonraí maidir leis an gcaoi a mbainistítear an grúpa pórúcháin reatha agus maidir leis an acmhainneacht atá ann na speicis a phórú chuig an dara glúin (F2) agus ina dhiaidh sin.

D’fhéadfadh sé nár léirigh póraitheoir roimhe sin gur phóraigh sé an speiceas atá i gceist go dtí an dara glúin, ach tá na coinníollacha go léir bunaithe aige a chuirfidh ar a chumas é sin a dhéanamh.

Maidir le speicis an-tearc, nó speicis atá deacair a phórú, is féidir é sin a léiriú, mar shampla, trí bhallraíocht an phóraitheora i gclár pórúcháin comhordaithe amhail Clár Ex-situ EAZA (EEP – ar a dtugtaí Clár Eorpach Speiceas i mBaol roimhe seo) inar póraíodh an t-eiseamal i mbraighdeanas go rathúil cheana féin.

Ba cheart rath an chláir pórúcháin ina iomláine a chur san áireamh mar aon leis an méid a chruthaigh an póraitheoir aonair coinníollacha comhchosúla le haghaidh pórúcháin, agus eolas agus cúnamh póraitheoirí eile á gcur san áireamh.

Is féidir leis an measúnú ar speiceas aonair nó póraitheoir athrú le himeacht ama freisin, ag brath ar chleachtais bhainistíochta stoc pórúcháin.

3.4. Cóid chuspóra

Braitheann na cuspóirí ar féidir tabhairt isteach eiseamal a cheadú ina leith ar thionscnamh an speicis (pórú i mbraighdeanas in aghaidh gabhadh ón bhfiadhúlra) agus ar stádas cosanta an speicis (Iarscríbhinn A in aghaidh Iarscríbhinn B).

Luaitear na cóid chuspóra ar gach cead allmhairiúcháin, agus cuirtear in iúl an chúis atá beartaithe leis an allmhairiú. Nuair atá an stoc pórúcháin comhdhéanta d’eiseamail Iarscríbhinn A nó eiseamail d’Iarscríbhinn B de speicis atá an-tearc, nó ar an-annamh a phóraítear i mbraighdeanas iad, nó nuair chumhdaítear iad i gcuóta nialais le haghaidh trádáil tráchtála in eiseamail fhiáine a allmhairíodh ar chúiseanna seachas críocha tráchtála, ní mór níos mó rabhaidh a chur i bhfeidhm agus é á bhreithniú ar cheart a cheadú go ndéanfaí sliocht na n-eiseamal sin a thráchtálú.

De réir an chóid cuspóra ábhartha, tá feidhm ag teorainneacha maidir leis an méid is féidir a dhéanamh leis an eiseamal atá i gceist agus lena shliocht. Tugtar treoir sa roinn seo maidir le conas léirmhíniú a thabhairt ar na cóid chuspóra éagsúla a chuirtear i bhfeidhm ar eiseamail a allmhairíodh agus atá mar chuid de stoc pórúcháin anois:

— Cód cuspóra S (eolaíoch) nó M (leigheas, taighde bithleighis san áireamh): Tá eiseamail ceaptha chun eolaíocht a chur chun cinn nó chun críoch riachtanacha bithleighis ar ina leith a chruthaítear gurb é an speiceas an t-aon cheann oiriúnach.

— Cód cuspóra B (pórú i mbraighdeanas): Tá eiseamail beartaithe le haghaidh clár pórúcháin neamhthráchtála a ghinfidh sochair chaomhnaithe don speiceas atá i gceist. Níor cheart cód cuspóra B a ghlacadh maidir le heiseamail a bhfuil a sliocht beartaithe le haghaidh trádáil tráchtála – ba cheart é a choimeád le haghaidh pórú caomhnaithe. Is féidir cineál neamhthráchtála idirbhirt a fhíorú ar bhonn na faisnéise seo a leanas, ag cur san áireamh go bhfuil difríocht idir tionscadail aonair agus go bhfuil gá le roinnt solúbthachta: — Achoimre shoiléir ar shochar caomhnaithe do dhaonra fiáin an speicis (e.g. tacaíocht don daonra fiáin; atabhairt isteach san fhiadhúlra, etc.), — Plean soiléir agus creat ama don tionscadal (e.g. cé na daoine a bhfuil an t-eiseamal á atabhairt isteach acu, cén uair; mura bhfuil aon atabhairt isteach beartaithe láithreach, cad a tharlóidh (má tá an tionscadal níos rathúla ná mar a bhíothas ag dréim leis) le heiseamail bhreise, etc.), — Leabhar Graí a bheith ann agus á bhainistiú, chun inathraitheacht ghéiniteach a choinneáil, — Tacaíocht tréidliachta don tionscadal, chun leathadh galar go daonraí fiáine a chosc, — Tacaíocht sa tír thionscnaimh nó atabhairt isteach an tionscadail, — Gan aon úsáid tráchtála a bhaint as an eiseamal agus as a shliocht.

— Cód cuspóra Z (Zúnna): Tá eiseamail beartaithe le haghaidh zúnna agus ní fhéadfar iad a ghluaiseacht ach amháin idir zúnna.

— Cód cuspóra E (Oideachas): Chun críoch oideachais atá dírithe ar chaomhnú an speicis. Ba cheart an sochar caomhnaithe sin a dhoiciméadú le coincheap oideachais.

— Cód cuspóra P (Pearsanta): Tá na heiseamail beartaithe le haghaidh úsáid phearsanta, mar shampla mar pheataí príobháideacha.

Mura léir go dtagann an t-idirbheart faoi cheann de na cóid chuspóra neamhthráchtála thuasluaite, ní mór cód cuspóra T a úsáid agus ní mór don eiseamal atá i gceist na critéir uile chun trádáil tráchtála a cheadú a chomhlíonadh.

Féadfaidh an t-údarás bainistíochta, tar éis na gcomhairliúchán is gá, úsáid tráchtála an eiseamail nó a shliocht a shrianadh freisin do mhargadh inmheánach an Aontais amháin. D’fhéadfaí é sin a áirithiú trí choinníollacha a leagtar amach sa chead allmhairiúcháin agus ar dheimhniú AE ina dhiaidh sin.

Nuair nach féidir eiseamal a úsáid a thuilleadh le haghaidh na cuspóra lenar allmhairíodh é, agus nuair a iarrtar é a úsáid chun críoch tráchtála, ba cheart don údarás bainistíochta, i gcomhairle leis an údarás eolaíochta, meastóireacht a dhéanamh i dtaobh arbh fhéidir an t-eiseamal a allmhairiú chun críoch tráchtála.

Mar shampla, féadfar ainmhí a allmhairíodh le haghaidh tionscadal taighde nó clár pórúcháin a úsáid i stoc pórúcháin atá ann cheana, nó féadfar é féin a thráchtálú, ar an gcoinníoll go bhfuil sé soiléir go raibh cuspóir an allmhairiúcháin bhunaidh fíor, agus nár úsáideadh é mar chlúdach chun ainmhithe a allmhairiú chun críoch tráchtála. D’fhéadfadh sé gur ghá le dul i gcomhairle leis an tír is onnmhaireoir chun an mheastóireacht sin a dhéanamh.

Nuair is léir nach raibh cead an t-eiseamal a allmhairiú chun críoch tráchtála, níor cheart, de ghnáth, trádáil san eiseamal ná pórú le haghaidh díol an tsleachta a cheadú. Ar an gcuma chéanna, níor cheart úsáid tráchtála aon díorthach a cheadú.

3.5. Saincheisteanna ainmníochta

Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar speicis a aimsíodh le déanaí, ar speicis a ndearnadh athruithe tacsanomaíocha orthu le déanaí chomh maith le speicis nach bhfuil an tagairt ainmníochta CITES a glacadh ailínithe le litríocht eolaíoch níos déanaí, a nglactar léi go ginearálta.

Is féidir leis sin an líne chúraim a dhéanamh casta go mór; moltar comhairliúchán idir an t-údarás bainistíochta agus an t-údarás eolaíochta agus tionscnamh dlíthiúil á fhíorú i gcásanna den sórt sin.

4. Tabhairt isteach san Aontas

Ní féidir eiseamal speicis ainmhí a mheas mar eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas ach amháin nuair atá údarás bainistíochta inniúil, i gcomhairle le húdarás eolaíochta inniúil de chuid an Bhallstáit lena mbaineann, sásta go gcomhlíontar na critéir in Airteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme. Tá feidhm freisin ag na coinníollacha allmhairiúcháin dá dtagraítear in Airteagal 4 den bhun-Rialachán maidir le heiseamail a póraíodh i mbraighdeanas dá dtagraítear in Airteagal 7(1) den Rialachán céanna. Dá bhrí sin, ba cheart d’údaráis eolaíochta a bheith rannpháirteach i measúnú iarratas ar allmhairiú eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas. Go sonrach, ní mór dóibh a áirithiú go gcomhlíonann aon eiseamal de bhunadh fiáin a úsáidtear le haghaidh pórú i mbraighdeanas (máthairstoc, agus aon eiseamail a chuirtear go heisceachtúil leis an stoc pórúcháin) ceanglais Airteagail 4(2)(a) agus 4(1)(e) atá nasctha le 4(2)(c).

Ciallaíonn sé sin, den chuid is mó, go gcinneann an t-údarás bainistíochta, tar éis dó dul i gcomhairle leis an údarás eolaíochta, nach bhfuil éifeacht dhíobhálach ag tabhairt isteach san Aontas ar stádas caomhnaithe an speicis, go bhfuarthas an t-eiseamal go dlíthiúil, agus nach bhfuil aon tosca eile ann a théann i gcoinne an ceadúnas allmhairiúcháin a eisiúint.

Ní mór d’údaráis eolaíochta a chinntiú freisin nach ndéanann modh táirgthe na n-eiseamal allmhairithe dochar do stádas caomhnaithe an speicis nó ar mhéid na críche ina bhfuil daonra fiáin ábhartha an speicis.

Mar thoradh ar mhaíomhanna neamhréalaíocha (8) maidir le pórú i mbraighdeanas, d’fhéadfadh sé go ndiúltófaí cead allmhairiúcháin faoi Airteagal 4(1)(e) den bhun-Rialachán agus faoi Airteagal 7(6) den Rialachán Cur Chun Feidhme. Ba cheart tuilleadh anailíse a dhéanamh ar an iarratas agus teagmháil leis an tír is onnmhaireoir mar thoradh ar neamhréireachtaí sna mionsonraí faoi phórú i mbraighdeanas líomhnaithe, agus ina dhiaidh sin ní mór cinneadh críochnaitheach a dhéanamh de réir an cháis.

Go ginearálta, níor cheart allmhairiú eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas ó stáit neamhraoin a cheadú i gcás nár onnmhairíodh eiseamail den speiceas riamh ón Stát raoin a bhfuil cead nó deimhniú bailí CITES acu. Cé nach mór é a chur san áireamh go bhféadfadh sé gur iompraíodh na heiseamail go dtí an stát neamhraoin sular liostaíodh iad faoi CITES.

4.1. Ról an údaráis bainistíochta i measúnú a dhéanamh ar cheadanna allmhairiúcháin le haghaidh eiseamail a phóraítear i mbraighdeanas

Déanann an t-údarás bainistíochta a mheas an bhfuarthas an t-eiseamal i gcomhréir leis an reachtaíocht maidir leis an speiceas lena mbaineann a chosaint. I gcomhairle le húdarás inniúil eolaíoch an Bhallstáit agus tar éis aon tuairim ón nGrúpa Athbhreithnithe Eolaíochta a bhreithniú, scrúdaíonn an t-údarás bainistíochta an féidir na heiseamail atá le hallmhairiú a mheas mar eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas, i gcomhréir le hAirteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme.

Tugann an t-údarás bainistíochta aird ar leith ar iarratais allmhairiúcháin i gcás inar sainaithníodh rioscaí méadaithe i gcomhréir le hIarscríbhinn 1 a ghabhann leis an Treoraíocht. Is fachtóirí táscacha iad na fachtóirí a liostaítear san Iarscríbhinn agus ní féidir iad a chur in ionad measúnú ar gach cás go mion ceart. D’fhéadfadh an measúnú a léiriú go bhfuil maíomh maidir le pórúcháin i mbraighdeanas bailí agus láidir d’ainneoin riosca amháin nó níos mó a bheith ann.

Chun a shuí an gcomhlíonann eiseamail na critéir i míreanna (1) go (4) d’Airteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme, d’fhéadfadh sé go mbeadh gá le faisnéis a fháil ón tír neamh-AE lena mbaineann, i gcomhréir le hAirteagal 7(6) den Rialachán Cur Chun Feidhme.

Níor cheart do na Ballstáit ceadanna allmhairiúcháin a eisiúint i gcásanna, d’ainneoin iarratas chuige sin, nach bhfaigheann siad faisnéis shásúil ón onnmhaireoir nó ón tír onnmhairiúcháin nó ath-onnmhairiúcháin go gcáilíonn na heiseamail atá le hallmhairiú isteach san Aontas mar eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas.

4.2. Ról an údaráis eolaíochta i measúnú a dhéanamh ar cheadanna allmhairiúcháin d’eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas

Tugann an t-údarás eolaíochta sa Bhallstát allmhairiúcháin tuairim an gcomhlíontar na critéir in Airteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme agus na coinníollacha allmhairiúcháin in Airteagal 4(1) agus (2) den bhun-Rialachán.

Tá an tuairim sin bunaithe ar mheasúnú eolaíoch ar an bhfaisnéis atá ar fáil, agus aon rioscaí a shainaithnítear i gcomhréir le hIarscríbhinn 1 a ghabhann leis an Treoraíocht seo á gcur san áireamh.

I gcás inar sainaithníodh amhras maidir le tionscnamh na n-eiseamal sa trádáil a póraíodh i mbraighdeanas, rachaidh an t-údarás eolaíoch (nó an t-údarás bainistíochta, tar éis dó dul i gcomhairle leis an údarás eolaíoch) i mBallstát an allmhairiúcháin i gcomhairle leis an údarás eolaíochta (agus, b’fhéidir leis an údarás bainistíochta) sa tír onnmhairiúcháin/tionscnaimh. Déanfar sin chun faisnéis a fháil ag deimhniú go gcomhlíonann na heiseamail atá le hallmhairiú na critéir maidir le heiseamail a póraíodh i mbraighdeanas.

Mura mbeidh an fhaisnéis is gá ar fáil ón údarás bainistíochta nó ón údarás eolaíoch sa tír onnmhairiúcháin/tionscnaimh, féadfaidh an t-údarás eolaíochta sa Bhallstát allmhairiúcháin dul i gcomhairle go díreach leis an iarratasóir. Agus é sin á dhéanamh aige, iarrtar ar an údarás an seicliosta ceisteanna a leagtar amach in Iarscríbhinn 2 a úsáid. Is seicliosta táscach é an seicliosta sin, ba cheart é a chur in oiriúint do gach cás, agus d’fhéadfadh sé nach mbeidh feidhm ag gach ceist maidir leis gach cás.

Ba cheart tuairimí an údaráis eolaíochta a chur ar fáil de réir an cháis, agus is féidir iad a fhoirmliú i gcás eiseamail ar leith, le haghaidh saoráide pórúcháin ar leith, le haghaidh speicis (amhail an bhfuil speiceas éasca nó deacair a phórú), nó le haghaidh allmhairí ó thír ar leith.

Cuirfidh an t-údarás eolaíochta sa Bhallstát allmhairiúcháin an t-údarás bainistíochta ar an eolas faoina thorthaí. Iarrtar ar údaráis eolaíochta a gcuid measúnuithe a roinnt le hÚdaráis CITES i mBallstáit eile de chuid an Aontais tríd an mBunachar Sonraí Maidir le Pórú i mBraighdeanas (9).

I gcás ina bhfuil imní ann maidir le pórú i mbraighdeanas an speicis (comhairle dhiúltach nó amhras leanúnach), ba cheart don údarás eolaíochta sa Bhallstát aird an Ghrúpa Athbhreithnithe Eolaíochta a tharraingt ar an ábhar ionas go mbreithneoidh sé an tsaincheist agus go ndéanfaidh sé beart iomchuí. I gcásanna den sórt sin, féadfaidh an Coimisiún Eorpach dul i gcomhairle leis an údarás bainistíochta nó leis an údarás eolaíochta sna stáit onnmhairiúcháin nó sna stáit raoin.

Cuirtear toradh an bhreathnaithe a rinne an SRG ar fáil trí Species+ (10) nó tríd an mBunachar Sonraí Maidir le Pórú i mBraighdeanas, de réir mar is iomchuí, mar thagairt do na húdaráis eolaíochta agus bhainistíochta.

5. Trádáil laistigh den Aontas

5.1. Ról an údaráis bainistíochta agus eolaíochta maidir le measúnú a dhéanamh ar iarratais ar thrádáil laistigh den Aontas in eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas d’Iarscríbhinn A

Sula ndeonóidh an t-údarás bainistíochta ábhartha deimhniú lena n-údaraítear gníomhaíochtaí tráchtála maidir le heiseamail a a mhaítear ina leith gur rugadh agus gur póraíodh iad i mbraighdeanas, ba cheart an t-údarás bainistíochta ábhartha a bheith sásta, i gcomhairle leis an údarás inniúil eolaíochta, go gcomhlíontar na critéir in Airteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme.

Is féidir an comhairliúchán sin a dhéanamh de réir an cháis le haghaidh gach iarratais, nó d’fhéadfadh sé a bheith speiceas-sonrach. I gcás iarratais athfhillteacha ar speiceas áirithe, agus nuair a chumhdaítear an máthairstoc sin le deimhnithe bailí laistigh den Aontas le cód foinseach C, d’fhéadfadh sé nach gá dul i gcomhairle leis an údarás eolaíochta.

Ba cheart don údarás bainistíochta nó eolaíochta na gnéithe seo a leanas ar a laghad a iarraidh gach uair a bheidh deimhniú laistigh den Aontas á iarraidh ag póraitheoir aitheanta (féach tuilleadh thíos i gcás gnéithe breise is infheidhme maidir le póraitheoirí nua):

1. Ainm agus seoladh an an phóraitheora;

2. Ceadanna nó deimhnithe laistigh den Aontas le haghaidh mháthairstoic (a bhféadfadh dhá ainmhí a bheith i gceist leo, nó níos mó ná sin i gcás cás tithíocht ghrúpa. Sa chás sin, ba cheart an grúpa is lú tuismitheoirí ionchasacha a liostú in éineacht lena gcruthúnas ar éadáil dhlíthiúil, ar aois agus ar inscne faoi seach);

3. An líon sleachta in aghaidh an teagmhais atáirgthe;

4. Gach sliocht a shainaithint;

5. Dáta breithe (measta);

6. Inscne an tsleachta (má tá sé ar fáil);

7. Cur síos ar mhodhanna pórúchán – nuair is cosúil go bhfuil líon sleachta ró-ard i gcomparáid le figiúirí is féidir a fháil i litríocht, nó do speicis ar an-annamh a phóraítear iad i mbraighdeanas. Ní mór dul chun cinn eolaíoch a thacaíonn le hatáirgeadh, amhail toirchiú in vitro, a chur san áireamh, ós rud é go bhféadfadh rátaí atáirgthe níos airde a bheith mar thoradh orthu ná mar a bheifí ag dréim leo faoi dhálaí nádúrtha. Ina theannta sin, is féidir níos mó ná ál amháin a fháil go minic i mbraighdeanas, ach d’fhéadfadh sé sin a bheith neamhchoitianta san fhiadhúlra.

Le linn don údarás bainistíochta iarratas ar dheimhniú d’eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas a mheasúnú, ba cheart dó na táscairí seo a leanas de riosca níos airde nó riosca níos ísle a chur san áireamh:

— An aithnítear an póraitheoir mar gheall ar phórú dlíthiúil an speicis seo?

— An bhfuil aibíocht ghnéasach bainte amach ag an máthairstoc (anseo arís, ba cheart difríochtaí a d’fhéadfadh a bheith ann a mheas idir ainmhithe a choimeádtar i mbraighdeanas i gcomparáid le faisnéis faoi eiseamail san fhiadhúlra), agus an bhfuil sé fós in ann atáirgeadh?

— An bhfuil an líon líomhnaithe sleachta inchreidte?

— An bhfuil an líon líomhnaithe álta inchreidte?

— Ar tháirg an máthairstoc sin sliocht san am a chuaigh thart?

— Ar rugadh an máthairstoc i mbraighdeanas? Mura rugadh, ar táirgeadh glúin F2 faoi dhálaí comhchosúla?

— An mbaineann an t-iarratas le speiceas eindéimeach de chuid an Aontais nó le speiceas dúchasach de chuid an Aontais, nó le speiceas arb eol go bhfuarthas go neamhdhleathach é san fhiadhúlra?

I gcás ina mbíonn póraitheoir nua nó éiginnteacht maidir le haon chuid den fhaisnéis thuasluaite, féadfaidh an t-údarás bainistíochta, sa bhreis ar cheisteanna 1-7 thuas, faisnéis bhreise a iarraidh. D’fhéadfaí na nithe seo a leanas a áireamh leis sin, de réir mar is ábhartha:

— Méid agus tionscnamh (ón bhfiadhúlra nó ó phórú i mbraighdeanas) an stoic phórúcháin bunaidh;

— Méid an stoic pórúcháin reatha i líon iomlán na n-ainmhithe aonair, lena n-áirítear an cóimheas fireann/baineann;

— Sonraí tuismitheoirí na n-eiseamal, lena n-áirítear dáta breithe/tabhartha amach ón ubh (uimhreacha faile/micrishlisí agus grianghraif do speicis i gcás inar féidir eiseamail aonair a aithint go hiontaofa bunaithe ar phatrúin choirp ar leith, má bhíonn siad ar fáil);

— Bliain an chéad phórúcháin rathúil;

— Má phóraigh an póraitheoir pórú den dara glúin (F2);

— Má méadaíodh an stoc pórúcháin le hainmhithe aonair a gabhadh ón bhfiadhúlra, agus más amhlaidh gur méadaíodh, sonraí faoi cé mhéad acu, cén uair agus a dtionscnamh;

— Sonraí iomlána na táirgeachta bliantúla.

Ba cheart don údarás bainistíochta dul i gcomhairle freisin leis an údarás eolaíochta inniúil sna cásanna seo a leanas:

— Iarratais ar speiceas is eol a bheith deacair a choinneáil agus/nó a phórú i mbraighdeanas;

— Iarratais ar eiseamail nach dócha gur fíor, de réir a n-aois dhearbhaithe, na maíomhanna ar phórú i mbraighdeanas, mar gheall ar na costais arda a bhaineann leis an speiceas sin a choinneáil i mbraighdeanas thar an tréimhse atá i gceist;

— Iarratais ar speicis a bhíonn mall ag teacht in aibíocht agus a bhfuil cumas íseal atáirgthe iontu;

— Amhras faoi líonta inchreidte sleachta agus álta, faoin aois atáirgthe, nó faoi ghnéithe eile den phórú i mbraighdeanas.

Is féidir leis na húdaráis bhainistíochta iniúchadh fisiceach a dhéanfadh na húdaráis ábhartha a bhreithniú agus/nó anailís DNA a iarraidh chun a fhíorú gur rugadh agus gur póraíodh an sliocht dearbhaithe i mbraighdeanas ón máthairstoc líomhnaithe.

Tá gá le hiniúchadh fisiceach go ginearálta i gcás ina bhfuil amhras agus nuair nach féidir anailís ghéiniteach a dhéanamh. Is féidir leis an iarratasóir sampla a thógáil le haghaidh anailís ghéiniteach (b’fhearr sin a dhéanamh in éineacht le hionadaí maoirseachta de chuid na n-údarás ábhartha), nó is féidir le hoifigeach ainmnithe é a dhéanamh, ag brath ar an anailís riosca a dhéanfaidh an t-údarás bainistíochta i gcomhairle leis an údarás eolaíochta.

Tá gá le comhairliúchán idir údaráis bhainistíochta nuair atá imní ann faoi bhailíocht na ndeimhnithe arna n-eisiúint ag Ballstát eile maidir le heiseamail a bhfuil baint acu le maíomhanna amhrasacha i ndáil le pórú i mbraighdeanas.

Ní gá na gníomhaíochtaí thuasluaite a dhéanamh le haghaidh eiseamal na speiceas a liostaítear in Iarscríbhinn X de Rialachán 865/2006. Meastar go gcomhlíonann na heiseamail sin coinníollacha Airteagal 54 (eiseamláir a rugadh agus a póraíodh i mbraighdeanas, cód foinseach C), mura bhfuil fianaise láidir ar a mhalairt ann. Ní gá iad a chumhdach le deimhniú laistigh den Aontas ná le haon chineál doiciméadachta eile, ná ní gá iad a mharcáil.

5.2. Ról an údaráis bainistíochta agus eolaíoch i dtrádáil laistigh den Aontas in eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas d’Iarscríbhinn B

Údaraítear trádáil in eiseamail a liostaítear in Iarscríbhinn-B chomh fada agus is féidir a chruthú go bhfaightear na heiseamail i gcomhréir leis an reachtaíocht atá i bhfeidhm maidir le caomhnú fána agus flóra.

Forbraíodh treoirdhoiciméad (11) ina mionsonraítear na ceanglais maidir le fianaise dhoiciméadach le haghaidh trádáil inmheánach AE in ainmhithe Iarscríbhinn B chun cuidiú leis na Ballstáit an riail sin a chur chun feidhme, riail a bhfuil feidhm aici freisin maidir le heiseamail a phóraítear i mbraighdeanas a thrádáil.

Ba cheart an measúnú céanna a thuairiscítear thuas le haghaidh Iarscríbhinn A a dhéanamh agus trádáil á rialú in eiseamail speiceas a póraíodh i mbraighdeanas a liostaítear in Iarscríbhinn B. Má bhíonn amhras ann, ba cheart don údarás bainistíochta dul i gcomhairle leis an údarás eolaíochta agus ba cheart dó breithniú a dhéanamh ar iniúchadh fisiceach agus/nó sampla a tógadh le haghaidh anailís ghéiniteach mar a thuairiscítear thuas.

Moltar comhairliúchán idir údaráis bhainistíochta nuair atá imní ann maidir le heiseamail a maítear ina leith gur póraíodh iad i mbraighdeanas i mBallstát eile, go háirithe nuair atá ardriosca ann (e.g. níl aon fhianaise ann ar allmhairiú dleathach i dtíortha an Aontais, tá sé deacair an speiceas a phórú go dtí an dara glúin, etc.).

6. Onnmhairí agus ath-onnmhairí ón Aontas

Níor cheart eiseamal speicis ainmhí a mheas mar eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas ach amháin nuair atá an t-údarás bainistíochta inniúil, i gcomhairle leis an údarás eolaíochta sa Bhallstát lena mbaineann, sásta go gcomhlíontar na critéir in Airteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme.

Tabhair faoi deara go bhfuil difríocht idir (i) ath-onnmhairiú eiseamal a allmhairíodh isteach san Aontas roimhe seo agus (ii) onnmhairí eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas san Aontas.

6.1. Ath-onnmhairí eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas

I gcás ina ndéantar eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas a ath-onnmhairiú ó Bhallstát den Aontas nach é an Ballstát é a d’allmhairigh na heiseamail isteach san Aontas, ní mór don dá Bhallstát faisnéis a mhalartú le chéile (féach Airteagal 5(5) den bhun-Rialachán).

I gcás ina bhfuil eiseamail marcáilte agus inar féidir iad a shannadh go soiléir do dhoiciméad, d’fhéadfadh sé nach mbeadh gá le comhairliúchán sonrach leis an údarás eolaíochta. Is í an bhunlíne an treoraíocht maidir le cruthúnas ar éadáil dhlíthiúil eiseamal beo de speicis Iarscríbhinn-B (féach fonóta 11), agus an seicliosta ina Iarscríbhinn atá lena mheas mar an doiciméadacht nó an fhaisnéis íosta is gá a sholáthar.

6.2. Onnmhairí eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas

6.2.1. Ról an údaráis bainistíochta i measúnú ceadanna onnmhairiúcháin le haghaidh eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas

I gcomhairle le húdarás eolaíochta inniúil an Bhallstáit, scrúdaíonn an t-údarás bainistíochta an gcomhlíonann na heiseamail na critéir maidir le heiseamail a mheastar a póraíodh i mbraighdeanas, i gcomhréir le hAirteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme agus le hAirteagal 7(1) den bhun-Rialachán.

Déanann an t-údarás bainistíochta measúnú ar an bhfaisnéis a chuirtear ar fáil san iarratas, chun a áirithiú go bhfuarthas an t-eiseamal i gcomhréir le dlíthe agus rialacháin an Aontas (cinneadh maidir le héadáil dhlíthiúil). Má bhaineann an t-iarratas le heiseamail atá cumhdaithe cheana le deimhniú, ba cheart don údarás bainistíochta tuilleadh iniúchta a dhéanamh, bunaithe ar mheasúnú riosca, agus, i gcás inarb ábhartha, dul i gcomhairle leis an údarás eolaíochta nó le Ballstáit eile i gcás amhrais.

Ba cheart do na húdaráis bhainistíochta aird ar leith a thabhairt ar iarratais onnmhairiúcháin nuair a shainaithnítear rioscaí méadaithe i gcomhréir le hIarscríbhinn 1 a ghabhann leis an doiciméad seo. Is fachtóirí táscacha iad na fachtóirí a liostaítear san Iarscríbhinn agus ní féidir iad a chur in ionad measúnú ceart ar gach cás. D’fhéadfadh an measúnú a léiriú go bhfuil maíomh maidir le pórúcháin i mbraighdeanas bailí agus láidir d’ainneoin riosca amháin nó níos mó a bheith ann.

Maidir le honnmhairí eiseamal beo de speicis ainmhithe a póraíodh i mbraighdeanas a liostaítear in Iarscríbhinn B, ba cheart do na Ballstáit tagairt a dhéanamh don treoirdhoiciméad maidir le cruthúnas ar éadáil dhlíthiúil i gcás ainmhithe beo de speicis Iarscríbhinn B (féach fonóta 11) chomh maith leis an bhfianaise dhoiciméadach is gá.

Féadfaidh na húdaráis bhainistíochta a roghnú éadáil dhlíthiúil a fhíorú trí chur chuige measúnaithe riosca a úsáid, bunaithe ar na fachtóirí seo a leanas, i gcás ina bhfuil siad ábhartha d’iarratas ar leith ar onnmhairiú:

i) An Iarscríbhinn ina liostaítear an speiceas;

ii) Foinse an eiseamail;

iii) Má bhíonn an speiceas i dtimpeallacht rialaithe sa Bhallstát atá ag déileáil leis an iarratas;

iv) Trádáil neamhdhleathach dhoiciméadaithe;

v) Cuspóir na trádála (cuspóir tráchtála nó neamhthráchtála);

vi) Stair na n-iarratas ón iarratasóir, lena n-áirítear aon neamhchomhlíonadh;

vii) Luach airgeadaíochta na n-eiseamal; agus

viii) Speicis chosúlachta a bheith ann.

I gcás ina gcinnfidh údarás bainistíochta, tar éis dó na fachtóirí thuasluaite a bhreithniú agus a chothromú, go bhfuil ardriosca ann nach bhfuarthas an t-eiseamal atá le honnmhairiú go dleathach, féadfaidh sé rogha a dhéanamh faisnéis bhreise a éileamh agus grinnscrúdú breise a dhéanamh ar an líne chúraim. I gcás ina gcinnfidh údarás bainistíochta gur beag an baol maidir le héadáil neamhdhleathach, féadfaidh sé rogha a dhéanamh grinnscrúdú níos lú a dhéanamh.

De réir Airteagal 65(4) den Rialachán Cur Chun Feidhme, ní mór don údarás bainistíochta a fhíorú an bhfuil eiseamail de speicis a liostaítear in Iarscríbhinn A marcáilte de réir Airteagal 66 den Rialachán sin.

Maidir le heiseamail a liostaítear in Iarscríbhinn A nó B a onnmhairiú (nó a ath-onnmhairiú) nuair a bheidh na heiseamail sin marcáilte, moltar na huimhreacha aitheantais a shonrú ar an gcead onnmhairiúcháin (nó ar an deimhniú ath-onnmhairiúcháin) i mbosca tuairisce 8, chun tuairisc chomh beacht agus is féidir a thabhairt ar na heiseamail.

Ní gá eiseamail de speicis a liostaítear in Iarscríbhinn X de Rialachán 865/2006 a mharcáil lena n-onnmhairiú agus is féidir a mheas go gcomhlíontar na coinníollacha maidir le ceadúnas onnmhairiúcháin a eisiúint.

6.2.2. Ról an údaráis eolaíochta i measúnú a dhéanamh ar cheadanna onnmhairiúcháin le haghaidh eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas

Nuair a rachaidh an t-údarás bainistíochta i gcomhairle leis an údarás eolaíochta, cuirfidh an t-údarás eolaíochta comhairle ar fáil i dtaobh an gcomhlíonann na heiseamail a chumhdaítear le cead nó le deimhniú na critéir maidir le heiseamail póraíodh i mbraighdeanas (i gcomhréir le hAirteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme agus le hAirteagal 5(2)(d) (dá dtagraítear in Airteagal 5(4)) den bhun-Rialachán), chun measúnú a dhéanamh an bhfuil an t-onnmhairiú díobhálach do chaomhnú an speicis.

Ba cheart tuairimí an údaráis eolaíochta a chur ar fáil de réir an cháis, agus féadfar iad a fhoirmliú le haghaidh gach eiseamail ar leith, le haghaidh saoráid pórúcháin ar leith, nó le haghaidh speicis (amhail an bhfuil sé éasca nó deacair an speiceas a phórú).

I gcás ina bhfuil amhras ann maidir le tionscnamh na n-eiseamal a póraíodh i mbraighdeanas i mBallstát eile de chuid an Aontais, iarrann an t-údarás bainistíochta nó eolaíochta i mBallstát an onnmhairiúcháin ar an údarás bainistíochta nó eolaíochta sa Bhallstát eile a dheimhniú an gcomhlíonann na heiseamail na critéir maidir le heiseamail a póraíodh i mbraighdeanas.

Iarrtar ar na húdaráis bhainistíochta agus eolaíocha a gcuid measúnuithe a roinnt le hÚdaráis CITES i mBallstáit eile de chuid an Aontais tríd an mBunachar Sonraí Maidir le Pórú i mBraighdeanas (12), i gcás inarb iomchuí.

Ina theannta sin, i gcás ina bhfuil imní leanúnach ann maidir le pórú i mbraighdeanas, moltar d’údaráis eolaíocha na mBallstát an cheist a chur faoi bhráid an Ghrúpa Athbhreithnithe Eolaíochta (SRG) nó – tríd an údarás bainistíochta – chuig an nGrúpa Saineolaithe de chuid údaráis bhainistíochta CITES.

7. Ainmhithe coigistithe

Tugann an rannóg seo treoraíocht maidir le heiseamail choigistithe a láimhseáil agus cé acu is féidir nó nach féidir na heiseamail sin a úsáid i saoráid pórúcháin i mbraighdeanas.

I gcomhairle leis an údarás eolaíochta agus, i gcás inarb iomchuí, le comhlachtaí ábhartha eile, ba cheart don údarás bainistíochta cinneadh a dhéanamh maidir leis an mbealach is iomchuí chun eiseamail choigistithe a láimhseáil, agus ar cheart iad a choinneáil i mbraighdeanas, iad a thabhairt ar ais chuig an tír thionscnaimh ionas go bhféadfaí iad a fhilleadh ar an bhfiadhúlra (13), nó iad a mharú trí eotanáis.

Is féidir treoraíocht a fháil maidir leis an gceist sin i Rún Comhdhála 17.08 CITES maidir le Diúscairt eiseamal speiceas CITES-liostaithe (14), go háirithe maidir leis an anailís crainn cinnteoireachta in Iarscríbhinn 1 den Rún.

Ní mór an chúis tosaigh le coigistiú a chur san áireamh, toisc nár gabhadh eiseamail uaireanta mar gheall ar shaincheisteanna maidir lena ndlíthiúlacht ach mar gheall ar sháruithe eile (e.g. sáruithe a bhaineann le coinníollacha iompair). Ba cheart d’údaráis bhainistíochta a bheith ar an eolas freisin faoi chleachtais nua smuigleála, i gcás ina mbíonn gáinneálaithe ag brath ar eiseamail a choigistiú agus a dhlisteanú níos déanaí trí ionad tarrthála. Ba cheart do na húdaráis bhainistíochta gach réamhchúram a dhéanamh ionas go seachnófaí eiseamail choigistithe a bheith ar ais i lámha na ndaoine ar deireadh a bhfuil baint acu leis an sárú.

D’fhéadfaí eiseamail choigistithe a chur le stoic le haghaidh speiceas a bhfuil stoic phórúcháin bunaithe acu san Aontas cheana féin nó le stoic phórúcháin nua a bhunú. Má bhaineann sé le speiceas arb ann do Chlár EAZA Ex-situ (EEP) nó do Leabhar Graí Eorpach (ESB) ina leith, mar shampla, is é an rogha bealaigh an t-eiseamal a chur faoi chúram clár pórúcháin comhordaithe den sórt sin. Is cinnte gur fíor sin i gcás speicis nár allmhairíodh cheana le ceadanna nó deimhnithe CITES bailí.

Féadfaidh Ballstáit comhoibriú le Páirtithe eile in CITES agus ainmhithe coigistithe a dhiúscairt mar is cuí trí allmhairiú, onnmhairiú nó ath-onnmhairiú na n-eiseamal sin a cheadú. I gcás allmhairiúcháin, is ceanglas fós é cinneadh neamhdhíobhála. Ní cheadaítear, áfach, trádáil tráchtála a dhéanamh in eiseamail de speicis a liostaítear in Iarscríbhinn A.

Ní mór idirdhealú a dhéanamh idir eiseamail de speicis a liostaítear in Iarscríbhinn A agus na heiseamail sin a liostaítear in Iarscríbhinní B, C nó D. Tá gá le rabhadh breise maidir le speicis neamhchoitianta, nó do speicis nach ndearnadh (ach beagán díobh) a phórú san Aontas.

Údaraítear le hAirteagal 8(6) den bhun-Rialachán do na húdaráis inniúla sna Ballstáit aon eiseamal coigistithe de na speicis a liostaítear in Iarscríbhinn B go hIarscríbhinn D a dhíol, ar choinníoll nach dtabharfar ar ais go díreach don duine nó don chuideachta ónar coigistíodh é nó a bhí páirteach sa chion. Féadfar eiseamail den sórt sin a úsáid ansin chun gach cineál críche amhail is dá mba go dleathach a fuarthas iad.

Ní féidir eiseamail choigistithe de speicis a liostaítear in Iarscríbhinn A a dhíol. Ba cheart eiseamail a liostaítear in Iarscríbhinn-A a mheas mar eiseamail a fuarthas go dleathach tar éis iad a choigistiú agus a thabhairt ar láimh don choimeádaí a choinníonn na heiseamail choigistithe sin lena n-úsáid chun críche neamhthráchtála. Ba cheart conas is féidir na heiseamail, agus a sliocht féideartha, a úsáid a mhionsonrú.

Ní mór breithniú níos cúramaí a dhéanamh chun a mheas an féidir eiseamail choigistithe de speicis Iarscríbhinn A a chur le stoc pórúcháin. Agus measúnú á dhéanamh an féidir dul ar iontaoibh saoráid pórúcháin i mbraighdeanas chun eiseamal coigistithe d’Iarscríbhinn A a choinneáil, ba cheart na gnéithe seo a leanas a chur san áireamh (i gcomhairle leis an údarás eolaíochta ábhartha):

— An bhfuil an tsaoráid pórúcháin i mbraighdeanas bainteach le clár caomhantais pórúcháin i mbraighdeanas foirmiúil? Nó an oibríocht tráchtála í a dhíolann an chuid is mó dá sleachta?

— An eol go bpóraítear an speiceas i mbraighdeanas agus go dtáirgeann sé sliocht F2?

— An eol tionscnamh an eiseamail?

Dá dtabharfaí úinéireacht iomlán ar eiseamal coigistithe do shaoráid thráchtála pórúchán i mbraighdeanas, dealraíonn sé nach mbeadh sé ag teacht le Rialacháin an Aontais maidir le Trádáil san Fhiadhúlra. D’fhéadfaí eiseamail a liostaítear in Iarscríbhinn-A a “uchtú”, ar an gcoinníoll (i) go bhfuil an t-eolas agus an bonneagar is gá ag an tsaoráid agus (ii) nach n-úsáidtear na hainmhithe lena ndíol ná le haghaidh pórúchán tráchtála.

Nuair is gá eiseamal coigistithe a chur i mBallstát eile, sula n-eiseoidh an t-údarás bainistíochta eisiúna atá freagrach deimhniú lena n-údaraítear an t-aistriú sin, ba cheart don údarás sin dul i gcomhairle leis an údarás eolaíochta sa Bhallstát glactha (de réir Airteagal 9 den bhun-Rialachán) agus (go hidéalach) an t-údarás bainistíochta sa Bhallstát glactha a chur ar an eolas. Ba cheart aon srian ar úsáid an eiseamail a lua sa deimhniú, mar a chomhaontaigh an dá Bhallstát.

(1) Rialachán (CE) Uimh. 338/97 ón gComhairle an 9 Nollaig 1996 maidir le speicis fána agus flóra fiáine a chosaint trí thrádáil iontu a rialú (IO L 61, 3.3.1997, lch. 1) (an “bun-Rialachán”) agus rialacháin ghaolmhara ón gCoimisiún, go háirithe: Rialachán (CE) Uimh. 865/2006 ón gCoimisiún an 4 Bealtaine 2006 lena leagtar síos rialacha mionsonraithe maidir le cur chun feidhme Rialachán (CE) Uimh. 338/97 ón gComhairle maidir le speicis fána agus flóra fiáine a chosaint trí thrádáil iontu a rialú (IO L 166, 19.6.2006, lch. 1) (an “Rialachán cur chun feidhme”), agus Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) Uimh. 792/2012 ón gCoimisiún an 23 Lúnasa 2012 lena leagtar síos rialacha maidir le dearadh ceadanna, deimhnithe agus doiciméad eile dá bhforáiltear i Rialachán (CE) Uimh. 338/97 ón gComhairle maidir le speicis fána agus flóra fiáine a chosaint trí thrádáil iontu a rialú agus lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh 685/2006 ón gComhairle (IO L 242, 7.9.2012, lch 13 (“an Rialachán Ceadanna”).

(2) Is éard atá in‘eiseamail a póraíodh i mbraighdeanas’ sa doiciméad seo na heiseamail a comhlíonann critéir Airteagal 54 den Rialachán Cur Chun Feidhme.

(3) Harfoot, M. et al, 2018. Unveiling the patterns and trends in 40years of global trade in CITES-listed wildlife. Biological Conservation, [Nochtadh patrún agus treochtaí le linn 40 bliain de thrádáil dhomhanda i bhfiadhúlra CITES-liostaithe. Caomhnú Bitheolaíoch] 223, 47-57.

(4) Is tagairt é sin do stádas an speicis ar Liosta Dearg IUCN seachas na Foscríbhinní CITES ina liostaítear na speicis.

(5) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52019XC0321(01)&from=EN

(6) Airteagal 11.2(a) den bhun-Rialachán

(7) Féach https://www.eaza.net/assets/Uploads/CCC/August-2020.pdf

(8) E.g. dearbhuithe maidir le táirgeadh sleachta ar scála nó ar luas nach dócha go bhfuil sé indéanta, agus bitheolaíocht phórúcháin an speicis á cur san áireamh.

(9) http://captivebreeding.unep-wcmc.org

(10) https://speciesplus.net/species

(11) Cruthúnas ar éadáil dhlíthiúil ainmhithe beo de speicis Iarscríbhinn B agus an fhianaise dhoiciméadach is gá, (IO C 107, 21.3.2019, lgh. 2).

(12) http://captivebreeding.unep-wcmc.org

(13) Níl filleadh ar an bhfiadhúlra indéanta in go leor cásanna.

(14) https://cites.org/sites/default/files/document/E-Res-17-08.pdf