maidir le cur i bhfeidhm an Chomhaontaithe idir an tAontas Eorpach agus Poblacht na Bealarúise a chur ar fionraí go páirteach, an Comhaontú maidir le heisiúint víosaí a éascú

MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

An Comhaontú idir an tAontas Eorpach agus Poblacht na mBealarúise maidir le heisiúint víosaí a éascú (dá ngairtear ‘an Comhaontú um Eisiúint Víosaí a Éascú’ anseo feasta), tháinig sé i bhfeidhm an 1 Iúil 2020, i gcomhthráth leis an gComhaontú um Athligean Isteach. Is é is cuspóir don Chomhaontú um Eisiúint Víosaí a éascú, víosaí a eisiúint chuig saoránaigh an Aontais agus na Bealarúise, ar bhonn na cómhalartachta, le haghaidh fanacht atá beartaithe ar feadh tréimhse nach faide ná 90 lá i dtréimhse 180 lá.

Cuidíonn an Comhaontú um Eisiúint Víosaí a Éascú le teagmhálacha idir daoine a fheabhsú agus luachanna a comhroinnt, lena n‑áirítear cearta an duine agus luachana daonlathacha an Aontais. Cuirtear i dtreis, i mbrollach an Chomhaontaithe um Eisiúint Víosaí a Éascú, an tábhacht a bhaineann leis na bunphrionsabail a rialaíonn an comhar idir an tAontas agus an Bhealarúis chomh maith leis na hoibleagáidí agus na freagrachtaí, lena n‑áirítear cearta an duine agus prionsabail dhaonlathacha, a eascraíonn ó na hionstraimí idirnáisiúnta atá ina gceangal orthu.

An 12 Deireadh Fómhair 2020, ghlac an Chomhairle conclúidí maidir le freagairt an Aontais ar an méid a bhí ag tarlú sa Bhealarúis. Ina conclúidí, d’athdhearbhaigh an Chomhairle nach raibh toghchán uachtaránachta an 9 Lúnasa 2020 saor ná cóir agus nach raibh dlisteanacht dhaonlathach ag réimeas na Bealarúise. D’athdhearbhaigh an Chomhairle a lántacaíocht do cheannasacht agus do neamhspleáchas na Bealarúise agus chuir sí i dtábhacht an ceart daonlathach atá ag muintir na Bealarúise a n‑uachtarán a thogh trí thoghchán saor cóir, gan cur isteach seachtrach. Meabhraíodh thairis sin sna conclúidí na bearta sriantacha, ina bhfuil cosc taistil agus calcadh sócmhainní, a forchuireadh ar 40 duine a bhí freagrach as calaois an toghcháin uachtaránachta agus as an bhfeachtas géar foréigneach a rinneadh in aghaidh lucht agóidí síochánta, agus sonraíodh go raibh an tAontas réidh le bearta sriantacha breise a ghlacadh in aghaidh eintiteas agus oifigigh ardchéimiúla, lena n‑áirítear Aleksandr Lukashenko.

Mhéadaigh an tAontas an comhar déthaobhach le húdaráis na Bealarúise ar an leibhéal lárnach, mhéadaigh sé a thacaíocht do mhuintir na Bealarúise agus do shochaí shibhialta na Bealarúise, agus rinne sé a chúnamh déthaobhach airgeadais a athshocrú dá réir. I gcomhréir leis na bearta sin, chuir an tAontas Eorpach acmhainní breise airgeadais ar fáil láithreach d’íospartaigh an fhoréigin, d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus do na meáin neamhspleácha.

Leantar den chur faoi chois ar ghníomhaithe freasúra, ar eagraíochtaí na sochaí sibhialta, ar chosantóirí chearta an duine agus ar na meáin neamhspleácha. Bhí níos mó ná 670 príosúnach polaitiúil ann faoi lár mhí Mheán Fómhair 2021 agus tá a líon ag fás gach seachtain. Tá trialacha a spreagtar go polaitiúil ar siúl ina n‑aghaidh, agus is minic a dhéantar iad taobh thiar de dhoirse dúnta agus faoi deifir agus is iad fíoraisc náireacha de bhlianta fada príosúnachta is toradh orthu.

Leanadh ar aghaidh le cur i bhfeidhm an Chomhaontaithe um Eisiúint Víosaí a Éascú agus cuireadh ar athlá bunú an Chomhchoiste um Éascú Víosaí, a raibh sé mar aidhm leis faireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme an Chomhaontaithe.

Ag freagairt don Aontas ar an gcaoi a bhfuil gach cuid de shochaí na Bealarúise á cur faoi chois go brúidiúil agus go leanúnach, agus go háirithe fuadach na heitilte paisinéirí an 23 Bealtaine 2021, chuir an tAontas cosc ar aeriompróirí na Bealarúise eitilt thar chríoch an Aontais agus teacht chuig aerfoirt an Aontais, agus thug sé isteach an ceathrú pacáiste de smachtbhannaí lenar sonraíodh daoine aonair agus eintitis mar aon le smachtbhannaí eacnamaíocha dírithe.

Ina dhiaidh sin, rinne an Bhealarúis diongbháil na mbeart sin, gur fhógair sí a cuid rannpháirtíochta i gComhpháirtíocht an Oirthir a bheith curtha ar fionraí aici agus d’fhógair sí freisin fionraíocht an Chomhaontaithe um Athligean Isteach an 28 Meitheamh 2021. Ina theannta sin, mheabhraigh an Bhealarúis a hambasadóir chuig an Aontas le haghaidh comhairliúcháin, d’iarr sí go ndéanfaí ambasadóir an Aontais chuig an mBruiséil a aisghairm le haghaidh comhairliúcháin agus d’fhógair sí go ndiúltófaí d’ionadaithe na n‑institiúidí Eorpacha agus na ndaoine aonair ón Aontas a bhí páirteach in ullmhú na smachtbhannaí dul isteach sa Bhealarúis. D’éiligh údaráis na Bealarúise go gcuirfí gníomhaíochtaí institiúidí cultúrtha na mBallstát ar fionraí. Shonraigh an Bhealarúis freisin go ndéanfadh sí machnamh ar fhrithbhearta eile a d’fhéadfaí a dhéanamh. Thairis sin, an 8 Meán Fómhair 2021, cuireadh bille ar fionraíochta an Chomhaontaithe um Athligean Isteach leis an Aontas faoi bhráid Pharlaimint na Bealarúise.

Cé go bhfuil an staid ag teorainneacha seachtracha an Aontais leis an mBealarúis tar éis cobhsú ó thaobh teacht isteach, lena n‑áirítear mar gheall ar eitiltí díreacha ó Baghdad go Minsk a bheith curtha ar fionraí, tá sí dian i gcónaí agus tá brú mór fós ar an imirce mar go bhfuil líon na n‑iarrachtaí cosctha chun an teorainn a thrasnú go neamhrialta ard i gcónaí. Ón 19 Meán Fómhair 2021 i leith, thrasnaigh 4145 duine teorainn na Liotuáine-na Bealarúise go neamhrialta; tá an uimhir seo 56 n‑uaire níos airde ná 2020. Is as an Iaráic (2805) a tháinig breis agus leath de na náisiúnaigh tríú tír a thrasnaigh teorainn na Liotuáine leis an mBealarúis, agus ina dhiaidh sin tháinig náisiúnaigh de chuid an Chongó Brazzaville, Chamarún agus céatadán beag náisiúnach ón tSiria, ón Iaráin agus ón Afganastáin. Maidir leis an bPolainn, sa tréimhse chéanna, thrasnaigh 1 493 náisiúnach tríú tír an teorainn leis an mBealarúis. Tá an líon sin 23 dhuine níos airde i gcomparáid le 2020. Ar an gcaoi chéanna, is iad muintir na hIaráice na príomhnáisiúntachtaí, ach is mó líon na náisiúnach Afganastánach atá iontu. I dtéarmaí coibhneasta, áfach, ba ar an Laitvia a tháinig an méadú ba mhó ar líon na ndaoine a braitheadh ag trasnú teorann neamhrialta ó 3 chás 2020 go 377 gcás in 2021. Baineann an treocht chéanna leis na hiarratais ar thearmann. I gcomparáid leis an tréimhse chéanna anuraidh, tá 14 uair níos mó iarratas ar thearmann taifeadta ag an Liotuáin go dtí seo in 2021 (2 399), ó náisiúnaigh na hIaráice (50 %) den chuid is mó. Chláraigh an Pholainn 131 % níos mó iarratas ar thearmann (4109) agus is iad Afganastánaigh na hiarratasóirí is minice (33 %), ina dhiaidh sin Bealarúisigh (29 %) agus Rúisis (18 %). Ar an gcaoi chéanna, fuair an Laitvia 465 n‑iarratas ar thearmann, beagnach 6 n‑uaire níos airde ná 2020.

Tugann an t‑ardú tobann seo le fios go bhfuil an réimeas ag spreagadh imirce neamhrialta chun críocha polaitiúla, agus go háirithe frithbheart in aghaidh na Liotuáine, na Polainne agus na Laitvia as a seasamh maidir leis an mBealarúis. Tá freagairt aontaithe de dhíth ar ghníomhaíocht na Bealarúise i gcoinne Bhallstáit an Aontais.

2.BEARTA ATÁ BEARTAITHE

Tugadh an Comhaontú um Eisiúint Víosaí a Éascú i gcrích ar bhonn go bhfuil an urraim do chearta an duine agus do phrionsabail an daonlathais ar cheann de na bunphrionsabail a rialaíonn an comhar idir an tAontas agus an Bhealarúis chomh maith lena n‑oibleagáidí agus a bhfreagrachtaí. D’aithin an tAontas agus an Bhealarúis araon nár cheart go n‑eascródh imirce neamhrialta as an gComhaontú um Eisiúint Víosaí a Éascú agus aird ar leith á tabhairt acu ar an tslándáil agus ar athligean isteach.

I bhfianaise an chomhthéacs a ndéantar cur síos air thuas, tá na prionsabail sin á sárú ag an mBealarúis. Ní hamháin go gcuireann an Bhealarúis caidreamh frithpháirteach idir an tAontas agus a Bhallstáit i mbaol ach cuireann sí leis na sáruithe ar chearta an duine atá contrártha lena hoibleagáidí idirnáisiúnta.

Dá bhrí sin, beart iomchuí is ea cur i bhfeidhm airteagal áirithe den Chomhaontú um Éascú Víosaí a chur ar fionraí, lena bhforáiltear d’éascuithe do chatagóirí sonracha áirithe iarratasóirí, eadhon:

(i) comhaltaí de thoscaireachtaí oifigiúla na Bealarúise lena n‑áirítear buanchomhaltaí na dtoscaireachtaí sin ar cheart dóibh, tar éis cuireadh oifigiúil a dhíriú chuig an mBealarúis, a bheith rannpháirteach i gcruinnithe oifigiúla, i gcomhairliúcháin, in idirbheartaíocht nó i gcláir um malartú, agus in imeachtaí a reachtálfaidh eagraíochtaí idir-rialtasacha ar chríoch ceann de na Ballstáit;

(ii) comhaltaí de Rialtais náisiúnta agus réigiúnacha na Bealarúise agus de na Parlaimintí, de Chúirt Bhunreachtúil na Bealarúise agus de Chúirt Uachtarach na Bealarúise, i bhfeidhmiú a ndualgas;