1.Réamhrá

Is é is aidhm don 8ú Clár Gníomhaíochta don Chomhshaol (8ú CGC) go dtí 2030 dlús a chur leis an aistriú glas agus gníomhaíocht chinntitheach a áirithiú chun an comhshaol a chosaint agus a athbhunú. Ó bhí 1973 ann, tá forbairt agus comhordú bheartas comhshaoil an Aontais á dtreorú ag cláir ghníomhaíochta chomhshaoil ghinearálta, lenar soláthraíodh an creat maidir le gníomhaíocht comhshaoil agus aeráide an Aontais agus na mBallstát. Cuireann an 8ú CGC le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, arb é atá ann straitéis fáis an Aontais chun geilleagar ciorclach aeráidneodrach, tíosach ar acmhainní, neamhthocsaineach, athléimneach agus iomaíoch a bhaint amach ar bhealach cóir cuimsitheach. Tá an clár fíorthábhachtach freisin chun na cuspóirí comhshaoil agus aeráide faoi Chlár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe a bhaint amach mar aon lena spriocanna forbartha inbhuanaithe agus a chomhaontuithe iltaobhacha comhshaoil agus aeráide.

I bhfianaise sraith géarchéimeanna eacnamaíocha geopholaitiúla atá dúshlánach, lena n‑áirítear fogha na Rúise faoin Úcráin, leis an 8ú CGC, léirítear tiomantas an Aontais agus na mBallstát chun aghaidh a thabhairt ar na géarchéimeanna aeráide, bithéagsúlachta agus truaillithe agus chun an tAontas a dhéanamh níos athléimní in aghaidh suaití a bheidh ann amach anseo. Leis an 8ú CGC, leagtar síos cuspóir tosaíochta fadtéarmach le haghaidh 2050 chun an saol a bheith ar a mian ag na saoránaigh, faoi shrianta an phláinéid, agus sé chuspóir tosaíochta théamacha. Cuimsítear leis, freisin, creat uaillmhianach 34 ‘choinníoll cumasúcháin’ lena mbainfear na cuspóirí sin amach i gcomhréir le mionn EGD ‘gan dochar a dhéanamh’ agus aistriú cóir cothrom nach bhfágann duine ar lár.

Cuspóir tosaíochta 2050 an 8ú CGC: ‘Faoi 2050 ar a dhéanaí, go mbeidh an saol ar a mian ag na saoránaigh, faoi shrianta an phláinéid i ngeilleagar na dea-bhaile nach gcuirtear aon rud amú ann, ina bhfuil an fás athghiniúnach, ina mbainfear amach aeráidneodracht san Aontas agus ina bhfuil laghdú suntasach tagtha ar neamh‑chomhionannais. Tá comhshaol sláintiúil mar thaca le folláine gach duine agus is timpeallacht é ina gcaomhnaítear an bhithéagsúlacht, ina mbíonn rath ar éiceachórais, ina ndéantar an dúlra a chosaint agus a athbhunú, rud atá ina chúis le hathléimneacht mhéadaithe in aghaidh an athraithe aeráide, tubaistí a bhaineann leis an aimsir agus leis an aeráid agus rioscaí comhshaoil eile. Socraíonn an tAontas an luas chun rathúnas na nglúnta atá ann faoi láthair agus na nglúnta atá le teacht a áirithiú ar fud an domhain, faoi threoir na freagrachta idirghlúine.’

Tá sé ríthábhachtach faireachán a dhéanamh ar na príomhthreochtaí ar bhealach comhleanúnach leis na táscairí cearta chun a áirithiú go bhfuil dul chun cinn á dhéanamh ag an Aontas i dtreo a chuspóirí comhshaoil agus aeráide. Chun tacú le cur chuige comhtháite agus é a neartú, leis an 8ú CGC, cuirtear sásra rialachais ar bun agus cuirtear de chúram ar an gCoimisiún creat faireacháin nua a bhunú chun dul chun cinn i dtreo a chuspóirí tosaíochta a thomhas - creat faireacháin an 8ú CGC. Is ar líon teoranta táscairí ceannlíne a bheidh an creat faireacháin le bunú, lena n‑áirítear táscairí córasacha maidir leis na naisc idir na gnéithe comhshaoil agus sóisialta agus an geilleagar, lena gcumasaítear don Aontas dul chun cinn i dtreo an aistrithe ghlais a rianú agus maoirseacht pholaitiúil straitéiseach ardleibhéil a thabhairt. Cuirtear de chúram ar an gCoimisiún tuarascáil bhliantúil a thabhairt do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle maidir leis na gníomhaíochtaí a dhéantar agus chun gníomhaíochtaí a d’fhéadfaí a dhéanamh amach anseo a leagan amach.

2.Gnéithe ginearálta de chreat faireacháin an 8ú CGC

Is éard atá i gceist le sásra rialachais an 8ú CGC faireachán, measúnú agus tuairisciú bliantúil ón gCoimisiún ar an dul chun cinn i dtreo sé chuspóir tosaíochta an chláir, agus na coinníollacha cumasúcháin agus an sprioc fhoriomlán maidir le hathrú sistéamach a bhaint amach á gcur san áireamh. Tá an Ghníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil (EEA) agus an Ghníomhaireacht Eorpach Ceimiceán (ECHA), a bhfuil creat táscairí maidir le ceimiceáin á fhorbairt aici, le tacú leis an gCoimisiún,.

Tá táscaire ceannlíne an 8ú CGC i gcroílár an tsásra rialachais. Faoi Airteagal 4(3) den Chinneadh maidir leis an gClár, ní mór do na táscairí cur leis na sonraí atá ann faoi láthair chun an t‑ualach riaracháin a íoslaghdú agus chun na forbairtí is déanaí ,a mhéid a bhaineann le hinfhaighteacht agus ábharthacht sonraí agus táscairí, a léiriú. Thairis sin, ní mór an creat faireacháin a bheith bunaithe ar mhodheolaíocht lena gcumasaítear don Choimisiún an fad a rianú chuig spriocanna a bhaineann le cuspóirí tosaíochta a bhaint amach. I gcás ina leagtar síos i reachtaíocht an Aontais spriocanna AE atá ceangailteach ó thaobh dlí, roghnaíodh na táscairí atá mar bhonn taca leo chun faireachán a dhéanamh ar chuspóirí ábhartha an chláir agus ar choinníollacha cumasúcháin. Mar shampla, tháinig an tAontas ar chomhaontú maidir le sprioc atá ceangailteach ó thaobh dlí astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú 55 % ó na leibhéil a bhí ann in 1990, arna dtomhas i dtonaí de choibhéis CO2, faoi 2030. I gcás inarb ann do cheanglais dhlíthiúla ghinearálta nó spriocanna agus cuspóirí uaillmhianacha, ba cheart táscairí lena dtomhaistear dul chun cinn sa treo inmhianaithe a úsáid. Mar shampla, léirítear leis an dramhaíl iomlán a ghintear iarrachtaí chun ord na réiteach dramhaíola a chur i bhfeidhm agus an dramhaíl a laghdú go suntasach faoi 2030 dá bhrí sin; Léirítear leis an sciar den chánachas comhshaoil in ioncam iomlán cánach an prionsabal gurb é údar an truaillithe a íocfaidh as.

Le cuspóirí 2030 an 8ú CGC agus le fís 2050, ceanglaítear táscairí lena dtomhaistear torthaí fadtéarmacha san Aontas agus sna Ballstáit (táscairí ‘tionchair’ nó ‘toraidh’). Mar sin féin, i gcásanna áirithe, áirítear táscairí lena ndírítear ar ghníomhaíochtaí a rinneadh (táscairí ‘aschuir’), i gcás ina bhfuil ábharthacht láidir beartais ann nó ina bhfuil nasc leis an sprioc chomhaontaithe. Sampla de na táscairí sin is ea an táscaire maidir le limistéir faoi chosaint, i bhfianaise an naisc atá aige leis an sprioc 30 % den limistéar talún agus mara a chosaint faoi 2030.

Is éard atá i gceist le creat faireacháin an 8ú CGC táscairí ceannlíne roghnaithe chun achoimre pholaitiúil ardleibhéil a sholáthar. Cuireann an creat faireacháin le huirlisí faireacháin a bhaineann leis an earnáil go sonrach chun comhleanúnachas a áirithiú agus chun an t‑ualach riaracháin a íoslaghdú. Áirítear sna huirlisí sin rialachas an Aontais Fuinnimh agus na gníomhaíochta aeráide, an creat faireacháin don gheilleagar ciorclach, creat faireacháin bithéagsúlachta an Aontais, creat faireacháin bithgheilleagair an Aontais agus an creat faireacháin truaillithe nialasaigh a bheidh ann amach anseo. Déanfaidh sé na léargais ón athbhreithniú ar chur chun feidhme an bheartais comhshaoil a chur san áireamh freisin.

Tacóidh comhaontú ginearálta maidir le táscairí ceannlíne comhshaoil le teachtaireachtaí comhleanúnacha maidir le tuairisciú ar bheartais chomhshaoil agus aeráide ó dhearcadh níos leithne, amhail:

·‘uirlis amharcléirithe an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip’, lena gcumhdaítear gnéithe digiteacha agus gnéithe cothroime freisin

·tuarascálacha bliantúla an Aontais ar dhul chun cinn maidir le gach ceann de na 17 sprioc forbartha inbhuanaithe

·measúnú iomlánaíoch na deaise athléimneachta maidir le hathléimneacht san Aontas agus ina Bhallstáit

·innéacs feidhmíochta aistrithe lena rangaítear an dul chun cinn atá déanta ag 45 thír maidir le ceithre ghné de na haistrithe inbhuanaithe

·an Seimeastar Eorpach, lena soláthraítear tuairisciú ar spriocanna forbartha inbhuanaithe ar fud na mBallstát chomh maith leis an mbéim atá aige ar chomhordú leathan an bheartais eacnamaíoch agus fostaíochta, agus

·na Táscairí Ilchodacha & an uirlis idirghníomhach Forléargas Scórchlár ina bhfuil os cionn 100 beart ilghnéitheach.

Tá creat faireacháin an 8ú CGC i gcomhréir leis an tuarascáil deiridh ón gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa agus lena tograí i réimse an athraithe aeráide agus an chomhshaoil.