Foilsiú an doiciméid aonair leasaithe tar éis mionleasú a fhormheas de bhun an dara fomhír d’Airteagal 53(2) de Rialachán (AE) Uimh. 1151/2012

(2022/C 70/06)

Tá an mionleasú sin formheasta ag an gCoimisiún Eorpach i gcomhréir leis an tríú fomhír d’Airteagal 6(2) de Rialachán Tarmligthe (AE) Uimh. 664/2014 ón gCoimisiún (1).

An t-iarratas ar fhormheas an mhionleasaithe seo is féidir é a cheadú i mbunachar sonraí eAmbrosia an Choimisiúin

DOICIMÉAD AONAIR

“Latvijas lielie pelēkie zirņi”

Uimh. AE: PDO-LV-01194-AM01 – 12 Aibreán 2021

STFC (X) TGFC ( )

1. Ainm

“Latvijas lielie pelēkie zirņi”

2. Ballstát nó tríú tír

an Laitvia

3. Tuairisc ar an táirge talmhaíochta nó ar an mbia-earra

3.1. Cineál táirge

Aicme 1.6. Torthaí, glasraí agus gránaigh, iad úr nó próiseáilte

3.2. Tuairisc ar an táirge lena mbaineann an t-ainm in (1)

Tagraíonn an STFC “Latvijas lielie pelēkie zirņi” do shíolta triomaithe na saothróige áitiúla “Retrija” ar de chineál maculatum na pise machaire (Pisum sativum L.) iad.

Tá na saintréithe moirfeolaíocha seo a leanas ag an táirge léagúim triomaithe seo:

Cuma: mór, an-garbh, donn agus patrún marmarach air a thugann dathú scothliath air, agus híleam dubh ann.

Meánmheáchan: Meáchan céad eithne: 360-400 g;

dlús toirte: 713-790 g/l.

Saintréithe ceimiceacha “Latvijas lielie pelēkie zirņi” (in %):

— cion taise: suas go dtí 16 %

— amhphróitéin: 20-34 %

— saillte: 1,2-2,2 %

— amhshnáithín: suas go dtí 6,8 %

— luaith: suas go dtí 3,5 %

Itear “Latvijas lielie pelēkie zirņi” gan síolchóta an táirge a bhaint, toisc nach féidir é a scaradh ón gcuid eile den síol; ciallaíonn sin nach ndíscaoileann an táirge nuair a bhruitear é, ós rud é go ngreamaíonn an síolchóta go daingean leis an gcuid eile den phis.

Tá na tréithe orgánaileipteacha seo a leanas ag an bpis bhruite:

— raimhre bhog phlúrach inti;

— blas séimh sonrach uirthi a thagann ón gcraiceann.

3.3. Beatha (maidir le táirgí de thionscnamh ainmhíoch amháin) agus amhábhair (maidir le táirgí próiseáilte amháin)

—

3.4. Céimeanna sonracha sa táirgeadh nach mór a thabhairt sa limistéar geografach sainithe

Céimeanna uile an táirgthe – an saothrú, an triomú, an tsórtáil – cuirtear i gcrích iad sa limistéar lena mbaineann.

3.5. Rialacha sonracha maidir le slisniú, grátáil, agus pacáistiú etc. an táirge dá dtagraíonn an t-ainm cláraithe

—

3.6. Rialacha sonracha maidir le lipéadú an táirge dá dtagraíonn an t-ainm cláraithe

—

4. Sainmhíniú achomair ar an limistéar geografach

An limistéar geografach ina dtáirgtear an táirge ar deonaíodh an STFC seo dó, cumhdaíonn sé an Laitvia uile nach mór, seachas na réigiúin seo a leanas: cósta Mhuir Bhailt agus Mhurascaill Ríge suas go 5 km isteach ón gcósta i mbardas Nīca, bardais Liepāja agus Pāvilosta, limistéar cósta an bhardais Ventspils, limistéar cósta an bhardais Dundaga, agus bardais Roja, Engure, Jūrmala, Riga, Carnikava, Ādaži, Saulkrasti agus Salacgrīva.

5. Nasc leis an limistéar geografach

Is iad na príomhthosca a mbíonn tionchar acu ar cháilíocht “Latvijas lielie pelēkie zirņi”, na dálaí aeráide áitiúla, saintréithe na hithreach agus na tosca stairiúla agus daonna.

5.1. Sainiúlacht an limistéir gheografaigh

Tá an ceantar ina saothraítear “Latvijas lielie pelēkie zirņi” lonnaithe sa chrios measartha. A ghaireacht atá an Laitvia don fharraige agus na haermhaiseanna a thagann isteach ón Aigéan Atlantach, is nithe iad a imríonn tionchar ar aeráid na tíre, rud a fhágann gur aeráid bhog bhogthais atá ann den chuid is mó, agus ina mbíonn ceithre shéasúr ar leith. Is minic a bhíonn sé scamallach (160-180 lá sa bhliain ar an meán), agus bíonn grian ann 1 790 uair an chloig sa bhliain ar an meán. Is ó mhí na Bealtaine go mí Lúnasa a bhíonn an líon laethanta gréine is mó ann (28-30 lá ar an meán), ar lena linn a bhíonn an ghrian ag soilsiú ar feadh 8-10 n-uair an chloig sa lá. Athraíonn an mheánfhrasaíocht ó 574 go 691 mm sa bhliain. A bhuí leis an aeráid bhog bhogthais atá ann den chuid is mó sa limistéar geografach, tá na réamhdhálaí uile ann le haghaidh fás, bláthú agus foirmiú barr optamach, rud a fhágann gur sa limistéar geografach sin is fearr a thagann príomhcháilíochtaí agus príomh-shaintréithe na léagúm chun cinn.

Ithreacha an limistéir gheografaigh shainithe a shaothraítear ar chaighdeán measartha agus a shaothraítear ar chaighdeán maith, arb ithreacha iad ina bhfuil uigeacht chailcreach dhúrabhánach ghránmhéadrach arb é timpeall pH 7 a leibhéal pH ithreach optamach, is ithreacha fíor-riachtanacha i dtaca le fás optamach “Latvijas lielie pelēkie zirņi”.

5.2. Sainiúlacht an táirge

Is féidir “Latvijas lielie pelēkie zirņi” triomaithe a dhealú ó phiseanna eile i ngeall ar a síolta thar a bheith mór garbh (tá 360-400 g meáchain i mais 1 000 síol). Cé gur beag síol a bhíonn san fhaighneog, cúitíonn a ndea-cháilíochtaí cócaireachta sin, cáilíochtaí amhail fiuch-am réasúnta gearr (timpeall 10 nóiméad níos lú ná piseanna eile). Saintréithe na pise bruite: uigeacht bhog phlúrach agus blas séimh sonrach uirthi a thagann ón gcraiceann.

Itear “Latvijas lielie pelēkie zirņi” gan síolchóta an táirge a bhaint, toisc nach féidir é a scaradh ón gcuid eile den síol; ciallaíonn sin nach ndíscaoileann an táirge nuair a bhruitear é, ós rud é go ngreamaíonn an síolchóta go daingean leis an gcuid eile den phis.

5.3. Nasc cúisíoch idir an limistéar geografach agus cáilíocht nó saintréithe an táirge

Is táirge é “Latvijas lielie pelēkie zirņi” a fhaightear i ngeall ar thionchar dálaí nádúrtha sonracha agus i ngeall ar scileanna na dtáirgeoirí áitiúla, agus i ngeall orthu sin amháin.

1. Tosca comhshaoil lena n-áirithítear go bhfuil saintréithe ar cháilíocht níos airde ag an táirge (tá na síolta garbh agus uigeacht phlúrach iontu):

— an aeráid: nithe ríthábhachtacha chun síolta chomh mór sin a fháil is ea na difríochtaí sa bhogthaise agus sa teocht ag céimeanna fáis éagsúla an phlanda. Séasúr fáis fada a bhíonn ag “Latvijas lielie pelēkie zirņi”, séasúr a mhaireann idir 80 lá agus 115 lá. Fásann agus forbraíonn an táirge go measartha mall ag tús an tséasúir fáis, ach is tapa iad céimeanna an bhláthaithe agus an aibithe ansin. Dá bhrí sin, is oiriúnach iad dálaí aeráide na Laitvia chun toradh ardcháilíochta a bhaint amach (síolta garbha, uigeacht phlúrach, fiuch-am tapa). Tráth an bhláthaithe, agus go háirithe nuair a bhíonn na faighneoga á bhfoirmiú (sa dara leath de mhí an Mheithimh agus an chéad leath de mhí Iúil), tá sé an-tábhachtach go mbíonn an aimsir bogthais a dóthain, toisc go bhfuil tionchar cinntitheach aige sin ar mhéid na síolta agus ar thiús an tsíolchóta. Cuirfear moill ar aibiú na síolta má bhíonn bogthaise iomarcach ann le linn na tréimhse sin, ach piseanna an-bheag a bhfuil síolchóta is tibhe orthu is toradh ar dhálaí tirime. Sa dá chás, is é an toradh atá air fiuch-am is faide agus meathlú i saintréithe blastanais na saothróige, rud a fhágann nach mór na piseanna a chur go luath – chomh luath leis na deich lá dheireanacha de mhí Aibreáin, ach tráth nach déanaí ná na chéad deich lá de mhí na Bealtaine.

— is é pH 7 an leibhéal pH ithreach optamach. I gcomparáid le cineálacha pise eile tá “Latvijas lielie pelēkie zirņi” níos déine ar an timpeallacht fáis. Tá siad oiriúnach d’ithreacha a shaothraítear ar chaighdeán measartha agus d’ithreacha a shaothraítear ar chaighdeán maith, arb ithreacha iad ina bhfuil uigeacht chailcreach dhúrabhánach ghránmhéadrach, ach is féidir táirgeacht is lú a bhaint amach ó ithir a shaothraítear ar chaighdeán íseal, ó ghainimh dhúrabhánacha agus ó ithreacha mianracha bogaigh. Timpeall pH 7 an leibhéal pH ithreach optamach le haghaidh “Latvijas lielie pelēkie zirņi”, ar leibhéal é atá níos airde ná leibhéal na gcineálacha pise eile nach bhfuil chomh dian céanna.

2. Tosca stairiúla agus daonna:

A bhuí le saothrú agus le roghnú “Latvijas lielie pelēkie zirņi”, atá á dhéanamh leis na glúine sa limistéar geografach sainithe, táirgeadh cineál ar ardchaighdeán atá curtha in oiriúint go hiomlán do na dálaí áitiúla agus a bhfuil dea-cháil air i réimse ghastranómachais.

Tá traidisiún fada ann piseanna liatha a fhás sa Laitvia. Tá an cineál pise sin á fhás sa Laitvia chomh fada siar leis an ochtú haois déag. Ag tús an fichiú haois foilsíodh ailt maidir leis na sainiúlachtaí a bhaineann le piseanna “liatha” a fhás. Is in 1925, ag Institiúid Náisiúnta Stende um Pórú Gránach, a cuireadh tús le pórú roghnaitheach a dhéanamh ar phiseanna sa Laitvia, ach ó bhí 1945 ann tá Institiúid Náisiúnta Priekuļi um Pórú Plandaí á shaothrú, rud a léiríonn gur féidir iad a fhás ar fud na Laitvia. Tuataí a thosaigh an pórú roghnaitheach a rinneadh ar “Latvijas lielie pelēkie zirņi”, agus is ar phiseanna móra donna Vidzeme a bunaíodh é. Trí úsáid a bhaint as an ábhar sin a roghnaíodh agus trí fheabhas a chur air trí bhíthin roghnú spriocdhírithe, i.e. trí shearbhas shíolta na gcineálacha fiáine a choigeartú agus trí shíolta bruite a bhfuil dea-bhlas agus dea-chuma orthu a fháil, chruthaigh Institiúid Náisiúnta Priekuļi um Pórú Plandaí, i bparóiste sibhialta Priekuļi, bardas Priekuļi, chruthaigh sí an tsaothróg “Retrija” de “Latvijas lielie pelēkie zirņi”, arb éard atá ann an t-aon saothróg a bhfuil síolta chomh mór sin aici.

Maidir le méadú na táirgeachta iomláine agus táirge ardcháilíochta a áirithiú, is den ríthábhacht iad na modhanna fásta agus buainte barr a forbraíodh le roinnt blianta. Ar na modhanna sin tá, mar shampla, ullmhú na hithreach, roghnú na coibhéise cuí le haghaidh an phlandaithe mheasctha, agus roghnú an ama chuí chun buainte. Is i bplanduithe measctha amháin a fhástar “Latvijas lielie pelēkie zirņi”, ar planduithe iad a fhaigheann tacaíocht ó phlandaí arbhair (coirce, eorna nó cruithneacht earraigh). An cóimheas idir na barra éagsúla sna planduithe measctha, ní mór é a bheith mar a leanas: Is é 1:2 nó 1:1 an cóimheas idir “Latvijas lielie pelēkie zirņi” agus gránaigh.

Teastaíonn aird agus scil chun an táirge a shúisteáil, toisc go scoilteann “Latvijas lielie pelēkie zirņi” aibí ina dhá leath go han-éasca. Nuair a bhíonn an táirge buainte, triomaítear go cúramach é i meaisíní triomaithe.

Tá piseanna á n-ithe ag muintir na Laitvia leis na céadta blianta. Piseanna, eorna agus pónairí, b’fhada iad ina bpríomhchuid den aiste bhia ann, agus bhí tábhacht fós leo go dtí teacht an phráta sa 19ú haois. Sa lá atá inniu ann, deirtear sna treoirleabhair thurasóireachta gur mias shonrach de chuid na Laitvia é “pelēkie zirņi” agus bagún leis, agus ar mias é ar fiú triail a bhaint aisti.

Tagairt d’fhoilsiú na sonraíochta táirge

(an dara fomhír d’Airteagal 6(1) den Rialachán)

https://www.pvd.gov.lv/lv/lauksaimniecibas-un-partikas-produktu-norazu-registracija

(1) IO L 179, 19.6.2014, lch. 17.