MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

An 29 Márta 2017, chuir an Ríocht Aontaithe fógra isteach á rá go raibh rún aici tarraingt siar ón Aontas de bhun Airteagal 50 den Chonradh ar an Aontas Eorpach. Dá bhrí sin, mura ndaingneofar an Comhaontú um Tharraingt Siar, scoirfidh dlí príomhúil agus dlí tánaisteach an Aontais d’fheidhm a bheith acu maidir leis an Ríocht Aontaithe ón 30 Márta 2019 (“dáta an tarraingt siar”). As sin amach, beidh an Ríocht Aontaithe ina tríú tír.

Sa Teachtaireacht ón gCoimisiún Preparing for the withdrawal of the United Kingdom from the European Union on 30 March 2019: a Contingency Action Plan [Ag ullmhú do tharraingt siar na Ríochta Aontaithe ón Aontas Eorpach an 30 Márta 2019: Plean Gníomhaíochta Teagmhais] an 13 Samhain 2018, leagadh amach na bearta teagmhais a bhfuil rún aige a dhéanamh mura dtiocfaidh comhaontú um tharraingt siar i bhfeidhm dáta an tarraingt siar. Sa Teachtaireacht sin, rinne an Coimisiún liosta de na bearta a mheas sé a bheith riachtanach, agus chuir sé de mheabhrú léi go dtarlódh gá le bearta breise uair is faide anonn. Ina theannta sin, chuir an Coimisiún i láthair na sé phrionsabal ghinearálta ar cheart bearta teagmhais ar gach leibhéal a bheith i gcomhréir leo. Orthu sin tá na prionsabail nár cheart bearta a bheith ina macasamhail den leas atá le baint as ballraíocht den Aontas ná ina macasamhail de théarmaí aon idirthréimhse dá bhforáiltear sa Chomhaontú um Tharraingt Siar; ní mór bearta de chineál sealadach a bheith ann agus níor cheart feidhm a bheith acu tar éis dheireadh 2019 i bprionsabal; agus ní mór na bearta sin a bheith ina ngníomhaíochtaí aontaobhacha de chuid an Aontais Eorpaigh agus a leasanna á saothrú aige agus dá bhrí sin is féidir leis an Aontas iad a chúlghairm aon tráth i bprionsabal.

D’iarr an Chomhairle Eorpach arís (Airteagal 50) an 13 Nollaig 2018 go gcuirfí dlús leis an obair ar ullmhacht ar gach leibhéal i dtaca le hiarmhairtí tharraingt siar na Ríochta Aontaithe, agus go gcuirfí san áireamh na torthaí uile is féidir a bheith ar an tarraingt siar sin. Chuir an Coimisiún pacáiste beart i láthair an 19 Nollaig 2018 mar fhreagairt ar an nglao sin. An 17 agus an 18 Nollaig 2018, shocraigh an Chomhairle Talmhaíochta agus Iascaigh na deiseanna iascaireachta do 2019. Bunaithe ar an méid sin agus teagmhálacha leanúnacha leis na Ballstáit á gcur san áireamh i dtaca leis an tionchar diúltach mór a bheadh ag tarraingt siar na Ríochta Aontaithe ar an earnáil iascaireachta in éagmais comhaontú um tharraingt siar, agus nach féidir leis na páirtithe leasmhara féin na hiarmhairtí díobhálacha sin a mhaolú, chinn an Coimisiún go bhfuil gá le dhá bheart teagmhais don earnáil iascaireachta. I dteannta an bhirt sin a bhaineann leis an gCiste Eorpach Muirí agus Iascaigh a leasú, tá beart á bheartú ag an gCoimisiún maidir le bainistiú inbhuanaithe a dhéanamh ar chabhlaigh iascaireachta sheachtracha.

De bhun Rialachán (AE) Uimh. 1380/2013 (Bun-Rialachán CBI), tá rochtain chothrom ag soithí iascaireachta ar uiscí an Aontais agus ar acmhainní faoi réir rialacha an Chomhbheartais Iascaigh (CBI). Amhail ón dáta um tharraingt siar, ní bheidh feidhm a thuilleadh ag CBI maidir leis an Ríocht Aontaithe. Ní bheidh uiscí na Ríochta Aontaithe (an fharraige teorann suas le 12 mhuirmhíle agus an limistéar eacnamaíoch eisiach máguaird) mar chuid d’uiscí an Aontais a thuilleadh ansin. In éagmais aon fhoráil lena léirítear a mhalairt, ní bheadh rochtain uathoibríoch acu ar uiscí a chéile a thuilleadh. Mar réamhshocrú agus in éagmais socruithe eile, ní údarófaí do shoithí iascaireachta an Aontais iascaireacht a dhéanamh in uiscí na Ríochta Aontaithe a thuilleadh, ná a mhalairt.

Cuid thábhachtach de shaol eacnamaíoch roinnt réigiúin chósta de chuid an Aontais Eorpaigh is ea an earnáil iascaireachta. I bhfianaise na héiginnteachta nach beag atá ann agus in éagmais comhaontú leis an Ríocht Aontaithe, tá soithí an Aontais i mbaol rochtain a chailleadh ar na huiscí sin agus ar na deiseanna iascaireachta iontu. Bheadh tionchair mhóra láithreacha aige sin ó thaobh dheiseanna iascaireachta chabhlach an Aontais, fostaíochta agus tairbhí eacnamaíocha de.

B’ionann an toll-bhreisluach iascaigh san Aontas in 2016 agus EUR 4.5 billiún. Tá thart ar 150.000 post ag brath ar an iascach i limistéir chósta den chuid is mó mar a bhfuil deiseanna fostaíochta teoranta. Cruthaítear fostaíocht in earnálacha coimhdeacha trí ghníomhaíochtaí iascaireachta freisin: trí ghníomhaíochtaí coimhdeacha, cruthaítear fostaíocht lánaimseartha arb ionann í agus idir leath fhostaíocht lánaimseartha gach iascaire agus fostaíocht lánaimseartha gach iascaire. Déanann na Ballstáit gníomhaíochtaí iascaireachta ar luach EUR 585 milliún in uiscí na Ríochta Aontaithe. Ar an iomlán, braitheann 8 mBallstát ar uiscí na Ríochta Aontaithe le haghaidh 14 % dá ngabhálacha iomlána ar an meán, ó 50 % le haghaidh chabhlach na Beilge go timpeall 1 % le haghaidh na Spáinne. Ar leibhéal an phobail áitiúil, is féidir tionchar socheacnamaíoch suntasach a bheith ann ós rud é go mbíonn na soithí iascaireachta lena mbaineann ag brath go mór ar rochtain ar uiscí na Ríochta Aontaithe. Ina theannta sin, déantar nasc idir an earnáil iascaireachta agus gníomhaíochtaí coimhdeacha réamhtheachtacha agus iartheachtacha.

Dá bhrí sin, dá ndúnfaí uiscí na Ríochta Aontaithe ar shoithí iascaireachta an Aontais, bheadh tionchar substaintiúil aige sin ar ranna cabhlaigh sonracha agus bheadh tionchar diúltach mór aige sin ar réigiúin áirithe agus ar phobail chósta. Ós rud é go mbeadh tionchar aige sin ar réigiúin i roinnt Ballstát feadh an Atlantaigh agus na Mara Thuaidh, tá gá le réitigh chomhordaithe ar leibhéal an Aontais le haghaidh cás éigeandála den sórt sin.

Bheadh teorainn leis an scóip chun tionchair an cháis sin a mhaolú. D’fhéadfadh soithí iascaireachta gabhálacha reatha na Ríochta Aontaithe in uiscí an Aontais a fháil ar ais, ach d’fhéadfadh sé nach mbeadh meaitseáil iomlán ann sa speiceas lena mbaineann. Maidir leis na soithí agus leis na ranna cabhlaigh ar a nimrítear an tionchar is mó de dheasca dhúnadh uiscí na Ríochta Aontaithe, d’fhéadfadh sé nárbh iad na cinn chéanna a bheadh i mbun iascaireachta le haghaidh an speicis a thiocfadh chun bheith ar fáil in uiscí an Aontais. Thairis sin, tá teorainn leis an líon iarrachtaí iascaireachta a d’fhéadfaí a atreorú ó uiscí na Ríochta Aontaithe chuig uiscí an Aontais ar chúiseanna a bhaineann le cost-éifeachtúlacht agus le cáilíocht na ngabhálacha. Leis an gceanglas a bhaineann le gníomhaíochtaí iascaireachta a bheith inbhuanaithe, d’fhéadfaí teorainn a chur le hatreorú agus le líon mór iarrachtaí iascaireachta in uiscí an Aontais. Dá bhrí sin, ní bheadh sna roghanna sin ach cúiteamh páirteach ar na caillteanais eacnamaíocha do shoithí iascaireachta an Aontais a thagann as rochtain ar bith a bheith acu a thuilleadh ar uiscí na Ríochta Aontaithe. Bheadh tionchair eacnamaíocha mhóra aige sin ar na ranna cabhlaigh de chuid an Aontais a ndéanfaí difear dóibh.

Is é an Ciste Eorpach Muirí agus Iascaigh (CEMI) arna bhunú le Rialachán (AE) Uimh. 508/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an ciste do bheartais mhuirí agus iascaigh an Aontais do 2014-2020. Tá sé ar cheann de na cúig Chiste Struchtúracha agus Infheistíochta de chuid na hEorpa (SIE) atá comhlántach le chéile agus a bhfuil sé mar aidhm leo téarnamh fáis agus post a chur chun cinn san Eoraip. Tá an chiste ina chuidiú ag iascairí leis an aistriú chuig an iascaireacht inbhuanaithe; tacaíocht atá sa chiste ionas go ndéanfaidh pobail chósta a ngeilleagar a éagsúlú agus maoinítear tionscadail leis freisin, rud a chruthaíonn poist nua agus a chuireann feabhas ar an mianach saoil feadh chóstaí na hEorpa.

Tá bearta ar fáil cheana faoi Rialachán CEMI chun na héifeachtaí eacnamaíocha díobhálacha a thagann as tarraingt siar na Ríochta Aontaithe ón Aontas Eorpach a mhaolú ar fud an tslabhra iomláin táirgeachta agus margaíochta. Faoin mbainistíocht chomhpháirteach, féadfaidh na Ballstáit a bhfuil tionchar ag tarraingt siar na Ríochta Aontaithe ón Aontas Eorpach orthu, féadfaidh siad cinneadh a dhéanamh na leithreasuithe atá ar fáil a atreorú chuig aon bheart is gá chun iarmhairtí an méid sin a mhaolú. Mar sin féin, tá an lánrogha sin teoranta do thosaíochtaí áirithe faoi láthair. Chuirfeadh an méid sin teorainn leis an tsolúbthacht atá ag na Ballstáit chun na tionchair a bheadh ag dúnadh uiscí na Ríochta Aontaithe ar a gcabhlaigh a mhaolú agus chuirfí teorainn le héifeachtacht na mbeart sin.

Le Rialachán CEMI tugtar rialacha agus socruithe maidir le cúiteamh airgeadais a dheonú d’iascairí agus d’úinéirí soithí iascaireachta i gcás ina scoirtear go sealadach de ghníomhaíochtaí iascaireachta. Mar sin féin, leis na critéir atá leagtha síos lena gceadaítear scor sealadach, ní cheadaítear cúiteamh i leith tarraingt siar Ballstáit ón Aontas ná i leith rochtain ar bith a bheith aige ar dheiseanna iascaireachta agus cailliúint deiseanna iascaireachta in uiscí an Bhallstáit sin ina dhiaidh sin.

I dteannta na mbeart atá ar fáil cheana faoi Rialachán CEMI, leis an togra seo tugtar féidearthacht isteach chun tacaíocht phoiblí a thabhairt d’iascairí agus d’oibreoirí le haghaidh scor sealadach gníomhaíochtaí iascaireachta, ar iascairí agus oibreoirí iad a bhíonn ag brath go mór ar rochtain ar uiscí na Ríochta Aontaithe agus a bhfuil tionchar ag dúnadh uiscí na Ríochta Aontaithe orthu. Ba cheart feidhm a bheith ag an mbeart sin ón lá tar éis an lae a scoirfidh dlí an Aontais d’fheidhm a bheith aige maidir leis an Ríocht Aontaithe de bhun Airteagal 50(3) den Chonradh ar an Aontas Eorpach.

•Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá sa réimse beartais cheana

Rialachán (AE) Uimh. 508/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Bealtaine 2014 maidir leis an gCiste Eorpach Muirí agus Iascaigh agus lena naisghairtear Rialachán (CE) 2328/2003 ón gComhairle, Rialachán (CE) Uimh. 861/2006 ón gComhairle, Rialachán (CE) Uimh. 1198/2006 ón gComhairle, Rialachán (CE) Uimh. 791/2007 ón gComhairle agus Rialachán (AE) Uimh. 1255/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle.

•Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais