AN COIMISIÚN EORPACH An Bhruiséil,25.11.2022 COM(2022) 663 final TUARASCÁIL ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA AGUS CHUIG AN gCOMHAIRLE maidir le cur chun feidhme na hoibre faoin gclár cúnaimh um dhíchoimisiúnú núicléach don Bhulgáir, don tSlóvaic agus don Liotuáin agus faoin gclár JRC in 2021 agus sna blianta roimhe sin













































































































1.Achoimre agus buaicphointí Leis na cláir um dhíchoimisiúnú núicléach arna gcómhaoiniú ag an Aontas Eorpach sa Bhulgáir, sa tSlóvaic agus sa Liotuáin, baineadh amach na príomhchuspóirí a leagadh síos sa Chreat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI 2014-2020) a bhí ann roimhe seo, agus dá bhrí sin tá na cláir aistrithe go dtí na chéad chéimeanna eile de na pleananna díchoimisiúnúcháin faoi seach. De réir mar a rinneadh dul chun cinn ar na gníomhaíochtaí díchoimisiúnúcháin, laghdaíodh leibhéal na nguaiseacha raideolaíocha den chuid is mó ag na trí shuíomh. Bhí tábhacht ar leith ag baint leis sin maidir le críochnú bhaint na gcóimeálacha breosla spíonta ó fhoirgnimh imoibreora ghléasra cumhachta núicléiche Ignalina, dhá imoibreoir mhóra RBMK (an cineál céanna le Chernobyl) atá lonnaithe sa Liotuáin. Leagadh síos cuspóirí nua do CAI 2021-2027 atá ann faoi láthair agus cuireadh clár um dhíchoimisiúnú agus bainistiú dramhaíola radaighníomhaí de chuid Airmheán Comhpháirteach Taighde an Choimisiúin Eorpaigh (JRC) isteach faoi na rialacháin chistiúcháin chéanna. Tacóidh an cómhaoiniú arna sholáthar ó 2021 le comhlánú na gclár díchoimisiúnúcháin sa tSlóvaic agus sa Bhulgáir, agus cuideoidh sé leis an Liotuáin tús a chur le díchóimeáil iarbhír imoibreoirí Ignalina, dúshlán teicneolaíoch den chéad scoth ar scála domhanda. Áiritheofar leis an gcistiú freisin go ndéanfar dul chun cinn leanúnach maidir le gníomhaíochtaí réamhdhíchoimisiúnaithe agus díchoimisiúnúcháin ar shuíomh JRC Ispra, chomh maith le bainistiú dramhaíola agus baint trealaimh atá imithe i léig sna trí shuíomh eile de chuid JRC ina bhfuil bonneagar taighde núicléach á oibriú. Le linn 2021, rinneadh dul chun cinn ar ghníomhaíochtaí ullmhúcháin na bpríomhthionscadal atá ar na bacáin ag ráta níos moille ná mar a bhí beartaithe, in ainneoin an dul chun cinn atá déanta maidir le hoibreacha ar an láthair, rud a bhí sármhaith i roinnt cásanna ar leith. Ní raibh ráta ionsúcháin na gcistí sa Bhulgáir ná sa Liotuáin sásúil, agus, sa tSlóvaic, rinne geallsealbhóirí an chláir athbhreithniú ar an sceideal agus chuir siad an dáta deiridh siar dhá bhliain go dtí deireadh 2027 mar thoradh ar mhoilleanna roimhe sin nach raibh bearta tionscnaimh arna gcur i bhfeidhm ina leith chomh éifeachtach céanna is a bhíothas ag iarraidh: mar sin féin, tháinig laghdú ar bhuiséad an chláir ar a chur i gcrích. Ag JRC, rinneadh dul chun cinn den chuid is mó sa chlár mar a bhí beartaithe, cé go raibh tionchar ag paindéim COVID-19 agus ag imthosca eile gan choinne ar thógáil saoráidí tacaíochta don díchoimisiúnú in Ispra. Is iad seo a leanas príomhphointí chur chun feidhme chláir 2021: ·An dul chun cinn atá déanta maidir le tógáil an stóir gardhromchla do dhramhaíl ar leibhéal íseal agus idirmheánach sa Bhulgáir (an tSaoráid Náisiúnta Diúscartha); ·Deighilt agus pacáistiú an dá bhrúshoitheach imoibreora, i.e. príomhchásácha imoibreora, arna gcur i gcrích sa tSlóvaic; ·An bhaisc dheireanach de chóimeálacha breosla spíonta a bhaint ón linn breosla spíonta sa Liotuáin: dá bhrí sin (a tugadh chun críche go hiomlán i mí Aibreáin 2022), beidh an dá imoibreoir ullamh lena ndíchóimeáil; ·Méideanna móra ábhar, go háirithe miotail, a athchúrsáil ag gach ceann de na trí shuíomh; mar shampla sa tSlóvaic, bhí ráta scaoilte na miotal ó rialú rialála níos mó ná 95 %, agus rinneadh athchúrsáil ar níos mó ná 1 800 tona; ·In JRC, gníomhaíochtaí réamhdhíchoimisiúnaithe agus ullmhúcháin chun ceadúnais a chur i bhfeidhm in Ispra, chomh maith le gníomhaíochtaí a bhaineann le cláir sna láithreáin eile ina bhfuil bonneagar oibriúcháin. Le díchoimisiúnú saoráidí núicléacha agus bainistiú na dramhaíola a dhéanfar faoi ionstraim choiteann in CAI 2021-2027 bainfear leas as sineirgí agus as comhroinnt eolais d’fhonn scaipeadh eolais agus filleadh taithí a áirithiú. Cé go bhfuil an chéad tacar táirgí eolais curtha ar fáil ag na cláir díchoimisiúnúcháin, tá tús curtha ag JRC le hardán tiomnaithe a chur ar bun ar mhaithe le geallsealbhóirí an Aontais. Tá an cur chuige sineirgeach atá á chur chun cinn ag an gCoimisiún Eorpach tagtha i gcrích sa Bhulgáir, áit a bhfuil an trealamh dí-éilliúcháin agus na próisis a úsáideadh roimhe seo sa tSlóvaic á n‑imscaradh anois ar dhóigh lena mbaineann éifeachtúlacht agus coigilteas costais i bhfad níos fearr. Déanfar an t‑eispeireas dhearfach sin a mhacasamhlú ar fud na suíomhanna nuair is infheidhme, faoi urraíocht an Choimisiúin Eorpaigh, ag tosú le tástáil struis ar sceideal foriomlán chlár na Bulgáire, chun leas a bhaint as na ceachtanna a foghlaimíodh sa tSlóvaic agus chun a áirithiú go ndéanfar cur i gcrích faoi dheireadh 2030, mar atá beartaithe. 2.Creat na gclár Áirítear i mbuiséad fadtéarmach reatha an Aontais, i.e. an creat airgeadais ilbhliantúil (CAI) 2021-2027, cláir chistiúcháin le haghaidh díchoimisiúnaithe agus bainistiú dramhaíola radaighníomhaí, a leagtar amach in dhá Rialachán (dá ngairtear ‘na Rialacháin’ anseo feasta) lena soláthraítear creat comhchoiteann do stáisiúin núicléacha Kozloduy (aonaid 1 go 4) sa Bhulgáir, stáisiún núicléach Bohunice V1 sa tSlóvaic, stáisiún núicléach Ignalina sa Liotuáin, agus suiteálacha taighde núicléach Airmheán Comhpháirteach Taighde an Choimisiúin Eorpaigh (JRC) sa Bheilg, sa Ghearmáin, san Iodáil agus san Ísiltír. Cuirtear i láthair sa tuarascáil seo cur chun feidhme na hoibre a rinneadh faoi na cláir sin de réir na Rialachán, Airteagal 10. 2.1.Cláir Chúnaimh um Dhíchoimisiúnú Núicléach Leis an gcéad sraith clár, ar a dtugtar na Cláir Cúnaimh um Dhíchoimisiúnú Núicléach (NDAP) freisin, cuirtear cúnamh airgeadais ar fáil chun liosta sonrach ocht n‑imoibreoir núicléach atá lonnaithe i dtrí shuíomh sa Bhulgáir, sa Liotuáin agus sa tSlóvaic a dhíchoimisiúnú. Bunaíodh na cláir go luath sna 2000idí agus tá siad bunaithe ar phleananna díchoimisiúnúcháin ina bhfuil forálacha soiléire maidir le raon feidhme, buiséad agus pleanáil. Tá diúscairt breosla spíonta agus dramhaíola radaighníomhaí i stór geolaíoch domhain eisiata ó na cláir agus láimhseálfaidh gach Ballstát í mar a cheanglaítear le Treoir 2011/70/Euratom ón gComhairle. Cuireann an Coimisiún Eorpach na cláir sin chun feidhme faoi bhainistíocht indíreach agus chuir sé a gcur chun feidhme faoi chúram an Bhainc Eorpaigh Athfhoirgníochta agus Forbartha (BEAF) le haghaidh gach ceann de na trí shuíomh (ó 2001); an Lár-Ghníomhaireacht Bainistíochta Tionscadail (CPMA) do chlár Ignalina (ó 2003 i leith); agus Gníomhaireacht Nuálaíochta agus Fuinnimh na Slóvaice (SIEA) do chlár Bohunice (ó 2016). Leis an tacaíocht airgeadais ón Aontas a chuirtear ar fáil leis na Rialacháin, cuirfear ar chumas na Bulgáire agus na Slóvaice díchoimisiúnú na n‑imoibreoirí lena mbaineann a chur i gcrích agus cuideoidh sí leis an Liotuáin dul ar aghaidh go sábháilte agus go seasta le díchoimisiúnú stáisiún núicléach Ignalina, próiseas ceannródaíoch ar scála nach bhfacthas riamh roimhe seo lena mbaineann aisghabháil agus pacáistiú méid mór graifíte ionradaithe. 2.2.Clár JRC um Dhíchoimisiúnú agus Bainistiú Dramhaíola

Tacar casta gníomhaíochtaí agus tionscadal sonrach lena mbaineann cuspóirí gaolmhara atá i gceist leis an gClár um Dhíchoimisiúnú agus Bainistiú Dramhaíola (D & WM) an Airmheáin Chomhpháirtigh Taighde. In Ispra (an Iodáil), áit ar scoir an chuid is mó de na saoráidí núicléacha de bheith ag feidhmiú roimh 1999 agus i gcás ina bhfuil struchtúr eagraíochtúil seanbhunaithe ann ón uair a seoladh an clár, áirítear ar na cuspóirí spriocanna sábháilte maidir le caomhnú, réamh-dhíchoimisiúnú, díchoimisiúnú agus bainistiú dramhaíola lena gcumhdaítear éagsúlacht suiteálacha móra atá imithe i léig agus baisceanna dramhaíola éagsúla. Maidir leis na suíomhanna eile (Geel sa Bheilg, Karlsruhe sa Ghearmáin, agus Petten san Ísiltír), tá na cuspóirí dírithe, den chuid is mó, ar bhainistiú dramhaíola oidhreachta, trealamh atá imithe i léig agus saoráidí measartha beag a dhíchóimeáil agus ar phleananna agus ar fhoirne a shainiú chun gníomhaíochtaí díchoimisiúnúcháin agus bainistithe dramhaíola a chur chun feidhme amach anseo. Cuireann JRC an clár D&WM chun feidhme faoi bhainistíocht dhíreach: is foireann de chuid an Airmheáin Chomhpháirtigh Taighde a dhéanann bainistiú na gclár agus déantar gníomhaíochtaí a sheachfhoinsiú. 3.Cur chun feidhme buiséadach agus cómhaoiniú Déanfar cistiú chláir Kozloduy agus Bohunice a thabhairt chun críche laistigh de CAI reatha 2021-2027. Ós rud é go bhfuil sé beartaithe go mairfidh clár Ignalina go dtí 2038, tá difríocht fós ann idir an buiséad agus na cistí iomlána. Tá cistí tiomnaithe bunaithe ag an mBulgáir agus ag an tSlóvaic lena gcuirtear maoiniú ar fáil le haghaidh díchoimisiúnaithe agus bainistiú dramhaíola radaighníomhaí. Déantar iad sin a chomhlánú le hacmhainní náisiúnta eile, óna mbuiséid náisiúnta den chuid is mó. Maidir le clár Ignalina, thug rialtas na Liotuáine gealltanas polaitiúil cistiú dar luach 14 % den bhuiséad foriomlán a chur ar fáil ón mbuiséad náisiúnta go dtí deireadh an chláir. Taispeántar sciartha an mhaoinithe i dTábla 1 ó thús an chláir go luath sna 2000idí chomh maith leis an ‘Buiséad ar a Chur i gCrích’, teagmhais agus rioscaí san áireamh. NDAP Ballstát Deontóirí eile AE Iomlán An buiséad ar a chur i gcrích Kozloduy 35.7 % 0.6 % 63.7 % 100.0 % 1 358 Bohunice 40.5 % 0.7 % 58.8 % 100.0 % 1 220 Ignalina 14.0 % 0.7 % 60.5 % 75.2 % 3 345 Tugtar isteach leis na Rialacháin uasrátaí cómhaoinithe a bhfuil feidhm acu maidir le buiséad an Aontais faoi CAI 2021-27; 50 % atá sna rátaí seo i gcás chláir Kozloduy agus Bohunice agus 86 % i gcás chlár Ignalina. Ós rud é go bhfuil na cláir ag céimeanna éagsúla cur chun feidhme, fíorófar na tairseacha sin ar leibhéal tionscadail don Bhulgáir agus don tSlóvaic agus ar leibhéal an chláir don Liotuáin. Mairfidh an tréimhse ama chun saoráidí JRC atá imithe i léig a dhíchoimisiúnú go dtí tréimhse deich mbliana 2040. Cumhdaítear leis an gclár freisin saoráidí turgnamhacha atá fós i bhfeidhm agus a mbeidh gá lena ndíchoimisiúnú a phleanáil a luaithe a dhúnfar na saoráidí. Is é EUR 926 mhilliún an buiséad measta atá ann faoi láthair nuair a bheidh na gníomhaíochtaí díchoimisiúnúcháin in Ispra curtha i gcrích. I dTábla 2, déantar achoimre ar na heisíocaíochtaí a rinneadh agus ar na leithdháiltí a sannadh do D&WM, arna roinnt de réir suímh nuair a bhíonn an fhaisnéis sin ar fáil. 1999-2020 (luachanna iarbhír) 2021-2027 (luach beartaithe) Iomlán na gcistí Ispra 376 260 636 Geel 12 88 247 Petten 18 Karlsruhe 129 Iomlán 535 348 883 Foinse: Bainistíocht dhíreach JRC 4.Dul chun cinn agus feidhmíocht Déanann an Coimisiún Eorpach dul chun cinn agus feidhmíocht a thomhas de réir na gcuspóirí a leagtar amach sna Rialacháin. Chun tacú leis an bpróiseas faireacháin, úsáideann an Coimisiún táscairí feidhmíochta, lena n‑áirítear iad siúd atá leagtha amach sa chóras bainistíochta luacha thuillte (EVM). Trí dhul chun cinn a rianú i gcoinne na bonnlíne tomhais feidhmíochta, úsáidtear EVM chun an sceideal agus na costais a sheiceáil. Ag an am céanna, déantar faireachán ar chonair chriticiúil na gclár agus, i gcás ina sainaithnítear rioscaí, moltar gníomhaíochtaí maolúcháin. Sainaithníodh rioscaí in 2021 i leith gach ceann de na trí chlár a chuireann na dátaí deiridh i mbaol. Go háirithe, rinneadh dáta deiridh chlár Bohunice a athsceidealú ó 2025 go 2027 (féach thíos). 4.1.An Bhulgáir — clár Kozloduy

Is imoibreoirí 440/230 VVER iad Aonaid 1-4 ag stáisiún núicléach Kozloduy. Dúnadh Aonad 1 agus 2 in 2002 agus Aonad 3 agus 4 in 2006. Faoi mhaoirseacht na hAireachta Fuinnimh, is é an Fiontar Stáit um Dhramhaíl Radaighníomhach (SERAW) an t‑oibreoir ceadúnaithe atá i gceannas ar an díchoimisiúnú, chomh maith le tógáil agus oibriú na saoráide diúscartha náisiúnta le haghaidh dramhaíl radaighníomhach ar leibhéal íseal agus idirmheánach. Tar éis dó an díchóimeáil i bhfoirgnimh seachas na foirgnimh imoibreora sna blianta roimhe sin a chríochnú, tá dlús curtha ag SERAW lena ngníomhaíochtaí dí-éillithe agus díchóimeála laistigh de na foirgnimh imoibreora i gcomhréir leis an dearadh arna fhormheas ag an údarás náisiúnta sábháilteachta (BNRA). Chuir dearaí comhchosúla na n‑imoibreoirí Bohunice agus Kozloduy deis iontach ar fáil taithí, modhanna agus trealamh a roinnt, rud a laghdaíonn rioscaí agus costas. In 2021, seachadadh an trealamh dí-éilliúcháin arna úsáid chun na príomhchiorcaid a dhí-éilliú ó Bohunice go Kozloduy (Fíor 1): meastar go mbeidh coigilteas thart ar EUR 8 milliún agus roinnt míonna ann ó thaobh ama de. Ag deireadh 2021, bhí 539 dtona miotail (mar a bhí beartaithe) próiseáilte ag SERAW agus iad scaoilte chun 3585 thonna d’ábhair éagsúla a athchúrsáil (níos mó ná na spriocanna bliantúla). Tá dul chun cinn á dhéanamh maidir le dramhaíl radaighníomhach stairiúil agus díchoimisiúnaithe a aisghabháil, a chóireáil agus a chóiriú i gcomhréir leis na cainníochtaí bliantúla atá beartaithe. Cuireadh tús le tógáil an stóir gardhromchla le haghaidh dramhaíl ar leibhéal íseal agus idirmheánach (an tSaoráid Náisiúnta Diúscartha) in 2017 agus tá sé beartaithe é a thabhairt chun críche i mí Dheireadh Fómhair 2023. Ní mór an gharsprioc sin a bhaint amach in am chun a áirithiú go gcuirfear an clár i gcrích faoi dheireadh 2030. Is suiteáil úrscothach í an tsaoráid leá plasma (PMF) chun méid na dramhaíola radaighníomhaí a laghdú. Úsáidtear inti cóireáil theirmeach an‑ard trína dtáirgtear foirm dramhaíola sholadach atá thar a bheith cobhsaí agus sábháilte. Seoladh an tionscadal in 2009 agus sroichadh an chéim oibríochtúil in 2019, ar chostas iomlán infheistíochta EUR 8.2 milliún. In 2019-2021, rinne SERAW ceithre fheachtas oibríochtúla lenar laghdaíodh méid na dramhaíola ionchuir 50 uair ar an meán. Níl aon athrú ar bhonnlíne fheidhmíocht an chláir, agus 2030 leagtha síos mar dháta críochnaithe. Mar sin féin, is ann do chomharthaí go bhfuil riosca méadaitheach moille ann ar an ábhar go bhfuil an ráta cur chun feidhme níos ísle ná mar a bhí beartaithe agus idirspleáchas casta i gceist leis na gníomhaíochtaí ar an gconair chriticiúil. D’iarr an Coimisiún Eorpach go ndéanfaí tástáil struis ar an sceideal foriomlán chun a dheimhniú an féidir dáta críochnaithe an chláir a chomhlíonadh, agus chun measúnú a dhéanamh ar rioscaí agus ar bhearta maolúcháin. Léirítear i bhFíor 2 an méid oibre a rinneadh (luach tuillte) i gcoinne an phlean (bonnlíne). Áirítear teagmhais sa bhonnlíne agus mínítear leis sin cuid den bhearna i gcomparáid leis an dul chun cinn iarbhír. 4.2.An tSlóvaic — Clár Bohunice Tá dhá imoibreoir 440/230 VVER i stáisiún núicléach V1 Bohunice. Dúnadh Aonad 1 in 2006 agus Aonad 2 in 2008. Is é clár Bohunice an clár ar a bhfuil an dul chun cinn is mó déanta as na trí NDAP. Féadfaidh sé a bheith ar an gcéad chlár díchoimisiúnúcháin le haghaidh imoibreoir de chineál VVER arna chur i gcrích ar domhan. Faoi mhaoirseacht riaracháin na hAireachta Geilleagair, is é Jadrová a vyraďovacia spoločnosť (JAVYS) an t‑oibreoir atá i gceannas ar dhíchoimisiúnú Bohunice V1. Áirítear ar a mhisean díchoimisiúnú sábháilte na saoráidí núicléacha, an bhreosla núicléach spíonta agus bainistiú dramhaíola radaighníomhaí ar chríoch na Slóvaice. Le linn 2021, rinne JAVYS agus a chonraitheoirí obair an‑suntasach i ndí-éilliú agus i ndíchóimeáil na n‑imoibreoirí. Rinneadh comhpháirteanna an imoibreora agus na soithí brú a ilroinnt, a dhí-éilliú agus a phacáistiú. Díchóimeáladh na 12 ghineadóir gaile freisin, gach gineadóir déanta as 145 thona cruach; ag deireadh na bliana, bhí 8 ngineadóir gaile ilroinnte, dí-éillithe agus pacáistithe go hiomlán. Thar aon ní eile, rinneadh na próisis dí-éillithe a bharrfheabhsú a mhéid sin gur scaoileadh 95 % de mhiotail a scaoileadh mar ábhar neamh-radaighníomhach, rud a d’fhág gur seoladh níos mó ná 1 800 tona de dhramhaíl mhiotalach le haghaidh athchúrsáil. Cé go ndearnadh dul chun cinn sásúil ar an obair allamuigh, bhí ar JAVYS sceideal foriomlán an chláir a athbhreithniú agus an dáta deiridh a chur siar go dtí 2027. Is é is cúis leis an síneadh dhá bhliain sin nach raibh bearta maolúcháin a leagadh síos roimhe seo chun teacht aniar ón moill a chuir ar iarthionscadal ar an gconair chriticiúil chomh héifeachtach agus a bhíothas ag súil leis ar dtús. Chuir JAVYS roinnt cásanna i láthair a ndearna na geallsealbhóirí uile athbhreithniú criticiúil orthu, lena n‑áirítear an Coimisiún Eorpach. I ndeireadh na dála, leagadh síos, bunaithe ar an gcás a nglactar leis, spriocdháta in 2027 gan aon chostas breise; ina ionad sin, laghdaíodh an buiséad nuair a cuireadh clár Bohunice i gcrích ó EUR 1237 milliún go EUR 1220 milliún toisc go raibh roinnt tionscadal curtha i gcrích agus go bhféadfaí teagmhais ghaolmhara a laghdú. Tá sé indéanta an clár a thabhairt chun críche in 2027 ach tá sé an‑dúshlánach freisin; rinneadh rioscaí ar leibhéal straitéiseach a shainaithint agus a mheasúnú chun seachadadh tionscadal a rialú in am.

Léirítear i bhFíor 4 an méid oibre a rinneadh (luach tuillte) i gcoinne an phlean (bonnlíne). Tá Plean Coimisiúnaithe Mionsonraithe athbhreithnithe (DDP 2021) atá le húsáid mar bhunlíne nua á thabhairt chun críche chun an dáta deiridh nua a léiriú. 4.3.An Liotuáin — clár Ignalina Tá dhá imoibreoir 1500 RBMK i stáisiún núicléach Ignalina. Dúnadh Aonad 1 in 2004 agus Aonad 2 in 2009. Ní oibríonn an Liotuáin imoibreoirí núicléacha eile. Faoi mhaoirseacht riaracháin na hAireachta Fuinnimh, is é an fiontar stáit Stáisiún Núicléach Ignalina (INPP) an t‑oibreoir atá i gceannas ar na saoráidí atá á ndíchoimisiúnú agus, ó 2019, ar na saoráidí diúscartha dramhaíola. Ó dheireadh 2021 amach, bhí dul chun cinn suntasach déanta ag an gclár maidir leis an mbreosla spíonta a bhaint as foirgnimh an imoibreora agus maidir lena aistriú chuig an tsaoráid eatramhach stórála tirime a raibh a luchtú beagnach críochnaithe (Fíor 5, cás amháin fágtha as 191). Is garsprioc mhór é sin ó thaobh sábháilteachta núicléiche agus laghdaítear leis an riosca raideolaíoch, rud a réitíonn an bealach chun croíchórais an imoibreora a dhíchóimeáil. Idir an dá linn, tá tús curtha ag INPP leis na linnte breosla spíonta a ghlanadh, a fholmhú agus a dhí-éilliú. Is dúshlán teicneolaíoch é díchóimeáil imoibreoirí Ignalina, toisc nach ndearnadh croí mór graifíte imoibreora a dhíchóimeáil riamh roimhe seo. Sa chéad chéim, a thosaigh in 2020 agus a bheidh ar siúl suas go dtí 2027, bainfidh INPP gach comhpháirt imeallach de na seaftaí imoibreora. Tá staidéir roghnóireachta á ndéanamh sula ndéanfar dearadh maidir le hábhar na seaftaí a bhaint ina dhiaidh sin – an ghraifít, na struchtúir mhiotail agus an t‑ábhar líonta agus an tsaoráid chun an dramhaíl ionradaithe a stóráil go sealadach. In 2021, seoladh glaonna ar thairiscintí don staidéar roghnóireachta agus ba cheart conarthaí a shocrú sa bhliain reatha. Tá an próiseas mall seo ina chúis le tuilleadh moille ar an sceideal foriomlán, mar gheall ar ullmhúcháin chasta soláthair idir geallsealbhóirí an chláir. Beidh gá le hathmheasúnú a dhéanamh ar dháta deiridh an chláir ag deireadh na céime roghnóireachta mar gheall ar an moill chun tús a chur leis an dearadh agus mar gheall ar nádúr úrscothach an tionscadail. Ní fhéadfadh INPP an nós imeachta soláthair a chur i gcrích mar a bhí beartaithe chun an stór gardhromchla le haghaidh dramhaíol íseal-leibhéil agus leibhéil idirmheánaigh a thógáil mar gheall ar chaingean dlí ó thairgeoir arna eisiamh. Chríochnaigh INPP, áfach, tógáil na saoráide líonta talún le haghaidh dramhaíl ghearrshaolach ar leibhéal an‑íseal; tá an chéad fheachtas luchtaithe beartaithe sa bhliain reatha. Nuair a bheidh na saoráidí sin curtha i gcrích go rathúil, beidh na huirlisí go léir is gá ag INPP chun dramhaíl radaighníomhach ghearrshaolach a dhiúscairt faoin bplean díchoimisiúnúcháin. Tá treoirphlean á fhorbairt chun boghtaí stórála dramhaíola biotúmainithe a thiontú ina stór, faoi fhaireachas na gcomhlachtaí rialála ábhartha. Níl aon athrú ar bhonnlíne fheidhmíocht an chláir agus socraítear léi 2038 mar dháta críochnaithe an chláir. Léirítear i bhFíor 6 an méid oibre a rinneadh (luach tuillte) i gcoinne an phlean (bonnlíne). 4.4.JRC - cláir D&WM Chuir saincheisteanna paindéime agus conarthacha moill ar thógáil na saoráidí bainistithe dramhaíola atá fós á dtógáil in Ispra, is é sin go sonrach an tsaoráid aisghabhála do na drumaí biotúmanaithe agus don stáisiún grútála chun Dramhaíl Radaighníomhach Íseal-leibhéil sholadach a dhíluailiú. In Ispra, cuireadh moill shuntasach ar thógáil an stáisiúin grútála mar gheall ar dhrochfheidhmíocht an chonraitheora roghnaithe, conraitheoir atá fós ag obair ar chríochnú an dearaidh feidhmiúcháin, a bhí dlite faoi Aibreán 2021, de réir sceidil a d’eisigh an conraitheoir céanna ag tús 2021. Cuirfear deireadh leis an gconradh agus seolfar glao nua ar thairiscintí, lena gcumhdófar na codanna eile den dearadh agus tógáil na saoráide. Cuirfidh sé sin moill fhoriomlán 3-4 bliana ar choimisiúnú na saoráide, agus beidh tionchar aige sin ar bhainistiú dramhaíola agus, ar deireadh, ar ghníomhaíochtaí díchóimeála. Cuireadh tús le hoibreacha saoráidí aisghabhála i mí Feabhra 2021 le tochailt agus ullmhú clós oibre. Fuarthas dramhaíl scaoilte agus dramhaíl i málaí i gclós tochailte na saoráide, in ainneoin réamhthréithriú fairsing nár aimsíodh leideanna éillithe, a d’fhorchuir fionraí ar na hoibreacha. Bhí an chuid eile de 2021 dírithe ar ghníomhaíochtaí feabhsúcháin a phleanáil, lena n‑áiríodh faisnéis agus plé leis na húdaráis inniúla, aisghabháil agus tréithriú na dramhaíola agus na saintréithe ithreach go léir. Cuirfear tús arís leis an gclós oibre i Lár-2022, chun an tsaoráid a chur i gcrích i Lár-2023.

Clós oibre tochailte shaoráid aisghabhála Ispra Ispra-Dí-éilliú na dteo-cheall in LCSR Rinneadh ceadúnas na saoráide stórála eatramhaí a mhodhnú, le formheas faighte in 2021, chun dramhaíl ar leibhéal an‑íseal neamhchóireáilte a stóráil. Tar éis tacar tástálacha a chur i gcrích, meastar go dtosóidh an oibríocht ag tús 2022. Síníodh conarthaí chun meastóireacht a dhéanamh ar an bhféidearthacht ábhar núicléach ionradaithe a stóráil go fadtéarmach lasmuigh de shuíomh Ispra, agus dá bhrí sin tógáil dhochraideach saoráide stórála triomaí ar an láthair a sheachaint. Cuirfear na staidéir sin i gcrích i Lár-2022. Tháinig an limistéar sábháilte idirthurais (TSA) chun ábhar núicléach ionradaithe a stóráil go sealadach in INE i bhfeidhm i mí na Bealtaine 2021. Tá dul chun cinn maith déanta ag gníomhaíochtaí réamhchoimisiúnaithe in go leor saoráidí. Iompraíodh méid suntasach comhpháirteanna cioglatróin arna dheonú (ar ceann de na saoráidí sin é) go dtí Ollscoil Phrág i mí na Samhna 2021, agus cuireadh bailchríoch ar bhaint na gcomhpháirteanna go luath in 2022; idir an dá linn, bhí an na doiciméid cheadúnúcháin á n‑ullmhú chun ceadúnas a chúlghairm. Rinneadh obair ghlantacháin réamh-dhíchoimisiúnaithe thábhachtach in LCSR (saotharlann the), le tréithriú glanta agus gáma scanadh na gcill the go léir, a dhí-éilliú anois go leibhéal a cheadaíonn oibriú díreach an oibreora agus leanfaidh sé ar aghaidh in 2022 le dí-éilliú na n‑umar gníomhach sa tsaoráid. Idir an dá linn, tá doiciméid á n‑ullmhú chun ceadúnas a chúlghairm. Tá díchoimisiúnú domhanda, a tíolacadh ag deireadh 2019, fós ar feitheamh ar fhormheas agus tá sé á thabhairt cothrom le dáta chun teacht i bhfeidhm TSA agus an t‑athrú sa dlí in 2020 (féach thíos) a chur san áireamh, ach tá idirghníomhaíocht shuntasach leis na húdaráis inniúla fós ar siúl leis an Measúnú ar an Tionchar ar an gComhshaol. Tá gníomhaíochtaí réamhchoimisiúnaithe suntasacha beartaithe le haghaidh 2022. Mar gheall ar reachtaíocht nua a eisiúint lena rialaítear gníomhaíochtaí núicléacha a cuireadh chun feidhme san Iodáil in 2020, ní mór gach ceadúnas núicléach atá ann faoi láthair ar shuíomh Ispra a nuashonrú le hiarracht shuntasach cheadúnúcháin agus dhoiciméadach. Is é Lúnasa 2022 an sprioc-am chun na doiciméid uile a chur isteach, agus is infheidhme é maidir leis an gceadúnas cioglatróin cheana féin. Tá comhad tábhachtach eile ag fanacht ar fhormheas, is é sin an plean oibriúcháin chun dramhaíl mhiotalach a chóireáil trí leá; is é Lár-2022 an dáta a bhfuiltear ag súil lena fhormheas, de réir an phlé a dhéanfar leis na húdaráis inniúla. Léirítear i bhFíor 8 an méid oibre a rinneadh (luach tuillte) i gcomparáid leis an bplean (bonnlínte 2018 agus 2021) ag JRC Ispra. Déantar an dul chun cinn maidir le cur chun feidhme ag na suíomhanna eile trí thionscadail shonracha a bhfuil raon feidhme níos lú acu a chur i gcrích agus na saoráidí taighde núicléacha fós i bhfeidhm. In JRC Petten, tugadh creatchonradh chun dramhaíl radaighníomhach leagáide a dhiúscairt ó thurgnaimh roimhe seo i gcrích leis an gcuideachta Ollannach NRG. Bíonn an tAirmheán Comhpháirteach Taighde i dteagmháil go rialta le páirtithe leasmhara na hÍsiltíre maidir le díchoimisiúnú an Imoibreora Ardfhlosca amach anseo. Ag JRC Karlsruhe coimisiúnaíodh staidéar féidearthachta ar thréithriú drumaí riaráiste agus tugadh conradh nua chun críche chun lámhainnbhoscaí a dhíchóimeáil.



5.Eolas a scaipeadh Ó 2021 ar aghaidh, tá scaipeadh eolais ina chuspóir sainráite faoi na Rialacháin, agus ceanglas ann go roinnfear taithí agus ceachtanna a foghlaimíodh ó na cláir i measc gheallsealbhóirí an Aontais. Tugadh sainordú don Airmheán Comhpháirteach Taighde (JRC) an scaipeadh a éascú. Chuige sin, bheartaigh JRC ardán digiteach a bhunú chun eolas a mhalartú agus a scaipeadh a bheadh oiriúnach chun cuspóirí ábhartha na Rialachán a bhaint amach. Forbrófar an t‑ardán i dtrí chéim. Le céim ullmhúcháin, leagfar síos bunús an ardáin, trí na táirgí eolais lena dtugtar aghaidh ar riachtanais gheallsealbhóirí an Aontais a shainiú agus tríd an struchtúr agus na huirlisí a chur i bhfeidhm chun iad a bhainistiú. I gcéim phíolótach (2022-2023), forbrófar agus roinnfear roinnt táirgí eolais. Bunaithe ar thoradh na céime píolótaí, seolfar an chéim oibríochtúil (2024) chun na táirgí eolais a fhorbraítear leis na geallsealbhóirí leasmhara uile a mhalartú agus a chomhroinnt go rialta. Déanfar an dul chun cinn a thuairisciú i dTuarascálacha Gníomhaíochta Bliantúla an Airmheáin Chomhpháirtigh Taighde. I gcomhthráth le bunú an ardáin, leanfaidh an tAirmheán Comhpháirteach Taighde forbairt tionscnamh eile um chomhroinnt eolais trí líonraí atá ann cheana faoi stiúir eagraíochtaí idirnáisiúnta amhail IAEA agus ECFE-NEA. Gheall oibreoirí díchoimisiúnúcháin NDAP táirge sonrach eolais a fhorbairt gach bliain, agus ar an gcaoi sin an t‑eolas a tháinig in aibíocht le blianta beaga anuas a chur ar fáil. Is aschur inláimhsithe (doiciméad, seirbhís, imeacht, etc) é gach táirge eolais lena mbaineann eolas ullmhaithe trína gcumasaítear gníomh na n‑úsáideoirí roghnaithe. In 2021, d’fhorbair clár Bohunice táirge comhroinnte eolais dar teideal ‘V1 NPP Conceptual Decommissioning Plan and what was next’ [Plean Díchoimisiúnaithe Coincheapúil V1 NPP agus an chéim ina dhiaidh sin]. Roinntear leis i bhfoirm cur i láthair mionsonraithe taithí JAVYS ar thionscadail tosaigh maidir le bunú/pleanáil/costasú/ceadúnú díchoimisiúnaithe saoráidí núicléacha agus is féidir é a úsáid ar gach leibhéal bainistíochta ar thionscadail díchoimisiúnúcháin. D’fhorbair clár Kozloduy táirge comhroinnte eolais ag baint úsáide as samhail thríthoiseach agus Samhail Faisnéise Aonfhoirmeach (UIM) de na réimsí rialaithe lenar féidir taithí phraiticiúil a fháil agus lena soláthraítear faisnéis mhionsonraithe maidir le pleanáil, dearadh agus cur chun feidhme na ngníomhaíochtaí díchóimeála agus na n‑oibreacha bainistíochta ábhair.

Is é an táirge eolais a d’fhorbair clár Ignalina tuarascáil theicniúil ina ndéantar anailís ar theicneolaíochtaí éagsúla chun dramhaíl radaighníomhach leachtach a láimhseáil, rud a dhéanann comparáid idir biotúmanú agus stroighiniú. Scaipfidh an tAirmheán Comhpháirteach Taighde na trí tháirge eolais sin in 2022 ar mhaithe le hoibreoirí an Aontais sa tionscal díchoimisiúnúcháin núicléach.



6.Gníomhaíochtaí a eascraíonn as glaonna ar thairiscintí Ceanglaítear leis na Rialacháin (Airteagal 10.3) ar an gCoimisiún Eorpach tuairisc bhliantúil a thabhairt ar an ráta gníomhaíochtaí a eascraíonn as glaonna ar thairiscintí. Léirítear i dTábla 4 an cistiú iomlán ón Aontas a gheall na heintitis ar cuireadh cúram orthu, tar éis conarthaí nó deontais a síníodh sa tréimhse idir 2014 agus Nollaig 2021. Déantar idirdhealú sa tábla idir na gníomhaíochtaí a eascraíonn as an nglao ar thairiscintí agus na gníomhaíochtaí sin nach bhfuil oscailte d’iomaíocht, amhail leasuithe ar chonarthaí atá ann cheana agus deontais dhíreacha d’oibreoirí díchoimisiúnúcháin le haghaidh tuarastal, soláthar beag agus bainistiú dramhaíola radaighníomhaí. Nósanna imeachta iomaíocha Níl sé oscailte d’iomaíochas Total (EUR) Conarthaí [Leasuithe air] Conarthaí Deontais Clár Kozloduy 87 %

[24 %] 4 % 9 % 389 446 866 Clár Bohunice 91 %

[33 %] 9 % - 379 109 791 Clár Ignalina 33 %

[29 %] 3 % 64 % 377 098 468 In 2021, chuir JRC EUR 32.4 milliún de leithreasuithe faoi chomhair gealltanas chun feidhme go hiomlán. D’imir an phaindéim tionchar ar chur chun feidhme na dtionscadal atá ar siúl faoi láthair. Cuireadh na híocaíochtaí siar, agus cuireadh síneadh leis na tionscadail.



7.Conclúidí Lean NDAP de dhul chun cinn éifeachtach a dhéanamh in 2021, agus na rioscaí raideolaíocha do shaoránaigh an Aontais á laghdú de réir a chéile. Mar sin féin, tá moilleanna ag méadú agus tá athmheasúnú ar an sceideal riachtanach cheana féin do chlár Bohunice. D’fhéadfadh go mbeadh gá le bearta maolúcháin tar éis na tástála struis ar sceideal chlár Kozloduy. In Ignalina, beidh roghnú an réitigh theicniúil maidir le díchóimeáil na n‑imoibreoirí cinntitheach chun dáta deiridh an chláir agus na riachtanais chistiúcháin fhoriomlána a dheimhniú tar éis 2027. In ainneoin na gcéimeanna sin, níl leordhóthanacht na tacaíochta airgeadais ón Aontas do na cláir le linn CAI 2021-2027 i gceist. D’imir an mhoill ar thógáil agus ar choimisiúnú na saoráidí cúnta is gá chun dul chun cinn a dhéanamh sna hoibreacha díchoimisiúnúcháin tionchar ar an gclár JRC, bhí tionchar freisin ag fionnachtain gan choinne ar dhramhaíl leagáide i gclós tochailte na saoráide aisghabhála agus ag na deacrachtaí a bhain le rochtain a fháil ar na láithreáin le linn phaindéim COVID-19. Tá na moilleanna a tuairiscíodh thuas agus sna ranna roimhe seo le sonrú i gcóimheas ionsúcháin cistiúcháin atá níos ísle ná mar a bhí beartaithe. Má leantar den treocht sin, féadfaidh an Coimisiún Eorpach breithniú a dhéanamh ar choigeartuithe i gclárú airgeadais na gclár sin, i gcomhthéacs an nós imeachta bhuiséadaigh bhliantúil. Táthar ag súil le forbairtí móra breise de réir an ionchais le haghaidh 2022: Clár Kozloduy Øtabharfaidh an tsaoráid leá plasma faoi oibriúcháin iomlána agus cruthófar léi an fios gnó ábhartha; Ødí-éilliú agus díchóimeáil comhpháirteanna móra i bhfoirgneamh an imoibreora; Clár Bohunice