maidir leis an seasamh atá le glacadh thar ceann an Aontais Eorpaigh sa Chomhchoiste a bunaíodh leis an gComhaontú maidir le hiompar lasta de bhóthar idir an tAontas Eorpach agus Poblacht na Moldóive, a mhéid a bhaineann le rialacha nós imeachta an Chomhchoiste agus le leanúint leis an gComhaontú

MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.Ábhar an togra

Baineann an togra seo leis an gcinneadh lena mbunaítear an seasamh atá le glacadh thar ceann an Aontais Eorpaigh sa Chomhchoiste a bunaíodh leis an gComhaontú maidir le hiompar lasta de bhóthar idir an tAontas Eorpach agus Poblacht na Moldóive a síníodh in Lyon an 29 Meitheamh 2022 (dá ngairtear ‘an Comhaontú’ anseo feasta), a mhéid a bhaineann leis na nithe seo a leanas:

·glacadh rialacha nós imeachta an Chomhchoiste i gcomhréir le hAirteagal 6(6) den Chomhaontú;

·leanúint leis an gComhaontú i gcomhréir le hAirteagal 6(2) ann.

2.Comhthéacs an togra

2.1.Achoimre ar an gComhaontú

Is é is aidhm don Chomhaontú iompar lasta de bhóthar idir Poblacht na Moldóive (dá ngairtear ‘an Mholdóiv’ anseo feasta) agus an tAontas Eorpach, agus iompar lasta de bhóthar tríothu, a éascú ar bhonn sealadach, trí chearta breise idirthurais agus iompair earraí idir an Mholdóiv agus an tAontas a dheonú tar éis ionsaí neamhdhleathach na Rúise ar an Úcráin agus an suaitheadh nach beag a thagann leis sin ar earnáil an iompair de bhóthar sa Mholdóiv. Tá feidhm aige faoi láthair go dtí an 31 Márta 2023.

Bunaíodh Comhchoiste chun maoirsiú agus faireachán a dhéanamh ar chur i bhfeidhm agus ar chur chun feidhme an Chomhaontaithe. Déanann sé cinneadh go háirithe maidir le glacadh a rialacha nós imeachta agus maidir leis an leanúint leis an gComhaontú. Déanfaidh an Comhchoiste cinneadh a mhéid a bhaineann leis an leanúint leis an gComhaontú 3 mhí ar a dhéanaí roimh dhul in éag an Chomhaontaithe, is é sin le rá an 31 Nollaig 2022 ar a dhéanaí. I gcomhréir le hAirteagal 6(5) den Chomhaontú, is de chomhthoil a ghlacfaidh an Comhchoiste a chuid cinntí.

Chomhaontaigh údaráis na Moldóive agus an Coimisiún go sealadach go dtionólfaí an chéad chruinniú den Chomhchoiste an 15 Nollaig 2022.

2.2.Faireachán ar an gComhaontú

Le hAirteagal 6(1) den Chomhaontú, tugadh isteach oibleagáid maidir le faireachán ar an gComhaontú, trí, go háirithe, athbhreithniú tréimhsiúil a dhéanamh ar a fheidhmiú i bhfianaise a chuid cuspóirí. Sa chomhthéacs sin, sholáthair údaráis na Moldón‑ive sonraí don Choimisiún maidir le cur chun feidhme an Chomhaontaithe sin. Cumhdaíonn na sonraí sin an tríú ráithe de 2022 go háirithe, i.e. na chéad 3 mhí de chur i bhfeidhm an Chomhaontaithe, agus léiríonn siad an méid seo a leanas:

·D’éirigh leis an gComhaontú tacú le geilleagar na Moldóive trí na honnmhairí ón Moldóiv chuig an Aontas a mhéadú go substaintiúil. Tháinig méadú 17.5 % ar luach onnmhairí na Moldóive chuig an Aontas sa tríú ráithe de 2022 (EUR 282.7 milliún) i gcomparáid leis an tríú ráithe de 2021. Is é an méadú ar onnmhairí gránach (+ 97.2 %), ar onnmhairí olaí cothaitheacha (+ 1 377.8 %) agus ar onnmhairí torthaí agus fíona (+ 22 %) is cúis leis sin. Is chuig an Aontas a théann 60 % d’iomlán onnmhairí na Moldóive anois, agus meastar go dtiocfaidh méadú mór ar an gcuid sin fós.

·Tá an Comhaontú tar éis a bheith an‑tairbheach freisin a mhéid a bhaineann leis an Aontas. Tháinig méadú 41 % ar onnmhairí an Aontais chuig an Moldóiv sa tríú ráithe de 2022 (EUR 387.5 milliún) i gcomparáid leis an tríú ráithe de 2021. Rinneadh méid na n‑onnmhairí táirgí ola go háirithe a mhéadú faoi fhachtóir thart ar 4. Tá na honnmhairí ón Aontas chuig an Moldóiv tar éis a bheith níos mó ná na hallmhairí chuig an Aontas ón Moldóiv.

·Níor tháinig borradh ar thrucailí Moldóvacha ar bhóithre an Aontais mar gheall ar na cearta a tugadh do tharlóirí na Moldóive leis an gComhaontú. Sa tríú ráithe de 2021, rinne tarlóirí de chuid na Moldóive 13 255 oibríocht iompair de bhóthar san Aontas i gcomórtas le 14 983 díobh sa tríú ráithe de 2022, ar méadú 13 % é. Go deimhin, is mó ar fad a thairbhigh tarlóirí de chuid an Aontais de chur chun feidhme an Chomhaontaithe (méadú 73 % ar líon na n‑oibríochtaí iompair de bhóthar a dhéanann tarlóirí de chuid an Aontais sa Mholdóiv, nuair a chuirtear an tríú ráithe de 2021 i gcomparáid leis an tríú ráithe de 2022) cé go bhfuil líon na n‑oibríochtaí iompair de bhóthar a dhéanann tarlóirí de chuid an Aontais chuig an Moldóiv fós i bhfad níos ísle ná líon na n‑oibríochtaí iompair de bhóthar a dhéanann tarlóirí de chuid na Moldóive chuig an Aontas (3 327 n‑oibríocht AE sa tríú ráithe de 2021, i gcomparáid le 5 572 díobh sa tríú ráithe de 2022). Dá bhrí sin, is féidir a dhéanamh amach go cinnte nach bhfuil tarlóirí an Aontais thíos leis an gComhaontú. An tráth céanna, tháinig laghdú ba mhó ná 50 % ar líon na gceadanna a dheonaigh an Rúis do tharlóirí de chuid na Moldóive (4 406 sa tríú ráithe de 2021, i gcomórtas le 1 943 sa tríú ráithe de 2022). Léiríonn sé sin gur éirigh le hoibreoirí iompair de bhóthar na Moldóive teacht ar mhargaí malartacha san Aontas chun an caillteanas deiseanna eacnamaíocha sa Rúis a chúiteamh.

·Bhí ról fíor-riachtanach ag an gComhaontú, in éineacht le comhaontú comhchosúil maidir le hiompar de bhóthar idir an Mholdóiv agus an Úcráin, i gcomhthéacs na Lánaí Dlúthpháirtíochta. Bhí sruth réidh earraí ón Úcráin dá bharr, rud a mhaolaigh an brú ar na Ballstáit a bhfuil teorainn acu leis an tír sin. Is tríd an Moldóiv a d’fhág líon mór gan fasach earraí fíor-riachtanacha an Úcráin ar an mbealach dóibh go dtí an tAontas. B’amhlaidh a bhí i gcás gránach (96 602 thona ar idirthuras tríd an Moldóiv ón Úcráin chuig an Aontas sa tríú ráithe de 2022, i gcomórtas le 917 dtona sa tríú ráithe de 2021) agus i gcás ola chothaitheach (22 708 dtona sa tríú ráithe de 2022, i gcomórtas le 503 thona sa tríú ráithe de 2021). Mar shampla, tugadh faoi deara méadú suntasach ar onnmhairí ola ón Úcráin chuig an Aontas tríd an Moldóiv: iompraíodh 503 thona sa tríú ráithe de 2021 i gcomórtas le níos mó ná 22 708 dtona sa tríú ráithe de 2022. Ar an gcaoi chéanna, sa tríú ráithe de 2021, rinne 917 dtona de ghránaigh ón Úcráin idirthuras tríd an Moldóiv chun an tAontas a bhaint amach, ach sa tríú ráithe de 2022 ghlac níos mó ná 96 000 tona an bealach céanna.

·Tá an Comhaontú tar éis an t‑ualach ar an tionscal iompair agus ar údaráis na Stát a laghdú go mór i ndáil leis na foirmiúlachtaí riaracháin a bhaineann le ceadanna a eisiúint.

2.3.An Comhchoiste