Togra le haghaidh Rialacháin ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le bia a bhfuil beartaithe é a úsáid mar bhia do naíonáin agus do leanaí óga agus maidir le bia chun críoch speisialta míochaine [Dá ngairtí roimhe seo Achoimre ar an Measúnú Tionchar a ghabhann leis an Togra maidir leis an Reachtaíocht Réime ar Bhia Diaitéiteach a leasú]

1.AN FHADHB A SHAINIÚ

Is bianna atá éagsúil le bianna atá ceaptha do ghnáthchaitheamh iad bianna a bhfuil beartaithe iad a úsáid chun críocha cothaitheacha áirithe nó bianna 'diaitéiteacha'. Is táirgí iad a mhonaraítear go speisialta chun riachtanais áirithe chothaitheacha catagóirí ar leith den phobal a shásamh e.g. bianna do naíonáin agus do leanaí óga, bianna míochaine, bianna chun críocha meáchan a laghdú, bianna saor ó ghlútan etc. D'fhonn saorghluaiseacht earraí a áirithiú agus coinníollacha neamh‑chomhionanna iomaíochta a chosc, tá reachtaíocht maidir le bia diaitéiteach curtha chun feidhme ó 1977 amach.

Tá ar áireamh sa reachtaíocht sin Treoir Réime agus bearta sonracha a glacadh i leith na gcatagóirí áirithe bianna seo a leanas:

- Bainne foirmle do naíonáin agus bainne foirmle leantach;

- Bianna gránachbhunaithe próiseáilte agus bianna próiseáilte do naíonáin agus do leanaí óga (bianna do naíonáin);

- Bianna a bhfuil beartaithe iad a úsáid in aistí bia fuinneamhshrianta chun críocha meáchan a laghdú (bianna chun críoch tanúcháin);

- Bianna chun críoch speisialta míochaine (bianna míochaine);

- Bianna do dhaoine atá éadulangach ar ghlútan (bianna saor ó ghlútan).

Glacadh reachtaíocht nua chun cos a choinneáil leis an éagsúlú agus an speisialtóireacht a rinneadh ar bhianna le fiche nó tríocha bliain anuas. Tá an‑tábhacht ag baint leis an reachtaíocht maidir le forbhianna, bianna treisithe, agus maímh chothaíochais agus sláinte sa chomhthéacs sin.

Le linn pléití leis na Ballstáit agus leis na geallsealbhóirí, tháinig chun solais na deacrachtaí maidir leis an reachtaíocht i ndáil le bia diaitéiteach a chur chun feidhme agus i ndáil le hidirghníomhaíocht na reachtaíochta sin le reachtaíocht a glacadh níos deireanaí. Baineann na príomhfhadhbanna a sainaithníodh leis na saincheisteanna seo a leanas.

Bia 'diaitéiteach' nó 'gnáthbhia'

Ós rud é go bhfuil forbairt agus margaíocht bhia á ndíriú níos mó ar chatagóirí sonracha tomhaltóirí (e.g. bianna treisithe do leanaí, forbhianna do mhná atá ag iompar clainne, bia treisithe chun an córas imdhíonachta a neartú srl.), d'fhéadfaí a rá go bhfuil líon mór táirgí ar an margadh faoi láthair atá forbartha do ghrúpaí áirithe den phobal a bhfuil riachtanais shonracha chothaitheacha acu, nó atá dírithe ar na grúpaí sin. Dá bhrí sin, is deacair, uaireanta, an t‑idirdhealú a dhéanamh idir 'gnáthbhia' a bheartaítear don phobal i gcoitinne agus bianna diaitéiteacha a bheartaítear do ghrúpa sonrach den phobal.

Tuiscint a fháil ar idirghníomhaíocht na reachtaíochta – ráiteas maidir le hoiriúnacht 'dhiaitéiteach' nó maíomh?

I mí na Nollag 1976, tráth ar glacadh an reachtaíocht réime, beartaíodh go gcumhdófaí raon feidhme leathan leis an ráiteas éigeantach maidir le hoiriúnacht 'dhiaitéiteach' an bhia a bhí le cur ar lipéid bianna diaitéiteacha, agus nach mbeadh an ráiteas teoranta d’fhaisnéis shainithe amháin. Tar éis an Rialachán maidir le maímh chothaíochais agus sláinte a ghlacadh in 2006, Rialachán lena gcumhdaítear na ráitis uile a dhéantar i ndáil le bianna agus a thugann sochar cothaíochais nó sláinte le fios, níl idirghníomhaíocht na reachtaíochta soiléir a thuilleadh. Faoi láthair, i gcásanna nach bhfuil rialacha breise leagtha síos i bpíosaí sonracha reachtaíochta, bheadh an tásc maidir le hoiriúnacht 'dhiaitéiteach', ar baineadh an bonn de leis an Rialachán maidir le maímh chothaíochais agus sláinte, teoranta don ghrúpa den phobal a mbeartaítear an bia dóibh a lua.

Arbatráiste reachtaíochta

Tá tuairiscí tugtha ag na Ballstáit go bhfuil oibreoirí áirithe ag baint leasa as an reachtaíocht maidir le bianna diaitéiteacha chun dul timpeall ar na rialacha reachtaíochta a glacadh ina dhiaidh agus, dá bhrí sin, go bhfuil saobhadh á dhéanamh ar choincheap an bhia a bhfuil beartaithe é a úsáid chun críocha cothaitheacha áirithe agus nach bhfuil sé soiléir i gcásanna áirithe cé acu reachtaíocht is ceart a bheith i bhfeidhm.

Tá an chosúlacht ann go dtugann oibreoirí áirithe fógra faoina n‑ainmnítear bia mar 'ghnáthbhia' faoin reachtaíocht maidir le bia diaitéiteach chun an ráiteas maidir le hoiriúnacht dhiaitéiteach (ráiteas atá sainordaitheach de réir na reachtaíochta maidir le bia diaitéiteach) seachas an maíomh comhionann a úsáid agus, ar an gcaoi sin, seachnaíonn siad na ceanglais a bhaineann leis an Rialachán maidir le maímh (réamhúdarú ón AE agus measúnú eolaíoch). Tá saobhadh á dhéanamh ar an margadh agus tá míchothrom iomaíochta ann d’oibreoirí i ngnó an bhia dá bhrí sin, toisc gur féidir le gnólachtaí áirithe buntáiste míchothrom a fháil ar iomaitheoirí tríd an ráiteas maidir le hoiriúnacht dhiaitéiteach bia a úsáid seachas údarú a fháil don mhaíomh céanna. Baineann an méid sin go mór mór le bianna a d'fhéadfadh a bheith diaitéiteach agus atá faoi réir an nós imeachta um fhógra a thabhairt, nó nach bhfuil rialacha sonracha leagtha síos ina dtaobh.

Samplaí nithiúla de shaobhadh:

Idir Ballstáit agus gnólachtaí