Tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa maidir le Céannacht dhigiteach, ceannasacht sonraí agus an bealach chuig aistriú cóir digiteach do shaoránaigh atá ina gcónaí sa tsochaí faisnéise

(tuairim féintionscnaimh)

(2022/C 443/03)

Rapóirtéir: Dumitru FORNEA

Bunús dlí Riail 52(2) de na Rialacha Nós Imeachta Tuairim féintionscnaimh Cinneadh ón Tionól Iomlánach 20.1.2022 Rannóg atá freagrach Iompar, Fuinneamh, Bonneagar agus an tSochaí Faisnéise Dáta a glactha sa rannóg 21.6.2022 Dáta a glactha sa seisiún iomlánach 14.7.2022 Seisiún iomlánach Uimh. 571 Toradh na vótála (ar son/in aghaidh/staonadh) 179/1/3

1. Conclúidí agus moltaí

1.1. A bhuí le dul chun cinn teicneolaíoch agus éabhlóid na dteicneolaíochtaí digiteacha, tá deiseanna tábhachtacha cruthaithe ag biteicneolaíochtaí agus ag córais cumarsáide leictreonaí chun sochaithe atá faoi bhláth eacnamaíoch agus atá níos cuimsithí agus níos córa a chomhdhlúthú. San am céanna, tá an-chuid bagairtí contúirteacha tar éis teacht chun cinn don chine daonna.

1.2. D’fhonn slándáil an chine dhaonna agus na creatlaí sóisialta a chothú atá de dhíth chun go bhféadfadh gach uile dhuine saol breá sásúil a chaitheamh ar an bpláinéad seo, ní mór dúinn a áirithiú nach leatromach iad na huirlisí nua rialachais a fhorchuirtear leis an réabhlóid dhigiteach agus thionsclaíoch agus nach bhfágfaidh siad go mbeidh saol laethúil an duine ag brath ar ionchorprú éigeantach isteach i gcórais theicneolaíocha dhigiteacha a rialaítear ar bhealach neamhdhaonlathach.

1.3. Tá na hinstitiúidí poiblí leochaileach i dtaobh gníomhaithe neamhstáit a bhfuil rochtain dhíreach acu ar eolas, paitinní, teicneolaíochtaí agus cistí infheistíochta. Creideann Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) nach mór ceannasacht theicneolaíoch na hEorpa a chur san áireamh i ngach forbairt beartais amach anseo agus nach mór an reachtaíocht a fhorlíonadh le rialacháin shainráite atá go hiomlán infheidhme agus le caighdeáin chomhchoiteanna ar fud na mBallstát uile.

1.4. Déanann forbairtí teicneolaíochta difear do chearta agus saoirsí an-chuid saoránach. Tá CESE teann air gur cheart gach earnáil a úsáideann sonraí pearsanta agus sonraí beatha a rialáil ar bhealach soiléir atá i gcomhréir go hiomlán le cearta bunúsacha an duine agus tá sé á iarraidh go ndéanfaí an Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí (RGCS) a thabhairt cothrom le dáta dá réir.

1.5. Tá CESE suite de nár cheart don chéannacht dhigiteach, na modhanna digiteacha íocaíochta ná na hardáin fhíorúla agus ardáin na réaltachta breisithe a bheith ach ina n-uirlisí lena gcomhlánaítear an saol fisiciúil mar a bhí sular glacadh na teicneolaíochtaí sin agus nár cheart dóibh teacht go hiomlán in áit gnásanna eiseacha eile a d’fhorbair an cine daonna agus atá tugtha chun foirfeachta acu i gcaitheamh na mílte blianta ar an saol seo.

1.6. Tá CESE ag iarraidh go mbeidh forálacha soiléire frith-idirdhealaithe i ngach togra reachtach amach anseo maidir leis an gcéannacht dhigiteach agus tá sé glan i gcoinne córas a thabhairt isteach lena gcoinneofaí súil ghéar ar shaoránaigh na hEorpa, lena rianófaí iad agus/nó lena ndéanfaí faireachán ar a ngníomhaíochtaí agus ar a n-iompar. Ina theannta sin, dar le CESE, tá sé riachtanach go mbeidh an tsochaí shibhialta eagraithe rannpháirteach go domhain sa phróiseas cur chun feidhme.

1.7. Tá CESE tagtha ar an tuairim gur cheart aon tionscnamh chun na saoránaigh a lánpháirtiú i gcóras na céannachta digití Eorpaí a bhunú ar staidéir tionchair agus ar shuirbhéanna cuimsitheacha socheolaíocha. Níor cheart an cinneadh deiridh a dhéanamh ach amháin le toiliú saor agus eolasach na saoránach.

1.8. Creideann CESE, má táthar chun dul go daonlathach ionsar sochaí chothrom dhigiteach a ghlacfaidh saoránaigh an Aontais léi, nach mór don Choimisiún Eorpach measúnuithe tionchair a dhéanamh ar na gnéithe seo a leanas: — An gá millteanach mór atá ann le haghaidh fuinnimh gach uile uair agus gach uile lá d’fhonn an bonneagar teicneolaíoch domhanda a chothabháil chun tacú le rochtain shábháilte gan bhriseadh ar chóras digiteach arb é is aidhm dó feidhmiúlachtaí criticiúla agus straitéiseacha na sochaí daonna a aistriú; — An tionchar atá ag digitiú agus uathoibriú idirghníomhaíocht an duine ar an gcáilíocht saoil agus ar dhálaí oibre, go háirithe ó thaobh an chaidrimh dhaonna de, i bhfianaise an mhéadaithe atá ag teacht ar a fhorleithne atá an t-uaigneas, saincheisteanna meabhairshláinte, lagú na héirime cognaí agus mothúchánaí agus an baol méadaithe atá ann maidir leis an gcoimhthíos sóisialta; — Na bearta polaitiúla, eacnamaíocha agus sóisialta is gá chun go rachaidh an tsochaí in oiriúint do na hathruithe cainníochtúla sa mhargadh saothair; — An chibearshlándáil, agus an méadú atá tagtha ar éagsúlacht agus castacht ghníomhaíochtaí na haiceálaithe ina leith, agus cúrsaí a bhaineann le forbairt bhrostaithe Idirlíon na Rudaí Nithiúla a fhágann go bhfuil prótacail rochtana leochaileach agus tréscaoilteach.

1.9. Tá CESE tagtha ar an tuairim gur cheart an tslándáil sonraí a bheith doshannta agus is cúis díomá dó nach í slándáil na tiachóige digití Eorpaí a bheidh ann amach anseo príomhthosaíocht an togra reachtaigh ón gCoimisiún.

1.10. Measann CESE nach mór foráil shoiléir a dhéanamh, i ngach togra reachtach AE maidir leis an intleacht shaorga, do chuntasacht iomlán i leith neamhfheidhmithe a d’fhéadfadh a bheith ann. Ní mór an chothromaíocht cheart a aimsiú idir forbairtí trédhearcacha agus inrianaithe a áirithiú agus gan rúin tráchtála a nochtadh.

1.11. Ba é CESE an chéad institiúid Eorpach a d’iarr cur chuige “duine i gceannas”, agus tá sé á athdhearbhú aige an gá atá le roinnt sraitheanna rialaithe chun a áirithiú go n-urramófar é.

1.12. Tá CESE go hiomlán i gcoinne bunachair sonraí phríobháideacha aghaidh-aitheanta, ach amháin chun críocha coireachta, agus aon chineáil córais scórála shóisialta óir sáraíonn siad sin bunluachanna agus cearta an Aontais Eorpaigh.

1.13. Creideann CESE gur cheart na sonraí arna dtáirgeadh san Aontas a stóráil ar fhód an Aontais agus gur cheart iad a chosaint ar aon rochtain sheach-chríochach. Ina theannta sin, creideann CESE nach mór toiliú eolasach maidir le húsáid sonraí a chur chun feidhme le haghaidh sonraí pearsanta agus sonraí neamhphearsanta araon agus tá sé ag iarraidh, arís eile, RGCS a thabhairt cothrom le dáta dá réir sin.

1.14. Is cúis imní do CESE na héagothromaíochtaí atá ag dul i méid idir na Ballstáit agus an easpa cosanta atá ann do ghrúpaí leochaileacha agus tá sé ag iarraidh in athuair go gcuirfeadh an tAontas r-chuimsiú chun deise dó féin ar bhealach nach bhfágfadh aon duine ar lár. Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar an nglúin aosta.

1.15. Tá CESE ag iarraidh go mbeadh córas láidir oideachais dhigitigh san Eoraip trína bhféadfaí an lucht saothair a ullmhú le haghaidh dúshláin theicneolaíocha agus cabhrú leo poist ardcháilíochta a fháil. Ní mór cláir um an litearthacht dhigiteach a chur chun feidhme i ngach Ballstát, mar aon le cláir le haghaidh na foghlama digití ar feadh an tsaoil, ranganna teagaisc foclóra agus an oiliúint phraiticiúil.

1.16. Measann CESE gur den ríthábhacht é páirt a thabhairt d’fhostaithe san aistriú digiteach ionas go bhféadfadh siad tuiscint a fháil ar na rioscaí agus na deiseanna a bheidh ann amach anseo le go bhféadfaí eolas a aistriú agus scileanna nua a fháil.

2. Cúlra

2.1. Is suim le saoránaigh na hEorpa an dul chun cinn maidir le réitigh teicneolaíochta digití a chur chun feidhme le go mbeadh na nósanna imeachta riaracháin atá riachtanach sa saol laethúil sa tsochaí nó chun déileáil leis na húdaráis níos simplí. Is é is aidhm don tuairim seo feasacht a mhúscailt i measc na gcinnteoirí náisiúnta agus chinnteoirí na hEorpa maidir leis na hábhair is cúis imní don tsochaí shibhialta eagraithe i ndáil leis na héifeachtaí díobhálacha sochaíocha a d’fhéadfadh a bheith ann a mhéid a bhaineann le húsáid bhrostaithe na dteicneolaíochtaí digiteacha.

2.2. Mar thoradh ar phaindéim COVID-19, tá dlús curtha le claochlú digiteach na sochaithe agus brúdh ar na saoránaigh na teicneolaíochtaí nua a chur chun deise dóibh féin le haghaidh na hoibre, an staidéir agus gníomhaíochtaí laethúla eile. Chruthaigh sé deiseanna do ghnólachtaí agus do na saoránaigh uasghrádú digiteach agus dul chun cinn a dhéanamh.

2.3. Tá míniú ar na buntáistí a bhaineann le cur chun feidhme fada fairsing na céannachta digití ar fáil i ndoiciméid éagsúla na n-institiúidí Eorpacha agus eagraíochtaí idirnáisiúnta domhanda. I ndáil leis sin, is é an doiciméad is déanaí atá ann an togra le haghaidh Rialachán a mhéid a bhaineann le creat a bhunú le haghaidh na Céannachta Digití Eorpaí ( 1 ) , a foilsíodh an 3 Meitheamh 2021.

2.4. Is é is aidhm don Choimisiún Eorpach creat le haghaidh na céannachta digití Eorpaí a chur ar fáil bunaithe ar an athbhreithniú ar an gcreat reatha, le go mbeadh réiteach ríomh-shainaitheantais ag ar a laghad 80 % de na saoránaigh faoi 2030 chun rochtain a fháil ar sheirbhísí poiblí riachtanacha ( 2 ) . Ní mór na hacmhainní daonna agus airgeadais riachtanacha a bheith ag na húdaráis phoiblí chun go bhféadfadh siad forbairtí teicneolaíocha digiteacha a chur san áireamh agus a rialú.

2.5. Mar fhianaise air sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go léiríonn an tInnéacs um an nGeilleagar Digiteach agus an tSochaí Dhigiteach ( 3 ) , a d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach in 2021, go mba é 56 % sciar na ndaoine a raibh ar a laghad scileanna bunúsacha digiteacha acu in 2020. Faraor, níl scileanna bunúsacha digiteacha ag cuid mhór de dhaonra an Aontais go fóill, cé go bhfuil siad ag teastáil i bhformhór na bpost. Maíonn roinnt mhaith saoránach go bhfuil scileanna digiteacha acu, ach, tar éis súil níos géire a thabhairt ar an scéal, níl i gceist leis na scileanna sin ach cumas a bheith acu úsáid bhunúsach a bhaint as na deiseanna atá ar fáil dóibh a bhuí leis an idirlíon (brabhsáil agus líonrú sóisialta) agus na pacáistí bogearraí arna gcur ar fáil ag Microsoft Office nó ag Mac OS.

2.6. Maidir leis an intleacht shaorga, léirigh staidéar a d’fhoilsigh an Banc Eorpach Infheistíochta ( 4 ) le déanaí go bhfuil an Eoraip fós chun deiridh ar chumhachtaí eacnamaíocha domhanda eile. Luadh sa staidéar sin gurbh fhiú breis agus 80 % de na hinfheistíochtaí cothromais bliantúla de EUR 25 bhilliún iad infheistíochtaí na Stát Aontaithe agus na Síne le chéile i dteicneolaíochtaí na hintleachta saorga agus blocshlabhra. Níl in infheistíochtaí an Aontais ach 7 %, agus tá an bhearna iomlán infheistíochta idir EUR 5 agus 10 mbilliún in aghaidh na bliana.

2.7. Mhol an Coimisiún an bhearna sin a dhúnadh agus EUR 1 bhilliún a infheistiú san intleacht shaorga in aghaidh na bliana, suim ar cheart cur léi le hinfheistíocht phríobháideach agus le hacmhainní dílse na mBallstát. An sprioc atá ann ná infheistíocht ar luach EUR 20 billiún in aghaidh na bliana a bhaint amach sna deich mbliana amach romhainn ( 5 )

3. Barúlacha ginearálta

3.1. A bhuí le dul chun cinn teicneolaíoch go ginearálta agus éabhlóid na dteicneolaíochtaí digiteacha, tá deiseanna ollmhóra cruthaithe ar fud an domhain le scór bliain anuas ag biteicneolaíochtaí agus ag córais cumarsáide leictreonaí chun sochaithe atá faoi bhláth eacnamaíoch agus atá níos cuimsithí agus níos córa a chomhdhlúthú.

3.2. San am céanna, gan conradh sóisialta nua agus creat rialála atá curtha in oiriúint do na teicneolaíochtaí nua sin a bhfuil tionchar bunathraitheach acu, tá an-chuid bagairtí contúirteacha tar éis teacht chun cinn don chine daonna (amhail caillteanas post mar gheall ar an dul chun cinn agus an úsáid a bhaintear as an uathoibriú, an sárú príobháideachais, an laofacht algartamach a bhíonn ann de dheasca drochshonraí, luaineacht sa mhargadh, etc.), go mór mór i bhfianaise na n-iarrachtaí gan stad arna ndéanamh ag na mórchuideachtaí domhanda teicneolaíochta a gcuid táirgí agus seirbhísí a chur i bhfeidhm agus iad ag teacht thart ar an gcorpas reachtaíochta atá ann cheana ar an leibhéal idirnáisiúnta agus an leibhéal náisiúnta lena ndéantar cearta bunúsacha an duine a ráthú.

3.3. Tá na hinstitiúidí rialtais náisiúnta agus idirnáisiúnta leochaileach i dtaobh gníomhaithe neamhstáit a bhfuil rochtain dhíreach acu ar eolas, paitinní, teicneolaíochtaí agus cistí infheistíochta, óir is minic nach dtuigeann baill foirne na n-institiúidí sin an tionchar iomlán sochaíoch a bhíonn ag teicneolaíochtaí nua ar chearta na saoránach agus cearta na dtomhaltóirí. Tá CESE suite de nach mór breithnithe maidir le ceannasacht theicneolaíoch an Aontais a chur san áireamh i ngach forbairt beartais amach anseo.

3.4. Tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí an reachtaíocht a shoiléiriú agus a fhorlíonadh le rialacháin shainráite atá go hiomlán infheidhme agus le caighdeáin chomhchoiteanna ar fud na mBallstát uile, lena n-áirítear na freagrachtaí gaolmhara, óir déantar na teicneolaíochtaí a bhaineann le céannacht dhigiteach a bhainistiú formhór an ama le halgartaim ríomhaire agus an intleacht shaorga, rudaí nach féidir a bheith freagrach as aon bhotún a dhéanann siad.

3.5. Is ann cheana do roinnt mhaith cásanna, a ndearnadh iad a scrúdú go mion, inar tharla go ndearnadh difear do dhaoine nó ina ndearnadh iad a dhaoradh go héagórach mar gheall ar chinntí míchearta ar tháinig algartaim ríomhaire agus an intleacht shaorga orthu. Mar shampla, cuirtear na cinnteoirí sna fórsaí slándála agus póilíneachta amú de dheasca thorthaí míchearta na n-algartam ríomhaire amhail “an intleacht shaorga”, “aghaidh-aithint”, “an mheaisínfhoghlaim”, “anailís ar shonraí agus réamhaisnéis”, “bileoga ama agus scóir”, etc. Mar thoradh air sin, déantar difear do chearta agus saoirsí an-chuid daoine.

3.6. Dá bhrí sin, maidir leis na rialacha dlíthiúla a fhorbrófar chun réimse na céannachta digití agus na teicneolaíochtaí a bhaineann léi a chumhdach, ní mór iad sin a bhunú go príomha ar thrédhearcacht iomlán, ar fhaisnéis cheart agus iomlán maidir leis na húsáideoirí, agus ar thoiliú saor agus eolasach na n-úsáideoirí. Ní mór a áirithiú sna rialacha sin chomh maith cosaint iomlán do chibirleochaileachtaí uile na líonraí cumarsáide soghluaiste agus a ngléasanna, etc. Ar na cúiseanna sin, tá CESE ag éileamh, maidir le gach earnáil a úsáideann sonraí pearsanta agus sonraí beatha, amhail an chéannacht dhigiteach nó na líonraí cumarsáide soghluaiste 5G, an intleacht shaorga etc., nach mór iad sin a rialáil ar bhealach sainiúil soiléir agus i gcomhréir iomlán le cearta bunúsacha an duine.

4. Barúlacha sonracha

Céannacht dhigiteach

4.1. A mhéid a bhaineann le cur chun feidhme na céannachta digití san Eoraip, tá bainistíocht sonraí ríthábhachtach chun cosaint na saoránach a áirithiú agus a bpríobháideachas a choimirciú. Ní mór comhlíonadh iomlán an Rialacháin Ghinearálta maidir le Cosaint Sonraí (RGCS) a áirithiú.

4.2. Tá saoránaigh na hEorpa i gcroílár aon chlár agus beartas a chuirtear chun feidhme san Aontas. Is mór ag CESE an togra ón gCoimisiún maidir le hAitheantas Digiteach do mhuintir uile na hEorpa ( 6 ) , ina sonraítear gur chóir é a fhágáil de rogha an duine aonair céannacht dhigiteach a úsáid nó gan i a úsáid, agus tá sé go mór i bhfách leis. Mar sin féin, measann CESE go bhfuil beag is fiú á dhéanamh den tionchar a bheadh ag eisiamh na ndaoine sin a roghnóidh gan céannacht dhigiteach a fháil agus tá sé á áitiú aige an ceart go ndéanfaí ligean i ndearmad agus an ceart chun dícheangail a chur chun feidhme go soiléir i reachtaíocht an Aontais.

4.3. Tá CESE ag iarraidh go mbeidh forálacha soiléire frith-idirdhealaithe i ngach togra reachtach amach anseo maidir leis an ábhar seo. Cibé an chúis a gcinnfeadh saoránach gan ghné den sórt sin a úsáid, bídís cúiseanna maidir le cosaint sonraí, anaithnideacht nó eile, níor cheart é nó í a chur faoi mhíbhuntáiste nó é nó í a imeallú i gcomparáid le húsáideoirí gníomhacha eile. Ba cheart sonraí aonair a bheith faoi úinéireacht an duine faoi seach i gcónaí agus, san am céanna, ba cheart an chosaint do chearta an duine a bheith mar bhonn do chur chun feidhme na céannachta digití. D’fhonn cosaint sonraí agus slándáil a ráthú, mar aon leis an urraim don saol príobháideach, molann CESE go ndéanfadh comhlacht seirbhíse poiblí, atá faoi údarás an Stáit agus faoi réir rialú daonlathach ag na parlaimintí náisiúnta, céannacht dhigiteach shaoránaigh an Aontais a bhainistiú i ngach Ballstát.

4.4. Ba cheart é a bheith de chuspóir ag an gcéannacht dhigiteach a thabhairt isteach san Eoraip nascacht shlán agus éasca a chur ar fáil do thomhaltóirí. Caithfidh an chéannacht sin sonraí agus soláthar seirbhíse poiblí níos fearr, cláir rialtais spriocdhírithe fheabhsaithe agus níos mó éifeachtúlachta sa mhargadh creidmheasa, i measc rudaí eile, a sholáthar. Tá CESE i bhfabhar cás den sórt sin. Mar sin féin, tugann CESE dá aire go mbaineann sraith rioscaí le cur chun feidhme na céannachta digití ó thaobh príobháideachais agus cosaint sonraí de agus tá sé glan i gcoinne córas a thabhairt isteach lena gcoinneofaí súil ghéar ar shaoránaigh na hEorpa, lena rianófaí iad agus/nó lena ndéanfaí faireachán ar a ngníomhaíochtaí agus ar a n-iompar.

4.5. Gné thábhachtach den chur chun feidhme is ea an chibearshlándáil ós rud é go bhfuil baol mór ann go haiceálfaí sonraí pearsanta agus airgeadais. Tá CESE ag tnúth leis an leagan deiridh den reachtaíocht atá beartaithe agus an comhaontú idir na Ballstáit maidir leis na caighdeáin, na sonraíochtaí teicniúla agus na gnéithe idir-inoibritheacha, reachtaíocht ar cheart a bheith curtha i bhfeidhm faoi mhí Dheireadh Fómhair 2022. Measann CESE gur cheart don tsochaí shibhialta eagraithe, lena n-áirítear na comhpháirtithe sóisialta, na heagraíochtaí neamhrialtasacha (ENRanna) agus an lucht acadúil, a bheith rannpháirteach go domhain sa chur chuige cur chun feidhme.

4.6. Tá an chalaois fós ar cheann de na rioscaí is mó a bhaineann le cur chun feidhme na céannachta digití. Tiocfaidh méadú ar na teachtaireachtaí fioscaireachta a fhaighimid ar fad sa lá atá inniu ann, agus díreofar iad ar na grúpaí is leochailí san Eoraip. Measann CESE nach ndearnadh na saincheisteanna slándála a bhaineann leis an ábhar sin a chainníochtú go leordhóthanach agus is cúis díomá dó nach í slándáil na tiachóige digití Eorpaí a bheidh ann amach anseo an tsaincheist is tábhachtaí sa togra ón gCoimisiún Eorpach a mhéid a bhaineann le creat a bhunú le haghaidh na Céannachta Digití Eorpaí. Tharla calaois shintéiseach céannachta in áiteanna eile ar domhan inar cuireadh córais chomhchosúla chun feidhme agus ba cheart don Aontas cur amach a fháil ar na saincheisteanna sin agus dul i ngleic leo roimh an gcóras a chur chun feidhme. Dá bhrí sin, measann CESE gur cheart an tslándáil sonraí a bheith doshannta.

An intleacht shaorga

4.7. Tá an intleacht shaorga de dhíth ar an margadh aonair d’fhonn forbairt agus dul chun cinn a dhéanamh. Tá an intleacht shaorga bunaithe ar algartaim a dteastaíonn méid ollmhór sonraí príobháideacha agus meiteashonraí uathu. Caithfidh an tsochaí leas a bhaint as na forbairtí teicneolaíochta agus an eolaíocht fheidhmeach atá bunaithe ar algartaim. Faraor, agus teicneolaíochtaí intleachta saorga á gcur chun feidhme, ní mór é a áirithiú go mbeidh sé de chumas ar na pobail a dhéantaí iad a imeallú go stairiúil, déileáil leis na cláir agus nach gcuirfear leis na héagothromaíochtaí sóisialta atá ann cheana.

4.8. Ba é CESE an chéad institiúid Eorpach a d’iarr cur chuige duine i gceannas a úsáid le haghaidh córais intleachta saorga ( 7 ) . Tá sé á athdhearbhú ag CESE go bhfuil sé ríthábhachtach gur ag daoine a bheadh an focal scor agus gur iadsan a bheadh i gceannas ar an bpróiseas cinnteoireachta a mhéid a bhaineann le forbairtí meaisín.

4.9. D’fhéadfaí an chosaint maoine intleachtúla a úsáid mar argóint le haghaidh forbairtí intleachta saorga nach bhfuil trédhearcach. Measann CESE nach mór an chothromaíocht cheart a aimsiú idir forbairtí trédhearcacha agus inrianaithe a áirithiú agus gan rúin tráchtála a nochtadh. Thairis sin, ní mór foráil shoiléir a dhéanamh, i ngach togra reachtach AE maidir leis an intleacht shaorga, do chuntasacht iomlán i leith neamhfheidhmithe a d’fhéadfadh a bheith ann agus ba cheart an dliteanas a chur ar na forbróirí, na códóirí, na dearthóirí intleachta saorga agus na húinéirí cearta.

4.10. Tá CESE den tuairim gur cheart na teicneolaíochtaí intleachta saorga a chur chun feidhme ar bhealach atá inbhuanaithe go sóisialta, á gcur san áireamh cearta an duine, na luachanna Eorpacha, an comhionannas inscne, an éagsúlacht chultúrtha, leasanna na ngrúpaí faoi mhíbhuntáiste agus cearta maoine intleachtúla.

4.11. Is gá tuilleadh dul chun cinn a dhéanamh ar Rialachán RGCS d’fhonn a chinntiú go bhfuil dlí na hEorpa á chomhlíonadh agus á urramú go hiomlán ag na halgartaim agus tá CESE ag iarraidh go ndéanfaí comhrialacha eiticiúla a fhorbairt lena n-áiritheofaí rochtain shaor ar chóid foinse na n-algartam.

4.12. Tá sé d’acmhainn ag an intleacht shaorga cuidiú leis na spriocanna aeráide agus comhshaoil a bhaint amach, ach chaithfí a chur san áireamh an méid ollmhór fuinnimh atá de dhíth leis na córais sin a fheidhmiú, mar aon leis na dúshláin eile a bhaineann leis na costais sheachtracha a inmheánú. Molann CESE faireachán níos fearr a dhéanamh ar an ngné sin agus tá sé ag iarraidh ar na cuideachtaí digiteacha dul chun cinn a dhéanamh i dtaobh astaíochtaí carbóin a laghdú.

4.13. Ó thaobh na bpríomhréimsí de, amhail an chosaint nó an chibearshlándáil, ní mór a ráthú go mbeadh daoine i gceannas ar na róbait agus tá CESE ag iarraidh creat an-sonrach a bhunú ar leibhéal an Aontais leis an méid sin a áirithiú, agus lena áirithiú go bhféadfadh daoine idirghábháil a dhéanamh i gcónaí chun na botúin arna ndéanamh ag córas cinnteoireachta uathoibrithe a chur ina gceart.

4.14. Tá CESE glan i gcoinne bunachair sonraí phríobháideacha aghaidh-aitheanta, ach amháin chun críocha coireachta, agus aon chineáil córais scórála shóisialta óir sáraíonn siad sin bunluachanna agus cearta an Aontais Eorpaigh.

4.15. Ó thaobh na ngnéithe sóisialta de, tá imní ar CESE go mbeidh tionchar as cuimse ag forbairtí intleachta saorga ar na margaí saothair, rud a d’fhéadfadh géarchéim dífhostaíochta a thosú. Thairis sin, d’fhéadfadh tionchar a bheith acu ar iompar an duine agus an leisciúlacht agus an éadromántacht a adhaint.

Mórshonraí

4.16. Is díol sásaimh do CESE an Gníomh Sonraí ( 8 ) a d’eisigh an Coimisiún Eorpach i bhFeabhra 2022 agus measann sé gur creat eiticiúil é le haghaidh próiseáil thrédhearcach sonraí pearsanta arna déanamh leis na saoránaigh agus na gnólachtaí a ghineann na sonraí sin i gceannas orthu. Anuas air sin, a bhuí leis an nGníomh, is féidir le líon níos mó geallsealbhóirí agus saoránach úsáid a bhaint as na sonraí, le buntáistí breise do na tomhaltóirí, na gnólachtaí agus na húdaráis phoiblí, rud a fhágann go mbeidh geilleagar cothrom atá bunaithe ar shonraí ann.

4.17. Tá méideanna móra sonraí ar fáil anois do na húdaráis phoiblí agus do dhornán mórchuideachtaí teicneolaíochta amhail Google, Facebook (Meta), TikTok nó Amazon. Ar an drochuair, níl ach líon srianta geallsealbhóirí inniu a bhaineann tairbhe as na sonraí sin agus tá imní ar CESE go ndéantar na sonraí a tháirgtear san Aontas a stóráil agus a phróiseáil lasmuigh den Eoraip agus go mbaintear tairbhe astu taobh amuigh di freisin ( 9 ) . Measann CESE go mbeidh sé deacair ceannasacht dhigiteach an Aontais a bhaint amach gan a chuid mórchuideachtaí AE teicneolaíochta féin, gan sonraí Eorpacha a stóráil ar fhód an Aontais agus gan na sonraí sin a chosaint ar aon rochtain sheach-chríochach.

4.18. Beartas iomaíochta atá oiriúnach do dhúshláin nua Agus mórshonraí á mbainistiú, ní mór cearta an duine a urramú i gcónaí, de réir mar a chumhdaítear in Airteagal 21 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais ( 10 ) iad, go háirithe nuair a úsáidtear algartaim sa phróiseas cinnteoireachta. Ní chumhdaíonn soláthraithe néalseirbhíse atá bunaithe san Aontas ach cuid bheag den mhargadh idirnáisiúnta, atá lán le cuideachtaí ó na Stáit Aontaithe den chuid is mó. Fágann sé sin go bhfuil an tAontas faoi mhíbhuntáiste agus nach bhfuil lántairbhe á baint aige as na deiseanna infheistíochta atá sa mhargadh próiseála sonraí. Tá sé ag cur bac freisin ar iomaíochas na gcuideachtaí móra agus ar an bhféidearthacht atá acu dul i méid agus margaí a bhaint amach. Tá cosc á chur aige freisin ar uas-scálú FBManna. Tréaslaíonn CESE an Teachtaireacht ón gCoimisiún ( 11 ) agus an tábhacht a leagtar ar an gclaochlú digiteach i ndáil le creat iomaíochais an Aontais amach anseo a athmhúnlú.

4.19. Measann CESE gur cheart toiliú eolasach maidir le húsáid sonraí a chur chun feidhme le haghaidh sonraí pearsanta agus sonraí neamhphearsanta araon. Tá CESE ag iarraidh arís eile go ndéanfaí RGCS a uasghrádú dá réir sin.

An t-aistriú cóir digiteach agus an litearthacht dhigiteach san Aontas

4.20. Tugann CESE dá aire go bhfuil athrú ag teacht ar an margadh saothair agus go bhfuil níos mó earnálacha ag gearán faoin easpa lucht saothair oilte agus cáilithe. Tugann sé dá aire freisin go bhfuil laghdú ar cháilíochtaí agus go bhfuil easnamh fios gnó agus saineolais ann.

4.21. D’iarr CESE i dtuairimí roimhe seo Aontas a bheith ann a chuirfeadh an r-chuimsiú chun deise dó féin ar bhealach nach bhfágfadh aon duine ar lár. Cúpla bliain ina dhiaidh sin, tá fás ag teacht ar na héagothromaíochtaí idir na Ballstáit agus tá cosaint fós in easnamh do na grúpaí leochaileacha, go háirithe don ghlúin aosta, an grúpa is leochailí.

4.22. Is cúis imní do CESE an bhearna dhigiteach atá san Aontas faoi láthair agus tá sé ag iarraidh go gcuirfí cláir um an litearthacht dhigiteach chun feidhme i ngach Ballstát ar bhealach comhordaithe. Tá sé ag iarraidh freisin go bhfíorófaí an fhoghlaim dhigiteach ar feadh an tsaoil san Aontas, lena n-áirítear réitigh foinse oscailte mar roghanna saor in aisce in áit foinsí tráchtála. Foghlaimítear scileanna digiteacha ar dtús trí ranganna teagaisc foclóra agus ar deireadh trí oiliúint phraiticiúil.

4.23. Is den ríthábhacht é páirt a thabhairt d’fhostaithe san aistriú digiteach ionas go bhféadfadh siad tuiscint a fháil ar na rioscaí agus, san am céanna, na deiseanna a bheidh ann amach anseo. Chun timpeallachtaí oibre a athrú, tá gá le heolas a aistriú agus scileanna nua a fháil. Chuige sin freisin, ní mór dálaí oibre feabhsaithe a chur ar fáil le haghaidh na ndaoine a oibríonn trí mheán ardáin dhigiteacha saothair.

4.24. Tá sé á iarraidh ag CESE go mbeadh córas láidir oideachais dhigitigh san Eoraip trína bhféadfaí an lucht saothair a ullmhú le haghaidh dúshláin theicneolaíocha agus cabhrú leo poist ardcháilíochta a fháil, agus meabhraíonn sé, ar an ábhar sin, Creat-chomhaontú na gComhpháirtithe Sóisialta Eorpacha maidir leis an Digiteáil.

4.25. Chuir CESE i bhfáth cheana an gá atá le hinniúlachtaí daingne ETIM san eolaíocht, sa teicneolaíocht, san innealtóireacht agus sa mhatamaitic a fheabhsú tuilleadh ( 12 )

An Bhruiséil, an 14 Iúil 2022. Uachtarán Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa Christa SCHWENG

(1) Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 910/2014 a mhéid a bhaineann le creat a bhunú le haghaidh na Céannachta Digití Eorpaí (COM(2021) 281 final).

(2) Aitheantas Digiteach do mhuintir uile na hEorpa.

(3) https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/desi.

(4) EIB study: Artificial intelligence, blockchain and the future of Europe: How disruptive technologies create opportunities for a green and digital economy.

(5) An Coimisiún Eorpach – A European approach to artificial intelligence [Cur chuige Eorpach maidir leis an intleacht shaorga] (níl leagan Gaeilge ann).

(6) Aitheantas Digiteach do mhuintir uile na hEorpa, COM(2021) 281 final.

(7) IO C 288, 31.8.2017, lch. 1 (níl leagan Gaeilge ann).

(8) An Coimisiún Eorpach – Gníomh Sonraí.

(9) Thuairiscigh Eurostat nár bhain ach 36 % d’fhiontair AE úsáid as néalseirbhísí in 2020, agus go mba le haghaidh ríomhphoist nó stóráil a d’úsáid siad iad; taobh leis sin, níor úsáideadh ach 19 % de na cuideachtaí néalseirbhísí.

(10) IO C 326, 26.10.2012, lch. 391.

(11) Teachtaireacht ón gCoimisiún Eorpach – A competition policy fit for new challenges [Beartas iomaíochta atá oiriúnach do dhúshláin nua] (COM(2021) 713 final) (níl leagan Gaeilge ann).

(12) OI C 14, 15.1.2020, lch. 46 (níl leagan Gaeilge ann), OI C 10, 11.1.2021, lch. 40 (níl leagan Gaeilge ann), OJ C 228, 5.7.2019, p. 16 níl leagan Gaeilge ann)., OJ C 75, 10.3.2017, p. 6 (níl leagan Gaeilge ann)., OJ C 374 16.9.2021, p. 11 (níl leagan Gaeilge ann).