MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.Ábhar an togra

Baineann an togra seo leis an gcinneadh lena mbunaítear an seasamh a bheidh le glacadh thar ceann an Aontais sa Chomhairle um Ghnéithe de Chearta Maoine Intleachtúla a bhaineann le Trádáil de chuid na hEagraíochta Domhanda Trádála (‘Comhairle TRIPS’) i ndáil le cinneadh a ghlacadh atá beartaithe maidir leis an iarraidh ar shíneadh a chur leis an idirthréimhse faoi Airteagal 66(1) de Chomhaontú TRIPS le haghaidh Comhaltaí de na Tíortha is Lú Forbairt.

2.Comhthéacs an togra

2.1.An Comhaontú maidir le Gnéithe de Chearta Maoine Intleachtúla a bhaineann le Trádáil

Is é is aidhm don Chomhaontú maidir le Gnéithe de Chearta Maoine Intleachtúla a bhaineann le Trádáil (‘Comhaontú TRIPS’), i measc nithe eile, caighdeáin agus prionsabail leordhóthanacha a chur ar fáil maidir le hinfhaighteacht, raon feidhme agus úsáid ceart maoine intleachtúla a bhaineann le trádáil, modhanna éifeachtacha agus iomchuí chun iad a fhorfheidhmiú agus nósanna imeachta éifeachtacha gasta a chur i bhfeidhm chun díospóidí idir rialtais a chosc agus a réiteach go hiltaobhach. Cumhdaítear na cearta maoine intleachtúla seo a leanas i gComhaontú TRIPS: cóipcheart agus cearta gaolmhara, trádmharcanna, tásca geografacha, lena n-áirítear sonrúcháin tionscnaimh, dearaí tionsclaíocha, paitinní, lena n-áirítear cosaint cineálacha nua plandaí, dearaí leagan amach le haghaidh ciorcaid iomlánaithe agus faisnéis neamhnochta. Tháinig Comhaontú TRIPS i bhfeidhm an 1 Eanáir 1995.

Is páirtí é an tAontas Eorpach i gComhaontú TRIPS.

2.2.Comhairle TRIPS

Déanann Comhairle TRIPS maoirseacht ar fheidhmiú Chomhaontú TRIPS. Sna seisiúin rialta a bhíonn aici, fónann Comhairle TRIPS mar fhóram chun plé a dhéanamh ar na gnéithe trádála de chosaint agus d’fhorfheidhmiú na gceart maoine intleachtúla a chumhdaítear le Comhaontú TRIPS. Oibríonn Comhairle TRIPS faoi threoir ghinearálta Chomhairle Ghinearálta an EDT. Tá sé ar fáil do Chomhaltaí uile EDT agus do bhreathnóirí arna bhformheas ag na Comhaltaí. Is trí chomhthoil a dhéanann Comhairle TRIPS a cuid cinntí. De bhun Riail 33 de rialacha nós imeachta Chomhairle TRIPS, i gcás nach féidir teacht ar chinneadh trí chomhthoil i gComhairle TRIPS, déanfar an t-ábhar atá i gceist a chur faoi bhráid na Comhairle Ginearálta lena chinneadh. De bhun Airteagal IX de Chomhaontú Marrakech lena mbunaítear an Eagraíocht Dhomhanda Trádála (“Comhaontú Marrakech”) I gcás ina bhfeidhmíonn an tAontas Eorpach an ceart vótála tá líon vótaí aige atá comhionann le líon na mBallstát atá ina gComhaltaí de EDT.

2.3.An gníomh atá beartaithe ag Comhairle TRIPS

An 8-9 Meitheamh 2021, le linn an tseisiúin fhoirmiúil a bheidh aici, glacfaidh Comhairle TRIPS cinneadh maidir leis an iarraidh ar shíneadh a chur leis an idirthréimhse faoi Airteagal 66(1) TRIPS le haghaidh Comhaltaí de na Tíortha is Lú Forbairt (LDC) amhail ón 1 Iúil 2021 (‘an gníomh atá beartaithe’).

Ó theacht i bhfeidhm Chomhaontú Marrakech an 1 Eanáir 1995, díolmhaíodh na Comhaltaí LDC ó oibleagáidí TRIPS seachas Airteagal 3, Airteagal 4 agus Airteagal 5 ar feadh tréimhse deich mbliana faoi Airteagal 66(1) de Chomhaontú TRIPS. Foráiltear leis an Airteagal seo freisin gur féidir an tréimhse sin a fhadú tuilleadh ar iarraidh chuí-réasúnaithe ó chomhalta de na tíortha is lú forbairt. In 2005 agus 2013, tar éis iarrataí sonracha a fháil ó na Comhaltaí LDC, cuireadh síneadh leis an díolúine sin cheana féin faoi dhó, an dara huair go dtí an 1 Iúil 2021.

Chuir Sead, thar ceann an ghrúpa LDC, iarraidh isteach go foirmiúil an 1 Deireadh Fómhair 2020 ar shíneadh a chur leis an idirthréimhse. Tá iarrtha ag an ngrúpa LDC síneadh a chur leis an idirthréimhse le haghaidh “chomh fada agus a fhanann an Comhalta i gcatagóir na dtíortha is lú forbairt agus ar feadh tréimhse dhá bhliain déag ó dháta theacht i bhfeidhm cinnidh ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an Comhalta a eisiamh ó chatagóir na dtíortha is lú forbairt.”

Beidh an gníomh atá beartaithe ina cheangal ar na páirtithe i gcomhréir le hAirteagal 66 (1) de Chomhaontú TRIPS, lena bhforáiltear: “I bhfianaise éilimh agus riachtanais speisialta na gComhaltaí de na tíortha is lú forbairt, a srianta eacnamaíocha, airgeadais agus riaracháin, agus an gá atá acu le solúbthacht chun bonn teicneolaíoch inmharthana a chruthú, ní bheidh de cheangal ar na Comhaltaí sin forálacha an Chomhaontaithe seo, seachas Airteagail 3, 4 agus 5, a chur chun feidhme ar feadh tréimhse 10 mbliana ón dáta cur i bhfeidhm mar atá sainmhínithe faoi mhír 1 d’Airteagal 65. Déanfaidh an Chomhairle um TRIPS, ar iarraidh chuí-réasúnaithe a fháil ó Chomhalta de na tíortha is lú forbairt, sínithe ar an tréimhse sin a dheonú”.

3.An seasamh atá le glacadh thar ceann an Aontais

Mar fhreagra ar iarraidh ó Chomhaltaí LDC, molann an Coimisiún do Chomhairle an Aontais Eorpaigh an seasamh seo a leanas ón Aontas a bhunú: Níor cheart ceangal a chur ar Chomhaltaí LDC forálacha Chomhaontú TRIPS a chur i bhfeidhm, seachas Airteagal 3, Airteagal 4 agus Airteagal 5, ar feadh tréimhse theoranta ama nach faide ná 10 mbliana, nó go dtí dáta den sórt sin, ar a scoirfidh siad de bheith ina LDC, cibé dáta is túisce.

Mar sin féin, ní bheadh síneadh ar an idirthréimhse gan teorainn ama, mar a mhol na LDCanna, ag teacht leis an gcuspóir chun Comhaltaí LDC a chomhtháthú de réir a chéile, mar bhaill den chóras iltaobhach trádála, sa chóras idirnáisiúnta um maoin intleachtúil ar bhonn na n-íoscheanglas dá bhforáiltear i gComhaontú TRIPS.

I gcás ina dtacódh comhaltaí EDT le síneadh a chur leis an idirthréimhse faoi Airteagal 66(1) de Chomhaontú TRIPS gan teorainn ama, níor cheart go mbeadh an tAontas ina bhac ar theacht ar chomhthoil.

Tá gá le leibhéal áirithe cosanta agus forfheidhmithe CMI i gComhaltaí LDC freisin, toisc gur spreagthóir iad CMInna don nuálaíocht agus is uirlis thábhachtach iad don fhorbairt inbhuanaithe. Is dreasacht do shealbhóirí teicneolaíochta freisin iad cosaint agus forfheidhmiú CMI chun scaipeadh eolais a chur chun cinn agus infheistíocht isteach chuig Comhaltaí LDC a mhealladh. Is dreasacht do chuideachtaí AE freisin leibhéal áirithe cosanta agus forfheidhmithe CMI i gComhaltaí LDC, chun a dteicneolaíochtaí nua a thabhairt chuig Comhaltaí LDC gan faitíos roimh ghoid IP ná aon mhí-úsáid eile. Dá gcuirfí síneadh leis an idirthréimhse gan teorainn ama, níor leor é mar spreagadh do Chomhaltaí LDC iarrachtaí a dhéanamh sa réimse seo agus d’fhéadfadh sé a bheith fritorthúil dá n-iomaíochas sa chóras domhanda trádála. Mar sin féin, tá údar maith le síneadh eile a chur leis an idirthréimhse chun Comhaontú TRIPS, seachas Airteagal 3, Airteagal 4 agus Airteagal 5, a chur chun feidhme. Is iad Comhaltaí LDC an chuid is leochailí den phobal trádála idirnáisiúnta, ar saintréithe díobh srianta amhail ioncam íseal per capita, leibhéal íseal forbartha daonna, agus míbhuntáistí eacnamaíocha agus struchtúracha don fhás. Le paindéim COVID-19, tá méadú breise tagtha ar na dúshláin atá os comhair Chomhaltaí LDC. Dá bhrí sin, ní mór do Chomhaltaí LDC spás beartais agus solúbthacht a bheith acu chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin atá acu maidir le forbairt agus chun bonn teicneolaíoch inmharthana a chruthú.