MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Le Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 (an ‘Rialachán maidir le Sliotáin’) leagtar síos na rialacha maidir le leithroinnt sliotán in aerfoirt an Aontais. Leagtar amach in Airteagal 10 de an riail “úsáid é nó caill é”, ar dá réir is gá d’aeriompróirí 80 % ar a laghad dá sliotáin leithroinnte a úsáid laistigh de thréimhse sceidealaithe (samhradh nó geimhreadh) ar leith chun tosaíocht a choinneáil i leith na sraithe céanna sliotán le haghaidh na tréimhse sceidealaithe coibhéisí (cearta ‘marthanachta’ nó ‘stairiúla’).

Mar gheall ar an meath atá tagtha ar an éileamh ar phaisinéirí de bharr phaindéim COVID-19, tá aeriompróirí tar éis athruithe móra a dhéanamh ar a gcuid sceideal ón 1 Márta 2020, rud a d’fhág go raibh ráta úsáide sliotán ag aerfoirt chomhordaithe a bhí i bhfad faoi bhun na tairsí 80 % a fhorchuirtear leis an Rialachán maidir le Sliotáin.

Chun aghaidh a thabhairt air sin, ghlac an tAontas Eorpach leasú ar an Rialachán maidir le Sliotáin an 30 Márta 2020 chun an riail ‘úsáid é nó caill é’ a tharscaoileadh le haghaidh thréimhse sceidealaithe iomlán shamhradh 2020, dar críoch an 24 Deireadh Fómhair 2020. Leis an leasú sin, tugadh de chumhacht don Choimisiún síneadh a chur leis an tréimhse atá clúdaithe leis an tarscaoileadh, trí cheann amháin nó níos mó de na gníomhartha tarmligthe a ghlacadh. An 14 Deireadh Fómhair 2020, ghlac an Coimisiún gníomh tarmligthe lena gcuirtear síneadh leis an tréimhse lena dtarscaoiltear an riail ‘úsáid é nó caill é’ go dtí deireadh shéasúr sceidealaithe gheimhreadh 2020/2021 dar críoch an 27 Márta 2021.

Mar a bhíothas ag súil leis, lean an titim san éileamh ar phaisinéirí de bheith ann le linn thréimhse sceidealaithe shamhradh 2020. Dar le sonraí Eurocontrol, thosaigh an cor chun donais sa trácht sa Limistéar Eorpach Eacnamaíoch (LEE) i seachtain 11 le titim 17 % i gcomparáid leis an tseachtain chéanna in 2019. Lean an trácht de thitim go láidir go dtí laghdú 59 % agus 82 % i gcomparáid le 2019 i seachtainí 12 agus 13 faoi seach. Taifeadadh an titim is ísle i seachtainí 15 agus 16 (laghdú 89 %). Tháinig laghdú ó 80 % i seachtain 9 go 26 % i seachtain 15 ar an meán‑lódfhachtóirí i measc sampla de 10 aeriompróir Eorpacha. Ní raibh aeriompróirí ag eitilt chomh minic céanna lena mbeadh siad i gcomparáid le 2019, agus ní raibh an méid céanna suíochán curtha in áirithe ar na heitiltí a d’eitil i gcomparáid le 2019 freisin. Faoi sheachtain 23, nuair a athosclaíodh den chuid is mó an t‑aerthaisteal laistigh den Aontas, is é 44 % an meán‑lódfhactóir a bhí ann.. Le linn na seachtaine céanna in 2019, bhí meán‑lódfhachtóir na n‑aeriompróirí céanna idir 75 % (seachtain 4) agus 86 % (seachtain 16). Faoi lár mhí na Samhna 2020, thit an t‑aerthrácht 65 % i gcomparáid leis an tseachtain chéanna in 2019.

Léiríonn na réamhaisnéisí is déanaí ó Eurocontrol go bhfuiltear ag súil le haerthrácht i mí Feabhra 2021 nach mbeidh ach ina leath den leibhéal a bhí ann mí Feabhra 2020. Is éiginnte an méid a tharlóidh ina dhiaidh sin, ach níl aon chosúlacht ann go bhfillfidh an t‑éileamh, le linn shéasúr an tsamhraidh 2021, ar leibhéal na mblianta beaga anuas.

Ba cheart a mheabhrú gurb é is cuspóir don riail ‘úsáid é nó caill é’ úsáid is éifeachtúla na hacmhainne aerfoirt a áirithiú chun an tairbhe is mó is féidir a bhaint amach don líon is mó úsáideoirí agus chun ligean do phaisinéirí tairbhe a bhaint as margadh eitlíochta iomaíoch agus as an nascacht an tráth céanna. Le tarscaoileadh na rialach ‘úsáid é nó caill é’, tugadh díolúine go deimhin d’aeriompróirí agus le linn na heaspa éilimh ar aerthaisteal agus na srianta ar aerthaisteal nach bhfacthas a leithéid riamh cheana agus an tionchar diúltach comhshaoil a bhíonn ag eitiltí folamh nó beagnach folamh nach n‐oibrítear ach chun na sliotáin fholuiteacha aerfoirt a choinneáil ar bun. Ba cheart, áfach, an tionchar diúltach a bhaineann le síneadh breise a chur leis an tarscaoileadh a chur san áireamh freisin. Is é an éifeacht atá ag an tarscaoileadh atá ann faoi láthair iomaíocht a reo ar leibhéil 2019 gan aon cheanglas a bheith ann go n‑úsáidfear an acmhainn go héifeachtúil, toisc nach leor forálacha an tarscaoilte sin chun a áirithiú go mbeidh aeriompróirí eile atá in ann oibriú in ann na sliotáin is gá a fháil. Le haghaidh na tréimhse a thosaíonn tar éis níos mó ná bliain ina dtarscaoiltear an riail ‘úsáid é nó caill é’ (ón 1 Feabhra 2020 go dtí an 27 Márta 2021), lena gcoimeádtar sliotáin mharthanacha na n‑aeriompróirí ó 2019 go dtí deireadh shéasúr sceidealaithe gheimhreadh 2021/2022, is mithid conair a bhunú chun filleadh ar an ngnáthchur i bhfeidhm na rialach ‘úsáid é nó caill é’. Níor cheart filleadh ar an normáltacht go tobann ionas nach ndéanfar an margadh eitlíochta a dhíchobhsú chun dochair d’aeriompróirí, do nascacht, do thomhaltóirí an Aontais agus don chomhshaol. Ba cheart go bhfillfí ar an normáltacht i gcomhréir le méaduithe sna leibhéil tráchta amach anseo i dtreo leibhéil 2019 nó trí aerthrácht a chobhsú chuig staid nua sa mhargadh.

Dá bhrí sin, moltar gur cheart, ó thús thréimhse sceidealaithe shamhradh 2021, an ghnáthfheidhm atá ag na gceanglais i ndáil le húsáid sliotán faoin Rialachán maidir le Sliotáin a chur i bhfeidhm arís, ach gur cheart an ráta a shocrú ag 40/60 seachas ag 80/20. Is é sin le rá go mbeadh ceangal ar aeriompróirí 40 % de shraith áirithe sliotán a oibriú, ionas go gcoinneoidh siad an tosaíocht le haghaidh sraith sliotán oibrithe áirithe le haghaidh na tréimhse sceidealaithe coibhéisí ina dhiaidh sin. Leis an gcoigeartú sin, chosnófaí cearta stairiúla go comhréireach le linn an laghdaithe mhóir ar an éileamh ar aerthaisteal i ngeall ar phaindéim COVID-19 agus rannchuideodh sé sin chun an tionchar comhshaoil atá ag eitiltí folmha nó ag eitiltí beagnach folamh a sheachaint ar eitiltí iad nach n‑oibrítear ach chun na sliotáin fholuiteacha aerfoirt a choinneáil ar bun. Rannchuideodh sé sin freisin le húsáid níos éifeachtúla a bhaint as acmhainn aerfoirt chun tairbhe do phaisinéirí agus don nascacht.

I bhfianaise na taithí a fuarthas, áirítear sa togra seo maidir le díolúine sliotán coinníollacha chun a áirithiú go mbeidh tréimhse na díolúine comhoiriúnach leis an úsáid is fearr is féidir a bhaint as acmhainn aerfoirt ghann agus rannchuidíonn sé freisin le hiomaíocht a chaomhnú, ar mhaithe le paisinéirí. Ba cheart an díolúine a dhíriú ar aeriompróirí a bhfuil rún acu a sliotáin mharthanachta a oibriú a luaithe a thiocfaidh éileamh leordhóthanach ar ais agus a mbeidh eitiltí inmharthana go heacnamaíoch arís. Dá bhrí sin, sraitheanna sliotán atá leithroinnte as an nua ar aeriompróir den chéad uair, i.e. sraitheanna sliotán nach bhfuil an t‑aeriompróir ina dteideal de thoradh cearta marthanachta a bheith faighte aige, níor cheart iad a chumhdach leis an díolúine ós rud é go gcuirfeadh na haeriompróirí sin isteach ar na sliotáin bhreise sin agus é ar eolas acu go raibh an t‑éileamh ar aerthaisteal íseal de bharr phaindéim COVID-19 agus go bhfuil na sraitheanna sliotán foluiteacha díolmhaithe ón ngnáthchur i bhfeidhm na rialach ‘úsáid é nó caill é’. Dá bhrí sin, ní mór d’aeriompróirí a bhfaighidh sraitheanna sliotán den chineál sin den chéad uair ar a laghad 80 % de na sraitheanna sliotán nua-leithroinnte sin a úsáid chun tosaíocht a fháil don chéad tréimhse sceidealaithe choibhéiseach eile. Comhfhreagraíonn an cur chuige sin don chomhaontú deonach idir aerfoirt, aeriompróirí agus comhordaitheoirí sliotán maidir le hoibriú an tarscaoilte reatha sliotán le haghaidh shéasúr sceidealaithe gheimhreadh 2020/2021 agus níos faide anonn.

Ba cheart go leanfadh an riail ‘úsáid é nó caill é’ (i.e. an ceanglas maidir le 80 % ar a laghad den tsraith sliotán a úsáid) d’fheidhm a bheith aici i gcás malartuithe sliotán faoi mhír 1(c) d’Airteagal 8a, i gcás ina mbeidh aon chúiteamh airgeadais nó cúiteamh eile ag gabháil leis an malartú. Is é is aidhm dó sin cosc a chur le luach saothair luach bunúsach na díolúine a íoc. Os a choinne sin, le malartuithe gan cúiteamh airgeadais nó cúiteamh eile, a dhéantar chun tráthúlacht a fheabhsú, mar shampla, ní chuirfí srian ar an díolúine a chur i bhfeidhm maidir leis na sliotáin lena mbaineann. Bheadh an rud céanna i bhfeidhm, mar shampla, ar shliotáin a aistríodh mar thoradh ar chinntí a rinne údaráis phoiblí faoin dlí iomaíochta náisiúnta nó faoi dhlí iomaíochta an Aontais (cf. Airteagal 8b den Rialachán maidir le Sliotáin).

Áirítear sa mholadh sprioc-am d’aeriompróirí sliotáin nach bhfuil ag teastáil a thabhairt ar ais don chomhordaitheoir má tá siad chun tairbhigh den díolúine. Le sprioc-am trí seachtaine roimh dháta sceidealaithe na n‑oibríochtaí le haghaidh an sliotáin sin, beidh aerfoirt agus soláthraithe eile seirbhísí aerfoirt in ann infheictheacht a bheith acu maidir leis an méid acmhainne is gá agus maidir le méid na n‑oibríochtaí a bhfuiltear ag súil leo chun a áirithiú go gcuirfidh siad bonneagar, saoráidí agus foireann leordhóthanach ar fáil. Foráiltear leis sin d’aeriompróirí eile freisin meastachán a dhéanamh ar an acmhainn aerfoirt atá ar fáil, más rud é gur mian leo í a úsáid chun eitiltí a oibriú. Dá luaithe a chuirtear na sliotáin ar fáil lena n‑ath‑leithroinnt, is é is dóichí go mbeidh aeriompróirí eile in ann iad a úsáid. Cumhdaítear leis na rialacha atá beartaithe leis seo ath‑leithroinnt ar bhonn sealadach ar feadh an tséasúir atá i gceist (gan cearta marthanachta a thabhairt don iompróir a ndearnadh na sliotáin sin a ath‑leithroinnt air) nó ar bhonn buan, is é sin i gcás nach mbeartaíonn an t‑aeriompróir a chuir na sliotáin ar ais sa chomhthiomsú, na sliotáin a úsáid sa chéad tréimhse sceidealaithe choibhéiseach eile. Sa chás sin, ba cheart tosaíocht a thabhairt d’aeriompróirí a d’úsáid cúig shliotán den sórt sin ar a laghad, thar iompróirí is iarratasóirí eile agus iontrálaithe nua, ar tosaíocht é maidir le bunsraith sliotán iomlán na n‑iompróirí a scaoil iad sa chomhthiomsú.

Is gá freisin soiléiriú a dhéanamh ar na cúinsí faoina bhféadfadh na comhordaitheoirí sliotáin a tharraingt siar ó aeriompróirí. Nuair a chinneann comhordaitheoir, ar bhonn na faisnéise atá ar fáil dó, gur scoir aeriompróir dá oibríochtaí ag aerfort agus nach bhfuil sé in ann na sliotáin atá leithroinnte air a oibriú a thuilleadh, ba cheart na sliotáin atá i dtrácht a chur ar ais láithreach sa chomhthiomsú agus iad a chur ar fáil lena n‑ath‑leithroinnt ar aeriompróirí eile, rud a ciallaíonn go gcaillfidh an aerlíne atá ag fágáil an aerfoirt cearta stairiúla ar na sliotáin.

Ar bhonn na faisnéise atá ar fáil faoi láthair ó Eurocontrol, tá sé réasúnta glacadh leis go leanfaidh an staid reatha, lena mbaineann titim eisceachtúil ar an éileamh, go dtí tús thréimhse sceidealaithe shamhradh 2021 ar a laghad. I bhfianaise na héiginnteachta, d’fhéadfadh sé freisin go mairfeadh an tréimhse éilimh fíor-íseal go dtí tréimhse sceidealaithe gheimhreadh 2024/2025 ar a laghad, agus an tréimhse sin san áireamh, de réir tuar ó aeriompróirí agus ó chomhlachais aerfort, amhail ACI-Europe agus IATA.

Dá bhrí sin, faoi na cúinsí sin, ba cheart an Rialachán maidir le Sliotáin a leasú chun cosaint bhreise a thabhairt do chearta marthanachta aeriompróirí sna sraitheanna sliotán sin nár úsáideadh ag an ngnáthráta 80 % le linn na tréimhse ina ndearna paindéim COVID-19 dochar don mhargadh eitlíochta. Chuirfí síneadh séasúir eile leis an díolúine sliotán thar an síneadh dá bhforáiltear i Rialachán Tarmligthe (AE) 2020/1477 ón gCoimisiún, agus chumhdófaí, dá bhrí sin, an tréimhse ón 28 Márta 2021 go dtí an 30 Deireadh Fómhair 2021. Laghdódh díolúine den chineál sin an ráta úsáide sliotán ó 80 % go 40 %. Ina theannta sin, leis an leasú sin, thabharfaí cumhachtaí tarmligthe don Choimisiún an díolúine sliotán a shíneadh tuilleadh thar shéasúr sceidealaithe shamhradh 2021 agus, ina theannta sin, an ráta úsáide sliotán a choigeartú tuilleadh ar bhonn táscairí éagsúla amhail sonraí aerthráchta iarbhír agus tuartha, lódfachtóirí agus úsáid flíteanna. Ghlacfadh an Coimisiún gníomhartha tarmligthe, i gcás inar gá, chun an ráta úsáide sliotán a choigeartú, le haghaidh aon tréimhse sceidealaithe ó gheimhreadh 2021/2022 suas go dtí geimhreadh 2024/2025, agus geimhreadh 2024/2025 sin san áireamh.

Déantar an próiseas leithroinnte sliotán i bhfad roimh an tréimhse sceidealaithe lena mbaineann. Dá bhrí sin, bheadh ar aeriompróirí, ar aerfoirt agus ar sholáthraithe seirbhíse eile a bheith ar an eolas in am trátha faoi na rialacha is infheidhme maidir le tréimhse áirithe sceidealaithe. Ar an gcaoi chéanna, tabharfar na sliotáin nach bhfuil sé i gceist acu a úsáid ar ais don chomhordaitheoir go luath má tá siad ar an eolas faoi na rialacha sin go luath. Dá bhrí sin, ba cheart don Choimisiún na gníomhartha tarmligthe ábhartha a ghlacadh sula dtabharfar an próiseas leithroinnte sliotán i gcrích.