Fíor 3: Léarscáileanna Faireacháin EMEP maidir leis an Eoraip. I Léaráid ‘a’, léirítear tiúchain aeir in 1990, agus i Léaráid ‘b’, léirítear tiúchain aeir in 2014

Fíor 2: Léarscáileanna Faireacháin EMEPTábla 1: Laghdú ar astaíochtaí défheinilí polaclóirínithe (PCBanna), ar bhonn sonraí a tuairiscíodh faoi Phrótacal UNECE maidir le POPanna (méadú a bhí ann i gcás céatadán diúltach) maidir leis an Eoraip. I Léaráid ‘a’, léirítear tiúchain aeir in 1990, agus i Léaráid ‘b’, léirítear tiúchain aeir in 2014





1.1. Réamhrá

Is ceimiceáin iad Truailleáin Orgánacha Mharthanacha (POPanna) atá ina n‑údar imní ar fud an domhain mar gheall ar a n‑airíonna marthanacha, inbhithbhailithe agus tocsaineacha agus an acmhainn atá acu dul i mbun iompair fadraoin, rud a fhágann go sil-leagtar iad agus go mbailíonn siad i bhfad i gcéin ón bpointe táirgthe agus úsáide. Tá dhá chonradh idirnáisiúnta ann lena dtugtar aghaidh ar POPanna, ar conarthaí a bhfuil sé d’aidhm acu sláinte an duine agus an chomhshaoil a chosaint ar a ndrochthionchair trína dtáirgeadh, a n‑úsáid agus a scaoileadh sa chomhshaol a dhíothú nó a laghdú. Glacadh Prótacal Aarhus maidir le Truailleáin Orgánacha Mharthanacha in 1998 mar chuid den Choinbhinsiún maidir le hAerthruailliú Trasteorann Fadraoin ó Choimisiún Eacnamaíochta na Náisiún Aontaithe don Eoraip (UNECE) agus glacadh Coinbhinsiún Stócólm maidir le Truailleáin Orgánacha Mharthanacha (‘an Coinbhinsiún’) in 2001 agus tháinig sé i bhfeidhm in 2004.

Tá an tAontas Eorpach (‘an tAontas’) ina pháirtí i bPrótacal Aarhus agus sa Choinbhinsiún agus ghlac sé Rialachán (CE) Uimh. 850/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir le truailleáin orgánacha mharthanacha agus lena leasaítear Treoir 79/117/CEE (an Rialachán maidir le POPanna) chun an Coinbhinsiún a chur chun feidhme. Rinneadh Rialachán (CE) Uimh. 850/2004 a aisghairm agus cuireadh Rialachán (AE) 2019/1021 maidir le truailleáin orgánacha mharthanacha ina ionad ón 15 Iúil 2019 amach (teacht i bhfeidhm Rialachán (AE) 2019/1021).

Ba cheart a thabhairt faoi deara go gcuirtear oibleagáid tuairiscithe ar an gCoimisiún faoi Airteagal 12(6) de Rialachán (CE) Uimh. 850/2004, ar oibleagáid nach ann di a thuilleadh, ós rud é nach bhfuil aon fhoráil chomhfhreagrach i Rialachán (AE) 2019/1021. Mar sin féin, measann an Coimisiún gurb iomchuí tuarascáil a ghlacadh lena gcumhdaítear an tréimhse 2013-2015 atá bunaithe ar thuairisciú na mBallstát i gcomhréir le Rialachán (CE) Uimh. 850/2004 ós rud é go bhfónann an tuarascáil sin do chuspóirí Rialachán (AE) 2019/1021 a mhéid a bhaineann le faireachán ar an dul chun cinn arna dhéanamh maidir le húsáid agus scaoileadh POPanna a dhíothú.

Tugadh an Rialachán maidir le POPanna cothrom le dáta go tráthrialta chun leasuithe ar an gCoinbhinsiún agus ar an bPrótacal a chur chun feidhme i reachtaíocht an Aontais (substaintí nua a chur isteach sna hiarscríbhinní faoi seach, den chuid is mó) agus cuirtear oibleagáidí sonracha ar oibreoirí i mBallstáit uile an Aontais leis. Áirítear sna hoibleagáidí sin mionsonraí maidir le táirgeadh, cur ar an margadh, agus úsáid POPanna liostaithe a chumhdaítear le trí Iarscríbhinn (Iarscríbhinn I – toirmiscthe, Iarscríbhinn II – srianta, Iarscríbhinn III – arna scaoileadh go neamhbheartaithe). Cumhdaítear leis freisin bainistíocht na substaintí sin laistigh de stoc-chairn, scaoileadh sa chomhshaol agus faireachán ar thiúchain chomhshaoil, agus tá forálacha ann freisin maidir le bainistiú dramhaíola. Mar chuid den Rialachán maidir le POPanna, tá ceanglas ar na Ballstáit freisin pleananna náisiúnta cur chun feidhme agus gníomhaíochta a tharraingt suas chun foinsí POPanna laistigh dá gcríocha féin a shainaithint agus a bhainistiú.

Tugadh tuairisc ar na ceanglais tuairiscithe ar na Ballstáit agus ar an gCoimisiún Eorpach faoi Rialachán (CE) Uimh. 850/2004 in Airteagal 12. Ceanglaíodh ar na Ballstáit tuairisciú a dhéanamh go bliantúil maidir le sonraí staidrimh i dtaca le substaintí Iarscríbhinn I agus Iarscríbhinn II a tháirgeadh agus a chur ar an margadh. Bhí sé de cheangal ar na Ballstáit freisin tuairisciú don Choimisiún gach 3 bliana maidir le cur chun feidhme fhorálacha an Rialacháin maidir le POPanna. Bhí oibleagáid ar an gCoimisiún tuarascáil sintéise a tharraingt suas gach 3 bliana ina ndéantar achoimre ar an bhfaisnéis a sholáthair na Ballstáit chomh maith le faisnéis tacaíochta a soláthraíodh trí na fardail astaíochtaí de chuid an Chláir Eorpaigh ar Scaoileadh agus Aistriú Truailleán (PRTR Eorpach) agus CORINAIR faoin gComharchlár chun Faireachán agus Measúnú a dhéanamh ar Tharchur Fadraoin Truailleán Aeir san Eoraip (EMEP). Bhí sé de cheangal ar an gCoimisiún freisin achoimre ar an tsintéis sin a chur ar aghaidh chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle.

Go dtí seo, foilsíodh trí thuarascáil sintéise lena gcumhdaítear gníomhaíochtaí an Aontais agus a Bhallstát faoi Rialachán (CE) Uimh. 850/2004. Cumhdaítear sa chéad tuarascáil sintéise an tréimhse ó theacht i bhfeidhm an Rialacháin maidir le POPanna in 2004 go dtí 2006 agus foilsíodh in 2009 í. Sa dara tuarascáil sintéise, a foilsíodh in 2011, cumhdaítear an tréimhse 2007 – 2009. Foilsíodh an tríú tuarascáil sintéise in 2021, agus cumhdaítear inti an tréimhse 2010-2013. Sa cheathrú tuarascáil sintéise ón Aontas, cumhdaítear an tréimhse ó 2013 go 2015 agus beartaítear a sholáthar san achoimre sin leagan giorraithe den phríomhthuarascáil ina soláthraítear na príomhthorthaí. Ba cheart an tuarascáil iomlán a cheadú chun anailís mhionsonraithe bhreise a fháil ar na torthaí a cuireadh i láthair.

2.2. Bearta Bainistíochta agus Rialaithe

2.12.1 Forbhreathnú

Le bainistiú POPanna, cumhdaítear eilimintí éagsúla de shaolré substainte. Áirítear leis sin ceimiceáin a tháirgeadh, a chur ar an margadh agus a úsáid, chomh maith le stoc-chairn earraí atá imithe i léig, saincheisteanna maidir le bainistiú dramhaíola agus forfheidhmiú an rialacháin féin.

2.22.2 Táirgeadh, cur ar an margadh, úsáid agus forfheidhmiú

De réir na faisnéise a chuir na Ballstáit ar fáil maidir le substaintí a liostaítear in Iarscríbhinní I agus II a tháirgeadh agus a chur ar an margadh, níor táirgeadh ach substaint POP amháin sa tréimhse 2013-2015, eadhon aigéad sulfónach sárfhluarochtáin (PFOS), agus tugtar faoi deara go raibh díolúintí i bhfeidhm i gcás PFOS (mar shochtach ceocháin le linn plátáil cróimiam ba mhó a baineadh úsáid as). Ina theannta sin, allmhairíodh dhá shubstaint de chuid Iarscríbhinní I agus II (i gcomhréir leis na díolúintí) eadhon, heicseabrómaiciogladóideacán (HBCDD) agus pairifíní clóirínithe gearrshlabhracha (SCCPanna).

De réir na faisnéise a soláthraíodh, is féidir na sonraí seo a leanas a léiriú:

·Thuairiscigh dhá Bhallstát (DK, FI) allmhairiú HBCDD. Thuairiscigh an Danmhairg allmhairí i gcás 2014 amháin, ina raibh cainníocht 1.4 tona i gceist; an tráth céanna, thug an Fhionlainn dá haire gur tharla allmhairí ach go raibh laghdú ag teacht orthu.

·Maidir le hallmhairiú SCCPanna, thuairiscigh an Danmhairg 15 thona de in 2013 agus 5 thona de in 2014, agus thuairiscigh an tSualainn 2.8 tona de in aghaidh na bliana.

·Táirgeadh PFOS laistigh den Aontas in aon Bhallstát amháin, an Ghearmáin. Thit an táirgeacht ó 9 dtona in aghaidh na bliana in 2013 go 2.4 tona in 2015. Rinneadh thart ar 50 % de PFOS a táirgeadh a onnmhairiú nó a sheoladh chuig Ballstáit den Aontas (BE, DK, NL, AT, FI, SE go príomha). Baineadh úsáid as an gcuid eile de PFOS a táirgeadh sa Ghearmáin, mar shochtach ceocháin le linn plátáil miotail cróim go príomha.

‑Bhain líon beag Ballstát úsáid freisin as forálacha Airteagal 4 chun POPanna a úsáid i réimse an taighde nó na hanailíse. Luaigh cúig Bhallstát (BE, ES, FR, AT, PL) gur onnmhairíodh méideanna beaga POPanna chun críoch taighde nó anailíse. Ba chuig tíortha de chuid na hAfraice agus na hÁise go príomha a rinneadh an tonnmhairiú sin agus ba é a bhí iontu lotnaidicídí agus défheinilí polaclóirínithe (PCBanna) ar POPanna .

Tá imeachtaí forfheidhmithe tionscanta ag ceithre Bhallstát (BE, BG, NL, SE) maidir le díol neamhdhleathach POPanna laistigh den Aontas. Ina theannta sin, thuairiscigh an Spáinn faoi shraith imeachtaí breithiúnacha atá ar siúl le fada (ar cuireadh tús leo in 1989) maidir le héilliú talún le liondán.