Fógra ón gCoimisiún maidir le hiompar paisinéirí ar éileamh áitiúil atá dea-fheidhmiúil agus inbhuanaithe (tacsaithe agus feithiclí fruilithe phríobháidigh (PHV))

(2022/C 62/01)

I. RÉAMHRÁ

Iompar paisinéirí ar éileamh, is é sin le rá seirbhísí iompair le gluaisteán agus tiománaí, a tharlaíonn ar éileamh ón bpaisinéir, is cuid thábhachtach den tairiscint soghluaisteachta atá ar fáil do shaoránaigh é. Is gnách gur trí thacsaithe agus/nó trí Fheithiclí Fruilithe Phríobháidigh le tiománaí (PHV) a chuirtear na seirbhísí sin fáil.

Le blianta beaga anuas, tá athruithe móra tagtha ar mhargaí iompair paisinéirí ar éileamh go háirithe mar gheall ar fhorbairtí teicneolaíocha agus teacht chun cinn na seirbhísí taistil ar ordú. Tagraíonn “seirbhís taistil ar ordú” do thuras oiriúnaithe i ngluaisteán a ordú ar líne, trí aip fóin cliste de ghnáth, agus le haghaidh thús láithreach na seirbhíse de ghnáth (1). Trí shuíomhanna gréasáin agus aipeanna mhóibíleacha, déanann cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú paisinéirí a mheaitseáil le tiománaithe (2).

Bhí ar na Ballstáit aghaidh a thabhairt ar an dúshlán a bhaineann le beartais a fhorbairt agus bealaí oibriúcháin nua, samhlacha gnó nua agus gníomhaithe margaidh nua in earnáil an iompair paisinéirí ar éileamh. Ina theannta sin, bhí orthu déileáil le ceisteanna maidir le stádas fostaíochta agus cearta sóisialta tiománaithe a tháinig chun cinn le teacht na gcuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú. San am céanna, tá an earnáil iompair ina hiomláine ag iarraidh a cuid astaíochtaí a laghdú agus a bheith níos inbhuanaithe.

Dá bhrí sin, ina Straitéis um an tSoghluaiseacht Inbhuanaithe agus Chliste (3), d’fhógair an Coimisiún go bhféachfaidh sé ar bhealaí chun a áirithiú gur féidir le hiompar paisinéirí ar éileamh (tacsaithe agus feithiclí fruilithe phríobháidigh le tiománaí (PHV)) éirí níos inbhuanaithe agus seirbhísí éifeachtúla a sholáthar do shaoránaigh agus, san am céanna, margadh aonair a fheidhmíonn go rianúil a chothabháil agus aghaidh a thabhairt ar ábhair imní shóisialta agus shábháilteachta.

Chun tuiscint níos fearr a fháil ar an staid mar atá ar an láthair i mBallstáit, réigiúin agus cathracha éagsúla, saincheisteanna atá ann faoi láthair, leasanna na ngníomhaithe margaidh chomh maith le tuairimí agus cur chuige na mBallstát maidir leis na dúshláin, thionóil an Coimisiún trí cheardlann. Rinne sé roinnt mhaith malartuithe freisin leis na príomhpháirtithe leasmhara. Ba é ba aidhm do na ceardlanna, páirtithe leasmhara ábhartha a thabhairt le chéile chun taithí agus dea-chleachtais a roinnt le chéile. Reáchtáladh an chéad cheardlann in 2019 agus tugadh le chéile gníomhaithe margaidh éagsúla na hearnála, go háirithe cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú, cumainn PHV agus tacsaithe. In 2020, d’eagraigh an Coimisiún an dara ceardlann chun malartú a dhéanamh leis na Ballstáit faoi na dúshláin atá san earnáil agus chun na Ballstáit a spreagadh chun oibriú le chéile agus chun foghlaim faoin gcur chuige rialála sna Ballstáit eile. In 2021, thug an Coimisiún cuireadh do pháirtithe leasmhara príobháideacha agus poiblí na ceisteanna agus na dúshláin a bhaineann le hiompar paisinéirí ar éileamh a phlé. Cuirtear san áireamh sa doiciméad seo faisnéis a bailíodh trí na ceardlanna, sa phlé le páirtithe leasmhara agus níos faide i gcéin.

San Fhógra seo, cuireann an Coimisiún moltaí ar fáil maidir le rialáil tacsaithe agus PHV, arb é is aidhm dóibh soghluaisteacht áitiúil atá leordhóthanach agus sábháilte a áirithiú do shaoránaigh, agus inbhuanaitheacht na hearnála a fheabhsú agus cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip agus na Straitéise um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste a chur chun cinn. Leis an bhFógra seo, soiléirítear nach mór na bearta atá curtha i bhfeidhm ag na Ballstáit (lena n-áirítear ag rialtais náisiúnta agus ag reachtóirí mar aon le húdaráis réigiúnacha agus áitiúla) agus tacsaithe agus PHV á rialú acu a bheith i gcomhréir leis na saoirsí bunúsacha is bonn leis an margadh aonair. Ní mór na rialacha a bheith comhréireach leis an gcuspóir a shaothraíonn siad. Cuireann an Coimisiún i bhfios go láidir go bhfuil sé ríthábhachtach san am céanna go n-áiritheoidh na Ballstáit go mbainfidh gach duine atá gníomhach in earnáil an iompair paisinéirí ar éileamh leas as leibhéal leordhóthanach ceart sóisialta agus deimhneacht dhlíthiúil maidir lena stádas fostaíochta.

A. Achoimre ghairid agus athruithe a rinneadh le déanaí

Le himeacht ama, tá athrú mór tagtha ar iompar paisinéirí ar éileamh, go háirithe ar an mbealach ina nglaoitear air, ina seoltar é agus ina gcuirtear i bhfeidhm é. Le linn an 20ú haois, sular forbraíodh an chumarsáid mhóibíleach, ba thacsaithe dianrialaithe (4) i roinnt de na Ballstáit a sholáthair iompar paisinéirí ar éileamh. San am céanna, cheadaigh roinnt de na Ballstáit iompar paisinéirí ar éileamh le gluaisteáin, nach raibh faoi réir rialacha tacsaí, ach ba ghá a chur in áirithe roimh ré agus dá bhrí sin bhí siad teoranta don mhargadh réamháirithinte. San am atá caite, is ar ghuthán talún, ar fhacs nó i bpearsa a rinneadh é sin de ghnáth. Dá bhrí sin, go ginearálta, dhéantaí seirbhísí PHV a sceidealú go maith roimh ré, go minic le haghaidh achair níos faide ná mar a dhéantaí le tacsaithe nó le haghaidh ócáidí speisialta.

Go ginearálta, rud an-tábhachtach do na Ballstáit is ea margadh iompair paisinéirí ar éileamh a fheidhmíonn go maith agus atá inrochtana. Is minic a mheastar gur cuid den chóras iompair phoiblí iad tacsaithe agus/nó gur sannadh feidhm seirbhíse poiblí dóibh. Áitítear go minic gur chun leasa ghinearálta é margadh tacsaithe dea-fheidhmiúil a bheith ann. Rialaítear tacsaithe i bhfad níos déine de ghnáth ná PHV agus is minic a bhíonn siad faoi réir rialacha maidir le hinaitheantacht amhairc (5) chomh maith le rialacha maidir le praghsanna seasta, tacsaiméadair (6), agus an oibleagáid conradh a dhéanamh (7). Bhí tacsaithe ag freastal ar an margadh ina nglaoitear orthu ar an tsráid agus ag an stad tacsaithe (8), chomh maith leis an margadh réamháirithinte, ach bhí PHV, mar a luadh, teoranta don mhargadh réamháirithinte (9).

Mar sin féin, tá athrú ó bhonn tagtha ar an staid seo mar gheall ar theacht chun cinn na gcuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú, rud a fhágann go mbíonn níos mó iomaíochta ann idir tacsaithe agus PHV. Mar gheall ar fhorbairtí teicniúla, go háirithe fóin chliste, féidearthachtaí geologánaithe agus rochtain éasca ag an bpobal ar an idirlíon, tá réamháirithint tar éis éirí go bunúsach ina “réamháirithint láithreach”, rud a fhágann gur doiléir an difríocht idir tacsaithe agus PHV (10). Ina theannta sin, go traidisiúnta, ba iad na húdaráis a leag síos táillí tacsaí agus bhí na soláthraithe seirbhíse agus a gcustaiméirí in ann praghsanna PHV a shocrú eatarthu féin. Sa lá atá inniu ann, nuair a ghlaoitear ar PHV ar aip ar líne, go ginearálta is í an chuideachta seirbhíse taistil ar ordú a leagann síos an praghas le haghaidh na seirbhíse a chuirtear ar fáil, trí algartam de ghnáth (11).

De bharr na bhforbairtí sin agus an rath atá ag na cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú, an t-iompar paisinéirí ar éileamh a seoltaí ar an leibhéal áitiúil go príomha, faigheann sé iarratais ó chustaiméirí ar sheirbhísí iompair ó chuideachtaí uile-Eorpacha nó domhanda a úsáideann teicneolaíochtaí agus algartaim shofaisticiúla. Ó shin i leith, tá aithris déanta ag seirbhísí tacsaí ar an mbealach seo maidir lena gcuid seirbhísí a chur in áirithe agus tá siad ag feidhmiú freisin le haipeanna um sheirbhís taistil ar ordú a fheidhmíonn ar bhealach comhchosúil chomh fada agus a cheadaítear leis an reachtaíocht. Tá difríochtaí fós le feiceáil ag an gcustaiméir, áfach, go háirithe maidir le praghsáil de bharr táillí socraithe (12).

Go ginearálta, tá méadú tagtha ar cháilíocht agus ar éifeachtúlacht na mbealaí ina gcuirtear seirbhísí tacsaí agus PHV ar fáil do dhaoine de bharr aipeanna um sheirbhís taistil ar ordú a úsáidtear ar fhóin chliste. Chuir úsáideoirí fáilte roimh phraghsanna níos ísle agus roimh an bhféidearthacht PHV agus tacsaithe a ordú ar líne, a bhuí le haipeanna a úsáideann seirbhísí geologánaithe, rud a mhéadaigh an t-éileamh. De réir an Eorabharaiméadair (13) a rinneadh le déanaí, feictear d’úsáideoirí gur den chineál céanna iad na seirbhísí traidisiúnta tacsaí agus na feithiclí fruilithe phríobháidigh, agus luann siad infhaighteacht agus éascaíocht an phróisis áirithinte mar ghnéithe dearfacha den dá ghné sin ar mór acu iad.

B. Dúshláin reatha

Is cúis le teannas agus freagairtí reachtacha éagsúla i measc na mBallstát iad na forbairtí in earnáil an iompair paisinéirí ar éileamh agus teacht chun cinn gníomhaithe margaidh agus samhlacha gnó nua. Ní ann d’aon dlí sonrach de chuid an Aontais maidir leis an gceist sin. Cé gur chuir custaiméirí fáilte i gcoitinne roimh na seirbhísí nua, tá na tiománaithe agus na hoibreoirí tacsaí (14) ag streachailt leis an iomaíocht bhreise. Braitheann cuideachtaí tacsaí go bhfuil siad faoi mhíbhuntáiste i bhfianaise na mbuntáistí iomaíocha a bhíonn ag PHV atá ag feidhmiú ar aipeanna um sheirbhís taistil ar ordú, ós rud é nach gá dóibh cloí leis na rialacha diana céanna agus a bhaineann le tacsaithe. Braitheann PHV faoi mhíbhuntáiste i ngeall ar rialacha a mheasann siad a bheith seanfhaiseanta agus measann siad nach bhfuil iontu ach bacainní ar oibríochtaí éifeachtúla agus inbhuanaithe.

San am céanna, is minic a chuirtear ábhair imní in iúl faoi dhálaí oibre na dtiománaithe agus faoi stádas fostaíochta na ndaoine a oibríonn trí ardáin, go háirithe tiománaithe PHV atá ag obair ar aipeanna um sheirbhís taistil ar ordú. Tá an-ábharthacht ag baint le dálaí oibre, cearta sóisialta agus ceisteanna fostaíochta agus, san am céanna, baineann siad le roinnt cineálacha seirbhísí éagsúla a chuirtear ar fáil trí ardáin, lena n-áirítear, mar shampla, soláthar bia, seirbhísí TF agus seirbhísí aistriúcháin, agus dá bhrí sin, tá tionscnamh sonrach ag teastáil le haghaidh obair ardáin. Dá bhrí sin, beidh sé d’aidhm ag an gCoimisiún feabhas a chur ar dhálaí oibre na ndaoine a oibríonn trí ardáin trí thionscnamh eile de chuid an Aontais.

Leis an tionscnamh seo ón gCoimisiún, déantar iarracht dálaí oibre níos fearr a bhaint amach le haghaidh Eoraip shóisialta níos láidre trí leas iomlán a bhaint as an digitiú san obair ardáin. Áirítear ann togra le haghaidh Treorach, ina leagtar amach bearta chun dálaí oibre na ndaoine a oibríonn trí ardáin a fheabhsú. Áirítear sa togra bearta chun a áirithiú go mbeidh an stádas fostaíochta ceart ag daoine a oibríonn trí ardáin – nó gur féidir leo an stádas ceart fostaíochta a bhaint amach – i bhfianaise a gcaidrimh iarbhír leis an ardán agus rochtain a fháil ar na cearta is infheidhme maidir le cosaint shóisialta, bearta chun cothroime, trédhearcacht agus cuntasacht a áirithiú i mbainistiú algartamach (15) i gcomhthéacs na hoibre ardáin, chomh maith le bearta chun trédhearcacht, inrianaitheacht agus feasacht ar fhorbairtí in obair ardáin a fheabhsú agus chun forfheidhmiú na rialacha is infheidhme a fheabhsú do gach duine atá ag obair trí ardáin, lena n-áirítear iad siúd a oibríonn thar theorainneacha. Tá deimhneacht dhlíthiúil maidir leis an stádas fostaíochta chomh maith le soiléireacht maidir le bainistiú algartamach fíor-riachtanach le go mbeidh rath ar gach páirtí leasmhara san earnáil.

Chomh maith leis an gceist maidir le stádas fostaíochta, is minic a bhíonn éiginnteacht dhlíthiúil bhreise roimh thiománaithe PHV, oibreoirí agus cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú, de réir mar atá na Ballstáit ag streachailt chun an cur chuige beartais agus dlíthiúil iomchuí a aimsiú i leith na ngníomhaithe nua sin agus i leith na mbealaí nua oibriúcháin. De bharr na heaspa soiléireachta dlíthiúla agus intuarthachta sin, cuirtear bac ar ghnólachtaí agus ar infheistíocht agus cuirtear mearbhall ar shaoránaigh.

Chomh maith leis na casaoidí agus ábhair imní atá curtha in iúl ag gníomhaithe an mhargaidh, ardaíonn na seirbhísí nua sin roinnt saincheisteanna eile maidir le húsáid an spáis phoiblí, sábháilteacht ar bhóithre, dliteanas, árachas, slándáil na bpaisinéirí agus na dtiománaithe, chomh maith le seirbhísí soghluaisteachta éagsúla a chomhtháthú go foriomlán i dtairiscint chomhleanúnach um shoghluaisteacht uirbeach. Le blianta beaga anuas, tá roinnt staidéar agus tuarascálacha tar éis aird a thabhairt ar na forbairtí san earnáil, rud a bhí spreagtha ag an rath a bhí ar chuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú, na dúshláin a bhaineann leo chomh maith leis na himpleachtaí sóisialta, eacnamaíocha, uirbeacha agus comhshaoil atá acu, agus tá cur chuige beartais molta acu (16). Ina theannta sin, rinneadh scrúdú i staidéir agus i dtuarascálacha den sórt sin ar an tionchar a bhaineann le teacht chun cinn na gcuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú ar an méid tráchta (17) agus ar na hiarmhairtí comhshaoil (18).

C. An ghné Eorpach d’iompar paisinéirí ar éileamh

Cé gur ábhar áitiúil é iompar paisinéirí ar éileamh go traidisiúnta, tá gnéithe idirnáisiúnta agus gnéithe Eorpacha den iompar paisinéirí ar éileamh ag dul i méid. Tá cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú idirnáisiúnta agus Eorpacha tar éis a ngníomhaíochtaí a leathnú ar fud Ballstáit éagsúla. Áitíonn páirtithe leasmhara go bhfuil sé an-deacair do ghníomhaithe margaidh gnó a bhunú i mBallstát eile i ngeall ar rialacha éagsúla a bheith ann go forleathan agus i ngeall ar substaint cuid de na rialacha.

Le cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú idirnáisiúnta agus Eorpacha atá gníomhach i mBallstáit éagsúla den Aontas, agus saoránaigh Eorpacha shoghluaiste ag súil le seirbhísí iompair iontaofa, sábháilte, ar ardchaighdeán ar fud na gcathracha éagsúla san Aontas Eorpach, agus le feasacht mhéadaithe ar rannchuidiú na hearnála iompair leis an athrú aeráide, tá earnáil an iompair paisinéirí ar éileamh, ar ábhair áitiúil é roimhe seo, anois ina ábhar a bhfuil gné AE ag baint leis .

Tá an gné Eorpach sin á léiriú de réir a chéile i roinnt cásanna a tugadh os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. Sna cásanna sin, phléigh an Chúirt Bhreithiúnais le ceisteanna maidir le hinfheidhmeacht reachtaíochta áirithe de chuid an Aontais maidir le cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú agus, dá bhrí sin, ba ghá di a mheas ar cháiligh na cuideachtaí sonracha sin mar sheirbhís i réimse an iompair nó i réimse sheirbhísí na sochaí faisnéise (19). Mar sin féin, ní dhearna an Chúirt measúnú ar na rialacha lena rialaítear an bhunghníomhaíocht iompair, eadhon na rialacha a bhaineann go díreach le tacsaithe agus PHV (20).

Tá éagsúlacht sna rialacha lena rialaítear rochtain ar ghairm na soláthraithe seirbhísí tacsaí agus PHV ó Bhallstát go Ballstát, idir réigiúin agus fiú idir cathracha. Is amhlaidh atá i gcás na rialacha lena rialaítear cleachtadh na gairme. Samplaí de na rialacha maidir le rochtain ar an ngairm is ea cuótaí ar cheadúnais feithicle, na cáilíochtaí is gá chun bheith i do thiománaí agus na coinníollacha atá le comhlíonadh chun go mbeidh cead agat tú féin a bhunú mar oibreoir. Áirítear leis na rialacha maidir le cleachtadh na gairme, mar shampla, “an riail maidir le filleadh ar an ngaráiste” agus amanna feithimh éigeantacha. Cé go bhfuil siad anásta do ghníomhaithe ar mian leo oibriú i margaí éagsúla agus faoi chreataí dlíthiúla éagsúla, is féidir le rialacha a bheith éagsúil dar ndóigh agus iad ag léiriú roghanna beartais éagsúla a chuireann traidisiúin agus cúinsí áitiúla san áireamh.

Dá réir sin, de réir mar atá faoi dhlí an Aontais, is faoi na Ballstáit atá sé rialú a dhéanamh ar na coinníollacha faoina gcuirfear seirbhísí ar fáil, i gcomhréir le rialacha ginearálta na gConarthaí (21). Fiú in éagmais reachtaíocht shonrach an Aontais maidir leis an earnáil, ní mór do na Ballstáit na Conarthaí agus na saoirsí bunúsacha a dheonaítear leis na Conarthaí a urramú.

Níl feidhm ag Airteagal 56 CFAE maidir le saoirse chun seirbhísí a sholáthar maidir le seirbhísí iompair, mar go bhforáiltear le hAirteagal 58(1) CFAE go mbeidh “an tsaoirse chun seirbhísí a sholáthar i réim an iompair faoi rialú fhorálacha an Teidil a bhaineann le hiompar” (22). Go dtí seo, áfach, níl aon bhearta sonracha ag an Aontas i réimse an iompair paisinéirí ar éileamh a glacadh ar bhonn fhorálacha an Chonartha a bhaineann le hiompar.

Cumhdaítear seirbhísí iompair, áfach, le raon feidhme na saoirse bunaíochta a chumhdaítear in Airteagal 49 CFAE. Le hAirteagal 49 CFAE, cuirtear cosc ar aon bheart náisiúnta, fiú amháin más infheidhme é gan idirdhealú a dhéanamh ar fhoras náisiúntachta, a d’fhéadfadh drogall a chur ar náisiúnaigh den Aontais an tsaoirse bhunaíochta a fheidhmiú, nó a d’fhéadfadh cur isteach ar an bhfeidhmiú sin (23). Ciallaíonn sé sin go bhféadfadh roinnt rialacha arna nglacadh ag na Ballstáit agus atá infheidhme maidir le tiománaithe tacsaí agus PHV chomh maith le hoibreoirí tacsaithe agus PHV a bheith ina srianta ar an tsaoirse bhunaíochta. Mar sin féin, féadfaidh na Ballstáit údar cuí a thabhairt le srianta ar an tsaoirse bhunaíochta i bhfianaise cuspóirí dlisteanacha (cúiseanna sáraitheacha a bhaineann leis an leas ginearálta), ar choinníoll go mbeidh na srianta neamh-idirdhealaitheach, iomchuí chun an cuspóir atá á shaothrú a bhaint amach agus nach dtéann siad thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir sin a bhaint amach (24).

D. An gá le rialáil margaidh

Ba cheart do cheartaí rialála na mBallstát deiseanna cothroma a chur ar fáil do gach gníomhaí margaidh atá ann cheana agus do ghníomhaithe margaidh nua mar aon le hiomaíocht chóir idir gníomhaithe margaidh freisin. Sa lá atá inniu, bíonn PHV agus na cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú in iomaíocht i gcoinne tacsaithe, ach seachas na himreoirí margaidh iad féin, is é an córas “PHV” atá in iomaíocht le córas na dtacsaithe. Mar atá luaite thuas, feictear d’úsáideoirí gur seirbhísí den chineál céanna iad seirbhísí tacsaí agus seirbhísí PHV. Díríonn siad ar an infhaighteacht agus ar an bpraghas nuair is gá dóibh imeacht ó A go B. Mar a luadh roimhe seo, rialaítear tacsaithe i bhfad níos déine de ghnáth ná PHV agus is minic a bhíonn siad faoi réir rialacha maidir le hinaitheantacht amhairc chomh maith le rialacha maidir le praghsanna seasta, tacsaiméadair, agus an oibleagáid conradh a dhéanamh. Ar an taobh eile, níl PHV faoi cheangal ag praghsanna arna socrú ag na húdaráis, féadfaidh siad, ag brath ar na rialacha sna Ballstáit, custaiméirí a roghnú agus a dhiúltú (25); mar sin féin, i gcuid de na Ballstáit, tá sé d’oibleagáid orthu filleadh ar gharáiste tar éis dóibh seirbhís iompair a sholáthar nó ní mór dóibh fanacht ar am áirithe idir a bheith curtha in áirithe agus tús na seirbhíse.

Leis na creataí rialála, ba cheart go mbeifí in ann leas iomlán a bhaint as digitiú agus as teicneolaíochtaí nuálacha eile, rud a chuirfidh leis an éifeachtúlacht, amhail úsáid níos fearr a bhaint as an bhfeithicil, tréimhsí feithimh níos giorra agus laghdú ar na ciliméadair a thaistealaítear gan paisinéir a iompar. Tá roinnt Ballstát tar éis a gcórais a athbhreithniú cheana féin agus is féidir cuid mhór a fhoghlaim ón taithí sin. Ba cheart do na Ballstáit athbhreithniú a dhéanamh, agus teagmháil á déanamh acu freisin le hionadaithe earnála agus le comhpháirtithe sóisialta, ar na rialacha atá acu cheana maidir le hiompar paisinéirí ar éileamh, chun a áirithiú go mbeidh rochtain ag paisinéirí ar sheirbhísí soghluaisteachta atá inbhuanaithe, cliste agus athléimneacha, atá ar fáil, inacmhainne, inrochtana, iontaofa, de dhea-cháilíocht, sábháilte agus slán, agus go bhfuil a rialacha i gcomhréir le dlí an Aontais.

Ar deireadh, is gá lántairbhe a bhaint as acmhainneacht earnáil an iompair paisinéirí ar éileamh maidir leis an iompar a dhícharbónú agus soghluaisteacht a chothú. Tá sé ríthábhachtach astaíochtaí carbóin agus tionchar an iompair ar an gcomhshaol a laghdú. Beidh ar earnáil an iompair paisinéirí ar éileamh a cion féin a dhéanamh. Mar achoimre, tá gá le hearnáil an iompair paisinéirí ar éileamh atá glas agus atá comhtháite leis an iompar poiblí.

II. ATHMHEASÚNÚ AGUS NUASHONRÚ A DHÉANAMH AR RIALACHA MAIDIR LE CREATAÍ RIALÁLA NÍOS FEARR

I bhfianaise a bhfuil thuas, tá sé tábhachtach go ndéanfadh na Ballstáit athmheasúnú ar na rialacha atá acu faoi láthair maidir leis na margaí áitiúla iompair paisinéirí ar éileamh chun seirbhísí iompair atá ar fáil, inacmhainne, iontaofa, de dhea-cháilíocht, sábháilte agus slán a áirithiú do shaoránaigh. Ba cheart dá gcreat rialála margaí dea-fheidhmiúla a chur ar fáil atá oscailte do shamhlacha gnó nuálacha nua agus a chuireann deiseanna fostaíochta ar fáil chomh maith, lena n-áirítear dóibh siúd a d’fhéadfadh leas a bhaint as scéimeanna solúbtha oibre. I bhfianaise a thábhachtaí atá spriocanna aeráide, tá sé ríthábhachtach go gcuideoidh iompar paisinéirí ar éileamh le tionchair an iompair ar an gcomhshaol a mhaolú, trí aistriú i dtreo feithiclí atá saor ó astaíochtaí agus trí úsáid iompair phoiblí agus soghluaisteachta ghníomhaí a éascú. Ba cheart do na creataí rialála éascú a dhéanamh ionas go mbeidh seirbhísí iompair paisinéirí ar éileamh ar fáil gan idirdhealú. Ba cheart rochtain a bheith ag gach duine ar iompar paisinéirí ar éileamh, lena n-áirítear daoine gan fhóin chliste, e.g. daoine scothaosta, daoine neamhliteartha, daoine gan cárta creidmheasa, chomh maith le daoine faoi mhíchumas nó daoine a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe acu. Tá sé tábhachtach freisin gur féidir an t-iompar a chur in áirithe go luath roimh ré, ionas go mbeidh daoine in ann socrú a dhéanamh roimh ré le haghaidh iompar difriúil mura mbeidh aon iompar paisinéirí ar éileamh ar fáil nuair is gá (e.g. turas sceidealta chuig an aerfort, ospidéal etc.). Ina theannta sin, ba cheart do chreata rialála agus do chomhar idir Ballstáit chomharsanachta iompar paisinéirí áitiúil trasteorann ar éileamh a éascú idir Ballstáit chomharsanachta..

Níor cheart dearmad a dhéanamh go dteastaíonn deimhneacht dhlíthiúil ó thiománaithe tacsaí agus PHV – bídís ag obair le haip nó ná bídís – maidir lena gcearta agus lena n-oibleagáidí. I ndáil leis sin, tá sé tábhachtach freisin go mbeidh na rialacha agus na halgartaim, lena n-áirítear na cinn a bhaineann le socrú na dtáillí, trédhearcach agus sothuigthe agus go n-úsáidfear iad ar bhealach cothrom agus cuntasach.

Leanfaidh an earnáil de bheith ag forbairt sna blianta amach romhainn. Dá bhrí sin, is gá do na chórais rialála a bheith solúbtha agus in ann freastal ar fhorbairtí nua; ní mór dóibh a bheith oscailte i gcónaí d’aireagáin bhreise agus do shamhlacha nuálacha gnó, agus san am céanna deimhneacht dhlíthiúil a chur ar fáil do sholáthraithe iompair, do thiománaithe agus d’úsáideoirí agus do chuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú.

Le rialacha na mBallstát maidir le tacsaithe agus PHV, bíodh siad ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach nó áitiúil, is féidir srianta a chur ar an tsaoirse bhunaíochta mar a chumhdaítear in Airteagal 49 CFAE (26). Ní mór srianta ar an tsaoirse bhunaíochta a bheith infheidhme gan idirdhealú ar fhoras náisiúntachta agus ní mór údar cuí a thabhairt leo ar chúiseanna sáraitheacha a bhaineann leis an leas ginearálta. Thairis sin, ní mór dóibh a bheith iomchuí chun a áirithiú go mbainfear amach an cuspóir atá á shaothrú agus nach rachaidh siad thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir sin a bhaint amach (27).

I bhfianaise na bpríomhchuspóirí maidir le hiompar inbhuanaithe agus cliste a chosaint le haghaidh shaoránaigh na hEorpa, maidir le tionchar an iompair ar an gcomhshaol a mhaolú, agus maidir leis an tsaoirse bhunaíochta a áirithiú san earnáil sin, déantar cur síos sna moltaí seo a leanas ar phríomhghnéithe na rialála ar iompar paisinéirí ar éileamh.

A. Moltaí maidir le rochtain ar an ngairm

Rialacha na mBallstát maidir le rochtain ar ghairm na dtiománaithe tacsaí/PHV chomh maith le hoibreoirí tacsaithe/PHV, bídís ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach nó áitiúil, amhail ceanglas ceadúnais agus coinníollacha chun an ceadúnas is gá a fháil, d’fhéadfaidís a bheith ina mbacainn ar dhul isteach sa mhargadh agus ina srian ar an tsaoirse bhunaíochta; dá bhrí sin, ní mór do na rialacha sin na critéir maidir le húdar cuí a chomhlíonadh (28).

1. Maidir le tiománaithe

— Na ceanglais maidir le conas is féidir le duine a bheith ina thiománaí le haghaidh seirbhísí iompair paisinéirí ar éileamh, ba cheart dóibh a bheith simplí agus níor cheart dóibh dul thar a bhfuil riachtanach

Ceanglais na mBallstát maidir le tiománaithe, is minic a bhaineann siad le ceadúnas tiomána agus le taithí tiomána áirithe, le seiceáil ar thaifead coiriúil agus le seiceáil ar thaifead sábháilteachta bóthair, mar aon le heolas ar an limistéar, ar chórais suite leictreonacha, ar gharchabhair agus ar an gcumas seirbhísí a sholáthar do dhaoine faoi mhíchumas nó do dhaoine a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe.

Na riachtanais sin ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach agus/nó áitiúil, le haghaidh thiománaithe tacsaí agus le haghaidh tiománaithe PHV araon, níor cheart go rachaidís thar a bhfuil riachtanach anois, agus níor cheart go leagfaí béim ar an eolas a bhí riachtanach san am atá caite, amhail eolas fairsing geografach mionsonraithe, gan measúnú a dhéanamh ar an ngá atá leis sa lá atá inniu ann i gcás inarb ann d’áirithint agus loingseoireacht atá bunaithe ar aip. Ba cheart na ceanglais a chur in oiriúint don mhéid is gá sa lá atá inniu ann, amhail aipeanna loingseoireachta a láimhseáil. Níor cheart do na ceanglais sin dul thar a bhfuil riachtanach chun seirbhísí sábháilte slána iompair do phaisinéirí de dhea-cháilíocht a sholáthar agus níor cheart iad a úsáid chun teorainn a chur le líon na dtiománaithe cáilithe atá ar fáil.

2. Maidir le hoibreoirí

— Na ceanglais maidir le conas is féidir le duine a bheith ina oibreoir le haghaidh seirbhísí iompair paisinéirí ar éileamh, ba cheart dóibh a bheith simplí agus níor cheart dóibh dul thar a bhfuil riachtanach

Riachtanais na mBallstát maidir le duine a bheith ina oibreoir, bídís ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach nó áitiúil, d’fhéadfadh sé gurb ionann iad agus srian ar an tsaoirse bhunaíochta. D’fhéadfadh baint a bheith ag ceanglais maidir le cáiliú mar oibreoir, mar shampla, le seasamh airgeadais, le dea-iompar agus le comhlíonadh fioscach, ar choinníoll go mbeidh na ceanglais sin ceaptha chun cuspóir dlisteanach a bhaint amach agus nach dtéann siad thar a bhfuil riachtanach i ndáil leis sin.

Ceanglais a bhaineann, mar shampla, le méid an fhlít (líon íosta/uaslíon feithiclí), líon na bhfostaithe, líon íosta/uaslíon na gceadúnas a fhéadfaidh a bheith ag oibreoir ar spásanna oifige, nó an fhoráil nach bhféadfaidh ach ceadúnais tacsaí/PHV a bheith ina seilbh ag daoine nádúrtha (seachas daoine dlítheanacha), d’fhéadfadh sé go mbeadh sé ní ba dheacra údar cuí a thabhairt leo sa chomhthéacs seo i ndáil leis an gceanglas cuspóir dlisteanach a shaothrú agus prionsabail an riachtanais agus na comhréireachta a chomhlíonadh.

3. Ceanglais maidir le feithiclí

— Ba cheart flíteanna feithiclí le haghaidh iompar paisinéirí ar éileamh a bheith níos inbhuanaithe

De ghnáth, tiomáineann tacsaithe agus PHV níos mó ciliméadar ná gluaisteáin phríobháideacha. Dá bhrí sin, tá sé tábhachtach go n-éireodh flíteanna feithiclí le haghaidh iompar paisinéirí ar éileamh níos inbhuanaithe agus go n-aistreofaí i dtreo feithiclí atá saor ó astaíochtaí (ZEV). D’fhéadfaí é sin a dhéanamh, mar shampla, trí cheadúnais tacsaithe agus PHV nua nó athnuaite a nascadh le ceanglais astaíochtaí maidir leis an bhfeithicil, trí cheadúnais bhreise a chur ar fáil le haghaidh ZEV nó trí thacaíocht airgeadais a dheonú d’fheithiclí den sórt sin agus dá mbonneagar luchtaithe nó athbhreoslaithe.

Níor cheart go n-éalódh ceanglais a bhaineann le méid na bhfeithiclí a úsáidtear san iompar paisinéirí ar éileamh ach an méid atá ag teastáil ó chustaiméirí, mar shampla spás le haghaidh bagáiste nó suíocháin leanaí. Faoi láthair, de réir rialacha i roinnt Ballstát ní mór do PHV a bheith ina ngluaisteáin sóchais, agus dá bhrí sin tá siad níos mó, níos leithne agus níos troime ná an gnáthghluaisteán. Go háirithe i bhfianaise an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip agus an chuspóra líon na mbásanna agus na ngortuithe tromchúiseacha ar bhóithre a laghdú go suntasach, tá sé tábhachtach athmheasúnú a dhéanamh ar chritéir feithicle amhail íosluach ceannaigh na feithicle a úsáidtear ar fruiliú príobháideach agus aird a thabhairt ar na buntáistí a bhaineann le feithiclí níos lú agus níos éadroime i dtaca le brú tráchta, le hídiú fuinnimh, le tionchair ar an gcomhshaol agus leis an tsábháilteacht.

Trí chritéir feithicle a oiriúnú chun astaíochtaí agus brú tráchta a mhaolú, níor cheart go lagófaí, go cinnte, saothrú cuspóirí tábhachtacha eile amhail sábháilteacht paisinéirí agus inrochtaineacht paisinéirí faoi mhíchumas nó paisinéirí a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe ar iompar paisinéirí ar éileamh (29).

B. Moltaí maidir le cleachtadh na gairme

Chomh maith le rialacha maidir le rochtain ar an ngairm, ba cheart athbhreithniú a dhéanamh ar rialacha maidir le cleachtadh ghairm na dtiománaithe tacsaí/PHV chomh maith le hoibreoirí tacsaí/PHV agus, i gcás inarb iomchuí, ba cheart iad a shimpliú. Maidir leis na rialacha is gá a chomhlíonadh agus seirbhís áitiúil iompair paisinéirí ar éileamh á déanamh, d’fhéadfadh srian a bheith ar an tsaoirse bhunaíochta agus, dá bhrí sin, ní mór údar cuí a bheith leo chun a bheith i gcomhréir le dlí an Aontais (30).

1. I dtreo deireadh a chur leis an riail dhocht maidir le “filleadh ar an ngaráiste”

— Níor cheart riail maidir le “filleadh ar an gharáiste” a bheith sna rialacha maidir le cleachtadh na gairme

I roinnt mhaith Ballstát, ní cheadaítear do thacsaithe ná do PHV turas a dhéanamh chun paisinéirí féideartha a lorg. D’fhéadfadh tacsaithe fanacht ag staideanna tacsaithe, ach is minic a bhíonn ar PHV filleadh ar a n-áitreabh idir aistir. Ní féidir le PHV go ginearálta páirceáil in áiteanna a d’fhéadfadh éileamh ard a bheith ann chun paisinéirí a mhealladh ach oiread. I roinnt Ballstát, ní fhéadfaidh PHV páirceáil ar shráideanna poiblí. Sular forbraíodh an teicneolaíocht cumarsáide móibíleach, bhí ar thiománaithe PHV filleadh ar a n-áitreabh chun go mbeidís ar an eolas faoin gcéad ord eile. Sa lá atá inniu ann, áfach, le geologánú agus fóin cliste, cumasaítear nasc láithreach a dhéanamh idir cliaint fhéideartha agus tiománaithe PHV (31).

Is dlúthchuid de sheirbhísí iompair paisinéirí ar éileamh iad turais fholmha, ós rud é nach féidir na turais chun an paisinéir a bhailiú a sheachaint. Sa chás go bhfuil an t-ordú nua fós le teacht isteach, tá an turas chuig an áit a bhféadfadh an fheithicil fanacht ar an gcéad ord eile, dosheachanta freisin. Mar sin féin, an oibleagáid taisteal ar ais chuig áitreabh cianda gan phaisinéir agus filleadh chun an chéad phaisinéir eile a bhailiú, cuireann sé líon na dturas folamh. In aimsir na gcathracha cúnga, an truaillithe agus an athraithe aeráide, an gá atá leis an tionchar ar an gcomhshaol a mhaolú, agus cumarsáid mhóibíleach agus geologánú a bheith ann, d’fhéadfadh sé a bheith iomchuí athmhachnamh a dhéanamh ar an riail sin.

Níor cheart cosc a chur ar thiománaithe dul i mbun a gcuid gníomhaíochtaí trí oibleagáid a chur orthu filleadh ar a n-áitreabh, fad is atá siad gnóthach. Chun fanacht idir orduithe, d’fhéadfadh cathracha, mar shampla, níos mó áiteanna lárnacha a ainmniú ina bhféadfadh tiománaithe fanacht, agus é mar chuspóir acu turais fholmha a laghdú, a mhéid is féidir, ar úsáid neamhéifeachtúil iad den fheithicil agus d’am oibre an tiománaí, agus a dhéanann dochar don chomhshaol, agus iad cur le brú tráchta agus le hastaíochtaí.

2. Cead a thabhairt do phaisinéirí teacht ar ais ó limistéir lasmuigh de cheadúnais

— Sna rialacha maidir le cleachtadh na gairme, ba cheart a chur san áireamh gur gá turais fholmha a laghdú

Eisítear ceadúnais do thacsaithe agus PHV le haghaidh limistéar riaracháin ar leith. Dá bhrí sin, féadfaidh tiománaithe paisinéirí a iompar go cinn scríbe lasmuigh de limistéar a gceadúnas, ach ní fhéadfaidh siad paisinéirí eile a thógáil ar ais ó lasmuigh dá gceantar in go leor Ballstát. Is iad an sampla is suntasaí turas go dtí agus ó aerfoirt ar minic iad a bheith suite lasmuigh de limistéir mhóra cathrach. Turais fholmha is toradh air sin, rud a bhfuil tionchar aige ar phraghsanna agus a mbíonn astaíochtaí paisinéirí níos airde mar thoradh orthu. Dá gceadófaí paisinéirí a iompar ar thurais fillte ar ais chuig limistéar ceadúnais na dtiománaithe, d’fhéadfaí na ciliméadair a thiomáintear gan phaisinéirí a laghdú.

3. Úsáid acmhainneacht na bhfeithiclí a fheabhsú

— Moltar paisinéirí a thabhairt le chéile (“comhthiomsú”) chun líon na dturas a laghdú

Tagraíonn “comhthiomsú paisinéirí” do phaisinéirí nach bhfuil aithne acu ar a chéile ach a bhfuil áiteanna tionscnaimh agus cinn scríbe comhchosúla den chineál chéile acu a bheith ag roinnt tacsaí ón tsráid nó PHV. Bíonn turais “chomhthiomsaithe” níos saoire de ghnáth, ach ag brath ar an soláthraí seirbhíse, ní mór do phaisinéirí siúl go dtí an limistéar bailithe nó glacadh leis go dtógann na turais níos faide ama chun paisinéirí eile a bhailiú agus a ligean amach. Faoi láthair, ní cheadaíonn go leor Ballstát (ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach agus/nó áitiúil) ach an fheithicil ina hiomláine a fhruiliú seachas suíochán aonair.

Má chuirtear feabhas ar úsáid acmhainneachta (i.e. méid na bpaisinéirí a iompraítear in aghaidh an chiliméadair a laghdú), d’fhéadfadh níos lú ciliméadair PHV a bheith mar thoradh air sin (32): mar shampla, beirt a roinneann feithicil amháin, is lú a thiomáintear ciliméadair (agus na hastaíochtaí agus an trácht a bhaineann leo) i ngeall air sin ná i gcás beirt a théann i ngluaisteáin éagsúla.

“Comhthiomsú” paisinéirí trína bhféadfadh tacsaithe agus PHV paisinéirí a bhailiú ar an mbealach i dtreo cinn scríbe comhchosúla, d’fhéadfadh sé cabhrú chun na ciliméadair a thiomáintear in aghaidh an duine a laghdú. San am céanna, ba cheart sábháilteacht agus slándáil na dtiománaithe agus na bpaisinéirí a choinneáil i gcónaí.

4. Coinníollacha breise oibriúcháin le haghaidh tiománaithe

— Ní mór na coinníollacha oibriúcháin le haghaidh thiománaithe a bheith iomchuí agus comhréireach i gcónaí leis na cuspóirí atá á saothrú

a) Tiománaithe tacsaí

I roinnt Ballstát, tháinig laghdú ar thiománaithe tacsaí, ach is féidir méadú ar PHV a fheiceáil (33). Ba cheart do na Ballstáit athmheasúnú a dhéanamh ar a rialacha maidir le tiománaithe i bhfianaise a gcuspóirí, go háirithe nuair a dhéanann siad idirdhealú idir seirbhísí tacsaí agus seirbhísí PHV, agus na hiarmhairtí a d’fhéadfadh a bheith ann. Sampla de rialacha a bhaineann le tiománaithe is ea an oibleagáid gan ach obair lánaimseartha a dhéanamh mar thiománaí. Ní mór do rialacha den sórt sin, a d’fhéadfadh a bheith ina srianta ar an tsaoirse bhunaíochta, a bheith i gcomhréir leis na critéir a leagtar amach sa chásdlí a luaitear thuas. D’fhéadfadh gairm na dtiománaithe tacsaí a dhéanamh níos tarraingtí mar thoradh ar phatrúin sholúbtha oibre, amhail deireadh a chur le sealanna fada, sealanna oíche nó sealanna deireadh seachtaine éigeantacha, agus trí obair pháirt-aimseartha etc. a cheadú, lena n-áirítear do dhaoine ar gá dóibh réiteach a dhéanamh idir teaghlaigh agus obair, dá gcuirfí an méid sin ar fáil i dteannta leibhéal iomchuí slándála post agus intuarthachta.

b) Tiománaithe PHV

Bíonn ualaí difriúla ar thiománaithe PHV. Samplaí iad an toirmeasc ar úsáid a bhaint as fóin chliste chun iarratais custaiméirí a fháil, rud a fhágann go bhfuil sé dodhéanta PHV a chur in áirithe ar ardán seirbhíse taistil ar ordú, agus bunú ama fheithimh éigeantaigh idir PHV a chur in áirithe agus tús a sheirbhíse. Cuireann an dá riail cosc ar thús a chur ar an tseirbhís láithreach tar éis áirithint a dhéanamh, rud a fhágann go bhfuil PHV faoi mhíbhuntáiste comparáideach. Úsáid neamhéifeachtúil ama oibre na dtiománaithe PHV is toradh air sin. Ní mór aon riail den sórt sin a bheith i gcomhréir leis na critéir a leagtar amach sa chásdlí a luaitear thuas.

5. Coinníollacha oibriúcháin breise le haghaidh oibreoirí

— Ní mór na coinníollacha oibriúcháin le haghaidh oibreoirí e a bheith iomchuí agus comhréireach i gcónaí leis na cuspóirí atá á saothrú

Nuair a bhunaítear iad, tá oibreoirí tacsaí agus PHV faoi réir rialacha éagsúla maidir le heagrú a gcuid gníomhaíochtaí, agus is minic nach léir an cuspóir atá leo. Seo samplaí den mhéid sin: an ceanglas maidir le híoslíon nó uaslíon fostaithe, an oibleagáid nach mór don oibreoir oibriú mar thiománaí tacsaí é féin, ní fhéadfaidh an t-oibreoir ach fostaithe lánaimseartha a fhostú, líon íosta/uaslíon tiománaithe a bhunú le haghaidh gach feithicle ceadúnaithe, íostréimhse fruilithe a bhunú ar íosráta nó an coinníoll nach gceadófar íocaíocht ar an iompar ach amháin tar éis don chliant sonrasc a fháil ag a áit chónaithe. Ní mór na coinníollacha oibriúcháin d’oibreoirí PHV/tacsaithe a bheith i gcomhréir le dlí an Aontais agus go háirithe leis an tsaoirse bhunaíochta.

C. Moltaí maidir le comhtháthú le hiompar poiblí agus le soghluaisteacht ghníomhach

— Ba cheart iompar paisinéirí ar éileamh a chomhtháthú go maith le hiompar poiblí agus le soghluaisteacht ghníomhach

Tá sé an-tábhachtach go gcomhlánóidh iompar paisinéirí ar éileamh, bíodh tacsaithe nó PHV i gceist leis, an t-iompar poiblí (amhail meitreo, busanna, tramanna) chomh maith le foirmeacha gníomhacha soghluaisteachta (amhail siúlóidí agus rothaíocht) agus nach ndéanfaidh siad ach ionadú ar na modhanna sin. Ar mhaithe leis an gcomhtháthú is fearr, ba cheart é a bheith mar chuid den phlean áitiúil maidir le soghluaisteacht uirbeach inbhuanaithe (SUMP) arna fhorbairt i gcomhréir le treoirlínte Eorpacha (34). Ba cheart d’iompar paisinéirí ar éileamh úsáid an iompair phoiblí éascú agus a mhéadú ó thaobh paisinéirí a thógáil ar chéad chéim a dturas chuig stáisiúin iompair phoiblí nó iad a thógáil ar an gcéim dheireanach uathu, rud a fhágfadh go mbeadh an t-iompar poiblí ina rogha tharraingteach agus chompordach agus go laghdófaí an gá le úsáid gluaisteáin phríobháidigh. Tá tábhacht ar leith ag baint leis sin i limistéir nach bhfuil an gréasán iompair phoiblí chomh dlúth céanna iontu, mar shampla ar imeall na gcathracha nó i limistéir fho-uirbeacha. D’fhéadfadh sé cur le húsáid an iompair phoiblí a dhéanamh níos tarraingtí agus an bealach chuig an stáisiún a dhéanamh níos tapúla nó níos sábháilte. D’fhéadfaí bearta a ghlacadh chun comhtháthú leis an iompar poiblí a fheabhsú, mar shampla trí thacú le réitigh “Soghluaisteacht mar Sheirbhís” (‘MaaS) (35), trí phaisinéirí a dhreasú, agus trí dheiseanna comhair le cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú a fhiosrú. D’fhéadfaí a iarraidh ar sholáthraithe seirbhíse freisin custaiméirí a chur ar an eolas faoi na roghanna soghluaisteachta gníomhaí malartacha atá ar fáil trí na bealaí cuí.

(1) Uaireanta tugtar “foinsiú turais” ar “sheirbhís taistil ar ordú” freisin. Os a choinne sin, ní úsáidfear an téarma “roinnt turais” sa téacs seo ionas nach ndéanfar é a mheascadh suas leis an ngníomhaíocht ina dtugtar daoine chuig ceann scríbe arna chinneadh ag an tiománaí (úsáid roinnte gluaisteáin ag daoine a bhfuil cinn scríbe taistil den chineál céanna acu); tugtar “carr-roinnt” air sin freisin. Tagraíonn “carr i bpáirt” do ghluaisteán a fháil ar cíos ar feadh tréimhse gairide. Ní dhíreoidh an Fógra seo ar rialacha lena rialaítear cuideachtaí “seirbhíse taistil ar ordú” nó “carranna i bpáirt”, ach díreoidh sé ar rialacha maidir le tacsaithe agus PHV.

(2) Tugtar “ardáin seirbhíse taistil ar ordú” nó “TNC” (cuideachtaí líonra iompair) ar cuideachtaí “seirbhíse taistil ar ordú” uaireanta.

(3) COM/2020/789 final; uimh. 38.

(4) Úsáidtear an téarma “tacsaí” uaireanta mar scáth-théarma a chiallaíonn “feithicil ar fruiliú le tiománaí” lena n-áirítear PHV. Ar fud an téacs seo áfach, mura léirítear a mhalairt, úsáidtear an téarma “tacsaí” sa chiall chúng nach dtagraíonn ach amháin d’fheithiclí ar fruiliú le tiománaí a chomhlíonann ceanglais a leagtar amach sa reachtaíocht, a mbíonn roinnt ceart agus oibleagáidí i gceist leo go minic (inaitheantacht, tacsaiméadair, táillí rialáilte etc.). Ar ndóigh, tá na sonraí éagsúil ó reachtaíocht go chéile.

(5) Mar shampla comharthaí dín tacsaí.

(6) Is é is aidhm do phraghsanna seasta agus tacsaiméadair an paisinéir a chosaint ar fheannadh praghsanna.

(7) Ciallaíonn sé sin nach féidir le tacsaithe diúltú do chustaiméirí ach amháin faoi choinníollacha dochta.

(8) Áit a bhféadfaidh tacsaithe fanacht ar chustaiméirí is ea staid tacsaí.

(9) Agus iad teoranta don mhargadh réamháirithinte, ní raibh tacsaiméadar ná praghsanna socraithe ag teastáil le haghaidh PHV fiú sula bhforbraíodh modhanna leictreonacha chun seirbhís taistil a ordú, ós rud é go n-aontódh an paisinéir féideartha agus an tiománaí/oibreoir ar an táille sula gcuirfí an turas in áirithe.

(10) I dtuarascáil 2020 dar teideal “Measúnú ar Fheidhmíocht Chomhshaoil na Soghluaisteachta Nua” ón bhFóram Idirnáisiúnta Iompair (ITF) suíodh gur úsáideadh an tseirbhís taistil ar ordú le PHV den chuid is mó in ionad seirbhísí tacsaí traidisiúnta agus an iompair phoiblí freisin; ar bhonn níos lú, tá taisteal le gluaisteáin phríobháideacha easáitithe aige agus tá turais nua cruthaithe aige.

(11) Cuireann na halgartaim sin tairiscint agus éileamh san áireamh, i measc fachtóirí eile, agus meastar gur rúin ghnó iad de gnáth. Thairis sin, cé go bhféadfadh sé nach gcuirfí an praghas in iúl don tiománaí PHV fiú sula nglacann sé leis an bpaisinéir a thógáil, ní fhéadfaidh an custaiméir féideartha, ar an gcuid is mó de na haipeanna atá ann faoi láthair, ach diúltú don tairiscint atá á taispeáint ar an aip nó glacadh leis. Mar chonclúid, ar na haipeanna um sheirbhís taistil ar ordú atá ann faoi láthair, ní féidir leis na custaiméirí agus na soláthraithe seirbhíse iompair an praghas a shocrú eatarthu féin. Moltar i dtionscnamh an Choimisiúin maidir le hobair ardáin (féach pointe I. B den nóta seo) bearta chun cothroime, trédhearcacht agus cuntasacht a áirithiú i mbainistiú algartamach (féach an míniú i bhfonóta 15).

(12) Mar shampla, i roinnt mhaith Ballstát, is de réir an tacsaiméadar le linn na tréimhse taistil a ríomhtar táillí tacsaí agus, dá bhrí sin, ní féidir iad a shocrú roimh an turas.

(13) Eorabharaiméadar Speisialta 495 (https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/survey/getsurveydetail/instruments/special/surveyky/2226).

(14) Tagraíonn “oibreoir” do ghnóthaire an ghnó tacsaí nó PHV, ar féidir duine nádúrtha nó dlítheanach a bheith i gceist leis. Is féidir le tiománaí tacsaí nó PHV a bheith ina oibreoir san am céanna (i gcás gnóthas duine amháin) nó is féidir leis a bheith ag obair d’oibreoir.

(15) Úsáidtear “bainistíocht Algartamach” chun cur síos a dhéanamh ar ardáin saothair dhigiteacha ina n-úsáidtear córais uathoibrithe chun cúraimí a shannadh, faireachán a dhéanamh ar na daoine a oibríonn tríothu, meastóireacht a dhéanamh orthu agus iarmhairtí a tharraingt dóibh.

(16) An achoimre ar an gcruinniú comhchéime den Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta (ECFE) in 2018 maidir le dúshláin iomaíochta a bhaineann le tacsaithe agus foinsiú síbe, tá sé dírithe ar ghnéithe iomaíochta agus is féidir teacht uirthi anseo: https://www.oecd.org/daf/competition/taxis-and-ride-sharing-services.htm. Féach freisin na tuarascálacha a luaitear i bhfonótaí 15 agus 16.

(17) Tuarascáil ón Airmheán Comhpháirteach Taighde (2019): Todhchaí an iompair de bhóthar – impleachtaí soghluaisteachta uathoibrithe, nasctha, ísealcharbóin agus chomhroinnte (https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC116644).

(18) ITF-OECD, 2020, Good to Go? [Réidh le dul?] Measúnú a dhéanamh ar Fheidhmíocht Chomhshaoil na Soghluaisteachta Nua.

(19) Breithiúnas ón gCúirt an 20 Nollaig 2017, sociación Profesional Elite Taxi v Uber Systems Spain, SL, Case C-434/15, EU:C:2017:981; Breithiúnas ón gCúirt an 10 Aibreán 2018, Imeachtaí coiriúla i gcoinne Uber na Fraince, Case C-320/16, EU:C:2018:221; Breithiúnas na Cúirte an 3 Nollaig, 2020, Star Taxi App SRL v Unitatea Administrativ Teritorială Municipiul Bucureşti prin Primar General agus Consiliul General al Municipiului Bucureşti, Case C-62/19, EU:C:2020:980.

Sa dá chás a bhaineann le Uber (Asociación Profesional Elite Taxi v Uber Systems Spain, SL, agus Imeachtaí coiriúla in aghaidh Uber France) rialaigh an Chúirt nach mór seirbhísí Uber a aicmiú mar “seirbhís i réimse an iompair” de réir bhrí Airteagal 58(1) CFAE (féach AE:C:2017:981 mír 50: “...nach mór a mheas go bhfuil nasc bunúsach idir seirbhís idirghabhála, mar atá i gceist sna príomhimeachtaí, trí aip ar fhón cliste agus ar luach saothair, tiománaithe neamhghairmiúla a úsáideann a bhfeithicil féin le daoine ar mian leo turais uirbeacha a dhéanamh, go bhfuil nasc bunúsach aici le seirbhís iompair agus, dá réir sin, nach mór iad a aicmiú mar ‘seirbhís i réimse an iompair’ de réir bhrí Airteagal 58(1) CFAE. Dá bhrí sin, ní mór seirbhís den sórt sin a eisiamh ó raon feidhme Airteagal 56 CFAE, Threoir 2006/123 agus Threoir 2000/31.”

Os a choinne sin, i gcás Star Taxi App,, chinn an Chúirt gurbh é a bhí i gceist leis an tseirbhís idirghabhála ar líne arna soláthar ag Star Taxi App, seirbhís atá ann cheana féin, seirbhís nach bhfuil riachtanach chun an bhunseirbhís (iompar trí thacsaí) a sholáthar agus nach féidir a mheas mar chuid lárnach den bhunseirbhís iompair (le tacsaí): sa chás sin, ba sheirbhís sochaí faisnéise é tiománaithe tacsaí gairmiúla a nascadh lena gcustaiméirí.

(20) Sa chás Crono Service scarl agus Eile agus Anitrav – Associazione Nazionale Imprese Trasporto Viaggiatori vs. Roma Capitale agus Regione Lazio (breithiúnas an 13 Feabhra 2014, Cásanna uamtha C-419/12 agus C-420/12, EU:C:2014:81), rialaigh an Chúirt nach raibh an dlínse aici freagairt ar na hiarrataí ó chúirt Iodálach ar réamhrialú maidir le comhoiriúnacht rialacha na hIodáile maidir le PHV le hAirteagal 49 CFAE agus dá bhrí sin ní dhearna sí rialú ar shubstaint an cháis.

(21) An Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (IO C 202 7.6.2016, lch. 47); An Conradh ar an Aontas Eorpach (IO C 202 7.6.2016, lch. 13).

(22) Breithiúnas na Cúirte an 20 Nollaig 2017, Asociacion Profesional Elite Taxi v. Uber, C-434/15, míreanna 44 go 47.

(23) Féach an bhreithiúnas ón gCúirt an 21 Meán Fómhair 2006, Kraus v Land Baden-Württemberg, C-19/92, EU:C:1993:125, mír 32, breithiúnas ón gCúirt an 1 Meitheamh 2020 in Blanco Pérez agus Chao Gómez, cásanna uamtha C-570/07 agus C-571/07, EU:C:2010:300, (dá ngairtear “Blanco Pérez” anseo feasta) mír 53. Cumhdaíonn coincheap an tsrianta bearta arna ndéanamh ag Ballstát, cé go bhfuil siad infheidhme gan idirdhealú, a dhéanann difear do rochtain ar an margadh do ghnóthais ó Bhallstáit eile agus a chuireann bac ar thrádáil laistigh den Aontas dá bhrí sin (féach, chuige sin , breithiúnas in Grupo Itevelesa, C-168/14, mír 67, breithiúnas in SOA Nazionale Costruttori, C-327/12, EU:C:2013:827, mír 45 agus an cásdlí a luadh).

(24) Féach Blanco Pérez, cásanna uamtha C-570/07 agus C-571/07, mír 64.

(25) An tsaoirse chun custaiméirí a roghnú nó a dhiúltú arna deonú ag reachtaíocht na mBallstát, ní mór an tsaoirse sin a idirdhealú ón gceist maidir le drogall a bheith ar thiománaithe PHV diúltú do chustaiméirí i ngeall ar na cuideachtaí seirbhíse taistil ar ordú.

(26) Féach Blanco Pérez, cásanna uamtha C-570/07 agus C-571/07, míreanna 53 et seq.:

“53 Aon bheart náisiúnta, fiú amháin más infheidhme é gan idirdhealú a dhéanamh ar fhoras náisiúntachta, a d’fhéadfadh drogall a chur ar náisiúnaigh den Aontais an tsaoirse bhunaíochta a fheidhmiú, nó a d’fhéadfadh cur isteach ar an bhfeidhmiú sin arna ráthú leis an gConradh, is cásdlí socair é gurb ionann aon bheart den chineál sin agus srianadh de réir Airteagal 49 CFAE (féach, chuige sin, Cás C-299/02 an Coimisiún v an Ísiltír [2004] ECR I 9761, mír 15, agus Cás C-140/03 an Coimisiún v An Ghréig [2005] ECR I-3177, mír 27).

54 Is faoin gcatagóir sin a thagann riail náisiúnta lena gcuirtear de choinníoll ar bhunú gnóthais ó Bhallstát eile go n-eisítear réamhúdarú, ós rud é go bhféadfadh an riail sin bac a chur ar an ngnóthas sin an tsaoirse bhunaíochta a fheidhmiú trí chosc a chur ar an ngnóthas sin a ghníomhaíochtaí a shaothrú gan bhac trí áit ghnó sheasta. Ar an gcéad dul síos, d’fhéadfadh sé go mbeadh ar an ngnóthas na costais bhreise riaracháin agus airgeadais a ghabhann le haon deonú údaraithe den sórt sin a sheasamh. Ar an dara dul síos, gníomhaíonn an córas réamhúdarúcháin mar urchosc ar ghníomhaíocht fhéinfhostaithe le haghaidh oibreoirí eacnamaíocha nach gcomhlíonann ceanglais réamhchinntithe, ar coinníoll maidir le heisiúint an údaraithe é an comhlíonadh sin (féach, chuige sin, Hartlauer, mír 34 agus mír 35).”

(27) Féach Blanco Pérez, cásanna uamtha C 570/07 agus C 571/07, mír 64.

(28) Féach thuas, fonóta. 25.

(29) Ina theannta sin, d’fhéadfadh sé go mbeadh údar le ceanglais a bhaineann le hinaitheantacht feithiclí a fhreastalaíonn ar mhargadh na sráide agus an staide tacsaí i bhfianaise sábháilteachta paisinéirí.

(30) Féach Blanco Pérez, cásanna uamtha C-570/07 agus C-571/07, míreanna 53 et seq.

(31) Sa lá atá inniu ann, tá an riail maidir le “filleadh ar an ngaráiste” fós ann i roinnt Ballstát, cé go bhfuil leaganacha modhnaithe ann. Ina thuarascáil in 2020, mhol Fóram Iompair Idirnáisiúnta (ITF) de chuid ECFE go laghdófaí taisteal feithiclí folmha chun feidhmíocht chomhshaoil PHV a fheabhsú.

(32) Féach maidir le “comhthiomsú paisinéirí” OECD-ITF “Measúnú a dhéanamh ar Fheidhmíocht Chomhshaoil na Soghluaisteachta Nua” ( (https://www.itf-oecd.org/good-to-go-environmental-performance-new-mobility); Iompar & Comhshaol (T&E), Cuideachta ollmhór “tacsaí” na hEorpa: an cuid den fhadhb nó an réiteach é Uber? (https://www.transportenvironment.org/press/uber-adds-pollution-and-traffic-european-cities-too); Shaheen, S., Lazarus, J., Caicedo, J., Bayen, A., Comhthiomsú nó gan Chomhthiomsú? Trádmhalartuithe Ama agus Praghais na nÚsáideoirí Taistil ar Éileamh a thuiscint – Deiseanna, Dúshláin agus Ceisteanna Cothromais Shóisialta maidir le Beartais chun Seirbhísí Comhroinnte Turais a Chur Chun Cinn (https://doi.org/10.7922/G2862DRF); Schaller, B., An mbíonn níos lú tráchta ann i ngeall ar turas roinnte? Fianaise ó Uber agus Lyft agus impleachtaí le haghaidh cathracha, in: Transport Policy [Beartas Iompair] 102 (2021) 1–10, (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0967070X20309525?via%3Dihub); Diao, M., Cong, H., Zhao, H., Tionchar na gcuideachtaí líonra taistil ar shoghluaisteacht uirbeach, in: nature sustainability [inbhuanaitheacht dúlra] (https://doi.org/10.1038/s41893-020-00678-z).

(33) Féach maidir leis an mBruiséil an staidéar ó Deloitte (2020) “Sociaal-economische studie van de sector van het bezoldigde personenvervoer in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest”: https://mobilite-mobiliteit.brussels/sites/default/files/2021-02/Sociaal-economische%20studie%20van%20het%20bezoldigd%20personenvervoer%20in%20Brussel.pdf; féach maidir leis an mBeirlín an t-alt le Berliner Morgenpost nuachtán an 18 Feabhra 2021: https://www.morgenpost.de/berlin/article231594211/Zahl-der-Mietwagen-von-Uber-und-Co-nimmt-stark-zu.html.

(34) https://www.eltis.org/mobility-plans/sump-guidelines.

(35) Is éard atá i gceist le “Soghluaisteacht mar Sheirbhís” (“MaaS”) cineálacha éagsúla seirbhísí iompair a chomhtháthú le seirbhís soghluaisteachta aonair a bhfuil rochtain uirthi ar éileamh. Chun freastal ar iarratas custaiméara, éascaíonn oibreoir MaaS roghchlár éagsúil de roghanna iompair a d’fhéadfadh iompar poiblí, roinnt turais, gluaisteáin nó rothair, tacsaí nó carr ar cíos/léas a bheith i gceist leo, sin nó teaglaim díobh sin. Bailíonn agus comhtháthaíonn an comhtháthaire MaaS sonraí ó sholáthraithe seirbhísí soghluaisteachta. Le haghaidh an úsáideora, cuireann MaaS breisluach ar fáil trí fheidhmchlár aonair a úsáid chun rochtain ar shoghluaisteacht a chur ar fáil, le cainéal íocaíochta aonair seachas oibríochtaí éagsúla ticéadaithe agus íocaíochta.