MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Chinn an Ríocht Aontaithe an tAontas Eorpach a fhágáil, lena ndearnadh an nós imeachta a leagtar amach in Airteagal 50 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE) a agairt. Arna iarraidh sin don Ríocht Aontaithe, chomhaontaigh an Chomhairle Eorpach (Airteagal 50) an 11 Aibreán 2019 síneadh eile a chur leis an tréimhse sin dá bhforáiltear in Airteagal 50(3) CAE go dtí an 31 Deireadh Fómhair 2019. Mura ndaingníonn an Ríocht Aontaithe an Comhaontú um Tharraingt Siar faoin 31 Deireadh Fómhair 2019 nó mura n‑iarrann sí an tríú tréimhse, lena gcomhaontóidh an Chomhairle Eorpach (Airteagal 50) d’aon toil, tiocfaidh deireadh leis an tréimhse sin faoi Airteagal 50(3) CAE ansin. Tríú tír a bheidh sa Ríocht Aontaithe ón 1 Samhain 2019 gan chomhaontú lena ndéanfaí tarraingt siar rianúil a áirithiú. Leanann an Coimisiún de bheith ag meas gurb é tarraingt siar rianúil na Ríochta Aontaithe as an Aontas ar bhonn an Chomhaontaithe um Tharraingt Siar an toradh is fearr.

Scoirfidh dlí príomhúil agus dlí tánaisteach uile an Aontais Eorpaigh d’fheidhm a bheith acu maidir leis an Ríocht Aontaithe ón am sin ar aghaidh. Ní bheidh aon idirthréimhse ann, dá bhforáiltear sa Chomhaontú um Tharraingt Siar. Is follasach go gcuirfidh sé go mór ar shaoránaigh, ar ghnólachtaí agus ar institiúidí poiblí agus bheadh tionchar tromchúiseach diúltach aige ar an ngeilleagar agus ar chúrsaí airgeadais.

Go dtí seo, tá sraith beart suntasach curtha i bhfeidhm ag an Aontas Eorpach agus ag na Ballstáit AE-27. Go sonrach, ó Shamhain 2018 i leith, tá an Coimisiún ag ullmhú le haghaidh tarraingt siar gan chomhaontú. Go dtí seo, chuir an Coimisiún 19 dtogra reachtacha síos agus ghlac na comhreachtóirí iad. Ghlac an Coimisiún 63 gníomh neamhreachtach freisin agus d’fhoilsigh sé 100 fógra ullmhachta.

Leagtar amach na prionsabail lena rialaítear na bearta teagmhasacha ar gach leibhéal sa dara Teachtaireacht maidir le hUllmhacht le haghaidh Brexit an 13 Samhain 2018. Áirítear ar na prionsabail sin, go sonrach, nár cheart do bhearta damáiste a leigheas a d’fhéadfadh páirtithe leasmhara a sheachaint le bearta maidir le hullmhacht agus trí ghníomhú go tráthúil.

Mar a luaitear sa cheathrú Teachtaireacht maidir le hUllmhacht le haghaidh Brexit an 10 Aibreán 2019, i gcomhthéacs na n‑ullmhúchán le haghaidh beartais teagmhais, tá an Coimisiún réidh le bearta tacaíochta airgeadais a mholadh chun an tionchar ar na réimsí agus ar na hearnálacha is mó a ndéanfar difear dóibh a mhaolú, lena gcuirfear san áireamh na cistí atá ar fáil agus aon choigeartuithe ar chaiteachas agus ar ioncam bhuiséad an Aontais Eorpaigh a d’fhéadfadh éirí as tarraingt siar gan chomhaontú. Maidir le tacaíocht a thabhairt ar bhonn níos práinní do pháirtithe leasmhara a ndéanfar difear dóibh, cuirtear ar fáil i rialacha státchabhrach an Aontais réitigh sholúbtha ar bhearta náisiúnta.

Féadfaidh gnólachtaí, go háirithe cuideachtaí beaga agus meánmhéide a bhfuil neamhchosaint shuntasach acu ar an Ríocht Aontaithe dul i sáinn de dheasca rochtain éasca ar a margadh a chailleadh nó féadfaidh sé go ndéanfaidh caidrimh thrádála an-chasta difear ar shlí eile dóibh. D’fhéadfaí poist a chailleadh dá dheasca sin. Is féidir go mbeidh na Ballstáit ag iarraidh gníomhú i gcoinne tionchar diúltach ar an margadh saothair trí scéimeanna cabhrach a thabhairt isteach chun cuidiú le gnólachtaí a ndéanfar difear dóibh an t‑athrú a bhainistiú nó trí bhearta a thabhairt isteach chun leibhéil na fostaíochta a chaomhnú.

Déanfar difear do chórais riaracháin phoiblí na mBallstát freisin mar go mbeidh orthu saoráidí bonneagair breise a bhunú agus foireann bhreise in earnálacha áirithe a ndéanfar difear dóibh a fhostú, faoi cheann achar ama an-ghairid.

Mar shampla, i réimse an chustaim agus an chánachais indírigh, beidh ar na córais riaracháin náisiúnta infheistíochtaí suntasacha a chur sa bhonneagar agus in acmhainní daonna, go príomha sna Ballstáit ina bhfuil na príomhphointí iontrála agus imeachta le haghaidh thrádáil an Aontais Eorpaigh leis an Ríocht Aontaithe. I réimse na rialuithe sláintíochta agus fíteashláintíochta, tá na 27 Ballstát ag cur Ionaid Chigireachta Teorainneacha nua ar bun nó ag cur leis na hionaid sin atá ann cheana ag pointí iontrála agus imeachta as an Ríocht Aontaithe isteach san Aontas Eorpach.

Is dócha go mbeidh tionchar suntasach ag na cineálacha gníomhaíochtaí thuasluaite ar an gcaiteachas poiblí, go háirithe sa ghearrthéarma agus sna Ballstáit sin a ndéanfar difear dóibh. Maidir le hairgeadas poiblí na mBallstát sin, d’fhéadfadh sé go dtarlódh ‘mórthubaiste nádúrtha’ a mbeidh géarghá le maoiniú breise poiblí mar thoradh air. Dá bhrí sin, thabharfaí faoiseamh bunriachtanach do na Ballstáit sin agus dá gcuid airgeadais trí Chiste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh (CDAE) a shlógadh, dá ndéanfaí a raon gníomhaíochta a leathnú chun an tionchar diúltach sin a chumhdach.

Cuireadh CDAE ar bun in 2002 chun tacú le Ballstáit an Aontais Eorpaigh agus tíortha an aontachais déileáil le mórthubaistí a tharlaíonn de dheasca imeachtaí nádúrtha mar thuilte, stoirmeacha, creathanna talún, brúchtaí bolcán, dóiteáin foraoisí nó triomach. Is féidir an Ciste a shlógadh ar iarratas ón tír ábhartha más rud é go bhfuil gné den teagmhas tubaiste a thugann údar maith d’idirghabháil ar leibhéal an Aontais.

Má dhéantar an Ciste a shlógadh, is léiriú praiticiúil a bheidh sa mhéid sin ar fhíorchomhpháirtíocht , lena gcomhaontóidh na Ballstáit tacú le chéile trí acmhainní airgeadais breise a chur ar fáil i mbuiséad an Aontais.

In ainneoin na mbeart a rinneadh nó a pleanáladh, is cóir glacadh leis go háirithe mar gheall ar an dlúthchaidreamh geilleagrach agus trádála leis an Ríocht Aontaithe go ndéanfar difear níos mó do Bhallstáit áirithe ná a chéile i gcás tarraingt siar gan chomhaontú. Fiú má bhíonn sé fíordheacair a mheasúnú go beacht, beidh tionchar suntasach aige sin ar an ngeilleagar, ar an margadh saothair agus ar an airgeadas poiblí, go háirithe sa ghearrthéarma. Is mórtheagmhas ar leith a bheidh ann agus ba mórthubaiste í mar gur mar gheall ar tharraingt siar gan chomhaontú go díreach a bheadh an suaitheadh sin ann agus an t‑ualach ar an airgeadas poiblí agus, dá bhrí sin, bheadh údar maith le “prionsabal na dlúthpháirtíochta” a chur i bhfeidhm, atá i gcroílár CDAE, chun na héifeachtaí sin a mhaolú.