Cúlra

Bunaíodh an clár Fiscalis 2020 le Rialachán (AE) Uimh. 1286/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Nollaig 2013 lenar bunaíodh clár gníomhaíochta chun ‘feabhas a chur ar fheidhmiú cuí na gcóras cánachas sa mhargadh inmheánach tríd an gcomhar idir tíortha rannpháirteacha, a n‑údaráis chánach agus a n‑oifigigh a fheabhsú’. Déanann an clár obair leantach ar chláir chomhchosúla roimheseo. Ó 2014 go 2020, bhí sé ar cheann de na príomhuirlisí a úsáideadh chun tacú le cur chun feidhme comhleanúnach dhlí an Aontais i réimse an chánachais agus chun calaois chánach, imghabháil chánach agus pleanáil ionsaitheach chánach a chomhrac, trí mhalartú faisnéise a áirithiú, trí thacú le comhar riaracháin agus trí acmhainneacht riaracháin na dtíortha rannpháirteacha a fheabhsú.

I gcomhréir le hAirteagal 17 den Rialachán, rinne an Coimisiún, agus cúnamh á thabhairt ag meastóirí seachtracha neamhspleácha, dó staidéar chun tacú leis an meastóireacht deiridh ar an gclár, díreach mar a rinneadh leis an meastóireacht mheántéarmach. Cuirtear torthaí mionsonraithe na meastóireachta i láthair sa doiciméad inmheánach oibre a ghabhann leis an tuarascáil seo agus is iad is bunús leis an tuarascáil sin. Is é is cuspóir don mheastóireacht deiridh measúnú a dhéanamh ar fheidhmíocht an chláir ó 2014 go 2020 agus ar a mhéid a mhairfidh na torthaí a bhainfear amach san fhadtéarma. Cumhdaíonn raon feidhme na meastóireachta blianta oibríochta an chláir (2014-2020) agus ionchorpraítear ann torthaí na meastóireachta meántéarma a rinneadh in 2018. Déantar measúnú sa mheastóireacht deiridh ar a mhéid a cuireadh na torthaí sin chun feidhme agus ar tháinig feabhsuithe orthu. Chuimsigh an mheastóireacht gach tír rannpháirteach, i.e. Ballstáit an Aontais, tíortha isiarrthóirí (an Albáin, an Mhacadóin Thuaidh, Montainéagró, an tSeirbia agus an Tuirc) agus iarrthóirí ionchasacha (an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin agus an Chosaiv*). Cuirtear san áireamh sa mheastóireacht raon iomlán na ngníomhaíochtaí cistithe agus bainistíochta agus na bpáirtithe leasmhara ábhartha uile (údaráis náisiúnta, seirbhísí an Choimisiúin agus oibreoirí eacnamaíocha) ó na tíortha rannpháirteacha uile.

Is é is aidhm don tuarascáil reatha cur i láthair ar thorthaí na meastóireachta deiridh a rinneadh ar na nithe seo a leanas: (i) éifeachtacht, i.e. a mhéid a bhain an clár a chuspóir amach; (ii) éifeachtúlacht, i.e. a mhéid a bhain an clár a chuspóir amach vis‑à-vis na hacmhainní a úsáideadh; (iii) comhleanúnachas an chláir le beartais agus tosaíochtaí níos leithne an Aontais; (iv) breisluach na hidirghabhála sin ar leibhéal an Aontais agus an bealach ina ndearna sé difear agus (v) ábharthacht an chláir.

1. Éifeachtacht: a mhéid a bhain an clár a chuspóir amach

Is é is aidhm don chlár tacú le feidhmiú cuí na gcóras cánachais sa mhargadh inmheánach trí mhalartú faisnéise a áirithiú, trí thacú le comhar riaracháin agus trí acmhainneacht riaracháin na dtíortha rannpháirteacha a fheabhsú, rud a d’fhéadfadh tacú le cur chun feidhme comhleanúnach dhlí an Aontais i réimse an chánachais agus leis an gcomhrac i gcoinne na calaoise cánach, na himghabhála cánach agus na pleanála ionsaithí cánach.

Deimhníodh leis an bhfianaise a bailíodh faoin meastóireacht go raibh an Clár Fiscalis 2020 ina phríomhionstraim chun tacú leis na cuspóirí sin a bhaint amach. Bhí an clár ríthábhachtach: A) maidir le forbairt agus feidhmiú na gcóras faisnéise Eorpach (EIS) lena gcumasaítear bonn coiteann/comhchuibhithe chun faisnéis a mhalartú go huathoibríoch agus go slán, nósanna imeachta a chaighdeánú agus a shimpliú; b) agus réimse leathan gníomhaíochtaí comhpháirteacha á chur ar fáil, ar ghníomhaíochtaí iad lenar cruthaíodh timpeallacht chomhoibríoch ina raibh na húdaráis ag obair le chéile, inar mhalartaigh siad eolas agus inar sainaithníodh dea-chleachtais maidir le nósanna imeachta agus treoirlínte riaracháin, dlí agus córais TF an Aontais; agus c) oiliúint a chur ar fáil lenar feabhsaíodh scileanna agus inniúlachtaí foirne agus ar acmhainneachtaí riaracháin.

Agus an méid sin á dhéanamh, rannchuidigh an clár leis an gcomhrac i gcoinne na calaoise cánach, na himghabhála cánach agus na pleanála ionsaithí cánach ós rud é gur fhág cáilíocht agus raon feidhme na faisnéise a cumasaíodh le bonneagar TF agus córais TF ar Fiscalis a mhaoinigh gurbh indéanta iad na seiceálacha a bhraith idirbhearta calaoiseacha féideartha, rud a d’fhág go raibh na húdaráis ag gníomhú go comhpháirteach. Dúirt na hagallaithe freisin gur oibrigh an malartú uathoibríoch faisnéise a chumasaigh EIS mar dhíspreagadh ar iompar calaoiseach agus dá bhrí sin gur chuidigh sé le calaois chánach, imghabháil chánach agus pleanáil ionsaitheach chánach a chomhrac. Le EIS rinneadh laghdú ar chostais chomhlíonta agus tháinig méadú ar dheimhneacht dhlíthiúil d’oibreoirí eacnamaíocha, rud lenar méadaíodh comhlíonadh ginearálta na gcáiníocóirí agus lenar cuireadh ar a gcumas d’údarás agus oibreoirí eacnamaíocha laghdú a dhéanamh ar an am agus ar na hacmhainní a theastaíonn chun a gcuid gníomhaíochtaí a dhéanamh Ina theannta sin, bhí thart ar 44 % de na tograí gníomhaíochta comhpháirtí uile a tíolacadh nasctha le calaois chánach, imghabháil chánach agus pleanáil ionsaitheach chánach a chomhrac. Mhol cás‑staidéir go bhféadfadh sé gur chuir Fiscalis le hioncam cánach breise, mar thoradh air sin.

D’éascaigh an clár tuiscint níos fearr agus níos comhroinnte ar dhlí cánach an Aontais i measc na n‑údarás cánach agus na n‑oibreoirí eacnamaíocha araon, rud a chuidigh lena chur chun feidhme níos rianúla agus níos comhleanúnaí. Gníomhaíochtaí comhpháirteacha agus modúil oiliúna a bhí ceaptha go díreach chun feabhas a chur ar an tuiscint ar dhlí cánachais an Aontais agus ar a gcur chun feidhme, measadh go raibh siad an‑úsáideach agus gur bhain siad amach an toradh a bhí beartaithe dóibh. Ar bhonn níos ginearálta, chothaigh an clár muinín idir oifigigh, ag cur malartuithe chun cinn a lean níos faide ná gníomhaíochtaí sonracha an chláir. Ar an iomlán, chuir sé le dea-fheidhmiú na gcóras cánach san Aontas.

Maidir leis na tíortha nach Ballstáit iad a cuireadh faoi agallamh, tugtar faoi deara gur mhór acu na gníomhaíochtaí comhpháirteacha le haghaidh deiseanna líonraithe, ach gur mheas siad nach raibh siad ag freastal go leordhóthanach ar a gcuid riachtanas, toisc go dtugann gníomhaíochtaí tús áite do thíortha an Aontas agus go raibh siad dírithe ar EIS nach bhfuil rochtain ag tíortha is iarrthóirí orthu.

2. Éifeachtúlacht: a mhéid a bhain an clár a chuspóir amach vis‑à-vis na hacmhainní a úsáideadh

Agus meastóireacht á déanamh ar éifeachtúlacht, breathnaíodh sa staidéar seachtrach ar a mhéid a bhain acmhainní an chláir amach na torthaí a bhí beartaithe ar an mbealach is lú costas. Rinneadh iarracht na costais agus na sochair a mheas, agus nuair ab fhéidir, rineadh iarracht luach airgid a chur orthu. Cé go bhfuil costais ar fáil, tá sé níos deacra na sochair a chainníochtú. Rinneadh sainmhíniú na sochar a shainiú freisin sna hagallaimh a reáchtáladh le páirtithe leasmhara an chláir.

Gealladh buiséad EUR 222 milliún le haghaidh na tréimhse 2014-2020 ón gclár Fiscalis 2020. Caitheadh thart ar 75 % den bhuiséad ar fhorbairt, cothabháil agus oibriú EIS chun críocha cánachais (EUR 168 milliún). Ina theannta sin, thabhaigh na Ballstáit costais as comhpháirteanna náisiúnta EIS a fháil, a fhorbairt, a shuiteáil, a chothabháil agus a oibriú ó lá go lá. Is féidir le páirtithe leasmhara eile (e.g. gnólachtaí, institiúidí airgeadais) costais a thabhú go hindíreach ar na córais sin. Is léir go bhfuil an bonneagar agus na córais chomhchoiteanna TF sin dian ar acmhainní. Mar sin féin, tá siad fíor-riachtanach d’obair laethúil na n‑údarás riarachán agus soláthraítear leis réimse tairbhí i ngach réimse dá ngníomhaíochtaí. Léirigh na cás‑staidéir a rinneadh mar chuid den mheastóireacht seo samplaí nithiúla de na tairbhí a bhí níos mó ná na costais do chórais shonracha. Tá nósanna imeachta caighdeánaithe agus simplithe ag EIS agus laghdaigh sé an t‑ualach riaracháin ar údaráis agus ar ghnólachtaí, laghdaigh sé na costais chomhlíonta do ghnólachtaí, agus chuidigh sé le hidirbhearta calaoiseacha féideartha a bhrath. Trí na comhpháirteanna coiteanna do EIS a fhorbairt agus a oibriú, tá barainneachtaí scála tábhachtacha mar thoradh ar an gclár ar leibhéal an Aontais, d’áirithigh sé idir-inoibritheacht agus seachnaíodh dúbláil iarrachtaí do na Ballstáit. Mar thoradh air sin, le EIS bhíothas in ann faisnéis a mhalartú ar bhealach slán, tacaíodh le comhar riaracháin agus le hacmhainneacht riaracháin, lena n‑éascaítear cur chun feidhme níos éifeachtaí agus cur i bhfeidhm níos comhsheasmhaí dhlí an Aontais maidir le cánachas agus an comhrac i gcoinne calaois chánach, imghabháil chánach agus pleanáil ionsaitheach chánach. Thug an mheastóireacht léargas dearfach foriomlán ar a n‑éifeachtúlacht.

Chuir an clár Fiscalis 2020 tacaíocht airgeadais ar fáil do réimse leathan gníomhaíochtaí comhpháirteacha, arbh ionann é agus thart ar EUR 33 mhilliún (15 % de chistiú uile an chláir). Bunaithe ar thorthaí na suirbhéanna, measadh sa mheastóireacht gur rannchuidigh na gníomhaíochtaí comhpháirteacha go mór le cuspóirí an chláir. I measc na ngníomhaíochtaí comhpháirteacha bhí seimineáir, ceardlanna, grúpaí tionscadail, rialuithe déthaobhacha nó iltaobhacha, gníomhaíochtaí comhair riaracháin eile, cuairteanna oibre, PAOEanna, gníomhaíochtaí forbartha acmhainneachtaí agus foirne saineolaithe. Mar a dúradh, bhí níos mó ná 30,000 rannpháirtí ar an iomlán. Cé is moite d’fhoirne saineolaithe, chun rannpháirtíocht iomlán na dtíortha rannpháirteacha a áirithiú, bhíothas in ann aisíocaíocht a dhéanamh ar leibhéal 100 % de na costais incháilithe, idir chostais taistil, chostais chóiríochta agus chostais a bhaineann le himeachtaí agus liúntais laethúla a eagrú i gcás inar ghá cuspóirí Fiscalis 2020 a bhaint amach ina n‑iomláine. An meánchostas in aghaidh an rannpháirtí i gcás gach gníomhaíochta comhpháirtí (cé is moite d’fhoirne saineolaithe), d’fhan sé réasúnta cobhsaí le linn na tréimhse le laghdú beag foriomlán le blianta beaga anuas, rud a d’fhéadfadh feabhas ar an éifeachtúlacht a chur in iúl. Bhí torthaí rialta suirbhé (suirbhé) ar chlár Fiscalis thar a bheith dearfach, rud a thugann le fios gur suntasach iad tairbhí na ngníomhaíochtaí dóibh siúd lena mbaineann. D’aontaigh formhór na n‑údarás cánach gur mhó na tairbhí ná na costais. Measadh gur mhór ab fhiú na hinfheistíochtaí comhpháirteacha: agus go raibh siad cost‑éifeachtach agus na costais á meas i gcomparáid leis na torthaí a baineadh amach. Ní raibh rannpháirtíocht i bhfoirne saineolaithe inaisíoctha go hiomlán le Fiscalis 2020 (rinneadh costais taistil agus chothaithe a aisíoc ina n‑iomláine, ach níor cumhdaíodh ach 50 % de na costais phearsanra). Mar sin féin, bhí na foirne saineolaithe sin ríthábhachtach agus cuid de na córais TF Fiscalis á bhforbairt, córais a bhféadfadh sé nárbh ann in aon chor dóibh gan na foirne saineolaithe. Tugann siad an deis do na Ballstáit acmhainní agus saineolas a chomhthiomsú, seachas gníomhú ar leithligh. Dá réir sin, bhí siad éifeachtach ó thaobh costais de. Ar an iomlán, cuireann gníomhaíochtaí comhpháirteacha feabhas ar an gcomhar riaracháin agus ar an acmhainneacht riaracháin agus tagann feabhas ar chaidrimh oibre i measc na rannpháirtithe. Chuidigh siad le taithí a mhalartú agus le dea-chleachtais a shainaithint le haghaidh nósanna imeachta riaracháin agus, dá réir sin, thacaigh siad le cur chun feidhme éifeachtach reachtaíocht chánach an Aontais agus le comhlíonadh méadaithe.

Gealladh thart ar EUR 6.9 milliún le haghaidh comhoiliúna cánach. Leithdháileadh formhór bhuiséad oiliúna Fiscalis 2020 (EUR 4.7 milliún) ar mhodúil ríomhfhoghlama. Chuir na modúil ríomhfhoghlama seo oiliúint ar 130,470 rannpháirtí ó údaráis chánach agus 941,938 duine breise ó ghnólachtaí agus ón bpobal. Dá bhrí sin, cosnaíonn na modúil oiliúna EUR 4.9 in aghaidh an duine ar a gcuirtear oiliúint, costas atá an‑íseal. Dúirt na húdaráis chánach go raibh an ríomhfhoghlaim úsáideach agus éifeachtach chun a n‑acmhainneachtaí a mhéadú, chomh maith le bheith cabhrach maidir le páirtithe leasmhara eile. Measadh gur méadaíodh ar a n‑acmhainneacht riaracháin agus gur éascaíodh comhordú agus comhar na n‑údarás cánach de bharr gníomhaíochtaí oiliúna eile Fiscalis a rinneadh mar chuid de ghrúpaí tionscadail nó de ghníomhaíochtaí fothaithe acmhainneachta (go háirithe oiliúint TF).