MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Mar thoradh ar chogadh ionsaithe na Rúise i gcoinne na hÚcráine, tháinig sraith dúshlán gan choinne don Aontas Eorpach nuair a bhí an tAontas agus a chuid Ballstát ag gabháil do théarnamh ár ngeilleagar agus ár sochaithe tar éis phaindéim COVID-19.

Ó tharla ionradh na Rúise gan chúis ar an Úcráin an 24 Feabhra, fuair an tAontas níos mó ná 6.2 milliún náisiúnach de chuid na hÚcráine a theith ó ionsaí na Rúise. D’fhreagair an tAontas Eorpach go mear, agus thacaigh sé leis na Ballstáit agus leis na réigiúin bainistiú a dhéanamh ar theacht na ndaoine sin trí leas a bhaint as an maoiniú ar fad atá ar fáil. Mar sin féin, agus méadú ag teacht ar líon na n‑imirceach, is léir go bhfuil gá le tuilleadh gníomhaíochta. D’iarr cruinniú speisialta na Comhairle Eorpaí i mí na Bealtaine 2022 ar an gCoimisiún “tionscnaimh nua a chur i láthair” laistigh den Chreat Airgeadais Ilbhliantúil chun tacú leis an iarracht cosaint a chur ar fáil do na milliúin dídeanaí atá ag teitheadh ón gcogadh san Úcráin.

Chomh maith le tacaíocht a thabhairt do na Ballstáit i gcomhthéacs rabharta daoine easáitithe isteach, tá dlúthfhaireachán á dhéanamh ag an gCoimisiún freisin ar an tionchar leanúnach atá ag ionradh na Rúise gan chúis ar an Úcráin ar chur chun feidhme an bheartais chomhtháthaithe go háirithe. Tugadh aird ar leith ar na hiarmhairtí ar thionscadail bhonneagair, ó thaobh infhaighteacht amhábhar agus costais na n‑amhábhar agus infhaighteacht an lucht saothair araon. Is ábhar imní do Pharlaimint na hEorpa, don Chomhairle agus do na réigiúin an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag na saincheisteanna sin ar chur chun feidhme chláir 2014-2020 a thabhairt chun críche agus a áirithiú go gcuirfear tús leis na cláir nua 2021-2027.

Ón 24 Feabhra, i leith, tá roinnt tograí curtha síos ag an gCoimisiún cheana féin, faoi Ghníomhaíocht Chomhtháthaithe do Dhídeanaithe san Eoraip (CARE), lena chinntiú go mbainfear leas as an maoiniú ar fad atá ar fáil faoi bheartas comhtháthaithe 2014-2020 agus faoin gCiste Eorpach do na cláir is Díothaí chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin láithreacha atá os comhair na mBallstát agus roinnt dá réigiúin thoir go háirithe, go háirithe maidir leo siúd atá ag teitheadh ó ionsaí na Rúise.

Leis na leasuithe sin, bhíothas in ann leas a bhaint as an maoiniú atá ar fáil chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí láithreacha chogadh na Rúise san ionsaí i gcoinne na hÚcráine, agus ag an am céanna ligean do na Ballstáit leanúint dá n‑iarrachtaí téarnamh glas, digiteach, athléimneach a áirithiú dá ngeilleagar mar thoradh ar phaindéim COVID-19.

Leis an bhféidearthacht úsáid a bhaint as Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE) agus as Ciste Sóisialta na hEorpa (CSE) le haghaidh oibríochtaí lena dtugtar aghaidh ar na dúshláin imirce a eascraíonn as ionsaí míleata na Rúise faoi rialacha an chiste eile, is féidir na hacmhainní atá ar fáil a úsáid le haghaidh na riachtanas atá ann cheana, gan aon ghá le haistriú. Ina theannta sin, beidh na hoibríochtaí sin incháilithe ó dháta an ionraidh, chun tacaíocht a cheadú do na riachtanais ghaolmhara uile. Ina theannta sin, tugadh isteach costas aonaid nua agus simplíodh socruithe tuairiscithe do rannpháirtithe chun an t‑ualach riaracháin a laghdú do thairbhithe agus do riaracháin na mBallstát araon i gcomhthéacs aghaidh a thabhairt ar dhúshláin imirce. Ar deireadh, rinneadh an deis suas le 100 % de chómhaoiniú an Aontais a úsáid a shíneadh i gcás na mbeart sin freisin go dtí an bhliain chuntasaíochta dar críoch an 30 Meitheamh 2022 chun rannchuidiú leis an ualach ar airgeadas poiblí na mBallstát a mhaolú, agus leis an méadú suntasach ar réamh‑mhaoiniú ó acmhainní REACT-AE ar choinníoll go bhfuil leachtacht ag teastáil ó na Ballstáit chun na riachtanais is práinní a chumhdach.

Tá méadú tagtha ar iarmhairtí ionsaithe míleata na Rúise agus tá méadú tagtha ar a thionchar. Mar thoradh air sin, tá rabhartaí móra leanúnacha daoine atá ag teitheadh ó ionsaí na Rúise chuig na Ballstáit. Ag an am céanna, tá ganntanas lucht saothair agus ganntanas ábhar ionchuir in earnálacha áirithe i roinnt Ballstát. Tá an staid sin sa bhreis ar iarmhairtí paindéime COVID-19, go háirithe cur isteach ar shlabhraí luacha, rud a thugann dúshlán do bhuiséid phoiblí a bhí dírithe ar théarnamh an gheilleagair, ach tá baol ann freisin go gcuirfí moill mhór ar infheistíochtaí, go háirithe i gcás an bhonneagair.

Cé go raibh ról tábhachtach ag na bearta a glacadh cheana maidir le tacú leis na Ballstáit agus leis na réigiúin a thugann aghaidh ar éifeachtaí láithreacha an chogaidh, is léir go bhfuil gá le gníomhaíocht bhreise mar gheall ar an staid athraitheach. Go háirithe, cuideoidh an tsolúbthacht mhéadaithe le barr feabhais a chur ar úsáid na n‑acmhainní 2014-2020 atá fágtha agus beifear in ann tionscadail a bhfuil moill orthu a chéimniú amach ar bhealach níos rianúla idir na cláir 2014-2020 agus 2021-2027.

Dá bhrí sin, ba cheart tuilleadh solúbthachta a thabhairt isteach chun tacaíocht níos tapa agus níos iomláine a cheadú ó na Cistí chun an t‑ualach ar bhuiséid náisiúnta a laghdú agus chun cur chun feidhme oibríochtaí a thugann aghaidh ar dhúshláin imirce araon a éascú, chomh maith le suaitheadh sa mhargadh i bpríomhearnálacha eacnamaíocha.

Maidir le hoibríochtaí lena dtugtar aghaidh ar dhúshláin imirce a eascraíonn as ionsaí míleata ag Cónaidhm na Rúise, is iomchuí, dá bhrí sin, mar chuid den tacaíocht níos iomláine sin agus mar bheart eisceachtúil, gan dochar do na rialacha ar cheart feidhm a bheith acu faoi chúinsí rialta, maolú ar na ceanglais a bhaineann le suíomh na hoibríochta laistigh de Bhallstát ar leith, ós rud é go bhféadfaidh na daoine atá ag teitheadh ón gcogadh bogadh chuig láthair níos mó ná uair amháin. Ina theannta sin, ós rud é go leanfar d’ionsaí na Rúise, tá údar le síneadh ama agus méadú ar an gcostas aonaid nuabhunaithe a bheidh ceadaithe riachtanais agus tacaíocht bhunúsach na ndaoine ar deonaíodh cosaint shealadach nó cosaint leordhóthanach eile dóibh faoin dlí náisiúnta a chumhdach i gcomhréir le Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2022/382 ón gComhairle agus Treoir 2001/55/CE ón gComhairle i ngach Ballstát.

Ina theannta sin, tá sé beartaithe freisin go gceadófar do na hacmhainní atá fágtha ó Chiste Comhtháthaithe 2014-2020 tacú le hoibríochtaí a thagann faoi raon feidhme CFRE nó CSE, i gcomhréir leis na rialacha is infheidhme maidir leis na Cistí sin. Ciallaíonn sé sin go leathnófaí an tsolúbthacht chun acmhainní CFRE agus CSE a úsáid a tugadh isteach le Rialachán (AE) 2022/562 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle leis an gCiste Comhtháthaithe. Ar an gcaoi chéanna, ós rud é gur socraíodh ón 24 Feabhra 2022 incháilitheacht d’oibríochtaí chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin imirce mar thoradh ar ionsaí míleata na Rúise, ba cheart go bhféadfaí caiteachas ar na hoibríochtaí sin a dhearbhú freisin nuair a bheidh siad lánchríochnaithe go fisiciúil nó curtha chun feidhme go hiomlán cheana féin. Ba cheart na deiseanna sin a leathnú freisin chuig an gCiste Eorpach Muirí agus Iascaigh (CEMI) mar thoradh ar iarmhairtí an chogaidh ar an earnáil iascaigh agus dobharshaothraithe.

Den mheon céanna agus chun an t‑ualach riaracháin ar na Ballstáit a mhaolú, ar ualach é atá ag oiriúnú de shíor do na riachtanais atá ag teacht chun cinn, ba cheart aistrithe a dhéanamh idir cuspóirí téamacha laistigh de thosaíocht agus laistigh de Chiste agus de chatagóir réigiúin gan gá le cinneadh ón gCoimisiún lena leasaítear an clár. Ina theannta sin, tá sé beartaithe uasteorainn na solúbthachta a mhéadú idir tosaíochtaí chun comhardú deiridh na ranníocaíochta ó na Cistí a ríomh. Thairis sin, i gcás tosaíochtaí a chuireann lánpháirtiú socheacnamaíoch náisiúnach tríú tír chun cinn, lena n‑áirítear iad siúd atá tiomanta d’oibríochtaí lena dtugtar aghaidh ar dhúshláin imirce mar thoradh ar ionsaí míleata Chónaidhm na Rúise, ba cheart an fhéidearthacht ráta cómhaoinithe 100 % a bhunú sa dá chlárthréimhse, chun tacú leis na Ballstáit agus aghaidh á tabhairt acu ar riachtanais daoine easáitithe anois agus amach anseo.

D’fhonn léiriú a dhéanamh ar na coinníollacha níos éasca chun tionscadail a chéimniú amach idir na clárthréimhsí, is gá freisin solúbthachtaí spriocdhírithe a thabhairt isteach don chlárthréimhse 2021-2027.

Chun cabhrú leis na Ballstáit uile aghaidh a thabhairt ar thionchar an chogaidh lena gcláir 2021-2027, ba cheart tacaíocht ó CFRE, ó CSE+ agus ón gCiste Comhtháthaithe faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh fáis agus post a shlógadh go tapa trí ráta an réamh‑mhaoinithe a mhéadú.

Ina theannta sin, ba cheart an ráta cómhaoinithe suas le 100 % a thabhairt isteach le haghaidh tosaíochtaí lena gcuirtear chun cinn lánpháirtiú socheacnamaíoch náisiúnach tríú tíortha ó chláir 2021-2027 go dtí lár 2024 agus ba cheart athbhreithniú a dhéanamh orthu ar bhonn na húsáide a baineadh as.

Go háirithe, ba cheart an uasteorainn maidir leis an bhféidearthacht oibríochtaí a chéimniú ó na cláir 2014-2020 go dtí na cláir don chlárthréimhse 2021-2027 a laghdú chun an fhéidearthacht sin a mhéadú go dtí níos mó oibríochtaí a bhfuil moilleanna ag baint leo. Thairis sin, ba cheart an dara céim d’oibríochtaí faoi chláir 2021-2027 a bheith incháilithe i gcomhréir le rialacha 2014-2020 agus ba cheart an deis a thabhairt d’údaráis bhainistíochta tacaíocht a dheonú go díreach d’oibríochtaí den sórt sin, ar choinníoll go gcomhlíontar líon teoranta príomhchoinníollacha. Ní dhéanfaidh an chéimniú isteach sin difear d’oibleagáidí na mBallstát ceanglais maidir le díriú téamach agus spriocanna ranníocaíochta don aeráid a chomhlíonadh.