ACHOIMRE FEIDHMIÚCHÁIN

In 1991, ghlac an tAontas Eorpach an Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh (UWWTD). Is é is cuspóir don Treoir sin ‘an comhshaol a chosaint ar na héifeachtaí díobhálacha a bhíonn ag an sceitheadh fuíolluisce uirbigh ó fhoinsí uirbeacha agus ó thionscail shonracha’. Ceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go ndéantar fuíolluisce ó gach ceirtleán ina bhfuil os cionn 2 000 áitritheoir a bhailiú agus a chóireáil de réir íoschaighdeáin an Aontais. Ní mór do na Ballstáit ‘limistéir íogaire’ a ainmniú freisin de réir na gcritéar a áirítear sa Treoir, limistéir ina bhfuil feidhm ag caighdeáin níos déine.

Le Meastóireacht REFIT 2019 , deimhníodh gur baineadh amach laghdú nach beag ar scaoileadh truailleán baile amach sa chomhshaol a bhuí leis an Treoir. Tá na héifeachtaí ar cháilíocht lochanna, aibhneacha agus fharraigí an Aontais infheicthe agus inbhraite. Ceann de na príomhchúiseanna le héifeachtacht na Treorach is ea simplíocht na gceanglas atá inti, rud a fhágann gur féidir í a fhorfheidhmiú go furasta. Tá leibhéal ard cur chun feidhme ag baint léi: Bailítear 98 % d’fhuíolluisce an Aontais agus déantar cóireáil ar 92 % den fhuíolluisce sin ar bhealach leormhaith, fiú má tá deacrachtaí fós ag líon teoranta Ballstát comhlíontacht iomlán a bhaint amach. Bhí cistí Eorpacha ina bpríomhspreagadh freisin chun tacú le hinfheistíochtaí sna bonneagair riachtanacha (thart ar EUR 2 bhilliún in aghaidh na bliana don earnáil uisce).

Is éard is oibreoirí fuíolluisce ann cuideachtaí poiblí (60 % díobh) nó cuideachtaí príobháideacha atá ag feidhmiú d’údarás poiblí nó do chuideachtaí measctha. Tá siad ag feidhmiú i margadh ‘faoi chuing’: ní féidir le saoránaigh agus gnólachtaí atá nasctha leis an líonra poiblí a n-oibreoirí a roghnú. Cumhdaítear thart ar 30 % de na costais a bhaineann le soláthar agus sláintíocht an uisce le buiséid phoiblí agus cumhdaítear 70 % de na costais sin le taraifí uisce a bhfuil difríochtaí móra eatarthu ó Bhallstát go Ballstát. Tá an earnáil frithghníomhach i leith ceanglais dlí den chuid is mó.

AN FHADHB A SHAINIÚ

I Meastóireacht REFIT, sainaithníodh na trí phríomhshraith fadhbanna seo a leanas:

1. An truailliú atá fágtha ó fhoinsí uirbeacha. Bhí an chéad Treoir dírithe ar thruailliú ó fhoinsí baile a bhailítear agus a chóireáiltear i saoráidí láraithe, truailliú a bhfuil na ceanglais ina leith soiléir agus beacht. Tugadh aird níos lú ar fhoinsí eile truaillithe uirbigh (ceirtleáin níos lú, saoráidí cóireála neamhláraithe nó báisteach throm) ar coinníodh na ceanglais níos cineálaí ina leith. De réir a chéile, tá na hastaíochtaí ó na foinsí sin tagtha chun bheith ar na príomhfhoinsí truaillithe uirbigh atá fágtha, mar a léirítear i bhFíor 1.

Is féidir cuid den truailliú sin a sheachaint, fiú má tá teorainneacha leis an méid is féidir a dhéanamh maidir leis na teicnící cóireála atá ann faoi láthair. De réir an truailleáin i dtrácht, 1,9 % (Nítrigin - N) agus 7,78 % (Fosfar - P) den truailliú atá fágtha, sin an méid atá i gceist leis an sceitheadh ó cheirtleáin neamh-chomhlíontacha. Tá an truailliú mar gheall ar bháisteach throm (forsceitheadh uisce stoirme (SWO) agus rith chun srutha uirbeach) ina fhoinse shuntasach eile atá fágtha d’ualaí a scaoiltear amach sa chomhshaol: idir 7,2 % (N) agus 29,77 % (E. Coli). Is é atá i gceist le córais chóireála neamhláraithe (Córais aonair nó Córais Iomchuí eile - IAS), arna n-údarú faoin Treoir ar choinníoll go mbaintear amach an ‘leibhéal céanna cosanta comhshaoil’ leo, idir 4,7 % (micreathruailleáin) agus 16.1 % (E. Coli) den truailliú atá fágtha.

Fíor 1: Ualaí atá fágtha ó fhoinsí uirbeacha (CD in aghaidh na bliana) - An staid reatha - Foinse JRC

Is brú suntasach eile ar dhobharlaigh an Aontais iad ceirtleáin bheaga ina bhfuil faoi bhun 2 000 CD - idir 9,7 % (micreathruailleáin) agus 26,2 % (E. Coli) den truailliú atá fágtha. D’ainneoin an laghdaithe ar astaíochtaí a baineadh amach leis an Treoir atá ann cheana, tá gléasraí cóireála fuíolluisce fós ina bhfoinse N/P don chomhshaol, arb é atá iontu 134 mhilliún CD agus 94 mhilliún CD in aghaidh na bliana faoi seach. Sainaithníodh truailleáin nua freisin sa Mheastóireacht mar ábhar imní, cuir i gcás micreaphlaistigh agus micreathruailleáin. Déantar micreaphlaistigh a ghabháil go réasúnta maith i saoráidí cóireála, rud nach amhlaidh i gcás micreathruailleán: seoltar thart ar 254 mhilliún CD chuig dobharlaigh san Aontas gach bliain, rud ar cúis imní é don chomhshaol agus don tsláinte phoiblí. Ina theannta sin, faigheann saoráidí cóireála uiscí nach uiscí baile iad freisin lena n-áirítear fuíolluisce tionsclaíoch (ó FBManna den chuid is mó) atá nasctha leis an líonra poiblí.

2. Ailíniú neamhleor na Treorach le cuspóirí beartais an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip (EGD) (seachas an laghdú truaillithe): is í an earnáil is cúis le 0,8 % den úsáid iomlán fuinnimh san Aontas agus is í ba chúis le 0,86 % d’astaíochtaí GCT iomlána an Aontais in 2018. D’fhéadfaí beagnach aon trian de na hastaíochtaí sin a sheachaint trí fheabhas a chur ar an bpróiseas cóireála, trí úsáid níos fearr a bhaint as sloda agus trí ghlacadh na héifeachtúlachta fuinnimh agus na dteicneolaíochtaí in-athnuaite a mhéadú, rud atá fós ar leibhéal an-íseal. Is gá freisin an earnáil a chuimsiú ar bhealach níos fearr sa Gheilleagar Ciorclach: níl an bainistiú sloda ná an athúsáid uisce ar an leibhéal is fearr is féidir toisc go bhfuil an iomarca acmhainní luachmhara á cailleadh. Ar deireadh, is foinse mhear iontaofa é an fuíolluisce d’fhaisnéis úsáideach maidir leis an tsláinte phoiblí. Léiriú air sin ba ea an faireachas a rinneadh ar COVID-19 agus athraithigh an víris mar chomhlánú ar bhainistiú na bpaindéimí a bhí ann le déanaí. Maidir leis an easpa comhordaithe idir údaráis sláinte poiblí agus údaráis fuíolluisce, tá sí sin ina bacainn maidir leis an úsáid is fearr is féidir a bhaint as an bhfaisnéis sin.

3. Leibhéal rialachais neamhleor agus míchothrom: léiríodh sa Mheastóireacht agus i staidéir ECFE a rinneadh le déanaí go bhfuil éagsúlacht mhór ann maidir le leibhéal feidhmíochta an oibreora, ó oibreoir amháin go hoibreoir eile. Is amhlaidh atá freisin maidir le trédhearcacht agus rochtain ar fhaisnéis bhunriachtanach. Mar a luadh i dtuarascáil ón gCúirt Iniúchóirí a rinneadh le déanaí, agus ar bhealach nach bhfuil i gcomhréir le prionsabail an Chonartha ar an Aontas Eorpach, ní chuirtear i bhfeidhm go leormhaith an prionsabal ‘gurb é údar an truaillithe a íocfaidh as’. Níl modhanna faireacháin agus tuairiscithe curtha in oiriúint do na riachtanais agus do na féidearthachtaí a chuirtear ar fáil leis an digitiú. Tá an rochtain ar shláintíocht fós ina saincheist lena gcuirtear cosc ar an Aontas SDG 6 a chur chun feidhme go hiomlán.

CUSPÓIRÍ

Tá dhá phríomhchuspóir ghinearálta ag baint le hidirghabháil an Aontais: (1) saoránaigh agus éiceachórais an Aontais a chosaint ar na foinsí atá fágtha d’fhuíolluisce nach bhfuil cóirithe go leormhaith; (2) feabhas a chur ar thrédhearcacht agus rialachas na hearnála; agus dhá chuspóir chomhlántacha: (3) an earnáil a ailíniú níos fearr le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais - go háirithe trína stiúradh i dtreo Neodracht fuinnimh mar rannchuidiú leis an Aeráidneodracht, agus trí thacú lena haistriú i dtreo Geilleagar Ciorclach, Truailliú Nialasach agus cosaint fheabhsaithe na Bithéagsúlachta; (4) úsáid níos cliste a bhaint as paraiméadair fuíolluisce mar thacaíocht do ghníomhaíocht sláinte poiblí. Chun é sin a dhéanamh, tá sé fíor-riachtanach fís fhadtéarmach mar aon le deimhneacht dhlíthiúil a sholáthar, ós rud é go nglacann infheistíochtaí san earnáil seo roinnt ama agus nach mór iad a phleanáil i bhfad roimh ré.

ÚDAR LE GNÍOMHÚ AR LEIBHÉAL AN AONTAIS

Tá gníomhaíocht an Aontais ríthábhachtach i gcónaí chun a áirithiú gur féidir le saoránaigh uile an Aontais tairbhe a bhaint as cáilíocht fheabhsaithe an uisce in aibhneacha, lochanna, screamhuiscí agus farraigí. Ós rud é gur dobharlaigh trasteorann atá in 60 % de dhobharlaigh an Aontais, is gá a áirithiú go dtabharfaí an leibhéal céanna cosanta i ngach áit agus ar an mbealach céanna, chun go seachnófar an baol go gcuirfí iarrachtaí a dhéanann Ballstáit áirithe i mbaol mar gheall ar an easpa dul chun cinn atá déanta ag na Ballstáit eile. Léiríodh sa Mheastóireacht gurbh í an Treoir an spreagadh uathúil chun infheistíocht a dhéanamh sna bonneagair riachtanacha i bhformhór na mBallstát.

ROGHANNA BEARTAIS

Maidir le gach ceann de na fadhbanna, sainíodh roinnt roghanna bunaithe ar an dea-chleachtas atá i bhfeidhm sna Ballstáit agus ar chomhairliúchán domhain a rinneadh leis na páirtithe leasmhara. Cuireadh i leataobh go luath roghanna nach raibh tacaíocht ó na geallsealbhóirí ann dóibh nó roghanna a bhí róchasta lena gcur chun feidhme. Forbraíodh roghanna éagsúla ag tosú le huaillmhian íseal (bearta a chuirtear i bhfeidhm maidir le saoráidí móra amháin) go huaillmhian ard (na bearta céanna ach iad a chur i bhfeidhm maidir le saoráidí níos lú freisin). I gcás fadhbanna áirithe bhí roghanna teoranta ann – mar shampla i gcás saoráidí neamhláraithe (IAS), trédhearcacht a fheabhsú nó faireachán a dhéanamh ar pharaiméadair sláinte. I gcás fadhbanna eile (uisce ó bháisteach throm, IASanna nó úsáid fuinnimh), i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta, fágadh solúbthacht leordhóthanach chun na réitigh is costéifeachtaí a cheadú ar an leibhéal áitiúil.