MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Le Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 (an ‘Rialachán maidir le Sliotáin’) leagtar síos na rialacha maidir le leithroinnt sliotán in aerfoirt an Aontais. Leagtar amach in Airteagal 10 an riail ‘úsáid é nó caill é’, ar dá réir is gá d’aeriompróirí 80 % ar a laghad de shliotáin i sraith sliotán leithdháilte a úsáid laistigh de thréimhse sceidealaithe ar leith (samhradh nó geimhreadh) chun a dtosaíocht a choinneáil i leith na sraithe sliotán céanna le haghaidh na tréimhse sceidealaithe coibhéisí ina dhiaidh sin (cearta ‘marthanachta’ nó ‘stairiúla’).

Tháinig laghdú tobann gan choinne ar éileamh paisinéirí de dheasca phaindéim COVID‑19 (sroicheadh na pointí b’ísle i mí Aibreáin 2020, tráth a bhí laghdú 89 % i gcomparáid leis na seachtainí céanna in 2019). Ós rud é nach raibh aerlínte in ann cloí leis an ngnáthriail ‘úsáid é nó caill é’ gan an baol a bheith ann go ndéanfaí dochar mór airgeadais nó comhshaoil, rinne an tAontas an Rialachán maidir le Sliotáin a leasú faoi dhó chun an riail sin a choigeartú. Leis an Rialachán leasaithe, tugadh cumhachtaí tarmligthe don Choimisiún Eorpach díolúine sliotán a shíneadh agus an tairseach úsáide a choigeartú dá mba rud é go leanfaí den laghdú san aerthrácht de dheasca COVID‑19 agus gur dhócha go leanfaí den laghdú sin. Bhain an Coimisiún úsáid as an gcumhachtú sin 3 huaire. Rachaidh na rialacha atá ann faoi láthair maidir le díolúine sliotán in éag an 29 Deireadh Fómhair 2022. Chuaigh cumhachtaí tarmligthe an Choimisiúin in éag an 21 Feabhra 2022 agus dá bhrí sin ní féidir leis an gCoimisiún síneadh a chur le díolúine sliotán an Aontais tar éis thréimhse sceidealaithe shamhradh 2022.

Cuireadh an riail ‘úsáid é nó caill é’ ar fionraí go hiomlán ón 1 Feabhra 2020 go dtí an 27 Márta 2021 (i.e. tarscaoileadh iomlán). I bhfianaise an téarnaimh ina dhiaidh sin ar éileamh aerthráchta atá bainteach leis an bhfeachtas vacsaínithe agus i bhfianaise gur tugadh isteach Deimhniú Digiteach COVID an Aontais, bhí an tAontas den tuairim gur cheart díriú ar dhíolúine sliotán a mhéid atá riachtanach agus a chothromú trí ghnéithe áirithe atá fabhrach don iomaíocht thabhairt isteach. I ngeall ar a nádúr féin, is é an toradh a bhíonn ar fhaoiseamh sliotán buntáiste áirithe a thabhairt do na haerlínte atá ann faoi láthair, rud a théann chun dochair d’iontrálaithe nua a d’fhéadfadh a bheith in ann aersheirbhísí a sholáthar ach nach féidir rochtain a fháil ar acmhainneacht aerfoirt. Ardaíodh an ráta úsáide sliotán de réir a chéile ó 0 % go 64 % (le linn tréimhse sceidealaithe shamhradh 2022) chun an riosca go mbeadh tionchair fhrithiomaíocha ann a laghdú. Nuair a ardaíodh an ráta úsáid sliotán os cionn 0 %, tugadh isteach roinnt eisceachtaí nua maidir le neamhúsáid sliotán a bhfuil údar maith leo (JNUS) mar choimirce bhreise. Leis na heisceachtaí sin, soláthraítear laghdú breise i gcásanna áirithe nuair nach féidir leis an aerlíne eitilt a oibriú de dheasca bearta arna bhforchur ag údaráis phoiblí chun leathadh COVID‑19 a mhaolú (mar shampla, toirmisc ar eitiltí, nó dianghlasálacha i bhfeidhm ag ceann bealaigh amháin).

Tugadh isteach rialacha eile freisin chun úsáid éifeachtúil acmhainne aerfoirt atá fabhrach don iomaíocht (e.g. sprioc-am 3 seachtaine maidir le tabhairt ar ais le haghaidh sliotán nach bhfuil beartaithe lena n‑úsáid, tosaíocht d’úsáideoirí sliotán ad hoc faoi imthosca áirithe, etc.). Is é is aidhm do na rialacha sin na tairbhí a uasmhéadú don líon is mó úsáideoirí agus deis a thabhairt do phaisinéirí leas a bhaint as margadh eitlíochta iomaíoch agus nascacht.

Thart ar 86 % den leibhéal aerthráchta a bhí ann le linn na tréimhse céanna in 2019, sin an leibhéal aerthráchta atá ann faoi láthair i stáit Eurocontrol. Léirítear le figiúirí Eurocontrol freisin go bhfuil an t‑aerthrácht chuig ilchríocha eile ag téarnamh ar rátaí den chineál céanna. Níl an t‑aerthrácht go Meiriceá Thuaidh ach 8 % faoi bhun leibhéil 2019 agus tá an t‑aerthrácht chuig an Afraic 37 % faoi bhun leibhéil 2019 (agus tá laghdú níos lú chuig tíortha na hAfraice Thuaidh). Tá an t‑aerthrácht chuig Meiriceá Theas 20 % faoi bhun leibhéil 2019 agus tá an t‑aerthrácht chuig an Meánoirthear 8 % faoi bhun leibhéil 2019. Is é an margadh idir an tAontas agus an Áise an margadh is mó atá tite ar gcúl, margadh atá ag 65 % de leibhéil 2019. Is é is cúis leis sin na srianta taistil atá fós ann, go háirithe sa tSín, de dheasca COVID‑19 (cosnaítear sliotáin maidir leis na bealaí a ndéantar difear dóibh le heisceachtaí JNUS), agus gur gá do go leor iompróirí eitilt timpeall aerspás na Rúise chun tíortha na hÁise a bhaint amach. Leis sin, cuirtear go mór le fad na heitilte ar na bealaí a ndéantar difear dóibh agus ní mór d’aerlínte minicíocht na n‑eitiltí a laghdú.

Le réamhaisnéis aerthráchta Eurocontrol (bonnchás, á shárú faoi láthair), socraítear aerthrácht ag 90 % ag tús thréimhse sceidealaithe gheimhreadh 2022/2023. Faoi dheireadh 2022 beidh aerthrácht ag 92 % (bonnchás), 96 %(ardchás) nó 83 % (cás íseal), bunaithe ar an réamhaisnéis chéanna. I mí an Mheithimh 2022, is é atá san aerthrácht bliain go dáta 75 % de leibhéil 2019, agus tá treocht aníos ann. I mí na Bealtaine 2022, rinne Comhairle Idirnáisiúnta Aerfort na hEorpa a réamhaisnéis maidir le líon na bpaisinéirí a athbhreithniú aníos: Is é - 22 % an tuar maidir le caillteanas an tráchta paisinéirí le haghaidh na bliana anois, tuar a bhí ag - 32 % roimhe seo. In anailís a foilsíodh i mí na Bealtaine 2022, thuar CAPA – An Lárionad um an Eitlíocht (a sholáthraíonn faisnéis mhargaidh) go bhféadfadh sé go sroichfeadh an líon suíochán na leibhéil a bhí ann in 2019 i R3 2022. Cé go bhfuil líon na bpaisinéirí fós ag titim ar gcúl, tá an bhearna idir an líon suíochán arna thairiscint agus an líon paisinéirí ag dúnadh. I bhfianaise an téarnaimh láidir sin san aerthrácht, tá sé beartaithe gan an ráta úsáide caighdeánach 80 % a mhodhnú ó thréimhse sceidealaithe gheimhreadh 2022/2023.

Is léir ón taithí a fuarthas le linn na paindéime go bhfuil staid eipidéimeolaíoch COVID‑19 éagobhsaí agus deacair a thuar. Thug roinnt údarás sláinte poiblí rabhadh cheana go bhféadfadh cásanna COVID‑19 dul in olcas arís le linn shéasúr an fhómhair agus shéasúr an gheimhridh sa leathsféar thuaidh. Ní féidir tionchar athraitheach nua a d’fhéadfadh a bheith ann nó líon méadaithe cásanna a thuar maidir le cumas paisinéirí taisteal a dhéanamh. Ina theannta sin, d’fhéadfadh sé go leanfadh fogha na Rúise ar an Úcráin de bheith ina thoisc shuaiteach.

Chun na hiarmhairtí diúltacha a d’fhéadfadh a bheith ar leibhéil aerthráchta a mhaolú má thagann na cásanna sin chun cinn, tá sé tábhachtach go mbeidh an creat dlíthiúil maidir le leithdháileadh sliotán athléimneach a dhóthain chun faoiseamh sliotán a chumasú atá comhréireach, fabhrach don iomaíocht agus tapa. Tá sé beartaithe cumhachtaí tarmligthe a thabhairt don Choimisiún ar feadh tréimhse teoranta ama, dá bhrí sin, chun an ráta úsáide sliotán a choigeartú más gá má fhanann aerthrácht faoi bhun tairseach áirithe i gcónaí de dheasca COVID‑19 nó de dheasca thionchair dhíreacha fogha na Rúise.

Thairis sin, ba cheart d’aerlínte leas a bhaint as eisceachtaí JNUS i gcás ina bhforchuirfidh údaráis phoiblí bearta sláintíochta lena gcuirtear srian ar aerthaisteal nó lena gcuirtear bac mór ar chumas paisinéirí taisteal a dhéanamh. Tá sé beartaithe freisin an eisceacht a leathnú chun bearta a chumhdach a fhorchuirtear mar fhreagairt do gach cás eipidéimeolaíoch (nach bhfuil teoranta do COVID‑19), tubaistí nádúrtha agus corraíl pholaitiúil a dhéanann difear d’aerfoirt. D’aontaigh gach catagóir de pháirtithe leasmhara go mór leis an síneadh sin atá beartaithe ar eisceachtaí JNUS (tuilleadh cur síos orthu thíos).

Cé gur faoi na comhordaitheoirí sliotán atá sé an Rialachán maidir le Sliotáin a chur chun feidhme, is léir ón taithí a fuarthas go bhfuil gá le comhar níos dlúithe idir comhordaitheoirí chun cloí le cuspóirí an Rialacháin maidir le Sliotáin, cur i bhfeidhm comhsheasmhach maidir le rialacha an Aontais a áirithiú i gcásanna comhchosúla, agus cothrom iomaíochta a choinneáil ar bun. Dá bhrí sin, i dtaca le ról Comhlachas Eorpach na gComhordaitheoirí Aerfoirt maidir le treoir a eisiúint, tá sé beartaithe é a neartú. Tá trédhearcacht maidir le cur i bhfeidhm eisceachtaí JNUS an‑tábhachtach d’aerlínte, agus ba cheart do chomhordaitheoirí na cinn scríbe lena mbaineann na heisceachtaí a fhoilsiú dá bhrí sin. Ina theannta sin, nuair a chuirfidh comhordaitheoir an eisceacht i bhfeidhm i leith sliotán ag ceann scríbe amháin an bhealaigh, ba cheart don chomhordaitheoir ag ceann eile an bhealaigh a mheas cé acu an gcuirfear nó nach gcuirfear an eisceacht i bhfeidhm ansin freisin, ar choinníoll nach ndéanfaidh sé dochar míchuí d’oibríochtaí aerfoirt nó rochtain chothrom ar acmhainn theoranta aerfoirt, nó an dá rud. Ina theannta sin, i gcás ina ndéanfar difear d’fhormhór dhaonra an Aontais de dheasca bearta lena gcuirfear bac mór ar aerthaisteal, tá sé beartaithe go bhféadfadh gach comhordaitheoir eisceachtaí JNUS a dheonú maidir le gach sliotán.

Le linn dó a bheith i dteagmháil go rialta le páirtithe leasmhara, tá an Coimisiún tagtha ar an eolas faoin ngá atá ann aghaidh a thabhairt ar thionchair áirithe ar aerthrácht de dheasca fogha na Rúise ar an Úcráin. Tá tionchar ag an toirmeasc ar aeriompróirí an Aontais agus tíortha eile ar dhul isteach in aerspás na Bealarúise, na Rúise agus na hÚcráine, ar na hoibríochtaí atá sceidealaithe. Leis an ngá atá ann eitiltí a athródú, d’fhéadfadh sé go gcuirfí fad mór leis an aga eitilte, rud a d’fhágfadh nárbh fhéidir cloí le hamchlár na sliotán a leithdháileadh i dtosach. Ar an gcéad dul síos, tacaíonn an Coimisiún go hiomlán le comhordaitheoirí a bhaineann úsáid as an tsolúbthacht a dheonaítear faoi Airteagal 8(4) den Rialachán maidir le Sliotáin chun an t‑am a athrú maidir leis na sliotáin a úsáidtear le haghaidh bealaí díreacha a ndéantar difear dóibh leis an toirmeasc ar dhul isteach in aerspás na Rúise, na Bealarúise agus na hÚcráine Ar an dara dul síos, a luaithe a athosclaítear aerspás na hÚcráine, tá sé beartaithe a shoiléiriú gur cheart tréimhse téarnaimh breise 16 seachtaine a dheonú d’aerlínte a gcumhdaítear a gcuid sliotán ar bhealaí idir an tAontas agus an Úcráin le hAirteagal 10(4)(a) sula mbeidh feidhm le ceanglais maidir le húsáid sliotán arís. Ar an tríú dul síos, chun cabhrú le téarnamh na hÚcráine agus chun aerlínte a spreagadh chun nascacht a athbhunú idir an tAontas agus an Úcráin, tá sé beartaithe an chumhacht a thabhairt don Choimisiún gníomhartha tarmligthe a ghlacadh chun an ráta úsáide sliotán a laghdú ar na bealaí sonracha sin idir aerfoirt an Aontais agus aerfoirt na hÚcráine. Ar deireadh, tá sé beartaithe a shoiléiriú go sainráite nach féidir le haeriompróirí atá faoi réir bearta sriantacha arna nglacadh faoi Airteagal 215 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) nó atá ar liosta sábháilteachta an Aontais leas a bhaint as cur i bhfeidhm Airteagal 10(4) agus (4a) den Rialachán maidir le Sliotáin. Ba cheart a gcuid sliotán a tharraingt siar chun blocáil acmhainne aerfoirt a sheachaint.

Bhí glao ar fhianaise ag an gCoimisiún ón 26 Aibreán 2022 go dtí an 24 Bealtaine 2022 agus d’iarr sé ar pháirtithe leasmhara a mbarúil a thabhairt maidir leis an tionscnamh atá beartaithe chun faoiseamh sliotán a shíneadh. Fuair an Coimisiún 43 freagra san iomlán, agus tá 29 bhfreagra ar fáil go poiblí ar an tairseach um Rialáil níos Fearr .

Tacaíonn na freagróirí go léir leanúint leis an díolúine sliotán, go háirithe na nithe seo a leanas de: (i) infhaighteacht leanúnach eisceachtaí JNUS; (ii) comhordú idir comhordaitheoirí sliotán agus na heisceachtaí sin á gcur i bhfeidhm; agus (iii) cumhachtaí tarmligthe a thabhairt don Choimisiún an ráta úsáide a ísliú (rud lenar thacaigh beagnach gach páirtí leasmhar). As measc iomlán na bhfreagróirí, maidir le cúig pháirtí leasmhara (trí aerlíne agus dhá chomhlachas, lena ndéantar ionadaíocht ar fhormhór aerfoirt an Aontais), d’iarr siad go sainráite go ndéanfaí an ráta úsáide 80 % a athbhunú, agus d’iarr 26 pháirtí leasmhara go sainráite go mbeadh ráta úsáide níos ísle ann (d’iarr na haerlínte den chuid is mó go ndéanfaí an ráta úsáide 64 % atá ann faoi láthair a choinneáil ar bun). Níor luaigh roinnt páirtithe leasmhara, Ballstáit an Aontais den chuid is mó, aon ráta úsáide tosaíochta ach thacaigh siad leis an togra chun cumhacht a thabhairt don Choimisiún gníomhartha tarmligthe a ghlacadh. Thairis sin, d’aontaigh na páirtithe leasmhara go ginearálta gur cheart rochtain tosaíochta a thabhairt d’aerlínte a d’úsáid sliotáin ad hoc le linn thréimhse na díolúine sliotán, faoi réir na hacmhainne atá ar fáil.

Aithníonn an Coimisiún go bhfuil an iarraidh atá ann an ráta úsáide níos ísle a choinneáil ar bun bainteach le héiginnteachtaí maidir le COVID‑19 agus fogha na Rúise ar an Úcráin agus na tionchair eacnamaíocha a d’eascair as sin. D’fhéadfadh sé go dtiocfadh méadú ar chásanna COVID‑19 arís le linn thréimhse sceidealaithe an gheimhridh, tréimhse ina mbíonn éileamh níos lú lena linn de ghnáth. Mar sin féin, tá Eurocontrol ag tuar go mbeidh aerthrácht ag 90 % de leibhéil 2019 ag tús thréimhse sceidealaithe an gheimhridh. Dá bhrí sin, níl údar maith le ráta úsáide níos ísle a fhógairt ag an tráth seo. Is é tuairim an Choimisiúin go bhfuil coimircí leordhóthanacha ann i gcoinne forbairtí dochracha gan choinne, eadhon an fhéidearthacht an ráta úsáide a laghdú trí ghníomhartha tarmligthe a ghlacadh tráth ar bith (trí leas a bhaint as an nós imeachta práinne más gá), mar aon le heisceachtaí JNUS a bheith ar fáil i gcónaí. Tá sé ráite arís agus arís ag an gCoimisiún freisin nach gá d’aerthrácht filleadh ar leibhéil 2019 chun gnáthrialacha maidir le húsáid sliotán a chur i bhfeidhm arís ós rud é gur dócha go mbeidh athrú tagtha ar roghanna tomhaltóirí, athruithe nach mór don mhargadh oiriúnú dóibh. Tá sé ríthábhachtach go n‑úsáidfear acmhainn aerfoirt ar bhealach éifeachtúil agus fabhrach don iomaíocht ar mhaithe le tomhaltóirí agus leis an nascacht.

Bhí go leor aerlínte i bhfabhar cur i bhfeidhm eisceachtaí JNUS a leathnú, mar shampla chun moltaí poiblí a chumhdach i gcoinne taistil, ní hamháin chun na bealaí a ndéantar difear díreach dóibh a chumhdach ach chun aerthrácht friothálach a chumhdach freisin, agus chun easpa infhaighteachta seirbhísí láimhseála ar an talamh nó gnó eile atá riachtanach chun tacú le hoibríochtaí aeir a chumhdach.

Meabhraíonn an Coimisiún gur eisceacht ar na gnáthrialacha iad eisceachtaí JNUS agus, dá bhrí sin, gur cheart iad a theorannú a mhéid atá riachtanach gan iomaíocht a theorannú go míchuí, rud a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh do thomhaltóirí. D’fhéadfadh sé go mbeadh tionchar ag moltaí stáit in aghaidh taistil ar thoilteanas paisinéirí taisteal a dhéanamh; mar sin féin, ní chuireann siad bac mór ar thaisteal agus tá taisteal ar siúl fós. Má tá srianta diana ag ceann eile an bhealaigh, amhail coraintín éigeantach, dianghlasálacha, etc., tá feidhm ag an eisceacht agus, dá bhrí sin, tugtar cosaint oiriúnach.