MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

An 16 Nollaig 2013 chuir an tAontas Eorpach agus an Tuirc tús leis an Idirphlé maidir le Léirscaoileadh Víosaí, san am céanna a síníodh an Comhaontú um Athligean isteach idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc. Is ar an Treochlár ionsar chóras gan víosa leis an Tuirc ("an treochlár") atá an tIdirphlé sin bunaithe, doiciméad ina bhfuil na ceanglais leagtha amach is gá don Tuirc a chomhlíonadh chun é a chur ar chumas Pharlaimint na hEorpa agus na Comhairle leasú a mholadh ar Rialachán (CE) Uimh. 539/2001, leasú lena gceadófaí do shaoránaigh den Tuirc ag a bhfuil pas bithmhéadrach a chloíonn le caighdeáin an Aontais dul isteach sna Ballstáit gan víosa le haghaidh gearrfhanachta (i.e. suas le 90 lá in aon tréimhse 180 lá). An 72 cheanglas atá liostaithe sa treochlár, tá siad roinnte ina gcúig ghrúpa théamacha (nó "bloic"): slándáil doiciméad; bainistiú imirce; an tord poiblí agus an tslándáil; cearta bunúsacha; athligean isteach imirceach neamhrialta.

An 20 Deireadh Fómhair 2014 ghlac an Coimisiún An chéad tuarascáil maidir leis an dul chun cinn atá déanta ag an Tuirc ó thaobh ceanglais an treochláir um léirscaoileadh víosaí a chomhlíonadh ("an Chéad Tuarascáil"). Thug an Coimisiún a mheas ar chomhlíonadh gach ceanglais agus d'eisigh sé moltaí faoin dóigh a bhféadfaí dul chun cinn a dhéanamh i ngach ceann acu.

An 29 Samhain 2015, ag an gCruinniú Mullaigh idir an Tuirc agus an tAontas Eorpach, chuir toscaireacht na Tuirce in iúl go raibh an Tuirc tiomanta dlús a chur le comhlíonadh cheanglais an treochláir. Ar cheann de na dóigheanna a ndéanfaí sin bheadh forálacha uile an Comhaontaithe um Athligean isteach a chur i bhfeidhm roimh am, féachaint léirscaoileadh víosaí a bhaint amach faoi mhí Dheireadh Fómhair 2016. Bhí fáilte ag an Aontas Eorpach roimh an méid sin.

An 4 Márta 2016, ghlac an Coimisiún An dara tuarascáil maidir leis an dul chun cinn atá déanta ag an Tuirc ó thaobh ceanglais an treochláir um léirscaoileadh víosaí a chomhlíonadh ("an Dara Tuarascáil"), inar thug an Coimisiún a mheas ar an dul chun cinn a bhí déanta ag an Tuirc ó thaobh ceanglais an treochláir a chomhlíonadh. Thángthas ar an gconclúid go raibh dlús curtha lena gcuid iarrachtaí ag údaráis na Tuirce chuige sin, ón uair a bhí an cruinniú mullaigh idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc ann ar an 29 Samhain 2015. Liostaíodh sa tuarascáil moltaí sonracha i dtaobh na mbeart ba cheart don Tuirc a dhéanamh féachaint tuilleadh dul chun cinn a dhéanamh i dtreo lánchomhlíonadh na gceanglas ar fad. Ina theannta sin, spreagadh údaráis na Tuirce tuilleadh dlúis a chur leis an bpróiseas athchóirithe trí aghaidh a thabhairt go práinneach ar na ceisteanna gan réiteach a luadh sa tuarascáil. Dearbhaíodh sa tuarascáil na réimsí ina raibh na tagarmharcanna bainte amach ag an Tuirc agus luadh na bearta is gá don Tuirc a dhéanamh chun tagarmharcanna uile an treochláir a bhaint amach.

An 7 agus an 18 Márta 2016 bhí cruinniú ann idir Cinn Stáit nó Cinn Rialtais an Aontais Eorpaigh agus an Tuirc. Tháinig as an gcruinniú sin an ráiteas seo ón Aontas agus ón Tuirc: "Cuirfear dlús le comhlíonadh an treochláir um léirscaoileadh víosaí, i ndáil leis na Ballstáit rannpháirteacha ar fad, féachaint le deireadh a chur leis na ceanglais víosaí do shaoránaigh na Tuirce faoi dheireadh mhí Mheithimh 2016 ar a dhéanaí, ar an gcoinníoll go gcomhlíonfar na tagarmharcanna go léir. Chuige sin, déanfaidh an Tuirc an méid is gá chun na ceanglais atá fágtha a chomhlíonadh le go mbeidh sé ar chumas an Choimisiúin, ach a ndéanfar an measúnú a cheanglaítear a dhéanamh ar chomhlíonadh na dtagarmharc, togra iomchuí a thíolacadh faoi dheireadh mhí Aibreáin, a mbeadh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle in ann cinneadh críochnaitheach a dhéanamh ar a bhonn".

Sa Tríú Tuarascáil maidir leis an dul chun cinn atá déanta ag an Tuirc ó thaobh ceanglais an treochláir um léirscaoileadh víosaí a chomhlíonadh, tuarascáil atá á heisiúint san am céanna leis an togra seo, tugann an Coimisiún dá aire go bhfuil tuilleadh dlúis curtha ag údaráis na Tuirce le roinnt míonna anuas lena gcuid iarrachtaí an coinníoll sin a chomhlíonadh, agus go bhfuil sin ag teacht as an bhflosc agus an tiomantas breise atá léirithe ag an Tuirc ón uair a bhí an Cruinniú Mullaigh idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc ann ar an 29 Samhain 2015. Aithníonn an Coimisiún an dul chun cinn nach beag atá déanta ag údaráis na Tuirce go nuige seo, agus misníonn sí iad géarú go práinneach ar a gcuid iarrachtaí féachaint na ceanglais uile a chomhlíonadh, ionas go bhféadfar léirscaoileadh víosaí a thabhairt isteach faoi dheireadh mhí an Mheithimh.

Faoi mar atá ráite sa Tuarascáil, áfach, níor éirigh go fóill le húdaráis na Tuirce an sprioc uaillmhianach sin a bhaint amach, arae tá 7 gceanglas den 72 cheanglas ann nár comhlíonadh go fóill. Roinnt de na ceanglais sin, is ceanglais thábhachtacha iad.

Dhá cheann den 7 gceanglas sin, teastaíonn tréimhse níos faide lena gcur chun feidhme, ar chúiseanna praiticiúla agus nóis imeachta, agus dá dheasca sin níorbh fhéidir iad a chur chun feidhme ina niomláine sular tíolacadh an togra seo. Siod iad an dá thagarmharc atá i gceist:

–pasanna bithmhéadrachta atá ann cheana a uasghrádú chun gnéithe slándála a chloíonn le caighdeáin an Aontais Eorpaigh a ionchorprú iontu;

–forálacha an Chomhaontaithe um Athligean isteach idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc a chur chun feidhme ina niomláine, go háirithe iad sin a bhaineann le hathligean isteach náisiúnaigh tríú tír.

Faoi mar atá ráite sa Tuarascáil, tá socrú déanta ag an gCoimisiún agus údaráis na Tuirce le chéile faoi na dóigheanna praiticiúla leis na tagarmharcanna sin a chur chun feidhme sula mbeidh siad comhlíonta ina niomláine.

Iarrann an Coimisiún ar údaráis na Tuirce na bearta a dhéanamh a bhfuil gá leo chun tagarmharcanna eile an treochláir nach bhfuil comhlíonta a bhaint amach, agus sin go práinneach. Ag seo na tagarmharcanna eile sin:

–na bearta frithéillithe atá leagtha síos sa treochlár a ghlacadh, is é sin gníomhú go héifeacht chun na moltaí a d'eisigh Grúpa Stát na Comhairle Eorpaí i gcoinne an Éillithe a chur sa chuntas (GRECO);

–an reachtaíocht maidir le cosaint sonraí pearsanta a chur i gcomhréir le caighdeáin an Aontais Eorpaigh, go háirithe chun deimhin a dhéanamh de go bhféadfaidh an túdarás cosanta sonraí feidhmiú go neamhspleách agus go mbeidh gníomhaíochtaí gníomhaireachtaí um fhorfheidhmiú an dlí laistigh de raon feidhme an dlí;

–comhaontú maidir comhar oibríochtúil a dhéanamh le Europol. Tá sin ag brath ar na hathruithe thuasluaite a dhéanamh ar an reachtaíocht maidir le cosaint sonraí;

–comhar breithiúnach éifeachtach in ábhair choiriúla a thairiscint do Bhallstáit uile an Aontais Eorpaigh;