MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Mar a luadh sa Teachtaireacht ón gCoimisiún an 23 Márta 2022 maidir le slándáil bia a choimirciú agus athléimneacht na gcóras bia a neartú (COM(2022)133 final), bhí margaí talmhaíochta leochaileach cheana ach leis an ionradh a rinne an Rúis ar an Úcráin gan chúis gan údar, díchobhsaíodh iad a thuilleadh. Roimh an ionradh, bhí borradh mór ar phraghsanna sna margaí tráchtearraí, borradh a chur isteach ar na margaí talmhaíochta tríd an méadú ar chostais fuinnimh, leasacháin agus beatha ainmhithe. I láthair na huaire, tá tionchar ag costais d’fheirmeoirí agus d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna) a dhéanann próiseáil, margaíocht nó forbairt ar tháirgí talmhaíochta, ar phraghas an bhia atá ag méadú dá mbarr, rud a nochtann na leochaileachtaí atá i gcóras bia na hEorpa, go háirithe an spleáchas atá ar allmhairí agus an t‑ábhar imní a mhéid a bhaineann le hioncam feirmeoirí agus táirgeoirí sa slabhra agraibhia.

Cuireann sé sin leis an mbrú atá ar thalmhaíocht na hEorpa tar éis phaindéim COVID‑19.

Ní mór aghaidh a thabhairt freisin ar an athrú aeráide agus ar na dúshláin a bhaineann leis an gcomhshaol. Sa Teachtaireacht thuasluaite, d’iarr an Coimisiún ‘go dtabharfaí aghaidh ar na heasnaimh a nochtadh leis an ngéarchéim atá ag fás ar bhealaí lena gcuirtear feabhas ar an aistriú i dtreo córais bhia inbhuanaithe, athléimneacha agus chothroma san Aontas agus ar fud an domhain’.

Leis an gcur isteach ar thrádáil, tá imní mhór ann faoin tslándáil bia ar fud an domhain de thoradh thionchar gearrthéarmach an chogaidh agus na n‑éiginnteachtaí fadtéarmacha a bhaineann leis.

Cé nach bhfuil an soláthar cobhsaí bia san Aontas i mbaol, is airde go mór iad na costais táirgthe ar leibhéal na feirme agus mura ndéanfaí iad a chúiteamh le praghsanna níos airde, d’fhéadfadh tionchar a bheith aige sin ar chinnteacht an tsoláthair.

Déantar foráil sa Chomhbheartas Talmhaíochta (CBT) maidir le raon beart, lena n‑áirítear líontán sábhála praghsanna agus an fhéidearthacht bearta eisceachtúla a dhéanamh. Chuir an Coimisiún roinnt tionscnamh eisceachtúil i láthair cheana ina Theachtaireacht an 23 Márta 2022 chun slándáil an tsoláthair bhia a chosaint agus chun athléimneacht na gcóras bia a threisiú. Mar sin féin, maidir leis an staid atá ann faoi láthair, ní fhacthas a leithéid riamh roimhe seo agus tá bearta eisceachtúla ag teastáil mar tá géarghá le tacaíocht éigeandála le haghaidh gnólachtaí beaga áirithe agus feirmeoirí chun a gcuid gníomhaíochtaí a choinneáil ar bun.

Dá bhrí sin, molann an Coimisiún beart breise, arna mhaoiniú ag an gCiste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe (CETFT), a chuirfidh ar chumas na mBallstát tacaíocht leachtachta a sholáthar d’fheirmeoirí agus do ghnólachtaí agraibhia a ndearnadh difear dóibh de dheasca méaduithe suntasacha ar chostais ionchuir, go háirithe do ghnóthais beatha agus leasacháin, agus do ghnóthais dianfhuinnimh sa tionscal próiseála a bhfuil costais mhéadaithe gáis agus leictreachais orthu chomh maith. Trí aghaidh a thabhairt go díreach ar dhúshláin na ngnólachtaí sin maidir le sreabhadh airgid, leis an tacaíocht, rannchuideofar le slándáil an tsoláthair bia ar fud an domhain agus tabharfar aghaidh ar an suaitheadh sa mhargadh de dheasca costais mhéadaithe ionchuir.

Chun na spriocanna sin a bhaint amach, beidh an tacaíocht i bhfoirm íocaíochta cnapshuime aonuaire d’fheirmeoirí agus d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna) a dhéanann próiseáil, margaíocht nó forbairt ar tháirgí talmhaíochta. Déanfar na híocaíochtaí ón gCoimisiún i gcomhréir le leithreasuithe buiséadacha agus faoi réir chistithe atá ar fáil.

D’fhonn a áirithiú go ndéanfar na hacmhainní atá ar fáil faoi na cláir limistéar tuaithe atá ann cheana a úsáid ar an gcaoi is éifeachtúla, beidh sé de cheangal ar na Ballstáit cúis a thabhairt leis an tacaíocht a dhíriú orthu siúd is mó atá buailte, bunaithe ar chritéir oibiachtúla agus neamh-idirdhealaitheacha. Bheadh ar na Ballstáit an beart a chur san áireamh sna cláir forbartha tuaithe trí mhodhnú a dhéanamh ar an gclár. A luaithe a bheidh modhnú ar an gclár lena dtabharfar isteach an beart nua curtha isteach ag na Ballstáit, féadfaidh siad tús a chur le híocaíochtaí leis na tairbhithe. Is féidir é sin a chur isteach tar éis ghlacadh an togra seo chomh maith le glacadh na leasuithe ar an reachtaíocht thánaisteach ghaolmhar (Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) Uimh. 808/2014 ón gCoimisiún agus Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) Uimh. 809/2014 ón gCoimisiún).