MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

Ó thosaigh ráig COVID-19, tá roinnt tograí curtha síos ag an gCoimisiún chun a áirithiú gur féidir leas a bhaint as an maoiniú go léir atá le fáil sna cláir 2014-2020 a mhaoinítear as Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa (Cistí SIE) chun freagairtí a sholáthar láithreach ar éifeachtaí díreacha agus indíreacha na géarchéime. Leis na tograí sin, daingníodh an deis an cistiú atá ar fáil a úsáid chun aghaidh a thabhairt ar na riachtanais a eascraíonn ó bhrú méadaithe ar na córais sláinte agus chun tacaíocht a chur ar fáil d'fhostóirí agus fostaithe chun teacht slán as an staid neamhghnách. Tugadh leachtacht agus solúbthacht láithreach bonn do na Ballstáit agus do na réigiúin chun go bhféadfaidís díriú ar Chistí CSF san áit ba ghéire a ngá. Ós rud é go bhfuil an deis ann maoiniú 100 % ón Aontas a úsáid le haghaidh na mbeart sin don bhliain chuntasaíochta dar tús 2020, rannchuideoidh sé chun an t‑ualach ar a n‑airgeadas poiblí a laghdú.

Scaipeadh an Coróinvíreas ó thír go tír, ba é faoi deara do rialtais cuid mhór bearta dífhasaigh a thabhairt isteach, bearta chun srian a chur le dochar na paindéime, is é sin mar shampla dúnadh na ngnóthas nó srianta ar an taisteal agus ar an tsoghluaisteacht go forleathan. Dá thoradh sin, is féidir go mbeidh laghdú mór ar an leibhéal aschuir i gcuid mhór geilleagar, rud a fhágfaidh go mbeidh iarmhairtí tromchúiseacha sóisialta acu. Beidh dúshláin shuntasacha ann i dtaca leis an airgeadas poiblí agus le bainistiú fiachais sna blianta atá le teacht, rud a d'fhéadfadh teorainn a chur leis an infheistíocht phoiblí atá riachtanach don téarnamh eacnamaíoch. Ina theannta sin, na cumais náisiúnta agus réigiúnacha chun aghaidh a thabhairt ar éifeachtaí na géarchéime, tá siad éagsúil ó Bhallstát go chéile agus ó réigiún go chéile mar gheall ar struchtúir éagsúla eacnamaíocha agus ar suíomhanna éagsúla fioscacha. Mura dtabharfar aghaidh ar na difríochtaí sin, d'fhéadfadh téarnamh neamhshiméadrach a bheith ann, rud a d'fhágfadh go dtiocfadh méadú ar éagothromaíochtaí réigiúnacha agus go bhféadfaí an bonn a bhaint ón Margadh Inmheánach, ó chobhsaíocht airgeadais an limistéir euro agus ón Aontas seo againne ina iomláine.

Tá an ráig an dul i léig de réir a chéile, agus i gcás cuid mhór Ballstát agus réigiún, is ag ullmhú atáthar leis na srianta a scaoileadh go faichilleach, srianta atá ar shochaithe agus ar fhiontair na mBallstát, sin agus ag ullmhú d’athoscailt na ngeilleagar. Fós féin áfach, éifeachtaí seo na géarchéime idir dhíreach agus indíreach, is iomaí earnáil atá ag ceisneamh dá mbarr, is fada an próiseas téarnaimh atá romhainn, agus ní fios fós nach mbeidh dianghlasáil agus gaibhniú ar na daoine arís. Tá crapadh ar an eacnamaíocht, agus tá an dífhostaíocht ag méadú léi; de dheasca a éiginnte atá cúrsaí faoi láthair, is baol gur moille a tharlóidh an téarnamh.

Dá bhrí sin, chun fás an mhíchothroim a chosc, agus chun míchothrom sa phróiseas athshlánaithe a sheachaint, is gá tacaíocht bhreise a thabhairt do na Ballstáit agus do na réigiúin sa ghearrthéarma agus sa mheántéarma, go háirithe na Ballstáit agus do na réigiúin is troime iontu buille na paindéime ar an ngeilleagar, na Ballstáit agus na réigiúin is lú is acmhainn dóibh éirí aniar, ná a gcumas freagartha ar ghéarchéimeanna a neartú, ná cabhrú leis an ngeilleagar agus an tsochaí an ráig a ligean tharstu, ná dúshraith a ngeilleagair a ullmhú le haghaidh an téarnaimh mhear.

Na bearta urghnácha faoina gceadaítear oiread solúbthachta is féidir agus oiread maoinithe is féidir as cistí SIE, is bearta iad ba thacaíocht mhór do na Ballstáit agus do na réigiún nuair a bhí an chéad déileáil le héifeachtaí na géarchéime le déanamh acu. Na bearta eisceachtúla sin, is léir ina dtaobh áfach go raibh teorainn leo de bharr cistiú gan leithdháileadh a bheith ar fáil i ndeireadh na clárthréimhse 2014-2020. Is mithid tuilleadh oibre a dhéanamh i gcomhthéacs na faidhbe sin, agus ní féidir sin ach amháin trí acmhainní breise a chur ar fáil.

Tá an Coimisiún ag beartú leas a bhaint as acmhainneacht iomlán bhuiséad an Aontais chun an infheistíocht a shlógadh agus chun tús áite a thabhairt do thacaíocht airgeadais i míonna agus i mblianta tosaigh an téarnaimh, míonna agus blianta atá ríthábhachtach. Is moltaí iad sin atá bunaithe ar dhá cholún. Ar thaobh amháin den scéal, tá creat airgeadais ilbhliantúil athbhreithnithe le haghaidh 2014-2020 ann, maille le hIonstraim Théarnaimh na hEorpa, ionstraim a chuirfidh méadú sealadach ar an gcumas airgeadais atá i mBuiséad an Aontais, trí úsáid a bhaint as an tsolúbthacht atá sa bhuiséad le breis maoinithe a bhaint as na margaí airgeadais. Ar an taobh eile den scéal, tá creat airgeadais ilbhliantúil ann le haghaidh na tréimhse 2021-2027. Is éard atá an Coimisiúin a mholadh cuid de na bunchláir a neartú le hIonstraim Théarnaimh na hEorpa le hinfheistiú a aistriú go tapa chun na háite inar géire gá leis, leis an margadh aonair a threisiú, le feabhas a chur ar an gcomhar i réimsí na sláinte agus an bhainistithe géarchéimeanna, agus le buiséad saincheaptha a thabhairt don Aontas a thapóidh aistriú na hEorpa ionas gur athléimní glaise digití a bheidh sé gan cliseadh ar na prionsabail atá i gColún Eorpach na gCeart Sóisialta. Is leis an gcéad cholún thuasluaite a bhaineann an togra seo.

Ní féidir na hacmhainní breise sin a úsáid go tapa sa gheilleagar beo ach amháin má chuirtear ar fáil iad i gcomhthéacs na gclár i gclárthréimhse 2014-2020 atá ar bun fós.

Dá bhrí sin, i rith na tréimhse 2020 go 2022, moltar acmhainní breise EUR 58 272 800 000 i bpraghsanna reatha a chur ar fáil i gcomhair na gCistí Struchtúracha. Na hacmhainní breise i gcomhair 2020, is ó mhéadú ar na hacmhainní iomlána a eascraíonn siad, is é sin na hacmhainní i gcomhair an chomhtháthaithe chríochaigh eacnamaíoch agus shóisialta atá i gcreat airgeadais ilbhliantúil na tréimhse 2014-2020, agus is acmhainní breise iomlána atá iontu le haghaidh CFRE agus CSE i gcomhair na tréimhse reatha. Na hacmhainní breise atá ann i gcomhair 2021 agus 2022, is éard atá iontu ioncam seachtrach sannta a eascraíonn ó Ionstraim Téarnaimh na hEorpa.

Déanfar na méideanna sin a dháileadh ar na Ballstáit, agus tabharfar san áireamh an rathúnas atá iontu le hais a chéile, agus a olcas atá an ghéarchéim reatha atá ag dul i gcion a ngeilleagar agus ar a sochaí iontu. De mhaolú ar na rialacha is infheidhme don ioncam seachtrach sannta, rialacha a leagtar amach sa Rialachán Airgeadais, leanfaidh na hacmhainní breise sin na rialacha is infheidhme, rialacha a leagtar amach i Rialachán na bhForálacha Coiteanna (RFC) nuair a bheidh siad sannta do chláir oibríochtúla, lena n‑áirítear rialacha RFC maidir le gealltanais agus saoradh ó ghealltanais.

Féadfaidh na Ballstáit na méideanna sin a úsáid faoi Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE) nó faoin gCiste Sóisialta Eorpach i.e. faoi sprioc na hInfheistíochta le haghaidh fáis agus post, le tacú le hoibríochtaí lena gcothaítear leigheas dhíobháil na géarchéime i gcomhthéacs phaindéim COVID-19 sna réigiúin inar troime an buille ar an ngeilleagar agus ar an bhfostaíocht, le téarnamh glas digiteach athléimneach an gheilleagair a ullmhú iontu, nó le méadú a chur ar airgead na gclár a fhaigheann tacaíocht ón gCiste um Chabhair Eorpach do na Daoine is Díothaí (FEAD).

Ionas gur féidir na hacmhainní sin a chur i dtreo na limistéar geografach is mó ina bhfuil gá leo, ní dhéanfar na méideanna breise a mhiondealú de réir catagóire ná réigiúin, rud is beart eisceachtúil agus beart gan dochar do na rialacha ginearálta i leith dáileadh acmhainní na gCistí Struchtúracha. Mar sin féin, tá súil leis go gcuirfidh na Ballstáit na riachtanais réigiúnacha éagsúla san áireamh, sin agus na leibhéil forbartha, ionas gur ar na réigiúin is lú forbairt a fhanfaidh an fócas, i gcomhréir le spriocanna an chomhtháthaithe eacnamaíoch, shóisialta agus chríochaigh. Ba cheart do na Ballstáit rannpháirtíocht na n‑údarás áitiúil agus réigiúnach a chur san áireamh chuige sin, chomh maith le comhlachtaí ábhartha a fheidhmíonn thar ceann na sochaí sibhialta, i gcomhréir le prionsabail na comhpháirtíochta.

Chomh maith leis sin, tá cuspóir téamach nua idir na hearnálacha ann darb ainm “Leigheas dhíobháil na géarchéime a chothú i gcomhthéacs phaindéim COVID-19 agus téarnamh an gheilleagair a ullmhú”, agus sin é an cuspóir a chuirfear ar fáil chun críocha a gcur chun feidhme ionas gur próiseas simplí clársceidealaithe a bheidh ann agus an raon feidhme is leithne is féidir a bheith leis. Ní bheidh an cuspóir téamach sin ar fáil ach amháin le haghaidh phleanáil agus chur chun feidhme na n‑acmhainní breise. Ní féidir iad sin a chomhcheangal d'aon chuspóir téamach eile, agus aistriú acmhainní ón leithdháileadh “rialta” atá faoin gcuspóir téamach tiomnaithe nua sin, is aistriú é nach mbeidh indéanta. Na moltaí sonracha i gcomhair na dtíortha a eisíodh i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh in 2020, sainaithnítear iontu réimsí tosaíochta le hinfheistíocht phoiblí a dhéanamh i dtús tréimhse leis an téarnamh eacnamaíoch a éascú, agus ós amhlaidh atá, iarrtar ar na Ballstáit na réimsí tosaíochtaí a chur san áireamh nuair a bheidh na hacmhainní breise á gclársceidealú acu.

Ionas go bhféadfar an t‑airgead a chúiteamh go tapa, agus rochtain shimplithe a dhéanamh ar na hacmhainní breise, moltar 50 % de na hacmhainní breise a chur ar fáil le haghaidh na bliana 2020 ach a mbeidh formheas déanta ar an gclár/ar na cláir nó ar na leasuithe ar chlá(i)r lena mbaineann, ina réamh‑mhaoiniú nach mbeidh le ceadú ach tráth dúnta na gclár. Iarrtar ar na Ballstáit agus ar na réigiúin an réamh‑mhaoiniú sin a úsáid chun réamhíocaíochtaí a sholáthar do na tairbhithe ionas go neartófar a gcuid leachtachta airgeadais. Rud eile atá á mholadh ná go n‑íocfar réamh‑mhaoiniú bliantúil sna blianta 2021, 2022 agus 2023 i leith na n‑acmhainní breise atá á leithdháileadh ar na cláir seo. Ós fíor gur gá a áirithiú gur tapa a chuirfear na hacmhainní breise seo chuig infheistíochtaí ar an talamh, agus gur tapa a rachaidh siad i gcion ar an ngeilleagar beo, ní mholtar síneadh a chur le dáta deiridh na hincháilitheachta, agus is é an 31 Nollaig 2023 an dáta sin fós, i leith na n‑acmhainní breise agus eile (le haghaidh caiteachas ar leibhéal na dtairbhithe). Mar sin féin, tá soiléiriú ann go ndéanfar na gealltanais atá nasctha leis na hacmhainní breise a shaoradh i gcomhréir leis na rialacha ar gá cloí leo, is é sin rialacha i leith dhúnadh na gclár (i.e. in 2025 ach a mbeidh na doiciméid riachtanacha curtha isteach de bhun Airteagal 141, Rialachán na bhForálacha Coiteanna).

Maidir leis an gcóras malartaithe leictreonaigh a úsáidtear le haghaidh malartuithe oifigiúla idir an Coimisiún agus na Ballstáit i gcomhréir le hAirteagail 74(4) RFC, tá i gceist freisin go ndéanfar coigeartú ar an gcóras sin ionas go bhféadfaidh na Ballstáit iarrataí ar chláir oibríochtúla nó ar leasuithe ar chláir oibríochtúla a chur isteach le haghaidh leithdháileadh na n‑acmhainní breise i gcomhair na mblianta 2020, 2021 agus 2022 gan mhoill. Déanfar 0.35 % de na hacmhainní breise a leithdháileadh ar chúnamh teicniúil ar thionscnamh an Choimisiúin.

Mar aon leis sin, moltar go bhféadfaí acmhainní breise suas le 100 % a bhaint as buiséad an Aontais chun caiteachas incháilithe a chómhaoiniú. Ionas gur féidir sin, ba ghá na hacmhainní sin a chlársceidealú faoi cheann amháin nó níos mó de na haiseanna tosaíochta tiomnaithe nua, sin nó i gcás inarb iomchuí faoi chláir oibríochtúla tiomnaithe nua.

Ó thaobh na gceanglas maidir le comhdhlúthú téamach, lena n‑áirítear ceanglais sciar áirithe de CFRE a leithdháileadh ar réimse na forbartha uirbí, mar aon le coinníollachtaí ex ante, agus forálacha i leith an chúlchiste feidhmíochta, ní infheidhme maidir le cur i bhfeidhm an chreata feidhmíochta ná na straitéisí cumarsáide i gcás na n‑acmhainní breise. Mar sin féin, ó tharla tacaíocht bhreise ann, tacaíocht a d’fhéadfaí a mhaoiniú ina hiomláine as ciste an Aontais gan aon chómhaoiniú náisiúnta, is réasúnta a cheangal ar na Ballstáit agus ar na húdaráis bhainistíochta eolas a thabhairt don phobal, do thairbhithe féideartha, do thairbhithe, agus d’fhaighteoirí deiridh ionstraimí airgeadais, eolas faoin tacaíocht bhreise a bheith ann, agus faoin mbunús atá léi.