Tuairim ó Choiste Eorpach na Réigiún — An tÚdarás Eorpach um Ullmhacht agus Freagairt i dtaca le hÉigeandáil Sláinte

(2022/C 301/06)

Rapóirtéir: Christophe CLERGEAU (PSE/FR), Comhalta de Chomhairle Réigiúnach Pays de la Loire

MOLTAÍ BEARTAIS

Barúlacha ginearálta

1. Cuireann CnaR in iúl gur iarr a Uachtaránacht ar an gCoimisiún Eorpach agus ar na Ballstáit i mí an Mhárta 2020 Sásra Eorpach Sláinte ( 1 ) a bhunú, agus gur fhorbair sé an smaoineamh sin sa tuairim uaidh a chuir sé amach ina dhiaidh sin, in 2020 freisin, maidir le Sásra AE um Éigeandáil Sláinte ( 2 ) . Tá sé ag tarraingt aird ar an gcaoi ar foinse inspioráide don teachtaireacht ón gCoimisiún COM(2021) 576 iad na pointí a rinneadh sa tuairim sin.

Tá an díospóireacht maidir le bunú HERA ar siúl fad atá eipidéim COVID-19 ann faoi láthair, rud a fhágann go bhfuiltear níos diongbháilte ná riamh an tsláinte a chur mar thosaíocht ar chlár oibre an Aontais Eorpaigh. Mar sin féin, an aidhm atá le bunú HERA is aidhm níos leithne í óir baineann sí le gach cineál riosca do shláinte an duine, cibé acu rioscaí ar mhórscála agus/nó ar bhonn trasteorann iad, agus le céimeanna na hullmhachta agus na bainistíochta faoi réir géarchéimeanna, chomh maith leis na dúshláin a eascraíonn as saincheisteanna an choisc agus na hacmhainneachta i sochaithe agus i réigiúin. Ina theannta sin, is gá an aidhm sin a thuiscint i gcomhthéacs eile, mar atá comhthéacs an chogaidh san Úcráin, a bhfuil rian nach beag fágtha aige ar sheirbhísí sláinte, ar bhonneagar, agus ar chomhar trasteorann, a bhí faoi bhrú agus á n-ídiú cheana féin le linn na tréimhse ba mheasa de phaindéim COVID-19.

2. Tacaíonn CnaR le bunú HERA óir feidhmeoidh sé mar an t-údarás atá freagrach as ullmhú faoi réir géarchéimeanna sláinte agus as iad a bhainistiú, agus é á chur san áireamh, ar thaobh amháin, gurb iad na Ballstáit atá freagrach go príomha as réimsí an choisc, na sláinte poiblí agus an chúraim sláinte agus as ullmhacht faoi réir géarchéimeanna agus as iad a bhainistiú, agus, ar an taobh eile, an ról lárnach atá ag na réigiúin, ós rud é go bhfuil córais sláinte dhíláraithe ag dhá thrian de na Ballstáit san Eoraip, más ar bhealaí éagsúla é. Leagann sé béim ar an ngá atá le cur chuige foriomlán chun daoine a chosaint, cé go bhfuil gníomhaíocht an Choimisiúin ar scaradh gabhail go fóill ar an iliomad ionad cinnteoireachta agus ar an tacaíocht nach mór don Aontas Eorpach a thabhairt do stáit agus do réigiúin.

3. Is baol iad na géarchéimeanna sláinte, gan beann ar an gcúis atá leo, do na pobail a mbíonn tionchar acu orthu, agus é sin ar bhealach an-éagothrom, ach is bagairt shuntasach iad anuas air sin do lánpháirtiú na hEorpa mura féidir leis an Aontas Eorpach freagairt dóibh ar bhealach tapa éifeachtach comhleanúnach atá bunaithe ar an dlúthpháirtíocht. De thoradh ghéarchéim COVID-19, cuireadh féachaint cheart ar an dlúthpháirtíocht idir Eorpaigh, ar shláine an mhargaidh inmheánaigh agus ar an gcomhar laistigh de limistéar Schengen. Measann CnaR freisin gur léirigh an ghéarchéim nach féidir leis na Ballstáit cuspóirí an Aontais i réimsí na slándála sláinte agus chosaint an daonra a bhaint amach go leordhóthanach, bíodh sin ar leibhéal lárnach nó ar leibhéal réigiúnach agus áitiúil, agus go bhfuil idirghabháil mhéadaithe an Aontais sna réimsí sin i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta ( 3 )

4. Cé gur inniúlacht náisiúnta é bainistiú na gcóras sláinte agus cúraim, tá ról tábhachtach ag an gCoimisiún Eorpach maidir le sláinte an phobail a chosaint agus maidir leis an margadh aonair a chaomhnú i gcomhréir leis na Conarthaí, lena n-áirítear sláinte an phobail a chosaint mar cheanglas bunriachtanach agus an ról maidir le acquis an Chomhphobail a chosaint a chur de chúram air. Caithfear é sin a dhéanamh i ndlúthchomhar leis na Ballstáit, agus a chúis sin ag an gCoimisiún ról a thabhairt do Pharlaimint na hEorpa ina leith. Tá sé de rún ag CnaR a ghuth a chur in iúl sa díospóireacht seo ar na cúiseanna a leanas: ar an gcéad dul síos, toisc go bhfuil gníomhaíocht ar an leibhéal áitiúil agus ar an leibhéal réigiúnach ríthábhachtach chun daoine a chosaint i gcomhthéacs na géarchéime; ar an dara dul síos, toisc go bhfuil inniúlachtaí tábhachtacha ag go leor réigiún i réimse na sláinte agus, ar deireadh, toisc gur gné lárnach í tacaíocht na réigiún don nuálaíocht agus don tionscal chun frithbhearta a chur ar fáil d’fhonn dul i ngleic le géarchéimeanna.

Raon feidhme gníomhaíochta HERA, a rialachas agus a chonair fáis

5. Tá CnaR á mholadh go dtabharfaí raon feidhme gníomhaíochta an-leathan do HERA, mar atá molta ag an gCoimisiún, agus sainchúram na gcomhlachtaí eile atá ann cheana á n-urramú ag an am céanna ( 4 ) . Is é an aidhm atá ann cur i gcoinne bagairtí ar shláinte an duine, mar atá bagairtí nádúrtha, de thaisme nó d’aon turas, lena n-áirítear mar thoradh ar ghníomhartha sceimhlitheoireachta, cibé acu paindéim is cúis leis na bagairtí sin nó ar de bhunús bitheolaíoch, comhshaoil, núicléach nó anaithnid iad.

6. Cuireann sé in iúl go láidir, de bhreis ar an raon feidhme gníomhaíochta atá ag HERA, go mbíonn raon an-leathan gníomhaíochtaí ar siúl aige freisin, óir baineann sé, i measc nithe eile, le rioscaí a shainaithint agus a anailísiú roimh ghéarchéimeanna, bearta réamhghníomhacha a spreagadh, cumas na sochaithe agus na réigiún chun déileáil le géarchéimeanna a neartú, cásanna bainistíochta a shainiú lena n-áirítear freagairtí iomchuí, éiceachóras an tionscail agus an taighde agus na nuálaíochta (T&N) a neartú chun frithbhearta iomchuí a fhorbairt agus a chur chun feidhme, agus, ar deireadh, infhaighteacht na bhfrithbheart sin a áirithiú i ngach cathair agus réigiún de chuid an Aontais agus don uile phobal.

7. I bhfianaise na ndúshlán ollmhór sin, is ábhar imní do CnaR cumas HERA a chuid cúraimí a chomhlíonadh go rathúil.

8. Cé gur gá bunú HERA mar sheirbhís inmheánach de chuid an Choimisiúin a thuiscint mar chinneadh pragmatach lena gceadaítear dul chun cinn a dhéanamh go tapa agus comhordú a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí éagsúla an Choimisiúin chomh maith agus is féidir sin, ní bheidh sa chinneadh sin ó cheart ach cinneadh sealadach nach foláir a athbhreithniú in am trátha. Is den riachtanas nach gcuirfidh a stádas mar sheirbhís inmheánach de chuid an Choimisiúin bac sa tslí roimhe agus baill foirne speisialaithe agus ardleibhéil á n-earcú aige a bhfuil gá leo chun ullmhú faoi réir ghéarchéimeanna sláinte agus iad a bhainistiú. Is den tábhacht neamhspleáchas cinnteoireachta a ráthú i gcomhréir le prionsabail na coimhdeachta agus na comhréireachta, rud atá riachtanach chun anailís neamhspleách a dhéanamh ar rioscaí agus chun na bearta a dhéanamh gan mhoill atá riachtanach chun beatha daoine a chosaint.

9. Leis an bplean gníomhaíochta do 2022 a foilsíodh an 10 Feabhra, foráiltear do bhuiséad bliantúil EUR 1,3 billiún, ar comhartha dearfach é, cé nach bhfuil sin i gcomhréir leis an réamh-mheastachán buiséid, mar atá EUR 6 billiún thar thréimhse sé bliana. Má thugtar súil ghéar ar an mbuiséad bliantúil sin, is léir go bhfuil tábhacht á cur i gceannach frithbheart agus i stoic Eorpacha a bhunú agus a bhainistiú (EUR 675,5 milliún), ach nach luaitear an tionchar ar mhaoiniú beart cosanta sibhialta eile san Eoraip, an tacaíocht d’acmhainneachtaí táirgeachta nua (EUR 160 milliún) ná cláir thaighde Fhís Eorpach (EUR 350 milliún), ainneoin nach bhfuil an chuid is mó acu sin nua. Ar an gcuma sin, ní fhágtar ach EUR 100 milliún i gcomhair bearta chun rioscaí a réamh-mheas agus chun córais sláinte a oiriúnú;

10. Is é an tríú laige atá ag HERA an chaoi a ndéantar é a rialú. Fágtar cúram an rialachais go hiomlán faoin gCoimisiún agus faoi na Ballstáit, rud a chiallaíonn nach bhfuil ag Parlaimint na hEorpa ach ról breathnóra agus nach n-áirítear na geallsealbhóirí, na cathracha agus na réigiúin, ná gníomhaithe na sochaí sibhialta ach oiread, ar bhuanchomhlachtaí HERA. Níl an leagan amach sin leordhóthanach ná éifeachtach, ós rud é go bhfuil gá le raon leathan gníomhaithe agus saineolais d’fhonn ullmhú faoi réir géarchéimeanna agus iad a bhainistiú. Is gníomhaithe fíor-riachtanacha iad na cathracha agus na réigiúin, gach cineál gairmí sláinte, na cumainn othar, príomhghníomhaithe eile eolaíochta agus taighde, agus na heagraíochtaí neamhrialtasacha i réimsí na sláinte agus na dlúthpháirtíochta chun dul i ngleic go rathúil le géarchéimeanna agus ní mór iad a chur san áireamh go hiomlán. Ar a laghad ar bith, ba cheart na geallsealbhóirí éagsúla a bheith ina mbuanchomhaltaí den Fhóram Comhairleach agus ba cheart don Fhóram a bheith in ann moltaí a chur ar fáil do chomhlachtaí rialaithe HERA agus a bheith páirteach i ngnéithe éagsúla dá chuid oibre.

11. Aithníonn CnaR príomhacht na n-inniúlachtaí náisiúnta agus a ríthábhachtaí atá obair chomhpháirteach an Choimisiúin agus na mBallstát, ach iarrann sé ar an gCoimisiún agus ar an gComhairle filleadh ar mhodh oscailte cuimsitheach comhordúcháin leis na geallsealbhóirí agus a n-ionad féin a thabhairt d’ionadaithe na n-údarás áitiúil agus réigiúnach agus do Pharlaimint na hEorpa, gan beann ar shaincheisteanna dlíthiúla.

12. Dealraíonn sé go bhfuil gníomhaíochtaí oibríochtúla HERA dírithe ar fhrithbhearta leighis a chur ar fáil. Mar sin féin, tá ról ag go leor gnéithe eile i mbainistiú géarchéimeanna, go háirithe i réimsí an choisc agus na cosanta sibhialta. Measann CnaR gur cheart a chumhdach leis an téarma “frithbhearta” na nithe seo a leanas: gach cógas agus druga (lena n-áirítear a gcomhábhair ghníomhacha), agus gach antaibheathach, vacsaín, tástáil agus diagnóisic, feiste agus soláthar leighis, trealamh cosanta pearsanta agus trealamh ospidéil agus áitiúil, chomh maith le córais faisnéise, agus córais lena ndéantar faireachán ar ghalair thógálacha agus ar éilleáin nua. Tá na hacmhainní sin go léir riachtanach má táthar chun déileáil le géarchéimeanna agus chun daoine agus a sláinte a chosaint.

13. Tá sé ag iarraidh go dtabharfaí aird chomhionann ar shochaithe athléimneacha a chothú mar aon le comhchultúr bainistithe géarchéime agus tubaistí. Sa chomhthéacs sin, ba cheart tuilleadh tacaíochta a thabhairt don Sásra Eorpach um Chosaint Shibhialta agus ba cheart a áirithiú nach rachadh bunú HERA chun dochair dá bhuiséad. Cé gur comhchuid de theideal HERA é an focal “éigeandáil”, níor cheart go mb’ábhar mearbhaill é sin ann féin ná go dtabharfadh sé ar HERA na socruithe bainistithe géarchéime atá forbartha cheana féin faoin Sásra um Chosaint Shibhialta a dhúbláil, arb é Lárionad Comhordúcháin Práinnfhreagartha an Choimisiúin (ERCC) a chloch choirnéil. Tá gá le comhordú an-dlúth agus le roinnt shoiléir a dhéanamh ar róil an dá ionstraim sin de chuid an Choimisiúin, ionstraimí a d’fhéadfaí a thabhairt le chéile amach anseo. Ina cheann sin, is gá idirdhealú a dhéanamh ar bhearta an ghnímh reachtaigh athbhreithnithe maidir le bagairtí sláinte trasteorann atá á gcaibidliú faoi láthair idir an Chomhairle agus an Pharlaimint, agus ar chúraimí na Gníomhaireachta Leigheasra Eorpaí (EMA) agus, go háirithe, an Lárionaid Eorpaigh um Ghalair a Chosc agus a Rialú (ECDC).

14. Is príomhthosaíocht é plean straitéiseach ilbhliantúil HERA a ullmhú agus ní mór do Pharlaimint na hEorpa, do na cathracha agus na réigiúin agus do na geallsealbhóirí a bheith rannpháirteach ann freisin. Sa phlean sin, is gá leibhéal na n-acmhainní atá ag teastáil ó HERA chun an iliomad cúraimí atá air a chur i gcrích go héifeachtach a leagan síos, is gá cur síos a dhéanamh ar an gcaoi a rachaidh HERA chun cinn agus is gá foráil a dhéanamh maidir le táscairí faireacháin. Ba cheart a shoiléiriú sa Phlean Straitéiseach freisin na sásraí comhair idir HERA agus ionstraimí idirghabhála eile de chuid an Aontais, lena n-áirítear an Ghníomhaireacht Leigheasra Eorpach (EMA), an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú (ECDC) agus an Sásra um Chosaint Shibhialta, agus ba cheart a leagan amach conas is féidir iad a neartú freisin d’fhonn a ról a áirithiú go hiomlán i gcomhar le HERA.

An Eoraip a ullmhú faoi réir géarchéimeanna agus tubaistí, agus cosaint éifeachtach a thabhairt do gach duine i gcathracha agus i réigiúin uile an Aontais

15. Is léir óna bhfuil foghlamtha ó COVID-19 nach gníomhaíocht éifeachtach go freagairt choiteann chomhleanúnach ar an leibhéal Eorpach, agus gur gá an ghníomhaíocht sin a chur in oiriúint do riachtanais agus staideanna éagsúla náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla. Ina theannta sin, ní mór do HERA uaillmhianta Eorpacha arda ailínithe a chur chun cinn a fhad a bhaineann le daoine a chosaint ar ghéarchéimeanna. Os a choinne sin, léiríonn COVID-19 dúinn inniu na neamhionannais atá ann ó réigiún go chéile chomh maith leis na héagothromaíochtaí sóisialta maidir le rochtain ar chúram agus ar vacsaíniú, rud a bhaineann an bonn den fhreagairt is féidir a thabhairt ar ghéarchéimeanna sláinte agus a chuireann an Eoraip ina hiomláine i mbaol.

16. Ba mhian le CnaR go gcuirfí de chúram ar HERA anailís a dhéanamh ar leochaileachtaí na réigiún agus na bpobal i leith géarchéimeanna sláinte. Ní mór a chur san áireamh i ról sin na hanailíse ar leochaileachtaí infhaighteacht stoc ar fud na hEorpa agus an cumas oibríochtúil gach grúpa a shroicheadh, agus go háirithe iad siúd is mó atá i mbaol de dheasca a n-easláinte agus iad siúd atá i staid eisiaimh éiginnte. Ní mór a chuimsiú leis an ról sin freisin cumas na gcóras sláinte, na n-ospidéal agus na saoráidí cúraim sláinte eile cur lena n-acmhainneacht tráth géarchéime d’fhonn an cúram pleanáilte a choimeád ar bun chomh fada agus is féidir agus san am céanna freastal ar na hothair bhreise a thiocfaidh chucu de thoradh na géarchéime.

17. Tá sé den tuairim, dá bhrí sin, go bhfuil sé ríthábhachtach do HERA scórchlár leochaileachtaí sláinte agus sábháilteachta a fhorbairt i gcomhpháirtíocht le comhlachtaí ábhartha eile an Aontais chomh maith le cláir freagartha le haghaidh cineálacha éagsúla éigeandála agus cláir tástála struis le haghaidh córais sláinte a cheapadh i gcomhar leis na Ballstáit agus na réigiúin. Bunaithe ar thorthaí na dtástálacha sin, ba cheart don Choimisiún agus don Chomhairle moltaí a tharraingt suas do na Ballstáit agus do na réigiúin, a gcaithfí obair leantach a dhéanamh orthu, d’fhonn a gcórais sláinte a neartú agus cumais freagartha sláinte na réigiún agus comhionannas i gcosaint na bpobal éagsúil a chomhdhlúthú, nuair is gá.

18. Ar an gcaoi chéanna, ba cheart do HERA cuidiú a thabhairt cláir thaighde a cheapadh chun tacú leis na grúpaí is leochailí (daoine bochta nó daoine atá á n-eisiamh, mionlaigh, dídeanaithe, íospartaigh bhaineanna an fhoréigin, daoine scothaosta agus daoine faoi mhíchumas, daoine ar a bhfuil comhghalrachtaí, etc.) ar léirigh COVID-19 gurb iad na chéad íospartaigh go minic iad. Ba cheart do na cláir thaighde sin aghaidh a thabhairt go sonrach ar neamhionannais maidir le rochtain ar chúram sláinte do dhaoine scothaosta, meabhairshláinte leanaí agus daoine óga, comhlántacht idir cúram sláinte ospidéil agus pobalbhunaithe, agus nuálaíochtaí, lena n-áirítear nuálaíochtaí digiteacha, sa tslí ina n-eagraítear córais sláinte. Ní mór dóibh cur chuige buan atá íogair ó thaobh inscne de a ghlacadh chucu féin, d’fhonn a áirithiú go ndéanfar freastal, mar is cuí, ar riachtanais na mban.

19. Is dúshlán tábhachtach é daoine a ullmhú do thubaistí agus eipidéimí amach anseo agus ní foláir do HERA a chion féin a dhéanamh chun cuidiú leis sin. Ar an leibhéal Eorpach, is gá dúinn freisin treisiú agus comhordú a dhéanamh ar chláir um chosc i réimse na sláinte poiblí, ar chláir atá dírithe ar an tsláinte phoiblí a chur chun cinn agus ar chláir a théann i ngleic leis an mbearna dhigiteach agus leis an mbréagaisnéis. Ní mór na bearta coisc sin i réimse na sláinte a bheith infheidhme maidir le gach beartas poiblí. Ní mór gníomhaíochtaí HERA a bheith mar chuid de bheartas coisc Eorpach níos uaillmhianaí atá leagtha amach faoi chuimsiú an chláir EU4Health; ba cheart an clár sin a neartú agus dúshláin a bhaineann le meabhairshláinte, le míchumas agus le galair ainsealacha a chomhrac a chur san áireamh ann ar bhealach níos fearr.

20. Is gá freisin ceachtanna nithiúla a fhoghlaim ó ghéarchéim COVID-19 agus ón gcogadh san Úcráin trí ghníomhaíochtaí taighde. Ba cheart, dá bhrí sin, tús a chur le gníomhaíochtaí atá dírithe ar mhearfhreagairt na gcóras sláinte agus ar fhrithbhearta a chur i bhfeidhm le luas breise ar an láthair (ospidéil mhodúlacha, gléasanna leighis soghluaiste agus simplithe, aonaid leighis shoghluaiste, ionaid vacsaínithe bheaga, foireann cháilithe leordhóthanach a liostáil, etc.).

21. Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar na dúshláin shonracha a bhaineann leis na limistéir thuaithe iargúlta, na limistéir shléibhtiúla agus na réigiúin is forimeallaí. Ba cheart a thabhairt faoi deara nach n-áirítear an tsraith beart sin den chuid is mó i gclár oibre HERA do 2022, rud is saoth le CnaR, agus tá sé ag iarraidh go ndéanfaí an t-ábhar sin a athbhreithniú ó 2023 ar aghaidh.

22. Dar le CnaR, ní bagairt é an pacáiste beart seo ar inniúlachtaí na mBallstát ach, os a choinne sin, deis do gach stát is ea é, i gcomhar leis na réigiúin, chun a bpobail a chosaint ar bhealach níos éifeachtaí.

23. Dá dtabharfadh an Coimisiún Eorpach faoi anailís dhomhain ar an gcaiteachas sláinte a rinneadh faoi chuimsiú na gCistí Comhtháthaithe agus na Saoráide um Théarnamh agus um Athléimneacht le linn na paindéime, d’fhéadfadh sin a bheith úsáideach chun géarchéimeanna amach anseo a bhainistiú. Ar an gcaoi sin, d’fhéadfaí dea-chleachtais náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla a shainaithint a chuideodh le bearta a cheapadh amach anseo atá dírithe ar ghéarchéimeanna sláinte a chosc agus a bhainistiú.

24. Tá CnaR ag iarraidh go mbeadh cur chuige sonrach ann faoin Seimeastar Eorpach maidir leis an gcaiteachas ar neartú an chórais sláinte agus ullmhacht le haghaidh géarchéimeanna, a dtiocfaidh méadú air gan dabht le himeacht ama, agus go bhfanfadh an caiteachas sin incháilithe faoin mbeartas comhtháthaithe tar éis an tionscnaimh infheistíochta freagartha don choróinvíreas. Is ábhar imní dó gur cuid an-bheag den phlean téarnaimh é an caiteachas ar shláinte go nuige seo agus tá sé ag iarraidh go gcuirfí tacaíocht bhreise ar fáil don athléimneacht agus go gcuirfí le hacmhainní na gcathracha agus na réigiún i réimsí na sláinte agus na hullmhachta do thubaistí.

25. Tugann sé le fios gur cheart ról gníomhach a bheith ag na cathracha agus na réigiúin, i gcomhar leis an Aontas Eorpach agus na Ballstáit, i bhforbairt na gcineálacha cur chuige nua seo maidir le cosaint pobal. Is mó is gá sin nuair a bhíonn inniúlachtaí sonracha sláinte acu agus nuair a bhíonn córas na n-ospidéal agus an córas sláinte á mbainistiú acu. Ní mór an ról sin a aithint ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal Eorpach i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta gníomhaí.

Ceachtanna atá le foghlaim ón gcogadh san Úcráin

26. Is díol sásaimh do CnaR rannpháirtíocht HERA san fheachtas vacsaínithe le haghaidh dídeanaithe ón Úcráin atá san Aontas Eorpach agus an tacaíocht atá tugtha aige do Shásra an Aontais um Chosaint Shibhialta, lena gcuirtear vacsaíní ar fáil do leanaí chomh maith le soláthairtí leighis riachtanacha eile, a bhuí sin le tacaíocht ón tionscal cógaisíochta agus ó aireachtaí sláinte;

27. Tá CnaR den tuairim gurb iontach mar a mheabhraíonn an cogadh san Úcráin dúinn nach mór don Eoraip í féin a ullmhú don uile chineál géarchéime: faoi mar a bhuail COVID-19 ár réigiúin gan choinne, ní raibh aon choinne ach oiread le coinbhleacht armtha i gcomharsanacht an Aontais féin. Tá tionchar an chogaidh ar chórais sláinte ag dul i méid i rith an ama, go háirithe i Lár agus in Oirthear na hEorpa, agus ní mór dlúthfhaireachán a dhéanamh air ionas nach mbainfear pointe claochlaithe amach. Is gá cumais anailíseacha agus thuarthacha HERA a fhorbairt go tapa chun a áirithiú nach dtiocfaidh an chéad tubaiste eile atá romhainn aniar aduaidh ar an Aontas Eorpach;

28. Athdhearbhaíonn sé, dá bhrí sin, nach mór tús áite a thabhairt do chumas na gcóras sláinte i mBallstáit agus i réigiúin uile an Aontais dul in oiriúint go tapa d’imeachtaí a thagann orthu gan choinne. Ionas go dtarlóidh sin, is cosúil gur bearta tosaíochta iad an “scórchlár leochaileachtaí sláinte agus sábháilteachta” agus na cláir tástála struis le haghaidh córais sláinte, dá bhrí sin, murab ionann agus riamh.

29. Tá aird á tarraingt ag CnaR ar an mbaol a bhaineann le nochtadh radaíochta mar thoradh ar dhamáiste féideartha do bhonneagar núicléach sibhialta agus ar na rioscaí a bhaineann le moilleanna a dhéantar ar chóireáil galar ainsealach, lena n-áirítear ailse agus VEID (tá ceann de na rátaí leitheadúlachta VEID is airde san Eoraip ag an Úcráin); is é is dóichí go mbeidh tionchar freisin ag na rioscaí sin ar chórais sláinte na dtíortha óstacha;

30. De dheasca an chogaidh san Úcráin, a thionscain mórphlódú daoine neamhvacsaínithe (na milliúin díobh) isteach san Aontas Eorpach, táthar ag tabhairt orainn comhar idirnáisiúnta níos dlúithe a chothú maidir le rochtain ar fhrithbhearta, vacsaíní go háirithe, agus tús áite á thabhairt dár dtíortha comharsanachta. Dá bhrí sin, is cúis imní do CnaR a neamh-leordhóthanaí atá na bearta i gclár oibre HERA do 2022;

Beartas maidir le soláthar tionsclaíoch agus soláthar poiblí don tsláinte

31. Is díol sásaimh do CnaR na tionscnaimh a glacadh ó thús na géarchéime chun frithbhearta a chur ar fáil níos tapúla agus is geal leis an dréacht-Rialachán ón gComhairle maidir le bearta bainistithe géarchéime. Mar sin féin, measann sé nach leor fós na tograí atá ann faoi láthair chun ullmhú go héifeachtach faoi réir géarchéimeanna sláinte.

32. Cuireann sé i bhfáth gur gá beartas tionsclaíoch agus nuálaíochta a bheith ann in oirchill na ngéarchéimeanna agus gur den fhíor-riachtanas creat nua rialála agus tacaíochta a chruthú le go mbeidh an tAontas Eorpach in ann ceannasacht sláinte an Aontais a chinntiú agus in ann táirgí a thionsclú de thoradh Taighde agus Nuálaíochta

33. Measann sé nach mór don Aontas Eorpach a chur ar a chumas féin na frithbhearta “riachtanacha” atá coiteann den chuid is mó do bhainistiú cineálacha éagsúla géarchéime a chur i gcrích ar a chríoch féin. Ní féidir na cógais leighis (lena n-áirítear a gcomhábhair ghníomhacha), feistí leighis, tástálacha, diagnóisic ná “buntrealamh” a tháirgeadh san Eoraip gan beartas réamhghníomhach ceannaigh phoiblí a bheith ann lena n-iompraítear costais soláthair a d’fhéadfadh a bheith ní b’airde. Ní léir faoi láthair cén chaoi ar féidir an cuspóir riachtanach sin a bhaint amach trí bhíthin na rialacha agus na bprionsabal Eorpach le haghaidh gníomhaíochta.

34. Is cúis mhór imní dó na deacrachtaí a bhíonn ag go leor cuideachtaí a rinne infheistiú, ar iarratas ó údaráis phoiblí, ag tús na géarchéime d’fhonn aghaidh a thabhairt ar ghanntanais agus atá á dtréigean anois ar mhaithe le ceannacháin lasmuigh den Aontas. Tá sé den tuairim nár ceannaíodh aon chiall ónar mhúin an ghéarchéim de cheachtanna dúinn agus gur ghá aghaidh a thabhairt ar an tsaincheist sin go práinneach. Tá sé ag iarraidh, go háirithe, go ndéanfaí stoic straitéiseacha náisiúnta agus Eorpacha a fhorbairt agus a athnuachan, nuair is féidir, le hearraí a tháirgtear san Eoraip.

35. Dá bhrí sin, tá CnaR ag iarraidh ar an gCoimisiún Eorpach taighde a dhéanamh ar chreat reachtach iomchuí agus creat a mholadh ansin lena gceadaítear díolúine ó rialacha maidir le státchabhair agus soláthar poiblí, go háirithe a mhéid a bhaineann le frithbhearta “bunriachtanacha”. I dtaca lena bhfuil ag tarlú faoi láthair i réimse na leathsheoltóirí (an Ionstraim Eorpach um Shliseanna), ba cheart a leithéid chéanna a bheith insamhlaithe i réimse na sláinte.

36. Leis an gcreat dlíthiúil nua seo, ba cheart na rialacha maidir le soláthar poiblí a mhaolú, go háirithe i réimse na nuálaíochta, dlús a chur le scagadh na hinfheistíochta coigríche agus dóthain tacaíocht dhíreach a cheadú chun gur féidir cur go héifeachtach le luathú nuálaíochtaí leighis amhail vacsaíní a thabhairt chun críche agus iad a chur ar an margadh. Faoi mar atá cúrsaí i láthair na huaire, ní féidir leis an Aontas Eorpach idirghabháil den chineál céanna a dhéanamh, ó thaobh an dlí de, agus a dhéanann an Ríocht Aontaithe nó na Stáit Aontaithe, rud a chuireann rochtain an Aontais ar vacsaíní i mbaol.

37. Is ábhar imní do CnaR an méid ama a cuireadh amú; is oth leis nár foilsíodh tionscnamh gaolmhar bonn ar bhonn le foilsiú chlár oibre HERA do 2022, agus tá ag iarraidh sé ar an gCoimisiún togra a chur faoi bhráid na Parlaiminte agus na Comhairle gan mhoill;

38. Tugann CnaR dá aire an dul chun cinn a rinneadh le déanaí maidir le Taighde agus Nuálaíocht a struchtúrú i réimse na hullmhachta faoi réir géarchéimeanna sláinte. Is amhlaidh atá Uachtaránacht na Fraince ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh go mór i bhfabhar tionscadal tábhachtach ar mhaithe le leas na hEorpa i gcoitinne (IPCEI) chun beartas tionsclaíoch agus suíomh straitéiseach an Aontais a neartú in earnáil na sláinte trí nuálaíocht a chothú sna codanna éagsúla de thionscal an chúraim sláinte. Ina theannta sin, i mí Aibreáin 2021 chuir an Coimisiún tús le comhairliúcháin d’fhonn comhpháirtíocht phoiblí-phoiblí Eorpach maidir le hullmhacht faoi réir paindéimí a sheoladh faoi chuimsiú chlár oibre Fhís Eorpach 2023-2024 chun an taighde a dhéanann na Ballstáit a chomhordú. Mar sin féin, níl aon chreat ann faoi láthair chun comhsheasmhacht ghníomhaíochtaí uile an chláir Fís Eorpach a áirithiú a d’fhéadfadh rannchuidiú le cur i gcrích chúraimí HERA agus leis an mbuiséad beartaithe EUR 1,7 billiún, cé gur cuireadh EUR 4 bhilliún ar fáil faoin dá chreatchlár a bhí ann roimhe seo le haghaidh taighde ar phaindéimí agus ar vacsaíní. Dá bhrí sin, tá CnaR ag iarraidh go ndéanfaí an méid seo a leanas: — comhairle eolaíochta a chruthú do HERA, atá iolraíoch agus a bhfuil geallsealbhóirí páirteach inti, chun tosaíochtaí eolaíochta agus treochlár i réimse an taighde agus na nuálaíochta a bhunú ar cheart aghaidh a thabhairt orthu faoi chuimsiú an chláir Fís Eorpach; — iarracht mhéadaithe ar leas a bhaint as an mbuiséad faoin gclár Fís Eorpach ar mhaithe le riachtanais HERA i réimse an taighde agus na nuálaíochta a chomhlíonadh; — tús a chur le machnamh faoi “misean” amach anseo a chruthú a bheidh tiomnaithe don ullmhacht faoi réir géarchéimeanna sláinte agus dá mbainistiú, lena n-éascófaí bunú cur chuige trasearnála laistigh den chlár Fís Eorpach, comhordú eolaíoch agus oibríochtúil, agus rannpháirtíocht na ngeallsealbhóirí uile.

39. Is cosúil gur príomhthosaíocht do HERA é an taighde ar fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbacha. Is fadhb ollmhór dhosheachanta é an ró-úsáid a bhaintear as ábhair fhrithmhiocróbacha i bhfeirmeoireacht beostoic agus i gcúram sláinte an duine araon. Mura dtiocfar ar réiteach go luath, is é is dóichí gurb é cás a bheidh romhainn sinn “ar díth leighis, ar díth cóireála”. Is éard atá i mbeagnach gach ceann de na hantaibheathaigh nua a cuireadh ar an margadh le blianta beaga anuas leaganacha nua de theaghlaigh antaibheathach ar thángthas orthu sna 1980idí. Go dtí seo, níor tháinig an Coimisiún ar aon torthaí cinntitheacha sa réimse seo, mar a léiríodh i dtuarascáil 2019 ón gCúirt Iniúchóirí ( 5 ) . Is gá, dá bhrí sin, seirbhísí coisctheacha sláinte a atreisiú ionas gur féidir leo comhordú a dhéanamh orthu siúd go léir a bhfuil baint acu le rialuithe ar úsáid ábhar frithmhiocróbach go háitiúil, in ospidéil agus sa phobal, agus infheistíocht a dhéanamh i dtaighde ar antaibheathaigh nua agus ar mhodhanna coisctheacha malartacha.

40. Le creat reachtach nua, d’fhéadfaí comhpháirtíocht straitéiseach a chothú idir an tAontas Eorpach agus an tionscal cógaisíochta, d’fhonn aird níos fearr a thabhairt ar chuspóirí na sláinte poiblí, ar cuspóirí leasa ghinearálta iad. In éiric na tacaíochta dírí ón Aontas Eorpach, ba cheart tionsclaíocht a bheith san Eoraip, rochtain phribhléideach ar tháirgí agus ceart grinnscrúdaithe ar fhrithbhearta praghsanna agus beartais cheadúnúcháin.

41. Ba cheart aird a thabhairt freisin ar na bearta Taighde agus Nuálaíochta atá beartaithe agus ar an ról atá ag HERA ina leith. Ní mór cur chun feidhme na sraithe seo faoi chuimsiú Fhís na hEorpa a fheabhsú go tapa ionas gur féidir treochlár Taighde agus Nuálaíochta a chur ar fáil go gasta do HERA d’fhonn soiléiriú a dhéanamh ar an nós imeachta maidir le húsáid an chistiúcháin, lán EUR 1,8 billiún de, atá sa bhuiséad aige a thagann ón gclár.

42. Leagann CnaR béim ar an ngá atá ann neartú a dhéanamh gan mhoill ar chreatlach FBManna nuálacha i réimse na bhfrithbheart leighis agus gach cineáil gléasanna agus trealaimh chun daoine a chosaint agus chun dul i ngleic le géarchéimeanna. Is é an chéad tosaíocht tacú le cruthú gnó agus le nuálaíocht, arb é sainchúram na gcathracha agus na réigiún é, agus ansin cuidiú leo fás agus cur lena gcumas trialacha cliniciúla a dhéanamh agus táirgí a mhonarú san Eoraip.

43. Chuige sin, caithfear infheistíochtaí nach beag a dhéanamh agus cur le caipiteal na ngnólachtaí lena mbaineann. Dealraíonn sé, dá bhrí sin, gur gá dul ar iontaoibh na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí (CNE), d’fhonn struchtúr níos fearr a chur ar éiceachóras nuálaíochta Eorpach maidir le frithbhearta a fhorbairt agus géarchéimeanna sláinte a bhainistiú, agus uirlisí idirghabhála caipitil a neartú i ndáil le riosca agus forbairt chun cur ar chumas cuideachtaí nuálacha fás agus a bhfréamhacha a choinneáil san Eoraip ag an am céanna. Ina theannta sin, ba cheart do na bearta sin a fhágáil go bhféadfaí an riosca tionsclaíoch a bhaineann le forbairt agus cur i gcrích frithbheart a chomhroinnt.

44. Tá éifeachtacht na bhfrithbheart leighis fite fuaite le bainistiú níos solúbtha ar thrialacha cliniciúla, agus comhlíonadh na rialacha maidir le heitic agus cosaint sonraí pearsanta á n-áirithiú ag an am céanna. Ní mór do HERA creat níos láidre a mholadh le haghaidh comhar le EMA chun trialacha cliniciúla ar mheánscála agus ar mhórscála a chomhordú, rud a bhí go mór in easnamh nuair ba mheasa a bhí géarchéim COVID-19. Tús maith iad na tionscnaimh “Vaccelerate” agus “Gorlann HERA” chun an t-easnamh sin a chur ina cheart, ach ní mór naisc oibríochtúla níos soiléire a bhunú le húdaráis náisiúnta d’fhonn deireadh a chur ar dhóigh níos tapúla le haon bhacainní rialála nó prótacail. Leis an athbhreithniú ar Straitéis Chógaisíochta Eorpach nua, ba cheart é a bheith indéanta athruithe suntasacha a dhéanamh, go háirithe údaruithe trialacha cliniciúla a lárú le haghaidh leigheasanna a bhfuil údaruithe margaíochta AE ag teastáil ina leith.

45. Tá an bonneagar taighde ríthábhachtach freisin. Ionas gur féidir dul i ngleic le mórsciúirsí sláinte trasteorann, tá saoráidí cuí anailíseacha, ríomhairí ardfheidhmíochta, stórtha sonraí ó staidéir eipidéimeolaíochta agus staidéir chuimsitheacha chohóirt fíor-riachtanach d’fhonn anailís a dhéanamh ar bhagairtí agus ar shamhailchásanna freagartha atá ag teacht chun cinn.

Gníomhaíocht idirnáisiúnta bunaithe ar chosc agus ar dhlúthpháirtíocht

46. Measann CnaR gur chun leasa na hEorpa é gníomhú i gcás ina mbíonn rioscaí nua sláinte ag teacht chun cinn d’fhonn nochtadh an Aontais Eorpaigh do rioscaí a theorannú. Dá bhrí sin, caithfidh HERA a bheith in ann líonrú a dhéanamh le go leor comhpháirtithe (lena n-áirítear ar an leibhéal idirnáisiúnta, leis na Náisiúin Aontaithe agus le An Chomhairle Eorpach) agus páirt a ghlacadh i ngníomhaíocht lasmuigh den Aontas Eorpach, i gcomhar leis na tíortha lena mbaineann, a luaithe a shainaithneofar rioscaí trí leas a bhaint as acmhainní suntasacha. Caithfidh an comhar sin an chéim ullmhúcháin a chuimsiú freisin agus, go háirithe, bearta chun géarchéimeanna a chosc, chun leochaileachtaí a laghdú agus chun sochaithe a ullmhú faoi réir géarchéimeanna a chumhdach. Chuige sin, ba cheart do HERA comhpháirtíochtaí a chothú le gníomhaithe na sochaí sibhialta, le heagraíochtaí neamhrialtasacha áitiúla agus idirnáisiúnta agus le heagraíochtaí iltaobhacha a bhfuil baint acu le cláir maidir le rioscaí a chosc.

47. Ní leor de réiteach é maoin intleachtúil a fhuascailt le haghaidh vacsaíní agus táirgí leighis eile mura mbeidh sé d’acmhainn ag na tíortha is lú forbairt táirgeadh a fhorbairt ar a gconlán féin. Tá CnaR ag iarraidh go ndéanfaí an praghas atá ar chógais áirithe a rialáil, nuair is gá, agus go gceanglófaí ar an tionscal cógaisíochta ceadúnais mhonaraíochta a dheonú mar atá molta ag an Eagraíocht Dhomhanda Trádála. Tá sé ag iarraidh go gcuirfidh beartais AE le forbairt táirgí atá curtha in oiriúint do chomhthéacs sonrach na dtíortha is lú forbairt. Tá sé ag iarraidh ar an Aontas Eorpach gealltanas a thabhairt tacú le beartas gníomhach maidir le teicneolaíocht a aistriú agus tacaíocht a thabhairt don táirgeadh áitiúil, chomh maith le cúnamh díreach iomchuí a chur ar fáil chun cuidiú a thabhairt cumhdach sláinte a áirithiú do phobail pé áit a bhfuil gá leis.

48. Tugann CnaR dá aire go bhfuil súil in airde ag saoránaigh na hEorpa leis go dtabharfar ról níos mó don Aontas i réimse na sláinte agus tá sé ar cóimheon leo ina thaobh sin. Tugann sé dá aire gur bac sa tslí air sin is ea an fhoclaíocht reatha, an-sriantach atá in Airteagal 168 de na Conarthaí faoi láthair, agus measann sé gur cheart an tsaincheist maidir le hinniúlachtaí Eorpacha a neartú i réimse na sábháilteachta sláinte a bheith ar an gclár oibre tar éis na Comhdhála ar Thodhchaí na hEorpa. Cheana féin, ba cheart go bhfágfadh inniúlachtaí an Aontais Eorpaigh i réimse an mhargaidh inmheánaigh go bhféadfaí tuilleadh gníomhaíocht Chomhphobail a dhéanamh i réimse na sláinte; ba cheart é a bheith indéanta an clár sláinte EU4Health a neartú; agus ba cheart d’airí sláinte an Aontais teacht le chéile go rialta i bhfoirmíocht thiomnaithe de chuid na Comhairle, seachas faoi dhó sa bhliain ag an gComhairle um Fhostaíocht, Beartas Sóisialta, Sláinte agus Gnóthaí Tomhaltóirí (EPSCO), mar a bheadh athsmaoineamh ann.

An Bhruiséil, 27 Aibreán 2022. Uachtarán Choiste Eorpach na Réigiún Apostolos TZITZIKOSTAS

(1) https://cor.europa.eu/ga/news/Pages/COVID-19-CoR-President-calls-for-a-EU-Health-Emergency-Mechanism-to-support-regions-and-cities.aspx.

(2) IO C 440, 18.12.2020, lch. 15.

(3) https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:12008M005:GA:HTML.

(4) Go háirithe, an Lárionad Comhordúcháin Práinnfhreagartha (ERCC – Cosaint Shibhialta), an Ghníomhaireacht Leigheasra Eorpach (EMA) agus an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú (ECDC).

(5) https://www.eca.europa.eu/ga/Pages/DocItem.aspx?did={8892C8C4-6776-4B27-BE36-C181456EED71}.