MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN

1.COMHTHÉACS AN TOGRA

•Forais agus cuspóirí an togra

An 14 Eanáir 2020, ghlac an Coimisiún Eorpach a thogra reachtach lena mbunaítear an Ciste Cóir don Aistriú, mar aon le togra chun a thogra reachtach maidir le Rialachán na bhForálacha Coiteanna a leasú.

I gcomhréir leis an gcuspóir neodracht aeráide an Aontais a bhaint amach faoi 2050 ar bhealach éifeachtach agus cothrom, tá sé mar aidhm ag an gCiste Cóir Trasdula costas eacnamaíoch, comhshaoil agus sóisialta an aistrithe i dtreo neodracht aeráide a mhaolú, ar mhaithe leis na críocha is diúltaí don aistriú. Tá tacaíocht an Chiste dírithe ar bhearta ath‑chomhshó eacnamaíoch, ar athoiliúint oibrithe lena mbaineann agus ar chúnamh a lorg poist.

Spreag ráig ghalar na Coronavirus (“COVID-19”) go leor rialtas bearta nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe a thabhairt isteach chun an phaindéim a choinneáil faoi smacht. Mar thoradh air sin, tá laghdú mór tagtha ar leibhéal an aschuir i gcuid mhór geilleagar agus tá iarmhairtí tromchúiseacha sóisialta aige sin. Beidh dúshláin shuntasacha ann don airgeadas poiblí agus do bhainistiú fiachais sna blianta atá le teacht, rud a d’fhéadfadh teorainn a chur leis an infheistíocht phoiblí is gá don téarnamh eacnamaíoch.

Ina theannta sin, tá difríochtaí idir na cumais náisiúnta agus réigiúnacha chun aghaidh a thabhairt ar éifeachtaí na géarchéime i measc na mBallstát agus na réigiún mar gheall ar na struchtúir eacnamaíocha éagsúla agus na seasaimh fhioscacha éagsúla. Mura dtugtar aghaidh ar na difríochtaí sin, d’fhéadfadh téarnamh neamhshiméadrach a bheith mar thoradh ar na difríochtaí sin agus d’fhéadfadh difríochtaí réigiúnacha méadaithe teacht as, rud a d’fhéadfadh an bonn a bhaint den Mhargadh Inmheánach, de chobhsaíocht airgeadais an limistéir euro agus an Aontais ina iomláine.

Chun leathnú na n‑éagothromaíochtaí a chosc agus chun próiseas téarnaimh míchothrom a sheachaint, is gá, dá bhrí sin, tacaíocht bhreise a thabhairt do na Ballstáit agus do na réigiúin sa ghearrthéarma agus sa mheántéarma d’fhonn cabhrú lena ngeilleagair agus lena sochaithe an staid a fhulaingt agus a áirithiú go mbeidh téarnamh tapa agus inbhuanaithe ar a ngeilleagair.

Sa chomhthéacs sin, ní mór dlús a chur le hinfheistíochtaí san aistriú glas chun na dálaí a chruthú d’fhás fadtéarmach gheilleagar na hEorpa agus d’athléimneacht gheilleagar na hEorpa i leith turraingí amach anseo. Ba cheart an méid sin a léiriú go hiomlán sna cláir agus sna tosaíochtaí infheistíochta a bheidh ann amach anseo. Trí dhlús a chur le heastóscadh breoslaí iontaise agus gníomhaíochtaí atá dian ar charbón trí thacaíocht spriocdhírithe a thabhairt d’éagsúlú eacnamaíoch agus trí dheiseanna nua eacnamaíocha agus poist nua a chruthú, d’fhéadfaí borradh a chur faoi gheilleagar na hEorpa. Ní mór tús áite a thabhairt d’ár n‑iarrachtaí réigiúin agus saoránaigh a chumasú chun aghaidh a thabhairt go rathúil ar an aistriú i dtreo geilleagair atá neodrach ó thaobh na haeráide de.

Tá sé beartaithe, dá bhrí sin, acmhainní breise de EUR 35 613 048 000 (i bpraghsanna reatha) a chur ar fáil don Chiste Trasdula Cóir. As measc na n‑acmhainní breise sin, ba cheart EUR 2 810 048 000 a theacht ó leithreasuithe buiséid, rud a fhágann gurb é EUR 11 270 459 000 leibhéal an chláir faoin gcéad CAI eile; ba cheart iad sin a leithdháileadh le linn na caibidlíochta leanúnaí ar leibhéal na Comhairle Eorpaí. Cumhdóidh na hacmhainní breise atá fágtha de EUR 32 803 000 000 an tréimhse ó 2021 go 2024 agus is éard a bheidh iontu ioncam sannta seachtrach a eascraíonn as an Ionstraim Eorpach um Théarnamh.

Dáilfear na méideanna sin i measc na mBallstát de réir a gcumas na hinfheistíochtaí is gá a mhaoiniú chun déileáil leis an aistriú i dtreo neodracht aeráide i gcomhréir leis an modheolaíocht a leagtar amach in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Rialachán beartaithe maidir leis an gCiste Trasdula.

De mhaolú ar na rialacha is infheidhme maidir le hioncam sannta seachtrach a leagtar amach sa Rialachán Airgeadais, leanfaidh na hacmhainní breise sin na rialacha is infheidhme a leagtar amach i Rialachán na bhForálacha Coiteanna a luaithe a shannfar iad do chláir, lena n‑áirítear rialacha RFC maidir le gealltanais agus saoradh.

D’fhonn cumas na mBallstát agus na réigiún a chaomhnú chun úsáid a bhaint as acmhainní an bheartais chomhtháthaithe chun tacú le comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach, ní bheidh gá le haistrithe ó leithdháiltí náisiúnta faoi Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus faoi Chiste Sóisialta na hEorpa + chun na hacmhainní breise ón Ionstraim Eorpach um Théarnamh a chaomhnú.

•Comhsheasmhacht le hionstraimí eile de chuid an Aontais

Comhlánaítear an tacaíocht a thugtar tríd an gCiste don Aistriú Cóir le scéim aistrithe chóir faoin gclár InvestEU. Tacóidh sé le raon níos leithne infheistíochtaí, go háirithe trí rannchuidiú leis an aistriú trí thacaíocht a thabhairt do ghníomhaíochtaí ísealcharbóin atá seasmhach ó thaobh na haeráide de, amhail infheistíochtaí in‑athnuaite agus scéimeanna éifeachtúlachta fuinnimh. Beidh an scéim seo in ann maoiniú a chur ar fáil freisin don bhonneagar fuinnimh agus iompair, lena n‑áirítear bonneagar gáis agus téamh ceantair, ach freisin do thionscadail dícharbónaithe, éagsúlú eacnamaíoch na réigiún agus an bhonneagair shóisialta. Sa bhreis air sin, le saoráid iasachta nua don earnáil phoiblí a chuirfear chun feidhme leis an BEI, tabharfar tacaíocht chun deontais ó acmhainní an Aontais a chomhcheangal le hiasachtaí a chuirfidh BEI ar fáil d’eintitis phoiblí d’fhonn tairbhe a bhaint as na críocha is diúltaí agus a shainaithnítear sna pleananna aistrithe córa críochacha. Áiritheofar sineirgí agus comhlántachtaí idir na trí cholún trí phleananna aistrithe atá cóir chríochach, ina sainaithneofar riachtanais forbartha na gcríoch is mó a mbeidh tionchar orthu agus a eascraíonn as an aistriú aeráide.

2.BUNÚS DLÍ, COIMHDEACHT AGUS COMHRÉIREACHT