D'áitigh an Coimisiún gur gá dul chun cinn leordhóthanach a dhéanamh maidir le hathligean isteach agus le hathimeascadh sula gcuirfí tús le hidirphlé leis an gCosaiv maidir le léirscaoileadh víosaí. Agus sraith d'athchóirithe tábhachtacha curtha chun feidhme ag an gCosaiv ó 2011 i leith, tá dul chun cinn sásúil déanta aici i dtaobh creat beartais feidhmiúil a bhunú i gcomhair athimeascadh na ndídeanaithe sa Chosaiv, mar a rinneadh cheana i gcás athligean isteach. Sna tuarascálacha a thug sé uaidh go tráthrialta, lean an Coimisiún ar aghaidh ag déanamh faireacháin agus meastóireachta ar dhul chun cinn na Cosaive i dtaca lena creat athligean isteach a fheabhsú agus le hathimeascadh éifeachtach fillithe.

Chuir an Coimisiún Eorpach tús le hidirphlé leis an gCosaiv maidir le léirscaoileadh víosaí an 19 Eanáir 2012. An 14 Meitheamh 2012, chuir an Coimisiún treochlár faoi bhráid na Cosaive inar sainaithníodh an reachtaíocht uile agus na bearta eile ba ghá don Chosaiv a ghlacadh agus a chur chun feidhme chun dul chun cinn a dhéanamh i ndáil le léirscaoileadh víosaí. Gheall an Coimisiún go molfadh sé taisteal gan víosa do mhuintir na Cosaive le haghaidh gearrfhanachtaí san Aontas Eorpach (i.e. suas le 90 lá in aon tréimhse 180 lá) a luaithe a chomhlíonfaidh an Chosaiv na ceanglais ar fad agus na bearta eile atá leagtha amach sa treochlár um léirscaoileadh víosaí.

Bhí dhá chuid sa treochlár um léirscaoileadh víosaí: i gCuid I tugadh aghaidh ar athligean isteach agus ar athimeascadh; i gCuid II bhí ceithre 'bhloc' den idirphlé maidir le víosaí. Bhí ceanglais shainiúla sna ceithre bhloc den treochlár víosaí maidir le slándáil doiciméad; bainistiú teorainneacha agus imirce, lena náirítear tearmann; ord poiblí agus an tslándáil; agus cearta bunúsacha a bhaineann le saorghluaiseacht. Iarradh ar an gCosaiv an reachtaíocht atá leagtha síos sa treochlár a ghlacadh nó a leasú i gcomhréir le acquis an Aontais Eorpaigh i dtús báire agus ansin í a chur chun feidhme ina hiomláine.

Rinne an Coimisiún an tidirphlé leis an gCosaiv maidir le víosaí i gcomhar leis an gComhairle, go háirithe trí ról a thabhairt don Chomhairle an treochlár víosaí a fhorbairt agus le rannpháirtíocht iomlán shaineolaithe ó na Ballstáit chun measúnú a dhéanamh ar dhul chun cinn na Cosaive maidir le ceanglais an treochláir a chomhlíonadh.

Rinneadh an tidirphlé leis an gCosaiv maidir le víosaí gan dochar do sheasamh na mBallstát maidir le stádas.

I gcomhréir lena shainordú, bhí ról tábhachtach ag Misean "Smacht Reachta" an Aontais Eorpaigh don Chosaiv (EULEX KOSOVO) maidir le faireachán agus meantóireacht a dhéanamh ar an gCosaiv agus comhairle a thabhairt di i dtaobh na nathchóirithe a ghlacadh agus a chur chun feidhme agus i dtaobh na gceanglas atá leagtha amach sa treochlár a chomhlíonadh. An comhar éifeachtach a bhí idir an Chosaiv agus EULEX, lena náirítear an Chosaiv a sainordú feidhmiúcháin a chomhlíonadh, bhí ról ríthábhachtach aige sa phróiseas.

Ó cuireadh tús leis an idirphlé maidir le víosaí, tá tuarascálacha rialta curtha faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa agus faoi bhráid na Comhairle ag an gCoimisiún maidir lena mheasúnú ar an dul chun cinn atá déanta ag an gCosaiv ó thaobh ceanglais an treochláir a chomhlíonadh. Thug na tuarascálacha sin aghaidh ar cheanglais a bhaineann le hathligean isteach agus athimeascadh agus le bloic éagsúla an treochláir víosaí. I ngach tuarascáil baineadh úsáid as faisnéis a chuir an Chosaiv ar fáil, as misin mheasúnaithe a rinne an Coimisiún agus saineolaithe ó na Ballstáit chun measúnú a dhéanamh ar dhul chun cinn na Cosaive sna bloic éagsúla den idirphlé maidir le víosaí agus as sonraí a chuir EUROPOL, FRONTEX EASO agus EULEX ar fáil.

Go dtí seo, ghlac an Coimisiún trí thuarascáil i dtaca le dul chun cinn na Cosaive san idirphlé maidir le víosa; glacadh an chéad cheann an 8 Feabhra 2013, an dara ceann an 24 Iúil 2014, an tríú ceann an 18 Nollaig 2015, agus glacadh an ceathrú ceann inniu. Bhí sna tuarascálacha sin measúnú ar an dul chun cinn atá déanta ag an gCosaiv ó thaobh ceanglais an treochláir víosaí a chomhlíonadh, moltaí a díríodh ar an gCosaiv agus measúnú ar an tionchar a d'fhéadfadh a bheith ag léirscaoileadh víosaí ar chúrsaí imirce agus slándála.

Sa tríú tuarascáil ón gCoimisiún leag sé amach ocht moladh atá comhfhreagrach d'ocht gceanglas den treochlár víosaí nach bhfuil comhlíonta go fóill, lena náirítear ceithre phríomhthosaíocht. Luadh ann go mba cheart don Chosaiv an comhaontú faoin teorainn le Montainéagró a dhaingniú sula ndeonófaí stádas saor ó víosaí ar mhuintir na Cosaive.

Ina thuarascáil a ghabhann leis an togra seo deir an Coimisiún go bhfuil céimeanna tábhachtacha glactha ag an gCosaiv chun an ceanglas maidir lena comhaontú faoin teorainn le Montainéagró a chomhlíonadh agus go bhfuil gnéithe leordhóthanacha dá chuntas teiste curtha i bhfáth sa chomhrac i gcoinne na coireachta eagraithe agus na caimiléireachta.

Bunaithe ar an measúnú sin, agus i bhfianaise thoradh an fhaireacháin agus an tuairiscithe a rinneadh ar bhonn leanúnach ó seoladh an tidirphlé leis an gCosaiv maidir le léirscaoileadh víosaí, deimhníonn an Coimisiún go bhfuil na ceanglais ar fad dá treochlár um léirscaoileadh víosaí bainte amach ag an gCosaiv ar an tuiscint go mbeidh an comhaontú faoin teorainn le Montainéagró daingnithe ag an gCosaiv agus go mbeidh a cuntas teiste curtha i bhfáth sa chomhrac i gcoinne na coireachta eagraithe agus na caimiléireachta faoin lá a ghlacfaidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle an togra seo.

I bhfianaise na gcritéar uile ba cheart a chur san áireamh agus cinneadh á dhéanamh, cás ar chás, cé na tríú tíortha sin a mbeidh a náisiúnaigh faoi réir an cheanglais víosa nó díolmhaithe ón gceanglas sin, mar atá leagtha síos in Airteagal 1 de Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 (arna thabhairt isteach le Rialachán (AE) Uimh. 509/2014), chinn an Coimisiún togra reachtach a thíolaic chun leasú a dhéanamh ar Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 agus aistreofar an Chosaiv ó Iarscríbhinn I, Cuid 2 go dtí Iarscríbhinn II, Cuid 4 den Rialachán sin. De réir mar a shonraítear sa treochlár, ní chumhdaíonn an leasú sin ach na daoine aonair sin ón gCosaiv ar sealbhóirí pas bithmhéadraigh iad arna neisiúint i gcomhréir le caighdeáin na hEagraíochta Eitlíochta Sibhialta Idirnáisiúnta (ICAO) agus le caighdeáin an Aontais Eorpaigh maidir le gnéithe slándála agus bithmhéadracht i ndoiciméid taistil.

•Comhsheasmhacht le forálacha beartais atá ann cheana sa réimse beartais

I Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 ón gComhairle liostaítear na tríú tíortha a bhfuil ar a náisiúnaigh víosaí a bheith ina seilbh acu nuair atá teorainneacha seachtracha na mBallstát á dtrasnú acu agus liostaítear na tríú tíortha a bhfuil a náisiúnaigh díolmhaithe ón gceanglas sin. Na Ballstáit ar fad – diomaite d'Éirinn agus den Ríocht Aontaithe – mar aon leis an Eilvéis, an Iorua, an Íoslann agus Lichtinstéin, cuireann siad Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 i bhfeidhm. Is cuid é an Rialachán seo de chomhbheartas víosaí an Aontais Eorpaigh maidir le gearrfhanachtaí 90 lá in aon tréimhse 180 lá.

Faoi láthair, is in Iarscríbhinn I, Cuid 2 de Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 atá an Chosaiv liostaithe i.e. tá sí ar cheann de na heintitis agus na húdaráis críche sin nach bhfuil aitheanta mar stáit ag Ballstát amháin ar a laghad. Tá ar dhaoine ó na heintitis sin víosa a bheith ina seilbh acu chun taisteal chuig críoch Bhallstáit an Aontais Eorpaigh.

Leasaíodh Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 go deireanach le Rialachán (AE) Uimh. 259/2014, tráth a aistríodh an Mholdóiv go liosta na dtíortha atá saor ó cheanglas víosa ar an ábhar gur éirigh léi a plean gníomhaíochta maidir le léirscaoileadh víosaí a chur chun feidhme, agus le Rialachán (AE) Uimh. 509/2014 freisin, tráth a díolmhaíodh cúig thír i Muir Chairib, agus aon tír déag san Aigéan Ciúin, chomh maith leis an gColóim, an Pheiriú agus Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha ó cheanglas víosaí faoi réir comhaontuithe tarscaoilte víosaí a thabhairt i gcrích idir an tAontas Eorpach agus na tríú tíortha lena mbaineann agus tar éis athbhreithniú tréimhsiúil a bheith déanta ar na liostaí víosa. An 9 Márta 2016 agus an 20 Aibreán 2016, mhol an Coimisiún Rialachán (CE) Uimh. 539/2001 a leasú agus an tSeoirsia agus an Úcráin faoi seach a aistriú chuig an liosta tíortha atá saor ó cheanglas víosa.

Na critéir ba cheart a chur san áireamh agus cinneadh á dhéanamh, cás ar chás, cé na tríú tíortha a mbeidh a náisiúnaigh faoi réir an cheanglais víosa nó díolmhaithe ón gceanglas sin, tá siad leagtha síos in Airteagal 1 de Rialachán (CE) Uimh. 539/2001. Ar na critéir sin tá "inimirce neamhdhleathach, beartas poiblí agus slándáil, tairbhe eacnamaíoch, go háirithe i dtéarmaí turasóireachta agus trádáil coigríche, agus caidreamh seachtrach an Aontais leis na tríú tíortha ábhartha lena náirítear, go háirithe, breithnithe maidir le cearta an duine agus saoirsí bunúsacha, chomh maith leis na himpleachtaí a bhaineann le comhleanúnachas agus cómhalartacht réigiúnach”. Ní mór aird ar leith a thabhairt ar shlándáil na ndoiciméad taistil a eisíonn na tríú tíortha lena mbaineann.

Tá díolmhú ón gceanglas víosa tugtha cheana féin ag an gCosaiv do gach saoránach den Aontas Eorpach le haghaidh fanachtaí suas le 90 lá in aon tréimhse 6 mhí. Dá ndéanfaí an cinneadh sin a aisghairm nó dá mbainfí míúsáid as an gcóras saor ó cheanglas víosa, d'fhéadfaí na sásraí cómhalartachta agus fionraíochta Rialachán (CE) Uimh. 539/2001, mar a leasaíodh le Rialachán xxx a chur i ngníomh.

•Comhsheasmhacht le beartais eile de chuid an Aontais