AN COIMISIÚN EORPACH An Bhruiséil,8.9.2022 SWD(2022) 260 final DOICIMÉAD INMHEÁNACH OIBRE DE CHUID AN CHOIMISIÚIN Athbhreithniú ón Aontas Eorpach ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil







Tuarascáil Tíre – ÉIRE a ghabhann leis an doiciméad Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle, Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus Coiste na Réigiún Athbhreithniú ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil 2022: Cúrsaí a athrú trí chomhlíonadh comhshaoil {COM(2022) 438 final} - {SWD(2022) 252 final} - {SWD(2022) 253 final} - {SWD(2022) 254 final} - {SWD(2022) 255 final} - {SWD(2022) 256 final} - {SWD(2022) 257 final} - {SWD(2022) 258 final} - {SWD(2022) 259 final} - {SWD(2022) 261 final} - {SWD(2022) 262 final} - {SWD(2022) 263 final} - {SWD(2022) 264 final} - {SWD(2022) 265 final} - {SWD(2022) 266 final} - {SWD(2022) 267 final} - {SWD(2022) 268 final} - {SWD(2022) 269 final} - {SWD(2022) 270 final} - {SWD(2022) 271 final} - {SWD(2022) 272 final} - {SWD(2022) 273 final} - {SWD(2022) 274 final} - {SWD(2022) 275 final} - {SWD(2022) 276 final} - {SWD(2022) 277 final} - {SWD(2022) 278 final}



Is í foireann Ard‑Stiúrthóireacht an Chomhshaoil, an Coimisiún Eorpach a scríobh an tuarascáil seo. Tá fáilte roimh aon tuairim chuig an seoladh ríomhphoist seo a leanas: ENV-EIR@ec.europa.eu Tá tuilleadh eolais faoin Aontas Eorpach le fáil ar an idirlíon ( http://europa.eu ). Grianghraif: Ní mór cead a lorg go díreach ó shealbhóir an chóipchirt chun na grianghraif seo a atáirgeadh nó a úsáid. © An tAontas Eorpach, 2022 Údaraítear atáirgeadh a dhéanamh air ar choinníoll go dtugtar aitheantas don fhoinse. Clár na n‑ábhar Achoimre feidhmiúcháin Cuid I: Réimsí téamacha 1. An geilleagar ciorclach agus bainistiú dramhaíola Bearta chun geilleagar ciorclach a bhaint amach Bainistiú dramhaíola 2. Bithéagsúlacht agus caipiteal nádúrtha Cosaint agus athbhunú an dúlra Éiceachórais mhuirí Measúnú agus cuntasaíocht éiceachórais 3. An Truailliú Nialasach Aer glan

Astaíochtaí tionsclaíocha Mórthionóiscí tionsclaíocha a chosc – SEVESO Torann Cáilíocht uisce agus bainistiú uisce Ceimiceáin 4. Gníomhú ar son na haeráide Príomhbheartais agus príomhstraitéisí náisiúnta aeráide Comhroinnt díchill Príomhfhorbairtí earnála Úsáid ioncam ó lamháltais CTA a chur ar ceant Cuid II: Creat cumasúcháin: Uirlisí cur chun feidhme 5. Maoiniúchán Riachtanais infheistíochta comhshaoil san Aontas Eorpach Cistiú comhshaoil an Aontais 2014-2020 Maoiniúchán comhshaoil an Aontais 2021-2027 Caiteachas náisiúnta ar chosaint an chomhshaoil Uirlisí buiséid ghlais An maoiniúchán foriomlán i gcomparáid leis na riachtanais 6. Rialachas comhshaoil Faisnéis, rannpháirtíocht an phobail agus rochtain ar cheartas

Dearbhú comhlíontachta Éifeachtacht riarachán comhshaoil Athchóirithe trí Ionstraim Tacaíochta Teicniúla (ITT) an Choimisiúin TAIEX EIR idir piaraí



Achoimre feidhmiúcháin In athbhreithnithe ar chur chun feidhme an bheartais comhshaoil (EIRanna) a rinneadh roimhe seo, d’aithin an Coimisiún ceithre phríomhdhúshlán maidir le cur chun feidhme bheartas comhshaoil agus dlí comhshaoil an Aontais ag Éirinn. Seo a leanas na dúshláin sin: ·próiseas ainmniúcháin Natura 2000 le haghaidh láithreáin talún agus le haghaidh láithreáin mhuirí a thabhairt chun críche; ·na portaigh ardaithe agus na bratphortaigh a chosaint a thuilleadh; ·na hinfheistíochtaí suntasacha is gá don chóireáil uisce a choinneáil ar bun, i bhfianaise a phráinní atá sé infheistíocht a dhéanamh i mbonneagar uisce; ·Rochtain ar an gceartas i gcúrsaí comhshaoil a fheabhsú Tá dul chun cinn déanta ag Éirinn maidir le láithreáin dúlra a ainmniú laistigh dá líonra talún Natura 2000 faoi na Treoracha um Ghnáthóga agus um Éin agus glactar leis go bhfuil na hainmniúcháin talún déanta anois. Tá roinnt dul chun cinn déanta aici freisin maidir le cuspóirí caomhnúcháin a tharraingt suas. Tá easpa soiléireachta fós ann áfach maidir le bearta caomhnúcháin na hÉireann. Tá go leor bearnaí eolais agus ainmniúcháin i líonra muirí Natura 2000 na hÉireann, go háirithe faoin Treoir maidir le hÉin. Is cúis imní ar leith í an mhoill atá ar an mbailchríoch ar liosta na gceantar a bhfuil tábhacht Chomhphobail leo (CTCanna), agus ar limistéir cosanta speisialta (LCSanna) mhuirí faoin Treoir maidir le hÉin a ainmniú, ós rud é gur dócha go mbeidh go leor de na limistéir sin faoi bhrú maidir le forbairt. Is ábhar imní é staid na limistéar foraoise a chosnaítear faoi na treoracha maidir leis an dúlra ós rud é go léiríonn níos mó ná leath de na measúnuithe drochstádas caomhantais. Is ábhar imní fós caomhnú portach ardaithe agus bratphortach atá ainmnithe mar limistéir caomhantais speisialta (LCSanna), atá faoi réir nós imeachta um shárú i gcónaí. Le blianta beaga anuas, tá dul chun cinn nach beag déanta ag Éirinn trí straitéis náisiúnta um thailte portaigh agus plean bainistíochta LCS náisiúnta a tharraingt suas. Chomh maith leis sin, tá feabhas tagtha ar an gcosaint a thugtar do láithreáin portaigh ardaithe agus do láithreáin bhratphortaigh agus tá tús curtha aici le láithreáin portaigh ardaithe a athchóiriú, go háirithe trí roinnt tionscadal LIFE. Mar sin féin, tá obair athchóirithe fós le cur i gcrích ar go leor LCSanna portaigh ardaithe agus tá tús le cur le hobair athchóirithe ar an gcuid is mó de SACanna bratphortaigh. Ina theannta sin, táthar fós ag baint móna go mídhleathach ar LCSanna portaigh ardaithe agus níl aon dul chun cinn déanta ag Éirinn chun a áirithiú go mbainisteofar baint móna a dhéantar i LCSanna bratphortaigh ar bhealach atá comhoiriúnach le caomhnú na gnáthóige sin. Is ábhar imní i gcónaí í an chóireáil uisce. Tá ráta íseal comhlíontachta leis an Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh mar gheall ar an líon mór ceirtleán neamhchomhlíontach, go háirithe tá gá le hiarrachtaí breise chun cóireáil bhitheolaíoch a chur ar 50.5 % coibhéis daonra den fhuíolluisce uirbeach, chomh maith le cóireáil bhitheolaíoch chun nítrigin agus/nó fosfar a bhaint de 75.1 % eile coibhéis daonra den fhuíolluisce uirbeach. Níor réitigh Éire fadhbanna maidir lena huisce óil go fóill. Tá cáilíocht uiscí snámha na hÉireann faoi bhun an mheáin. Ní mór faireachán a dhéanamh ar chóras nua praghsála uisce na tíre lena áirithiú go n‑oibríonn sé sa chleachtas. Níl na cumhachtaí chun rialú a dhéanamh ar astarraingt uisce agus ar rialuithe hidreamoirfeolaíocha i bhfeidhm fós toisc nach bhfuil an creat dlíthiúil ceart ann go fóill. Is saincheist í rochtain ar an gceartas i gcúrsaí comhshaoil go fóill agus ní dhearnadh aon dul chun cinn ó bhí an EIR deireanach ann in 2019. Is ábhar imní don Choimisiún an costas a bhaineann le caingean dlí comhshaoil a thabhairt in Éirinn, rud atá fós ina bhacainn an‑mhór ar rochtain ar an gceartas, chomh maith le bacainní eile ar rochtain dhlisteanach ar an gceartas maidir le hábhair a bhaineann leis an gcomhshaol. Maidir leis an mbeartas dramhaíola, tá méadú leanúnach ag teacht ar an nginiúint dramhaíola in Éirinn agus tá sí i bhfad os cionn mheán an Aontais. Ó bhí 2014 ann tá rátaí líonta talún agus athchúrsála na hÉireann laghdaithe do dhramhaíl chathrach agus do dhramhaíl ó phacáistíocht. Tá sé d’aidhm ag an bPlean Gníomhaíochta Dramhaíola le haghaidh Geilleagar Ciorclach a glacadh le déanaí feidhmíocht na tíre a fheabhsú ach níor glacadh an Plean Bainistithe Dramhaíola a tugadh cothrom le dáta i gcomhréir leis an Treoir Réime Dramhaíola nua go fóill. Cé go bhfuil Éire i bhfad os cionn mheán an Aontais ó thaobh táirgiúlacht acmhainní de, tá a húsáid chiorclach (thánaisteach) ábhar ar an dara ráta is ísle san Aontas Eorpach. Maidir le cáilíocht an aeir, tá dul chun cinn áirithe déanta ag Éirinn maidir le hastaíochtaí a laghdú. Tá méadú ag teacht ar astaíochtaí amóinia ó bhí 2011 ann, áfach; is fadhb mhór iad astaíochtaí amóinia go háirithe astaíochtaí amóinia ón talmhaíocht. Le maoiniú ón Aontas, táthar fós ag cuidiú go mór le hÉirinn dul i ngleic leis an mbearna atá ann maidir le cur chun feidhme an bheartais comhshaoil, agus tá os cionn EUR 989 milliún faighte ag Éirinn óna plean téarnaimh agus athléimneachta (RRP) (2021-2026) i bhfoirm deontas agus EUR 1,19 billiún ón mbeartas comhtháthaithe (2021-2027). Meastar gur 0.3 % de OTI a bhí i maoiniú foriomlán comhshaoil na hÉireann in 2014-2020, ó fhoinsí náisiúnta den chuid is mó. Is ionann riachtanais infheistíochta comhshaoil na tíre in 2021-2027 agus 0.48 % ar a laghad de OTI, rud a thugann le fios go bhféadfadh bearna maoiniúcháin comhshaoil os cionn 0.18 % de OTI a bheith ann má leantar leis na leibhéil maoiniúcháin bunlíne. Ó bhí 2019 ann bhí ar Éirinn fíneálacha os cionn EUR 13 mhilliún a íoc, fíneálacha a ghearr Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh uirthi as neamhchomhlíonadh na reachtaíochta um measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol (MTC).





Cuid I: Réimsí téamacha 1. An geilleagar ciorclach agus bainistiú dramhaíola Bearta chun geilleagar ciorclach a bhaint amach Tá an Plean Gníomhaíochta nua um an nGeilleagar Ciorclach a glacadh i mí an Mhárta 2020 ar cheann de na príomhbhloic thógála den Chomhaontú Glas don Eoraip. Le haistriú an Aontais chuig geilleagar ciorclach, laghdófar an brú atá ar acmhainní nádúrtha agus cruthófar fás inbhuanaithe agus poist. Is réamhriachtanas é freisin sprioc 2050 an Aontais maidir leis an aeráidneodracht a bhaint amach agus stop a chur le cailliúint na bithéagsúlachta. Leis an bPlean Gníomhaíochta, fógraíodh tionscnaimh feadh shaolré iomlán táirgí, tionscnaimh a bhfuil sé d’aidhm acu lorg tomhaltais an Aontais a laghdú agus ráta úsáide ciorclaí ábhair an Aontais a dhúbailt faoi 2030. Díríonn sé ar an gcaoi a ndeartar táirgí, cuireann sé próisis an gheilleagair chiorclaigh chun cinn, spreagann sé tomhaltas inbhuanaithe agus tá sé d’aidhm aige a áirithiú go gcoiscfear dramhaíl agus go gcoinneofar ag úsáid na n‑acmhainní i ngeilleagar an Aontais chomh fada agus is féidir. Is táscaire maith ar chiorclaíocht an gheilleagair é an ráta úsáide ciorclaí ábhair , mar go n‑áirítear ann na hábhair uile a chuirtear ar ais inár ngeilleagar. Tá difríochtaí móra ann idir tíortha i dtaca leis an ráta ciorclaíochta. Chun cuidiú leis an sprioc i bplean gníomhaíochta an Aontais um an ngeilleagar ciorclach a bhaint amach, is é sin ráta úsáide ciorclaí ábhar an Aontais a dhúbailt faoi 2030, tá gá le gníomhaíochta uaillmhianacha ar leibhéal na mBallstát lena ndíreofar ar shaolré iomlán na dtáirgí. I measc na mbeart sin tá dearadh táirgí inbhuanaithe a fhágann gur féidir marthanacht, deisiúchán, uasghrádú agus in‑athchúrsáilteacht táirgí a mhéadú chomh maith le bearta eile, amhail: (i) ‘athmhonarú’; (ii) ciorclaíocht i bpróisis táirgthe a mhéadú; (iii) athchúrsáil; (iv) borradh a chur faoin éiceanuálaíocht; agus (v) glacadh an tsoláthair phoiblí ghlais a mhéadú. In 2016 bhí 1.7 % i gceist le húsáid chiorclach (thánaisteach) ábhair na hÉireann agus in 2020 bhí 1.8 % i gceist léi, i gcomparáid leis an meán san Aontas, mar atá 12.8 %. Ós rud é go raibh a fás níos ísle ná fás an Aontais ina iomláine, tá méadú tagtha ar an mbearna idir ráta na hÉireann agus meánráta an Aontais.

Figiúr 1: Ráta úsáide ciorclaí ábhar (%), 2010-2020 Le táirgiúlacht acmhainní tugtar léiriú ar a éifeachtúla a úsáideann an geilleagar acmhainní ábhartha chun saibhreas a tháirgeadh. Trí fheabhas a chur ar tháirgiúlacht acmhainní, is féidir an tionchar diúltach ar an gcomhshaol a íoslaghdú agus an spleáchas ar mhargaí luaineacha amhábhar a laghdú. Mar a léirítear i bhfigiúr 2, in 2020 gineadh EUR 3.13 per kg d’ábhar a tomhlaíodh, rud a chiallaíonn go bhfuil táirgiúlacht acmhainní in Éirinn i bhfad os cionn mheán an Aontais de EUR 2.09 per kg. Tacaítear leis an bhfeidhmíocht dhearfach sin a thuilleadh le méadú leanúnach ar tháirgiúlacht acmhainní na hÉireann le 10 mbliana anuas. Figiúr 2: Táirgiúlacht acmhainní, 2010-2020

Straitéis geilleagair chiorclaigh Spreagann an Coimisiún na Ballstáit le straitéisí náisiúnta/réigiúnacha um gheilleagar ciorclach lena gcumhdaítear saolré iomlán táirgí a ghlacadh agus a chur chun feidhme. Déanann sé sin toisc go bhfuil na straitéisí sin ar cheann de na bealaí is éifeachtaí chun dul chun cinn a dhéanamh chun geilleagar níos ciorclaí a bhaint amach ar leibhéal na mBallstát. Ó seoladh Ardán Eorpach Gheallsealbhóirí an Gheilleagair Chiorclaigh in 2017, d’úsáid údaráis náisiúnta, réigiúnacha nó áitiúla an t‑ardán chun a gcuid straitéisí agus treochlár a roinnt. Tá ‘Straitéis uile-Rialtais um Gheilleagar Ciorclach’ a foilsíodh i mí na Nollag 2021 chun teacht in ionad na mbeartas, na bpleananna agus na gclár atá ann faoi láthair. Thairis sin, i mí Mheán Fómhair 2020, ghlac an Rialtas ‘Plean Gníomhaíochta Dramhaíola do Gheilleagar Ciorclach’, an plean gníomhaíochta dramhaíola náisiúnta nua le haghaidh 2020-2025. Tá os cionn 200 beart sa doiciméad beartais i réimsí éagsúla dramhaíola, lena n‑áirítear dramhaíl chathrach, cosaint tomhaltóirí agus rannpháirtíocht na saoránach, plaistigh agus pacáistíocht, tógáil agus scartáil, teicstílí, soláthar poiblí glas agus forfheidhmiú dramhaíola. Níl straitéisí le haghaidh earnálacha sonracha ag Éirinn maidir le plaistigh, tógáil ná teicstílí ach dírítear ar na hearnálacha sin le clár an gheilleagair chiorclaigh (ar a dtugtaí an clár náisiúnta um chosc ar dhramhaíl) faoi stiúir na Gníomhaireachta um Chaomhnú Comhshaoil (GCC), chomh maith leis an bPlean Gníomhaíochta Dramhaíola le hAghaidh Geilleagar Ciorclach. Éiceanuálaíocht Tá gá le nuálaíocht shóisialta agus theicneolaíoch chun aistriú rathúil chuig geilleagar ciorclach. Tá gá leis sin toisc nach féidir lánacmhainneacht an gheilleagair chiorclaigh a bhaint amach ach amháin nuair a chuirtear chun feidhme é sna slabhraí luacha uile. Dá bhrí sin, tá an éiceanuálaíocht ina gné thábhachtach chumasúcháin don gheilleagar ciorclach. D’fhéadfadh cuir chuige nua maidir le dearadh táirgí agus samhlacha nua gnó cuidiú le nuálaíochtaí ciorclaíochta sistéamacha a dhéanamh, rud a chruthódh deiseanna nua gnó. Bhí an tír rangaithe sa 14ú háit san Aontas Eorpach, scóráil sí 109 i Scórchlár Éiceanuálaíochta 2021, rud a fhágann go bhfuil meánstádas feidhmíochta ceannródaí éiceanuálaíochta aici. In dhá cheann as cúig chomhpháirt d’Innéacs Éiceanuálaíochta 2021, tá Éire ag feidhmiú os cionn mheán an Aontais, eadhon maidir le gníomhaíochtaí éiceanuálaíochta agus torthaí éifeachtúlachta acmhainní ach tá a feidhmíocht faoi bhun mheán an Aontais i leith ionchuir éiceanuálaíochta, aschuir éiceanuálaíochta agus aschuir shocheacnamaíocha.

Figiúr 3: Feidhmíocht éiceanuálaíochta, 2010-2019

Soláthar poiblí glas (SPG) Tá an soláthar poiblí ina sciar mór den tomhaltas Eorpach, agus is ionann cumhacht ceannaigh na n‑údarás poiblí agus thart ar 14 % de OTI an Aontais. Is féidir leis an soláthar poiblí cuidiú leis an éileamh ar tháirgí inbhuanaithe a chomhlíonann caighdeáin indeisitheachta agus in‑athchúrsáilteachta a bhrú chun cinn. In Éirinn, d’fhoilsigh an Roinn Comhshaoil, roinn a bhfuil príomhról aici maidir leis an soláthar ar fud earnáil phoiblí na hÉireann ‘a ghlasú’, plean gníomhaíochta náisiúnta ‘Tairiscintí Glasa’ (mí Eanáir 2012). I mí Mheán Fómhair 2021 d’fhoilsigh GCC treoirdhoiciméad náisiúnta don earnáil phoiblí. Ina theannta sin, d’fhoilsigh GCC a chéad tuarascáil faireacháin faoi SPG i 18 roinn rialtais a thiomsaíonn gníomhaíochtaí agus sonraí agus a thuairiscíonn orthu. I mí Dheireadh Fómhair 2019 foilsíodh Ciorclán 20/2019 chun tacú leis an bplean gníomhaíochta aeráide trí úsáid níos leithne breithnithe comhshaoil agus sóisialta a chur chun cinn sa soláthar poiblí. Thug Éire gealltanas SPG a chur chun feidhme i ngach tairiscint a bhaineann le cistí poiblí faoi 2023. Táthar ag tacú leis an aistriú sin trí bhíthin treoraíochta agus oiliúna. Thairis sin, tá GCC ar thús cadhnaíochta maidir le faireachán agus tuairisciú a dhéanamh ar sholáthar rialtais i ranna rialtais. Éicilipéad AE agus an Scéim um Bainistíocht agus Iniúchadh Comhshaoil (EMAS) Tugann líon tháirgí Éicilipéad AE agus na n‑eagraíochtaí faoi cheadúnas EMAS i dtír ar leith léiriú éigean ar a mhéid atá an earnáil phríobháideach agus na páirtithe leasmhara náisiúnta sa tír sin gníomhach san aistriú chuig geilleagar ciorclach. Léirítear leis an líon sin freisin a mhéid atá údaráis phoiblí tiomanta do thacaíocht a thabhairt d’ ionstraimí atá ceaptha chun an geilleagar ciorclach a chur chun cinn. Ó mhí Mheán Fómhair 2021 ar aghaidh, bhí 171 tháirge as 83 590, agus 21 cheadúnas as 2 057 cláraithe ag Éirinn i scéim Éicilipéad AE, rud a léiríonn nach bhfuil ach glacadh íseal táirgí agus ceadúnas ann. Thairis sin, tá eagraíocht amháin ó Éirinn cláraithe in EMAS faoi láthair, rud a chiallaíonn go bhfuil láithreán amháin cláraithe in EMAS ag an tír, méid is lú ná na trí láithreán a bhí cláraithe in EMAS aici in 2019. Tá feabhas tagtha ar fhigiúirí le haghaidh an Éicilipéid, agus 136 tháirge nua agus 16 chlárú nua ceadúnais faoi Éicilipéad AE. Ar an iomlán, rinne Éire dul chun cinn maith maidir lena creat beartais don gheilleagar ciorclach a neartú, a bhuí leis an straitéis chuimsitheach nua a d’fhorbair sí. Mar sin féin, tá a ráta úsáide ciorclaí ábhar faoi bhun mheán an Aontais, agus mar sin moltar gníomhaíocht tosaíochta. Gníomhaíochtaí tosaíochta 2022 ·An Straitéis náisiúnta um gheilleagar ciorclach a ghlacadh ·Bearta a ghlacadh chun an ráta úsáide ciorclaí ábhar a fheabhsú Bainistiú dramhaíola Leis an méid seo a leanas, tacaítear leis an dramhaíl a iompú ina hacmhainn: (i) reachtaíocht dramhaíola an Aontais a chur chun feidhme go hiomlán, lena n‑áirítear ord na réiteach dramhaíola, an gá atá le bailiú ar leithligh dramhaíola a áirithiú, spriocanna d’atreorú líonadh talún, etc.; (ii) giniúint dramhaíola agus giniúint dramhaíola per capita a laghdú i ndearbhthéarmaí; (iii) aisghabháil fuinnimh a theorannú d’ábhair neamh‑in‑athchúrsáilte agus deireadh a chur de réir a chéile le líonadh talún dramhaíola atá in‑athchúrsáilte nó in‑aisghabhála. Leis an roinn seo dírítear ar bhainistiú dramhaíola cathrach ar le dlí an Aontais a leagtar spriocanna athchúrsála sainordaitheacha síos ina leith. Is é cosc a chur le táirgí agus ábhair a bheith ina ndramhaíl chomh fada agus is féidir an bealach is éifeachtúla chun éifeachtúlacht acmhainní a fheabhsú agus chun an tionchar a bhíonn ag dramhaíl ar an gcomhshaol a laghdú. Is iad cosc dramhaíola agus athúsáid táirgí na roghanna is fearr faoi ord na réiteach dramhaíola. Leagtar síos sa Treoir Réime Dramhaíola athbhreithnithe a glacadh in 2018 oibleagáidí nua maidir le dramhaíl a chosc agus tugtar isteach léi cláir níos éifeachtaí chun dramhaíl a chosc.

Tháinig laghdú nach beag ar ghiniúint na dramhaíola cathrach per capita in Éirinn in 2020, 555 kg a bhí ann per capita tar éis méadú measartha seasta le linn 2014-2019. D’fhéadfadh sé gurb é cur chun feidhme dian an chláir náisiúnta le haghaidh geilleagar ciorclach is cúis leis an toradh dearfach sin i bpáirt. Mar sin féin, tá méid na dramhaíola cathrach a ghintear per capita go mór os cionn mheán an Aontais, mar atá 502 kg. I mí na Samhna 2021, d’fhoilsigh Éire plean gníomhaíochta aeráide , ina bhfuil spriocanna sonracha, lena n‑airítear laghduithe ar dhramhaíl tí, úsáid líonta talún, plaistigh agus cur amú bia agus socraítear ann spriocanna athchúrsála do dhramhaíl chathrach, phlaisteach agus dramhaíl ó phacáistíocht. Figiúr 4: Dramhaíl chathrach de réir cóireála in Éirinn, 2010-2020 Idir 2010 agus 2020 laghdaigh Éire go mór a ráta líonta talún ó 53 % go 22.5 %, cé go raibh treocht in airde ann le 2 bhliain anuas. Idir an dá linn, tá Éire tar éis aistriú go mór i dtreo loiscthe mar chóireáil dramhaíola. Ardaíodh an ráta ó 4 % in 2010 go 46 % in 2019, cé gur thit sé sin go 32 % de réir na bhfigiúirí sealadacha le haghaidh 2020. Bhí an treocht sin ann go leanúnach ó foilsíodh an tuarascáil EIR dheireanach in 2019, tuarascáil inar cuireadh i dtábhacht cheana féin an riosca nach mbainfear amach na spriocanna athchúrsála tar éis 2020 mar gheall ar mhéadú an loiscthe. Tá méadú tagtha ar ráta athchúrsála na hÉireann ar dhramhaíl chathrach le blianta beaga anuas, arbh é 40.5 % a bhí ann in 2020, ach tá sé fós faoi bhun mheán an Aontais, mar atá 48 %. Léiríonn sé sin nach mór d’Éirinn dlús a chur leis an infheistíocht san athchúrsáil chun spriocanna athchúrsála 2025 an Aontais a chomhlíonadh. Le Plean Gníomhaíochta Dramhaíola na hÉireann le haghaidh geilleagar ciorclach féachtar le feabhas a chur ar an athchúrsáil dramhaíola (gach pacáistíocht a dhéanamh in‑athúsáidte nó in‑athchúrsáilte faoi 2030, tobhach aisghabhála dramhaíola a thabhairt isteach chun an athchúrsáil a spreagadh, tacaíocht ón rialtas d’fhorbairt bonneagair athchúrsála a athbhreithniú etc.). Léiríonn Figiúir 5 nach mór d’Éirinn dlús a chur leis an infheistíocht san athchúrsáil chun spriocanna athchúrsála 2020 agus 2025 an Aontais a bhaint amach. Figiúr 5: Ráta athchúrsála na dramhaíola cathrach, 2010-2020 Níor liostaíodh Éire mar cheann de na tíortha a bhfuil riosca ann nach mbainfidís amach sprioc 2020 an Aontais maidir le hathchúrsáil 50 % de dhramhaíl chathrach i dTuarascáil Luathrabhaidh 2018 ón gCoimisiún.12 Tá bailchríoch á cur ag an gCoimisiún faoi láthair ar an anailís ar an dul chun cinn a rinneadh ar na moltaí ó thuarascálacha luathrabhaidh 2018 chomh maith le hanailís ar an dul chun cinn maidir le spriocanna athchúrsála dramhaíola 2025 a bhaint amach. Cuirfear an tuarascáil sin i láthair ag deireadh 2022 agus déanfar measúnú inti ar an dul chun cinn a rinneadh go dtí seo, agus déanfar moltaí inti de réir mar is iomchuí. Cur chun feidhme phacáiste reachtach 2018 maidir le dramhaíl Thug Éire fógra don Choimisiún faoi thrasuí phacáiste dramhaíola 2018 . Tá measúnú comhréireachta ar siúl faoi láthair. Tá pleananna bainistithe dramhaíola agus cláir coiscthe dramhaíola ríthábhachtach chun reachtaíocht dramhaíola an Aontais a chur chun feidhme ina hiomláine. Leagtar amach sna pleananna agus sna cláir sin príomhfhorálacha agus infheistíochtaí chun comhlíonadh na gceanglas dlíthiúil atá ann cheana agus na gceanglas dlíthiúil nua a áirithiú (e.g. maidir le dramhaíl a chosc; maidir le bailiú ar leithligh sruthanna dramhaíola áirithe, maidir leis an athchúrsáil agus maidir le spriocanna i ndáil le líonadh talún). Bhí pleananna agus cláir athbhreithnithe dlite an 5 Iúil 2020. Níor thug Éire fógra faoina plean bainistithe dramhaíola a bheith tugtha cothrom le dáta, ach tá plean bainistithe dramhaíola náisiúnta nua le haghaidh geilleagar ciorclach á ullmhú ag na hoifigí réigiúnacha pleanála dramhaíola, áfach, d’fhonn é a thabhairt chun críche agus a fhoilsiú faoi dheireadh 2022. Gníomhaíochtaí tosaíochta 2022 ·Ionstraimí nua beartais a thabhairt isteach, lena n‑áirítear ionstraimí eacnamaíocha, chun cosc a chur chun cinn, athúsáid agus athchúrsáil a dhéanamh níos tarraingtí ó thaobh an airgid de. ·Loscadh agus líonadh talún dramhaíola in‑athúsáidte agus in‑athchúrsáilte a sheachaint. ·Rátaí athchúrsála a mhéadú tríd an oibleagáid maidir le bailiú ar leithligh dramhaíola a dhéanamh níos éifeachtaí. Athbhreithniú a dhéanamh ar na hathchóirithe a rinneadh le déanaí ar mhargadh an bhailithe dramhaíola. ·A áirithiú go bhfuil plean bainistithe dramhaíola i bhfeidhm atá i gcomhréir leis an Treoir Réime Dramhaíola athbhreithnithe.

2. Bithéagsúlacht agus caipiteal nádúrtha Is é is aidhm do straitéis bhithéagsúlachta 2030 an Aontais, straitéis a glacadh i mí na Bealtaine 2020, bithéagsúlacht an Aontais a chur ar bhealach an téarnaimh agus leagtar amach inti spriocanna nua agus sásraí rialachais chun éiceachórais fholláine athléimneacha a bhaint amach. Go háirithe, leagtar amach sa straitéis spriocanna uaillmhianacha chun an méid seo a leanas a dhéanamh: (i) íosmhéid 30 % de limistéar talún an Aontais agus 30 % dá limistéar farraige a chosaint agus conairí éiceolaíocha a chomhtháthú, mar chuid d'Fhíorghréasán Dúlra Tras‑Eorpach; (ii) aon trian ar a laghad de limistéir faoi chosaint an Aontais a chosaint go docht, lena n‑áirítear foraoisí príomhúla agus seanfháis uile an Aontais atá fós ann; (iii) na limistéir faoi chosaint ar fad a bhainistiú go héifeachtach, cuspóirí agus bearta caomhnúcháin soiléire a shonrú, agus faireachán cuí a dhéanamh orthu. Leagtar amach sa straitéis freisin Plean Athchóirithe Dúlra de chuid an Aontais – sraith gealltanas agus gníomhaíochtaí nithiúla chun éiceachórais dhíghrádaithe a athchóiriú ar fud an Aontais faoi 2030, agus iad a bhainistiú ar bhealach inbhuanaithe, agus aghaidh á tabhairt ar na príomhchúiseanna le cailliúint na bithéagsúlachta. Is uirlisí tábhachtacha reachtacha iad Treoracha an Aontais maidir le Gnáthóga agus maidir le hÉin chun na spriocanna i Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030 a bhaint amach agus is bunchloch na reachtaíochta Eorpaí iad arb é is aidhm di fiadhúlra an Aontais a chaomhnú. Sa tríú plean gníomhaíochta náisiúnta um an mbithéagsúlacht de chuid na hÉireann, le haghaidh na tréimhse 2017-2021, leagtar amach gníomhaíochtaí atá le cur i gcrích ag réimse earnálacha rialtais, sibhialta agus príobháideacha chun ‘Fís don Bhithéagsúlacht’ na hÉireann a bhaint amach. Leanann sé sin ó obair an chéad agus an dara plean gníomhaíochta ón Aontas um an mBithéagsúlacht. Forbraíodh é i gcomhréir le straitéisí agus beartais bhithéagsúlachta an Aontais agus straitéisí agus beartais bhithéagsúlachta idirnáisiúnta. Tá an ceathrú plean gníomhaíochta náisiúnta um an mbithéagsúlacht á fhorbairt faoi láthair. Cosaint agus athbhunú an dúlra Is é Natura 2000, an líonra comhordaithe is mó de limistéir faoi chosaint ar domhan, an phríomhionstraim chun cuspóirí na dTreoracha maidir le hÉin agus maidir le Gnáthóga a bhaint amach. Is iad na cuspóirí sin a áirithiú go ndéanfar na speicis agus na gnáthóga is luachmhaire agus is mó atá faoi bhagairt san Eoraip a chosaint, a chaomhnú agus a thabhairt slán go fadtéarmach mar aon leis na héiceachórais ar bonn taca dóibh iad. Is iad seo a leanas na garspriocanna is tábhachtaí chun cuspóirí na Treoracha maidir le hÉin agus maidir le Gnáthóga a bhaint amach: (i) líonra comhleanúnach Natura 2000 a bhunú; (ii) ceantair a bhfuil tábhacht chomhphobail leo (CTCanna) a ainmniú mar limistéir chaomhantais speisialta (LCSanna); agus (iii) cuspóirí agus bearta caomhnúcháin a leagan síos le haghaidh láithreáin Natura 2000. Líonra comhtháite de láithreáin Natura 2000 a bhunú Is in Éirinn atá 59 gcineál gnáthóige agus 60 speiceas a chumhdaítear leis an Treoir maidir le Gnáthóga. Tá 42 thacsón éan a liostaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Treoir maidir le hÉin sa tír freisin . Faoi 2021, bhí 13.2 % de limistéar náisiúnta talún na hÉireann cumhdaithe ag Natura 2000 (meán an Aontais 18.5 %), agus cumhdaíodh 6.2 % de chríoch na hÉireann (meán an Aontais 12.8 %) le Limistéir faoi Chosaint Speisialta (LCSanna) a aicmítear faoin Treoir maidir le hÉin agus cumhdaíodh 10.2 % de chríoch na hÉireann (meán an Aontais 14.2 %) le Ceantair a bhfuil tábhacht Chomhphobail leo (CTCanna) faoin Treoir maidir le Gnáthóga. Agus Natura 2000 agus limistéir faoi chosaint eile atá ainmnithe go náisiúnta á gcur san áireamh, tugann Éire cosaint dhlíthiúil do 13.9 % dá limistéir talún (meán AE-27 26.4 %) agus do 2.3 % de na limistéir mhuirí (meán AE-27 10.7 %). Cosnaíonn Éire go dian 2.25 % den limistéir faoi chosaint de chuid an Aontais. Ar bhonn an nuashonraithe is déanaí, meastar anois go bhfuil líonra talún Natura 2000 na hÉireann faoin Treoir maidir le hÉin agus faoin Treoir maidir le Gnáthóga iomlán. Tá go leor bearnaí eolais agus ainmniúcháin i líonra muirí Natura 2000 na hÉireann, go háirithe faoin Treoir maidir le hÉin. I bhfianaise na bpleananna an‑uaillmhianach chun foinsí in‑athnuaite fuinnimh a fhorbairt in uiscí amach ón gcósta, is údar imní é an mhoill maidir le bailchríoch a chur ar liosta an de LCSanna, lena n‑áirítear le haghaidh sceireacha gnáthóige, chomh maith le dul chun cinn lag maidir le LCSanna a shainaithint, a roghnú agus a ainmniú faoin Treoir maidir le hÉin. Ní mór aghaidh a thabhairt ar na bearnaí eolais agus ainmniúcháin sin. Figiúr 6: Cumhdach limistéar muirí faoi chosaint agus limistéar talún faoi chosaint, 2021

Figiúr 7: Natura 2000, cumhdach limistéar talún faoi chosaint, 2021 LCSanna a ainmniú agus cuspóirí agus bearta caomhnúcháin a leagan síos Chuir an Coimisiún cás in aghaidh na hÉireann faoi bhráid Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh in 2021 toisc nár tugadh ainmniú LCSanna chun críche faoin Treoir maidir le Gnáthóga agus toisc nár leagadh síos na bearta caomhnúcháin is gá, bunaithe ar chuspóirí caomhnúcháin a shainítear go soiléir. Is ábhar imní fós é caomhnú LCSanna portaigh ardaithe agus bratphortaigh, atá faoi réir nós imeachta um shárú i gcónaí. Le blianta beaga anuas, tá dul chun cinn nach beag déanta ag Éirinn trí straitéis náisiúnta um thailte portaigh agus plean bainistíochta LCS náisiúnta a tharraingt suas. . Ina theannta sin, tá tionscadal LIFE ann ina bhfuil 12 LCS portaigh ardaithe agus Tionscadal Comhtháite LIFE chun bainistíocht a dhéanamh ar 24 LCS bratphortaigh in Éirinn. Ina theannta sin, tá tionscadal comhtháite LIFE ar bun ar a dtugtar ‘Peatlands and People’ [Tailte Portaigh agus Daoine], tionscadal lena n‑athchóireofar agus lena n‑athshlánófar tailte portaigh go mór i lár na hÉireann, lena dtabharfar le chéile dea-chleachtais agus lena ndéanfar faireachán agus anailís ar stóráil carbóin sna tailte portaigh. Mar sin féin, tá obair athchóirithe fós le cur i gcrích ar go leor LCSanna portaigh ardaithe agus tá tús le cur le hobair athchóirithe ar an gcuid is mó de LCSanna bratphortaigh. Chomh maith leis sin, tá baint móna mhídhleathach ar siúl fós in LCSanna portaigh ardaithe agus ní dhearna Éire aon dul chun cinn fós chun a áirithiú go mbaintear móna sna LCSanna sin ar bhealach atá comhoiriúnach le caomhnú na gnáthóige sin. I gcás láithreáin bratphortaigh atá ainmnithe, ní fhéadfar tabhairt faoi mhóin bhaile a ghearradh ar aon bhanc nua ná ní fhéadfar baint móna tráchtála a dhéanamh ar na láithreáin sin gan toiliú a fháil roimh ré ón Aire nó ó na húdaráis chuí um thoiliú. Mar chuid de na próisis toilithe sin, ba cheart measúnú a dhéanamh ar thionchar chuspóirí caomhnúcháin an láithreáin. Tá fadhbanna caomhnúcháin nach beag ag Éirinn maidir le limistéir faoi chosaint speisialta agus maidir leis an tírdhreach níos leithne. Fadhb amháin den sórt sin is ea an meath mór atá tagtha ar lapairí, go háirithe an crotach agus an bhreacóg, ar tháinig laghdú de níos mó ná 90 % ar a bpobail pórúcháin le blianta beaga anuas. Cuireadh tús le clár um chaomhnú an chrotaigh in 2017 agus le tionscadal LIFE le haghaidh machairí mara ina mbeidh gníomhaíochtaí le haghaidh pórú breacóg in 2022. Mar sin féin, chun stop a chur le meath na lapairí atá ag pórú, tá gá le gníomhaíocht chaomhnúcháin ar an scála tírdhreacha, lena n‑áirítear tacaíocht leanúnach d’fheirmeoirí chun na bearta is gá a dhéanamh chomh maith lena áirithiú go bhfuil aon chleachtas foraoiseachta ag teacht go hiomlán le cosaint na lapairí atá ag pórú agus a ngnáthóg. Tá gá leanúnach le réiteach a dhéanamh idir cosaint chromán na gcearc agus forbairt na foraoiseachta agus na bhfeirmeacha gaoithe. Dul chun cinn maidir le stádas caomhantais fabhrach speiceas agus gnáthóg a choinneáil ar bun nó a athchóiriú Chun feidhmíocht na mBallstát a thomhas, ceanglaítear le hAirteagal 17 den Treoir maidir le Gnáthóga agus le hAirteagal 12 den Treoir maidir le hÉin go ndéanfar tuairisciú ar an dul chun cinn a dhéantar maidir le stádas caomhantais fabhrach speiceas agus gnáthóg a choinneáil ar bun nó a athchóiriú. De réir na tuarascála a chuir Éire isteach ar stádas caomhantais gnáthóg agus speiceas a chumhdaítear le hAirteagal 17 den Treoir maidir le Gnáthóga le haghaidh 2013-2018, ba é 15.25 % sciar na measúnuithe i gcás gnáthóga a raibh dea-stádas caomhantais acu in 2018, méid níos mó ná 8.62 % a tuairiscíodh faoin tréimhse tuairiscithe roimhe sin (2007-2012). Maidir leis na speicis atá faoi chosaint faoin Treoir maidir le Gnáthóga, ba é 56.67 % sciar na measúnuithe i gcás na speiceas sin a raibh dea-stádas caomhantais acu in 2018, méid níos mó ná 52.46 % a tuairiscíodh faoin tréimhse tuairiscithe roimhe sin (2007-2012). An tráth céanna, laghdaigh sciar na ngnáthóg a bhfuil drochstádas caomhantais acu go 38.98 % agus mhéadaigh sciar na measúnuithe ar speicis a bhfuil drochstádas caomhantais acu go dtí 15 %. Is iad na príomhbhrúnna an talmhaíocht, forbraíochtaí a thógáil agus an bonneagar lena mbaineann, speicis choimhthíocha ionracha, athruithe ar chórais uisce, an fhoraoiseacht, an t‑eastóscadh acmhainní (i gcás gnáthóg), agus, i gcás speiceas, eastóscadh agus saothrú acmhainní bitheolaíocha. Figiúr 8: Measúnuithe ar stádas caomhantais le haghaidh gnáthóga sna tréimhsí tuairiscithe 2007-2012 agus 2013-2018 Figiúr 9: Measúnuithe ar an stádas caomhantais i gcás speicis sna tréimhsí tuairiscithe 2007-2012 agus 2013-2018 Mar fhocal scoir, tuairiscíodh roinnt feabhsuithe ar stádas speiceas agus gnáthóg in Éirinn le déanaí, i réimsí ina ndearnadh bearta spriocdhírithe. An dúlra a thabhairt ar ais chuig talamh talmhaíochta agus éiceachórais ithreach a athchóiriú Talamh talmhaíochta Tá dlúthbhaint ag an straitéis bhithéagsúlachta leis an straitéis nua ‘ón bhfeirm go dtí an forc’ agus leis an gcomhbheartas talmhaíochta (CBT) nua chun tacú leis an aistriú chuig talmhaíocht atá iomlán inbhuanaithe agus chun an t‑aistriú sin a bhaint amach. Leagtar síos ceithre sprioc thábhachtacha le haghaidh 2030 leis an Straitéis Bhithéagsúlachta agus an Straitéis ‘ón bhfeirm go dtí an forc’:

– laghdú 50 % ar úsáid iomlán lotnaidicídí ceimiceacha agus ar na rioscaí a bhaineann leo; – laghdú 50 % ar úsáid lotnaidicídí atá níos guaisí; – laghdú 50 % ar chaillteanas cothaitheach ó leasacháin agus a áirithiú nach bhfuil aon mheath ar thorthúlacht na hithreach an tráth céanna (rud a mbeadh laghdú 20 % ar úsáid leasachán ina thoradh air); – 10 % ar a laghad den limistéar talmhaíochta a thabhairt ar ais faoi ghnéithe tírdhreacha ardéagsúlachta agus limistéir atá faoi fheirmeoireacht orgánach a mhéadú go dtí 25 % ar a laghad. Tá Éire, a bhfuil tuairim is 1.66 % den limistéar feirmeoireachta atá inti faoi fheirmeoireacht orgánach, go mór faoi bhun mheán an Aontais mar atá 9.07 % (sonraí 2020 ó Eurostat). Figiúr 10: Sciar den limistéar talmhaíochta a úsáidtear le haghaidh na feirmeoireachta orgánaí in aghaidh an Bhallstáit, 2020 De réir mholtaí an Choimisiúin le haghaidh phlean straitéiseach CBT na hÉireann, baineann riosca nach beag le hastuithe amóinia na hÉireann ón talmhaíocht. Is ionann sin agus 99 % d’astaíochtaí iomlána amóinia na tíre – an céatadán is airde san Aontas – agus tá siad ag méadú ó bhí 2011 ann. Is ó fhoinsí talmhaíochta a thagann beagnach 36 % d’astaíochtaí iomlána ocsaídí nítrigine a tuairiscíodh, beagnach 40 % d’astaíochtaí iomlána comhdhúile orgánacha so-ghalaithe neamh‑mheatáin a tuairiscíodh agus 8 % d’astaíochtaí iomlána mínábhair cháithnínigh a tuairiscíodh in Éirinn. Ar an iomlán, léiríonn ithir na hÉireann tréithe dearfacha. Níl aon bhrú mhór ann ó chreimeadh uisce ná ó shéalú ithreach. Níl ach 3.6 % de limistéar talmhaíochta na hÉireann i limistéir Natura 2000, i gcomparáid le 11 % i gcás an Aontais. In aon chás áfach, tá fadhbanna den chineál céanna a bhaineann le gnáthóga talún feirme le feiceáil i gcoitinne, cé gur gá an faireachán ar an bhflóra agus fána lasmuigh de limistéir Natura 2000 a fheabhsú. I measc na bpríomhbhrúnna ar fhéarthailte agus ar fhraochmhánna tá dianú na húsáide talún – nó, i limistéir áirithe, tréigean na talún – chomh maith le cleachtais bhainte atá míchuí agus dó díobhálach an fhásra. Tá tailte portaigh faoi bhagairt, rud a bhfuil tionchar diúltach aige ar an mbithéagsúlacht. Tá glacadh na feirmeoireachta orgánaí an‑íseal in Éirinn. In 2020, níor chumhdaigh an fheirmeoireacht orgánach ach 1.6 % de na limistéir talmhaíochta a bhí in úsáid. Éiceachóras na hithreach Is acmhainn fhinideach agus fíor-leochaileach í an ithir. Tá sí ag díghrádú níos mó de réir a chéile san Aontas. Le straitéis nua ithreach an Aontais Eorpaigh, a glacadh an 17 Samhain 2021, cuirtear béim ar an tábhacht a bhaineann le cosaint ithreach, le bainistíocht inbhuanaithe ithreach agus le hithreacha díghrádaithe a athchóiriú chun cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip a bhaint amach chomh maith le neodracht ó thaobh díghrádú talún a bhaint amach faoi 2030. Is éard atá i gceist leis sin: (i) tuilleadh díghrádú ithreach a chosc; (ii) nós a dhéanamh den bhainistíocht inbhuanaithe ar ithir; (iii) gníomhaíocht a dhéanamh chun athchóiriú na n‑éiceachóras a bhaint amach Cúinse amháin a bhaineann le díghrádú na n‑éiceachóras ithreach is ea achar na hithreach a shéalaítear nó a dhéantar saorga. In Éirinn (Figiúr 12) is féidir an talamh a tógadh (i.e. talamh a shéalaítear nó a dhéantar saorga) in aghaidh na bliana in 2012-2018 a mheas mar thomhas ar aon bhrú mór amháin ar an dúlra agus ar an mbithéagsúlacht – is é sin an t‑athrú ar an talamhúsáid. An tráth céanna, tá an t‑athrú ar an talamhúsáid ina bhrú comhshaoil ar dhaoine atá ina gcónaí i gceantair uirbeacha.

Tá Éire rangaithe faoi mheán an Aontais agus glantógáil talún de 58.9 m2/km2 aici (meán AE-27: 83.8 m2/km2). In 2018, thug Éire a tuairisciú ar dhíghrádú talún cothrom le dáta de réir an ardáin tuairiscithe PRAIS3 is déanaí agus cuireadh gníomhaíochtaí leis atá beartaithe chun aghaidh a thabhairt ar an díghrádú a aithníodh. Figiúr 11: Tógáil talún agus athshaothrú in AE-27 (m²/km²), 2012-2018 Níor gheall Éire go fóill áfach spriocanna maidir le neodracht ó thaobh díghrádú talún a leagan síos faoi Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe chun an Gaineamhlú a Chomhrac (UNCCD). Mar a luadh cheana in EIR 2019, tá ról tábhachtach ag ábhar orgánach ithreach sa timthriall carbóin agus san athrú aeráide. Is iad ithreacha an dara linn charbóin is mó ar domhan tar éis na n‑aigéan. Na foraoisí agus an t‑adhmad Tá Straitéis Foraoise an Aontais Eorpaigh go dtí 2030, a glacadh i mí Iúil 2021, ina cuid den phacáiste 'Oiriúnach do 55'. Cuireann an straitéis chun cinn an réimse seirbhísí a chuireann foraoisí ar fáil. Is é an príomhchuspóir atá aici a áirithiú go mbeidh foraoisí sláintiúla, éagsúla agus athléimneacha san Aontas a chuireann go mór leis na huaillmhianta neartaithe maidir leis an mbithéagsúlacht agus leis an aeráid. Is linnte carbóin tábhachtacha iad foraoisí agus tá sé ríthábhachtach iad a chaomhnú má tá an tAontas chun an aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050. As 27 % de limistéar foraoise an Aontais atá faoi chosaint faoin Treoir maidir le Gnáthóga, léirítear stádas caomhantais atá fabhrach i gcás níos lú ná 15 % de mheasúnaithe. Tháinig méadú ar dhrochstádas caomhantais ó 27 % go 31 % san Aontas i gcomparáid leis an mbliain 2015. In Éirinn, tá 10.51 % den chríoch faoi fhoraoisí agus is cúis imní ar leith é le haghaidh gnáthóga coillearnaí atá faoi chosaint faoin Treoir maidir le Gnáthóga toisc gur léiríodh go bhfuil drochstádas caomhantais ag níos mó ná leath na bhforaoisí faoi chosaint a ndearnadh measúnú orthu . In Éirinn ní chumhdaítear foraoisiú go maith le próiseas MTC. Rinneadh fíorbheagán MTCanna, má rinneadh ceann ar bith. Figiúr 12: Stádas caomhantais foraoisí atá cosanta faoin Treoir maidir le Gnáthóga i mBallstáit AE, 2013-2018 (% measúnuithe) Le Rialachán an Aontais Eorpaigh maidir le hAdhmad cuirtear toirmeasc ar adhmad arna lománú go neamhdhleathach a chur ar mhargadh an Aontais. De réir Rialachán an Aontais Eorpaigh maidir le hAdhmad, ní mór d’údaráis inniúla Bhallstáit an Aontais seiceálacha rialta a dhéanamh ar oibreoirí agus ar thrádálaithe, agus pionóis a chur i bhfeidhm i leith neamhchomhlíonadh. Leis an leasú ar Airteagal 20 de Rialachán an Aontais Eorpaigh maidir le hAdhmad, athraíodh an tuairisciú gach 2 bhliain go tuairisciú gach bliana agus cumhdaítear an bhliain féilire ó 2019 ar aghaidh leis an leasú sin. Sa tréimhse ó mhí an Mhárta 2017 go mí Feabhra 2019 , rinne Éire 8 seiceáil ar oibreoirí adhmaid intíre. Rinne sé 42 sheiceáil freisin ar oibreoirí a allmhairíonn adhmad. Le linn na tréimhse tuairiscithe, meastar go raibh 2 169 n‑oibreoir in Éirinn a bhíodh ag cur cineálacha adhmaid allmhairithe ar an margadh inmheánach. Ar an 17 Samhain 2021, glacadh togra le haghaidh an Rialacháin maidir le toirmeasc a chur ar tháirgí a bhaineann le dífhoraoisiú agus díghrádú foraoise a chur ar mhargadh an Aontais agus atá le honnmhairiú (an Rialachán maidir le Dífhoraoisiú). Leanann sé sin den iarraidh ón gComhairle in 2019 togra reachtach a chur síos chun aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb sin agus rún ó Pharlaimint na hEorpa inar moladh don Choimisiún creat dlíthiúil a leagan síos le haghaidh an Aontais chun stop a chur le dífhoraoisiú domhanda atá á spreagadh ag an Aontas agus chun an dífhoraoisiú sin a aisiompú. Leis an Rialachán nua seo, déanfar Rialachán an Aontais Eorpaigh maidir le hAdhmad a aisghairm agus cuirfear an Rialachán nua ina ionad, toisc go ndéanfar an córas atá ann cheana a chomhtháthú agus a fheabhsú chun dlíthiúlacht an adhmaid a sheiceáil. Speicis choimhthíocha ionracha Is príomhchúis iad speicis choimhthíocha ionracha le cailliúint na bithéagsúlachta san Aontas (i dteannta athruithe ar úsáid na talún agus na farraige, róshaothrú, athrú aeráide agus truailliú).

Chomh maith le damáiste mór a dhéanamh don dúlra agus don gheilleagar, le go leor speicis choimhthíocha ionracha éascaítear briseadh amach agus leathadh galar tógálach, rud atá ina bhagairt do dhaoine agus don fhiadhúlra. Ní mór dlús a chur le cur chun feidhme Rialachán an Aontais maidir le Speicis Choimhthíocha Ionracha agus reachtaíocht ábhartha eile. Is é is aidhm don straitéis bhithéagsúlachta go dtí 2030 speicis choimhthíocha ionracha aitheanta a bhainistiú agus líon na speiceas ar an ‘liosta dearg’ a chuireann siad i mbaol a laghdú 50 %. Is é ‘liosta na speiceas coimhthíoch ionrach is ábhar imní don Aontas’croílár an Rialacháin maidir le Speicis Choimhthíocha Ionracha. Is é 66 líon iomlán na speiceas coimhthíoch ionrach is ábhar imní don Aontas faoi láthair, agus maidir leo sin: Is speicis ainmhithe iad 30 speiceas díobh, is speicis planda iad na 36 speiceas eile díobh; Is speicis talún go príomha iad 41 speiceas díobh, is speicis fionnuisce go príomha iad 23 speiceas díobh, is speiceas uisce goirt é ceann acu agus is speiceas muirí é ceann acu. Léirítear i dtuarascáil ó 2021 ar an dáileadh bunlíne, maidir leis na 66 speiceas ar liosta an Aontais, breathnaíodh 22 speiceas díobh sa timpeallacht in Éirinn. Is féidir an scaipeadh a sheiceáil i bhFigiúr 13. Maidir leis na speicis sin, rinneadh taifead ar 13 speiceas díobh ach ní fios an bhfuil siad bunaithe. Figiúr 13: Líon na speiceas coimhthíoch ionrach is ábhar imní don Aontas, bunaithe ar an bhfaisnéis gheothagartha atá ar fáil d’Éirinn, 2021 Tá cás maidir le sárú fós ar siúl toisc nach ndearna Éire plean gníomhaíochta aonair amháin nó sraith pleananna gníomhaíochta a tharraingt suas agus a chur chun feidhme a chomhlíonann na ceanglais a shonraítear in Airteagal 13 den Rialachán maidir le Speicis Choimhthíocha Ionracha faoin 13 Iúil 2019 agus toisc nár thug sí fógra don Choimisiún ina leith gan mhoill. Gníomhaíochtaí tosaíochta 2022 ·Aghaidh a thabhairt ar mhoilleanna tromchúiseacha agus easnaimh thromchúiseacha i líonra muirí Natura 2000 na hÉireann trí láithreáin a shainaithint, a roghnú agus a ainmniú faoi na Treoracha maidir le hÉin agus maidir le Gnáthóga. ·Ainmniú LCSanna talún a chur i gcrích agus na bearta caomhnúcháin is gá a chur i bhfeidhm bunaithe ar chuspóirí caomhnúcháin a shainítear go soiléir, ionas go bhféadfaidh siad a gcuspóir a bhaint amach, is é sin speicis agus gnáthóga ar le leas an phobail iad a choinneáil ar bun nó a athchóiriú go mbeidh stádas caomhantais fabhrach ar fud a raoin nádúrtha. ·Gníomhaíocht a dhéanamh chun deireadh a chur le baint móna mhídhleathach ar LCSanna portaigh ardaithe agus chun a áirithiú go mbeidh aon bhaint móna ar LCSanna bratphortaigh ag teacht go hiomlán lena gcosaint faoi Natura 2000. ·Bearta praiticiúla a dhéanamh chun aghaidh a thabhairt ar mheath tromchúiseach na lapairí, agus tuilleadh forbartha a dhéanamh ar an gclár um chaomhnú an chrotaigh, i láithreáin Natura 2000 agus faoin tuath i gcoitinne. ·Dlús a chur leis an ngníomhaíocht maidir leis na moltaí a leagtar amach i bPlean Straitéiseach CBT na hÉireann a chur chun feidhme. ·Dlús a chur le gníomhaíocht cur chun feidhme i ndáil le Rialachán an Aontais maidir le Speicis Choimhthíocha Ionracha. Éiceachórais mhuirí Is é is aidhm do Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030 na tionchair dhiúltacha ar speicis íogaire agus ar ghnáthóga íogaire in éiceachórais mhuirí a laghdú go mór agus dea-stádas comhshaoil a bhaint amach chomh maith le deireadh a chur le gabhálacha de thaisme na speiceas atá faoi chosaint, i mbaol, faoi bhagairt agus íogair nó iad a laghdú go leibhéal is leor le haghaidh téarnamh agus caomhnú speiceas [1]. Leis an Treoir Réime um Straitéis Mhuirí (TRSM) ceanglaítear ar na Ballstáit dea-stádas comhshaoil a bhaint amach dá n‑uiscí mara. Chuige sin, ní mór do na Ballstáit straitéisí muirí a tharraingt suas dá n‑uiscí mara, agus dul i gcomhar leis na Ballstáit a bhfuil an réigiún muirí céanna nó an fo-réigiún muirí céanna acu. Tá céimeanna éagsúla sna straitéisí muirí sin atá le forbairt agus le cur chun feidhme thar thimthriallta 6 bliana.

I measc oibleagáidí eile, le TRSM ceanglaítear ar na Ballstáit faoin 15 Deireadh Fómhair 2018 tacar saintréithe i leith dea-stádas comhshaoil a tharraingt suas le haghaidh gach tuairisceora (Airteagal 9), agus measúnú tosaigh ar a n‑uiscí mara a sholáthar (Airteagal 8). Déanann an Coimisiún measúnú ansin ar cé acu atá nó nach bhfuil an creat sin iomchuí chun ceanglais na Treorach a chomhlíonadh. Rinne an Coimisiún measúnú ar chinntithe na hÉireann maidir le dea-stádas comhshaoil in 2018 do gach ceann de 11 thuairisceoir TRSM agus chinn sé a leibhéal leordhóthanachta i ndáil leis an gCinneadh maidir le Dea-Stádas Comhshaoil ón gCoimisiún . Léiríonn scór maith nó scór an‑mhaith sa mheasúnú ón gCoimisiún go bhfuil cinntithe náisiúnta maidir le dea-stádas comhshaoil ailínithe go maith le ceanglais an Chinnidh maidir le Dea-Stádas Comhshaoil ón gCoimisiún, agus soláthraítear leis na cinntithe sin cuspóirí cáilíochtúla agus cainníochtúla comhshaoil náisiúnta atá le baint amach i leith uiscí mara náisiúnta. Figiúr 14: Leibhéal leordhóthanachta chinntiú na hÉireann maidir le dea-stádas comhshaoil (réigiún ACS) trí úsáid na gcritéar a shocraítear faoin gCinneadh maidir le Dea-Stádas Comhshaoil ón gCoimisiún – Airteagal 9 (cleachtadh tuairiscithe 2018) Tá fo-réigiún muirí amháin in Éirinn: ACS‑NE Atlantach: Na Farraigí Ceilteacha. San fho-réigiún muirí sin, rinneadh 7 as 11 chinntiú maidir le dea-stádas comhshaoil a mheas mar mhaith nó an‑mhaith. Tá cinntiú náisiúnta na hÉireann maidir le dea-stádas comhshaoil comhleanúnach i gcás 7 as 11 thuairisceoir. Le TRSM, ceanglaítear ar na Ballstáit measúnú a dhéanamh ar stádas comhshaoil reatha a n‑uiscí mara i ndáil le cinntiú maidir le dea-stádas comhshaoil. Léiríonn scór maith nó scór an‑mhaith go bhfuil dea-chumas ag an mBallstát chun measúnú a dhéanamh ar a mhuirthimpeallacht i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar amach sa Chinneadh maidir le dea-stádas comhshaoil ón gCoimisiún. Figure15: Leibhéal leordhóthanachta an mheasúnaithe náisiúnta ar mhuirthimpeallacht na hÉireann (réigiún ACS) trí úsáid na gcritéar a shocraítear faoin gCinneadh maidir le Dea-Stádas Comhshaoil ón gCoimisiún – Airteagal 8 (cleachtadh tuairiscithe 2018) Fuair 9 dtuairisceoir as 11 scór maith nó scór an‑mhaith. Tá an measúnú ó Éirinn ar a muirthimpeallacht comhleanúnach leis na ceanglais a leagtar síos faoin gCinneadh maidir le Dea-Stádas Comhshaoil ón gCoimisiún i gcás 9 as 11 thuairisceoir. Mar a cuireadh in iúl sa tuarascáil ón gCoimisiún maidir le cur chun feidhme TRSM , cé gur tháinig feabhas ar an gcomhar réigiúnach ó glacadh TRSM, tá gá le tuilleadh comhair chun ailíniú réigiúnach na straitéisí muirí a bhaint amach, mar a cheanglaítear leis an Treoir. In EIR 2019 tugadh le fios gur measadh go raibh 77 % de bhearta na hÉireann oiriúnach, agus go raibh 23 % díobh iomchuí i bpáirt agus níor measadh nárbh leordhóthanach aon cheann díobh. Mar sin féin, mhol an Coimisiún gur cheart d’Éirinn na nithe seo a leanas a dhéanamh: (i) na hamlínte a leagan síos chun dea-stádas comhshaoil a bhaint amach, (ii) tuilleadh faisnéise a thabhairt faoi bhearta, (iii) cinneadh a dhéanamh maidir le cé acu atá nó nach bhfuil gá le níos mó bearta lena ndéantar difear díreach do na brúnna ar ghnáthóga mara agus cósta, agus (iv) an leibhéal laghdaithe a bhfuil coinne leis sa bhrú a bhuí leis na bearta sin, an leibhéal sin a chainníochtú. Ina theannta sin, ba cheart di comhar réigiúnach a áirithiú leis na Ballstáit sin a bhfuil an fo-réigiún muirí nó an réigiún muirí céanna acu chun aghaidh a thabhairt ar na príomhfhoinsí brú, chomh maith lena áirithiú go dtuairisceofar na nithe éagsúla faoi TRSM faoin sprioc-am a leagtar síos. Rinne Éire roinnt dul chun cinn maidir leis na gníomhaíochtaí thuasluaite. Tugann na leibhéil a thomhaistear thuas (féach figiúirí 14 agus 15) le fios áfach go bhfuil gá le gníomhaíochtaí breise chun dea-stádas comhshaoil a bhaint amach maidir leis na tuairisceoirí sin a raibh feidhmíocht íseal ann ina dtaobh. Ina theannta sin, i mí an Mhárta 2022, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach Teachtaireacht ina raibh moltaí do na Ballstáit. Cuirtear i dtábhacht sa mheasúnú ón gCoimisiún gur gá do na Ballstáit dlús a chur lena n‑iarrachtaí dea-stádas comhshaoil a chinneadh agus na critéir agus na caighdeáin mhodheolaíochta de réir an Chinnidh maidir le dea-stádas comhshaoil ón gCoimisiún in úsáid acu. Tá na breithnithe thuasluaite ina mbonn eolais do ghníomhaíochtaí tosaíochta 2022. Gníomhaíochtaí tosaíochta 2022 ·Na moltaí a chur chun feidhme, ar moltaí iad a rinne an Coimisiún sa doiciméad inmheánach oibre a ghabhann leis an Teachtaireacht maidir le moltaí do gach Ballstát agus réigiún i dtaobh tuarascálacha 2018 a tugadh cothrom le dáta i gcás Airteagail 8, 9 agus 10 den Treoir Réime um Straitéis Mhuirí. ·Comhar réigiúnach a áirithiú leis na Ballstáit a bhfuil an fo-réigiún muirí nó an réigiún muirí céanna acu chun aghaidh a thabhairt ar na príomhbhrúnna. Measúnú agus cuntasaíocht éiceachórais

I Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030, iarrtar ar na Ballstáit cúrsaí bithéagsúlachta a chomhtháthú ar bhealach níos fearr sa chinnteoireacht phoiblí agus ghnó ar gach leibhéal agus cuntasaíocht an chaipitil nádúrtha a fhorbairt. Tá gá ag an Aontas le líonra breathnóireachta bithéagsúlachta a fheidhmíonn ar bhealach níos fearr agus le tuairisciú níos comhsheasmhaí ar staid na n‑éiceachóras. Is éard is measúnú éiceachórais ann anailís maidir leis na brúnna ar éiceachórais talún, fionnuisce agus mhuirí agus ar a gcuid seirbhísí agus maidir leis an staid ina bhfuil siad. Úsáidtear sonraí atá follasach maidir le cúrsaí spáis agus modheolaíocht inchomparáide ann atá bunaithe ar shonraí Eorpacha faoi fheidhmeanna na sócmhainní éiceachórais agus faoi na seirbhísí éiceachórais a tháirgeann siad. Tá cuntasaíocht éiceachórais bunaithe ar chúig bhunchuntas (fairsinge an éiceachórais, staid an éiceachórais, seirbhísí éiceachórais fisiceacha, seirbhísí éiceachórais airgeadaíochta agus sócmhainní éiceachórais airgeadaíochta). Tiomsaítear na cuntais sin trí úsáid a bhaint as táscairí sócmhainní éiceachórais agus na seirbhísí éiceachórais a tháirgeann siad. In 2015, choimisiúnaigh Seirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra (NPWS) na Roinne Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta comhairleoirí chun treoirthionscadal gearr a chur i gcrích chun sraith thosaigh de sheirbhísí éiceachórais tosaíochta a mhapáil agus measúnú a dhéanamh orthu. D’fhorbair an tionscadal táscairí spásúla chun seirbhísí éiceachórais a d’fhéadfadh a bheith ann a mhapáil, bunaithe ar shonraí náisiúnta atá le fáil, agus úsáid á baint as modheolaíochtaí a forbraíodh sa Ríocht Aontaithe agus san Aontas Eorpach. Le linn na hoibre sin, rinne sé athbhreithniú ar infhaighteacht agus ar oiriúnacht sonraí spásúla agus sainaithníodh bearnaí sonraí agus eolais chun bonn eolais a chur ar fáil do ghlaonna taighde a bheidh ann amach anseo. Tugadh an tionscadal chun críche go déanach in 2016. Tá tuilleadh faisnéise ar fáil ar shuíomh gréasáin NPWS agus ón mapáil idirghníomhach. Tá Fóram na hÉireann um an gCaipiteal Nádúrtha (IFNC), a bunaíodh in 2015, fós ag dul ó neart go neart, ag cur raon seimineár agus ceardlann oiliúna ar fáil atá dírithe ar an gclár oibre don chaipiteal nádúrtha in Éirinn a fhorbairt agus a chur i bhfeidhm. Áiríodh sa phlean gníomhaíochta náisiúnta um an mbithéagsúlacht (2017-2021) roinnt gníomhaíochtaí a bhaineann le seirbhísí éiceachórais agus le cuntasaíocht, agus tá gníomhaíochtaí den sórt sin sa phlean oiriúnaithe earnálach um an athrú aeráide maidir leis an mbithéagsúlacht. Tá Roinn na gCuntas Staidrimh Comhshaoil a bunaíodh le déanaí i bPríomh‑Oifig Staidrimh na hÉireann tar éis tús a chur le roinnt treoirthionscadail i gcomhar le húdaráis rialtais eile, ag féachaint ar chuntais foraoiseachta agus ar staitisticí ar leibhéal na ndobharcheantar. Ar an leibhéal réigiúnach, ghlac Baile Átha Cliath agus rialtais chóngaracha páirt sa tionscadal EnRoute (2017-2019). I gcomhréir le cuspóirí uileghabhálacha an tionscadail, tá sé d’aidhm ag tionscadal na hÉireann seirbhísí éiceachórais uirbeacha a chur chun cinn agus bonneagar glas a fhorbairt. Tá ról reachtúil ag GCC na hÉireann maidir le taighde i réimse an chomhshaoil a chomhordú. Ba théamaí iad an caipiteal nádúrtha agus seirbhísí éiceachórais lena n‑áirítear ithreacha agus an bhithéagsúlacht a áiríodh faoina cholún taighde inbhuanaitheachta le haghaidh 2014 go 2020 (tuilleadh faisnéise). Tionscadal taighde a mhaoiníonn GCC is ea Cuntasaíocht Caipitil Nádúrtha na hÉireann le haghaidh Timpeallacht Inbhuanaithe (INCASE) . Cuireadh tús leis i mí an Mhárta 2019 agus beidh sé ar siúl go dtí 2023. Is é INCASE an chéad tionscadal de chuid na hÉireann chun cuntais caipitil nádúrtha a fhorbairt le haghaidh láithreáin éagsúla in Éirinn. Chúir Éire faisnéis nuashonraithe ar fáil agus rinne sí dul chun cinn nach beag ó bhí mí Eanáir 2016 ann (Figiúr 16). Tá an measúnú sin bunaithe ar 27 gceist maidir le cur chun feidhme agus déantar é a thabhairt cothrom le dáta gach 6 mhí. Figiúr 16:Baraiméadar ESMERALDA MAES, mí Eanáir 2016 - mí an Mhárta 2021 Gníomhaíocht tosaíochta 2022 ·Leanúint de thacaíocht a thabhairt do mhapáil agus measúnú a dhéanamh ar éiceachórais agus ar a seirbhísí, agus d’fhorbairt cuntasaíochta éiceachórais, trí tháscairí iomchuí chun fairsinge, staid agus seirbhísí an éiceachórais (lena n‑áirítear roinnt luachanna airgeadaíochta) a chomhtháthú i gcuntais náisiúnta; leanúint de thacaíocht a thabhairt d’fhorbairt ardán náisiúnta gnó agus bithéagsúlachta, lena n‑áirítear córais chuntasaíochta caipitil nádúrtha chun faireachán a dhéanamh ar an tionchar a bhíonn ag gnó ar an mbithéagsúlacht agus sin a luacháil.



3. An Truailliú Nialasach Aer glan

Le beartais agus reachtaíocht an Aontais maidir le haer glan ní mór feabhas mór a chur ar cháilíocht an aeir san Aontas, an tAontas a thabhairt níos gaire don cháilíocht a mholann an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) agus srian a chur le hastaíochtaí na bpríomhthruailleán aeir. Ba cheart truailliú aeir agus an tionchar atá aige sin ar éiceachórais agus ar an mbithéagsúlacht a laghdú a thuilleadh agus é mar aidhm fhadtéarmach gan ualaí criticiúla agus leibhéil chriticiúla a shárú. Chuige sin, ní mór iarrachtaí a neartú chun reachtaíocht an Aontais maidir leis an aer glan a chomhlíonadh ina hiomláine agus chun spriocanna agus gníomhaíochtaí straitéiseacha a shainiú le haghaidh 2030 agus ina dhiaidh sin. Is iad na spriocanna maidir le plean gníomhaíochta um thruailliú nialasach go dtí 2030 laghdú 55 % ar an tionchar sláinte a bhíonn ag an truailliú aeir agus laghdú 25 % ar éiceachórais an Aontais atá faoi bhagairt ag an truailliú aeir, i gcomparáid le 2005. D'fhorbair an tAontas Eorpach sraith chuimsitheach reachtaíochta maidir le cáilíocht an aeir, reachtaíocht ina leagtar síos caighdeáin sláinte-bhunaithe maidir le cáilíocht an aeir agus gealltanais le haghaidh na mBallstát maidir le hastaíochtaí a laghdú i leith roinnt truailleáin aeir. Ar an iomlán tá cáilíocht an aeir in Éirinn go maith cé go bhfuil eisceachtaí ann. Léiríonn na meastacháin bhliantúla is déanaí atá ar fáil (le haghaidh 2019) ón nGníomhaireacht Eorpach Comhshaoil (EEA) go raibh thart ar 1 300 bás anabaí inchurtha i leith tiúchain mínábhair cháithnínigh (nó gur cailleadh 15 800 bliain beatha (YYL)) , go raibh 50 bás anabaí (600 YLL) inchurtha i leith tiúchain ózóin agus go raibh 30 bás anabaí (400 YLL) inchurtha i leith tiúchain dé-ocsaíde nítrigine . Tháinig laghdú nach beag ar líon na dtruailleán aeir in Éirinn le blianta beaga anuas agus an tráth céanna bhí OTI fós ag fás (féach an graf). De réir na réamh‑mheastachán is déanaí a cuireadh isteach faoi Airteagal 10(2) faoin Treoir maidir le Gealltanais Laghdaithe Astaíochtaí Náisiúnta measann Éire go gcomhlíonfaidh sí gealltanais laghdaithe astaíochtaí i gcás SO2, NOx agus PM2.5 le haghaidh 2020-2029 agus i gcás fhormhór na dtruailleán ó 2030 ar aghaidh. Mar sin féin, ní léiríonn na réamh‑mheastacháin go gcomhlíonfar gealltanais laghdaithe astaíochtaí 2020-2029 i gcás comhdhúile so-ghalaithe orgánacha neamh‑mheatáin (NMVOCanna) agus NH3, ná go gcomhlíonfar gealltanas laghdaithe astaíochtaí le haghaidh NMVOCanna ó 2030 ar aghaidh. Léiríonn na sonraí fardail is déanaí a chuir Éire isteach, sular athbhreithnigh an Coimisiún iad, gur chomhlíon Éire na gealltanais laghdaithe astaíochtaí in 2020 i gcás NOx, NMVOC, SO2 agus PM2.5, agus nár chomhlíon sí an gealltanas laghdaithe astaíochtaí i gcás NH3. Tá an‑chuid fadhbanna ag baint le hastaíochtaí ón earnáil eallaigh atá ag dul i méid, ar earnáil í ar tháinig méadú nach beag uirthi in Éirinn le blianta beaga anuas. Chuir Éire a clár náisiúnta um rialú ar thruailliú aeir isteach an 13 Feabhra 2021. Figiúr 17: Treochtaí astaíochta na bpríomhthruailleán/OTI in Éirinn, 2005-2019 Figiúr 18: Astaíochtaí PM2.5 agus NOx de réir earnála in Éirinn, 2019 In 2020, níor cláraíodh aon sárú os cionn na luachanna teorann a socraíodh leis an Treoir maidir le Cáilíocht an Aeir Chomhthimpeallaigh. Níor dhaingnigh Éire Prótacal Gothenburg leasaithe go fóill faoi Choinbhinsiún Aeir Choimisiún Eacnamaíochta na Náisiún Aontaithe don Eoraip (UNECE). In 2019, fuair Éire ceithre ghníomhaíocht tosaíochta. Bhain an chéad ghníomhaíocht tosaíochta le gníomhaíochtaí sonracha a chur i gcrích faoin gclár náisiúnta um rialú ar thruailliú aeir. Ní dhearnadh ach dul chun cinn teoranta go dtí seo maidir leis an ngníomhaíocht sin agus dá bhrí sin cuireadh san áireamh arís í. Thug na trí cinn eile aghaidh ar laghdú astaíochtaí ocsaíde nítrigine, amóinia agus comhdhúile so-ghalaithe orgánacha. Maidir leis na gníomhaíochtaí sin freisin, is beag dul chun cinn a rinneadh, toisc nach raibh ach laghduithe beaga i gceist. Chomh maith leis sin, fuair Éire gníomhaíocht tosaíochta ghinearálta in 2019 maidir le comhaontuithe idirnáisiúnta nár síníodh agus nár daingníodh go fóill a shíniú agus a dhaingniú. Gníomhaíochtaí tosaíochta 2022 ·Mar chuid den chlár náisiúnta um rialú ar thruailliú aeir, gníomhaíochtaí a dhéanamh chun astaíochtaí ó na príomhfhoinsí a luaitear thuas a laghdú. ·Comhlíonadh iomlán chaighdeáin an Aontais maidir le cáilíocht an aeir a áirithiú agus treochtaí astaíochtaí laghdaithe do thruailleáin aeir a choinneáil ar bun chun drochthionchair thruailliú an aeir ar an tsláinte agus ar an ngeilleagar a laghdú d’fhonn treoirluachanna EDS a bhaint amach sa todhchaí. ·Dlús a chur le daingniú Phrótacal Gothenburg leasaithe faoi Choinbhinsiún Aeir UNECE. Astaíochtaí tionsclaíocha

Is iad seo a leanas príomhchuspóirí bheartas an Aontais maidir le hastaíochtaí tionsclaíocha: (i) aer, uisce agus ithir a chosaint; (ii) dramhaíl a chosc agus a bhainistiú; (iii) éifeachtúlacht fuinnimh agus acmhainní a fheabhsú; (iv) láithreáin éillithe a ghlanadh. Chuige sin, glacann an tAontas cur chuige comhtháite maidir le gnáthastaíochtaí tionsclaíocha agus astaíochtaí tionsclaíocha de thaisme a chosc agus a rialú. Is í an Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha bunchloch an bheartais . Thíolaic an Coimisiún togra i mí Aibreáin 2022 . Leis an athbhreithniú féachtar le feabhas a chur ar rannchuidiú na Treorach le cuspóir an truaillithe nialasaigh, chomh maith le feabhas a chur ar a comhsheasmhacht leis na beartais aeráide, fuinnimh agus geilleagair chiorclaigh. Tá an forléargas ar ghníomhaíochtaí tionsclaíocha atá á rialú ag an Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha thíos bunaithe ar shonraí a thuairiscítear do Chlárlann an Aontais Eorpaigh (2018). In Éirinn, ceanglaítear ar thart ar 580 suiteáil thionsclaíoch ceadúnas a bheith acu bunaithe ar an Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha. Is méadú é sin de bhreis agus 100 suiteáil ó bhí 2015 ann, san earnáil bainistithe dramhaíola agus sa diantógáil éanlaithe clóis nó muc go príomha. Taispeántar dáileadh na suiteálacha san Fhigiúr thíos. Ba iad na hearnálacha tionsclaíocha in Éirinn in 2018 ina raibh an líon ba mhó suiteálacha a bhí faoi réir na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha an diantógáil éanlaithe clóis nó muc (43 %), agus ina dhiaidh sin an earnáil bainistithe dramhaíola, lena n‑áirítear láithreáin líonta talún (17 %), tionscal an bhia agus tionscal na ndeochanna (15 %) agus earnáil na gceimiceán (12 %). Figiúr 19: Líon na suiteálacha tionsclaíocha faoi réir na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha in aghaidh na hearnála in Éirinn, 2018 Is iad seo a leanas na hearnálacha tionsclaíocha a aithnítear mar na hearnálacha tionsclaíocha lena gcuirtear an t‑ualach is mó ar an gcomhshaol maidir le hastaíochtaí isteach san aer: ·earnáil na cumhachta i gcás ocsaídí sulfair (SOx), ocsaídí nítrigine (NOx), arsanaice (As), mearcair (Hg) agus luaidhe (Pb); ·earnáil na mianraí i gcás cróimiam (Cr), mearcair (Hg), nicile (Ni) agus ábhar cáithníneach (PM2.5); ·tionscal an bhia agus tionscal na ndeochanna i gcás comhdhúile so-ghalaithe orgánacha neamh‑mheatáin; ·diantógáil éanlaithe clóis nó muc i gcás amóinia (NH3); ·dóchán seasta i dtionscail mhonaraíochta i gcás nicile (Ni); ·‘úsáid tuaslagóirí eile’ i gcás caidmiam (Cd), copair (Cu) agus since (Zn); agus ·bainistiú dramhaíola i gcás dé-ocsainí.

Léirítear an miondealú i bhFigiúr 20. Figiúr 20: Astaíochtaí isteach san aer ó earnálacha atá faoi réir na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha agus an chuid eile d’iomlán astaíochtaí aeir náisiúnta in Éirinn, 2018 Maidir leis na hualaí comhshaoil a bhaineann le hastaíochtaí tionsclaíocha isteach san uisce, gan astaíochtaí ó chóireáil fuíolluisce a áireamh, eascraíonn siad go príomha as táirgeadh ceimiceán le haghaidh fosfar iomláin agus as earnáil na gceimiceán agus as an earnáil eastóscach i gcás miotail throma (bunaithe ar shonraí E-PRTR). Le cur chuige an Aontais maidir le forfheidhmiú faoin Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha, cruthaítear cearta láidre do shaoránaigh chun rochtain a bheith acu ar fhaisnéis ábhartha agus chun páirt a ghlacadh sa phróiseas ceadúnúcháin. Leis sin, tugtar an chumhacht do shaoránaigh, agus d’eagraíochtaí neamhrialtasacha, a áirithiú go ndeonófar ceadanna go hiomchuí agus go gcomhlíonfar coinníollacha maidir leis na ceadanna sin. Mar chuid de chigireachtaí comhshaoil, tugann na húdaráis inniúla faoi chuairteanna láithreáin ar shuiteálacha atá faoi réir na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha chun samplaí a thógáil agus chun an fhaisnéis is gá a bhailiú. De réir Airteagal 23(4) den Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha, ní mór cuairteanna ar láithreáin a dhéanamh idir uair sa bhliain agus uair amháin gach 3 bliana, ag brath ar na rioscaí comhshaoil a bhaineann leis na suiteálacha. In 2018, thug Éire faoi 1 113 chuairt ar láithreáin, tugadh an chuid is mó díobh sin ar shuiteálacha san earnáil bainistithe dramhaíola (32 %), agus ina dhiaidh sin san earnáil tionscail bia agus deochanna (28 %), san earnáil ceimiceán (11 %) agus san earnáil diantógála éanlaithe clóis nó muc (9 %). Figiúr 21: Líon na gcigireachtaí ar shuiteálacha atá faoi réir na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha in Éirinn in 2018 Trí dhoiciméid tagartha maidir leis na teicnící is fearr atá ar fáil (BAT) (BREFS) agus conclúidí BAT a fhorbairt , áirithítear comhar maith idir páirtithe leasmhara agus cumasaítear cur chun feidhme níos fearr na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha. Ó rinneadh an tAthbhreithniú deiridh ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil, ghlac an Coimisiún conclúidí BAT d’Éirinn maidir leis na nithe seo a leanas: (i) loscadh dramhaíola; (ii) tionscail an bhia, na ndeochanna agus an bhainne; agus (iii) cóireáil dromchla trí úsáid tuaslagóirí orgánacha lena n‑áirítear adhmad agus táirgí adhmaid a chaomhnú le húsáid ceimiceán. Tá an Coimisiún ag brath ar iarrachtaí na n‑údarás inniúil náisiúnta chun conclúidí BAT, atá ceangailteach ó thaobh dlí de, agus na leibhéil astaíochtaí BAT a chur chun feidhme i gceadanna comhshaoil. Ba cheart go mbeadh laghduithe móra leanúnacha ar thruailliú ina dtoradh air sin. In 2019, fuair Éire gníomhaíochtaí tosaíochta (i) maidir le hathbhreithniú a dhéanamh ar cheadanna chun conclúidí BAT a glacadh le déanaí a chomhlíonadh agus (ii) maidir le rialú agus forfheidhmiú a neartú chun comhlíonadh conclúidí BAT a áirithiú. Rinne an Coimisiún obair leantach ar na gníomhaíochtaí sin trí thuairisciú na hÉireann chuig Clárlann an Aontais Eorpaigh. I láthair na huaire in Éirinn, tá an Coimisiún ag fíorú na faisnéise a tuairiscíodh faoi na ceadanna a deonaíodh le haghaidh gach suiteála laistigh de raon feidhme na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha. Ina theannta sin, fuair Éire an gníomhaíocht tosaíochta chun aghaidh a thabhairt ar an truailliú aeir ó earnáil na cumhachta (úsáid móna ardtruailliúcháin chun cumhacht a ghiniúint). Rinneadh gníomh ina leith sin agus dhún Éire dhá cheann dá stáisiúin chumhachta dócháin móna (an gléasra i nDroichead na Sionainne agus an gléasra i mBéal Átha Liag) in 2020 agus an gléasra deireanach (in Éadan Doire) le héirí as móin a dhó in 2023. Ní mór aghaidh a thabhairt ar chonclúidí BAT le haghaidh mórghléasraí dócháin faoi mhí Lúnasa 2021. Tá roinnt fadhbanna ag Éirinn freisin a bhaineann le trasuí na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha, scéal is ábhar do chás maidir le sárú. Gníomhaíocht tosaíochta 2022 ·Leanúint d’aghaidh a thabhairt ar an truailliú aeir ón earnáil fuinnimh. Mórthionóiscí tionsclaíocha a chosc – SEVESO Is iad seo a leanas príomhchuspóirí bheartas an Aontais maidir le mórthionóiscí tionsclaíocha a chosc: (i) rialú a dhéanamh ar ghuaiseacha mórthionóiscí a bhaineann le substaintí contúirteacha, go háirithe ceimiceáin; (ii) iarmhairtí na dtionóiscí sin ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol a theorannú; (iii) cosc, ullmhacht agus freagairt i dtaobh mórthionóiscí a fheabhsú go leanúnach.

Is í bunchloch an bheartais Treoir 2012/18/AE (Treoir Seveso-III). Tá an forléargas thíos ar ghléasraí tionsclaíocha arna rialú ag Treoir Seveso-III, (‘bunaíochtaí Seveso’), bunaithe ar shonraí a thuairiscítear do bhunachar sonraí eSPIRS (2018) agus ar an tuarascáil ó Éirinn ar chur chun feidhme Threoir Seveso-III le haghaidh 2015-2018 . In Éirinn, as na 93 bhunaíocht Seveso atá inti tá 44 bhunaíocht díobh aicmithe mar fhorais leibhéil íochtair agus 49 mbunaíocht mar bhunaíochtaí uas‑sraithe – aicmiú a bhunaítear ar líon na substaintí guaiseacha is dócha a bheith iontu. Tá na bunaíochtaí uas‑sraithe faoi réir ceanglais níos déine. Cuirtear an t‑athrú ar líon na mbunaíochtaí Seveso i láthair i bhFigiúr 22. Figiúr 22: Líon na mbunaíochtaí Seveso in Éirinn, 2011, 2014 agus 2018 Ní mór do go leor bunaíochtaí Seveso pleananna práinnfhreagartha seachtracha a tharraingt suas. Tá na pleananna práinnfhreagartha seachtracha sin fíor-riachtanach chun go mbeifear in ann ullmhúchán cuí agus cur chun feidhme éifeachtach na ngníomhaíochtaí is gá a dhéanamh chun an comhshaol a chosaint agus chun an pobal a chosaint i gcás mórthionóisc thionsclaíoch i mbunaíocht. De réir na hÉireann, tá gá le plean práinnfhreagartha seachtrach i gcás 49 mbunaíocht uas‑sraithe. In 2018, bhí plean práinnfhreagartha seachtrach ag 47 mbunaíocht uas‑sraithe agus tástáladh 45 bhunaíocht díobh le 3 bliana anuas. Léirítear an achoimre ar phleananna práinnfhreagartha seachtracha in Éirinn i bhFigiúr 23. Tá sé fíor-riachtanach pleananna práinnfhreagartha seachtracha a tharraingt suas chun gur féidir na gníomhaíochtaí is gá a ullmhú agus a chur chun feidhme go héifeachtach chun an comhshaol agus an pobal a chosaint i gcás mórthionóisc thionsclaíoch. Figiúr 23: an Staid maidir le pleananna práinnfhreagartha seachtracha in Éirinn, 2018 Tá na cineálacha faisnéise seo a leanas ar fáil go buan le haghaidh 100 % de bhunaíochtaí Seveso in Éirinn: (i) faisnéis don phobal dá dtagraítear in Iarscríbhinn V a ghabhann le Treoir Seveso-III, go háirithe faisnéis faoin gcaoi a dtabharfar rabhadh don phobal lena mbaineann i gcás mórthionóisce; (ii) faisnéis maidir le hiompar cuí i gcás mórthionóisce; Agus (iii) dáta na cuairte deiridh ar an láthair. I bhFigiúr 24 leagtar amach an sciar de bhunaíochtaí uas‑sraithe ar cuireadh faisnéis maidir le bearta sábháilteachta agus iompraíochtaí riachtanacha ar fáil go gníomhach don phobal ina leith le blianta beaga anuas. Figiúr 24: Sciar de bhunaíochtaí uas‑sraithe ar cuireadh faisnéis maidir le bearta sábháilteachta agus iompraíochtaí riachtanacha ar fáil go gníomhach don phobal in Éirinn ina leith sna blianta 2011, 2014 agus 2018 Tá roinnt fadhbanna ag Éirinn a bhaineann le trasuí Threoir Seveso-III atá faoi réir cás sáraithe. Gníomhaíochtaí tosaíochta 2022 ·Rialú agus forfheidhmiú a neartú chun comhlíonadh fhorálacha Threoir Seveso-III a áirithiú, go háirithe maidir le pleananna práinnfhreagartha seachtracha. ·Coinbhinsiún TEIA a shíniú agus a dhaingniú Torann Déantar foráil sa Treoir maidir leis an Torann Timpeallachta maidir le cur chuige comhchoiteann chun na héifeachtaí díobhálacha a bhaineann le neamhchosaint ar thorann timpeallachta a sheachaint, a chosc agus a laghdú, cé nach leagtar síos teorainneacha torainn sa Treoir féin. Is iad na príomhuirlisí a úsáidtear inti ina leith sin mapáil agus pleanáil straitéiseach torainn. Sprioc ábhartha den phlean gníomhaíochta um thruailliú nialasach go dtí 2030 is ea laghdú 30 % ar líon na ndaoine a bhíonn ag fulaingt ar bhonn ainsealach i ngeall ar thorann iompair i gcomparáid le 2017. Tá an bharraíocht torainn ó aerárthaí, ó iarnróid agus ó bhóithre ar cheann de na príomhchúiseanna le fadhbanna sláinte a bhaineann leis an timpeallacht san Aontas. Is féidir leis an mbarraíocht torainn a bheith ina cúis leis an ngalar iscéimeach croí, le stróc, le codladh briste, le lagú cognaíoch agus le strus.

In Éirinn, bunaithe ar shraith theoranta sonraí , meastar go bhfuil torann timpeallachta ina chúis le thart ar 50 bás anabaí agus 200 cás de ghalar iscéimeach croí ar a laghad gach bliain. Thairis sin, bíonn codladh suaite ag 30 000 duine. In Éirinn tháinig laghdú 15 % ar líon na ndaoine atá neamhchosanta ar thorann idir 2012 agus 2017. Ar bhonn na faisnéise iomláine is déanaí a ndearnadh anailís uirthi, críochnaíodh mapáil torainn na gceirtleán, na mbóithre agus na n‑iarnród. Cáilíocht uisce agus bainistiú uisce Éilítear le reachtaíocht agus beartas an Aontais go laghdófaí go mór tionchar an bhrú ar uiscí trasdultacha, uiscí cósta agus fionnuiscí (uiscí dromchla agus screamhuiscí san áireamh). Trí dhea-stádas dobharlach, mar a shainítear sa Treoir réime maidir le hUisce, a bhaint amach, a choinneáil ar bun nó a fheabhsú, áiritheofar go mbainfidh saoránaigh an Aontais tairbhe as uisce óil agus snámha atá sábháilte agus ar ardchaighdeán. Áiritheofar leis freisin go ndéanfar an timthriall cothaitheach (nítrigin agus fosfar) a bhainistiú ar bhealach níos inbhuanaithe agus níos tíosaí ar acmhainní. An Treoir Réime maidir le hUisce Is í an Treoir Réime maidir le hUisce bunchloch bheartas uisce an Aontais sa 21ú haois . Leis an Treoir Réime maidir le hUisce agus na treoracha eile a bhaineann le huisce leagtar síos an creat le haghaidh bainistiú inbhuanaithe agus comhtháite uisce, a bhfuil sé d’aidhm aige ardleibhéal cosanta a thabhairt d’acmhainní uisce, tuilleadh meathlaithe a chosc agus athchóiriú go stádas maith a bhaint amach. Faoi mhí an Mhárta 2022, bhí ar na Ballstáit tuairisc a thabhairt ar an tríú babhta de phleananna bainistithe abhantraí (RBMPanna). Faoin Treoir Réime maidir le hUisce, ní mór do na Ballstáit pleananna bainistíochta a tharraingt suas i gcás gach abhantraí ar a gcríoch. Níor thug Éire tuairisc ina leith go fóill. Déanfaidh an Coimisiún measúnú ar an stádas tuairiscithe abhantracha agus ar an dul chun cinn atá déanta, agus seiceálfaidh sé conas a tugadh aghaidh ar na torthaí a sainaithníodh sa mheasúnú a rinne an Coimisiún ar an dara babhta de RBMPanna . Níor thug Éire tuairisc fós ar an tríú babhta de RBMPanna. D’fhoilsigh an Coimisiún an 6ú Tuarascáil Cur Chun Feidhme i mí na Nollag 2021, ina ndéantar measúnú ar chur chun feidhme na Treorach Réime maidir le hUisce agus na Treorach maidir le Tuilte araon. Áirítear sa tuarascáil sin measúnú eatramhach ar na nithe seo a leanas: (i) cur chun feidhme na gclár beart; agus (ii) na substaintí tosaíochta nua. Sa tuarascáil mheasúnachta d’Éirinn léiríodh go raibh sé deacair measúnú a dhéanamh ar a mhéid atá cuspóirí na Treorach Réime maidir le hUisce á mbaint amach leis na bearta a áirítear sa Chlár Bearta mar gheall ar an tréimhse ghearr ó glacadh na dara RBMPanna. Tarraingíodh suas 25 bheart príomhchineáil san iomlán chun díriú ar 41 bhrú mór nó substaintí ceimiceacha ar fud na dtrí cheantar abhantracha in Éirinn. Rinneadh athstruchtúrú ar riarachán na hÉireann chun feabhas a chur ar chomhordú idir na húdaráis ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta le haghaidh an dara RBMP, agus chun rannpháirtíocht daoine ar an leibhéal áitiúil a áirithiú i gcás réitigh ar leibhéal na ndobharcheantar. Bunaithe ar an tuairisciú agus ar na sonraí a fuarthas ón dara babhta de RBMPanna a foilsíodh in 2020 , in Éirinn, bhain 45.4 % de na dobharlaigh dromchla uile dea-stádas éiceolaíoch amach (agus stádas nach fios ag 24.7 % díobh), agus níor bhain ach 6.9 % dea-stádas ceimiceach amach (agus stádas nach fios ag 91.9 % díobh). I gcás screamhuiscí, níor bhain 8.6 % díobh dea-stádas ceimiceach amach agus níor bhain 0.2 % díobh dea-stádas cainníochtúil amach. Léiríonn Figiúr 25 an cion dobharlach dromchla in Éirinn agus i dtíortha eile na hEorpa nár éirigh leo dea-stádas éiceolaíoch a bhaint amach. Figiúr 25: Cion na ndobharlach dromchla (aibhneacha, locha, uiscí trasdultacha agus uiscí cósta) atá faoi bhun dea-stádas éiceolaíoch in aghaidh an cheantair abhantraí Léiríonn an figiúr seo a leanas céatadán na ndobharlach dromchla in Éirinn agus i dtíortha eile na hEorpa nach mbaineann dea-stádas ceimiceach amach. Maidir le hÉirinn, is é 1.2 % an céatadán (agus stádas nach fios ag 91.9 % díobh), má chuirtear san áireamh dobharlaigh nach bhfuil stádas leormhaith á mbaint amach acu de bharr substaintí a iompraíonn iad féin mar shubstaintí uileláithreacha PBTanna (uPBTanna – substaintí atá marthanach, bithcharnach agus tocsaineach). Gan uPBTanna, tá an céatadán de dhobharlaigh dhromchla na hÉireann nach bhfuil dea-stádas ceimiceach á bhaint amach acu fós níos lú ná 1 % (agus stádas nach fios ag 92 % díobh). Figiúr 26: Céatadán na ndobharlach dromchla nach bhfuil stádas maith ceimiceach á bhaint amach acu Faoi chreat na Treorach maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha, tháinig laghdú nach beag in Éirinn le 10 mbliana anuas (41.8 %) ar scaoileadh tionsclaíoch miotal trom amhail Cd, Hg, Ni, Pb. Tháinig méadú (40.5 %) áfach ar an gCarbón Orgánach Iomlán (TOC) a scaoiltear isteach san uisce . Faoi láthair, tá athbhreithniú á dhéanamh ar an reachtaíocht lena rialaítear astarraingt uisce agus é d’aidhm aige sin córas ceadúnúcháin astarraingthe uisce a thabhairt isteach trí bhíthin reachtaíocht nua. Úsáideann Éire clár le haghaidh astarraingtí uisce. Ní chláraítear astarraingtí ísealtoirte áfach (astarraingtí is lú ná 25 m³ in aghaidh an lae). Tá an leibhéal riosca mar gheall ar bhrúnna astarraingthe in Éirinn íseal go leor i gcomparáid le brúnna eile bainistithe uisce. Is é 1340.94 hm3 (EEA, 2022) iomlán an uisce a aistarraingítear go bliantúil (méid a chomhfhreagraíonn do bhonnlíne 2019) in Éirinn ó fhoinsí dromchla agus screamhuisce. Is iad seo a leanas an céatadán d’astarraingt uisce in aghaidh na hearnála (i) 3.04 % i gcás na talmhaíochta, (ii) 62.89 % i gcás soláthar poiblí uisce, (iii) 0.14 % i gcás leictreachais, (iv) 4.94 % i gcás monarú agus (v) 27.13 % i gcás fuarúchán monaraíochta agus (vi) 1.86 % i gcás mianadóireachta agus cairéalachta, mar a léirítear i bhFigiúr 27 thíos. Figiúr 27: Astarraingt uisce in aghaidh na hearnála in Éirinn

In Éirinn, tá an t‑innéacs saothraithe uisce+ (WEI+) cothrom le 2.98 % (méid a chomhfhreagraíonn don bhliain 2017). I gcoitinne meastar go léiríonn méid níos lú ná 20 % ganntanas uisce. Figiúr 28: An t‑innéacs saothraithe uisce+ (WEI+) laistigh den Aontas, 2017 I ndáil leis an truailliú, léirigh Éire laghdú nach beag le 10 mbliana anuas (41.8 %) ar scaoileadh miotal trom amhail Cd, Hg, Ni agus Pb. Tháinig méadú (40.5 %) ar an gCarbón Orgánach Iomlán (TOC) go dtí an t‑uisce áfach (EEA, 2021) . An Treoir maidir le Tuilte Mar a luadh thuas, d’fhoilsigh an Coimisiún an 6ú Tuarascáil ar Chur Chun Feidhme i mí na Nollag 2021, ina ndéantar measúnú ar chur chun feidhme na Treorach Réime maidir le hUisce agus na Treorach maidir le Tuilte araon. Áirítear sa tuarascáil athbhreithniú agus nuashonrú ar na réamh‑mheasúnuithe ar riosca tuilte a dhréachtaigh na Ballstáit uile le linn an dara timthriall (2016-2021). Léirigh an tuarascáil mheasúnachta gur chuir Éire feabhas ar a nósanna imeachta um shonraí faoi thuilte a bhailiú, lena n‑áirítear faisnéis faoi thionchair tuilte. Tá modheolaíocht shoiléir i bhfeidhm chun limistéir a ainmniú mar limistéir lena mbaineann mór-riosca tuilte féideartha. Cuireadh an t‑athrú aeráide san áireamh sa mheasúnú riosca tuilte. Bunaíodh grúpa comhordaithe trasteorann chun comhordú a dhéanamh ar chur chun feidhme na Treorach maidir le Tuilte idir Éire agus Tuaisceart Éireann, cur chuige ar féidir é a mheas mar eiseamláir do dhea-chleachtas mar go gcuireann sé le caidrimh oibre sheanbhunaithe. Aithníodh sa mheasúnú áfach gur gá feabhas a chur ar bhailiú faisnéise breise faoin tionchar atá ag tuilte ar an gcomhshaol agus ar an oidhreacht chultúrtha. Thug Éire tuairisc le déanaí ar an dara glúin de phleananna bainistithe riosca i gcás tuilte (FRMPanna) faoin Treoir maidir le Tuilte. Anois, déanfaidh an Coimisiún Eorpach measúnú ar an dul chun cinn ó glacadh na chéad Phleananna Bainistithe Riosca i gCás Tuilte (FRMPanna). Ansin foilseoidh sé tuarascáil nua, mar a rinne sé in 2019. An Treoir maidir le hUisce Óil I ndáil leis an Treoir maidir le hUisce Óil , ní dhearnadh aon mheasúnú nua ar cháilíocht an Uisce Óil ó rinneadh EIR 2019. Thionscain an Coimisiún nós imeachta um shárú (INFR(2017)4007) in aghaidh na hÉireann agus tá sé ag céim an tarchurtha chuig an gCúirt faoi láthair (Airteagal 258 CFAE). Is cúis imní é nár chloígh Éire leis an luach paraiméadrach le haghaidh tríhalaimeatán i roinnt córas a sholáthraíonn uisce óil ar fud na tíre ar fad. Tiocfaidh an Treoir athmhúnlaithe seo i bhfeidhm an 12 Eanáir 2021. Tá go dtí an 12 Eanáir 2023 ag na Ballstáit chun é a thrasuí ina gcóras dlí náisiúnta. Beidh ar Éirinn cloí leis na caighdeáin cáilíochta athbhreithnithe sin. An Treoir um Uisce Snámha Maidir leis an Treoir um Uisce Snámha, léirítear i bhFigiúr 17, sa bhliain 2020, go raibh cáilíocht den scoth ag 75 % de 148 n‑uisce snámha in Éirinn . Tá faisnéis mhionsonraithe ar uiscí snámha na hÉireann ar fáil ó thairseach náisiúnta agus trí léarscáil idirghníomhach ar shuíomh gréasáin na Gníomhaireachta Eorpaí Comhshaoil . Figiúr 29: Cáilíocht an uisce snámha san Eoraip i séasúr 2020

Figiúr 30: Éire, Cáilíocht an Uisce Snámha, 2017-2020

An Treoir maidir le Níotráití Sa Tuarascáil is déanaí ón gCoimisiún ar chur chun feidhme na Treorach maidir le Níotráití, a thagraíonn don tréimhse 2016-2019, tugtar rabhadh inti go bhfuil níotráití fós ina gcúis le truailliú díobhálach in uisce an Aontais. Déanann níotráití iomarcacha in uisce dochar do shláinte an duine agus d’éiceachórais araon, rud is cúis le hídiú ocsaigine agus eotrófú. I gcás ina ndearna na húdaráis náisiúnta agus feirmeoirí uiscí a ghlanadh, bhí tionchar dearfach aige sin ar sholáthar uisce óil agus ar an mbithéagsúlacht, agus ar na hearnálacha amhail an t‑iascach agus an turasóireacht a bhíonn ag brath orthu. Mar sin féin, tá an toirchiú iomarcach fós ina fhadhb in go leor áiteanna san Aontas. Tá brú beostoic in Éirinn os cionn mheán an Aontais. Tá an barrachas nítrigine i gcomhréir le meán an Aontais a bheag nó a mhór, ach tá an barrachas fosfair ar cheann de na barrachais fosfair is airde san Aontas. Tá líonra na stáisiún faireacháin forbartha go leordhóthanach. Tá caighdeán an screamhuisce go maith i gcoitinne, agus an tráth céanna tá treocht mhéadaitheach ann maidir le líon na stáisiún faireacháin. Tá tiúchain níotráite ísle ag uiscí dromchla freisin agus tá líon na n‑uiscí atá eotrófach teoranta i gcónaí. An 11 Márta 2022, d’fhoilsigh Éire a cúigiú Clár Gníomhaíochta um Níotráití. Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh Thar na blianta, bhí deacrachtaí ag Éirinn a hoibleagáidí faoin Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh (UWWTD) a chomhlíonadh. Ar an iomlán, déantar 44 % den fhuíolluisce uirbeach in Éirinn a chóireáil de réir cheanglais UWWTD. Tá sé sin faoi bhun mheán Aontais, ba é sin 76 % in 2018. Tá gá le hiarrachtaí breise chun cóireáil bhitheolaíoch a a dhéanamh ar 50.5 % breise den fhuíolluisce uirbeach agus cóireáil bhitheolaíoch lena n‑áirítear baint nítrigine agus/nó fosfair a dhéanamh ar 75.1 % breise den fhuíolluisce uirbeach. Figiúr 31: Cion an fhuíolluisce uirbigh a chomhlíonann ceanglais uile UWWTD (bailiú, cóireáil bhitheolaíoch, cóireáil bhitheolaíoch trí nítrigin agus/nó fosfar a bhaint) i limistéir uirbeacha chomhlíontacha de UWWTD (‘an ráta comhlíonta’), 2018 D’ainneoin comhlíonadh feabhsaithe le himeacht na mblianta, tá roinnt rialuithe ó Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh in aghaidh na hÉireann mar thoradh ar chur chun feidhme neamhiomlán UWWTD. Faoi láthair, tá an Coimisiún ag déanamh obair leantach ar bhreithiúnas ón gCúirt maidir le Cás C-427/17 (a rinneadh faoi Airteagal 258 CFAE lena gcumhdaítear neart ceirtleán atá ag sárú na Treorach, lena n‑áirítear an dá cheirtleán is mó i mBaile Átha Cliath agus i gCorcaigh). Áiríodh dhá ghníomhaíocht tosaíochta maidir le bainistiú uisce in EIR 2019 d’Éirinn. Ós rud é nach ndearnadh ach dul chun cinn teoranta, tá na gníomhaíochtaí seo a leanas á moladh. Gníomhaíochtaí tosaíochta 2022 ·Ba cheart measúnú a dhéanamh ar mhodhnuithe fisiceacha nua ar dhobharlaigh i gcomhréir le hAirteagal 4(7) den Treoir Réime maidir le hUisce. Ní mór roghanna malartacha agus bearta maolaithe leormhaithe a chur san áireamh sna measúnuithe sin. ·Iarrachtaí a choinneáil ar bun chun an truailliú ó chothaithigh idirleata a laghdú agus aghaidh a thabhairt ar bhrúnna hidreamhoirfeolaíocha. ·Iarrachtaí a choinneáil ar bun chun faireachán a fheabhsú, go háirithe maidir le dálaí hidreamoirfeolaíocha, substaintí tosaíochta agus cainníocht screamhuisce. ·A áirithiú, mar ábhar práinne, go ndéanfar rialú iomchuí ar astarraingt uisce agus ar athruithe hidreamhoirfeolaíocha i gcomhréir leis an Treoir Réime maidir le hUisce. ·Ba cheart iarrachtaí a dhéanamh chun feabhas a chur ar chomhordú i gcur chun feidhme na mbeartas maidir le huisce, maidir leis an bhfarraige agus maidir leis an dúlra. ·Athbhreithniú a dhéanamh ar a clár gníomhaíochta maidir leis an mbarrachas fosfair ardchothaithigh agus leanúint den obair leantach maidir le faireachán a dhéanamh ar theophointí a léiríonn comhchruinnithe níotráite atá ag dul i méid. ·An Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh a chur chun feidhme ina hiomláine maidir leis na ceirtleáin uile, tríd an mbonneagar is gá a thógáil. Ceimiceáin Féachann an tAontas lena áirithiú go ndéantar ceimiceáin a tháirgeadh agus a úsáid ar bhealach a íoslaghdaíonn aon éifeacht mhór dhíobhálach ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol. I mí Dheireadh Fómhair 2020. d’fhoilsigh an Coimisiún a straitéis ceimiceán le haghaidh inbhuanaitheachta – ‘I dTreo Timpeallacht Saor ó Thocsainí’ straitéis a bhí ina cúis le roinnt hathruithe sistéamacha ar reachtaíocht an Aontais maidir le ceimiceáin. Is cuid d’uaillmhian an Aontais maidir le truailliú nialasach í an straitéis – príomhghealltanas den Chomhaontú Glas don Eoraip.

Le reachtaíocht an Aontais maidir le ceimiceáin soláthraítear cosaint bhunlíne le haghaidh sláinte an duine agus an chomhshaoil. Áirithítear leis freisin cobhsaíocht agus intuarthacht do ghnólachtaí atá ag feidhmiú laistigh den mhargadh inmheánach.

Ó bhí 2007 ann, bhailigh an Coimisiún faisnéis faoi fhorfheidhmiú an Rialacháin maidir le Clárú, Meastóireacht, Údarú, agus Srianadh Ceimiceán (Rialachán REACH) agus faoi fhorfheidhmiú an Rialacháin maidir le hAicmiú, Lipéadú agus Pacáistiú (Rialachán CLP). I mí na Nollag 2020, rinne an Coimisiún measúnú ar thuarascálacha ó na Ballstáit ar chur chun feidhme agus ar fhorfheidhmiú na Rialachán sin , i gcomhréir le hAirteagal 117(1) de Rialachán REACH agus Airteagal 46(2) de Rialachán CLP. De réir na sonraí is déanaí atá ar fáil, níor athraíodh na struchtúir forfheidhmiúcháin náisiúnta mórán. Is léir ón tuarascáil sin, áfach, go bhfuil go leor difríochtaí ann fós maidir le cur chun feidhme Rialachán REACH agus Rialachán CLP, go háirithe i réimse an fhorfheidhmithe dlí. De réir dealraimh, tá na leibhéil chomhlíontachta a taifeadadh sna Ballstáit cobhsaí go leor le himeacht ama, ach tá treocht atá beagán chun donais le sonrú, treocht is dócha atá ann mar gheall ar na nithe seo a leanas: (i) údaráis forfheidhmiúcháin atá níos éifeachtaí chun táirgí/cuideachtaí neamhchomhlíontacha a bhrath; agus (ii) níos mó táirgí neamhchomhlíontacha atá á gcur ar mhargadh an Aontais. I mí Lúnasa 2021, d’fhoilsigh an Coimisiún measúnú intomhaiste ar fhorfheidhmiú dhá phríomhrialachán an Aontais maidir le ceimiceáin (Rialachán REACH agus Rialachán CLP) agus úsáid á baint as tacar táscairí maidir le gnéithe éagsúla den fhorfheidhmiú. Maidir leis an bhfreagracht as comhlíontacht le REACH a sheiceáil in Éirinn, titeann an fhreagracht sin ar na húdaráis seo a leanas: : ·An Roinn Talmhaíochta Bia agus Mara (RTBM) (le haghaidh CLP freisin) ·An tÚdarás Sláinte agus Sábháilteachta (le haghaidh CLP freisin) ·An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (GCC) Rinne Éire straitéisí forfheidhmithe REACH agus CLP araon a chur le chéile agus a chur chun feidhme ina n‑iomláine . Is éard atá sna straitéisí sin: ·An tÚdarás Sláinte agus Sábháilteachta: oIs fothacar é straitéis forfheidhmithe REACH an Údaráis de ráiteas foriomlán straitéise an Údaráis; oAn clár oibre bliantúil um fhorfheidhmiú; oTosaíochtaí le haghaidh gníomhaíochtaí forfheidhmiúcháin bunaithe ar anailís leathan ar an riosca a bhaineann le neamhchomhlíonadh. Tugtar tosaíocht do na ceimiceáin is mó riosca (substaintí atá carcanaigineach, só‑ghineach nó tocsaineach le haghaidh athghiniúint CMRanna agus íogróirí) agus do na gníomhaithe ar a bhfuil an fhreagracht is mó sa slabhra soláthair; oLéirítear leis an gclár oibre an líon cigireachtaí, lena n‑áirítear iniúchtaí, atá le déanamh in aghaidh na bliana agus an líon measúnuithe ar tháirgí atá le déanamh; oIdir chigireacht réamhghníomhach agus chigireacht fhrithghíomhach; cigireachtaí ar an láthair ar oibleagáidí clárúcháin, comhlíontacht le ceanglais SDS, Iarscríbhinn XIV agus Iarscríbhinn XVII. ·RTBM: oCur chuige rioscabhunaithe. ·GCC: oIs cuid de straitéis fhoriomlán na Gníomhaireachta maidir le Faireachas ar an Margadh Inmheánach í an straitéis; oCur chuige rioscabhunaithe. . Anuas ar chionta a ionchúiseamh, féadfaidh an t‑údarás freagrach, i gcás inar gá, urghabháil shealadach sócmhainní agus doiciméad a ordú.

Seo a leanas an miondealú ar líon na mball foirne arna leithdháileadh ar fhorfheidhmiú REACH agus CLP : ·An tÚdarás Sláinte agus Sábháilteachta: 20,7 cigirí coibhéiseacha lánaimseartha chun na rialacháin euile maidir le ceimiceáin agus na rialacháin eile chomhshaoil a fhorfheidhmiú 5,95 coibéis lánaimseartha chun REACH a fhorfheidhmiú agus 6,2 coibhéis lánaimseartha chun CLP a fhorfheidhmiú; ·Chruthaigh an tÚdarás Sláinte agus Sábháilteachta aonad nua um fhaireachas ar an margadh ceimiceán ina bhfuil 5 choibhéis lánaimseartha mar ullmhúchán do thionchar Brexit; ·RTBM: 28 gcigire a gcuimsítear REACH agus CLP lena gcúraimí. Anuas air sin, tá Foireann Ceimiceán GCC ann. Dá réir sin, rinneadh níos mó ná 533 rialú REACH agus CLP sa tréimhse tuairiscithe. Is rialuithe réamhghníomhacha iad formhór mór na rialuithe REACH a dhéantar (cigireachtaí), i gcomparáid leis na rialuithe frithghníomhacha/neamhghnácha (i.e. fiosrúcháin mar fhreagairt ar ghearáin, ar thionóiscí agus ar atreoruithe). Ba cheart an céatadán ard cásanna neamhchomhlíonta as an líon iomlán rialuithe a chur i dtábhacht . Figiúr 32: Céatadán % de chásanna neamhchomhlíonta as an líon iomlán rialuithe REACH agus CLP le linn 2019 in aghaidh an Bhallstáit i gcomparáid le meán an Aontais Gníomhaíocht tosaíochta 2022 ·Inniúlachtaí riaracháin maidir le cur chun feidhme agus forfheidhmiú a uasghrádú chun cur chuige neamhfhulaingthe a bheith ann i dtaobh an neamhchomhlíonta

.



4. Gníomhú ar son na haeráide I gcomhréir le Comhaontú Pháras agus mar chuid den Chomhaontú Glas don Eoraip, leagtar síos leis an Dlí Aeráide Eorpach sprioc an Aontais maidir leis an aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050 agus astaíochtaí gás ceaptha teasa (GCTanna) a laghdú faoi 55 % faoi 2030 i gcomparáid le 1990. Leis an Dlí Aeráide Eorpach, teorannaítear an rannchuidiú is féidir le haistrithe carbóin a dhéanamh i dtreo laghduithe astaíochtaí in 2030 chun iarracht leormhaith maolaithe a áirithiú. Chuir an tAontas agus a Bhallstáit rannchuidithe nuashonraithe arna gcinneadh go náisiúnta a tugadh cothrom le dáta faoi bhráid Chreat‑Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide i mí na Nollag 2020. Tá an tAontas ag obair ar fud na n‑earnálacha agus na mbeartas uile chun astaíochtaí GCT a laghdú agus chun an t‑aistriú a dhéanamh chuig geilleagar aeráidneodrach inbhuanaithe agus chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí dosheachanta an athraithe aeráide. Spreagann reachtaíocht aeráide an Aontais laghduithe astaíochtaí ón iompar, ón earnáil mhuirí agus ó gháis fhluairínithe (F-gháis) a úsáidtear i dtáirgí. Maidir leis an iompar ar bóthar, ceanglaítear le reachtaíocht an Aontais go laghdófar déine astaíochtaí GCT breoslaí feithiclí faoi 6 % faoi 2020 i gcomparáid le 2010 agus leagtar síos léi caighdeáin cheangailteacha maidir le hastaíochtaí GCT le haghaidh catagóirí difriúla feithiclí.

Faoin Rialachán maidir le gás ceaptha teasa fluairínithe, laghdófar astaíochtaí F-gháis faoi dhá thrian faoi 2030 i gcomparáid le leibhéil 2014. Ó 2021 ar aghaidh, cuirtear astaíochtaí agus aistrithe GCT ó LULUCF san áireamh in iarrachtaí an Aontais chun astaíochtaí a laghdú. Is cuid lárnach é beartas oiriúnúcháin an Aontais den Chomhaontú Glas don Eoraip. Ó 2021 ar aghaidh, ceanglaítear ar na Ballstáit a mbeartas náisiúnta oiriúnúcháin a thuairisciú , mar go n‑aithnítear leis an Dlí Aeráide Eorpach gur príomhchuid den fhreagairt fhadtéarmach dhomhanda ar an athrú aeráide é an t‑oiriúnúchán. Ceanglófar ar na Ballstáit straitéisí náisiúnta a ghlacadh, agus déanfaidh an tAontas measúnú ar an dul chun cinn go tráthrialta mar chuid dá rialachas foriomlán maidir leis an ngníomhú ar son na haeráide. Le straitéis nuashonraithe oiriúnúcháin an Aontais, a foilsíodh i mí Feabhra 2021, leagtar amach an chaoi ar féidir leis an Aontas oiriúnú d’iarmhairtí dosheachanta an athraithe aeráide agus an chaoi ar féidir leis a bheith athléimneach ó thaobh na haeráide de faoi 2050. Príomhbheartais agus príomhstraitéisí náisiúnta aeráide Tá Plean Náisiúnta Aeráide agus Fuinnimh (PNAF) comhtháite ag Éirinn le haghaidh 2021-2030 lena n‑áirítear infheistíochtaí agus athchóirithe atá i gcomhréir lena sprioc faoin Rialachán maidir le Comhroinnt Díchill. Cuireann an obair sin le pleananna fadtéarmacha fuinnimh agus aeráide. Ba dhul chun cinn sa bheartas aeráide é nuair a glacadh an chéad Phlean Gníomhaíochta ar son na hAeráide in 2019 agus ghlac Éire reachtaíocht in 2021 lena leagtar síos sprioc náisiúnta maidir leis an aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050 mar aon le cuspóir idirmheánach chun na hastaíochtaí iomlána a laghdú 51 % faoi 2030 i gcomparáid le leibhéil 2018. Leis an reachtaíocht náisiúnta, bunaítear creat láidir le haghaidh an bheartais aeráide, lena n‑áirítear buiséid charbóin 5 bliana a chur ar bun de réir earnála ar fud an gheilleagair ar bhonn rollach 15 bliana. Leagtar amach léi freisin oibleagáid chun athbhreithniú a dhéanamh ar an bPlean Gníomhaíochta ar son na hAeráide gach bliain agus cuirtear an fhreagracht ar Ranna Rialtais léi a mbuiséad carbóin a chur i bhfeidhm agus a spriocanna maolaithe a bhaint amach. Maidir lena Plean náisiúnta Téarnaimh agus Athléimneachta (PTA), leithdháileann Éire 42 % den mhaoiniú ar chuspóirí aeráide agus leagann sí amach athchóirithe agus infheistíochtaí ríthábhachtacha chun an t‑aistriú chuig geilleagar ísealcharbóin a bheidh níos inbhuanaithe agus a bheidh athléimneach ó thaobh na haeráide de a chur chun cinn. Foilsíodh an chéad Chreat Náisiúnta Oiriúnúcháin (CNO) reachtúil de chuid na hÉireann in 2018. Leagtar amach ann an straitéis náisiúnta chun leochaileacht na tíre i leith éifeachtaí diúltacha an athraithe aeráide a laghdú agus chun leas a bhaint as na tionchair dhearfacha. Forbraíodh CNO faoin Acht um Gníomhaíocht ar son na hAeráide agus um Fhorbairt Ísealcharbóin 2015. Déanfar athbhreithniú reachtúil ar CNO in 2022. Bhí astaíochtaí GCT in 2020 6 % os cionn na leibhéal a bhí ann in 1990 agus tá na hastaíochtaí per capita i measc na n‑astaíochtaí is mó san Eoraip ós rud é nár tháinig ach laghdú beag orthu ó bhí 1990 ann. Figiúr 33: Astaíochtaí iomlána gás ceaptha teasa (lena n‑áirítear an eitlíocht idirnáisiúnta) in Éirinn 1990-2020 Comhroinnt díchill I gcás astaíochtaí nach gcumhdaítear faoi chóras trádála astaíochtaí (CTA) an Aontais, tá spriocanna náisiúnta ceangailteacha ag na Ballstáit faoin reachtaíocht maidir le Comhroinnt Díchill. Faoi reachtaíocht an Aontais, tá sprioc ag Éirinn astaíochtaí GCT a laghdú sna hearnálacha nach earnálacha CTA iad (foirgnimh, iompar ar bóthar agus iompar muirí intíre, talmhaíocht, dramhaíl agus tionscail bheaga) faoi 20 % faoi 2020 agus faoi 30 % faoi 2030, i gcomparáid le leibhéil 2005. In 2020, bhí astaíochtaí RCD na tíre i bhfad os cionn sprioc 2020. Ina PNAF, tá sé beartaithe ag Éirinn laghduithe comhchosúla a bhaint amach i gcomparáid lena sprioc RCD le haghaidh 2030 de 30 %. Figiúr 34: Astaíochtaí agus spriocanna faoin gCinneadh maidir le Comhroinnt Díchill/Rialachán maidir le Comhroinnt Díchill in Éirinn, 2020 agus 2030 mar athrú céatadáin ó 2005 Figiúr 35: Astaíochtaí, leithdháiltí bliantúla astaíochtaí (LBAnna) agus barrachas/easnamh carntha LBAnna faoin gCinneadh maidir le Comhroinnt Díchill in Éirinn, 2013-2020 Príomhfhorbairtí earnála San iompar ar bóthar, tháinig laghdú 3.4 % ar dhéine astaíochtaí GCT breoslaí feithiclí in Éirinn idir 2010 agus 2019. Maidir leis an sprioc atá ann faoi láthair le haghaidh an Aontais uile de 6 % faoi 2020 i gcomparáid le 2010, ní mór d’Éirinn gníomhú go tapa chun an sprioc sin a bhaint amach. Tá roinnt cineálacha gníomhaíochta is féidir leis na Ballstáit a dhéanamh maidir leis sin, mar shampla, úsáid an leictreachais san iompar ar bóthar a leathnú, tacú le húsáid bithbhreoslaí, go háirithe bithbhreoslaí ardfhorbartha, forbairt agus úsáid breoslaí inathnuaite de thionscnamh neamhbhitheolaíoch a dhreasú agus astaíochtaí réamhtheachtacha a laghdú roimh phróisis scagtha. An t‑iompar ar bóthar ba chúis le 18 % d’astaíochtaí GCT iomlána in Éirinn in 2019. Tháinig laghdú 7 % ar astaíochtaí GCT ón iompar ar bóthar i gcomparáid le 2005. Figiúr 36: Astaíochtaí gás ceaptha teasa de réir na hearnála in Éirinn – astaíochtaí stairiúla 1990-2020, réamh‑mheastacháin 2021-2030

Chun astaíochtaí ó fhoirgnimh a laghdú a thuilleadh, tá gá le tuilleadh beart chun tacú le hinfheistíochtaí san éifeachtúlacht fuinnimh agus chun glacadh córas téimh atá bunaithe ar fhuinneamh in‑athnuaite i bhfoirgnimh atá ann cheana a chur chun cinn. Leis an bplean náisiúnta um aisfheistiú , sainaithnítear bearta chun astaíochtaí GCT ó fhoirgnimh chónaithe a laghdú a thuilleadh Tháinig méadú ar na hastaíochtaí ón talmhaíocht. Tá an scair d’astaíochtaí iomlána GCT in Éirinn nach astaíochtaí CO2 iad níos mó ná mar a bhíonn i gceist i dtíortha eile an Aontais ar an iomlán, mar gheall ar astaíochtaí meatáin bhithghinigh go príomha. Dúshlán a bheidh ann na hastaíochtaí ón eallach agus ón bhfeirmeoireacht déiríochta a mhaolú ach cruthófar deiseanna le haghaidh na talmhaíochta agus an tionscail agraibhia freisin chun dul i mbun modhanna inbhuanaithe táirgthe. Is glanfhoinse astaíochtaí í an earnáil Úsáidte Talún, Athraithe ar Úsáid Talún agus Foraoiseachta (LULUCF) faoi láthair. Léiríonn réamh‑mheastacháin laghdú beag ar astaíochtaí LULUCF faoi 2030. Le cainníochtaí a thuairiscítear faoi Phrótacal Kyoto le haghaidh earnáil LULUCF in Éirinn, léirítear glanastaíochtaí de 2.1 Mt CO2-eq ar an meán idir 2013 agus 2019. Dá bhrí sin, is í Éire is cúis le -0,6 % den mheánlinn bhliantúil de 344.9 Mt CO2-eq de AE-27. Léirítear leis an gcuntasaíocht don tréimhse chéanna creidmheasanna glana de -3,9 Mt Co2-eq2-eq ar an meán, méid a chomhfhreagraíonn do 3,4 % de linn AE-27 a thugtar i gcuntas, linn arb ionann é agus -115,0 Mt CO2eq. Le glanastaíochtaí a thuairiscítear agus creidmheasanna glana a thugtar i gcuntas, léirítear luaineachtaí gan treocht shoiléir ar bith. Tá Éire ar cheann de na trí Bhallstát san Aontas ag a bhfuil glanastaíochtaí ar an meán agus ar cheann de na sé Bhallstát ag a bhfuil glanastaíochtaí le haghaidh bliain amháin ar a laghad. Roghnaigh Éire bainistíocht tailte curaíochta a thuairisciú agus a thabhairt i gcuntas mar cheann amháin de sé Bhallstát san Aontas atá ag déanamh amhlaidh agus bainistíocht féaraigh a thuairisciú agus a thabhairt i gcuntas mar cheann amháin de cúig Bhallstát san Aontas atá ag déanamh amhlaidh. Figiúr 37: Astaíochtaí agus aistrithe ó LULUCF in Éirinn a thuairiscítear agus a thugtar i gcuntas Úsáid ioncam ó lamháltais CTA a chur ar ceant Ba é EUR 765 milliún an luach a bhí sna hioncaim iomlána ó lamháltais astaíochtaí a chur ar ceant faoi CTA AE in 2012-2021 . Ní chuirtear na hioncaim sin ar leataobh in Éirinn chun críocha sonracha, tá na méideanna a chaitear coibhéiseach le 100 % de na hioncaim sin agus leithdháiltear ar ghníomhaíochtaí laghduithe astaíochtaí iad. Gníomhaíochtaí tosaíochta 2022 ·Glacadh breoslaí in‑athnuaite a mhéadú. ·An t‑iompar a dhícharbónú. ·An éifeachtúlacht fuinnimh i bhfoirgnimh chónaithe agus tráchtála atá ann cheana a fheabhsú. ·An bonneagar cumhachta atá ann faoi láthair a uasghrádú agus a chumas chun dul i ngleic le sciartha móra den ghiniúint athraitheach a láidriú. ·Astaíochtaí nach astaíochtaí CO2 iad a laghdú sa talmhaíocht agus é a chur ar a chumas don tionscal agraibhia aistriú chuig modhanna inbhuanaithe táirgthe. ·A bheith ar an airdeall maidir le húsáid inbhuanaithe na bithmhaise agus na tionchair iarbhír a bhíonn aige ar linnte carbóin agus a