P9_TA(2022)0065

Saoránacht agus cónaitheacht trí scéimeanna infheistíochta

Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 9 Márta 2022 le tograí don Choimisiún maidir le scéimeanna um shaoránacht agus cónaí trí infheistíocht (2021/2026(INL))

(2022/C 347/08)

Tá Parlaimint na hEorpa,

— ag féachaint d’Airteagal 225 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh,

— ag féachaint d'Airteagal 4(3) agus d'Airteagal 49 den Chonradh ar an Aontas Eorpach,

— ag féachaint d’Airteagal 21(1) agus (2), d’Airteagal 77(2), pointe (a), d’Airteagal 79(2), agus d’Airteagail 80, 82, 87, 114, 311, 337 agus 352 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh,

— ag féachaint do Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, go háirithe Airteagail 7, 8 agus 20 di,

— ag féachaint don Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, go háirithe Airteagal 8 de,

— ag féachaint do Threoir 2003/86/CE ón gComhairle an 22 Meán Fómhair 2003 maidir leis an gceart chun athaontú teaghlaigh (1) (“an Treoir maidir le hAthaontú Teaghlaigh”),

— ag féachaint do Threoir 2003/109/CE ón gComhairle an 25 Samhain 2003 maidir le stádas náisiúnach tríú tír ar cónaitheoirí fadtéarmacha iad (2) (“an Treoir maidir le Cónaí Fadtéarmach”),

— ag féachaint do Rialachán (AE) 2018/1806 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Samhain 2018 lena liostaítear na tríú tíortha a mbeidh ar a náisiúnaigh víosaí a bheith ina seilbh acu ar thrasnú teorainneacha seachtracha dóibh agus lena liostaítear na tríú tíortha a mbeidh a náisiúnaigh díolmhaithe ón gceanglas sin (3),

— ag féachaint do Threoir (AE) 2015/849 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Bealtaine 2015 maidir le cosc a chur ar úsáid an chórais airgeadais chun críoch sciúrtha airgid agus maoinithe sceimhlitheoirí, lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 648/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, agus lena n-aisghairtear Treoir 2005/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Treoir 2006/70/CE ón gCoimisiún (4),

— ag féachaint do chritéir Chóbanhávan agus den chorpas de rialacha de chuid an Aontais (an acquis) nach mór do thír is iarrthóir a ghlacadh, a chur chun feidhme agus a fhorfheidhmiú le bheith incháilithe dul isteach san Aontas, go háirithe Caibidlí 23 agus 24 díobh,

— ag féachaint do na litreacha fógra fhoirmiúil ón gCoimisiún an 20 Deireadh Fómhair 2020 chuig an gCipir agus chuig Málta lenar seoladh nósanna imeachta um shárú i ndáil lena scéimeanna saoránachta d’infheisteoirí,

— ag féachaint don litir ón gCoimisiún chuig an mBulgáir an 20 Deireadh Fómhair 2020 ina dtarraingítear aird ar ábhair imní maidir le scéim saoránachta d’infheisteoirí agus ina n-iarrtar tuilleadh sonraí,

— ag féachaint don tuarascáil ón gCoimisiún an 23 Eanáir 2019 dar teideal Investor Citizenship and Residence Schemes in the European Union [Scéimeanna um Shaoránacht agus um Chonaitheacht d’Infheisteoirí san Aontas Eorpach],

— ag féachaint do phacáiste de cheithre thogra reachtacha a thíolaic an Coimisiún an 20 Iúil 2021 chun frithsciúradh airgid an Aontais a neartú agus chun maoiniú na sceimhlitheoireachta a chomhrac,

— ag féachaint do rún uaithi an 16 Eanáir 2014 maidir le saoránacht AE a bheith ar díol (5), an 26 Márta 2019 maidir le coireanna airgeadais, imghabháil cánach agus seachaint cánach (6), an 18 Nollaig 2019 maidir leis an Smacht Reachta i Málta tar éis an méid a tháinig chun solais le déanaí faoi dhúnmharú Daphne Caruana Galiza (7), an 10 Iúil 2020 maidir le beartas cuimsitheach de chuid an Aontais maidir le sciúradh airgid agus maoiniú na sceimhlitheoireachta a chosc – Plean Gníomhaíochta an Choimisiúin agus forbairtí eile le déanaí (8), an 17 Nollaig 2020 maidir le Straitéis AE um an Aontas Slándála (9) agus an 29 Aibreán 2021 maidir le dúnmharú Daphne Caruana Galiza agus an smacht reachta i Málta (10),

— ag féachaint don staidéar a rinne Seirbhís Taighde Pharlaimint na hEorpa an 17 Deireadh Fómhair 2018 dar teideal Citizenship by Investment (CBI) and Residency by Investment (RBI) schemes in EU“[Scéimeanna um Shaoránacht trí Infheistíoctht agus um Chonaitheacht trí Infheistíocht]”,

— ag féachaint don staidéar a rinne Seirbhís Taighde Pharlaimint na hEorpa an 22 Deireadh Fómhair 2021 dar teideal Avenues for EU action in citizenship and residence by investment schemes – European added value assessment [Bealaí don Aontas Eorpach gníomhú maidir le scéimeanna um shaoránacht agus cónaitheacht trí infheistíocht – measúnú ar bhreisluach Eorpach] (“EPRS, Staidéar EAVA”),

— ag féachaint don staidéar a rinne Milieu Ltd mí Iúil 2018 don Choimisiún dar teideal Factual analysis of Member States Investors’ Schemes granting citizenship or residence to third-country nationals investing in the said Member State – Study Overview [Anailís fhíorasach ar Scéimeanna ag Ballstáit d’Infheisteoirí lena ndeonaítear saoránacht nó cónaí do náisiúnaigh tríú tír atá ag infheistiú sa Bhallstát sin – Forbhreathnú ar an staidéar],

— ag féachaint do ghníomhaíochtaí an Ghrúpa Faireacháin um an Daonlathas, um an Smacht Reachta agus um Chearta Bunúsacha (DRFMG), a bunaíodh faoina Coiste um Shaoirsí Sibhialta, um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile, ar an ábhar sin, go háirithe a malartuithe tuairimí leis an gCoimisiún, le hacadóirí, leis an tsochaí shibhialta agus le hiriseoirí, inter alia, an 19 Nollaig 2019, an 11 Meán Fómhair 2020 agus an 4 Nollaig 2020, agus an chuairt a thug sí ar Mhálta an 19 Meán Fómhair 2018;

— ag féachaint do Rialacha 47 agus 54 dá Rialacha Nós Imeachta,

— ag féachaint don tuarascáil ón gCoiste um Shaoirsí Sibhialta, um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile (A9-0028/2022),

A. de bhrí gur gheall Uachtarán an Choimisiúin von der Leyen, sular dhaingnigh an Pharlaimint í, sna Treoirlínte Polaitiúla don chéad Choimisiún Eorpach 2019-2024 (11) eile, tacú le ceart tionscnaimh don Pharlaimint agus gur gheall sí freagairt a thabhairt ar ghníomh reachtach nuair a ghlacann an Pharlaimint rúin lena n-iarrtar ar an gCoimisiún tograí reachtacha a thíolacadh;

B. de bhrí go ndúirt Uachtarán an Choimisiúin von der Leyen ina haitheasc ar Staid an Aontais an 16 Meán Fómhair 2020“Bíodh sé i dtaobh phríomhacht dhlí na hEorpa, shaoirse an phreasa, neamhspleáchas na mbreithiúna nó díol pasanna órga, níl luachanna Eorpacha ar díol.”;

C. de bhrí go bhfuil scéimeanna um shaoránacht trí infheistíocht (OTT) agus um chónaí trí infheistíocht (RBI) i bhfeidhm ag roinnt Ballstát, ar scéimeanna iad a thugann stádas saoránachta nó stádas mar chónaitheoir do náisiúnaigh tríú tír mar mhalairt go príomha ar bhreithnithe airgeadais i bhfoirm infheistíochtaí caipitil “neamhghníomhacha”; de bhrí gur saintréith de na scéimeanna CBI/RBI sin nach bhfuil ceanglais ag gabháil leo a bheith i láthair go fisiciúil agus go dtairgeann siad bealach níos tapúla chun stádas saoránachta nó stádas mar chónaitheoir a fháil i mBallstát i gcomparáid leis na gnáthbhealaí; de bhrí go bhfuil éagsúlacht mhór idir na Ballstáit ó thaobh an méid ama a thógann sé iarratais a phróiseáil (12); de bhrí go bhfuil codarsnacht mhór idir éascaíocht saoránacht nó cónaí a fháil trí na scéimeanna sin agus na constaicí atá i mbealach cosaint idirnáisiúnta a lorg, dul ar imirce go dlíthiúil nó eadóirseacht a lorg trí na gnáthbhealaí;

D. de bhrí go ndéanann scéimeanna CBI difear do na Ballstáit go léir toisc go dtugann cinneadh ó Bhallstát amháin saoránacht a dheonú mar mhalairt ar infheistíocht cearta go huathoibríoch i ndáil le Ballstáit eile, go háirithe an ceart chun saorghluaiseachta, an ceart chun vótála agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin áitiúla agus Eorpacha, an ceart cosaint chonsalach a fháil mura bhfuil ionadaíocht ag an duine lasmuigh den Aontas agus na cearta rochtana ar an margadh inmheánach chun gníomhaíochtaí eacnamaíocha a fheidhmiú; de bhrí go bhfuil tionchair sheachtracha ag scéimeanna CBI agus RBI i mBallstát amháin ar Bhallstáit eile, tionchar amhail éilliú agus rioscaí sciúrtha airgid; de bhrí go n-éilíonn na tionchair sheachtracha sin rialú ón Aontas;

E. de bhrí gur stádas uathúil agus bunúsach í saoránacht an Aontais a bhronntar ar shaoránaigh an Aontais mar chomhlánú ar an tsaoránacht náisiúnta agus go bhfuil sí ar cheann de na héachtaí is mó atá bainte amach le lánpháirtiú an Aontais, lena dtugtar cearta comhionanna do shaoránaigh ar fud an Aontais;

F. de bhrí go bhfuil sé de shaincheart ag na Ballstáit an tsaoránacht náisiúnta a bhronnadh agus nach mór an saincheart sin a fheidhmiú de mheon macánta, de mheon comhurraim, go trédhearcach, i gcomhréir le prionsabal an chomhair dhílis agus dlí an Aontais á chomhlíonadh go hiomlán; de bhrí go bhfuil bearta achtaithe ag an Aontas chun comhchuibhiú a dhéanamh ar na bealaí chun dul ar imirce go dleathach chuig an Aontas agus ar na cearta a ghabhann le cónaí, amhail an Treoir maidir le Cónaí Fadtéarmach;

G. de bhrí go ndéanann feidhmiú scéimeanna CBI tráchtearrú ar shaoránacht an Aontais; de bhrí go sáraíonn tráchtearrú na gceart luachanna an Aontais, go háirithe an comhionannas; de bhrí go gcumhdaítear le dlí an Aontais cheana féin bealaí dul ar imirce go dleathach chuig an Aontas agus na cearta a ghabhann le cónaí, amhail sa Treoir maidir le Cónaí Fadtéarmach;

H. de bhrí go bhfuil reachtaíocht i bhfeidhm faoi láthair ag an mBulgáir, ag an gCipir agus ag Málta lena gcumasaítear feidhmiú scéimeanna CBI; de bhrí go bhfuil reachtaíocht curtha síos ag rialtas na Bulgáire chun deireadh a chur lena scéim CBI; de bhrí gur fhógair rialtas na Cipire an 13 Deireadh Fómhair 2020 go gcuirfeadh sé a scéim CBI ar fionraí; de bhrí gur fhógair rialtas na Cipire gur críochnaíodh an scrúdú ar na hiarratais uile ar shaoránacht na Cipire a bhí ar feitheamh agus a fuarthas roimh mhí na Samhna 2020; de bhrí go dtugann roinnt Ballstát eile cúiteamh d’infheisteoirí móra a bhfuil trí shaoránacht a bhronnadh orthu, ag úsáid nósanna imeachta urghnácha;

I. de bhrí go bhfeidhmíonn an Bhulgáir, an Chipir, an Eastóin, an Ghréig, Éire, an Iodáil, an Laitvia, Lucsamburg, Málta, an Ísiltír, an Phortaingéil agus an Spáinn scéimeanna RBI le leibhéil infheistíochta íosta idir EUR 60 000 (an Laitvia) agus EUR 1 250 000 (an Ísiltír); de bhrí gur gnáthmhodh chun geilleagair dhea-fheidhmiúla na mBallstát a chothabháil é infheistíocht a mhealladh, ach nár cheart dó sin rioscaí dlíthiúla ná slándála a chruthú do shaoránaigh an Aontais;

J. de bhrí go meastar i Staidéar EAVA de chuid EPRS gur formheasadh 42 180 iarratas faoi scéimeanna CBI/RBI ó 2011 go 2019 agus go bhfuair níos mó ná 132 000 duine, lena n-áirítear baill teaghlaigh iarratasóirí ó thríú tíortha, cónaí nó saoránacht sna Ballstáit trí scéimeanna CBI/RBI agus meastar gur EUR 21,4 billiún a bhí san infheistíocht iomlán (13);

K. de bhrí gur minic a dhéantar iarratais faoi scéimeanna CBI/RBI a phróiseáil le cabhair ó idirghabhálaithe tráchtála a d’fhéadfadh sciar den táille iarratais a fháil; de bhrí go raibh ról ag idirghabhálaithe tráchtála i roinnt Ballstát maidir le scéimeanna CBI/RBI a fhorbairt agus a chur chun cinn;

L. de bhrí gur sheol an Coimisiún nósanna imeachta um shárú i gcoinne na Cipire agus Mhálta ar an bhforas go ndéantar dochar do bhunbhrí shaoránacht an Aontais má bhronntar saoránacht an Aontais mar mhalairt ar íocaíochtaí réamhchinntithe nó infheistíochtaí gan aon nasc leis na Ballstáit lena mbaineann;

M. de bhrí go mbaineann rioscaí éagsúla le scéimeanna CBI agus TBI, lena n-áirítear rioscaí go dtarlódh éilliú, sciúradh airgid, bagairtí slándála, seachaint cánach, míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha, brú ar an earnáil réadmhaoine, lena laghdaítear rochtain ar thithíocht, agus lena lagaítear sláine an mhargaidh inmheánaigh; de bhrí go bhfuil sé deacair bunús a thabhairt le méid na rioscaí sin i ngeall ar fhaisnéis theoranta agus ar thrédhearcacht theoranta, agus nach ndéantar na rioscaí sin a bhainistiú go leordhóthanach faoi láthair, rud a fhágann go bhfuil grinnfhiosrúchán lag agus easpa díchill chuí ann maidir le hiarratasóirí faoi scéimeanna CBI/RBI sna Ballstáit; de bhrí gur cheart na rioscaí sin go léir a mheasúnú go cuí agus a bheith trédhearcach maidir le cur chun feidhme agus iarmhairtí na scéimeanna;

N. de bhrí go dtugann taighde le tuiscint go bhfuil claonadh níos mó sna Ballstáit a bhfuil scéimeanna CBI/RBI acu i dtreo rioscaí a bhaineann le rúndacht airgeadais agus le héilliú ná mar atá i mBallstáit eile;

O. de bhrí nach ndéantar foráil i ndlí reatha an Aontais chórais mhóra TF an Aontais a sheiceáil go córasach agus seiceálacha cúlra á ndéanamh ar iarratasóirí faoi scéimeanna CBI/RBI; de bhrí nach gceanglaítear le rialacha reatha an Aontais agus le rialacha reatha náisiúnta faoi láthair aon nósanna imeachta grinnfhiosrúcháin a dhéanamh sula ndeonaítear saoránacht nó cónaitheacht faoi scéim CBI/RBI; de bhrí nach i gcónaí a dhéanann na Ballstáit bunachair sonraí a sheiceáil, nósanna imeachta críochnúla a chur i bhfeidhm nó torthaí na seiceálacha agus na nósanna imeachta a chomhroinnt;

P. de bhrí gur eisigh an Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta (ECFE) treoirlínte maidir le teorainn a chur le sárú an Chomhchaighdeáin Tuairiscithe trí mhí-úsáid scéimeanna CBI/RBI (14);

Q. de bhrí go raibh an tionscnamh ón gCoimisiún Grúpa Saineolaithe ar Scéimeanna Saoránachta agus Cónaithe d’Infheisteoirí a bhunú dírithe ar go n-aontódh ionadaithe na mBallstát sraith choiteann seiceálacha slándála ach nár mhol an grúpa sin an tacar comhchoiteann seiceálacha slándála sin; de bhrí nár tháinig an grúpa le chéile ó 2019;

R. de bhrí go bhfuil roinnt de na tríú tíortha a áirítear in Iarscríbhinn II a ghabhann le Rialachán (AE) 2018/1806, a bhfuil rochtain gan víosa ag a saoránaigh ar an Aontas, a fheidhmíonn scéimeanna CBI a bhfuil ceanglais ísle chónaithe ag gabháil leo nó nach bhfuil aon cheanglais chónaithe ag gabhail leo agus a bhfuil a seiceálacha slándála lag, go háirithe i dtaca le reachtaíocht frithsciúrtha airgid; de bhrí go bhfógraítear na scéimeanna CBI sin mar “phasanna órga” agus é mar chuspóir sainráite leo taisteal gan víosa chuig an Aontas a éascú; de bhrí go bhfeidhmíonn roinnt tíortha is iarrthóirí scéimeanna comhchosúla a bhfuil de tairbhe bhreise ionchasach leo go mbainfear ballraíocht san Aontas amach;

S. de bhrí go dtairbhíonn tairbhithe scéimeanna CBI/RBI láithreach, a luaithe a deonaítear an stádas nua cónaithe nó saoránachta dóibh, le saorghluaiseacht (15) laistigh de limistéar Schengen;

T. de bhrí go bhfuil baol ag baint leis an gceart atá ag tríú tíortha cead a thabhairt dá saoránaigh a n-ainm a athrú toisc go bhféadfadh náisiúnaigh tríú tír saoránacht tríú tír a fháil faoi scéim CBI agus ansin a n-ainm a athrú agus dul isteach san Aontas faoin ainm nua sin;

U. de bhrí gur fhógair údaráis na Cipire an 15 Deireadh Fómhair 2021 go ndéanfadh siad saoránacht 39 n-infheisteoir coigríche agus seisear dá dteaghlaigh a bhí ina saoránaigh de chuid na Cipire faoi scéim CBI a chúlghairm; de bhrí gur eisíodh beagán os cionn leath den 6 779 bpas a d’eisigh an Chipir faoin scéim sin idir 2007 agus 2020 gan seiceálacha cúlra leordhóthanacha a bheith déanta acu ar na hiarratasóirí (16);

V. de bhrí gur chinn an Coimisiún in 2019 go bhfuil nach bhfuil staitisticí soiléire maidir le hiarratais CBI/RBI atá faighte, glactha agus diúltaithe ann nó go bhfuil na staitisticí sin neamhleor;

W. de bhrí gur de chineál an-sonrach iad scéimeanna RBI; de bhrí gur cheart go ndíreofaí le haon athruithe ar dhlí an Aontais a tugadh isteach le haghaidh iarratasóirí faoi scéimeanna RBI ar an gcineál stádais chónaithe áirithe sin agus nár cheart go ndéanfadh siad dochar do chearta iarratasóirí ar chineálacha eile stádais chónaithe, amhail mic léinn, oibrithe agus baill teaghlaigh; de bhrí nár cheart leibhéil níos airde seiceálacha slándála d’iarratasóirí faoi scéimeanna RBI a bheith infheidhme maidir leo siúd a dhéanann iarratas ar chónaitheacht san Aontas faoi scéimeanna cónaithe atá cumhdaithe cheana féin le dlí an Aontais;

X. de bhrí nár chinn rialtas Mhontainéagró scor dá scéim CBI, cé gur léirigh sé a thábhachtaí atá sé deireadh a chur de réir a chéile leis an scéim CBI sin go hiomlán agus go héifeachtach a luaithe is féidir; á iarraidh ar rialtas Mhontainéagró é sin a dhéanamh gan mhoill;

1. á mheas go bhfuil scéimeanna lena ndeonaítear náisiúntacht ar bhonn infheistíocht airgeadais (scéimeanna CBI), ar a dtugtar “pasanna órga” freisin, míchuibhiúil ó thaobh eitice, dlíthiúil agus eacnamaíoch de agus go bhfuil roinnt rioscaí tromchúiseacha slándála ag baint leo do shaoránaigh an Aontais, amhail na cinn sin a eascraíonn as sciúradh airgid agus éilliú; á mheas go bhféadfadh rioscaí slándála den sórt sin a bheith ann mar gheall ar an easpa caighdeán comhchoiteann agus rialacha comhchuibhithe lena rialaítear scéimeanna cónaithe a dheonú ar bhonn infheistíocht airgeadais (scéimeanna RBI), go bhféadfaí cur isteach ar shaorghluaiseacht daoine laistigh de limistéar Schengen agus go bhféadfaí cur leis an mbonn a bhaint de shláine an Aontais;

2. á mheabhrú gurb é a seasamh go mbaineann roinnt rioscaí tromchúiseacha le scéimeanna CBI/RBI agus gur cheart do na Ballstáit uile deireadh a chur leo de réir a chéile ( 17 ) ; á athdhearbhú go bhfuil easpa gnímh déanta ag an gCoimisiún agus ag na Ballstáit óna rún an 16 Eanáir 2014 maidir le saoránacht AE a bheith ar díol chun cur i gcoinne na scéimeanna sin;

3. á mheas go mbaineann scéimeanna CBI an bonn ó bhunbhrí shaoránacht an Aontais, atá ar an éacht is mó a baineadh amach le lánpháirtiú an Aontais, lena dtugtar stádas uathúil agus bunúsach do shaoránaigh an Aontais agus lena n-áirítear an ceart vótáil i dtoghcháin Eorpacha agus áitiúla;

4. á mheas nach tráchtearra í saoránacht an Aontais is féidir a chur ar an margadh nó a dhíol agus nár ceapadh mar sin í riamh sna Conarthaí;

5. á aithint gur inniúlacht de chuid na mBallstát den chuid is mó é sealbhú náisiúntachta a rialáil ach á chur i bhfios go láidir gur gá inniúlacht a fheidhmiú de mheon macánta, de mheon na hurraime frithpháirtí, go trédhearcach, le dícheall cuí agus grinnscrúdú cuí, i gcomhréir le prionsabal an chomhair dhílis agus dlí an Aontais á chomhlíonadh go hiomlán ( 18 ) ; á mheas i gcás nach ngníomhóidh na Ballstáit agus na caighdeáin agus na prionsabail sin á gcomhlíonadh go hiomlán acu, go bhfuil foras dlíthiúil ag an Aontas gníomhú; á mheas go bhféadfadh inniúlacht Aontais teacht chun cinn freisin ar bhonn Airteagal 21(1) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) i ndáil le gnéithe áirithe de dhlí náisiúntachta na mBallstát ( 19 )

6. á chreidiúint gur idirdhealaitheach iad na coinníollacha buntáisteacha agus na nósanna imeachta meara atá leagtha síos d’infheisteoirí faoi scéimeanna CBI/RBI, i gcomparáid leis na coinníollacha agus na nósanna imeachta do náisiúnaigh tríú tír eile ar mian leo cosaint idirnáisiúnta, cónaí nó saoránacht a fháil, agus go bhfuil easpa cothroime agus an riosca ann go mbainfí an bonn de chomhsheasmhacht acquis tearmainn agus imirce an Aontais;

7. á mheas gur gá idirdhealú a dhéanamh idir scéimeanna CBI agus scéimeanna RBI i ngeall ar an difríocht idir déine na rioscaí a bhaineann leo agus, dá bhrí sin, go n-éilítear cur chuige reachtach agus beartais oiriúnaithe de chuid an Aontais; á aithint go bhfuil nasc idir scéimeanna RBI agus saoránacht toisc go bhféadfadh cónaí a fuarthas cheana féin rochtain ar shaoránacht a éascú;

8. ag tabhairt dá haire go bhfuil reachtaíocht i bhfeidhm ag trí Bhallstát lena gcumasaítear scéimeanna CBI, eadhon an Bhulgáir (cé go bhfuil togra reachtach curtha síos ag rialtas na Bulgáire chun deireadh a chur lena scéim CBI), an Chipir agus Málta, agus go bhfuil scéimeanna TBI ag 12 Bhallstát, agus go bhfuil méideanna agus roghanna infheistíochta éagsúla agus caighdeáin éagsúla seiceálacha agus nósanna imeachta ag gabháil leo; á chur in iúl gurb oth léi go bhféadfadh éagsúlacht iomaíocht a spreagadh d’iarratasóirí i measc na mBallstát agus go mbeadh an baol ann go gcruthófaí rás go bun maidir le caighdeáin ghrinnfhiosrúcháin a ísliú agus dícheall cuí a laghdú chun glacadh na scéimeanna a mhéadú ( 20 )

9. á mheas gur coinbhleacht leasa atá ann d’idirghabhálaithe a fhorbraíonn agus a chuireann chun cinn CBI/RBI, agus a dhéanann iarratais aonair a ullmhú, in éagmais trédhearcachta nó cuntasachta go minic, ról a bhféadfaí mí-úsáid a bhaint as, agus go bhfuil gá dá bhrí sin le rialáil dhocht cheangailteach a dhéanamh ar na hidirghabhálaithe sin, seachas an fhéinrialáil amháin, agus teastaíonn cóid iompair dá bhrí sin; á iarraidh go scoirfí de sheirbhísí idirghabhálaithe i gcás scéimeanna CBI;

10. á chur in iúl gur saoth léi easpa seiceálacha cuimsitheacha slándála, nósanna imeachta grinnfhiosrúcháin agus díchill chuí sna Ballstáit a bhfuil scéimeanna CBI/RBI i bhfeidhm iontu; ag tabhairt dá haire nach ndéanann na Ballstáit i gcónaí na bunachair sonraí Aontais atá ar fáil a sheiceáil ná faisnéis a mhalartú maidir le toradh na seiceálacha agus na nósanna imeachta sin, lena gceadaítear iarratais leantacha a dhéanamh ar scéimeanna CBI/RBI ar fud an Aontais; á iarraidh ar na Ballstáit é sin a dhéanamh; á mheas nach mór d’údaráis na mBallstát próisis leordhóthanacha a chur ar bun chun grinnfhiosrúchán a dhéanamh ar iarratasóirí CBI/RBI mar go bhfuil an fhreagracht ar an Stát cearta cónaithe agus saoránachta a dheonú agus nár cheart d’údaráis na mBallstát brath ar sheiceálacha cúlra agus ar nósanna imeachta díchill chuí arna ndéanamh ag idirghabhálaithe agus gníomhaithe eile nach gníomhaithe stáit iad, cé go bhféadfaidh na Ballstáit faisnéis ábhartha ó ghníomhaithe neamhstáit neamhspleácha a úsáid; á chur in iúl gur cúis bhuartha di é gur tharla i roinnt Ballstát gur tuairiscíodh go nglacfaí le hiarratais ar shaoránacht fiú i gcás nár chomhlíon na hiarratasóirí na ceanglais slándála;

11. á chur in iúl gurb oth léi nár aontaigh an Grúpa Saineolaithe ar Scéimeanna Saoránachta agus Cónaithe d’Infheisteoirí, atá comhdhéanta d’ionadaithe ó na Ballstáit, sraith choiteann seiceálacha slándála mar gur tugadh sainordú dó a dhéanamh faoi dheireadh 2019; á mheas go léirítear, ós rud é nár éirigh leo tacar comhchoiteann seiceálacha slándála a aontú, na teorainneacha a bhaineann le cur chuige idir-rialtasach a ghlacadh maidir leis an ábhar sin agus á chur i bhfios go láidir go bhfuil gá le gníomhaíocht ón Aontas;

12. á chur in iúl gur saoth léi nach n-áirítear i gcónaí i gceanglais chónaithe chun cáiliú faoi scéimeanna RBI/CBI na mBallstát láithreacht fhisiciúil leanúnach agus éifeachtach agus gur deacair faireachán a dhéanamh orthu, lena bhféadfaí iarratasóirí ar mheon mímhacánta a mhealladh nach gceannaíonn saoránacht náisiúnta ach amháin chun rochtain a fháil ar chríoch an Aontais agus ar a mhargadh inmheánach gan aon cheangal leis an mBallstát i dtrácht;

13. á iarraidh ar na Ballstáit an áit chónaithe fhisiciúil is gá a fhorfheidhmiú go héifeachtach do náisiúnaigh tríú tír ar mian leo stádas cónaithe fhadtéarmaigh a fháil faoin Treoir maidir le Cónaí Fadtéarmach gan a bheith ag cónaí ann go leanúnach agus dlíthiúil ar feadh cúig bliana, mar a cheanglaítear faoin Treoir sin;

14. á chur in iúl gur geal léi na nósanna imeachta um shárú a sheol an Coimisiún i mí Dheireadh Fómhair 2020 i gcoinne na Cipire agus Mhálta maidir lena scéimeanna CBI; á iarraidh ar an gCoimisiún na nósanna imeachta sin a chur ar aghaidh, mar go bhféadfaidís a shoiléiriú tuilleadh conas is féidir dul i ngleic le scéimeanna CBI sa bhreis ar an mbeart reachtach a mholtar anseo, agus tús a chur le nósanna imeachta um shárú in aghaidh na mBallstát do scéimeanna TBI, i gcás ina bhfuil údar cuí leis; á iarraidh ar an gCoimisiún faireachán cúramach a dhéanamh ar gach scéim CBI/RBI ar fud an Aontais, tuairisc a thabhairt air agus gníomhú ina leith;

15. á mheas go bhfuil dlí an Aontais i gcoinne sciúradh airgid ríthábhachtach chun na rioscaí a bhaineann le scéimeanna CBI/RBI a chomhrac; á chur in iúl gur geal léi go dtugann pacáiste tograí reachtacha an Choimisiúin an 20 Iúil 2021 maidir le frithsciúradh airgid agus maidir le cur i gcoinne mhaoiniú na sceimhlitheoireachta aghaidh ar scéimeanna RBI, go háirithe trí áireamh idirghabhálaithe ar liosta na n-eintiteas faoi oibleagáid a chur chun cinn; á mheas, áfach, go mbeidh bearnaí fós ann, amhail nach ndéanfar eintitis phoiblí a phróiseálann iarratais CBI/RBI a áireamh ar liosta na n-eintiteas faoi oibleagáid;

16. ag tabhairt dá haire go bhfuil sé thar a bheith deacair monatóireacht agus measúnú a dhéanamh ar iarratais chomhpháirteacha ina n-áirítear baill éagsúla teaghlaigh; ag tabhairt dá haire go bhféadfar cearta cónaithe faoi scéimeanna náisiúnta áirithe RBI a dheonú bunaithe ar naisc theaghlaigh, naisc phearsanta nó naisc eile leis na príomhiarratasóirí; ag tabhairt dá haire go bhfuil feidhm ag cearta athaontaithe teaghlaigh faoin Treoir maidir le hAthaontú Teaghlaigh tar éis stádas cónaithe a fháil i mBallstát, rud a cheadaíonn do bhaill teaghlaigh dul isteach san Aontas gan tuilleadh seiceálacha sonracha a dhéanamh de ghnáth faoi scéimeanna RBI;

17. ag tabhairt dá haire go bhfuil riosca ann ó thríú tíortha a bhfuil scéimeanna CBI acu agus a bhaineann tairbhe as taisteal gan víosa chuig an Aontas ( 21 ) mar gur féidir le náisiúnaigh tríú tír saoránacht na dtríú tíortha sin a cheannach agus an t-aon chúis amháin leis sin a bheith in ann teacht isteach san Aontas gan aon scagadh breise; á chur i bhfáth go gcuirtear leis na rioscaí i gcás tíortha is iarrthóirí de chuid an Aontais a bhfuil scéimeanna CBI/RBI ( 22 ) acu mar gheall ar na tairbhí ionchasacha ag baint le ballraíocht san Aontas agus taisteal gan víosa laistigh de limistéar an Aontais amach anseo;

18. á mheas, i bhfianaise na rioscaí ar leith a bhaineann le scéimeanna CBI agus i bhfianaise an neamh-chomhoiriúnachta a bhaineann leo le prionsabal an chomhair dhílis, mar a aithnítear i nósanna imeachta leantacha an Choimisiúin maidir le sárú in aghaidh dhá Bhallstát, gur cheart deireadh iomlán a chur le scéimeanna CBI ar fud na mBallstát agus á iarraidh ar an gCoimisiún, roimh dheireadh a shainordaithe reatha, togra le haghaidh gníomh a thíolacadh chun na críche sin a d’fhéadfadh a bheith bunaithe ar Airteagal 21(2), Airteagal 79(2), Airteagal 114 nó Airteagal 352 CFAE;

19. á mheas go mbeidh idirthréimhse ag teastáil chun deireadh a chur le scéimeanna CBI de réir a chéile á chreidiúint, ós rud é go bhfuil scéimeanna CBI/RBI saorshriantach agus go bhfuil iarmhairtí tromchúiseacha acu don Aontas agus do na Ballstáit, go mbeidh gá le ranníocaíocht airgeadais do bhuiséad an Aontais do scéimeanna CBI agus do scéimeanna RBI araon, i gcás scéimeanna CBI go dtí go gcuirfear deireadh leo de réir a chéile, mar léiriú nithiúil ar an dhlúthpháirtíocht, a eascraíonn as, inter alia , Airteagal 80 CFAE; á iarraidh, dá bhrí sin, go ndéanfadh an Coimisiún in 2022, ar bhonn Airteagal 311 CFAE, togra a thíolacadh chun catagóir nua d’acmhainní dílse an Aontais a bhunú, ina mbeadh 'Sásra Coigeartaithe CBI & TBI' a chuirfeadh tobhach de chéatadán fóinteach ar na hinfheistíochtaí a dhéantar i mBallstáit mar chuid de scéimeanna CBI/RBI, arna meas go réasúnta ar bhonn gach tionchar seachtrach diúltach don Aontas ina iomláine a shainaithnítear i ndáil leis na scéimeanna;

20. á mheas go bhfuil an méid a chuireann scéimeanna CBI/RBI le fíorgheilleagar na mBallstát teoranta ó thaobh cruthú post, nuálaíochta agus fáis de agus go ndéantar méideanna suntasacha den infheistiú go díreach i margadh an eastáit réadaigh nó isteach i gcistí; á mheas go bhféadfadh tionchar a bheith ag na hinfheistíochtaí móra a bhaineann le scéimeanna CBI/RBI ar chobhsaíocht airgeadais, go háirithe i mBallstáit bheaga ina bhféadfadh na hinsreafaí a bheith ina sciar mór de OTI nó d’infheistíocht eachtrach ( 23 ) ; á iarraidh go ndéanfaidh an Coimisiún, in 2022, ar bhonn Airteagal 79(2) agus Airteagail 80, 82, 87 agus 114 CFAE, togra a thíolacadh le haghaidh gníomh lena n-áireofaí rialacha ar leibhéal an Aontais maidir le hinfheistíochtaí faoi scéimeanna RBI chun a mbreisluach don fhíorgheilleagar a neartú agus naisc a sholáthar leis na tosaíochtaí do théarnamh eacnamaíoch an Aontais;

21. á iarraidh go dtíolacfaidh an Coimisiún, roimh dheireadh a shainordaithe reatha, togra le haghaidh rialacháin, a d’fhéadfaí a chomhlánú, b’fhéidir, le bearta reachtacha eile más gá, a d’fhéadfadh a bheith bunaithe ar Airteagal 79(2) agus Airteagail 80, 82, 87 agus 114 CFAE lena rialófaí go cuimsitheach gnéithe éagsúla de scéimeanna RBI agus é mar aidhm leis caighdeáin agus nósanna imeachta a chomhchuibhiú agus an comhrac i gcoinne na coireachta eagraithe, an sciúrtha airgid, an éillithe agus na himghabhála cánach a neartú, lena gcumhdófaí, inter alia , na gnéithe seo a leanas: (a) dícheall cuí méadaithe agus dianseiceálacha cúlra ar na hiarratasóirí agus, i gcás inar gá, ar a mbaill teaghlaigh, lena n-áirítear foinsí a gcistí, seiceálacha éigeantacha i gcoinne chórais mhór TF an Aontais um cheartas agus gnóthaí baile agus nósanna imeachta grinnfhiosrúcháin i dtríú tíortha; (b) rialáil, deimhniú cuí agus grinnscrúdú ar idirghabhálaithe chomh maith le teorannú a gcuid gníomhaíochtaí agus, i gcás scéimeanna CBI, scor a gcuid seirbhísí; (c) rialacha agus oibleagáidí comhchuibhithe ar na Ballstáit tuairisc a thabhairt don Choimisiún maidir lena scéimeanna agus a n-iarratais TBI; (d) íoscheanglais maidir le cónaí fisiciúil agus rannpháirtíocht ghníomhach íosta san infheistíocht, i gcáilíocht infheistíochta, i mbreisluach agus i rannchuidiú leis an ngeilleagar mar choinníollacha chun cónaí a fháil faoi scéimeanna RBI; (e) sásra faireacháin chun rialú ex post a dhéanamh ar iarratasóirí a n-éiríonn leo leanúint de cheanglais dhlíthiúla scéimeanna TBI a chomhlíonadh;

22. á iarraidh ar an gCoimisiún na hardchaighdeáin rialála a áirithiú agus a chaomhnú do scéimeanna BCE agus RBI i gcás ina mbeadh feidhm ag rialachán cuimsitheach maidir le scéimeanna RBI sula gcuirfí deireadh de réir a chéile le scéimeanna CBI;

23. á chur in iúl gur díol sásaimh di an gealltanas a d’fhógair na Ballstáit bearta a dhéanamh chun díol saoránachta le Rúisigh atá nasctha le rialtas na Rúise a theorannú; á iarraidh ar na Ballstáit uile éirí as a scéimeanna CBI agus RBI a oibriú i gcás na n-iarratasóirí Rúiseacha uile le héifeacht láithreach; ag tathant ar na Ballstáit na hiarratais fhormheasta uile ó náisiúnaigh Rúiseacha le blianta beaga anuas a athmheasúnú, agus leas á bhaint as na féidearthachtaí uile faoin dlí náisiúnta agus faoi dhlí an Aontais chun a áirithiú nach gcoinneoidh aon duine Rúiseach a bhfuil nasc airgeadais, gnó nó naisc eile aige le réimeas Putin a chearta saoránachta agus cónaithe nó go bhfuil bac sealadach ar na daoine aonair sin na cearta sin a fheidhmiú; á iarraidh ar an gCoimisiún na hathmheasúnuithe sin arna ndéanamh ag na Ballstáit a fhíorú agus togra reachtach a thíolacadh go práinneach chun cosc iomlán a chur ar scéimeanna CBI agus chun cosc a chur ar scéimeanna RBI do náisiúnaigh Rúiseacha atá faoi réir bearta spriocdhírithe;

24. á iarraidh go n-áireodh an Coimisiún ina thogra athbhreithnithe spriocdhírithe ar ghníomhartha dlí de chuid an Aontais atá ann cheana lena bhféadfaí na Ballstáit a dhíspreagadh ó scéimeanna díobhálacha RBI a bhunú trí ghníomhartha dlíthiúla a neartú i réimse an fhrithsciúrtha airgid agus trí na forálacha ábhartha sa Treoir maidir le Cónaí Fadtéarmach a neartú;

25. á iarraidh go gcuirfidh an Coimisiún a oiread brú agus is féidir ar an gCoimisiún chun a áirithiú go gcuirfidh tríú tíortha a bhfuil scéimeanna CBI/RBI i bhfeidhm acu agus a bhaineann tairbhe as taisteal gan víosa faoi Iarscríbhinn II a ghabhann le Rialachán (AE) 2018/1806 deireadh lena scéimeanna CBI agus go ndéanfaidh siad a scéimeanna RBI a athchóiriú chun iad a chur i gcomhréir le dlí agus caighdeáin an Aontais, agus go ndéanfaidh an Coimisiún togra le haghaidh gnímh lena leasófaí Rialachán (AE) 2018/1806 i ndáil leis sin a thíolacadh in 2022, ar bhonn Airteagal 77(2), pointe (a) CFAE; ag tabhairt dá haire go meastar go bhfuil saincheisteanna a bhaineann le scéimeanna CBI/RBI casta faoi mhodheolaíocht athbhreithnithe an Aontais maidir le méadú agus go ndéileáiltear leo i gcnuasaigh agus i gcaibidlí éagsúla idirbheartaíochta; á chur i bhfios go láidir a thábhachtaí atá sé go ndéanfadh tíortha is iarrthóirí agus tíortha is iarrthóirí ionchasacha na scéimeanna sin a ailíniú go dúthrachtach le dlí an Aontais; á mholadh go gcuirfí scor scéimeanna CBI agus rialú scéimeanna RBI san áireamh sna critéir aontachais;

26. á mheabhrú d’Uachtarán an Choimisiúin gur gheal sí go mbeadh ceart tionscnaimh ag an bParlaimint agus gur gheal sí cloí le tuarascálacha reachtacha féintionscnaimh na Parlaiminte, ar tuarascáil í a thagann le gníomh reachtach, i gcomhréir le prionsabail dhlí an Aontais, atá sna Treoirlínte Polaitiúla don chéad Choimisiún Eorpach eile 2019-2024; ag dréim leis, dá bhrí sin, go leanfaidh an Coimisiún an rún seo le tograí nithiúla reachtacha;

27. á threorú dá hUachtarán an togra seo agus na moltaí a ghabhann leis a chur ar aghaidh chuig an gCoimisiún agus chuig an gComhairle.

(1) IO L 251, 3.10.2003, lch. 12.

(2) IO L 16, 23.1.2004, lch. 44.

(3) IO L 303, 28.11.2018, lch. 39.

(4) IO L 141, 5.6.2015, lch. 73.

(5) IO C 482, 23.12.2016, lch. 117.

(6) IO C 108, 26.3.2021, lch. 8.

(7) IO C 255, 29.6.2021, lch. 22.

(8) IO C 371, 15.9.2021, lch. 92.

(9) IO C 445, 29.10.2021, lch. 140.

(10) IO C 506, 15.12.2021, lch. 64.

(11) “A Union that strives for more – My agenda for Europe – Political Guidelines for the next European Commission 2019-2024” by candidate for President of the European Commission Ursula von der Leyen, https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/political-guidelines-next-commission_en_0.pdf.

(12) EPRS Staidéar EAVA, tábla 9, lgh. 28-29.

(13) EPRS, Saidéar EAVA.

(14) Preventing abuse of residence by investment schemes to circumvent the CRS, OECD, 19 Feabhra 2018, agus Corruption Risks Associated with Citizen- and Resident-by-Investment Schemes, OECD, 2019.

(15) Ós rud é nach tíortha de chuid Schengen iad an Bhulgáir, an Chróit, an Chipir, Éire agus an Rómáin, ní féidir le náisiúnach tríú tír a bhfuil cead cónaithe arna eisiúint ag aon cheann de na Ballstáit sin leas a bhaint an tsaoirse gluaiseachta go huathoibríoch laistigh de limistéar Schengen.

(16) https://agenceurope.eu/en/bulletin/article/12814/25.

(17) Rúin ó Pharlaimint na hEorpa an 18 Nollaig 2019 maidir leis an Smacht Reachta i Málta tar éis an méid a tháinig chun solaid le déanaí faoi dhúnmharú Daphne Caruana Galizia, an 10 Iúil 2020 maidir le beartas cuimsitheach de chuid an Aontais maidir le sciúradh airgid agus maoiniú na sceimhlitheoireachta a chosc – Plean Gníomhaíochta an Choimisiúin agus forbairtí eile le déanaí, an 17 Nollaig 2020 maidir le Straitéis AE um an Aontas Slándála agus an 29 Aibreán 2021 maidir le dúnmharú Daphne Caruana Galizia agus an smacht reachta i Málta a fheallmharú.

(18) Féach an réasúnú a úsáideadh i nósanna imeachta um shárú an Choimisiúin i gcoinne Mhálta agus na Cipire i dtaca lena scéimeanna saoránachta d’infheisteoirí (https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_1925) agus i gcásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh: Breithiúnas ón gCúirt an 7 Iúil 1992, Mario Vicente Micheletti agus daoine eile v Delegación del Gobierno en Cantabria, C-369/90, ECLI:EU:C:1992:295; Breithiúnas ón gCúirt an 11 Samhain 1999, Belgian State v Fatna Mesbah, C-179/98, ECLI:EU:C:1999:549; Breithiúnas ón gCúirt an 20 Feabhra 2001, An Bhanríon v Státrúnaí don Roinn Gnóthaí Baile, ex parte: Manjit Kaur, C-192/99, ECLI:EU:C:2001:106; Breithiúnas ón gCúirt an 2 Márta 2010, Janko Rottman v Freistaat Bayern, C-135/08, ECLI:EU:C:2010:104; agus Breithiúnas ón gCúirt an 12 Márta 2019, MG Tjebbes and Others v Minister van Buitenlandse Zaken, C-221/17, ECLI:EU:C:2019:189.

(19) EPRS, Staidéar EAVA lgh. 43-44.

(20) EPRS, Staidéar EAVA lch. 57; Preventing abuse of residence by investment schemes to circumvent the CRS [Cosc a chur ar scéimeanna infheistíochta mí-úsáid a bhaint as an CRS], ECFE, an 19 Feabhra 2018

(21) Antigua agus Barbúda, Doiminice, Greanáda, Saint Kitts agus Nevis agus Saint Lucia.

(22) An tSeirbia, an Albáin, an Tuirc, Montainéagró agus an Mhacadóin Thuaidh.

(23) EPRS, Staidéar EAVA lgh. 36-39.