(7)

Maidir leis an gCróit, léiríodh an méid seo a leanas leis an measúnú a rinneadh le déanaí: a. Tar éis tréimhse fhada cheartúcháin agus fáis íslithe, tháinig méadú ar fhás iarbhír praghsanna tithe go 8 % bliain in aghaidh na bliana ag tús 2019. Ó thús phaindéim COVID-19, tá dinimic na bpraghsanna tithe tar éis a bheith láidir i rith an ama sin go léir. De réir mheastacháin Hrvatska narodna banka, tá praghsanna tithe ag éirí níos dibhéirsí óna gcuid buntosca fadtéarmacha. b. D’fhéadfadh roinnt tosca ar thaobh an éilimh agus an tsoláthair araon difear a dhéanamh d’éabhlóid praghsanna tithe go feadh méideanna éagsúla ar fud réigiúin na Cróite. Ar an gcéad dul síos, i roinnt réigiún, tá cuid shuntasach den éileamh tithíochta tar éis teacht ó cheannaitheoirí coigríche (thart ar 10 % san iomlán de réir Hrvatska narodna banka). Cé go raibh gníomhaíocht fhoriomlán na n-idirbheart níos ísle tar éis ráig phaindéim COVID-19, d’fhan sciar na gceannaitheoirí eachtrannacha ag na leibhéil a bhí ann roimh an ngéarchéim de réir Hrvatska narodna banka. Ar an dara dul síos, d’fhulaing an Chróit dhá chrith talún in 2020, agus bhuail an dá cheann acu réigiún Shágraib agus rinneadh damáiste do theaghaisí ansin. Léiríodh leis na teagmhais sin roinnt easnamh ar chaighdeáin cháilíochta na dteaghaisí a tógadh roimh na 1960idí, i.e. sular tugadh isteach caighdeáin fhrithsheismeacha sa Chróit. Mar thoradh air sin, d’fhéadfadh an leibhéal leachtachta níos ísle a ghabhann le roinnt de na teaghaisí sin an stoc tithíochta atá le cur faoi bheartaíocht a laghdú, rud a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le leibhéal ginearálta praghsanna tithe níos airde. Ag an am céanna, d’fhéadfaí, de bharr dheisiú na dteaghaisí a ndearnadh damáiste dóibh, arb é 23 % den olltáirgeacht intíre (OTI) an costas a measadh a bhí air in 2020, praghsanna tithe a bhoilsciú trí ghníomhaíocht tógála níos airde agus an tionchar dearfach atá aici ar an ngeilleagar. Ar deireadh, in 2020, leathnaigh Rialtas na Cróite an scéim fóirdheontais tithíochta, scéim atá i bhfeidhm ó dheireadh na bliana 2017 agus lena soláthraítear rátaí fóirdheontais níos airde i réigiúin atá ar bheagán forbartha, do cheannaitheoirí céaduaire. c. Cé nach maoinítear ach tuairim is leath na n-idirbheart tithíochta trí chreidmheas bainc de réir Hrvatska narodna banka, cuireadh dlús le fás creidmheasa morgáiste iarbhír sa dara leath de 2019 agus go háirithe i rith 2020. Thart ar 7,5 % ar an meán ba ea an fás sin idir Eanáir agus Lúnasa 2021. Go pointe áirithe, tá an dinimic sin spreagtha ag scéim fóirdheontais tithíochta an rialtais, agus tháinig méadú ó 18 % in 2019 go 35 % in 2020 ar sciar na n-iasachtaí fóirdheonaithe. d. Le bailiúchán nua sonraí maidir le caighdeáin an iasachtaithe morgáiste, arna ndéanamh ag Hrvatska narodna banka, tugtar le fios go raibh cóimheas iasachta/luacha (LTV) níos airde ná 90 % sa chéad leath de 2021 ag gabháil le sciar suntasach de na hiasachtaí nua. A lán de na hiasachtaí sin, b’iasachtaí atá fóirdheonaithe ag an rialtas iad, a raibh cóimheasa LTV idir 90 % agus 100 % ag gabháil leo de ghnáth. Bhí LTV os cionn 100 % ag gabháil le thart ar 10 % de na hiasachtaí nua. Tugadh thart ar aon cheathrú de na hiasachtaí nua freisin agus cóimheas idir seirbhís iasachta agus ioncam (LSTI) os cionn 40 % ag gabháil leo. Ina theannta sin, bhí LTV os cionn 90 % ag gabháil le cuid de na hiasachtaí nua sin. Ina theannta sin, sa chéad leath de 2021, i gcás cuid de na hiasachtaí nua, bhí aibíocht níos faide ná 30 bliain ag gabháil leo. e. I bhfianaise an mhéid sin, i gcomparáid leis na bainc atá ag oibriú sa chuid eile den Aontas, tá leibhéil sách ard cistí dílse ag na bainc atá ag oibriú sa Chróit. Shroich meánchóimheas caipitil Leibhéal 1 25 % i mí na Nollag 2020. Ba é 38 % ráta na meánualuithe riosca le haghaidh iasachtaí morgáiste faoin gcur chuige Inmheánach Bunaithe ar Rátálacha (IRB) chun ceanglais cistí dílse a ríomh, i mí an Mheithimh 2021. B’ionann an sciar de na hiasachtaí sin agus thart ar 12 % den mhargadh sa Chróit. Leanann tromlach na n-institiúidí creidmheasa an Cur Chuige Caighdeánaithe, agus, chun ualaí riosca fabhracha a shannadh do neamhchosaintí RRE mar a údaraítear le Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (3), ní mór dóibh na critéir níos déine a leagtar amach in Airteagal 124 den Rialachán sin a chomhlíonadh. I mí an Mheithimh 2021, ba é 42 % an meánualú riosca i ndáil le hinstitiúidí creidmheasa a bhí ag leanúint an Chur Chuige Chaighdeánaithe. f. Ag an am céanna, tá an féichiúnas teaghlaigh sa Chróit íseal go leor i gcomparáid le tíortha eile san Aontas. Le linn 2020, mhéadaigh iasachtaí tí i dtéarmaí réadacha, ach ag rátaí níos ísle ná iasachtaí le haghaidh tithíochta. Tharla sé sin de bharr laghdú ar mhuinín na dtomhaltóirí i gcoitinne, agus laghdú dá réir tagtha ar an méid creidmheas ginearálta atá glactha ag tomhaltóirí, agus de thoradh scéimeanna fóirdheontais rialtais le haghaidh iasachtaí morgáiste tá an t-éileamh ar iasachtaí eastáit réadaigh tar éis fanacht láidir. Fachtóir tiomána eile is ea an laghdú ar rátaí úis ar iasachtaí a thugtar do theaghlaigh. De réir an Údaráis Baincéireachta Eorpaigh (ÚBE), sa dara leath de 2020, tugadh faoi deara gur tháinig méadú beag ar chóimheas na n-iasachtaí neamhthuillmheacha i gcás iasachtaí teaghlaigh agus iasachtaí morgáiste go háirithe. Sa chéad ráithe de 2021, d’fhan cóimheas na n-iasachtaí neamhthuillmheacha gan athrú i gcás iasachtaí teaghlaigh ar an iomlán (ag 5,9 %) agus tháinig laghdú beag air i gcás iasachtaí morgáiste (go 3,6 %). g. I gcomparáid le Ballstáit eile, cé go bhfuil an sciar d’iasachtaí morgáiste i bpunanna na mbanc sa Chróit teoranta, go bhfuil féichiúnas na dteaghlach sách íseal, go bhfuil leibhéal caipitlithe na hearnála baincéireachta sách ard agus go bhfuil cuid shuntasach den éileamh tithíochta nach maoinítear le hiasachtaí bainc, le coinníollacha fabhracha agus le caighdeáin mhaolaithe iasachtaithe, b’fhéidir, le haghaidh iasachtaí morgáiste d’fhéadfadh riosca a bheith ann go dtarlódh bís, a d’fhéadfadh teacht chun cinn idir praghsanna tithe agus creidmheas morgáiste sa mheántéarma. Ar thaobh amháin, de bharr ardú ar phraghsanna tithe, tá méadú tagtha ar luach na comhthaobhachta le haghaidh iasachtaí eastáit réadaigh, rud a fhágann gur féidir le hiasachtaithe giaráil níos airde a ghlacadh. Ar an taobh eile, bíonn forbairtí dearfacha maicreacnamaíocha ag gabháil le fás praghsanna tithe de ghnáth, rud a d’fhéadfadh a bheith ina chúis freisin le maolú ar chaighdeáin iasachtaithe ó sholáthraithe creidmheasa mar gheall ar dhóchas ginearálta i dtaobh an mhargaidh. Ag an am céanna, d’fhéadfadh an méadú ar sholáthar iasachtaí eastáit réadaigh brú breise a chur ar phraghsanna tithe. Ón bpeirspictíocht mheántéarmach de, d’fhéadfadh bolgán praghsanna tithe faoi thionchar creidmheasa teacht as bís den sórt sin in ainneoin go bhfuil cuid shuntasach den éileamh tithíochta á maoiniú faoi láthair ó fhoinsí eile seachas creidmheas na mbanc intíre. D’fhéadfaí leanúint de dhinimic chreidmheasa a chothú, go háirithe, le fóirdheontais creidmheasa morgáiste arna gcur chun cinn ag Rialtas na Cróite. h. Aithníonn BERS go bhfuil roinnt beart sa Chróit lena maolaítear leochaileachtaí reatha RRE, go háirithe an beart dá bhforáiltear in Airteagal 124 de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 chomh maith le bearta caipitealbhunaithe eile (e.g. an maolán um riosca sistéamach) lena gcuirtear le caipitliú réasúnta ard na hearnála baincéireachta i gcomparáid le Ballstáit eile. Tugann sé sin cosaint in aghaidh rioscaí RRE a d’fhéadfadh a bheith ann. An teorainn leis an gcóimheas indíreach idir seirbhísiú fiachais agus ioncam (DSTI), a tugadh isteach i gcomhréir le Treoirlínte ÚBE maidir le measúnú ar acmhainneacht creidmheasa agus le Treoirlínte ÚBE maidir le riaráistí agus foriamh, fónann sí freisin mar chúlstop in aghaidh ualach iomarcach iasachtaithe ar fhiachas seirbhíse. Admhaíonn BERS freisin go bhfuil an creat dlíthiúil le haghaidh bearta iasachtaí-bhunaithe a bunaíodh in 2020 tar éis méadú suntasach a dhéanamh ar an tsraith straitéisí beartais macrastuamachta sa Chróit, agus gur féidir faireachán éifeachtach a dhéanamh ar rioscaí a eascraíonn ón margadh RRE trí shonraí maidir le caighdeáin iasachtaithe, a tugadh isteach ag deireadh 2020, a bhailiú go mionsonraithe. i. Ó pheirspictíocht réamhbhreathnaitheach, agus an t-ionchas meántéarmach riosca á chur san áireamh, meastar go bhfuil an meascán beartais macrastuamachta atá ann faoi láthair iomchuí go páirteach agus leordhóthanach go páirteach. Ó pheirspictíocht réamhbhreathnaitheach, in ainneoin chaipitliú sách ard earnáil na baincéireachta, le tabhairt isteach beart sainráite iasachtaí-bhunaithe mar ghníomhaíocht réamhghabhálach i gcoinne fás féideartha bíse idir praghsanna tithe agus creidmheas a d’fhéadfaí a spreagadh le caighdeáin mhaolaithe iasachtaithe agus le fóirdheontais creidmheasa morgáiste ón rialtas, d’fhéadfaí comhlánú a dhéanamh ar bhearta macrastuamachta reatha a bhaineann le hiasachtaí morgáiste. Ag an am céanna, d’fhéadfaí beartais macrastuamachta a chomhlánú le gníomhaíocht bheartais níos leithne chun aghaidh a thabhairt ar fhachtóirí lena ndéantar méadú ar fhéichiúnas teaghlaigh a éascú nó a chur chun cinn, eadhon fóirdheontais creidmheasa morgáiste rialtais, chun tacú le bearta macrastuamachta reatha chun aghaidh a thabhairt ar na laigí atá fós ann i margadh RRE na Cróite go héifeachtúil agus go héifeachtach, gan costais iomarcacha a chur ar fhíorgheilleagar agus córas airgeadais na Cróite.