COMHAONTÚ IDIRNÁISIÚNTA

idir an tAontas Eorpach, de pháirt, agus Poblacht na Tuirce, den pháirt eile, maidir le rannpháirtíocht Phoblacht na Tuirce i gclár an Aontais, Fís Eorpach — an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht





An Coimisiún Eorpach (dá ngairtear “an Coimisiún” anseo feasta), thar ceann an Aontais Eorpaigh,

de pháirt,

agus

Rialtas Phoblacht na Tuirce (dá ngairtear “an Tuirc” anseo feasta), arna hionadú ag an Aireacht Gnóthaí Eachtracha, an Stiúrthóireacht um Ghnóthaí an Aontais Eorpaigh,

den pháirt eile,

dá ngairtear “na Páirtithe” anseo feasta,

DE BHRÍ go sonraítear sa Chreat-Chomhaontú idir an Comhphobal Eorpach agus Poblacht na Tuirce maidir leis na prionsabail ghinearálta i dtaca le rannpháirtíocht Phoblacht na Tuirce i gCláir Chomhphobail (1) a síníodh sa Bhruiséil an 26 Feabhra 2002, de bhrí go sonraítear ann go ndéanfar na téarmaí agus na coinníollacha sonracha maidir le rannpháirtíocht Phoblacht na Tuirce i ngach clár sonrach, go háirithe an ranníocaíocht airgeadais is iníoctha, a chinneadh trí chomhaontú idir an Coimisiún Eorpach agus údaráis inniúla na Tuirce;

DE BHRÍ gur bunaíodh clár an Aontais Eorpaigh, Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht, le Rialachán (AE) 2021/695 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (2) (dá ngairtear “an Clár Fís Eorpach” anseo feasta);

I bhFIANAISE iarrachtaí an Aontais Eorpaigh an fhreagairt a stiúradh trí dhul i gcomhar lena chomhpháirtithe idirnáisiúnta chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin dhomhanda i gcomhréir leis an bplean gníomhaíochta ar mhaithe le daoine, an pláinéad agus an rathúnas i gClár Oibre na Náisiún Aontaithe “I mbun athraithe: Clár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe”, agus á admháil dóibh gur uirlisí fíor-riachtanacha iad an taighde agus an nuálaíocht agus gurb iad is mó a spreagann an fás inbhuanaithe a bheidh á threorú ag an nuálaíocht, an t-iomaíochas agus an tarraingteacht eacnamaíoch;

AG AITHINT DÓIBH na bprionsabal ginearálta mar a leagtar amach i Rialachán (AE) 2021/695;

AG ADMHÁIL DÓIBH chuspóirí an Limistéir Eorpaigh Taighde athnuaite chun limistéar coiteann eolaíoch agus teicneolaíoch a fhorbairt, margadh aonair don taighde agus don nuálaíocht a chruthú, an comhar idir ollscoileanna agus malartú dea-chleachtas agus gairmeacha taighde tarraingteacha a chothú agus a éascú, soghluaisteacht trasteorann agus idirearnálach taighdeoirí a éascú, saorghluaiseacht eolais eolaíoch agus nuálaíochta eolaíche a chothú, an urraim don tsaoirse acadúil agus do shaoirse an taighde eolaíoch a chur chun cinn, tacú le hoideachas eolaíochta agus gníomhaíochtaí cumarsáide, agus iomaíochas agus tarraingteacht na ngeilleagar rannpháirteach a spreagadh, agus ag admháil dóibh gur príomh-chomhpháirtithe iad na tíortha comhlachaithe san iarracht sin;

AG CUR I dTÁBHACHT ról na gComhpháirtíochtaí Eorpacha a thugann aghaidh ar roinnt de na dúshláin is práinní atá san Eoraip trí thionscnaimh chomhbheartaithe taighde agus nuálaíochta lena rannchuidítear go mór le tosaíochtaí an Aontais Eorpaigh i réimse an taighde agus na nuálaíochta ina bhfuil gá le mais chriticiúil agus fís fhadtéarmach agus tábhacht rannpháirtíocht na dtíortha comhlachaithe sna Comhpháirtíochtaí sin;

AG FÉACHAINT le coinníollacha comhthairbheacha a bhunú chun poist chuibhiúla a chruthú, éiceachórais nuálaíochta na bPáirtithe a neartú agus tacú leo trí chabhrú le fiontair nuálaíocht agus méadú a dhéanamh i margaí na bPáirtithe agus trí ghlacadh na nuálaíochta, mar aon le cur in úsáid agus inrochtaineacht na nuálaíochta, a éascú, lena n-áirítear gníomhaíochtaí fothaithe acmhainneachta;

AG AITHINT DÓIBH gur cheart go dtiocfadh sochair fhrithpháirteacha as rannpháirtíocht chómhalartach i gcláir thaighde agus nuálaíochta a chéile; agus á admháil dóibh go bhforchoimeádann na Páirtithe a gceart chun teorainn nó coinníoll a chur le rannpháirtíocht ina gcláir thaighde agus nuálaíochta; lena n-áirítear, go háirithe, i gcás gníomhaíochtaí a bhaineann lena sócmhainní straitéiseacha, leasanna, neamhspleáchas nó slándáil;

I bhFIANAISE spriocanna coiteanna, luachanna agus naisc láidre na bPáirtithe i réimse an taighde agus na nuálaíochta, arna mbunú san am a chuaigh thart trí na Comhaontuithe Comhlachais maidir leis na Cláir Réime ina dhiaidh sin, agus ag aithint dóibh mian chomhchoiteann na bPáirtithe a gcaidreamh agus an comhar eatarthu a fhorbairt, a neartú, a spreagadh agus a shíneadh a thuilleadh ann,

TAR ÉIS COMHAONTÚ MAR A LEANAS:

Airteagal 1 Raon feidhme an chomhlachais 1. Glacfaidh an Tuirc páirt mar thír chomhlachaithe i ngach cuid den Chlár Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht (an Clár Fís Eorpach), agus rannchuideoidh sí le gach cuid de, dá dtagraítear in Airteagal 4 de Rialachán (AE) 2021/695 agus a chuirtear chun feidhme trí bhíthin an chláir shonraigh arna bhunú le Cinneadh (AE) 2021/764 (3), sna leaganacha is cothroime le dáta díobh, agus trí bhíthin ranníocaíocht airgeadais leis an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht. 2. Beidh feidhm ag Rialachán (AE) 2021/819 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (4), agus Cinneadh (AE) 2021/820 (5), sna leaganacha is cothroime le dáta díobh; beidh feidhm acu maidir le rannpháirtíocht eintitis dhlítheanacha na Tuirce i bPobail Eolais agus Nuálaíochta.

Airteagal 2 Téarmaí agus coinníollacha sonracha na rannpháirtíochta sa Chlár Fís Eorpach 1. Glacfaidh an Tuirc páirt sa Chlár Fís Eorpach i gcomhréir leis na coinníollacha a leagtar síos sa Chreat-Chomhaontú idir an Comhphobal Eorpach agus Poblacht na Tuirce maidir leis na prionsabail ghinearálta i dtaca le rannpháirtíocht Phoblacht na Tuirce i gCláir Chomhphobail, agus faoi na téarmaí agus na coinníollacha a leagtar amach sa Chomhaontú seo, sna gníomhartha dlí dá dtagraítear in Airteagal 1 den Chomhaontú seo, agus in aon riail eile a bhaineann le cur chun feidhme an Chláir Fís Eorpach, sna leaganacha is cothroime le dáta díobh. 2. Mura bhforáiltear a mhalairt sna téarmaí agus sna coinníollacha dá dtagraítear i mír 1 den Airteagal seo, lena n-áirítear i gcur chun feidhme Airteagal 22(5) de Rialachán (AE) 2021/695, féadfaidh eintitis dhlítheanacha atá bunaithe sa Tuirc páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí indíreacha an Chláir Fís Eorpach faoi choinníollacha atá coibhéiseach leis na coinníollacha is infheidhme maidir le heintitis dhlítheanacha atá bunaithe san Aontas Eorpach, lena n-áirítear urraim do bhearta sriantacha an Aontais Eorpaigh (6). 3. Sula ndéanfar cinneadh maidir le cé acu atá nó nach bhfuil eintitis dhlítheanacha atá bunaithe sa Tuirc incháilithe chun páirt a ghlacadh i gníomhaíocht a bhaineann le sócmhainní straitéiseacha, leasanna, neamhspleáchas nó slándáil an Aontais Eorpaigh faoi Airteagal 22(5) de Rialachán (AE) 2021/695, féadfaidh an Coimisiún faisnéis nó dearbhuithe sonracha a iarraidh, amhail: a) faisnéis maidir le cé acu a deonaíodh nó a dheonófar rochtain chómhalartach d’eintitis dhlítheanacha atá bunaithe san Aontas Eorpach ar chláir agus ar thionscadail na Tuirce, nó codanna díobh, atá ann cheana agus atá beartaithe, ar cláir agus tionscadail iad atá coibhéiseach leis an ngníomhaíocht Fís Eorpach lena mbaineann; b) faisnéis maidir le cé acu atá nó nach bhfuil sásra náisiúnta um scagadh ar infheistíocht ag an Tuirc agus dearbhuithe go ndéanfaidh údaráis na Tuirce tuairisciú chuig an gCoimisiún agus go rachaidh siad i gcomhairle leis maidir le haon chás féideartha i gcás, agus sásra den chineál sin á chur i bhfeidhm, ina bhfaighidh siad eolas faoi infheistíocht eachtrach/táthcheangal atá beartaithe ag eintiteas atá bunaithe lasmuigh den Tuirc, nó atá á rialú ó lasmuigh di, ar eintiteas dlítheanach de chuid na Tuirce, a fuair cistiú ó Fhís Eorpach i ngníomhaíochtaí a bhaineann le sócmhainní straitéiseacha, leasanna, neamhspleáchas nó slándáil an Aontais, ar choinníoll go soláthróidh an Coimisiún don Tuirc liosta de na heintitis dhlítheanacha ábhartha atá bunaithe sa Tuirc tar éis shíniú na gcomhaontuithe deontais leis na heintitis sin; agus c) dearbhuithe nach mbeidh aon cheann de na torthaí, na teicneolaíochtaí, na seirbhísí nó na táirgí arna bhforbairt faoi na gníomhaíochtaí lena mbaineann ag eintitis atá bunaithe sa Tuirc faoi réir srianta ar a n-onnmhairiú chuig Ballstáit an Aontais Eorpaigh le linn na gníomhaíochta agus ar feadh 4 bliana tar éis dheireadh na gníomhaíochta. Roinnfidh an Tuirc liosta cothrom le dáta de na hábhair maidir le srianta náisiúnta ar onnmhairiú ar bhonn bliantúil, le linn na gníomhaíochta agus ar feadh 4 bliana tar éis dheireadh na gníomhaíochta. 4. I gcás ina gcuirfidh an tAontas Eorpach an Clár Fís Eorpach chun feidhme trí Airteagal 185 agus Airteagal 187 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a chur i bhfeidhm, féadfaidh an Tuirc agus eintitis dhlítheanacha na Tuirce páirt a ghlacadh sna struchtúir dhlíthiúla a chruthaítear faoi na forálacha sin, i gcomhréir le gníomhartha dlí de chuid an Aontais Eorpaigh a glacadh nó a ghlacfar chun na struchtúir dhlíthiúla sin a bhunú. 5. Beidh sé de cheart ag ionadaithe na Tuirce páirt a ghlacadh mar bhreathnóirí sa choiste dá dtagraítear in Airteagal 14 de Chinneadh (AE) 2021/764, gan cearta vótála agus le haghaidh pointí a bhaineann leis an Tuirc. Tiocfaidh na coistí seo le chéile gan ionadaithe na Tuirce a bheith i láthair tráth na vótála. Cuirfear an Tuirc ar an eolas faoin toradh. An fhoirm a bheidh ar an rannpháirtíocht dá dtagraítear sa mhír seo, lena n-áirítear nósanna imeachta maidir le faisnéis agus doiciméadacht a fháil, beidh sí ar aon fhoirm leis an bhfoirm is infheidhme maidir le hionadaithe ó Bhallstáit an Aontais Eorpaigh. 6. Na cearta is infheidhme maidir le tíortha comhlachaithe, sin iad na cearta ionadaíochta agus rannpháirtíochta a bheidh ag an Tuirc sa Choiste um an Limistéar Eorpach Taighde agus ina fhoghrúpaí. 7. Beidh sé de cheart ag ionadaithe na Tuirce páirt a ghlacadh mar bhreathnóirí ar Bhord Gobharnóirí JRC, gan cearta vótála a bheith acu. Faoi réir an choinníll sin, rialófar an rannpháirtíocht sin leis na rialacha agus na nósanna imeachta céanna is infheidhme maidir le hionadaithe Bhallstáit an Aontais Eorpaigh, lena n-áirítear cearta labhartha agus nósanna imeachta maidir le faisnéis agus doiciméadacht a fháil i ndáil le pointe a bhaineann leis an Tuirc. 8. Féadfaidh an Tuirc páirt a ghlacadh i gCuibhreannas don Bhonneagar Taighde Eorpach (ERIC) i gcomhréir le Rialachán (CE) Uimh. 723/2009 ón gComhairle (7), sa leagan is cothroime le dáta de, agus leis an ngníomh dlí lena mbunaítear ERIC. 9. Na costais taistil agus na speansais chothaithe a thabhóidh ionadaithe agus saineolaithe na Tuirce as bheith páirteach mar bhreathnóirí in obair an choiste dá dtagraítear in Airteagal 14 de Chinneadh (AE) 2021/764, nó i gcruinnithe eile a bhaineann le cur chun feidhme an Chláir Fís Eorpach, aisíocfaidh an tAontas Eorpach iad ar an mbonn céanna agus i gcomhréir leis na nósanna imeachta atá i bhfeidhm le haghaidh ionadaithe Bhallstáit an Aontais Eorpaigh. 10. Déanfaidh na Páirtithe gach iarracht, laistigh de chreat na bhforálacha atá ann cheana, chun saorghluaiseacht agus áit chónaithe na n-eolaithe a ghlacann páirt sna gníomhaíochtaí a chumhdaítear leis an gComhaontú seo a éascú agus chun gluaiseacht trasteorann earraí agus seirbhísí atá ceaptha lena n-úsáid i ngníomhaíochtaí den sórt sin a éascú. 11. Déanfaidh an Tuirc na bearta uile is gá, mar is iomchuí, chun a áirithiú go mbeidh earraí agus seirbhísí, a cheannófar sa Tuirc nó a allmhaireofar isteach sa Tuirc, arb earraí agus seirbhísí iad a mhaoinítear i bpáirt nó go hiomlán de bhun na gcomhaontuithe deontais agus/nó na gconarthaí a tugadh i gcrích chun na gníomhaíochtaí a bhaint amach i gcomhréir leis an gComhaontú seo, go mbeidh siad díolmhaithe ó dhleachtanna custaim, ó dhleachtanna allmhairiúcháin agus ó mhuirir fhioscacha eile, lena n-áirítear CBL, is infheidhme sa Tuirc.

Airteagal 3 Ranníocaíocht airgeadais 1. Rannpháirtíocht na Tuirce nó rannpháirtíocht eintitis dhlítheanacha na Tuirce sa Chlár Fís Eorpach, beidh sí faoi réir ranníocaíocht airgeadais ón Tuirc leis an gClár agus leis na costais ghaolmhara bhainistíochta, chur i bhfeidhm agus oibriúcháin faoi bhuiséad ginearálta an Aontais Eorpaigh (dá ngairtear “buiséad an Aontais” anseo feasta). 2. Is éard a bheidh sa ranníocaíocht airgeadais suim na méideanna seo a leanas: a) ranníocaíocht oibríochtúil; agus b) táille rannpháirtíochta. 3. Beidh an ranníocaíocht airgeadais i bhfoirm íocaíochta bliantúla a dhéanfar in dhá thráthchuid, agus beidh sí le híoc i mí an Mheithimh agus mí Lúnasa ar a dhéanaí. 4. Cumhdófar leis an ranníocaíocht oibríochtúil caiteachas oibríochtúil agus caiteachas tacaíochta an Chláir agus beidh sí sa bhreis, i gcás leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus leithreasuithe íocaíochta araon, ar na méideanna arna n-iontráil i mbuiséad an Aontais Eorpaigh arna ghlacadh go cinntitheach le haghaidh an Cháir Fís Eorpach, lena n-áirítear aon leithreasú a chomhfhreagraíonn do ghealltanais saortha a chuirtear ar fáil arís dá dtagraítear in Airteagal 15(3) de Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (8), sa leagan is cothroime le dáta de (dá ngairtear “an Rialachán Airgeadais” anseo feasta), agus arna méadú le hioncam sannta seachtrach nach n-eascraíonn as ranníocaíochtaí airgeadais leis an gClár Fís Eorpach ó dheontóirí eile (9). I gcás ioncam sannta seachtrach a leithdháiltear ar an gClár Fís Eorpach faoi Airteagal 3.1 de Rialachán (AE) 2020/2094 ón gComhairle lena mbunaítear Ionstraim Théarnaimh de chuid an Aontais Eorpaigh chun tacú leis an téarnamh i ndiaidh ghéarchéim COVID-19 (10), comhfhreagróidh an méadú seo do na leithreasuithe bliantúla a léirítear sna doiciméid a ghabhann leis an Dréachtbhuiséad maidir leis an gClár Fís Eorpach. 5. Beidh an ranníocaíocht oibríochtúil tosaigh bunaithe ar threoir ranníoca arna sainiú mar an cóimheas idir Olltáirgeacht Intíre (OTI) na Tuirce ag praghsanna an mhargaidh agus OTI an Aontais Eorpaigh ag praghsanna an mhargaidh. Is iad seirbhísí tiomnaithe an Choimisiúin a chinnfidh na OTInna ag praghsanna an mhargaidh a bheidh le cur i bhfeidhm bunaithe ar na sonraí staidrimh is déanaí atá ar fáil do ríomhanna buiséid sa bhliain roimh an mbliain ina mbeidh an íocaíocht bhliantúil le híoc. De mhaolú air sin, le haghaidh 2021, is ar OTI na bliana 2019 ag praghsanna an mhargaidh a bheidh an ranníocaíocht oibríochtúil tosaigh bunaithe. Leagtar síos coigeartuithe ar an treoir ranníoca sin in Iarscríbhinn I. 6. Ríomhfar an ranníocaíocht oibríochtúil tosaigh tríd an treoir ranníoca, arna coigeartú, a chur i bhfeidhm ar na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas tosaigh arna n-iontráil i mbuiséad an Aontais Eorpaigh a ghlacfar go cinntitheach i leith na bliana is infheidhme chun an Clár Fís Eorpach a mhaoiniú, leithreasuithe a mhéadófar i gcomhréir le mír 4 den Airteagal seo. 7. Is 4 % den ranníocaíocht oibríochtúil bhliantúil tosaigh a bheidh sa táille rannpháirtíochta, táille a ríomhfar i gcomhréir le mír 5 agus 6 den Airteagal seo, agus déanfar í a chéimniú isteach mar a leagtar amach in Iarscríbhinn I. Ní bheidh an táille rannpháirtíochta faoi réir coigeartuithe ná ceartuithe cúlghabhálacha. 8. Féadfar an ranníocaíocht oibríochtúil tosaigh le haghaidh bhliain N a choigeartú suas nó síos go cúlghabhálach i mbliain amháin nó níos mó blianta ina dhiaidh sin ar bhonn na ngealltanas buiséadach a dhéanfar maidir leis na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas le haghaidh bhliain N sin, ranníocaíocht a mhéadófar i gcomhréir le mír 4 den Airteagal seo, agus ar bhonn chur chun feidhme a ngealltanas dlíthiúil agus a ngealltanas saortha. Leagtar amach na forálacha mionsonraithe maidir le cur chun feidhme an Airteagail seo in Iarscríbhinn I. 9. Soláthróidh an tAontas Eorpach don Tuirc faisnéis i ndáil lena rannpháirtíocht airgeadais mar a áirítear san fhaisnéis bhuiséadach, chuntasaíochta, feidhmíochta agus mheastóireachta arna soláthar d’údaráis bhuiséadacha agus d’údaráis um urscaoileadh an Aontais Eorpaigh maidir leis an gClár Fís Eorpach. Soláthrófar an fhaisnéis sin agus aird chuí á tabhairt do rialacha rúndachta agus cosanta sonraí an Aontais Eorpaigh agus na Tuirce agus beidh sí gan dochar don fhaisnéis atá an Tuirc i dteideal a fháil faoi Iarscríbhinn III. 10. Is in euro a dhéanfar ranníocaíochtaí uile na Tuirce nó na híocaíochtaí uile ón Aontas Eorpach agus is in euro a ríomhfar na méideanna a bheidh dlite nó le fáil.

Airteagal 4 Sásra ceartúcháin uathoibríoch 1. Beidh feidhm ag sásra ceartúcháin uathoibríoch ranníocaíocht oibríochtúil tosaigh na Tuirce le haghaidh bhliain N, a choigeartófar i gcomhréir le hAirteagal 3(8), agus déanfar é a ríomh i mbliain N+2. Beidh sé bunaithe ar fheidhmíocht na Tuirce agus ar fheidhmíocht eintitis dhlítheanacha na Tuirce sna codanna sin den Chlár Fís Eorpach a chuirtear chun feidhme trí dheontais iomaíocha a mhaoinítear le leithreasuithe faoi chomhair gealltanas na bliana N, a mhéadófar i gcomhréir le hAirteagal 3(4). Déanfar méid an cheartúcháin uathoibríoch a ríomh bunaithe ar an difríocht idir: a) méideanna tosaigh na ngealltanas dlíthiúil le haghaidh deontais iomaíocha a dhéanfar iarbhír leis an Tuirc nó le heintitis dhlítheanacha na Tuirce a mhaoineofar le leithreasuithe faoi chomhair gealltanas na bliana N, leithreasuithe a mhéadófar i gcomhréir le hAirteagal 3(4); agus b) an ranníocaíocht oibríochtúil chomhfhreagrach do bhliain N a íocfaidh an Tuirc de réir a choigeartófar de bhun Airteagal 3(8), cé is moite de chostais neamh-idirghabhálacha arna maoiniú le leithreasuithe faoi chomhair gealltanas ó bhliain N, leithreasuithe a mhéadófar i gcomhréir le hAirteagal 3(4). 2. I gcás inar mó an méid dá dtagraítear i mír 1, cibé acu atá an méid sin dearfach nó diúltach, ná 8 % den ranníocaíocht oibríochtúil tosaigh chomhfhreagrach arna coigeartú de bhun Airteagal 3(8), ceartófar ranníocaíocht oibríochtúil tosaigh na Tuirce le haghaidh bhliain N. Is é an méid a sháraíonn an tairseach 8 % sin an méid a bheidh dlite nó le fáil ag an Tuirc mar ranníocaíocht bhreise nó mar laghdú ar ranníocaíocht na Tuirce faoin sásra ceartúcháin uathoibríoch. Ní chuirfear an méid faoin tairseach 8 % sin san áireamh agus an ranníocaíocht bhreise atá dlite nó le cúiteamh á ríomh. 3. Leagtar síos rialacha mionsonraithe maidir leis an sásra ceartúcháin uathoibríoch in Iarscríbhinn I.

Airteagal 5 Cómhalartacht 1. Féadfaidh eintitis dhlítheanacha atá bunaithe san Aontas Eorpach páirt a ghlacadh i gcláir agus i dtionscadail na Tuirce, nó i gcodanna díobh, atá coibhéiseach leis an gClár Fís Eorpach, i gcomhréir le rialacháin is infheidhme na Tuirce. 2. Soláthraítear liosta neamh-uileghabhálach de chláir agus de thionscadail choibhéiseacha na Tuirce, nó codanna díobh, in Iarscríbhinn II. 3. Beidh cistiú ó eintitis dhlítheanacha na Tuirce atá bunaithe san Aontas Eorpach faoi réir rialacháin is infheidhme na Tuirce lena rialaítear oibriú na gclár agus na dtionscadal taighde agus nuálaíochta, nó codanna díobh. I gcás nach soláthrófar cistiú, féadfaidh eintitis dhlítheanacha atá bunaithe san Aontas páirt a ghlacadh trí bhíthin a gcuid acmhainní féin.

Airteagal 6 An Eolaíocht Oscailte Déanfaidh na Páirtithe cleachtais eolaíochta oscailte a chur chun cinn agus a spreagadh go frithpháirteach ina gcuid clár agus tionscadal, nó codanna díobh, i gcomhréir le rialacha an Chláir Fís Eorpach agus le rialacháin is infheidhme na Tuirce.

Airteagal 7 Faireachán, Meastóireacht agus Tuairisciú 1. Gan dochar do fhreagrachtaí an Choimisiúin, na hOifige Eorpaí Frith-Chalaoise (OLAF) agus Chúirt Iniúchóirí an Aontais Eorpaigh i ndáil le faireachán agus meastóireacht a dhéanamh ar an gClár Fís Eorpach, déanfar faireachán leanúnach ar rannpháirtíocht na Tuirce sa Chlár sin ar bhonn comhpháirtíochta lena mbeidh baint ag an gCoimisiún agus ag an Tuirc. 2. Leagtar síos in Iarscríbhinn III na rialacha maidir leis an mbainistíocht fhónta airgeadais, lena n-áirítear bearta rialaithe airgeadais, na bearta téarnaimh agus na bearta frithchalaoise eile i ndáil le cistiú ón Aontas Eorpach faoin gComhaontú seo.

Airteagal 8 Comhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc um Thaighde agus um Nuálaíocht 1. Bunaítear leis seo an Comhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc um Thaighde agus um Nuálaíocht (dá ngairtear “an Comhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc” anseo feasta). Áireofar an méid seo a leanas i gcúraimí an Chomhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc: a) measúnú, meastóireacht agus athbhreithniú a dhéanamh ar chur chun feidhme an Chomhaontaithe seo, go háirithe: (i) rannpháirtíocht agus feidhmíocht eintitis dhlítheanacha na Tuirce sa Chlár Fís Eorpach; (ii) leibhéal oscailteachta (frithpháirtí) na n-eintiteas dlítheanach atá bunaithe i ngach Páirtí páirt a ghlacadh i gcláir agus i dtionscadail an Pháirtí eile, nó i gcodanna díobh; (iii) cur chun feidhme an tsásra ranníocaíochta airgeadais agus an tsásra ceartúcháin uathoibríoch i gcomhréir le hAirteagal 3 agus 4; (iv) malartú faisnéise agus scrúdú a dhéanamh ar aon cheist a d’fhéadfadh a bheith ann maidir le saothrú torthaí, lena n-áirítear cearta maoine intleachtúla; b) plé a dhéanamh, arna iarraidh sin do cheachtar Páirtí, ar shrianta arna gcur i bhfeidhm nó atá beartaithe ag na Páirtithe ar an rochtain ar a gcláir thaighde agus nuálaíochta féin, lena n-áirítear go háirithe i gcás gníomhaíochtaí a bhaineann lena sócmhainní straitéiseacha, leasanna, neamhspleáchas nó slándáil; c) scrúdú a dhéanamh ar an gcaoi ar féidir comhar a fheabhsú agus a fhorbairt; plé comhpháirteach a dhéanamh ar threoshuíomhanna agus ar thosaíochtaí na mbeartas a bheidh ann amach anseo a bhaineann leis an taighde agus an nuálaíocht agus le pleanáil taighde leasa choitinn; agus d) malartú faisnéise, inter alia, maidir le reachtaíocht nua, cinntí nua nó cláir thaighde agus nuálaíochta náisiúnta nua atá ábhartha maidir le cur chun feidhme an Chomhaontaithe seo. 2. Déanfaidh an Comhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc, ar a mbeidh ionadaithe an Aontais Eorpaigh agus na Tuirce, a Rialacha Nós Imeachta a ghlacadh. 3. Féadfaidh an Comhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc a chinneadh aon mheitheal/aon chomhlacht comhairleach a bhunú ar bhonn ad hoc ar leibhéal na saineolaithe a bheidh in ann cúnamh a thabhairt an Comhaontú seo a chur chun feidhme. 4. Tiocfaidh an Comhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc le chéile uair amháin sa bhliain ar a laghad, agus, i gcás ina n-éileofar sin le himthosca speisialta, arna iarraidh sin d’aon Pháirtí. Déanfaidh an tAontas Eorpach agus Údarás Náisiúnta na Tuirce na cruinnithe a eagrú agus a óstáil ar bhonn idirmhalartach. 5. Oibreoidh an Comhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc ar bhonn leanúnach trí fhaisnéis ábhartha a mhalartú trí bhíthin aon mhodh cumarsáide; go háirithe a mhéid a bhaineann le rannpháirtíocht/feidhmíocht eintitis dhlítheanacha na Tuirce. Féadfaidh an Comhchoiste idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc, go háirithe, a chuid cúraimí a dhéanamh i scríbhinn aon uair is gá.

Airteagal 9 Forálacha críochnaitheacha 1. Tiocfaidh an Comhaontú seo i bhfeidhm ar an dáta a thabharfaidh an dá Pháirtí fógra dá chéile gur cuireadh i gcrích a nósanna imeachta inmheánacha is gá chun na críche sin. 2. Beidh feidhm ag an gComhaontú seo ón 1 Eanáir 2021. Fanfaidh sé i bhfeidhm chomh fada agus is gá chun go dtabharfar i gcrích na tionscadail, na gníomhartha agus na gníomhaíochtaí uile, nó codanna díobh, a mhaoineofar ón gClár Eorpach Fís, na gníomhartha uile is gá chun leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh a chosaint agus na hoibleagáidí airgeadais uile a eascraíonn as cur chun feidhme an Comhaontaithe seo idir na Páirtithe. 3. Féadfaidh an tAontas Eorpach cur i bhfeidhm an Chomhaontaithe seo a chur ar fionraí i gcás neamhíocaíocht pháirteach nó neamhíocaíocht iomlán na ranníocaíochta airgeadais atá dlite ag an Tuirc faoin gComhaontú seo. I gcás neamhíocaíocht a d’fhéadfadh cur chun feidhme agus bainistiú an Chláir Fís Eorpach a chur i mbaol go mór, seolfaidh an Coimisiún litir mheabhrúcháin fhoirmiúil. I gcás nach ndéanfar aon íocaíocht laistigh de 20 lá oibre tar éis na litreach meabhrúcháin foirmiúla, tabharfaidh an Coimisiún fógra don Tuirc maidir le cur ar fionraí chur i bhfeidhm an Chomhaontaithe seo trí litir fógra fhoirmiúil agus tiocfaidh an fhionraí i bhfeidhm 15 lá tar éis don Tuirc an fógra sin a fháil. I gcás ina gcuirfear cur i bhfeidhm an Comhaontaithe seo ar fionraí, ní bheidh eintitis dhlítheanacha atá bunaithe sa Tuirc incháilithe páirt a ghlacadh i nósanna imeachta dámhachtana nach bhfuil tugtha i gcrích go fóill nuair a chuirfear an fhionraí i bhfeidhm. Measfar nós imeachta dámhachtana a bheith tugtha i gcrích nuair a ghlacfar gealltanais dhlíthiúla de láimh mar thoradh ar an nós imeachta sin. Leis an bhfionraí, ní dhéanfar difear do na gealltanais dhlíthiúla arna ndéanamh de láimh leis na heintitis dhlítheanacha atá bunaithe sa Tuirc sular tháinig an fhionraí i bhfeidhm. Leanfaidh an Comhaontú seo d’fheidhm a bheith aige maidir le gealltanais dhlíthiúla den sórt sin. Tabharfaidh an tAontas Eorpach fógra láithreach don Tuirc a luaithe a gheobhaidh an tAontas Eorpach méid iomlán na ranníocaíochta airgeadais atá dlite. Cuirfear deireadh leis an bhfionraí le héifeacht láithreach ar an bhfógra sin a thabhairt. Ón dáta a chuirfear deireadh leis an bhfionraí, beidh eintitis dhlítheanacha na Tuirce incháilithe arís le haghaidh nósanna imeachta dámhachtana a sheolfar tar éis an dáta sin agus le haghaidh nósanna imeachta dámhachtana a seoladh roimh an dáta sin, ar nósanna imeachta dámhachtana iad nach bhfuil na sprioc-amanna chun iarratais a chur isteach dulta in éag. 4. Féadfaidh ceachtar Páirtí an Comhaontú seo a fhoirceannadh tráth ar bith trí fhógra i scríbhinn a thabhairt go bhfuil sé beartaithe é a fhoirceannadh. Tiocfaidh an foirceannadh i bhfeidhm trí mhí féilire tar éis an dáta a gheobhaidh an seolaí an fógra i scríbhinn. Is éard a bheidh sa dáta foirceanta chun críocha an Chomhaontaithe seo, an dáta a thiocfaidh an foirceannadh i bhfeidhm. 5. I gcás ina ndéanfar an Comhaontú seo a fhoirceannadh i gcomhréir le mír 4 den Airteagal seo, comhaontaíonn na Páirtithe an méid seo a leanas: (a) leanfar le tionscadail, gníomhartha agus gníomhaíochtaí, nó codanna díobh, a ndearnadh gealltanais dhlíthiúla a ghlacadh de láimh ina leith tar éis theacht i bhfeidhm an Chomhaontaithe seo, agus sula ndéanfar an Comhaontú seo a fhoirceannadh, leanfar leo go dtí go dtabharfar i gcrích iad faoi na coinníollacha a leagtar síos sa Chomhaontú seo; (b) íocfar ina hiomláine i gcomhréir le hAirteagal 3 ranníocaíocht airgeadais bhliantúil bhliain N, ar lena linn a dhéanfar an Comhaontú seo a fhoirceannadh. Déanfar ranníocaíocht oibríochtúil bhliain N a choigeartú i gcomhréir le hAirteagal 3(8) agus a cheartú i gcomhréir le hAirteagal 4 den Chomhaontú seo. Ní dhéanfar an táille rannpháirtíochta a íocfar le haghaidh bhliain N a choigeartú ná a cheartú; (c) tar éis na bliana ar lena linn a dhéanfar an Comhaontú seo a fhoirceannadh, déanfar na ranníocaíochtaí oibríochtúla tosaigh, a íocadh le haghaidh na mblianta ar lena linn a bhí feidhm ag an gComhaontú seo, a choigeartú i gcomhréir le hAirteagal 3(8) agus ceartófar go huathoibríoch iad i gcomhréir le hAirteagal 4 den Chomhaontú seo. Socróidh na Páirtithe de chomhthoil aon iarmhairt eile a ghabhann le foirceannadh an Chomhaontaithe seo. 6. Ní fhéadfar an Comhaontú seo a leasú ach amháin i scríbhinn de chomhthoil na bPáirtithe. Leanfaidh teacht i bhfeidhm na leasuithe an nós imeachta céanna is infheidhme maidir le teacht i bhfeidhm an Chomhaontaithe seo. 7. Cuid dhílis den Chomhaontú seo a bheidh sna hIarscríbhinní a ghabhann leis. Dréachtófar an Comhaontú seo i ndúblach i mBéarla agus sa Tuircis, agus comhúdarás ag gach téacs. I gcás ina mbeidh éagsúlacht sa léirmhíniú, is ag an téacs Béarla a bheidh an forlámhas.

Arna dhéanamh sa Bhruiséil, an 27ú lá de mhí Dheireadh Fómhair sa bhliain 2021 in dhá chóip i mBéarla agus in dhá chóip sa Tuircis. Thar ceann an Choimisiúin, thar ceann an Aontais Eorpaigh, Mariya GABRIEL An Coimisinéir um Nuálaíocht, um Thaighde, um Chultúr, um Oideachas agus um an Óige Thar ceann Rialtas Phoblacht na Tuirce, Faruk KAYMAKCİ, Ambasadóir Stiúrthóir Ghnóthaí an Aontais Eorpaigh agus an Leas-Aire Gnóthaí Eachtracha

(1) IO L 61, 2.3.2002, lch. 29.

(2) Rialachán (AE) 2021/695 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 28 Aibreán 2021 lena mbunaítear Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht, lena leagtar síos a rialacha maidir le rannpháirtíocht agus scaipeadh agus lena n-aisghairtear Rialacháin (AE) Uimh. 1290/2013 agus (AE) Uimh. 1291/2013 (IO L 170, 12.5.2021, lch. 1).

(3) Cinneadh (AE) 2021/764 ón gComhairle an 10 Bealtaine 2021 maidir leis an gclár sonrach a bhunú chun Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht a chur chun feidhme, agus lena n-aisghairtear Cinneadh 2013/743/AE (IO L 167 I, 12.5.2021, lch. 1.).

(4) Rialachán (AE) 2021/819 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Bealtaine 2021 maidir leis an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht (athmhúnlú) (IO L 189, 28.5.2021, lch. 61.).

(5) Cinneadh (AE) 2021/820 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Bealtaine 2021 maidir le Clár Oibre Straitéiseach um Nuálaíocht na hInstitiúide Eorpaí um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht (EIT) 2021-2027: Borradh a chur faoi Thallann Nuálaíochta agus faoi Chumas Nuálaíochta na hEorpa agus lena n-aisghairtear Cinneadh Uimh. 1312/2013/AE (IO L 189, 28.5.2021, lch. 91.).

(6) Glactar bearta sriantacha an Aontais Eorpaigh de bhun Airteagal 29 den Chonradh ar an Aontas Eorpach nó de bhun Airteagal 215 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh.

(7) Rialachán (CE) Uimh. 723/2009 ón gComhairle an 25 Meitheamh 2009 maidir le Creat dlíthiúil an Chomhphobail maidir le Cuibhreannas don Bhonneagar Taighde Eorpach (ERIC) (IO L 206, 8.8.2009, lch. 1.).

(8) Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Iúil 2018 maidir leis na rialacha airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta an Aontais, lena leasaítear Rialacháin (AE) Uimh. 1296/2013, (AE) Uimh. 1301/2013, (AE) Uimh. 1303/2013, (AE) Uimh. 1304/2013, (AE) Uimh. 1309/2013, (AE) Uimh. 1316/2013, (AE) Uimh. 223/2014, (AE) Uimh. 283/2014, agus Cinneadh Uimh. 541/2014/AE agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 966/2012 (IO L 193, 30.7.2018, lch. 1.).

(9) Áirítear leis seo go háirithe na hacmhainní ó Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh arna bunú le Rialachán (AE) 2020/2094 ón gComhairle an 14 Nollaig 2020 lena mbunaítear Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh chun tacú leis an téarnamh i ndiaidh ghéarchéim COVID-19 (IO L 433 I, 22.12.2020, lch. 23.).

(10) IO L 433 I, 22.12.2020, lch. 23.