IARSCRÍBHINN

2021 – 2027 CLÁR OIBRE COMHLACHAIS IDIR AN tAONTAS EORPACH AGUS POBLACHT NA MOLDÓIVE

Clár

Réamhrá 106

1 Prionsabail, ionstraimí agus acmhainní chun an Clár Oibre Comhlachais a chur chun feidhme 106

2 Cuspóirí foriomlána an chomhair idir an tAontas Eorpach agus Poblacht na Moldóive 107

I. Geilleagair athléimneacha, inbhuanaithe agus chomhtháite 108

II. Institiúidí cuntasacha, an smacht reachta agus an tslándáil 109

III. Athléimneacht ó thaobh an chomhshaoil agus na haeráide de 109

IV. Claochlú digiteach athléimneach 110

V. Sochaithe athléimneacha, córa agus cuimsitheacha 110

3 Tosaíochtaí gearrthéarmacha agus fadtéarmacha an Chláir Oibre Comhlachais 111

I. An daonlathas, cearta an duine agus dea-rialachas 111

II. An beartas eachtrach agus slándála 117

III. An tsaoirse, an tslándáil agus an ceartas 119

IV. An comhar eacnamaíoch agus earnála 124

V. Trádáil agus nithe a bhaineann leis an trádáil (DCFTA) 139

Réamhrá

Clár Oibre Comhlachais idir an tAontas Eorpach agus Poblacht na Moldóive

An 27 Meitheamh 2014, shínigh an tAontas Eorpach, a Bhallstáit agus Poblacht na Moldóive — ‘na Páirtithe’ — Comhaontú Comhlachais uaillmhianach nuálach, lena n-áirítear Limistéar Domhain Cuimsitheach Saorthrádála (DCFTA). Áirítear sa chomhaontú forálacha ceangailteacha riailbhunaithe agus foráiltear maidir le comhar feabhsaithe chun comhlachas polaitiúil agus lánpháirtíocht eacnamaíoch a chur chun cinn, forálacha agus comhar ar méadú iad ar a bhfuil i gcomhaontuithe traidisiúnta agus lena gcumhdaítear gach réimse ábhartha. Cuireadh an Comhaontú i bhfeidhm go sealadach ón 1 Meán Fómhair 2014 go dtí cur i gcrích an phróisis daingniúcháin, rud a cheadaigh cur i bhfeidhm iomlán an Chomhaontaithe Comhlachais ón 1 Iúil 2016 ar aghaidh.

An 26 Meitheamh 2014, d’aontaigh na Páirtithe ar Chlár Oibre Comhlachais, is é sin liosta tosaíochtaí a tarraingíodh suas i gcomhair obair chomhpháirteach sa tréimhse 2014-2016. An 4 Lúnasa 2017, d’aontaigh na Páirtithe Clár Oibre Comhlachais nua le haghaidh na tréimhse 2017-2019 a chur in ionad Chlár Oibre Comhlachais 2014-16. Leis na Cláir Oibre Chomhlachais a aontaíodh idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive, ullmhaítear do chur chun feidhme an Chomhaontaithe Comhlachais, agus éascaítear an cur chun feidhme sin.

An 30 Meán Fómhair 2019, ag an gcúigiú cruinniú den Chomhairle Comhlachais, d’aontaigh an tAontas agus Poblacht na Moldóive Clár Oibre Comhlachais 2017-19 a choimeád ar feadh idirthréimhse 1 bhliana agus tosú ag obair ar liosta tosaíochtaí chun próiseas cur chun feidhme an Chomhaontaithe Comhlachais/DCFTA a stiúradh sna blianta atá le teacht sna réimsí a chumhdaítear sa Chomhaontú Comhlachais. Leis an doiciméad reatha atá á chur in ionad Chlár Oibre Comhlachais 2017-2019, athdhírítear agus leagtar síos tosaíochtaí nua ardleibhéil i dtaca leis an obair chomhpháirteach chun cuspóirí an chomhlachais pholaitiúil agus na lánpháirtíochta eacnamaíche a bhaint amach, mar a leagtar amach sa Chomhaontú Comhlachais le haghaidh na tréimhse 2021-2027. Is ann a dhírítear ar chuspóirí agus ar thosaíochtaí straitéiseacha fadtéarmacha le haghaidh na tréimhse ina hiomláine, agus is i struchtúr institiúideach an choiste agus an fhochoiste arna bhunú faoin gComhaontú Comhlachais ar cheart aghaidh a thabhairt ar bhearta coincréiteacha gearrthéarmacha, chomh maith le gnéithe oibríochtúla an tsoláthair, a shainiú agus faireachán a dhéanamh orthu. Féadfaidh an clár oibre reatha a bheith faoi réir athbhreithnithe de réir mar is gá, go háirithe i bhfianaise fhogha na Rúise faoin Úcráin agus na ndúshlán nua slándála atá roimh Phoblacht na Moldóive.

Cé go ndírítear sa Chlár Oibre Comhlachais ar líon teoranta tosaíochtaí, ní dhéanann sé sin difear do raon feidhme ná do shainordú an idirphlé atá ann cheana faoi Chomhaontuithe agus Comhpháirtíochtaí ábhartha eile nó faoi chonair iltaobhach Chomhpháirtíocht an Oirthir.

Thairis sin, tháinig taisteal gan víosa go tíortha Schengen le haghaidh shaoránaigh Phoblacht na Moldóive a bhfuil pas bithmhéadrach acu i bhfeidhm i mí Aibreáin 2014. Caithfear na tagarmharcanna Léirscaoilte Víosaí agus na moltaí sna Tuarascálacha tráthrialta maidir leis an Sásra Fionraíochta Víosaí a eisíonn an Coimisiún a chomhlíonadh go leanúnach chun inbhuanaitheacht an chórais gan víosa a áirithiú agus, ar an dóigh sin, cur le soghluaisteacht agus le teagmhálacha idirphearsanta idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive.

1 Prionsabail, ionstraimí agus acmhainní chun an Clár Oibre Comhlachais a chur chun feidhme

Leanfaidh na prionsabail choiteanna seo a leanas de chur chun feidhme an Chláir Oibre Comhlachais seo á threorú:

— Ba cheart gníomhaíochtaí a dhéantar mar chuid den Chlár Oibre Comhlachais a chur chun feidhme de réir mheon chuspóirí foriomlána an chomhlachais pholaitiúil agus na lánpháirtíochta eacnamaíche, i gcomhréir iomlán leis an gComhaontú Comhlachais/DCFTA, lena n-áirítear a bhrollach;

— Is léiriú iad tosaíochtaí an Chláir Oibre Comhlachais ar fhreagracht an Aontais agus Phoblacht na Moldóive forálacha a gComhaontaithe Comhlachais a chur chun feidhme ina n-iomláine;

— Ní mór don dá Pháirtí a bheith rannpháirteach i gcur chun feidhme an Chláir Oibre Comhlachais, agus lánurraim a thabhairt do phrionsabail na húinéireachta, na trédhearcachta, na cuntasachta agus na cuimsitheachta;

— Leis an gClár Oibre Comhlachais, téitear i mbun idirphlé breise le Poblacht na Moldóive maidir leis na hathchóirithe a bhaineann le comhlachas;

— Tá sé d’aidhm ag an gClár Oibre Comhlachais torthaí follasacha inbhuanaithe a bhaint amach trí thosaíochtaí straitéiseacha a chur chun feidhme de réir a chéile le bearta praiticiúla. Áiritheoidh an dá Pháirtí go háirithe go n-ullmhófar agus go gcuirfear chun feidhme go dílis, i bpróiseas cuimsitheach trédhearcach fianaisebhunaithe a mbeidh an tsochaí shibhialta agus páirtithe leasmhara ábhartha eile páirteach ann, aon reachtaíocht agus aon doiciméad straitéiseach a forbraíodh faoi chuimsiú an Chláir Oibre Comhlachais;

— Aithníonn na Páirtithe an tábhacht a bhaineann le tacú leis na tosaíochtaí arna gcomhaontú trí bhíthin modhanna polaitiúla intíre, teicniúla agus airgeadais atá iomchuí leordhóthanach;

— Beidh cur chun feidhme an Chláir Oibre Comhlachais faoi réir faireacháin, tuairisciú bliantúil lena n-áirítear tuairisciú ar dhul chun cinn foriomlán, agus measúnaithe lena n-áirítear measúnú faoi threoir innéacsanna atá aitheanta go ginearálta agus sonraí arna dtáirgeadh ag tionscadail arna maoiniú ag an Aontas. Déanfar athbhreithniú ar dhul chun cinn, lena n-áirítear le linn chruinnithe na struchtúr déthaobhach arna gcur ar bun leis an gComhaontú Comhlachais. Cuirfear ar a cumas freisin don tsochaí shibhialta a gníomhaíochtaí faireacháin a dhíriú ar an gClár Oibre Comhlachais;

— Tacóidh an tAontas le Poblacht na Moldóive agus na cuspóirí agus na tosaíochtaí a leagtar amach sa Chlár Oibre Comhlachais á gcur chun feidhme. Chuige sin, déanfaidh sé an méid seo a leanas: gach foinse tacaíochta de chuid an Aontais atá ar fáil a thairiscint; saineolas agus comhairle a chur ar fáil; comhroinnt dea-chleachtas, feasa gnó agus faisnéise a éascú; agus tacaíocht a chur ar fáil ó thaobh fothú acmhainneachta agus neartú institiúideach de. Déanfaidh an tAontas comhordú tacaíochta ó chomhpháirtithe eile de chuid Phoblacht na Moldóive a chothú agus a iarraidh freisin, agus déanfaidh sé treisiú ar chur chuige comhordaithe thacaíocht Fhoireann na hEorpa ina nasctar acmhainní ón Aontas, óna Bhallstáit agus ó institiúidí airgeadais. Bainfidh sé úsáid as a ionstraimí ábhartha airgeadais chun cuidiú le cur chun feidhme an Chláir Oibre Comhlachais. Leanfaidh an tacaíocht sin de bheith go hiomlán coinníollach, áfach, agus nascfar í le dul chun cinn coincréiteach sa chlár oibre don athchóiriú mar a aontaíodh leis an Aontas agus go háirithe i réimsí an daonlathais, an cheartais agus an fhrithéillithe. Thairis sin, ní doiciméad cláraithe airgeadais an Clár Oibre Comhlachais ná ní ionadaí é ar an gclárú airgeadais a dhéanann na Páirtithe.

Tá na tosaíochtaí a shainítear sa Chlár Oibre Comhlachais i gcomhréir go hiomlán leis na cuspóirí fadtéarmacha beartais a leagtar amach sa Teachtaireacht Chomhpháirteach dar teideal ‘Beartas Comhpháirtíochta an Oirthir tar éis 2020: Treisiú na hAthléimneachta – Comhpháirtíocht an Oirthir a dhéanann beart do chách’, atá, mar aon le hionchur na mBallstát agus na dtíortha comhpháirtíochta, mar bhonn leis an Doiciméad Inmheánach Oibre Comhpháirteach maidir le Comhpháirtíocht an Oirthir tar éis 2020, a foilsíodh an 2 Iúil 2021 agus a formhuiníodh ag an séú Cruinniú Mullaigh de Chomhpháirtíocht an Oirthir in 2021 (1). Leis an bPlean Infheistíochta Eacnamaíoch agus le cúig thionscnamh suaitheanta le haghaidh na Moldóive, tacófar le téarnamh socheacnamaíoch agus neartófar athléimneacht na tíre. Tugadh faoi deara go buíoch an Teachtaireacht Chomhpháirteach sna Conclúidí gaolmhara ón gComhairle an 11 Bealtaine 2020.

Beidh na tosaíochtaí a shainítear sa Chlár Oibre Comhlachais mar bhonn taca le cúnamh an Aontais do Phoblacht na Moldóive, mar a leagtar amach san Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta (NDICI), sa Chlár Ilbhliantúil Táscach agus sa chlárú ilnáisiúnta a ullmhaíodh le haghaidh Phoblacht na Moldóive trí NDICI [le formheas]. Ó thaobh na sineirge de, d’fhoilsigh an tAontas Plean don Téarnamh Eacnamaíoch don Mholdóiv an 2 Meitheamh chun téarnamh socheacnamaíoch fadtéarmach a spreagadh, an t-aistriú glas agus an t-aistriú digiteach a chothú, agus leas a bhaint as acmhainneacht eacnamaíoch neamhshaothraithe na tíre. Féadfaidh an tAontas cúnamh a sholáthar freisin ó ionstraimí eile de chuid an Aontais, lena n-áirítear an Ionstraim um Chomhar maidir leis an tSábháilteacht Núicléach. Déanfar aon tacaíocht a sholáthar i gcomhréir iomlán leis na rialacha agus leis na nósanna imeachta cur chun feidhme lena rialaítear cúnamh seachtrach AE. Léireoidh an tacaíocht ón Aontas coinníollacht agus cur chuige dreasacht-bhunaithe an Aontais; beidh an tacaíocht sin coinníollach ar chur chun feidhme na n-athchóirithe comhaontaithe. Oibreoidh na páirtithe i gcomhar chun na córais agus na hinstitiúidí náisiúnta a neartú i gcomhréir le dea-chleachtais ó thaobh intuarthacht agus éifeachtacht cabhrach de, agus i gcomhréir le straitéisí formheasta agus le doiciméid bheartais rialtais chomh maith.

Beidh an Clár Oibre Comhlachais atá ann faoi láthair infheidhme ó am a ghlactha go dtí deireadh 2027. Féadfar an Clár Oibre Comhlachais a leasú nó a thabhairt cothrom le dáta tráth ar bith, trí chomhaontú Chomhairle Comhlachais AE-Poblacht na Moldóive.

2 Cuspóirí foriomlána an chomhair idir an tAontas Eorpach agus Poblacht na Moldóive

Measann an tAontas agus Poblacht na Moldóive gur príomhthosaíocht é an Comhaontú Comhlachais agus an Clár Oibre Comhlachais a chur chun feidhme chun luachanna agus prionsabail chomhroinnte a chomhdhlúthú agus a chur chun cinn, mar a d’aontaigh an tAontas agus Poblacht na Moldóive. Leis an gComhaontú Comhlachais, déantar foráil maidir le dlús a chur le comhlachas polaitiúil agus le lánpháirtíocht eacnamaíoch leis an Aontas de réir mheon mhianta Eorpacha agus rogha Eorpach na Moldóive, mar a aithnítear i nDearbhú Chruinniú Mullaigh Chomhpháirtíocht an Oirthir 2017. Athdhearbhaíonn an tAontas a thacaíocht láidir do cheannasacht agus d’iomláine chríochach Phoblacht na Moldóive laistigh dá teorainneacha a aithnítear go hidirnáisiúnta.

Ó síníodh an Comhaontú Comhlachais, tá bearta déanta ag Poblacht na Moldóive chun athchóirithe a dhéanamh i dtreo chur chun cinn éifeachtach an Chomhaontaithe. Aithníonn an dá thaobh an dul chun cinn atá déanta ag Poblacht na Moldóive i dtreo comhlachas polaitiúil agus lánpháirtíocht eacnamaíoch níos doimhne leis an Aontas agus aithníonn siad go bhfuil gá fós le tuilleadh céimeanna móra chun dul chun cinn substaintiúil inbhuanaithe a dhéanamh chun é a chur ar a gcumas do shaoránaigh tairbhe iomlán a bhaint as Comhaontú Comhlachais AE-Poblacht na Moldóive.

Leanfaidh an tAontas air de thacú le hobair na Buanchomhdhála ar Shaincheisteanna Polaitiúla faoi chuimsiú an Phróisis Caibidlíochta le haghaidh Shocraíocht na Tras-dnístria san fhormáid ‘5+2’ chun teacht ar réiteach cuimsitheach, síochánta agus inbhuanaithe maidir leis an gcoinbhleacht, bunaithe ar cheannasacht agus ar iomláine chríochach Phoblacht na Moldóive laistigh dá teorainneacha a aithnítear go hidirnáisiúnta agus ar fhorálacha Ráiteas Aireachta ESCE ó mhí na Nollag 2020.

Tá sé d’aidhm freisin ag an gcomhar idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive tacú le cuspóirí beartais domhanda a bhaint amach, lena n-áirítear Comhaontú Pháras maidir leis an Athrú Aeráide agus cur chun feidhme Chlár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe agus a 17 Sprioc Forbartha Inbhuanaithe, dá bhfuil an dá pháirtí tiomanta. Leis an gcomhar déanfar an t-ord idirnáisiúnta riailbhunaithe a neartú agus cuirfear le hEoraip níos láidre sa domhan a thógáil.

Cuirfidh Poblacht na Moldóive san áireamh mar is cuí na cuspóirí beartais fadtéarmacha seo a leanas i dtaca le Comhpháirtíocht an Oirthir tar éis 2020, mar a shonraítear sa Teachtaireacht Chomhpháirteach ó mhí an Mhárta 2020, agus treo straitéiseach na n-athchóirithe a bheidh le cur chun feidhme sna blianta atá le teacht á chinneadh aici. Oibreoidh na páirtithe le chéile chun na tairbhí a bhaineann lena gcomhar a chur in iúl.

I. Geilleagair athléimneacha, inbhuanaithe agus chomhtháite

Feabhsóidh na Páirtithe a gcomhar chun borradh a chur faoi fhorbairt eacnamaíoch agus faoi chomhtháthú eacnamaíoch idir Poblacht na Moldóive, Ballstáit an Aontais agus tíortha comhpháirtíochta an Oirthir chun tairbhe agus chun leas shaoránaigh na Moldóive. Laghdóidh sé sin neamh-chomhionannais eacnamaíocha agus oideachais agus cuirfidh sé feabhas ar dhálaí oibre, agus áiritheoidh sé, an tráth céanna, dícharbónú agus aeráidneodracht fhorchéimnitheach an gheilleagair, i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip. Is éard a bheidh mar thoradh air sin freisin iarrachtaí chun a áirithiú gur téarnamh glas a bheidh i dtéarnamh iar-COVID-19, agus nach gcuirfidh sé isteach ar na spriocanna comhshaoil agus aeráide. Beidh sé criticiúil chomh maith, ó thaobh téarnamh inbhuanaithe agus cothrom de, seasamh le cearta oibrithe a chosaint agus obair chuibhiúil a chur chun cinn. Cuirfear feabhas ar an timpeallacht infheistíochta trí acmhainn ionsúcháin infheistíochtaí a thógáil, cothrom na Féinne a chruthú le haghaidh fiontraithe, agus smacht reachta, trédhearcacht agus neamhspleáchas na breithiúnachta, iarrachtaí frithéillitheachta agus rialachas éifeachtach a áirithiú.

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chomh maith chun infheistíocht a dhéanamh i ndaoine, go háirithe i ndaoine óga, chun feabhas a chur ar a n-infhostaitheacht, agus poist chuibhiúla agus cosaint éifeachtach ceart oibrithe a áirithiú an tráth céanna, agus oideachas, taighde agus nuálaíocht á nascadh níos fearr le riachtanais na hearnála príobháidí. Tacófar le beartais taighde agus nuálaíochta trí speisialú cliste agus aistriú teicneolaíochta a chur chun cinn agus a chumasú, chomh maith le comhlachas Phoblacht na Moldóive le Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht – a thabhairt i gcrích. Cuirfidh Poblacht na Moldóive feabhas ar a feidhmíocht oideachais trí nuachóiriú agus athchóiriú cuimsitheach ar earnáil an oideachais, chun go mbeidh sí níos éifeachtúla i dtéarmaí acmhainní a úsáid, trí infheistiú i ndea-cháilíocht a hacmhainní daonna agus a haschur de réir caighdeáin cháilíochta idirnáisiúnta, trí chórais oiliúna agus óige, agus trí chuimsitheacht a áirithiú.

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun tacú le Poblacht na Moldóive geilleagar margaidh lánfheidhmiúil agus iomaíoch a bhunú, agus a beartais a chur i gcomhréir le beartais an Aontais de réir a chéile. Ba cheart é sin a bhaint amach i gcomhréir leis na prionsabail threoracha maidir le cobhsaíocht mhaicreacnamaíoch agus le hairgeadas poiblí fónta, agus córas láidir airgeadais agus comhardú inbhuanaithe íocaíochtaí á n-áirithiú. Déanfar treisiú ar rialú inmheánach agus ar iniúchadh inmheánach de réir caighdeáin agus cleachtais Eorpacha. Oibreoidh na páirtithe le chéile ar chomhdhlúthú breise na n-athchóirithe in earnáil na baincéireachta. Tabharfar tús áite d’fheabhas a chur ar an gcreat rialála agus ar an timpeallacht oibríochtúil le haghaidh fiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna), agus, ag an am céanna, dlí iomaíochta na Moldóive á fhorfheidhmiú chun feidhmiú cuí an mhargaidh inmheánaigh a áirithiú, lena n-áirítear trí iompraíocht mhonaplach a laghdú. Déanfar príobháidiú ar bhealach trédhearcach le sásraí scagtha le haghaidh sócmhainní straitéiseacha agus bonneagar criticiúil. Caithfear feabhas a chur ar rialachas fiontair faoi úinéireacht stáit chomh maith le neamhspleáchas agus cuntasacht an údaráis inniúil sa réimse riaracháin maoine poiblí. Caithfear neamhspleáchas agus cuntasacht institiúidí poiblí formhaoirseachta/ rialála eile a áirithiú freisin.

Le cur chun feidhme éifeachtach an Chomhaontaithe Comhlachais agus a Limistéir Dhomhain Chuimsithigh Saorthrádála, a bhaineann leis an bpróiseas níos leithne maidir le comhfhogasú rialála agus athchóirithe gaolmhara is gá, rannchuidítear le coinníollacha a leagan síos ar mhaithe le caidreamh feabhsaithe eacnamaíoch agus trádála leis an Aontas, rud a bheadh ina bhonn le comhtháthú eacnamaíoch breise Phoblacht na Moldóive de réir a chéile i Margadh Inmheánach an Aontais, mar a bheartaítear sa Chomhaontú Comhlachais.

Oibreoidh na Páirtithe i gcomhar chun cur chun feidhme breise acquis an Aontais a fheabhsú i ngach modh iompair a leagtar amach sa Chomhaontú Comhlachais (an eitlíocht, iompar de bhóthar, iompar muirí agus iompar d’iarnród), le béim láidir ní hamháin ar an nascacht fhisiciúil a fheabhsú ach ar ghnéithe sábháilteachta freisin. Áireofar leis sin bonneagair a bhfuil tábhacht eacnamaíoch leo a fhorbairt agus béim mhéadaithe a chur ar réitigh iompair ghlais, lena n-áirítear trí ghréasán leathnaithe táscach TEN-T a fhorbairt agus trí réitigh iompair ilmhódaigh a chur chun cinn.

I bhfianaise na n-imthosca, beidh sé ríthábhachtach aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí socheacnamaíocha phaindéim COVID-19 agus athléimneacht ghearrthéarmach agus fhadtéarmach á tógáil.

II. Institiúidí cuntasacha, an smacht reachta agus an tslándáil

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun seasamh le prionsabail an smachta reachta, chun cearta uilíocha an duine a urramú, agus chun institiúidí daonlathacha lánfheidhmiúla agus cuimsiú a áirithiú. Tabharfar tús áite don reachtaíocht a bhaineann le gníomhaireachtaí forfheidhmithe an cheartais agus an dlí, lena n-áirítear gníomhaireachtaí frithéillitheachta, agus do chur chun feidhme na reachtaíochta sin. Déanfar reachtaíocht a oiriúnú i gcás inar gá agus díreofar acmhainní iomchuí daonna agus airgeadais ar an earnáil chun neamhspleáchas, cuntasacht, neamhchlaontacht, ionracas, gairmiúlacht agus éifeachtúlacht na breithiúnachta a áirithiú, lena n-áirítear an t-ionchúiseamh, ar cheart dó a bheith saor ó chur isteach polaitiúil nó ó aon chur isteach míchuí eile. Is díol sásaimh don Aontas cinneadh Phoblacht na Moldóive tús áite a thabhairt d’athchóirithe ar an smacht reachta. Nuair a bheidh sí ar fáil, déanfaidh an reachtaíocht tuairimí Choimisiún na Veinéise a ionchorprú agus beidh sí i gcomhréir leo. Saothrófar neamhfhulaingt ar éillitheacht chun gach cineál iompraíochta éillithí a chosc. Tabharfar aghaidh ar éillitheacht pholaitiúil i gcomhréir le moltaí GSE. Déanfar ionracas na hearnála poiblí a neartú, trí dhíriú ar rialú éifeachtach sócmhainní agus i gcomhréir le prionsabail an dea-rialachais.

Tabharfar tús áite don tseirbhís náisiúnta aisghabhála sócmhainní a neartú agus d’éifeachtúlacht na seirbhíse sin a fheabhsú. Áiritheoidh Poblacht na Moldóive go mbeidh na cásanna calaoise ar fad a rinne difear do chóras baincéireachta na tíre sa tréimhse 2012-2014, agus sciúradh airgid amhail cás Laundromat, faoi réir imscrúduithe críochnúla neamhchlaonta trédhearcacha, d’fhonn na cistí a atreoraíodh a aisghabháil freisin agus na daoine a bhí freagrach a thabhairt faoi réim an cheartais. Déanfar an comhar idir comhlachtaí forfheidhmithe dlí na Moldóive agus comhlachtaí ábhartha forfheidhmithe dlí san Eoraip a neartú.

Áiritheoidh Poblacht na Moldóive go ndéanfar toghcháin uachtaránachta, pharlaiminteacha agus áitiúla a rith ar bhealach daonlathach, i gcomhréir le caighdeáin a comhaontaíodh go hidirnáisiúnta agus le caighdeáin Eorpacha, agus nach gcuirfear brú polaitiúil ar aon pháirtí leasmhar atá rannpháirteach sna toghcháin. Urramófar agus leanfar tuairimí agus moltaí eagraíochtaí idirnáisiúnta, lena n-áirítear Comhairle na hEorpa agus Oifig um Institiúidí Daonlathacha agus um Chearta an Duine na hEagraíochta um Shlándáil agus Comhar san Eoraip (ESCE/ODIHR).

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun a áirithiú go gcuirtear chun feidhme athchóiriú na hearnála slándála agus go nglactar creataí agus nósanna imeachta ábhartha i réimsí na bainistíochta géarchéime, chosaint an phríomhbhonneagair agus an chur i gcoinne bagairtí hibrideacha, lena n-áirítear trí athléimneacht institiúidí stáit i gcoinne trasnaíocht eachtrach a fhorbairt agus trí aghaidh a thabhairt ar impleachtaí na héillitheachta ar an tslándáil náisiúnta.

Cuspóir tábhachtach a bheidh ann go fóill tacú le hathchóiriú póilíneachta agus le comhar teorann de réir na gcaighdeán idirnáisiúnta is fearr agus de réir na gcaighdeán is fearr san Aontas. Díreofar ar thacú leis an troid in aghaidh na coireachta eagraithe agus na smuigleála trasteorann, agus ar an gcomhar a mhéadú idir gníomhaireachtaí forfheidhmithe an cheartais agus an dlí san Aontas.

Áiritheoidh Poblacht na Moldóive go gcomhlíonfar ar bhealach leanúnach na tagarmharcanna Léirscaoilte Víosaí go léir agus na moltaí a eisíonn an Coimisiún sna Tuarascálacha maidir leis an Sásra Fionraíochta Víosaí.

III. Athléimneacht ó thaobh an chomhshaoil agus na haeráide de

Oibreoidh na Páirtithe le chéile i dtreo slándáil fuinnimh níos fearr trí éagsúlú méadaithe, chomh maith le héifeachtúlacht fuinnimh agus úsáid fuinnimh in-athnuaite níos fearr. Margadh fuinnimh iomaíoch, saor ó éillitheacht agus trédhearcach a bhunú i bPoblacht na Moldóive agus an margadh sin a chomhtháthú go hiomlán i margadh fuinnimh an Aontais Eorpaigh, lena n-áirítear leibhéal méadaithe idirnasctha idir Poblacht na Moldóive agus an tAontas, sin an sprioc choiteann atá ann go fóill. Chuige sin, áiritheoidh Poblacht na Moldóive go leanfaidh rialacha, tionscadail bonneagair agus nascacht de bheith dírithe ar spleáchas fuinnimh a laghdú, agus ar chobhsaíocht agus sábháilteacht córas fuinnimh agus slándáil soláthairtí fuinnimh a threisiú.

Déanfaidh na Páirtithe tuilleadh oibre le chéile i dtreo athléimneacht aeráide agus comhshaoil trí gheilleagar nua-aimseartha, tíosach ar acmhainní, inbhuanaithe agus ciorclach a chur chun cinn, arb é a bheidh mar thoradh air glasú an gheilleagair agus úsáid níos inbhuanaithe acmhainní nádúrtha, i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip agus, freisin, i gcomhthéacs théarnamh iar-COVID-19. Bainfear é sin amach, inter alia, trí leanúint de na hathchóirithe riaracháin agus trí chumas ceart riaracháin a thógáil chun caibidlí an Chomhaontaithe Comhlachais a bhaineann le gníomhaíocht comhshaoil agus aeráide a chur chun feidhme, agus d’fhonn oidhreacht an ama atá caite a shárú i dtéarmaí reachtaíocht chomhshaoil, cleachtais mhargaíochta agus bonneagair. Ciallaíonn sé sin freisin go gcomhtháthófar cuspóirí íseal-astaíochtaí agus athléimneachta comhshaoil i gcomhréir le Comhaontú Pháras d’fhonn teorainn a chur leis an tionchar atá ag an athrú aeráide ar shaol na saoránach. Thairis sin, cuirfear feabhas ar an idirphlé idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive maidir leis an gcomhshaol agus an aeráid le hionchur ábhartha ón tsochaí shibhialta faoi chuimsiú an chomhair atá ann cheana faoin gComhaontú Comhlachais.

Neartófar rialachas comhshaoil trí reachtaíocht nua a ghlacadh agus a chur chun feidhme, trí rochtain phoiblí ar fhaisnéis chomhshaoil a áirithiú agus trí rannpháirtíocht phoiblí i ndéanamh cinntí a áirithiú. Ar deireadh, tacófar a thuilleadh leis an aistriú glas trí rannpháirtíocht a mhéadú i ngníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta a bhfuil cuspóirí acu maidir leis an maolú ar an athrú aeráide.

Feabhas a chur ar cháilíocht an aeir agus an uisce, chomh maith le bainistíocht níos fearr dramhaíola i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha, beidh siad fite fuaite le talmhaíocht inbhuanaithe a chumasú agus a chur chun cinn agus bithéagsúlacht agus éiceachórais a chaomhnú.

IV. Claochlú digiteach athléimneach

Tá an deighilt dhigiteach i sochaithe agus an géarghá atá ann tacú leis an gclaochlú digiteach seo tugtha chun solais ag paindéim COVID-19. Ní hamháin go mbeidh réitigh i dtaca le ríomhsheirbhísí sláinte, cianfhoghlaim, teilileigheas, rianú víreas agus cosc bréagaisnéise ina gcuidiú le linn na paindéime, ach beidh siad ina dtacaíocht i dtaca le hathléimneacht agus le forbairt ár gcomhpháirtithe sna blianta amach romhainn. Dá bhrí sin, oibreoidh na Páirtithe le chéile chun fás a chumasú agus chun forbairt inbhuanaithe a spreagadh agus chun tuilleadh infheistiú a dhéanamh i gclaochlú digiteach Phoblacht na Moldóive, i gcomhréir le reachtaíocht an Aontais agus le dea-chleachtais. Beidh ríthábhacht ag baint leis chun beartais a áirithiú arb é is aidhm dóibh borradh a chur faoin tionscal TF agus an tionscal sin a éagsúlú, iomaíochas an tionscail a neartú, agus gnólachtaí nuathionscanta agus taighde agus nuálaíocht dhigiteach a spreagadh i ngach earnáil den gheilleagar. Tabharfar tús áite do chláir thacaíochta a fhorbairt chun FBManna a dhigitiú agus chun táscairí agus faisnéis staitistiúil a bhailiú i réimse an gheilleagair dhigitigh. Ba cheart ríomhrialachas agus seirbhísí digiteacha a fhorbairt a thuilleadh an tráth céanna chun inrochtaineacht, éifeachtúlacht, trédhearcacht agus cuntasacht an riaracháin phoiblí a mhéadú, lena n-áirítear le haghaidh creat agus seirbhísí infheistíochta poiblí. Ní mór dó sin a bheith fite fuaite le forbairt agus le comhdhlúthú a dhéanamh ar scileanna digiteacha agus ar ríomhlitearthacht an phobail i gcoitinne. Thairis sin, tacóidh an tAontas le comhaontuithe fánaíochta agus speictrim a chur chun feidhme idir Poblacht na Moldóive agus tíortha comhpháirtíochta eile agus, mar chuspóir níos fadtéarmaí, taraifí fánaíochta leis an Aontas a laghdú. Tabharfaidh Poblacht na Moldóive gealltanas bacainní dlíthiúla agus teicniúla comhaontuithe den sórt sin a shárú, tuilleadh infheistíochta a dhéanamh i gclaochlú digiteach, agus rochtain ardcháilíochta a sholáthar ar ghréasáin agus ar sheirbhísí slána cumarsáide ar phraghsanna inacmhainne. Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun cuntasacht, cumas riaracháin, agus neamhspleáchas údarás rialála náisiúnta Phoblacht na Moldóive i gcomhair cumarsáid leictreonach a fheabhsú – coinníoll fíor-riachtanach i gcomhair fheidhmiú ceart an mhargaidh chomhfhreagraigh. Oibreoidh na Páirtithe le chéile freisin chun creataí láidre cibearshlándála dlíthiúla, beartais agus oibríochtúla a áirithiú bunaithe ar reachtaíocht an Aontais agus ar dhea-chleachtais.

V. Sochaithe athléimneacha, córa agus cuimsitheacha

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun riarachán poiblí trédhearcach agus cuntasach, arb é an saoránach is croílár dó, a áirithiú, chomh maith le saorthoghcháin sheasmhacha chóra.

Leanfaidh Poblacht na Moldóive uirthi den Straitéis Athchóirithe don Earnáil Phoiblí (PAR) agus de straitéisí foluiteacha a chur chun feidhme. Is é atá i gceist leis sin institiúidí rialtais, údaráis riaracháin agus fiontair faoi úinéireacht an Stáit a atheagrú chun cuntasacht, éifeachtacht agus éifeachtúlacht a mhéadú. Thairis sin, ciallaíonn sé go leanfar den chóras forbartha beartas agus den chóras comhordúcháin beartas a choigeartú, lena n-áirítear i gcás inar gá na nósanna imeachta i dtaca le ceapadh agus le dífhostú, chun cuimsitheacht, comhleanúnachas, éifeachtúlacht, intuarthacht agus trédhearcacht an phróisis cinnteoireachta a fheabhsú. Cuirfear chun cinn seirbhís shibhialta láidir ghairmiúil agus córas bainistíochta nua-aimseartha acmhainní daonna. Féachfaidh Poblacht na Moldóive leis na hacmhainní a chuirtear ar fáil do na saoránaigh ar an leibhéal áitiúil a uasmhéadú. Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun trédhearcacht, formhaoirseacht agus cuntasacht a neartú i dtaca le beartas agus bainistíocht airgeadais phoiblí. Leanfar den bhéim ar stuamacht bhuiséadach, ar smacht buiséadach agus ar fhorghníomhú buiséadach, d’fhonn próisis chuntasachta a neartú agus bainistíocht níos fearr a bhaint amach le haghaidh torthaí. Chuige sin, ba cheart leanúint den athchóiriú ar ghrinnscrúdú parlaiminteach agus den fhormhaoirseacht ar an mbuiséad.

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun athléimneacht na sochaí a neartú, comhtháthú sóisialta agus cosaint shóisialta shochaí na Moldóive a chur chun cinn, obair ar shaincheisteanna a bhaineann leis an óige a fheabhsú agus bearta a ghlacadh chun imirce daoine oilte a chosc agus comhionannas inscne a áirithiú agus chun troid i gcoinne foréigean baile. Ós rud é gur comhthosaíocht é freisin aghaidh a thabhairt ar dhúshláin imirce, leanfaidh na páirtithe orthu de bheith ag obair chun soghluaisteacht agus teagmhálacha idirphearsanta a áirithiú i dtimpeallacht shlán a ndéantar bainistíocht mhaith uirthi, i gcomhréir le hinniúlachtaí náisiúnta agus inniúlachtaí an Aontais, agus chun tacaíocht le haghaidh imircigh shoghonta agus dídeanaithe soghonta a áirithiú. Is den fhíor-riachtanas iad cur chun feidhme rathúil an chomhaontaithe um athligean isteach atá ann cheana, chomh maith le comhlíonadh leanúnach na dtagarmharcanna ábhartha léirscaoilte víosaí. Mar chomhlánú air sin, áiritheofar rannpháirtíocht inbhuanaithe le Comhpháirtíocht Soghluaisteachta AE-an Mholdóiv. Cuirfear san áireamh tionscnaimh imirce lucht oibre, arb é is aidhm dóibh comhar agus cros-toirchiú scileanna agus inniúlachtaí a fheabhsú, agus aird á tabhairt ar an tionchar atá ag imirce daoine oilte ar chaipiteal daonna tíortha comhpháirtíochta, agus meas á léiriú an tráth céanna ar reachtaíocht agus ar inniúlachtaí náisiúnta atá ann cheana. Chun cuidiú le daoine agus earraí a bhogadh thar theorainneacha, déanfar comhar teicniúil agus riaracháin i mbainistíocht chomhtháite teorainneacha a neartú. Tosaíocht a bheidh ann infheistíocht a dhéanamh i gclaochlú sóisialta agus eacnamaíoch ar an leibhéal áitiúil, lena n-áirítear rochtain daoine ar bhonneagar fisiciúil, ar fhóntais phoiblí agus ar dhálaí maireachtála feabhsaithe a mhéadú. Áiritheoidh Poblacht na Moldóive ceart bunúsach na rochtana ar shláinte agus tacóidh an tAontas le hearnáil na sláinte poiblí a neartú. Beidh sé sin criticiúil agus sásraí éifeachtacha freagartha géarchéime á bhforbairt sa troid in aghaidh galair theagmhálacha, lena n-áirítear chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí phaindéim COVID-19.

Ar bhonn níos leithne, leanann an tAontas air de dhea-rialachas, cearta an duine, smacht reachta, neamh-idirdhealú agus obair chuibhiúil a chur chun cinn, chomh maith le bunluachanna agus prionsabail dhaonnúla mar fhreagairt ar phaindéim COVID-19 agus ar an téarnamh ón bpaindéim.

Déanfaidh Poblacht na Moldóive creat éifeachtach agus comhdhlúite a áirithiú chun go mbeidh eagraíochtaí neamhrialtasacha in ann oibriú gan bhac agus fothú acmhainneachta eagraíochtaí na sochaí sibhialta a chumasú, go háirithe iad siúd a oibríonn ar an leibhéal áitiúil, rud a chuirfidh ar a gcumas dóibh páirt fhóinteach a ghlacadh i bpróisis chinnteoireachta, agus athchóiriú, soláthar seirbhísí poiblí agus cuntasacht phoiblí a chur chun cinn.

Seasfaidh Poblacht na Moldóive le saoirse, le neamhspleáchas agus le hiolrachas na meán, urramóidh sí caighdeáin an Aontais agus caighdeáin uilíocha, déanfaidh sí dálaí i gcomhair timpeallachtaí saora sláintiúla meán a áirithiú, agus cuirfidh sí meáin ardcháilíochta chun cinn freisin ar an leibhéal áitiúil. Tabharfar tús áite do chomhairle chlosamhairc a áirithiú a bheidh feidhmiúil, neamhpháirtíneach, éifeachtach agus trédhearcach. Déanfaidh Poblacht na Moldóive an ceart rochtana ar fhaisnéis ar mhaithe le leas an phobail agus tuairisciú cruinn, neamhpháirtíneach a chosaint agus a chur chun cinn.

Cothóidh na Páirtithe malartú dea-chleachtais i dtaca le tionscnaimh beartas arb é is aidhm dóibh an leibhéal litearthachta sna meáin sa tsochaí a mhéadú (i.e. cláir oideachais, curaclaim scoile).

Tabharfar tús áite do chur chun feidhme an Phlean nua Gníomhaíochta Náisiúnta maidir le Cearta an Duine, ina bhfuil an bhéim orthu siúd a bhaineann leis na grúpaí is leochailí. Áiritheoidh Poblacht na Moldóive forghníomhú éifeachtach bhreithiúnais na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine agus cruthóidh sí sásra éifeachtúil rialaithe Pharlaimintigh ar an bhforghníomhú sin.

3 Tosaíochtaí gearrthéarmacha agus fadtéarmacha an Chláir Oibre Comhlachais

Oibreoidh na Páirtithe le chéile sna réimsí seo a leanas:

I. An daonlathas, cearta an duine agus dea-rialachas

1. Rialacha agus institiúidí lena ráthaítear an daonlathas

— A áirithiú go reáchtálfar toghcháin uachtaránachta, pharlaiminteacha agus áitiúla ar bhealach daonlathach, i gcomhréir le caighdeáin arna gcomhaontú go hidirnáisiúnta agus le caighdeáin Eorpacha. Neamhspleáchas agus gairmiúlú an Choimisiúin Lárnaigh Toghchán a áirithiú.

— Trédhearcacht, cuntasacht agus dlíthiúlacht mhaoiniú na bpáirtithe polaitiúla agus na bhfeachtas toghcháin a áirithiú i gcomhréir le caighdeáin idirnáisiúnta agus le dea-chleachtais, chomh maith le sásraí formhaoirseachta agus smachtbhannaí a chur chun feidhme a bheidh dian, tráthúil agus cuí.

— Iolrachas polaitiúil a áirithiú agus ionadaíocht pholaitiúil agus rannpháirtíocht chuimsitheach daoine a bhaineann le grúpaí leochaileacha nó le grúpaí mionlaigh a éascú, lena n-áirítear cuóta inscne 40 % a bhaint amach maidir le feidhmeanna toghcháin agus díriú ar chuóta comhchosúil a bhaint amach maidir le ceapacháin ar an leibhéal lárnach agus réigiúnach.

— Institiúidí rialtais agus údaráis riaracháin atá cuntasach, trédhearcach, éifeachtúil, éifeachtach agus ag a bhfuil lear acmhainní a áirithiú ar an leibhéal náisiúnta agus áitiúil agus iad saor ó éilliú agus ó thionchar míchuí.

— Ról agus feidhmiú na Parlaiminte a neartú, lena n-áirítear trína áirithiú go ndéanfar na gníomhaíochtaí is gá chun acmhainní a leithdháileadh agus feabhas a chur ar shásraí ar mhaithe le próiseas reachtach atá go hiomlán trédhearcach, intuartha agus rannpháirteach; agus le ceapacháin thrédhearcacha i gcomhréir le dea-chleachtais idirnáisiúnta agus formhaoirseacht agus rialú níos éifeachtaí ar fhorghníomhú dlíthe.

— An dlí maidir le trédhearcacht sa chinnteoireacht agus an Rialachán ón bParlaimint a leasú, chun sásra an nóis imeachta éigeandála arna úsáid ag an bParlaimint a shainiú, chomh maith le rannpháirtíocht leordhóthanach na sochaí sibhialta a sholáthar.

— Tuilleadh feabhais a chur ar ardán reachtaíochta leictreonaí agus córas vótála leictreonaí sa Pharlaimint a thabhairt isteach.

— Neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na mbreithiúna a áirithiú, i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha.

— Ról na Cúirte Bunreachtúla a neartú trí fheabhas a chur ar an gcreat dlíthiúil (lena n-áirítear tríd an gcód dlínse bunreachtúil a aisghairm) agus ar shásraí institiúideacha chun ráta forghníomhúcháin chinntí na Cúirte Bunreachtúla a mhéadú agus muinín an phobail a chothú arís.

— Leibhéal tuarastail iomaíoch agus córas trédhearcach gairme bunaithe ar fhiúntas a áirithiú sa tseirbhís phoiblí chun daoine tréitheacha a mhealladh agus a choinneáil.

2. Cearta an duine agus saoirsí bunúsacha

— laistigh de 3-4 bliana: — Creat éifeachtach institiúideach a áirithiú maidir le cearta an duine a chosaint, lena n-áirítear go háirithe acmhainní leordhóthanacha daonna agus airgeadais. — Plean Gníomhaíochta um Chearta an Duine 2018-2022 a chur chun feidhme agus doiciméad beartais nua a fhorbairt agus a chur chun feidhme tar éis 2022. — A áirithiú go gcomhtháthófar go héifeachtach an cur chuige bunaithe ar chearta an duine i ndoiciméid bheartais an rialtais amach anseo. — Feidhmiú cuí na Comhairle Náisiúnta um Chearta an Duine agus na Buanrúnaíochta um Chearta an Duine a áirithiú, dhá eagraíocht atá ríthábhachtach chun faireachán agus meastóireacht a dhéanamh ar chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta um Chearta an Duine agus ar mholtaí a fhaightear ó shásraí idirnáisiúnta um chosaint chearta an duine chomh maith. — Oifig an Ombudsman a neartú, lena n-áirítear trí bhíthin leasuithe reachtacha ar dhlí an Ombudsman agus ar dhlí sceithirí eolais, trí acmhainní iomchuí daonna agus airgeadais agus áitreabh, i gcomhréir le forálacha an Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta um Chearta an Duine, chun é a chur ar a cumas don oifig a cúraimí a dhéanamh go héifeachtach. — Feidhmiú agus neamhspleáchas iomlán an tSásra Náisiúnta Choiscthigh in aghaidh na Céastóireachta a áirithiú, i gcomhréir le hAirteagal 18, mír 3 de Phrótacal Roghnach Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe in aghaidh na Céastóireachta nó in aghaidh Íde nó Pionóis Eile atá Cruálach, Mídhaonna nó Táireach. — Feabhas suntasach a chur ar an gcuntas teiste maidir le forghníomhú chinntí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine. — Prótacal Uimh. 12 a ghabhann leis an gCoinbhinsiún chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint maidir le frith-idirdhealú a dhaingniú. — Na leasuithe ar an reachtaíocht maidir leis an bhfuathchoireacht a ghlacadh agus a chur chun feidhme chun an reachtaíocht sin a chur i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha. Dlús a chur le hiarrachtaí imscrúdú a dhéanamh ar chásanna fuathchainte agus fuathchoireachta agus gníomhú de réir na gcásanna sin, agus rochtain éifeachtach ar an gceartas d’íospartaigh a áirithiú. — Cumas na Comhairle um Idirdhealú a Chosc agus a Dhíothú agus um Chomhionannas a Áirithiú (‘Comhairle Comhionannais’) a neartú trí acmhainní iomchuí daonna agus airgeadais, chomh maith le hinniúlachtaí dlíthiúla leordhóthanacha, agus feabhas a chur ar neamhspleáchas agus ar éifeachtacht an chomhlachta sin i gcomhréir leis an Moladh ón gCoimisiún Eorpach maidir le Caighdeáin le haghaidh Comhlachtaí Comhionannais. — Na leasuithe a ghlacfar ar an dlí comhionannais agus cur i bhfeidhm na ndlíthe agus na rialachán in aghaidh an idirdhealaithe ar gach foras a áirithiú, lena n-áirítear an Dlí um Chomhionannas a Áirithiú. — Tacú le hacmhainneachtaí na n-institiúidí náisiúnta a fhorbairt agus a neartú, ag tosú le struchtúir náisiúnta maidir le cearta an duine, chun a chur ar a gcumas dóibh déileáil leis na tionchair a eascraíonn as úsáid IS, ag tosú le gníomhaíochtaí ginearálta chun cur leis an bhfeasacht maidir le Cearta an Duine a chosaint sa spás digiteach. — Timpeallacht shábháilte agus chumasúcháin a áirithiú do chosantóirí chearta an duine.

— laistigh de 7 mbliana: — Cur chun feidhme éifeachtach Chreat-Choinbhinsiún Chomhairle na hEorpa chun Mionlaigh Náisiúnta a Chosaint a áirithiú. — An Straitéis um Chomhdhlúthú ar an gCaidreamh Idir-Eitneach i bPoblacht na Moldóive 2017-2027 a chur chun feidhme. — Feabhas a chur ar chur chun feidhme na reachtaíochta maidir le hinrochtaineacht do dhaoine faoi mhíchumas. Inrochtaineacht ar fhoirgnimh phoiblí, iompar agus faisnéis a mhéadú agus a fheabhsú do dhaoine faoi mhíchumas. — Cur chun feidhme éifeachtach Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas a áirithiú. — Prótacal Roghnach Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas a dhaingniú. — Comhlíonadh agus cur chun feidhme gealltanas idirnáisiúnta maidir le saoirse reiligiúin nó creidimh a áirithiú.

3. Athchóiriú ar an riarachán poiblí, lena n-áirítear bainistíocht airgeadais phoiblí

— Measúnú a dhéanamh ar chonclúidí na Straitéise Athchóirithe don Earnáil Phoiblí 2016 agus ar an bhforbairt atá tagtha ar chúrsaí ó shin, agus céimeanna athchóirithe breise a thabhairt de réir thorthaí an mheasúnaithe.

— Leanúint d’úsáid rialta a bhaint as measúnuithe tionchair ex-ante agus a áirithiú go ndéanfar meastachán córasach ar chostais athchóirithe. Acmhainneachtaí institiúideacha a neartú i gcás an dá ghníomhaíocht. Feidhmiú na bhfóram idir-aireachta um réiteach coinbhleachta a áirithiú ar ardleibhéil riaracháin agus pholaitiúla.

— Leanúint d’institiúidí rialtais, údaráis riaracháin agus fiontair faoi úinéireacht an Stáit a atheagrú chun cuntasacht, éifeachtacht agus éifeachtúlacht a mhéadú. Leanúint den fhorbairt beartas agus den chóras comhordúcháin a fhorbairt chun feabhas a chur ar chuimsitheacht, comhleanúnachas, éifeachtúlacht, intuarthacht agus trédhearcacht an phróisis cinnteoireachta.

— Leanúint d’fheabhas a chur ar cháilíocht agus ar inrochtaineacht seirbhísí poiblí, lena n-áirítear trí dhigitiú na seirbhísí a neartú agus trí shásraí faireacháin láidre a chur chun feidhme, chomh maith le sásraí aiseolais um eispéireas úsáideoirí. Seirbhís shibhialta ghairmiúil agus córas bainistíochta nua-aimseartha acmhainní daonna a áirithiú.

— Leanúint d’athchóiriú an riaracháin phoiblí i gcomhréir le Prionsabail an Riaracháin Phoiblí, i gcomhairle leis an tsochaí shibhialta agus ról níos mó á thabhairt di de réir a chéile, d’fhonn seirbhís shibhialta éifeachtúil, thrédhearcach agus ghairmiúil bunaithe ar fhiúntas agus ar fhianaise a thógáil agus a cód eitice cuí aici, agus í saor ó bhrúnna polaitiúla.

— Anailís a dhéanamh ar thionchar chumraíocht an riaracháin phoiblí áitiúil ar leasanna na saoránach. Bealaí a fhorbairt chun daonlathas áitiúil, uathriail agus dílárú a neartú i gcomhréir le gach caighdeán idirnáisiúnta agus Eorpach, chun rannpháirtíocht áitiúil na saoránach a áirithiú agus chun feabhas a chur ar sholáthar seirbhísí áitiúla do shaoránaigh, lena n-áirítear trí fhéachaint ar roghanna athchóirithe ar riarachán críochach.

— Pacáistí dreasachta a chruthú chun cónascadh deonach agus forbairt shocheacnamaíoch áitiúil a éascú.

— Tabharfaidh an tAontas tuilleadh tacaíochta do rannpháirtíocht uathriail Gagauz i gcur chun feidhme beartas poiblí ábhartha i gcomhréir le Dlí 1994 maidir le Stádas Dlíthiúil Speisialta Gagauzia.

— Feabhas a chur ar rialachas fioscach trí leanúint le hathchóiriú na bainistíochta airgeadais poiblí bunaithe ar Straitéis Náisiúnta um Bainistíocht Airgeadais Phoiblí;

— Feabhas a chur ar bhainistíocht infheistíochta poiblí chun éifeachtúlacht na hinfheistíochta poiblí a mhéadú, lena n-áirítear cinnteoireacht thrédhearcach maidir le leithdháileadh cistí a áirithiú, líon na dtionscadal ar na bacáin atá réidh le haghaidh infheistíochta a fhorbairt, acmhainneachtaí bainistíochta tionscadal agus córais faireacháin a fhorbairt chun feabhas a chur ar ionsú cistí, agus ardcháilíocht tionscadal atá curtha i gcrích a áirithiú;

— Cuntasacht bainistíochta san earnáil phoiblí a fhorbairt a thuilleadh bunaithe ar phrionsabail an Aontais/SIGMA maidir le rialú agus iniúchóireacht inmheánach an airgeadais phoiblí;

— Ailíniú breise ar iniúchóireacht phoiblí sheachtrach le caighdeáin na hEagraíochta Idirnáisiúnta Uasfhoras Iniúchóireachta a áirithiú, cáilíocht agus tionchar na hoibre a dhéanann an tUasfhoras Iniúchóireachta a mhéadú, grinnscrúdú agus formhaoirseacht pharlaiminteach ar airgeadas poiblí a neartú.

4. Saoirse chun tuairimí a nochtadh

— Leanúint den obair chun an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh, seachlíne agus ar líne, agus neamhspleáchas na meán a áirithiú, i gcomhréir le moltaí Chomhairle na hEorpa, an Aontais Eorpaigh agus na hEagraíochta um Shlándáil agus Comhar san Eoraip (ESCE).

— Leanúint den idirphlé chun dea-chleachtais a mhalartú maidir le saoirse na meán, iolrachas na meán, díchoiriúlú an chlúmhillte, foinsí iriseoirí a chosaint, agus éagsúlacht chultúrtha sna meáin.

— Reachtaíocht nua a ghlacadh lena neartaítear rochtain ar fhaisnéis maidir le fógraíocht, chomh maith le bearta tacaíochta le haghaidh na mórmheán, lena n-áirítear chun teachtaireachtaí a bhaineann le leas an phobail a tháirgeadh agus a scaipeadh.

— Ar bhonn choincheap na mórmheán, straitéis agus a clár beart a ghlacadh agus a chur chun feidhme, lena n-áirítear trí shásraí agus acmhainneachtaí faireacháin a fhorbairt.

— Dul i ngleic leis an bhfuathchaint sna mórmheáin, lena n-áirítear seachlíne agus sna meáin shóisialta, agus an bhréagaisnéis a chomhrac.

— Coinníollacha a chruthú maidir le neamhspleáchas iomlán, gairmiúlacht, feidhmiú agus cuntasacht an chomhlachta formhaoirseachta closamhairc (an Chomhairle Closamhairc) agus na gCraoltóirí Poiblí.

— Tacú leis na comhlachtaí féinrialaitheacha sa phreas scríofa agus bearta a ghlacadh chun tacú leis na meáin áitiúla agus réigiúnacha.

— Iomaíochas a áirithiú sa mhargadh fógraíochta agus tairbhithe deiridh agus cleamhnacht pholaitiúil a dhéanamh trédhearcach.

— Uirlisí éifeachtúla agus éifeachtacha a chruthú maidir le haghaidh a thabhairt ar mhonaplú margaí fógraíochta.

5. Drochíde agus céastóireacht

— laistigh de 3-4 bliana: — Feabhas a chur ar choinníollacha coinneála chun iad a chur i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha. Leanúint d’fheabhas a chur ar choinníollacha in áitribh choinneála shealadacha. — Gníomhaíochtaí nithiúla a chur chun feidhme chun ordlathas neamhfhoirmiúil na bpríosúnach i gcóras peannaideach na Moldóive a chomhrac chun slándáil agus sábháilteacht na bpríosúnach a dheimhniú agus chun go n-éireoidh le príosúnaigh sa phobal lasmuigh nuair a scaoilfear iad. — Córas dáileacháin chuí agus aicmithe príosúnach a chur i bhfeidhm, córas éifeachtach earcaíochta agus oiliúna a bhunú le haghaidh fhoireann na bpríosún agus maoirseacht leanúnach ar an bhfoireann a áirithiú in ionaid choinneála (lena n-áirítear san oíche). — Cóireáil leighis leordhóthanach a áirithiú do dhaoine atá á gcoinneáil (lena n-áirítear daoine arna n-athchur faoi choimeád). — Cur i bhfeidhm na mbeart coisctheach réamhthrialach neamhchoinneála agus na smachtbhannaí a neartú. — Imscrúdú éifeachtach agus smachtbhannaí éifeachtacha a áirithiú maidir le haon chás céastóireachta agus drochíde a thuairiscítear. — Aghaidh a thabhairt ar chéastóireacht agus ar dhrochíde in institiúidí síciatracha agus i saoráidí coinneála agus iad a chosc.

— laistigh de 7 mbliana: — Córas príosúin a fhorbairt atá cuntasach, éifeachtúil, trédhearcach agus saor ó éilliú, gairmiúil agus a bhfuil dóthain acmhainní aige. — Peannadlann ardchaighdeáin nua a thógáil. — Córas forchéimnitheach a bhunú maidir le pianbhreitheanna a fhorghníomhú i gcomhréir le caighdeáin agus le dea-chleachtais Eorpacha agus idirnáisiúnta. — Seomraí éisteachta, seomraí chun an duine a chur i láthair chun é a aithint, seomraí cruinnithe faoi dhálaí rúnda le haghaidh na ndaoine a bhfuil amhras fúthu / atá cúisithe ag an gcomhairle cosanta agus seomraí feithimh (idirthuras) a bhunú agus a shocrú, laistigh de fhoranna críochacha na bpóilíní, de réir chaighdeáin an Aontais. — An earnáil pheannaideach a fhorbairt.

6. Comhar na sochaí sibhialta

— Cur chun feidhme an Dlí maidir le heagraíochtaí neamhthráchtála a áirithiú, dlí a ceapadh chun feabhas a chur ar an gcreat dlíthiúil i dtaca le rannpháirtíocht éifeachtach na sochaí sibhialta sa phróiseas cinnteoireachta.

— Doiciméad beartais nua maidir le forbairt na sochaí sibhialta a ghlacadh agus a chur chun feidhme.

— Leanúint de thimpeallacht chumasúcháin don tsochaí shibhialta a chur chun cinn agus a chosaint. Freagairt ar fheachtais chórasacha chlúmhillte agus ar ionsaithe ar eagraíochtaí sochaí sibhialta.

— An creat a neartú maidir le rannpháirtíocht na sochaí sibhialta i bhforbairt na mbeartas poiblí agus i bhfaireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme na mbeartas sin.

— Inbhuanaitheacht airgeadais na sochaí sibhialta a chur chun cinn agus a neartú. Sásra feidhmiúil a chur chun feidhme chun leithdháileadh trédhearcach cistí bunaithe ar fhiúntas a áirithiú ón stát ar eagraíochtaí sochaí sibhialta, lena n-áirítear feachtas faisnéise don phobal de chuid na n-údarás stáit.

— Tacú leis an meon gníomhach sibhialta agus saorálaíochta, chomh maith le fiontraíocht shóisialta.

— Feachtais faisnéise don phobal a eagrú chun faisnéis chruinn a scaipeadh maidir le ról agus tábhacht na sochaí sibhialta agus é a chur ar a gcumas do dhaoine spéis a léiriú agus páirt a ghlacadh i dtionscnaimh shibhialta.

7. Cearta an linbh

— Leanúint de dhí-institiúidiú leanaí agus a áirithiú go laghdófar líon na leanaí in institiúidí de réir a chéile go ‘0’ agus go dtabharfar an dí-institiúidiú chun críche dá bhrí sin, agus cineálacha malartacha cúraim á bhforbairt freisin.

— ‘An Clár um Chosaint Leanaí’ a ghlacadh i gcomhréir le forálacha Chinneadh Uimh. 386/2020 ón Rialtas agus leis an bplean gníomhaíochta gaolmhar.

— Feabhas a chur ar chosaint leanaí a fhágtar ar lár de bharr na himirce, lena n-áirítear tacaíocht shóisialta agus shíceolaíoch a sholáthar.

— Aghaidh a thabhairt ar ógchiontacht a chosc faoi scáth an Chláir um Chosaint Leanaí.

— Aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb maidir le leanaí sráide trí shásraí um chosaint shóisialta agus cláir athshlánaithe agus athlonnaithe.

— Gach cineál foréigin in aghaidh íospartaigh ar leanaí iad agus íospartaigh ionchasacha foréigin, faillí, mí-úsáide, dúshaothraithe, agus saothair leanaí a chosc agus a dhíothú, lena n-áirítear trí chur chun feidhme éifeachtach Choinbhinsiún Chomhairle na hEorpa maidir le Leanaí a Chosaint ar Theacht i dTír Gnéasach agus ar Mhí-úsáid Ghnéasach agus sásraí idirnáisiúnta ábhartha eile a áirithiú.

— Scaradh ó theaghlaigh a chosc agus athimeascadh teaghlaigh agus dí-institiúidiú a neartú.

— Ceartas a thacaíonn le leanaí, athimeascadh agus tacaíocht do chuimsiú a sholáthar (ciontóirí, íospartaigh agus finnéithe).

— Cur chuige trasearnála a neartú agus tacú leis maidir le seirbhísí a sholáthar do leanaí agus do theaghlaigh ar an leibhéal áitiúil agus ar an leibhéal réigiúnach.

— Breithnithe Deiridh Choiste na Náisiún Aontaithe um Chearta an Linbh a chur chun feidhme agus comhar na Sochaí Sibhialta agus na nInstitiúidí Neamhspleácha um Chearta an Duine (Ombudsman do Chearta an Linbh) a neartú.

— Cuimsiú sóisialta a sholáthar do leanaí i gcásanna leochaileacha agus do leanaí faoi mhíchumas (dea-bhail, oideachas, forbairt, cosaint agus sláinte).

— Tuismitheoireacht dhearfach a neartú chun a áirithiú go n-urramófar agus go gcosnófar cearta leanaí agus déagóirí.

— Iompraíocht shláintiúil a neartú i measc leanaí, déagóirí agus na hóige (cothú, gníomhaíochtaí coirp, mí-úsáid substaintí a chosc, sláinte ghnéis agus atáirgthe, tacaíocht shíceolaíoch maidir le galair theagmhálacha, etc.).

— Rannpháirtíocht leanaí, déagóirí agus na hóige a neartú sa chinnteoireacht ar leibhéil éagsúla.

— Oideachas cuimsitheach foirmiúil agus seachfhoirmiúil a neartú agus tacú leis trí chur chuige leanbh-lárnach.

— Feasacht agus athléimneacht dhigiteach leanaí, déagóirí agus na hóige a mhúscailt agus sábháilteacht leanaí a áirithiú ar líne.

— Oiliúint chuimsitheach agus speisialaithe a sholáthar do ghairmithe a oibríonn le leanaí (forfheidhmiú an dlí, na breithiúna, an tsláinte, an earnáil shóisialta, etc.).

8. Foréigean inscnebhunaithe

— Gach bean agus cailín a chosaint ar gach cineál foréigin agus foréigean in aghaidh na mban agus an foréigean baile a chosc, a ionchúiseamh agus a dhíothú, lena n-áirítear trí chur chun feidhme iomlán Choinbhinsiún Chomhairle na hEorpa chun foréigean in aghaidh na mban agus foréigean baile a chosc agus a chomhrac (Coinbhinsiún Iostanbúl).

— Oibriú i dtreo braistintí a athrú maidir le steiréitíopaí inscne agus noirm phatrarcacha a theorannaíonn cearta comhionanna do mhná.

— Tacú le rannpháirtíocht na bhfear i gcúram leanaí trí fheasacht a mhúscailt maidir leis an atharthacht.

— Oibriú le déantóirí ciona bunaithe ar dhea-chleachtais idirnáisiúnta chun foréigean in aghaidh na mban agus na gcailíní a laghdú agus a chosc.

— Cláir tithíochta agus sainchúnamh a fhorbairt le haghaidh íospartaigh an fhoréigin baile agus an fhoréigin ghnéasaigh agus inscnebhunaithe .

— Ról réamhghníomhach rialtais a ghlacadh maidir le cearta comhinoanna do mhná agus do chailíní a chosaint agus a chur chun cinn.

— Tugtar tosaíocht speisialta do gach cineál foréigin inscnebhunaithe a chosc agus don tacaíocht le haghaidh neartú agus mhéadú rannpháirtíocht agus cheannaireacht na mban i gcosc coinbhleachtaí agus i bpróisis síochána.

— Breithnithe Deiridh Choiste na Náisiún Aontaithe um Gach Cineál Idirdhealaithe in aghaidh na mBan a Dhíothú a chur chun feidhme.

— Cláir agus seirbhísí comhairleoireachta síceolaíche a fhorbairt do dhéantóirí ciona arb é is aidhm dóibh iompraíocht a athrú agus cultúr i gcoinne an fhoréigin a chur chun cinn.

9. Cóir chomhionann

— Leanúint de ghníomhaíochtaí a dhéanamh chun comhionannas do gach duine a áirithiú, agus chun an t-idirdhealú, ar aon fhoras, a chomhrac, gan beann ar ghnéas, bunadh ciníoch nó eitneach, reiligiún nó creideamh, míchumas, aois, teanga, féiniúlacht inscne, gnéaschlaonadh, cumas nó forais eile sa saol sóisialta, polaitiúil agus eacnamaíoch, chun deiseanna comhionanna agus cothroma a cheadú.

— An reachtaíocht náisiúnta arna comhfhogasú leis an Treoir maidir le Comhionannas Ciníocha (Treoir 2000/43/CE ón gComhairle an 29 Meitheamh 2000) a chur chun feidhme agus faireachán a dhéanamh uirthi.

— Cur chun feidhme éifeachtach Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le Gach Cineál Idirdhealaithe Chiníoch a Dhíothú a áirithiú.

— An t-idirdhealú i gcoinne na bpobal mionlaigh eitneach uile i bPoblacht na Moldóive a chomhrac, go háirithe i gcoinne an phobail Romaigh.

— Feabhas a chur ar chuimsiú agus ar chomhionannas deiseanna na Romach agus an frithghiofógachas a chomhrac.

— Sásra éifeachtach comhordúcháin inscne a áirithiú ar leibhéal an rialtais.

— Bailiú sonraí inscne-dhíchomhiomlánaithe agus aois-dhíchomhiomlánaithe a áirithiú ar an leibhéal náisiúnta chun tacú le cinnteoireacht (ex-ante), cur chun feidhme beartais ag céimeanna éagsúla, faireachán agus meastóireacht (ex-post) (2).

— Rannpháirtíocht chothrom na mban agus na bhfear (3) a bhaint amach ar leibhéal ceannaireachta an reachtais agus an riaracháin (institiúidí, comhlachtaí nó gníomhaireachtaí rialtais), agus cothromaíocht inscne a bhaint amach sa chinnteoireacht ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal áitiúil.

— Líon na mban san earnáil phríobháideach a mhéadú, feabhas a chur ar dhálaí oibre na mban, dúshaothrú na mban a chomhrac lena n-áirítear in obair thalmhaíochta agus in obair chúraim neamhfhoirmiúil, agus fiontraíocht na mban i gceantair thuaithe a fhorbairt.

— Deireadh a chur le hidirdhealú, drochíde, agus foréigean in aghaidh na mban sa chóras cúraim sláinte.

— Gné den chomhionannas inscne a phríomhshruthú in obair na gCeardchumann, rud a fhágfaidh go mbeidh siad i measc phríomhthionscnóirí an chomhionannais inscne san ionad oibre agus laistigh de chreat na comhpháirtíochta sóisialta.

— A áirithiú go dtabharfar léirithe urramacha agus cruinne ar mhná agus ar fhir i bhfeachtais toghcháin, agus aghaidh á tabhairt, go gníomhach, ar steiréitíopaí inscne.

— Aghaidh a thabhairt ar steiréitíopaí inscne agus ar an bhfrithghiofógachas in ábhar na meán.

10. Cearta ceardchumann agus bunchaighdeáin oibre

— laistigh de 3-4 bliana: — A áirithiú go n-urramaítear cearta ceardchumann agus bunchaighdeáin oibre i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha agus le coinbhinsiúin na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair (‘EIS’). — Cur chuige a cheapadh chun deireadh a chur le saothar leanaí. — Tacú le struchtúr comhlachas fostóirí a fhorbairt, ballraíocht na gcomhlachas sin a chomhdhlúthú agus struchtúir réigiúnacha comhlachas fostóirí a chruthú.

— laistigh de 7 mbliana: — An cur chuige chun deireadh a chur le saothar leanaí a chur chun feidhme agus faireachán a dhéanamh air. — Dul chun cinn a dhéanamh maidir le comhionannas agus neamh-idirdhealú a áirithiú.

II. An beartas eachtrach agus slándála

Agus an tiomantas do phrionsabail an mheasa ar cheannasacht, ar shláine críche, agus ar dosháraitheacht teorainneacha á athdhearbhú, feabhsófar an t-idirphlé agus an comhar i réimse an Chomhbheartais Eachtraigh agus Slándála (CBES) a thuilleadh, chun cóineasú maidir le hábhair eachtracha agus shlándála idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive a chur chun cinn. Áireofar leis sin obair chun:

— Leanúint den chomhar agus den ailíniú a leathnú agus a fheabhsú i réimse an bheartais eachtraigh agus slándála, lena n-áirítear an Comhbheartas Slándála agus Cosanta (CBSC), lena n-áirítear i gcomhréir le prionsabail na ceannasachta agus na sláine críochaí a chumhdaítear sa Chomhaontú Comhlachais idir an tAontas agus an Mholdóiv. Leis sin, tabharfar aghaidh go háirithe ar shaincheisteanna maidir le cosc coinbhleachtaí agus bainistiú géarchéime, cobhsaíocht réigiúnach, dí-armáil, neamhleathadh, rialú arm agus rialú onnmhairí, agus úsáid á baint as fóraim dhéthaobhacha, idirnáisiúnta agus réigiúnacha.

— Leanúint de chomhairliúchán chun cumais a fhorbairt le go rannchuideofar le bainistíocht freagartha ar ghéarchéimeanna ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal idirnáisiúnta, agus d’fhéadfadh sé rannchuidiú le hoibríochtaí idirnáisiúnta síochánaíochta freisin.

— Inscne a chomhtháthú san earnáil slándála agus rannpháirtíocht agus ceannaireacht na mban i gcaibidlíocht síochána agus i bpróisis síochána a chur chun cinn.

— Comhar idir Poblacht na Moldóive agus an tAontas a neartú a thuilleadh i réimse na slándála, go háirithe maidir le cur i gcoinne bagairtí hibrideacha, an chibearshlándáil a neartú agus an bhréagaisnéis a chomhrac.

— I réimse na forbartha acmhainní i gcoinne bagairtí hibrideacha, cúnamh a thabhairt do Phoblacht na Moldóive sna réimsí seo a leanas: an prótacal oibríochtúil a fhorbairt maidir le bagairtí hibrideacha a chomhrac, inniúlacht luathrabhaidh a bhunú, feasacht a mhúscailt maidir le bagairtí hibrideacha trí oiliúint a sholáthar agus tástálacha píolótacha struis a dhéanamh.

— Ailíniú le caighdeáin threoracha an Aontais maidir le bonneagar criticiúil; tacú le hiarrachtaí chun feabhas a chur ar athléimneacht na hearnála fuinnimh in aghaidh cibirionsaithe; tacú le nascacht laistigh den rialtas a fheabhsú, lena n-áirítear an bonneagar fisiceach is gá le haghaidh malartú sonraí, agus feabhas a chur ar an inniúlacht náisiúnta maidir le cosaint éifeachtach ar chibirionsaithe.

— Comhar a neartú a thuilleadh maidir le hacmhainneachtaí straitéiseacha cumarsáide a fhorbairt, lena n-áirítear an bhréagaisnéis a chomhrac, tacú le saoirse agus le hiolrachas na meán a neartú, agus cúnamh a thabhairt chun timpeallacht faisnéise na Moldóive a chosaint ar an mbréagaisnéis.

— Comhar praiticiúil maidir le cosc coinbhleachtaí agus bainistiú géarchéime a chur chun cinn, trí rannpháirtíocht Phoblacht na Moldóive in oibríochtaí sibhialta agus míleata bainistithe géarchéime faoi stiúir an Aontais a éascú, agus gníomhaíochtaí oiliúna i réimse CBSC a sholáthar.

— Feabhas a chur ar chomhar i bhfóraim iltaobhacha chun seasamh le hordú bunaithe ar rialacha idirnáisiúnta d’fhonn ailíniú le seasaimh an Aontais i bhfóraim iltaobhacha a mhéadú freisin.

An sceimhlitheoireacht, neamhleathadh arm ollscriosta agus aistrithe neamhdhleathacha arm

— Malartú faisnéise a chur chun cinn maidir le heagraíochtaí agus grúpaí sceimhlitheoireachta, a ngníomhaíochtaí agus a líonraí tacaíochtaí, i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta agus leis an reachtaíocht arna rith ag na páirtithe, lena n-áirítear tríd an gComhaontú maidir le Comhar Oibríochtúil agus Straitéiseach idir Poblacht na Moldóive agus Europol, agus tríd an gcomhaontú comhair idir Poblacht na Moldóive agus Eurojust.

— Leanúint de Rún 2396 ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe a chur chun feidhme, agus go háirithe faisnéis a roinnt, maidir le hamhrastaigh sceimhlitheoireachta chun Trodaithe Eachtracha Sceimhlitheoireachta a aithint, a aimsiú agus a ionchúiseamh.

— Comhar maidir le saincheisteanna ceimiceacha, bitheolaíocha, raideolaíocha agus núicléacha (CBRN) a neartú ó thaobh na frithsceimhlitheoireachta, bagairtí hibrideacha agus laghdú rioscaí tubaistí de, tar éis fhormheasadh na Straitéise náisiúnta um neamhleathadh arm ollscriosta (AOS) agus maolú rioscaí CBRN agus trí thacaíocht a thabhairt d’fheabhsú acmhainneachtaí náisiúnta maidir le gáinneáil ar ábhar CBRN a chosc agus a chomhrac, lena n-áirítear trí rannpháirtíocht saineolaithe náisiúnta in oiliúint agus i malartuithe a áirithiú.

— Tacóidh an tAontas le comhar chun gáinneáil ar airm thine a chomhrac.

— Obair leantach a dhéanamh ar chur chun feidhme na moltaí arna n-eisiúint ag MONEYVAL maidir le neamhleathadh.

— Feabhas a chur ar na hacmhainneachtaí náisiúnta reachtacha, straitéiseacha agus oibríochtúla chun monarú aindleathach, aistriú agus gluaiseacht mionarm agus armán éadrom a chosc, a bhrath agus a chomhrac.

Coinbhleacht Thras-dnístria

Oibreoidh na Páirtithe i gcomhar le chéile ar an réiteach síochánta, cuimsitheach agus inbhuanaithe ar choinbhleacht Thras-dnístria, bunaithe ar cheannasacht agus ar iomláine chríochach Phoblacht na Moldóive laistigh dá teorainneacha atá aitheanta go hidirnáisiúnta. Díreofar sa chomhar ar na nithe seo a leanas:

— Leanúint den réiteach ar choinbhleacht Thras-dnístria a choinneáil mar cheann de na hábhair lárnacha ar an gclár oibre maidir le hidirphlé polaitiúil agus comhar idir na Páirtithe, go dtí go ndéanfar an choinbhleacht a réiteach agus gan dochar don fhormáid caibidlíochta bhunaithe.

— Cur chuige aontaithe, cuimsitheach agus comhleanúnach idirghníomhaireachta a fhorbairt chun beartais athimeasctha a fhorbairt agus a chur chun feidhme.

— Cur chun feidhme gníomhaíochtaí laistigh de na Bearta Cothaithe Muiníne a neartú.

— Leanúint den idirphlé cuiditheach maidir leis an staid ag an gcuid lárnach (Tras-dnístria) den teorainn idir Poblacht na Moldóive agus an Úcráin leis na contrapháirtithe ábhartha ar fad agus, i gcás inarb iomchuí, i gcomhar le Misean Cúnaimh Teorann AE.

III. An tsaoirse, an tslándáil agus an ceartas

Oibreoidh na Páirtithe le chéile sna réimsí seo a leanas:

Neamhspleáchas na mbreithiúna

— An reachtaíocht a bhaineann le ceartas agus le gníomhaireachtaí forfheidhmithe an dlí a fhorbairt a thuilleadh, a ghlacadh agus a chur chun feidhme chun neamhspleáchas, cuntasacht, neamhchlaontacht, sláine, gairmiúlacht agus éifeachtúlacht na mbreithiúna a áirithiú, lena n-áirítear an tseirbhís ionchúisimh, ar cheart di a bheith saor ó chur isteach polaitiúil nó ó aon chur isteach míchuí eile, chomh maith le neamhfhulaingt ar éilliú a áirithiú agus gach cineál iompraíochta éillithí a chosc.

— Cur chun feidhme na Straitéise um neamhspleáchas agus sláine a áirithiú in earnáil an cheartais le haghaidh 2021-2024 agus cur chun feidhme a Plean Gníomhaíochta a áirithiú.

— Neamhspleáchas agus cuntasacht na gcomhlachtaí féinrialaitheacha a áirithiú le haghaidh na mbreithiúna agus an ionchúisimh, go háirithe tríd an gcreat reachtach a bhaineann le comhdhéanamh Uaschomhairle na nIonchúisitheoirí agus na hUaschomhairle Giúistíseachta a ailíniú le caighdeáin Eorpacha, lena n-áirítear trí leasuithe bunreachtúla.

— Feabhas a chur ar chur chun feidhme cuí an choincheapa maidir le neamhspleáchas na mbreithiúna agus an choincheapa maidir le huathriail na seirbhíse ionchúisimh, chun cuntasacht institiúideach agus aonair a choinneáil ar bun ach tionchar seachtrach míchuí a chosc, go háirithe i gcásanna aonair.

— Neamhspleáchas feidhmiúil oifigí an dá ionchúisitheoir speisialaithe – chun móréillitheacht a chomhrac agus chun an choireacht eagraithe a chomhrac – a áirithiú.

— Rialacha a chur chun feidhme maidir le díolúine fheidhmiúil breithiúna agus ionchúisitheoirí i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha agus le dea-chleachtais idirnáisiúnta.

— Ionracas breithiúna agus ionchúisitheoirí a mhéadú, lena n-áirítear trí shásraí atá ann faoi láthair a neartú ar nós seiceálacha ar dhearbhú sócmhainní agus leasanna pearsanta agus imeachtaí oibiachtúla, éifeachtúla agus trédhearcacha araíonachta.

— A áirithiú go mbeidh ceapachán iarrthóirí chun na bpost breithiúnach agus ionchúisimh agus arduithe céime breithiúna agus ionchúisitheoirí á ndéanamh ag údarás neamhspleách, trí nós imeachta trédhearcach atá go hiomlán bunaithe ar fhiúntas agus atá bunaithe ar chritéir oibiachtúla arna mbunú le dlí agus i gcomhréir le Caighdeáin Eorpacha.

— Tuilleadh feabhais a chur ar na córais chun meastóireacht a dhéanamh ar fheidhmíocht breithiúna agus ionchúisitheoirí i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha agus le dea-chleachtais.

— Oiliúint bhreithiúnach a fhorbairt a thuilleadh mar chineál oiliúna atá ildisciplíneach agus praiticiúil, comhlántach le hoideachas dlíthiúil, agus í ceaptha go bunúsach chun teicnící agus luachanna gairmiúla a tharchur, ag díriú ar cheird na mbreithiúna.

— Atheagrú críochach na gcúirteanna a chríochnú agus meastóireacht a dhéanamh ar indéantacht bharrfheabhsú sheirbhísí na n-ionchúisitheoirí.

An chalaois agus an t-éilliú a chosc agus a chomhrac; lena n-áirithítear aisghabháil sócmhainní

— Acmhainneachtaí airgeadais, oibríochtúla agus acmhainní daonna na ngníomhaireachtaí frithéillithe a neartú, rochtain ar bhunachair sonraí ábhartha a áirithiú, agus feabhas a chur ar an gcomhordú agus ar an gcomhar idir na gníomhaireachtaí, agus teorannú soiléir á dhéanamh ar inniúlachtaí agus ar thascanna.

— Cuíchóiriú chun an miondealú is éifeachtaí ar inniúlachtaí na ngníomhaireachtaí frithéillithe a áirithiú, agus béim á leagan ar fheabhas a chur ar na hacmhainneachtaí dul i ngleic leis an móréillitheacht.

— Sásra éigeantach idirghníomhaireachta comhair a rialáil i measc gníomhaireachtaí frithéillithe.

— Comhar idirnáisiúnta dlíthiúil agus oibríochtúil a neartú trí Fhoirne Comhpháirteacha Imscrúdaithe, cúnamh dlíthiúil frithpháirteach agus sásraí Tascfhórsa chun imscrúduithe éifeachtúla agus éifeachtacha trasnáisiúnta (trasteorann) ar an móréillitheacht a áirithiú.

— An córas ríomhdhearbhaithe, lena n-áirítear gné ríomhfhoghlama, agus acmhainneachtaí oibríochtúla agus anailíseacha eile an Údaráis Náisiúnta Sláine a neartú, inter alia trí struchtúr eagraíochtúil an Údaráis Náisiúnta Sláine a athchumrú laistigh den fhoireann atá ann cheana/den phárolla, agus feabhas a chur ar an gcreat dlíthiúil lena rialaítear sócmhainní agus dearbhuithe agus rialú coinbhleachtaí leasa, lena n-áirítear na ceadanna oifigiúla is gá a dheonú agus iarrataí ar shonraí leictreonacha a fhaightear ó dhaoine dlítheanacha a aithint i ndiaidh nósanna imeachta grinnfhiosrúcháin arna ndéanamh ag na cigirí sláine.

— Cur chun feidhme éifeachtach na Straitéise um Chalaois Baincéireachta agus Aisghabháil Sócmhainní agus faireachán agus nuashonrú éifeachtach uirthi a áirithiú.

— Acmhainneacht agus cumais na Gníomhaireachta um Aisghabháil Sócmhainní Coiriúla a neartú agus feabhas a chur ar an gcuntas teiste maidir le hurghabháil, coigistiú, bainistíocht agus aisghabháil deiridh sócmhainní coiriúla.

— Dea-chleachtais a chur chun cinn chun coigistiú leathnaithe a chur i bhfeidhm maidir leis an móréillitheacht, coireacht thromchúiseach eagraithe, agus cásanna sciúrtha airgid.

— Formheas agus cur chun feidhme na Straitéise Náisiúnta Frithéillithe nua a áirithiú mar ionstraim ríthábhachtach chun an t-éilliú a chosc agus a chomhrac ar gach leibhéal.

— Leanúint d’fheasacht a mhúscailt maidir le foirmeacha agus cineálacha difriúla éillithe agus conas iad a chosc.

— Feabhas a chur ar an gcóras chun oifigigh ardleibhéil a imscrúdú agus a ionchúiseamh as cásanna éillithe, rud a áirithíonn trédhearcacht agus neamhchlaontacht na n-imeachtaí breithiúnacha trí choinníollacha maidir le clúdach oscailte na meán a chruthú, i measc nithe eile. I ndáil leis sin, ba cheart don Oifig Ionchúisimh Frithéillithe díriú ar an móréillitheacht agus a hacmhainneachtaí a neartú chun comhrac i gcoinne na móréillitheachta.

— Ba cheart don Oifig Ionchúisimh Frithéillithe an comhar idirnáisiúnta dlíthiúil a chothú lena contrapháirteanna eachtracha san imscrúdú ar an móréillitheacht agus ar chásanna sciúrtha airgid, go háirithe i bhfianaise thrasnáisiúntacht na gcoireanna.

— Torthaí níos nithiúla a bhaint amach sa chomhrac i gcoinne an éillithe trí fheabhas a chur ar an gcuntas teiste maidir leis an éilliú a chomhrac trí imscrúduithe réasúnaithe, chomh maith le smachtbhannaí níos athchomhairlí agus pianbhreitheanna forfheidhmithe, go háirithe i gcoinne oifigigh ardleibhéil.

— Comhar éifeachtach le hinstitiúidí agus le comhlachtaí ábhartha de chuid an Aontais a áirithiú agus cúnamh a thabhairt dóibh, lena n-áirítear an Oifig Eorpach Frith Chalaoise (OLAF) chun seiceálacha agus cigireachtaí ar an láthair a dhéanamh a bhaineann le bainistíocht agus rialú cistí an Aontais agus Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (OIPE) chun imscrúduithe agus ionchúisimh a dhéanamh ar choireanna a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais, i gcomhréir leis na rialacha agus na nósanna imeachta is infheidhme.

— Leanúint de chomhfhogasú reachtaíocht Phoblacht na Moldóive le acquis an Aontais i réimse an chomhraic in aghaidh na frithchalaoise agus forálacha reachtaíocht an Aontais a chur chun feidhme mar a bheartaítear sna hIarscríbhinní ábhartha a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais.

Frithsciúradh Airgid agus Maoiniú na Sceimhlitheoireachta a Chomhrac (AML/CFT) agus an choireacht airgeadais a chomhrac

— Cur chun feidhme cuí agus comhréir iomlán chreat dlíthiúil AML/CTF a áirithiú i gcomhréir le creat dlíthiúil ábhartha an Aontais agus le caighdeáin an Tascfhórsa um Ghníomhaíocht Airgeadais (FATF).

— Obair leantach a dhéanamh ar chur chun feidhme na moltaí arna n-eisiúint ag MONEYVAL laistigh den chúigiú babhta den phróiseas meastóireachta frithpháirtí.

— Straitéis Náisiúnta AML/CFT nuashonraithe a ghlacadh agus cur chun feidhme éifeachtach na Straitéise sin a áirithiú chun feabhas a chur ar chóras AML/CFT i gcomhréir le moltaí MONEYVAL agus FATF.

— Acmhainneacht agus cumais an Aonaid um Fhaisnéis Airgeadais a neartú a thuilleadh agus dea-chomhar an Aonaid a áirithiú le contrapháirteanna i mBallstáit an Aontais.

— Trédhearcacht a áirithiú tríd an méid seo a leanas a dhéanamh a) sainaithint éifeachtúil trí fhíorú comhleanúnach i gclár na n-úinéirí tairbhiúla agus eintiteas dlítheanach á chlárú; b) rochtain phoiblí ar bhunsonraí chlár na n-úinéirí tairbhiúla agus ar na bunsonraí maidir le heintitis dhlítheanacha a áirithiú; c) rochtain ar líne na ngníomhaireachtaí forfheidhmithe dlí agus na n-oifigeach um aisghabháil sócmhainní ar chlár na gcuntas íocaíochta a áirithiú, de réir cheanglais an Aontais agus FATF.

— Comhar idirnáisiúnta dlíthiúil agus oibríochtúil trí Fhoirne Comhpháirteacha Imscrúdaithe, cúnamh dlíthiúil frithpháirteach agus sásraí Tascfhórsa a neartú chun imscrúduithe éifeachtúla agus éifeachtacha trasnáisiúnta (trasteorann) ar chásanna ardleibhéil sciúrtha airgid a áirithiú.

Coireacht eagraithe a chosc agus a chomhrac

— Doiciméad nua agus cuimsitheach beartais a fhorbairt maidir leis an gcoireacht eagraithe a chosc agus a chomhrac, bunaithe ar an straitéis le haghaidh na tréimhse 2011-2019.

— Córas comhthreomhar imscrúdúcháin airgeadais a chruthú atá dírithe ar shócmhainní arna nginiúint ag an gcoireacht eagraithe a aithint, a reo agus a choigistiú agus feabhas éifeachtach a chur ar an gcóras sin.

— Córas éifeachtach comhair a fhorbairt le Europol, Eurojust agus páirtithe idirnáisiúnta eile agus imscrúdú á dhéanamh ar ghrúpaí coireachta eagraithe, agus sócmhainní arna nginiúint ag an gcoireacht eagraithe agus atá lonnaithe ar an gcoigríoch a aithint, a reo agus a choigistiú.

— Cuíchóiriú chun an roinnt is éifeachtaí d’inniúlachtaí a áirithiú maidir le coireanna fioscacha agus eacnamaíocha idir na húdaráis éagsúla.

— Feabhas a chur ar rannpháirtíocht údaráis na Moldóive sa Tionscadal Anailíse maidir le Coireacht Eagraithe Oirthear na hEorpa.

— Acmhainneachtaí agus cumais an Lárionaid um Shaineolas Breithiúnach agus Fóiréinseach a fhorbairt i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha agus le dea-chleachtais ar an leibhéal áitiúil agus ar an leibhéal náisiúnta.

Póilíní/ Forfheidhmiú an dlí

— Doiciméad beartais nua maidir leis an ord poiblí agus leis an tslándáil a fhorbairt lena sainítear róil agus sainordú na n-institiúidí ábhartha (lena n-áirítear na póilíní agus na cairbínirí) faoin Aireacht Gnóthaí Baile agus na dúshláin atá ann faoi láthair agus dea-chleachtais idirnáisiúnta á gcur san áireamh.

— An comhar oibríochtúil agus straitéiseach le Europol a chur chun cinn, lena n-áirítear tríd an bhfaisnéis oibríochtúil agus straitéiseach a roinnt.

— Páirt níos mó a thabhairt don choireacht idirnáisiúnta eagraithe thromchúiseach / EMPACT i dtimthriall beartais an Aontais.

— Leanúint ar aghaidh leis an athchóiriú cuimsitheach ar na póilíní i gcomhréir le caighdeáin Eorpacha agus le dea-chleachtais chun fórsa póilíneachta atá inrochtana, cuntasach, éifeachtúil, trédhearcach, saor ó éilliú, gairmiúil agus a bhfuil dóthain acmhainní aige a fhorbairt a thuilleadh ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal áitiúil.

— An chuntasacht a threisiú agus a áirithiú nach bhfuil aon tionchar míchuí ar na póilíní.

— Feabhas a chur ar an gcomhar oibríochtúil (idir-inoibritheacht) idir seirbhísí agus aonaid faisnéise airgeadais, póilíneachta, cigireachta airgeadais, cánach agus custaim trí idir-inoibritheacht agus trí mhalartuithe sonraí (mar shampla, ar bhonn comhaontuithe saincheaptha maidir le malartú sonraí). Ba cheart oifigigh idirchaidrimh idir seirbhísí a cheapadh chun comhar oibríochtúil a éascú. Ba cheart cuimhneamh faoi bhaill foirne a mhalartú ar bhonn sealadach chun críocha oiliúna.

— Leanúint den Ionad Oiliúna um Chomh-Fhorfheidhmiú an Dlí (JLETC) a fhorbairt mar eintiteas féinrialaitheach laistigh d’Acadamh Oiliúna ‘Stefan cel Mare’ chun oiliúint leordhóthanach bhunúsach agus speisialaithe inseirbhíse a áirithiú, lena n-áirítear oiliúint an-speisialaithe i gcás inar gá. Agus Socrú Oibre 2012 idir Poblacht na Moldóive agus Acadamh Póilíneachta an Aontais Eorpaigh (CEPOL) mar bhonn leis, forbróidh JLETC dlúthchaidreamh oibríochtúil le CEPOL agus le hInstitiúidí Bhallstáit an Aontais um Oiliúint na bPóilíní.

Drugaí aindleathacha

— Leanúint den chomhar maidir le cosc drugaí trí thionscadail agus cláir réigiúnacha, agus trí bheartais drugaí a ailíniú go hiomlán le seasaimh an Aontais. Cur chun feidhme Straitéis Náisiúnta Frithdhrugaí 2020-27 a áirithiú agus rannpháirtíocht iomlán a áirithiú sa chlár ‘An tAontas ar son Faireachán a Dhéanamh ar Dhrugaí’ arna bhainistiú ag an Lárionad Faireacháin Eorpach um Dhrugaí agus um Andúil i nDrugaí.

— An Ghníomhaireacht Náisiúnta Frithdhrugaí a chruthú agus a oibríochtú.

Gáinneáil ar dhaoine

— Cur chun feidhme leanúnach na Straitéise Náisiúnta um gháinneáil ar dhaoine a chosc agus a chomhrac a áirithiú le haghaidh na mblianta 2018-2023.

— Fothú acmhainneachta in institiúidí forfheidhmithe dlí, institiúidí ionchúisimh agus institiúidí breithiúnacha a áirithiú chun comhar idir gníomhaireachtaí an Aontais agus Ballstáit an Aontais a áirithiú chun gáinneáil ar dhaoine a chosc agus a chomhrac.

— Acmhainneachtaí a neartú chun sainaithint luath a áirithiú, chomh maith le cúnamh éifeachtach/cuí agus tacaíocht a sholáthar d’íospartaigh na gáinneála nó d’íospartaigh ionchasacha, lena n-áirítear cúnamh dlíthiúil, leighis, síceolaíoch agus sóisialta trí údaráis ghairmiúla / eagraíochtaí neamhrialtasacha, agus cur chuige inscne-shonrach atá íogair do leanaí á chur san áireamh.

An chibearchoireacht

— Dlús a chur leis na hiarrachtaí sa chomhrac in aghaidh na cibearchoireachta, lena n-áirítear trí chreat cuimsitheach dlíthiúil agus institiúideach a thógáil i gcomhréir le Coinbhinsiún Bhúdaipeist.

— Dul i dteagmháil le hinstitiúidí comhpháirtithe an Aontais maidir le hinniúlachtaí oiliúna agus cur le cumais theicniúla chun an chibearchoireacht a chomhrac go héifeachtach.

An chibearshlándáil

— Cur chun feidhme na mbeart a bhaineann leis an nGné Chibearslándála de straitéis faisnéise slándála Phoblacht na Moldóive a áirithiú le haghaidh 2019-2024 chomh maith leis an bPlean Gníomhaíochta dá chuid.

— An chibearshlándáil a neartú trí Threoir (AE) 2016/1148 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 6 Iúil 2016 maidir le bearta chun leibhéal ard comhchoiteann slándála na gcóras gréasáin agus faisnéise a áirithiú ar fud an Aontais (Treoir NIS) a achtú sa dlí náisiúnta.

— CERT Náisiúnta (Foireann Phráinnfhreagartha Ríomhaire) a shainaithint agus a ainmniú go foirmiúil, agus saothar agus cumhachtaí a roinnt go soiléir i measc gníomhaireachtaí atá bainteach leis an gcibearshlándáil a áirithiú.

— Cur chuige a cheapadh i dtreo feabhas a chur ar chomhar i réimse na cibearshlándála trí fhaisnéis agus dea-chleachtais a mhalartú, go háirithe maidir le húsáid chur chuige Bhosca Uirlisí 5G arna fhorbairt ag an Aontas.

Cosaint sonraí

— Leanúint de chomhchuibhiú an chreat náisiúnta dhlíthiúil i réimse na cosanta sonraí pearsanta le dlí an Aontais agus béim ar leith á leagan ar Rialachán (AE) 2016/679 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus ar Threoir (AE) 2016/680 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle.

— Leanúint den chreat dlíthiúil maidir le cosaint sonraí pearsanta a chur chun feidhme i ngach earnáil chun ardleibhéal cosanta sonraí a fhorfheidhmiú go héifeachtach i gcomhréir le hionstraimí agus le caighdeáin Eorpacha agus idirnáisiúnta.

Soghluaisteacht, imirce, tearmann agus bainistiú teorainneacha

— laistigh de 3-4 bliana: — A áirithiú go gcomhlíonfar ar bhealach leanúnach na tagarmharcanna Léirscaoilte Víosaí go léir, chomh maith leis na moltaí a eisíonn an Coimisiún sna Tuarascálacha maidir leis an Sásra Fionraíochta Víosaí. — Leanúint de chur chun feidhme éifeachtach an chomhaontaithe um athligean idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive a áirithiú. — An comhar oibríochtúil a neartú chun laghdú tapa a bhaint amach ar líon na n-iarratas ar thearmann gan bhunús a chuireann náisiúnaigh ón Moldóiv i limistéar Schengen+ isteach. — Leanúint d’fheachtais faisnéise agus múscailte feasachta a eagrú maidir le cearta agus oibleagáidí an taistil gan víosa. — Bainistiú teorainneacha a neartú a thuilleadh, lena n-áirítear comhar éifeachtach idirghníomhaireachta i measc na n-údarás náisiúnta ábhartha (e.g. gardaí teorann agus custaim) agus ardchaighdeán na seiceálacha teorann agus an fhaireachais teorann a choinneáil ar bun. — Feabhas a chur ar chomhar oibríochtúil maidir le bainistiú teorainneacha feadh na teorann idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive, lena n-áirítear neartú mhalartú na faisnéise straitéisí agus oibríochtúla ach gan a bheith teoranta dó. — Leanúint den chomhar leis an nGníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex) a neartú, lena n-áirítear comhar maidir le Bainistiú Comhtháite Teorainneacha, oiliúint, breathnóirí ón réigiún in oibríochtaí comhpháirteacha agus i malartú faisnéise trí Líonra Chomhpháirtíocht an Oirthir le haghaidh anailís riosca. — Coincheap nua ó thaobh na forbartha straitéisí de a fhorbairt i réimse na himirce agus an tearmainn chun cuspóirí an rialtais a shonraítear sa straitéis náisiúnta forbartha agus cuspóirí an Comhshocraithe Dhomhanda maidir leis an Imirce a chur chun feidhme, ar chlóigh Poblacht na Moldóive leis. — Doiciméad beartais nua maidir le hImirce agus Tearmann a ullmhú agus a chur chun feidhme (bunaithe ar cheachtanna a foghlaimíodh sa straitéis le haghaidh na tréimhse 2011-2020 agus ar dhúshláin atá ann faoi láthair); — Leanúint de chúnamh a sholáthar le haghaidh athimeascadh shaoránaigh Phoblacht na Moldóive agus doiciméad beartais nua a fhorbairt chun tacú le hathimeascadh na náisiúnach ón Moldóiv atá ag filleadh ón gcoigríoch (bunaithe ar riachtanais atá ag teacht chun cinn agus ar cheachtanna a foghlaimíodh ó chur chun feidhme phlean gníomhaíochta 2017-2020), chomh maith le himeascadh daoine ar de phobail leochaileacha agus imeallaithe iad agus aghaidh á tabhairt ag an am céanna ar bhunchúiseanna na himirce neamhrialta i measc na ngrúpaí áirithe sin. — Leanúint de chomhar praiticiúil a fhorbairt faoi chuimsiú Chomhpháirtíocht Soghluaisteachta AE-Poblacht na Moldóive. — Feabhas a chur ar an malartú faisnéise laistigh den chreat a mholtar sa Chomhaontú Nua maidir le hImirce agus Tearmann.

— laistigh de 7 mbliana: — Leanúint de bhonneagar leordhóthanach, trealamh teicniúil, córais TF, agus acmhainní airgeadais agus acmhainní daonna a sholáthar, i gcomhréir leis an Straitéis um Bainistiú Comhtháite Teorainneacha agus le plean gníomhaíochtaí Phoblacht na Moldóive; — An ceathrú doiciméad beartais náisiúnta maidir le Bainistiú Comhtháite Teorainneacha a fhorbairt agus a chur chun feidhme (bunaithe ar cheachtanna a foghlaimíodh sa straitéis roimhe sin le haghaidh na tréimhse 2018-2023). — An bonneagar atá ann cheana (lena n-áirítear ionaid choinneála) agus soláthar foirne do chomhlachtaí freagracha a threisiú chun filleadh éifeachtach na náisiúnach tríú tír a chónaíonn go neamhdhleathach agus/nó atá ar idirthuras a áirithiú ó chríoch Phoblacht na Moldóive, agus chun meas ar chearta daonna imirceach faoi choinneáil riaracháin a áirithiú; — Leanúint den chreat imeasctha atá ann cheana a neartú trí ionaid imeasctha agus go háirithe imeascadh daoine ar de phobail leochaileacha agus imeallaithe iad a chur chun cinn agus aghaidh a thabhairt ar na bunchúiseanna atá leis an imirce neamhrialta i measc na ngrúpaí áirithe sin; — Leanúint de chur chun feidhme éifeachtach na reachtaíochta maidir le tearmann, lena soláthraítear creat daingean chun na daoine a bhfuil cosaint idirnáisiúnta de dhíth orthu a chosaint, rud a neartaíonn bonneagar an Ionaid Cóiríochta. — Cur chuige comhtháite a shaothrú i réimse an diaspóra agus acmhainneachtaí na n-údarás náisiúnta agus áitiúil a chomhdhlúthú maidir le nithe a bhaineann leis an diaspóra. — Bealaí níos éifeachtaí a fhorbairt chun imirce dhlíthiúil agus chiorclach a chur ar fáil, lena n-áirítear scéimeanna um imirce lucht oibre, agus reachtaíocht náisiúnta agus inniúlachtaí atá ann cheana á n-urramú ag an am céanna, agus urraim iomlán á tabhairt freisin do chearta daonna na n-oibrithe imirceacha uile.

Comhar dlíthiúil

— Dlús a chur leis an gcomhar idir Poblacht na Moldóive agus Eurojust.

— Aontú do choinbhinsiúin iltaobhacha maidir le comhar breithiúnach sibhialta agus, go háirithe, do Choinbhinsiún 1970 maidir le Fianaise a Ghlacadh ar an gCoigríoch in Ábhair Shibhialta nó Thráchtála, agus iad a chur chun feidhme.

— Oibriú i dtreo aontú do choinbhinsiúin iltaobhacha maidir le cosaint leanaí agus iad a chur chun feidhme, go háirithe Coinbhinsiúin Chomhdháil na Háige um an Dlí Idirnáisiúnta Príobháideach i réimse an dlí teaghlaigh, mar shampla Coinbhinsiún 1996 maidir le Dlínse, an Dlí is Infheidhme, Aitheantas, Forfheidhmiú agus Comhar i dtaca le Freagracht Tuismitheora agus le Bearta chun Leanaí a Chosaint agus Coinbhinsiún 2007 maidir le Tacaíocht Leanaí agus Cineálacha Eile de Chothabháil Teaghlaigh, bunaithe ar thorthaí na staidéar indéantachta atá le déanamh.

IV. An comhar eacnamaíoch agus earnála

Oibreoidh na Páirtithe i gcomhar chun borradh a chur faoin bhforbairt eacnamaíoch agus faoin gcomhtháthú eacnamaíoch trí bhíthin comhar earnála níos doimhne. Cuirfidh Poblacht na Moldóive an tAontas ar an eolas go tráthrialta faoi staid an chomhfhogasaithe trí na fochoistí speisialaithe agus, i gcás inarb iomchuí agus i gcomhaontú leis an dá Pháirtí, cuirfidh an tAontas cúnamh agus saineolas ar fáil chun cuidiú le Poblacht na Moldóive sa phróiseas sin.

1. Gníomhú ar son na haeráide

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun an t-idirphlé agus an comhar maidir leis an athrú aeráide a neartú, chun na nithe seo a leanas a dhéanamh:

— laistigh de 3-4 bliana: — Oibriú i gcomhar le Poblacht na Moldóive chun doiciméad beartais fadtéarmach maidir le hastaíochtaí ísle gás ceaptha teasa a fhorbairt agus a chur chun feidhme ina léireofar cur chuige an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip ar fud an gheilleagair. — Leanúint d’oibriú i gcomhar le Poblacht na Moldóive agus de chúnamh a thabhairt di sa phróiseas a bhaineann le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip a thógáil ar láimh. — Oibriú leis an tsochaí shibhialta, leis an óige agus le páirtithe leasmhara áitiúla chun príomhshruthú a dhéanamh chun feabhas a chur ar fheasacht maidir le tionchair an athraithe aeráide chun athruithe dearfacha iompraíochta a spreagadh. — Leanúint den chomhfhogasú reachtach do reachtaíocht an Aontais a bhaineann le gníomhú ar son na haeráide atá sa Chomhaontú Comhlachais agus laistigh de chomhthéacs an Chomhphobail Fuinnimh. — Oibriú i gcomhar maidir le cur chun feidhme Chomhaontú Pháras. — Iarracht a dhéanamh an geilleagar a dhéanamh aeráid-díonach agus níos glaise agus spriocanna comhshaoil agus aeráide a bhaint amach, faoi chuimsiú bhearta iar-COVID-19 maidir le téarnamh glas.

— laistigh de 7 mbliana: — Oibriú i gcomhar le Poblacht na Moldóive chun Córas Trádála Astaíochtaí nó sásraí eile praghsála carbóin a fhorbairt. — Oibriú le Poblacht na Moldóive chun aeráidneodracht a geilleagair a bhaint amach faoi 2050.

2. An Comhshaol

Oibreoidh na Páirtithe le chéile d’fhonn na nithe seo a leanas a dhéanamh:

— laistigh de 3-4 bliana: — Leanúint den chomhfhogasú do dhlíthe an Aontais maidir leis an gcomhshaol i dtéarmaí na ndoiciméad beartais, na ndlíthe agus na reachtaíochta tánaistí ábhartha, go háirithe na dlíthe maidir le bainistíocht dramhaíola, cóireáil fuíolluisce, bainistíocht inbhuanaithe uisce, truailliú tionsclaíoch, ceimiceáin, cosaint an dúlra, forbairt agus bainistíocht foraoisí, cáilíocht an aeir agus athrú aeráide. — An t-athchóiriú institiúideach san earnáil a thabhairt chun críche d’fhonn riarachán comhshaoil fónta a thógáil, a mbeidh na leithdháiltí buiséid agus na baill foirne riachtanacha aige chun acquis comhshaoil an Aontais a chur chun feidhme agus a fhorfheidhmiú. Ionstraimí eacnamaíocha a fhorbairt agus a chur chun feidhme i réimse an chomhshaoil. — Oibriú i gcomhar le Poblacht na Moldóive maidir le geilleagar glas ciorclach a fhorbairt agus lena áirithiú go ndéanfar acmhainní nádúrtha a bhainistiú ar bhealach inbhuanaithe agus, ar an gcaoi sin, rannchuidiú le spriocanna an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip a bhaint amach. — Tús a chur leis an bpróiseas chun an Scéim um Bainistíocht agus Iniúchadh Comhshaoil a chur chun cinn d’fhonn eagraíochtaí agus institiúidí poiblí a spreagadh chun feabhas a chur ar a bhfeidhmíocht chomhshaoil agus forbartha inbhuanaithe. — Oibriú i gcomhar ar chur chun feidhme Comhaontuithe Iltaobhacha Comhshaoil a bhfuil an tAontas agus Poblacht na Moldóive ina bPáirtithe iontu. — Oibriú i gcomhar i réimsí sonracha amhail dlús a chur leis an athfhoraoisiú/leis an bhforaoisiú agus leis an bhforaoiseacht inbhuanaithe, cosaint na bithéagsúlachta agus bainistíocht iomchuí na limistéar faoi chosaint. — Oibriú i gcomhar d’fhonn bainistíocht acmhainní uisce Phoblacht na Moldóive a neartú i gcomhthéacs trasteorann, trí na cleachtais is fearr ar leibhéal an Aontais a ghlacadh. — Oibriú i gcomhar maidir le beartais a chur chun feidhme lena ndíreofar ar bhainistíocht inbhuanaithe acmhainní uisce abhainn an Nistru a áirithiú, ar leibhéal na habhantraí nuair is ábhartha. — Líonra éifeachtach de chuid na sochaí sibhialta maidir le saincheisteanna comhshaoil a chumasú, ag a mbeidh inniúlachtaí láidre chun páirt éifeachtach a ghlacadh sa phróiseas cinnteoireachta. — Forfheidhmiú éifeachtúil na reachtaíochta comhshaoil a áirithiú.

— laistigh de 7 mbliana: — Oibriú i gcomhar le Poblacht na Moldóive chun tuilleadh dul chun cinn a dhéanamh maidir le geilleagar nua-aimseartha iomaíoch atá tíosach ar acmhainní a bhunú i gcomhréir le prionsabail an gheilleagair chiorclaigh, na forbartha íseal-astaíochtaí agus spriocanna an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, lena n-áirítear trí bhíthin ábhair imní maidir leis an gcomhshaol a chomhtháthú i ngach earnáil den gheilleagar.

3. An geilleagar digiteach agus an tsochaí dhigiteach

Oibreoidh na Páirtithe i gcomhar de réir mar is iomchuí d’fhonn dlíthe an Aontais a luaitear in iarscríbhinní ábhartha a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive a chur chun feidhme go tráthúil agus go hiomlán. Thairis sin, oibreoidh na Páirtithe i gcomhar chun comhchuibhiú na margaí digiteacha leis an Aontas agus idir thíortha Chomhpháirtíocht an Oirthir a neartú agus chun tionscnaimh ábhartha ar an leibhéal náisiúnta a chur chun cinn i bPoblacht na Moldóive. Spreagfaidh na Páirtithe glacadh na sonraí agus na seirbhísí oscailte agus saor a thairgeann Clár Spáis an Aontais, go háirithe Galileo, Copernicus agus Breis-seirbhís na hEorpa um Loingseoireacht Gheochobhsaí (EGNOS), ag a bhfuil acmhainneacht thábhachtach sa gheilleagar digiteach agus le haghaidh ceapadh beartas fianaise-bhunaithe. Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun na nithe seo a leanas a dhéanamh:

— laistigh de 3-4 bliana: — Leanúint de reachtaíocht na Moldóive a chomhfhogasú do dhlíthe an Aontais i réimse na cumarsáide leictreonaí agus an bhonneagair sonraí spásúla. — Oibriú i dtreo aitheantas frithpháirteach féideartha na seirbhísí iontaoibhe leictreonacha a chur chun feidhme leis an Aontas, mar phríomh-aschur Thionscadal EU4Digital. — An Comhaontú maidir le Fánaíocht Réigiúnach agus an Comhaontú maidir le Speictream Réigiúnach i measc na sé thír i gComhpháirtíocht an Oirthir a chur chun feidhme i bPoblacht na Moldóive. — An straitéis náisiúnta leathanbhanda a chur chun feidhme i bPoblacht na Moldóive i gcomhréir le reachtaíocht agus dea-chleachtais an Aontais, go háirithe maidir le slándáil na mbonneagar digiteach. — Tacú le clár oibre an Ríomhrialtais a chur chun feidhme, agus Ríomhsheirbhísí trasteorann á gcur i dtábhacht le haghaidh saoránach agus gnólachtaí, mar aschur tábhachtach de chuid Thionscadal EU4Digital.

— laistigh de 7 mbliana: — Feabhas a chur ar an ngeilleagar digiteach i bPoblacht na Moldóive, go háirithe maidir le scileanna digiteacha, cláir oideachais TFC, glacadh sonraí agus seirbhísí spásbhunaithe, an nuálaíocht dhigiteach agus éiceachórais nuathionscanta agus an chibearshlándáil; — Rialachas Digiteach a éascú trí shonraí spásúla a chaighdeánú le haghaidh an Chlaochlaithe Dhigitigh de réir dhea-chleachtais an Aontais.

4. Oideachas, oiliúint, an óige agus spórt

Oibreoidh na Páirtithe le chéile ar nuachóiriú agus ar cháilíocht iomlán na gcóras oideachais agus oiliúna. Cuimseofar leis an gcomhar sin obair chun na nithe seo a leanas a dhéanamh:

— Leanúint d’athchóirithe oideachais a dhéanamh chun éifeachtúlacht agus ábharthacht an tsoláthair oideachais a mhéadú.

— Straitéis oideachais náisiúnta nua ‘Oideachas 2030’ agus a clár feidhmiúcháin a fhorbairt agus a chur chun feidhme.

— An próiseas oideachais a dhigitiú. An nuálaíocht agus cúrsaí digiteacha a phríomhshruthú i ngach comhthéacs foghlama.

— An t-oideachas, an taighde agus an nuálaíocht a nascadh agus a chomhtháthú níos fearr chun freastal ar fhorbairt eacnamaíoch agus shóisialta Phoblacht na Moldóive.

— Cur chuige straitéiseach a spreagadh i leith an ghairmoideachais agus na gairmoiliúna chun a n-inrochtaineacht, a gcáilíocht agus a n-ábharthacht a áirithiú.

— An comhar, an fothú acmhainneachta agus an tsoghluaisteacht a neartú trí chláir agus tionscnaimh an Aontais agus rannpháirtíocht ghníomhach Phoblacht na Moldóive i gcláir Erasmus+ agus an Chóir Dlúthpháirtíochta Eorpaigh a chur chun cinn.

— Cur le cáilíocht oiliúint tosaigh agus oiliúint inseirbhíse múinteoirí agus feabhas a chur ar mhealltacht ghairm an mhúinteora, chomh maith le feabhas a chur ar fhorbairt ghairm an mhúinteora.

— Cur le cáilíocht na n-ábhar teagaisc, lena n-áirítear téacsleabhair arna gcur in oiriúint do na curaclaim nua.

— Cur chuige straitéiseach maidir le beartas don óige a neartú, feabhas a chur ar mhalartuithe agus ar an gcomhar i réimse an oideachais neamhfhoirmiúil.

— An t-oideachas cuimsitheach agus an oiliúint chuimsitheach a neartú ar gach leibhéal.

— Éiceachóras Foghlama ar Feadh an tSaoil a chruthú, lena n-áirítear bailíochtú feidhmiúil ar thaithí ghairmiúil roimhe sin.

Mar chuid de na hiarrachtaí foriomlána chun cáilíocht agus ábharthacht an chórais oideachais a fheabhsú agus naisc níos dlúithe a chruthú le margadh an tsaothair, oibreoidh na Páirtithe le chéile chun na nithe seo a leanas a dhéanamh:

— laistigh de 3-4 bliana: — Leanúint den ghairmoideachas agus den oideachas ollscoile a oiriúnú, lena n-áirítear réimsí amhail oideachas leighis, i gcomhair riachtanais íosta oiliúna Eorpacha. — Athchóiriú ar ollscoileanna na Moldóive, go háirithe ollscoileanna oideolaíocha, i dtéarmaí optamaithe acmhainní agus ábharthacht agus ábhar an churaclaim araon; — An córas rialaithe cáilíochta a chomhdhlúthú, lena n-áirítear trí mheastóireacht a idirnáisiúnú. — Leanúint de bhearta frith-éillithe a neartú ar fud na hearnála. — An gairmoideachas agus an ghairmoiliúint scoilbhunaithe agus an déchóras gairmoideachais agus gairmoiliúna a chomhtháthú chun cur leis an ábharthacht agus leis an infhostaitheacht. — Babhta iomlán d’oiliúint múinteoirí a bhaint amach de réir na gcuraclam nua. — Bunachar sonraí iontaofa oideachais a bhaint amach, ionas go mbeifear in ann athchóirithe bunaithe ar fhianaise a chur ar fáil, agus ina dhiaidh sin meastóireacht a dhéanamh ar na bearta a rinneadh. — Nuashonrú a dhéanamh ar an gcreat beartais i réimse an oideachais i gcomhréir leis na ceachtanna a foghlaimíodh. — Leanúint d’uasghrádú a dhéanamh ar inniúlacht institiúideach an riaracháin agus na ngníomhaireachtaí ábhartha uile a bhfuil baint acu le rialachas oideachais.

Oibreoidh na páirtithe le chéile chun na nithe seo a leanas a dhéanamh:

— Faisnéis agus dea-chleachtais i réimse an spóirt agus na gníomhaíochta coirp a mhalartú, lena ndírítear ar stíleanna maireachtála sláintiúla, an comhshaol, luachanna sóisialta agus oideachais an spóirt agus dea-rialachas sa spórt.

— Leanúint den chomhoibriú i Seachtain Eorpach an Spóirt gach bliain.

5. An tsláinte phoiblí

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun na nithe seo a leanas a dhéanamh:

— Doiciméad nua beartais sláinte a fhorbairt, ina mbeidh comhpháirt r-Shláinte, chun feabhas a chur ar rochtain ar sheirbhísí sláinte agus ar cháilíocht na seirbhísí sin.

— Aghaidh a thabhairt ar ghnéithe inscne na sláinte, go háirithe trí rioscaí sláinte agus galair a bhaineann go sonrach le mná a chur san áireamh.

— An Plean Forbartha Institiúideach Ilbhliantúil um an tSláinte Phoiblí Náisiúnta a fhorbairt agus a chur chun feidhme.

— Clár Náisiúnta nua maidir le galair neamhtheagmhálacha a chosc agus a rialú a chur chun feidhme chun ualach an ghalair a laghdú, chun leitheadúlacht na bhfachtóirí riosca a laghdú agus chun feabhas a chur ar rialú galar, i gcomhréir le Clár Oibre SDG 2030.

— An Litearthacht Sláinte a mhéadú, agus na pobail agus an daonra á gcumhachtú le stíl mhaireachtála níos sláintiúla a ghlacadh.

— An comhar a neartú i réimse na sláinte poiblí, go háirithe d’fhonn feabhas a chur ar ullmhacht phaindéimeach agus ar chur chun feidhme na Rialachán Sláinte Idirnáisiúnta, agus chun córais sláinte a neartú.

— Leanúint de chomhfhogasú reachtaíocht an Aontais i réimse na ngalar teagmhálach agus cháilíocht agus shábháilteacht orgáin an duine atá beartaithe le haghaidh trasphlandaithe.

— Ullmhú le haghaidh threoirlínte na Comhairle Idirnáisiúnta um Chomhchuibhiú Ceanglas Teicniúil i ndáil le hEarraí Cógaisíochta atá le hÚsáid ag an Duine agus tosú ar a gcur chun feidhme.

6. Forbairt eacnamaíoch agus deiseanna margaidh

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun tacú le Poblacht na Moldóive geilleagar margaidh lánfheidhmiúil a bhunú agus a cuid beartas a thabhairt i gcomhréir le beartais an Aontais de réir a chéile, i gcomhréir le prionsabail threoracha na cobhsaíochta maicreacnamaíche, airgeadais phoiblí fhónta, córais láidir airgeadais agus comhardaithe inbhuanaithe íocaíochtaí. Rannchuideoidh an comhar sin, go háirithe, leis na cuspóirí seo a leanas a bhaint amach:

— Faireachán a dhéanamh ar fhorbairtí maicreacnamaíocha, príomhdhúshláin bheartais a phlé agus faisnéis a mhalartú maidir le dea-chleachtais tríd an idirphlé tráthrialta maicreacnamaíoch a neartú d’fhonn feabhas a chur ar cháilíocht an cheaptha beartas eacnamaíoch.

— Leanúint de neamhspleáchas agus cumhachtaí rialála Bhanc Náisiúnta na Moldóive agus an Choimisiúin Náisiúnta um Margaí Náisiúnta a neartú agus d’acmhainneacht an Bhainc agus an Choimisiúin Náisiúnta a fhorbairt maidir leis na beartais a bhaineann le rialáil na hearnála airgeadais, formhaoirseacht agus maoirseacht chun stóinseacht na hearnála airgeadais a áirithiú;

— Taithí an Aontais a chomhroinnt maidir le beartas airgeadaíochta agus ráta malartaithe, lena n-áirítear taithí maidir le ról idirnáisiúnta an euro chun tuilleadh forbartha a dhéanamh ar acmhainní Phoblacht na Moldóive sna réimsí sin.

— Beartas úinéireachta an Stáit a neartú chun éifeachtúlacht Cuideachtaí faoi Úinéireacht Stáit a mhéadú agus rioscaí fioscacha a laghdú, agus príobháidiú oscailte, iomaíoch agus trédhearcach a cháineadh i gcomhréir le dea-chleachtais an Aontais.

— Na critéir a chomhlíonadh chun dul isteach sa Limistéar Aonair d’Íocaíochtaí Euro ar deireadh.

— Feabhas a chur ar inniúlachtaí institiúideacha, ar éifeachtúlacht, ar thrédhearcacht agus ar an gcreat rialála iomaíochta.

7. Dlí na gcuideachtaí, an chuntasaíocht agus an t-iniúchadh, agus an rialachas corparáideach

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun Poblacht na Moldóive a ullmhú le haghaidh chur chun feidhme dhlí an Aontais agus na n-ionstraimí idirnáisiúnta a luaitear sna hiarscríbhinní ábhartha a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais, go háirithe chun na nithe seo a leanas a dhéanamh:

— Leanúint de chomhfhogasú maidir le hiniúchadh agus cuntasaíocht a dhéanamh ar reachtaíocht Phoblacht na Moldóive d’ionstraimí an Aontais agus d’ionstraimí idirnáisiúnta mar a liostaítear in Iarscríbhinn II a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais.

— Faisnéis thráthúil ábhartha chruinn a mhalartú faoi staid na reachtaíochta atá ann cheana agus faoin gcaoi a gcomhlíonann sí dlí an Aontais, bunaithe ar an bhformáid a comhaontaíodh idir na Páirtithe, chun dlí an Aontais a chur chun feidhme i gcomhréir leis an amchlár comhaontaithe.

— Réimsí a shainaithint inar cheart oiliúint, fothú acmhainneachta agus saineolas a chur ar fáil.

— Leanúint den athchóiriú ar chóras na gcigireachtaí agus ar na comhlachtaí cigireachta éagsúla a chur chun feidhme chun éifeachtúlacht a mhéadú agus chun raon feidhme an éillithe a laghdú, agus mar chuspóirí deiridh leis sin feabhas a chur ar an timpeallacht ghnó agus ar fhorfheidhmiú an dlí agus forfheidhmiú caighdeán.

— Forbairt a dhéanamh ar acmhainneacht riaracháin institiúidí stáit Phoblacht na Moldóive a bhfuil baint acu le cur chun feidhme dhlí na gcuideachtaí, le cuntasaíocht agus iniúchadh, agus le rialachas corparáideach.

— Pléití a thionscnamh faoi chlár úinéireachta tairbhiúla a bhunú le haghaidh cuideachtaí.

— Feabhas a chur ar an gcreat rialála maidir le dócmhainneacht ghnó/dúnadh gnó a réiteach.

8. Fostaíocht, beartais shóisialta agus comhionannas deiseanna

Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun obair chuibhiúil agus dálaí oibre cothroma a áirithiú do chách, chun comhionannas deiseanna agus rochtain ar mhargadh an tsaothair a neartú agus chun an bhochtaineacht agus an t-eisiamh sóisialta a chomhrac. Oibreoidh na Páirtithe le chéile chun obair chuibhiúil agus dálaí oibre cothroma a áirithiú:

— laistigh de 3-4 bliana: — Reachtaíocht na Moldóive a chomhfhogasú go hiomlán do dhlí saothair an Aontais agus do dhlí an Aontais maidir le Sláinte agus Sábháilteacht ag an Obair i gcomhréir le hamlínte an Chomhaontaithe Comhlachais agus comhlíontacht le caighdeáin na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair (EIS) a áirithiú. — Córas éifeachtach cigireachta saothair a bhunú le haghaidh cearta agus dálaí sláinte agus sábháilteacht ag an obair agus é a chur i gcomhréir le caighdeáin EIS (creat dlíthiúil agus inniúlacht dhlítheanach). — Cur chuige a cheapadh chun aghaidh a thabh