AN PRÓTACAL MAIDIR LE hÉIRINN/TUAISCEART ÉIREANN

Tá an tAontas agus an Ríocht Aontaithe,

AG FÉACHAINT do na naisc stairiúla agus do mharthanacht an chaidrimh dhéthaobhaigh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe,

Á MHEABHRÚ DÓIBH gur dúshlán uathúil suntasach d'oileán na hÉireann tarraingt siar na Ríochta Aontaithe as an Aontas, agus á athdhearbhú dóibh go mbeidh torthaí, sochair agus gealltanais an phróisis síochána ríthábhachtach i gcónaí don tsíocháin, don chobhsaíocht agus don athmhuintearas ann,

Á AITHINT DÓIBH gur gá aghaidh a thabhairt ar na cúinsí uathúla ar oileán na hÉireann trí theacht ar réiteach uathúil d’fhonn a áirithiú gur féidir leis an Ríocht Aontaithe tarraingt siar as an Aontas ar bhealach rianúil,

Á DHEIMHNIÚ DÓIBH gur cheart Comhaontú Aoine an Chéasta nó Comhaontú Bhéal Feirste an 10 Aibreán 1998 idir Rialtas na Ríochta Aontaithe, Rialtas na hÉireann agus na rannpháirtithe eile sa chaibidlíocht ilpháirtí (“Comhaontú 1998”), atá i gceangal le Comhaontú na Breataine–na hÉireann den dáta céanna (“Comhaontú na Breataine–na hÉireann”) agus na comhaontuithe agus na socruithe cur chun feidhme a rinneadh dá éis sin ina leith, a chosaint ina n‐iomláine,

Á AITHINT DÓIBH gur dlúthchuid de Chomhaontú 1998 é an comhar idir Tuaisceart Éireann agus Éire agus go bhfuil an comhar sin riachtanach chun athmhuintearas a bhaint amach agus chun go ndéanfar na caidrimh ar oileán na hÉireann a normalú, agus á meabhrú dóibh róil, feidhmeanna agus coimircí Fheidhmeannas Thuaisceart Éireann, Thionól Thuaisceart Éireann agus na Comhairle Aireachta Thuaidh-Theas (lena n‐áirítear forálacha trasphobail), mar a leagtar amach i gComhaontú 1998,

Á THABHAIRT DÁ nAIRE DÓIBH go bhfuil creat tacaíochta i ndlí an Aontais le haghaidh na bhforálacha maidir le Cearta, Coimircí agus Comhionannas Deiseanna i gComhaontú 1998,

Á AITHINT DÓIBH go leanfaidh saoránaigh Éireannacha i dTuaisceart Éireann, de bhua saoránacht an Aontais a bheith acu, de chearta, de dheiseanna agus de thairbhí a theachtadh, a fheidhmiú agus a rochtain, agus gur cheart a urramú leis an bPrótacal seo na cearta, na deiseanna agus an fhéiniúlacht a fhaigheann daoine as Tuaisceart Éireann a bhuí le saoránacht an Aontais, ar daoine iad a roghnaíonn a gceart ar shaoránacht Éireannach a dhearbhú, agus nár cheart gur dhochar an Prótacal seo do na cearta, do na deiseanna agus don fhéiniúlacht sin, mar a shainmhínítear in Iarscríbhinn 2 de Chomhaontú na Breataine–na hÉireann “An Dearbhú maidir le Forálacha Mhír (vi) d’Airteagal 1 i dtaca le Saoránacht”,

Á CHUR I dTÁBHACHT DÓIBH gur cheart, chun dlisteanacht dhaonlathach a áirithiú, próiseas a bheith ann chun toiliú daonlathach a áirithiú i dTuaisceart Éireann i leith chur i bhfeidhm dhlí an Aontais faoin bPrótacal seo,

Á MHEABHRÚ DÓIBH go bhfuil gealltanas tugtha ag an Ríocht Aontaithe an comhar Thuaidh-Theas a chosaint agus a ráthaíocht maidir le teorainn chrua a sheachaint, lena n‐áirítear aon bhonneagar fisiciúil nó seiceálacha agus rialuithe lena mbaineann,

Á THABHAIRT DÁ nAIRE DÓIBH nach gcuireann aon ní sa Phrótacal seo cosc ar an Ríocht Aontaithe rochtain gan bhac ar an margadh a áirithiú le haghaidh earraí atá ag gluaiseacht ó Thuaisceart Éireann chuig an gcuid eile de mhargadh inmheánach na Ríochta Aontaithe,

Á CHUR I dTREIS DÓIBH an comhchuspóir atá ag an Aontas agus ag an Ríocht Aontaithe rialuithe ag calafoirt agus aerfoirt Thuaisceart Éireann a sheachaint, a mhéid is féidir i gcomhréir leis an reachtaíocht is infheidhme agus a gcórais rialála féin á gcur san áireamh, mar aon lena gcur chun feidhme,

Á MHEABHRÚ DÓIBH gealltanais an Aontais agus na Ríochta Aontaithe a léirítear sa Tuarascáil Chomhpháirteach ó idirbheartaithe an Aontais Eorpaigh agus ó Rialtas na Ríochta Aontaithe maidir leis an dul chun cinn a rinneadh le linn chéim 1 den chaibidlíocht faoi Airteagal 50 CAE maidir le tarraingt siar rianúil na Ríochta Aontaithe as an Aontas Eorpach ón 8 Nollaig 2017,

Á MHEABHRÚ DÓIBH go bhfuil cleachtadh mapála déanta ag an Aontas agus ag an Ríocht Aontaithe ina léirítear go bhfuil an comhar Thuaidh-Theas ag brath go mór ar chomhchreat dlí agus beartais de chuid an Aontais,

Á THABHAIRT DÁ nAIRE go n‐eascraíonn dúshláin mhóra, dá bhrí sin, ó tharraingt siar na Ríochta Aontaithe as an Aontas i leith chothabháil agus fhorbairt an chomhair Thuaidh-Theas,

Á MHEABHRÚ DÓIBH go bhfuil an Ríocht Aontaithe fós tiomanta don chomhar Thuaidh-Theas agus don chomhar Thoir-Thiar leanúnach a chosaint agus do thacú leis thar réimse iomlán comhthéacsanna polaitiúla, eacnamaíocha, slándála, sochaíocha agus talmhaíochta agus thar réimse iomlán creataí comhair, lena n‐áirítear feidhmiú leanúnach na gcomhlachtaí forfheidhmithe Thuaidh-Theas,

Á ADMHÁIL DÓIBH gur gá an Prótacal seo a chur chun feidhme ar bhealach lena gcoinneofar na dálaí is gá le haghaidh comhar leanúnach Thuaidh-Theas, agus an deis a bheith ar fáil socruithe nua a dhéanamh i gcomhréir le Comhaontú 1998,

Á MHEABHRÚ DÓIBH go bhfuil gealltanais tugtha ag an Aontas agus ag an Ríocht Aontaithe i leith na gclár maoiniúcháin Thuaidh-Theas PEACE agus INTERREG faoin gcreat airgeadais ilbhliantúil atá ar bun faoi láthair agus i leith na coibhnis mhaoiniúcháin reatha a choinneáil don chlár a bheidh ann sa todhchaí,

Á DHEIMHNIÚ go bhfuil gealltanas tugtha ag an Ríocht Aontaithe go n‐éascóidh sí idirthuras tráthúil éifeachtach trína críoch i gcás gluaiseacht earraí as Éirinn chuig Ballstát eile nó chuig tríú tír, agus vice versa,

AGUS RÚN DAINGEAN ACU a áirithiú gurb é an tionchar is lú is féidir a bheidh ag cur i bhfeidhm an Phrótacail seo ar shaol laethúil pobal in Éirinn agus i dTuaisceart Éireann araon,

Á CHUR I dTREIS DÓIBH tiomantas láidir gan seiceálacha ná rialuithe custaim agus rialála agus bonneagar fisiciúil lena mbaineann a bheith ag an teorainn idir Éirinn agus Tuaisceart Éireann,

Á MHEABHRÚ DÓIBH gur cuid de críoch chustaim na Ríochta Aontaithe é Tuaisceart Éireann agus go mbainfidh sé leas as rannpháirtíocht i mbeartas trádála neamhspleách na Ríochta Aontaithe,

AG FÉACHAINT don tábhacht a bhaineann le háit lárnach Thuaisceart Éireann i margadh inmheánach na Ríochta Aontaithe a choinneáil ar bun,

ÓS FEASACH DÓIBH nach mór cearta agus oibleagáidí na hÉireann faoi rialacha mhargadh inmheánach agus aontas custaim an Aontais a urramú go hiomlán,

TAR ÉIS COMHAONTÚ ar na forálacha seo a leanas, a chuirfear i gceangal leis an gComhaontú um Tharraingt Siar:

Airteagal 1 Cuspóirí 1. Ní dochar an Prótacal seo d'fhorálacha Chomhaontú 1998 maidir le stádas bunreachtúil Thuaisceart Éireann agus prionsabal an toilithe, ar prionsabal é lena bhforáiltear nach féidir aon athrú a dhéanamh ar an stádas sin ach amháin le toiliú móraimh dá phobal. 2. Urramaítear leis an bPrótacal seo feidhmeanna bunaidh Stáit agus sláine chríochach na Ríochta Aontaithe. 3. Leagtar amach sa Phrótacal seo na socruithe a bhfuil gá leo chun dul i ngleic leis na cúinsí uathúla atá ar oileán na hÉireann, chun na dálaí a bhfuil gá leo chun go leanfar leis an gcomhar Thuaidh-Theas a choinneáil ar bun, chun teorainn chrua a sheachaint agus chun gach uile ghné de Chomhaontú 1998 a chosaint.

Airteagal 2 Cearta daoine aonair 1. Áiritheoidh an Ríocht Aontaithe nach ndéanfar aon mhaolú ar chearta, coimircí nó comhionannas deiseanna, mar a leagtar amach sa chuid sin de Chomhaontú 1998 dar teideal “Cearta, Coimircí agus Comhionannas Deiseanna”, de thoradh tharraingt siar na Ríochta Aontaithe as an Aontas, lena n‐áirítear i réimse na cosanta ar idirdhealú a chumhdaítear sna forálacha i ndlí an Aontais a liostaítear in Iarscríbhinn 1 a ghabhann leis an bPrótacal seo, agus cuirfidh sí an mhír seo chun feidhme trí shásraí tiomnaithe. 2. Leanfaidh an Ríocht Aontaithe d'éascaíocht a dhéanamh ar obair ghaolmhar na n‐institiúidí agus na gcomhlachtaí a bunaíodh de bhun Chomhaontú 1998, lena n‐áirítear Coimisiún Thuaisceart Éireann um Chearta an Duine, Coimisiún Comhionannais Thuaisceart Éireann agus an Comhchoiste d'ionadaithe ó Choimisiún Thuaisceart Éireann agus ó Choimisiún na hÉireann um Chearta an Duine, maidir le cearta an duine agus caighdeáin chomhionannais a chaomhnú.

Airteagal 3 An Comhlimistéar Taistil 1. Féadfaidh an Ríocht Aontaithe agus Éire leanúint de shocruithe a dhéanamh eatarthu féin maidir le gluaiseacht daoine idir a gcríocha (an “Comhlimistéar Taistil”), agus lánurraim á tabhairt acu do chearta daoine nádúrtha a thugtar le dlí an Aontais. 2. Áiritheoidh an Ríocht Aontaithe go leanfaidh an Comhlimistéar Taistil agus na cearta agus na pribhléidí atá comhlachaithe leis d'fheidhm a bheith acu gan difear a dhéanamh d'oibleagáidí na hÉireann faoi dhlí an Aontais, go háirithe maidir le saorghluaiseacht saoránach den Aontas agus a mbaill teaghlaigh go hÉirinn, as Éirinn agus in Éirinn, gan beann ar a náisiúntacht.

Airteagal 4 Críoch chustaim na Ríochta Aontaithe Is cuid de chríoch chustaim na Ríochta Aontaithe é Tuaisceart Éireann. Dá réir sin, ní chuirfidh aon ní sa Phrótacal seo cosc ar an Ríocht Aontaithe Tuaisceart Éireann a chuimsiú i raon críochach aon chomhaontaithe a d’fhéadfadh sí a thabhairt i gcrích le tríú tíortha, ar choinníoll nach ndéanfadh na comhaontuithe sin dochar do chur i bhfeidhm an Phrótacail seo. Go háirithe, ní chuirfidh aon ní sa Phrótacal seo cosc ar an Ríocht Aontaithe comhaontuithe a thabhairt i gcrích le tríú tír lena ndeonófaí rochtain fhabhrach ar mhargadh na tíre sin d’earraí a tháirgtear i dTuaisceart Éireann ar na téarmaí céanna le hearraí a tháirgtear i gcodanna eile den Ríocht Aontaithe. Ní chuirfidh aon ní sa Phrótacal seo cosc ar an Ríocht Aontaithe Tuaisceart Éireann a chur sa áireamh i raon críochach a Sceideal Lamháltas atá i gceangal leis an gComhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Thrádáil, 1994.

Airteagal 5 Custaim, gluaiseacht earraí 1. Ní bheidh aon dleacht chustaim iníoctha ar earra a thugtar isteach i dTuaisceart Éireann as cuid eile den Ríocht Aontaithe le hiompar díreach, d’ainneoin mhír 3, ach amháin má tá aon baol ann go n‐aistreofar an t‐earra sin isteach san Aontas ina dhiaidh sin, bíodh sin leis féin nó mar chuid d'earra eile i ndiaidh próiseála. Is é an dleacht is infheidhme sa Ríocht Aontaithe a bheidh sa dleacht chustaim i leith earra a aistrítear le hiompar díreach chuig Tuaisceart Éireann as áit eile seachas as an Aontas nó as cuid eile den Ríocht Aontaithe, d’ainneoin mhír 3, ach amháin má tá an baol ann go n‐aistreofar an t‐earra sin isteach san Aontas ina dhiaidh sin, bíodh sin leis féin nó ina chuid d'earra eile i ndiaidh próiseála. Ní bheidh aon dleacht iníoctha ag cónaitheoirí na Ríochta Aontaithe, toisc go ndeonófar faoiseamh dóibh, as maoin phearsanta, mar a shainmhínítear i bpointe (c) d’Airteagal 2(1) de Rialachán Uimh. 1186/2009 ón gComhairle (1), a thugtar isteach i dTuaisceart Éireann as cuid eile den Ríocht Aontaithe. 2. Chun críocha na chéad fhomhíre agus an dara fomhír de mhír 1, measfar go mbeidh baol go n‐aistreofar earra arna thabhairt isteach i dTuaisceart Éireann as áit lasmuigh den Aontas isteach san Aontas ina dhiaidh sin, ach amháin má bhunaítear i leith an earra sin: (a) nach ndéanfar próiseáil tráchtála air i dTuaisceart Éireann; agus (b) go gcomhlíonann sé na critéir arna mbunú ag an gComhchoiste i gcomhréir leis an gceathrú fomhír den mhír seo. Chun críocha na míre seo, ciallaíonn “próiseáil” aon athrú a dhéantar ar earraí, aon chlaochlú a dhéantar earraí ar bhealach ar bith, nó aon oibríocht a dhéantar ar earraí ach amháin chun dea-bhail a choinneáil orthu nó chun marcanna, lipéid, séalaí nó aon doiciméad eile a chur leo nó a ghreamú díobh chun a áirithiú go gcomhlíonfar aon cheanglas ar leith. Roimh dheireadh na hidirthréimhse, bunóidh an Comhchiste, trí bhíthin cinnidh, na dálaí faoina measfar nach dtagann próiseáil faoi réim phointe (a) den chéad fhomhír, agus cineál, scála agus toradh na próiseála, go háirithe, á gcur san áireamh. Roimh dheireadh na hidirthréimhse, bunóidh an Comhchiste, trí bhíthin cinnidh, na critéir lena measfar nach bhfuil an baol ann go n‐aistreofar earra arna thabhairt isteach i dTuaisceart Éireann as tír lasmuigh den Aontas isteach san Aontas ina dhiaidh sin. Déanfaidh an Comhchiste na nithe seo a leanas, inter alia, a chur san áireamh: (a) ceann scríbe deiridh an earra agus an úsáid a bhainfear as; (b) cineál agus luach an earra; (c) an cineál gluaiseachta; agus (d) an dreasacht atá ann an t‐earra a aistriú ar aghaidh chuig an Aontas gan é sin a dhearbhú, go háirithe dreasachtaí a eascraíonn as na dleachtanna atá dlite de bhun mhír 1. Féadfaidh an Comhchiste na cinntí arna nglacadh aige de bhun na míre seo a leasú tráth ar bith. In aon chinneadh a dhéanfaidh an Comhchoiste de bhun na míre seo, tabharfaidh sé aird ar na dálaí ar leith i dTuaisceart Éireann. 3. Beidh feidhm ag an reachtaíocht mar a shainmhínítear i bpointe (2) d'Airteagal 5 de Rialachán (AE) Uimh. 952/2013 maidir leis an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann agus sa Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann (cé is moite d'uiscí críochacha na Ríochta Aontaithe). Mar sin féin, leagfaidh an Comhchoiste síos cé na dálaí, lena n‐áirítear i dtéarmaí cainníochtúla, faoina mbeidh táirgí iascaigh agus dobharshaothraithe áirithe, mar a leagtar amach in Iarscríbhinn I a ghabhann le Rialacháin (AE) 1379/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (2), a thabharfaidh soithí ar a bhfuil bratach na Ríochta Aontaithe agus a bhfuil a gcalafort clárúcháin i dTuaisceart Éireann isteach i gcríoch chustaim an Aontais, a shainmhínítear in Airteagal 4 de Rialachán (AE) Uimh. 952/2013, díolmhaithe ó dhleachtanna. 4. Na forálacha i ndlí an Aontais a liostaítear in Iarscríbhinn 2 a ghabhann leis an bPrótacal seo, beidh feidhm acu chomh maith, faoi na coinníollacha a leagtar amach san Iarscríbhinn sin, maidir leis an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann agus sa Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann. 5. Beidh feidhm ag Airteagal 30 agus Airteagal 110 CFAE maidir leis an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann agus sa Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann. Beidh toirmeasc ar theorainneacha cainníochtúla ar onnmhairí agus ar allmhairí idir an tAontas agus Tuaisceart Éireann. 6. Dleachtanna custaim arna dtobhach ag an Ríocht Aontaithe i gcomhréir le mír 3, ní íocfar leis an Aontas iad. Faoi réir Airteagal 10, féadfaidh an Ríocht Aontaithe, go háirithe: (a) aisíoc a thabhairt ar dhleachtanna arna dtobhach de bhun na bhforálacha i ndlí an Aontais is infheidhme de bharr mhír 3 i ndáil le hearraí arna dtabhairt isteach i dTuaisceart Éireann; (b) foráil a dhéanamh maidir le cúinsí faoina ndéanfar fiacha custaim atá tagtha chun cinn a tharscaoileadh i leith earraí arna dtabhairt isteach i dTuaisceart Éireann; (c) foráil a dhéanamh maidir le cúinsí faoina ndéanfar dleachtanna custaim a aisíoc i leith earraí ar féidir a thaispeáint ina dtaobh nach ndeachaigh siad isteach san Aontas; agus (d) gnóthais a chúiteamh chun an tionchar a bhaineann le mír 3 a chur i bhfeidhm a mhaolú. Agus cinntí á ndéanamh ag an gCoimisiún Eorpach faoi Airteagal 10, tabharfaidh sé aird ar na cúinsí atá ann i dTuaisceart Éireann de réir mar is iomchuí. 7. Ní bheidh dleachtanna iníoctha ar choinsíneachtaí ar luach diomaibhseach, ar choinsíneachtaí arna seoladh ag duine aonair amháin chuig duine aonair eile ná ar earraí atá i mbagáiste pearsanta taistealaithe, faoi na coinníollacha a leagtar amach sa reachtaíocht dá dtagraítear i mír 3.

Airteagal 6 Cosaint mhargadh aonair na Ríochta Aontaithe 1. Ní chuirfidh aon ní sa Phrótacal seo cosc ar an Ríocht Aontaithe rochtain gan bhac ar an margadh a áirithiú le haghaidh earraí atá ag gluaiseacht ó Thuaisceart Éireann chuig codanna eile de mhargadh inmheánach na Ríochta Aontaithe. Maidir le forálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo lena gcuirtear toirmeasc nó srian ar onnmhairiú earraí, ní bheidh feidhm acu ach maidir leis an trádáil idir Tuaisceart Éireann agus na codanna eile den Ríocht Aontaithe a mhéid a bhfuil fíorghá leis de réir aon oibleagáidí idirnáisiúnta ar an Aontas. Áiritheoidh an Ríocht Aontaithe go ndéanfar ceanglais agus gealltanais idirnáisiúnta a bhaineann le toirmisc agus srianta ar onnmhairiú earraí ón Aontas chuig tríú tíortha a chosaint go hiomlán mar a leagtar amach i ndlí an Aontais. 2. Ag féachaint d'áit lárnach Thuaisceart Éireann i margadh inmheánach na Ríochta Aontaithe, déanfaidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe a ndícheall chun an trádáil a éascú idir Tuaisceart Éireann agus codanna eile den Ríocht Aontaithe i gcomhréir leis an reachtaíocht is infheidhme agus a gcórais rialála féin, mar aon lena gcur chun feidhme, á gcur san áireamh. Déanfaidh an Comhchoiste cur i bhfeidhm na míre seo a choimeád faoi athbhreithniú leanúnach agus glacfaidh sé moltaí iomchuí d'fhonn rialuithe ag calafoirt agus aerfoirt Thuaisceart Éireann a sheachaint, a mhéid is féidir. 3. Ní chuirfidh aon ní sa Phrótacal seo cosc ar tháirge de thionscnamh Thuaisceart Éireann a chur i láthair mar tháirge de thionscnamh na Ríochta Aontaithe nuair a chuirfear ar an margadh sa Bhreatain Mhór é. 4. Ní dhéanfaidh aon ní sa Phrótacal seo difear do dhlí na Ríochta Aontaithe lena ndéantar rialáil ar earraí de thionscnamh Thuaisceart Éireann a chur ar an margadh i gcodanna eile den Ríocht Aontaithe, is earraí a chomhlíonann rialacháin, measúnuithe, clárúcháin, deimhnithe, ceaduithe nó údaruithe teicniúla arna rialú le forálacha i ndlí an Aontais dá dtagraítear in Iarscríbhinn 2 a ghabhann leis an bPrótacal seo nó a ndéantar leas dóibh leo.

Airteagal 7 Rialacháin, measúnuithe, clárúcháin, deimhnithe, ceaduithe agus údaruithe teicniúla 1. Gan dochar d'fhorálacha i ndlí an Aontais dá dtagraítear in Iarscríbhinn 2 a ghabhann leis an bPrótacal seo, déanfar an dlíthiúlacht a bhaineann le hearraí a chur ar an margadh i dTuaisceart Éireann a rialú le dlí na Ríochta Aontaithe agus, maidir le hearraí arna n‐allmhairiú ón Aontas, le hAirteagal 34 agus Airteagal 36 CFAE. 2. I gcás ina ndéanfar foráil i bhforálacha i ndlí an Aontais, a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo, maidir le Ballstát a léiriú, lena n‐áirítear i bhfoirm ghiorraithe, i marcanna, lipéadú, clibeanna, nó trí aon mhodh eile, léireofar an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann mar "UK(NI) nó "United Kingdom (Northern Ireland)". I gcás ina ndéanfar foráil i bhforálacha i ndlí an Aontais, a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo, maidir leis an tásc i bhfoirm cód uimhriúil, léireofar an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann le cód uimhriúil inaitheanta. 3. De mhaolú ar Airteagal 13(1) den Phrótacal seo agus ar Airteagal 7 den Chomhaontú um Tharraingt Siar, i ndáil le rialacháin, measúnuithe, clárúcháin, deimhnithe, ceaduithe agus údaruithe teicniúla arna n‐eisiúint nó arna ndéanamh ag údaráis Ballstáit amháin, nó ag comhlacht arna bhunú i mBallstát amháin, a bheith á n‐aithint i mBallstát eile, maidir le tagairtí do na Ballstáit i bhforálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo, ní thuigfear astu go n‐áirítear iontu an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann maidir le rialacháin, measúnuithe, clárúcháin, deimhnithe, ceaduithe agus údaruithe arna n‐eisiúint nó arna ndéanamh ag údaráis na Ríochta Aontaithe nó ag comhlachtaí arna mbunú sa Ríocht Aontaithe. Ní bheidh feidhm ag an gcéad fhomhír maidir le clárúcháin, deimhnithe, ceaduithe ná údaruithe suíomh, suiteálacha ná áitreabh i dTuaisceart Éireann arna n‐eisiúint nó arna ndéanamh ag údaráis inniúla na Ríochta Aontaithe, i gcás ina bhféadfar cigireacht ar na suímh, na suiteálacha nó na háitribh a cheangal leis an gclárúchán, leis an deimhniú, leis an gceadú nó leis an údarú. Ní bheidh feidhm ag an gcéad fhomhír maidir le deimhnithe tréidliachta, ná maidir le lipéid oifigiúla le haghaidh ábhar atáirgthe plandaí, a cheanglaítear i bhforálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo. Ní dochar an chéad fhomhír, i dTuaisceart Éireann, do bhailíocht measúnuithe, clárúchán, deimhnithe, ceaduithe ná údaruithe arna n‐eisiúint nó arna ndéanamh, ar bhonn forálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo, ag údaráis inniúla na Ríochta Aontaithe nó ag comhlachtaí arna mbunú sa Ríocht Aontaithe. Aon chomhartha comhréireachta, lógó nó ní comhchosúil a cheanglaítear le forálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo agus a ghreamaíonn oibreoirí eacnamaíocha ar bhonn an mheasúnaithe, an chlárúcháin, an deimhnithe, an cheadaithe nó an údaraithe arna eisiúint ag údaráis inniúla na Ríochta Aontaithe nó ag comhlachtaí arna mbunú sa Ríocht Aontaithe, beidh an tásc "UK(NI)" ag gabháil leis. Ní fhéadfaidh an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann nósanna imeachta agóide, cosanta ná eadrána, dá bhforáiltear i bhforálacha i ndlí an Aontais, a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo, a thionscnamh, a mhéid a bhaineann na nósanna imeachta sin le rialacháin, caighdeáin, measúnuithe, clárúcháin, deimhnithe, ceaduithe agus údaruithe teicniúla arna n‐eisiúint nó arna ndéanamh ag údaráis inniúla na mBallstát nó ag comhlachtaí arna mbunú i mBallstáit. Leis an gcéad fhomhír, ní chuirtear cosc ar dhuine cáilithe i dTuaisceart Éireann baisc táirge íocshláinte arna hallmhairiú i dTuaisceart Éireann nó arna monarú i dTuaisceart Éireann a thástáil ná a scaoileadh.

Airteagal 8 CBL agus mál Na forálacha i ndlí an Aontais a liostaítear in Iarscríbhinn 3 a ghabhann leis an bPrótacal seo maidir le hearraí, beidh feidhm acu maidir leis an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann agus sa Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann. I ndáil le Tuaisceart Éireann, is iad údaráis na Ríochta Aontaithe a bheidh freagrach as cur i bhfeidhm agus cur chun feidhme na bhforálacha a liostaítear in Iarscríbhinn 3 a ghabhann leis an bPrótacal seo, lena n‐áirítear CBL agus dleachtanna máil a bhailiú. Faoi na coinníollacha a leagtar amach sna forálacha sin, ioncaim a eascraíonn ó idirbhearta inchánach i dTuaisceart Éireann, ní íocfar leis an Aontas iad. De mhaolú ar an gcéad mhír, féadfaidh an Ríocht Aontaithe a chur i bhfeidhm ar sholáthairtí earraí inchánach i dTuaisceart Éireann na díolúintí CBL agus na rátaí laghdaithe is infheidhme in Éirinn i gcomhréir leis na forálacha a liostaítear in Iarscríbhinn 3 a ghabhann leis an bPrótacal seo. Pléifidh an Comhchoiste go rialta cur chun feidhme an Airteagail seo, lena n‐áirítear a mhéid a bhaineann leis na laghduithe agus na díolúintí dá bhforáiltear sna forálacha dá dtagraítear sa chéad mhír agus glacfaidh sé, i gcás inarb iomchuí, bearta chun é a chur i bhfeidhm go cuí, de réir mar is gá. Féadfaidh an Comhchoiste a athbhreithniú a dhéanamh ar chur i bhfeidhm an Airteagail seo agus áit lárnach Thuaisceart Éireann i margadh aonair na Ríochta Aontaithe á chur san áireamh, agus féadfaidh sé bearta iomchuí a ghlacadh de réir mar is gá.

Airteagal 9 Margadh leictreachais aonair Na forálacha i ndlí an Aontais lena rialaítear margaí leictreachais mórdhíola a liostaítear in Iarscríbhinn 4 a ghabhann leis an bPrótacal seo, beidh feidhm acu, faoi na coinníollacha a leagtar amach san Iarscríbhinn sin, maidir leis an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann agus sa Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann.

Airteagal 10 Státchabhair 1. Na forálacha i ndlí an Aontais a liostaítear in Iarscríbhinn 5 a ghabhann leis an bPrótacal seo, beidh feidhm acu maidir leis an Ríocht Aontaithe, lena n‐áirítear maidir le bearta lena dtacaítear le táirgeadh táirgí talmhaíochta i dTuaisceart Éireann agus le trádáil sa chéanna, i ndáil le bearta lena ndéantar difear don trádáil idir Tuaisceart Éireann agus an tAontas atá faoi réir an Phrótacail seo. 2. D'ainneoin mhír 1, ní bheidh feidhm ag forálacha i ndlí an Aontais dá dtagraítear sa mhír sin maidir le bearta arna ndéanamh ag údaráis na Ríochta Aontaithe chun tacú le táirgeadh táirgí talmhaíochta i dTuaisceart Éireann agus le trádáil sa chéanna suas go huasleibhéal bliantúil foriomlán arna chinneadh, agus ar choinníoll go bhfuil céatadán íosta arna chinneadh den tacaíocht dhíolmhaithe sin i gcomhréir le forálacha Iarscríbhinn 2 a ghabhann le Comhaontú na hEagraíochta Domhanda Trádála ar Thalmhaíocht. Maidir le cinneadh an uasleibhéil bhliantúil fhoriomláin tacaíochta a bheidh díolmhaithe agus an chéatadáin íosta, déanfar é a rialú leis na nósanna imeachta a leagtar amach in Iarscríbhinn 6. 3. I gcás ina scrúdóidh an Coimisiún Eorpach faisnéis maidir le beart de chuid údaráis na Ríochta Aontaithe a d'fhéadfadh a bheith ina chabhair neamhdhleathach atá faoi réir mhír 1, áiritheoidh sé go gcoimeádfar an Ríocht Aontaithe ar an eolas go hiomlán agus go tráthrialta faoi dhul chun cinn an scrúdaithe ar an mbeart sin agus faoi thoradh an scrúdaithe sin.

Airteagal 11 Réimsí eile comhair Thuaidh-Theas 1. I gcomhréir leis na socruithe a leagtar amach in Airteagal 5 go hAirteagal 10, agus le lánurraim do dhlí an Aontais, cuirfear an Prótacal seo chun feidhme agus i bhfeidhm i gcaoi is go gcoinneofar na dálaí is gá le go leanfar den chomhar Thuaidh-Theas, lena n‐áirítear i réimsí an chomhshaoil, na sláinte, na talmhaíochta, an iompair, an oideachais agus na turasóireachta, agus freisin i réimsí an fhuinnimh, na teileachumarsáide, na craoltóireachta, an iascaigh intíre, an cheartais agus na slándála, an ardoideachais agus an spóirt. Le lánurraim do dhlí an Aontais, féadfaidh an Ríocht Aontaithe agus Éire leanúint de shocruithe nua a dhéanamh lena gcuirfear le forálacha Chomhaontú 1998 i réimsí eile comhair Thuaidh-Theas ar oileán na hÉireann. 2. Déanfaidh an Comhchoiste athbhreithniú leanúnach ar a mhéid a dhéanfar na dálaí is gá le haghaidh an chomhair Thuaidh-Theas a choinneáil ar bun le cur chun feidhme agus cur i bhfeidhm an Phrótacail seo. Féadfaidh an Comhchoiste moltaí iomchuí a chur chuig an Aontas agus an Ríocht Aontaithe i ndáil leis sin, lena n‐áirítear ar mholadh a fháil ón gCoiste Speisialaithe.

Airteagal 12 Cur chun feidhme, cur i bhfeidhm, maoirseacht agus forfheidhmiú 1. Gan dochar do mhír 4, beidh údaráis na Ríochta Aontaithe freagrach as na forálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo a chur chun feidhme agus a chur i bhfeidhm maidir leis an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann agus sa Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann. 2. Gan dochar do mhír 4 den Airteagal seo, beidh an ceart ag na hionadaithe den Aontas a bheith i láthair i rith aon ghníomhaíochtaí de chuid údaráis na Ríochta Aontaithe a bhaineann le cur chun feidhme agus cur i bhfeidhm forálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo, mar aon le gníomhaíochtaí a bhaineann le hAirteagal 5 a chur chun feidhme agus a chur i bhfeidhm, agus cuirfidh an Ríocht Aontaithe gach faisnéis ábhartha a bhaineann le gníomhaíochtaí den sórt sin ar fáil, arna hiarraidh sin. Éascóidh an Ríocht Aontaithe láithreacht na n‐ionadaithe sin den Aontas agus tabharfaidh sí an fhaisnéis iarrtha dóibh. I gcás ina n‐iarrfaidh an t‐ionadaí den Aontas ar údaráis na Ríochta Aontaithe bearta rialaithe a dhéanamh i gcásanna ar leith ar chúiseanna a bhfuil údar cuí sonraithe leo, déanfaidh údaráis na Ríochta Aontaithe na bearta rialaithe sin. Malartóidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe faisnéis faoi chur i bhfeidhm Airteagal 5(1) agus (2) ar bhonn míosúil. 3. Na socruithe oibre praiticiúla a bhaineann le feidhmiú na gceart atá ag ionadaithe den Aontas dá dtagraítear i mír 2, cinnfidh an Comhchoiste iad, ar thogra a fháil ón gCoiste Speisialaithe. 4. Maidir leis an dara fomhír de mhír 2 den Airteagal seo, le hAirteagal 5 agus le hAirteagal 7 go hAirteagal 10 den Phrótacal seo, beidh ag institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais i dtaca leis an Ríocht Aontaithe agus daoine nádúrtha agus dlítheanacha atá ina gcónaí nó bunaithe i gcríoch na Ríochta Aontaithe na cumhachtaí a thugtar dóibh le dlí an Aontais. Go háirithe, beidh ag Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh an dlínse dá bhforáiltear sna Conarthaí ina leith sin. Beidh feidhm ag an dara agus ag an tríú mír d'Airteagal 267 CFAE maidir leis an Ríocht Aontaithe agus sa Ríocht Aontaithe ina leith sin. 5. Gníomhartha institiúidí, chomhlachtaí, oifigí agus ghníomhaireachtaí an Aontais arna nglacadh i gcomhréir le mír 4, beidh na héifeachtaí dlíthiúla céanna acu i ndáil leis an Ríocht Aontaithe agus sa Ríocht Aontaithe agus atá acu san Aontas agus sna Ballstáit. 6. Le linn do dhlíodóirí atá údaraithe chun cleachtadh os comhair chúirteanna nó bhinsí na Ríochta Aontaithe ionadaíocht a dhéanamh do pháirtí, nó cúnamh a thabhairt do pháirtí, i ndáil leis na nósanna imeachta riaracháin a eascraíonn ó chumhachtaí institiúidí, chomhlachtaí, oifigí agus ghníomhaireachtaí an Aontais dá dtagraítear i mír 4 a fheidhmiú, déileálfar leo i ngach slí mar dhlíodóirí atá údaraithe chun cleachtadh os comhair chúirteanna nó bhinsí na mBallstát agus atá ag déanamh ionadaíocht do pháirtí, nó atá ag tabhairt cúnamh do pháirtí, i dtaca leis na nósanna imeachta riaracháin sin. 7. I gcásanna a thugtar os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh de bhun mhír 4: (a) féadfaidh an Ríocht Aontaithe páirt a ghlacadh sna himeachtaí os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ar an gcaoi chéanna a nglacann na Ballstáit páirt iontu; (b) féadfaidh dlíodóirí atá údaraithe chun cleachtadh os comhair chúirteanna nó bhinsí na Ríochta Aontaithe ionadaíocht a dhéanamh do pháirtí, nó cúnamh a thabhairt do pháirtí, os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh sna himeachtaí sin agus déileálfar leo i ngach slí mar dhlíodóirí atá údaraithe chun cleachtadh os comhair chúirteanna nó bhinsí na mBallstát a dhéanann ionadaíocht do pháirtí nó a thugann cúnamh do pháirtí os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.

Airteagal 13 Forálacha coiteanna 1. Chun críocha an Phrótacail seo, déanfar aon tagairt don Ríocht Aontaithe sna forálacha is infheidhme den Chomhaontú um Tharraingt Siar, a léamh mar thagairt don Ríocht Aontaithe nó don Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann, de réir mar a bheidh. D'ainneoin aon fhorálacha eile sa Phrótacal seo, déanfar aon tagairt don chríoch arna sainmhíniú in Airteagal 4 de Rialachán (AE) Uimh. 952/2013 sna forálacha is infheidhme sa Chomhaontú um Tharraingt Siar agus sa Phrótacal seo, agus sna forálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme maidir leis an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann agus sa Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann leis an bPrótacal seo, a léamh mar thagairt ar a n‐áirítear an chuid de chríoch na Ríochta Aontaithe a bhfuil feidhm ag Rialachán (AE) Uimh. 952/2013 maidir léi de bhua Airteagal 5(3) den Phrótacal seo. Beidh feidhm ag Teideal I agus Teideal III de Chuid a Trí agus ag Cuid a Sé den Chomhaontú um Tharraingt Siar gan dochar d’fhorálacha an Phrótacail seo. 2. D’ainneoin Airteagal 4(4) agus (5) den Chomhaontú um Tharraingt Siar, déanfar forálacha an Phrótacail seo a thagraíonn do dhlí an Aontais nó do choincheapa nó d’fhorálacha atá ann a léiriú, agus iad á gcur chun feidhme agus á gcur i bhfeidhm, i gcomhréir le cásdlí ábhartha Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. 3. D’ainneoin Airteagal 6(1) den Chomhaontú um Tharraingt Siar, agus mura bhforáiltear dá mhalairt, i gcás ina bhfuil tagairt sa Phrótacal seo do ghníomh de chuid an Aontais, léifear an tagairt sin mar thagairt don ghníomh sin de chuid an Aontais arna leasú nó arna ionadú. 4. I gcás ina nglacfaidh an tAontas gníomh nua a thagann faoi raon feidhme an Phrótacail seo, ach nach ndéanfar gníomh de chuid an Aontais a liostaítear sna hIarscríbhinní a ghabhann leis an bPrótacal seo a leasú ná a ionadú leis, cuirfidh an tAontas an Ríocht Aontaithe ar an eolas faoi ghlacadh an ghnímh sin sa Chomhchoiste. Arna iarraidh sin don Aontas nó don Ríocht Aontaithe, reáchtálfaidh an Comhchoiste malartú tuairimí faoi impleachtaí an ghnímh nuaghlactha maidir le feidhmiú cuí an Phrótacail seo laistigh de shé seachtaine tar éis é sin a iarraidh. A luaithe is féidir go praiticiúil tar éis don Aontas an Ríocht Aontaithe a chur ar an eolas sa Chomhchoiste, déanfaidh an Comhchoiste an méid seo a leanas: (a) glacfaidh sé cinneadh lena gcuirfear an gníomh nuaghlactha leis an Iarscríbhinn ábhartha a ghabhann leis an bPrótacal seo; nó (b) i gcás nach féidir teacht ar chomhaontú faoin ngníomh nuaghlactha a chur leis an Iarscríbhinn ábhartha a ghabhann leis an bPrótacal seo, scrúdóidh sé gach féidearthacht eile chun dea-fheidhmiú an Phrótacail seo a choinneáil ar bun agus déanfaidh sé aon chinneadh is gá chuige sin. Mura mbeidh cinneadh déanta ag an gComhchoiste dá dtagraítear sa dara fomhír laistigh de thréimhse réasúnach, beidh an tAontas i dteideal, tar éis dó fógra a thabhairt don Ríocht Aontaithe, bearta leighis iomchuí a dhéanamh. Gabhfaidh éifeacht leis na bearta sin sé mhí ar a luaithe tar éis don Aontas an Ríocht Aontaithe a chur ar an eolas fúthu i gcomhréir leis an gcéad fhomhír, ach i gcás ar bith ní ghabhfaidh éifeacht leis na bearta sin ar dháta roimh an dáta a chuirfear an gníomh nuaghlactha chun feidhme san Aontas. 5. De mhaolú ar mhír 1 den Airteagal seo agus ar Airteagal 7 den Chomhaontú um Tharraingt siar, mura measfaidh an tAontas gur gá go mór rochtain iomlán nó pháirteach a bheith ag an Ríocht Aontaithe, nó ag an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann, de réir mar a bheidh, chun a chumasú don Ríocht Aontaithe a hoibleagáidí faoin bPrótacal seo a chomhlíonadh, lena n‐áirítear i gcás ina mbeidh gá leis an rochtain sin mar nach féidir rochtain ar an bhfaisnéis ábhartha a éascú trí bhíthin na meithle dá dtagraítear in Airteagal 15 den Phrótacal seo ná trí bhíthin aon mhodh praiticiúil eile, i ndáil le rochtain ar aon líonra, aon chóras faisnéise nó aon bhunachar sonraí arna bhunú ar bhonn dhlí an Aontais, ní thuigfear maidir le tagairtí do Bhallstáit agus d’údaráis inniúla de chuid Ballstát i bhforálacha i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo, gur tagairtí iad lena n‐áirítear an Ríocht Aontaithe nó an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann, de réir mar a bheidh. 6. Ní ghníomhóidh údaráis de chuid na Ríochta Aontaithe mar phríomhúdarás le haghaidh measúnuithe riosca, scrúduithe, ceaduithe nó nósanna imeachta údaraithe dá bhforáiltear i ndlí an Aontais a dhéantar infheidhme leis an bPrótacal seo. 7. Beidh feidhm ag Airteagal 346 agus Airteagal 347 CFAE maidir le bearta a dhéanfaidh Ballstát nó an Ríocht Aontaithe i ndáil le Tuaisceart Éireann. 8. Beidh sé léirithe in aon chomhaontú dá éis seo idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe cé na codanna den Phrótacal seo a ngabhfaidh sé a n‐ionad. A luaithe a thiocfaidh comhaontú dá éis seo idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe chun bheith infheidhme tar éis theacht i bhfeidhm an Chomhaontaithe um Tharraingt Siar, ní bheidh feidhm ag an bPrótacal seo ansin, ó dháta cur i bhfeidhm an chomhaontaithe dá éis seo agus i gcomhréir le forálacha an chomhaontaithe sin lena leagtar amach éifeacht an chomhaontaithe sin ar an bPrótacal seo, nó scoirfidh sé d'fheidhm a bheith aige, de réir mar a bheidh, ina iomláine nó i bpáirt.

Airteagal 14 An Coiste Speisialaithe Déanfaidh an Coiste um shaincheisteanna a bhaineann le cur chun feidhme an Phrótacail maidir le hÉirinn/Tuaisceart Éireann arna bhunú le hAirteagal 165 den Chonradh um Tharraingt Siar (“an Coiste Speisialaithe”): (a) cur chun feidhme agus cur i bhfeidhm an Phrótacail seo a éascú; (b) tograí maidir le cur chun feidhme agus cur i bhfeidhm an Phrótacail seo, ón gComhairle Aireachta Thuaidh-Theas agus ó na comhlachtaí forfheidhmithe Thuaidh-Theas a bunaíodh faoi Chomhaontú 1998, a scrúdú; (c) aon ábhar a bhaineann le hAirteagal 2 den Phrótacal seo, a chuirfidh Coimisiún Thuaisceart Éireann um Chearta an Duine, Coimisiún Comhionannais Thuaisceart Éireann agus an Comhchoiste d'ionadaithe ó Choimisiún Thuaisceart Éireann agus ó Choimisiún na hÉireann um Chearta an Duine in iúl dó, a mheas; (d) aon ní a dhéanfaidh an tAontas nó an Ríocht Aontaithe a thabhairt ar aird, ar ní é atá ábhartha maidir leis an bPrótacal seo agus is cúis le deacracht a phlé; agus (e) moltaí a chur chuig an gComhchoiste maidir le feidhmiú an Phrótacail seo.

Airteagal 15 An mheitheal chomhairleach chomhpháirteach 1. Bunaítear leis seo meitheal chomhairleach chomhpháirteach maidir le cur chun feidhme an Phrótacail seo (“an mheitheal”). Is é a bheidh sa mheitheal fóram i gcomhair malartú faisnéise agus comhairliúchán frithpháirteach. 2. Beidh an mheitheal comhdhéanta d’ionadaithe de chuid an Aontais agus na Ríochta Aontaithe agus cuirfidh sí a feidhmeanna i gcrích faoi mhaoirseacht an Choiste Speisialaithe a gcuirfidh sí tuarascálacha chuige. Ní bheidh cumhacht ar bith ag an meitheal cinntí ceangailteacha a dhéanamh cé is moite den chumhacht a cuid rialacha nós imeachta féin a ghlacadh dá dtagraítear i mír 6. 3. Laistigh den mheitheal: (a) déanfaidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe, go tráthúil, faisnéis faoi bhearta ábhartha cur chun feidhme, atá beartaithe, atá fós ar siúl agus atá críochnaitheach, maidir leis na gníomhartha de chuid an Aontais a liostaítear sna hIarscríbhinní a ghabhann leis an bPrótacal seo a mhalartú; (b) cuirfidh an tAontas an Ríocht Aontaithe ar an eolas faoi ghníomhartha beartaithe de chuid an Aontais atá faoi raon feidhme an Phrótacail seo, lena n‐áirítear gníomhartha de chuid an Aontais lena ndéanfar na gníomhartha de chuid an Aontais a liostaítear sna hIarscríbhinní a ghabhann leis an bPrótacal seo a leasú nó a ionadú; (c) cuirfidh an tAontas gach faisnéis a mheasann an tAontas a bheith ábhartha ar fáil don Ríocht Aontaithe chun gur féidir leis an Ríocht Aontaithe a hoibleagáidí faoin bPrótacal a chomhlíonadh go hiomlán; agus (d) cuirfidh an Ríocht Aontaithe gach faisnéis ar fáil don Aontas, is faisnéis a cheanglaítear ar Bhallstáit a thabhairt dá chéile nó do na hinstitiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí de chuid an Aontais de bhun na ngníomhartha de chuid an Aontais a liostaítear sna hIarscríbhinní a ghabhann leis an bPrótacal seo. 4. Beidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe ina gcomhchathaoirligh ar an meitheal. 5. Beidh cruinniú ag an meitheal uair amháin sa mhí ar a laghad, mura rud é go gcinnfidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe a mhalairt de chomhthoil. I gcás inar gá, féadfaidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe faisnéis dá dtagraítear i bpointe (c) agus pointe (d) de mhír 3 a mhalartú sa seal idir cruinnithe. 6. Glacfaidh an mheitheal a cuid rialacha nós imeachta féin de chomhthoil. 7. Áiritheoidh an tAontas go ndéanfar gach tuairim a luafaidh an Ríocht Aontaithe sa mheitheal agus gach faisnéis a chuirfidh an Ríocht Aontaithe ar fáil trí bhíthin na meithle, lena n‐áirítear sonraí teicniúla agus eolaíocha, a chur in iúl d’institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí ábhartha de chuid an Aontais gan moill mhíchuí.

Airteagal 16 Coimircí 1. I gcás ina dtiocfaidh mórdheacrachtaí eacnamaíocha, sochaíocha nó comhshaoil ar dócha go leanfar díobh, nó atreorú na trádála, as cur i bhfeidhm an Phrótacail seo, féadfaidh an tAontas nó an Ríocht Aontaithe bearta coimirce iomchuí a dhéanamh go haontaobhach. Beidh na bearta coimirce sin srianta, maidir lena raon feidhme agus lena bhfad, dá bhfuil fíor-riachtanach chun an cás a leigheas. Tabharfar tosaíocht do na bearta is lú a chuirfidh isteach ar fheidhmiú an Phrótacail seo. 2. I gcás ina n‐eascróidh ó bheart coimirce a dhéanann an tAontas nó an Ríocht Aontaithe, de réir mar a bheidh, i gcomhréir le mír 1, éagothroime idir na cearta agus na hoibleagáidí faoin bPrótacal seo, féadfaidh an tAontas nó an Ríocht Aontaithe, de réir mar a bheidh, cibé bearta athchothromúcháin iomchuí a dhéanamh atá fíor-riachtanach chun an éagothroime a leigheas. Tabharfar tosaíocht do na bearta is lú a chuirfidh isteach ar fheidhmiú an Phrótacail seo. 3. Déanfar na bearta coimirce agus athchothromúcháin arna ndéanamh i gcomhréir le mír 1 agus le mír 2 a rialú leis na nósanna imeachta a leagtar amach in Iarscríbhinn 7 a ghabhann leis an bPrótacal seo.

Airteagal 17 Leasanna airgeadais a chosaint Déanfaidh an tAontas agus an Ríocht Aontaithe calaois agus aon ghníomhaíocht mhídhleathach eile a imríonn tionchar ar leasanna airgeadais an Aontais nó ar leasanna airgeadais na Ríochta Aontaithe a chomhrac.

Airteagal 18 Toiliú daonlathach i dTuaisceart Éireann 1. Laistigh de 2 mhí roimh dheireadh na tréimhse tosaigh agus roimh thréimhse ar bith ina dhiaidh sin, cuirfidh an Ríocht Aontaithe an deis ar fáil toiliú daonlathach a thabhairt i dTuaisceart Éireann i leith chur i bhfeidhm leanúnach Airteagal 5 go hAirteagal 10. 2. Chun críocha mhír 1, déanfaidh an Ríocht Aontaithe toiliú daonlathach a lorg i dTuaisceart Éireann ar bhealach atá i gcomhréir le Comhaontú 1998. Déanfar cinneadh ina gcuirfear toiliú daonlathach in iúl i gcomhréir dhlúth leis an dearbhú aontaobhach a rinne an Ríocht Aontaithe an 17 Deireadh Fómhair 2019 lena n‐áirítear i ndáil le ról Fheidhmeannas agus Thionól Thuaisceart Éireann. 3. Tabharfaidh an Ríocht Aontaithe fógra don Aontais faoi dheireadh na tréimhse ábhartha dá dtagraítear i mír 5 faoi thoradh an phróisis dá dtagraítear i mír 1. 4. I gcás ina mbeidh an próiseas dá dtagraítear i mír 1 tugtha chun críche agus ina mbeidh cinneadh déanta i gcomhréir le mír 2, agus ina dtabharfaidh an Ríocht Aontaithe fógra don Aontas nach ionann toradh an phróisis dá tagraítear i mír 1 agus cinneadh go leanfaidh na hairteagail den Phrótacal seo dá dtagraítear sa mhír sin d’fheidhm a bheith acu i dTuaisceart Éirinn, sa chás sin scoirfidh na hairteagail sin agus forálacha eile den Phrótacal seo, a mhéid a bhfuil na forálacha sin ag brath ar na hairteagail sin lena gcur i bhfeidhm, scoirfidh siad d’fheidhm a bheith acu 2 bhliain tar éis dheireadh na tréimhse ábhartha dá dtagraítear i mír 5. Sa chás sin, cuirfidh an Comhchoiste moltaí faoi na bearta is gá faoi bhráid an Aontais agus na Ríochta Aontaithe, ag cur oibleagáidí na bpáirtithe i gComhaontú 1998 san áireamh. Sula ndéanfaidh an Comhchoiste sin, féadfaidh sé tuairim a iarraidh ar na hinstitiúidí a bunaíodh le Comhaontú 1998. 5. Chun críocha an Airteagail seo, is é an tréimhse tosaigh an tréimhse a dtiocfaidh deireadh leis 4 bliana tar éis dheireadh na hidirthréimhse. I gcás ina ndéanfar an cinneadh a dhéanfar i dtréimhse ar leith ar bhonn tromlach Chomhaltaí Thionól Thuaisceart Éireann, comhaltaí atá i láthair agus ag vótáil, is é an tréimhse ina dhiaidh sin an tréimhse 4 bliana i ndiaidh na tréimhse sin, fad a bheidh feidhm fós le hAirteagal 5 go hAirteagal 10. I gcás ina mbeidh tacaíocht trasphobail ag an gcinneadh a dhéanfar i dtréimhse ar leith, is é an tréimhse ina dhiaidh sin an tréimhse 8 bliana i ndiaidh na tréimhse sin, fad a bheidh feidhm fós le hAirteagal 5 go hAirteagal 10. 6. Chun críocha mhír 5, ciallaíonn tacaíocht trasphobail: (a) tromlach Chomhaltaí Thionól Thuaisceart Éireann, atá i láthair agus ag vótáil, lena n‐áirítear tromlach den ainmniú aontachtach agus den ainmniú náisiúnach atá i láthair agus ag vótáil; nó (b) tromlach ualaithe (60 %) de Chomhaltaí Thionól Thuaisceart Éireann, atá i láthair agus ag vótáil, lena n‐áirítear 40 % ar a laghad de gach ceann den ainmniú aontachtach agus den ainmniú náisiúnach atá i láthair agus ag vótáil.

Airteagal 19 Iarscríbhinní Beidh Iarscríbhinn 1 go hIarscríbhinn 7 ina ndlúthchuid den Phrótacal seo.

(1) Council Regulation (EC) No 1186/2009 of 16 November 2009 setting up a Community system of reliefs from customs duty (OJ L 324, 10.12.2009, p. 23).

(2) Rialachán (AE) Uimh. 1379/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Nollaig 2013 maidir le comheagrú na margaí i dtáirgí iascaigh agus dobharshaothraithe, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 1184/2006 ón gComhairle agus Rialachán (CE) Uimh. 1224/2009 ón gComhairle agus lena n‐aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 104/2000 ón gComhairle (IO L 354, 28.12.2013, lch. 1).