02013R0549 — GA — 24.08.2015 — 001.006

Is áis doiciméadúcháin amháin an téacs seo agus níl aon éifeacht dhlíthiúil aige. Ní ghabhann institiúidí an Aontais aon dliteanas orthu féin i leith inneachar an téacs. Is iad na leaganacha de na gníomhartha a foilsíodh in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh agus atá ar fáil ar an suíomh gréasáin EUR-Lex na leaganacha barántúla de na gníomhartha ábhartha, brollach an téacs san áireamh. Is féidir teacht ar na téacsanna oifigiúla sin ach na naisc atá leabaithe sa doiciméad seo a bhrú

►B RIALACHÁN (AE) Uimh. 549/2013 Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE an 21 Bealtaine 2013 maidir leis an gcóras Eorpach cuntas náisiúnta agus réigiúnach san Aontas Eorpach (Téacs atá ábhartha maidir leis an LEE) (IO L 174 26.6.2013, lch. 1)

Arna leasú le:







(*) Níor foilsíodh an gníomh seo i nGaeilge









▼B

RIALACHÁN (AE) Uimh. 549/2013 Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE

an 21 Bealtaine 2013

maidir leis an gcóras Eorpach cuntas náisiúnta agus réigiúnach san Aontas Eorpach

(Téacs atá ábhartha maidir leis an LEE)







Airteagal 1

Ábhar

1. Bunaítear leis an Rialachán seo Córas Cuntas Eorpach 2010 (“CCE 2010” nó “CCE”).

2. Déantar foráil i CCE 2010 i leith an méid seo a leanas:

(a) modheolaíocht (Iarscríbhinn A) maidir le comhchaighdeáin, comhshainmhínithe, comhaicmithe agus comhrialacha cuntasaíochta ar modheolaíocht í a úsáidfear chun cuntais agus táblaí a thiomsú ar bhoinn inchomparáide chun críocha an Aontais, mar aon le torthaí de réir mar is gá faoi Airteagal 3;

(b) clár (Iarscríbhinn B) lena leagtar amach na teorainneacha ama faoina ndéanfaidh na Ballstáit na cuntais agus na táblaí atá le tiomsú i gcomhréir leis an modheolaíocht dá dtagraítear i bpointe (a) a tharchur chuig an gCoimisiún (Eurostat).

3. Gan dochar d’Airteagal 5 agus Airteagal 10, beidh feidhm ag an Rialachán seo maidir le gníomhartha uile an Aontais ina dtagraítear do CCE nó dá shainmhínithe.

4. Ní chuirtear d’oibleagáid ar aon Bhallstát, leis an Rialachán seo, úsáid a bhaint as CCE 2010 agus cuntais á dtiomsú aige chun a chríocha féin.

Airteagal 2

Modheolaíocht

1. Tá modheolaíocht CCE 2010 dá dtagraítear i bpointe (a) d’Airteagal 1(2) leagtha amach in Iarscríbhinn A.

2. Cumhachtófar don Choimisiún gníomhartha tarmligthe maidir le leasuithe ar mhodheolaíocht CCE 2010 a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 7 chun an t-ábhar atá inti a shonrú agus a fheabhsú, chun léiriú comhchuibhithe a áirithiú nó chun an inchomparáideacht idirnáisiúnta a áirithiú, ar an gcoinníoll nach n-athraítear leis na gníomhartha sin coincheapa foluiteacha na modheolaíochta sin, nach dteastaíonn acmhainní breise do tháirgeoirí laistigh den Chóras Staidrimh Eorpach chun na gníomhartha sin a chur chun feidhme agus nach ndéantar acmhainní dílse a athrú dá mbarr.

3. Más rud é go bhfuil amhras ann faoi chur chun feidhme ceart rialacha cuntasaíochta CCE 2010, iarrfaidh an Ballstát lena mbaineann soiléiriú ón gCoimisiún (Eurostat). Gníomhóidh an Coimisiún (Eurostat) go pras agus iniúchadh á dhéanamh aige ar an iarraidh agus a chomhairle á cur in iúl aige don Bhallstát lena mbaineann agus do gach Ballstát eile maidir leis an soiléiriú arna iarraidh.

4. Déanfaidh na Ballstáit seirbhísí idirghabhála airgeadais arna dtomhas go hindíreach (FISIM) a ríomh agus a leithdháileadh i gcuntais náisiúnta i gcomhréir leis an modheolaíocht ar ina leith a dhéantar cur síos in Iarscríbhinn A. Cumhachtófar don Choimisiún gníomhartha tarmligthe a ghlacadh roimh 17 Meán Fómhair 2013 i gcomhréir le hAirteagal 7 ina leagfar síos modheolaíocht athbhreithnithe i gcomhair FISIM a ríomh agus a leithdháileadh. Áiritheoidh an Coimisiún, agus a chumhacht á feidhmiú aige de bhun na míre seo, nach gcuirfear leis na gníomhartha tarmligthe sin ualach sunstasach breise riaracháin ar na Ballstáit ná ar na haonaid is freagróirí.

5. Déanfaidh na Ballstáit caiteachas ar thaighde agus ar fhorbairt a thaifeadadh mar ollfhoirmiú caipitil sheasta. Cumhachtófar don Choimisiún gníomhartha tarmligthe a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 7 chun iontaofacht agus inchomparáideacht shonraí CCE 2010 de chuid na mBallstát maidir le taighde agus forbairt a áirithiú. Áiritheoidh an Coimisiún, agus a chumhacht á feidhmiú aige de bhun na míre seo, nach gcuirfear leis na gníomhartha tarmligthe sin ualach suntasach breise riaracháin ar na Ballstáit ná ar na haonaid is freagróirí.

Airteagal 3

Sonraí a tharchur chuig an gCoimisiún

1. Déanfaidh na Ballstáit na cuntais agus na táblaí atá leagtha amach in Iarscríbhinn B a tharchur chuig an gCoimisiún (Eurostat) laistigh de na teorainneacha ama atá sonraithe inti le haghaidh gach tábla ar leith.

2. Déanfaidh na Ballstáit na sonraí agus na meiteashonraí a cheanglaítear leis an Rialachán seo a tharchur chuig an gCoimisiún i gcomhréir le caighdeán sonraithe idirmhalartaithe agus i gcomhréir le socruithe praiticiúla eile.

Déanfar na sonraí a tharchur nó a uaslódáil trí mheán leictreonach chuig an bpointe iontrála aonair do shonraí ag an gCoimisiún. Déanfaidh an Coimisiún an caighdeán idirmhalartaithe agus na socruithe praiticiúla eile maidir le tarchur na sonraí a shainiú trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme. Déanfar na gníomhartha cur chun feidhme sin a ghlacadh i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 8(2).

Airteagal 4

Measúnú cáilíochta

1. Chun críche an Rialacháin seo, beidh feidhm maidir leis na sonraí atá le tarchur i gcomhréir le hAirteagal 3 den Rialachán seo ag na critéir cháilíochta atá leagtha amach in Airteagal 12(1) de Rialachán (CE) Uimh. 223/2009.

2. Tabharfaidh na Ballstáit tuarascáil don Choimisiún (Eurostat) i dtaobh cháilíocht na sonraí atá le tarchur i gcomhréir le hAirteagal 3.

3. Agus na critéir cháilíochta dá dtagraítear i mír 1 á gcur i bhfeidhm maidir leis na sonraí a chumhdaítear faoin Rialachán seo, déanfaidh an Coimisiún modhanna, struchtúr, tréimhsiúlacht agus táscairí measúnaithe na dtuarascálacha cáilíochta a shainiú trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme. Déanfar na gníomhartha cur chun feidhme sin a ghlacadh i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 8(2).

4. Déanfaidh an Coimisiún (Eurostat) cáilíocht na sonraí arna dtarchur a mheasúnú.

Airteagal 5

Dáta an chur i bhfeidhm agus an dáta a dhéanfar sonraí a tharchur den chéad uair

1. Cuirfear CCE 2010 i bhfeidhm den chéad uair maidir leis na sonraí arna mbunú i gcomhréir le hIarscríbhinn B agus a bheidh le tarchur ón 1 Meán Fómhair 2014.

2. Déanfar na sonraí a tharchur chuig an gCoimisiún (Eurostat) i gcomhréir leis na teorainneacha ama atá leagtha síos in Iarscríbhinn B.

3. I gcomhréir le mír 1, go dtí go ndéanfar an chéad tarchur sonraí ar tarchur é a bheidh bunaithe ar CCE 2010, leanfaidh na Ballstáit de na cuntais agus de na táblaí, arna mbunú trí CCE 95 a chur i bhfeidhm, a sheoladh chuig an gCoimisiún (Eurostat).

4. Gan dochar d’Airteagal 19 de Rialachán (CE, Euratom) Uimh. 1150/2000 ón gComhairle an 22 Bealtaine 2000 lena gcuirtear chun feidhme Cinneadh 2007/436/CE, Euratom maidir le córas acmhainní dílse na gComhphobal Eorpach ( 1 ), seiceálfaidh an Coimisiún agus an Ballstát lena mbaineann go bhfuil an Rialachán seo á chur i bhfeidhm i gceart agus déanfaidh siad toradh na seiceálacha sin a thíolacadh don Choiste dá dtagraítear in Airteagal 8(1) den Rialachán seo.

Airteagal 6

Maoluithe

1. A mhéid is gá oiriúnuithe móra a dhéanamh ar chóras staidrimh náisiúnta chun an Rialachán seo a chur i bhfeidhm, tabharfaidh an Coimisiún maoluithe sealadacha do Bhallstáit, trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme. Rachaidh na maoluithe sin in éag tráth nach déanaí ná an 1 Eanáir 2020. Déanfar na gníomhartha cur chun feidhme sin a ghlacadh i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 8(2).

2. Déanfaidh an Coimisiún maolú a thabhairt de bhun mhír 1 le haghaidh tréimhse atá leordhóthanach chun cur ar chumas an Bhallstáit lena mbaineann a chóras staidrimh a oiriúnú agus le haghaidh na tréimhse sin amháin. Maidir le cion OTI an Bhallstáit, ar cion OTI é atá laistigh den Aontas nó laistigh den limistéar euro, ní bheidh sé, uaidh féin, ina bhonn cirt le maolú a thabhairt. I gcás inarb iomchuí, tabharfaidh an Coimisiún tacaíocht do na Ballstáit lena mbaineann agus iarrachtaí á ndéanamh acu chun a áirithiú go ndéantar na hoiriúnuithe is gá ar a gcórais staidrimh.

3. Chun na críocha a leagtar amach i mír 1 agus mír 2, déanfaidh an Ballstát lena mbaineann iarraidh a bhfuil bonn cirt cuí léi a chur faoi bhráid an Choimisiúin tráth nach déanaí ná an 17 Deireadh Fómhair 2013.

Tar éis don Choimisiún dul i gcomhairle leis an gCoiste um an gCóras Staidrimh Eorpach, déanfaidh sé tuairisc do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle, tráth nach déanaí ná an 1 Iúil 2018, i dtaobh chur i bhfeidhm na maoluithe arna dtabhairt d’fhonn a fhíorú an bhfuil bonn cirt leo fós.

Airteagal 7

An tarmligean a fheidhmiú

1. Is faoi réir na gcoinníollacha a leagtar síos san Airteagal seo a thugtar an chumhacht don Choimisiún chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh.

2. Déanfar an chumhacht chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh dá dtagraítear in Airteagal 2(2) agus (5) a thabhairt don Choimisiún go ceann tréimhse cúig bliana ón.16 Iúil 2013. Déanfar an chumhacht chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh dá dtagraítear in Airteagal 2(4) a thabhairt don Choimisiún go ceann tréimhse dhá mhí ón 16 Iúil 2013. Déanfaidh an Coimisiún, tráth nach déanaí ná naoi mí roimh dheireadh na tréimhse cúig bliana, tuarascáil a tharraingt suas maidir le tarmligean na cumhachta. Déanfar tarmligean na cumhachta a fhadú go hintuigthe go ceann tréimhsí comhfhaid, mura rud é go gcuireann Parlaimint na hEorpa nó an Chomhairle in aghaidh an fhadaithe sin tráth nach déanaí ná trí mhí roimh dheireadh gach tréimhse.

3. Féadfaidh Parlaimint na hEorpa nó an Chomhairle tarmligean na cumhachta dá dtagraítear in Airteagal 2(2), Airteagal 2(4) agus Airteagal 2(5) a chúlghairm aon tráth.

Déanfaidh cinneadh chun cúlghairm a dhéanamh deireadh a chur le tarmligean na cumhachta atá sonraithe sa chinneadh sin. Gabhfaidh éifeacht leis an lá tar éis fhoilsiú an chinnidh in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh nó ar dháta is déanaí a shonrófar sa chinneadh. Ní dhéanfaidh sé difear do bhailíocht aon ghníomhartha tarmligthe atá i bhfeidhm cheana féin.

4. A luaithe a ghlacfaidh sé gníomh tarmligthe, tabharfaidh an Coimisiún fógra do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle ina leith an tráth céanna.

5. Ní thiocfaidh gníomh tarmligthe a ghlactar de bhun Airteagal 2(2), Airteagal 2(4) agus Airteagal 2(5) i bhfeidhm ach amháin mura mbeidh aon agóid curtha in iúl ag Parlaimint na hEorpa nó ag an gComhairle laistigh de thréimhse trí mhí tar éis fógra faoin ngníomh sin a thabhairt do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle nó más rud é, roimh dheireadh na tréimhse sin, go mbeidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle araon tar éis a chur in iúl don Choimisiún nach ndéanfaidh siad aon agóid. Déanfar an tréimhse sin a fhadú trí mhí ar thionscnamh Pharlaimint na hEorpa nó na Comhairle.

Airteagal 8

An Coiste

1. Déanfaidh an Coiste um an gCóras Staidrimh Eorpach arna bhunú le Rialachán (CE) Uimh. 223/2009 cúnamh a thabhairt don Choimisiún. Tá an Coiste sin ina choiste de réir bhrí Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.

2. I gcás ina ndéantar tagairt don mhír seo, beidh feidhm ag Airteagal 5 de Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.

Airteagal 9

Comhar le coistí eile

1. Maidir leis na hábhair uile a thagann faoi chuimsiú inniúlacht an Choiste um Staidreamh Airgeadaíochta, Airgeadais agus Chomhardú na nÍocaíochtaí arna bhunú le Cinneadh 2006/856/CE, iarrfaidh an Coimisiún tuairim an Choiste sin i gcomhréir le hAirteagal 2 den Chinneadh sin.

2. Déanfaidh an Coimisiún aon fhaisnéis maidir le cur chun feidhme an Rialacháin seo, ar faisnéis í atá riachtanach chun dualgais Choiste OIN a chomhlíonadh, a chur in iúl don Choiste Ollioncaim Náisiúnta (“Coiste OIN”), arna bhunú le Rialachán (CE, Euratom) Uimh. 1287/2003.

Airteagal 10

Forálacha idirthréimhseacha

1. Chun críocha buiséadacha agus críocha acmhainní dílse, is é CCE 95 an Córas Cuntas Eorpach fós, arb é an córas dá dtagraítear in Airteagal 1(1) de Rialachán (CE, Euratom) Uimh.1287/2003 agus sna gníomhartha dlíthiúla a bhaineann leis an Rialachán sin, go háirithe Rialachán (CE, Euratom) Uimh. 1150/2000 agus Rialachán (CEE, Euratom) Uimh. 1553/89 ón gComhairle an 29 Bealtaine 1989 maidir le socruithe aonfhoirmeacha cinntitheacha chun acmhainní dílse a fhabhraíonn ó cháin bhreisluacha a bhailiú ( 2 ), fad a fhanfaidh Cinneadh 2007/436/CE, Euratom ón gComhairle an 7 Meitheamh 2007 maidir le córas acmhainní dílse na gComhphobal Eorpach ( 3 ) i bhfeidhm.

2. D’fhonn an acmhainn dhílis bunaithe ar CBL a chinneadh, agus mar eisceacht ó mhír 1, féadfaidh na Ballstáit úsáid a bhaint as sonraí atá bunaithe ar CCE 2010 fad a fhanfaidh Cinneadh 2007/436/CE, Euratom i bhfeidhm, i gcás nach bhfuil sonraí mionsonraithe CCE 95, ar fáil, ar sonraí iad a éilítear.

Airteagal 11

Dliteanais intuigthe a thuairisciú

Faoi 2014, déanfaidh an Coimisiún tuarascáil a thíolacadh do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle ar tuarascáil í ina mbeidh faisnéis atá ann maidir le CPPanna agus le dliteanais intuigthe eile lasmuigh den rialtas, lena n-áirítear dliteanais theagmhasacha.

Faoi 2018, déanfaidh an Coimisiún tuarascáil eile a thíolacadh do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle, ar tuarascáil í lena ndéanfar meastóireacht ar a mhéid arb ionann an fhaisnéis faoi dhliteanais arna foilsiú ag an gCoimisiún (Eurostat) agus iomláine na ndliteanas intuigthe lasmuigh den rialtas, lena n-áirítear dliteanais theagmhasacha.

Airteagal 12

Athbhreithniú

Déanfaidh an Coimisiún tuarascáil maidir le cur i bhfeidhm an Rialacháin seo a thíolacadh do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle faoin 1 Iúil 2018 agus gach cúig bliana ina dhiaidh sin.

Déanfar meastóireacht leis an tuarascáil, ar na nithe seo a leanas, inter alia:

(a) cáilíocht na sonraí maidir le cuntais náisiúnta agus réigiúnacha;

(b) éifeachtacht an Rialacháin seo agus an phróisis faireacháin a chuirtear i bhfeidhm maidir le CCE 2010; agus

(c) an dul chun cinn i ndáil le sonraí maidir le dliteanais theagmhasacha agus an dul chun i ndáil le hinfhaighteacht sonraí CCE 2010.

Airteagal 13

Teacht i bhfeidhm

Tiocfaidh an Rialachán seo i bhfeidhm an fichiú lá tar éis lá a fhoilsithe in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh.

Beidh an Rialachán seo ina cheangal go huile agus go hiomlán agus beidh sé infheidhme go díreach i ngach Ballstát.









IARSCRIBHINN A

CAIBIDIL 1 GNÉITHE GINEARÁLTA AGUS BUNPHRIONSABAIL GNÉITHE GINEARÁLTA Domhandú ÚSÁIDÍ A BHAINTEAR AS CCE 2010 Creat le haghaidh anailíse agus beartais Saintréithe na gcoincheap in CCE 2010 Aicmiú de réir earnála Cuntais satailíte CCE 2010 agus CCN 2008 CCE 2010 AGUS CCE 95 BUNPHRIONSABAIL CCE 2010 MAR CHÓRAS Aonaid staidrimh agus a ngrúpálacha Aonaid institiúideacha agus earnálacha institiúideacha APGanna áitiúla agus tionscail Aonaid chónaitheacha agus neamhchónaitheacha; geilleagar iomlán agus an chuid eile den domhan Sreafaí agus stoic Sreafaí Idirbhearta Airíonna na n-idirbheart Comparáid idir idirghníomhaíochtaí agus idirbhearta laistigh d’aonad Comparáid idir idirbhearta airgeadaíochta agus idirbhearta neamhairgeadaíochta Comparáid idir idirbhearta le contrapháirteanna agus idirbhearta gan chontrapháirteanna Idirbhearta athchóirithe Athródú Deighilt An príomhpháirtí in idirbheart a aithint Cásanna idir eatarthu Athruithe eile ar shócmhainní Athruithe eile ar mhéid na sócmhainní agus na ndliteanas Gnóthachain sealúchais agus caillteanais sealúchais Stoic Córas na gcuntas agus na comhiomláin Rialacha cuntasaíochta Téarmaíocht le haghaidh an dá thaobh de na cuntais Iontráil dhúbailte/iontráil cheathrúil Luacháil Luachálacha speisialta maidir le táirgí Luacháil ag praghsanna tairiseacha Tráth taifeadta Comhdhlúthú agus glanluacháil Comhdhlúthú Glanluacháil Cuntais, ítimí comhardaithe agus comhiomláin Seicheamh na gcuntas An cuntas earraí agus seirbhísí Cuntas na coda eile den domhan Ítimí comhardaithe Comhiomláin OTI: príomh-chomhiomlán An creat ionchuir-aschuir Táblaí soláthair agus úsáide Táblaí siméadracha ionchuir aschuir CAIBIDIL 2 AONAID AGUS GRÚPÁLACHA AONAD TEORAINNEACHA AN GHEILLEAGAIR NÁISIÚNTA NA hAONAID INSTITIÚIDEACHA Ceannoifigí agus cuideachtaí sealbhaíochta Grúpaí corparáidí Eintitis shainchuspóireacha Institiúidí airgeadais faoi chuing Fochorparáidí saorga Aonaid shainchuspóireacha an rialtais ghinearálta NA hEARNÁLACHA INSTITIÚIDEACHA Corparáidí neamhairgeadais (S.11) Fo-earnáil: Corparáidí poiblí neamhairgeadais (S.11001) Fo-earnáil: Corparáidí príobháideacha náisiúnta neamhairgeadais (S.11002) Fo-earnáil: Corparáidí neamhairgeadais faoi rialú eachtrach (S.11003) Corparáidí airgeadais (S.12) Idirghabhálaithe airgeadais Corparáidí cúntacha airgeadais Corparáidí airgeadais nach idirghabhálaithe airgeadais ná corparáidí cúntacha airgeadais iad Aonaid institiúideacha atá ar áireamh in earnáil na gcorparáidí airgeadais Fo-earnáil na gcorparáidí airgeadais Fo-earnálacha corparáidí airgeadais a chomhthiomsú Fo-earnálacha corparáidí airgeadais a fhoroinnt ina gcorparáidí airgeadais poiblí, príobháideacha náisiúnta agus faoi rialú An Banc Ceannais (S.121) Corparáidí glactha taisce, ach amháin an banc ceannais (S.122 CMA (S.123) Cistí infheistíochta neamh-CMA (S.124) Idirghabhálaithe airgeadais eile, cé is moite de chorparáidí árachais agus cistí pinsin (S.125) Corparáidí um meáin airgeadais atá i mbun idirbheart urrúsaithe (FVC) Déileálaithe urrús agus díorthach, corparáidí airgeadais atá i mbun iasachtaithe agus sainchorparáidí airgeadais Corparáidí cúntacha airgeadais (S.126) Institiúidí airgeadais agus iasachtóirí faoi chuing (S.127) Corparáidí árachais (S.128) Cistí pinsin (S.129) An rialtas ginearálta (S.13) An rialtas láir (gan cistí slándála sóisialta a áireamh) (S.1311) An rialtas stáit (gan cistí slándála sóisialta a áireamh) (S.1312) An rialtas áitiúil (gan cistí slándála sóisialta a áireamh) (S.1313) Cistí slándála sóisialta (S.1314) Teaghlaigh (S.14) Fostóirí agus oibrithe féinchuntais (S.141 agus S.142) Fostaithe (S.143) Faighteoirí ioncaim ó mhaoin (S.1441) Faighteoirí pinsean (S.1442) Faighteoirí ioncaim ó aistrithe eile (S.1443) Institiúidí neamhbhrabúis a fhónann do theaghlaigh (S.15) An chuid eile den domhan (S.2) Na haonaid táirgthe a aicmiú de réir earnála de bhun na bpríomhfhoirmeacha caighdeánacha dlíthiúla úinéireachta AONAID PHRÍOMHGHNÍOMHAÍOCHTA ÁITIÚLA AGUS TIONSCAIL An t -aonad príomhghníomhaíochta áitiúil Tionscail Tionscail a aicmiú AONAID TÁIRGTHE AONCHINEÁLAIGH AGUS BRAINSÍ AONCHINEÁLACHA An t -aonad táirgthe aonchineálaigh An brainse aonchineálach CAIBIDIL 3 IDIRBHEARTA TÁIRGÍ AGUS SÓCMHAINNÍ NEAMHTHÁIRGTHE IDIRBHEARTA TÁIRGÍ: GINEARÁLTA TÁIRGEADH AGUS ASCHUR Príomhghníomhaíochtaí, gníomhaíochtaí tánaisteacha agus gníomhaíochtaí coimhdeacha Aschur (P.1) Aonaid institiúideacha: idirdhealú idir táirgeoirí margaidh, táirgeoirí táirgí chun críche úsáide críochnaithí dílse agus táirgeoirí neamh- mhargaidh Am taifeadta agus luacháil aschuir Táirgí talmhaíochta, foraoiseachta agus iascaireachta (Roinn A) Táirgí monaraithe (Roinn C); Obair thógála (Roinn F) Seirbhísí trádála mórdhíola agus miondíola; seirbhísí deisithe mótarfheithiclí agus gluaisrothar (Roinn G) Iompar agus stóráil (Roinn H) Seirbhísí cóiríochta agus bia (Roinn I) Seirbhísí airgeadais agus árachais (Roinn K): aschur ón mbanc ceannais Seirbhísí airgeadais agus árachais (Roinn K): seirbhísí airgeadais i gcoitinne Seirbhísí airgeadais a sholáthraítear i gcomaoin íocaíochta dírí Seirbhísí airgeadais a níoctar astu trí mhuirir úis a ghearradh Seirbhísí airgeadais arb éard iad sócmhainní airgeadais agus dliteanais airgeadais a fháil agus a dhiúscairt ar mhargaí airgeadais Seirbhísí airgeadais a sholáthraítear mar chuid de scéimeanna árachais agus pinsin ina maoinítear gníomhaíocht trí ranníocaíochtaí árachais a ghearradh agus tríd an ioncam ó choigiltis Seirbhísí eastáit réadaigh (Roinn L) Seirbhísí gairmiúla, eolaíocha agus teicniúla (Roinn M); Seirbhísí riaracháin agus tacaíochta (Roinn N) Seirbhísí riaracháin phoiblí agus cosanta, seirbhísí slándála sóisialta éigeantaí (Roinn O) Seirbhísí oideachais (Roinn P); Seirbhísí sláinte daonna agus oibre sóisialta (Roinn Q) Na healaíona, siamsaíocht agus seirbhísí caithimh aimsire (Roinn R); Seirbhísí eile (Roinn S) Teaghlaigh phríobháideacha mar fhostóirí (Roinn T) TOMHALTAS IDIRMHEÁNACH (P.2) Am taifeadta agus luacháil tomhaltais idirmheánaigh TOMHALTAS CRÍOCHNAITHEACH (P.3, P.4) Caiteachas ar thomhaltas críochnaitheach (P.3) Tomhaltas críochnaitheach iarbhír (P.4) Am taifeadta agus luacháil an chaiteachais ar thomhaltas críochnaitheach Am taifeadta agus luacháil tomhaltais chríochnaithigh iarbhír OLLFHOIRMIÚ CAIPITIL (P.5) Ollfhoirmiú caipitil sheasta (P.51g) Am taifeadta agus luacháil ar ollfhoirmiú caipitil sheasta Ídiú an chaipitil sheasta (P.51c) Athruithe ar fhardail (P.52) Am taifeadta agus luacháil athruithe ar fhardail Éadálacha lúide diúscairtí earraí luachmhara (P.53) ONNMHAIRÍ AGUS ALLMHAIRÍ EARRAÍ AGUS SEIRBHÍSÍ (P.6 agus P.7) Allmhairí earraí agus onnmhairí earraí (P.61 agus P.71) Onnmhairí seirbhísí agus allmhairí seirbhísí (P.62 agus P.72) IDIRBHEARTA EARRAÍ ATÁ ANN CHEANA ÉADÁLACHA LÚIDE DIÚSCAIRTÍ SÓCMHAINNÍ NEAMHTHÁIRGTHE (SN) CAIBIDIL 4 IDIRBHEARTA DÁILEACHÁIN CÚITEAMH D’FHOSTAITHE (D.1) Pá agus tuarastail (D.11) Pá agus tuarastail in airgead tirim Pá comhchineáil agus tuarastail chomhchineáil Ranníocaíochtaí sóisialta fostóirí (D.12) Ranníocaíochtaí sóisialta iarbhír fostóirí (D.121) Ranníocaíochtaí sóisialta barúlacha fostóirí (D.122) CÁNACHA AR THÁIRGEADH AGUS AR ALLMHAIRÍ (D.2) Dánacha ar tháirgí (D.21) Cánacha de chineál breisluacha (CBL) (D.211) Cánacha agus dleachtanna ar allmhairí gan CBL a áireamh (D.212) Cánacha ar tháirgí, ach amháin CBL agus cánacha ar allmhairí (D.214) Cánacha eile ar tháirgeadh (D.29) Cánacha ar tháirgeadh agus ar allmhairí a íoctar le hinstitiúidí an Aontais Eorpaigh Cánacha ar tháirgeadh agus ar allmhairí: tráth taifeadta agus na suimeanna atá le taifeadadh FÓIRDHEONTAIS (D.3) Fóirdheontais ar tháirgí (D.31) Fóirdheontais ar allmhairí (D.311) Fóirdheontais eile ar tháirgí (D.319) Fóirdheontais eile ar tháirgeadh (D.39) IONCAM Ó MHAOIN (D.4) Ús (D.41) Ús ar thaiscí agus ar iasachtaí Ús ar urrúis fiachais Ús ar bhillí agus ar ionstraimí gearrthéarmacha dá samhail Ús ar bhannaí agus ar bhintiúir Babhtálacha ráta úis agus comhaontuithe ar réamhráta Ús ar léasanna airgeadais Ús eile Tráth taifeadta Ioncam dáilte corparáidí (D.42) Díbhinní (D.421) Aistarraingtí as ioncam samhailchorparáidí (D.422) Tuilleamh athinfheistithe ó infheistíocht dhíreach eachtrach (D.43) Ioncam eile ó infheistíocht (D.44) Ioncam ó infheistíocht atá inchurtha i leith sealbhóirí polasaithe árachais (D.441) Ioncam ó infheistíocht atá iníoctha i leith teidlíochtaí pinsean (D.442) Ioncam ó infheistíocht atá inchurtha i leith scairshealbhóirí i gcistí comhinfheistíochta (D.443) Cíos (D.45) Cíos ar thalamh Cíosanna ar shócmhainní fo-ithreach CÁNACHA REATHA AR IONCAM, AR RACHMAS, ETC. (D.5) Cánacha ar ioncam (D.51) Cánacha reatha eile (D.59) RANNÍOCAÍOCHTAÍ SÓISIALTA AGUS SOCHAIR SHÓISIALTA (D.6) Ranníocaíochtaí sóisialta, glan (D.61) Ranníocaíochtaí sóisialta iarbhír fostóirí (D.611) Ranníocaíochtaí sóisialta barúlacha fostóirí (D.612) Ranníocaíochtaí sóisialta iarbhír teaghlach (D.613) Forlíontaí ranníocaíochta sóisialta teaghlach (D.614) Sochair shóisialta seachas aistrithe sóisialta comhchineáil (D.62) Sochair slándála sóisialta in airgead tirim (D.621) Sochair árachais shóisialta eile (D.622) Sochair chúnaimh shóisialta in airgead tirim (D.623) Aistrithe sóisialta comhchineáil (D.63) Aistrithe sóisialta comhchineál — táirgeadh chun críoch neamh mhargaidh an rialtais ghinearálta agus INBFTanna (D.631) Aistrithe sóisialta comhchineál — táirgeadh ceannaithe margaidh ag an rialtas ginearálta agus ag INBFTanna (D.632) AISTRITHE REATHA EILE (D.7) Glanphréimheanna árachais neamhshaoil (D.71) Éilimh árachais neamhshaoil (D.72) Aistrithe reatha laistigh den rialtas ginearálta (D.73) Comhar idirnáisiúnta reatha (D.74) Aistrithe reatha ilghnéitheacha (D.75) Aistrithe reatha chuig INBFTanna (D.751) Aistrithe reatha idir teaghlaigh (D.752) Aistrithe reatha ilghnéitheacha eile (D.759) Fíneálacha agus pionóis Crannchuir agus cearrbhachas Íocaíochtaí cúitimh Acmhainní dílse an AE atá bunaithe ar CBL agus OIN (ollioncam náisiúnta) (D.76) COIGEARTÚ I LEITH AN ATHRAITHE AR THEIDLÍOCHTAÍ PINSIN (D.8) AISTRITHE CAIPITIL (D.9) Cánacha caipitil (D.91) Deontais infheistíochta (D.92) Aistrithe caipitil eile (D.99) SCAIR-ROGHANNA FOSTAITHE (ESOanna) CAIBIDIL 5 IDIRBHEARTA AIRGEADAIS GNÉITHE GINEARÁLTA IDIRBHEART AIRGEADAIS Sócmhainní airgeadais, éilimh airgeadais, agus dliteanais Sócmhainní teagmhasacha agus dliteanais theagmhasacha Catagóirí sócmhainní airgeadais agus dliteanas airgeadais Cláir chomhardaithe, cuntas airgeadais, agus sreafaí eile Luacháil Glantaifeadadh agus olltaifeadadh Comhdhlúthú Glanluacháil Rialacha cuntasaíochta maidir le hidirbhearta airgeadais Idirbheart airgeadais a bhfuil aistriú reatha nó aistriú caipitil mar chontrapháirt aige Idirbheart airgeadais a bhfuil ioncam ó mhaoin mar chontrapháirt aige Am taifeadta Cuntas airgeadais idirearnálacha AICMIÚ IDIRBHEART AIRGEADAIS GO MIONCHRUINN DE RÉIR CATAGÓIRE Ór airgeadaíochta agus cearta tarraingthe speisialta (F.1) Ór airgeadaíochta (F.11) CTSanna (F.12) Airgeadra agus taiscí (F.2) Airgeadra (F.21) Taiscí (F.22 agus F.29) Taiscí inaistrithe (F.22) Taiscí eile (F.29) Urrúis fiachais (F.3) Príomhghnéithe d’urrúis fiachais Aicmiú de réir aibíochta bunaidh agus airgeadra Aicmiú de réir an chineáil ráta úis Urrúis fiachais ar ráta úis seasta Urrúis fiachais ar ráta úis athraitheach Urrúis fiachais ar ráta úis measctha Láithrithe príobháideacha Urrúsú Bannaí cumhdaithe Iasachtaí (F.4) Príomhghnéithe iasachtaí Aicmiú iasachtaí de réir aibíochta bunaidh, airgeadra agus chuspóir an iasachtaithe Idirdhealú idir idirbhearta iasachtaí agus idirbhearta taiscí Idirdhealú idir idirbhearta iasachtaí agus idirbhearta urrús fiachais Idirdhealú idir idirbhearta iasachtaí, creidmheasanna trádála agus billí trádála Iasachtú urrús agus comhaontuithe athcheannaigh Léasanna airgeadais Cineálacha eile iasachtaí Sócmhainní airgeadais atá eisiata ón gcatagóir iasachtaí Cothromas agus scaireanna nó aonaid i gcistí infheistíochta (F.5) Cothromas (F.51) Admhálacha taisclainne Scaireanna liostaithe (F.511) Scaireanna neamhliostaithe (F.512) Tairiscint tosaigh don phobal, liostú, díliostú agus athcheannach scaireanna Sócmhainní airgeadais atá eisiata ó urrúis chothromais Cothromas eile (F.519) Luacháil idirbheart i gcothromas Scaireanna nó aonaid i gcistí infheistíochta (F.52) Scaireanna nó aonaid CMA (F.521) Scaireanna/aonaid i gcistí infheistíochta neamh CMA (F.522) Luacháil idirbheart i gcothromas agus scaireanna nó aonaid i gcistí infheistíochta Scéimeanna árachais agus pinsean agus scéimeanna ráthaíochta caighdeánaithe (F.6) Cúlchistí teicniúla árachais neamhshaoil (F.61) Teidlíochtaí árachais saoil agus blianachta (F.62) Teidlíochtaí pinsean (F.63) Teidlíochtaí teagmhasacha pinsin Éilimh chistí pinsin ar bhainisteoirí cistí pinsin (F.64) Teidlíochtaí sochar neamhphinsean (F.65) Soláthairtí i gcomhair glaonna faoi ráthaíochtaí caighdeánaithe (F.66) Ráthaíochtaí caighdeánaithe agus ráthaíochtaí aonuaire Díorthaigh airgeadais agus scair-roghanna fostaithe (F.7) Díorthaigh airgeadais (F.71) Roghanna Réamhchonarthaí Roghanna maidir le réamhchonarthaí Babhtálacha Comhaontuithe ar réamhráta (FRAanna) Díorthaigh chreidmheasa Babhtálacha mainneachtana creidmheasa Ionstraimí airgeadais nach n-áirítear le díorthaigh airgeadais Scair-roghanna fostaithe (F.72) Idirbhearta díorthach airgeadais agus scair-roghanna fostaithe a luacháil Cuntais eile infhála/iníoctha (F.8) Creidmheasanna trádála agus airleacain (F.81) Cuntais eile infhála/iníoctha, gan creidmheasanna trádála agus airleacain a áireamh (F.89) IARSCRÍBHINN 5.1 — AICMIÚ IDIRBHEART AIRGEADAIS Aicmiú idirbheart airgeadais de réir catagóire Aicmiú idirbheart airgeadais de réir soshanntachta Urrúis struchtúrtha Aicmiú idirbheart airgeadais de réir an chineáil ioncaim Aicmiú idirbheart airgeadais de réir an chineáil ráta úis Aicmiú idirbheart airgeadais de réir aibíochta Aibíocht ghearrthéarmach agus fhadtéarmach Aibíocht bhunaidh agus aibíocht iarmharach Aicmiú idirbheart airgeadais de réir airgeadra Aonaid tomhais airgid CAIBIDIL 6 SREAFAÍ EILE RÉAMHRÁ ATHRUITHE EILE AR SHÓCMHAINNÍ AGUS AR DHLITEANAIS Athruithe eile ar mhéid na sócmhainní agus na ndliteanas (K.1 go K.6) Taispeánadh eacnamaíoch sócmhainní (K.1) Imeacht eacnamaíoch sócmhainní neamhtháirgthe (K.2) Caillteanais i ngeall ar thubaistí (K.3) Urghabhálacha neamhchúitithe (K.4) Athruithe eile ar an méid nach bhfuil aicmithe in áit ar bith eile (K.5) Athruithe ar aicmiú (K.6) Athruithe ar aicmiú earnála agus ar struchtúr aonad institiúideach (K.61) Athruithe ar aicmiú sócmhainní agus dliteanas (K.62) Gnóthachain ainmniúla agus caillteanais ainmniúla sealúchais (K.7) Gnóthachain neodracha agus caillteanais neodracha sealúchais (K.71) Gnóthachain réadacha agus caillteanais réadacha sealúchais (K.72) Gnóthachain agus caillteanais sealúchais de réir cineálacha sócmhainne agus dliteanais airgeadais Ór airgeadaíochta agus CTSanna (AF.1) Airgeadra agus taiscí (AF.2) Urrúis fiachais (AF.3) Iasachtaí (AF.4) Cothromas agus scaireanna/aonaid i gcistí infheistíochta (AF.5) Scéimeanna árachais agus pinsean agus scéimeanna ráthaíochta caighdeánaithe (AF.6) Díorthaigh airgeadais agus scair-roghanna fostaithe (AF.7) Cuntais eile infhála/iníoctha (AF.8) Sócmhainní atá ainmnithe in airgeadra eachtrach CAIBIDIL 7 CLÁIR CHOMHARDAITHE CINEÁLACHA SÓCMHAINNÍ AGUS DLITEANAS Sainmhíniú ar shócmhainn EISIAIMH Ó SHÓCMHAINNÍ AGUS Ó DHLITEANAIS CINEÁLACHA SÓCMHAINNÍ AGUS DLITEANAS Sócmhainní táirgthe neamhairgeadais (AN.1) Sócmhainní neamhtháirgthe neamhairgeadais (AN.2) Sócmhainní airgeadais agus dliteanais airgeadais (AF) LUACHÁIL IONTRÁLACHA SNA CLÁIR CHOMHARDAITHE Prionsabail ghinearálta luachála SÓCMHAINNÍ NEAMHAIRGEADAIS (AN) Produced non-financial assets (AN.1) Sócmhainní seasta (AN.11) Táirgí maoine intleachtúla (AN.117) Costais a ghabhann le haistriú úinéireachta sócmhainní neamhtháirgthe (AN.116) Fardails (AN.12) Earraí luachmhara (AN.13) Sócmhainní neamhtháirgthe neamhairgeadais (AN.2) Acmhainní nádúrtha (AN.21) Talamh (AN.211) Cúltaiscí mianraí agus fuinnimh (AN.212) Sócmhainní nádúrtha eile (AN.213, AN.214 agus AN.215) Conarthaí, léasanna agus ceadúnais (AN.22) Ceannacháin lúide díolacháin cáilmheasa agus sócmhainní margaíochta (AN.23) SÓCMHAINNÍ AIRGEADAIS AGUS DLITEANAIS AIRGEADAIS (AF) Ór airgeadaíochta agus CTSanna (AF.1) Airgeadra agus taiscí (AF.2) Urrúsis fiachais (AF.3) Iasachtaí (AF.4) Cothromas agus scaireanna/aonaid i gcistí infheistíochta (AF.5) Scéimeanna árachais agus pinsean agus scéimeanna ráthaíochta caighdeánaithe (AF.6) Díorthaigh airgeadais agus scair-roghanna fostaithe (AF.7) Cuntais eile infhála/iníoctha (AF.8) CLÁIR CHOMHARDAITHE AIRGEADAIS ÍTIMÍ LE MEABHRÚ Earraí marthanacha tomhaltais (AN.m) Infheistíocht dhíreach eachtrach (AF.m1) Iasachtaí neamhthuillmheacha (AF.m2) Iasachtaí neamhthuillmheacha a thaifeadadh IARSCRÍBHINN 7.1 ACHOIMRE AR GACH CATAGÓIR SÓCMHAINNE IARSCRÍBHINN 7.2 SEICHEAMH ÓN gCLÁR COMHARDAITHE TOSAIGH GO dTÍ AN CLÁR COMHARDAITHE DEIRIDH CAIBIDIL 8 SEICHEAMH NA gCUNTAS RÉAMHRÁ Seicheamh na gcuntas SEICHEAMH NA gCUNTAS Cuntais reatha Cuntas táirgeachta (I) Cuntais dáilte agus úsáide ioncaim (II) Cuntais dáilte phríomha ioncaim (II.1) Cuntas giniúna ioncaim (II.1.1) Cuntas leithdháilte ioncaim phríomha (II.1.2) Cuntas ioncaim fhiontraíoch (II.1.2.1) Cuntas leithdháilte ioncaim phríomha eile (II.1.2.2) Cuntas dáilte thánaistigh ioncaim (II.2) Cuntas athdháilte ioncaim chomhchineáil (II.3) Cuntas úsáide ioncaim (II.4) Cuntas úsáide ioncaim indiúscartha (II.4.1) Cuntas úsáide ioncaim indiúscartha choigeartaithe (II.4.2) Cuntais charntha (III) Cuntas caipitil (III.1) Cuntas athraithe ar ghlanfhiúchas i ngeall ar choigilt agus aistrithe caipitil (III.1.1) Cuntas éadálacha sócmhainní neamhairgeadais (III.1.2) Cuntas airgeadais (III.2) Cuntas athruithe eile ar shócmhainní (III.3) Cuntas athruithe eile ar mhéid na sócmhainní (III.3.1) Cuntas athluachála (III.3.2) Cuntas gnóthachan/caillteanas neodrach sealúchais (III.3.2.1) Cuntas gnóthachan/caillteanas réadach sealúchais (III.3.2.2) Cláir chomhardaithe (IV) Clár comhardaithe tosaigh (IV.1) Athruithe ar an gclár comhardaithe (IV.2) Clár comhardaithe deiridh (IV.3) CUNTAIS NA CODA EILE DEN DOMHAN (V) Cuntais reatha Cuntas seachtrach earraí agus seirbhísí (V.I) Cuntas seachtrach ioncam príomha agus aistrithe reatha (V.II) Cuntais charntha sheachtracha (V.III) Cuntas caipitil (V.III.1) Cuntas airgeadais (V.III.2) Cuntas athruithe eile ar na sócmhainní (V.III.3) Cláir chomhardaithe (V.IV) CUNTAS EARRAÍ AGUS SEIRBHÍSÍ (0) CUNTAIS EACNAMAÍOCHA CHOMHTHÁITE COMHIOMLÁIN Olltáirgeacht intíre ag praghsanna an mhargaidh (OTI) Barrachas oibriúcháin an gheilleagair iomláin Ioncam measctha an gheilleagair iomláin Ioncam fiontraíoch an gheilleagair iomláin Ioncam náisiúnta (ag praghsanna an mhargaidh) Ioncam indiúscartha náisiúnta Coigilt Comhardú seachtrach reatha Glaniasachtú (+) nó glaniasachtaíocht (-) an gheilleagair iomláin Glanfhiúchas an gheilleagair iomláin Caiteachas agus ioncam an rialtais ghinearálta CAIBIDIL 9 TÁBLAÍ SOLÁTHAIR AGUS ÚSÁIDE AGUS AN CREAT IONCHUIR ASCHUIR RÉAMHRÁ TUAIRISC UIRLIS STAIDRIMH UIRLIS ANAILÍSE LÉARGAS NÍOS MIONSONRAITHE AR THÁBLAÍ SOLÁTHAIR AGUS ÚSÁIDE Aicmithe Prionsabail luachála Corrlaigh trádála agus iompair Cánacha lúide fóirdheontais ar tháirgeadh agus ar allmhairí Coincheapa bunúsacha eile Faisnéis fhorlíontach FOINSÍ SONRAÍ AGUS COMHARDÚ UIRLIS ANAILÍSE AGUS SÍNEADH CAIBIDIL 10 AONAID TOMHAIS PRAGHSANNA AGUS MÉIDEANNA RAON FEIDHME INNÉACSANNA PRAGHSANNA AGUS MÉIDEANNA SNA CUNTAIS NÁISIÚNTA Córas comhtháite na n-innéacsanna praghsanna agus méideanna Innéacsanna eile praghsanna agus méideanna PRIONSABAIL GHINEARÁLTA MAIDIR LE hINNÉACSANNA PRAGHSANNA AGUS MÉIDEANNA A THOMHAS Sainmhíniú ar phraghsanna agus ar mhéideanna táirgí margaidh Cáilíocht, praghas agus táirgí aonchineálacha Praghsanna agus méid Táirgí nua Prionsabail i gcomhair seirbhísí neamh-mhargaidh Prionsabail i gcomhair breisluacha agus OTI FADHBANNA SONRACHA MAIDIR LEIS NA PRIONSABAIL A CHUR I bhFEIDHM Cánacha agus fóirdheontais ar tháirgí agus ar allmhairí Cánacha eile agus fóirdheontais ar tháirgeadh Ídiú an chaipitil sheasta Cúiteamh d’fhostaithe Stoic de shócmhainní seasta táirgthe agus fardail AONAID TOMHAIS IONCAIM RÉADAIGH DON GHEILLEAGAR IOMLÁN COMPARÁIDEACHT IDIRNÁISIÚNTA INNÉACSANNA PRAGHSANNA AGUS MÉIDEANNA CAIBIDIL 11 DAONRA AGUS IONCHUR SAOTHAIR DAONRA IOMLÁN DAONRA ATÁ GNÍOMHACH Ó THAOBH AN GHEILLEAGAIR DE FOSTAÍOCHT Fostaithe Daoine féinfhostaithe Fostaíocht agus cónaí DÍFHOSTAÍOCHT POIST Poist agus cónaí AN GEILLEAGAR NEAMHBHREATHNAITHE UAIREANTA IOMLÁNA AN CHLOIG OIBRITHE Uaireanta an chloig oibrithe iarbhír a shonrú COIBHÉIS LÁNAIMSEARTHA IONCHUR SAOTHAIR NA bhFOSTAITHE AG CÚITEAMH TAIRISEACH AONAID TOMHAIS TÁIRGIÚLACHTA CAIBIDIL 12 CUNTAIS NÁISIÚNTA RÁITHIÚLA RÉAMHRÁ GNÉITHE SONRACHA NA GCUNTAS NÁISIÚNTA RÁITHIÚIL Am taifeadta Obair idir lámha Gníomhaíochtaí le linn tréimhsí sonracha laistigh de bhliain Íocaíochtaí ar mhinicíocht íseal Tobmheastacháin Comhardú agus tagarmharcáil na gcuntas náisiúnta ráithiúil Comhardú Comhsheasmhacht idir cuntais ráithiúla agus cuntais bhliantúla — tagarmharcáil Aonaid tomhais shlabhraithe athruithe praghsanna agus méideanna Coigeartuithe de réir séasúir agus coigeartuithe féilire Seicheamh thiomsú na n-aonad tomhais méideanna slabhraithe a bhfuil coigeartú de réir séasúir déanta orthu CAIBIDIL 13 CUNTAIS RÉIGIÚNACHA RÉAMHRÁ CRÍOCH RÉIGIÚNACH AONAID AGUS CUNTAIS RÉIGIÚNACHA Aonaid institiúideacha Aonaid phríomhghníomhaíochta áitiúla agus gníomhaíochtaí táirgthe réigiúnacha de réir tionscail MODHANNA RÉIGIÚNAITHE COMHIOMLÁIN LE hAGHAIDH GNÍOMHAÍOCHTAÍ TÁIRGTHE Oll-bhreisluach agus olltáirgeacht intíre de réir réigiúin Leithdháileadh FISIM ar thionscail úsáideoirí Fostaíocht Cúiteamh d’fhostaithe Aistriú ó oll-bhreisluach réigiúnach go holltáirgeacht intíre réigiúnach Rátaí fáis méideanna an oll-bhreisluacha réigiúnaigh CUNTAIS RÉIGIÚNACHA IONCAIM NA dTEAGHLACH CAIBIDIL 14 SEIRBHÍSÍ IDIRGHABHÁLA AIRGEADAIS ARNA dTOMHAS GO hINDÍREACH (FISIM) COINCHEAP FISIM AGUS AN TIONCHAR AR NA PRÍOMH-CHOMHIOMLÁIN AG LEITHDHÁILEADH FISIM AR ÚSÁIDEOIRÍ ASCHUR FISIM A RÍOMH DE RÉIR EARNÁLACHA S.122 AGUS S.125 Sonraí staidrimh atá riachtanach Rátaí tagartha Ráta tagartha inmheánach Rátaí tagartha seachtracha Miondealú mionsonraithe ar FISIM de réir earnála institiúidí FISIM arna leithdháileadh ar theaghlaigh a mhiondealú i dtomhaltas idirmheánach agus i dtomhaltas críochnaitheach ALLMHAIRÍ DE CHUID FISIM A RÍOMH FISIM I dTÉARMAÍ MÉIDEANNA FISIM A RÍOMH DE RÉIR TIONSCAIL ASCHUR AN BHAINC CHEANNAIS CAIBIDIL 15 CONARTHAÍ, LÉASANNA AGUS CEADÚNAIS RÉAMHRÁ IDIRDHEALÚ IDIR LÉASANNA OIBRIÚCHÁIN, LÉASANNA ACMHAINNE AGUS LÉASANNA AIRGEADAISFINANCIAL LEASES Léasanna oibriúcháin Léasanna airgeadais Léasanna acmhainne Ceadanna chun acmhainn nádúrtha a úsáid Ceadanna chun gníomhaíochtaí sonracha a dhéanamh Comhpháirtíochtaí príobháideacha poiblí (CPPanna) Conarthaí lamháltais seirbhíse Léasanna oibriúcháin indíolta (AN.221) Teidlíochtaí i leith earraí agus seirbhísí todhchaí ar bhonn eisiach (AN.224) CAIBIDIL 16 ÁRACHAS RÉAMHRÁ Árachas díreach Athárachas Na haonaid rannpháirteacha ASCHUR ÁRACHAIS DHÍRIGH Préimheanna tuillte Forlíontaí préimhe Éilimh thabhaithe choigeartaithe agus sochair dhlite Éilimh thabhaithe choigeartaithe in árachas neamhshaoil Sochair dhlite in árachas saoil Cúlchistí teicniúla árachais Aschur árachais a shainiú Árachais neamhshaoil Árachas saoil Athárachas IDIRBHEARTA A BHAINEANN LE hÁRACHAS NEAMHSHAOIL Aschur árachais a leithdháileadh ar úsáideoirí Seirbhísí árachais arna soláthar don chuid eile den domhan agus arna soláthar ag an gcuid eile den domhan Na hiontrálacha cuntasaíochta IDIRBHEARTA ÁRACHAIS SAOIL IDIRBHEARTA A BHAINEANN LE hATHÁRACHAS IDIRBHEARTA A BHAINEANN LE CORPARÁIDÍ CÚNTACHA ÁRACHAIS BLIANACHTAÍ ÉILIMH ÁRACHAIS NEAMHSHAOIL A THAIFEADADH Éilimh choigeartaithe a láimhseáil Caillteanais i ngeall ar thubaistí a láimhseáil CAIBIDIL 17 ÁRACHAS SÓISIALTA LENA n-ÁIRÍTEAR PINSIN RÉAMHRÁ Scéimeanna árachais shóisialta, cúnamh sóisialta agus polasaithe árachais aonair Sochair Shóisialta Sochair shóisialta arna soláthar ag an rialtas ginearálta Sochair shóisialta arna soláthar ag aonaid institiúideacha eile Pinsin agus cineálacha eile sochair SOCHAIR ÁRACHAIS SHÓISIALTA SEACHAS PINSIN Scéimeanna slándála sóisialta seachas scéimeanna pinsin Scéimeanna árachais shóisialta eile a bhaineann le fostaíocht Stoic agus sreafaí a thaifeadadh de réir an chineáil scéime árachais shóisialta neamhphinsean Scéimeanna slándála sóisialta Scéimeanna árachais shóisialta neamhphinsean eile a bhaineann le fostaíocht PINSIN Cineálacha scéimeanna pinsin Scéimeanna slándála sóisialta pinsin Scéimeanna pinsin eile a bhaineann le fostaíocht Scéimeanna ranníocaíochtaí sainithe Scéimeanna sochar sainithe Scéimeanna ranníocaíochtaí sainithe barúlacha agus scéimeanna hibrideacha Comparáid idir scéimeanna sochar sainithe agus scéimeanna ranníocaíochtaí sainithe Riarthóir cistí pinsin, bainisteoir cistí pinsin, ciste pinsin agus scéim pinsin ilfhostóirí Stoic agus sreafaí a thaifeadadh de réir an chineáil scéime pinsin in árachas sóisialta Idirbhearta a bhaineann le scéimeanna pinsin in árachas sóisialta Idirbhearta i gcás scéimeanna pinsin eile a bhaineann le fostaíocht Idirbhearta a bhaineann le scéimeanna ranníocaíochtaí sainithe pinsin Sreafaí eile a bhaineann le scéimeanna ranníocaíochtaí sainithe pinsin Idirbhearta a bhaineann le scéimeanna sochar sainithe pinsin TÁBLA FORLÍONTACH LE hAGHAIDH TEIDLÍOCHTAÍ PINSIN FABHRAITHE CHUN DÁTA IN ÁRACHAS SÓISIALTA Leagan amach an tábla fhorlíontaigh Colúin an tábla Rónna an tábla Cláir chomhardaithe tosaigh agus deiridh Athruithe ar theidlíochtaí pinsin i ngeall ar idirbhearta Athruithe ar theidlíochtaí pinsin i ngeall ar shreafaí eacnamaíocha eile Táscairí gaolmhara Toimhdí achtúireacha Teidlíochtaí fabhraithe go dáta Ráta lascaine Fás pá Toimhdí déimeagrafacha CAIBIDIL 18 CUNTAIS NA CODA EILE DEN DOMHAN RÉAMHRÁ CRÍOCH EACNAMAÍOCH Áit chónaithe AONAID INSTITIÚIDEACHA BRAINSÍ MAR THÉARMA A ÚSÁIDTEAR I GCUNTAIS IDIRNÁISIÚNTA CHOMHARDÚ NA nÍOCAÍOCHTAÍ AONAID CHÓNAITHEACHA BHARÚLACHA GNÓTHAIS I gCRÍOCHA ÉAGSÚLA MIONDEALÚ GEOGRAFACH CUNTAIS IDIRNÁISIÚNTA CHOMHARDÚ NA nÍOCAÍOCHTAÍ ÍTIMÍ COMHARDAITHE I GCUNTAIS REATHA NA GCUNTAS IDIRNÁISIÚNTA NA CUNTAIS D’EARNÁIL NA CODA EILE DEN DOMHAN AGUS A nGAOL LEIS NA CUNTAIS IDIRNÁISIÚNTA AR CHOMHARDÚ NA nÍOCAÍOCHTAÍ Cuntas seachtrach earraí agus seirbhísí Luacháil Earraí le haghaidh próiseála Trádáil cheannaíochta Earraí faoi thrádáil cheannaíochta Allmhairí agus onnmhairí FISIM Cuntas seachtrach ioncaim phríomha agus thánaistigh Cuntas ioncaim phríomha Ioncam ó infheistíocht dhíreach Cuntas ioncaim thánaistigh (aistrithe reatha) an BPM 6 Cuntas caipitil seachtrach Cuntas airgeadais seachtrach agus an staid infheistíochta idirnáisiúnta (SII) CLÁIR CHOMHARDAITHE D’EARNÁIL NA CODA EILE DEN DOMHAN CAIBIDIL 19 CUNTAIS EORPACHA RÉAMHRÁ Ó CHUNTAIS NÁISIÚNTA GO CUNTAIS EORPACHA Sonraí a chomhshó in airgeadraí éagsúla Institiúidí Eorpacha Cuntas na coda eile den domhan Comhardú na n-idirbheart Aonaid tomhais praghsanna agus méideanna Cláir chomhardaithe Maitrísí idirearnálacha IARSCRÍBHINN 19.1. — CUNTAIS NA nINSTITIÚIDÍ EORPACHA Acmhainní Úsáidí Comhdhlúthú CAIBIDIL 20 CUNTAIS AN RIALTAIS RÉAMHRÁ EARNÁIL AN RIALTAIS GHINEARÁLTA A SHAINMHÍNIÚ Aonaid sa rialtas a shainaithint Aonaid rialtais INBanna atá aicmithe in earnáil an rialtais ghinearálta Aonaid eile de chuid an rialtais ghinearálta Rialú poiblí Treoirmharcáil margaidh/neamh-mhargaidh Gné na bpraghsanna atá suntasach ó thaobh an gheilleagair de Critéar an cheannaitheora i gcás aschur táirgeora phoiblí Díoltar an t-aschur le corparáidí agus le teaghlaigh den chuid is mó Ní dhíoltar an t-aschur ach leis an rialtas Díoltar an t-aschur leis an rialtas agus le hearnálacha eile An tástáil mhargaidh/neamh-mhargaidh Idirghabháil airgeadais agus teorainn an rialtais Cásanna idir eatarthu Ceannoifigí poiblí Cistí pinsin Samhailchorparáidí Gníomhaireachtaí athstruchtúraithe Gníomhaireachtaí um príobháidiú Struchtúir neamhnithe Eintitis shainchuspóireacha Comhfhiontair Gníomhaireachtaí rialála margaidh Údaráis fhornáisiúnta Fo-earnálacha an rialtais ghinearálta An rialtas láir An rialtas stáit An rialtas áitiúil Cistí slándála sóisialta STAIDREAMH AR AIRGEADAS AN RIALTAIS A THÍOLACADH Creat Ioncam Cánacha agus rannaíocaíochtaí sóisialta Díolacháin Ioncam eile Caiteachas Cúiteamh d’fhostaithe agus tomhaltas idirmheánach Caiteachas ar shochair shóisialta Ús Caiteachas reatha eile Caiteachas caipitiúil Caiteachas ar thomhaltas críochnaitheach (P.3) Caiteachas rialtais de réir feidhme (COFOG) Ítimí comhardaithe Glaniasachtú/glaniasachtaíocht (B.9) Athruithe ar ghlanfhiúchas i ngeall ar choigilt agus aistrithe caipitil (B.101) Maoiniú Idirbhearta sócmhainní Idirbhearta dliteanas Sreafaí eacnamaíocha eile Cuntas athluachála Cuntas athruithe eile ar mhéid na sócmhainní Cláir chomhardaithe Comhdhlúthú SAINCHEISTEANNA CUNTASAÍOCHTA A BHAINEANN LEIS AN RIALTAS GINEARÁLTA Ioncam ó cháin Saintréith an ioncaim ó cháin Creidmheasanna cánach Suimeanna le taifeadadh Suimeanna neamh-inbhailithe Am taifeadta Taifeadadh ar bhonn fabhraithe Cánacha a thaifeadadh ar bhonn fabhraithe Ús Bannaí lascainithe agus bannaí cúpóin nialasaigh Urrúis treoirnaisc Díorthaigh airgeadais Breitheanna cúirte Caiteachas míleata Caidreamh an rialtais ghinearálta le corparáidí poiblí Infheistíocht chothromais i gcorparáidí poiblí agus tuilleamh a dháileadh Infheistíocht chothromais Instealltaí caipitil Fóirdheontais agus instealltaí caipitil Rialacha is infheidhme maidir le dálaí áirithe Oibríochtaí fioscacha Dáiltí na gcorparáidí poiblí Comparáid idir díbhinní agus aistarraingtí cothromais Comparáid idir chánacha agus aistarraingtí cothromais Príobháidiú agus náisiúnú Príobháidiú Príobháidiú indíreach Náisiúnú Idirbhearta leis an mbanc ceannais Athstruchtúrú, cumaisc, agus athaicmiú Oibríochtaí fiachais Fiachas a ghlacadh, fiachas a chealú agus fiachas a dhíscríobh Fiachas a ghlacadh agus a chealú Fiachas a ghlacadh lena ngabhann aistriú sócmhainní neamhairgeadais Fiachais a dhíscríobh nó a dhíluacháil Athstruchtúrú fiachas eile Fiachas a cheannach os cionn an mhargadhluacha Neamhniú agus tarrtháil Ráthaíochtaí fiachais Ráthaíochtaí díorthach Ráthaíochtaí caighdeánaithe Ráthaíochtaí aonuaire Urrúsú Sainmhíniú Critéir chun an díolachán a shainaithint Sreafaí a thaifeadadh Saincheisteanna eile Oibleagáidí pinsin Íocaíochtaí cnapshuime Comhpháirtíochtaí príobháideacha poiblí Raon feidhme na gcomhpháirtíochtaí príobháideacha poiblí Úinéireacht eacnamaíoch agus leithdháileadh sócmhainne Saincheisteanna cuntasaíochta Idirbhearta le heagraíochtaí idirnáisiúnta agus fornáisiúnta Cúnamh forbartha AN EARNÁIL PHOIBLÍ Rialú na hearnála poiblí Bainc cheannais Samhailchorparáidí poiblí Eintitis shainchuspóireacha & neamhchónaithigh Comhfhiontair CAIBIDIL 21 NAISC IDIR CUNTAIS GHNÓ AGUS CUNTAIS NÁISIÚNTA AGUS GNÍOMHAÍOCHT CHORPARÁIDEACH A THOMHAS ROINNT MODHANNA AGUS RIALACHA SONRACHA MAIDIR LE CUNTASAÍOCHT GHNÓ Am taifeadta Cuntasaíocht iontrála dúbailte agus iontrála ceathrúla Luacháil Ráiteas ioncaim agus clár comhardaithe CUNTAIS NÁISIÚNTA AGUS CUNTAIS GHNÓ: SAINCHEISTEANNA PRAITICIÚLA AN tAISTRIÚ Ó CHUNTAIS GHNÓ GO CUNTAIS NÁISIÚNTA: SAMPLA NA nGNÓTHAS NEAMHAIRGEADAIS Coigeartuithe coincheapúla Coigeartuithe chun comhsheasmhacht le cuntais earnálacha eile a bhaint amach Samplaí de choigeartuithe le haghaidh uileghabhálachta SAINCHEISTEANNA SONRACHA Gnóthachain/caillteanais sealúchais Domhandú Cumaisc agus éadálacha CAIBIDIL 22 CUNTAIS SATAILÍTE RÉAMHRÁ Aicmithe de réir feidhme MÓRTHRÉITHE NA gCUNTAS SATAILÍTE Cuntais satailíte de réir feidhme Cuntais earnála speisialta Sonraí neamhairgeadaíochta a chuimsiú Sonraí breise agus coincheapa forlíontacha Bunchoincheapa éagsúla Samhaltú a úsáid agus torthaí turgnamhacha a chuimsiú Cuntais satailíte a leagan amach agus a thiomsú NAOI gCUNTAS SATAILÍTE SHONRACHA Cuntais talmhaíochta Cuntais chomhshaoil Cuntais sláinte Cuntais táirgeachta teaghlach Cuntais saothair agus an Mhaitrís Chuntasaíochta Shóisialta (MCS) Cuntais táirgiúlachta agus fáis Cuntais Taighde & Forbartha Cuntais chosanta sóisialta Cuntais turasóireachta CAIBIDIL 23 AICMITHE RÉAMHRÁ AICMIÚ EARNÁLACHA INSTITIÚIDEACHA (S) AICMIÚ IDIRBHEART AGUS SREAFAÍ EILE Idirbhearta táirgí (P) Idirbhearta sócmhainní neamhtháirgthe neamhairgeadais (cóid NP) Idirbhearta dáiliúcháin (D) Aistrithe reatha in airgead agus i gcomhchineál (D.5-D.8) Aistrithe reatha in airgead agus i gcomhchineál (D.5) Athruithe eile ar shóchmhainní (K) AICMIÚ ÍTIMÍ COMHARDAITHE AGUS GLANFHIÚCHAIS (B) AICMIÚ NA nIONTRÁLACHA SA CHLÁR COMHARDAITHE (L) AICMIÚ SÓCMHAINNÍ (A) Sócmhainní neamhairgeadais (AN) Sócmhainní airgeadais (AF) AICMIÚ ÍTÍMÍ FORLÍONTACHA Iasachtaí neamhthuillmheacha Seirbhísí caipitil Tábla pinsean Earraí marthanacha tomhaltais Infheistíocht dhíreach eachtrach Suíomhanna teagmhasacha Airgeadra agus taiscí Aicmiú urrús fiachais de réir aibíochta amuigh Urrúis fiachais liostaithe agus neamhliostaithe Iasachtaí fadtéarmacha le haibíocht amuigh de thréimhse is lú ná bliain amháin agus iasachtaí fadtéarmacha arna n-urrú le morgáiste Scaireanna infheistíochta liostaithe agus neamhliostaithe Riaráistí úis agus aisíocaíochta Seoltáin phearsanta agus iomlána ATHGHRÚPÁIL AGUS CÓDÚ TIONSCAL (A) AGUS TÁIRGÍ (P) AICMIÚ FHEIDHMEANNA AN RIALTAIS (COFOG) AICMIU TOMHALTAIS AONAIR DE REIR CUSPORA (Coicop) AICMIÚ CHUSPÓIRÍ NA nINSTITIÚIDÍ NEAMHBHRABÚIS A FHÓNANN DO THEAGHLAIGH (COPNI) AICMIÚ EISÍOCAÍOCHTAÍ TÁIRGEOIRÍ DE RÉIR CUSPÓRA (COPP) CAIBIDIL 24 NA CUNTAIS Tábla 24.1 Cuntas 0: Cuntas earraí agus seirbhísí Tábla 24.2 Seicheamh iomlán na gcuntas le haghaidh an gheilleagair iomláin Tábla 24.3 Seicheamh iomlán na gcuntas le haghaidh corparáidí neamhairgeadais Tábla 24.4 Seicheamh iomlán na gcuntas le haghaidh corparáidí airgeadais Tábla 24.5 Seicheamh iomlán na gcuntas le haghaidh an rialtais ghinearálta Tábla 24.6 Seicheamh iomlán na gcuntas le haghaidh na dteaghlach Tábla 24.7 Seicheamh iomlán na gcuntas le haghaidh institiúidí neamhbhrabúis a fhónann do theaghlaigh









CAIBIDIL 1

GNÉITHE GINEARÁLTA AGUS BUNPHRIONSABAIL

GNÉITHE GINEARÁLTA

1.01 Is éard atá sa Chóras Cuntas Eorpach (dá ngairtear CCE“CCE 2010” nó CCE“CCE” anseo feasta) creat cuntasaíochta atá comhoiriúnach go hidirnáisiúnta le haghaidh cur síos córasach agus mionsonraithe a dhéanamh ar gheilleagar iomlán (amhail réigiún, tír nó grúpa tíortha), ar a chomhpháirteanna agus ar an gcaidreamh idir é agus geilleagair iomlána eile.

1.02 Foilsíodh réamhtheachtaí CCE 2010, Córas Cuntas Eorpach 1995 (CCE 95), i 1996 ( 4 ). Tá an struchtúr céanna ag modheolaíocht CCE 2010 mar a leagtar amach san Iarscríbhinn seo agus a bhí ag CCE 95 sa chéad trí chaibidil déag, ach tá aon chaibidil déag nua curtha leis ina leagtar síos gnéithe an chórais a léiríonn forbairtí maidir le geilleagair nua-aimseartha a thomhas, nó úsáid CCE 95 san Aontas Eorpach (an AE).

1.03 Is mar seo a leanas struchtúr an lámhleabhair. I gCaibidil 1, cumhdaítear gnéithe bunúsacha an chórais i dtéarmaí coincheapúla, agus leagtar amach inti prionsabail CCE agus tugtar tuairisc ar na haonaid bhunúsacha staidrimh agus a ngrúpálacha. Tugtar forbhreathnú inti ar sheicheamh na gcuntas, agus tuairisc ghearr ar phríomh-chomhiomláin agus ar ról táblaí soláthair agus úsáide agus ar an gcreat ionchuir-aschuir. I gCaibidil 2, tugtar tuairisc ar na haonaid institiúideacha a úsáidtear chun an geilleagar a thomhas, agus conas mar a aicmítear na haonaid sin in earnálacha agus i ngrúpaí eile chun anailís a dhéanamh. I gCaibidil 3, tugtar tuairisc ar na hidirbhearta ar fad a bhaineann le táirgí (earraí agus seirbhísí), chomh maith le sócmhainní neamhtháirgthe, sa chóras. I gCaibidil 4, tugtar tuairisc ar na hidirbhearta ar fad sa gheilleagar lena ndáiltear agus lena n-athdháiltear ioncam agus rachmas sa gheilleagar. I gCaibidil 5, tugtar tuairisc ar idirbhearta airgeadais sa gheilleagar. I gCaibidil 6, tugtar tuairisc ar athruithe a d’fhéadfadh tarlú do luach sócmhainní trí theagmhais neamheacnamaíocha nó trí athruithe ar phraghsanna. I gCaibidil 7, tugtar tuairisc ar chláir chomhardaithe, agus ar scéim aicmithe na sócmhainní agus na ndliteanas. I gCaibidil 8, leagtar amach seicheamh na gcuntas, agus na hítimí comhardaithe a bhaineann le gach cuntas. I gCaibidil 9, tugtar tuairisc ar na táblaí soláthair agus úsáide, agus a ról chun aonaid tomhais ioncaim, aschuir agus caiteachais a réiteach sa gheilleagar. Tugtar tuairisc inti freisin ar na táblaí ionchuir-aschuir is féidir a dhíorthú ó na táblaí soláthair agus úsáide. I gCaibidil 10, tugtar tuairisc ar an mbonn coincheapúil atá leis na haonaid tomhais praghsanna agus méideanna a bhaineann leis na luachanna ainmniúla a fhaightear sna cuntais. I gCaibidil 11, tugtar tuairisc ar aonaid tomhais an mhargaidh saothair agus an daonra is féidir a úsáid taobh le haonaid tomhais na gcuntas náisiúnta in anailís eacnamaíoch. I gCaibidil 12, tugtar tuairisc ghearr ar chuntais náisiúnta ráithiúla, agus conas mar atá siad éagsúil leis na cuntais bhliantúla ó thaobh béime de.

1.04 I gCaibidil 13, tugtar tuairisc ar aidhmeanna, coincheapa agus ceisteanna tiomsaithe nuair atá sraith cuntas réigiúnach á leagan amach. I gCaibidil 14, cumhdaítear tomhas seirbhísí airgeadais arna soláthar ag idirghabhálaithe airgeadais arna gcistiú trí ghlanfháltais úis, agus léirítear inti na blianta a chaith na Ballstáit ar thaighde agus ar fhorbairt chun aonad tomhais atá láidir agus comhchuibhithe ar fud na mBallstát a fháil. Tá gá le Caibidil 15 maidir le conarthaí, léasanna agus ceadúnais chun réimse a bhfuil a thábhacht ag dul i méad sna cuntais náisiúnta a thuairisciú. I gCaibidil 16 agus i gCaibidil 17 maidir le hárachas, árachas sóisialta agus pinsin tugtar tuairisc ar conas mar a láimhseáiltear na socruithe seo sna cuntais náisiúnta, mar go gcuirtear níos mó spéise i gceisteanna athdháilte de réir mar atá daonraí ag dul in aois. I gCaibidil 18, cumhdaítear na cuntais a bhaineann leis an gcuid eile den domhan, arb ionann iad agus coibhéis na gcuntas náisiúnta de na cuntais a bhaineann le córas tomhais chomhardú na n-íocaíochtaí. Is Caibidil nua freisin Caibidil 19 maidir le cuntais Eorpacha, ina gcumhdaítear gnéithe na gcuntas náisiúnta i gcás ina n-ardaítear ceisteanna faoi shocruithe institiúideacha agus trádála Eorpacha a éilíonn cur chuige comhchuibhithe. I gCaibidil 20, tugtar tuairisc ar chuntais earnáil an rialtais — réimse sainspéise mar go bhfuil ceisteanna stuamachta fioscaí sna Ballstáit ríthábhachtach fós i gcur i bhfeidhm beartais eacnamaíoch san AE. I gCaibidil 21, tugtar tuairisc ar na naisc idir cuntais ghnó agus cuntais náisiúnta, réimse sainspéise atá ag fás mar go bhfuil corparáidí ilnáisiúnta ag glacadh freagrachta as cion méadaitheach den olltáirgeacht intíre (OTI) i gcás na dtíortha uile. I gCaibidil 22, tugtar tuairisc ar an ngaol idir cuntais satailíte agus na príomhchuntais náisiúnta. Is chun críoch tagartha iad Caibidil 23 agus Caibidil 24; i gCaibidil 23 leagtar amach na haicmithe a úsáidtear d’earnálacha, do ghníomhaíochtaí agus do tháirgí in CCE 2010, agus i gCaibidil 24 leagtar amach seicheamh iomlán na gcuntas do gach earnáil.

1.05 Tá struchtúr CCE 2010 comhsheasmhach leis na treoracha domhanda maidir le cuntasaíocht náisiúnta, i gCóras Cuntas Náisiúnta 2008 (CCN 2008), amach ó dhifríochtaí áirithe maidir le tuairisciú agus le mionchruinneas coincheap áirithe CCE 2010 a úsáidtear le haghaidh críocha sonracha AE. Cuireadh na treoirlínte sin ar fáil faoi fhreagracht chomhpháirteach na Náisiún Aontaithe (NA), an Chiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta (CAI), Oifig Staidrimh an Aontais Eorpaigh (Eurostat), na hEagraíochta um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta (ECFE) agus an Bhainc Dhomhanda). Tá CCE 2010 dírithe ar na himthosca agus ar na riachtanais sonraí san AE. Fearacht CCN 2008, tá CCE 2010 ag teacht leis na coincheapa agus leis na haicmithe a úsáidtear in go leor staidrimh shóisialta agus eacnamaíocha eile (mar shampla, i staidreamh maidir le fostaíocht, i staidreamh maidir le monaraíocht, i staidreamh maidir le trádáil sheachtrach). Fónann CCE 2010, dá bhrí sin, mar chreat tagartha lárnach le haghaidh staidreamh sóisialta agus eacnamaíoch an AE agus a Bhallstát.

1.06 Tá dhá phríomhfhoireann táblaí cuimsithe i gcreat CCE:

(a) cuntais na n-earnálacha institiúideacha;

(b) an creat ionchuir-aschuir agus na cuntais de réir tionscail.

1.07 Soláthraíonn cuntais na n-earnálacha, de réir earnála institiúidí, cur síos córasach ar na céimeanna éagsúla sa phróiseas eacnamaíoch: táirgeadh, ginúint ioncaim, dáileadh ioncaim, athdháileadh ioncaim, úsáid ioncaim agus carnadh airgeadais agus neamhairgeadais. Áirítear cláir chomhardaithe i gcuntais na n-earnálacha freisin agus déantar cur síos iontu ar stoic na sócmhainní, na ndliteanas agus an ghlanfhiúchais ag tús agus ag deireadh na tréimhse cuntasaíochta.

1.08 Trí na táblaí soláthair agus úsáide, sa chreat ionchuir-aschuir, tá tuairisc níos mionsonraithe le fáil ar an bpróiseas táirgthe (struchtúr na gcostas, an t-ioncam ginte agus fostaíocht) agus ar shreafaí earraí agus seirbhísí (aschur, allmhairí, onnmhairí, tomhaltas críochnaitheach, tomhaltas idirmheánach agus foirmiú caipitil de réir grúpa táirgí). Léirítear dhá chomhionannas cuntasaíochta thábhachtacha sa chreat sin: tá suim na n-ioncam arna nginiúint i dtionscal cothrom leis an mbreisluach arna tháirgeadh ag an tionscal sin; agus i gcás aon táirge nó aon ghrúpáil táirgí, tá an soláthar cothrom leis an éileamh.

1.09 Cuimsítear coincheapa an daonra agus na fostaíochta in CCE 2010. Is ábhartha coincheapa den sórt sin do chuntais na n-earnálacha, do na cuntais de réir tionscail agus don chreat soláthair agus úsáide.

1.10 Ní bhaineann CCE 2010 le cuntasaíocht náisiúnta bhliantúil amháin, ach le cuntais ráithiúla agus le cuntais do thréimhsí níos giorra nó níos faide chomh maith. Baineann sé le cuntais réigiúnacha chomh maith.

1.11 Maireann CCE 2010 taobh le taobh le CCN 2008 i ngeall ar úsáidí aonaid tomhais na gcuntas náisiúnta san AE. Tá Ballstáit freagrach as a gcuntais náisiúnta a thiomsú agus a thíolacadh chun cur síos a dhéanamh ar an staid eacnamaíoch ina dtíortha. Tiomsaíonn na Ballstáit sraith cuntas a chuirtear faoi bhráid an Choimisiúin (Eurostat) mar chuid de chlár rialaitheach um tharchur sonraí, a úsáidtear sna beartais thábhachtacha shóisialta, eacnamaíocha agus fhioscacha. Ar na húsáidí sin áirítear ranníocaíochtaí airgeadaíochta na mBallstát le buiséad an AE a chinneadh tríd an “ceathrú hacmhainn”, cabhair a thabhairt do réigiúin an AE trí chlár na gcistí struchtúracha agus faireachas a dhéanamh ar fheidhmíocht eacnamaíoch na mBallstát faoi chuimsiú an nós imeachta um easnamh iomarcach agus an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis.

1.12 Ionas go leithdháilfear tobhaigh agus sochair de réir na n-aonad tomhais arna dtiomsú agus arna dtíolacadh ar bhealach fíor-chomhsheasmhach, tiomsófar an staidreamh eacnamaíoch arna úsáid chun na críocha sin de réir na gcoincheap agus na rialacha céanna. Is éard atá in CCE 2010 rialachán ina leagtar amach na rialacha, na coinbhinsiúin, na sainmhínithe agus na haicmithe atá le cur i bhfeidhm agus na cuntais náisiúnta á soláthar sna Ballstáit a bheidh rannpháirteach sa chlár um tharchur sonraí mar atá leagtha amach in Iarscríbhinn B a ghabhann leis an Rialachán seo.

1.13 I bhfianaise na suimeanna móra airgid a bhaineann leis an gcóras ranníocaíochtaí agus sochar a oibrítear san AE, tá sé fíorthábhachtach go gcuirfear an córas tomhais i bhfeidhm go comhsheasmhach i ngach Ballstát. In imthosca den sórt sin, tá sé tábhachtach cur chuige aireach a ghlacadh maidir le meastacháin nach féidir a bhreathnú go díreach ar an margadh, agus nósanna imeachta atá bunaithe ar shamhlacha a sheachaint agus meastacháin á ndéanamh ar aonaid tomhais sna cuntais náisiúnta.

1.14 I roinnt mhaith cásanna tá coincheapa CCE 2010 níos sonraí agus níos beaichte ná coincheapa CCN 2008 chun an méid comhsheasmhachta agus is féidir a áirithiú idir aonaid tomhais na mBallstát, aonaid tomhais a dhíorthaítear ó na cuntais náisiúnta. I ngeall ar an riachtanas uileghabhálach maidir le meastacháin chomhsheasmhacha láidre a chur ar fáil, aithníodh sraith de bhunchuntais náisiúnta san AE. I gcás nach leor an leibhéal comhsheasmhachta tomhais ar fud na mBallstát, áirítear na meastacháin sna “neamh-bhunchuntais” ina gcumhdaítear táblaí forlíontacha agus cuntais satailíte.

1.15 Sampla amháin inar measadh gur ghá bheith aireach maidir le dearadh CCE 2010 is ea réimse na ndliteanas pinsin. Tá cás láidir ann iad a thomhas chun cuidiú le hanailísí eacnamaíocha, ach i ngeall ar an riachtanas fíorthábhachtach san AE cuntais atá comhsheasmhach ó thaobh ama agus spáis de a chur ar fáil, níor mhór cur chuige aireach a úsáid.

Domhandú

1.16 I ngeall ar an ngníomhaíocht eacnamaíoch bheith ag éirí níos domhandaithe de réir a chéile, tá méadú tagtha ar thrádáil idirnáisiúnta de gach uile chineál, agus is mó dá réir na dúshláin atá roimh thíortha chun a ngeilleagair intíre a thaifeadadh sna cuntais náisiúnta. Is éard atá sa domhandú próiseas dinimiciúil agus ilghnéitheach trína n-éiríonn acmhainní náisiúnta níos soghluaiste ar leibhéal idirnáisiúnta, agus trína n-éiríonn geilleagair náisiúnta níos idirspleáiche de réir a chéile. Is é an ghné sin den domhandú is mó is cúis le fadhbanna tomhais do na cuntais náisiúnta ná an cion méadaitheach d’idirbhearta idirnáisiúnta a dhéanann corparáidí ilnáisiúnta, nuair is idir máthairchorparáidí, fochorparáidí agus corparáidí cleamhnaithe a dhéantar na hidirbhearta thar theorainneacha. Ach tá dúshláin eile ann, áfach, agus seo a leanas liosta níos cuimsithí de na saincheisteanna maidir le sonraí:

(1) praghsáil aistrithe idir corparáidí cleamhnaithe (luacháil allmhairí agus onnmhairí);

(2) méadú ar dholaphróiseáil, ina ndéantar earraí a thrádáil thar theorainneacha idirnáisiúnta gan aon athrú úinéireachta (earraí le haghaidh próiseála), agus trádáil cheannaíochta;

(3) trádáil idirnáisiúnta ar an idirlíon, i gcás corparáidí agus teaghlach;

(4) sócmhainní maoine intleachtúla a thrádáil agus a úsáid ar fud an domhain;

(5) oibrithe ag obair thar lear, agus ag seoladh suimeanna suntasacha airgid ar ais chuig a dteaghlaigh sa chríoch intíre (seoltáin oibrithe, mar chuid d’aistrithe pearsanta);

(6) corparáidí ilnáisiúnta a eagraíonn a ngnó thar theorainneacha náisiúnta, chun éifeachtúlacht táirgthe a uasmhéadú agus chun an muirear cánach domhanda a íosmhéadú. D’fhéadfadh struchtúir shaorga chorparáide teacht as seo agus b’fhéidir nach léireoidís an réaltacht eacnamaíoch;

(7) meáin mhaoiniúcháin easchósta a úsáid (Eintitis Shainchuspóireacha agus foirmeacha eile) chun maoiniú a eagrú do ghníomhaíochtaí domhanda;

(8) earraí a ath-onnmhairiú agus, san AE, earraí a iompar idir Bhallstáit tar éis dóibh teacht isteach san Aontas (cuasai-iompar);

(9) méadú ar chaidrimh infheistíochta dírí eachtraí, agus an gá sreafaí infheistíochta dírí a aithint agus a leithdháileadh.

1.17 I ngeall ar na gnéithe coiteanna seo den domhandú a bheith ag méadú, is dúshlán méadaitheach do staitisteoirí náisiúnta é sreafaí thar theorainneacha a ghabháil agus a thomhas go cruinn. Fiú le córas cuimsitheach láidir bailiúcháin agus tomhais do na hiontrálacha in earnáil na coda eile den domhan (agus mar sin freisin do na cuntais idirnáisiúnta atá i gcomhardú na n-íocaíochtaí), méadóidh an domhandú an gá atá ann le hiarrachtaí breise a dhéanamh chun cáilíocht na gcuntas náisiúnta sna geilleagair ar fad agus sna grúpálacha geilleagar ar fad a choimeád.

ÚSÁIDÍ A BHAINTEAR AS CCE 2010

Creat le haghaidh anailíse agus beartais

1.18 Féadfar creat CCE a úsáid chun anailís agus measúnú a dhéanamh ar an méid seo a leanas:

(a) Struchtúr geilleagair iomláin. Seo thíos samplaí de na cineálacha beart atá in úsáid: (1) breisluach agus fostaíocht de réir tionscail; (2) breisluach agus fostaíocht de réir réigiúin; (3) ioncam dáilte de réir earnála; (4) allmhairí agus onnmhairí de réir grúpa táirgí; (5) caiteachas ar thomhaltas críochnaitheach de réir ceannteidil feidhme agus de réir grúpa táirgí; (6) foirmiú caipitil sheasta agus stoc caipitil sheasta de réir tionscail; (7) comhdhéanamh na stoc agus na sreafaí sócmhainní airgeadais de réir cineáil sócmhainne agus de réir earnála;

(b) codanna sonracha nó gnéithe sonracha de gheilleagar. Ar na táirgí sin tá: (1) baincéireacht agus airgeadas sa gheilleagar náisiúnta; (2) ról an rialtais agus a stad airgeadais; (3) geilleagar réigiúin ar leith (i gcomparáid le geilleagar an náisiúin ina iomláine); (4) leibhéil choigiltis agus fiachais teaghlach;

(c) forbairt geilleagair le himeacht ama. Seo samplaí di: (1) an anailís ar rátaí fáis OTI (Olltáirgeacht intíre); (2) an anailís ar bhoilsciú; (3) an anailís ar phatrúin shéasúracha i gcaiteachas teaghlach ar bhonn na gcuntas ráithiúil; (4) an anailís ar thábhacht athraitheach cineálacha áirithe ionstraimí airgeadais le himeacht ama, e.g. méadú ar thábhacht díorthach airgeadais; (5) an chomparáid idir struchtúir thionsclaíocha an gheilleagair náisiúnta go fadtéarmach;

(d) geilleagar iomlán i gcoibhneas le geilleagair eile. Ar na táirgí sin tá: (1) an chomparáid idir róil agus méid an rialtais i mBallstáit an AE; (2) an anailís ar an idirthuilleamaíocht idir gheilleagair an AE; agus na Ballstáit agus a gcuid réigiún á gcur san áireamh; (3) an anailís ar chomhdhéanamh agus ar cheann scríbe onnmhairí an AE; (4) an chomparáid idir rátaí fáis OTI nó ioncam indiúscartha in aghaidh an duine san AE agus i ngeilleagair fhorbartha eile.

1.19 Tá na figiúirí ó chreat CCE an-tábhachtach don AE agus dá Bhallstáit chun a mbeartais shóisialta agus eacnamaíocha a fhoirmliú agus faireachán a dhéanamh orthu.

Léiríonn na samplaí a leanas úsáidí a bhaintear as creat CCE:

(a) ceapadh beartas airgeadaíochta agus maicreacnamaíoch don limistéar euro a threorú agus faireachán a dhéanamh air agus critéir chóineasaithe don aontas eacnamaíoch agus airgeadaíochta (AEA) a shainiú i dtéarmaí fhigiúirí na gcuntas náisiúnta (e.g. rátaí fáis OTI);

(b) critéir a shainiú don nós imeachta um easnamh iomarcach: aonaid tomhais ar easnamh agus fiachas rialtais;

(c) tacaíocht airgeadais a dheonú ar réigiúin san AE: cistí caiteachais a leithdháileadh ar réigiúin ag úsáid staidreamh cuntas réigiúnach;

(d) acmhainní dílse bhuiséad an AE a chinneadh. Tá trí bhealach ann ina mbraitheann an úsáid dheireanach seo ar fhigiúirí cuntas náisiúnta: (1) cinntear na hacmhainní iomlána don AE mar chéatadán de shuim ollioncam náisiúnta na mBallstát (OIN); (2) is í tríú hacmhainn dhílis an AE an acmhainn dhílis bunaithe ar CBL. Tá ranníocaíochtaí ó na Ballstáit le haghaidh na hacmhainne seo go mór faoi thionchar fhigiúirí na gcuntas náisiúnta, mar go n-úsáidtear iad chun an meánráta CBL a ríomh; (3) tá méideanna coibhneasta na ranníocaíochtaí ó na Ballstáit le haghaidh ceathrú hacmhainn dhílis an AE bunaithe ar a meastacháin ar ollioncam náisiúnta. Tá formhór íocaíochtaí na mBallstát bunaithe ar na meastacháin seo.

Saintréithe na gcoincheap in CCE 2010

1.20 D’fhonn cothromaíocht a bhunú idir na riachtanais agus na féidearthachtaí i dtaca le sonraí, tá roinnt saintréithe tábhachtacha ag na coincheapa in CCE 2010. De réir na saintréithe beidh na cuntais:

(a) comhoiriúnach go hidirnáisiúnta;

(b) comhchuibhithe le córais staidrimh shóisialta agus eacnamaíoch eile;

(c) comhsheasmhach;

(d) oibríochtúil, rud a chiallaíonn gur féidir iad a thomhas sa chleachtas;

(e) difriúil ó fhormhór na gcoincheap riaracháin;

(f) dea-bhunaithe agus socraithe le haghaidh tréimhse fada;

(g) dírithe ar chur síos a dhéanamh ar an bpróiseas eacnamaíoch i dtéarmaí airgeadaíochta agus i dtéarmaí atá inbhreathnaithe go héasca;

(h) ar féidir feidhm a bheith acu in imthosca éagsúla agus chun críoch éagsúil.

1.21 Tá na coincheapa in CCE 2010 comhoiriúnach go hidirnáisiúnta de bharr an méid seo a leanas:

(a) tá na coincheapa a úsáidtear in CCE 2010 ag teacht go hiomlán leis na coincheapa sna treoracha domhanda maidir le cuntasaíocht náisiúnta, i.e. CCN 2008;

(b) is é CCE 2010 an múnla caighdeánach, i gcás na mBallstát, chun sonraí ó na cuntais náisiúnta a chur faoi bhráid na n-eagraíochtaí idirnáisiúnta go léir;

(c) tá comhoiriúnacht na gcoincheap ar bhonn idirnáisiúnta fíor-riachtanach nuair atá comparáid á déanamh idir staidreamh ó thíortha éagsúla.

1.22 Tá na coincheapa in CCE 2010 á gcomhchuibhiú leis na coincheapa atá i staidreamh sóisialta agus eacnamaíoch eile mar úsáideann CCE 2010 coincheapa agus aicmithe (e.g. Aicmiú staidrimh ar ghníomhaíochtaí eacnamaíocha san Aontas Eorpach “NACE Rev. 2” ( 5 )) a úsáidtear le haghaidh staidrimh eile shóisialta agus eacnamaíocha de chuid Ballstát, e.g. i staidreamh maidir le monaraíocht, i staidreamh maidir le trádáil sheachtrach agus i staidreamh maidir le fostaíocht; tá an méid is lú agus is féidir de dhifríochtaí coincheapúla á n-úsáid. Thairis sin, tá na coincheapa agus na haicmithe in CCE 2010 comhchuibhithe le coincheapa agus aicmithe na Náisiún Aontaithe.

Cuidíonn an comhchuibhiú le staidreamh sóisialta agus eacnamaíoch leis an nascáil leis na figiúirí seo agus le comparáid a dhéanamh eatarthu, chun gur féidir cáilíocht na bhfigiúirí sna cuntais náisiúnta a áirithiú. Ina theannta sin, is féidir an fhaisnéis atá sa staidreamh sonrach seo a chur i gcomparáid níos fearr leis an staidreamh ginearálta ar an ngeilleagar náisiúnta.

1.23 I ngeall ar na coincheapa comhroinnte a úsáidtear ar fud chreat na gcuntas náisiúnta agus na gcóras staidrimh shóisialta agus eacnamaíoch eile, is féidir aonaid tomhais chomhsheasmhacha a dhíorthú. Is féidir, mar shampla, na cóimheasa seo a leanas a ríomh:

(a) figiúirí táirgiúlachta, amhail breisluach san uair an chloig oibrithe (ní mór comhsheasmhacht idir choincheap an bhreisluacha agus choincheap na n-uaireanta an chloig oibrithe chun an figiúr seo a ríomh);

(b) an t-ioncam indiúscartha náisiúnta in aghaidh an duine (ní mór comhsheasmhacht idir choincheap an ioncaim indiúscartha náisiúnta agus choincheap aonaid tomhais an daonra don chóimheas seo);

(c) foirmiú caipitil sheasta mar chéatadán den stoc caipitil sheasta (ní mór comhsheasmhacht idir na sainmhínithe ar na sreafaí agus ar na stoic seo don chóimheas seo);

(d) easnamh rialtais agus fiachas rialtais mar chéatadáin den olltáirgeacht intíre (ní mór comhsheasmhacht idir choincheap an easnaimh rialtais, choincheap an fhiachais rialtais agus choincheap na holltáirgeachta intíre chun na figiúirí seo a ríomh).

Ceadaítear leis an gcomhsheasmhacht inmheánach seo idir na coincheapa CCEgo ndíorthaítear meastacháin ag úsáid iarmharaigh, e.g. is féidir coigilt a mheas mar an difríocht idir ioncam indiúscartha agus caiteachas ar thomhaltas críochnaitheach.

1.24 Cuirtear na coincheapa in CCE 2010 i bhfeidhm ar bhealach atá dírithe ar bhailiú agus ar thomhas sonraí. Léirítear an nádúr oibríochtúil ar roinnt bealaí sa treoir a thugtar chun na cuntais a leagan amach:

(a) ní thugtar tuairisc ar ghníomhaíochtaí ná ar ítimí ach amháin nuair atá méid suntasach díobh ann. Mar shampla: maidir le táirgeadh féinchuntais earraí ag teaghlaigh amhail fíodóireacht éadaí agus criadóireacht, ní thaifeadfar iad mar tháirgeadh, ós rud é nach bhfuil méid suntasach díobh ann i dtíortha an AE;

(b) gabhann treoir maidir le conas meastachán a dhéanamh orthu le coincheapa áirithe. Mar shampla, agus ídiú caipitil sheasta á shainiú, déantar tagairt do dhímheas líneach. Chun meastachán a dhéanamh ar stoc caipitil sheasta bainfear úsáid as modh an stoc-chuntais shíoraí i gcás ina bhfuil faisnéis dhíreach ar stoc na sócmhainní seasta in easnamh. Sampla ábhartha eile is ea luacháil an táirgthe féinchuntais: i bprionsabal, déantar é a luacháil ag na bunphraghsanna, ach is féidir, más gá, an luacháil ag na bunphraghsanna a neasú trí na costais bhainteacha éagsúla a shuimiú;

(c) táthar tar éis roinnt gnásanna a ghlacadh. Mar shampla, is mar chaiteachas ar thomhaltas críochnaitheach a aicmítear na seirbhísí comhchoiteanna go léir arna soláthar ag an rialtas.

1.25 Mar sin féin, d’fhéadfadh nach mbeadh sé éasca na sonraí is gá do staidreamh na gcuntas náisiúnta a bhailiú go díreach, mar go mbíonn na coincheapa bunúsacha difriúil ó na coincheapa is bun leis na foinsí sonraí riaracháin. Is samplaí de na foinsí riaracháin iad cuntais ghnó, taifid ar chineálacha éagsúla cánacha (CBL, cáin ar ioncam pearsanta, tobhaigh ar allmhairí, etc.), sonraí slándála sóisialta agus sonraí ó bhoird mhaoirseachta baincéireachta agus árachais. Úsáidtear na sonraí riaracháin seo go minic mar ionchur chun cuntais náisiúnta a thiomsú. Go ginearálta, déantar iad a chlaochlú chun go mbeidh siad i gcomhréir le CCE.

Tá na coincheapa in CCE difriúil óna gcontrapháirteanna riaracháin sa mhéid seo a leanas:

(a) tá difríocht idir coincheapa riaracháin sna tíortha éagsúla. De thoradh air sin, ní féidir comhoiriúnacht ar bhonn idirnáisiúnta a bhaint amach trí bhíthin coincheap riaracháin;

(b) athraíonn coincheapa riaracháin le himeacht ama. Dá thoradh sin, ní féidir inchomparáideacht thar thréimhse ama a bhaint amach trí bhíthin coincheap riaracháin;

(c) ní bhíonn na coincheapa atá mar bhun leis na foinsí sonraí riaracháin ag luí le chéile de ghnáth sna córais riaracháin éagsúla. Mar sin féin, ní féidir sonraí a nascadh agus comparáid a dhéanamh eatarthu, rud atá fíor-riachtanach chun figiúirí a thiomsú ó na cuntais náisiúnta, ach amháin trí fhoireann chomhsheasmhach coincheap a úsáid;

(d) go ginearálta, ní bhíonn na coincheapa riaracháin barrmhaith le haghaidh anailíse eacnamaíche ná le haghaidh meastóireachta ar bheartas eacnamaíoch.

1.26 Mar sin féin, sásaíonn foinsí sonraí riaracháin riachtanais sonraí na gcuntas náisiúnta agus staidrimh eile chomh maith, i ngeall ar an méid seo a leanas:

(a) ní foláir coincheapa agus aicmithe a ceapadh i dtosach chun críocha staidrimh a ghlacadh freisin chun críoch riaracháin, e.g. an t-aicmiú ar chaiteachas rialtais de réir cineáil;

(b) déanann foinsí sonraí riaracháin na riachtanais sonraí (ar leithligh) a bhíonn ag staidreamh a chur san áireamh go sainráite; tá feidhm ag an méid seo, mar shampla, maidir le córas Intrastat a sholáthraíonn faisnéis faoi sheachadadh earraí idir Bhallstáit.

1.27 Tá na príomhchoincheapa a úsáidtear in CCE dea-bhunaithe agus socraithe le haghaidh tréimhse fada, ós rud é:

(a) go bhfuil siad formheasta mar chaighdeán idirnáisiúnta ar feadh blianta fada;

(b) sna treoirlínte idirnáisiúnta comhleanúnacha maidir le cuntasaíocht náisiúnta, is fíorbheagán coincheap bunúsach a athraíonn.

I ngeall ar an leanúnachas coincheapúil seo, laghdaítear an gá le hamshraitheanna a athríomh. Ina theannta sin, cuireann sé teorainn le leochaileacht na gcoincheap ó thaobh brú pholaitiúil de ar leibhéal náisiúnta agus idirnáisiúnta araon. Ar na cúiseanna sin, bhíothas in ann na figiúirí ó na cuntais náisiúnta a úsáid mar bhunachar sonraí oibiachtúil le haghaidh beartais eacnamaíoch agus anailíse eacnamaíche.

1.28 Tá na coincheapa in CCE 2010 dírithe ar chur síos a dhéanamh ar an bpróiseas eacnamaíoch i dtéarmaí airgeadaíochta agus i dtéarmaí atá inbhreathnaithe go héasca. Ní dhéantar stoic agus sreafaí nach bhfuil inbhreathnaithe go héasca i dtéarmaí airgeadaíochta nó nach bhfuil contrapháirt airgeadaíochta shoiléir acu a thaifeadadh in CCE.

Níor cuireadh an prionsabal sin i bhfeidhm go dian, ós rud é nárbh fholáir an ceanglas comhsheasmhachta agus riachtanais úsáideoirí a chur san áireamh freisin. Mar shampla, éilíonn comhsheasmhacht go dtaifeadtar luach seirbhísí comhchoiteanna arna dtáirgeadh ag an rialtas mar aschur, ós rud é go bhfuil íoc cúitimh d’fhostaithe agus ceannach cineálacha éagsúla earraí agus seirbhísí ag an rialtas inbhreathnaithe go héasca i dtéarmaí airgeadaíochta. Ina theannta sin, chun críocha anailíse eacnamaíche agus beartais eacnamaíoch, trí sheirbhísí comhchoiteanna an rialtais a thuairisciú i gcoibhneas leis an gcuid eile den gheilleagar náisiúnta, méadaítear a úsáidí agus atá na cuntais náisiúnta ina n-iomláine.

1.29 Is féidir raon feidhme na gcoincheap a úsáidtear in CCE a léiriú trí roinnt saincheisteanna teorannacha tábhachtacha a mheas.

Taifeadtar an méid seo a leanas faoi chuimsiú theorainn an táirgthe in CCE (féach mír 3.07 go mír 3.09):

(a) seirbhísí aonair agus seirbhísí comhchoiteanna arna dtáirgeadh ag an rialtas;

(b) táirgeadh seirbhísí tithíochta ar bhonn féinchuntais ag úinéirí-áititheoirí;

(c) táirgeadh earraí chun críche tomhaltais chríochnaithigh dhílis, e.g. táirgí talmhaíochta;

(d) tógáil ar bhonn féinchuntais, lena n-áirítear togáil arna déanamh ag teaghlaigh;

(e) seirbhísí arna dtáirgeadh ag fostaithe tí ar íocaíocht;

(f) síolrú éisc ar fheirmeacha éisc;

(g) táirgeadh atá toirmiscthe de réir an dlí, fad is a théann na haonaid uile lena mbaineann i mbun an idirbhirt ar bhonn deonach;

(h) táirgeadh nach ndéantar an t-ioncam uaidh a dhearbhú go hiomlán do na húdaráis fhioscacha, e.g. táirgeadh folaitheach teicstílí.

1.30 Ní thagann an méid seo a leanas faoi chuimsiú theorainn an táirgthe, agus ní thaifeadfar é in CCE:

(a) seirbhísí tí agus seirbhísí pearsanta arna dtáirgeadh agus arna dtomhailt laistigh den teaghlach céanna, e.g. glanadh, ullmhú béilí nó cúram daoine breoite nó seandaoine;

(b) seirbhísí deonacha nach mbíonn táirgeadh earraí mar thoradh orthu, e.g. aire a thabhairt do dhaoine nó do rudaí agus glanadh gan íocaíocht;

(c) síolrú nádúrtha éisc ar na farraigí.

1.31 Déantar an t-aschur go léir a thig as táirgeadh faoi chuimsiú theorainn an táirgthe a thaifeadadh in CCE. Mar sin féin, ní dhéantar an t-aschur ó ghníomhaíochtaí coimhdeacha a thaifeadadh. Déantar gach ionchur arna thomhailt ag gníomhaíocht choimhdeach a láimhseáil mar ionchur sa ghníomhaíocht lena dtacaíonn sé. Má tá bunaíocht nach ndéanann ach gníomhaíochtaí coimhdeacha amháin inbhreathnaithe ó thaobh staidrimh de, sa mhéid is go bhfuil cuntais ar leith ar fáil go héasca maidir leis an táirgeadh a dhéanann sí, nó má tá sí lonnaithe i suíomh geografach eile seachas mar a bhfuil na bunaíochtaí a bhfónann sí dóibh, ní foláir í a thaifeadadh mar aonad ar leith agus a leithdháileadh ar an aicmiú tionsclaíoch a chomhfhreagraíonn dá príomhghníomhaíocht, sna cuntais náisiúnta agus réigiúnacha araon. I gcás nach bhfuil fáil ar bhunsonraí oiriúnacha, féadfar aschur na gníomhaíochta coimhdí a mheas trí chostais a shuimiú.

1.32 Má fhéachtar ar ghníomhaíochtaí áirithe mar tháirgeadh agus má thaifeadtar a n-aschur, déantar na comhthorthaí, is iad sin an t-ioncam, an fhostaíocht, an tomhaltas críochnaitheach, etc. a thaifeadadh freisin. Mar shampla, ós rud é go ndéantar seirbhísí tithíochta arna dtáirgeadh ar bhonn féinchuntais ag úinéirí-áititheoirí a thaifeadadh mar tháirgeadh, déantar an t-ioncam agus an caiteachas ar thomhaltas críochnaitheach a ghineann sé do na húinéirí-áititheoirí sin a thaifeadadh amhlaidh. Toisc nach bhfuil, de réir an tsainmhínithe, aon ionchur saothair i dtáirgeadh seirbhísí teaghaisí úinéirí-áitithe, ní thaifeadtar aon fhostaíocht. Áirithíonn sé sin comhsheasmhacht le córas an staidrimh saothair mar nach ndéantar aon fhostaíocht i leith úinéireachta teaghaisí a thaifeadadh faoin gcóras sin. Tá a mhalairt fíor, áfach, nuair nach dtaifeadtar gníomhaíochtaí áirithe mar tháirgeadh: ní ghineann seirbhísí tí arna dtáirgeadh agus arna dtomhailt laistigh den teaghlach céanna ioncam ná caiteachas ar thomhaltas críochnaitheach agus níl aon fhostaíocht i gceist.

1.33 Leagtar síos leis an CCE gnásanna freisin, a bhainnean le:

(a) luacháil aschur an rialtais;

(b) luacháil aschur seirbhísí árachais agus seirbhísí idirghabhála airgeadais arna dtomhas go hindíreach;

(c) taifeadtar na seirbhísí comhchoiteanna arna soláthar ag an rialtas mar chaiteachas ar thomhaltas críochnaitheach agus ní mar thomhaltas idirmheánach.

Aicmiú de réir earnála

1.34 Cruthaítear cuntais earnálacha trí aonaid a leithdháileadh ar earnálacha agus is féidir ar an gcaoi sin idirbhearta agus ítimí comhardaithe na gcuntas a thíolacadh de réir earnála. Léiríonn an tíolacadh de réir earnála go leor aonad tomhais tábhachtach chun críoch beartais eacnamaíoch agus fhioscaigh. Is iad na príomhearnálacha atá ann teaghlaigh, corparáidí (airgeadais agus neamhairgeadais), institiúidí neamhbhrabúis a fhónann do theaghlaigh (INBFTanna) agus an chuid eile den domhan.

Tá an t-idirdhealú idir gníomhaíocht mhargaidh agus gníomhaíocht neamh-mhargaidh an-tábhachtach. Aicmítear eintiteas arna rialú ag an rialtas, agus atá ina chorparáid mhargaidh, faoi earnáil na gcorparáidí, lasmuigh d’earnáil an rialtais ghinearálta. Ar an dóigh sin, ní bheidh leibhéil easnaimh agus fiachais na corparáide mar chuid d’easnamh agus d’fhiachas an rialtais ghinearálta.

1.35 Tá sé tábhachtach critéir shoiléire agus láidre a leagan amach i dtaca le heintitis a leithdháileadh ar earnálacha.

Is éard atá san earnáil phoiblí na haonaid institiúideacha uile atá cónaitheach sa gheilleagar agus atá á rialú ag an rialtas. Is éard atá san earnáil phríobháideach na haonaid chónaitheacha eile ar fad.

I dTábla 1.1, leagtar amach na critéir a úsáidtear chun idirdhealú a dhéanamh idir an earnáil phoiblí agus an earnáil phríobháideach, agus san earnáil phoiblí idir earnáil an rialtais agus earnáil na gcorparáidí poiblí, agus san earnáil phríobháideach idir earnáil na INBFTanna agus earnáil na gcorparáidí príobháideacha.







Tábla — 1.1 Critéir Faoi rialú an rialtais (An earnáil phoiblí) Faoi rialú príobháideach (An earnáil phríobháideach) Aschur neamh-mhargaidh An rialtas ginearálta INBFTanna Aschur margaidh Corparáidí poiblí Corparáidí príobháideacha

1.36 Sainmhínítear rialú mar an cumas beartas ginearálta nó clár ginearálta aonaid institiúidigh a chinneadh. Tugtar tuilleadh sonraí maidir leis an sainmhíniú ar rialú i mír 2.35 go mír 2.39.

1.37 Maidir le difreáil a dhéanamh idir earnáil mhargaidh agus earnáil neamh-mhargaidh, agus dá réir sin, i gcás eintiteas na hearnála poiblí, iad a aicmiú in earnáil an rialtais ghinearálta nó in earnáil na gcorparáidí, cinntear é leis an riail seo a leanas:

Féachtar ar ghníomhaíocht mar ghníomhaíocht mhargaidh nuair a dhéantar na hearraí agus seirbhísí comhfhreagracha a thrádáil faoi na coinníollacha seo a leanas:

(1) má ghníomhaíonn díoltóirí chun uasbhrabúis a fháil san fhadtéarma, agus má dhéanann siad amhlaidh trí earraí agus seirbhísí a dhíol gan srianadh ar an margadh le pé duine atá sásta an praghas iarrata a íoc;

(2) má ghníomhaíonn ceannaitheoirí chun a bhfóntacht a uasmhéadú i bhfianaise a n-acmhainní teoranta, trí na táirgí is fearr a shásóidh a riachtanais a cheannach ag an bpraghas arna thairiscint;

(3) tá ann do mhargaí éifeachtacha nuair atá rochtain ag díoltóirí agus ag ceannaitheoirí ar an margadh agus nuair atá faisnéis iomlán acu faoin margadh. Féadfaidh margadh éifeachtach feidhmiú fós fiú mura gcomhlíontar na coinníollacha sin ina n-iomláine.

1.38 Ceadaíonn an mionsonrú a dhéantar i gcreat na gcoincheap in CCE gur féidir an creat a úsáid ar bhealach solúbtha: níl coincheapa áirithe san áireamh in CCE go sainráite ach is féidir iad a dhíorthú as mar sin féin. Sampla is ea cruthú earnálacha nua trí na fo-earnálacha atá sainmhínithe in CCE a atheagrú.

1.39 Is féidir úsáid sholúbtha a bhaint as freisin trí chritéir bhreise a thabairt isteach nach bhfuil ar neamhréir le loighic an chórais. Mar shampla, leis na critéir seo is féidir cuntais fo-earnála a tharraingt suas, de réir scála na fostaíochta le haghaidh aonad táirgthe nó méid an ioncaim le haghaidh na dteaghlach. I gcás na fostaíochta, d’fhéadfaí fo-aicmiú de réir leibhéil oideachais, de réir aoise agus de réir inscne a thabhairt isteach.

Cuntais satailíte

1.40 I gcás riachtanais sonraí áirithe, ba cheart cuntais satailíte ar leith a tharraingt suas.

Ar na táirgí sin tá:

(a) Maitrísí Cuntasaíochta Sóisialta (MCSanna);

(b) ról na turasóireachta sa gheilleagar náisiúnta;

(c) an anailís ar chostas agus ar mhaoiniú an chúraim sláinte;

(d) taighde agus forbairt a aithnítear mar fhoirmiú caipitil maoine intleachtúla;

(e) caipiteal daonna a aithint mar shócmhainní sa gheilleagar náisiúnta;

(f) an anailís ar ioncam agus ar chaiteachas teaghlach ar bhonn coincheap ioncaim agus caiteachais atá micreabhunaithe;

(g) an t-idirghníomhú idir an comhshaol agus an geilleagar;

(h) táirgeadh laistigh de theaghlaigh;

(i) an anailís ar athruithe ar leas;

(j) an anailís ar na difríochtaí idir na figiúirí i gcuntais náisiúnta agus i gcuntais ghnó agus a dtionchar ar stocmhargaí agus ar mhargaí airgeadraí;

(k) meastachán na n-ioncam ó chánacha.

1.41 Fónann na cuntais satailíte do na riachtanais sonraí sin trí:

(a) níos mó mionsonraí a thaispeáint nuair is gá agus trí mhionsonraí iomarcacha a fhágáil ar lár;

(b) raon feidhme an chreata cuntasaíochta a mhéadú trí fhaisnéis neamhairgeadaíochta a chur leis, e.g. faisnéis faoi thruailliú agus faoi shócmhainní comhshaoil;

(c) bunchoincheapa áirithe a athrú, e.g. trí choincheap an fhoirmithe caipitil a mhéadú trí chaiteachas ar oideachas a áireamh.

1.42 Is éard atá i Maitrís Chuntasaíochta Sóisialta (MCS) cur i láthair i bhfoirm maitríse lena leagtar amach na nascálacha idir táblaí soláthair agus úsáide agus na cuntais earnála. Soláthraíonn MCS, de ghnáth, faisnéis bhreise faoi leibhéal agus faoi chomhdhéanamh na fostaíochta, trí chúiteamh d’fhostaithe a fhoroinnt de réir an chineáil duine a fhostaítear. Baineann an fhoroinnt sin le húsáid saothair de réir tionscail, mar a léirítear sna táblaí úsáide, agus le soláthar saothair de réir foghrúpa shocheacnamaíoch, mar a léirítear sa chuntas leithdháilte ioncaim phríomha le haghaidh fho-earnálacha earnáil na dteaghlach. Ar an mbealach sin, léirítear go córasach soláthar agus úsáid catagóirí éagsúla saothair.

1.43 Sna cuntais satailíte, coimeádtar coincheapa agus aicmithe bunúsacha uile an chreata lárnaigh CCE 2010. Ní thabharfar isteach aon athruithe ar na coincheapa ach amháin nuair is é sin is aidhm don chuntas satailíte. Sna cásanna sin, beidh tábla sa chuntas satailíte freisin ina léirítear an nasc idir na príomh-chomhiomláin sa chuntas satailíte agus na príomh-chomhiomláin sa chreat lárnach. Ar an gcuma sin, coimeádann an creat lárnach a ról mar chreat tagartha agus, an tráth céanna, déantar riachtanais is sonraí a shásamh.

1.44 Tríd is tríd, ní áirítear aonaid tomhais stoc ná sreafaí nach bhfuil inbhreathnaithe go héasca i dtéarmaí airgeadaíochta (nó nach bhfuil contrapháirt airgeadaíochta shoiléir acu) sa chreat lárnach. I ngeall ar a nádúr, féadtar anailís mhaith a dhéanamh ar a leithéidí de stoic agus de shreafaí freisin trí staidreamh a thiomsú i dtéarmaí neamhairgeadaíochta, e.g.:

(a) is féidir táirgeadh laistigh de theaghlaigh a thuairisciú i dtéarmaí uaireanta an chloig a leithdháiltear ar na húsáidí éagsúla;

(b) is féidir oideachas a thuairisciú i dtéarmaí cineáil oideachais, líon na ndaltaí, meánlíon na mblianta oideachais roimh dhioplóma a fháil, etc.;

(c) is fearr iarmhairtí an truaillithe a thuairisciú i dtéarmaí athruithe ar líon na speiceas atá beo, folláine na gcrann sna foraoisí, an méid bruscair, an méid aonocsaíde carbóin agus radaíochta, etc.

1.45 Trí chuntais satailíte is féidir an staidreamh sin in aonaid neamhairgeadaíochta a nascadh le creat lárnach na gcuntas náisiúnta. Trí na haicmithe arna n-úsáid sa chreat lárnach a úsáid do staidreamh neamhairgeadaíochta den sórt sin, is féidir an nasc a dhéanamh e.g. aicmiú de réir cineáil teaghlach nó aicmiú de réir tionscail. Ar an gcuma sin, tarraingítear suas creat fadaithe comhsheasmhach. Is féidir an creat sin a úsáid mar bhunachar sonraí le haghaidh anailíse agus meastóireachta ar idirghníomhaíochtaí idir na hathróga sa chreat lárnach agus na hathróga sa chuid fhadaithe.

1.46 Ní thuairiscítear na hathruithe ar leas sa chreat lárnach ná i bpríomh-chomhiomláin an chreata. Is féidir cuntais fhadaithe a tharraingt suas lena n-áirítear luachanna airgeadaíochta barúlacha i dtaca leis an méid seo a leanas:

(a) seirbhísí tí agus seirbhísí pearsanta arna dtáirgeadh agus arna dtomhailt laistigh den teaghlach céanna;

(b) athruithe ar am fóillíochta;

(c) taitneamhachtaí agus míbhuntáistí an tsaoil uirbigh;

(d) éagothromais maidir le hioncam a dháileadh ar dhaoine.

1.47 Féadtar an caiteachas críochnaitheach ar riachtanais mhíthaitneamhacha (e.g. cosaint) a athaicmiú sna cuntais fhadaithe mar thomhaltas idirmheánach, i.e. caiteachas nach rannchuidíonn le leas. Ar an gcuma chéanna, féadtar an damáiste a thig ó thuillte agus ó thubaistí nádúrtha eile a aicmiú mar thomhaltas idirmheánach, i.e. mar laghdú ar (dhearbh)leas. Ar an gcuma sin, d’fhéadfaí táscaire an-gharbh, an-neamhfhoirfe ar athruithe ar leas a cheapadh. Mar sin féin, tá go leor gnéithe a bhaineann le leas, agus is fearr gan an chuid is mó díobh a lua i dtéarmaí airgeadaíochta. Dá bhrí sin, is réiteach níos fearr é chun leas a thomhas, táscairí agus aonaid tomhais ar leith a úsáid le haghaidh gach gné. Ar na táscairí sin tá, mar shampla, mortlaíocht naíonán, ionchas saoil, litearthacht aosach agus ioncam náisiúnta in aghaidh an duine. D’fhéadfaí na táscairí sin a chorprú i gcuntas satailíte.

1.48 D’fhonn creat comhsheasmhach atá comhoiriúnach ar leibhéal idirnáisiúnta a fháil, ní úsáidtear coincheapa riaracháin in CCE. Mar sin féin, chun críoch náisiúnta de gach saghas, d’fhéadfadh sé a bheith an-úsáideach figiúirí atá bunaithe ar choincheapa riaracháin a fháil. Mar shampla, chun meastachán a dhéanamh ar ioncam ó chánacha éilítear staidreamh maidir le hioncam inchánach. Is féidir an staidreamh sin a sholáthar trí roinnt modhnuithe a dhéanamh ar staidreamh na gcuntas náisiúnta.

1.49 D’fhéadfaí cur chuige cosúil a ghlacadh le haghaidh coincheap áirithe a úsáidtear sa bheartas eacnamaíoch náisiúnta, e.g. sna cásanna seo a leanas:

(a) coincheap an bhoilscithe a úsáidtear chun pinsin, sochair dífhostaíochta nó cúiteamh d’fhostaithe a mhéadú do státseirbhísigh;

(b) coincheap na gcánach, coincheap na ranníocaíochtaí sóisialta, coincheap an rialtais agus coincheap na hearnála comhchoitinne a úsáidtear agus plé á dhéanamh ar mhéid bharrmhaith na hearnála comhchoitinne;

(c) coincheap na n-earnálacha/na dtionscal “straitéiseach(a)” a úsáidtear i mbeartas eacnamaíoch náisiúnta nó i mbeartas eacnamaíoch an AE;

(d) coincheap “infheistíochtaí gnó” a úsáidtear i mbeartas eacnamaíoch náisiúnta;

(e) tábla ina léirítear taifeadadh iomlán pinsean.

Is féidir na riachtanais sonraí sin a shásamh le cuntais satailíte nó le táblaí forlíontacha.

CCE 2010 agus CCN 2008

1.50 Tá CCE 2010 bunaithe ar choincheapa CCN 2008, lena soláthraítear treoirlínte maidir le cuntasaíocht náisiúnta le haghaidh na dtíortha uile ar fud an domhain. Mar sin féin, tá roinnt difríochtaí idir CCE 2010 agus CCN 2008:

(a) difríochtaí tíolactha: (1) tá caibidlí ar leith in CCE 2010 maidir le hidirbhearta táirgí, le hidirbhearta dáileacháin agus le hidirbhearta airgeadais. I gcodarsnacht leis seo, mínítear na hidirbhearta sin i CCN 2008 i gcaibidlí atá leagtha amach de réir cuntais, e.g. caibidlí maidir leis an gcuntas táirgeachta, leis an gcuntas leithdháilte phríomha ioncaim, leis an gcuntas caipitil agus le cuntas na coda eile den domhan; (2) tuairiscítear gach coincheap in CCE 2010 trí shainmhíniú a thabhairt orthu agus tríd an méid a áirítear agus a eisiatar a liostú. Tuairiscítear na coincheapa de ghnáth i CCN 2008 i dtéarmaí níos ginearálta agus mínítear an réasúnaíocht atá leis na gnásanna a ghlactar;

(b) tá na coincheapa in CCE 2010 níos sonraí agus níos beaichte i roinnt áiteanna ná na coincheapa i CCN 2008: (1) ní fhaightear critéir shonracha i CCECCN 2008 ar an idirdhealú idir na catagóirí aschuir seo a leanas: aschur margaidh, aschur chun críche úsáide críochnaithí dílse agus aschur neamh-mhargaidh. In CCE, mar sin, táthar tar éis treoir níos mionsonraithe a thabhairt isteach chun cur chuige aonfhoirmeach a áirithiú; (2) glactar leis in CCE 2010 nach bhfuil cineálacha áirithe táirgthe earraí a dhéantar i dteaghlaigh, amhail fíodóireacht éadaí agus déantús troscán, tábhachtach sna Ballstáit agus nach gá iad a thaifeadadh dá bharr; (3) tagraítear in CCE 2010 do shocruithe institiúideacha san AE, amhail córas Intrastat lena dtaifeadtar sreafaí earraí laistigh den AE agus ranníocaíochtaí ó na Ballstáit leis an AE; (4) tá aicmithe sonracha ó thaobh an AE de in CCE 2010, e.g. Aicmiú táirgí de réir gníomhaíochta (CPA) ( 6 ) do tháirgí agus NACE Rev. 2 do thionscail (tá an dá cheann comhchuibhithe le haicmithe na Náisiún Aontaithe); (5) tá aicmiú breise in CCE 2010 le haghaidh na n-idirbheart seachtrach go léir: roinntear iad idir na hidirbhearta idir cónaithigh an AE agus na hidirbhearta le cónaithigh lasmuigh den AE; (6) in CCE 2010, tá athshocrú déanta ar fho-earnálacha CCN 2008 i gcás earnáil na gcorparáidí airgeadais, chun riachtanais an Aontais Airgeadaíochta Eorpaigh a chomhlíonadh. Is féidir le CCE 2010 bheith níos sonraí ná CCN 2008 toisc go mbaineann CCE 2010 go príomha leis na Ballstáit. Ba cheart go mbeadh CCE níos sonraí freisin maidir le riachtanais sonraí an Aontais.

CCE 2010 AGUS CCE 95

1.51 Tá CCE 2010 difriúil le CCE 95 ó thaobh raon feidhme de agus ó thaobh coincheap de chomh maith. Freagraíonn formhór na ndifríochtaí do dhifríochtaí idir CCN 1993 agus CCN 2008. Is iad na príomhdhifríochtaí:

(a) taighde agus forbairt a aithint mar fhoirmiú caipitil as a dtig sócmhainní maoine intleachtúla. Taifeadfar an t-athrú sin i gcuntas satailíte, agus áireofar é sna bunchuntais nuair a bheidh stóinseacht agus comhchuibheas leordhóthanach inbhreathnaithe sna haonaid tomhais i measc Bhallstáit an AE;

(b) tá caiteachas ar chórais armán a chomhlíonann an sainmhíniú ginearálta ar shócmhainní aicmithe mar fhoirmiú caipitil sheasta, seachas mar chaiteachas idirmheánach;

(c) táthar tar éis coincheap anailíseach na seirbhísí caipitil a thabhairt isteach do tháirgeadh chun críoch margaidh, ionas gur féidir tábla forlíontach a sholáthar ina léireofar iad mar chomhpháirt breisluacha;

(d) táthar tar éis teorainn na sócmhainní airgeadais a leathnú chun cuimsiú níos leithne chonarthaí na ndíorthach airgeadais a áireamh;

(e) rialacha nua maidir le teidlíochtaí pinsean a thaifeadadh. Táthar tar éis tábla forlíontach a thabhairt isteach sna cuntais, ionas gur féidir meastacháin a thaifeadadh i gcás na dteidlíochtaí uile san árachas sóisialta, bídís cistithe nó ná bíodh. Tugtar an réimse iomlán faisnéise is gá le haghaidh anailíse cuimsithí sa tábla seo ina léirítear na teidlíochtaí agus na sreafaí gaolmhara do na scéimeanna pinsin príobháideacha agus poiblí go léir, bídís cistithe nó ná bíodh, agus lena n-áirítear scéimeanna slándála sóisialta pinsin;

(f) táthar tar éis cur i bhfeidhm na rialacha maidir le hathrú úinéireachta earraí a dhéanamh uilíoch, rud as a dtig athruithe ar thaifeadadh trádála ceannaíochta, agus ar earraí a chuirtear ar aghaidh lena bpróiseáil, chuig an gcoigríoch agus sa gheilleagar intíre araon. Is é an toradh air sin gur i bhfoirm ghlan a thaifeadtar earraí a chuirtear chuig an gcoigríoch lena bpróiseáil, i gcodarsnacht le foirm chomhlán mar a bhí i CCN 1993 agus in CCE 95. Tá impleachtaí suntasacha ag an athrú sin maidir leis na gníomhaíochtaí sin a thaifeadadh sa chreat soláthair agus úsáide;

(g) tugtar treoir bhreise maidir le corparáidí airgeadais i gcoitinne, agus maidir le heintitis shainchuspóireacha (ESCanna) go háirithe. Athraíodh láimhseáil ESCanna faoi rialú an rialtais chun a áirithiú go dtaispeánfar dliteanais arna dtabhú ag na ESCanna i gcuntais an rialtais;

(h) tá soiléiriú déanta ar láimhseáil sárdhíbhinní arna n-íoc ag corparáidí poiblí, i.e. ní foláir iad a láimhseáil mar íocaíochtaí agus aistarraingtí eisceachtúla ó chothromas;

(i) leagtar amach na prionsabail maidir le comhpháirtíochtaí príobháideacha poiblí a láimhseáil, agus tá síneadh curtha le láimhseáil gníomhaireachtaí athstruchtúraithe;

(j) táthar tar éis soiléiriú a dhéanamh ar idirbhearta idir corparáidí rialtais agus corparáidí poiblí, agus le meáin urrúsaithe, chun feabhas a chur ar thaifeadadh ítimí a d’fhéadfadh difear suntasach a dhéanamh d’fhiachas rialtais;

(k) táthar tar éis láimhseáil ráthaíochtaí iasachta a shoiléiriú, agus láimhseáil nua a thabhairt isteach le haghaidh ráthaíochtaí iasachta caighdeánaithe, amhail ráthaíochtaí creidmheasa onnmhairiúcháin agus ráthaíochtaí iasachta do mhic léinn. Leis an láimhseáil nua, fad agus gur dóchúil go nglaofar na ráthaíochtaí, ní foláir sócmhainn airgeadais agus dliteanas airgeadais a aithint sna cuntais.

1.52 Níl na hathruithe in CCE 2010 i gcóimheas le CCE 95 teoranta d’athruithe coincheapúla amháin. Tá difríochtaí móra sa raon feidhme, agus caibidlí nua ann ar na cuntais satailíte, ar chuntais an rialtais agus ar chuntais na coda eile den domhan. Tá síneadh suntasach curtha freisin leis na caibidlí ar na cuntais ráithiúla agus ar na cuntais réigiúnacha.

BUNPHRIONSABAIL CCE 2010 MAR CHÓRAS

1.53 Is iad príomhghnéithe an chórais:

(a) aonaid staidrimh agus a ngrúpálacha;

(b) sreafaí agus stoic;

(c) córas na gcuntas agus na comhiomláin;

(d) an creat ionchuir-aschuir.

Aonaid staidrimh agus a ngrúpálacha

1.54 Úsáidtear dhá chineál aonaid agus dhá bhealach chomhfhreagracha chun an geilleagar a fhoroinnt i gcóras CCE 2010, bealaí atá difriúil go maith le chéile agus a fhónann do dhá chuspóir dhifriúla.

1.55 Maidir leis an gcéad chuspóir ioncam, caiteachas agus sreafaí airgeadais agus cláir chomhardaithe a thuairisciú, comhlíontar é trí na haonaid institiúideacha a ghrúpáil in earnálacha de réir a bpríomhfheidhmeanna, a n-iompraíochta agus a gcuspóirí.

1.56 Maidir leis an dara cuspóir a bhaineann le próisis táirgthe a thuairisciú agus le haghaidh anailíse ionchuir-aschuir, comhlíontar é trí na haonaid phríomhghníomhaíochta áitiúla (APGanna áitiúla) a ghrúpáil i dtionscail de réir a gcineáil ghníomhaíochta. Is iad príomhthréithe gníomhaíochta: ionchur táirgí, próiseas táirgthe agus aschur táirgí.

Aonaid institiúideacha agus earnálacha institiúideacha

1.57 Is eintitis eacnamaíocha iad na heintitis institiúideacha ar féidir leo úinéireacht a fháil ar earraí agus ar shócmhainní, dliteanais a thabhú, agus dul i mbun gníomhaíochtaí eacnamaíocha agus idirbheart eacnamaíoch le haonaid eile as a gceart féin. Chun críocha chóras CCE 2010, déantar na haonaid institiúideacha a ghrúpáil i gcúig earnáil institiúideacha intíre chomheisiatacha:

(a) corparáidí neamhairgeadais;

(b) corparáidí airgeadais;

(c) an rialtas ginearálta;

(d) teaghlaigh;

(e) institiúidí neamhbhrabúis a fhónann do theaghlaigh.

Tá an geilleagar intíre iomlán comhdhéanta as an gcúig earnáil seo le chéile. Foroinntear gach earnáil freisin i bhfo-earnálacha. Leis an gcóras CCE 2010, is féidir sraith iomlán cuntas sreafaí agus clár comhardaithe a thiomsú do gach earnáil, agus do gach fo-earnáil, agus don gheilleagar iomlán. Is féidir le haonaid neamhchónaitheacha idirghníomhú leis na cúig earnáil intíre seo, agus léirítear na hidirghníomhaíochtaí idir na cúig hearnálacha intíre agus séú hearnáil institiúideach: earnáil na coda eile den domhan.

APGanna áitiúla agus tionscail

1.58 Nuair a dhéanann aonaid institiúideacha níos mó ná gníomhaíocht amháin, déantar iad a dheighilt de réir an chineáil ghníomhaíochta. Is féidir an méid sin a bhaint amach ag úsáid APGanna áitiúla.

Comhthiomsaítear le hAPG áitiúil na codanna go léir d’aonad institiúideach ina cháil mar tháirgeoir atá suite i suíomh ar leith nó i suíomhanna gar dá chéile, agus a chuidíonn le feidhmíocht gníomhaíochta ar bith ar leibhéal aicme (ceithre dhigit) de chuid Nace Rev. 2.

1.59 Déantar APGanna áitiúla a chlárú do gach gníomhaíocht thánaisteach; mar sin féin, mura bhfuil na doiciméid chuntasaíochta a bhfuil gá leo chun a leithéidí de ghníomhaíochtaí a thuairisciú ar bhonn leithleach ar fáil, déanfar le hAPG áitiúil roinnt gníomhaíochtaí tánaisteacha a chomhcheangal. Tugtar tionscal ar ghrúpa de na APGanna áitiúla uile atá ag gabháil don phríomhghníomhaíocht chéanna nó do phríomhghníomhaíochtaí cosúla.

Cuimsíonn aonad institiúideach APG áitiúil amháin nó níos mó; is le haon aonad institiúideach amháin,agus leis sin amháin a bhaineann APG áitiúil.

1.60 Chun anailís a dhéanamh ar an bpróiseas táirgthe, baintear úsáid as aonad táirgthe anailíseach. Níl an t-aonad sin inbhreathnaithe ach amháin nuair a tháirgeann APG áitiúil cineál amháin táirge, gan aon ghníomhaíochtaí tánaisteacha. Aonad táirgthe aonchineálach a thugtar ar an aonad sin. Is ionann grúpálacha aonad den sórt sin agus brainsí aonchineálacha.

Aonaid chónaitheacha agus neamhchónaitheacha; geilleagar iomlán agus an chuid eile den domhan

1.61 Sainmhínítear an geilleagar iomlán i dtéarmaí aonad cónaitheach. Is ionann aonad agus aonad cónaitheach tíre nuair atá lárionad eacnamaíoch príomhleasa ar chríoch eacnamaíoch na tíre sin eadhon, nuair a bhíonn sé i mbun gníomhaíochtaí eacnamaíocha ar feadh tréimhse fadaithe (bliain amháin nó níos mó) sa chríoch sin. Is grúpaí d’aonaid institiúideacha chónaitheacha iad na hearnálacha institiúideacha i mír 1.57.

1.62 Téann aonaid chónaitheacha i mbun idirbheart le haonaid neamhchónaitheacha (eadhon, aonaid atá cónaitheach i ngeilleagair eile). Is idirbhearta seachtracha an gheilleagair iad na hidirbhearta se