ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΕΖΕΣ

339/98/COL

της 3ης Δεκεμβρίου 1998

σχετικά με τη χρηματοδότηση του ομίλου εταιρειών Arcus από τη νορβηγική κυβέρνηση

[Ενίσχυση αριθ. 95-021 (Νορβηγία)]

Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΕΖΕΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο(1), και ιδίως το πρωτόκολλο 26, τα άρθρα 61 ως 63 και την πράξη που αναφέρεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XV σχετικά με τη διαφάνεια των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημοσίων επιχειρήσεων,

τη συμφωνία μεταξύ των χωρών ΕΖΕΣ για την ίδρυση μιας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου(2), και ιδίως το άρθρο 24 και το άρθρο 1 του συνημμένου σε αυτήν πρωτοκόλλου 3,

Εκτιμώντας:

I. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1. Ιστορικό και αλληλογραφία

Κατά τη θέση σε ισχύ της συμφωνίας για τον ΕΟΧ την 1η Ιανουαρίου 1994 το νορβηγικό κρατικό μονοπώλιο οινοπνευματωδών ποτών, Α/S Vinmonopolet, είχε αποκλειστικό δικαίωμα εισαγωγής οίνου και αλκοολούχων ποτών, αποκλειστικό δικαίωμα εξαγωγής αλκοολούχων ποτών και αποκλειστικό δικαίωμα παραγωγής και επαναπόσταξης αλκοολούχων προϊόντων για βιομηχανικούς σκοπούς, αλκοολούχων ποτών για κατανάλωση και ισοπροπανόλης. Όσον αφορά το χονδρικό εμπόριο, οι παραγωγοί οίνου και αλκοολούχων ποτών ήταν υποχρεωμένοι να πωλούν τα προϊόντα τους μόνο στην Α/S Vinιnonopolet. Το λιανικό εμπόριο, δηλαδή η πώληση αλκοολούχων ποτών, οίνου και μπύρας με περιεκτικότητα σε αλκοόλη άνω του 4,75 % (δυνατή μπύρα) χύμα στους καταναλωτές μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνον από την Α/S Vinmonopolet.

Αφού εξέτασε τη νορβηγική νομοθεσία και τις διατάξεις σχετικά με την εμπορία οινοπνευματωδών ποτών, η Αρχή απεφάνθη, με την αιτιολογημένη γνώμη της 30ής Δεκεμβρίου 1994 (απόφαση αριθ. 335/94 COL), ότι με το να διατηρεί τα αποκλειστικά δικαιώματα όσον αφορά την εισαγωγή, εξαγωγή και το χονδρικό εμπόριο οινοπνευματωδών ποτών καθώς και θεσμικούς δεσμούς μεταξύ του μονοπωλίου λιανικού εμπορίου και της παραγωγής οινοπνευματωδών ποτών, η Νορβηγία δεν τήρησε τις υποχρεώσεις της σύμφωνα με τα άρθρα 11, 12 και 16 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Μετά την αιτιολογημένη γνώμη, οι νορβηγικές αρχές αποφάσισαν το 1995 να διασπάσουν την Α/S Vinmonopolet σε δύο ομίλους(3). Οι δραστηριότητες λιανικού εμπορίου εξακολουθούσαν να συνιστούν μονοπώλιο με το ίδιο όνομα, Α/S Vinmonopolet. Οι δραστηριότητες που συνδέονταν με τις εξαγωγές, εισαγωγές, το χονδρικό εμπόριο και την παραγωγή θα πραγματοποιούνταν από ξεχωριστό όμιλο εταιρειών, τον όμιλο Arcus (στο εξής καλούμενο Arcus). Ο Arcus θα αποτελούνταν από την εταιρεία χόλντινγκ Arcus AS, η οποία ανήκε στο κράτος κατά 100 %, και δύο θυγατρικές (επίσης υπό κατοχή 100 %), την Arcus Produksjon AS και την Arcus Distributsjon AS. Μέρος του ενεργητικού και του παθητικού της παλαιάς εταιρείας Α/S Vinmonopolet θα μεταφερόταν στον όμιλο Arcus. Τα μέτρα επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ στις αρχές του 1996.

Με επιστολή της 23ης Νοεμβρίου 1995 (αναφ. 95-6773 D) η Αρχή ζήτησε από τη νορβηγική κυβέρνηση να της υποβάλει πλήρη στοιχεία σχετικά με τα νομοθετικά μέτρα και τις διοικητικές μεταβολές που συνδέονταν με την οργάνωση της αγοράς οινοπνευματωδών ποτών στη Νορβηγία. Στην επιστολή εκφράστηκαν επίσης ανησυχίες σχετικά με τις διορθωτικές ενέργειες για τις παραβάσεις που αφορούσε η αιτιολογημένη γνώμη της Αρχής της 30ής Δεκεμβρίου 1994, δηλαδή ενέργειες οι οποίες έπρεπε να είχαν ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 1995. Η Αρχή επέστησε ιδιαίτερα την προσοχή των νορβηγικών αρχών στους κανόνες ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 53 ως 64 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Με επιστολή της 6ης Δεκεμβρίου 1995 (αναφ. 95-6989 D) η Αρχή πληροφόρησε την νορβηγική κυβέρνηση ότι είχε λάβει πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες ο όμιλος Arcus ελάμβανε κρατική ενίσχυση, κυρίως μέσω της υποεκτίμησης των στοιχείων του ενεργητικού που μεταβιβάσθηκαν στον όμιλο. Υπενθυμίστηκε στη νορβηγική κυβέρνηση ότι, σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ υποχρεούνται να ενημερώνουν εγκαίρως την Αρχή ώστε να της δίνουν τη δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με ενδεχόμενα σχέδια χορήγησης ή τροποποίησης ενίσχυσης και ότι, σε αντίθετη περίπτωση, οποιαδήποτε ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί παράνομη και, ως εκ τούτου, να ζητηθεί η επιστροφή της από την Αρχή.

Οι νορβηγικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 4ης Ιανουαρίου 1996 (αναφ. 96-11 Α) ότι, κατά τη γνώμη τους, δεν είχαν υποεκτιμηθεί τα στοιχεία ενεργητικού που μεταβιβάσθηκαν στον όμιλο Arcus και ότι, κατά συνέπεια, δεν είχαν υποχρέωση να ενημερώσουν την Αρχή. Ωστόσο, οι νορβηγικές αρχές δεσμεύτηκαν να παράσχουν στην Αρχή λεπτομερέστερες πληροφορίες σχετικά με την αποτίμηση της αξίας και τη χρηματοδότηση του Arcus. Οι πληροφορίες αυτές, συμπεριλαμβανομένου του αντιγράφου έκθεσης της εταιρείας παροχής συμβουλών Deloitte & Touche, σχετικά με τις αποτιμήσεις αξίας και την κατάρτιση ισολογισμών ανοίγματος ενόψει του διαχωρισμού των δραστηριοτήτων της Α/S Vinmonopolet [(έκθεση D& Τ(4)] υποβλήθηκαν στην Αρχή με επιστολή της 11ης Μαρτίου 1996 (αναφ. 96-1362 Α).

Με επιστολή της 22ας Δεκεμβρίου 1995 (αναφ. 95-7344 Α), η Αρχή έλαβε επίσημη καταγγελία σχετικά με την αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν από την Α/S Vinmonopolet στον όμιλο Arcus. Ο καταγγέλλων θεωρούσε ότι η ενέργεια αυτή συνιστούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Ο καταγγέλλων υποστήριζε ότι τα στοιχεία ενεργητικού που είχαν μεταβιβαστεί στον Arcus είχαν κατά πάσα πιθανότητα υποεκτιμηθεί κατά 1,5 δισεκατομμύριο ΝΟΚ, με αποτέλεσμα ο Arcus, σε αντίθεση με τους ανταγωνιστές του, να μην είναι υποχρεωμένος να αποκομίσει τη συνήθη απόδοση από την πραγματική αξία των απασχολούμενων στοιχείων του ενεργητικού. Ο καταγγέλλων εξέφρασε την ανησυχία ότι το προβαλλόμενο οικονομικό πλεονέκτημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τον Arcus για να μειώσει τις τιμές, πράγμα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλεισμό των ανταγωνιστών του Arcus από τη νορβηγική αγορά διακίνησης οινοπνευματωδών ποτών.

Η Αρχή ενημέρωσε τις νορβηγικές αρχές σχετικά με την καταγγελία με επιστολή της 1ης Απριλίου 1996 (αναφ. 96-1374 D) και τις κάλεσε να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους για τους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος. Με την ίδια επιστολή, η Αρχή ζήτησε από τη Νορβηγία να διαβιβάσει ορισμένες συμπληρωματικές πληροφορίες, ιδίως σχετικά με ενδεχόμενα σχέδια που προέβλεπαν πώληση του πάγιου ενεργητικού ή χρήση των πλεονασματικών παραγωγικών δυνατοτήτων σε άλλους τομείς που δεν έχουν σχέση με την παραγωγή και το εμπόριο οινοπνευματωδών ποτών. Οι νορβηγικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 7ης Μαΐου 1996 (αναφ. 96-2662 Α) ότι δεν είχε χορηγηθεί καμία κρατική ενίσχυση στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της Α/S Vinmonopolet. Η ίδια επιστολή ανέφερε ότι δεν υπήρχε ως εκείνη τη στιγμή κανένα σχέδιο για την πώληση σημαντικών στοιχείων του πάγιου ενεργητικού. Όσον αφορά τις άλλες πιθανές δραστηριότητες, η επιστολή ανέφερε σύμβαση με φαρμακευτική εταιρεία για τη μίσθωση χώρων αποθήκευσης και την παροχή υπηρεσιών διακίνησης. Αναφερόταν επίσης ότι η εκτιμώμενη αξία των εσόδων από δραστηριότητες που συνδέονταν με την εν λόγω σύμβαση ήταν ενσωματωμένη στον αρχικό ισολογισμό του Arcus.

Στις 30 Οκτωβρίου 1996 η Αρχή αποφάσισε να κινήσει την επίσημη ερευνητική διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2, του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (απόφαση αριθ. 246/97/COL). Η νορβηγική κυβέρνηση ενημερώθηκε με αντίγραφο της απόφασης την ίδια ημέρα και κλήθηκε να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση αυτή. Η απόφαση να κινηθεί η διαδικασία ελήφθη με την επιφύλαξη της έκβασης της τελικής απόφασης.

Τα βασικά σημεία της απόφασης δημοσιεύτηκαν υπό μορφή κοινοποίησης στο τμήμα ΕΟΧ της Επίσημης Εφημερίδας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ της ΕΕ(5). Κατ' αυτόν τον τρόπο ενημερώθηκαν τα άλλα κράτη ΕΖΕΣ που έχουν υπογράψει τη συμφωνία ΕΟΧ, τα κράτη μέλη της ΕΕ και οι λοιποί ενδιαφερόμενοι και κλήθηκαν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους εντός προθεσμίας ενός μηνός από την ημερομηνία δημοσίευσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενημερώθηκε, σύμφωνα με το πρωτόκολλο 27 της συμφωνίας ΕΟΧ, με αντίγραφο της απόφασης.

Στην απόφασή της να κινήσει την ερευνητική διαδικασία, η Αρχή ανέφερε μεταξύ άλλων ότι ο ισολογισμός ανοίγματος του ομίλου Arcus ήταν βασισμένος σε μη βέλτιστη διάρθρωση του ομίλου. Στο πλαίσιο αυτό, η Αρχή παρατήρησε ότι ο ισολογισμός ανοίγματος βασιζόταν στην υπόθεση ότι, πέραν των εγκαταστάσεων που βρίσκονται στο Όσλο, θα διατηρούνταν και οι παραγωγικές μονάδες στο Bergen και στο Trondheim. Τονίσθηκε επίσης ότι, σύμφωνα με την έκθεση D& Τ, η συγκέντρωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων στο Όσλο αναμενόταν να αποφέρει οικονομικά οφέλη. Ως εκ τούτου, η Αρχή δεν είχε πειστεί ότι η αξία, όπως εκτιμήθηκε από την νορβηγική κυβέρνηση, αντιπροσώπευε το ποσό που ένας καλώς πληροφορημένος αγοραστής θα θεωρούσε ως την πραγματική αξία που θα ήταν διατεθειμένος να καταβάλει για τα στοιχεία ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον Arcus. Κατά συνέπεια, η Αρχή έκρινε ότι το θέμα έπρεπε να εξετασθεί περαιτέρω προκειμένου να εξακριβωθεί η πραγματική αξία των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν από την Α/S Vinmonopolet. Εξάλλου, η Αρχή ανέφερε ότι δεν είχε λάβει πληροφορίες από τις οποίες να προκύπτει ότι οι νορβηγικές αρχές είχαν επιβάλει συγκεκριμένους περιορισμούς όσον αφορά τη χρησιμοποίηση εκ μέρους του Arcus του ποσού που διετέθη από την Α/S Vinmonopolet για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης. Η Αρχή απεφάνθη, συνεπώς, ότι το ποσό των 226 εκατομμυρίων ΝΟΚ που προοριζόταν για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης, πρέπει να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Με επιστολή της 13ης Δεκεμβρίου 1996 (αναφ. 96-7409 Α), οι νορβηγικές αρχές, απαντώντας στην απόφαση της Αρχής να κινήσει την ερευνητική διαδικασία, διαβίβασαν περαιτέρω εξηγήσεις σχετικά με λόγους για τους οποίους θεωρούν ότι η χρηματοδότηση του Arcus δεν περιέχει κανένα στοιχείο κρατικής ενίσχυσης. Τονίσθηκε μεταξύ άλλων, ότι ο Arcus θα χρειαζόταν τις εγκαταστάσεις αποθεματοποίησης και μεταφοράς στο Bergen και στο Trondheim. Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν επίσης ότι τη στιγμή που πραγματοποιήθηκε η εκτίμηση του αναγκαίου δυναμικού για τον Arcus, οι νέες εγκαταστάσεις εμφιάλωσης και αποθεματοποίησης στο Όσλο βρίσκονταν ακόμα υπό κατασκευή, γεγονός που δικαιολογεί περαιτέρω τη σημασία της διατήρησης των μονάδων στο Bergen και στο Trondheim. Αναφερόμενες στο κόστος αναδιάρθρωσης, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι το ποσό είχε χορηγηθεί βάσει εκτιμήσεων του κόστους της αναγκαίας αναδιάρθρωσης και της απόφασης της Α/S Vinmonopolet να μειώσει το προσωπικό. Οι νορβηγικές αρχές κατέληξαν ότι "θεωρούσαν ότι δεν είχε χορηγηθεί καμία κρατική ενίσχυση υπό μορφή μεταβίβασης στοιχείων ενεργητικού ή χρηματοδοτικής στήριξης στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της Α/S Vinmonopolet."

Η ένωση παραγωγών μπύρας και μεταλλικού νερού της Νορβηγίας (Norsk Bryggeri- og Mineralvannindustris Forening) απάντησε στην πρόσκληση της Αρχής για υποβολή παρατηρήσεων σχετικά με ενδεχόμενη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης στον Arcus, με τηλεομοιοτυπία της 12ης Μαρτίου 1997, ήτοι εντός της καθορισμένης προθεσμίας του ενός μηνός (αναφ. 97-1656 Α). Η ένωση υποστήριξε γενικά τις απόψεις που εξέφρασαν ο καταγγέλλων και η Αρχή και αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στον ισχυρισμό ότι η αξία των πραγματικών στοιχείων ενεργητικού είχε υποεκτιμηθεί. Η ένωση αναφέρθηκε επίσης στα σχέδια του Arcus να μετατρέψει τμήμα των παραγωγικών εγκαταστάσεών του σε εγκαταστάσεις παραγωγής μπύρας και εξέφρασε ανησυχίες ότι τούτο θα γινόταν μέσω της χρησιμοποίησης εγκαταστάσεων που αγοράσθηκαν σε χαμηλή τιμή και με χρηματοδότηση που προοριζόταν για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης. Η ένωση εξέφρασε επίσης τον φόβο ότι θα ενισχύονταν οι δυνατότητες του Arcus για οικονομίες κλίμακας και συνεργίας στους τομείς της παραγωγής, της διακίνησης και των πωλήσεων δεδομένου ότι o όμιλος είχε το μονοπώλιο της παραγωγής οινοπνευματωδών ποτών. Οι άλλοι παραγωγοί οινοπνευματωδών ποτών δεν επωφελούνταν από τα πλεονεκτήματα αυτά. Η ένωση θεωρούσε επίσης ότι υπήρχε κίνδυνος διασταυρούμενης επιχορήγησης των δραστηριοτήτων διακίνησης του Arcus, για παράδειγμα σε σχέση με τις διαφορετικές κατηγορίες προϊόντων: οινοπνευματωδών ποτών, οίνου και μπύρας. Οι παρατηρήσεις της ένωσης διαβιβάστηκαν στις νορβηγικές αρχές με επιστολή της 8ης Σεπτεμβρίου 1997 (αναφ. 97-5809 D).

Οι νορβηγικές αρχές απάντησαν (αναφ. 97-6979 Α) με επιστολή της 3ης Νοεμβρίου 1997 ότι ο Arcus, με συμφωνίες που σύναψε τον Απρίλιο 1997, είχε μεταφέρει τις εγκαταστάσεις εμφιάλωσης του Bergen σε τοπικό ζυθοποιείο Hardanger Bryggeri Α/S, και είχε, συγχρόνως, αγοράσει μετοχές του ζυθοποιείου. Οι νορβηγικές αρχές ισχυρίζονταν ότι η συμμετοχή του Arcus στο Hardanger Bryggeri Α/S αποτελούσε συνήθη εμπορική συναλλαγή και ότι τα χρησιμοποιηθέντα κεφάλαια δεν συνδέονταν ούτε με τη χρηματοδότηση του κόστους αναδιάρθρωσης, ούτε και με την αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού του Arcus. Ανέφεραν, εξάλλου, ότι ο Arcus είχε αγοράσει μετοχές ενός υπάρχοντος ζυθοποιείου σε εμπορική βάση και, ως εκ τούτου, προέβη σε μια συνήθη εμπορική συναλλαγή την οποία έχει δικαίωμα να πραγματοποιήσει ανεξάρτητα από το γεγονός ότι κατείχε το μονοπώλιο της παραγωγής οινοπνευματωδών ποτών. Όσον αφορά τον ενδεχόμενο κίνδυνο διασταυρούμενης επιχορήγησης, οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι προηγούμενες καταγγελίες που είχαν υποβληθεί στην Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ και στην Νορβηγική Αρχή Ανταγωνισμού, δεν οδήγησαν σε καμία παρέμβαση από τις δύο αυτές αρχές.

Σχετικά με το θέμα αυτό, πρέπει να τονισθεί ότι κατά την περίοδο 1996/97, η Αρχή εξέτασε καταγγελίες στον τομέα του ανταγωνισμού οι οποίες αφορούσαν εκπτώσεις που προσέφερε ο Arcus Distribusjοη AS σε εισαγωγείς και εμπορευόμενους οίνου και αλκοολούχων ποτών στη Νορβηγία. Οι καταγγελίες αυτές όμως, δεν αφορούσαν περιπτώσεις διασταυρούμενης επιχορήγησης. Οι υποθέσεις έληξαν αφού ο Arcus ανέλαβε την υποχρέωση να συμμορφωθεί με τους κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ. Με τον ίδιο τρόπο έληξαν και παρόμοιες υποθέσεις ενώπιον της Νορβηγικής Αρχής Ανταγωνισμού.

Πέραν της επίσημης ερευνητικής διαδικασίας, η Αρχή έλαβε επιστολές από ενδιαφερόμενους με οικονομικά συμφέροντα στον τομέα της χονδρικής διακίνησης και σε δραστηριότητες που συνδέονται με τη διακίνηση και παραγωγή οινοπνευματωδών ποτών. Οι επιστολές προέρχονται από άτομα εγκατεστημένα τόσο στη Νορβηγία όσο και σε άλλες χώρες του ΕΟΧ και εκφράζουν, χωρίς καμία εξαίρεση, σοβαρή ανησυχία σχετικά με τη χρηματοδότηση του ομίλου Arcus από τη νορβηγική κυβέρνηση.

Μετά από περαιτέρω εξέταση της χρηματοδότησης του Arcus από τη νορβηγική κυβέρνηση προέκυψε ότι ορισμένα θέματα τα οποία μπορούσαν πιθανά να επηρεάσουν το αποτέλεσμα της έρευνας έπρεπε να διευκρινιστούν καλύτερα. Κατά συνέπεια, η Αρχή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 11ης Μαΐου 1998 (αναφ. 98-3094 D). Με την ίδια επιστολή, καλούσε τις νορβηγικές αρχές να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με ορισμένες προκαταρκτικές παρατηρήσεις της Αρχής. Πέραν του αιτήματος για περαιτέρω πληροφορίες και παρατηρήσεις σχετικά με το προβλεπόμενο ποσό για την αναδιάρθρωση και τη μη βέλτιστη διάρθρωση του Arcus, όπως είχε ονομάσει το θέμα αυτό η Αρχή, αναφέρθηκαν και ορισμένα άλλα θέματα. Η Αρχή αμφισβήτησε, μεταξύ άλλων, την ορθότητα της χρησιμοποίησης σχετικά υψηλών προεξοφλητικών συντελεστών στην έκθεση D& Τ κατά τον υπολογισμό της αξίας του Arcus(6). Η Αρχή ζήτησε επίσης πληροφορίες σχετικά με την περιβαλλοντική δέσμευση που συνδέεται με την ακίνητη περιουσία του Arcus στο Trondheim. Για να τηρηθεί η υποχρέωση αυτή μεταφέρθηκαν 30 εκατομμύρια ΝΟΚ από την Α/S Vinmonopolet στον Arcus όταν η εταιρεία άρχισε τις δραστηριότητές της.

Οι νορβηγικές αρχές απάντησαν με επιστολές στις 9 Ιουνίου 1998 (αναφ. 98-3978 Α) και στις 30 Ιουλίου 1998 (αναφ. 98-5053 Α). Σχετικά με τον ισχυρισμό της Αρχής περί μη βέλτιστης διάρθρωσης, τονίσθηκε ότι η πιθανότητα απεργιών και αναταραχών μεταξύ των εργαζομένων έπρεπε να ληφθεί υπόψη όταν εξεταζόταν το ενδεχόμενο κλεισίματος των παραγωγικών μονάδων στο Bergen και στο Trondheim, και ότι η αρχική απόφαση να μην πουληθούν οι μονάδες αυτές ήταν ορθή. Διαβιβάσθηκαν επίσης περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την πραγματική χρησιμοποίηση των πόρων που προορίζονταν για αναδιάρθρωση. Οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι η μείωση του εργατικού δυναμικού είχε καθυστερήσει σε σχέση με το αρχικό σχέδιο, ιδίως στο Bergen, λόγω της αποτυχίας του σχεδίου που αφορούσε την Hardanger Bryggeri Α/S και υπεράσπισαν την εφαρμογή του προεξοφλητικού παράγοντα κατά την κατάρτιση του ισολογισμού ανοίγματος. Εξάλλου, εξήγησαν ότι είχε συναφθεί μια προκαταρκτική σύμβαση πώλησης για τις εγκαταστάσεις στο Trondheim.

Στο πλαίσιο της εξέτασης των θεμάτων σχετικά με τον ισολογισμό ανοίγματος του Arcus, η Αρχή αποφάσισε να συμβουλευτεί εξωτερικούς εμπειρογνώμονες και σύναψε σύμβαση παροχής υπηρεσιών με την εταιρεία KPMG Management Consulting AS του Όσλο, η οποία υπέβαλε έκθεση σχετικά με την αποτίμηση της αξίας του Αrcus(7). Η έκθεση διαβιβάσθηκε στις νορβηγικές αρχές με επιστολή της 3ης Νοεμβρίου 1998 (αναφ. 98-7466 D). Οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την έκθεση με επιστολή της 17ης Νοεμβρίου 1998 (αναφ. 98-7850 Α).

Στις 6 Νοεμβρίου 1998, η Αρχή έλαβε φαξ (αναφ. 98-7556 Α) από τις νορβηγικές αρχές με συνημμένο αντίγραφο επιστολής του υπουργείου Εμπορίου και Βιομηχανίας προς το διοικητικό συμβούλιο του Arcus. Η επιστολή πληροφορούσε τον Arcus ότι το κράτος προέβλεπε καταβολή μερισμάτων ύψους περίπου 150 εκατομμυρίων ΝΟΚ για το έτος 1998. Το υπουργείο ανέφερε ότι είχε υπολογίσει το ποσό αυτό λαμβάνοντας υπόψη τους πόρους για αναδιάρθρωση οι οποίοι είχαν καταχωρηθεί ως έκτακτα έσοδα και ότι τα ποσά θα προέκυπταν από την πώληση πάγιων στοιχείων ενεργητικού.

2. Ο όμιλος εταιρειών Arcus Group

2.1. Ίδρυση και οργάνωση

Η νορβηγική κυβέρνηση είχε αποφάσισε να ιδρύσει τον όμιλο Arcus AS ως εταιρεία χόλντινγκ με περιορισμένη ευθύνη η οποία ανήκε στο κράτος κατά 100 %(8). Αποφασίσθηκε επίσης η ίδρυση δύο ανεξάρτητων θυγατρικών εταιρειών του Arcus AS, την Arcus Produkter AS και την Arcus Distribusjon AS, τις οποίες κατείχε το κράτος κατά 100 %. Για να προετοιμασθεί ο διαχωρισμός της Α/S Vinmonopolet, ιδρύθηκε ο όμιλος εταιρειών Arcus τον Σεπτέμβριο 1995 με αρχικό ίδιο κεφάλαιο 50000 ΝΟΚ που κατείχε η Α/S Vinmonopolet.

Ο διαχωρισμός της Α/S Vinmonopolet συνεπάγετο μεταβίβαση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που αφορούσαν την παραγωγή στον Arcus AS ο οποίος, με τη σειρά του, μεταβίβαζε στις δύο θυγατρικές εταιρείες. Τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού που συνδέονταν με το μονοπώλιο λιανικού εμπορίου παρέμειναν στην Α/S Vinmonopolet. Το μετοχικό κεφάλαιο και τα λοιπά ίδια κεφάλαια της Α/S Vinmonopolet διαιρέθηκαν αναλογικά με την εκτιμώμενη αξία των στοιχείων ενεργητικού που παρέμειναν στο μονοπώλιο λιανικού εμπορίου και εκείνων που μεταβιβάστηκαν στον Arcus. Αποφασίστηκε ότι ο τίτλος ιδιοκτησίας του Arcus θα μεταβιβαζόταν από την Α/S Vinmonopolet στο υπουργείο Βιομηχανίας και Ενέργειας την 1η Ιανουαρίου 1996. Με ισχύ την ίδια ημερομηνία, η Α/S Vinmonopolet μεταβίβασε τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού στον Arcus ο οποίος άρχισε τις δραστηριότητές του στον τομέα της παραγωγής και της διακίνησης. Σαν αντιστάθμισμα για τα στοιχεία ενεργητικού που μεταβιβάσθηκαν στον Arcus, το κράτος, μέσω του νέου ιδιοκτήτη του υπουργείου Βιομηχανίας και Ενέργειας, έλαβε μετοχές της εταιρείας χόλντινγκ.

Οι κύριες δραστηριότητες των εταιρειών του ομίλου Arcus είναι οι ακόλουθες:

Η Arcus Produkter AS κατέχει το αποκλειστικό δικαίωμα (που προηγουμένως ανήκε στην Α/S Vinmonopolet) να παράγει οινοπνευματώδη ποτά στη Νορβηγία. Οι παραγωγικές δραστηριότητες της εταιρείας περιλαμβάνουν, εκτός από την παραγωγή οινοπνευματωδών ποτών, και την εμφιάλωση οίνου και αλκοολούχων ποτών εγχώριας και ξένης προέλευσης. Η εταιρεία πωλεί τα προϊόντα της στο μονοπώλιο λιανικού εμπορίου, σε ξενοδοχεία και εστιατόρια καθώς και σε καταστήματα αφορολόγητων ειδών. Επιπλέον, παράγει προϊόντα για εξαγωγή και πωλεί οινοπνευματώδη προϊόντα για τεχνική και φαρμακευτική χρήση.

Οι δραστηριότητες της Arcus Distribusjon AS, η οποία τον Ιανουάριο 1998 μετονομάστηκε Vectura AS, συνίστανται στην εισαγωγή, αποθεματοποίηση και διακίνηση οινοπνευματωδών ποτών. Η εταιρεία παρέχει υπηρεσίες σε παραγωγούς, άλλους χονδρεμπόρους και εισαγωγείς τέτοιων προϊόντων και προμηθεύει προϊόντα στο μονοπώλιο λιανικού εμπορίου καθώς και σε ξενοδοχεία και εστιατόρια.

Η Arcus AS είναι η εταιρεία χόλντινγκ η οποία, εκτός από τα καθήκοντά της ως ιδιοκτήτριας, εκτελεί και άλλα καθήκοντα για λογαριασμό του ομίλου όπως τήρηση της λογιστικής, τεχνολογία πληροφοριών και διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Εξάλλου, από τότε που ο Arcus άρχισε τις δραστηριότητές του ιδρύθηκαν δύο νέες θυγατρικές εταιρείες. Η Arcus Eiendom ANS ιδρύθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1996 με σκοπό τη διαχείριση της ακίνητης περιουσίας του Arcus, ενώ η Exar AS ιδρύθηκε στις 13 Ιανουαρίου 1998 για να αναλάβει τη διαχείριση των παραγωγικών εγκαταστάσεων του Arcus στο Bergen. Η Exar AS δεν εκτελεί, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία(9), καμία δραστηριότητα.

Κατά την ίδρυσή του, ο όμιλος εταιρειών Arcus είχε τρεις εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθεματοποίησης στο Όσλο, στο Bergen και στο Trondheim, αντιστοίχως, και μία εγκατάσταση για τη διόρθωση αλκοολούχων ποτών στο Hamar.

2.2. Ισολογισμός ανοίγματος

Ενόψει του διαχωρισμού της Α/S Vinmonopolet, ο ιδιοκτήτης, δηλαδή το υπουργείο Υγείας και Κοινωνικών Υποθέσεων, ζήτησε από την εταιρεία Deloitte and Touche (D& Τ), να συντάξει έκθεση προτείνοντας ισολογισμούς ανοίγματος για τις δραστηριότητες που επρόκειτο να διαχωριστούν από την Α/S Vinmonopolet. Η έκθεση D& Τ(10), της 25ης Σεπτεμβρίου 1995, απετέλεσε τη βάση για την πρόταση της νορβηγικής κυβέρνησης στο κοινοβούλιο(11) σχετικά με την κατάρτιση ισολογισμού ανοίγματος για τον Arcus. Τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν στον ισολογισμό ανοίγματος, όπως υποβλήθηκε στο κοινοβούλιο, ήταν όμοια με τα αντίστοιχα στοιχεία της έκθεσης D& Τ. Οι λεπτομέρειες σχετικά με τον ισολογισμό ανοίγματος παρατίθενται στον πίνακα 1. Η πρόταση, η οποία υποβλήθηκε τον Νοέμβριο 1995, αναφερόταν σε ισολογισμό ανοίγματος που θα καταρτίζονταν την 1η Ιανουαρίου 1996. Ο τελικός ισολογισμός ανοίγματος δεν μπορούσε να καταρτισθεί αν πρώτα δεν καταρτίζονταν οι τελικοί λογαριασμοί της Α/S Vinmonopolet για το 1995. Τα στοιχεία του τελικού ισολογισμού ανοίγματος αναφέρονται επίσης στον πίνακα 1. Ο ισολογισμός ανοίγματος περιέχει λεπτομέρειες για κάθε μία από τις τρεις εταιρείες του ομίλου Arcus: την Arcus Produksjon Α/S, την Arcus Distribusjon Α/S και την εταιρεία χόλντινγκ, Arcus Α/S. Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, τα στοιχεία παρατίθενται σε ενοποιημένη βάση μόνο για τον όμιλο Arcus.

Πίνακας 1

Ισολογισμοί ανοίγματος για τον όμιλο Arcus

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Η κατάρτιση του ισολογισμού ανοίγματος βασίσθηκε στις ακόλουθες αρχές και υποθέσεις:

Η εταιρεία Deloitte & Touche προέβη στην αποτίμηση της αξίας του ομίλου Arcus βάσει της μεθόδου της αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία. Η μέθοδος αυτή προβλέπει την εκτίμηση μελλοντικών εσόδων και δαπανών βάσει υποθέσεων σχετικά με την εξέλιξη της αγοράς, το κόστος λειτουργίας, κ.λπ. Η αξία των δραστηριοτήτων εκτιμάται ως ίση προς το σύνολο των αναμενόμενων μελλοντικών καθαρών εσόδων, αναγομένων στην παρούσα αξία. Ο προεξοφλητικός παράγων συνεπάγεται ένα απαιτούμενο ποσοστό απόδοσης. Οι υπολογισμοί βασίστηκαν στην υπόθεση ότι επρόκειτο να διατηρηθεί η υπάρχουσα διάρθρωση της παραγωγής με τις εγκαταστάσεις στο Όσλο/Hamar, στο Bergen και στο Trondheim.

Η Deloitte and Touche υπολόγισε την παρούσα αξία των δραστηριοτήτων λειτουργίας του Arcus (Arcus Produkter AS και Arcus Distribusjon AS) σε 203 εκατομμύρια ΝΟΚ. Βάσει της αξίας αυτής υπολογίστηκε η αξία του πάγιου ενεργητικού του Arcus, η οποία εκτιμήθηκε σε 175 εκατομμύρια ΝΟΚ λαμβάνοντας υπόψη τα λοιπά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού. Το μετοχικό κεφάλαιο θεωρήθηκε ίσο προς την υπολογισθείσα σημερινή αξία των 203 εκατομμυρίων ΝΟΚ.

Ο διαχωρισμός του κεφαλαίου κινήσεως της πρώην Α/S Vinmonopolet σήμαινε ότι ο Arcus θα ελάμβανε ποσό 154 εκατομμυρίων ΝΟΚ, το οποίο εμφανιζόταν ως μέρος των «Μετρητών και καταθέσεων» και καταχωρήθηκε ως "Λοιπά ίδια κεφάλαια", με αποτέλεσμα το συνολικό ίδιο κεφάλαιο να ανέλθει σε 357 εκατομμύρια ΝΟΚ (203 + 154). Σύμφωνα με τις αρχές στις οποίες βασίστηκε ο διαχωρισμός, 230 εκατομμύρια ΝΟΚ καταχωρήθηκαν ως "Λοιπές βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις και αποθέματα". Το χρέος (βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο) υπολογίστηκε σε 202 εκατομμύρια ΝΟΚ (175 + 27).

Το κόστος αναδιάρθρωσης στη συνέχεια της διάσπασης του πρώην μονοπωλίου εκτιμήθηκε σε 236,7 εκατομμύρια ΝΟΚ. Για περισσότερες λεπτομέρειες βλέπε το τμήμα ΙΙ 2.2 κατωτέρω. Το ποσό αυτό ανάχθηκε στη σημερινή αξία και ορίσθηκε σε 226 εκατομμύρια ΝΟΚ τα οποία εγγράφηκαν στο παθητικό του προτεινόμενου ισολογισμού ανοίγματος. Για να καλυφθούν τα έξοδα αυτά υποτέθηκε ότι το ίδιο ποσό είχε μεταφερθεί στον Arcus από την Α/S Vinmomopolet. Κατά συνέπεια, τα 226 εκατομμύρια ΝΟΚ εγγράφηκαν στα "Μετρητά και καταθέσεις" του προτεινόμενου ισολογισμού ανοίγματος. Κατ' αυτόν τον τρόπο το κόστος αναδιάρθρωσης διαχωρίστηκε από την εκτίμηση της σημερινής αξίας του ομίλου.

Η περιβαλλοντική υποχρέωση που συνδέεται με την εγκατάσταση του Αrcus στο Trondheim εκτιμήθηκε σε 30 εκατομμύρια ΝΟΚ, βλέπε επίσης τμήμα ΙΙ 2.3 κατωτέρω. Για να καλυφθούν τα έξοδα αυτά υποτέθηκε και πάλι ότι το ίδιο ποσό είχε μεταφερθεί από την Α/S Vinmonopolet. Κατά συνέπεια, 30 εκατομμύρια ΝΟΚ προστέθηκαν στα "Μετρητά και καταθέσεις" του προτεινόμενου ισολογισμού ανοίγματος. Εξάλλου, η περιβαλλοντική υποχρέωση εγγράφηκε, όπως και το κόστος αναδιάρθρωσης, στο παθητικό.

Σαν αποτέλεσμα των πράξεων αυτών, το παθητικό του προτεινόμενου ισολογισμού ανοίγματος ανερχόταν σε 458 εκατομμύρια ΝΟΚ. Τα ίδια κεφάλαια ορίσθηκαν σε 357 εκατομμύρια ΝΟΚ. Το εκτιμώμενο κυκλοφορούν ενεργητικό ανήλθε σε 640 εκατομμύρια ΝΟΚ, ενώ το πάγιο ενεργητικό εκτιμήθηκε σε 175 εκατομμύρια ΝΟΚ. Το ποσό αυτό αντιπροσώπευε την εκτιμώμενη αξία των διαφόρων ακινήτων, παραγωγικών εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού του Arcus.

Ο προτεινόμενος ισολογισμός ανοίγματος απετέλεσε τη βάση για τις αποφάσεις που πραγματικά λήφθηκαν. Ο Arcus ιδρύθηκε με ίδιο κεφάλαιο ύψους 357 εκατομμυρίων ΝΟΚ εκ των οποίων 203 εκατομμύρια ΝΟΚ αντιστοιχούσαν στο μετοχικό κεφάλαιο. Η αξία του πάγιου ενεργητικού υπό μορφή ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού ορίσθηκε σε 175 εκατομμύρια ΝΟΚ. 256 εκατομμύρια ΝΟΚ μεταβιβάστηκαν από την Α/S Vinmonopolet για να καλύψουν το κόστος αναδιάρθρωσης και τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις. Όπως προκύπτει από τον πίνακα 1, η μόνη σημαντική διαφορά μεταξύ του προτεινόμενου και του τελικού ισολογισμού ανοίγματος ήταν η μείωση του χρέους (κυρίως του βραχυπρόθεσμου) και, για πρακτικούς λόγους, αντίστοιχη μείωση του κυκλοφορούντος ενεργητικού.

Στην πρόταση που υπέβαλε στο κοινοβούλιο(12), η νορβηγική κυβέρνηση ανέφερε ότι o Arcus αναμενόταν να αποφέρει ικανοποιητικά κέρδη επί του ιδίου κεφαλαίου, ύψους τουλάχιστον 10-12 % μετά την αφαίρεση των φόρων.

2.3. Δαπάνες της Α/S Vinmonopolet

Η εκτιμώμενη αξία του Arcus υπονοούσε ότι η μελλοντική ταμειακή ροή του δεν θα επαρκούσε για να αποφέρει κέρδη επί του κεφαλαίου της Α/S Vinmonopolet's όπως εμφανίζεται στους λογαριασμούς πριν από τον διαχωρισμό. Κατά συνέπεια, αποφασίσθηκε η μείωση του κεφαλαίου της Α/S Vinmonopolet στους λογαριασμούς του 1995. Η αξία του πάγιου ενεργητικού μειώθηκε κατά 476 εκατομμύρια ΝΟΚ από αρχική αξία 791 εκατομμυρίων ΝΟΚ σε 315 εκατομμύρια ΝΟΚ(13). Το τελευταίο αυτό ποσό κατανεμήθηκε με τη σειρά του μεταξύ του πάγιου ενεργητικού του ισολογισμού ανοίγματος του Arcus και του πάγιου ενεργητικού που παρέμεινε στο μονοπώλιο λιανικού εμπορίου. Το έκτακτο κόστος απαξίωσης ύψους 476 εκατομμυρίων ΝΟΚ εγγράφηκε στους λογαριασμούς της Α/S Vinmonopolet του 1995 επιπλέον της μεταβίβασης 256 εκατομμυρίων ΝΟΚ για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης και των περιβαλλοντικών υποχρεώσεων. Ως εκ τούτου, στη συνέχεια του διαχωρισμού των εταιρειών, το 1995 εγγράφηκαν στη λογιστική της Α/S Vinmonopolet έκτακτες δαπάνες ύψους 732 εκατομμυρίων ΝΟΚ, βλέπε πίνακα 2.

Πίνακας 2

Έκτακτες δαπάνες της A/S Vinmonopolet 1995

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

A/S Vinmonopolet, Ετήσια έκθεση 1995.

2.4. Αξία εκκαθάρισης

Μετά από αίτηση της Αρχής, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν την εκτιμώμενη αξία εκκαθάρισης του ενεργητικού που θα μεταβιβαζόταν στον Arcus. Η εκτίμηση αναφέρεται στον πίνακα 3.

Πίνακας 3

Αξία εκκαθάρισης του Arcus

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Επιστολή του υπουργείου Βιομηχανίας και Ενέργειας, της 7ης Μαΐου 1996 (αναφ. 96-2662 A).

Η αξία των ακινήτων εκτιμήθηκε από ανεξάρτητο σύμβουλο. Η καθαρή αξία πώλησης του παραγωγικού εξοπλισμού εκτιμήθηκε από τον Arcus. Οι δαπάνες που συνδέονται με απολύσεις εκτιμήθηκαν βάσει της έκθεσης D& Τ και προηγούμενων συμφωνιών μεταξύ της Α/S Vinmonopolet και των υπαλλήλων της. Οι άλλες δαπάνες εκκαθάρισης εκτιμήθηκαν από τον Arcus.

2.5. Παρουσία στην αγορά, εμπόριο και οικονομικά αποτελέσματα

Σύμφωνα με το νέο καθεστώς που διέπει το εμπόριο οινοπνευματωδών ποτών στη Νορβηγία το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή στις αρχές του 1996, οι άδειες διακίνησης, εξαγωγής και εισαγωγής οινοπνευματωδών ποτών έπρεπε να εκδίδονται από τις νορβηγικές αρχές(14). Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1996 δεν είχε εκδοθεί καμία άδεια. Ως εκ τούτου, η Arcus Distribusjon AS άρχισε να ασκεί τις δραστηριότητές της το 1996 σε μια de facto μονοπωλιακή κατάσταση για μια μεταβατική περίοδο. Κατά τη διάρκεια του 1996, άλλες επιχειρήσεις απέκτησαν δικαίωμα εισαγωγής, εξαγωγής και διακίνησης οινοπνευματωδών ποτών. Το 1997, το μερίδιο της αγοράς της Arcus Distribusjon AS αντιστοιχούσε σε 65 % του συνόλου των παραδόσεων οινοπνευματωδών ποτών στο μονοπώλιο λιανικού εμπορίου και στον τομέα των ξενοδοχείων και των εστιατορίων(15).

Το μερίδιο της Αrcus Produkter AS στο σύνολο των πωλήσεων οίνου και αλκοολούχων ποτών στη Νορβηγία μειώθηκε το 1996 και το 1997 σε σχέση με το αντίστοιχο μερίδιο που κατείχε η πρώην Α/S Vinmonopolet. Η μείωση του μεριδίου της αγοράς αφορούσε λιγότερο τα προϊόντα του Arcus σε σύγκριση με τα προϊόντα άλλων παραγωγών που εισάγονταν χύμα και εμφιαλώνονταν από την εταιρεία. Το 1997, περισσότερο από 33 % των συνολικών πωλήσεων οίνου και αλκοολούχων ποτών σε τελικούς καταναλωτές στη Νορβηγία είχε παραχθεί ή εμφιαλωθεί από την Arcus Produkter AS(16). Οι εξαγωγές το 1996 ανήλθαν σε 5 % των συνολικών πωλήσεων(17) και είχαν κύριο προορισμό τη Γερμανία.

Δεδομένου ότι η Νορβηγία ουσιαστικά δεν παράγει οίνο και ότι η Arcus Produkter AS κατέχει το μονοπώλιο της παραγωγής αλκοολούχων ποτών, μπορεί να συναχθεί ότι το σύνολο των αλκοολούχων ποτών και το σύνολο σχεδόν των ποσοτήτων οίνου που αγοράζουν οι εταιρείες του ομίλου Arcus, χύμα ή σε φιάλες, εισάγονται. Τα προϊόντα αυτά προέρχονται κυρίως από χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.

Η ετήσια έκθεση του Arcus για το 1996 δείχνει ότι τα συνολικά έσοδα του Arcus μετά την αφαίρεση των δασμών ανήλθαν σε 1296 εκατομμύρια ΝΟΚ. Το αποτέλεσμα λειτουργίας ανήλθε σε 26,6 εκατομμύρια ΝΟΚ. Τα καθαρά έσοδα από χρηματοοικονομικές πράξεις ήταν 13,7 εκατομμύρια ΝΟΚ. Τα 62,1 εκατομμύρια ΝΟΚ για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης καταχωρήθηκαν ως έκτακτα έσοδα, με αποτέλεσμα το ετήσιο σύνολο να φθάσει τα 102,4 εκατομμύρια. Ποσό 16,1 εκατομμύρια ΝΟΚ(18) καταχωρήθηκε ως μερίσματα, βλέπε πίνακα 4.

Το 1997, ο Arcus δήλωσε συνολικά έσοδα, μετά την αφαίρεση του ειδικού φόρου κατανάλωσης, ύψους 1245 εκατομμύρια ΝΟΚ. Δεδομένου ότι τα τρέχοντα έξοδα λειτουργίας ήταν ανώτερα από τα τρέχοντα έσοδα, το αποτέλεσμα λειτουργίας ήταν μείον 12,8 εκατομμύρια ΝΟΚ. Ωστόσο, το ίδιο έτος, το συνολικό αποτέλεσμα του Arcus ήταν θετικό και ανερχόταν σε 27,8 εκατομμύρια ΝΟΚ. Τούτο επετεύχθη με το να εγγραφούν καθαρά χρηματοοικονομικά έσοδα ύψους 10,7 εκατομμυρίων ΝΟΚ και να καταχωρηθούν 39,0 εκατομμύρια ΝΟΚ (εκ των οποίων 38,3 προέρχονταν από το ποσό για την αναδιάρθρωση) ως έκτακτα έσοδα, ενώ αφαιρέθηκαν έκτακτες δαπάνες ύψους 9,1 εκατομμυρίων ΝΟΚ. Το 1997 δεν καταβλήθηκαν μερίσματα.

Πίνακας 4

Ο όμιλος Arcus: οικονομικά αποτελέσματα 1996 και 1997

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγές:

Ετήσιες εκθέσεις Arcus 1996 και 1997.

II. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

1. Αρχές

1.1. Κάλυψη των προϊόντων

Η Αρχή σημειώνει ότι οι δραστηριότητες του Arcus συνδέονται με την παραγωγή και το εμπόριο αγαθών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας ΕΟΧ (βλέπε άρθρο 8 άρθρο 23, στοιχείο β) και πρωτόκολλα 3,8 και 47 της συμφωνίας ΕΟΧ. Τα αγαθά αυτά περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων μπύρα και αλκοολούχα ποτά, όπως αναφέρονται τα προϊόντα αυτά στους πίνακες Ι και ΙΙ στο πρωτόκολλο 3 της συμφωνίας ΕΟΧ(19).

Κατά τον ίδιο τρόπο, η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στον Arcus από την Α/S Vinmonopolet υπάγεται στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου. Υπενθυμίζεται, εξάλλου, ότι οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων εφαρμόζονται και στον τομέα των υπηρεσιών.

1.2. Άρθρο 61 παράγραφος 1

Το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ έχει ως εξής:"Με την επιφύλαξη αντίθετης διάταξης της παρούσας συμφωνίας, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη της ΕΚ, τα κράτη της ΕΖΕΣ ή κρατικούς πόρους και οι οποίες νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ, στο μέτρο που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών."

Αυτό σημαίνει ότι για να συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, ένα μέτρο πρέπει να:

1. χορηγείται με κρατικούς πόρους υπό οποιαδήποτε μορφή·

2. ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις ή κλάδους παραγωγής·

3. νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των συμβαλλομένων μερών.

Κρατικοί πόροι

Τα μέτρα που πρόκειται να εξετασθούν συνδέονται με τη χρήση κρατικών πόρων εφόσον αφορούν στοιχεία ενεργητικού, ήτοι τα πάγια στοιχεία ενεργητικού και τους χρηματοοικονομικούς πόρους που μεταβιβάσθηκαν στον Arcus από την Α/S Vinmonopolet, η οποία ανήκε εξ ολοκλήρου στο κράτος. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου(20) προκύπτει ότι οι πόροι που μεταβιβάζονται από μια κρατική εταιρεία όπως η Α/S Vinmonopolet, όπως ακριβώς και οι πόροι που μεταβιβάζονται άμεσα από το κράτος, ανταποκρίνονται στην έννοια της ενίσχυσης που χορηγείται "με κρατικούς πόρους" σύμφωνα με το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Δεδομένου ότι οι πόροι μπορούν να έχουν "οποιαδήποτε μορφή", τόσο τα χρηματοοικονομικά όσο και τα πάγια στοιχεία ενεργητικού καλύπτονται από άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Κατά συνέπεια, όλα τα μέτρα που λαμβάνονται υπόψη στην παρούσα απόφαση πληρούν το πρώτο κριτήριο, καθότι διαπιστώνεται ότι αποφέρουν οικονομικά πλεονεκτήματα.

Μέτρα που ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις

Όσον αφορά το δεύτερο κριτήριο, είναι προφανές ότι εφόσον τα μέτρα συνεπάγονται την παροχή χρηματοοικονομικών πόρων ή πάγιων στοιχείων ενεργητικού με ευνοϊκούς όρους, οι δικαιούχοι θα είναι ορισμένες εταιρείες και, ειδικότερα, οι εταιρείες του ομίλου Arcus.

Επίπτωση στον ανταγωνισμό και το εμπόριο

Τα αλκοολούχα ποτά που παράγει η Arcus Produkter AS ανταγωνίζονται άμεσα, τόσο στη νορβηγική αγορά όσο και στις αγορές εξαγωγής, παρόμοια προϊόντα που παράγονται σε άλλα κράτη του ΕΟΧ. Η Arcus Produkter AS εισάγει αλκοολούχα ποτά και οίνο χύμα με σκοπό την εμφιάλωση και την επαναπώλησή τους. Η Vectura AS (πρώην Arcus Distribusjon AS) είναι η μεγαλύτερη εταιρεία στη νορβηγική αγορά όσον αφορά το χονδρικό εμπόριο και τη διακίνηση εγχωρίων και αλλοδαπών αλκοολούχων ποτών και οίνων. Οι δραστηριότητες αυτές εκτελούνται σε ανταγωνισμό με άλλες επιχειρήσεις που ασχολούνται με την εισαγωγή και το εμπόριο ποτών αυτού του είδους. Λεπτομέρειες σχετικά με την παρουσία στην αγορά, το εμπόριο και το οικονομικό αποτέλεσμα αναφέρονται στο τμήμα Ι.2.5 της παρούσας απόφασης.

Κατά συνέπεια, κάθε οικονομικό πλεονέκτημα που απορρέει από την χρηματοδότηση του Arcus θα νοθεύσει ή θα απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις συναλλαγές εντός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία ΕΟΧ και, ως εκ τούτου, θα συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Το τρίτο κριτήριο πληρούται εφόσον υφίστανται τέτοια πλεονεκτήματα.

Το τελευταίο θέμα που απομένει να εξεταστεί σε σχέση με το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ είναι κατά πόσον, και σε ποιο βαθμό, προκύπτει από τα μέτρα που συνδέονται με τη χρηματοδότηση του Arcus από τη νορβηγική κυβέρνηση ότι ο Arcus "ευνοήθηκε" και, συνεπώς, να επισημανθούν και να ορισθούν ποσοτικά τα ενδεχόμενα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης. Τα αποτελέσματα της εξέτασης εκ μέρους της Αρχής αναφέρονται στο τμήμα ΙΙ.2 της παρούσας απόφασης.

1.3. Η αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς

Για να εκτιμήσει κατά πόσον οι χρηματοδοτικές δραστηριότητες μεταξύ ενός κράτους ΕΖΕΣ και μιας δημόσιας επιχείρησης συνιστούν κρατική ενίσχυση, η Αρχή εφαρμόζει τη λεγόμενη αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς όπως ορίζεται στα κεφάλαια 19 και 20 των διαδικαστικών και ουσιωδών κανόνων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων που εξέδωσε η Αρχή στις 19 Ιανουαρίου 1994(21) (πλαίσιο κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις). Η αρχή αυτή αποσκοπεί να εξασφαλίσει ότι δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις σε παρεμφερείς τομείς και υπό παρεμφερείς οικονομικές συνθήκες θα τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση και τις διάφορες μορφές δημοσίας παρέμβασης. Σε περίπτωση διάθεσης κρατικών πόρων σε δημόσιες επιχειρήσεις με ευνοϊκότερους όρους (δηλαδή, από οικονομική άποψη, με χαμηλότερο κόστος) σε σχέση με τους όρους υπό τους οποίους ένας ιδιώτης ιδιοκτήτης θα διέθετε τους ίδιους πόρους σε μια ιδιωτική επιχείρηση σε παρόμοια οικονομική και ανταγωνιστική κατάσταση, τότε η δημόσια επιχείρηση αποκομίζει πλεονέκτημα από τον ιδιοκτήτη της το οποίο στερούνται οι ιδιωτικές επιχειρήσεις. Αν η διάθεση κρατικών πόρων υπό ευνοϊκότερους όρους δεν θεωρηθεί ενίσχυση και δεν αξιολογηθεί βάσει των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στη συμφωνία, παραβιάζεται η αρχή της ουδέτερης μεταχείρισης των δημόσιων και ιδιωτικών επιχειρήσεων(22).

Σύμφωνα με την παράγραφο 20.3 σημείο 2 του πλαισίου κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, η Αρχή εφαρμόζει την "αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς" "ως γνώμονα για να διαπιστώνει εάν υφίσταται ενίσχυση και, αν ναι, για να την προσδιορίζει ποσοτικά" (υπογράμμιση του συντάκτη).

Σύμφωνα με τα πορίσματα του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(23), το ερώτημα που πρέπει να θέτει η Αρχή είναι "εάν υπό παρόμοιες συνθήκες ένας ιδιώτης μέτοχος, στηριζόμενος στις προβλέψιμες δυνατότητες αποδοτικότητας ανεξάρτητα από παράγοντες πού συνδέονται με την κοινωνική, περιφερειακή ή τομεακή πολιτική, θα είχε προβεί σε παρόμοια εισφορά κεφαλαίου", αναφ. πλαίσιο κανόνων σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις, παράγραφος 20.3 σημείο 4 (υπογράμμιση του συντάκτη).

Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εξετάζοντας περαιτέρω την αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, δήλωσε ότι "η συμπεριφορά ενός ιδιώτη επενδυτή με την οποία πρέπει να συγκριθεί η παρέμβαση ενός δημόσιου επενδυτή που επιδιώκει οικονομικούς στόχους δεν πρέπει απαραιτήτως να είναι η συμπεριφορά ενός κανονικού επενδυτή ο οποίος επενδύει κεφάλαιο με σκοπό να αποκομίσει κέρδος βραχυπρόθεσμα, αλλά τουλάχιστον αυτή μιας ιδιωτικής εταιρείας χόλντινγκ ή ενός ιδιωτικού ομίλου επιχειρήσεων που επιδιώκει διαρθρωτικούς στόχους - γενικούς ή τομεακούς - και έχει γνώμονα μια πιο μακροπρόθεσμη προοπτική κέρδους"(24).

2. Εκτίμηση των στοιχείων κρατικής ενίσχυσης

2.1. Αξία των πάγιων στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν από την Α/S Vinmonopolet στον Arcus

2.1.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Η Αρχή θεωρεί ότι η μέθοδος αξιολόγησης που εφαρμόστηκε από τις νορβηγικές αρχές και παρουσιάζεται στην έκθεση D& Τ, ήτοι η μέθοδος αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία, είναι κατάλληλη για την αξιολόγηση επενδύσεων όταν ο επενδυτής έχει μακροπρόθεσμα συμφέροντα, όπως η νορβηγική κυβέρνηση στην προκειμένη περίπτωση.

Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης μιας επιχείρησης, όπως αυτή που πραγματοποίησαν οι νορβηγικές αρχές στην υπό εξέταση περίπτωση, εξαρτώνται από σειρά υποθέσεων που υπόκεινται στην κρίση του πραγματοποιούντος την αξιολόγηση. Ο στόχος της Αρχής δεν είναι να αντικαταστήσει την κρίση του επενδυτή(25). Ως εκ τούτου, η Αρχή δεν αμφισβήτησε τις διάφορες λεπτομερείς υποθέσεις και τους υπολογισμούς της έκθεσης D& Τ σχετικά με προβλέψεις της αγοράς, αναμενόμενα περιθώρια κέρδους, προβλεπόμενες δαπάνες και ανάγκες ρευστότητας. Η Αρχή παρατήρησε, ωστόσο, ότι η Deloitte & Touche, στην έκθεσή της, αναφέρει ότι η ο υπολογισμός της αξίας του Arcus είναι μετριοπαθής. Αυτό οφείλεται τόσο στις διατάξεις του νορβηγικού νόμου περί επιχειρήσεων για την συνετή εκτίμηση των πάγιων στοιχείων ενεργητικού, όσο και στην υπόθεση ότι η εταιρεία δεν επρόκειτο να πωληθεί. Στην έκθεση αναφέρεται επίσης ότι η νορβηγική κυβέρνηση θα έπρεπε να εφαρμόσει αυστηρά μέτρα για να περιορίσει την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών σε βαθμό που να συμβιβάζεται με τις εκτιμήσεις σχετικά με την ανάπτυξη της αγοράς οι οποίες λαμβάνονται υπόψη στους υπολογισμούς της Deloitte & Touche, πράγμα που υποδηλώνει ότι οι προβλέψεις σχετικά με την αγορά είναι μετριοπαθείς.

Όσον αφορά μεμονωμένα στοιχεία στον ισολογισμό ανοίγματος, η Αρχή δεν είχε λόγους να αμφισβητήσει τις καταχωρηθείσες αξίες ούτε για τις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις και τα αποθέματα, ούτε και για τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα χρέη. Το ίδιο ισχύει και για την εισφορά κεφαλαίου ύψους 154 εκατομμυρίων ΝΟΚ για να καλυφθεί η ανάγκη κεφαλαίου κινήσεως. Θεωρείται ότι τα στοιχεία αυτά αντιπροσωπεύουν μια ορθολογική κατανομή των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού μετά τον διαχωρισμό και ότι αποτελούν μέσο για την κάλυψη των τρεχουσών αναγκών ρευστότητας. Η Αρχή, όμως, έχει αντιρρήσεις ως προς την αξιολόγηση των πάγιων στοιχείων ενεργητικού και το αντιστάθμισμα που έλαβε το κράτος υπό μορφή μετοχικού κεφαλαίου για την μεταβίβαση των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού, βλέπε σημεία ΙΙ.2.1.2-2.1.4. Οι μεταβιβάσεις με σκοπό την κάλυψη στοιχείων παθητικού που αφορούν την αναδιάρθρωση και τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις αναλύονται ξεχωριστά παρακάτω.

Κατά την εξέταση της αξιολόγησης του Arcus και του κατά πόσον χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση στο πλαίσιο αυτό, η Αρχή δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να επωφεληθεί από ύστερο γνώση, αναφ. πλαίσιο κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, σημείο 20.5, παράγραφος 2. Κατά συνέπεια, η Αρχή βάσισε την ανάλυσή της στις πληροφορίες που διέθεταν οι νορβηγικές αρχές τη στιγμή της μεταβίβασης των στοιχείων ενεργητικού από την Α/S Vinmonopolet στον Arcus.

2.1.2. Μη βέλτιστη διάρθρωση

Στην απόφασή της να κινήσει την ερευνητική διαδικασία, η Αρχή δήλωσε ότι η εκτιμώμενη αξία του ιδίου κεφαλαίου του Arcus, 357 εκατομμύρια ΝΟΚ, προέκυπτε από υπολογισμό βασισμένο σε διάρθρωση του ομίλου Arcus η οποία πρέπει να θεωρηθεί ως μη βέλτιστη.

Η εξέταση εκ μέρους της Αρχής επιβεβαίωσε την άποψη αυτή. Από τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται ιδίως στην έκθεση D& Τ(26) και στο επιχειρησιακό σχέδιο της Α/S Vinmonopolet προκύπτει ότι οι νορβηγικές αρχές βάσισαν την αξιολόγησή τους σε μια εμπορικά κατώτερη παραγωγική διάρθρωση του Arcus, δηλαδή σε διάρθρωση η οποία δεν μπορούσε να μεγιστοποιήσει την τρέχουσα αξία των εσόδων του Arcus από τις ενέργειες αυτές. Στο σημείο αυτό υπενθυμίζεται ότι ο ισολογισμός ανοίγματος βασιζόταν στην υπόθεση ότι θα διατηρούνταν η υπάρχουσα διάρθρωση των εγκαταστάσεων.

Το επιχειρησιακό σχέδιο της Α/S Vinmonopolet υποβλήθηκε το 1995 και έδειχνε ότι η εμφιάλωση οίνου και αλκοολούχων ποτών θα κόστιζε περισσότερο στο Bergen και στο Trondheim από ό,τι στις νέες εγκαταστάσεις του Arcus στο Όσλο(27). Ήταν συνεπώς προφανές, ήδη από το φθινόπωρο του 1995, ότι δεν θα ήταν δικαιολογημένη από εμπορική άποψη η συνέχιση των παραγωγικών δραστηριοτήτων του Arcus στο Bergen και στο Trondheim.

Ως εκ τούτου, η έκθεση D& Τ αναφέρει ότι η απόδοση από τις παραγωγικές δραστηριότητες του Arcus δεν θα επαρκεί για να καλύψει τα εκτιμώμενα μισθώματα για τα ακίνητα στο Bergen και στο Trondheim. Εξάλλου, το παράρτημα 1 της έκθεσης D& Τ αναφέρει σαφώς ότι ο Arcus θα είχε κέρδος αν αποφάσιζε να πωλήσει τις εγκαταστάσεις στο Bergen και στο Trondheim. Πρέπει επίσης να υποτεθεί ότι, σε αντίθετη περίπτωση, ο Arcus θα μπορούσε να αποκομίσει έσοδα από την εκμίσθωση των εγκαταστάσεων αυτών ή τη χρησιμοποίησή τους για νέες εμπορικές δραστηριότητες.

Από τους υπολογισμούς που περιλαμβάνονται στην έκθεση Deloitte & Touche προκύπτει ότι η συγκέντρωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων στις νέες εγκαταστάσεις στο Όσλο θα οδηγούσε σε οικονομικά κέρδη. Με την εφαρμογή της μεθόδου αναγωγής της ταμειακής ροής στην αγοραία αξία, εκτιμήθηκε σε 202 εκατομμύρια ΝΟΚ η πρόσθετη τρέχουσα αξία μιας πιο οικονομικής διάρθρωσης, συμπεριλαμβανομένων των εσόδων από την πώληση ακινήτων. Η εκτίμηση αυτή δεν βασιζόταν στην άμεση παύση των δραστηριοτήτων στο Bergen και στο Trondheim, αλλά στη υπόθεση ότι οι δύο αυτές παραγωγικές εγκαταστάσεις θα πωλούνταν το 1999. Εξάλλου, αναμενόταν ότι θα έπρεπε να πραγματοποιηθούν ορισμένες επενδύσεις στο Όσλο, ότι θα προέκυπταν πρόσθετα έξοδα αναδιάρθρωσης και ότι θα εξοικονομούνταν κεφάλαια από την μείωση των εξόδων για το προσωπικό.

Όσον αφορά τις δαπάνες που απορρέουν από τον διαχωρισμό της Α/S Vinmonopolet (βλέπε επίσης πίνακα 2 ανωτέρω), η Deloitte & Touche ανέφερε στην έκθεσή της ότι οι δαπάνες αυτές οφείλονται εν μέρει στο γεγονός ότι ο Arcus επρόκειτο να λάβει "ηπιότερα" μέτρα αναδιάρθρωσης από αυτά που θα ήταν σε θέση να λάβει μια ανεξάρτητη επιχείρηση που δραστηριοποιόταν στην αγορά. Τούτο επιβεβαιώνεται στην προαναφερόμενη επιστολή της 9ης Ιουνίου 1998, η οποία αναφέρει ότι το κίνητρο που οδήγησε τις νορβηγικές αρχές να επιλέξουν μια μη βέλτιστη διάρθρωση ήταν ο φόβος ενδεχόμενων απεργιών και αναταραχών μεταξύ των εργαζομένων.

Στην επιστολή τους της 13ης Δεκεμβρίου 1996 οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι δεν ήταν δυνατόν να αποδειχθεί η μελλοντική πλεονασματική παραγωγική ικανότητα των εγκαταστάσεων η οποία θα οδηγούσε σε πρόσθετα έσοδα, ούτε και ότι υπήρχε πιθανότητα στο εγγύς μέλλον να είναι η εταιρεία σε θέση να αναδιαρθρώσει τις δραστηριότητές της με σκοπό να μειώσει τις δαπάνες. Κατά συνέπεια, η αναδιάρθρωση των παραγωγικών εγκαταστάσεων θα μπορούσε να μην περιλαμβάνεται στον ισολογισμό ανοίγματος. Ωστόσο, η Αρχή, αναφερόμενη στην ετήσια έκθεση της Α/S Vinmonopolet για το 1995 και την ετήσια έκθεση του Arcus για το 1996, παρατήρησε ότι οι νέες αυτόματες εγκαταστάσεις αποθεματοποίησης στο Όσλο ήταν έτοιμες και είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούνται από την 1η Νοεμβρίου 1995. Το φθινόπωρο του 1995 δοκιμάστηκαν και προσαρμόστηκαν τρεις νέες παραγωγικές εγκαταστάσεις στο Όσλο, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων που προορίζονταν για την παραλαβή οίνου και αλκοολούχων ποτών χύμα, και τρεις νέες εγκαταστάσεις εμφιάλωσης. Από την 1η Ιανουαρίου 1996 όλες αυτές οι εγκαταστάσεις λειτουργούσαν πλήρως.

Όσον αφορά τα στοιχεία που αναφέρονται ανωτέρω, η Αρχή θεωρεί ότι η εκτίμηση των νορβηγικών αρχών δεν συμβιβαζόταν με τον τρόπο με τον οποίο θα είχε ενεργήσει ένας συνετός επενδυτής στην αγορά βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών κατά την ίδρυση του ομίλου Arcus(28). Πράγματι, θα έπρεπε να ήταν προφανές ότι η παραγωγική ικανότητα θα γινόταν πλεονασματική σχετικά σύντομα, με αποτέλεσμα οι εγκαταστάσεις στο Bergen και στο Trondheim να είναι διαθέσιμες για εναλλακτικές δραστηριότητες ή πώληση στο προβλεπόμενο μέλλον. Όπως προαναφέρεται, η έκθεση D& Τ περιελάμβανε εναλλακτικούς υπολογισμούς βασισμένους σε αυτό το ενδεχόμενο.

Όπως αναφέρεται ανωτέρω, οι νορβηγικές αρχές τόνισαν στην επιστολή της 9ης Ιουνίου 1998 ότι οι διαμαρτυρίες των υπάλληλων αποτελούσαν έναν παράγοντα που έπρεπε να ληφθεί υπόψη, δεδομένου ότι στήριζε το σκεπτικό στο οποίο βασιζόταν η αρχική απόφαση. Ωστόσο, βάσει του πλαισίου κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, όπως αναφέρεται στο τμήμα ΙΙ.1.3. ανωτέρω, οι κοινωνικοί λόγοι δεν επαρκούσαν από μόνοι τους για να δικαιολογήσουν τη διατήρηση μιας μη βέλτιστης παραγωγικής διάρθρωσης. Εξάλλου, ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα είχε προβεί σε δαπάνες, όπως συνέβη στην προκειμένη περίπτωση, για να διατηρήσει μια μη αποδοτική παραγωγική διάρθρωση αν το αναμενόμενο κέρδος δεν υπερέβαινε τις εν λόγω δαπάνες. Οι νορβηγικές αρχές δεν ανέφεραν πουθενά ότι το ενδεχόμενο όφελος από την αποφυγή αναταραχών μεταξύ των υπαλλήλων θα ήταν ανώτερο από το κόστος της διατήρησης μιας μη αποδοτικής παραγωγικής εγκατάστασης. Το κόστος αυτό, το οποίο ισούται με το κέρδος από μια ορθολογική παραγωγική διάρθρωση, εκτιμήθηκε σε 202 εκατομμύρια ΝΟΚ από την εταιρεία Deloitte & Touche η οποία βασίστηκε, μεταξύ άλλων, στην υπόθεση ότι η αναδιάρθρωση θα πραγματοποιόταν τουλάχιστον τρία χρόνια μετά την ανάλυση και τη λήψη των σχετικών αποφάσεων.

Εξάλλου, και όπως φαίνεται στο τμήμα ΙΙ.2.2 κατωτέρω, η πίστωση των 226 εκατομμυρίων ΝΟΚ για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης αποτελεί περαιτέρω απόδειξη της υποεκτίμησης των πάγιων στοιχείων ενεργητικού και του ίδίου κεφαλαίου στον ισολογισμό ανοίγματος του Arcus. Η εκτιμώμενη σημερινή αξία της προβλεπόμενης μελλοντικής ροής καθαρών εσόδων ορίστηκε σε 203 εκατομμύρια ΝΟΚ. Στο πλαίσιο αυτό, δεν είναι λογικό από οικονομική άποψη να διατεθούν 226 εκατομμύρια ΝΟΚ για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης, εφόσον μπορούν να αποκομισθούν σημαντικά ποσά σε περίπτωση εκκαθάρισης των επιχειρήσεων ακόμα και μετά την εξόφληση όλων των υποχρεώσεων έναντι των εργαζομένων (βλέπε τμήμα Ι.2.4. ανωτέρω). Η διάθεση του ποσού αυτού θα μπορούσε να δικαιολογηθεί μόνο αν η εκτιμώμενη σημερινή αξία ήταν υψηλότερη.

Τέλος, η απόφαση να διατηρηθούν οι παραγωγικές δραστηριότητες στο Bergen και στο Trondheim ήταν αντίθετη προς την αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.

Η έκθεση D& Τ τονίζει ότι η εκτιμώμενη πρόσθετη αξία μιας πιο ορθολογικής παραγωγικής διάρθρωσης, που ανερχόταν σε 202 εκατομμύρια ΝΟΚ, ήταν πολύ αβέβαιη. Ωστόσο, τίποτα στην έκθεση δεν δείχνει ότι η εκτίμηση αυτή δεν ήταν καλοπροαίρετη. Η Αρχή επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι εκτιμήσεις όπως αυτές που περιλαμβάνονται στην έκθεση D& Τ, είτε πρόκειται για τον υπολογισμό της αρχικής αξίας είτε της πρόσθετης αξίας, βασίζονται σε διάφορους αβέβαιους παράγοντες. Η αβεβαιότητα συνεπάγεται ότι τα πραγματικά αποτελέσματα μπορούν να είναι καλύτερα ή χειρότερα από τα προβλεπόμενα. Σε γενικές γραμμές, η Αρχή δεν είχε λόγους να αμφισβητήσει την προβλεπόμενη πρόσθετη αξία ύψους 202 εκατομμυρίων ΝΟΚ όπως παρουσιάζεται στην έκθεση D& Τ, εξαιρουμένου ενός ειδικού στοιχείου που αφορά την περιβαλλοντική υποχρέωση στο Trondheim.

Η εκτίμηση της πρόσθετης αξίας των 202 εκατομμυρίων ΝΟΚ βασίσθηκε μεταξύ άλλων στην υπόθεση ότι οι εγκαταστάσεις στο Trondheim θα πωλούνταν το 1999 σε τιμή 45 εκατομμυρίων ΝΟΚ. Από το ποσό αυτό αφαιρέθηκαν 4 εκατομμύρια και καταχωρήθηκαν ως περιβαλλοντικές υποχρεώσεις (βλέπε τμήμα ΙΙ.2.3. κατωτέρω). Δεδομένου ότι περιβαλλοντική υποχρέωση ύψους 30 εκατομμυρίων ΝΟΚ εγγράφηκε στον ισολογισμό ανοίγματος, πρέπει να προστεθούν 4 εκατομμύρια ΝΟΚ, που αντιστοιχούν σε 3 εκατομμύρια ΝΟΚ μετά από αναγωγή στην παρούσα αξία, στην εκτιμώμενη πρόσθετη αξία των 202 εκατομμυρίων ΝΟΚ.

Η αποτίμηση της αξίας του Arcus ως λειτουργούσας επιχείρησης θα έπρεπε να είχε βασιστεί στη διάρθρωση που αντιστοιχούσε στην πιο οικονομική χρησιμοποίηση των στοιχείων ενεργητικού. Κατά συνέπεια, η Αρχή κατέληξε στο συμπέρασμα, βάσει των υπολογισμών που περιλαμβάνονται στην έκθεση D& Τ και σύμφωνα με την αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, ότι το πάγιο ενεργητικό και το ίδιο κεφάλαιο στον ισολογισμό ανοίγματος του Arcus είχαν υποεκτιμηθεί κατά 205 εκατομμύρια ΝΟΚ. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρεται και ο μετριοπαθής χαρακτήρας των εκτιμήσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά την κατάρτιση του ισολογισμού ανοίγματος.

2.1.3. Κόστος κεφαλαίου

Το κόστος κεφαλαίου, δηλαδή η τιμή στην οποία ένας επενδυτής θα ήταν διατεθειμένος να παράσχει πόρους σε μια εταιρεία, είναι ο γνώμονας που επιτρέπει να εξακριβωθεί αν η απόδοση μιας επένδυσης ιδίων κεφαλαίων ή το επιβαλλόμενο επιτόκιο θα ήταν αποδεκτά για έναν ιδιώτη επενδυτή. Η συνήθης μέθοδος που χρησιμοποιείται από τους αναλυτές για τον υπολογισμό του κόστους κεφαλαίου είναι το πρότυπο ισορροπίας χρηματοοικονομικών πόρων (CAPM).

Το κόστος κεφαλαίου του Arcus στην έκθεση D& Τ βασιζόταν σε υπολογισμούς εφαρμόζοντας τη μέθοδο CAPM. Το κόστος κεφαλαίου (προεξοφλητικό επιτόκιο) όμως, είχε πολλαπλασιαστεί με συντελεστή 1,35 προκειμένου να αντισταθμιστεί η περιορισμένη ρευστότητα των μετοχών του Arcus (η λεγόμενη πριμοδότηση ρευστότητας, αναφ. έκθεση D& Τ, σελ. 62). Το κόστος κεφαλαίου ορίσθηκε, αντίστοιχα, σε 10,3 % ετησίως για την παραγωγή οίνου και αλκοολούχων ποτών, 12,2 % ετησίως για την παραγωγή αλκοολούχων προϊόντων για τεχνική χρήση και 11,9 % ετησίως για τις δραστηριότητες διακίνησης.

Η αποτίμηση της αξίας μακροπρόθεσμων σχεδίων και επενδύσεων βάσει της μεθόδου αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία εξαρτάται από τον συντελεστή αναγωγής. Αν το καθορισθέν κόστος κεφαλαίου είναι πολύ υψηλό, η αξία του σχεδίου ή της εταιρείας, εκτιμώμενη βάσει της παρούσας αξίας της ταμειακής ροής, θα υπολογιστεί σε πολύ χαμηλό επίπεδο. Αντίθετα, η αξία θα είναι υπερβολικά υψηλή αν το κόστος κεφαλαίου ορισθεί σε πολύ χαμηλό επίπεδο.

Η πριμοδότηση ρευστότητας προστίθεται συνήθως στον απαιτούμενο συντελεστή απόδοσης για τις επενδύσεις σε μετοχές μη εισηγμένες στο χρηματιστήριο. Η πριμοδότηση αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως αντιστάθμιση της δυσκολίας πώλησης των μετοχών. Μια πριμοδότηση ρευστότητας θα ήταν ασήμαντη για έναν επενδυτή με μακροπρόθεσμα σχέδια ως προς ενδεχόμενη αγορά ή ο οποίος δεν προβλέπει να πωλήσει περιουσιακά στοιχεία στο εγγύς μέλλον. Ειδικότερα, όταν μια συναλλαγή αφορά μια ολόκληρη εταιρεία και όχι μόνον ορισμένες μετοχές, η πριμοδότηση ρευστότητας έχει ακόμα λιγότερο νόημα.

Στην επιστολή της προς τη Νορβηγία της 11ης Μαΐου 1998, η Αρχή δήλωσε ότι δεν είναι σκόπιμο ένας επενδυτής με μακροπρόθεσμα επενδυτικά σχέδια να απαιτεί αποζημίωση για έξοδα που απορρέουν από την περιορισμένη ρευστότητα των περιουσιακών στοιχείων που προτίθεται να αγοράσει. Η Αρχή ανέφερε επίσης το γεγονός ότι τα σχετικά επιτόκια αναφοράς (καθώς και τα προεξοφλητικά επιτόκια) της Νορβηγίας ήταν, αντίστοιχα, 8,19 % το 1995 και 7,00 % το 1996, δηλαδή πολύ κατώτερα από αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στην έκθεση D& Τ.

Αναφερόμενη στην αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, όπως αναπτύχθηκε από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (βλέπε τμήμα ΙΙ.1.3. ανωτέρω), η Αρχή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού της Α/S Vinmonopolet στον Arcus θα έπρεπε να εκτιμηθεί από την άποψη ενός επενδυτή με πιο μακροπρόθεσμους στόχους. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο στον φάκελο που να υποδηλοί ότι η νορβηγική κυβέρνηση θεωρούσε την ιδιοκτησία του Arcus βραχυπρόθεσμη ή ότι η απόφασή της να χρηματοδοτήσει τον Arcus στηριζόταν σε βραχυπρόθεσμη αποκόμιση κέρδους. Κατά συνέπεια, η απαίτηση αντιστάθμισης εκ μέρους της νορβηγικής κυβέρνησης για την περιορισμένη ρευστότητα των μετοχών του Arcus δεν συμβιβάζεται με την συμπεριφορά ενός επενδυτή με μακροπρόθεσμους στόχους. Η Αρχή κρίνει ότι η πριμοδότηση ρευστότητας που είχε καθοριστεί σε 35 % στην έκθεση D& Τ, θα πρέπει να καταργηθεί και ότι το κόστος κεφαλαίου του Arcus θα πρέπει να προσαρμοστεί ανάλογα. Μετά από τη διόρθωση αυτή και δεδομένων των διαφόρων παραγόντων κινδύνων που υφίστανται, η Αρχή είναι διατεθειμένη να δεχθεί τους παράγοντες κόστους που εφαρμόσθηκαν στην έκθεση D& Τ.

Η απαιτούμενη διόρθωση του κόστους κεφαλαίου δείχνει ότι η παρούσα αξία της καθαρής ταμειακής ροής του Arcus από στοιχεία του ενεργητικού είχε υποεκτιμηθεί κατά 59 εκατομμύρια ΝΟΚ(29).

2.1.4. Συμπεράσματα

Από τα στοιχεία που αναφέρονται στα σημεία 2.1.2 και 2.1.3 προκύπτει ότι ο ισολογισμός ανοίγματος του Arcus δεν αντιπροσώπευε την βέλτιστη εκτίμηση της πραγματικής αξίας των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν από την Α/S Vinmonopolet. Αυτό αφορά την πρόσθετη αξία του πάγιου ενεργητικού του Arcus υπό συνθήκες βέλτιστης χρησιμοποίησης (205 εκατομμύρια ΝΟΚ) και τον παράγοντα κόστους κεφαλαίου (59 εκατομμύρια ΝΟΚ), που οδηγούν συνολικά σε υποεκτίμηση της τάξης των 264 εκατομμυρίων ΝΟΚ.

Τούτο σημαίνει ότι οι νορβηγικές αρχές επέτρεψαν στον Arcus κατά την πραγματοποίηση της συναλλαγής να αγοράσει τα πάγια στοιχεία ενεργητικού σε τιμή χαμηλότερη της πραγματικής τους αξίας. Το αποτέλεσμα της υποεκτίμησης των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον Arcus είναι ότι η αξία των μετοχών τις οποίες έλαβε το κράτος έναντι των στοιχείων ενεργητικού υποεκτιμήθηκε με τη σειρά της κατά 264 εκατομμύρια ΝΟΚ.

Κατά συνέπεια, τα στοιχεία ενεργητικού της Α/S Vinmonopolet μεταβιβάστηκαν στον Arcus με ευνοϊκότερους όρους από αυτούς υπό τους οποίους ένας ιδιώτης ιδιοκτήτης θα παρείχε σε επιχείρηση σε παρόμοια οικονομική και ανταγωνιστική κατάσταση, αναφ. πλαίσιο κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, σημείο 20.3., παρ. 1. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού από την Α/S Vinmonopolet, μια κρατική επιχείρηση, στον Arcus πραγματοποιήθηκε χωρίς το κράτος να λάβει αντιστάθμισμα για την συνολική αξία. Στην ουσία, από τη συναλλαγή προέκυπτε ότι η Α/S Vinmonopolet είχε υποβληθεί σε δαπάνες απαξίωσης λόγω του διαχωρισμού, βλέπε πίνακα 2, οι οποίες είχαν ορισθεί σε υψηλότερο του πραγματικού επίπεδο κατά 264 εκατομμύρια ΝΟΚ. Τέλος, η συναλλαγή πραγματοποιήθηκε υπό όρους που περιέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, της τάξεως των 264 εκατομμυρίων ΝΟΚ.

2.2. Κόστος αναδιάρθρωσης

Το φθινόπωρο του 1995 ήταν προφανές ότι ο Arcus θα έπρεπε να προβεί σε δαπάνες που συνδέονταν με τις μεταβολές στην οργάνωση και ότι οι εταιρείες του ομίλου Arcus θα έπρεπε να προβούν σε ορισμένες επενδύσεις, για να μπορέσουν, μεταξύ άλλων, να αντεπεξέλθουν στις νέες απαιτήσεις της αγοράς(30). Η εκτίμηση του κόστους αναδιάρθρωσης του Arcus περιλαμβάνονταν στο κεφάλαιο 9 της έκθεσης D& Τ, αναφ. πίνακας 5 κατωτέρω.

Πίνακας 5

Εκτιμώμενο κόστος αναδιάρθρωσης

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

έκθεση D& T

Το 1993 και το 1995 η Α/S Vinmonopolet σύναψε με τα τοπικά συνδικάτα δύο πρωτόκολλα σχετικά με τη διαχείριση του προσωπικού(31). Και τα δύο αυτά πρωτόκολλα έπαψαν να ισχύουν αυτόματα την 31η Δεκεμβρίου 1997. Το πρωτόκολλο του 1993 αφορούσε κυρίως θέματα όπως η εσωτερική πρόσληψη και μεταφορά προσωπικού, οι αποζημιώσεις σε περίπτωση μεταφοράς ή απόλυσης, η πρόωρη συνταξιοδότηση, η μείωση του προσωπικού και τα μέτρα κατάρτισης. Το πρωτόκολλο του 1995 αποτελούσε συμπλήρωμα του πρωτοκόλλου του 1993 και αφορούσε ιδίως μέτρα που οφείλονταν στην απόφαση της νορβηγικής κυβέρνησης της 13ης Δεκεμβρίου 1995, να καταργήσει τα αποκλειστικά δικαιώματα της Α/S Vinmonopolet όσον αφορά την εισαγωγή και το χονδρικό εμπόριο οίνου και αλκοολούχων ποτών. Το τελευταίο αυτό πρωτόκολλο περιέχει λεπτομερέστερες διατάξεις σχετικά με την αποζημίωση σε περίπτωση πρόωρης συνταξιοδότησης, τα μέτρα κατάρτισης για την απόκτηση προσόντων σε δραστηριότητες που δεν συνδέονται με το πρώην μονοπώλιο αλκοολούχων ποτών, τις άδειες άνευ αποδοχών και την ασφάλιση εργασίας.

Η εκτίμηση του κόστους αναδιάρθρωσης στην έκθεση D& Τ βασιζόταν σε υποθέσεις που στηρίζονταν στο προσωπικό που είχε ληφθεί υπόψη κατά την αποτίμηση της αξίας. Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που προέκυπταν από τα δύο πρωτόκολλα του 1993 και του 1995 ελήφθησαν επίσης υπόψη. Το ποσό για την αναδιάρθρωση τέθηκε στη διάθεση του Arcus ο οποίος είχε την ευχέρεια να αποφασίσει πως θα διέθετε τα χορηγηθέντα κεφάλαια.

Τα μέτρα αναδιάρθρωσης που περιλαμβάνονται στην έκθεση D& Τ προέβλεπαν μείωση του προσωπικού του Arcus κατά 245 υπαλλήλους, ήτοι από 621 σε 376 άτομα(32). Το 65 % των σχεδιαζόμενων μειώσεων προβλεπόταν να πραγματοποιηθεί το 1996 και το υπόλοιπο το 1997. Κατά τη διάρκεια του 1996 και του 1997, παραιτήθηκαν ή απολύθηκαν περίπου 150 υπάλληλοι και πραγματοποιήθηκαν αντικαταστάσεις με υπαλλήλους που διέθεταν πείρα, για παράδειγμα, στον τομέα της εμπορίας. Ο Arcus δήλωσε ότι είχε 685 υπαλλήλους στο τέλος του 1996 και 716 υπάλληλους στο τέλος του 1997(33). Κατά συνέπεια, το προσωπικό του Arcus στο τέλος του 1997 ήταν σαφώς ανώτερο από το επίπεδο που αναφερόταν στην πρόταση(34) της νορβηγικής κυβέρνησης προς το νορβηγικό κοινοβούλιο, η οποία προέβλεπε μείωση του προσωπικού. Στο τέλος του 1997, το προσωπικό του Arcus είχε αυξηθεί σε σχέση με αυτό που υπήρχε κατά τον διαχωρισμό από την Α/S Vinmonopolet.

Η Αρχή εξέτασε τις πληροφορίες που παρείχε η Νορβηγία σχετικά με το πως χρησιμοποιήθηκε από τον Arcus το ποσό για την αναδιάρθρωση, βλέπε πίνακα 6 κατωτέρω.

Πίνακας 6

Κατανομή του προβλεπόμενου ποσού για την αναδιάρθρωση

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας.

Η Αρχή δέχεται ότι ένας συνετός επενδυτής στην οικονομία της αγοράς ο οποίος αποσκοπεί σε πιο μακροπρόθεσμο κέρδος θα μπορούσε να διαθέσει ακόμα και σημαντικά ποσά για να προστατέψει τις επενδύσεις του χωρίς αυτό να συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Ωστόσο, το χορηγηθέν ποσό για την αναδιάρθρωση ήταν σημαντικό σε αναλογία με τα στοιχεία του ενεργητικού. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές αν το ποσό για την αναδιάρθρωση συγκριθεί με τον ισολογισμό ανοίγματος και την αξία εκκαθάρισης της εταιρείας. Η αξία εκκαθάρισης του Arcus εκτιμήθηκε σε 387 εκατομμύρια ΝΟΚ, μετά την αφαίρεση των νομικών υποχρεώσεων έναντι των υπαλλήλων και ορισμένων άλλων εξόδων παύσης δραστηριοτήτων (βλέπε πίνακα 3). Έναντι ενός τέτοιου ποσού, ένας συνετός επενδυτής δεν θα είχε επενδύσει 226 εκατομμύρια ΝΟΚ μόνο για να διαπιστώσει ότι η αξία της εταιρείας μετά την επένδυσή του δεν ήταν ανώτερη από 357 εκατομμύρια ΝΟΚ. Μια τέτοια εισφορά κεφαλαίου θα ήταν λογική από οικονομική άποψη μόνον αν η πραγματική αξία των στοιχείων ενεργητικού ήταν σαφώς υψηλότερη. Τούτο επιβεβαιώνει το γεγονός ότι, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, ο ισολογισμός ανοίγματος δεν αντιπροσώπευε την πραγματική αξία της εταιρείας.

Η υποεκτίμηση κατά 264 εκατομμύρια ΝΟΚ των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον Arcus υποδηλούσε αντίστοιχη υποεκτίμηση των μετοχών που έλαβε το κράτος ως αντιστάθμισμα. Ως εκ τούτου, κατά τη γνώμη της Αρχής, το ίδιο κεφάλαιο του Arcus έπρεπε να είχε ορισθεί σε 621 εκατομμύρια ΝΟΚ (357 + 264), συμπεριλαμβανομένης της χορήγησης 226 εκατομμυρίων ΝΟΚ για την κάλυψη των εκτιμώμενων αναγκών αναδιάρθρωσης. Πριν από τη χορήγηση αυτή, η αξία του Arcus ως λειτουργούσας εταιρείας θα είχε εκτιμηθεί σε 395 εκατομμύρια ΝΟΚ (621-226), ποσό που θα υπερέβαινε την εκτιμώμενη αξία εκκαθάρισης των 387 εκατομμυρίων ΝΟΚ. Κατά συνέπεια, η Αρχή δεν έφερε αντιρρήσεις στην αρχή της σύστασης ενός σημαντικού κεφαλαίου για την κάλυψη εξόδων αναδιάρθρωσης.

Ωστόσο, η Αρχή θεωρεί ότι ένας συνετός επενδυτής θα είχε προβεί σε τέτοια επένδυση μόνον κάτω από ορισμένες συνθήκες οι οποίες δεν υφίστανται πλήρως στην προκειμένη περίπτωση. Κατά την ίδρυση του Arcus, υπήρχε μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με το ύψος των δαπανών αναδιάρθρωσης που θα προέκυπταν και με το πότε θα πραγματοποιούνταν οι εν λόγω δαπάνες. Στο πλαίσιο αυτό, η Αρχή κρίνει ότι θα μπορούσε να είναι λογική η διάθεση, εξ αρχής, ενός συγκεκριμένου ποσού αλλά ότι ένας συνετός επενδυτής δεν θα δεχόταν να καλύψει τις δαπάνες αναδιάρθρωσης πριν αυτές πραγματοποιηθούν και να παράσχει ποσό ανώτερο από το απαιτούμενο.

Η Αρχή διαπίστωσε ότι οι νορβηγικές αρχές δεν είχαν υποβάλει τη διάθεση του ποσού για την αναδιάρθρωση σε συγκεκριμένους όρους. Κατά την εκτίμηση της Αρχής, το ποσό διατέθηκε απευθείας στον Arcus, ο οποίος καταχώρησε σημαντικό μέρος του ποσού αυτού ως έκτακτα έσοδα. Με άλλα λόγια, ένα μέρος του ποσού για την αναδιάρθρωση δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ως ενίσχυση λειτουργίας η οποία είναι ασυμβίβαστη με το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Τα μέτρα αναδιάρθρωσης έπρεπε κανονικά να εφαρμοσθούν κατά τα πρώτα δύο έτη λειτουργίας του Arcus. Αναμενόταν (βλέπε πίνακα 5) ότι άνω του 70 % του κόστους αναδιάρθρωσης θα είχε καταχωρηθεί κατά το πρώτο έτος της προβλεπόμενης περιόδου αναδιάρθρωσης. Η Αρχή σημείωσε ότι η διετής περίοδος αναδιάρθρωσης αντιστοιχούσε στη διάρκεια των αρχικών πρωτοκόλλων που είχαν συναφθεί μεταξύ της Α/S Vinmonopolet και των τοπικών εργατικών συνδικάτων. Η Αρχή παρατήρησε επίσης ότι σημειώθηκαν καθυστερήσεις κατά την χορήγηση, από τη νορβηγική κυβέρνηση, αδειών σε όσους επιθυμούσαν να εισέλθουν στην αγορά ως ανταγωνιστές του Arcus. Κατά συνέπεια, ο Arcus επωφελήθηκε από μια de facto μονοπωλιακή κατάσταση για μεγάλο μέρος του 1996. Κατά την άποψη της Αρχής, ο Arcus δεν ευθυνόταν για τις καθυστερήσεις στη χορήγηση αδειών. Κατά συνέπεια, η Αρχή δέχεται ότι ο Arcus είχε να αντιμετωπίσει ορισμένα απρόβλεπτα εμπόδια όσον αφορά το απαιτούμενο χρονικό διάστημα για την προβλεπόμενη αναδιάρθρωση και τη μείωση του προσωπικού.

Στην επιστολή της 9ης Ιουνίου 1998 (ref. 98-3978-Α) οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι ορισμένες από τις υποχρεώσεις που περιλαμβάνονταν στα αρχικά πρωτόκολλα με τα εργατικά συνδικάτα δεν είχαν εκπληρωθεί εντός της ημερομηνίας λήξης της 31ης Δεκεμβρίου 1997. Ανέφεραν επίσης ότι ο Arcus είχε συνάψει δύο νέες συμφωνίες οι οποίες τροποποιούσαν τα αρχικά πρωτόκολλα(35), το 1997 και το 1998 αντιστοίχως. Και οι δύο συμφωνίες αφορούν προσωπικό που εργαζόταν στην Α/S Vinmonopolet πριν από την 11η Ιουνίου 1993 και υποχρεώσεις που συνδέονταν με την ίδια διαδικασία αναδιάρθρωσης όπως τα αρχικά πρωτόκολλα. Οι υποχρεώσεις που προέκυπταν από τις συμφωνίες αυτές έπρεπε, σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, να καλυφθούν κατά τη διάρκεια του 1998. Η Αρχή θεωρεί ότι μπορεί να δικαιολογείται η χρησιμοποίηση μέρους του ποσού για την αναδιάρθρωση το 1998 για τη χρηματοδότηση δαπανών αναδιάρθρωσης που συνδέονται με το προσωπικό σύμφωνα με τις διατάξεις των αρχικών πρωτοκόλλων μεταξύ της Α/S Vinmonopolet και των τοπικών εργατικών συνδικάτων.

Όσον αφορά τη χρήση του ποσού για την αναδιάρθρωση και σύμφωνα με την αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, η Αρχή καταλήγει στα ακόλουθα συμπεράσματα:

- Η χρήση εκ μέρους του Arcus του ποσού που προοριζόταν για την κάλυψη των εξόδων των σχετικών με τη μείωση του προσωπικού και την πρόωρη συνταξιοδότηση, το οποίο ανερχόταν σε 29,2 εκατομμύρια ΝΟΚ για το 1996 και το 1997, όπως αναφέρονται στον πίνακα 6, δεν συνιστά ενίσχυση. Τα εν λόγω ποσά αφορούν δαπάνες που απορρέουν από συμβατικές υποχρεώσεις της Α/S Vinmonopolet(36) έναντι πρώην υπαλλήλων της.

- Η χρήση εκ μέρους του Arcus του ποσού για την αναδιάρθρωση που προοριζόταν για την αναβάθμιση/προσαρμογή προϊόντων, όπως μεταξύ άλλων αλλαγή του ονόματος, του σήματος, των ετικετών, καθώς και η αρχική επανεκπαίδευση του προσωπικού θεωρήθηκαν δικαιολογημένα έξοδα εκκίνησης. Κατά τον ίδιο τρόπο, η χρήση του ποσού για την αναδιάρθρωση για την κάλυψη, μεταξύ άλλων, των εξόδων για συμβουλές σχετικά με το επιχειρησιακό σχέδιο, για την λήψη νομικών συμβουλών, για τη λογιστική, τη διαχείριση της τεχνολογίας πληροφοριών και τις αλλαγές στην οργάνωση των εταιρειών Arcus Produkter AS και Arcus Distribusjon AS, αφορά επενδύσεις που ήταν αναγκαίες για να προσαρμοσθεί ο όμιλος Arcus στις νέες συνθήκες της αγοράς. Κατά συνέπεια, η χρήση του εν λόγω ποσού, ύψους 19,7 εκατομμυρίων ΝΟΚ, για τους προαναφερόμενους σκοπούς το 1996 και το 1997 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.

- Η χρήση εκ μέρους του Arcus του μέρους του ποσού για την αναδιάρθρωση που υπολειπόταν στο τέλος του 1997, ήτοι 56,7 εκατομμύρια ΝΟΚ (βλέπε πίνακα 6), για την κάλυψη δαπανών αναδιάρθρωσης που αφορούσαν το προσωπικό, κατά το 1998 μέχρι την ημερομηνία της παρούσας απόφασης λόγω καθυστερήσεων όσον αφορά την μείωση του προσωπικού, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, στο μέτρο που οι εν λόγω δαπάνες συνδέονται με υποχρεώσεις οι οποίες απορρέουν από τα αρχικά πρωτόκολλα μεταξύ της Α/S Vinmonopolet και των τοπικών εργατικών συνδικάτων προς όφελος των υπαλλήλων.

- Το 1996 και το 1997, ο Arcus διέθεσε συνολικά 100,4 εκατομμύρια ΝΟΚ από το ποσό για την αναδιάρθρωση υπό μορφή έκτακτων εσόδων. Οι νορβηγικές αρχές δεν παρουσίασαν κανένα στοιχείο οικονομικής φύσης το οποίο να δικαιολογεί το ότι επετράπη στον Arcus να εγγράψει μέρος του ποσού αυτού ως έκτακτα έσοδα. Το ποσό των 100,4 εκατομμυρίων ΝΟΚ συν οι συσσωρευμένοι τόκοι επί πόρων προοριζόμενων για αναδιάρθρωση (226 εκατομμύρια ΝΟΚ εξ αρχής) οι οποίοι δεν χρησιμοποιήθηκαν για σκοπούς αναδιάρθρωσης, υπολογισμένοι από την 1η Ιανουαρίου και βάσει του επιτοκίου αναφοράς που ισχύει στη Νορβηγία(37), συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1. Το ίδιο συμπέρασμα πρέπει να συναχθεί για το μέρος του ποσού για την αναδιάρθρωση που υπολειπόταν στο τέλος του 1997 και το οποίο δεν είχε καταχωρηθεί το 1998 μέχρι την ημερομηνία της παρούσας απόφασης, για την κάλυψη δαπανών αναδιάρθρωσης σχετικών με το προσωπικό.

2.3. Περιβαλλοντικές υποχρεώσεις

Εκτός από το ποσό για την αναδιάρθρωση, η Α/S Vinmonopolet μεταβίβασε στον Arcus και ποσό 30 εκατομμυρίων ΝΟΚ που προοριζόταν για την κάλυψη των περιβαλλοντικών υποχρεώσεων. Οι νορβηγικές αρχές δικαιολόγησαν τη διάθεση του ποσού αυτού λέγοντας ότι προοριζόταν για τον καθαρισμό των μολυσμένων υδάτων που βρίσκονταν κάτω από τμήματα των εγκαταστάσεων στο Trondheim. Η ρύπανση είχε προκληθεί από παλαιά μολυσμένα βιομηχανικά απόβλητα και όχι από τις δραστηριότητες του Arcus ή της Α/S Vinmonopolet.

Η Αρχή παρατήρησε ότι κατά την αποτίμηση της αξίας του ισολογισμού ανοίγματος του Arcus, υπήρχαν δύο εκτιμήσεις σχετικά με τα έξοδα που συνδέονταν με την περιβαλλοντική υποχρέωση. Ένας ανεξάρτητος εκτιμητής ο οποίος αποτίμησε την αξία της εγκατάστασης στο Trondheim, βλέπε τμήμα ΙΙ 2.1.2. ανωτέρω, την υπολόγισε σε 4 εκατομμύρια ΝΟΚ. Η Αρχή δεν διαθέτει λεπτομέρειες σχετικά με την εκτίμηση αυτή. Η άλλη εκτίμηση πραγματοποιήθηκε από την Α/S Vinmonopolet η οποία, μετά από λεπτομερή εξέταση των διαφόρων παραγόντων κόστους, υπολόγισε το ποσό αυτό σε 30 εκατομμύρια ΝΟΚ. Η εκτίμηση αυτή βασίσθηκε εν μέρει σε προηγούμενες εκτιμήσεις εκ μέρους του νορβηγικού γεωλογικού ινστιτούτου.

Πέραν των πολύ διαφορετικών εκτιμήσεων σχετικά με το προβλεπόμενο κόστος καθαρισμού υπήρχε, κατά την ίδρυση του Arcus, και εξακολουθεί να υπάρχει σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτει η Αρχή, μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με το πότε οι περιβαλλοντικές αρχές θα ζητούσαν τον καθαρισμό της εγκατάστασης. Η Αρχή σημείωσε ότι είχαν ληφθεί ορισμένα προληπτικά μέτρα το 1992-93 και ότι η κατάσταση βρίσκεται σήμερα υπό έλεγχο και επιτηρείται σε συνεργασία με τις περιβαλλοντικές αρχές(38).

Η Αρχή αναγνωρίζει την ύπαρξη περιβαλλοντικής υποχρέωσης σχετικά με την εγκατάσταση του Arcus στο Trondheim. Ωστόσο, η Αρχή, εφαρμόζοντας την αρχή του επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, δεν βρίσκει δικαιολογημένη την χορήγηση 30 εκατομμυρίων ΝΟΚ στον Arcus για την κάλυψη της υποχρέωσης αυτής. Ενώπιον μιας αβέβαιας δαπάνης, χωρίς να γνωρίζει πότε θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί στο μέλλον, ένας συνετός επενδυτής δεν θα είχε χορηγήσει τα εν λόγω ποσά.

Τέλος, η Αρχή δεν φέρει αντιρρήσεις στο γεγονός ότι η περιβαλλοντική υποχρέωση είχε εγγραφεί στον ισολογισμό ανοίγματος του Arcus ως ποσό της τάξεως των 30 εκατομμυρίων ΝΟΚ. Ωστόσο, το οικονομικό πλεονέκτημα που προκύπτει από την χορήγηση, την 1η Ιανουαρίου 1996, 30,0 εκατομμύρια ΝΟΚ συν το σύνολο των τόκων επί του ποσού αυτού από την εν λόγω ημερομηνία βάσει του επιτοκίου αναφοράς που ισχύει στην Νορβηγία, συνιστούν ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1.

3. Το άρθρο 61 παράγραφοι 2 και 3

Η Αρχή δεν έχει λάβει κανένα στοιχείο από τις νορβηγικές αρχές που να υποδηλοί ότι θεωρούν εφαρμόσιμες τις ρήτρες απαλλαγής που προβλέπονται στο άρθρο 61 παράγραφοι 2 και 3 της συμφωνίας ΕΟΧ, δεδομένου ότι οι νορβηγικές αρχές υποστήριζαν ανέκαθεν ότι η ίδρυση του Arcus δεν περιελάμβανε κανένα στοιχείο ενίσχυσης. Έχοντας διαπιστώσει την ύπαρξη, κατά την ίδρυση του Arcus, στοιχείων ενίσχυσης, κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, η Αρχή εξέτασε κατά πόσον ήταν δυνατή η εφαρμογή των ρητρών απαλλαγής που προβλέπονται στις άλλες παραγράφους του άρθρου 61.

Η Αρχή δεν μπορεί να θεωρήσει την ενίσχυση που χορηγήθηκε στον Αrcus συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ βάσει του άρθρου άρθρο 61 παράγραφος 2, εφόσον η ενίσχυση αυτή δεν αντιστοιχεί σε καμία από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στις εν λόγω διατάξεις. Το ίδιο ισχύει και για το άρθρο 61 παράγραφος 61, στοιχεία β) και δ), δεδομένου ότι είναι προφανές ότι οι διατάξεις αυτές δεν είναι σχετικές με την περίπτωση.

Το άρθρο 61 παράγραφος 3, στοιχεία α) και γ), προβλέπει ρήτρες απαλλαγής για ενισχύσεις που αποσκοπούν στην προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων περιοχών. Οι εν λόγω ρήτρες απαλλαγής δεν μπορούν να εφαρμοσθούν στην ενίσχυση που χορηγήθηκε στον Arcus εφόσον αφορούν περιφερειακή ενίσχυση και επειδή η νορβηγικές αρχές δεν προέβαλαν κανένα επιχείρημα υπέρ των μέτρων ενίσχυσης. Η Αρχή επισημαίνει ιδιαίτερα ότι οι εγκαταστάσεις του Arcus βρίσκονται στο Όσλο/Hamar, στο Bergen και στο Trondheim, δηλαδή σε περιοχές οι οποίες δεν είναι επιλέξιμες για περιφερειακή ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 61 παράγραφος 3, στοιχεία α) και γ).

Όσον αφορά τη ρήτρα απαλλαγής που προβλέπεται στο άρθρο 61 παράγραφος 3, στοιχείο γ), "ενίσχυση για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων", η Αρχή μπορεί να θεωρήσει την ενίσχυση διάσωσης και αναδιάρθρωσης συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ εάν πληροί ορισμένες προϋποθέσεις, βλέπε πλαίσιο κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, κεφάλαιο 16 σχετικά με τις ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων. Ωστόσο, δεδομένου ότι ο Arcus δεν μπορεί να θεωρηθεί προβληματική επιχείρηση, το εν λόγω πλαίσιο κανόνων δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Δεν χρησιμοποιήθηκε για σκοπούς αναδιάρθρωσης ούτε καν το μέρος της εισφοράς αναδιάρθρωσης το οποίο, όπως διαπιστώθηκε ανωτέρω, συνιστά κρατική ενίσχυση. Ως εκ τούτου, και αυτή η ενίσχυση θεωρείται ασυμβίβαστη με το άρθρο 61 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Σύμφωνα με το κεφάλαιο 15 του πλαισίου κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, η Αρχή μπορεί, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, να επιτρέψει ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος. Δεδομένου ότι δεν υπήρχε καμία ρητή απαίτηση καθαρισμού των εγκαταστάσεων κατά την ίδρυση του Arcus, δεν δικαιολογείται η απαλλαγή ολόκληρου ή μέρους του ποσού για την κάλυψη της περιβαλλοντικής υποχρέωσης που περιγράφεται στο τμήμα ΙΙ 2.3. ανωτέρω.

4. Παραβίαση διαδικαστικών υποχρεώσεων

Τα μέτρα τα οποία, όπως διαπιστώθηκε στα σημεία ΙΙ 2.1., 2.2. και 2.3. της παρούσας απόφασης, περιέχουν στοιχεία ενίσχυσης, δεν κοινοποιήθηκαν στην Αρχή. Τα μέτρα αυτά τέθηκαν σε εφαρμογή χωρίς την προηγούμενη έγκριση της Αρχής. Ως μη κοινοποιηθείσα, η εν λόγω ενίσχυση είναι παράνομη για διαδικαστικούς λόγους επειδή παραβαίνει την τελευταία φράση του άρθρου 1, παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την ίδρυση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, βλέπε πλαίσιο κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, κεφάλαια 3 και 6. Η ενίσχυση είναι επίσης ασυμβίβαστη με τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ, δεδομένου ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί καμία από τις ρήτρες απαλλαγής που προβλέπονται στο άρθρο 61 παράγραφοι 2 και 3 της συμφωνίας, βλέπε σημείο ΙΙ.3 ανωτέρω.

Όταν εκδίδει αρνητική απόφαση σε περιπτώσεις παράνομων ενισχύσεων, η Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ κατά κανόνα διατάσσει, προκειμένου να διατηρηθεί το status quo, το κράτος της ΕΖΕΣ να ανακτήσει την ενίσχυση από τον δικαιούχο.

5. Ανάκτηση

Η Αρχή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχαν χορηγηθεί στον Arcus πάγια στοιχεία ενεργητικού τα οποία είχαν υποεκτιμηθεί κατά 264 εκατομμύρια ΝΟΚ και ότι το κράτος είχε λάβει ως αντιστάθμισμα μετοχές που είχαν υποεκτιμηθεί κατά το ίδιο ποσό. Ένας ακριβής ισολογισμός ανοίγματος θα έδειχνε ότι η αξία του πάγιου ενεργητικού και των μετοχών ήταν υψηλότερη από τα καταγραφέντα στοιχεία κατά 264 εκατομμύρια ΝΟΚ. Η ενίσχυση που ισούται με 264 εκατομμύρια ΝΟΚ θα ανακτηθεί. Στην υπό εξέταση περίπτωση, και για να αποκατασταθεί το status quo, η ανάκτηση θα συνίσταται στην χορήγηση στο κράτος 264 εκατομμυρίων ΝΟΚ σε αυξημένο μετοχικό κεφάλαιο, καταχωρημένο σε διορθωμένο ισολογισμό ανοίγματος από την 1η Ιανουαρίου 1996.

Το εκτιμώμενο ποσό της διορθωμένης αξίας του Arcus από την 1η Ιανουαρίου 1996, βασίζεται στην υπόθεση ότι το 1999 επρόκειτο να ληφθούν μέτρα που θα οδηγούσαν σε μια ορθολογική παραγωγική διάρθρωση και διαχείριση της ακίνητης περιουσίας. Ενόψει του γεγονότος αυτού και των πραγματικών εξελίξεων, δεν πρόκειται να ανακτηθούν μερίσματα για τα οικονομικά έτη 1996 και 1997.

Η χορήγηση πόρων για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης, που καταχωρήθηκε ως έκτακτα έσοδα το 1996 και το 1997, συνολικού ύψους 100,4 εκατομμυρίων ΝΟΚ, θα επιστραφεί στο κράτος. Τα υπολειπόμενα ποσά την 31η Δεκεμβρίου 1997 που προορίζονταν για δαπάνες αναδιάρθρωσης και δεν χρησιμοποιήθηκαν στην κάλυψη δαπανών αναδιάρθρωσης σχετικών με το προσωπικό το 1998 μέχρι την ημερομηνία της παρούσας απόφασης, θα επιστραφούν στο κράτος. Οι τόκοι επί των ποσών αυτών που δεν χρησιμοποιήθηκαν για σκοπούς αναδιάρθρωσης, υπολογισμένοι από την 1η Ιανουαρίου 1996 και μετά, θα επιστραφούν στο κράτος. Το επιτόκιο που θα πρέπει να εφαρμοστεί είναι το επιτόκιο αναφοράς για τη Νορβηγία, όπως αναφέρεται στο σημείο ΙΙ.2.2. ανωτέρω (βλέπε υποσημείωση 42).

Το ποσό για την κάλυψη της περιβαλλοντικής υποχρέωσης, ύψους 30 εκατομμυρίων ΝΟΚ, θα επιστραφεί στο κράτος αυξημένο κατά τους τόκους βάσει του επιτοκίου αναφοράς της Νορβηγίας, από την 1η Ιανουαρίου 1996.

6. Ανακοίνωση

Η οδηγία σχετικά με τη διαφάνεια(39) υποχρεώνει τα κράτη ΕΖΕΣ να εξασφαλίζουν τη διαφάνεια της ροής και της χρησιμοποίησης όλων των δημοσίων πόρων που παρέχονται σε δημόσιες επιχειρήσεις των οποίων ο κύκλος εργασιών, εξαιρουμένων των φόρων, ανέρχεται σε 40 εκατομμύρια Ecu ή παραπάνω(40).

Η Αρχή κρίνει αναγκαίο, προκειμένου να εξακριβώσει το συμβιβάσιμο με το άρθρο 61 της συμφωνίας ΕΟΧ, να ζητήσει από τις νορβηγικές αρχές να διαβιβάσουν πληροφορίες σχετικά με τον Arcus όπως αυτές που αναφέρονται στα άρθρα 1 και 3 της οδηγίας σχετικά με τη διαφάνεια, καθώς και αντίγραφα των ετήσιων εκθέσεων του Arcus και πρωτόκολλα από τις ετήσιες συνελεύσεις των μετόχων του Arcus. Πρέπει να διαβιβαστεί επίσης δήλωση σχετικά με την πολιτική των νορβηγικών αρχών όσον αφορά τα μερίσματα του Arcus.

Οι ανωτέρω ζητούμενες πληροφορίες πρέπει να υποβληθούν εντός 15 εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία δημοσίευσης της ετήσιας έκθεσης του Arcus και, σε κάθε περίπτωση, το αργότερο έξι μήνες μετά τη λήξη του οικονομικού έτους,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

1. Η συνεισφορά του δημοσίου σε εταιρείες του ομίλου Arcus η οποία συνίστατο σε:

α) μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού από την Α/S Vinmonopolet σε αξία αγοράς η οποία ήταν κατώτερη κατά 264 εκατομμύρια ΝΟΚ από την εμπορική αξία·

β) 100,4 εκατομμύρια ΝΟΚ που αποτελούσαν μέρος του ποσού για την αναδιάρθρωση ύψους 226 εκατομμυρίων ΝΟΚ·

γ) το υπόλοιπο του ποσού για την αναδιάρθρωση, ήτοι 56,7 εκατομμύρια ΝΟΚ, κατά το τέλος του 1997, στο μέτρο που δεν χρησιμοποιήθηκε για την κάλυψη δαπανών αναδιάρθρωσης που αφορούσαν το προσωπικό το 1998 μέχρι την ημερομηνία της παρούσας απόφασης·

δ) χορήγηση ποσού 30 εκατομμυρίων ΝΟΚ για την κάλυψη της περιβαλλοντικής υποχρέωσης σχετικά με τον μολυσμένο χώρο εναπόθεσης απορριμμάτων στις εγκαταστάσεις του Arcus στο Trondheim και

ε) συσσωρευμένους τόκους επί των πόρων που προορίζονταν για αναδιάρθρωση αλλά δεν χρησιμοποιήθηκαν για το σκοπό αυτό, όπως αναφέρεται στα στοιχεία β) και γ), καθώς και επί του ποσού για την περιβαλλοντική υποχρέωση που αναφέρεται στο στοιχείο δ),

συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Εξάλλου, η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε κατά παράβαση των διαδικαστικών διατάξεων του άρθρου 1 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την ίδρυση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, και δεν εμπίπτει στις ρήτρες απαλλαγής που προβλέπονται στο άρθρο 61 παράγραφοι 2 ή 3 της ίδιας συμφωνίας. Κατά συνέπεια, η ενίσχυση δεν συμβιβάζεται με τη λειτουργία της συμφωνίας.

2. Η Νορβηγία θα λάβει τα ακόλουθα διορθωτικά μέτρα:

α) Ενίσχυση ύψους 264 εκατομμυρίων ΝΟΚ η οποία ελήφθη μέσω της υποεκτίμησης των πάγιων στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον Arcus, πρέπει να ανακτηθεί. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με χορήγηση στο κράτος 264 εκατομμυρίων ΝΟΚ σε αυξημένο μετοχικό κεφάλαιο, εγγεγραμμένο σε διορθωμένο ισολογισμό ανοίγματος από την 1η Ιανουαρίου 1996.

β) Το μέρος του ποσού για την αναδιάρθρωση που καταχωρήθηκε ως έκτακτα έσοδα το 1996 και το 1997 και ανέρχεται σε 100,4 εκατομμύρια ΝΟΚ, πρέπει να ανακτηθεί.

γ) Το υπολειπόμενο στο τέλος του 1997 μέρος του ποσού για την αναδιάρθρωση, ύψους 56,7 εκατομμυρίων ΝΟΚ, στο μέτρο που δεν χρησιμοποιήθηκε για την κάλυψη δαπανών αναδιάρθρωσης που αφορούσαν το προσωπικό κατά το 1998 μέχρι την ημερομηνία της παρούσας απόφασης, πρέπει να ανακτηθεί.

δ) Το ποσό των 30 εκατομμυρίων ΝΟΚ για την κάλυψη της περιβαλλοντικής υποχρέωσης, πρέπει να ανακτηθεί.

ε) Οι συσσωρευμένοι τόκοι επί του ποσού 226 εκατομμυρίων ΝΟΚ που δεν χρησιμοποιήθηκε για σκοπούς αναδιάρθρωσης, υπολογισμένοι από την 1η Ιανουαρίου 1996 και ύστερα, πρέπει να ανακτηθούν. Το εφαρμοζόμενο επιτόκιο είναι το επιτόκιο αναφοράς για τη Νορβηγία (βλέπε πλαίσιο κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, κεφάλαιο 33.2 και τα επιτόκια που αναφέρονται στο σημείο ΙΙ.2.2. της παρούσας απόφασης). Οι τόκοι θα εισπράττονται μέχρι την ημερομηνία ανάκτησης.

στ) Η αποζημίωση και η επιστροφή θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις νομοθετικές διατάξεις της Νορβηγίας.

3. Η νορβηγική κυβέρνηση θα ενημερώνει την Αρχή επί τακτικής ετήσιας βάσης σχετικά με τις χρηματοοικονομικές της σχέσεις με τον Arcus με το να παρέχει πληροφορίες όπως αυτές που περιλαμβάνονται στα άρθρα 1 και 3 της πράξης που αναφέρεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XV της συμφωνίας ΕΟΧ (οδηγία 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής), καθώς και αντίγραφα των ετήσιων εκθέσεων του Arcus και πρωτόκολλα από τις ετήσιες συνελεύσεις των μετόχων του Arcus. Πρέπει να διαβιβάσει επίσης δήλωση σχετικά με την πολιτική των νορβηγικών αρχών όσον αφορά τα μερίσματα του Arcus.

Οι ζητούμενες πληροφορίες πρέπει να υποβληθούν εντός 15 εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία δημοσίευσης της ετήσιας έκθεσης του Arcus και, σε κάθε περίπτωση, το αργότερο έξι μήνες μετά τη λήξη του οικονομικού έτους.

4. Η νορβηγική κυβέρνηση θα ενημερώσει την Αρχή εντός δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για την εφαρμογή της.

5. Η παρούσα απόφαση, της οποίας η μόνη αυθεντική έκδοση είναι η αγγλική, απευθύνεται στη Νορβηγία.

Βρυξέλλες, 3 Δεκεμβρίου 1998.

Για την Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ

Ο Πρόεδρος

Knut ALMESTAD

(1) Στο εξής καλούμενη συμφωνία ΕΟΧ.

(2) Στο εξής καλούμενη συμφωνία Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου.

(3) Προτάσεις στο Κοινοβούλιο, St prp n. 49 (1994-95), και St prp n. 11 (1995-96).

(4) "Verdsettelser og fastsettelse av åpningsbalanser ved deling av Α/S Vinmonopolet", που εκπονήθηκε από την Deloitte & Touche, για λογαριασμό τον υπουργείου υγείας και κοινωνικών υποθέσεων, Όσλο, 25 Σεπτεμβρίου 1995.

(5) ΕΕ C 45 της 13ης Φεβρουαρίου 1997, σ. 5, και συμπλήρωμα ΕΟΧ της ΕΕ.

(6) Η μέθοδος της αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία για την αποτίμηση της αξίας του Arcus, σημαίνει ότι η αύξηση τον προεξοφλητικού επιτοκίου οδηγεί σε μείωση της αξίας της εταιρείας. Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε σημείο ΙΙ 2.1.3 κατωτέρω.

(7) KPMG Management Consulting AS: Έκθεση αξιολόγησης - Όμιλος εταιρειών Arcus· Όσλο, 2 Μαΐου 1997.

(8) Προτάσεις στο Κοινοβούλιο, St prp n. 49 (1994-95) και St prp n. 11 (1995-96).

(9) Ετήσια έκθεση Arcus 1997.

(10) Op. cit.

(11) Πρόταση στο Κοινοβούλιο, St prp n. 11 (1995-96).

(12) Πρόταση στο Κοινοβούλιο, St prp n. 11 (1995-96).

(13) Α/S Vinmonopolet, ετήσια έκθεση 1995.

(14) Ot.prp. n. 51 1994-95, Forslag til lov om endringer i alkoholloven (ny bevillingsordning for engrossalg av alkoholholdig drikk mv) μέρος II.

(15) Ετήσια έκθεση Arcus 1997.

(16) Ετήσια έκθεση Arcus 1997.

(17) Ετήσια έκθεση Arcus 1996.

(18) Ίσο με το 4,5 % του ιδίου κεφαλαίου τον Αrcus σύμφωνα με τον ισολογισμό ανοίγματος (357 εκατομμύρια ΝΟΚ).

(19) Αντίθετα, οι περισσότεροι οίνοι δεν εμπίπτουν στο πεδίο της συμφωνίας ΕΟΧ. Βλέπε τις ακόλουθες συμβουλευτικές γνώμες του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας ΕΟΧ. Restamark, υπόθεση Ε-1/94, έκθεση του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 1η Ιανουαρίου 1994-30 Ιουνίου 1995 (παράγραφοι 36-43)· Wilhelmsen, υπόθεση Ε-6/96, έκθεση του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 1997 (παράγραφοι 17-33).

(20) Υπόθεση 78/76 Steinike und Weinlig κατά Γερμανίας Συλλογή 1977, σ. 595, Υπόθεση C-305/89 Ιταλία κατά Επιτροπής (Alfa Romeo) Συλλογή 1991, σ. Ι-1603, Υπόθεση 303/88, Ιταλία κατά Επιτροπής (ΕΝΙ-Lanerossi) Συλλογή 1991, σ. Ι-1433.

(21) ΕΕ L 231 της 3.9.1994 και συμπλήρωμα ΕΟΧ της ΕΕ 32 της 3.9.1994.

(22) Αναφ. άρθρο 125 της συμφωνίας ΕΟΧ.

(23) Υπόθεση 234/84 Βέλγιο κατά Επιτροπής (Meura) Συλλογή 1986, σ. 2263, παράγραφος 14, Υπόθεση 40/85 Βέλγιο κατά Επιτροπής (Boch ΙΙ) Συλλογή 1986, σ. 2321, παράγραφος 13.

(24) Υπόθεση C-305/89 Ιταλία κατά Επιτροπής (Alfa Romeo) Συλλογή 1991, σ. Ι-1603, παράγραφος 20.

(25) Πλαίσιο κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, σημείο 20.5.1.

(26) Έκθεση D& Τ σ. 59 και παράρτημα 1.

(27) ΡΑ Consulting, op.cit.

(28) Πρέπει επίσης να τονιστεί ότι η εμφιάλωση και η παραγωγή που προηγουμένως πραγματοποιούνταν στο Bergen, είχαν μεταφερθεί στο Όσλο μέχρι την 1η Ιουλίου 1997. Παρόμοιες δραστηριότητες μεταφέρθηκαν από το Trondheim στο Όσλο μέχρι την 30ή Ιουνίου 1998.

(29) Όπως εκτιμήθηκε από τις υπηρεσίες της Αρχής βάσει της ταμειακής ροής που αναφέρεται στο κεφάλαιο 12 της έκθεσης D& Τ και εφαρμόζοντας προεξοφλητικά επιτόκια 7,6 %, 9,0 % και 8,8 % για την παραγωγή οίνου και αλκοολούχων ποτών, αλκοόλης για τεχνική χρήση και για τη διακίνηση, αντιστοίχως.

(30) Έκθεση D& T, κεφάλαιο 9.

(31) "Protokoll-Tiltak ved personaltiplasninger i Vinmonopolet av 11.6.1993" and "Tilleggsprotokoll om tiltak personaltiplasninger i Vinmonopolet av 8.6.1995".

(32) Έκθεση D& T, σ. 39 και 42.

(33) Αναφ. Ετήσια έκθεση Arcus 1997, σ. 8.

(34) St.prp. n. 11 1995-96.

(35) "Tilleggsavtale 2 - Tilleggsprotokoll Tiltak ved personaltilpasninger i Arcus-selskapene av 12. februar 1997" and "Avtale om tiltak i forbindelse med personalmessige tilpasninger i Arcus Gruppen, Oslo og Hamar av 11.mai 1998".

(36) "Protokoll-Tiltak ved personaltiplasninger i Vinmonopolet av 11.6.1993" και "Tilleggsprotokoll om tiltak personaltiplasninger i Vinmonopolet av 8.6.1995".

(37) Το είδος του επιτοκίου που πρέπει να εφαρμόζεται ως το επιτόκιο αναφοράς στη Νορβηγία αναφέρεται στο κεφάλαιο 33.2 [τέως κεφάλαιο 27(3)(στ)] του πλαισίου κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Τα πραγματικά επιτόκια που πρέπει να εφαρμοστούν είναι τα εξής: Για το 1996: 7,00 %, από 1.1.1997 ως 30.5.1997: 6,24 %, από 1.6.1997 ως 31.12.1997: 5,05 %, από 1.1.1998 ως 30.5.1998: 5,63 %, από 1.6.1998 και μετά: 6,75 %.

(38) Αναφ. ετήσιες εκθέσεις Arcus 1996 και 1997.

(39) Η πράξη που αναφέρεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XV της συμφωνίας ΕΟΧ (οδηγία 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουνίου 1980) σχετικά με τη διαφάνεια των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημοσίων επιχειρήσεων.

(40) Περίπου 350 εκατομμύρια ΝΟΚ βάσει της τρέχουσας ισοτιμίας.