Σύσταση της Μόνιμης Επιτροπής των Κρατών της ΕΖΕΣ αριθ. 1/2020/SC σχετικά με την κοινοποίηση της Νορβηγίας, της 5ης Νοεμβρίου 2020, για τη χρήση αποθέματος ασφαλείας συστημικού κινδύνου σύμφωνα με το άρθρο 133 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ σχετικά με την πρόσβαση στη δραστηριότητα πιστωτικών ιδρυμάτων και την προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων, όπως ενσωματώθηκε στη συμφωνία για τον ΕΟΧ με την απόφαση αριθ. 79/2019 της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟΧ

(2021/C 65/06)

Η ΜΟΝΙΜΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΕΖΕΣ,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1. Στις 5 Νοεμβρίου 2020 το Υπουργείο Οικονομικών της Νορβηγίας («Finansdepartmentet») (στο εξής: υπουργείο), που είναι η εθνική εντεταλμένη αρχή η οποία είναι αρμόδια για την εφαρμογή αποθέματος ασφαλείας συστημικού κινδύνου (στο εξής: ΑΑΣΚ), όπως αναφέρεται στο άρθρο 133 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ, η οποία ενσωματώθηκε στη συμφωνία για τον ΕΟΧ με την απόφαση αριθ. 79/2019 της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟΧ, κοινοποίησε στη Μόνιμη Επιτροπή των Κρατών της ΕΖΕΣ την πρόθεσή του να αυξήσει το υφιστάμενο ΑΑΣΚ για εγχώρια ανοίγματα (στο εξής: κοινοποίηση).

2. Επί του παρόντος, τα πιστωτικά ιδρύματα στη Νορβηγία υπόκεινται σε ΑΑΣΚ ύψους 3 % για όλα τα ανοίγματα, εκτός από δύο συστημικώς σημαντικά ιδρύματα τα οποία υπόκεινται σε ΑΑΣΚ ύψους 5 % για όλα τα ανοίγματα. Το κοινοποιηθέν μέτρο αφορά ΑΑΣΚ ύψους 4,5 % και ισχύει για τα εγχώρια ανοίγματα όλων των πιστωτικών ιδρυμάτων που έχουν λάβει άδεια λειτουργίας στη Νορβηγία, συμπεριλαμβανομένων πέντε θυγατρικών των οποίων οι μητρικές εταιρείες είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη της Ένωσης. Το απόθεμα ασφαλείας αποσκοπεί στην κάλυψη των συστημικών κινδύνων στη Νορβηγία και στην ενίσχυση της εγχώριας χρηματοπιστωτικής σταθερότητας μέσω της διασφάλισης της ανθεκτικότητας του χρηματοοικονομικού συστήματος, σε συνδυασμό με την εξασφάλιση διαρκούς κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών λαμβανομένου υπόψη του υψηλού μακροπρόθεσμου συστημικού κινδύνου στον οποίον είναι εκτεθειμένη η Νορβηγία. Το υπουργείο κοινοποίησε χωριστά την πρόθεσή του να ορίσει απόθεμα ασφαλείας για δύο πιστωτικά ιδρύματα που ταξινομούνται ως άλλα συστημικώς σημαντικά ιδρύματα (O-SII), σύμφωνα με το άρθρο 131 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ. Το απόθεμα αυτό θα οριστεί σε ποσοστό 2 % για το ένα ίδρυμα και σε ποσοστό 1 % για το άλλο.

3. Το κοινοποιηθέν ΑΑΣΚ θα ισχύσει από τις 31 Δεκεμβρίου 2020 για όλα τα πιστωτικά ιδρύματα, εκτός από εκείνα που δεν χρησιμοποιούν την «εξελιγμένη προσέγγιση των εσωτερικών διαβαθμίσεων» (AIRB), δεδομένου ότι για τα ιδρύματα αυτά προβλέπεται μεταβατική περίοδος κατά την οποία το απόθεμα ασφαλείας θα παραμείνει στο 3 % για όλα τα ανοίγματα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022. Το υπουργείο θα επαναξιολογεί το εν λόγω μέτρο ανά διετία.

4. Δεδομένου ότι το κοινοποιηθέν μέτρο αφορά επίσης θυγατρικές μητρικών εταιρειών εγκατεστημένων σε άλλα κράτη του ΕΟΧ, ισχύει η διαδικασία που περιγράφεται στο άρθρο 133 παράγραφος 14 εδάφιο 3 της οδηγίας για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (OKA IV), όπως προσαρμόστηκε με την απόφαση αριθ. 79/2019 της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟΧ. Το υπουργείο, ως η εντεταλμένη αρχή που είναι αρμόδια για την εφαρμογή ΑΑΣΚ, κοινοποιεί την πρόθεσή της στις αρμόδιες αρχές των άλλων κρατών του ΕΟΧ, καθώς και στη Μόνιμη Επιτροπή των Κρατών της ΕΖΕΣ και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου (ΕΣΣΚ). Εντός προθεσμίας ενός μηνός από την κοινοποίηση, η Μόνιμη Επιτροπή και το ΕΣΣΚ εκδίδουν σύσταση ως προς τα μέτρα που έχουν ληφθεί.

5. Το ΑΑΣΚ αποσκοπεί στον μετριασμό των μακροπρόθεσμων διαρθρωτικών συστημικών κινδύνων που αντιμετωπίζει το χρηματοοικονομικό σύστημα της Νορβηγίας. Οι κίνδυνοι αυτοί οφείλονται κυρίως στη διάδοση και τη μεγέθυνση των κραδασμών στο εσωτερικό του συστήματος αυτού καθαυτό, του νορβηγικού τραπεζικού συστήματος και της πραγματικής οικονομίας.

6. Στο σκεπτικό της κοινοποίησής του, το υπουργείο επισημαίνει ότι οι μακροπρόθεσμοι διαρθρωτικοί συστημικοί κίνδυνοι είναι συγκριτικά υψηλοί στη Νορβηγία. Ένας παράγοντας που συμβάλλει σε αυτό το υψηλό επίπεδο συστημικών κινδύνων συνίσταται στο γεγονός ότι τα ιδρύματα στη Νορβηγία διαθέτουν παρόμοιες χρηματοδοτικές διαρθρώσεις και βασίζονται σε σημαντικό βαθμό σε χρηματοδότηση χονδρικής (48 % της χρηματοδότησής τους, συμπεριλαμβανομένης της εξωτερικής χρηματοδότησης χονδρικής), γεγονός που τα καθιστά ευάλωτα σε διαταράξεις της αγοράς. Επιπλέον, είναι αλληλοσυνδεόμενα, μεταξύ άλλων μέσω αμοιβαίων συμμετοχών σε καλυμμένα ομόλογα, και έχουν παρόμοια και συγκεντρωμένα ανοίγματα σε αγορές ακινήτων. Για παράδειγμα, περίπου το 60 % του συνολικού δανεισμού των νορβηγικών πιστωτικών ιδρυμάτων συνίσταται σε δανεισμό για (οικιστικά και εμπορικά) ακίνητα. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι διαταραχές της οικονομίας μεγεθύνονται διότι μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά πολλά πιστωτικά ιδρύματα ταυτόχρονα και με τον ίδιο τρόπο. Αυτή η πιθανότητα μεγέθυνσης των κινδύνων τεκμηριώνεται περαιτέρω από την ομοιότητα των επιχειρηματικών μοντέλων που επιλέγουν οι νορβηγικές τράπεζες και τη διασυνδεσιμότητα μέσω αμοιβαίων συμμετοχών σε καλυμμένα ομόλογα.

7. Το υπουργείο επισήμανε ότι οι υψηλές τιμές των οικιστικών και εμπορικών ακινήτων, σε συνδυασμό με τα υψηλά επίπεδα χρέους των νοικοκυριών στη Νορβηγία, συγκαταλέγονται στις βασικές ευπάθειες του νορβηγικού χρηματοοικονομικού συστήματος που προέρχονται από την πραγματική οικονομία. Ως προς το σημείο αυτό, είναι σκόπιμο να επισημανθεί ότι, βάσει του ιστορικού πλαισίου, τα χρέη των νοικοκυριών στη Νορβηγία είναι υψηλά σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα, γεγονός που συνεπάγεται επίσης συστημικό κίνδυνο για τον τραπεζικό τομέα. Ο κίνδυνος που συνεπάγεται το γεγονός ότι τα νορβηγικά νοικοκυριά χρησιμοποιούν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για την εξυπηρέτηση των δανείων τους επιτείνεται περαιτέρω από το γεγονός ότι τα περισσότερα ενυπόθηκα δάνεια στη Νορβηγία έχουν χορηγηθεί με κυμαινόμενο επιτόκιο, με αποτέλεσμα ακόμη και οι μικρότερες διαταραχές να έχουν σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στην εξυπηρέτηση των δανείων. Βάσει του σχετικού ιστορικού, κατά τη διάρκεια προηγούμενων κρίσεων τα ανοίγματα σε κινδύνους εμπορικών ακινήτων όχι μόνο προκάλεσαν ορισμένες από τις μεγαλύτερες ζημίες του νορβηγικού τραπεζικού συστήματος, αλλά συνέβαλαν επιπλέον στην εμφάνιση προβλημάτων φερεγγυότητας στον τραπεζικό τομέα. Η Μόνιμη Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι τον Ιούνιο του 2019 το ΕΣΣΚ εξέδωσε προειδοποίηση προς τις νορβηγικές αρχές, στην οποία ορισμένες ευπάθειες του τομέα οικιστικών ακινήτων της Νορβηγίας χαρακτηρίστηκαν ως πηγή συστημικού κινδύνου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και επισημάνθηκε ότι οι ευπάθειες αυτές έπρεπε να αντιμετωπιστούν (1).

8. Το υπουργείο έχει επισημάνει ότι τα πιστωτικά ιδρύματα λειτουργούν επίσης στην νορβηγική οικονομία, η οποία χαρακτηρίζεται από έναν σχετικά ομοιογενή εταιρικό τομέα με υψηλό βαθμό εξάρτησης από τον πετρελαϊκό τομέα. Δεδομένου ότι ο πετρελαϊκός τομέας αντιστοιχεί στο 17 % του ΑΕΠ και στο 40 % των συνολικών εξαγωγών της Νορβηγίας, η πιθανότητα πτώσης των τιμών του πετρελαίου ή μείωσης της παγκόσμιας ζήτησης αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για την οικονομία συνολικά. Τα τελευταία έτη, ο κίνδυνος αυτός έχει μετριαστεί ως κάποιον βαθμό μέσω της επένδυσης των κερδών από τον πετρελαϊκό τομέα σε κινητές αξίες στις διεθνείς χρηματοοικονομικές αγορές. Ωστόσο, η πανδημία COVID-19 και η υπό εξέλιξη μετάβαση προς μια πιο πράσινη οικονομία ενδέχεται να αυξήσει τόσο τις βραχυπρόθεσμες όσο και τις μακροπρόθεσμες πιέσεις που ασκούνται σε αυτόν τον συστημικά σημαντικό τομέα. Οι εν λόγω πιέσεις θα μπορούσαν δυνητικά να έχουν πολλαπλασιαστική επίδραση σε άλλους τομείς στους οποίους είναι εκτεθειμένα τα πιστωτικά ιδρύματα. Ως προς το σημείο αυτό, η Μόνιμη Επιτροπή τονίζει ότι η Norges Bank (Κεντρική Τράπεζα της Νορβηγίας) δηλώνει στην έκθεση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας που εξέδωσε για το 2020 ότι στον «νορβηγικό πετρελαϊκό τομέα, οι εταιρείες πετρελαϊκών υπηρεσιών ειδικότερα δημιουργούν κίνδυνο για τις τράπεζες, και οι τράπεζες έχουν υποστεί σημαντικές ζημίες λόγω της χορήγησης δανείων στον συγκεκριμένο κλάδο κατά την προηγούμενη πενταετία» (2).

9. Σύμφωνα με το υπουργείο, το μέγεθος, η σημασία και η συγκέντρωση του τραπεζικού τομέα στη Νορβηγία μεγεθύνουν τους συστημικούς κινδύνους για τη νορβηγική οικονομία. Πρώτον, το μέγεθος του τραπεζικού τομέα είναι σημαντικό σε σύγκριση με το ΑΕΠ, δεδομένου ότι το 2019 αντιστοιχούσε περίπου στο 225 % του ΑΕΠ. Δεύτερον, ο τραπεζικός τομέας είναι εξαιρετικά σημαντικός για τη χρηματοδότηση της οικονομίας, δεδομένου ότι εξυπηρετεί ποσοστό άνω του 80 % του ακαθάριστου εγχώριου δανεισμού προς τον μη χρηματοοικονομικό τομέα. Τρίτον, ο τραπεζικός τομέας παρουσιάζει υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, διότι οι πέντε μεγαλύτερες τράπεζες αντιπροσωπεύουν το 56 % του συνολικού εγχώριου δανεισμού.

10. Κατά την αξιολόγηση του σκεπτικού του υπουργείου, η Μόνιμη Επιτροπή έλαβε υπόψη την αξιολόγηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Νορβηγίας που διενήργησε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) για το 2020 (3). Σε σύγκλιση με την αξιολόγηση του υπουργείου για τα βασικά ζητήματα που αφορούν το υψηλό επίπεδο συστημικού κινδύνου, η έκθεση του ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι τα υψηλά ανοίγματα των νορβηγικών τραπεζών στον εγχώριο τομέα των οικιστικών και εμπορικών ακινήτων, καθώς και η χρηματοδότηση χονδρικής, συγκαταλέγονται στις βασικές υποκείμενες ευπάθειες. Το ΔΝΤ επισημαίνει περαιτέρω ότι η διασύνδεση του τραπεζικού τομέα θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική μεγέθυνση των κραδασμών και ότι μια σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης θα μπορούσε να μειώσει τη δυνατότητα των δανειοληπτών να εξυπηρετούν τα δάνειά τους. Όσον αφορά την εξάρτηση από την αγορά πετρελαίου, το ΔΝΤ τονίζει ότι η απότομη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα θα μπορούσε να έχει σοβαρές επιπτώσεις λόγω της εξάρτησης της Νορβηγίας από την παραγωγή και τις εξαγωγές πετρελαίου.

11. Λόγω της διάρθρωσης του τραπεζικού τομέα της Νορβηγίας και των κινδύνων στους οποίους είναι εκτεθειμένος, όπως περιγράφεται ανωτέρω, το υπουργείο θεωρεί απαραίτητο να εξασφαλιστεί στα πιστωτικά ιδρύματα, στο σύνολό τους, η δυνατότητα απορρόφησης των ζημιών που ενδέχεται να επέλθουν εξαιτίας σοβαρών κραδασμών και διαταραχών τόσο στο χρηματοοικονομικό σύστημα όσο και στην πραγματική οικονομία. Το υπουργείο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο ορισμός ΑΑΣΚ ύψους 4,5 % για ανοίγματα στη Νορβηγία συνιστά το πλέον κατάλληλο μέτρο για την αντιμετώπιση των ουσιαστικών μη κυκλικών συστημικών κινδύνων που υπάρχουν στη Νορβηγία.

12. Αξιολογώντας το συμπέρασμα του υπουργείου, η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει ότι οι προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων που διενήργησαν οι νορβηγικές αρχές κατέδειξαν ότι σε καταστάσεις με μικρές πιθανότητες να συμβούν, οι οποίες όμως δεν είναι μη ρεαλιστικές, πολλά ιδρύματα θα παρουσίαζαν έλλειψη κεφαλαίων CET1 σε σχέση με τις συνολικές απαιτήσεις κεφαλαίου και αποθέματος ασφαλείας. Οι τελευταίες προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων που διενήργησαν η Norges Bank και η Finanstilsynet (FSA) τον Νοέμβριο του 2019 και τον Ιούνιο του 2020, αντίστοιχα, βασίζονται σε παραμέτρους βαθιάς διεθνούς ύφεσης που συνοδεύεται από έντονη αύξηση των ασφαλίστρων κινδύνου, και η οποία έχει σοβαρές συνέπειες στη νορβηγική οικονομία. Η προσομοίωση ακραίων καταστάσεων που διενήργησε η FSA καταδεικνύει ότι ο δείκτης κεφαλαίου CET1 σχεδόν και των 20 μεγαλύτερων τραπεζικών ομίλων θα μειωνόταν κάτω από τη συνολική απαίτηση κεφαλαίου CET1, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων αποθέματος ασφαλείας και την απαίτηση του πυλώνα 2. Επιπλέον, 48 από τα 84 νορβηγικά πιστωτικά ιδρύματα δεν θα πληρούσαν τις συνολικές κεφαλαιακές απαιτήσεις.

13. Η Μόνιμη Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι το υπουργείο εικάζει ότι, χωρίς το κοινοποιηθέν μέτρο, οι μελλοντικές προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων θα αποκάλυπταν μεγαλύτερες μειώσεις της κεφαλαιακής επάρκειας, οι οποίες θα ανάγκαζαν τα ιδρύματα να αντλήσουν μεγαλύτερα ποσά από το συνδυασμένο απόθεμα ασφαλείας τους προκειμένου να διατηρήσουν τις δανειοδοτικές τους δραστηριότητες. Αυτό θα εξασθένιζε την ανθεκτικότητα του τραπεζικού συστήματος έναντι των εντοπισθέντων μακροπρόθεσμων συστημικών κινδύνων. Εάν η απαίτηση για το ΑΑΣΚ οριστεί στο 4,5 % για εγχώρια ανοίγματα, θα εξασφαλιστεί επαρκής κεφαλαιοποίηση βάσει των προαναφερθέντων κινδύνων, χωρίς να επέλθουν σημαντικές αυξήσεις στις πραγματικές απαιτήσεις για τα μεγαλύτερα ιδρύματα σε σύγκριση με τα επίπεδα πριν από το 2020. Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο επισημαίνει περαιτέρω ότι υπάρχουν αρκετές πτυχές οι οποίες, παρότι δεν αποτυπώνονται στα αποτελέσματα των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων, θα μπορούσαν να συντελέσουν στην υποτίμηση των δυνητικών ζημιών των πιστωτικών ιδρυμάτων. Για παράδειγμα, χρησιμοποιείται η παραδοχή ότι τα πιστωτικά ιδρύματα εξακολουθούν να έχουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση χονδρικής κατά τις περιόδους των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων. Επιπλέον, το υπουργείο παρατηρεί ότι οι συσσωρευθείσες ζημίες στις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων είναι μικρότερες από τις πραγματικές ζημίες που υπέστησαν τα πιστωτικά ιδρύματα κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης της περιόδου 1988-1992 στη Νορβηγία. Το υπουργείο υποστηρίζει επίσης ότι οι συνολικές απαιτήσεις που συνεπάγεται ένα απόθεμα ασφαλείας συστημικού κινδύνου ύψους 4,5 % για εγχώρια ανοίγματα βρίσκονται επίσης εντός του εύρους των εκτιμήσεων των κοινωνικά βέλτιστων απαιτήσεων (4).

14. Κατόπιν προσεκτικής εξέτασης των στοιχείων που διαβίβασε το υπουργείο, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων που διενήργησαν οι νορβηγικές αρχές, καθώς και των ιστορικών δεδομένων από παλαιότερες σοβαρές κρίσεις που έπληξαν τη Νορβηγία, η Μόνιμη Επιτροπή είναι της άποψης ότι ένα ΑΑΣΚ ύψους 4,5 % για εγχώρια ανοίγματα μπορεί να θεωρηθεί κατάλληλο για την αντιμετώπιση των εντοπισθέντων συστημικών κινδύνων που απειλούν τη σταθερότητα του χρηματοοικονομικού συστήματος της Νορβηγίας. Η Μόνιμη Επιτροπή εκτιμά επίσης ότι, υπό τις υφιστάμενες συνθήκες, τα επίπεδα κεφαλαίων που επιτυγχάνονται με ΑΑΣΚ ύψους 4,5 % είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της ανθεκτικότητας των τραπεζικών συστημάτων έναντι των εντοπισθέντων συστημικών κινδύνων. Στο πλαίσιο αυτό, η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει ότι το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ συμπέρανε στην αξιολόγηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Νορβηγίας του Αυγούστου 2020 ότι οι «αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα έναντι της μείωσης των κεφαλαιακών απαιτήσεων» (5).

15. Κατά την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της αναλογικότητας του μέτρου, η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει την άποψη του υπουργείου, σύμφωνα με την οποία η απαίτηση ΑΑΣΚ ύψους 4,5 % για ανοίγματα στη Νορβηγία θα συμβάλει αποτελεσματικά στη διατήρηση της ανθεκτικότητας των νορβηγικών ιδρυμάτων και της ικανότητάς τους να απορροφήσουν τις ζημίες στο επίπεδο που κρίνεται απαραίτητο λαμβανομένης υπόψη της έντασης των συστημικών κινδύνων. Το πλαίσιο του κανονισμού για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (ΚΚΑ) ή της ΟΚΑ IV ενσωματώθηκε πρόσφατα στη συμφωνία για τον ΕΟΧ και το υπουργείο, κατά τις προπαρασκευαστικές εργασίες για την εναρμόνιση του νορβηγικού πλαισίου με το υφιστάμενο πλαίσιο, αξιολόγησε το πεδίο εφαρμογής και τη διαμόρφωση της απαίτησης ΑΑΣΚ, και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος για το μετριασμό του συστημικού κινδύνου είναι ο ορισμός της απαίτησης στο 4,5 % μόνο για εγχώρια ανοίγματα. Πέραν του ότι βελτιώνει τη συνέπεια μεταξύ του στόχου και του σχεδιασμού του μέτρου, αυτό διασφαλίζει επίσης την εναρμόνιση με τις διατάξεις του πλαισίου του ΚΚΑ / της ΟΚΑ IV η οποία διευκολύνει την εφαρμογή στη βάση της αμοιβαιότητας ως προς τα ποσοστά εγχώριου αποθέματος ασφαλείας.

16. Το υπουργείο εκτιμά ότι για τις μεγαλύτερες νορβηγικές τράπεζες, που αντιπροσωπεύουν ποσοστό άνω του 50 % του εγχώριου τραπεζικού συστήματος, ένα απόθεμα ασφαλείας συστημικού κινδύνου ύψους 4,5 % για εγχώρια ανοίγματα είναι σχεδόν αντίστοιχο του προηγούμενου ποσοστού αποθέματος ασφαλείας ύψους 3 % που ίσχυε για όλα τα ανοίγματα ως προς τις πραγματικές κεφαλαιακές απαιτήσεις. Θεωρεί ότι αυτό αναλογεί όχι μόνο στις δυνητικές ζημίες που προκύπτουν από τους διαρθρωτικούς κινδύνους του χρηματοοικονομικού συστήματος της Νορβηγίας, αλλά και στην ένταση των κινδύνων αυτών και στην ανθεκτικότητα που συνεπάγονταν οι προηγούμενες αποφάσεις του για το απόθεμα ασφαλείας. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το υφιστάμενο ποσοστό αποθέματος ασφαλείας ύψους 3 % για όλα τα ανοίγματα, διαμορφώθηκε όταν εφαρμόστηκε το κατώτατο όριο της συμφωνίας της Βασιλείας Ι και ενόσω δεν ίσχυε συντελεστής υποστήριξης ΜΜΕ. Το υπουργείο υποστηρίζει ότι, εάν δεν ίσχυε το κατώτατο όριο της συμφωνίας της Βασιλείας Ι και εφαρμοζόταν ο συντελεστής υποστήριξης ΜΜΕ, το προηγούμενο ποσοστό αποθέματος ασφαλείας συστημικού κινδύνου θα είχε οριστεί πιθανότατα σε υψηλότερο επίπεδο λόγω του ύψους του συστημικού κινδύνου. Σύμφωνα με το συμπέρασμα του υπουργείου, με βάση την πείρα που έχει αποκτηθεί από προηγούμενες κρίσεις και τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων, η συνολική απαίτηση κεφαλαίου και αποθέματος ασφαλείας είναι ανάλογη του συνολικού κινδύνου που αντιμετωπίζει το χρηματοοικονομικό σύστημα. Κατά συνέπεια, η συνολική απαίτηση θα έπρεπε να διατηρηθεί περίπου στα επίπεδα πριν από το 2020, δεδομένου ότι η ένταση των συστημικών κινδύνων είναι παρόμοια με εκείνη του 2013, οπότε θα δικαιολογούσε και τον ορισμό του ΑΑΣΚ σε ποσοστό 4,5 %.

17. Σύμφωνα με το υπουργείο, η πανδημία COVID-19 δεν έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές στα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά του νορβηγικού χρηματοοικονομικού συστήματος, και τα νορβηγικά πιστωτικά ιδρύματα εξακολουθούσαν να πληρούν με ευχέρεια τις απαιτήσεις κεφαλαίου και αποθέματος ασφαλείας και κατόρθωσαν να διατηρήσουν τον δανεισμό προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Ταυτόχρονα, τον Μάρτιο του 2020 το υπουργείο μείωσε το αντικυκλικό κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας από 2,5 % σε 1 % ως βραχυπρόθεσμη αντίδραση στις δυνητικές επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19.

18. Βάσει των προαναφερομένων, η Μόνιμη Επιτροπή είναι της άποψης ότι το υπό εξέταση μέτρο είναι αποτελεσματικό και αναλογικό, διότι συμβάλλει στον μετριασμό των εντοπισθέντων μακροπρόθεσμων διαρθρωτικών κινδύνων για τον νορβηγικό τραπεζικό τομέα. Η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει ότι το συμπέρασμα αυτό τεκμηριώνεται με σαφέστερα στοιχεία από τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων που διενήργησαν οι νορβηγικές αρχές, τα οποία καταδεικνύουν ότι τα μέτρα θα είναι αποτελεσματικά για την ενίσχυση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στη Νορβηγία μέσω της διατήρησης των κεφαλαίων των νορβηγικών πιστωτικών ιδρυμάτων στα επίπεδα που απαιτούνται για τη διαφύλαξη της υφιστάμενης ικανότητάς τους όσον αφορά την απορρόφηση ζημιών. Προς επίρρωση αυτού του συμπεράσματος σχετικά με την αναλογικότητα του μέτρου, η Μόνιμη Επιτροπή τονίζει ότι το συγκεκριμένο μέτρο σημαίνει ότι στην πράξη δεν θα υπάρξει σημαντική αύξηση των κεφαλαιακών απαιτήσεων για τα νορβηγικά πιστωτικά ιδρύματα. Για πολλές από τις θυγατρικές μητρικών εταιρειών που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη του ΕΟΧ, οι κεφαλαιακές απαιτήσεις θα αυξηθούν σχεδόν κατά μιάμιση εκατοστιαία μονάδα, ωστόσο η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με το υπουργείο, τα εν λόγω πιστωτικά ιδρύματα διαθέτουν κεφαλαιακά επίπεδα τα οποία υπερβαίνουν τις απαιτήσεις που συνεπάγεται ένα ΑΑΣΚ ύψους 4,5 % για ανοίγματα στη Νορβηγία. Το υπουργείο αναγνωρίζει ότι ορισμένα νορβηγικά πιστωτικά ιδρύματα ίσως χρειαστεί να αυξήσουν ελαφρώς τον δείκτη κεφαλαίου τους προκειμένου να διατηρήσουν ένα διαχειριστικό απόθεμα ασφαλείας επιπλέον των συνολικών απαιτήσεων των πυλώνων 1 και 2. Ταυτόχρονα, η μεταβατική περίοδος έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022 για τις τράπεζες που δεν χρησιμοποιούν την AIRB θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι αλλαγές της απαίτησης ΑΑΣΚ δεν θα επιφέρουν αδικαιολόγητες αυξήσεις στις κεφαλαιακές απαιτήσεις που ισχύουν για τα πιστωτικά ιδρύματα τα οποία δεν επηρεάζονται σημαντικά από την κατάργηση του κατώτατου ορίου της συμφωνίας της Βασιλείας Ι, και των οποίων οι απαιτήσεις του πυλώνα 2 ενδέχεται να πρέπει να επαναρρυθμιστούν αφότου εφαρμοστεί σε αυτά το υψηλότερο ΑΑΣΚ μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου. Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να μετριάσει τις στρεβλώσεις που ενδέχεται να προκαλέσει το κοινοποιηθέν μέτρο και να διασφαλίσει ότι τυχόν αρνητικές επιπτώσεις στις εγχώριες τράπεζες και στη δανειοδοτική τους ικανότητα θα είναι περιορισμένες.

19. Η Μόνιμη Επιτροπή έκρινε επίσης ότι οι λόγοι για τους οποίους το υπουργείο απέρριψε άλλα μέτρα που προβλέπονται στην οδηγία 2013/36/ΕΕ ή στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 575/2013 (εξαιρουμένων των άρθρων 458 και 459 του εν λόγω κανονισμού), είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με άλλα μέτρα, συνιστούν κατάλληλο τρόπο αντιμετώπισης του εντοπισθέντος μακροπροληπτικού ή συστημικού κινδύνου, λαμβανομένης υπόψη της σχετικής αποτελεσματικότητας των εν λόγω μέτρων.

20. Σύμφωνα με το άρθρο 124 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013, οι αρμόδιες αρχές έχουν τη δυνατότητα να ορίζουν υψηλότερες τιμές για τους συντελεστές στάθμισης κινδύνου που αφορούν τα σχετικά με ακίνητα ανοίγματα των πιστωτικών ιδρυμάτων τα οποία χρησιμοποιούν την τυποποιημένη προσέγγιση, για λόγους χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και με βάση την πείρα που έχει αποκτηθεί από ζημίες οφειλόμενες σε ανοίγματα που εξασφαλίζονται με ακίνητα, καθώς και τις μελλοντικές εξελίξεις των αγορών ακινήτων. Το υπουργείο θεωρεί ότι ο συντελεστής στάθμισης κινδύνου ύψους 35 % για ανοίγματα σε οικιστικά ακίνητα στη Νορβηγία είναι κατάλληλος για ιδρύματα που χρησιμοποιούν την τυποποιημένη προσέγγιση. Όσον αφορά τα ανοίγματα σε εμπορικά ακίνητα, έχουν ήδη οριστεί υψηλότεροι συντελεστές στάθμισης κινδύνου, βάσει της παραγράφου 2 του εν λόγω άρθρου, οι οποίοι κυμαίνονται μεταξύ 100 % και 150 %, ανάλογα με την αξιολόγηση του αντισυμβαλλομένου.

21. Δυνάμει του άρθρου 164 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013, οι αρμόδιες αρχές μπορούν, όταν αυτό κρίνεται κατάλληλο για λόγους χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και με βάση τις μελλοντικές εξελίξεις της αγοράς ακινήτων, να ορίζουν υψηλότερες τιμές για τη σταθμισμένη ως προς το άνοιγμα μέση ζημία σε περίπτωση αθέτησης για ανοίγματα που εξασφαλίζονται με ακίνητη περιουσία στην επικράτειά τους. Για ανοίγματα λιανικής που είναι εξασφαλισμένα με οικιστικά ακίνητα στη Νορβηγία, από το 2014 εφαρμόζεται υψηλότερο κατώτερο όριο ζημίας σε περίπτωση αθέτησης, το οποίο ανέρχεται στο 20 %, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αβεβαιότητα που συνδέεται με τα μοντέλα εσωτερικού πιστωτικού κινδύνου.

22. Η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει ότι τα άρθρα 124 και 164 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί ως κάποιον βαθμό για την αντιμετώπιση ορισμένων κινδύνων. Επισημαίνει επίσης ότι το κοινοποιηθέν μέτρο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση ευρύτερων μακροπρόθεσμων συστημικών κινδύνων από τις ειδικές εξελίξεις της αγοράς ακινήτων που μπορούν να αντιμετωπιστούν σύμφωνα με τα άρθρα 124 και 164 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013. Αυτοί οι συστημικοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν την ομοιότητα των χρηματοδοτικών διαρθρώσεων των πιστωτικών ιδρυμάτων, τη διασύνδεσή τους, καθώς και την ομοιότητα και τη συγκέντρωση των ανοιγμάτων έναντι των αγορών ακινήτων και της νορβηγικής οικονομίας, η οποία χαρακτηρίζεται από περιορισμένο βαθμό διαφοροποίησης του εταιρικού τομέα και από υψηλά επίπεδα χρέους των νοικοκυριών.

23. Όταν μια αρμόδια αρχή διαπιστώνει ότι πιστωτικά ιδρύματα με παρόμοια προφίλ κινδύνων εκτίθενται ή ενδέχεται να εκτεθούν σε παρόμοιους κινδύνους ή μπορεί να ενέχουν παρόμοιους κινδύνους για το χρηματοοικονομικό σύστημα, μπορεί επί του παρόντος —δυνάμει του άρθρου 103 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ— να εφαρμόζει κατά παρόμοιο ή πανομοιότυπο τρόπο τη διαδικασία εποπτικής εξέτασης και αξιολόγησης στα εν λόγω ιδρύματα. Το άρθρο 104 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ προβλέπει μια δέσμη εποπτικών εξουσιών για την αρμόδια αρχή κατά την εφαρμογή του άρθρου 103 της εν λόγω οδηγίας, συμπεριλαμβανομένων πρόσθετων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων. Το υπουργείο υποστηρίζει ότι οι απαιτήσεις του πυλώνα 2 που αφορούν το εκάστοτε ίδρυμα δυνάμει του άρθρου 104 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ θα πρέπει να προσαρμόζονται στην ιδιαίτερη κατάσταση κάθε ιδρύματος και ότι οι απαιτήσεις αυτές μπορούν να εστιάζουν σε συγκεκριμένα στοιχεία των διαρθρωτικών συστημικών κινδύνων, αλλά μόνο στον βαθμό που οι κίνδυνοι αυτοί δεν αποτελούν γενικά χαρακτηριστικά του τραπεζικού συστήματος. Προς επίρρωση της άποψης αυτής, το υπουργείο φρονεί ότι στην οδηγία (ΕΕ) 2019/878 διευκρινίζεται ότι ο ειδικός για κάθε ίδρυμα χαρακτήρας των απαιτήσεων του πυλώνα 2 θα πρέπει να αποτρέπει τη χρήση τους ως εργαλείου για την αντιμετώπιση συστημικών κινδύνων. Η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει ότι τα μέτρα του πυλώνα 2 προορίζονται πράγματι κυρίως για την αντιμετώπιση κινδύνων που αφορούν το εκάστοτε ίδρυμα και χαρακτηρίζονται από μικρότερο βαθμό διαφάνειας σε σύγκριση με ένα απόθεμα ασφαλείας συστημικού κινδύνου.

24. Σύμφωνα με το άρθρο 131 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ, οι εντεταλμένες αρχές οφείλουν να προσδιορίζουν άλλα συστημικά σημαντικά ιδρύματα (O-SII) και να καθορίζουν ή να επανακαθορίζουν απόθεμα ασφαλείας O-SII για τα ιδρύματα αυτά. Το υπουργείο έχει κοινοποιήσει χωριστά την πρόθεσή του να ορίσει αποθέματα ασφαλείας O-SII για δύο συστημικά σημαντικά ιδρύματα. Θεωρεί ότι αυτά τα αποθέματα ασφαλείας είναι συμπληρωματικά, δεδομένου ότι τα αποθέματα ασφαλείας O-SII αντιμετωπίζουν μέρος του κινδύνου συγκέντρωσης συστημικά σημαντικών ιδρυμάτων, ενώ το απόθεμα ασφαλείας συστημικού κινδύνου αντιμετωπίζει άλλους μακροπρόθεσμους μη κυκλικούς συστημικούς κινδύνους. Σύμφωνα με το υπουργείο, υπάρχουν ορισμένα άλλα πιστωτικά ιδρύματα που είναι αρκετά μεγάλα ώστε να μπορούν να μεγεθύνουν δυνητικά τους συστημικούς κινδύνους στον τραπεζικό τομέα της Νορβηγίας, ενώ παραμένουν ταυτόχρονα αρκετά μικρά ώστε να μην χαρακτηρίζονται από το υπουργείο ως συστημικά σημαντικά σε μεμονωμένη βάση. Η Μόνιμη Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 131 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ δεν αποσκοπεί στην αντιμετώπιση όλων των ειδών μακροπρόθεσμων μη κυκλικών συστημικών ή μακροπροληπτικών κινδύνων. Το απόθεμα ασφαλείας O-SII δεν θα αποτελούσε κατάλληλο εργαλείο για την αντιμετώπιση των μακροπρόθεσμων μη κυκλικών συστημικών ή μακροπροληπτικών κινδύνων που επηρεάζουν τον τραπεζικό τομέα στο σύνολό του.

25. Το αντικυκλικό απόθεμα ασφαλείας που αναφέρεται στο άρθρο 136 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ ισχύει για όλα τα μη χρηματοοικονομικά ανοίγματα του ιδιωτικού τομέα που βρίσκονται σε μια δικαιοδοσία. Το υπουργείο υποστηρίζει ότι το αντικυκλικό απόθεμα ασφαλείας έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση μιας διαφορετικής μορφής συστημικού κινδύνου, ο οποίος προκύπτει από την κυκλικότητα του χρηματοοικονομικού συστήματος. Η Μόνιμη Επιτροπή συμφωνεί με την εκτίμηση αυτή.

26. Κατόπιν εξέτασης των επιχειρημάτων που προέβαλε το υπουργείο, η Μόνιμη Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη του υπουργείου ότι τα υφιστάμενα μέτρα που προβλέπονται στην οδηγία 2013/36/ΕΕ ή στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 575/2013 (εξαιρουμένων των άρθρων 458 και 459 του εν λόγω κανονισμού), είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με άλλα μέτρα, θα ήταν σχετικά λιγότερο αποτελεσματικά για την κατάλληλη αντιμετώπιση του εντοπισθέντος κινδύνου.

27. Όσον αφορά τον δυνητικό αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά, η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το κοινοποιηθέν μέτρο έχει δυσανάλογες επιπτώσεις στις πέντε θυγατρικές πιστωτικών ιδρυμάτων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη του ΕΟΧ. Επιπλέον, προκειμένου να μειωθεί η πιθανότητα διαρροών προς ξένα ιδρύματα που δραστηριοποιούνται στη Νορβηγία μέσω παραρτημάτων, το υπουργείο σχεδιάζει να ζητήσει την εφαρμογή του ΑΑΣΚ στη βάση της αμοιβαιότητας για όλα τα ιδρύματα από κράτη του ΕΟΧ που έχουν ανοίγματα στη Νορβηγία. Η Μόνιμη Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό είναι σημαντικό λόγω της συγκριτικά ισχυρής πίεσης που ασκείται στη νορβηγική αγορά δανεισμού των τραπεζών από άλλες σκανδιναβικές χώρες, με σκοπό την αποτροπή του εποπτικού αρμπιτράζ και την αποφυγή διαρροών μέσω των παραρτημάτων. Έχουν τεθεί σε ισχύ ειδικά μνημόνια συνεργασίας για την ενίσχυση της διασυνοριακής χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και τη διασφάλιση επαρκούς προληπτικής εποπτείας σημαντικών παραρτημάτων χρηματοδοτικών ιδρυμάτων που λειτουργούν στην περιοχή της Σκανδιναβίας και της Βαλτικής (6). Η Μόνιμη Επιτροπή επισημαίνει ότι το ΕΣΣΚ θα αξιολογήσει το αίτημα εφαρμογής μέτρων στη βάση της αμοιβαιότητας, καθώς και τις υψηλότερες κεφαλαιακές απαιτήσεις που θα συνεπαγόταν αυτό για ξένα πιστωτικά ιδρύματα, όταν το υπουργείο ζητήσει από το ΕΣΣΚ να συστήσει στα μέλη του να εφαρμόσουν το μέτρο στη βάση της αμοιβαιότητας.

28. Δεδομένου του υψηλού βαθμού διασύνδεσης με τα χρηματοοικονομικά συστήματα άλλων σκανδιναβικών χωρών, η Μόνιμη Επιτροπή εικάζει ότι το κοινοποιηθέν μέτρο θα συμβάλει στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στον βαθμό που το εποπτικό αρμπιτράζ και οι διαρροές μπορούν να αποφευχθούν μέσω της εφαρμογής του κοινοποιηθέντος μέτρου στη βάση της αμοιβαιότητας για ουσιώδη ανοίγματα ξένων πιστωτικών ιδρυμάτων στη νορβηγική αγορά, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων τυχόν σημαντικών παραρτημάτων ξένων τραπεζών.

29. Λαμβάνοντας υπόψη όλους τους προαναφερόμενους παράγοντες, όπως απαιτείται βάσει του άρθρου 133 της ΟΚΑ IV, και κατόπιν εξέτασης της κοινοποίησης με τη Νορβηγία και έπειτα από διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους που συμμετέχουν στην παρούσα διαδικασία, η Μόνιμη Επιτροπή των Κρατών της ΕΖΕΣ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το απόθεμα ασφαλείας συστημικού κινδύνου ύψους 4,5 % για εγχώρια ανοίγματα δεν συνεπάγεται δυσανάλογες δυσμενείς επιπτώσεις στο σύνολο ή σε μέρη του χρηματοοικονομικού συστήματος της Νορβηγίας ή στον ΕΟΧ συνολικά. Επιπλέον, δεν αποτελεί ούτε δημιουργεί εμπόδιο στην ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΣΥΣΤΑΣΗ:

1) Το απόθεμα ασφαλείας συστημικού κινδύνου που κοινοποίησε στις 5 Νοεμβρίου το Υπουργείο Οικονομικών της Νορβηγίας («Finansdepartmentet») δυνάμει του άρθρου 133 παράγραφος 11 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ, όπως προσαρμόστηκε με την απόφαση αριθ. 79/2019 της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟΧ, είναι δικαιολογημένο, κατάλληλο, αναλογικό και αποτελεσματικό για την αντιμετώπιση των συστημικών κινδύνων για τους οποίους προορίζεται. Η Μόνιμη Επιτροπή των Κρατών της ΕΖΕΣ επισημαίνει περαιτέρω ότι: α) η διάσταση των εντοπισθέντων συστημικών ή μακροπροληπτικών κινδύνων συνιστά απειλή για τη σταθερότητα του χρηματοοικονομικού συστήματος της Νορβηγίας της οποίας η φύση δικαιολογεί την εφαρμογή αποθέματος ασφαλείας συστημικού κινδύνου ύψους 4,5 % για εγχώρια ανοίγματα β) το κοινοποιηθέν μέτρο αναμένεται να αποβεί αποτελεσματικό και κατάλληλο για τον μετριασμό του κινδύνου με αναλογικό τρόπο γ) άλλα μακροπροληπτικά μέτρα που προβλέπονται στην οδηγία 2013/36/ΕΕ ή στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 575/2013, είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με άλλα μέτρα, θα ήταν σχετικά λιγότερο αποτελεσματικά για την κατάλληλη αντιμετώπιση του εντοπισθέντος κινδύνου δ) το κοινοποιηθέν μέτρο, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του σε θυγατρικές μητρικών εταιρειών εγκατεστημένων σε άλλα κράτη του ΕΟΧ, δεν συνεπάγεται δυσανάλογες δυσμενείς επιπτώσεις στο χρηματοοικονομικό σύστημα της Νορβηγίας ή στον ΕΟΧ συνολικά και δεν αποτελεί εμπόδιο στην ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

2) Η Μόνιμη Επιτροπή των Κρατών της ΕΖΕΣ δεν συνιστά καμία αλλαγή στο κοινοποιηθέν μέτρο λόγω των επιπτώσεών του σε θυγατρικές πιστωτικών ιδρυμάτων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη του ΕΟΧ.

Βρυξέλλες, 4 Δεκεμβρίου 2020. Για τη Μόνιμη Επιτροπή Ο Πρόεδρος Sabine MONAUNI Ο Γενικός Γραμματέας Henri GÉTAZ

(1) Βλ. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019Y1030(11)&qid=1610357896127&from=EN

(2) Norges Bank, Financial Stability Report, 2020, σ. 52.

(3) Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Financial System Stability Assessment for Norway, έκθεση ανά χώρα αριθ. 20/259 του ΔΝΤ, Αύγουστος 2020.

(4) Επιτροπή της Βασιλείας για την Τραπεζική Εποπτεία, The costs and benefits of bank capital – a review of the literature, έγγραφο εργασίας 37, Ιούνιος 2019.

(5) Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Financial System Stability Assessment for Norway, έκθεση ανά χώρα αριθ. 20/259 του ΔΝΤ, Αύγουστος 2020, σ. 2.

(6) Βλ. https://www.regjeringen.no/contentassets/ff0c28c162ca43f39b585d7c9f94dab5/nbsg- mou_2018.pdf