EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 79/40

ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΫΟΥΣΑΣ ΑΡΧΉΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ

αριθ. 405/08/COL

της 27ης Ιουνίου 2008

για την περάτωση της επίσημης διαδικασίας έρευνας σχετικά με το ισλανδικό Housing Financing Fund (HFF)

(Ισλανδία)

Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ (1),

Έχοντας υπόψη:

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (2), και ιδίως τo άρθρο 59 παράγραφος 2, τα άρθρα 61 έως 63 και το πρωτόκολλο 26,

τη συμφωνία μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (3), και ιδίως το άρθρο 24,

το άρθρο 1 παράγραφος 2 του μέρους I, το άρθρο 4 παράγραφος 4 και το άρθρο 6 του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου (4),

τις κατευθυντήριες γραμμές της Αρχής (5) για την εφαρμογή και την ερμηνεία των άρθρων 61 και 62 της συμφωνίας ΕΟΧ,

την απόφαση αριθ. 195/04/COL της Αρχής για τις διατάξεις εφαρμογής που αναφέρονται σύμφωνα με το άρθρο 27 στο μέρος II του πρωτοκόλλου 3 (6),

την απόφαση του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ στην υπόθεση E-9/04 σχετικά με την προσφυγή ακύρωσης της απόφασης αριθ. 213/04/COL σχετικά με το ισλανδικό Housing Financing Fund (Ταμείο Στεγαστικής Χρηματοδότησης) (7),

την απόφαση αριθ. 185/06/COL της Αρχής για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας σχετικά με το ισλανδικό Housing Financing Fund (8),

Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις τους,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Με την επιστολή της 20ής Νοεμβρίου 2003 της ισλανδικής αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την οποία διαβιβάζεται επιστολή του ισλανδικού υπουργείου Οικονομικών της ίδιας ημερομηνίας, οι οποίες ελήφθησαν και πρωτοκολλήθηκαν από την Αρχή στις 25 Νοεμβρίου 2003 (Έγγρ. αριθ: 03-8227 A, πλέον αριθ. πρωτ.: 255584), οι ισλανδικές αρχές κοινοποίησαν, σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους Ι του πρωτοκόλλου 3, αύξηση του μέγιστου επιπέδου δανειοδότησης από το ισλανδικό Housing Financing Fund (στο εξής το HFF) έως το 90 % της τιμής αγοράς του ακινήτου.

Στις 11 Αυγούστου 2004, η Αρχή εξέδωσε την απόφαση αριθ. 213/04/COL. Στην απόφαση αυτή η Αρχή αποφάνθηκε, χωρίς να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας, ότι η ισλανδική νομοθεσία στην οποία υπόκειται το HFF συνεπάγεται τη χορήγηση ενισχύσεων στο HFF, αλλά ότι οι εν λόγω ενισχύσεις είναι συμβιβάσιμες με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις σε συνδυασμό με το άρθρο 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκε προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ από την Bankers’ and Securities’ Dealers Association of Iceland, ένωση η οποία συγχωνεύθηκε έκτοτε με άλλους χρηματοπιστωτικούς και ασφαλιστικούς οργανισμούς και η οποία δραστηριοποιείται σήμερα με την ονομασία Icelandic Financial Services Association (στο εξής η SFF). Με την απόφαση της 7ης Απριλίου 2006 στην υπόθεση E-9/04, το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ έκανε δεκτή την προσφυγή και ακύρωσε την απόφαση αριθ. 213/04/COL της Αρχής.

Βάσει των πληροφοριών που είχε στη διάθεσή της, η Αρχή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι τα αμφισβητούμενα μέτρα ενισχύσεων συνιστούσαν νέα ενίσχυση και, ως εκ τούτου, εξέδωσε, στις 21 Ιουνίου 2006, την απόφαση αριθ. 185/06/COL για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας σχετικά με το σύστημα του HFF. Η Αρχή απέστειλε την εν λόγω απόφαση στις ισλανδικές αρχές με επιστολή της 21ης Ιουνίου 2006 (αριθ. πρωτ.: 377864).

Η απόφαση αριθ. 185/06/COL δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ (9). Η Αρχή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την εν λόγω απόφαση.

Με επιστολή της 20ής Νοεμβρίου 2006 της ισλανδικής αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ελήφθη και πρωτοκολλήθηκε από την Αρχή στις 21 Νοεμβρίου 2006, η Αρχή έλαβε παρατηρήσεις από τις ισλανδικές αρχές σχετικά με την απόφαση (αριθ. πρωτ.: 399173).

Με επιστολή της 24ης Νοεμβρίου 2006 (αριθ. πρωτ.: 399801), η Αρχή διαβίβασε τις παρατηρήσεις των ισλανδικών αρχών στην SFF και κάλεσε την SFF να διατυπώσει παρατηρήσεις σχετικά.

Η Αρχή έλαβε περαιτέρω παρατηρήσεις από τις ισλανδικές αρχές με επιστολή της 3ης Ιανουαρίου 2007 της ισλανδικής αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ελήφθη και πρωτοκολλήθηκε από την Αρχή στις 4 Ιανουαρίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 405009).

Με επιστολή της 31ης Ιανουαρίου 2007, η οποία ελήφθη και πρωτοκολλήθηκε από την Αρχή στις 2 Φεβρουαρίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 408361), η SFF απάντησε στην επιστολή της Αρχής της 24ης Νοεμβρίου 2006, και η εν λόγω απάντηση διαβιβάσθηκε στις ισλανδικές αρχές στις 5 Φεβρουαρίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 408509).

Με επιστολή της 28ης Φεβρουαρίου 2007, η οποία ελήφθη και πρωτοκολλήθηκε από την Αρχή την 1η Μαρτίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 411962), η SFF υπέβαλε παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση αριθ. 185/06/COL της Αρχής. Η Αρχή διαβίβασε τις εν λόγω παρατηρήσεις στις ισλανδικές αρχές ζητώντας τις παρατηρήσεις τους με επιστολή της 5ης Μαρτίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 412290).

Με επιστολή της 5ης Μαρτίου 2007 της ισλανδικής αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ελήφθη και πρωτοκολλήθηκε από την Αρχή στις 9 Μαρτίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 412950), οι ισλανδικές αρχές απάντησαν στις παρατηρήσεις της SFF της 31ης Ιανουαρίου 2007.

Με επιστολή της 4ης Απριλίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 415881), η Αρχή ζήτησε διευκρινίσεις από τις ισλανδικές αρχές.

Με επιστολή της 30ής Απριλίου 2007 της ισλανδικής αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ελήφθη και πρωτοκολλήθηκε από την Αρχή στις 30 Απριλίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 419451), οι ισλανδικές αρχές απάντησαν στην επιστολή της Αρχής της 5ης Μαρτίου 2007.

Με επιστολή της 14ης Ιουνίου 2007 της ισλανδικής αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ελήφθη και πρωτοκολλήθηκε από την Αρχή στις 14 Ιουνίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 425255), οι ισλανδικές αρχές απάντησαν στην επιστολή της Αρχής της 4ης Απριλίου 2007.

Πρόσθετες πληροφορίες παρασχέθηκαν από τους εκπροσώπους των ισλανδικών αρχών μέσω μηνύματος ηλεκτρικού ταχυδρομείου της 21ης Αυγούστου 2007 (αριθ. πρωτ.: 435379).

Με επιστολή της 28ης Σεπτεμβρίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 442805), η Αρχή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες από τις ισλανδικές αρχές σχετικά με τις κρατικές εγγυήσεις βάσει του ισλανδικού δικαίου. Με επιστολή της 24ης Οκτωβρίου 2007 της ισλανδικής αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ελήφθη και πρωτοκολλήθηκε από την Αρχή στις 25 Οκτωβρίου 2007 (αριθ. πρωτ.: 448739), οι ισλανδικές αρχές απάντησαν στο εν λόγω αίτημα.

Η υπόθεση συζητήθηκε περαιτέρω μεταξύ των εκπροσώπων της Αρχής και της ισλανδικής κυβέρνησης σε αρκετές συνεδριάσεις, η τελευταία εκ των οποίων ήταν η συνεδρίαση-πακέτο, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2007 στο Ρέικιαβικ.

Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 27ης Νοεμβρίου 2007, οι νόμιμοι εκπρόσωποι της SFF υπέβαλαν πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με την έρευνα για το HFF (αριθ. πρωτ.: 454226).

Η υπόθεση συζητήθηκε με τον καταγγέλλοντα σε συνεδρίαση η οποία πραγματοποιήθηκε στις 6 Μαρτίου 2008, σε συνέχεια της οποίας ο καταγγέλλων υπέβαλε παρατηρήσεις στις 28 Μαρτίου 2008 (αριθ. πρωτ.: 471552).

Η ισλανδική κυβέρνηση υπέβαλε τις παρατηρήσεις της σχετικά με τις τελευταίες παρατηρήσεις του καταγγέλλοντος με επιστολή της 15ης Απριλίου 2008 (αριθ. πρωτ.: 473576).

2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΙΣΛΑΝΔΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΝ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

2.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στην ενότητα που ακολουθεί, η Αρχή περιγράφει την κατάσταση του στεγαστικού συστήματος, βάσει του ισλανδικού δικαίου. Η περιγραφή καλύπτει την ισχύουσα νομοθεσία κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ, σε συνδυασμό με μια σύνοψη των νομοθετικών αλλαγών οι οποίες τέθηκαν σε ισχύ σε μεταγενέστερο χρόνο.

Στην ενότητα 3 περιγράφεται η νομική βάση, σύμφωνα με το ισλανδικό δίκαιο, κάθε δυνητικού στοιχείου κρατικής ενίσχυσης το οποίο προσδιορίζεται στην απόφαση αριθ. 185/06/COL για την έναρξη της επίσημης διαδικασίας έρευνας. Εξετάζονται οι ισχύουσες νομικές διατάξεις κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ, καθώς και οι νομοθετικές αλλαγές.

2.2. ΤΟ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

2.2.1. Εισαγωγή

Τα τελευταία 50 χρόνια, οι δημόσιες παρεμβάσεις στην ισλανδική στεγαστική αγορά στοχεύουν στην ενθάρρυνση της απόκτησης ιδιόκτητης κατοικίας. Το 1955 τέθηκαν οι βάσεις για τη συστηματική συμμετοχή του κράτους τόσο στη χάραξη πολιτικής στον τομέα της στέγασης όσο και στη χορήγηση δανείων για την απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας. Η κρατική Στεγαστική Υπηρεσία (Húsnæðisstofnun ríkisins) ιδρύθηκε με τον νόμο αριθ. 51/1980 και παρείχε, μεταξύ άλλων, δάνεια με προνομιακούς όρους σε αγοραστές ιδιόκτητης κατοικίας.

Το 1986 το σύστημα στεγαστικών δανείων υποβλήθηκε σε ορισμένες αλλαγές, οι οποίες είχαν ως συνέπεια, μεταξύ άλλων, τη μερική χρηματοδότηση του συστήματος από συνταξιοδοτικά ταμεία. Οι ισλανδικές τράπεζες δεν παρείχαν γενικά χρηματοδότηση για την απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας. Καθώς η κρατική Στεγαστική Υπηρεσία χορηγούσε στεγαστικά δάνεια σε τιμές κατώτερες αυτών της αγοράς, η ζήτηση αυξήθηκε σημαντικά, γεγονός το οποίο, με τη σειρά του, ανάγκασε τα συνταξιοδοτικά ταμεία να υπερβούν τα όρια των πόρων τους. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής και τη δημιουργία πρόσθετων χρηματοπιστωτικών πόρων για τη χρηματοδότηση της στέγασης, το 1989 θεσπίσθηκε ένα σύστημα στεγαστικών ομολόγων, το οποίο θα περιγραφεί αναλυτικά κατωτέρω.

2.2.2. Νόμος αριθ. 97/1993 σχετικά με την κρατική Στεγαστική Υπηρεσία

2.2.2.1. Εισαγωγή

Κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ, την 1η Ιανουαρίου 1994, η κρατική Στεγαστική Υπηρεσία διεπόταν από τον νόμο αριθ. 97/1993 (lög nr. 97/1993, um Húsnæðisstofnun ríkisins). Ο εν λόγω νόμος αποτελούσε στην πραγματικότητα ενοποιημένη έκδοση του νόμου αριθ. 86/1988 με την ίδια ονομασία, ο οποίος είχε υποβληθεί σε πολυάριθμες τροποποιήσεις (10).

Σύμφωνα με το άρθρο 1 του νόμου αριθ. 97/1993, σκοπός του είναι η προώθηση της ασφάλειας των Ισλανδών όσον αφορά τη στέγαση, μέσω της χορήγησης δανείων και της ρύθμισης των θεμάτων που σχετίζονται με τη στέγαση και την κατασκευή κατοικιών. Επιπλέον, σκοπός του είναι η προώθηση της ισότητας των δικαιωμάτων στη στέγαση μέσω της χορήγησης κεφαλαίων με ειδικό σκοπό την αύξηση των ευκαιριών των Ισλανδών για απόκτηση κατοικίας ή εκμισθούμενης κατοικίας υπό διαπραγματεύσιμους όρους.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αριθ. 97/1993, στο στεγαστικό σύστημα δραστηριοποιούνται τέσσερις διαφορετικοί δημόσιοι φορείς, και συγκεκριμένα: η κρατική Στεγαστική Υπηρεσία, το κρατικό Στεγαστικό Συμβούλιο, το κρατικό Οικοδομικό Ταμείο και το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων.

2.2.2.2. Η κρατική Στεγαστική Υπηρεσία και το κρατικό Στεγαστικό Συμβούλιο

Η νομική βάση της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας θεσπίζεται στο άρθρο 2 του νόμου. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, η Υπηρεσία είναι κρατικός οργανισμός, με χωριστό διοικητικό συμβούλιο (το κρατικό Στεγαστικό Συμβούλιο) και τελεί υπό τη διοικητική εποπτεία του υπουργού Κοινωνικών Υποθέσεων, ο οποίος έχει την ύπατη αρμοδιότητα σε θέματα στέγασης. Η Υπηρεσία διαχειρίζεται και επιτελεί τις σχετικές με τη στέγαση αρμοδιότητες με τις οποίες επιφορτίζονται οι δημόσιες αρχές βάσει του νόμου.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 του νόμου, ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων μπορεί να εκδώσει κανονισμό, με τον οποίο ρυθμίζεται αναλυτικότερα η δομή της Υπηρεσίας. Ο υπουργός δύναται επίσης να συγχωνεύσει τη συνολική διαχείριση, τις εργασίες και τους ανθρώπινους πόρους δύο ή περισσότερων τμημάτων, υπηρεσιών και ταμείων που προβλέπονται στον νόμο. Τα έξοδα λειτουργίας της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας επιμερίζονται μεταξύ των ταμείων που διαχειρίζεται η Υπηρεσία, λαμβανομένου υπόψη του πεδίου δραστηριοτήτων τους και των κυκλοφορούντων στοιχείων ενεργητικού κατά το κλείσιμο του οικονομικού έτους.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 του νόμου, η κρατική Στεγαστική Υπηρεσία διοικείται από το κρατικό Στεγαστικό Συμβούλιο (στο εξής το «Συμβούλιο»), το οποίο απαρτίζεται από επτά μέλη που εκλέγονται από το κοινοβούλιο, μετά τις βουλευτικές εκλογές. Σύμφωνα με το άρθρο 5 του νόμου, καθήκον του Συμβουλίου είναι η διαχείριση των οικονομικών, των εργασιών και των λοιπών δραστηριοτήτων της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας, του κρατικού Οικοδομικού Ταμείου και του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων. Πρέπει επίσης να διασφαλίζει ότι η Στεγαστική Υπηρεσία ασκεί τις δραστηριότητές της σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και τις διοικητικές διατάξεις. Επιπλέον, το Συμβούλιο έχει τη δυνατότητα, μεταξύ άλλων, να διαθέτει κεφάλαια σε εργολάβους κατασκευών για κοινωνική στέγαση.

Σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 2, το κρατικό Στεγαστικό Συμβούλιο δύναται επίσης, με την επιφύλαξη της έγκρισης του υπουργού Κοινωνικών Υποθέσεων, να δημιουργήσει νέες κατηγορίες δανειοδότησης. Περισσότερες διευκρινίσεις σχετικά με τα δάνεια περιέχονται στα άρθρα 12 έως 15 του νόμου.

2.2.2.3. Κρατικό Οικοδομικό Ταμείο

Ο ρόλος και τα καθήκοντα του κρατικού Οικοδομικού Ταμείου περιγράφονται στο άρθρο 8 του νόμου αριθ. 97/1993. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη διάταξη, το Ταμείο ασκεί δανειοδοτικές δραστηριότητες και εκτελεί συναλλαγές που αφορούν στεγαστικά ομόλογα, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου και τους κανονισμούς που θεσπίζονται δυνάμει του νόμου. Το Ταμείο είναι επίσης υπεύθυνο για τις συναλλαγές δανειοληψίας και δανειοδότησης που διεκπεραιώνει ή που ενδέχεται να αποφασίσει στο μέλλον. Το άρθρο 9 του νόμου ορίζει τον τρόπο χρηματοδότησης του κρατικού Κατασκευαστικού Ταμείου, ως ακολούθως:

«1) Μέσω αποδόσεων των ιδίων κεφαλαίων του Ταμείου, δηλαδή μέσω πληρωμών δόσεων, τόκων και τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των τιμών σε σχέση με τα χορηγηθέντα δάνεια.

2) Μέσω των ετήσιων εισφορών του κρατικού Δημόσιου Ταμείου, όπως προβλέπεται στον νόμο για τον προϋπολογισμό.

3) Μέσω της πώλησης ομολόγων στο Ταμείο Ασφάλισης Ανέργων, σε συνταξιοδοτικά ταμεία όπως έχει συμφωνηθεί μεταξύ της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας και των ταμείων, και μέσω κάθε άλλης μορφής δανειοληψίας η οποία μπορεί να αποφασισθεί αναλυτικότερα στο εκάστοτε ισχύον σχέδιο επενδύσεων και πιστώσεων».

Το άρθρο 11 του νόμου επιτρέπει τη χορήγηση δανείων από το κρατικό Οικοδομικό Ταμείο στις ακόλουθες κατηγορίες, εφόσον προβλέπεται χρηματοδότηση στον προϋπολογισμό του για το σχετικό έτος:

«1) Δάνεια για την κατασκευή κατοικιών για ηλικιωμένους και ιδρυμάτων ημερήσιας φροντίδας για παιδιά και ηλικιωμένους.

2) Ειδικά δάνεια για άτομα με ειδικές ανάγκες.

3) Δάνεια ή επιδοτήσεις για τεχνικές καινοτομίες και άλλες μεταρρυθμίσεις στον κατασκευαστικό κλάδο».

Σύμφωνα με το άρθρο 16 του νόμου, όλα τα δάνεια του κρατικού Οικοδομικού Ταμείου πρέπει να είναι πλήρως τιμαριθμοποιημένα. Κάθε δάνειο πρέπει να εξασφαλίζεται με υποθήκη πρώτης ή δεύτερης τάξης επί της κατοικίας για την οποία χορηγήθηκε το δάνειο. Επιπλέον, οι όροι χορήγησης του δανείου μπορούν να περιλαμβάνουν την απαίτηση το δάνειο και η υποθήκη να μην υπερβαίνουν ένα συγκεκριμένο ποσοστό της αξίας αγοράς, της αγοραίας αξίας του ακινήτου ή της εκτιμώμενης αξίας βάσει της ασφάλειας πυρός.

2.2.2.4. Στεγαστικά ομόλογα

Όπως προαναφέρθηκε, το σύστημα στεγαστικών ομολόγων θεσπίσθηκε το 1989. Ως εκ τούτου, βάσει του άρθρου 18 του νόμου αριθ. 97/1993, το κρατικό Οικοδομικό Ταμείο δύναται να θέσει σε λειτουργία ένα χωριστό Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων, τα οικονομικά στοιχεία του οποίου διατηρούνται χωριστά από τις λοιπές δραστηριότητες του Ταμείου. Σύμφωνα με το άρθρο 19 του νόμου, ο ρόλος του Τμήματος Στεγαστικών Ομολόγων είναι ο εξής:

«α) Έκδοση κατηγοριών εμπορεύσιμων ομολόγων εξ ονόματος του κρατικού Οικοδομικού Ταμείου, καλούμενων εφεξής στεγαστικών ομολόγων, σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στον παρόντα νόμο ή βάσει κανονισμού.

β) Ανταλλαγή χρεογράφων τα οποία εξασφαλίζονται με υποθήκευση κατοικιών και τα οποία εκδόθηκαν για την αγορά ακίνητης περιουσίας, την κατασκευή νέας κατοικίας ή την πραγματοποίηση εκτενών προσθηκών ή βελτιώσεων ή ανακαινίσεων παλαιών κατοικιών […].

γ) Προώθηση της εμπορευσιμότητας των στεγαστικών ομολόγων στην αγορά ανά πάσα στιγμή».

Το σύστημα των στεγαστικών ομολόγων δεν είναι ένα συμβατικό σύστημα ενυπόθηκου δανεισμού, αλλά ένα σύστημα ανταλλαγής ομολόγων, όπερ σημαίνει ότι οι αγοραστές κατοικίας υποβάλλουν αίτηση στο Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων για την έκδοση ενός ενυπόθηκου ομολόγου το οποίο εξασφαλίζεται με το ακίνητο που πρόκειται να αγορασθεί. Στη συνέχεια, το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων αγοράζει το εν λόγω ομόλογο από τον αγοραστή της κατοικίας και το εξοφλεί εκδίδοντας στεγαστικά ομόλογα στον πωλητή. Ακολούθως, τα εν λόγω στεγαστικά ομόλογα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ελεύθερης διαπραγμάτευσης στην αγορά κινητών αξιών. Ο πωλητής μπορεί να πωλήσει τα ομόλογα στην αγορά κινητών αξιών, να τα χρησιμοποιήσει ως μέσα πληρωμής ή να τα διατηρήσει.

Σύμφωνα με το άρθρο 21 του νόμου, το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων δικαιούται να αξιώσει ένα περιθώριο επιτοκίου για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών του και των εκτιμώμενων ζημιών από ανεξόφλητα δάνεια. Ο υπουργός Κοινωνικών Ασφαλίσεων καθορίζει το επίπεδο του περιθωρίου επιτοκίου κατόπιν πρότασης του κρατικού Στεγαστικού Συμβουλίου.

Βάσει του άρθρου 26 του νόμου, οι ενυπόθηκοι τίτλοι που αγοράζει το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων εκδίδονται για μέγιστη περίοδο δανεισμού 25 ετών. Σύμφωνα με το άρθρο 27, οι εν λόγω ενυπόθηκοι τίτλοι μπορούν να ανταλλαγούν με στεγαστικά ομόλογα μέγιστης αξίας ίσης με το 75 % της εύλογα εκτιμηθείσας τιμής του ακινήτου. Ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων δύναται να αποφασίσει το μέγιστο ποσοστό μέσω κανονισμού, με τον οποίο μπορεί να αποφασίσει υψηλότερο ποσοστό για νεόδμητες κατοικίες και για την πρώτη αγορά κατοικίας. Σύμφωνα με το άρθρο 29 του νόμου, το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων προωθεί την εμπορευσιμότητα των στεγαστικών ομολόγων στην αγορά. Για τον σκοπό αυτό, το Τμήμα επιδιώκει συνεργασία με τράπεζες, συνταξιοδοτικά ταμεία και άλλες χρηματοπιστωτικές οντότητες. Επιπλέον, το κρατικό Οικοδομικό Ταμείο δικαιούται να διαθέσει ποσοστό των κεφαλαίων που προορίζονται για συναλλαγές με στεγαστικά ομόλογα για την προώθηση της ισορροπίας στην αγορά.

Ο νόμος δεν περιέχει διατάξεις σχετικά με τους επιλέξιμους δανειολήπτες βάσει του συστήματος των στεγαστικών ομολόγων. Οι εν λόγω κανόνες θεσπίζονται στον κανονισμό αριθ. 467/1991 σχετικά με το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων και τις συναλλαγές που αφορούν στεγαστικά ομόλογα (um húsbréfadeild og húsbréfaviðskipti). Όσον αφορά τη χορήγηση δανείων σε επιχειρήσεις, ο κανονισμός προβλέπει ότι οι εργολάβοι κατασκευών πληρούν τις προϋποθέσεις για τη λήψη δανείων από το σύστημα. Σύμφωνα με το άρθρο 1 του κανονισμού, ως εργολάβος κατασκευών ορίζεται οποιαδήποτε αναγνωρισμένη οντότητα, η οποία κατασκευάζει και πωλεί αποπερατωθέντα διαμερίσματα σύμφωνα με τα σχετικά πρότυπα του κλάδου. Οι κανόνες σχετικά με τα δάνεια για νέα κτίρια θεσπίζονται στο άρθρο 10 του κανονισμού, και το άρθρο 25 επιβάλλει μια ειδική απαίτηση στους εργολάβους, βάσει της οποίας υποχρεούνται να υποβάλλουν εγγύηση από χρηματοπιστωτικό ίδρυμα ή δήμο.

2.2.2.5. Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων

Σύμφωνα με το άρθρο 47 του νόμου, ο ρόλος του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων είναι να μεριμνά για τη χορήγηση δανείων για κοινωνική στέγαση με στόχο την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών των ατόμων που χρειάζονται ειδική βοήθεια. Το άρθρο 48 αφορά τη χρηματοδότηση του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων, η οποία επιτυγχάνεται ως ακολούθως:

«α) μέσω αποδόσεων των ιδίων κεφαλαίων του Ταμείου, δηλαδή πληρωμών δόσεων, τόκων και τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των τιμών σε σχέση με τα χορηγηθέντα δάνεια·

β) μέσω ετήσιων εισφορών του κρατικού Δημόσιου Ταμείου, όπως προβλέπεται στον εκάστοτε νόμο για τον προϋπολογισμό·

γ) μέσω δανείων από δήμους στην κρατική Στεγαστική Υπηρεσία, σύμφωνα με το άρθρο 42·

δ) μέσω της πώλησης ομολόγων σε συνταξιοδοτικά ταμεία δυνάμει των συμφωνιών που συνάπτονται μεταξύ της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας και των συνταξιοδοτικών ταμείων·

ε) μέσω ειδικών δανειοληψιών, οι οποίες αποφασίζονται στα εκάστοτε σχέδια επενδύσεων και πιστώσεων, όταν τα διαθέσιμα κεφάλαια βάσει των εδαφίων α) έως δ) δεν επαρκούν για τα σχεδιαζόμενα έργα».

Οι κατηγορίες δανείων του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων αναφέρονται στο άρθρο 50 του νόμου και είναι οι εξής:

«1) Δάνεια κοινωνικής στέγασης μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης (για το 90 % της τιμής αγοράς).

2) Δάνεια κοινωνικής στέγασης για την απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας (για το 90 % της τιμής αγοράς).

3) Δάνεια κοινωνικής στέγασης για εκμισθούμενη κατοικία (για το 90 % της τιμής αγοράς).

4) Δάνεια γενικής στέγασης μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης (για το 70 % και το 20 % της τιμής αγοράς) […]».

Βάσει του άρθρου 52 του νόμου, τα δάνεια κοινωνικής στέγασης χορηγούνται με απόφαση του κρατικού Συμβουλίου Στέγασης από το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων. Το ύψος του δανείου μπορεί να ανέρχεται έως το 90 % του κόστους κατασκευής ή της τιμής αγοράς, αλλά δεν πρέπει να υπερβαίνει το 90 % της βάσης κόστους που εγκρίνει το κρατικό Συμβούλιο Στέγασης, μείον ειδική εισφορά των δήμων, ύψους 3,5 %, για κάθε διαμέρισμα κοινωνικής πρόνοιας, σύμφωνα με το άρθρο 42 παράγραφος 2 του νόμου (11). Όσον αφορά το δικαίωμα στην κοινωνική πρόνοια, το άρθρο 64 του νόμου ορίζει ότι το δικαίωμα λήψης δανείων για ιδιόκτητη κατοικία κοινωνικής στέγης περιορίζεται στα πρόσωπα που πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

«α) Δεν είναι ήδη ιδιοκτήτες διαμερίσματος ή συγκρίσιμου περιουσιακού στοιχείου άλλου είδους.

β) Το μέσο εισόδημά τους κατά την τελευταία τριετία πριν από τη χορήγηση του δανείου δεν υπερβαίνει τα […]. Τα όρια του εισοδήματος καθορίζονται από το κρατικό Στεγαστικό Συμβούλιο στην αρχή κάθε έτους […].

γ) Αποδεικνύουν ικανότητα πληρωμής, η οποία αξιολογείται από την επιτροπή στέγασης του δήμου […]».

Το άρθρο 65 ορίζει ότι όσοι υποβάλλουν αίτηση για εκμισθούμενο διαμέρισμα πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις των εδαφίων α) και β).

Σύμφωνα με το άρθρο 85 του νόμου, ο ιδιοκτήτης διαμερίσματος κοινωνικής πρόνοιας, ο οποίος προτίθεται να πωλήσει το εν λόγω διαμέρισμα, οφείλει να ειδοποιήσει την επιτροπή στέγασης ή άλλον εργολάβο για τις προθέσεις του. Ο εργολάβος οφείλει να αγοράσει το διαμέρισμα και να το επαναπωλήσει σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου και τους κανονισμούς που θεσπίζονται δυνάμει του νόμου. Κατά την αγορά του διαμερίσματος, το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων πρέπει να επιστρέψει στον πωλητή την εισφορά που κατέβαλε με την αγορά του διαμερίσματος και τις δόσεις του δανείου που κατέβαλε από τη σύναψη της συμφωνίας αγοράς. Το άρθρο 86 αναθέτει στους δήμους το καθήκον του υπολογισμού της τιμής πώλησης των ακινήτων κοινωνικής στέγασης.

2.2.3. Ο στεγαστικός νόμος αριθ. 44/1998

2.2.3.1. Εισαγωγή — κύριες αλλαγές

Ο στεγαστικός νόμος αριθ. 44/1998 τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1999. Με τον νόμο αυτό θεσπίσθηκε το Housing Financing Fund (Ταμείο Στεγαστικής Χρηματοδότησης). Ταυτόχρονα, καταργήθηκε ο προαναφερθείς νόμος αριθ. 97/1993 περί της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας. Σύμφωνα με το άρθρο 1 του στεγαστικού νόμου, σκοπός του νόμου είναι η προώθηση της ασφάλειας και της ισότητας των δικαιωμάτων όσον αφορά τη στέγαση των Ισλανδών, μέσω της χορήγησης δανείων και μέσω της ρύθμισης των θεμάτων που σχετίζονται με τη στέγαση, καθώς και η παροχή κεφαλαίων με ειδικό σκοπό την αύξηση των ευκαιριών των Ισλανδών για απόκτηση ιδιόκτητης ή εκμισθούμενης κατοικίας υπό διαπραγματεύσιμους όρους. Με άλλα λόγια, ο σκοπός του νόμου αντιστοιχεί πλήρως σε εκείνον που ορίζεται στο προαναφερόμενο άρθρο 1 του πρώην νόμου αριθ. 97/1993.

Στο νομοσχέδιο, το οποίο έγινε στη συνέχεια ο στεγαστικός νόμος, οι κυριότερες τροποποιήσεις έχουν ως εξής:

«Οι βασικές αλλαγές που περιέχονται στο νομοσχέδιο αφορούν το σύστημα κοινωνικής στέγασης. Η κύρια προτεινόμενη αλλαγή αφορά την κατάργηση της κατασκευής και της αγοράς ιδιόκτητων διαμερισμάτων κοινωνικής στέγης και τη θέσπιση ενός νέου συστήματος κοινωνικής δανειοδότησης. Οι ισχύουσες διατάξεις σχετικά με την κατασκευή εκμισθούμενων διαμερισμάτων θα παραμείνουν σε ισχύ, αλλά προτείνεται η κατάργηση των άρθρων σχετικά με τη χρηματοδοτική μίσθωση. Επιπλέον των προαναφερομένων, ένα χωριστό νομοσχέδιο θα αφορά τους κατασκευαστικούς και στεγαστικούς συνεταιρισμούς. Όσον αφορά άλλες πτυχές, οι κυριότερες αλλαγές στο νομοσχέδιο αφορούν τρία θέματα. Πρώτον, την κοινωνική πρόνοια. Δεύτερον, τη συμμετοχή των δήμων στην εν λόγω κοινωνική πρόνοια, και τρίτον αλλαγές που αφορούν την οργανωτική ρύθμιση των στεγαστικών υποθέσεων» (12).

Κατά την υποβολή του νομοσχεδίου στο κοινοβούλιο, ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων εξήγησε τις κυριότερες νομοθετικές αλλαγές που προβλέπονται στο νέο νομοσχέδιο ως εξής:

«Τα κύρια θέματα είναι τα ακόλουθα: Η κρατική Στεγαστική Υπηρεσία θα καταργηθεί. Το κρατικό Οικοδομικό Ταμείο και το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων θα συγχωνευθούν στο Housing Financing Fund και τα περιουσιακά στοιχεία της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας θα μεταφερθούν επίσης στο Ταμείο. […] Το σύστημα των στεγαστικών ομολόγων θα παραμείνει αμετάβλητο όσον αφορά τις πράξεις επί ακινήτων στη γενική αγορά. Συν τω χρόνω, το Housing Financing Fund θα καταστεί αυτάρκες. Για τον σκοπό αυτό, προϋποτίθεται ότι τα παλαιότερα δάνεια που λήφθηκαν από το Ταμείο θα αναδιαρθρωθούν. Η αναδιάρθρωση θα επιτρέψει την επίτευξη σημαντικά καλύτερων επιτοκίων από αυτά που απολαύει σήμερα το Οικοδομικό Ταμείο. Το Ταμείο θα είναι πολύ εύρωστο. Θα διαθέτει κεφάλαιο 26 δισεκατομμυρίων ISK και θα έχει πρόσβαση στα βέλτιστα επιτόκια δανεισμού» (13).

2.2.3.2. Θεσμική οργάνωση

Σύμφωνα με το άρθρο 4 του στεγαστικού νόμου, το Housing Financing Fund είναι ανεξάρτητος κρατικός οργανισμός, με χωριστό διοικητικό συμβούλιο και τελεί υπό τη διοικητική εποπτεία του υπουργού Κοινωνικών Υποθέσεων. Το Ταμείο αντικαθιστά την προηγούμενη κρατική Στεγαστική Υπηρεσία. Σύμφωνα με το άρθρο 7, ο υπουργός διορίζει το πενταμελές διοικητικό συμβούλιο του Ταμείου για θητεία τεσσάρων ετών. Το άρθρο 8 ορίζει ότι το συμβούλιο προσλαμβάνει έναν διευθύνοντα σύμβουλο, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την καθημερινή λειτουργία του Ταμείου, την πρόσληψη προσωπικού κ.λπ.

Όπως προαναφέρθηκε, ο στεγαστικός νόμος κατάργησε τόσο το κρατικό Οικοδομικό Ταμείο όσο και το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων. Τα ταμεία συγχωνεύονται και καταργούνται με την έναρξη ισχύος του νόμου. Από την ίδια ημερομηνία, το Housing Financing Fund αναλαμβάνει τις αρμοδιότητες, τα δικαιώματα, τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού και τις υποχρεώσεις αμφοτέρων των ταμείων, σύμφωνα με το άρθρο 53 του νόμου. Τα δικαιώματα και τα προνόμια των οποίων απολαύουν εν λόγω ταμεία εκ του νόμου ισχύουν και για το Housing Financing Fund. Το Housing Financing Fund αναλαμβάνει επίσης όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που συνδέονται με τους πιστωτικούς τίτλους που ανήκουν στο κρατικό Οικοδομικό Ταμείο και στο Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων και υποκαθιστά τα εν λόγω ταμεία σε κάθε ένδικο μέσο το οποίο ασκείται εναντίον τους ή για λογαριασμό τους.

Τα καθήκοντα που ανατίθενται στο Housing Financing Fund από τον νόμο περιγράφονται στο άρθρο 9 του στεγαστικού νόμου και περιλαμβάνουν τα εξής:

«1) Χορήγηση δανείων και διαχείριση συναλλαγών που αφορούν στεγαστικά ομόλογα σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος νόμου.

2) Χορήγηση δανείων σε δήμους, εταιρείες και ενώσεις για την κατασκευή ή την αγορά κατοικιών […]».

Όπως προέβλεπε ο προηγούμενος νόμος αριθ. 97/1993 για το κρατικό Οικοδομικό Ταμείο και το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων, και το Housing Financing Fund χρηματοδοτείται 1) μέσω αποδόσεων των ιδίων κεφαλαίων του και 2) μέσω της έκδοσης και της πώλησης ομολόγων, σύμφωνα με το άρθρο 10 του στεγαστικού νόμου. Ωστόσο, σε αντίθεση προς το σύστημα που θέσπισε ο νόμος αριθ. 97/1993 σχετικά με τη χρηματοδότηση μέσω άμεσων εισφορών από το Δημόσιο Ταμείο, η πρακτική αυτή δεν διατηρήθηκε στον στεγαστικό νόμο.

Σύμφωνα με το άρθρο 11 του στεγαστικού νόμου, το Housing Financing Fund διατηρεί και εξασφαλίζει την απόδοση των κεφαλαίων για τα οποία είναι υπεύθυνο. Κατόπιν έγκρισης του υπουργού Κοινωνικών Υποθέσεων, το Ταμείο μπορεί να αποφασίσει να αναθέσει τη φύλαξη των στοιχείων του ενεργητικού του σε τρίτους, εν όλω ή εν μέρει. Λαμβάνονται μέτρα ώστε το Ταμείο να διαθέτει, ανά πάσα στιγμή, επαρκή ρευστά διαθέσιμα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών του.

2.2.3.3. Κατηγορίες δανείων

2.2.3.3.1. Οι τρεις τύποι δανείων

Το άρθρο 15 του στεγαστικού νόμου ορίζει τις τρεις κατηγορίες δανείων που χορηγούνται από το Housing Financing Fund (14). Οι κατηγορίες αυτές είναι οι ακόλουθες:

— γενικά δάνεια βάσει του κεφαλαίου VI του νόμου για την κατασκευή και την αγορά κατοικιών·

— πρόσθετα δάνεια σε ιδιώτες βάσει του κεφαλαίου VII του νόμου για την κατασκευή και την αγορά κατοικιών·

— δάνεια για μίσθωση κατοικιών προς δήμους, ενώσεις και εταιρείες βάσει του κεφαλαίου VIII του νόμου για την κατασκευή και την αγορά κατοικιών προς εκμίσθωση.

Σύμφωνα με το άρθρο 16 παράγραφος 1, το Ταμείο δικαιούται να δημιουργήσει νέες κατηγορίες δανείων, με την επιφύλαξη της έγκρισης του υπουργού Κοινωνικών Υποθέσεων.

2.2.3.3.2. Γενικά δάνεια

Ο στεγαστικός νόμος συνέχισε το σύστημα των γενικών στεγαστικών δανείων που είχε θεσπισθεί με το σύστημα των στεγαστικών ομολόγων το 1989, το οποίο εφαρμόσθηκε επίσης βάσει του νόμου αριθ. 97/1993. Ο νέος νόμος δεν θέσπισε αλλαγές σχετικά με τη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων. Για τη διαχείριση των γενικών δανείων, το Housing Financing Fund συστήνει ένα Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων, όπως αυτό που διέθετε προηγουμένως η κρατική Στεγαστική Υπηρεσία, του οποίου τα οικονομικά στοιχεία διατηρούνται χωριστά από τις λοιπές δραστηριότητες της λειτουργίας του Ταμείου, σύμφωνα με το άρθρο 17 του στεγαστικού νόμου (15).

Τα καθήκοντα του Τμήματος Στεγαστικών Ομολόγων είναι τα εξής:

«1) Έκδοση κατηγοριών εμπορεύσιμων στεγαστικών ομολόγων εξ ονόματος του Housing Financing Fund, σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στον παρόντα νόμο ή δυνάμει κανονισμού.

2) Ανταλλαγή χρεογράφων τα οποία εξασφαλίζονται με υποθήκη και στεγαστικά ομόλογα.

3) Προώθηση της εμπορευσιμότητας των στεγαστικών ομολόγων στην αγορά. […]».

Σύμφωνα με το άρθρο 19 του νόμου, το ενυπόθηκο ομόλογο είναι τιμαριθμικά αναπροσαρμοζόμενο και εκδίδεται με τους ίδιους όρους δανεισμού με τα στεγαστικά ομόλογα, τα οποία παρέχονται ως αντάλλαγμα για το ενυπόθηκο ομόλογο, επιπλέον του περιθωρίου επιτοκίου. Σύμφωνα με το άρθρο 28 του νόμου, το εν λόγω περιθώριο μπορεί να ορισθεί έτσι ώστε να καλύπτει τις λειτουργικές δαπάνες και τις εκτιμώμενες ζημίες από ανεξόφλητα δάνεια του Τμήματος Στεγαστικών Ομολόγων. Ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων καθορίζει το επίπεδο του περιθωρίου επιτοκίου κατόπιν πρότασης του συμβουλίου του Housing Financing Fund.

Οι ενυπόθηκοι τίτλοι και τα στεγαστικά ομόλογα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ανταλλαγής για ποσό που δεν υπερβαίνει το 70 % της εκτιμηθείσας αξίας του ακινήτου, εάν ο ιδιοκτήτης κατασκευάζει ή αγοράζει την πρώτη κατοικία του, ή το 65 % της αξίας σε κάθε άλλη περίπτωση, σύμφωνα με το άρθρο 19 του νόμου. Με άλλα λόγια, θεσπίσθηκε μείωση σε σχέση με το προηγούμενο ανώτατο όριο του 75 % της εκτιμηθείσας τιμής που προβλεπόταν στο προαναφερθέν άρθρο 27 του προηγούμενου νόμου αριθ. 97/1993. Ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων δικαιούται να αποφασίσει με κανονισμό τον μέγιστο αριθμό ενυπόθηκων τίτλων που αγοράζει το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων για κάθε ακίνητο. Σύμφωνα με το άρθρο 21 του νόμου, η μέγιστη διάρκεια του δανείου των ενυπόθηκων τίτλων που αγοράζονται από το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων ορίζεται σε 40 έτη. Άλλοι κανόνες σχετικά με τα στεγαστικά ομόλογα θεσπίσθηκαν με τον κανονισμό αριθ. 7/1999 σχετικά με το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων και τις συναλλαγές που αφορούν στεγαστικά ομόλογα (um húsbréfadeild og húsbréfaviðskipti).

Όσον αφορά τη χορήγηση δανείων σε εργολάβους κατασκευών, οι κανόνες του εν λόγω κανονισμού επαναλαμβάνουν εκείνους που θεσπίζονται από τον προηγούμενο κανονισμό 467/1991 με την ίδια ονομασία, ο οποίος ίσχυε βάσει του προηγούμενου νόμου (16).

Όπως προκύπτει από τα προαναφερθέντα, το σύστημα ανταλλαγής στεγαστικών ομολόγων παρέμεινε αμετάβλητο μετά την έναρξη ισχύος του στεγαστικού νόμου. Το Τμήμα Στεγαστικών Ομολόγων του Housing Financing Fund ανέλαβε τις ίδιες αρμοδιότητες με το αντίστοιχο τμήμα της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 19 του νόμου αριθ. 97/1993 και το άρθρο 17 του στεγαστικού νόμου, που προαναφέρθηκαν. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται επίσης από τα σχόλια στο κεφάλαιο VI του νομοσχεδίου που μετατράπηκε στον στεγαστικό νόμο, σύμφωνα με τα οποία το κεφάλαιο περιέχει ουσιαστικά αντίστοιχες διατάξεις με εκείνες του κεφαλαίου IV του νόμου αριθ. 97/1993 (17).

2.2.3.3.3. Πρόσθετα δάνεια

Ο στεγαστικός νόμος πρόσθεσε στο στεγαστικό σύστημα μια νέα κατηγορία δανείων, τα λεγόμενα πρόσθετα δάνεια, για άτομα με χαμηλότερα εισοδήματα. Τα εν λόγω δάνεια μπορούσαν να χορηγηθούν επιπλέον των γενικών δανείων αντικαθιστώντας διάφορα κοινωνικά δάνεια που χορηγούνταν βάσει του νόμου αριθ. 97/1993, αλλά καταργήθηκαν στη συνέχεια (18). Σύμφωνα με το άρθρο 30, κατόπιν αιτήματος της δημοτικής επιτροπής στέγασης, το Housing Financing Fund μπορούσε να χορηγήσει σε άτομα που δικαιούνταν γενικό δάνειο για την αγορά διαμερίσματος πρόσθετα δάνεια τα οποία μπορούσαν να καλύπτουν έως 25 % της εκτιμηθείσας αξίας του διαμερίσματος. Όπως και στην περίπτωση των κοινωνικών δανείων βάσει του προηγούμενου συστήματος του νόμου αριθ. 97/1993 πριν από τη θέσπιση του Housing Financing Fund, ο συνολικός δανεισμός από το Housing Financing Fund (γενικό δάνειο και πρόσθετο δάνειο) δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να υπερβαίνει το 90 % της εκτιμηθείσας αξίας του διαμερίσματος.

Ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων επρόκειτο να εκδώσει κανονισμό, στον οποίο θα προσδιορίζονταν περαιτέρω οι απαιτήσεις για τη χορήγηση πρόσθετων δανείων. Για τη χορήγηση των εν λόγω δανείων λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα κριτήρια: μέγεθος της οικογένειας, περιουσιακά στοιχεία, εισόδημα, μέγεθος του διαμερίσματος και τύπος στέγασης. Ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων εξέδωσε τον κανονισμό αριθ. 783/1998 σχετικά με τα πρόσθετα δάνεια, στον οποίο ορίζονται αναλυτικότερα οι προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι αιτούντες προκειμένου να είναι επιλέξιμοι για τη χορήγηση πρόσθετων δανείων. Τα άρθρα 5 και 6 του κανονισμού ορίζουν ότι ο αιτών δεν πρέπει να υπερβαίνει ορισμένα ανώτατα όρια όσον αφορά το εισόδημα και τα περιουσιακά του στοιχεία προκειμένου να πληροί τις προϋποθέσεις χορήγησης πρόσθετου δανείου (19). Το άρθρο 8 ορίζει ότι ο αιτών πρέπει να υποβάλλεται επιτυχώς σε αξιολόγηση της ικανότητας αποπληρωμής του δανείου. Στο άρθρο 4 ορίζεται ότι οι δήμοι δικαιούνται να εκπονήσουν περαιτέρω κατευθυντήριες γραμμές τις οποίες θα λαμβάνουν υπόψη οι επιτροπές στέγασης. Τα θέματα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν τρέχουσες στεγαστικές καταστάσεις των αιτούντων, όπως την κατάσταση και τον τύπο της τρέχουσας στέγασης καθώς και το μέγεθος της οικογένειας και την υγεία (20). Έτσι, το βασικό κριτήριο για τον καθορισμό του κατά πόσον ο αιτών πληροί τις προϋποθέσεις λήψης «κοινωνικών» δανείων παρέμεινε η έλλειψη περιουσιακών στοιχείων και το χαμηλό εισόδημα, όπως στην περίπτωση των κανόνων που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος του στεγαστικού νόμου.

Σε αντίθεση προς τους προηγούμενους κανόνες του νόμου αριθ. 97/1993, ο στεγαστικός νόμος δεν περιέχει διατάξεις για δάνεια κοινωνικής στέγασης στο πλαίσιο χρηματοδοτικής μίσθωσης. Επιπλέον, ο στεγαστικός νόμος δεν περιέχει διατάξεις σχετικά με την πώληση κοινωνικών διαμερισμάτων, καθώς αυτά μπορούν να πωληθούν στη γενική αγορά, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 32 του στεγαστικού νόμου.

2.2.3.3.4. Εκμισθούμενα διαμερίσματα

Η τρίτη κατηγορία δανείων, τα δάνεια για εκμισθούμενα διαμερίσματα, ρυθμίζεται στο κεφάλαιο VIII του στεγαστικού νόμου. Σύμφωνα με το άρθρο 33, το Housing Financing Fund μπορεί να χορηγεί δάνεια για την κατασκευή ή την αγορά κατοικιών που προορίζονται για εκμίσθωση σε δήμους, ενώσεις ή εταιρείες που έχουν ως σκοπό την κατασκευή, την ιδιοκτησία και τη διαχείριση στέγασης αυτού του είδους. Δάνεια μπορούν να χορηγηθούν για ποσό έως το 90 % του κόστους κατασκευής ή της τιμής αγοράς, εφόσον δεν υπάρχει υπέρβαση του 90 % της βάσης κόστους που εγκρίνεται από το συμβούλιο του Ταμείου, σύμφωνα με το άρθρο 36 του νόμου. Σύμφωνα με το άρθρο 37 του νόμου, το δικαίωμα απόκτησης εκμισθούμενου διαμερίσματος εξαρτάται από τις κοινωνικές περιστάσεις του αιτούντος και από το κατά πόσον το εισόδημα και τα περιουσιακά στοιχεία του αιτούντος εμπίπτουν στα όρια που θεσπίζονται αναλυτικότερα σε κανονισμό που εκδίδεται από τον υπουργό Κοινωνικών Υποθέσεων.

Στα γενικά σχόλια που συνοδεύουν το κεφάλαιο VIII του νομοσχεδίου του στεγαστικού νόμου αναφέρεται ότι, όσον αφορά τον συγκεκριμένο τύπο δανείων, θα εξακολουθήσουν να ισχύουν σε μεγάλο βαθμό οι ίδιοι κανόνες που ίσχυαν βάσει του προηγούμενου νόμου αριθ. 97/1993 (21). Ως εκ τούτου, η παρούσα κατηγορία δανείων είναι ουσιαστικά ίδια με εκείνη που προβλεπόταν προηγουμένως στους κανόνες σχετικά με το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων. Το μέγιστο ύψος του δανείου για τη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων είναι 90 % του κόστους κατασκευής ή της τιμής αγοράς, σύμφωνα με τους όρους τόσο του στεγαστικού νόμου όσο και του νόμου αριθ. 97/1993. Ομοίως, το δικαίωμα απόκτησης των εν λόγω εκμισθούμενων διαμερισμάτων βασίζεται σε κοινωνικά κριτήρια, όπως η έλλειψη περιουσιακών στοιχείων και το χαμηλό εισόδημα.

2.2.3.4. Τροποποιήσεις του 2004

2.2.3.4.1. Νόμος αριθ. 57/2004

Το 2004, τέθηκαν σε ισχύ δύο νόμοι τροποποιητικοί του στεγαστικού νόμου: ο νόμος αριθ. 57/2004 και ο νόμος αριθ. 120/2004. Ο νόμος αριθ. 57/2004, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2004, κατάργησε το σύστημα ανταλλαγής στεγαστικών ομολόγων. Αντ’ αυτού, τα γενικά δάνεια που χορηγούνται από το Housing Financing Fund καταβάλλονται σε μετρητά. Ο κύριος στόχος των αλλαγών περιγράφεται στις ακόλουθες διατάξεις του νομοσχεδίου:

«Σκοπός του υποβληθέντος νομοσχεδίου είναι να εξασφαλίσει στους Ισλανδούς πιο ευνοϊκά στεγαστικά δάνεια μέσω του Housing Financing Fund, με φθηνότερη χρηματοδότηση στην αγορά γενικών δανείων. Ο σκοπός αυτός θα επιτευχθεί με την αναδιοργάνωση της έκδοσης ομολόγων από το Housing Financing Fund, η οποία θα βελτιώσει την αποδοτικότητα της χρηματοδότησης και θα καταργήσει τις κυριότερες αδυναμίες της τρέχουσας έκδοσης ομολόγων […]» (22).

Μετά τις τροποποιήσεις, το άρθρο 19 του στεγαστικού νόμου ορίζει τα εξής:

«Τα δάνεια που χορηγούνται από το Housing Financing Fund καταβάλλονται σε μετρητά. Πριν από την καταβολή του δανείου, ο οφειλέτης εκδίδει έναν ενυπόθηκο τίτλο και μεριμνά για την επίσημη καταχώρισή του. Το ύψος κάθε ενυπόθηκης οφειλής αναπροσαρμόζεται βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή, σύμφωνα με τον νόμο για τον δείκτη τιμών καταναλωτή, και παράγει τόκους όπως προβλέπεται στο άρθρο 21».

Τα εδάφια 2 και 3 του άρθρου 10 του νόμου, σχετικά με τη χρηματοδότηση του Ταμείου, τροποποιήθηκαν ώστε να αντικατοπτρίζουν την κατάργηση του συστήματος των στεγαστικών ομολόγων:

«Το Housing Financing Fund χρηματοδοτεί τα καθήκοντα που του ανατίθενται από τον παρόντα νόμο με τον ακόλουθο τρόπο:

1) Μέσω αποδόσεων των ιδίων κεφαλαίων του Ταμείου, δηλαδή πληρωμών δόσεων, τόκων και τιμαριθμικών αναπροσαρμογών των τιμών σε σχέση με τα χορηγηθέντα δάνεια.

2) Μέσω της έκδοσης και της πώλησης ομολόγων του HFF και μέσω δανειοληψιών όπως ενδεχομένως προβλέπεται στον εκάστοτε νόμο για τον προϋπολογισμό.

3) Μέσω τελών εξυπηρέτησης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 49».

Παρότι τα τέλη εξυπηρέτησης δεν αναφέρονταν προηγουμένως στο άρθρο 10 ως τρόπος χρηματοδότησης, το αναφερόμενο άρθρο 49 περιλαμβανόταν στον νόμο από την έναρξη ισχύος του και παρέμεινε αμετάβλητο. Με το άρθρο 5 του νόμου αριθ. 57/2004, προστέθηκαν δύο νέες παράγραφοι στο άρθρο 11 του στεγαστικού νόμου σχετικά με τη διαχείριση στοιχείων ενεργητικού και παθητικού:

«Το Housing Financing Fund διατηρεί ισοσκελισμένα τα έσοδα και τα έξοδά του, τα οποία προγραμματίζει εκ των προτέρων. Το Ταμείο θεσπίζει ένα σύστημα διαχείρισης των κινδύνων για τον σκοπό αυτό. Το Housing Financing Fund δύναται να διαπραγματεύεται τα δικά του χρηματοδοτικά ομόλογα και άλλες κινητές αξίες. Κατόπιν γνωμοδότησης του συμβουλίου του Ταμείου και της Εποπτικής αρχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, ο υπουργός εκδίδει, μέσω κανονισμού, διατάξεις σχετικά με τα κριτήρια κινδύνου, τη διαχείριση των κινδύνων, τον εσωτερικό έλεγχο του Ταμείου και τη διαπραγμάτευση κινητών αξιών από το Ταμείο».

Ο νόμος αριθ. 57/2004 επέφερε αρκετές άλλες τροποποιήσεις. Αφορούσαν κυρίως θέματα τα οποία μπορούν να χαρακτηρισθούν τεχνικές αλλαγές σχετικές με την κατάργηση του συστήματος ανταλλαγής ομολόγων και περιέχονται στα άρθρα 9 έως 20 του τροποποιητικού νόμου. Ο εν λόγω νόμος δεν θέσπισε καμία αλλαγή όσον αφορά την ουσία των γενικών δανείων ή την επιλεξιμότητα των αιτούντων.

2.2.3.4.2. Νόμος αριθ. 120/2004

Με τον νόμο αριθ. 120/2004, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 3 Δεκεμβρίου 2004, το όριο των γενικών δανείων του Housing Financing Fund αυξάνεται στο 90 % της εκτιμηθείσας αξίας του ακινήτου από την προηγούμενη μέγιστη αξία του 70 %, και ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων δύναται να αλλάξει το ποσοστό αυτό μέσω διοικητικού κανονισμού, σύμφωνα με το άρθρο 19 του στεγαστικού νόμου. Επιπλέον, ως συνέπεια της αύξησης του ορίου των γενικών δανείων, καταργήθηκε το κεφάλαιο VII του νόμου σχετικά με τα πρόσθετα δάνεια. Στα σχόλια στο άρθρο 4 του νομοσχεδίου, με το οποίο καταργείται το κεφάλαιο VII του στεγαστικού νόμου για τα πρόσθετα δάνεια, παρέχονται, μεταξύ άλλων, οι ακόλουθες εξηγήσεις:

«Εάν το νομοσχέδιο μετατραπεί σε νόμο, όλοι οι αγοραστές ακινήτων θα έχουν τη δυνατότητα λήψης δανείου μέχρι ποσοστού 90 % της αξίας του ακινήτου και επομένως δεν θα υπάρχει πλέον ανάγκη για πρόσθετα δάνεια. Το επιτόκιο των πρόσθετων δανείων ήταν, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2004, 5,3 % ή σημαντικά υψηλότερο από το επιτόκιο των γενικών δανείων μετά τις τροποποιήσεις στην έκδοση ομολόγων του Housing Financing Fund οι οποίες τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2004. Από τον Σεπτέμβριο, τα πρόσθετα δάνεια έχουν το ίδιο επιτόκιο με τα γενικά δάνεια. Η αλλαγή αυτή είχε ως αποτέλεσμα σημαντικά καλύτερους όρους για τους αγοραστές με λιγοστά περιουσιακά στοιχεία και χαμηλό εισόδημα. Επομένως, υπό τις παρούσες περιστάσεις, δεν υπάρχει λόγος πρόβλεψης χωριστής κατηγορίας δανείων για τη συγκεκριμένη ομάδα» (23).

Ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων έκανε χρήση της αρμοδιότητας που του παρέχει ο προαναφερόμενος νόμος. Το μέγιστο όριο μειώθηκε σε 80 % και αυξήθηκε εκ νέου σε 90 %, αλλά στη συνέχεια μειώθηκε εκ νέου σε 80 %, το οποίο είναι το τρέχον όριο (24).

3. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΙΣΛΑΝΔΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ, ΓΙΑ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Στην απόφαση κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Αρχή προσδιόρισε τα ακόλουθα πέντε ενδεχόμενα μέτρα κρατικής ενίσχυσης:

— κρατική εγγύηση

— απαλλαγή από φόρους εισοδήματος και ακίνητης περιουσίας

— στήριξη επιτοκίου

— μη καταβολή μερισμάτων

— το HFF δεν υπόκειται σε απαιτήσεις επάρκειας ιδίων κεφαλαίων ούτε σε κανόνες ελάχιστου συντελεστή φερεγγυότητας.

3.1. ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΓΓΥΗΣΗ

Το Housing Financing Fund είναι κρατικός οργανισμός δημόσιου δικαίου (πρβλ. άρθρο 4 του στεγαστικού νόμου αριθ. 44/1998 και σύγκριση με άρθρο 2 του προηγούμενου νόμου αριθ. 97/1993). Ως εκ τούτου, βάσει των γενικών άγραφων κανόνων του ισλανδικού δημόσιου δικαίου που εφαρμόζονται σε όλους τους κρατικούς οργανισμούς, απολαύει κρατικής εγγύησης για όλες τις υποχρεώσεις του.

Η εν λόγω άγραφη αρχή του ισλανδικού δικαίου προηγείται χρονικά της έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ. Στα γενικά σχόλια του νομοσχεδίου που μετατράπηκε στον νόμο αριθ. 121/1997 σχετικά με τις κρατικές εγγυήσεις (lög um ríkisábyrgðir) αναφέρονται τα εξής: «Αυτό βασίζεται στον ρητό κανόνα του ισλανδικού δικαίου, σύμφωνα με τον οποίο το κράτος ευθύνεται για τις υποχρεώσεις των οργανισμών και των επιχειρήσεών του, εκτός εάν η εγγύηση περιορίζεται με ρητή νομική διάταξη […] ή οι υποχρεώσεις του κράτους σε εταιρεία περιορισμένης ευθύνης περιορίζονται στην εισφορά στο μετοχικό κεφάλαιο» (25). Η εγγύηση ισχύει για όλους τους κρατικούς οργανισμούς, ανεξάρτητα από τον χρόνο ίδρυσής τους ή τις δραστηριότητές τους ή τυχόν αλλαγές στις εν λόγω δραστηριότητες. Επομένως, ίσχυε ομοίως για την πρώην κρατική Στεγαστική Υπηρεσία και τους τρεις άλλους φορείς οι οποίοι ασκούσαν δραστηριότητες στεγαστικής χρηματοδότησης πριν από την έναρξη ισχύος του στεγαστικού νόμου.

3.2. ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΦΟΡΟΥΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ

Στην απόφαση έναρξης της διαδικασίας έρευνας, η Αρχή προσδιόρισε ως δεύτερο ενδεχόμενο μέτρο κρατικής ενίσχυσης την απαλλαγή του HFF από φόρους εισοδήματος και ακίνητης περιουσίας.

Το κρατικό Δημόσιο Ταμείο, όλοι οι κρατικοί οργανισμοί και όλες οι κρατικές επιχειρήσεις για τις οποίες το κράτος φέρει απεριόριστη ευθύνη απαλλάσσονται, ήδη πολύ πριν από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ, από φόρους εισοδήματος και ακίνητης περιουσίας, σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 90/2003 σχετικά με τον φόρο εισοδήματος. Η εν λόγω γενική φοροαπαλλαγή ισχύει για το Housing Financing Fund, καθώς πρόκειται για κρατικό οργανισμό.

Η νομική βάση για τη φοροαπαλλαγή περιεχόταν, κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ, στο άρθρο 4 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 75/1981 σχετικά με τον φόρο εισοδήματος και τον φόρο ακίνητης περιουσίας. Ο ισχύων νόμος σχετικά με τον φόρο εισοδήματος είναι η ενοποιημένη έκδοση του νόμου αριθ. 75/1981 σχετικά με τον φόρο εισοδήματος και τον φόρο ακίνητης περιουσίας. Επομένως, οι προκάτοχοι του Housing Financing Fund ενέπιπταν επίσης στη συγκεκριμένη φοροαπαλλαγή.

Όσον αφορά τον φόρο ακίνητης περιουσίας, καταργήθηκε για όλους με τον νόμο αριθ. 129/2004 και επιβλήθηκε για τελευταία φορά σε περιουσιακά στοιχεία στο τέλος του 2005. Έως τη θέσπιση του νόμου αριθ. 129/2004, το άρθρο 4 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 90/2003 απήλλασσε τους προαναφερόμενους οργανισμούς ομοίως από την καταβολή φόρου ακίνητης περιουσίας. Επομένως, οι προκάτοχοι του Housing Financing Fund ενέπιπταν επίσης στη συγκεκριμένη φοροαπαλλαγή.

3.3. ΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΙΤΟΚΙΟΥ

Στην απόφαση έναρξης της διαδικασίας έρευνας, η Αρχή προσδιόρισε ως τρίτο ενδεχόμενο μέτρο κρατικής ενίσχυσης τη στήριξη επιτοκίου, η οποία αντιστοιχεί στην πραγματικότητα σε άμεσες εισφορές από τον προϋπολογισμό στο HFF για την κάλυψη υποχρεώσεων οι οποίες προκύπτουν από τη χορήγηση δανείων με επιτόκια κατώτερα εκείνων της αγοράς για την κατασκευή εκμισθούμενης κοινωνικής στέγης.

Μια από τις κατηγορίες δανείων του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων είναι τα δάνεια για εκμισθούμενη κοινωνική στέγη, σύμφωνα με το άρθρο 50 του νόμου αριθ. 97/1993, που αναφέρεται ανωτέρω. Το κεφάλαιο VIII του στεγαστικού νόμου προβλέπει τους ισχύοντες κανόνες για τα δάνεια που αφορούν εκμισθούμενα διαμερίσματα κοινωνικής στέγης και, όπως προαναφέρθηκε, οι εν λόγω κανόνες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητοι σε σχέση με τους κανόνες που ίσχυαν προηγουμένως. Επομένως, καθήκον τόσο της κρατικής Στεγαστικής Υπηρεσίας, μέσω του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων, όσο και του HFF αντίστοιχα ήταν η χορήγηση της συγκεκριμένης κατηγορίας δανείων.

Όπως προαναφέρθηκε, ένα από τα μέσα χρηματοδότησης του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων ήταν οι άμεσες εισφορές από τον προϋπολογισμό, σύμφωνα με το άρθρο 48 του νόμου αριθ. 97/1993. Σκοπός των εν λόγω εισφορών ήταν η μερική κάλυψη των λειτουργικών εξόδων του Ταμείου, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τα εκμισθούμενα διαμερίσματα κοινωνικής στέγης. Το επιτόκιο για τη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων αποφασιζόταν σε ετήσια βάση από την κυβέρνηση, σύμφωνα με το άρθρο 52 του νόμου.

Όσον αφορά την κατάσταση μετά την έναρξη ισχύος του στεγαστικού νόμου, το προσωρινό άρθρο IX του στεγαστικού νόμου, όπως θεσπίσθηκε το 1998, όριζε ότι, έως το τέλος του 2000, τα δάνεια για εκμισθούμενα διαμερίσματα κοινωνικής στέγης θα εξακολουθήσουν να χορηγούνται με τα ίδια επιτόκια που ίσχυαν την εποχή εκείνη.

Στις 21 Αυγούστου 2001, ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων και ο υπουργός Οικονομικών σύναψαν ειδική συμφωνία, η οποία προέβλεπε επιδοτούμενο επιτόκιο για τη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων για μέγιστο αριθμό 400 εκμισθούμενων διαμερισμάτων ετησίως (26). Στις 26 Σεπτεμβρίου 2005, οι υπουργοί σύναψαν νέα συμφωνία για την αναπροσαρμογή της εισφοράς στο HFF εν όψει της μείωσης του επιτοκίου και της αύξησης της μέγιστης εισφοράς για κάθε διαμέρισμα. Σύμφωνα με τις εν λόγω συμφωνίες, το HFF λαμβάνει εισφορά από τον προϋπολογισμό για τις ζημίες που υφίσταται σε σχέση με τη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων, στην έκταση που προβλέπεται στις συμφωνίες.

3.4. ΜΗ ΚΑΤΑΒΟΛΗ ΜΕΡΙΣΜΑΤΩΝ

Στην απόφαση έναρξης της διαδικασίας έρευνας, η Αρχή προσδιόρισε ως τέταρτο ενδεχόμενο μέτρο κρατικής ενίσχυσης το γεγονός ότι το HFF δεν υποχρεούται να καταβάλλει μερίσματα στο κράτος. Αυτό προκύπτει από τη γενική αρχή του ισλανδικού δημόσιου δικαίου, σύμφωνα με την οποία δεν απαιτείται καταβολή μερισμάτων από κρατικούς οργανισμούς οι οποίοι έχουν συσταθεί όπως το HFF (27). Ως εκ τούτου, η αρχή αυτή προηγείται χρονικά της έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ, και επομένως η νομική κατάσταση για τους προκατόχους του HFF ήταν ίδια.

Η εν λόγω γενική αρχή αντικατοπτρίζει, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι σκοπός των συγκεκριμένων οργανισμών δεν είναι η αποκόμιση κέρδους, αλλά η παροχή υπηρεσιών την ευθύνη των οποίων έχει το κράτος, σύμφωνα με απόφαση του κοινοβουλίου. Βάσει του ισλανδικού δημόσιου δικαίου, ένας κρατικός οργανισμός χρειάζεται μια νομική βάση προκειμένου να χρεώνει τις υπηρεσίες του, και η χρέωση δεν πρέπει να υπερβαίνει το κόστος παροχής των υπηρεσιών (28). Εάν ο κρατικός οργανισμός δικαιούται βάσει του νόμου να επιβάλλει τέλη που υπερβαίνουν το κόστος ή, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση του HFF, να εξασφαλίζει απόδοση στα κεφάλαια που διατηρεί, σύμφωνα με το άρθρο 11 του στεγαστικού νόμου, απαιτείται χωριστή νομική βάση προκειμένου ο οργανισμός να καταβάλλει μερίσματα στο ισλανδικό κράτος.

Αυτή η ερμηνεία του ισλανδικού δικαίου επιβεβαιώνεται στην επιστολή της ισλανδικής κυβέρνησης της 15ης Απριλίου 2008, στην οποία αναφέρονται τα ακόλουθα: «Σύμφωνα με τον νόμο της κυβέρνησης για τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση αριθ. 88/1997, η γενική πρακτική είναι ότι οι δημόσιες οντότητες οφείλουν να παράγουν κέρδη μόνον εφόσον τους επιβάλλεται σχετική υποχρέωση από τον νόμο. Επιπλέον, απαιτείται νομική βάση προκειμένου μια δημόσια οντότητα να υποχρεωθεί να καταβάλλει μερίσματα. Εάν μια δημόσια οντότητα παράγει κέρδη, οφείλει να αποδίδει ένα μερίδιο των κερδών ως μέρισμα στο Δημόσιο Ταμείο, όπως προβλέπεται στο άρθρο 42 του νόμου αριθ. 88/1997. Οι δημόσιες οντότητες που καταβάλλουν μερίσματα, όπως το Landsvirkjun για παράδειγμα, έχουν ειδική νομική υποχρέωση να πράττουν κάτι τέτοιο. Όσον αφορά το Landsvirkjun, μπορεί να γίνει παραπομπή στο άρθρο 4 του νόμου αριθ. 42/1983. Επομένως, δεν υπάρχει γενική νομική διάταξη η οποία να υποχρεώνει τις δημόσιες οντότητες σε καταβολή μερισμάτων».

Ούτε ο στεγαστικός νόμος ούτε ο νόμος αριθ. 97/1993 περιέχουν νομική διάταξη η οποία να υποχρεώνει το HFF ή τους προκατόχους του να καταβάλλουν μερίσματα. Επομένως, ως προς αυτό, το HFF υπαγόταν πάντοτε στην εν λόγω γενική αρχή του ισλανδικού δημόσιου δικαίου.

3.5. ΤΟ HFF ΔΕΝ ΚΑΛΥΠΤΕΤΑΙ ΑΠΟ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΟΥΤΕ ΑΠΟ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΦΕΡΕΓΓΥΟΤΗΤΑΣ

Ο νόμος που αναφέρεται στο σημείο 14 του κεφαλαίου II του παραρτήματος IX της συμφωνίας ΕΟΧ (οδηγία 2000/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2000, σχετικά με την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικών ιδρυμάτων (29), όπως τροποποιήθηκε, στο εξής η «τραπεζική οδηγία») θεσπίζει τις απαιτήσεις επάρκειας ιδίων κεφαλαίων και τους κανόνες για έναν ελάχιστο συντελεστή φερεγγυότητας που εφαρμόζονται στα πιστωτικά ιδρύματα σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και της ΕΖΕΣ. Το άρθρο 2 παράγραφος 3 της οδηγίας περιέχει κατάλογο των ιδρυμάτων που απαλλάσσονται από την εφαρμογή των διατάξεων της τραπεζικής οδηγίας. Με την απόφαση της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟΧ, ο κατάλογος αυτός επεκτάθηκε, μεταξύ άλλων, με την προσθήκη του «Byggingarsjóðir ríkisins» στην Ισλανδία (κατά λέξη μετάφραση: «κρατικά οικοδομικά ταμεία» (30). Ο όρος αυτός κάλυπτε το κρατικό Οικοδομικό Ταμείο και το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων, τα οποία, όπως προαναφέρθηκε, συγχωνεύθηκαν και υπάγονται στο HFF, σύμφωνα με το άρθρο 53 του στεγαστικού νόμου. Κατά συνέπεια, το άρθρο 116 του νόμου αριθ. 161/2002 σχετικά με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (lög um fjármálafyrirtæki) απαλλάσσει το HFF από την εφαρμογή του νόμου, ο οποίος περιλαμβάνεται στο μέτρα εφαρμογής της οδηγίας στο ισλανδικό δίκαιο.

4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΣΛΑΝΔΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

Στις επιστολές της 20ής Νοεμβρίου 2006 και της 15ης Απριλίου 2008, η ισλανδική κυβέρνηση ισχυρίσθηκε ότι το σύστημα του HFF πρέπει να θεωρηθεί υφιστάμενη ενίσχυση. Πρώτον, τα κύρια χαρακτηριστικά του συστήματος προηγούνται χρονικά της έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ και δεν μεταβλήθηκαν με τη θέσπιση του στεγαστικού νόμου. Οι αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν τότε στο στεγαστικό σύστημα αφορούσαν αποκλειστικά το σύστημα κοινωνικής στέγασης και δεν ήταν ουσιαστικές. Δεύτερον, τα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης που προσδιορίζονται στην απόφαση έναρξης της διαδικασίας της Αρχής είναι γενικά μέτρα, τα οποία παρέμειναν αμετάβλητα μετά την έναρξη ισχύος του στεγαστικού νόμου. Έτσι, για παράδειγμα, η σιωπηρή κρατική εγγύηση παρέμεινε τόσο πριν όσο και μετά την έναρξη ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ. Ως προς αυτό, η ισλανδική κυβέρνηση ισχυρίσθηκε ότι, όπως προκύπτει από την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην υπόθεση Namur-Les Assurances du Crédit, μόνον ουσιαστικές νομοθετικές αλλαγές μπορούν να μεταβάλουν τον χαρακτηρισμό της ενίσχυσης (31). Τρίτον, με τη θέσπιση του στεγαστικού νόμου το 1999 δεν επήλθε καμία αλλαγή η οποία θα μπορούσε να μεταβάλει την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου του συστήματος με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Τέταρτον, και επικουρικώς, οι αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στο σύστημα κοινωνικής στέγασης οι οποίες σχετίζονται, για παράδειγμα, με τα λεγόμενα πρόσθετα δάνεια, μπορούν να διαχωρισθούν από το σύστημα γενικών δανείων.

5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ

Η SFF ισχυρίσθηκε ότι οι αλλαγές που επέφερε ο στεγαστικός νόμος έχουν ως αποτέλεσμα τον χαρακτηρισμό του συστήματος ως νέας ενίσχυσης, καθώς οι εν λόγω αλλαγές υποδηλώνουν ότι το στεγαστικό σύστημα δεν παρέμεινε κατά το μάλλον ή ήττον αμετάβλητο έως σήμερα. Στην επιστολή της 31ης Ιανουαρίου 2007, η SFF επικαλείται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

— την ύπαρξη ενός νέου νόμου, δηλαδή ότι ο στεγαστικός νόμος αντικατέστησε τον νόμο για την κρατική Στεγαστική Υπηρεσία·

— τη δημιουργία μιας νέας νομικής οντότητας, του Housing Financing Fund, το οποίο αντικατέστησε το κρατικό Στεγαστικό Συμβούλιο/την κρατική Στεγαστική Υπηρεσία και απέκτησε τα περιουσιακά στοιχεία και τις υποχρεώσεις του κρατικού Οικοδομικού Ταμείου και του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων·

— τη θέσπιση νέων μέσων δανειοδότησης, με χορήγηση δανείων σε μετρητά αντί των στεγαστικών ομολόγων και περιορισμένη κοινωνική πρόνοια σε θέματα στέγασης, αλλαγή του μέγιστου επιπέδου χρηματοδότησης της αγοράς, άρση των περιορισμών στην πώληση ιδιοκατοικούμενης κοινωνικής στέγης, κατάργηση του δικαιώματος προτεραιότητας και αλλαγές σχετικά με τη φύση των οντοτήτων που είναι επιλέξιμες για τη χορήγηση δανείων·

— την αλλαγή στις πηγές χρηματοδότησης: βάσει του στεγαστικού νόμου, το Housing Financing Fund, σε αντίθεση προς τους προκατόχους του, δεν λαμβάνει καμία άμεση κρατική εισφορά.

Στην επιστολή της 28ης Μαρτίου 2008, η SFF ισχυρίσθηκε ότι το σχετικό νομικό κριτήριο πρέπει να περιλαμβάνει συνολική αξιολόγηση του συστήματος του HFF και όχι μεμονωμένη ανάλυση των προσδιορισθέντων ενδεχόμενων μέτρων ενίσχυσης. Κατά τη γνώμη της SFF, τα επιμέρους στοιχεία του συστήματος διαπλέκονται τόσο στενά μεταξύ τους ώστε η κατάτμησή τους για την αξιολόγηση του χαρακτήρα των μέτρων ως νέων ή υφιστάμενων ενισχύσεων θα ισοδυναμούσε με αδικαιολόγητη τεχνητή διαίρεση. Κατά τη γνώμη της SFF, μια τέτοια προσέγγιση δεν είναι σύμφωνη προς την πρακτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε παρεμφερείς υποθέσεις. Τέλος, η SFF καλεί την Αρχή να λάβει υπόψη τα πραγματικά περιστατικά όσον αφορά το ύψος των δανείων που χορηγήθηκαν από το HFF και το μερίδιο αγοράς του σε σύγκριση με εκείνο των ιδιωτικών τραπεζών.

II. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

1. ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΟΤΙ ΤΟ HFF ΔΕΝ ΥΠΟΚΕΙΤΑΙ ΣΕ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΦΕΡΕΓΓΥΟΤΗΤΑΣ ΔΕΝ ΣΥΝΙΣΤΑ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ

Η Αρχή θεώρησε σκόπιμο να ξεκινήσει την αξιολόγησή της με το ερώτημα του κατά πόσον συνιστά κρατική ενίσχυση το γεγονός ότι το HFF δεν υπόκειται σε απαιτήσεις επάρκειας ιδίων κεφαλαίων και κανόνες ελάχιστου συντελεστή φερεγγυότητας.

Όπως προαναφέρθηκε, η τραπεζική οδηγία καθορίζει τις απαιτήσεις για την επάρκεια ιδίων κεφαλαίων και τους κανόνες του ελάχιστου συντελεστή φερεγγυότητας που εφαρμόζονται στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα σε ολόκληρο τον ΕΟΧ. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας έρευνας, η Αρχή υιοθέτησε την προκαταρκτική άποψη ότι η απαλλαγή του HFF από την τραπεζική οδηγία δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Ωστόσο, διαπίστωσε ότι το ζήτημα ήγειρε αμφιβολίες και ότι ήταν, επομένως, σκόπιμο να αξιολογηθεί στο πλαίσιο της επίσημης διαδικασίας έρευνας. Η εν λόγω αξιολόγηση οδήγησε την Αρχή στην επιβεβαίωση της προκαταρκτικής γνώμης της και τούτο για τους ακόλουθους λόγους:

Πρώτον, όπως αναφέρεται ομοίως στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας έρευνας, το HFF δεν είναι χρηματοπιστωτικό ίδρυμα το οποίο υπάγεται στην τραπεζική οδηγία, καθώς απαγορεύεται να δέχεται καταθέσεις ή άλλα επιστρεπτέα κεφάλαια από το κοινό.

Δεύτερον, το άρθρο 2 παράγραφος 3 της τραπεζικής οδηγίας περιλαμβάνει κατάλογο των ιδρυμάτων που απαλλάσσονται από την εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας. Η απόφαση της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟΧ περιέλαβε στον εν λόγω κατάλογο τα «Byggingarsjóðir ríkisins». Ο όρος αυτός χρησιμοποιούνταν κατά κανόνα για τα ταμεία τα οποία έχουν πλέον περιέλθει υπό τον έλεγχο του HFF. Επομένως, ανεξάρτητα από το κατά πόσον η συγκεκριμένη διάταξη έχει συστατικό χαρακτήρα ή επαναδιατυπώνει απλώς αυτό που ήδη προκύπτει από τους κανόνες της οδηγίας, η τραπεζική οδηγία, όπως προσαρμόσθηκε στον ΕΟΧ, εξαιρεί το HFF από το πεδίο εφαρμογής της, από τις απαιτήσεις επάρκειας ιδίων κεφαλαίων και από τον ελάχιστο συντελεστή φερεγγυότητας που προβλέπονται σε αυτήν. Ακόμη και αν θεωρηθεί ότι η εξαίρεση από την οδηγία συνεπάγεται τη χορήγηση πλεονεκτήματος στο HFF, το μέτρο αυτό δεν μπορεί να καταλογισθεί στο ισλανδικό κράτος, αλλά στη Μεικτή Επιτροπή του ΕΟΧ και, επομένως, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. (32)

Τρίτον, ακόμη και αν το HFF υπαγόταν στην τραπεζική οδηγία, καμία εξαίρεση δεν συνεπάγεται μεταβίβαση κρατικών πόρων, καθώς το κράτος δεν παραιτείται από κανένα εισόδημα σε μια τέτοια περίπτωση.

2. ΚΟΙΝΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΓΓΥΗΣΗ, ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΙΤΟΚΙΟΥ, ΤΗΝ ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΦΟΡΟΥΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗ ΜΗ ΚΑΤΑΒΟΛΗ ΜΕΡΙΣΜΑΤΩΝ

2.1. ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΚΑΙ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ

Η διαδικασία για τις νέες ενισχύσεις θεσπίζεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου (το οποίο αντιστοιχεί στο άρθρο 88 παράγραφος 3 ΕΚ). Εάν η Αρχή αμφιβάλλει σχετικά με το συμβιβάσιμο ενός τέτοιου μέτρου ενίσχυσης, οφείλει να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου (το οποίο αντιστοιχεί στο άρθρο 88 παράγραφος 2 ΕΚ) και στο άρθρο 4 παράγραφος 4 του τμήματος II του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου.

Η διαδικασία για τις υφιστάμενες ενισχύσεις διαφέρει από εκείνη που αφορά τις νέες ενισχύσεις και καθορίζεται στο άρθρο 1 παράγραφος 1 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, η Αρχή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΖΕΣ, εξετάζει διαρκώς τα καθεστώτα ενισχύσεων που υφίστανται στα κράτη αυτά. Τους προτείνει τα κατάλληλα μέτρα που απαιτεί η προοδευτική ανάπτυξη και η εφαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ.

Σύμφωνα με το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων:

«[…] όταν η Επιτροπή εξετάζει μέτρα ενισχύσεων από πλευράς του άρθρου 87 ΕΚ για να καθορίσει κατά πόσον συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, υποχρεούται να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 ΕΚ στην περίπτωση που, μετά τη φάση προκαταρκτικής εξετάσεως, δεν έχει μπορέσει να υπερβεί όλες τις δυσκολίες που την εμποδίζουν να καταλήξει ότι τα μέτρα αυτά συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. […] Οι ίδιες αρχές ισχύουν φυσικά και όταν η Επιτροπή διατηρεί αμφιβολίες και ως προς τον ίδιο τον χαρακτηρισμό του εξεταζόμενου μέτρου ως ενισχύσεως κατά το άρθρο 87 παράγραφος 1 ΕΚ. Συνεπώς, δεν μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι κίνησε την εν λόγω διαδικασία έστω και αν, στην προς τούτο λαμβανόμενη απόφαση, εκφράζει αμφιβολίες ως προς κατά πόσον τα μέτρα που αποτελούν το αντικείμενο της διαδικασίας αυτής έχουν τον χαρακτήρα ενισχύσεως κατά το άρθρο 87 παράγραφος 1 ΕΚ. […] η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει επαρκώς το ζήτημα βάσει … των πληροφοριών που της έχουν παρασχεθεί ως το στάδιο αυτό από το κράτος μέλος, έστω και αν η εξέταση αυτή δεν καταλήξει σε οριστικό χαρακτηρισμό των εξεταζόμενων μέτρων. […] Αν τα στοιχεία αυτά, στο πλαίσιο προσωρινής εκτιμήσεως, επιτρέπουν να συναχθεί ότι είναι πιθανόν τα επίμαχα μέτρα να συνιστούν όντως υφιστάμενες ενισχύσεις, η Επιτροπή οφείλει τότε να τα αντιμετωπίσει κάνοντας χρήση του διαδικαστικού πλαισίου των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 88 ΕΚ. Αντιθέτως, αν τα στοιχεία που παρέχει το κράτος μέλος δεν επιτρέπουν να συναχθεί αυτό το προσωρινό συμπέρασμα ή αν το κράτος μέλος δεν επικαλείται συναφώς κανένα στοιχείο, η Επιτροπή οφείλει να αντιμετωπίσει τα μέτρα αυτά κάνοντας χρήση του διαδικαστικού πλαισίου των παραγράφων 3 και 2 του ίδιου άρθρου» (33).

Με άλλα λόγια, κάθε εκτίμηση που περιέχεται σε μια απόφαση κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας σχετικά με το κατά πόσον ένα ενδεχόμενο μέτρο ενίσχυσης συνιστά νέα ή υφιστάμενη ενίσχυση έχει κατ’ ανάγκη αποκλειστικά προκαταρκτικό χαρακτήρα. Προκύπτει, επομένως, από τη νομολογία ότι, ακόμη και αν η Αρχή, σε μια απόφαση κίνησης της διαδικασίας έρευνας, υιοθέτησε την άποψη ότι το αμφισβητούμενο μέτρο συνιστά νέα ενίσχυση, μπορεί, στην απόφαση με την οποία ολοκληρώνεται η διαδικασία, να αποφανθεί ότι το μέτρο συνιστά στην πραγματικότητα υφιστάμενη ενίσχυση ή ότι δεν συνιστά ενίσχυση. Εάν πρόκειται για υφιστάμενη ενίσχυση, η Αρχή πρέπει να ακολουθήσει τη διαδικασία για τις υφιστάμενες ενισχύσεις (34). Κατά συνέπεια, σε μια τέτοια περίπτωση, η Αρχή πρέπει να περατώσει την επίσημη διαδικασία έρευνας και να κινήσει τη διαφορετική διαδικασία για τις υφιστάμενες ενισχύσεις, η οποία προβλέπεται στα άρθρα 17 έως 19 του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου (35). Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, και μόνον αυτής, η Αρχή θα εκτιμήσει κατά πόσον ένα υφιστάμενο μέτρο ενίσχυσης είναι συμβιβάσιμο με τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ.

Οι πληροφορίες που παρασχέθηκαν στην Αρχή όταν αποφάσισε την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας «δεν επέτρεπαν να συναχθεί» το προσωρινό συμπέρασμα ότι η ενίσχυση ήταν υφιστάμενη και, επομένως, η Αρχή εξέτασε τα εν λόγω μέτρα στο πλαίσιο των κανόνων που αφορούν τις νέες ενισχύσεις. Ωστόσο, καθώς η αρχική αυτή άποψη αμφισβητήθηκε από την ισλανδική κυβέρνηση, η Αρχή θα εκτιμήσει εκ νέου το ζήτημα στη συνέχεια, υπό το πρίσμα του υλικού που προσκομίσθηκε στο μεταξύ από την κυβέρνηση και την SFF.

Όπως προαναφέρθηκε, η Αρχή θα αποφανθεί σχετικά με την ύπαρξη και το συμβιβάσιμο νέων μέτρων ενίσχυσης βάσει της επίσημης διαδικασίας έρευνας. Αντιθέτως, εάν τα εν λόγω μέσα δεν συνιστούν νέα ενίσχυση, η Αρχή δεν μπορεί βάσει της παρούσας διαδικασίας να προβεί σε δεσμευτική εκτίμηση σχετικά με το κατά πόσον συνιστούν υφιστάμενη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Επίσης, η Αρχή δεν μπορεί να προβεί σε δεσμευτικές εκτιμήσεις σχετικά με το κατά πόσον τα εν λόγω υφιστάμενα μέτρα ενίσχυσης είναι συμβιβάσιμα με τη συμφωνία ΕΟΧ. Επομένως, προτού αποφανθεί σχετικά με το ζήτημα των νέων ή υφιστάμενων μέτρων ενίσχυσης, η Αρχή θα βασισθεί στην υπόθεση ότι τα ακόλουθα μέτρα συνιστούν κρατική ενίσχυση: κρατική εγγύηση, φοροαπαλλαγή, στήριξη επιτοκίου και απαλλαγή από την καταβολή μερισμάτων.

2.2. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ

Το άρθρο 4 της απόφασης αριθ. 195/04/COL της Αρχής ορίζει ότι με τον όρο «μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης» νοείται κάθε αλλαγή, πλην των τροποποιήσεων καθαρά τυπικού ή διοικητικού χαρακτήρα, που δεν είναι ικανή να επηρεάσει την εκτίμηση του συμβιβάσιμου του μέτρου ενίσχυσης με την κοινή αγορά. Επιπλέον, όσον αφορά τη νομική εκτίμηση του κατά πόσον η ενίσχυση είναι νέα ή υφιστάμενη, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάνθηκε στην υπόθεση Namur-Les Assurances du Crédit ότι:

«[…] όταν η ενίσχυση προκύπτει από προγενέστερες νομοθετικές διατάξεις οι οποίες δεν τροποποιούνται, η εμφάνιση μιας νέας ενισχύσεως ή η τροποποίηση υφισταμένης ενισχύσεως δεν μπορεί να εκτιμηθεί με βάση τη σημασία της και ιδίως με βάση τα εμπλεκόμενα χρηματικά ποσά σε κάθε στιγμή της πορείας της επιχειρήσεως. . Η απόφαση, όμως, η οποία άρχισε να ισχύει από 1ης Φεβρουαρίου 1989 δεν τροποποίησε τη νομοθεσία που προέβλεπε υπέρ του ΟΝD τα σχετικά προνόμια ούτε όσον αφορά τη φύση των εν λόγω προνομίων ούτε μάλιστα όσον αφορά τις δραστηριότητες του ως άνω δημόσιου οργανισμού με τις οποίες συνδέονταν τα προνόμια αυτά, καθόσον βάσει του νόμου της 31ης Αυγούστου 1939 η αποστολή του ως άνω οργανισμού συνίσταται πολύ γενικά στη μείωση των κινδύνων που συνδέονται με τις εξαγωγικές πιστώσεις. Επομένως, δεν επηρεάζει » (36).

Το Δικαστήριο συνέχισε διαπιστώνοντας ότι η πραγματική επέκταση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης δεν αρκεί για τη μεταβολή του χαρακτηρισμού του μέτρου ενίσχυσης:

«Η αντίθετη γνώμη θα συνεπαγόταν υποχρέωση του ενδιαφερομένου κράτους να κοινοποιεί στην Επιτροπή και να υποβάλλει στον προληπτικό της έλεγχο όχι μόνον τις νέες ενισχύσεις ή τις τροποποιήσεις ενισχύσεων υπέρ επιχειρήσεων οι οποίες επωφελούνται από σύστημα υφισταμένων ενισχύσεων, αλλά και κάθε μέτρο που επηρεάζει τη δραστηριότητα των εν λόγω επιχειρήσεων και που μπορεί να έχει επιπτώσεις επί της λειτουργίας της κοινής αγοράς, επί του ανταγωνισμού ή απλώς επί του σχετικού χρηματικού ποσού, για ορισμένη χρονική περίοδο, ενισχύσεων των οποίων η χορήγηση προβλέπεται καταρχήν, αλλά το ύψος τους κυμαίνεται κατ’ ανάγκη ανάλογα με τον κύκλο εργασιών της κάθε επιχειρήσεως. Σε ακραίες περιπτώσεις, όταν πρόκειται για δημόσια επιχείρηση όπως ο OND, κάθε νέα σύναψη συμβάσεως ασφαλίσεως, η οποία, σύμφωνα με όσα εξέθεσε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ο εκπρόσωπος της Βελγικής Κυβερνήσεως, πρέπει να γνωστοποιείται στην εποπτεύουσα αρχή, θα μπορούσε με τον τρόπο αυτό να θεωρηθεί ως μέτρο για το οποίο θα έπρεπε να τηρηθεί η διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Αυτή η ερμηνεία, η οποία δεν ανταποκρίνεται ούτε προς το γράμμα ούτε προς τον σκοπό της τελευταίας αυτής διατάξεως, αλλά ούτε και προς την προβλεπόμενη από τη διάταξη αυτή κατανομή των ευθυνών μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών, θα αποτελούσε παράγοντα νομικής ανασφάλειας για τις επιχειρήσεις και για τα κράτη μέλη, που θα επιβαρύνονταν με την υποχρέωση προηγουμένης γνωστοποιήσεως μέτρων πολύ διαφορετικής φύσεως, τα οποία δεν θα μπορούσαν να τίθενται σε εφαρμογή παρά το ότι τα μέτρα αυτά δύσκολα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως νέες ενισχύσεις […]» (37).

Στην υπόθεση Government of Gibraltar κατά Επιτροπής, το Πρωτοδικείο αποφάνθηκε ότι

«μόνο στην περίπτωση που η τροποποίηση [στο εθνικό δίκαιο] επηρεάζει την ίδια την ουσία του αρχικού καθεστώτος μεταβάλλεται το καθεστώς αυτό σε νέο καθεστώς ενισχύσεων. Όμως, δεν μπορεί να γίνει λόγος για τέτοια ουσιώδη τροποποίηση όταν το νέο στοιχείο μπορεί σαφώς να αποσπαστεί από το αρχικό καθεστώς» (38).

Στην εκτίμησή της όσον αφορά το εάν μια αλλαγή σε ένα μέτρο ενίσχυσης έχει ως συνέπεια τη μετατροπή υφιστάμενης ενίσχυσης σε νέα ενίσχυση, η Επιτροπή εξέτασε κατά πόσον η αλλαγή είναι ουσιαστικής φύσης (39). Ως προς αυτό, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τη φύση του πλεονεκτήματος, τον επιδιωκόμενο στόχο μέσω του πλεονεκτήματος, τη βάση επί της οποίας στηρίζεται το πλεονέκτημα, τα πρόσωπα και τους φορείς που επηρεάζονται από αυτό και τις συναφείς πηγές χρηματοδότησης. Αντίθετα, η Επιτροπή δεν εξέτασε τυχόν νομικές μεταβολές, οι οποίες δεν αποτελούν στοιχείο του αμφισβητούμενου μέτρου ενίσχυσης.

Όσον αφορά μεμονωμένα μέτρα ενίσχυσης, όπως τα τέλη άδειας ενός δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα, η προσέγγιση αυτή οδήγησε την Επιτροπή να εξετάσει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες χρησιμοποιούνται τα συγκεκριμένα τέλη, καθώς οι προϋποθέσεις αυτές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του σχετικού μέτρου ενίσχυσης (40).

Εάν το σχετικό μέτρο ενίσχυσης αφορούσε ένα καθεστώς ενίσχυσης που δεν χορηγήθηκε για συγκεκριμένη δραστηριότητα, όπως για παράδειγμα δημόσιες επιχειρήσεις που τυγχάνουν κρατικής εγγύησης απλώς και μόνον επειδή συστάθηκαν στο πλαίσιο του δημόσιου τομέα, η Επιτροπή επικεντρώθηκε στο κατά πόσον το μέτρο ενίσχυσης (το καθεστώς που περιλαμβάνει κρατική εγγύηση για όλες τις σχετικές επιχειρήσεις) αποτέλεσε αντικείμενο σημαντικών μεταβολών. Καθώς στην τελευταία αυτή περίπτωση, οι κανόνες που αφορούν κάθε δικαιούχο ενίσχυσης δεν εντάσσονται στο μέτρο ενίσχυσης, η Επιτροπή δεν εξέτασε τους ειδικούς κανόνες που ρυθμίζουν τις δραστηριότητες καθενός από τους δικαιούχους της ενίσχυσης. Με άλλα λόγια, η Επιτροπή δεν έκρινε ότι οι αλλαγές σε κανόνες που αφορούν μεμονωμένους δικαιούχους μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα τη μετατροπή του καθεστώτος ενίσχυσης σε νέα ενίσχυση, είτε αυτό αφορά το καθεστώς αυτό καθαυτό είτε απλώς τη συγκεκριμένη επιχείρηση που υπόκειται στις νομοθετικές μεταβολές (41). Πράγματι, η αντίθετη κρίση θα σήμαινε ότι ένα μέτρο που έχει τον χαρακτήρα καθεστώτος ενίσχυσης θα μετατραπεί από υφιστάμενη ενίσχυση σε νέα ενίσχυση για ορισμένους από τους δικαιούχους αλλά όχι για άλλους, απλώς και μόνον επειδή άλλαξαν οι κανόνες που αφορούν τους πρώτους αλλά όχι τους δεύτερους. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν συνάδει με το γεγονός ότι το μέτρο περιλάμβανε ένα ενιαίο μέτρο.

Επομένως, προτού εξετασθούν οι νομοθετικές μεταβολές οι οποίες έχουν σημασία για την εκτίμηση του κατά πόσον ένα μέτρο ενίσχυσης αποτελεί νέα ή υφιστάμενη ενίσχυση, πρέπει πρώτα να καθορισθεί κατά πόσον οι κανόνες που αφορούν έναν ή περισσότερους από τους δικαιούχους της ενίσχυσης εντάσσονται στο μέτρο ενίσχυσης ή όχι. Επιπλέον, όταν η σχετική επιχείρηση λαμβάνει ενισχύσεις από πολλαπλά μέτρα που έχουν διαφορετικούς σκοπούς και διαφορετική νομική βάση, έχουν θεσπισθεί σε διαφορετικό χρόνο και ορισμένα είναι μεμονωμένα μέτρα ενίσχυσης ενώ άλλα έχουν τον χαρακτήρα καθεστώτων, τα διαφορετικά μέτρα ενίσχυσης πρέπει να εκτιμηθούν ένα προς ένα και να μην συγχωνευθούν σε μια συνολική εκτίμηση, απλώς και μόνον επειδή τα μέτρα έχουν συνολικά ή εν μέρει τον ίδιο δικαιούχο (42).

2.3. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΩΣ ΝΕΑΣ Ή ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

2.3.1. Κρατική εγγύηση

Η κρατική εγγύηση που παρέχεται σε όλους τους κρατικούς οργανισμούς για όλες τις υποχρεώσεις τους απορρέει από γενικούς άγραφους κανόνες του ισλανδικού δημόσιου δικαίου που προηγούνται χρονικά της έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ. Η εγγύηση ισχύει για όλους τους κρατικούς οργανισμούς, ανεξάρτητα από το πότε ιδρύθηκαν και από τις δραστηριότητές τους ή τις αλλαγές στις εν λόγω δραστηριότητες. Αυτό το ενδεχόμενο μέτρο ενίσχυσης πρέπει να θεωρηθεί καθεστώς το οποίο εμπίπτει στον ορισμό του άρθρου 1 στοιχείο δ) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Βάσει της υπόθεσης και πάλι ότι πρόκειται για ενίσχυση, το καθεστώς πρέπει, καταρχάς, να θεωρηθεί υφιστάμενη ενίσχυση, καθώς προϋπήρχε της έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ [πρβλ. άρθρο 1 στοιχείο β) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου].

Από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ δεν υπήρξαν ουσιαστικές, ή έστω μη ουσιαστικές, αλλαγές στην έκταση και στη λειτουργία της εγγύησης αυτής καθαυτής. Ο νόμος αριθ. 121/1997 σχετικά με τις κρατικές εγγυήσεις, όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα, θέσπισε ένα μικρό ασφάλιστρο εγγύησης ύψους 0,00625 % ανά τρίμηνο (0,00375 % ανά τρίμηνο για τις εγχώριες αναλήψεις υποχρεώσεων έως το 2001). Ωστόσο, το εν λόγω ασφάλιστρο μειώνει μόνον τις ενισχύσεις που προκύπτουν από το αρχικό καθεστώς κρατικής εγγύησης το οποίο προηγείται χρονικά της συμφωνίας ΕΟΧ. Επομένως, το αρχικό καθεστώς δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρισθεί νέα ενίσχυση, ανεξάρτητα από τυχόν πλεονεκτήματα που συνδέονται με αυτό (43).

Επιπλέον, καμία από τις μεταβολές στη λειτουργία του HFF, οι οποίες περιγράφηκαν ανωτέρω στην ενότητα I.2, δεν συνεπάγεται οποιαδήποτε τέτοια αλλαγή. Η φύση του πλεονεκτήματος παρέμεινε αμετάβλητη, όπως και η νομική βάση για τη χορήγηση της ενίσχυσης. Επίσης δεν άλλαξε ο σκοπός αυτού του μη μεμονωμένου μέτρου, το οποίο υπερβαίνει τις ιδιαιτερότητες του συστήματος στεγαστικών δανείων και εφαρμόζεται γενικά σε όλους τους κρατικούς οργανισμούς, ως αποτέλεσμα των αλλαγών στο σύστημα στεγαστικών δανείων που επέφερε ο στεγαστικός νόμος (44). Με άλλα λόγια, οι εν λόγω νομοθετικές μεταβολές όχι μόνον είναι ανεξάρτητες από αυτό το ενδεχόμενο μέτρο ενίσχυσης, αλλά επιπλέον δεν έχουν καμία σχέση με αυτό. Επομένως, το καθεστώς εγγύησης δεν μπορεί να συνιστά νέο μέτρο ενίσχυσης το οποίο μπορεί να εκτιμηθεί στο πλαίσιο της παρούσας επίσημης διαδικασίας έρευνας.

2.3.2. Απαλλαγή από φόρους εισοδήματος και ακίνητης περιουσίας

Το κρατικό Δημόσιο Ταμείο, όλοι οι κρατικοί οργανισμοί και όλες οι κρατικές επιχειρήσεις για τις οποίες το κράτος φέρει απεριόριστη ευθύνη απαλλάσσονται, ήδη πολύ πριν από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ, από φόρους εισοδήματος και ακίνητης περιουσίας.

Η απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος προβλέπεται σήμερα από το άρθρο 4 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 90/2003 για τον φόρο εισοδήματος, ο οποίος αποτελεί ενοποιημένη έκδοση του νόμου αριθ. 75/1981 σχετικά με τον φόρο εισοδήματος και τον φόρο ακίνητης περιουσίας. Βάσει της υπόθεσης ότι η φοροαπαλλαγή συνιστά ενίσχυση, πρέπει να θεωρηθεί καταρχάς ως γενικό καθεστώς το οποίο εμπίπτει στον ορισμό του άρθρου 1 στοιχείο δ) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ δεν υπήρξε καμία ουσιαστική, ή έστω μη ουσιαστική, αλλαγή στην έκταση, τη χρηματοδότηση ή τη λειτουργία του εν λόγω καθεστώτος. Κανένας όρος στις γενικές αυτές φορολογικές διατάξεις, είτε σε σχέση με το HFF είτε σε σχέση με οποιονδήποτε άλλο δικαιούχο της απαλλαγής, δεν μεταβλήθηκε ως αποτέλεσμα των αλλαγών στο σύστημα στεγαστικών δανείων οι οποίες επήλθαν μετά την 1η Ιανουαρίου 1994. Επιπλέον, οι αλλαγές στο σύστημα στεγαστικών δανείων δεν επηρέασαν το εν λόγω καθεστώς ούτε άμεσα ούτε έμμεσα. Πράγματι, ο στεγαστικός νόμος δεν επέφερε καμία αλλαγή στον σκοπό και στη φύση της φοροαπαλλαγής. Επίσης, δεν μετέβαλε την πηγή της χρηματοδότησης ή τη νομική βάση της φοροαπαλλαγής. Επομένως, η φοροαπαλλαγή δεν συνιστά νέο μέτρο ενίσχυσης, το οποίο μπορεί να εξετασθεί στο πλαίσιο της επίσημης διαδικασίας έρευνας.

Έως τη θέσπιση του νόμου αριθ. 129/2004, ο οποίος κατάργησε τον φόρο ακίνητης περιουσίας, το άρθρο 4 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 90/2003 σχετικά με τον φόρο εισοδήματος και τον φόρο ακίνητης περιουσίας απάλλασσε τους προαναφερόμενους οργανισμούς από την καταβολή και αυτού του φόρου. Επίσης σε σχέση με τον φόρο ακίνητης περιουσίας, ο εν λόγω νόμος απλώς ενοποιεί κανόνες που υπάρχουν ήδη στον προαναφερθέντα νόμο αριθ. 75/1981 σχετικά με τον φόρο εισοδήματος και τον φόρο ακίνητης περιουσίας. Ο φόρος ακίνητης περιουσίας έχει πλέον καταργηθεί πλήρως. Έως την κατάργησή του το 2004, οι απαλλαγές των εν λόγω οργανισμών από τον συγκεκριμένο φόρο πρέπει, εφόσον συνιστούν ενίσχυση, να εκτιμηθούν ως καθεστώς που εμπίπτει στον ορισμό του άρθρου 1 στοιχείο δ) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Στο χρονικό διάστημα μεταξύ της έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ και της γενικής κατάργησης του φόρου ακίνητης περιουσίας δεν υπήρξε καμία ουσιαστική, ή έστω μη ουσιαστική, αλλαγή στην έκταση, στη χρηματοδότηση ή στη λειτουργία της φοροαπαλλαγής και οι αλλαγές στο σύστημα στεγαστικών δανείων δεν επηρέασαν τη φύση, τον στόχο, τη λειτουργία ή τη χρηματοδότηση της φοροαπαλλαγής. Επομένως, η εν λόγω φοροαπαλλαγή δεν συνιστά νέο μέτρο ενίσχυσης, το οποίο μπορεί να εξετασθεί στο πλαίσιο της παρούσας επίσημης διαδικασίας έρευνας.

2.3.3. Στήριξη επιτοκίου

Όπως προαναφέρθηκε, το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων χορηγούσε δάνεια για εκμισθούμενα διαμερίσματα κοινωνικής στέγης με χαμηλά επιτόκια, τα οποία καθορίζονταν από την κυβέρνηση. Το Ταμείο λάμβανε άμεσες εισφορές από τον προϋπολογισμό για την κάλυψη, μεταξύ άλλων, των εξόδων του από τα εν λόγω δάνεια. Καθώς το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων ήταν δημόσιος οργανισμός, το ισλανδικό κράτος ήταν ο τελικός υπεύθυνος για τις ζημίες που σχετίζονταν με τη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων, σε περίπτωση που οι άμεσες εισφορές δεν επαρκούσαν για την κάλυψη των ζημιών του Ταμείου.

Η συγκεκριμένη κατηγορία δανείων για τα εκμισθούμενα διαμερίσματα κοινωνικής στέγης παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη από τον στεγαστικό νόμο και το HFF επρόκειτο να χορηγεί τα εν λόγω δάνεια, αρχικά με το ίδιο επιτόκιο με εκείνο που ίσχυε προηγουμένως, σύμφωνα με το προσωρινό άρθρο IX του νόμου. Το εν λόγω άρθρο πρόβλεπε επίσης ότι το κράτος θα παρείχε εισφορές από τον προϋπολογισμό για την κάλυψη των ζημιών του HFF. Τα ζητήματα αυτά ρυθμίσθηκαν ακολούθως με συμφωνίες μεταξύ του υπουργού Κοινωνικών Υποθέσεων και του υπουργού Οικονομικών (πρβλ. ενότητα I.3.3 ανωτέρω).

Όσον αφορά τη θεσμική αλλαγή, η πάγια πρακτική της Επιτροπής καταδεικνύει ότι οι φορείς που τυγχάνουν ενισχύσεων μπορούν να αλλάξουν νομική προσωπικότητα, μέσω συγχώνευσης, διάσπασης ή για άλλους λόγους, χωρίς το γεγονός αυτό να επηρεάζει τον χαρακτηρισμό της ενίσχυσης. Αυτό ισχύει τόσο όταν η αλλαγή της νομικής προσωπικότητας επέρχεται μέσω μέτρου του ιδιωτικού δικαίου όσο και όταν η αλλαγή προβλέπεται σε νόμο ή άλλο μέτρο δημόσιου δικαίου (45). Πράγματι, η μετάβαση από τους τέσσερις δημόσιους φορείς που δραστηριοποιούνταν βάσει του νόμου αριθ. 97/1993 στο HFF του στεγαστικού νόμου δεν μπορεί να έχει αφεαυτή οποιαδήποτε επίδραση στην εκτίμηση του συμβιβάσιμου των συναφών μέτρων. Υπενθυμίζεται ότι το Housing Financing Fund απέκτησε όλα τα περιουσιακά στοιχεία, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των προκατόχων του και συνέχισε τα καθήκοντά τους, γεγονός που καταδεικνύει ότι στόχος της μεταρρύθμισης ήταν η διατήρηση της συνέχειας μεταξύ των εν λόγω οργανισμών (46).

Κατά συνέπεια, ανατέθηκε τόσο στο Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων όσο και στο HFF το καθήκον χορήγησης των εν λόγω κοινωνικών δανείων για εκμισθούμενα διαμερίσματα με επιτόκιο καθορισμένο από την κυβέρνηση, η οποία παρείχε κεφάλαια μέσω του νόμου για τον προϋπολογισμό, καθώς τα εν λόγω επιτόκια ήταν πολύ χαμηλά ώστε να καλύπτουν το κόστος του δανεισμού. Η διαφορά μεταξύ των δύο είναι ότι η εισφορά στο HFF στοχεύει στη συγκεκριμένη κατηγορία δανειοδοτήσεων, ενώ το Ταμείο Στέγασης Εργαζομένων λάμβανε εισφορές από τον προϋπολογισμό, οι οποίες ήταν κοινές για όλες τις κατηγορίες κοινωνικών δανείων που χορηγούσε. Η διαφορά αυτή απορρέει από το γεγονός ότι ο στεγαστικός νόμος κατάργησε τις λοιπές κατηγορίες κοινωνικών δανείων του Ταμείου Στέγασης Εργαζομένων και από το γεγονός ότι τα πρόσθετα δάνεια, η κύρια κατηγορία κοινωνικών δανείων στο πλαίσιο του στεγαστικού νόμου στην αρχική μορφή του, δεν χρηματοδοτούνταν μέσω εισφορών από τον προϋπολογισμό στο HFF.

Επομένως, οι αλλαγές που επέφερε ο στεγαστικός νόμος δεν μετέβαλαν το καθήκον της χορήγησης δανείων για κοινωνική εκμισθούμενη στέγη. Με άλλα λόγια, ο σκοπός του μέτρου παρέμεινε αμετάβλητος (47). Επιπλέον, το γεγονός ότι η εισφορά από τον προϋπολογισμό στοχεύει πλέον μόνον στα συγκεκριμένα δάνεια είναι αποτέλεσμα της κατάργησης των άμεσων κρατικών εισφορών για άλλα κοινωνικά δάνεια. Η κατάργηση των άμεσων κρατικών εισφορών για ορισμένες δραστηριότητες δεν συνιστά μεταβολή στη χρηματοδότηση άλλου μέτρου. Επομένως, η εν λόγω κατάργηση δεν μπορεί να έχει αντίκτυπο στον χαρακτηρισμό του εναπομένοντος μέτρου. Συνιστά μάλλον κατάργηση ενός χωριστού μέτρου στήριξης (48).

Η SFF αναφέρθηκε σε διάφορες αλλαγές τις οποίες επέφερε ο στεγαστικός νόμος και ισχυρίσθηκε ότι οι εν λόγω αλλαγές μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα τον χαρακτηρισμό της ενίσχυσης προς το HFF ως νέας ενίσχυσης. Ανεξάρτητα από τη φύση τους, οι εν λόγω αλλαγές δεν αφορούσαν το συγκεκριμένο μέτρο ενίσχυσης, το οποίο αφορά μόνον τις ζημίες που υφίσταται το Ταμείο σε σχέση με δάνεια για εκμισθούμενα διαμερίσματα κοινωνικής στέγης. Πράγματι, η αύξηση του ανώτατου ορίου για τα γενικά δάνεια δεν αφορά τη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων. Ομοίως, οι αλλαγές που επέφερε ο νόμος αριθ. 57/2004, με τον οποίο το σύστημα των στεγαστικών ομολόγων καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από δάνεια σε μετρητά, δεν αφορούσαν τη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων. Η απαίτηση που προβλέπεται στο άρθρο 11 του νόμου αριθ. 97/1993, σύμφωνα με την οποία τα δάνεια εξασφαλίζονται με πρώτη ή δεύτερη υποθήκη, δεν εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη κατηγορία δανείων, αλλά μόνον σε ορισμένα δάνεια του κρατικού Οικοδομικού Ταμείου. Επομένως, το γεγονός ότι η διάταξη αυτή δεν μεταφέρθηκε στον στεγαστικό νόμο δεν έχει καμία σημασία για τα συγκεκριμένα δάνεια.

Εν κατακλείδι, η Αρχή θεωρεί ότι το πλεονέκτημα που προκύπτει από τη στήριξη επιτοκίου δεν συνιστά νέα ενίσχυση η οποία μπορεί να εξετασθεί στο πλαίσιο της παρούσας επίσημης διαδικασίας έρευνας.

2.3.4. Μη καταβολή μερισμάτων

Όπως αναφέρθηκε στην ενότητα 3.4 ανωτέρω, οι γενικές αρχές του ισλανδικού δημόσιου δικαίου προβλέπουν ότι οι κρατικοί οργανισμοί οι οποίοι έχουν συσταθεί όπως το HFF δεν υποχρεούνται να καταβάλλουν μερίσματα. Η αρχή αυτή προηγείται χρονικά της έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ και εφαρμόζεται στους κρατικούς οργανισμούς ανεξάρτητα από το πότε συστάθηκαν, από τις δραστηριότητές τους και από τυχόν αλλαγές στις δραστηριότητές τους. Από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ δεν υπήρξε καμία ουσιαστική, ή έστω μη ουσιαστική, αλλαγή στη γενική αυτή αρχή. Επιπλέον, ούτε ο στεγαστικός νόμος ούτε οι προηγούμενοι νόμοι παρέκλιναν ποτέ από την εν λόγω αρχή με τη θέσπιση νομικής διάταξης η οποία θα απαιτούσε την καταβολή μερισμάτων από το HFF. Επομένως, η φύση τυχόν πλεονεκτήματος και κρατικής χρηματοδότησης που προέκυψε από τη μη υποχρέωση καταβολής μερισμάτων δεν άλλαξε ως αποτέλεσμα του στεγαστικού νόμου ή των τροποποιήσεων του εν λόγω νόμου. Επίσης, δεν άλλαξε ο σκοπός της αρχής, η οποία υπερβαίνει τις ιδιαιτερότητες του συστήματος στεγαστικών δανείων και εφαρμόζεται γενικά σε όλους τους κρατικούς οργανισμούς, ως αποτέλεσμα των μεταβολών που επήλθαν στο σύστημα στεγαστικών δανείων. Με άλλα λόγια, οι εν λόγω νομοθετικές αλλαγές όχι μόνον είναι ανεξάρτητες από αυτό το ενδεχόμενο μέτρο ενίσχυσης, αλλά επιπλέον δεν έχουν καμία σχέση με αυτό. Επομένως, στον βαθμό που η μη καταβολή μερισμάτων πρέπει να θεωρηθεί μέτρο ενίσχυσης, το εν λόγω μέτρο πρέπει να θεωρηθεί καθεστώς ενίσχυσης το οποίο εμπίπτει στον ορισμό του άρθρου 1 στοιχείο δ) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Επιπλέον, το καθεστώς συνιστά υφιστάμενη ενίσχυση καθώς προϋπήρχε της έναρξης ισχύος της συμφωνίας ΕΟΧ [πρβλ. άρθρο 1 στοιχείο β) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου].

Οι προϋποθέσεις λειτουργίας των διαφόρων στεγαστικών φορέων μπορούν να περιληφθούν στην εκτίμηση του συμβιβάσιμου της νέας ενίσχυσης μόνον εάν θεωρηθεί ότι η απαλλαγή από την καταβολή μερισμάτων δεν προκύπτει από τις γενικές αρχές του ισλανδικού δημόσιου δικαίου, αλλά από τον στεγαστικό νόμο και από τους προηγούμενους νόμους. Επομένως, μόνο στην υποθετική αυτή περίπτωση θα μπορούσαν οι αλλαγές στο σύστημα χρηματοδότησης της στέγασης, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 1994, να σημαίνουν δυνητικά ότι οποιαδήποτε ενίσχυση σχετική με τη μη καταβολή μερισμάτων μεταβλήθηκε από υφιστάμενη σε νέα ενίσχυση.

2.4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΔΥΝΗΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΩΣ ΝΕΩΝ Ή ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

Βάσει της προηγηθείσας εκτίμησης, η Αρχή θεωρεί ότι τα ακόλουθα μέτρα: κρατική εγγύηση, στήριξη επιτοκίου, φοροαπαλλαγή και απαλλαγή από την καταβολή μερισμάτων, τα οποία προσδιορίζονται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας έρευνας, δεν συνιστούν νέα μέτρα ενίσχυσης τα οποία μπορούν να εκτιμηθούν στο πλαίσιο της παρούσας επίσημης διαδικασίας έρευνας.

Κατά συνέπεια, η Αρχή θα περατώσει την επίσημη διαδικασία έρευνας και θα κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 1 του μέρους I και στο τμήμα V του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, η οποία αφορά υφιστάμενες ενισχύσεις.

Για λόγους διεξοδικότητας, η Αρχή επιθυμεί να προσθέσει ότι, ακόμη και αν ακολουθηθεί η προσέγγιση που εισηγείται η SFF και θεωρηθεί ότι ο στεγαστικός νόμος, με τις επακόλουθες τροποποιήσεις του, έχει πράγματι σημασία για την εκτίμηση του χαρακτηρισμού των ενδεχόμενων μέτρων ενίσχυσης που προσδιορίζονται ανωτέρω, η Αρχή συμπεραίνει και πάλι ότι οι συγκεκριμένες αλλαγές που επήλθαν στο στεγαστικό σύστημα δεν είναι τέτοιες ώστε να προκαλέσουν τη μεταβολή του χαρακτηρισμού της ενίσχυσης από υφιστάμενη σε νέα ενίσχυση:

— Πρώτον, το γεγονός και μόνον ότι η Ισλανδία επέλεξε τη νομοθετική τεχνική της θέσπισης ενός νέου νόμου αντί της τροποποίησης ενός υφιστάμενου νόμου δεν μπορεί από μόνο του να προκαλέσει τη μεταβολή του χαρακτηρισμού ενός υφιστάμενου έως τώρα μέτρου ενίσχυσης (49). Αυτό που έχει σημασία είναι μόνον κατά πόσον ο νέος νόμος συνεπάγεται ουσιαστικές αλλαγές στα συναφή μέτρα ενίσχυσης κατά τρόπο ώστε να επηρεάζεται η εκτίμηση του συμβιβάσιμου των εν λόγω μέτρων. Ως προς αυτό, η Αρχή θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι ο στεγαστικός νόμος αποτελεί, όσον αφορά όλα τα βασικά χαρακτηριστικά του, συνέχεια του προηγούμενου συστήματος, στοχεύοντας και αυτός στην εξασφάλιση προσιτής οικονομικά στέγασης για όλους τους κατοίκους της Ισλανδίας. Όπως καταδείχθηκε στην ενότητα 2.2.3.1 ανωτέρω, ο σκοπός του στεγαστικού νόμου είναι ίδιος με τον σκοπό του νόμου αριθ. 97/1993.

— Δεύτερον, όπως προαναφέρθηκε, σύμφωνα με την πάγια πρακτική της Επιτροπής, η αλλαγή της νομικής προσωπικότητας του δικαιούχου της ενίσχυσης δεν έχει σημασία για τον χαρακτηρισμό της ενίσχυσης.

— Τρίτον, η χρηματοδότηση των δυνητικών μέτρων ενίσχυσης υπέρ του HFF, όπως ισχύουν, δεν μεταβλήθηκε ως αποτέλεσμα της θέσπισης του στεγαστικού νόμου και των επακόλουθων τροποποιήσεων του συγκεκριμένου νόμου.

— Τέταρτον, ο στεγαστικός νόμος δεν επέφερε καμία αλλαγή όσον αφορά την έκδοση των στεγαστικών ομολόγων, δηλαδή την κύρια κατηγορία δανείων. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της κοινωνικής στέγασης από τον στεγαστικό νόμο, θεσπίσθηκε μια νέα κατηγορία δανείων, η κατηγορία των λεγόμενων πρόσθετων δανείων. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, η συγκεκριμένη κατηγορία δανείων αντικατέστησε τις κατηγορίες κοινωνικών δανείων που μπορούσαν να χορηγηθούν βάσει του νόμου αριθ. 97/1993. Όπως αναφέρεται στην ενότητα I.2.2.3.3.3, το μέγιστο ποσοστό των συγκεκριμένων τύπων δανείων και τα κριτήρια χορήγησής τους ήταν σχεδόν ίδια. Έτσι, η κύρια διαφορά στους κανόνες που αφορούν τους συγκεκριμένους τύπους δανείων είναι ότι ο στεγαστικός νόμος προβλέπει ότι τα εν λόγω διαμερίσματα μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να πωληθούν στη γενική αγορά σε τιμή αγοράς. Η Αρχή φρονεί ότι οι εν λόγω νομοθετικές αλλαγές δεν επηρέασαν ουσιωδώς τον κύκλο των ενδεχόμενων δικαιούχων κοινωνικών δανείων ούτε επέκτειναν τις δραστηριότητες του HFF στον συγκεκριμένο τομέα σε σύγκριση με τις προηγούμενες ρυθμίσεις. Επιπλέον, η κατάργηση κατηγοριών κοινωνικών δανείων (πρβλ. ενότητα I.2.2.3.3.3 ανωτέρω) δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τον χαρακτηρισμό ενός καθεστώτος ενισχύσεων ως νέας ενίσχυσης. Στην καλύτερη περίπτωση, τέτοιες αλλαγές μπορούν να θεωρηθούν κατάργηση της ενίσχυσης.

— Πέμπτον, η Αρχή δεν συμφωνεί με την SFF ότι ο στεγαστικός νόμος είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική επέκταση της δυνατότητας του HFF να χορηγεί δάνεια σε επιχειρήσεις κατασκευής διαμερισμάτων προς εκμίσθωση (50). Όπως προαναφέρθηκε στην ενότητα I.2.2.3.3.2, σύμφωνα με τους όρους των κανονισμών που εκδόθηκαν τόσο βάσει του στεγαστικού νόμου όσο και βάσει του προηγούμενου νόμου, τα δάνεια του συστήματος στεγαστικών ομολόγων μπορούν να χορηγηθούν σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην κατασκευή διαμερισμάτων.

— Έκτον, όπως περιγράφηκε ανωτέρω, το σύστημα των στεγαστικών ομολόγων καταργήθηκε με τον νόμο αριθ. 57/2004 και αντικαταστάθηκε από άμεσα δάνεια σε μετρητά, τα οποία χορηγούνται από το HFF. Η SFF ισχυρίσθηκε ότι η εν λόγω αλλαγή επιβάλλει τον χαρακτηρισμό της ενίσχυσης ως νέας ενίσχυσης. Ωστόσο, ο εν λόγω νόμος δεν επέφερε καμία αλλαγή όσον αφορά το πεδίο των δυνητικών δικαιούχων ούτε επέφερε οποιαδήποτε αλλαγή στον σκοπό και στη χρηματοδότηση οποιουδήποτε ενδεχόμενου μέτρου ενίσχυσης υπέρ του HFF. Επομένως, η Αρχή φρονεί ότι οι αλλαγές πρέπει να θεωρηθούν διοικητικής και τεχνικής φύσης και όχι ουσιαστικές.

— Έβδομον, με τον νόμο αριθ. 120/2004, το όριο της κατηγορίας γενικών δανείων του HFF αυξήθηκε ώστε να αντιστοιχεί στο 90 % της εκτιμηθείσας αξίας του ακινήτου. Ως εκ τούτου, καταργήθηκε το κεφάλαιο VII του νόμου σχετικά με τα πρόσθετα δάνεια. Ο νόμος αριθ. 120/2004 δεν επέφερε καμία αλλαγή όσον αφορά τις δραστηριότητες παροχής δημόσιας υπηρεσίας του συστήματος του HFF. Ο στόχος του στεγαστικού νόμου παρέμεινε αμετάβλητος, δικαιούχος της ενίσχυσης παρέμεινε αποκλειστικά το HFF και οι εργασίες του παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητες. Επιπλέον, δεν επήλθε καμία αλλαγή όσον αφορά τους επιλέξιμους δανειολήπτες του HFF, απλώς το ανώτατο όριο του 90 % κατέστη διαθέσιμο στον καθένα (51). Η κατάσταση αυτή μπορεί να αντιδιασταλεί προς την υπόθεση Keller, στην οποία το Πρωτοδικείο αποφάνθηκε ότι η αύξηση της μέγιστης αξίας του πάγιου ενεργητικού που επιτρέπεται να κατέχει μια επιχείρηση προκειμένου να εμπίπτει σε ένα εγκεκριμένο καθεστώς ενίσχυσης από 7 δισεκατομμύρια ITL σε 80 δισεκατομμύρια ITL συνιστούσε ουσιαστική τροποποίηση, η οποία έπρεπε να είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή. Το Πρωτοδικείο ανέφερε ότι η αλλαγή αυτή είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των δυνητικών δικαιούχων ενισχύσεων και είχε πραγματικά ανοίξει το καθεστώς στους αιτούντες (52). Η μεταβολή του καθεστώτος ενισχύσεων, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό δυνητικά τον αριθμό των δικαιούχων ενίσχυσης, αποτελεί αλλαγή ενός από τα βασικά χαρακτηριστικά του καθεστώτος, η οποία μπορεί να επηρεάζει το συμβιβάσιμο του καθεστώτος με τις διατάξεις της συνθήκης ΕΚ. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση, το εάν το ύψος των γενικών δανείων ανέρχεται σε 70 % ή 90 % της εκτιμηθείσας αξίας του ακινήτου δεν έχει σημασία όσον αφορά το κατά πόσον τα εν λόγω δάνεια μπορούν να χαρακτηρισθούν δημόσια υπηρεσία βάσει του άρθρου 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας ΕΟΧ,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Τα ενδεχόμενα μέτρα ενίσχυσης υπό μορφή κρατικής εγγύησης, στήριξης επιτοκίου, φοροαπαλλαγών και μη καταβολής μερισμάτων υπέρ του HFF θεωρούνται υφιστάμενη ενίσχυση. Επομένως, περατώνεται η επίσημη διαδικασία έρευνας που ισχύει για τις νέες ενισχύσεις.

Άρθρο 2

Η απαλλαγή του HFF από την εφαρμογή των διατάξεων του νόμου που αναφέρεται στο σημείο 14 του κεφαλαίου II του παραρτήματος IX της συμφωνίας ΕΟΧ δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Δημοκρατία της Ισλανδίας.

Άρθρο 4

Το αγγλικό κείμενο της παρούσας απόφασης είναι το μόνο αυθεντικό.

Βρυξέλλες, 27 Ιουνίου 2008. Για την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ Per SANDERUD Πρόεδρος Kurt JAEGER Μέλος του Σώματος

(1) Στο εξής η «Αρχή».

(2) Στο εξής η «συμφωνία ΕΟΧ».

(3) Στο εξής η «συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου».

(4) Στο εξής το «πρωτόκολλο 3».

(5) Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή και ερμηνεία των άρθρων 61 και 62 της συμφωνίας ΕΟΧ και του άρθρου 1 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, όπως θεσπίσθηκαν και εκδόθηκαν από την Αρχή στις 19 Ιανουαρίου 1994 και δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής η «ΕΕ») L 231 της 3.9.1994 και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ 1994 αριθ. 32. Οι κατευθυντήριες γραμμές τροποποιήθηκαν τελευταία στις 19 Δεκεμβρίου 2007, σ. 1. Στο εξής οι «κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις». Η επικαιροποιημένη έκδοση των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις δημοσιεύεται στον δικτυακό τόπο της Αρχής: http://www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid/guidelines/

(6) Δημοσιεύθηκε στην ΕΕ 2006 L 139/37 και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 26.

(7) Απόφαση της 7ης Απριλίου 2006, Υπόθεση E-9/04 The Bankers’ and Securities’ Dealers Association of Iceland κατά Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ 2006 Συλλογή του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 2006, σ. 42.

(8) Απόφαση αριθ. 185/06/COL, της 21ης Ιουνίου 2006, για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας σχετικά με το ισλανδικό Housing Financing Fund (ΕΕ 2006 C 314, συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 63).

(9) Βλ. υποσημείωση 8.

(10) Η ενοποίηση πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τον νόμο αριθ. 61/1993, ο οποίος τροποποίησε τον νόμο αριθ. 86/1988 και τέθηκε σε ισχύ στις 12 Αυγούστου 1993.

(11) Το κεφάλαιο VIII του νόμου αριθ. 97/1993 θεσπίζει τους κανόνες σχετικά με τους στεγαστικούς συνεταιρισμούς. Οι εν λόγω κανόνες δεν μεταφέρθηκαν στον στεγαστικό νόμο του 1998. Επί του παρόντος, οι στεγαστικοί συνεταιρισμοί διέπονται από έναν χωριστό νόμο, τον νόμο αριθ. 66/2003. Για το δικαίωμα δανειοληψίας των εν λόγω συνεταιρισμών από το Housing Financing Fund, το οποίο διέπεται από τις διατάξεις του κεφαλαίου VIII του στεγαστικού νόμου, πρβλ. εδάφιο δ του άρθρου 5 του νόμου αριθ. 66/2003.

(12) Ανεπίσημη μετάφραση της Αρχής. Το πρωτότυπο ισλανδικό κείμενο είναι διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.althingi.is/altext/122/s/0877.html

(13) Ανεπίσημη μετάφραση της Αρχής. Το πρωτότυπο ισλανδικό κείμενο είναι διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.althingi.is/altext/122/03/r06115030.sgml

(14) Όπως θα αναφερθεί κατωτέρω, μία από τις κατηγορίες, τα πρόσθετα δάνεια, καταργήθηκε με τον νόμο αριθ. 120/2004, πρβλ. 2.2.3.4.2.

(15) Βάσει του νόμου αριθ. 57/2004, οι διατάξεις που αφορούν τα στεγαστικά ομόλογα καταργήθηκαν, καθώς το Ταμείο άρχισε να χορηγεί δάνεια σε μετρητά, πρβλ. 2.2.3.4.1.

(16) Πρβλ. 2.2.2.4 ανωτέρω.

(17) http://www.althingi.is/altext/122/s/0877.html

(18) Τα εν λόγω πρόσθετα δάνεια καταργήθηκαν από τον νόμο αριθ. 120/2004, πρβλ. ενότητα 2.2.3.4.2 κατωτέρω.

(19) Το εισόδημα ενός ιδιώτη δεν πρέπει να υπερβαίνει το 1 620 000 ISK και τα περιουσιακά στοιχεία του δεν πρέπει να υπερβαίνουν το 1 900 000 ISK. Τα ποσά αυτά αναπροσαρμόζονται ετησίως.

(20) Όσον αφορά τις ζημίες που μπορεί να υποστεί το Housing Financing Fund από τη χορήγηση των εν λόγω πρόσθετων δανείων, το άρθρο 43 του στεγαστικού νόμου ορίζει ότι οι δήμοι πρέπει να διαθέτουν και να χρησιμοποιούν ένα αποθεματικό κεφάλαιο, το οποίο διαχειρίζεται το Housing Financing Fund. Σύμφωνα με το άρθρο 44, το αποθεματικό κεφάλαιο αντισταθμίζει τις ζημίες που υφίσταται το Housing Financing Fund από τα πρόσθετα δάνεια. Το άρθρο 45 ορίζει ότι οι δήμοι πρέπει να καταβάλλουν αρχική εισφορά 5 % για κάθε πρόσθετο δάνειο το οποίο χορηγείται στον δήμο.

(21) http://www.althingi.is/altext/122/s/0877.html

(22) Ανεπίσημη μετάφραση της Αρχής.

(23) Ανεπίσημη μετάφραση της Αρχής. Το πρωτότυπο ισλανδικό κείμενο είναι διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.althingi.is/altext/131/s/0223.html

(24) Βλέπε κανονισμό αριθ. 540/2006, όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό 587/2007. Ο κανονισμός θεσπίζει επίσης ένα ονομαστικό ανώτατο όριο δανεισμού, το οποίο ανέρχεται επί του παρόντος σε 18 εκατομμύρια ISK.

(25) Ανεπίσημη μετάφραση της Αρχής. Το πρωτότυπο ισλανδικό κείμενο είναι διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.althingi.is/altext/122/s/0099.html

(26) Επιστολή της ισλανδικής κυβέρνησης της 3ης Ιανουαρίου 2007, σ. 10.

(27) Η κατάσταση είναι διαφορετική όταν το κράτος είναι ιδιοκτήτης εταιρειών οι οποίες έχουν συσταθεί ως εταιρείες περιορισμένης ευθύνης και διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο.

(28) Για εφαρμογή της εν λόγω αρχής, βλέπε, π.χ., την απόφαση του ισλανδικού Ανώτατου Δικαστηρίου της 5ης Νοεμβρίου 1998 στην υπόθεση αριθ. 50/1998.

(29) ΕΕ L 126 της 26.5.2000, σ. 1. Ο νόμος ενσωματώθηκε με την απόφαση αριθ. 15/2001 της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟΧ και τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2001.

(30) Η μετάφραση παρασχέθηκε από την ισλανδική κυβέρνηση.

(31) Υπόθεση C-44/93 Namur-Les Assurances du Crédit, Συλλογή 1994, σ. I-3829.

(32) Υπόθεση T-351/02 Deutsche Bahn/Επιτροπή, Συλλογή 2006 σ. II-1047, σκέψεις 100-103.

(33) Υπόθεση C-400/99 Ιταλία κατά Επιτροπής Συλλογή 2005 σ. I-3657, σκέψεις 47, 48.

(34) Υπόθεση T-190/00 Regione Siciliana κατά Επιτροπής Συλλογή 2003 σ. II-5015, σκέψη 48.

(35) Υπόθεση C-312/90 Ισπανία κατά Επιτροπής Συλλογή 1992 σ. I-4117, σκέψεις 14-17· υπόθεση C-47/91 Ιταλία κατά Επιτροπής Συλλογή 1992 σ. I-4145, σκέψεις 22-25· συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-195/01 και T-207/01 Government of Gibraltar κατά Επιτροπής Συλλογή 2002 σ. II-2309, και συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-297/01 και T-298/01 SIC II Συλλογή 2004 σ. II-743.

(36) Υπόθεση Namur-Les Assurances du Crédit, ανωτέρω, σκέψεις 28-29 (υπογράμμιση από την Αρχή). Βλέπε επίσης σκέψη 23 της απόφασης, στην οποία το Δικαστήριο αναφέρεται σε αλλαγές «οι οποίες δεν αφορούσαν την ουσία των εν λόγω προνομίων».

(37) Υπόθεση Namur-Les Assurances du Crédit, ανωτέρω, σκέψεις 32-33.

(38) Υπόθεση Government of Gibraltar κατά Επιτροπής, ανωτέρω, σκέψη 111. Βλέπε παρομοίως προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Fennelly στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-15/98 και C-105/98 Ιταλία και Sardegna Lines, Servizi Marittimi della Sardegna κατά Επιτροπής Συλλογή 2000 σ. I-8855, σκέψη 64.

(39) Απόφαση της Επιτροπής, της 24ης Απριλίου 2007, στην υπόθεση E 10/2005 (πρώην C 60/99), σκέψη 33· απόφαση της Επιτροπής, της 4ης Απριλίου 2007, στην υπόθεση E 7/2005 σχετικά με φιλανδικά προγράμματα εγγύησης, σκέψη 16· απόφαση της Επιτροπής, της 20ής Απριλίου 2005, στην υπόθεση E 8/2005 — κρατική ενίσχυση υπέρ του ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού της Ισπανίας RTVE, σημείο 2.2· και απόφαση της Επιτροπής στην υπόθεση E 22/2004 — άμεσα φορολογικά κίνητρα υπέρ δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τις εξαγωγές, αιτιολογικές σκέψεις 34-35.

(40) Απόφαση της Επιτροπής, της 24ης Απριλίου 2007, στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης E 3/2005 — χρηματοδότηση δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων στη Γερμανία, αιτιολογικές σκέψεις 200-214· απόφαση της Επιτροπής E-14/2005 — Πορτογαλία, αντισταθμιστικές πληρωμές για τον δημόσιο φορέα ραδιοτηλεόρασης RTP, αιτιολογικές σκέψεις 61-80.

(41) Απόφαση της Επιτροπής, της 24ης Απριλίου 2007, στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης E 3/2005 — χρηματοδότηση δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων στη Γερμανία, αιτιολογική σκέψη 215. Δεδομένου ότι είναι κρατικά ιδρύματα, οι δημόσιες τράπεζες της Γερμανίας απολαύουν κατά κανόνα σιωπηρής κρατικής εγγύησης, της λεγόμενης Anstaltslast. Στην υπόθεση E-10/2000 σχετικά με τις γερμανικές Landesbanken, η Επιτροπή αποφάνθηκε ότι η Anstaltlast ήταν ένας θεσμός που προηγείται χρονικά της συνθήκης ΕΚ. Επομένως, η ενίσχυση προς τις τράπεζες που συνεπάγεται η εν λόγω εγγύηση είναι υφιστάμενη και αυτό ισχύει επίσης στις περιπτώσεις όπου η Anstaltslast δεν απορρέει απλώς από μια γενική αρχή του δικαίου, αλλά θεσπίσθηκε αργότερα ρητώς σε έγγραφες νομικές διατάξεις, πρβλ. επιστολή της Επιτροπής προς τη Γερμανία, της 8ης Μαΐου 2000, με την οποία προτείνονται κατάλληλα μέτρα στην υπόθεση E 10/2000, σημείο 7, πρώτη παράγραφος. Εξ όσων γνωρίζει η Αρχή, οι γερμανικές τράπεζες που επωφελούνται της Anstaltslast συστήνονται κανονικά με χωριστό νόμο, ο οποίος ρυθμίζει την ίδρυση και τη λειτουργία της μεμονωμένης τράπεζας. Αρκετές από τις τράπεζες αυτές φαίνεται να ιδρύθηκαν μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης ΕΚ. Πραγματοποιήθηκαν συχνά αλλαγές στη νομοθεσία που ρυθμίζει τη λειτουργία των δημόσιων τραπεζών. Η ίδρυση νέων τραπεζών με νόμο, η συγχώνευση και η διάσπαση δημόσιων τραπεζών και άλλες αλλαγές στη νομοθεσία που αφορά τις δημόσιες τράπεζες μπορούν οπωσδήποτε να επηρεάσουν τη δραστηριότητα της επιχείρησης και μπορούν να έχουν αντίκτυπο στη λειτουργία της κοινής αγοράς, στον ανταγωνισμό ή απλώς στο πραγματικό ποσό ενίσχυσης που είναι διαθέσιμο για τις επιχειρήσεις. Παρ’ όλα αυτά, η Επιτροπή δεν ε