Ανακοίνωση σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κεφαλαίου II του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη δημιουργία Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου σχετικά με την υπόθεση αριθ. COM 020.0129 - LIS

(1999/C 330/08)

Α. Η κοινοποίηση

Στις 6 Φεβρουαρίου 1996 η Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ έλαβε αίτηση για τη χορήγηση αρνητικής πιστοποίησης σύμφωνα με το άρθρο 2 και κοινοποίηση μεμονωμένης χορήγησης απαλλαγής σύμφωνα με το άρθρο 4 του κεφαλαίου II του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη δημιουργία Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (SAC-A) σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ 17 νορβηγικών κομητειών στον οργανισμό Legemiddel Innkjøp Samarbeid (LS) για την κοινή αγορά φαρμακευτικών προϊόντων προς χρήση των νοσοκομείων της κομητείας.

Μια καταγγελία έγινε δεκτή στις 29 Σεπτεμβρίου 1995, στην οποία ο καταγγέλων, Legemiddelindustriforeningen (LMI), η νορβηγική ένωση κατασκευαστών φαρμακευτικών προϊόντων, κατήγγειλε ότι οι δραστηριότητες της LIS συνιστούν παράβαση των άρθρων 53 παράγραφος 1 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Β. Τα μέρη

Τα κοινοποιούντα μέρη είναι οι 16 νορβηγικές κομητείες που είναι ιδρυτικά μέλη του LIS. Ο αριθμός των μελών αυξήθηκε κατά τη διάρκεια της διαδικασίας σε 18. Τα μέλη είναι:

Østfold fylkeskommune

Akershus fylkeskommune

Hedmark fylkeskommune

Oppland fylkeskommune

Buskerud fylkeskommune

Vestfold fylkeskommune

Telemark fylkeskommune

Aust-Agder fylkeskommune

Vest-Agder fylkeskommune

Rogaland fylkeskommune

Hordaland fylkeskommune

Møre og Romsdal fylkeskommune

Nord-Trøndelag fylkeskommune

Nordland fylkeskommune

Troms fylkeskommune

Finnmark fylkeskommune

Sør-Trøndelag fylkeskommune

Rikshospitalet

Υπάρχουν μόνο δύο κομητείες που δεν είναι μέλη του LIS, η Sogn og Fjordane fylkeskommune και η Oslo fylkeskommune.

Γ. Χαρακτήρας της συνεργασίας

Σύμφωνα με το καταστατικό του LIS σκοπός του οργανισμού LIS είναι να δημιουργήσει μια βάση για συμφωνίες που αφορούν την αγορά και την προμήθεια φαρμακευτικών προϊόντων κατ' εντολή των κομητειών και των δημόσιων νοσοκομείων, και κατ' αυτόν τον τρόπο να μειώσει το κόστος αυτών των προϊόντων.

Ο οργανισμός LIS έχει δημοσιεύσει από το 1995 κοινές προσφορές εξ ονόματος των μελών του για αγορά φαρμακευτικών προϊόντων προοριζόμενων για τα νοσοκομεία της κομητείας.

Οι προσφορές LIS σχεδιάζονται και πραγματοποιούνται κατά τον ακόλουθο τρόπο. Η διοίκηση του LIS προετοιμάζει τα σχέδια εγγράφων διαγωνισμού στη βάση αρχικής συζήτησης μεταξύ των μελών LIS για το γενικό πλαίσιο μιας προσφοράς LIS. Στη συνέχεια το σχέδιο εγγράφων διαγωνισμού αποστέλλεται στα μέλη για σχολιασμό. Τα επί μέρους μέλη μπορούν ελεύθερα να αποφασίσουν για ποιες φαρμακευτικές ουσίες επιθυμούν να γίνει εκ μέρους του LIS πρόσκληση για την υποβολή προσφορών. Αυτό ορίζεται ειδικά στο καταστατικό όπως τροποποιήθηκε στις 23 Αυγούστου 1996. Οποιαδήποτε συμπληρωματική πρόταση εκ μέρους των μελών συμπεριλαμβάνεται στο φάκελο της πρόσκλησης υποβολής προσφορών πριν η πρόσκληση να δημοσιευθεί από τον LIS εξ ονόματος των μελών του. Ο LIS προετομάζει για τα μέλη του έναν κατάλογο των προσφορών που παραλαμβάνει και στις περισσότερες των περιπτώσεων προβαίνει σε συστάσεις σχετικά με αυτό που θεωρεί ότι είναι η καλύτερη προσφορά. Τα μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να ακολουθήσουν αυτές τις συστάσεις.

Τα επί μέρους μέλη αποφασίζουν τότε το κατά πόσον επιθυμούν να συνάψουν συμβάσεις πλαίσιο με οποιονδήποτε από τους προμηθευτές. Ένα υπόδειγμα σύμβασης πλαισίου καταρτίζεται από τον LIS. Τα μέλη είναι ελεύθερα να επιλέξουν το κατά πόσον θα συνάψουν τέτοιες συμβάσεις και τα προϊόντα τα οποία θα καλύπτονται από τις συμβάσεις, αλλά μόλις οι συμβάσεις αυτές συναφθούν, τα μέλη απαγορεύεται να συνάψουν χωριστές συμβάσεις με άλλους προμηθευτές για τα ίδια η υποκατάστατα προϊόντα, με τρεις εξαρέσεις. Πρώτον, χωριστές συμβάσεις για τα ίδια ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους προϊόντα μπορούν να συναφθούν σε μεμονωμένες περιπτώσεις όταν συντείνουν ιατρικοί λόγοι, δεύτερον, για λόγους ελέγχου νέων προϊόντων και έρευνας, και τρίτον, αν κάποιο προϊόν στο πλαίσιο συγκεκριμένης φαρμακευτικής ουσίας παρασκευάζεται υπό διάφορες μορφές, π.χ. υγρή μορφή και δισκία. Η διάρκεια των συμβάσεων πλαισίων ανέρχεται γενικά σε ένα έτος.

Οι καταγγέλλοντες ισχυρίζονται ότι η δημιουργία και η λειτουργία του LIS παραβαίνει το άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Οι λόγοι οι οποίοι προτάσσονται είναι διάφοροι. Πρώτον, καταγγέλλεται ότι η συνεργασία LIS οδηγεί σε συντονισμό σχετικά με τους εμπορικούς όρους μεταξύ των μελών, οι οποίοι κατέχουν ουσιαστικό τμήμα της σχετικής αγοράς. Δεύτερον, καταγγέλλεται ότι η συνεργασία LIS εμποδίζει τα μέλη LIS να συμμετέχουν στον ανταγωνισμό διεθνών προμηθευτικών κοινοπραξιών και να συνάπτουν μεμονωμένες συμφωνίες προμήθειας αν ο LIS έχει απευθύνει πρόσκληση ή πρόκειται να απευθύνει πρόσκληση για τα εν λόγω προϊόντα, επιβάλλοντας κατ' αυτό τον τρόπο υποχρέωση αποκλειστικής αγοράς για τα μέλη. Τρίτον, καταγγέλλεται ότι η ελάχιστη περίοδος συμμετοχής των τριών ετών που ορίζεται στο καταστατικό του LIS, και η υποχρέωση καταβολής του ετήσιου τέλους συμμετοχής κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ακόμα και στην περίπτωση που τα μέλη επιλέγουν να μην συμμετέχουν στην πρόσκληση για την υποβολή προσφορών του LIS, έχει το ίδιο αποτέλεσμα με διάταξη περί αποκλειστικότητας.

Το καταστατικό LIS όπως κοινοποιήθηκε περιλαμβάνει μία ρήτρα σύμφωνα με την οποία τα μέλη δεν επιτρέπεται να συμμετέχουν σε άλλες μορφές προμηθευτικών κοινοπραξιών σε σχέση με τα ίδια προϊόντα και τους χρήστες που καλύπτονται από τον LIS. Αυτή η ρήτρα, μετά από συζητήσεις με την Εποπτεύουσα Αρχή, εξαλείφθηκε από την 23η Αυγούστου 1996.

Επιπλέον, το καταστατικό όπως κοινοποιήθηκε εμποδίζει τα μέλη να συνάπτουν συμφωνίες οι οποίες θα ανταγωνίζονται τις προσκλήσεις υποβολής προσφορών τις οποίες έχει απευθύνει ή πρόκειται να απευθύνει ο LIS, και υποχρεώνει τα μέλη που επιθυμούν να απευθύνουν πρόσκληση για την υποβολή προσφορών χωριστά να το διευκρινίζουν προηγουμένως στον LIS. Μετά από συζητήσεις με την Εποπτεύουσα Αρχή, αυτές οι ρήτρες τροποποιήθηκαν από τις 23 Αυγούστου 1996. Το τροποποιημένο καταστατικό ορίζει ειδικά ότι τα μέλη του LIS μπορούν να συνάπτουν χωριστές συμφωνίες προμήθειας εκτός της συνεργασίας LIS, υπό τον όρο ότι τα σχετικά προϊόντα δεν αποτελούν ήδη το αντικείμενο συμβάσεων πλαισίων προμήθειας με προμηθευτές που έχουν επιλεγεί στο πλαίσιο διαγωνισμών LIS. Επιπλέον, τα μέλη που επιθυμούν να απευθύνουν πρόσκληση για την υποβολή προσφορών χωριστά είναι απλά υποχρεωμένα να ενημερώσουν εκ των προτέρων τον LIS, το αργότερο όταν οριστικοποιηθεί το σχέδιο διαγωνισμού LIS.

Ο LIS ισχυρίζεται ότι τα μέλη είναι ελεύθερα να αποφασίζουν το κατά πόσον επιθυμούν να συμμετέχουν σε διαγωνισμό LIS. Ακόμα και όταν τα μέλη συμμετέχουν σε προσφορά, είναι εντελώς ελεύθερα να επιλέξουν το κατά πόσον επιθυμούν να συνάψουν συμβάσεις πλαίσιο προμήθειας, για ποια προϊόντα και με ποιους προμηθευτές.

Ο LIS δημοσιεύει επίσης κοινές προσκλήσεις για την υποβολή προσφορών εξ ονόματος των μελών του για τη διανομή φαρμακευτικών προϊόντων που αγοράζονται μέσω του LIS. Η πρόσκληση δημοσιεύεται μετά από πρόταση των μελών, και ο LIS καταρτίζει για τα μέλη του κατάλογο των προσφορών που παρελήφθησαν. Γίνεται σύσταση σχετικά με αυτό που ο LIS θεωρεί ως καλύτερη προσφορά. Στην πρόσκληση για την υποβολή προσφορών δηλώνεται ότι τα μέλη προτίθενται να επιλέξουν ένα κοινό διανομέα, αλλά ότι τα μέλη είναι εν τούτοις ελεύθερα κατά την επιλογή τους. Κάθε μέλος συμμετέχει σε μια συμφωνία-πλαίσιο διανομής με το διανομέα της επιλογής του, και η συμφωνία είναι αποκλειστική. Η συμφωνία-πλαίσιο καταρτίζεται από τον LIS προς χρήση των μελών και η διάρκειά της ανέρχεται γενικά σε δύο και μισό χρόνια με τη δυνατότητα για τα μέλη να παρατείνουν τη διάρκεια κατά ένα έτος. Όλα τα μέλη LIS έχουν πράγματι επιλέξει την Norsk Medisinaldepot (NMD) ως διανομέα τους.

Ο καταγγέλλων προτάσσει το επιχείρημα ότι μια αποκλειστική συμφωνία διανομής μεταξύ των μελών LIS και το χονδρέμπορα NMD περιορίζει τους κατασκευαστές και τους εισαγωγείς όσον αφορά την επιλογή της διανομής των προϊόντων τους δεδομένου ότι αναγκάζονται να διανέμουν τα προϊόντα τους μέσω του NMD προκειμένου να προμηθεύσουν τα μέλη LIS με φαρμακευτικά προϊόντα. Υποστηρίζεται ότι αυτό το de facto καταργεί ένα στάδιο ανταγωνισμού μεταξύ κατασκευαστών και χονδρεμπόρων όσον αφορά τις πωλήσεις σε νοσοκομεία της κομητείας τα οποία είναι μέλη του LIS.

Ο LIS ισχυρίζεται ότι τα μέλη του είναι ελεύθερα να επιλέξουν με ποιον διανομέα επιθυμούν να συνάψουν συμβάσεις πλαίσιο και ότι δεν δεσμεύονται να επιλέξουν έναν και τον αυτό διανομέα.

Ο καταγγέλλων προτάσσει επίσης διάφορους λόγους για τους οποίους η συνεργασία LIS αποτελεί παράβαση του άρθρου 54 της συμφωνίας ΕΟΧ. Υποστηρίζει ότι ο LIS έχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά όλων των φαρμακευτικών προϊόντων που αγοράζονται από νοσοκομεία προκειμένου να χρησιμοποιηθούν σε αυτά. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι υπάρχει κατάχρηση, πρώτον, από το γεγονός ότι ο LIS επιτυγχάνει αδικαιολόγητα χαμηλές τιμές. Δεύτερον, υπάρχει η κατάχρηση από το γεγονός ότι επιβάλλονται αθέμιτοι εμπορικοί όροι επειδή ο φάκελος υποβολής προσφορών δεν προσδιορίζει την ποσότητα της συνολικής αγοράς ή των ποσοτήτων για κάθε επιμέρους σύμβαση, και οι προμηθευτές είναι υποχρεωμένοι να υποβάλλουν προσφορές σε τιμές χονδρικής για προϊόντα παραδοτέα ελεύθερα εξόδων. Μία τρίτη βάση για την εικαζόμενη κατάχρηση είναι το γεγονός ότι ο LIS απέκλεισε δύο προϊόντα από την πρόσκληση για την υποβολή προσφορών 9501 τα οποία ήταν υποκατάστατα προϊόντων που καλύπτονται από την πρόσκληση. Τέταρτον, η υποχρεωτική πληρωμή της ετήσιας συνδρομής μέλους για τρία έτη θεωρείται καταχρηστική.

Τα μέλη LIS ισχαρίζονται ότι δεν υπάρχει δεσπόζουσα θέση ούτε κατάχρηση. Υποστηρίζεται ότι η συνεργασία αύξησε τον ανταγωνισμό μεταξύ προμηθευτών και μείωσε τους φραγμούς εισόδου στην αγορά ιδιαίτερα για τους μικρούς παραγωγούς και τις παράλληλες εισαγωγές. Επιπλέον, υποστηρίζεται ότι στην πρόσκληση για την υποβολή προσφορών υπάρχουν υπολογισμοί της συνολικής ποσότητας της αγοράς και ότι αυτό συμφωνεί με τη συνήθη επιχειρηματική πρακτική και είναι επαρκές προκειμένου να επιτραπεί στους προμηθευτές να υπολογίσουν τις προσφορές τους. Επιπλέον, υποστηρίζεται ότι οι προμηθευτές δεν είναι υποχρεωμένοι να υποβάλουν προσφορές σε τιμές χονδρικής για προϊόντα παραδοτέα ελεύθερα εξόδων.

Δ. Η αγορά

Η εν λόγω συνεργασία αφορά την αγορά φαρμακευτικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σε νοσοκομεία και φαρμακευτικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται σε νοσοκομεία και πωλούνται από φαρμακεία. Επιπλέον, αφορά την αγορά χονδρικού εμπορίου/διανομής φαρμακευτικών προϊόντων. Η γεωγραφική αγορά είναι η Νορβηγία.

Ο LIS παρείχε πληροφορίες σχετικά με τα μερίδια αγοράς που κατέχει στηριγμένα σε στοιχεία τα οποία δεν συμπεριλαμβάνουν το Rikshospitalet, το οποίο κατέστη μέλος την 1η Ιανουαρίου 1999. Σύμφωνα με αυτές τις πληροφορίες ο LIS κατέχει μερίδιο της συνολικής αγοράς φαρμακευτικών προϊόντων στη Νορβηγία που ανέρχεται περίπου σε 11 %. Στην αγορά φαρμακευτικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σε νοσοκομεία το μερίδιο του ανέρχεται σχεδόν σε 66 %. Στην αγορά φαρμακευτικών προϊόντων που χρησιμοποιείται σε νοσοκομεία και πωλούνται από φαρμακεία το μερίδιο αγοράς του LIS υπολογίζεται σε 5 % περίπου. Όλα τα μερίδια αγοράς αυξήθηκαν μετά την προσχώρηση του Rikshospitalet στον οργανισμό LIS. Εν τούτοις, υποτίθεται ότι τα αποτελέσματα αυτών των αυξήσεων δεν θα είναι ουσιαστικά.

Στην αγορά χονδρικής πώλησης/διανομής φαρμακευτικών προϊόντων ο LIS κατέχει ένα κατά προσέγγιση μερίδιο αγοράς ύψους 11 %.

Ε. Οι προθέσεις της Εποπτεύουσας Αρχής ΕΖΕΣ

Η Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ προτίθεται να λάβει ευνοϊκή θέση όσον αφορά τη συνεργασία LIS. Πριν να το πράξει, καλεί τους ενδιαφερόμενους τρίτους να αποστείλουν τις παρατηρήσεις τους εντός μηνός από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας ανακοίνωσης στο τμήμα ΕΟΧ και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ της Επίσημης Εφημερίδας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην ακόλουθη διεύθυνση, σημειώνοντας τα στοιχεία COM 020.0129 - LIS: EFTA Surveillance Authority

Competition and State Aid Directorate

Rue de Trèves/Trierstraat 74 B - 1040 Βρυξέλλες