ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ (95-021 Νορβηγία) (97/C 45/04)

Ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 2 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την ίδρυση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, προς τα υπόλοιπα κράτη της ΕΖΕΣ, τα κράτη μέλη της ΕΚ και τους λοιπούς ενδιαφερόμενους σχετικά με ενίσχυση που αφορά τη χρηματοδότηση του ομίλου Arcus από τη νορβηγική κυβέρνηση.

Με την απόφαση 194/96/COL, της 30ής Οκτωβρίου 1996, τα κύρια σημεία της οποίας παρατίθενται κατωτέρω, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κίνησε διαδικασίες σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 2 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την ίδρυση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου. Η νορβηγική κυβέρνηση ενημερώθηκε σχετικά με αντίγραφο της απόφασης.

«Ι. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Η καταγγελία

Με επιστολή της 22ας Δεκεμβρίου 1995 (αριθ. πρωτοκόλλου 95-7344 Α), η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ καταγγελία σχετικά με την αποτίμηση της αξίας στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν από την A/S Vinmonopolet στον όμιλο Arcus (Ή).

Ο καταγγέλλων θεωρεί πιθανό ότι τα στοιχεία ενεργητικού έχουν υποεκτιμηθεί κατά 1,5 δισεκατομμύρια νορβηγικές κορόνες στον ισολογισμό ανοίγματος του ομίλου Arcus. Το ποσό θεωρείται ότι μπορεί να εξομοιωθεί με οικονομικό πλεονέκτημα της τάξης 150 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες ετησίως. Ο καταγγέλλων εκφράζει την ανησυχία ότι το εν λόγω προβαλλόμενο πλεονέκτημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διαθέτει η Arcus τα προϊόντα της σε χαμηλότερες τιμές σε σχέση με τους ξένους παραγωγούς στη νορβηγική αγορά, σε εξαγωγικές αγορές, καθώς και σε σχέση με τους ανταγωνιστές της χονδρεμπόρους στη νορβηγική αγορά. Τούτο μπορεί να οδηγήσει στο μέλλον σε αποκλεισμό των ανταγωνιστών της Arcus από τη νορβηγική αγορά διακίνησης οινοπευματωδών ποτών.

Ο όμιλος Arcus θα ασκεί και άλλες οικονομικές δραστηριότητες, μεταξύ των οποίων η διακίνηση φαρμακευτικών προϊόντων. Συνεπώς, σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, οι οικονομικές επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην παραγωγή και διακίνηση οινοπνευματωδών ποτών.

Ο καταγγέλλων υποστηρίζει ότι οι ανταγωνιστές του ομίλου Arcus (τόσο οι αλλοδαποί παραγωγοί όσο και οι χονδρέμποροι με έδρα τη Νορβηγία) οφείλουν να καταβάλλουν την ισχύουσα στην αγορά τιμή για τις επενδύσεις τους, μεταξύ των οποίων η απάντηση ακινήτων και παραγωγικού εξοπλισμού, ενώ ο όμιλος Arcus δεν έχει αυτή την υποχρέωση, εφόσον η εταιρεία δεν χρειάζεται να αποκομίσει τη συνήθη απόδοση από την πραγματική αξία των απασχολούμενων στοιχείων των ενεργητικού. Ως εκ τούτου, ο καταγγέλλων θεωρεί ότι η χρηματοδότηση του ομίλου Arcus από τη νορβηγική κυβέρνηση περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για του EOX.

Ιστορικό

Στις 13 Ιουνίου 1995, και κατόπιν σχετικής αιτιολογημένης γνώμης της Εποπτεύουσας Αρχής της 30ής Δεκεμβρίου 1994, το νορβηγικό Κοινοβούλιο αποφάσισε, μεταξύ άλλων, να διαχωρίσει τις δραστηριότητες παραγωγής και διακίνησης της A/S Vinmonopolet από το μονοπώλιο λιανικού εμπορίου και να καταργήσει τα αποκλειστικά δικαιώματα εισαγωγής, εξαγωγής και χονδρικού εμπορίου οινοπνευματωδών ποτών. Οι διορθωτικές ενέργειες σχετικά με τις παραβάσεις που αφορούσε η αιτιολογημένη γνώμη προβλεπόταν να έχουν ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 1995.

Ωστόσο, στη διάρκεια του 1995 οικονομικοί παράγοντες ήλθαν σε επαφή με την Αρχή εκφράζοντας ανησυχίες σχετικά με τα νέα νομοθετικά μέτρα και την οργάνωση της αγοράς. Με επιστολή της 23ης Νοεμβρίου 1995 (αριθ. πρωτοκόλλου 95-6773 D) η Αρχή ζήτησε από τη νορβηγική κυβέρνηση να της υποβάλει πλήρη στοιχεία σχετικά με τα νομοθετικά μέτρα και τις διοικητικές μεταβολές. Στην επιστολή εκφράστηκαν επίσης ανησυχίες σχετικά με τις σχεδιαζόμενες διορθωτικές ενέργειες και επιστήθηκε ιδιαίτερα η προσοχή των νορβηγικών αρχών στους κανόνες ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 53 έως 64 της συμφωνίας για τον EOX.

Με επιστολή της 6ης Δεκεμβρίου 1995 (αριθ. πρωτοκόλλου 95-6989 D) η Αρχή πληροφόρησε τη νορβηγική κυβέρνηση ότι είχε λάβει πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες ο όμιλος Arcus ενδέχεται να λαμβάνει κρατική βοήθεια. Με την επιστολή υπομνήστηκε στη νορβηγική κυβέρνηση ότι τα κράτη της ΕΖΕΣ υποχρεούνται να ενημερώνουν εγκαίρως την Αρχή ώστε να της δίνουν τη δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με ενδεχόμενα σχέδια χορήγησης ή τροποποίησης ενίσχυσης και ότι σε αντίθετη περίπτωση οποιαδήποτε ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί παράνομη και, επομένως, να απαιτηθεί από την Αρχή η επιστροφή της. Στην επιστολή διευκρινίστηκε επίσης το είδος των πληροφοριών που η Αρχή θα θεωρούσε σημαντικές ώστε να μπορέσει να εξετάσει εάν στην υπόθεση εμπεριέχεται κρατική ενίσχυση.

Οι νορβηγικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 4ης Ιανουαρίου 1996 (αριθ. πρωτοκόλλου 96-11 Α) ότι, κατά την εκτίμησή τους, τα στοιχεία ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον όμιλο Arcus δεν είχαν υποεκτιμηθεί και ότι, συνεπώς, δεν είχαν την υποχρέωση να ενημερώσουν την Αρχή. Ωστόσο, οι νορβηγικές αρχές δεσμεύθηκαν να παράσχουν στην Αρχή λεπτομερέστερες πληροφορίες.

Οι νορβηγικές αρχές τήρησαν την ανωτέρω δέσμευση με επιστολή της 11ης Μαρτίου 1996 (αριθ. πρωτοκόλλου 96-1362 Α), με την οποία διαβίβασαν, μεταξύ άλλων, στην Αρχή αντίγραφο απόρρητης έκθεσης της Deloitte & Touche (στο εξής "έκθεση της D& T") σχετικά με τις αποτιμήσεις αξίας και την κατάρτιση των ισολογισμών ανοίγματος ενόψει του διαχωρισμού των δραστηριοτήτων της A/S Vinmonopolet (²).

Με επιστολή της 1ης Απριλίου 1996 (αριθ. πρωτοκόλλου 96-1374 D) η Αρχή ενημέρωσε τις νορβηγικές αρχές σχετικά με την καταγγελία που αναφέρεται στην παρούσα απόφαση μέσω αντιγράφου της καταγγελίας καλώντας τις εν λόγω αρχές να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους για τους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος. Με την ίδια επιστολή η Αρχή ζήτησε από τη Νορβηγία να υποβάλει ορισμένες συμπληρωματικές πληροφορίες. Η απαντητική επιστολή των νορβηγικών αρχών ελήφθη στις 22 Μαΐου 1996 (αριθ. πρωτοκόλλου 96-2662 Α).

Ο όμιλος Arcus

Ο όμιλος εταιρειών Arcus ιδρύθηκε το Σεπτέμβριο του 1995 από την A/S Vinmonopolet.

Διενεργήθηκε αποτίμηση της αξίας της A/S Vinmonopolet λαμβάνοντας υπόψη την προβλεπόμενη διάσπαση και μεταβίβαση, στον όμιλο Arcus των δραστηριοτήτων της A/S Vinmonopolet που αποτελούσαν ουσιαστικά το επιχειρησιακό τμήματης. Το μετοχικό κεφάλαιο και τα λοιπά ίδια κεφάλαια της A/S Vinmonopolet διαιρέθηκαν αναλογικά προς την αξία των στοιχείων του ενεργητικού που επρόκειτο να παραμείνουν στο μονοπώλιο λιανικού εμπορίου και εκείνων που επρόκειτο να διαχωρισθούν. Η αποτίμηση της αξίας των στοιχείων του ενεργητικού που επρόκειτο να μεταβιβασθούν στον όμιλο Arcus, οδήγησε στη λήψη απόφασης για μείωση του μετοχικού κεφαλαίου της A/S Vinmonopolet κατά 700 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες. Τα ανωτέρω στοιχεία του ενεργητικού μεταβιβάστηκαν στις εταιρείες Arcus με αντάλλαγμα μετοχές. Η λογιστική αξία του ομίλου Arcus ορίστηκε σε 357 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες. Ο επίσημος διαχωρισμός από την A/S Vinmonopolet πραγματοποιήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 1996, όταν το μετοχικό κεφάλαιο της Arcus AS μεταβιβάστηκε από την A/S Vinmonopolet στο υπουργείο Βιομηχανίας και Ενέργειας. Ο ισολογισμός ανοίγματος (σε εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες) του ομίλου Arcus παρατίθεται κατωτέρω (³):

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Η νορβηγική κυβέρνηση αναγνώρισε (4) την ανάγκη αναδιάρθρωσης των νέων εταιρειών μετά από 70 έτη λειτουργίας τους υπό μονοπωλιακές συνθήκες. Για το λόγο αυτό τα επιχειρηματικά τους σχέδια προβλέπουν, μεταξύ άλλων, μείωση του προσωπικού κατά 250 ανθρωποέτη. Ένα μέρος του κόστους αναδιάρθρωσης καταλογίστηκε στους λογαριασμούς της A/S Vinmonopolet του 1995 και οι εταιρείες του ομίλου Arcus χρηματοδοτήθηκαν από την A/S Vinmonopolet με 226 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες για να καλύψουν το κόστος αναδιάρθρωσης.

Οι εταιρείες του ομίλου Arcus είναι ανεξάρτητες συμμετοχικές εταιρείες, καθεμία από τις οποίες έχει το δικό της διοικητικό συμβούλιο. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, το κόστος μίσθωσης γραφείων και παραγωγικού εξοπλισμού και οι πάσης φύσεως λοιπές δαπάνες καλύπτονται με μεθόδους εσωτερικού επιμερισμού του κόστους.

Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1996 δεν είχαν ακόμη εκδοθεί άδειες διακίνησης, εξαγωγής και εισαγωγής οινοπνευματωδών ποτών. Ως εκ τούτου, η Arcus Distribusjon AS άρχισε να ασκεί τις δραστηριότητές της το 1996 σε μια de facto μονοπωλιακή κατάσταση για μια μεταβατική περίοδο (5). Στη διάρκεια του 1996 άλλες επιχειρήσεις απέκτησαν δικαιώματα εισαγωγής, εξαγωγής και διακίνησης οινοπνευματωδών ποτών. Ωστόσο, η Arcus Distribusjon AS εξακολουθεί να είναι η μεγαλύτερη επιχείρηση στη νορβηγική αγορά, με μεγάλη διαφορά από τις υπόλοιπες, όσον αφορά τη διακίνηση κρασιού και οινοπνευματωδών ποτών. Η Arcus Produkter AS κατέχει το αποκλειστικό δικαίωμα παραγωγής οινοπνευματωδών ποτών στη Νορβηγία.

Παρατηρήσεις και άλλες πληροφορίες που υπέβαλε η Νορβηγία

Στο πλαίσιο της αλληλογραφίας τους με την Αρχή, οι νορβηγικές αρχές διαβίβασαν περαιτέρω διευκρινίσεις και πληροφορίες σχετικά με την αποτίμηση και τις μεταβιβάσεις που αναφέρονται ανωτέρω.

Ο διαχωρισμός του ομίλου Arcus από την A/S Vinmonopolet έγινε υπό τη διαχείριση του υπουργείου Υγείας και Κοινωνικών Υποθέσεων, επικουρούμενου από επιτροπή αναδιοργάνωσης στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι τριών άλλων υπουργείων.

Η Deloitte & Touche ανέλαβε αποτίμηση της αξίας της A/S Vinmonopolet, βάσει σύμβασης που ανέθεσε το υπουργείο Υγείας και Κοινωνικών Υποθέσεων, δηλαδή η τότε αρμόδια αρχή. Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι η σύμβαση ανατέθηκε στην εταιρεία κατόπιν διαγωνισμού στον οποίο έλαβαν μέρος και ορισμένες άλλες ανεξάρτητες εταιρείες λογιστικής και παροχής συμβουλών.

Για την αποτίμηση της αξίας της A/S Vinmonopolet επελέγη η λεγόμενη μέθοδος αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία. Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι όλοι οι διαγωνιζόμενοι σκόπευαν να χρησιμοποιήσουν την ίδια μέθοδο. Στο σημείο αυτό προσθέτουν ότι το υπουργείο Υγείας και Κοινωνικών Υποθέσεων δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει εκ των προτέρων το αποτέλεσμα του υπολογισμού με τη μέθοδο της αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία και ότι, επομένως, η μέθοδος δεν επελέγη για να εμφανισθούν συγκεκριμένες αξίες στον ισολογισμό ανοίγματος.

Οι προϋποθέσεις στις οποίες βασίστηκε η αποτίμηση της αξίας μέσω της αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία συζητήθηκαν επίσης στο πλαίσιο της επιτροπής αναδιοργάνωσης.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι κατά την επιλογή της μεθόδου αποτίμησης λήφθηκε υπόψη το ενδεχόμενο χρησιμοποίησης των τιμών εκποίησης. Οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν ότι η χρησιμοποίηση των τιμών εκποίησης δεν μπορεί να ταυτιστεί με την αποτίμηση βάσει της μεθόδου της αξίας αντικατάστασης. Η τελευταία θεωρείται μη εφαρμόσιμη ως βάση για την κατάρτιση του ισολογισμού ανοίγματος μιας εταιρείας, (βλέπε τμήμα 2-4 του νόμου περί εταιρειών όπου προβλέπεται ότι όταν η διανομή των μετοχών δεν γίνεται έναντι μετρητών, η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται στην "πραγματική αξία").

Παρόλο που η συνέχιση των δραστηριοτήτων ήταν εξ αρχής προϋπόθεση για το διαχωρισμό, οι νορβηγικές αρχές θα αξιολογούσαν την εταιρεία, με την υπόθεση της εγκατάλειψης ορισμένων δραστηριοτήτων. Για παράδειγμα, οι εγκαταστάσεις και ο εξοπλισμός που δεν θα ήταν πλέον απαραίτητοι θα μπορούσαν να αποτιμηθούν βάσει της αξίας εκποίησης. Ωστόσο, δεν είχε ληφθεί απόφαση για τη διακοπή των δραστηριοτήτων τμημάτων της εταιρείας και για το λόγο αυτόν εκτιμούν ότι δεν ήταν δυνατό να περιληφθεί η πιθανή αναδιάρθρωση στον ισολογισμό ανοίγματος.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν επιπλέον ότι, σε κάθε περίπτωση, η αποτίμηση της αξίας της εταιρείας βάσει μόνο της αξίας εκποίησης δεν θα εξέφραζε σωστά τις οικονομικές πραγματικότητες. Η τυχόν πώληση τμημάτων της A/S Vinmonopolet θα συνεπαγόταν υψηλές δαπάνες και σημαντικές οικονομικές υποχρεώσεις. Αναφέρθηκαν οι δαπάνες που προκύπτουν από τις απολύσεις, τις ακυρώσεις συμβάσεων κ.λπ, οι οποίες πρέπει να περιλαμβάνονται στην αξία εκποίησης μιας λειτουργούσας επιχείρησης.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η αποτίμηση της αξίας θα εμπεριέχει σημαντικά στοιχεία αβεβαιότητας ως προς την πραγματική αξία της Arcus AS, είτε αυτή βασισθεί στις αξίες εκποίησης είτε στη μέθοδο αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία.

Η μέθοδος αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία επελέγη διότι οι ισολογισμοί ανοίγματος εγκρίθηκαν λαμβάνοντας ως δεδομένο τη συνέχιση των δραστηριότητων και, συνεπώς, την αποκόμιση μελλοντικών κερδών. Οι νορβηγικές αρχές εκτιμούν ότι οι μέθοδοι που βασίζονται στα λογιστικά αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο σε περίπτωση διαπραγμάτευσης των επιχειρήσεων, και εφόσον οι επιχειρήσεις αυτές μπορούν να θεωρηθούν συγκρίσιμες από άποψη κινδύνου και αναμενόμενης ανάπτυξης. Για προφανείς λόγους, δεν υπήρχαν συγκρίσιμα στοιχεία και η μέθοδος αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία ήταν η φυσική επιλογή.

Οι νορβηγικές αρχές εξάγουν ότι από τους υπολογισμούς στους οποίους βασίζεται η αποτίμηση της αξίας προκύπτει ότι η αγοραία αξία (357 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες) είναι κατά πολύ χαμηλότερη από τη λογιστική αξία που εμφανίζεται στους λογαριασμούς της A/S Vinmonopolet. Με άλλα λόγια, οι μελλοντικές ταμειακές ροές δεν αναμένεται να αποφέρουν ικανοποιητικά κέρδη επί της συνολικής λογιστικής αξίας σε περίπτωση ανάληψης εμπορικών δραστηριοτήτων στο νέο περιβάλλον της αγοράς που αντιμετωπίζει η Arcus. Ως εκ τούτου, οι ισολογισμοί ανοίγματος των εταιρειών του ομίλου Arcus αντανακλούν τη μείωση της αξίας (700 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες) λόγω της απώλειας μεριδίων της αγοράς που προκύπτει από την κατάργηση του μονοπωλίου και την προσαρμογή σε νέες συνθήκες λειτουργίας.

Γίνεται επίσης αναφορά στην πρόθεση της νορβηγικής κυβέρνησης να διατηρήσει την κατανάλωση οινοπνεύματος στη Νορβηγία σε χαμηλά επίπεδα για να ελαχιστοποιήσει τις επιβλαβείς συνέπειες της υψηλής κατανάλωσης οινοπνεύματος. Λόγω των ανωτέρω παραγόντων αβεβαιότητας, οι νορβηγικές αρχές θεωρούν ότι η αποτίμηση της αξίας της εταιρείας πρέπει να γίνει κατά τρόπο συντηρητικό.

Οι νορβηγικές αρχές θεωρούν εν γένει ότι η αξία μιας επιχείρησης πρέπει να υπολογίζεται με αντικειμενικότητα, δηλαδή με γνωμονα το τίμημα που θα ήταν διατεθειμένος ενδεχομένως να καταβάλει ένας τρίτος ενδιαφερόμενος. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση, θεωρούν ότι το κριτήριο αυτό δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Ως εκ τούτου, κατά τον υπολογισμό της πραγματικής αξίας, έπρεπε να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον υπολογισμό και τη χρησιμοποίηση των στοιχείων του ενεργητικού στον ισολογισμό ανοίγματος. Οι συναλλαγές, στην προκειμένη περίπτωση η διανομή μετοχών με τρόπο άλλο από την καταβολή μετρητών, έγιναν μεταξύ στενά συνδεδεμένων συμβαλλομένων. Ως εκ τούτου, θεωρούν ότι δεν μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα το τίμημα που θα ήταν διατεθειμένος να καταβάλει για τις εταιρείες ένας τρίτους ενδιαφερόμενος. Οι νορβηγικές αρχές επικαλούνται το τμήμα 2-4 του νόμου περί συμμετοχικών εταιρειών, τη θεμελίωδη λογιστική αρχή της σύνεσης, του αναφέρεται στο άρθρο 31 της τέταρτης οδηγίας του Συμβουλίου και στην έκθεση του ανεξάρτητου ελεγκτή σύμφωνα με το τμήμα 2-9 δευτέρη παράγραφος του νόμου περί εταιρειών.

Οι νορβηγικές αρχές συμπεραίνουν ότι, βάσει των εκτιμήσεων ανεξάρτητων συμβούλων, η αποτίμηση της αξίας των εταιρειών του ομίλου Arcus διενεργήθηκε καλόπιστα και κατά τον τρόπο που ένας επενδυτής που δραστηριοποιείται σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα πραγματοποιούσε ισοδύναμη επένδυση.

Ωστόσο, κατόπιν αιτήματος της Αρχής, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν εκτίμηση της αξίας εκκαθάρισης των επιχειρήσεων και των στοιχείων του ενεργητικού, η οποία ανέρχεται σε 387 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες. Τα στοιχεία στα οποία βασίζεται η εκτίμηση της αξίας εκκαθάρισης παρατίθενται κατωτέρω:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Οι νορβηγικές αρχές εκτιμούν ότι η αξία εκκαθάρισης που ανέρχεται σε 387 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες δεν διαφέρει πολυ από τον ισολογισμό ανοίγματος της Arcus ύψους 357 εκατομμυρίων νορβηγικών κορόνων. Λαμβάνοντας υπόψη την αβεβαιότηα που συνεπάγονται αυτού του ειδόυς οι υπολογισμοί και την ελάσσονος σημασίας διαφορά, όπως την χαρακτηρίζουν, μεταξύ των δύο αυτών εκτιμήσεων, οι νορβηγικές αρχές θεωρούν την εκ μέρους τους μεταβίβαση στοιχείων του ενεργητικού στον όμιλο Arcus ως ανάλογη με τη συμπεριφορά ενός ιδιώτη πωλητή σε παρόμοια καταστάση.

Η ανωτέρω αξιολόγηση των ακινήτων σε 355 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες προέρχεται από την εκτίμηση της καθαρής αξίας πώλησής τους στην οποία προέβη ανεξάρτητος εκτιμητής. Ο εκτιμητής αποτίμησε επίσης το πιθανό ετήσιο εισόδημα από την εκμίσθωση των ακινήτων σε 75 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες. Στην έκθεση της D& T αναφέρεται ότι οι εταιρείες δεν θα μπορούσαν να καταβάλουν ανάλογα μισθώματα βάσει του κατ' εκτίμηση εισοδήματός τους.

Οι πιο σύγχρονες παραγωγικές εγκαταστάσεις, που βρίσκονται στο Όσλο, μπορούν να αντικαταστήσουν τις παραγωγικές δραστηριότητες στο Bergen και στο Trondheim (6). Επομένως, η συγκέντρωση των παραγωγικών δραστηριότητες στο Όσλο θα επέπτρεπε την εξοικονόμηση πόρων από την περιστολή σημαντικών δαπανών. Στην περίπτωση αυτή η Arcus θα επωφελείτο επισής από τα έσοδα της πώλησης ή, εναλλακτικά, από τα έσοδα που θα απέφερε η εκμίσθωση των ακινήτων στο Bergen και στο Trondheim. Η συνολική αξία πώλησής τους εκτιμάται σε 155 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες.

Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι τα πάγια στοιχεία ενεργητικού των εταιρειών Arcus είναι απαραίτητα για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων παραγωγής και διακίνησης και ότι, επί του παρόντος, δεν προβλέπεται η πώληση σημαντικών πάγιων στοιχείων του ενεργητικού. Από την άλλη πλευρά, πληροφόρησαν την Αρχή ότι, για την πώληση οποιωνδήποτε πάγιων στοιχείων του ενεργετικού του ομίλου Arcus, όπως τα οικόπεδα και τα κτίσματα, απαιτείται απόφαση του διοικητικού συμβουλίου και της γενικής συνέλευσης των μετόχων, όπως ορίζεται τμήματα 8-7 και 8-20 του νόμου περί συμμετοχικών εταιρειών, η οποία να προβλέπει ότι η Arcus AS δεν χρειάζεται την έγκριση της κυβέρνησης στο εν λόγω θέμα και ότι τα έσοδα από τις τυχόν πωλήσεις θα εισπραχθούν από την Arcus AS.

II. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ

Το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ προβλέπει ότι οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη της ΕΚ, τα κράτη της ΕΖΕΣ ή κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρήσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, στο μέτρο που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών.

Η Arcus Produkter AS αντιμετωπίζει τον ανταγωνισμό άλλων επιχειρήσεων του ΕΟΧ που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή και εμφιάλωση αλκοολούχων ποτών, όπως το κρασί και τα οινοπνευματώδη ποτά, δηλαδή προϊόντων των οποίων το εμπόριο είναι ευρέως διαδεδομένο σε όλο το έδαφος που καλύπτει η συμφωνία ΕΟΧ.

Η Arcus Distribusjon AS δραστηριοποιείται στην διακίνηση οινοπνευματωδών ποτών και, σε κάποιο βαθμό, φαρμακευτικών προϊόντων. Το εμπόριο των προϊόντων αυτών είναι ευρέως διαδεδομένο και υπάρχουν ανταγωνιστές που παρέχουν παρόμοιες υπηρεσίες τόσο στο εσωτερικό της χώρας, όσο και σε άλλες περιοχές του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.

Συνεπώς, οποιαδήποτε ενίσχυση χορηγούμενη για τη χρηματοδότηση του ομίλου Arcus απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις συναλλαγές εντός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ και, ως εκ τούτου, σύνιστα ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Σύμφωνα με την παράγραφο 20.3.(1) των διαδικαστικών και ουσιωδών κανόνων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων που εξέδωσε η Αρχή στις 19 Ιανουαρίου 1994 (7) (κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις) οι δημόσιες και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις σε παρεμφερείς τομείς και υπό παρεμφερείς οικονομικές και χρηματοπιστωτικές συνθήκες πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση. Ωστόσο, σε περίπτωση διάθεσης δημόσιων πόρων με ευνοϊκότερους όρους (δηλαδή, από οικονομική άποψη, με χαμηλότερο κόστος), σε σχέση με τους όρους υπό τους οποίους ένας ιδιώτης ιδιοκτήτης θα διέθετε τους ίδιους πόρους σε μια ιδιωτική επιχείρηση σε παρόμοια οικονομική και ανταγωνιστική κατάσταση, τότε η δημόσια επιχείρηση αποκομίζει ένα πλεονέκτημα από τον ιδιοκτήτη τους που το στερούνται οι ιδιωτικές επιχειρήσεις. Επομένως, παραβιάζεται η αρχή της ουδέτερης μεταχείρισης των δημόσιων και των ιδιωτικών επιχειρήσεων, εκτός εάν η διάθεση δημόσιων πόρων υπό ευνοϊκότερους όρους θεωρηθεί ενίσχυση και αξιολογηθεί βάσει των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στη συμφωνία.

Σύμφωνα με την παράγραφο 20.3.(3) των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις, η εισφορά κεφαλαίου σε δημόσιες επιχειρήσεις διέπεται από το άρθρο 61 παράγραφος 1 είτε προέρχεται άμεσα από το κράτος είτε έμμεσα από κρατικές εταιρείες χόλντινγκ ή άλλες δημόσιες επιχειρήσεις. Οι πράξεις που έλαβαν χώρα κατά τη χρηματοδότηση του ομίλου Arcus μπορούν επομένως να καλυφθούν από την έννοια των κρατικών πόρων.

Σύμφωνα με την παράγραφο 20.3.(4) των κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις, ο έλεγχος της Αρχής πρέπει να βασίζεται στην "αρχή του επενδυτή που δραστηριοποείται υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς". Συνεπώς, η Αρχή πρέπει να εξετάσει "ιδίως εάν υπό παρόμοιες περιστάσεις ένας ιδιώτης μετόχος, στηριζόμενος στις προβλέψιμες δυνατότητες αποδοτικότητας ανεξάρτητα από παράγοντες που αφορούν την κοινωνική, την περιφερειακή και την κλαδική πολιτική, θα είχε προβεί σε παρόμοια εισφορά κεφαλαίου (8)."

Σύμφωνα με την παράγραφο 20.3.(2) των κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις, η Αρχή υποχρεούται να εφαρμόζει την "αρχή του επενδυτή που δραστηριοποιείται υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς" "ως γνώμονα για να διαπιστώνει εάν υφίσταται ενίσχυση και, σε καταφατική περίπτωση, για να την προσδιορίζει ποσοτικά."

Αποτίμηση της αξίας των στοιχείων του ενεργητικού που μεταβίβασε η A/S Vinmonopolet

Οποιαδήποτε υποεκτίμηση της αξίας του στοιχείων του ενεργητικού που μεταβίβασε η A/S Vinmonopolet θα αποτελεί ενίσχυση προς τον όμιλο Arcus, εάν διαπιστωθεί ότι οι εταιρείες του εν λόγω ομίλου δεν επιβαρύνθηκαν με το πλήρες κόστος της απόκτησης στοιχείων ενεργητικού από το κράτος.

Ο καταγγέλλων υποστηρίζει ότι τα στοιχεία ενεργητικού έχουν υποεκτιμηθεί κατά 1,5 δισεκατομμύρια νορβηγικές κορόνες επικαλούμενος, μεταξύ άλλων, τις επενδύσεις που πραγματοποίησε πρόσφατα η A/S Vinmonopolet, καθώς και το μέγεθος και την ευνοϊκή θέση της ακίνητης περιουσίας και των κτισμάτων του ομίλου Arcus στο Όσλο, στο Bergen και στο Trondheim.

Η Αρχή δεν αμφισβητεί τη σημασία ορισμένων παρατηρήσεων του καταγγέλλοντος. Ωστόσο, η εκτίμηση του καταγγέλλοντος βασίζεται σε ελλιπή στοιχεία, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να γίνει δεκτή ως αντιπροσωπευτική της πραγματικής αξίας των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον όμιλο Arcus.

Η Αρχή εξέτασε της διευκρινίσεις και τα στοιχεία που υπέβαλαν οι νορβγηικές αρχές.

Η Αρχή δεν αμφισβητεί τη δυνατότητα εφαρμογής, μεταξύ άλλων, της μεθόδου αναγωγής της ταμειακής ροής στη παρούσα αξία για την αποτίμηση της αξίας της ταμειακής ροής του ομίλου Arcus ως λειτουργούσας επιχείρησης.

Η Αρχή επεσήμανε ότι, παρόλο που η αποτίμηση της αξίας της A/S Vinmonopolet ανατέθηκε σε αναγνωρισμένες εταιρείες λογιστών και συμβούλων, ωστόσο, οι υπολογισμοί έγιναν υπό την εποπτεία αρμόδιας προς τούτο επιτροπής στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι τεσσάρων υπουργείων. Η εποπτεύουσα επιτροπή ήταν εν τέλει αρμόδια για την έκθεση. Συνεπώς, τα αποτελέσματα των υπολογισμών που βασίστηκαν στη μέθοδο αναγωγής της ταμειακής ροής στην παρούσα αξία και παρουσιάστηκαν στην έκθεση της D& T δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ανεξάρτητες εκτιμήσεις.

Από την έκθεση της D& T προκύπτει ότι η συγκέντρωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων στο Όσλο μπορεί να επιτρέψει στον όμιλο Arcus να πραγματοποιήσει σημαντικές οικονομίες από την περιστολή των δαπανών και να αποκομίσει έσοδα από πωλήσεις ή από την εκμίσθωση ακινήτων στο Bergen και στο Trondheim. Τούτο αποτελεί σαφή ένδειξη ότι ο υπολογισμός που οδηγεί σε αποτίμηση της αξίας σε 357 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες βασίζεται σε μια διάρθρωση του ομίλου Arcus που πρέπει να θεωρηθεί ως μη βέλτιστη. Η Αρχή δεν μπορεί στο παρόν στάδιο να δεχθεί ότι ένας λογικός επενδυτής που δραστηριοποιείται υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα είχε δεχθεί μια εκτίμηση που δεν θα βασιζόταν στην πιο ευνοϊκή εναλλακτική λύση.

Επιπλέον, η Αρχή δεν μπορεί να δεχθεί στο παρόν στάδιο ότι μια εκτίμηση που βασίζεται αποκλειστικά στη μέθοδο αναγωγής της ταμειακής ροής στην αγοραία αξία θα ήταν επαρκής για να προσδιορισθεί η αγοραία αξία των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον όμιλο Arcus. Παρόλο που σε συγκεκριμένες περιπτώσεις η μέθοδος μπορεί να προσδιορίσει με σχετική ακρίβεια την αξία μιας εταιρείας, είναι γεγονός ότι η χρησιμοποίησή της οδηγεί σε αποτίμηση μόνο της τρέχουσας αξίας μιας εταιρείας σε σχέση με την κατ' εκτίμηση ταμειακή ροή από τις δραστηριότητες της. Συνεπώς, η μέθοδος οδηγεί σε ένα ονομαστικό ποσό το οποίο δεν αντιπροσωπεύει απαραίτητα την αγοραία αξία ορισμένων συγκεκριμένων στοιχείων του ενεργητικού, όπως η ακίνητη περιουσία και τα κτίσματα που μεταβιβάστηκαν στον όμιλο Arcus.

Η Αρχή έκανε ορισμένες άλλες παρατηρήσεις που ενισχύουν τις αμοιβολίες της για το εάν ο ισολογισμός ανοίγματος του ομίλου Arcus περιλαμβάνει τα κατάλληλα ποσά:

- Ανεξαρτήτος εκτιμητής προσδιόρισε την αξία της ακίνητης περιουσίας και των κτισμάτων σε 355 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες. Επιπλέον, η αξία του εξοπλισμού εκτιμήθηκε σε 70 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες. Από την άλλη πλευρά, η αξία του συνόλου των παγίων στοιχείων του ενεργητικού που εμφανίζεται στον ισολογισμό ανοίγματος της Arcus AS είναι μόνο 175 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες.

- Στην έκθεση της D& T αναγνωρίζεται ότι τα κέρδη των εταιρειών Arcus κατά πάσα πιθανότητα δεν θα επαρκούσαν για να ανταποκριθούν οι εν λόγω εταιρείες στα εμπορικά μισθώματα για τα ακίνητα στο Όσλο, στο Bergen και στο Trondheim (9).

- Η αξία εκκαθάρισης συνήθως θεωρείται ως η ελάχιστη αξία μιας επιχείρησης. Ωστόσο, η αξία εκκαθάρισης που κοινοποίησε η Νορβηγία είναι υψηλότερη κατά 30 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες από τη λογιστική αξία του ομίλου Arcus. Η Αρχή, αν και έλαβε υπόψη τη θέση των νορβηγικών αρχών ότι η διαφορά είναι ελάσσονος σημασίας, ελαβε επίσης υπόψη ότι οι νορβηγικές αρχές δεν υπέρβαλαν, μεταξύ άλλων, πειστικά στοιχεία προς ενίσχυση της εκτίμησής τους για το ενδεχόμενο κόστος των απολύσεων κ.λπ. (406 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες). Δεν μπορεί επομένως να αποκλειστεί ότι μια προσεκτικότερη εξέταση μπορεί να δείξει ότι η διαφορά είναι μεγαλύτερη από 30 εκατομμύρια νορβηγικές κορόνες.

Ο προσδιορισμός της αγοραίας αξίας μιας εταιρείας αναπόφευκτα περιέχει υποκειμενικά στοιχεία και δυσκολίες. Η Αρχή οφείλει συνεπώς να δεχθεί ότι οποιαδήποτε μέθοδος αποτίμησης της αξίας στοιχείων του ενεργητικού που αποτελούν αντικείμενο συναλλαγής μεταξύ στενά συνδεδεμένων μερών εμπεριέχει αναπόφευκτα ένα στοιχείο αβεβαιότητας.

Ωστόσο, η Αρχή δεν έχει πειστεί μέχρι σήμερα ότι οι εκτιμήσεις που υπέβαλε η νορβηγική κυβέρνηση αντιπροσωπεύουν το ποσό που ένας καλά πληροφορημένος αγοραστής θα θεωρούσε ως την πραγματική αξία που θα ήταν διατεθειμένος να καταβάλει για τα στοιχεία που ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον όμιλο Arcus. Συνεπώς, συμπεραίνει ότι χρειάζεται περαιτέρω εξέταση της αξίας εκποίησης του ομίλου Arcus και της αξίας των εταιρειών ως ευρύθμως λειτουργουσών επιχειρήσεων προκειμένου να προσδιορίσει η Αρχή την ακριβή τους αξία.

Χρηματοδότηση για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης

Η Αρχή δέχεται ότι η μετάβαση από μια μονοπωλιακή κατάσταση σε συνθήκες ελεύθερης αγοράς, στην περίπτωση της διακίνησης οινοπνευματωδών ποτών, μπορεί να δικαιολογεί την εκ νέου αποτίμηση της αξίας των στοιχείων του ενεργητικού της A/S Vinmonopolet. Η Αρχή δέχεται επίσης ότι ο διαχωρισμός μπορεί να έχει προκαλέσει ορισμένες δαπάνες στην A/S Vinmonopolet που πρέπει να καλύψει η Arcus AS, για παράδειγμα δαπάνες σχετικά με ορισμένες νομικές υποχρεώσεις έναντι πρώην εργαζομένων της A/S Vinmonopolet.

Οι αποζημιώσεις απόλυσης και οι συντάξεις πρόωρης συνταξιοδότησης που καταβάλλονται άμεσα στους απολυμένους εργαζομένους δεν θεωρούνται ως κρατικές ενισχύσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 61 παράγραφος 1, στο μέτρο που η εταιρεία δεν είναι αναμεμιγμένη στην καταβολή τους. Από την άλλη πλευρά, η χρησιμοποίηση κρατικών πόρων για τη στήριξη της αναδιάρθρωσης συγκεκριμένων βιομηχανιών ή επιχειρήσεων μπορεί κάλλιστα να περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης λόγω του επιλεκτικού τρόπου χρησιμοποίησης αυτών των πόρων.

Οι υποχρεώσεις μιας εταιρείας βάσει της εργατικής νομοθεσίας ή συλλογικών συμβάσεων με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις για τη χορήγηση αποζημιώσεων απόλυσης ή/και συντάξεων πρόωρης συνταξιοδότησης αποτελούν μέρος των συνήθων δαπανών που πρέπει να καλύψει μια εταιρεία από τους ιδίους πόρους της. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, οποιαδήποτε συμβολή του κράτους για την κάλυψη αυτών των δαπανών πρέπει να θεωρείται ενίσχυση. Τούτο ισχύει ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο γίνονται οι πληρωμές στην εταιρεία. Στο βαθμό που μέρος της χρηματοδότησης που διέθεσε η A/S Vinmonopolet στην Arcus AS για την κάλυψη των δαπανών αναδιάρθρωσης χρησιμοποιείται μόνο για την κάλυψη του κόστους που απορρέει από τις συμβατικές υποχρεώσεις της A/S Vinmonopolet στους πρώην εργαζομένους της, το μέρος αυτό δεν πρέπει να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση.

Ωστόσο, εάν ήταν απαραίτητο να εξετασθεί εάν υφίσταται κρατική ενίσχυση υπέρ μεμονωμένων πρώην εργαζομένων της A/S Vinmonopolet, η Αρχή θα τηρούσε θετική στάση εάν μπορούσε να αποδειχθεί ότι η ενίσχυση αποφέρει οικονομικά οφέλη πέραν των συμφερόντων της συγκεκριμένης εταιρείας, ευνοώντας τις διαρθρωτικές αλλαγές και μειώνοντας τα κοινωνικά προβλήματα.

Εκτός από τις περιπτώσεις κάλυψης του κόστους αποζημιώσεων απόλυσης και πρόωρης συνταξιοδότησης, ενισχύσεις καταβάλλονται συνήθως στο πλαίσιο συγκεκριμένων περιπτώσεων αναδιάρθρωσης για κατάρτιση, παροχή συμβουλών και πρακτικής βοήθειας για την εύρεση εργασίας, για την παροχή βοήθειας για τη μετακίνηση σε άλλη θέση εργασίας και για την επαγγελματική κατάρτιση και βοήθεια προς εργαζομένους που δημιουργούν νέες επιχειρήσεις. Η Αρχή αντιμετωπίζει εν γένει θετικά τις ενισχύσεις αυτού του είδους.

Από την άλλη πλευρά, η πάγια τακτική της Αρχής είναι να αντιμετωπίζει επιφυλακτικά τις ενισχύσεις λειτουργικού χαρακτήρα. Τούτο θα συμβεί εάν μέρος της χρηματοδότησης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής θέσης του ομίλου Arcus ή με άλλο τρόπο που αποβαίνει εις βάρος των ανταγωνιστών. Το ίδιο θα ίσχυε εάν μέρος της χρηματοδότησης που διατέθηκε για αναδιάρθρωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκπλήρωση νέων υποχρεώσεων εκ μέρους του ομίλου Arcus έναντι των εργαζομένων του, δεδομένου ότι οι αντίστοιχες δαπάνες θα ήταν συνήθεις δαπάνες που πρέπει να καλύψει μια επιχείρηση από τους ιδίους πόρους της.

Ωστόσο, από τα στοιχεία που έχει λάβει μέχρι σήμερα η Αρχή, προκύπτει ότι οι νορβηγικές αρχές δεν έχουν επιβάλει περιορισμούς στον όμιλο Arcus όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των 226 εκατομμυρίων νορβηγικών κορόνων που διέθεσε η A/S Vinmonopolet. Ελλείψει στοιχείων σχετικά με περιορισμούς που να δεσμεύουν τον όμιλο Arcus ως προς τη χρησιμοποίηση των χρημάτων αυτών, συνάγεται ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη λειτουργικών δαπανών.

Συνεπώς, η Αρχή συμπεραίνει ότι, βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, το ποσό των 226 εκατομμυρίων νορβηγικών κορόνων που διέθεσε η A/S Vinmonopolet για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης πρέπει να θεωρηθεί ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Παρεκκλίσεις

Όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής των μεμονωμένων ρητρών απαλλαγής από τη γενική απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων που προβλέπεται στο άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, η Αρχή επισημαίνει ότι οι νορβηγικές αρχές δεν της υπέβαλαν στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι πρέπει να εφαρμοστεί οποιαδήποτε από τις ρήτρες απαλλαγής βάσει του άρθρου 61 παράγραφοι 2 ή 3.

Το άρθρο 61 παράγραφος 2 στοιχείο α) προβλέπει ότι οι ενισχύσεις κοινωνικού χαρακτήρα προς μεμονωμένους καταναλωτές συμβιβάζονται με τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ, εφόσον χορηγούνται χωρίς διάκριση προελεύσεως των προϊόντων ή υπηρεσιών. Δεδομένου ότι ο όμιλος Arcus δεν έχει κοινωνικό στόχο και η ενδεχόμενη ενίσχυση δεν θα ευνοούσε μεμονωμένους καταναλωτές, αλλά συγκεκριμένη επιχείρηση, η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμογή. Το άρθρο 61 παράγραφος 2 στοιχείο β) που αφορά την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή έκτακτα γεγονότα, είναι φανερό ότι δεν σχετίζεται με την προκειμένη περίπτωση και το ίδιο ισχύει για το άρθρο 61 παράγραφος 2 στοιχείο γ), το οποίο αφορά ενισχύσεις προς ορισμένες περιοχές της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

Το άρθρο 61 παράγραφος 3 προβλέπει τέσσερις επί μέρους ρήτρες απαλλαγής (α έως δ), βάσει των οποίων ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με τη λειτουργία της Συμφωνίας. Μεταξύ αυτών, το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο β) αφορά "ενισχύσεις για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους της ΕΚ ή κράτους της ΕΖΕΣ" και το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο δ) αφορά "τις υπόλοιπες κατηγορίες ενισχύσεων που ορίζει η κοινή επιτροπή ΕΟΧ σύμφωνα με το μέρος VII" της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Καμία από τις ανωτέρω διατάξεις δεν σχετίζεται με την προκειμένη περίπτωση. Κατ' αυτόν τον τρόπο οι μόνες πιθανές ρήτρες απαλλαγής που απομένουν είναι οι προβλεπόμενες στο άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ).

Από την εξέταση που διενήργησε η Αρχή στο πλαίσιο της απόφασής της, της 16ης Νοεμβρίου 1994 (10), σχετικά με το χάρτη των ενισχυόμενων περιοχών της Νορβηγίας, προκύπτει σαφώς ότι το Όσλο, το Bergen και το Trondheim, όπου βρίσκονται οι επιχειρήσεις του ομίλου Arcus, δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση περιφερειακών ενισχύσεων βάσει του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο α) ως "περιοχές στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση", ούτε περιλαμβάνονται στο χάρτη των ενισχυόμενων περιοχών που είναι επιλέξιμες για τη χορήγηση περιφερειακών ενισχύσεων βάσει του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ). Επομένως, δεν έχει εφαρμογή η παρέκκλιση βάσει του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) που επιτρέπει τις ενισχύσεις "για την προώθηση της ανάπτυξης . . . ορισμένων οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο αντίθετο προς το κοινό συμφέρον".

Ο όμιλος Arcus δεν αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα όσον αφορά τους ίδιους πόρους του ή την άντληση κεφαλαίων. Συνεπώς, η Αρχή θεωρεί ότι δεν έχει εφαρμογή στις εταιρείες του ομίλου Arcus η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) σχετικά με τις ενισχύσεις "για την προώθηση της ανάπτυξης . . . ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο αντίθετο προς το κοινό συμφέρον", στο πλαίσιο των κανόνων για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων που προβλέπονται στο κεφάλαιο 16 των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις. Ωστόσο, εάν υποβληθούν περαιτέρω στοιχεία δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι ένα μέρος της χρηματοδότησης που διατέθηκε για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης μπορεί να θεωρηθεί ως ενίσχυση για την κάλυψη του κοινωνικού κόστους της αναδιάρθρωσης σύμφωνα με την παράγραφο 16.3.2.5 των κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις.

Οι κανόνες για τις ενισχύσεις στην απασχόληση, όπως προβλέπονται στο κεφάλαιο 18 των κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις, συνάγεται ότι δεν έχουν εφαρμογή, καθότι η Αρχή δεν διαθέτει στοιχεία σχετικά με σχέδια για καθαρή δημιουργία θέσεων εργασίας υπέρ ορισμένων ομάδων που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες στην αγορά εργασίας ή σχετικά με παρόμοιους στόχους.

Από τον αριθμό των εργαζομένων του ομίλου Arcus και τους οικονομικούς δείκτες του προκύπτει ότι ο όμιλος αυτός δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μικρομεσαία επιχείρηση, σύμφωνα με τον ορισμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στο τμήμα 10.2 των κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις. Συνεπώς, οι κανόνες σχετικά με τις ενισχύσεις προς ΜΜΕ που προβλέπονται στο κεφάλαιο 10 των κατευθυντηρίων γραμμών δεν έχουν εφαρμογή.

Κατά συνέπεια, συνάγεται ότι στο βαθμό που οι υπό εξέταση πράξεις περιέχουν ενίσχυση, η ενίσχυση κατά κύριο λόγο θα βελτίωνε την οικονομική κατάσταση του ομίλου Arcus ή/και θα επέτρεπε στην εταιρεία να αποκτήσει μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς από αυτό που θα κατείχε υπό άλλες συνθήκες. Η πιθανή ενίσχυση δεν θα συνδεόταν με αρχική επένδυση, δημιουργία θέσεων εργασίας ή άλλο σχέδιο περιορισμένου χρόνου και επομένως θα συνιστούσε λειτουργική ενίσχυση.

Κοινοποίηση

Οι νορβηγικές αρχές αμφισβητούν το γεγονός ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στον όμιλο Arcus συνεπάγεται ενίσχυση και, ως εκ τούτου, δήλωσαν ότι δεν είχαν την υποχρέωση να κοινοποιήσουν στην Αρχή τις σχετικές οικονομικές πράξεις. Οι πράξεις διενεργήθηκαν χωρίς την αρχική έγκριση της Αρχής.

Συνεπώς, οποιοδήποτε ενίσχυση εμπεριέχεται στις πράξεις που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση πρέπει, ενδεχομένως, να θεωρηθούν ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση, δηλαδή ως παράνομη ενίσχυση για διαδικαστικούς λόγους. Όταν εκδίδονται αρνητικές αποφάσεις σε περιπτώσεις παράνομης ενίσχυσης, η Αρχή διατάσσει κατά κανόνα το κράτος της ΕΖΕΣ να αξιώσει την επιστροφή της ενίσχυσης από τον αποδέκτη.

Συμπεράσματα

Βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, η Αρχή δεν είναι στο στάδιο αυτό πεπεισμένη ότι οι εκτιμήσεις που υπέβαλε η νορβηγική κυβέρνηση ανταποκρίνονται στην πραγματική αξία των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στον όμιλο Arcus. Συνεπώς, χρειάζεται περαιτέρω εξέταση. Επιπλέον, το ποσό των 226 εκατομμυρίων νορβηγικών κορόνων που διέθεσε η A/S Vinmonopolet για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης πρέπει να θεωρηθεί στο παρόν στάδιο ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Κατά συνέπεια, η Αρχή οδηγείται στο συμπέρασμα ότι πρέπει να κινηθεί η διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την ίδρυση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου.

Η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας δεν επηρεάζει την τελική απόφαση, με την οποία η Αρχή ενδέχεται να διαπιστώσει ότι δεν υφίσταται ενίσχυση ή ότι τα πιθανά στοιχεία ενίσχυσης είναι συμβιβάσιμα με τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ. Στόχος των διαδικασιών βάσει του άρθρου 1 παράγραφος 2 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την ίδρυση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου είναι να διασφαλισθεί η εμπεριστατωμένη εξέταση της υπόθεσης, παρέχοντας σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη το δικαίωμα να εκφράσουν τις απόψεις τους.

(Ή) Ο όμιλος Arcus αποτελείται από την εταιρεία χόλντινγκ Arcus AS και δύο θυγατρικές τις οποίες κατέχει κατά 100 %, την Arcus Produkter AS και την Arcus Distribusjon AS.

(²) Verdsettelser of fastsettelse av εpningsbalanser for A/S Vinmonopolet (Sosialdepartmentet) Utfψrt av Deloitte & Touche Όσλο, 25 Σεπτεμβρίου 1995.

(³) St. prp. nr. 11 1995-96, σ. 7.

(4) St. prp. nr. 11 1995-96, σ. 6, σημείο 3.1.2 Omstillingsbehov.

(5) Ot. prp. nr. 51 1994-95, Forslag til lov om endringer i alkoholloven (ny bevillingsordning for engrossalg av alkoholholdig drikk mv) μέρος II.

(6) Έκθεση της D& T, σ. 59.

(7) ΕΕ αριθ. L 240 της 15. 9. 1994 και Συμπλήρωμα ΕΟΧ της ΕΕ αριθ. 34 της 15. 9. 1995.

(8) Υπόθεση 40/85, Βέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1986, σ. 2321.

(9) Έκθεση της D& T, σημείο 5 (σ. 36).

(10) ΕΕ αριθ. C 14 της 19. 1. 1995, σ. 4 και Συμπλήρωμα ΕΟΧ της ΕΕ αριθ. 1 της 19. 1. 1995.»

Με την παρούσα, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ καλεί τα κράτη της ΕΖΕΣ, τα κράτη μέλη της ΕΕ και τους λοιπούς ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα ανωτέρω μέτρα εντός προθεσμίας ενός μηνός από την ημερομηνία της παρούσας ανακοίνωσης στην ακόλουθη διεύθυνση:

EFTA Surveillance Authority,

74, rue de Trθves,

B-1040 Bruxelles/Brussel.

Οι παρατηρήσεις θα κοινοποιηθούν στη νορβηγική