EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 305/19

Ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ και των δικαστηρίων των κρατών της ΕΖΕΣ για την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ

(2006/C 305/10)

Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται βάσει των διατάξεων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «συμφωνία Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου»).

Β. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (εφεξής η «Επιτροπή») εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των δικαστηρίων των κρατών μελών της ΕΕ για την εφαρμογή των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ (1) Αυτή η μη δεσμευτικού χαρακτήρα πράξη περιλαμβάνει τις αρχές και τους κανόνες που ακολουθούνται από την Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Διευκρινίζεται επίσης ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να συνεργαστεί με τα δικαστήρια των κρατών μελών της ΕΕ.

Γ. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι το αντικείμενο της προαναφερόμενης πράξης παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ. Ειδικότερα, στην προσπάθειά της να διασφαλίσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού και ενιαία εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ στο σύνολο του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, η Αρχή εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση ασκώντας την εξουσία που της παρέχεται βάσει του άρθρου 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου.

Δ. Η παρούσα ανακοίνωση αποσκοπεί, ιδίως, στη διευκρίνιση του τρόπου με τον οποίο η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σκοπεύει να συνεργαστεί με τα εθνικά δικαστήρια των κρατών της ΕΖΕΣ (2) για την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ σε ατομικές περιπτώσεις (3), λαμβάνοντας πάντα υπόψη των ανεξαρτησία των εθνικών δικαστηρίων.

I. ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ

1. Η παρούσα ανακοίνωση αφορά τη συνεργασία μεταξύ της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ και των δικαστηρίων των κρατών της ΕΖΕΣ, στις περιπτώσεις που τα τελευταία εφαρμόζουν τα άρθρα 53 και 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ. Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, τα «δικαστήρια των κρατών της ΕΖΕΣ» (εφεξής «εθνικά δικαστήρια») είναι τα δικαστήρια εντός κράτους της ΕΖΕΣ τα οποία δύνανται να εφαρμόσουν τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ και τα οποία είναι εξουσιοδοτημένα δυνάμει του άρθρου 34 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου να ζητήσουν συμβουλευτική γνώμη από το Δικαστήριο ΕΖΕΣ σχετικά με την ερμηνεία της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (4).

2. Τα εθνικά δικαστήρια καλούνται ενίοτε να εφαρμόσουν τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ στο πλαίσιο νομικών διαφορών μεταξύ ιδιωτών, όπως είναι οι αγωγές που αφορούν συμβάσεις και οι αγωγές για την καταβολή αποζημίωσης. Επιπλέον είναι δυνατόν να ενεργούν ως κρατικοί φορείς επιβολής του νόμου ή ως δικαστήρια που εξετάζουν υποθέσεις μετά την άσκηση ενδίκου μέσου. Μάλιστα ένα εθνικό δικαστήριο ενδέχεται να αναγορευθεί σε αρχή ανταγωνισμού από κράτος της ΕΖΕΣ (εφεξής «εθνική αρχή ανταγωνισμού») κατ' εφαρμογή του άρθρου 40 παράγραφος 1 του κεφαλαίου II του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «κεφάλαιο II») για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που ορίζονται στα άρθρα 53 και 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ (5) Στην περίπτωση αυτή, η συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ δεν διέπεται μόνο από την παρούσα ανακοίνωση, αλλά και από την ανακοίνωση για τη συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου των αρχών ανταγωνισμού των κρατών ΕΖΕΣ. (6)

II. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΟΧ ΑΠΟ ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ

A. ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ ΝΑ ΕΦΑΡΜΟΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΟΧ

Στο βαθμό που τα εθνικά δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία να ασχολούνται με συγκεκριμένη υπόθεση (7), είναι αρμόδια να εφαρμόζουν τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ (8). Επίσης, υπενθυμίζεται ότι τα άρθρα 53 και 53 της συμφωνίας ΕΟΧ εμπίπτουν στη σφαίρα του δημοσίου συμφέροντος και έχουν ουσιώδη σημασία για την επίτευξη των στόχων της συμφωνίας ΕΟΧ, μεταξύ των οποίων και η διασφάλιση της καθιέρωσης συστήματος που εξασφαλίζει τη μη στρέβλωση του ανταγωνισμού καθώς και την υπό ίσους όρους τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού (9).

3. Σύμφωνα με το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σε περίπτωση κατά την οποία τα εθνικά δικαστήρια, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, οφείλουν να εξετάσουν αυτεπαγγέλτως νομικούς ισχυρισμούς αντλούμενους από υποχρεωτικούς εσωτερικούς κανόνες δικαίου παρότι δεν έχουν προβληθεί από τους διαδίκους, τα δικαστήρια οφείλουν να πράξουν το ίδιο σε περίπτωση εφαρμογής υποχρεωτικών κανόνων κοινοτικού δικαίου, όπως αυτών περί ανταγωνισμού. Το ίδιο ισχύει στην περίπτωση κατά την οποία το εθνικό δίκαιο αναθέτει στα εθνικά δικαστήρια την αυτεπάγγελτη εφαρμογή των υποχρεωτικών κανόνων δικαίου: τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να εφαρμόζουν τους κανόνες ανταγωνισμού, ακόμη και όταν ο διάδικος ο οποίος έχει συμφέρον για την εφαρμογή τους δεν τους έχει επικαλεστεί, οσάκις το εθνικό δίκαιο τους επιτρέπει να προβούν σε τέτοια εφαρμογή. Εντούτοις, το κοινοτικό δίκαιο δεν επιβάλλει στα εθνικά δικαστήρια την υποχρέωση να εξετάζουν αυτεπαγγέλτως ισχυρισμό αντλούμενο από την παράβαση διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, εφόσον η εξέταση του ισχυρισμού αυτού θα τα υποχρέωνε να εγκαταλείψουν την επιβαλλόμενη ουδετερότητά τους, εξερχόμενα των ορίων της ένδικης διαφοράς, όπως προσδιορίστηκε από τους διαδίκους και στηριζόμενα σε άλλα γεγονότα και περιστάσεις πέραν εκείνων επί των οποίων στηρίζει το αίτημά του ο διάδικος ο οποίος έχει συμφέρον από την εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων (10). Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι τα εθνικά δικαστήρια των κρατών της ΕΖΕΣ έχουν παρόμοια υποχρέωση στην περίπτωση εφαρμογής των σχετικών κανόνων ΕΟΧ (11).

4. Ανάλογα με τα καθήκοντα που τους ανατίθενται βάσει της εθνικής νομοθεσίας, τα εθνικά δικαστήρια καλούνται ενίοτε να εφαρμόσουν τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ σε διοικητικές, αστικές και ποινικές υποθέσεις (12). Ειδικότερα, εάν ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο ζητήσει από εθνικό δικαστήριο να προασπίσει τα ατομικά του δικαιώματα, τα εθνικά δικαστήρια επιτελούν συγκεκριμένο ρόλο για τη διασφάλιση της τήρησης των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ, πράγμα το οποίο διαφέρει από την επιβολή του νόμου προς χάριν του δημοσίου συμφέροντος από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ ή από τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού (13). Τα εθνικά δικαστήρια δύνανται, όντως, να εφαρμόσουν τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ, είτε διαπιστώνοντας την ακυρότητα σύμβασης είτε επιδικάζοντας αποζημίωση.

5. Τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να εφαρμόζουν τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ, χωρίς να είναι απαραίτητο να εφαρμόζουν εκ παραλλήλου την εθνική νομοθεσία ανταγωνισμού. Εντούτοις, οσάκις ένα εθνικό δικαστήριο εφαρμόζει την εθνική νομοθεσία ανταγωνισμού σε συμφωνίες, αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων ή εναρμονισμένες πρακτικές οι οποίες είναι πιθανόν να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ συμβαλλομένων μερών της συμφωνίας ΕΟΧ κατά την έννοια του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ (14) ή σε οποιαδήποτε κατάχρηση που απαγορεύεται βάσει του άρθρου 54 της συμφωνίας ΕΟΧ, οφείλει να εφαρμόζει επίσης τους κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ στις εν λόγω συμφωνίες, αποφάσεις ή πρακτικές (15).

6. Με το κεφάλαιο II δεν εξουσιοδοτούνται απλώς τα εθνικά δικαστήρια να εφαρμόζουν τους κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ. Η παράλληλη εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας ανταγωνισμού σε συμφωνίες, αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και εναρμονισμένες πρακτικές που επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ συμβαλλομένων μερών της συμφωνίας ΕΟΧ δεν επιτρέπεται να οδηγεί σε διαφορετική έκβαση από εκείνη των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ. Το άρθρο 3 παράγραφος 2 του κεφαλαίου II προβλέπει ότι οι συμφωνίες, οι αποφάσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές που δεν συνιστούν παράβαση του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ ή οι οποίες πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ δεν είναι δυνατόν να απαγορευθούν ούτε βάσει της εθνικής νομοθεσίας ανταγωνισμού (16). Από την άλλη, η συμφωνία ΕΟΧ προβλέπει ότι κατά την επίλυση διαφορών που ανακύπτουν κατά την ταυτόχρονη εφαρμογή του εθνικού δικαίου και του δικαίου ΕΟΧ υπερισχύει το δίκαιο ΕΟΧ. Οι συμφωνίες, οι αποφάσεις ή οι εναρμονισμένες πρακτικές που αντιβαίνουν στο άρθρο 53 παράγραφος 1 και δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 53 παράγραφος 3 ΕΟΧ δεν είναι δυνατόν να γίνουν δεκτές με βάση την εθνική νομοθεσία (17). Όσον αφορά την παράλληλη εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας ανταγωνισμού και του άρθρου 54 της συμφωνίας ΕΟΧ σε περίπτωση μονομερούς συμπεριφοράς, το άρθρο 3 του κεφαλαίου II δεν προβλέπει ανάλογη υποχρέωση σύγκλισης. Ωστόσο, σε περίπτωση αντιφατικών διατάξεων, επιβάλλεται στα εθνικά δικαστήρια να μην εφαρμόζουν οποιαδήποτε διάταξη της εθνικής νομοθεσίας η οποία αντιβαίνει σε κάποιον εφαρμοζόμενο κανόνα ΕΟΧ, ανεξάρτητα με το εάν η επίμαχη διάταξη της εθνικής νομοθεσίας θεσπίστηκε πριν ή μετά τον κανόνα ΕΟΧ (18).

7. Εκτός από την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ, τα εθνικά δικαστήρια είναι επίσης αρμόδια να εφαρμόζουν τις νομικές πράξεις που είναι ενσωματωμένες στη συμφωνία ΕΟΧ, τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ και τις αποφάσεις της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ. Τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται συνεπώς να κληθούν να μεριμνήσουν για την εκτέλεση αποφάσεων της Αρχής (19) ή πράξεων ενσωματωμένων στη συμφωνία ΕΟΧ σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων ή εναρμονισμένων πρακτικών, καθώς και αποφάσεων της Επιτροπής. Κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ, τα εθνικά δικαστήρια ενεργούν εντός του πλαισίου του δικαίου ΕΟΧ και, συνεπώς, οφείλουν να συμμορφώνονται με τις γενικές αρχές του δικαίου ΕΟΧ. (20)

8. Η εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ από τα εθνικά δικαστήρια εξαρτάται συχνά από περίπλοκες οικονομικές και νομικές αναλύσεις (21). Κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να συμμορφώνονται με τις καθιερωμένες αρχές του δικαίου ΕΟΧ (22), καθώς επίσης με τις πράξεις που είναι ενσωματωμένες στη συμφωνία ΕΟΧ για την εφαρμογή του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων ή εναρμονισμένων πρακτικών (23). Επιπροσθέτως, η εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σε μια συγκεκριμένη υπόθεση είναι δεσμευτική για τα εθνικά δικαστήρια όταν αυτά εφαρμόζουν τους κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ για την ίδια υπόθεση ταυτόχρονα με τις ενέργειες της Αρχής ή κατόπιν αυτών (24). Ομοίως, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να μεριμνούν για την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ από την Επιτροπή σε συγκεκριμένη περίπτωση κατά την οποία εφαρμόζουν τους κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ στην ίδια υπόθεση ταυτόχρονα με τις ενέργειες της Επιτροπής ή κατόπιν αυτών. Τέλος, και με την επιφύλαξη της τελικής ερμηνείας της συνθήκης ΕΟΧ από το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ και τα κοινοτικά δικαστήρια, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να ανατρέχουν, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, σε αποφάσεις της Αρχής ή της Επιτροπής και σε πράξεις ενσωματωμένες στη συμφωνία ΕΟΧ, οι οποίες παρουσιάζουν στοιχεία ομοιότητας με την υπόθεση με την οποία ασχολούνται, καθώς και σε ανακοινώσεις και κατευθυντήριες γραμμές της Αρχής που άπτονται της εφαρμογής των άρθρων 53 και 54 ΕΟΧ (25).

B. ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΟΧ ΑΠΟ ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ

9. Οι διαδικαστικές προϋποθέσεις της επιβολής των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ από τα εθνικά δικαστήρια και οι κυρώσεις που αυτά δύνανται να επιβάλουν σε περίπτωση παράβασης αυτών των κανόνων καθορίζονται ως επί το πλείστον από την εθνική νομοθεσία. Ωστόσο, ως ένα βαθμό, οι όροι επιβολής των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ καθορίζονται επίσης από το δίκαιο ΕΟΧ. Η συμφωνία Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου παρέχει τη δυνατότητα στα εθνικά δικαστήρια να προσφεύγουν σε ορισμένα μέσα, π.χ. να ζητούν από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να γνωμοδοτεί επί ζητημάτων που άπτονται της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ (26). Είναι επίσης πιθανό να θεσπίζουν κανόνες οι οποίοι έχουν αναγκαστικά επιπτώσεις στις διαδικασίες που εκκρεμούν ενώπιόν τους, π.χ. σχετικά με την παροχή της δυνατότητας στην Αρχή και στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού να υποβάλλουν γραπτές παρατηρήσεις (27). Οι εν λόγω διατάξεις του δικαίου ΕΟΧ κατισχύουν των εθνικών κανόνων (28).

10. Εάν δεν υπάρχουν διατάξεις του δικαίου ΕΟΧ σχετικά με τις διαδικασίες και τις κυρώσεις που ισχύουν για την επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ από τα εθνικά δικαστήρια, αυτά τα τελευταία εφαρμόζουν το εθνικό δικονομικό δίκαιο και-στο μέτρο που νομιμοποιούνται να το πράξουν-επιβάλλουν τις κυρώσεις τις οποίες προβλέπει η εθνική νομοθεσία. Ωστόσο, η εφαρμογή των εθνικών αυτών διατάξεων πρέπει να συμβιβάζεται με τις γενικές αρχές του δικαίου ΕΟΧ. Σχετικά με το θέμα αυτό, είναι σκόπιμο να επισημανθεί ότι η νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ και του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σύμφωνα με την οποία: α) όταν υπάρχει παραβίαση του δικαίου ΕΟΧ, η εθνική νομοθεσία πρέπει να προβλέπει κυρώσεις αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές (29)· β) όταν μία παραβίαση του δικαίου ΕΟΧ προκαλεί βλάβη σε ιδιώτη, αυτός πρέπει να μπορεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να προσφύγει στα εθνικά δικαστήρια προκειμένου να του εκδικαστεί αποζημίωση (30)· γ) οι κανόνες σχετικά με τις διαδικασίες και τις κυρώσεις που τα εθνικά δικαστήρια εφαρμόζουν στο πλαίσιο της επιβολής του δικαίου ΕΟΧ: — δεν πρέπει να καθιστούν την επιβολή αυτή υπερβολικά δυσχερή ή πρακτικώς αδύνατη (αρχή της αποτελεσματικότητας) (31) και επίσης — δεν πρέπει να είναι λιγότερο ευνοϊκοί από τους κανόνες που εφαρμόζονται κατά την επιβολή ισοδύναμων κανόνων της εθνικής νομοθεσίας (αρχή της ισοδυναμίας) (32).

Λόγω του ό,τι οι εφαρμοστέοι κανόνες του ΕΟΧ υπερισχύουν των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας (33), ένα εθνικό δικαστήριο δεν δύναται να εφαρμόσει εθνικούς κανόνες οι οποίοι δεν συμβιβάζονται με τις ανωτέρω αρχές.

Γ. ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ Η ΔΙΑΔΟΧΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΟΧ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ

11. Ένα εθνικό δικαστήριο ενδέχεται να εφαρμόζει το δίκαιο ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε συμφωνία, απόφαση, εναρμονισμένη πρακτική ή μονομερή συμπεριφορά που επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ συμβαλλομένων μερών ταυτόχρονα με την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ (34) ή έπειτα από ανάλογες ενέργειες της Αρχής (35). Στα σημεία που ακολουθούν περιγράφονται ορισμένες υποχρεώσεις που τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να τηρούν σε τέτοιες περιπτώσεις.

12. Όταν ένα εθνικό δικαστήριο εκδίδει απόφαση πριν από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ οφείλει να αποφύγει να εκδώσει απόφαση η οποία θα ερχόταν σε αντίφαση με την απόφαση που σκοπεύει να εκδώσει η Αρχή (36). Για τον σκοπό αυτό, το εθνικό δικαστήριο δύναται να ζητήσει από την Αρχή να του γνωστοποιήσει κατά πόσον έχει κινήσει διαδικασία με αντικείμενο τις ίδιες συμφωνίες, αποφάσεις ή πρακτικές (37) και, αν πράγματι ισχύει κάτι τέτοιο, να το ενημερώσει για την πρόοδο της διαδικασίας και για την πιθανότητα έκδοσης απόφασης επί της συγκεκριμένης απόφασης (38). Το εθνικό δικαστήριο δύναται, προς χάριν της ασφάλειας δικαίου, να εξετάσει επίσης τη σκοπιμότητα αναστολής της ενώπιόν του διαδικασίας μέχρι την έκδοση απόφασης εκ μέρους της Αρχής (39). Η Αρχή, από την πλευρά της, θα καταβάλλει προσπάθεια προκειμένου να δίνει το προβάδισμα σε υποθέσεις για τις οποίες έχει αποφασίσει την κίνηση διαδικασίας κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 1 του κεφαλαίου III της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «κεφάλαιο III») και οι οποίες εκκρεμούν ενώπιον εθνικού δικαστηρίου που έχει αναστείλει τη σχετική διαδικασία, ιδίως όταν εξαρτάται από αυτές η έκβαση αστικής νομικής διαφοράς. Ωστόσο, σε περίπτωση που το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί εύλογα να αμφισβητήσει την απόφαση που προτίθεται να εκδώσει η Αρχή, ή σε περίπτωση που η Αρχή έχει ήδη εκδώσει απόφαση για παρεμφερή υπόθεση, το εθνικό δικαστήριο δύναται να εκδώσει απόφαση επί της υπόθεσης που εκκρεμεί ενώπιόν του στηριζόμενο στην εν λόγω σχεδιαζόμενη ή παλαιότερη απόφαση, χωρίς να είναι υποχρεωτικό να ζητήσει από την Αρχή τις προαναφερθείσες πληροφορίες ή να περιμένει την έκδοση απόφασης από την Αρχή.

13. Σε περίπτωση που η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ καταλήξει σε απόφαση επί συγκεκριμένης υπόθεσης πριν από το εθνικό δικαστήριο, αυτό το τελευταίο δεν δικαιούται να εκδώσει απόφαση η οποία έρχεται σε αντίφαση με την απόφαση της Αρχής. Η δεσμευτική ισχύς της απόφασης της Αρχής δεν θίγει, ασφαλώς, την ερμηνεία του δικαίου ΕΟΧ από το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ. Συνεπώς, εάν το εθνικό δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες σχετικά με τη νομιμότητα της απόφασης της Αρχής, δεν έχει τη δυνατότητα να αποφύγει τις δεσμευτικές συνέπειες της εν λόγω απόφασης εφόσον δεν έχει εκδοθεί αντίθετη απόφαση από το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ (40). Επομένως, εάν ένα εθνικό δικαστήριο σκοπεύει να εκδώσει απόφαση η οποία αντιβαίνει στην απόφαση της Αρχής, οφείλει να παραπέμψει το ζήτημα στο Δικαστήριο της ΕΖΕΣ για τη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης (άρθρο 34 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και το Δικαστηρίου). Στην περίπτωση αυτή, το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ αποφαίνεται σχετικά με τη συμβατότητα της απόφασης της Αρχής με το δίκαιο ΕΟΧ. Ωστόσο, αν ασκηθεί προσφυγή στο Δικαστήριο της ΕΖΕΣ κατά της απόφασης της Αρχής, κατ' εφαρμογή του άρθρου 36 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου και η έκβαση της δίκης στο εθνικό δικαστήριο εξαρτάται από την εγκυρότητα της απόφασης της Αρχής, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία μέχρι την έκδοση από το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ οριστικής απόφασης επί της προσφυγής επί ακυρώσει, εκτός αν θεωρεί ότι, με βάση τα δεδομένα της υπόθεσης, είναι σκόπιμη η παραπομπή της στο Δικαστήριο της ΕΖΕΣ για τη διατύπωση γνώμης σχετικά με την εγκυρότητα της απόφασης της Αρχής (άρθρο 34 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου) (41).

14. Όταν ένα εθνικό δικαστήριο αναστέλλει τη διαδικασία που εκκρεμεί ενώπιόν του, παραδείγματος χάρη εν αναμονή της απόφασης της Αρχής (πρόκειται για την περίπτωση που περιγράφεται στο σημείο 12 της παρούσας ανακοίνωσης) ή μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης από το Δικαστήριο ΕΖΕΣ, είτε επί προσφυγής με ακυρωτικό αίτημα, είτε στο πλαίσιο διαδικασίας για τη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης (περίπτωση που περιγράφεται στο σημείο 13), τότε οφείλει να ελέγξει κατά πόσον επιβάλλεται να διατάξει τη λήψη προσωρινών μέτρων, ούτως ώστε να διαφυλαχθούν τα συμφέροντα των μερών (42).

III. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ

15. Εκτός από τον μηχανισμό συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ δυνάμει του άρθρου 34 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, το κύριο μέρος της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου δεν προβλέπουν ρητώς συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ. Ωστόσο, το άρθρο 3 της συμφωνάς ΕΟΧ, το οποίο βασίζεται και έχει σε μεγάλο βαθμό την ίδια διατύπωση με το άρθρο 10 της συνθήκης ΕΚ, επιβάλλει στα συμβαλλόμενα μέρη να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για τη διευκόλυνση της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη συμφωνία ΕΟΧ. Τα κοινοτικά δικαστήρια έκριναν ότι το άρθρο 10 της συνθήκης ΕΚ επιβάλλει στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και στα κράτη μέλη την αμοιβαία υποχρέωση εντίμου συνεργασίας με σκοπό την επίτευξη των στόχων της συνθήκης ΕΚ. Συνεπώς, το άρθρο 10 ΕΚ συνεπάγεται ότι η Επιτροπή οφείλει να συνδράμει τα εθνικά δικαστήρια όταν εφαρμόζουν την κοινοτική νομοθεσία (43). Η Αρχή θεωρεί ότι υπέχει παρόμοια υποχρέωση εντίμου συνεργασίας έναντι των εθνικών δικαστηρίων των κρατών της ΕΖΕΣ, δυνάμει του αντίστοιχου άρθρου 3 της συμφωνίας ΕΟΧ και του άρθρου 2 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου. Ομοίως, τα εθνικά δικαστήρια είναι δυνατόν να κληθούν να συνδράμουν την Αρχή κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων της (44).

16. Είναι επίσης σκόπιμο να υπομνησθεί η συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και των εθνικών αρχών, ιδίως των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, για την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ. Ενώ η συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών διέπεται πρωτίστως από τους εθνικούς κανόνες, το άρθρο 15 παράγραφος 3 του κεφαλαίου II προβλέπει την ευχέρεια των εθνικών αρχών ανταγωνισμού να υποβάλλουν παρατηρήσεις ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων του οικείου κράτους της ΕΖΕΣ. Τα σημεία 31 και 33 έως 35 της παρούσας ανακοίνωσης ισχύουν κατ' αναλογία για τέτοιες περιπτώσεις υποβολής παρατηρήσεων.

B. Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΩΣ AMICUS CURIAE

17. Για την υποβοήθηση των εθνικών δικαστηρίων κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αναλαμβάνει τη δέσμευση να συνδράμει τα εθνικά δικαστήρια οσάκις αυτά εκτιμούν ότι η συνδρομή της είναι αναγκαία για την έκδοση απόφασης επί συγκεκριμένης απόφασης. Στο άρθρο 15 του κεφαλαίου II μνημονεύονται οι συνηθέστερες μορφές αυτής της συνδρομής: διαβίβαση πληροφοριών (σημεία 21 έως 26 κατωτέρω) και γνωμοδότηση από την πλευρά της Αρχής (σημεία 27 έως 30 κατωτέρω), αμφότερες κατόπιν αιτήματος εθνικού δικαστηρίου, καθώς και ευχέρεια της Αρχής να υποβάλλει παρατηρήσεις (σημεία 31 έως 35 κατωτέρω). Δεδομένου ότι το κεφάλαιο II προβλέπει αυτές τις μορφές συνδρομής, η νομοθεσία των κρατών της ΕΖΕΣ δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θέσει περιορισμούς στις σχετικές του ρυθμίσεις. Εντούτοις, τα κράτη της ΕΖΕΣ οφείλουν να θεσπίζουν τους ενδεδειγμένους διαδικαστικούς κανόνες, ελλείψει διαδικαστικών κανόνων του ΕΟΧ για τον σκοπό αυτό και στο μέτρο που οι κανόνες αυτοί είναι αναγκαίοι για τη διευκόλυνση των συγκεκριμένων μορφών συνδρομής, ούτως ώστε τα εθνικά δικαστήρια όσο και η Αρχή να είναι σε θέση να αξιοποιούν στο έπακρο τις δυνατότητες τις οποίες παρέχει το κεφάλαιο II (45).

18. Τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να απευθύνουν γραπτώς τις αιτήσεις τους για την παροχή συνδρομής στην εξής διεύθυνση: Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ rue Belliard no 35 B-1040 Βρυξέλλες ή να τις αποστέλλουν ηλεκτρονικά στη διεύθυνση: registry@eftasurv.int

19. Υπενθυμίζεται ότι ανεξαρτήτως της μορφής συνεργασίας με τα εθνικά δικαστήρια, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σέβεται την ανεξαρτησία τους. Κατά συνέπεια, η συνδρομή που παρέχει η Αρχή δεν δεσμεύει το εθνικό δικαστήριο. Συγχρόνως, η Αρχή πρέπει να διασφαλίζει ότι τηρεί την υποχρέωση επαγγελματικής εχεμύθειας την οποία υπέχει, και ότι περιφρουρεί τη λειτουργία και την ανεξαρτησία της (46). Εκπληρώνοντας την υποχρέωση που υπέχει δυνάμει του άρθρου 3 της συμφωνίας ΕΟΧ και του άρθρου 2 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, για την παροχή συνδρομής στα εθνικά δικαστήρια κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ, η Αρχή παραμένει απαρεγκλίτως ουδέτερη και αντικειμενική κατά την παροχή της συνδρομής της. Ειδικότερα, η συνδρομή της Αρχής προς τα εθνικά δικαστήρια εντάσσεται στο καθήκον της να υπεραμύνεται του δημοσίου συμφέροντος. Ως εκ τούτου, πρόθεσή της δεν είναι η εξυπηρέτηση των ιδιωτικών συμφερόντων των διαδίκων της υπόθεσης που εκκρεμεί στο εκάστοτε εθνικό δικαστήριο. Επομένως, η Αρχή δεν δέχεται σε ακρόαση κανέναν από τους διαδίκους σχετικά με τη συνδρομή της προς το εθνικό δικαστήριο. Σε περίπτωση που οποιοδήποτε από τα μέρη που εμπλέκονται στην υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιον του δικαστηρίου έχει επικοινωνήσει με την Αρχή για τα ζητήματα επί των οποίων καλείται να αποφανθεί το εθνικό δικαστήριο, ενημερώνει σχετικά το εθνικό δικαστήριο, ανεξάρτητα από το αν η επικοινωνία αυτή πραγματοποιήθηκε πριν ή μετά την αίτηση συνεργασίας του εθνικού δικαστηρίου.

20. Κατ' εφαρμογή της παρούσας ανακοίνωσης, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ προτίθεται να δημοσιεύει στην ετήσια έκθεσή της περίληψη σχετικά με τη συνεργασία της με τα εθνικά δικαστήρια. Είναι ακόμη πιθανόν να αποφασίσει να δημοσιεύει τις γνώμες και τις παρατηρήσεις της στον δικτυακό της τόπο.

1. Το καθήκον της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ να διαβιβάζει πληροφορίες στα εθνικά δικαστήρια

21. Το καθήκον της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ να συνδράμει τα εθνικά δικαστήρια κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας ανταγωνισμού του ΕΟΧ αποτυπώνεται κυρίως στην υποχρέωσή της να τους διαβιβάζει τις πληροφορίες που κατέχει. Ένα εθνικό δικαστήριο δύναται να ζητήσει, παραδείγματος χάρη, από την Αρχή έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή της ή πληροφορίες διαδικαστικού χαρακτήρα, προκειμένου να μπορέσει να εξακριβώσει κατά πόσον δεδομένη απόφαση εκκρεμεί ενώπιον της Αρχής ή κατά πόσον η Αρχή έχει κινήσει διαδικασία σχετικά ή έχει λάβει θέση επ' αυτής. Ένα εθνικό δικαστήριο δύναται, επίσης, να ρωτήσει την Αρχή σχετικά με τον πιθανολογούμενο χρόνο έκδοσης απόφασης, ούτως ώστε να είναι σε θέση να κρίνει αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την τυχόν αναστολή της διαδικασίας ή αν επιβάλλεται η λήψη ασφαλιστικών μέτρων (47).

22. Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της συνεργασίας με τα εθνικά δικαστήρια, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ καταβάλλει κάθε προσπάθεια για την παροχή στο εκάστοτε εθνικό δικαστήριο των πληροφοριών που της έχει ζητήσει εντός ενός μηνός από την ημερομηνία παραλαβής της αίτησης. Σε περίπτωση που η Αρχή πρέπει να ζητήσει από το εθνικό δικαστήριο να αποσαφηνίσει περαιτέρω το αίτημά του ή σε περίπτωση που η Αρχή πρέπει να έλθει σε συνεννόηση με εκείνους που επηρεάζονται άμεσα από την αποστολή των στοιχείων, η ανωτέρω προθεσμία αρχίζει να ισχύει από τη στιγμή της παραλαβής των στοιχείων που έχουν ζητηθεί.

23. Κατά τη διαβίβαση πληροφοριών στα εθνικά δικαστήρια, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ οφείλει να τηρεί τις εγγυήσεις που αναγνωρίζονται σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα βάσει του άρθρου 122 της συμφωνίας ΕΟΧ και του άρθρο 14 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (48). Βάσει του άρθρου 14 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, τα μέλη, οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό της Αρχής οφείλουν να μην καθιστούν γνωστές πληροφορίες που καλύπτονται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου. Βάσει του άρθρου 122 της συμφωνίας ΕΟΧ, οι εκπρόσωποι, οι αντιπρόσωποι και οι εμπειρογνώμονες των συμβαλλομένων μερών, καθώς και οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό οφείλουν, και μετά τη λήξη της υπηρεσιακής τους σχέσης, να μην αποκαλύπτουν πληροφορίες του είδους που καλύπτεται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου, ιδίως πληροφορίες σχετικές με επιχειρήσεις που αφορούν τις εμπορικές τους σχέσεις και τα στοιχεία κόστους. Η υποχρέωση αυτή διατυπώνεται επίσης στο άρθρο 28 του κεφαλαίου II. Οι πληροφορίες που καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο ενδέχεται να είναι τόσο εμπιστευτικές πληροφορίες όσο και επιχειρηματικά απόρρητα. Τα επιχειρηματικά απόρρητα είναι πληροφορίες των οποίων όχι μόνο η κοινολόγηση στο ευρύ κοινό αλλά ακόμη και η απλή διαβίβαση σε άλλο πρόσωπο πλην αυτού που διέθεσε την εκάστοτε πληροφορία ενδέχεται να βλάψει σοβαρά τα συμφέροντα αυτού του τελευταίου προσώπου (49).

24. Τα άρθρα 3 και 122 της συμφωνίας ΕΟΧ σε συνδυασμό με το άρθρο 14 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου δεν προβλέπουν απόλυτη απαγόρευση διαβίβασης από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ στα εθνικά δικαστήρια πληροφοριών που καλύπτονται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου. Όπως επιβεβαιώνεται από τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων σχετικά με το καθήκον εντίμου συνεργασίας της Επιτροπής, η Αρχή θεωρεί ότι το καθήκον εντίμου συνεργασίας επιβάλλει και σε αυτήν την υποχρέωση να παρέχει στα εθνικά δικαστήρια οποιαδήποτε πληροφορία της ζητείται από αυτά, ακόμη και πληροφορίες που καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο. Ωστόσο, όταν η Αρχή παρέχει τη συνεργασία της στα εθνικά δικαστήρια, δεν της επιτρέπεται σε καμία περίπτωση να υπονομεύει τις εγγυήσεις που προβλέπονται στο άρθρο 122 της συμφωνίας ΕΟΧ και στο άρθρο 14 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου.

25. Συνεπώς, πριν από τη διαβίβαση σε εθνικό δικαστήριο πληροφοριών που καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ υπενθυμίζει στο δικαστήριο την υποχρέωσή του, βάσει του δικαίου ΕΟΧ, να μεριμνά για τον σεβασμό των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται σε φυσικά και νομικά πρόσωπα δυνάμει του άρθρου 122 της συμφωνίας ΕΟΧ και του άρθρου 14 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου και ρωτά το δικαστήριο κατά πόσον μπορεί και προτίθεται να εγγυηθεί την προστασία των τυχόν εμπιστευτικών πληροφοριών και επιχειρηματικών απορρήτων. Εάν το εθνικό δικαστήριο αδυνατεί να παράσχει τέτοια εγγύηση, η Αρχή δεν διαβιβάζει στο εθνικό δικαστήριο πληροφορίες που καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο (50). Η Αρχή διαβιβάζει τις πληροφορίες που της έχουν ζητηθεί μόνον εφόσον το εθνικό δικαστήριο έχει ήδη παράσχει την εγγύηση ότι θα προστατεύσει κάθε εμπιστευτική πληροφορία και επιχειρηματικό απόρρητο. Στο πλαίσιο αυτό, η Αρχή επισημαίνει τα επί μέρους εκείνα πληροφοριακά στοιχεία τα οποία καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο, καθώς και εκείνα που δεν καλύπτονται και επομένως μπορούν να κοινολογηθούν.

26. Η κοινολόγηση πληροφοριών από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σε εθνικά δικαστήρια υπόκειται σε ορισμένες επιπλέον εξαιρέσεις. Ειδικότερα, η Αρχή δύναται να αρνηθεί τη διαβίβαση πληροφοριών σε εθνικά δικαστήρια για επιτακτικούς λόγους που σχετίζονται με την ανάγκη διασφάλισης των συμφερόντων του ΕΟΧ ή προκειμένου να αποτραπεί οποιαδήποτε ανάμειξη στη λειτουργία και ανεξαρτησία της, ιδίως με την υπονόμευση της εκπλήρωσης των καθηκόντων που της έχουν ανατεθεί (51). Επομένως, η Αρχή δεν διαβιβάζει σε εθνικά δικαστήρια πληροφορίες που της έχουν υποβληθεί οικειοθελώς από τον αιτούντα επιεική μεταχείριση δίχως τη συναίνεση του τελευταίου.

2. Αίτηση γνωμοδότησης σχετικά με ζητήματα που άπτονται της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ

27. Όταν καλείται να εφαρμόσει τους κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε υπόθεση η οποία εκκρεμεί ενώπιόν του, ένα εθνικό δικαστήριο δύναται να ανατρέξει πρώτα στη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ, στη νομοθεσία ΕΟΧ, στις αποφάσεις, τις ανακοινώσεις και τις κατευθυντήριες γραμμές της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ που εντάσσονται στην εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ (52), καθώς και στη σχετική νομολογία και τις αποφάσεις των κοινοτικών δικαστηρίων και της Επιτροπής που εφαρμόζουν το δίκαιο ΕΟΧ και το αντίστοιχο κοινοτικό δίκαιο. Εάν οι προαναφερθείσες πηγές δεν παρέχουν επαρκή καθοδήγηση, το εθνικό δικαστήριο δύναται να ζητήσει από την Αρχή να γνωμοδοτήσει σχετικά με ζητήματα που άπτονται της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ. Το εθνικό δικαστήριο δύναται να ζητήσει από την Αρχή να γνωμοδοτήσει επί οικονομικών ή νομικών ζητημάτων ή ζητημάτων που αφορούν πραγματικά περιστατικά (53). Η ευχέρεια αυτή δεν θίγει, βέβαια, τη δυνατότητα ή την υποχρέωση του εθνικού δικαστηρίου να ζητήσει την έκδοση συμβουλευτικής γνώμης από το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ σχετικά με την ερμηνεία ή την εγκυρότητα του δικαίου ΕΟΧ κατ' εφαρμογή του άρθρου 34 της συμφωνίας για Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου.

28. Για να είναι σε θέση η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να παρέχει χρήσιμες γνώμες στα εθνικά δικαστήρια, δύναται να τους ζητά συμπληρωματικές πληροφορίες (54). Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της συνεργασίας με τα εθνικά δικαστήρια, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ καταβάλλει κάθε προσπάθεια για την παροχή στο εκάστοτε εθνικό δικαστήριο της γνώμης που αυτό της έχει ζητήσει εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία παραλαβής της αίτησης. Εάν η Αρχή έχει ζητήσει συμπληρωματικές πληροφορίες από το εθνικό δικαστήριο για να μπορέσει να διατυπώσει τη γνώμη της, η ανωτέρω προθεσμία αρχίζει να ισχύει από τη στιγμή της παραλαβής των συμπληρωματικών στοιχείων.

29. Όταν η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ γνωμοδοτεί, περιορίζεται στο να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο τα αντικειμενικά στοιχεία ή τις οικονομικές ή νομικές διευκρινήσεις που έχουν ζητηθεί, χωρίς να υπεισέρχεται στην ουσία της υπόθεσης που εκκρεμεί ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου. Εξάλλου, η γνώμη της Αρχής δεν είναι νομικώς δεσμευτική για το εθνικό δικαστήριο.

30. Σύμφωνα με τα προαναφερόμενα στο σημείο 19 της παρούσας ανακοίνωσης, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν δέχεται σε ακρόαση τα μέρη προτού διατυπώσει τη γνώμη της στο εθνικό δικαστήριο. Αυτό το τελευταίο οφείλει να λάβει υπόψη τη γνώμη της Αρχής σύμφωνα με τους οικείους εθνικούς διαδικαστικούς κανόνες, οι οποίοι πρέπει να συνάδουν με τις γενικές αρχές του δικαίου ΕΟΧ.

3. Υποβολή παρατηρήσεων από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ στο εθνικό δικαστήριο

31. Βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 3 του κεφαλαίου II, οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορούν να υποβάλλουν παρατηρήσεις επί ζητημάτων που σχετίζονται με την εφαρμογή του άρθρου 53 ή του άρθρου 54 της συμφωνίας ΕΟΧ σε εθνικό δικαστήριο που καλείται να εφαρμόσει τις συγκεκριμένες διατάξεις. Στο κεφάλαιο II γίνεται διάκριση μεταξύ γραπτών παρατηρήσεων, τις οποίες οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και η Αρχή μπορούν να υποβάλλουν εξ ιδίας πρωτοβουλίας, και προφορικών παρατηρήσεων, οι οποίες επιτρέπεται να υποβληθούν μόνο με την έγκριση του εθνικού δικαστηρίου (55).

32. Στο κεφάλαιο II ορίζεται ότι η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ υποβάλλει παρατηρήσεις μόνον όταν το απαιτεί η συνεπής εφαρμογή των άρθρων 53 ή 54 της συμφωνίας ΕΟΧ. Εφόσον αυτός είναι ο σκοπός της υποβολής παρατηρήσεων από την Αρχή, οι παρατηρήσεις αυτές περιορίζονται σε οικονομική και νομική ανάλυση των πραγματικών περιστατικών που ισχύουν στην υπόθεση η οποία εκκρεμεί ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου.

33. Για να είναι σε θέση η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να υποβάλει χρήσιμες παρατηρήσεις, είναι δυνατόν να ζητηθεί από τα εθνικά δικαστήρια να διαβιβάσουν τα ίδια ή να φροντίσουν για τη διαβίβαση στην Αρχή αντιγράφων όλων των εγγράφων που απαιτούνται για την αξιολόγηση της εκάστοτε υπόθεσης. Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 3 δεύτερο εδάφιο του κεφαλαίου II, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ χρησιμοποιεί τα εν λόγω έγγραφα μόνο για την προετοιμασία των παρατηρήσεών της. (56)

34. Δεδομένου ότι το κεφάλαιο II δεν προβλέπει διαδικαστικές ρυθμίσεις για την υποβολή των παρατηρήσεων, οι σχετικές διαδικαστικές ρυθμίσεις καθορίζονται με βάση τους διαδικαστικούς κανόνες και τις πρακτικές των κρατών της ΕΖΕΣ. Εάν ένα κράτος της ΕΖΕΣ δεν έχει θεσπίσει ακόμη τις σχετικές διαδικαστικές ρυθμίσεις, το εθνικό δικαστήριο πρέπει να αποφασίσει για το ποιοι διαδικαστικοί κανόνες είναι κατάλληλοι για την υποβολή παρατηρήσεων στην υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιόν του.

35. Οι διαδικαστικές ρυθμίσεις πρέπει να συνάδουν με τις αρχές που διατυπώνονται στο σημείο 10 της παρούσας ανακοίνωσης. Τούτο σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι οι διαδικαστικές ρυθμίσεις που διέπουν την υποβολή παρατηρήσεων σε ζητήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή των άρθρων 53 ή 54 της συμφωνίας ΕΟΧ: α) πρέπει να συμβιβάζονται με τις γενικές αρχές του δικαίου ΕΟΧ, και ιδίως με τα θεμελιώδη δικαιώματα των μερών που εμπλέκονται στην εκάστοτε υπόθεση· β) δεν επιτρέπεται να καθιστούν την υποβολή τέτοιων παρατηρήσεων υπερβολικά δυσχερή ή πρακτικώς αδύνατη (αρχή της αποτελεσματικότητας) (57) και γ) δεν επιτρέπεται να καθιστούν την υποβολή τέτοιων παρατηρήσεων δυσχερέστερη από την υποβολή παρατηρήσεων στο πλαίσιο διαδικασιών ενώπιον δικαστηρίου για τις οποίες είναι εφαρμοστέες αντίστοιχες διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας.

Β. ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΟΧ

36. Λαμβανομένου υπόψη ότι το καθήκον εντίμου συνεργασίας συνεπάγεται επίσης ότι οι αρχές των κρατών της ΕΖΕΣ συνδράμουν την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ με σκοπό την επίτευξη των στόχων της συμφωνίας ΕΟΧ (58), στο κεφάλαιο II προβλέπονται τρία παραδείγματα τέτοιου είδους συνδρομής: (1) διαβίβαση των εγγράφων που απαιτούνται για την αξιολόγηση μιας υπόθεσης σε σχέση με την οποία η Αρχή επιθυμεί να υποβάλει παρατηρήσεις (βλ. σημείο 33)·(2) διαβίβαση δικαστικών αποφάσεων επί της εφαρμογής των άρθρων 53 ή 54 της συμφωνίας ΕΟΧ· και (3) ρόλος των εθνικών δικαστηρίων στο πλαίσιο των ελέγχων που διενεργεί η Αρχή.

1. Διαβίβαση αποφάσεων εθνικών δικαστηρίων επί της εφαρμογής των άρθρων 53 ή 54 της συμφωνίας ΕΟΧ

37. Βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 2 του κεφαλαίου II, τα κράτη της ΕΖΕΣ αποστέλλουν στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αντίγραφο οιασδήποτε έγγραφης απόφασης των εθνικών δικαστηρίων σχετικής με την εφαρμογή των άρθρων 53 ή 54 της συμφωνίας ΕΟΧ, το συντομότερο δυνατό μετά την κοινοποίηση στα μέρη της πλήρους έγγραφης απόφασης. Η διαβίβαση εθνικών δικαστικών αποφάσεων σχετικών με την εφαρμογή των άρθρων 53 ή 54 της συμφωνίας ΕΟΧ και η συνακόλουθη πληροφόρηση για διαδικασίες που διεξάγονται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων επιτρέπουν, πρωτίστως, στην Αρχή να ενημερώνεται εγκαίρως σχετικά με υποθέσεις σε σχέση με τις οποίες ενδείκνυται ενδεχομένως να υποβάλει παρατηρήσεις σε περίπτωση που ένας εκ των διαδίκων ασκήσει έφεση κατά της δικαστικής απόφασης.

2. Ο ρόλος των εθνικών δικαστηρίων στο πλαίσιο των ελέγχων που διενεργεί η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ

38. Τέλος, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να διαδραματίζουν κάποιο ρόλο κατά τους ελέγχους που διενεργεί η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σε επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων. Ο ρόλος των εθνικών δικαστηρίων εξαρτάται από το εάν οι έλεγχοι διενεργούνται στους χώρους των επιχειρήσεων ή σε άλλους χώρους εκτός των επιχειρήσεων.

39. Σε ό,τι αφορά τους ελέγχους που διενεργούνται στους χώρους των επιχειρήσεων, η εθνική νομοθεσία ενδέχεται να ορίζει ως υποχρεωτική τη χορήγηση άδειας από εθνικό δικαστήριο προκειμένου να καταστεί δυνατό για μια εθνική αρχή επιβολής του νόμου να συνδράμει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σε περίπτωση που η οικεία επιχείρηση εναντιώνεται στον έλεγχο. Η εν λόγω άδεια μπορεί επίσης να ζητηθεί ως προληπτικό μέτρο. Κατά την εξέταση της σχετικής αίτησης, το εθνικό δικαστήριο έχει το δικαίωμα να ελέγξει κατά πόσον η απόφαση της Αρχής για τη διενέργεια ελέγχου είναι πραγματική και να βεβαιωθεί ότι τα σχεδιαζόμενα αναγκαστικά μέτρα δεν είναι ούτε αυθαίρετα ούτε υπερβολικά αυστηρά σε σχέση με το αντικείμενο του ελέγχου. Κατά τον έλεγχο της αναλογικότητας των μέτρων καταναγκασμού, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να ζητήσει από την Αρχή, απ' ευθείας ή μέσω της εθνικής αρχής ανταγωνισμού, λεπτομερείς εξηγήσεις, ιδίως για τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή έχει υπόνοιες ότι υπάρχει παράβαση των άρθρων 53 και 54 της συνθήκης ΕΟΧ, καθώς και για τη σοβαρότητα της εικαζόμενης παράβασης και τη φύση της εμπλοκής της συγκεκριμένης επιχείρησης (59).

40. Σε ό,τι αφορά τους ελέγχους που δεν διενεργούνται σε χώρους επιχειρήσεων, το κεφάλαιο II ορίζει ότι για να καταστεί δυνατή η εκτέλεση απόφασης της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ με την οποία διατάσσεται η διενέργεια του ελέγχου, είναι υποχρεωτική η λήψη αδείας από εθνικό δικαστήριο. Στην περίπτωση αυτή, το εθνικό δικαστήριο δύναται να ελέγξει τη γνησιότητα της απόφασης της Αρχής για τη διενέργεια ελέγχου και να βεβαιωθεί ότι τα σχεδιαζόμενα μέτρα καταναγκασμού δεν είναι αυθαίρετα ούτε υπερβολικά αυστηρά σε σχέση, ιδίως, με τη σοβαρότητα της εικαζόμενης παράβασης, τη σπουδαιότητα των αναζητούμενων αποδεικτικών στοιχείων, τη συμμετοχή της συγκεκριμένης επιχείρησης και την εύλογη πιθανότητα να φυλάσσονται πράγματι λογιστικά βιβλία και στοιχεία συναφή προς το αντικείμενο του ελέγχου στους χώρους για τους οποίους ζητείται η άδεια. Το εθνικό δικαστήριο δύναται να ζητήσει από την Αρχή, είτε απευθείας είτε διαμέσου της εθνικής αρχής ανταγωνισμού, λεπτομερείς εξηγήσεις για τα στοιχεία εκείνα που είναι απαραίτητα για τον έλεγχο της αναλογικότητας των σχεδιαζόμενων μέτρων καταναγκασμού (60).

41. Και στις δύο περιπτώσεις που αναφέρονται στα σημεία 39 και 40, το εθνικό δικαστήριο δεν δύναται να αμφισβητήσει τη νομιμότητα της απόφασης της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ ή την αναγκαιότητα του ελέγχου, ούτε να ζητήσει να του παρασχεθούν στοιχεία από το φάκελο της Αρχής (61). Επιπλέον, το καθήκον εντίμου συνεργασίας υποχρεώνει το εθνικό δικαστήριο να λάβει απόφαση εντός της ενδεδειγμένης προθεσμίας, ούτως ώστε να καταστεί δυνατό για την Αρχή να διενεργήσει αποτελεσματικά τον έλεγχο (62).

IV. ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

42. Η έκδοση της παρούσας ανακοίνωσης αποσκοπεί να συνδράμει τα εθνικά δικαστήρια κατά την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ. Δεν είναι δεσμευτική για τα εθνικά δικαστήρια ούτε θίγει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κρατών της ΕΖΕΣ και των φυσικών και νομικών προσώπων βάσει του δικαίου ΕΟΧ.

43. Η παρούσα ανακοίνωση αντικαθιστά την ανακοίνωση του 1995 σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ για την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ (63).

(1) ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 54.

(2) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη της ΕΖΕΣ αφορά τα κράτη της ΕΖΕΣ στα οποία έχει αρχίσει να ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ.

(3) Η αρμοδιότητα της εξέτασης μεμονωμένων υποθέσεων που εμπίπτουν στις διατάξεις των άρθρων 53 και 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ κατανέμεται μεταξύ της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ και της Επιτροπής σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 56 της Συμφωνίας ΕΟΧ. Αρμόδια για κάθε υπόθεση είναι μόνον μία από τις εποπτεύουσες αρχές.

(4) Για τα κριτήρια που πρέπει να χρησιμοποιηθούν για να καθοριστεί ποιες οντότητες μπορούν να θεωρηθούν ως δικαστήρια κατά την έννοια του άρθρου 34 της συμφωνίας περί Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ, Υπόθεση E-1/94 Ravintoloitsijain Liiton Kustannus Oy Restamark, Έκθεση Δικαστηρίου ΕΖΕΣ [1994-1995], σ. 15 και απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Υπόθεση C-516/99 Schmid [2002] Συλλογή I-4573, σκέψη 34: «το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη ένα σύνολο στοιχείων, όπως είναι η ίδρυση του οργάνου αυτού με νόμο, η μονιμότητά του, ο δεσμευτικός χαρακτήρας της δικαιοδοσίας του, ο κατ' αντιμωλία χαρακτήρας της ενώπιόν του διαδικασίας, η εκ μέρους του οργάνου αυτού εφαρμογή των κανόνων δικαίου, καθώς και η ανεξαρτησία του». Όσον αφορά τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων, το άρθρο 6 της συμφωνίας ΕΟΧ ορίζει ότι, με επιφύλαξη μελλοντικών εξελίξεων της νομολογίας, οι διατάξεις της παρούσας συμφωνίας, στο μέτρο που είναι ταυτόσημες στο γράμμα με τους αντίστοιχους κανόνες της συνθήκης ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα, καθώς και με πράξεις που εκδόθηκαν κατ' εφαρμογή των δύο αυτών συνθηκών, κατά την εκτέλεση και εφαρμογή τους, ερμηνεύονται σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που ίσχυαν πριν από την ημερομηνία υπογραφής της συμφωνίας ΕΟΧ. Όσον αφορά σχετικές αποφάσεις που εκδόθηκαν από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μετά την υπογραφή της συμφωνίας ΕΟΧ, από το άρθρο 3, παράγραφος 2 της συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου προκύπτει ότι η Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ και το Δικαστήριο ΕΖΕΣ θα λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις αρχές που θεσπίζονται σ' αυτές.

(5) Όταν τέθηκε σε ισχύ η συμφωνία για την τροποποίηση του Πρωτοκόλλου 4 της Συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, στις 24 Σεπτεμβρίου 2004, το κεφάλαιο ΙΙ του Πρωτοκόλλου 4 της Συμφωνίας Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου αντιπροσώπευε σε μεγάλο βαθμό τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου (ΕΕ L 1 της 4.1.2003, σ. 1) για τον πυλώνα της ΕΖΕΣ.

(6) Ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ για τη συνεργασία στο πλαίσιο του Δικτύου των αρχών ανταγωνισμού των κρατών ΕΖΕΣ, μη δημοσιευθείσα ακόμη.

(7) Η δικαιοδοσία των εθνικών δικαστηρίων εξαρτάται από τους εθνικούς κανόνες δικαιοδοσίας, τους σχετικούς κανόνες του ΕΟΧ και από τους διεθνείς κανόνες δικαιοδοσίας.

(8) Βλέπε άρθρο 6 του κεφαλαίου ΙΙ.

(9) Βλέπε άρθρο 1 παράγραφος 2 στοιχείο ε) της συμφωνίας ΕΟΧ που ορίζει ότι η καθιέρωση συστήματος που εξασφαλίζει τη μη στρέβλωση του ανταγωνισμού καθώς και την υπό ίσους όρους τήρηση των συναφών κανόνων είναι αναγκαία για την επίτευξη των στόχων της συμφωνίας ΕΟΧ, Υπόθεση E-8/00 Landsorganisasjonen i Norge with Norsk Kommuneforbund, Έκθεση Δικαστηρίου ΕΖΕΣ [2002], σ. 114 παράγραφος 40.

(10) Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-430/93 και C-431/93 van Schijndel [1995] Συλλογή I-4705, 13 έως15 και 22.

(11) Η κατάσταση διαφέρει όσον αφορά μη εφαρμοστέους κανόνες ΕΟΧ. Όπως προκύπτει από το άρθρο 7 και το πρωτόκολλο 35 της Συμφωνίας ΕΟΧ, το δίκαιο ΕΟΧ δεν συνεπάγεται μεταβίβαση νομοθετικών αρμοδιοτήτων. Το πρωτόκολλο 35 της συμφωνίας ΕΟΧ υποχρεώνει τα κράτη της ΕΖΕΣ να διασφαλίζουν, εάν χρειαστεί με τη θέσπιση ξεχωριστής νομοθετικής διάταξης, ότι σε περιπτώσεις που είναι δυνατόν να συγκρουστούν εφαρμοστέοι κανόνες του ΕΟΧ με άλλες νομοθετικές διατάξεις, υπερισχύουν οι κανόνες του ΕΟΧ. Ως εκ τούτου, το δίκαιο του ΕΟΧ δεν ορίζει ότι τα οι ιδιώτες και οι οικονομικοί φορείς δύνανται να επικαλούνται απευθείας τους μη εφαρμοστέους κανόνες του ΕΟΧ ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Συγχρόνως, ωστόσο, όπως προκύπτει από τον γενικό στόχο της συμφωνίας ΕΟΧ για τη θέσπιση δυναμικής και ομοιογενούς αγοράς, τη συνεπαγόμενη έμφαση στη δικαστική υπεράσπιση και στην επιβολή της εφαρμογής των δικαιωμάτων των ατόμων, καθώς και από την αρχή της αποτελεσματικότητας του διεθνούς δημόσιου δικαίου, τα εθνικά δικαστήρια θα λαμβάνουν υπόψη κάθε σχετικό στοιχείο του δικαίου ΕΟΧ, ανεξαρτήτως εάν έχει εφαρμοστεί, κατά την ερμηνεία του εθνικού δικαίου, Case E-4/01 Karl K. Karlsson, Συλλογή του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ [2002], σ. 240, παράγραφος 28.

(12) Σύμφωνα με την τελευταία πρόταση της αιτιολογικής σκέψης 8 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003, ο κανονισμός δεν εφαρμόζεται σε εθνικές νομοθετικές διατάξεις που επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις σε φυσικά πρόσωπα, εκτός εάν οι κυρώσεις αυτές συνιστούν το μέσον δια του οποίου επιβάλλονται οι κανόνες ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ομοίως ότι το κεφάλαιο II δεν εφαρμόζεται σε εθνικές νομοθετικές διατάξεις σε κράτη της ΕΖΕΣ τα οποία επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις σε φυσικά πρόσωπα, εκτός εάν οι κυρώσεις αυτές συνιστούν το μέσον δια τού οποίου επιβάλλονται οι κανόνες ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις.

(13) Υπόθεση T-24/90 Automec [1992] ΣΥΛΛΟΓΗ II-2223, παράγραφος 85.

(14) Για περαιτέρω αποσαφήνιση της έννοιας του «επηρεασμού του εμπορίου», βλέπε την ανακοίνωση για το συγκεκριμένο θέμα (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην ΕΕ).

(15) Άρθρο 3 παράγραφος 1 του κεφαλαίου II.

(16) Βλέπε επίσης την ανακοίνωση για την εφαρμογή του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην ΕΕ).

(17) Βλέπε σχετικά υπόθεση E-1/94 Restamark, την ανωτέρω υποσημείωση 4 και την υπόθεση 14/68 Walt Wilhelm [1969] Συλλογή 1 και τις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 253/78 και 1 έως 3/79 Giry and Guerlain [1980] Συλλογή 2327, 15 έως 17.

(18) Βλέπε σχετικά υπόθεση E-1/94 Restamark, την ανωτέρω υποσημείωση 4 και την υπόθεση C-198/01, Consorzio Industrie Fiammiferi (CIF) [2003] Συλλογή 49. Βλέπε επίσης την ανωτέρω υποσημείωση 11.

(19) Π.χ. ένα εθνικό δικαστήριο μπορεί να κληθεί να μεριμνήσει για την εκτέλεση απόφασης της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ βάσει των άρθρων 7 έως 10, 23 και 24 του κεφαλαίου II.

(20) Βλέπε π.χ. την υπόθεση 5/88 Wachauf [1989] Συλλογή 2609, 19

(21) Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-215/96 και C-216/96 Bagnasco [1999] Συλλογή I-135, 50.

(22) Βλέπε υποσημείωση 4 της παρούσας ανακοίνωσης.

(23) Υπόθεση 63/75 Fonderies Roubaix [1976] Συλλογή 111, 9 έως 11 και υπόθεση C-234/89 Δελιμίτης [1991] Συλλογή I-935, 46.

(24) Σχετικά με την παράλληλη ή διαδοχική εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ από τα εθνικά δικαστήρια και την Αρχή, βλέπε επίσης τα σημεία 11 έως 14.

(25) Υπόθεση 66/86 Ahmed Saeed Flugreisen [1989] Συλλογή 803, 27 και υπόθεση C-234/89 Δελίτης [1991] Συλλογή I-935, 50. Κατάλογος των κατευθυντηρίων γραμμών και ανακοινώσεων της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ στον τομέα της πολιτικής ανταγωνισμού, καθώς και των ενσωματωμένων πράξεων στη συμφωνία ΕΟΧ για την εφαρμογή του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων ή εναρμονισμένων πρακτικών επισυνάπτεται στην παρούσα ανακοίνωση.

(26) Περί της ευχέρειας των εθνικών δικαστηρίων να ζητούν γνωμοδότηση από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, βλέπε επίσης τα σημεία 27 έως 30.

(27) Σχετικά με την υποβολή παρατηρήσεων, βλέπε επίσης τα σημεία 31 έως 35 της παρούσας ανακοίνωσης.

(28) Βλέπε σημείο 3 της παρούσας ανακοίνωσης και την υποσημείωση 11.

(29) Υπόθεση 68/88 Επιτροπή κατά Ελλάδος [1989] Συλλογή 2965, 23 έως 25.

(30) Για το θέμα της αποζημίωσης για παράβαση που έχει διαπράξει κράτος της ΕΖΕΣ και για τις προϋποθέσεις που διέπουν την ευθύνη του κράτους σε τέτοιες περιπτώσεις, βλέπε υπόθεση E-9/97 Erla Maria Sveinbjφrnsdσttir, Συλλογή Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ [1995], σ. 95, παράγραφος 66 και υπόθεση E-4/01 Karl K. Karlsson hf, υποσημείωση 11 ανωτέρω. Για το θέμα της αποζημίωσης για παραβάσεις επιχειρήσεων βλέπε υπόθεση C-453/99 Courage and Crehan [2001] Συλλογή 6297, 26 και 27. Για το θέμα της αποζημίωσης για παράβαση που έχει διαπράξει κράτος μέλος ή αρχή η οποία αποτελεί προέκταση του κράτους και για τις προϋποθέσεις που διέπουν την ευθύνη του κράτους σε τέτοιες περιπτώσεις, βλέπε π.χ. τις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-6/90 και C-9/90 Francovich [1991] Συλλογή I-5357, 33 έως 36· υπόθεση C-271/91 Marshall κατά Southampton and South West Hampshire Area Health Authority [1993] Συλλογή I-4367, 30 και 34 έως 35· συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-46/93 και C-48/93 Brasserie du Pκcheur and Factortame [1996] Συλλογή I-1029· υπόθεση C-392/93 British Telecommunications [1996] Συλλογή I-1631, 39 έως 46 και συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-178/94, C-179/94 και C-188/94 έως 190/94 Dillenkofer [1996] Συλλογή I-4845, 22 έως 26 και 72.

(31) Βλέπε π.χ. την υπόθεση E-4/01 Karl K. Karlsson hf, ανωτέρω υποσημείωση 11, 33· υπόθεση 33/76 Rewe [1976] Συλλογή 1989, 5· υπόθεση 45/76 Comet [1976] Συλλογή 2043, 12 και υπόθεση 79/83 Harz [1984] Συλλογή 1921, 18 και 23.

(32) Βλέπε π.χ. την υπόθεση E-4/01 Karl K. Karlsson hf, ανωτέρω υποσημείωση 11, 33· την υπόθεση 33/76 Rewe [1976] Συλλογή 1989, 5· την υπόθεση 158/80 Rewe [1981] Συλλογή 1805, 44· την υπόθεση 199/82 San Giorgio [1983] Συλλογή 3595, 12 και την υπόθεση C-231/96 Edis [1998] Συλλογή I-4951, 36 και 37.

(33) Βλέπε σημείο 6 και υποσημείωση 11 ανωτέρω.

(34) Το άρθρο 11 παράγραφος 6 σε συνδυασμό με το άρθρο 40 παράγραφοι 3 και 4 του κεφαλαίου II πρέπει να εμποδίζει την εκ παραλλήλου εφαρμογή των άρθρων 53 ή 54 της συμφωνίας ΕΟΧ από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ και από εθνικό δικαστήριο μόνον όταν αυτό το τελευταίο έχει οριστεί ως εθνική αρχή ανταγωνισμού.

(35) Κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους κατ' εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας ΕΟΧ, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν επιπλέον, να λαμβάνουν υπόψη τις αρμοδιότητες της Επιτροπής, ούτως ώστε να αποφεύγουν να λαμβάνουν αποφάσεις που ενδεχομένως συγκρούονται με αποφάσεις που λαμβάνει ή σκοπεύει να λάβει η Επιτροπή, Υπόθεση C-234/89, Δελιμίτης [1991] Συλλογή I-935, 47.

(36) Άρθρο 16 παράγραφος 1 του κεφαλαίου II.

(37) Η Αρχή δίδει δημοσιότητα στην κίνηση διαδικασίας με σκοπό την έκδοση απόφασης κατ' εφαρμογή των άρθρων 7 έως 10 του κεφαλαίου II (βλ. άρθρο 2 παράγραφος 2 του κεφαλαίου III). Κατά το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η κίνηση διαδικασίας ισοδυναμεί με πράξη άσκησης εξουσίας από την πλευρά της Επιτροπής, η οποία πιστοποιεί την πρόθεσή της να προβεί στην έκδοση απόφασης (υπόθεση 48/72 Brasserie de Haecht [1973] Συλλογή 77, 16).

(38) Υπόθεση C-234/89 Δελιμίτης [1991] Συλλογή I-935, 53, και συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-319/93, C-40/94 και C-224/94 Dijkstra [1995] Συλλογή I-4471, 34 Για το συγκεκριμένο θέμα, βλ. επίσης το σημείο 21 της παρούσας ανακοίνωσης.

(39) Βλέπε άρθρο 16 παράγραφος 1 του κεφαλαίου II και υπόθεση C-234/89 Δελιμίτης [1991] Συλλογή I-935, 47 και υπόθεση C-344/98 Masterfoods [2000] Συλλογή I-11369, 51.

(40) Υπόθεση 314/85 Foto-Frost [1987] Συλλογή 4199, 12 έως 20.

(41) Βλέπε άρθρο 16 παράγραφος 1 του κεφαλαίου II και υπόθεση C-344/98 Masterfoods [2000] Συλλογή I-11369, 52 έως 59.

(42) Υπόθεση C-344/98 Masterfoods [2000] Συλλογή I-11369, 58.

(43) Υπόθεση C-2/88 Imm Zwartveld [1990] Συλλογή I-3365, 16 έως 22 και υπόθεση C-234/89 Δελιμίτης [1991] Συλλογή I-935, 53.

(44) C-94/00 Roquette Frères [2002] Συλλογή 9011, 31.

(45) Σχετικά με τη συμβατότητα των εθνικών αυτών διαδικαστικών κανόνων με τις γενικές αρχές του δικαίου ΕΟΧ, βλέπε σημεία 9 και 10 της παρούσας ανακοίνωσης.

(46) Σχετικά με τα εν λόγω καθήκοντα, βλέπε τα σημεία 23 έως 26 της παρούσας ανακοίνωσης.

(47) Υπόθεση C-234/89 Δελιμίτης [1991] Συλλογή I-935, 53 και συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-319/93, C-40/94 και C-224/94 Dijkstra [1995] Συλλογή I-4471, 34.

(48) Υπόθεση C-234/89 Δελιμίτης [1991] Συλλογή I-935, 53.

(49) Υπόθεση T-353/94 Postbank [1996] Συλλογή II-921, 86 και 87 και υπόθεση 145/83 Adams [1985] Συλλογή 3539, 34.

(50) Υπόθεση C-2/88 Zwartveld [1990] Συλλογή I-4405, 10 και 11 και υπόθεση T-353/94 Postbank [1996] Συλλογή II-921, 93.

(51) Υπόθεση C-2/88 Zwartveld [1990] Συλλογή I-4405, 10 και 11 υπόθεση C-275/00 First and Franex [2002] Συλλογή I-10943, 49 και υπόθεση T-353/94 Postbank [1996] Συλλογή II-921, 93.

(52) Βλέπε σημείο 8 της παρούσας ανακοίνωσης.

(53) Υπόθεση C-234/89 Δελιμίτης [1991] Συλλογή I-935, 53 και συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-319/93, C-40/94 και C-224/94 Dijkstra [1995] Συλλογή I-4471, 34.

(54) Πρβλ. την υπόθεση 96/81 Επιτροπή κατά των Κάτω Χωρών [1982] Συλλογή 1791, 7 και την υπόθεση 272/86 Επιτροπή κατά Ελλάδας [1988] Συλλογή 4875, 30.

(55) Βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 4 του κεφαλαίου II, η ρύθμιση αυτή δεν θίγει την ευρύτερη αρμοδιότητα υποβολής παρατηρήσεων ενώπιον του δικαστηρίου την οποία παρέχει στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού η εθνική τους νομοθεσία.

(56) Βλέπε επίσης το άρθρο 28 παράγραφος 2 του κεφαλαίου II, σύμφωνα με το οποίο δεν επιτρέπεται στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να δημοσιοποιεί τις πληροφορίες που συγκεντρώνει και οι οποίες καλύπτονται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου.

(57) Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 46/87 και 227/88 Hoechst [1989] Συλλογή 2859, 33. Βλέπε επίσης άρθρο 15 παράγραφος 3 του κεφαλαίου II.

(58) Υπόθεση C-69/90, Επιτροπή κατά Ιταλίας, [1991] Συλλογή 6011, 15.

(59) Άρθρο 20 παράγραφοι 6 έως 8 του κεφαλαίου II και υπόθεση C-94/00 Roquette Frères [2002] Συλλογή 9011

(60) Άρθρο 21 παράγραφος 3 του κεφαλαίου II.

(61) Υπόθεση C-94/00 Roquette Frères [2002] Συλλογή 9011, 39 και 62 έως 66.

(62) Αυτ. βλέπε επίσης 91 και 92

(63) ΕΕ C 112 της 4.5.1995, σ. 7.