EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 144/169

Δημόσια έκδοση (1)

ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΫΟΥΣΑΣ ΑΡΧΉΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ

αριθ. 291/12/COL

της 11ης Ιουλίου 2012

σχετικά με την ενίσχυση αναδιάρθρωσης της Arion Bank (Ισλανδία)

Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ («Αρχή»),

Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο («Συμφωνία ΕΟΧ»), και ιδίως το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο β) και το Πρωτόκολλο 26,

Έχοντας υπόψη τη συμφωνία μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου («Συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»), και ιδίως το άρθρο 24,

Έχοντας υπόψη το πρωτόκολλο 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου («πρωτόκολλο 3»), ιδίως το άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους I, το άρθρο 7 παράγραφος 3 του μέρους II και το άρθρο 13 του μέρους II,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Μετά από άτυπη ανταλλαγή επιστολών τον Οκτώβριο του 2008 και τη διαβίβαση στις 6 Οκτωβρίου από το ισλανδικό κοινοβούλιο (Althingi) στην Αρχή του νόμου αριθ. 125/2008 για εκταμιεύσεις λόγω ασυνήθων περιστάσεων της χρηματοπιστωτικής αγοράς κ.λπ. (που αναφέρεται ως «νόμος περί εκτάκτων περιστάσεων»), ο οποίος έδωσε στο ισλανδικό κράτος ευρείες εξουσίες παρέμβασης στον τραπεζικό τομέα, ο πρόεδρος της Αρχής ζήτησε από τις ισλανδικές αρχές, με επιστολή της 10ης Οκτωβρίου 2008, να κοινοποιήσουν στην Αρχή τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που ελήφθησαν βάσει του νόμου περί εκτάκτων περιστάσεων. Ακολούθησαν και άλλες τακτικές επαφές, ιδίως επιστολή της Αρχής, της 18ης Ιουνίου 2009, που υπενθύμιζε στις ισλανδικές αρχές την υποχρέωση κοινοποίησης κάθε μέτρου κρατικής ενίσχυσης και την αναφερόμενη στο άρθρο 3 του πρωτοκόλλου 3 ρήτρα αναστολής. Ακολούθησαν και άλλες επιστολές και συσκέψεις και, στις 20 Σεπτεμβρίου 2010, οι ισλανδικές αρχές κοινοποίησαν, εντέλει, αναδρομικά την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης για την αποκατάσταση ορισμένων δραστηριοτήτων της (πρώην) Kaupthing Bank και την ίδρυση και κεφαλαιοποίηση της νέας Kaupthing Bank (η οποία έχει μετονομαστεί σε Arion Bank στις 21 Νοεμβρίου 2009).

(2) Με επιστολή της 15ης Δεκεμβρίου 2010 (2) η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ («Αρχή») ενημέρωσε τις ισλανδικές αρχές ότι είχε αποφασίσει να κινήσει τη διαδικασία που ορίζει το άρθρο 1 παράγραφος 2 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 σε σχέση με τα μέτρα που εφάρμοσε το ισλανδικό κράτος για την αποκατάσταση ορισμένων δραστηριοτήτων της (πρώην) Kaupthing Bank hf και την ίδρυση και κεφαλαιοποίηση της νέας Kaupthing Bank hf, η οποία έχει μετονομαστεί σε Arion Bank (απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας) (3). Η Αρχή ζήτησε επίσης να υποβληθεί εντός έξι μηνών αναλυτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης της Arion Bank.

(3) Με επιστολή της 24ης Μαρτίου 2011 (4), η Αρχή έλαβε παρατηρήσεις από ένα ενδιαφερόμενο μέρος τις οποίες κοινοποίησε στις ισλανδικές αρχές στις 25 Μαΐου 2011. Οι ισλανδικές αρχές δεν απάντησαν σε αυτές τις παρατηρήσεις.

(4) Με επιστολή της 31ης Μαρτίου 2011, οι ισλανδικές αρχές υπέβαλαν σχέδιο αναδιάρθρωσης της Arion Bank. Στις 30 Απριλίου 2012, υποβλήθηκε επικαιροποιημένο σχέδιο αναδιάρθρωσης.

(5) Η Αρχή ζήτησε πληροφορίες όσον αφορά το σχέδιο αναδιάρθρωσης στις 11 Ιουλίου 2011 και στις 13 Φεβρουαρίου 2012. Οι ισλανδικές αρχές απάντησαν στις αιτήσεις πληροφοριών στις 26 Οκτωβρίου 2011, 16 Απριλίου 2012, 30 Απριλίου 2012, 21 Μαΐου 2012 και 6 Μαΐου 2012. Οι τελικές διατυπώσεις των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι ισλανδικές αρχές και η Arion Bank υποβλήθηκαν στις 3 Ιουλίου 2012 (5).

(6) Επιπλέον, στις 7 Ιουνίου 2011 και στις 27-28 Φεβρουαρίου 2012, αντιπρόσωποι της Αρχής συναντήθηκαν με τις ισλανδικές αρχές και αντιπροσώπους της Arion Bank.

2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

(7) Η Αρχή θα περιγράψει σε αυτή την ενότητα αυτά τα γεγονότα, τα πραγματικά περιστατικά και τις οικονομικές, πολιτικές και κανονιστικές εξελίξεις που αφορούν την κατάρρευση και αναδιάρθρωση του ισλανδικού χρηματοπιστωτικού συστήματος από τον Οκτώβριο του 2008 μέχρι σήμερα, τα οποία κρίνονται αναγκαία για τον καθορισμό του πλαισίου εντός του οποίου διεξάγεται η εκτίμηση των υπό εξέταση μέτρων ενίσχυσης. Προηγουμένως, θα παραθέσει κατά χρονολογική σειρά τα γεγονότα της κατάρρευσης της Kaupthing Bank.

2.1. Η κατάρρευση της Kaupthing Bank

(8) Τον Σεπτέμβριο του 2008, ορισμένοι μεγάλοι παγκόσμιοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί άρχισαν να αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες. Κατά τη διάρκεια της αναταραχής των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών, οι τρεις μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες της Ισλανδίας, οι οποίες είχαν παρουσιάσει εξαιρετική ανάπτυξη τα προηγούμενα έτη, αντιμετώπισαν δυσκολίες αναχρηματοδότησης του βραχυπρόθεσμου χρέους και ένα ξαφνικό κύμα αναλήψεων καταθέσεων. Η Lehman Brothers υπέβαλε αίτηση προστασίας έναντι πτώχευσης στις 15 Σεπτεμβρίου και την ίδια ημέρα ανακοινώθηκε ότι η Bank of America θα εξαγόραζε την Merrill Lynch. Αλλού, μία από τις μεγαλύτερες τράπεζες του Ηνωμένου Βασιλείου, η HBOS, έπρεπε να εξαγοραστεί από την Lloyds TSB.

(9) Τα προβλήματα του χρηματοπιστωτικού τομέα της Ισλανδίας άρχισαν να φαίνονται καθαρότερα στις 29 Σεπτεμβρίου 2008, όταν η ισλανδική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε συμφωνία με την Glitnir Bank στην οποία θα εισέφερε 600 εκατ. ευρώ μετοχικού κεφαλαίου με την εξαγορά του 75 % των μετοχών της. Η σχεδιαζόμενη από την κυβέρνηση εξαγορά της Glitnir Bank δεν καθησύχασε, ωστόσο, τις αγορές και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε. Οι τιμές των μετοχών των τριών εμπορικών τραπεζών κατέρρευσαν και υποβαθμίστηκε η πιστοληπτική τους ικανότητα.

(10) Οι αναλήψεις καταθέσεων από υποκαταστήματα της Landsbanki και Kaupthing Bank στο εξωτερικό αυξήθηκαν δραματικά και έγιναν μαζικές αναλήψεις μετρητών από τα εγχώρια υποκαταστήματα. Το πρώτο Σαββατοκύριακο του Οκτωβρίου έγινε σαφές ότι και μία από τις τρεις μεγάλες τράπεζες, η Landsbanki, αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα. Η Glitnir Bank και η Landsbanki εξαγοράστηκαν από την FME (εποπτική αρχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών) στις 7 Οκτωβρίου 2008. Για κάποιο διάστημα, υπήρχε η ελπίδα ότι η Kaupthing Bank θα μπορούσε να αποφύγει την ίδια κατάληξη και, στις 6 Οκτωβρίου 2008, η CBI (Central Bank of Iceland) χορήγησε στην Kaupthing δάνειο 500 εκατ. ευρώ έναντι εξασφάλισης στη δανική θυγατρική της Kaupthing, την FIH Erhvervsbanken. Οι δανειακές συμφωνίες και τα χρεόγραφα της Kaupthing Bank περιείχαν, ωστόσο, γενική ρήτρα που ανέφερε ότι, σε περίπτωση αθέτησης από τις μεγάλες θυγατρικές της τράπεζας, αυτό θα συνιστούσε αθέτηση της Kaupthing Bank που θα καθιστούσε ληξιπρόθεσμα τα δάνεια της τράπεζας. Στις 8 Οκτωβρίου 2008, οι αρχές του ΗΒ έθεσαν τη θυγατρική της Kaupthing στη Βρετανία, την Kaupthing Singer & Friedlander (KSF), σε κατάσταση παύσης πληρωμών. Την επόμενη ημέρα, η FME απέκτησε τον έλεγχο της τράπεζας χρησιμοποιώντας εξουσίες που της παρείχε ο νόμος περί εκτάκτων περιστάσεων.

2.2. Η χρηματοπιστωτική κρίση και οι κύριες αιτίες της πτώχευσης των ισλανδικών τραπεζών

(11) Στην κοινοποίηση της χορήγησης ενίσχυσης στην Arion Bank, οι ισλανδικές αρχές εξήγησαν ότι τα αίτια της κατάρρευσης του ισλανδικού τραπεζικού τομέα και της ανάγκης παρέμβασής τους παρατέθηκαν αναλυτικά σε έκθεση που συνέταξε ειδική επιτροπή έρευνας («SIC») την οποία συγκρότησε το ισλανδικό κοινοβούλιο (6), με εντολή να ερευνήσει και να αναλύσει τις διαδικασίες που οδήγησαν στην κατάρρευση των τριών κύριων τραπεζών. Η Αρχή συνοψίζει στη συνέχεια τα συμπεράσματα της εν λόγω επιτροπής αναφορικά με τις αιτίες της χρεοκοπίας που έχουν μεγαλύτερη συνάφεια για τη μεταβίβαση της Kaupthing Bank. Τα στοιχεία προέρχονται από τα κεφάλαια 2 (Σύνοψη) και 21 (Αίτια της κατάρρευσης των ισλανδικών τραπεζών — ευθύνη, λάθη και αμέλεια) της έκθεσης της SIC.

(12) Η παγκόσμια μείωση της ρευστότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών που άρχισε το 2007 οδήγησε τελικά στην κατάρρευση των τριών μεγαλύτερων ισλανδικών τραπεζών, οι επιχειρηματικές δραστηριότητες των οποίων αποκτούσαν ολοένα και μεγαλύτερη εξάρτηση από την άντληση χρηματοδότησης μέσω των διεθνών αγορών. Οι λόγοι της πτώχευσης των ισλανδικών τραπεζών ήταν, παρ' όλα αυτά, σύνθετοι και πολλοί. Η SIC ερεύνησε τους λόγους που οδήγησαν στην κατάρρευση των μεγαλύτερων τραπεζών και είναι αξιοσημείωτο ότι τα περισσότερα από τα πορίσματά της ισχύουν και για τις τρεις τράπεζες, ενώ πολλές από τις αιτίες είναι αλληλοσυνδεόμενες. Οι αιτίες της πτώχευσης συνδέονται με τις δραστηριότητες των τραπεζών και παρουσιάζονται συνοπτικά στη συνέχεια.

Υπέρμετρη και μη βιώσιμη επέκταση

(13) Η SIC διαπίστωσε ότι τα έτη πριν από την κατάρρευση οι τράπεζες είχαν επεκτείνει τους ισολογισμούς τους και τα χαρτοφυλάκια δανείων τους πέρα από τη δική τους επιχειρησιακή και διαχειριστική ικανότητα. Τα συνδυασμένα στοιχεία ενεργητικού των τριών τραπεζών είχαν αυξηθεί εκθετικά από 1,4 τρισ. ISK (7) το 2003 σε 14,4 τρισ. ISK στα τέλη του δεύτερου τριμήνου του 2008. Είναι εξίσου σημαντικό ότι η μεγέθυνση των τριών τραπεζών οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στη χορήγηση δανείων σε αλλοδαπούς, τα οποία αυξήθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια του 2007 (8), και ιδίως μετά την έναρξη της διεθνούς κρίσης ρευστότητας. Αυτό το γεγονός οδήγησε τη SIC στο συμπέρασμα ότι η αύξηση των δανείων ήταν σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της χορήγησης δανείων σε επιχειρήσεις στις οποίες αρνήθηκαν να χορηγήσουν πίστωση άλλες τράπεζες. Η έκθεση έκρινε επίσης ότι η επενδυτική τραπεζική, που εγγενώς ενέχει υψηλότερο κίνδυνο, καταλάμβανε όλο και μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων των τραπεζών και η επέκταση συνέβαλε στα προβλήματα.

Η μείωση της διαθέσιμης χρηματοδότησης στις διεθνείς αγορές

(14) Η ανάπτυξη των τραπεζών διευκολύνθηκε σε μεγάλο βαθμό από την πρόσβαση στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές, την αξιοποίηση των καλών αξιολογήσεων της πιστοληπτικής ικανότητας και την πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές μέσω της συμφωνίας ΕΟΧ. Οι ισλανδικές τράπεζες δανείστηκαν 14 δισεκατ. ευρώ σε ξένες αγορές χρεωστικών τίτλων το 2005 με σχετικά ευνοϊκούς όρους. Όταν τέθηκαν περιορισμοί στην πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές χρεωστικών ομολόγων, οι τράπεζες χρηματοδοτούσαν τις δραστηριότητές τους στις αγορές των ΗΠΑ, όπου τα ισλανδικά χρεωστικά ομόλογα τοποθετήθηκαν σε εγγυημένα δανειακά ομόλογα. Την περίοδο πριν την κατάρρευση, αυξανόταν ολοένα και περισσότερο η εξάρτηση των τραπεζών από τον βραχυπρόθεσμο δανεισμό, οδηγώντας σε σοβαρούς και, κατά την άποψη της SIC, προβλέψιμους κινδύνους αναχρηματοδότησης.

Η μόχλευση των ιδιοκτητών των τραπεζών

(15) Στην περίπτωση και των τριών μεγάλων ισλανδικών τραπεζών, οι κύριοι ιδιοκτήτες των τραπεζών αυτών ήταν και οι μεγαλύτεροι οφειλέτες (9). Η SIC έκρινε ότι ορισμένοι μέτοχοι είχαν ασυνήθιστα εύκολη πρόσβαση σε δανειοδότηση από τις τράπεζες λόγω της ιδιότητάς τους ως ιδιοκτήτες. Ο μεγαλύτερος μέτοχος της Kaupthing Bank ήταν η Exista hf., με μερίδιο μόλις ανώτερο του 20 % στην τράπεζα. Η Exista ήταν επίσης και ένας από τους μεγαλύτερους οφειλέτες της τράπεζας. Κατά το διάστημα από το 2005 έως το 2008, τα συνολικά δάνεια της Kaupthing προς την Exista και συνδεδεμένα με αυτήν μέρη (10) αυξάνονταν σταθερά από 400-500 εκατ. ευρώ σε 1400-1700 εκατ. ευρώ και κατά την περίοδο 2007 και 2008 το ποσό αυτών των δανείων ήταν σχεδόν ίσο με την κεφαλαιακή βάση της τράπεζας. Τα δάνεια αυτά προς τους κυριότερους μετόχους της Kaupthing αυξάνονταν, παρά το γεγονός ότι η τράπεζα άρχισε να αντιμετωπίζει προβλήματα ρευστότητας και αναχρηματοδότησης. Επιπλέον, τα δάνεια σε συνδεδεμένα μέρη χορηγούνταν συχνά χωρίς καμία ειδική εξασφάλιση (11). Το αμοιβαίο κεφάλαιο διαχείρισης διαθεσίμων της Kaupthing ήταν το μεγαλύτερο κεφάλαιο της εταιρείας διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων της Kaupthing Bank και, το 2007, το ταμείο επένδυσε σημαντικά ποσά σε ομόλογα που εξέδωσε η Exista. Στο τέλος του έτους, κατείχε χρεόγραφα αξίας περίπου 14 δισεκατ. ISK. Αυτό αντιπροσώπευε περίπου το 20 % των συνολικών περιουσιακών στοιχείων του ταμείου εκείνη την περίοδο. Ο Robert Tchenguiz κατείχε μετοχές στην Kaupthing Bank και την Exista και επίσης ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Exista. Έλαβε και αυτός σημαντικές δανειακές διευκολύνσεις από την Kaupthing Bank στην Ισλανδία, την Kaupthing Bank στο Λουξεμβούργο και την Kaupthing Singer & Friedlander (KSF). Συνολικά, οι δανειακές διευκολύνσεις που είχαν λάβει οι Robert Tchenguiz και διαπλεκόμενα μέρη από την κεντρική εταιρεία της Kaupthing Bank κατά την κατάρρευση της τράπεζας ανέρχονταν περίπου σε 2 δισεκατ. ευρώ (12).

Συγκέντρωση κινδύνου

(16) Με το ζήτημα της ασυνήθους έκθεσης σε βασικούς μετόχους συνδεόταν και το συμπέρασμα της SIC ότι τα χαρτοφυλάκια περιουσιακών στοιχείων των τραπεζών δεν ήταν επαρκώς διαφοροποιημένα. Η SIC είχε την άποψη ότι εφαρμοζόταν μια συσταλτική ερμηνεία των ευρωπαϊκών κανόνων σχετικά με τη μεγάλη έκθεση, ιδίως στην περίπτωση των μετόχων, και ότι οι τράπεζες προσπάθησαν να παρακάμψουν αυτούς τους κανόνες.

Ανεπάρκεια ιδίων κεφαλαίων

(17) Μολονότι δηλωνόταν πάντοτε ότι ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας της Kaupthing και των άλλων δύο μεγάλων ισλανδικών τραπεζών ήταν ελαφρώς υψηλότερος από το ελάχιστο που απαιτούσε ο νόμος, η SIC έκρινε ότι οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας δεν αντανακλούσαν επακριβώς την οικονομική ισχύ των τραπεζών. Αυτό οφειλόταν στην έκθεση κινδύνου των ίδιων των μετόχων των τραπεζών μέσω των πρωτογενών εξασφαλίσεων και προθεσμιακών συμβάσεων επί των μετοχών. Η χρηματοδότηση μετοχικού κεφαλαίου από τις ίδιες τις εταιρείες, την οποία η SIC αναφέρει ως «ανεπάρκεια ιδίων κεφαλαίων» (13), αντιπροσώπευε ποσοστό άνω του 25 % των κεφαλαιακών βάσεων των τραπεζών (ή το 50 %, εάν εκτιμηθεί με βάση τον σκληρό πυρήνα ιδίων κεφαλαίων, δηλαδή τα κεφάλαια των μετόχων χωρίς τα άυλα στοιχεία ενεργητικού). Σε αυτά προστίθενται και προβλήματα που προκλήθηκαν από τον κίνδυνο στον οποίο ήταν εκτεθειμένες οι τράπεζες κατέχοντας η μία μετοχές της άλλης. Έως τα μέσα του 2008, η άμεση χρηματοδότηση από τις τράπεζες των δικών τους μετοχών καθώς και η διασταυρούμενη χρηματοδότηση των μετοχών των άλλων δύο τραπεζών ανερχόταν περίπου σε 400 δισεκατ. ISK, ή στο 70 % περίπου του σκληρού πυρήνα ιδίων κεφαλαίων. Η SIC είχε την άποψη ότι η έκταση της χρηματοδότησης ιδίου κεφαλαίου των μετόχων με δανεισμό από το ίδιο το σύστημα ήταν τόσο μεγάλη που έθετε σε κίνδυνο τη σταθερότητα του συστήματος. Οι τράπεζες κατείχαν σημαντικό ποσό των δικών τους μετοχών ως εξασφάλιση για τα δάνειά τους και, ως εκ τούτου, με την πτώση των τιμών των μετοχών, υποβαθμιζόταν η ποιότητα των χαρτοφυλακίων δανείων τους. Αυτό επηρέασε την απόδοση των τραπεζών και ώθησε σε ακόμη χαμηλότερα επίπεδα τις τιμές των μετοχών τους. Με βάση τα στοιχεία που έχει στην κατοχή της, η SIC εικάζει ότι, για να αντιμετωπίσουν οι τράπεζες την κατάσταση, προσπάθησαν να δημιουργήσουν τεχνητά ασυνήθιστα μεγάλη ζήτηση για τις μετοχές τους.

Το μέγεθος των τραπεζών

(18) Το 2001, ο ισολογισμός των τριών μεγαλύτερων τραπεζών (συλλογικά) υπερέβαινε ελάχιστα το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) ενός έτους της Ισλανδίας. Έως τα τέλη του 2007, οι τράπεζες είχαν διεθνοποιηθεί και η αξία των περιουσιακών τους στοιχείων ήταν εννέα φορές μεγαλύτερη από το ΑΕΠ της Ισλανδίας. Η έκθεση της SIC αναφέρει ότι, έως το 2006, παρατηρητές σχολίαζαν ότι το τραπεζικό σύστημα είχε υπερβεί την ικανότητα της ισλανδικής κεντρικής τράπεζας (CBI) και είχαν αμφιβολίες αν αυτή θα μπορούσε να εκπληρώσει το ρόλο του δανειοδότη έσχατης λύσης. Έως τα τέλη του 2007, τα βραχυπρόθεσμα δάνεια της Ισλανδίας (που συνάφθηκαν κυρίως λόγω της χρηματοδότησης των τραπεζών) ήταν 15 φορές μεγαλύτερα από τα συναλλαγματικά αποθέματα και οι αλλοδαπές καταθέσεις στις τρεις τράπεζες ήταν επίσης οκτώ φορές μεγαλύτερες από τα αποθέματα ξένου συναλλάγματος. Το Ταμείο καταθετών και επενδυτών κατείχε ελάχιστους πόρους σε σύγκριση με τις καταθέσεις των τραπεζών τις οποίες υποτίθεται ότι εγγυούνταν. Η SIC καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι παράγοντες αυτοί καθιστούσαν την Ισλανδία ευάλωτη σε ξαφνικό κύμα μαζικών αναλήψεων των καταθέσεων από τις τράπεζες της.

Η απότομη ανάπτυξη των τραπεζών σε σύγκριση με την κανονιστική και χρηματοπιστωτική υποδομή

(19) Η SIC έκρινε ότι οι σχετικοί εποπτικοί οργανισμοί στην Ισλανδία δεν διέθεταν την απαιτούμενη αξιοπιστία, διότι δεν υπήρχε δανειοδότης έσχατης λύσης με την αναγκαία επάρκεια πόρων. Η έκθεση κρίνει ότι η FME και η CBI δεν διέθεταν την εμπειρογνωμοσύνη και την πείρα να ρυθμίζουν το τραπεζικό σύστημα σε δύσκολες οικονομικές συγκυρίες, αλλά θα μπορούσαν να είχαν λάβει μέτρα για να μειώσουν το επίπεδο του κινδύνου τον οποίο διέτρεχαν οι τράπεζες. Η FME, παραδείγματος χάρη, δεν αναπτύχθηκε στον ίδιο βαθμό με τις τράπεζες και οι πρακτικές των ρυθμιστικών φορέων δεν συμβάδιζαν με την ταχεία ανάπτυξη των δραστηριοτήτων των τραπεζών. Η έκθεση είναι επίσης επικριτική για την κυβέρνηση, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι αρχές θα έπρεπε να είχαν λάβει μέτρα για να μειωθεί ο δυνητικός αντίκτυπος των τραπεζών στην οικονομία, μειώνοντας το μέγεθός τους ή επιβάλλοντας σε μία ή περισσότερες τράπεζες να μεταφέρουν την έδρα τους στο εξωτερικό (14).

Ανισορροπία και υπέρμετρη επέκταση της ισλανδικής οικονομίας συνολικά

(20) Η έκθεση της SIC παραπέμπει σε γεγονότα που αφορούν την ευρύτερη οικονομία, τα οποία είχαν επίσης επίπτωση στην ταχεία ανάπτυξη των τραπεζών και συνέβαλαν στην ανισορροπία ως προς το μέγεθος και την επίδραση ανάμεσα στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και την υπόλοιπη οικονομία. Η έκθεση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι κυβερνητικές πολιτικές (ιδίως η δημοσιονομική πολιτική) κατά πάσα πιθανότητα συνέβαλαν στην υπέρμετρη επέκταση και την ανισορροπία και ότι η νομισματική πολιτική της CBI δεν ήταν επαρκώς περιοριστική. Επίσης, η έκθεση αναφέρεται στη χαλάρωση των κανόνων δανειοδοσίας του ισλανδικού στεγαστικού ταμείου ως «ένα από τα μεγαλύτερα λάθη νομισματικής και δημοσιονομικής διαχείρισης που έγιναν την περίοδο η οποία κατέληξε στην κατάρρευση των τραπεζών» (15). Η έκθεση επικρίνει επίσης την ευκολία με την οποία οι τράπεζες μπορούσαν να δανείζονται από την CBI, εφόσον το απόθεμα των εγγυημένων με εξασφαλίσεις βραχυπρόθεσμων δανείων της CBI αυξήθηκε από 30 δισεκατ. ISK το φθινόπωρο του 2005 σε 500 δισεκατ. ISK έως τις αρχές Οκτωβρίου του 2008.

Η ισλανδική κορόνα, εξωτερικές ανισορροπίες και αποκλίσεις των συμβάσεων αντιστάθμισης πιστωτικού κινδύνου (αποκλίσεις περιθωρίων CDS)

(21) Η έκθεση επισημαίνει ότι το 2006, η αξία της ισλανδικής κορόνας ήταν σε μη διατηρήσιμα υψηλό επίπεδο, το ισλανδικό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπερέβαινε το 16 % του ΑΕΠ και οι υποχρεώσεις σε ξένα νομίσματα χωρίς τα στοιχεία ενεργητικού προσέγγιζαν το συνολικό ετήσιο ΑΕΠ. Υπήρχαν οι προϋποθέσεις για μια χρηματοπιστωτική κρίση. Στα τέλη του 2007, σημειωνόταν υποτίμηση της αξίας της κορόνας και τα περιθώρια CDS της Ισλανδίας και των τραπεζών αυξάνονταν εκθετικά.

2.3. Μέτρα που λήφθηκαν για την ανασυγκρότηση του τραπεζικού τομέα

(22) Μετά την κατάρρευση των τριών μεγαλύτερων εμπορικών τραπεζών τον Οκτώβριο του 2008 (συμπεριλαμβανομένης της Kaupthing), οι ισλανδικές αρχές βρέθηκαν αντιμέτωπες με την πρωτοφανή πρόκληση να διασφαλίσουν τη συνέχιση των τραπεζικών λειτουργιών στην Ισλανδία (16). Η πολιτική που ακολούθησε η ισλανδική κυβέρνηση ορίζεται κατά κύριο λόγο στον νόμο περί εκτάκτων περιστάσεων (17) που ενέκρινε το ισλανδικό κοινοβούλιο στις 6 Οκτωβρίου 2008. Ο νόμος παρέχει έκτακτες εξουσίες στην FME να αναλάβει τον έλεγχο χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων και να διαθέσει τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού τους, όπως απαιτείται. Ο υπουργός Οικονομίας εξουσιοδοτήθηκε να εκταμιεύει εξ ονόματος του Δημοσίου κεφάλαια με σκοπό τη σύσταση νέων χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων. Επιπλέον, στα πλαίσια διαδικασιών πτώχευσης των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων, οι καταθέσεις θα είχαν προνομιακή μεταχείριση έναντι άλλων απαιτήσεων. Η κυβέρνηση δήλωσε ότι οι καταθέσεις στις εγχώριες εμπορικές τράπεζες και τα ταμιευτήρια και τα υποκαταστήματά τους στην Ισλανδία θα ήταν πλήρως προστατευμένες.

(23) Οι πολιτικές προτεραιότητες εστιάζονταν καταρχήν στη διασφάλιση της βασικής λειτουργίας των εγχώριων συστημάτων τραπεζικής, πληρωμών και διακανονισμών. Τις πρώτες εβδομάδες μετά την κατάρρευση, η ισλανδική κυβέρνηση εκπόνησε επίσης ένα οικονομικό πρόγραμμα, σε συνεργασία με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), που οδήγησε στην έγκριση, στις 20 Νοεμβρίου 2008, της ισλανδικής αίτησης για σύναψη διετούς συμφωνίας stand-by από το Ταμείο, που περιελάμβανε δάνειο 2,1 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ από το ΔΝΤ, με σκοπό να ενισχυθούν τα αποθέματα συναλλάγματος της Ισλανδίας. Πρόσθετα δάνεια έως 3 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ εξασφαλίστηκαν από άλλες σκανδιναβικές χώρες καθώς και ορισμένους άλλους εμπορικούς εταίρους. Από το δάνειο του ΔΝΤ, διατέθηκε άμεσα ποσό 827 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, ενώ το υπόλοιπο ποσό εκταμιεύθηκε σε οκτώ ισόποσες δόσεις βάσει τριμηνιαίων επανεξετάσεων του προγράμματος.

(24) Το πρόγραμμα του ΔΝΤ ήταν ένα πρόγραμμα σταθεροποίησης ευρείας βάσεως που εστιαζόταν σε τρεις βασικούς στόχους. Πρώτον, να σταθεροποιηθεί και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην κορόνα, έτσι ώστε να περιορισθεί ο αρνητικός αντίκτυπος της κρίσης στην οικονομία. Τα μέτρα περιελάμβαναν τη θέσπιση κεφαλαιακών ελέγχων με στόχο να ανασχεθεί η φυγή κεφαλαίων. Δεύτερον, το πρόγραμμα περιλάμβανε μια συνολική στρατηγική αναδιάρθρωσης τραπεζών με τελικό στόχο την ανασυγκρότηση ενός βιώσιμου χρηματοπιστωτικού συστήματος στην Ισλανδία καθώς και τη διασφάλιση των διεθνών χρηματοοικονομικών σχέσεων της χώρας. Οι δευτερεύοντες στόχοι ήταν να διασφαλιστεί η δίκαιη αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων των τραπεζών, να ανακτηθούν όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία ενεργητικού και να ενισχυθούν οι εποπτικές πρακτικές. Τρίτον, το πρόγραμμα αποσκοπούσε στη διασφάλιση βιώσιμων δημόσιων οικονομικών, περιορίζοντας την κοινωνικοποίηση των ζημιών στις τράπεζες που πτώχευσαν και στην εφαρμογή ενός μεσοπρόθεσμου προγράμματος δημοσιονομικής εξυγίανσης.

(25) Οι ισλανδικές αρχές επισήμαναν ότι, λόγω των έκτακτων περιστάσεων που συνδέονται με το μεγάλο μέγεθος του τραπεζικού συστήματος σε σχέση με τη χρηματοπιστωτική ικανότητα του Δημόσιου Ταμείου, οι πολιτικές επιλογές που είχαν στη διάθεσή τους οι αρχές ήταν περιορισμένες. Συνεπώς, οι λύσεις που υπήρχαν ήταν από πολλές πλευρές διαφορετικές από τα μέτρα που έλαβαν οι κυβερνήσεις άλλων χωρών για να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

(26) Με βάση τον νόμο περί εκτάκτων περιστάσεων, οι τρεις μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες, η Glitnir Bank, η Landsbanki Íslands και η Kaupthing Bank, χωρίστηκαν σε «παλαιές» και σε «νέες» τράπεζες. Το Υπουργείο Οικονομίας δημιούργησε τρεις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης για να εξαγοράσουν τις εγχώριες δραστηριότητες των παλαιών τραπεζών και διόρισαν τα διοικητικά συμβούλιά τους. Η FME ανέλαβε τον έλεγχο των παλαιών τραπεζών, κατένειμε κυρίως τα εγχώρια στοιχεία ενεργητικού και τις υποχρεώσεις τους (καταθέσεις) στις νέες τράπεζες οι οποίες συνέχισαν τις τραπεζικές δραστηριότητες στην Ισλανδία, ενώ οι παλαιές τράπεζες τέθηκαν υπό την εποπτεία των αντίστοιχων επιτροπών εκκαθάρισής τους (18). Τα στοιχεία ενεργητικού και οι υποχρεώσεις στην αλλοδαπή τοποθετήθηκαν κατά κύριο λόγο στις παλαιές τράπεζες, οι οποίες στη συνέχεια τέθηκαν σε διαδικασίες λύσης και εκκαθάρισης και στον τελικό τερματισμό όλων των δραστηριοτήτων στην αλλοδαπή (19).

(27) Στους προσωρινούς ισολογισμούς ανοίγματος των τριών νέων τραπεζών της 14ης Νοεμβρίου 2008 εκτιμήθηκε ότι τα συνδυασμένα συνολικά στοιχεία ενεργητικού των τραπεζών ανέρχονταν σε 2886 δισεκατ. ISK, ενώ το κράτος θα χορηγούσε ίδια κεφάλαια 385 δισεκατ. ISK. Το συνολικό ποσό ομολόγων που θα εξέδιδαν οι νέες τράπεζες υπέρ των παλαιών τραπεζών ως πληρωμή για την αξία των περιουσιακών στοιχείων τους που μεταβιβάστηκαν καθ' υπέρβαση των υποχρεώσεων εκτιμήθηκε σε 1153 δισεκατ. ISK. Η FME ανέθεσε στην Deloitte LLP να αποτιμήσει την αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων. Κατά τη διαδικασία αυτή διαφάνηκε ότι η ανεξάρτητη εκτίμηση δεν θα κατέληγε σε σταθερές αξίες των καθαρών στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν, αλλά σε αποτιμήσεις εντός ορισμένου εύρους διακύμανσης. Επίσης, οι πιστωτές των τραπεζών εξέφρασαν αντιρρήσεις όσον αφορά τη διαδικασία αποτίμησης, διότι θεωρούσαν ότι αυτή δεν θα ήταν αντικειμενική, και παραπονέθηκαν ότι δεν ήταν σε θέση να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους. Οι επιπλοκές αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τη μεταβολή της πολιτικής καθορισμού των λογαριασμών μεταξύ των παλαιών και των νέων τραπεζών και, αντί να βασιστούν σε αποτιμήσεις ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα, τα μέρη θα προσπαθούσαν να καταλήξουν μέσω διαπραγματεύσεων σε συμφωνίες για την αξία των καθαρών στοιχείων ενεργητικού που θα μεταβιβάζονταν.

(28) Ήταν σαφές ότι θα ήταν δύσκολο να καταλήξουν τα μέρη σε συμφωνίες σχετικά με τις αποτιμήσεις, διότι αυτές βασίζονταν προφανώς σε πολλές παραδοχές για τις οποίες τα μέρη ήταν πιθανόν να διαφωνήσουν. Το κράτος είχε σκοπό να επιτύχει συμφωνίες βάσει εκτιμήσεων που θα αποτελούσαν ασφαλή βάση για την αρχική κεφαλαιοποίηση των νέων τραπεζών. Η αξία των στοιχείων ενεργητικού που θα υπερέβαινε τη βασική αποτίμηση θα μπορούσε να διατεθεί στους πιστωτές υπό μορφή έκτακτων ομολογιών ή αυξήσεων της αξίας του μετοχικού κεφαλαίου των τραπεζών, εφόσον κατά τις διαπραγματεύσεις διαφάνηκε ότι οι επιτροπές εκκαθάρισης της Glitnir και Kaupthing και η πλειοψηφία των πιστωτών θα ενδιαφέρονταν ενδεχομένως να αποκτήσουν συμμετοχές στις νέες τράπεζες, γεγονός που θα τους επέτρεπε να ωφεληθούν από πιθανές αυξήσεις των αξιών των μεταβιβαζόμενων στοιχείων ενεργητικού.

(29) Η πλήρης κεφαλαιοποίηση των τριών νέων τραπεζών και η βάση συμφωνιών με τους πιστωτές των παλαιών τραπεζών ανακοινώθηκε στις 20 Ιουλίου 2009. Η κυβέρνηση, ως μοναδικός ιδιοκτήτης των τριών νέων τραπεζών, κατέληξε σε συμφωνίες ως προς τα βασικά σημεία με τις επιτροπές εξυγίανσης των τριών τραπεζών σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο θα επιτυγχανόταν και θα καταβαλλόταν η αποζημίωση για τη μεταβίβαση των καθαρών στοιχείων ενεργητικού στις νέες τράπεζες. Όσον αφορά τις δύο από τις νέες τράπεζες, την Íslandsbanki και την Arion Bank, αυτό περιελάμβανε όρους εγγραφής των παλαιών τραπεζών για την απόκτηση πλειοψηφικής συμμετοχής στις νέες τράπεζες.

(30) Με βάση τις ανωτέρω προσπάθειες συμφωνιών, οι επιτροπές εξυγίανσης των παλαιών τραπεζών αποφάσισαν τον Οκτώβριο του 2009 (για την Glitnir) και τον Δεκέμβριο του 2009 (για την Kaupthing Bank και την Landsbanki Islands) να ασκήσουν τα συμφωνημένα δικαιώματα προαίρεσης και να εγγραφούν για την απόκτηση συμμετοχών στις νέες τράπεζες. Στις 18 Δεκεμβρίου 2009, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι είχε ολοκληρωθεί η ανασυγκρότηση των τραπεζών και ότι είχαν επιτευχθεί συμφωνίες μεταξύ των ισλανδικών αρχών και των νέων τραπεζών, αφενός, και των επιτροπών εξυγίανσης των Glitnir Bank, Landsbanki Íslands και Kaupthing Bank εξ ονόματος των πιστωτών τους, αφετέρου, σχετικά με διακανονισμούς για τα στοιχεία ενεργητικού τα οποία θα μεταβιβάζονταν από τις παλαιές τράπεζες στις νέες τράπεζες και ότι οι νέες τράπεζες θα ήταν πλήρως χρηματοδοτούμενες.

(31) Όπως εξελίχθηκε η κατάσταση, η συνεισφορά του δημοσίου στο ίδιο κεφάλαιο των νέων τραπεζών μειώθηκε ουσιαστικά, από 385 δισεκατ. ISK που είχε αρχικά προβλεφθεί σε 135 δισεκατ. ISK υπό μορφή μετοχικού κεφαλαίου και, στην περίπτωση των δύο από τις τρεις τράπεζες, της Íslandsbanki και της Arion Bank, περίπου 55 δισεκατ. ISK για κεφάλαια κατηγορίας ΙΙ υπό μορφή δανείων μειωμένης εξασφάλισης ή συνολικό ποσό 190 δισεκατ. ISK. Επιπλέον, το Δημόσιο Ταμείο χορήγησε στην Íslandsbanki και την Arion Bank ορισμένες διευκολύνσεις ρευστότητας. Το μετοχικό κεφάλαιο που χορήγησαν οι παλαιές τράπεζες στις νέες τράπεζες ανήλθε συνολικά σε 156 δισεκατ. ISK περίπου. Η συνολική κεφαλαιοποίηση των νέων τραπεζών ανήλθε συνεπώς περίπου σε 346 δισεκατ. ISK. Έτσι, αντί να διατηρηθεί πλήρης ιδιοκτησία των τριών τραπεζών, οι συμφωνίες συνεπάγονταν ότι οι συμμετοχές του κράτους θα μειώνονταν περίπου στο 5 % στην Íslandsbanki, στο 13 % στην περίπτωση της Arion Bank και στο 81 % στην περίπτωση της Landsbankinn.

(32) Ενώ αυτή η εξαγορά των δύο από τις τρεις τράπεζες από τους πιστωτές των παλαιών τραπεζών έλυσε σημαντικά ζητήματα για την ανασυγκρότηση του χρηματοπιστωτικού τομέα και έθεσε ισχυρότερη κεφαλαιακή βάση για τις νέες τράπεζες, εξακολούθησαν να υπάρχουν πολλές αδυναμίες οι οποίες έπρεπε να αντιμετωπιστούν. Από το φθινόπωρο του 2009, οι τράπεζες εστίασαν τις προσπάθειές τους κατά κύριο λόγο σε εσωτερικά θέματα, καθορίζοντας τη συνολική στρατηγική για τις δραστηριότητές τους και, ιδίως, για την αναδιάρθρωση των δανειακών χαρτοφυλακίων τους, που αντιπροσωπεύουν τον μεγαλύτερο παράγοντα κινδύνου για τη λειτουργία και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους. Η διαδικασία αναδιάρθρωσης ήταν περίπλοκη λόγω διαφόρων επιπλοκών, όπως οι αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου για τον παράνομο χαρακτήρα των δανείων που χορηγήθηκαν σε ISK αλλά προσαρμόστηκαν σε ξένα νομίσματα. Στην περίπτωση της Arion Bank, και όσον αφορά την αναδιάρθρωσή της, τα ζητήματα αυτά εξετάζονται διεξοδικότερα κατωτέρω.

2.4. Μακροοικονομικό περιβάλλον

(33) Μετά την κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος τον Οκτώβριο του 2008 ακολούθησε σοβαρή οικονομική αναταραχή. Οι δυσκολίες του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Ισλανδίας συνοδεύτηκαν με την κατάρρευση της εμπιστοσύνης στο νόμισμά της. Η κορόνα υποτιμήθηκε απότομα το πρώτο τρίμηνο του 2008 και εκ νέου το φθινόπωρο, πριν και μετά τη χρεοκοπία των τριών εμπορικών τραπεζών. Παρά τους ελέγχους των κεφαλαίων που επιβλήθηκαν το φθινόπωρο του 2008, η αστάθεια του νομίσματος επικράτησε και κατά τη διάρκεια του 2009 (20). Η αναταραχή αυτή προκάλεσε σοβαρή ύφεση στην οικονομία της Ισλανδίας, με συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 6,8 % το 2009 και 4 % το 2010.

(34) Ορισμένες από τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης ήταν η απότομη αύξηση της ανεργίας από 1,6 % το 2008 σε 8 % το 2009, η αύξηση του πληθωρισμού και η μείωση των πραγματικών μισθών. Επιπλέον, σημειώθηκε απότομη αύξηση του χρέους των εταιρειών και νοικοκυριών και του ποσοστού των μη εξυπηρετούμενων δανείων στα δανειακά χαρτοφυλάκια των τραπεζών, καθώς και μεγάλης κλίμακας εξαγορά από τις τράπεζες επιχειρήσεων που βρίσκονταν σε δυσχερή οικονομική θέση. Ταυτόχρονα, το υψηλό δημοσιονομικό κόστος της αναδιάρθρωσης του τραπεζικού συστήματος προκάλεσε απότομη αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος και μεγάλη διόγκωση του δημόσιου χρέους.

(35) Μετά τη βαθιά ύφεση, τα προσωρινά δεδομένα της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ισλανδίας καταδεικνύουν μεταστροφή της τάσης το δεύτερο εξάμηνο του 2011 και αύξηση του ΑΕΠ κατά 3,1 % σε ετήσια βάση σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

(36) Η οικονομική ανάπτυξη το 2011 οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση της εγχώριας ζήτησης, ιδίως στην αύξηση κατά 4 % της ιδιωτικής κατανάλωσης των νοικοκυριών. Η τάση αυτή στηρίχθηκε από την αύξηση των μισθών και των κοινωνικών παροχών καθώς και από ορισμένες πολιτικές πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν για την ελάφρυνση του βάρους αποπληρωμής του χρέους των νοικοκυριών, όπως η προσωρινή επιδότηση επιτοκίου, το πάγωμα της καταβολής των δόσεων των δανείων και η πρόωρη απόδοση αποταμιεύσεων για ιδιωτικές συντάξεις. Τα προσωρινά δεδομένα για το 2011 καταδεικνύουν επίσης αργό ρυθμό αύξησης των επενδύσεων, αν και από ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο (21). Η δημόσια κατανάλωση παρέμεινε υποτονική καθ' όλη τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών.

(37) Τα γενικά μακροοικονομικά δεδομένα συγκαλύπτουν σημαντικότερες διαφορές σε επιμέρους τομείς. Εκτός από την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού τομέα, σημειώθηκε και σοβαρή κάμψη στον τομέα των κατασκευών και σε πολλές άλλες εγχώριες δραστηριότητες παραγωγής και παροχής υπηρεσιών. Παράλληλα, υπήρξε ανάπτυξη σε ορισμένους εξαγωγικούς τομείς. Λόγω της χαμηλής τιμής της ισλανδικής κορόνας και των σχετικά σταθερών τιμών σε ξένο νόμισμα τόσο για τα προϊόντα της θάλασσας όσο και τα προϊόντα αλουμινίου, τα έσοδα από τις εξαγωγές αυξήθηκαν μετά την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης, και από τον τουρισμό και άλλες εξαγωγές υπηρεσιών. Ταυτόχρονα, οι εισαγωγές μειώθηκαν κατακόρυφα, με αποτέλεσμα να υπάρξει προσωρινά πλεόνασμα στο εμπορικό ισοζύγιο (22) περίπου 10 % του ΑΕΠ το 2010. Εντούτοις, με την αύξηση της εγχώριας ζήτησης το 2011, αυξήθηκαν εκ νέου οι εισαγωγές, με αποτέλεσμα το συνολικό εμπορικό πλεόνασμα μα μειωθεί στο 8,2 % του ΑΕΠ.

(38) Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ισλανδίας γα το 2012-2017, η σταδιακή οικονομική ανάκαμψη θα συνεχισθεί με ανάπτυξη 2,6 % το 2012. Παρόμοιος ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται καθ' όλη την περίοδο της πρόβλεψης. Η πρόβλεψη αυτή υπόκειται ωστόσο σε διάφορες αβεβαιότητες. Οι προγραμματισμένες μεγάλης κλίμακας βιομηχανικές επενδύσεις ενδέχεται να καθυστερήσουν περαιτέρω. Οι όροι εμπορικών συναλλαγών της Ισλανδίας θα μπορούσαν να επηρεαστούν αρνητικά από παρατεταμένη ύφεση στις κύριες συναλλασσόμενες χώρες, με αποτέλεσμα την επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης στην Ισλανδία. Η επιβράδυνση του αναμενόμενου ρυθμού προόδου ελάφρυνσης του χρέους των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων θα περιόριζε περισσότερο την εγχώρια ζήτηση και τις προοπτικές ανάπτυξης της οικονομίας. Μια άλλη απειλή για την ανάπτυξη θα μπορούσε να είναι η παρατεινόμενη αστάθεια των τιμών σε συνδυασμό με τη μεταβλητότητα των τιμών συναλλάγματος στο πλαίσιο της άρσης του ελέγχου κεφαλαίων.

2.5. Χρηματοπιστωτική εποπτεία και βελτιώσεις του κανονιστικού πλαισίου

(39) Μετά το αρχικό έργο της FME σχετικά με την ίδρυση των νέων τραπεζών και την εκτίμηση της καθαρής αξίας ενεργητικού που μεταβιβάστηκε από τις παλαιές τράπεζες, η FME διενήργησε την άνοιξη του 2009, με τη συνδρομή της διεθνούς εταιρείας συμβούλων διαχείρισης Oliver Wyman, έλεγχο των νέων τραπεζών και των επιχειρηματικών σχεδίων, της χρηματοπιστωτικής ισχύος και των κεφαλαιακών αναγκών τους στο πλαίσιο ενός προγράμματος εξόδου από την κρίση.

(40) Αφού ολοκλήρωσε την ανωτέρω διαδικασία, η FME χορήγησε στις τράπεζες άδειες λειτουργίας που υπόκεινται σε διάφορους όρους. Λόγω της ποιότητας των χαρτοφυλακίων στοιχείων του ενεργητικού και της προβλεπόμενης οικονομικής αβεβαιότητας, κρίθηκε αναγκαίο να τεθούν αυστηρότερες απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας για τις τρεις τράπεζες σε σχέση με το απαιτούμενο ελάχιστο επίπεδο. Η FME όρισε τον ελάχιστο δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας (CAD) για τις τρεις τράπεζες στο 16 %, με 12 % ως ελάχιστο δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας κεφαλαίων κατηγορίας 1. Οι απαιτήσεις έπρεπε να εφαρμοστούν για διάστημα τουλάχιστον τριών ετών με την επιφύλαξη επανεξέτασης από την FME. Ορίστηκαν επίσης οι όροι ρευστότητας, με την απαίτηση τα διαθέσιμα κεφάλαια ρευστότητας να ανέρχονται σε κάθε περίπτωση τουλάχιστον στο 20 % των καταθέσεων και ότι τα μετρητά ή τα ισοδύναμα μετρητών θα έπρεπε να ανέρχονται τουλάχιστον στο 5 % των καταθέσεων. Επιπλέον, ορίστηκαν απαιτήσεις σε σχέση και με άλλα θέματα, όπως η αναδιάρθρωση χαρτοφυλακίων δανείων, η εκτίμηση κινδύνου, η εταιρική διακυβέρνηση και ιδιοκτησία. Συγκρίσιμες κεφαλαιακές απαιτήσεις θέσπισε η FME σε σχέση και με άλλες χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.

(41) Το πρόγραμμα οικονομικής εξυγίανσης που καθορίστηκε σε διαβούλευση με το ΔΝΤ προέβλεπε αναθεώρηση του συνολικού κανονιστικού πλαισίου και της εποπτείας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών για τη βελτίωση της άμυνας έναντι μελλοντικών χρηματοπιστωτικών κρίσεων. Η κυβέρνηση κάλεσε τον πρώην γενικό διευθυντή της φινλανδικής εποπτικής αρχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, κ. Kaarlo Jännäri, να εκτιμήσει το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο και τις εποπτικές πρακτικές. Μεταξύ των βελτιώσεων που πρότεινε ο κ. Jännäri ήταν η δημιουργία ενός εθνικού μητρώου πιστώσεων στην FME για να περιοριστούν οι πιστωτικοί κίνδυνοι στο σύστημα. Η έκθεσή του πρότεινε επίσης να θεσπιστούν αυστηρότεροι κανόνες και πρακτική για τις μεγάλες εκθέσεις και τη διαπλεκόμενη δανειοδότηση καθώς και τη διενέργεια περισσότερων επιτόπιων ελέγχων για την επαλήθευση της εποπτείας και των εκθέσεων, ιδίως για τον πιστωτικό κίνδυνο, τον κίνδυνο ρευστότητας και τον συναλλαγματικό κίνδυνο. Προτάθηκε επίσης η επανεξέταση και βελτίωση του συστήματος εγγύησης των καταθέσεων, παρακολουθώντας στενά τις εξελίξεις στο εσωτερικό της ΕΕ.

(42) Στη συνέχεια η κυβέρνηση υπέβαλε στο κοινοβούλιο νομοσχέδιο που βασίζεται, μεταξύ άλλων, σε προτάσεις του κ. Jännäri καθώς και σε τροποποιήσεις του νόμου του ΕΟΧ για τις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες από το 2009 και μετά, ο οποίος εγκρίθηκε και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2010, ως νόμος αριθ. 75/2010. Ο νέος νόμος επέφερε εκτενείς τροποποιήσεις στον νόμο για τις χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις. Αργότερα υπήρξαν και διάφορες άλλες τροποποιήσεις του νόμου για τις χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις καθώς και της ρύθμισης και εποπτείας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Αυτές οι νομοθετικές τροποποιήσεις εξετάζονται διεξοδικότερα στο παράρτημα.

2.6. Οι κύριες προκλήσεις στο μέλλον (23)

(43) Παρά τα σημαντικά επιτεύγματα στην ανασυγκρότηση του χρηματοπιστωτική τομέα, η Ισλανδία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής και νομισματικής κρίσης του φθινοπώρου του 2008. Η χρηματοπιστωτική κρίση αποκάλυψε μειονεκτήματα και ανεπάρκειες του χρηματοπιστωτικού συστήματος που πρέπει να αντιμετωπιστούν για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του κοινού. Είναι προφανές ότι η Ισλανδία, όπως και πολλές άλλες χώρες που επλήγησαν σοβαρά από τη χρηματοπιστωτική κρίση, αντιμετωπίζει πολυάριθμες προκλήσεις για την προσαρμογή του νομικού και λειτουργικού πλαισίου των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών για τη στήριξη ενός βιώσιμου και αποτελεσματικού χρηματοπιστωτικού συστήματος στο μέλλον και για να μειωθεί όσο το δυνατό περισσότερο ο κίνδυνος να υπάρξουν εκ νέου στο μέλλον και άλλοι συστημικοί κραδασμοί.

(44) Οι αμεσότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις της Ισλανδίας συνδέονται με το γεγονός ότι οι τράπεζες λειτουργούν σε ασφαλές περιβάλλον με κεφαλαιακούς ελέγχους και καθολική εγγύηση καταθέσεων. Οι τράπεζες πρέπει πλέον να προετοιμαστούν για να λειτουργούν σε ένα περισσότερο εκτεθειμένο περιβάλλον, όταν αρθούν οι έλεγχοι κεφαλαίων και οι εγγυήσεις των καταθέσεων επανέλθουν στη ρύθμιση που ορίζουν οι σχετικές οδηγίες της ΕΕ/του ΕΟΧ (24). Οι ισλανδικές αρχές έχουν επισημάνει ότι πρέπει να υπάρξει εξαιρετικά μεγάλη προσοχή κατά τη θέσπιση νέων κανόνων σε αυτό τον τομέα.

(45) Μια άλλη σοβαρή πρόκληση είναι η ανάγκη περαιτέρω προσαρμογής του νομικού και κανονιστικού πλαισίου για τη στήριξη ενός σταθερού και αποτελεσματικού χρηματοπιστωτικού συστήματος που θα είναι επίσης συνεπές με τις εξελίξεις του διεθνούς δικαίου και του δικαίου στον ΕΟΧ (25).

2.7. Η κατάσταση του ανταγωνισμού στον ισλανδικό χρηματοπιστωτικό τομέα

(46) Σύμφωνα με πρόσφατες πληροφορίες από τις ισλανδικές αρχές (26), ο ανταγωνισμός στη χρηματοπιστωτική αγορά άλλαξε ριζικά μετά την κατάρρευση των τραπεζών. Ο αριθμός των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων έχει μειωθεί, εφόσον διάφορα ταμιευτήρια, εμπορικές τράπεζες και ειδικευμένοι δανειστές είτε έχουν εκκαθαριστεί είτε έχουν συγχωνευθεί με άλλες επιχειρήσεις (27). Ο αριθμός των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων εξακολουθεί να μειώνεται, τελευταία με τις συγχωνεύσεις της Landsbankinn με την SpKef, τον Μάρτιο του 2011, της Íslandsbanki με την Byr, τον Δεκέμβριο του 2011, και τη συγχώνευση της Landsbankinn και Svarfdaelir Savings Bank, που ενέκρινε η Αρχή την 20ή Ιουνίου 2012. Με τη μείωση του αριθμού των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων και την εξαγορά από μεγαλύτερες τράπεζες των καταθέσεων σε τράπεζες που κλείνουν, αυξάνεται ο βαθμός συγκέντρωσης στην εγχώρια αγορά. Η συνολική παρουσία των νέων τραπεζών στις χρηματοπιστωτικές αγορές του ΕΟΧ είναι, από την άλλη πλευρά, πολύ μικρότερη από αυτή των προηγούμενων τραπεζών, διότι έχουν κλείσει διεθνείς τραπεζικές λειτουργίες.

(47) Επιπλέον, η εγχώρια αγορά έχει συρρικνωθεί σημαντικά, εφόσον ορισμένες επιμέρους αγορές έχουν εξαφανισθεί ή συρρικνωθεί σε μεγάλο βαθμό. Η παρ' ολίγον εξαφάνιση του χρηματιστηρίου και η θέσπιση κεφαλαιακών ελέγχων έχουν μειώσει τις πράξεις στο χρηματιστήριο και τις αγορές συναλλάγματος, με αποτέλεσμα να περιοριστούν οι επενδυτικές επιλογές. Με το επίπεδο των επενδύσεων στην οικονομία σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και την υψηλή μόχλευση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, η ζήτηση για πιστώσεις είναι περιορισμένη. Από την κατάρρευση του συστήματος, οι τράπεζες έχουν εστιάσει τις προσπάθειές τους σε εσωτερικά θέματα και την αναδιάρθρωση των δανειακών χαρτοφυλακίων τους καθώς και στην αναδιάρθρωση ορισμένων μεγάλων εταιρικών πελατών.

(48) Πριν τη χρηματοπιστωτική κρίση, τα ταμιευτήρια αντιπροσώπευαν συνολικά μερίδιο αγοράς της τάξης του 20-25 % των καταθέσεων. Αυτό το ποσοστό έχει συρρικνωθεί περίπου στο 2-4 %. Η απώλεια μεριδίων αγοράς από τα ταμιευτήρια και τις εμπορικές τράπεζες που εγκαταλείπουν την αγορά καταλαμβάνεται από τις τρεις μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες, την Arion Bank, την Íslandsbanki και Landsbanki. Οι τρεις μεγάλες τράπεζες από κοινού αντιπροσωπεύουν σήμερα ποσοστό περίπου 90-95 % της αγοράς έναντι 60-65 % προηγουμένως, όπου το μερίδιο αγοράς της Landsbankinn είναι οριακά το υψηλότερο. Εκτός από τα 10 περιφερειακά ταμιευτήρια, που αντιπροσωπεύουν σήμερα περίπου το 2-4 % της αγοράς, ο μοναδικός άλλος φορέας της αγοράς είναι η αναδιαρθρωμένη ΜΡ Bank (28), με μερίδιο αγοράς περίπου 1-5 %.

(49) Ο χρηματοπιστωτικός τομέας της Ισλανδίας είναι συνεπώς σαφώς ολιγοπωλιακός και οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες θα μπορούσαν να επιτύχουν συλλογικά δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Σύμφωνα με την ισλανδική Αρχή Ανταγωνισμού (ICA), από την οποία η Αρχή ζήτησε να διατυπώσει τις απόψεις της σχετικά με την κατάσταση του ανταγωνισμού στην Ισλανδία και πιθανά διορθωτικά μέτρα, υπάρχουν σημαντικά εμπόδια εισόδου στην ισλανδική τραπεζική αγορά. Αυτό έχει επιζήμιες επιπτώσεις στον ανταγωνισμό. Υπάρχουν επίσης συγκεκριμένα εμπόδια στο να αλλάξουν τράπεζα οι πελάτες. Οι ισλανδικές αρχές παραδέχονται ακόμη ότι οι συναλλαγματικοί κίνδυνοι σε σχέση με το μικρό και μη διαπραγματευόμενο νόμισμα της Ισλανδίας, την ισλανδική κορόνα, έχουν περιορίσει ακόμη περισσότερο τον ανταγωνισμό και απέτρεψαν ξένες τράπεζες και εταιρείες να εισέλθουν στην ισλανδική αγορά.

(50) Η ICA έχει εστιάσει πρόσφατα την προσοχή της σε ένα ειδικό ζήτημα που αφορά την υποδομή ΤΠ για τις τραπεζικές πράξεις και τη συνεργασία τους σε σχέση με αυτό. Αυτό αφορά την από κοινού ιδιοκτησία από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα του παρόχου υπηρεσιών ΤΠ, της Reiknistofa bankanna (Κέντρο τραπεζικών δεδομένων της Ισλανδίας — RB). Το ζήτημα αυτό έχει επίσης σημασία για την εκτίμηση της υπό εξέταση υπόθεσης και ήταν ένα από τα θέματα των συζητήσεων μεταξύ της Αρχής και των ισλανδικών αρχών και των τραπεζών.

(51) Η RB ανήκει στην κοινή ιδιοκτησία των τριών μεγαλύτερων ισλανδικών τραπεζών, δύο ταμιευτηρίων, της Ισλανδικής Ένωσης Ταμιευτηρίων και των τριών μεγαλύτερων επιχειρήσεων επεξεργασίας καρτών πληρωμών στην Ισλανδία. Η Landsbankinn κατέχει το 36,84 % των μετοχών της RB, η Íslandsbanki κατέχει το 29,48 % και η Arion Bank το 18,7 %. Συνεπώς, οι τρεις εμπορικές τράπεζες κατέχουν από κοινού το 85,02 % των μετοχών της RB. Οι πελάτες της RB είναι οι ιδιοκτήτες, η Κεντρική Τράπεζα της Ισλανδίας και άλλοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί καθώς και άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Η συνεργασία των τραπεζών σε αυτόν τον τομέα είναι εκτενής, εφόσον η RB έχει αναπτύξει το σύστημα εκκαθάρισης και διακανονισμού στην Ισλανδία. Παρέχει επίσης ορισμένες βασικές τραπεζικές λύσεις που είναι λύσεις πολλαπλών κατόχων, οι οποίες χρησιμοποιούνται από τις περισσότερες ισλανδικές τράπεζες. Επιπλέον, η RB διαχειρίζεται ένα σύστημα ηλεκτρονικής τιμολόγησης και ηλεκτρονικών πληρωμών για εταιρείες και καταναλωτές.

(52) Σύμφωνα με την ICA, η κατάρρευση το 2008 κατέστησε τις μικρότερες τράπεζες και τα ταμιευτήρια εξαιρετικά ευάλωτα. Καθοριστική σημασία για τις μικρότερες χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις είχαν οι αναγκαίες υπηρεσίες ΤΠ, διότι μπορούν να θεωρηθούν ως ένα από τα εμπόδια εισόδου νέων φορέων στην αγορά. Η πλατφόρμα των υπηρεσιών ΤΠ παρέχεται σε σημαντική έκταση από την RΒ στις μεγαλύτερες χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις ενώ στα ταμιευτήρια και τις μικρότερες επιχειρήσεις της αγοράς παρέχεται από την Teris. Μετά το κλείσιμο πολλών μικρότερων χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων τα τελευταία έτη, η Teris απώλεσε σημαντικό μερίδιο των εσόδων της, με αποτέλεσμα να πωλήσει τον Ιανουάριο του 2012 ορισμένες λύσεις ΤΠ στην RB. Σύμφωνα με την RB και την Teris, η συναλλαγή αυτή αποσκοπούσε, μεταξύ άλλων, στη διασφάλιση της συνέχισης της παροχής υπηρεσιών ΤΠ σε μικρότερες χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.

(53) Η ICA ερευνά δύο υποθέσεις που αφορούν την RB. Πρώτον, αν η από κοινού ιδιοκτησία των τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων στο φόρουμ RB θα έπρεπε να θεωρηθεί παραβίαση της απαγόρευσης των περιοριστικών μέτρων βάσει του άρθρου 10 του ισλανδικού νόμου για τον ανταγωνισμό. Δεύτερον, το συμβιβάσιμο της αγοράς από την RB των σημαντικότερων στοιχείων ενεργητικού της Teris εκτιμάται βάσει των διατάξεων του ίδιου νόμου περί συγκεντρώσεων. Εντούτοις, τον Μάιο του 2012, οι δύο αυτές υποθέσεις έκλεισαν με διακανονισμό μεταξύ της RB και των ιδιοκτητών της, αφενός, και της ICA αφετέρου (29).

(54) Εκτός από τις προαναφερθείσες ανησυχίες που συνδέονται άμεσα με την ισλανδική χρηματοπιστωτική αγορά, η ICA έχει επισημάνει, ειδικότερα, την ανάγκη να ολοκληρωθεί χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση η πώληση και αναδιάρθρωση εταιρειών εκμετάλλευσης (30). Πολλές εταιρείες εκμετάλλευσης έχουν εξαγορασθεί από τις τράπεζες (που είναι πιστωτές αυτών των εταιρειών) λόγω της υπερχρέωσης μετά την οικονομική κατάρρευση το 2008. Σύμφωνα με την ICA, ενδέχεται να υπάρξει σύγκρουση συμφερόντων, όταν τράπεζες παρέχουν χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες σε εταιρείες και ταυτόχρονα είναι και ιδιοκτήτες αυτών των επιχειρήσεων. Κατά την άποψη της ICA, η άμεση και έμμεση ιδιοκτησία εκ μέρους των τραπεζών (31) είναι το πιο διαδεδομένο και επικίνδυνο πρόβλημα για τον ανταγωνισμό μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, διότι αυτό έχει αντίκτυπο σχεδόν σε κάθε εταιρεία και κλάδο στην Ισλανδία. Κατά την άποψη της ICA, η ταχύτερη αναδιάρθρωση επιχειρήσεων θα βελτίωνε τον ανταγωνισμό στην αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Όταν, οι εθνικές διατάξεις περί ελέγχου των συγκεντρώσεων επέβαλαν την υποχρέωση κοινοποίησης της εμπλοκής των τραπεζών στην αναδιάρθρωση των δικών τους εταιρειών, η ICA έθεσε, ως προς αυτό, σε αρκετές περιπτώσεις όρους όσον αφορά την ιδιοκτησία από τις τράπεζες. Εντούτοις, κρίνεται δύσκολη μια συνολική λύση του προβλήματος, διότι αφορά κατά κύριο λόγο την υψηλή μόχλευση του ισλανδικού τομέα των επιχειρήσεων.

(55) Στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν στην Αρχή οι τρεις εμπορικές τράπεζες, η Arion Bank, η Íslandsbanki και Landsbankinn, εξέφρασαν όλες την άποψη ότι δεν υπήρξαν σημαντικές αλλαγές των όρων ανταγωνισμού στην ισλανδική χρηματοπιστωτική αγορά από το φθινόπωρο του 2008 που θα έπρεπε να δημιουργήσουν ανησυχίες. Επικράτησε στην αγορά ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός χωρίς να υπάρχει κανένα αποδεικτικό στοιχείο αθέμιτης συμπεριφοράς εκ μέρους των τριών μεγαλύτερων τραπεζών. Εξετάζοντας τους όρους ανταγωνισμού στην αγορά, η ICA παρέβλεψε ορισμένους βασικούς παράγοντες. Οι ξένες τράπεζες, μολονότι δεν είναι παρούσες στην Ισλανδία, ανταγωνίζονται προ πολλού τις ισλανδικές τράπεζες για την παροχή εταιρικών δανείων και άλλων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στους μεγαλύτερους πελάτες, όπως οι επιχειρήσεις με εξαγωγική δραστηριότητα (αλιευτικών προϊόντων, βιομηχανία με υψηλή κατανάλωση ενέργειας κ.λπ.) καθώς και κρατικές και δημοτικές επιχειρήσεις.

(56) Όμως, η άποψη αυτή είναι αντίθετη με την άποψη που διατυπώθηκε στο έγγραφο των ισλανδικών αρχών, όπως ορίζεται στην προαναφερθείσα έκθεση του Υπουργείου Οικονομικών στο Κοινοβούλιο και στις απόψεις της ICA. Επιπλέον, όπως εξηγείται κατωτέρω, η Arion Bank αποφάσισε, παρά τις συγκεκριμένες επιφυλάξεις όσον αφορά την ανάλυση των όρων ανταγωνισμού, να αναλάβει ορισμένες δεσμεύσεις που αποσκοπούν στον περιορισμό της νόθευσης του ανταγωνισμού σε σχέση με τα υπό εξέταση μέτρα ενίσχυσης. Οι εν λόγω δεσμεύσεις παρουσιάζονται στο παράρτημα.

3. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ

3.1. Ο δικαιούχος

(57) Όπως περιγράφεται ανωτέρω, η Kaupthing Bank κατέρρευσε το 2008, όπως και οι άλλες δύο μεγάλες ισλανδικές εμπορικές τράπεζες. Για να διασφαλιστεί η συνέχιση της λειτουργίας του εγχώριου τραπεζικού τομέα, οι ισλανδικές αρχές έλαβαν ορισμένα μέτρα για την αποκατάσταση ορισμένων δραστηριοτήτων της (πρώην) Kaupthing Bank hf, συμπεριλαμβανομένης της ίδρυσης και κεφαλαιοποίησης της νέας Kaupthing Bank hf (που έχει μετονομαστεί σε Arion Bank).

3.1.1. Kaupthing Bank

(58) Πριν τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η Kaupthing Bank ήταν η μεγαλύτερη τράπεζα της Ισλανδίας. Στα τέλη του 2007, ο ισολογισμός της ανερχόταν σε 5347 δισεκατ. ISK (58,3 δισεκατ. ευρώ). Η Kaupthing ήταν κυρίως τράπεζα της Βόρειας Ευρώπης δραστηριοποιούμενη σε δεκατρείς χώρες. Η Kaupthing πρόσφερε πλήρες φάσμα χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε επιχειρήσεις, θεσμικούς επενδυτές και ιδιώτες, που χωρίζονται σε πέντε τμήματα επιχειρηματικών δραστηριοτήτων: εταιρική και λιανική τραπεζική, κεφαλαιαγορές, διαχείριση κεφαλαίων, επενδυτική τραπεζική και διαχείριση περιουσιακών στοιχείων και ιδιωτική τραπεζική. Επιπλέον, η τράπεζα εκμεταλλευόταν ένα δίκτυο υποκαταστημάτων λιανικής στην Ισλανδία, όπου είχε την έδρα της και, σε μικρότερο βαθμό, στη Νορβηγία και τη Σουηδία. Η Kaupthing διέθετε άδειες τραπεζών μέσω θυγατρικών της στη Δανία, τη Σουηδία, το Λουξεμβούργο και το ΗΒ και υποκαταστήματα στη Φινλανδία, τη Νορβηγία και τη Νήσο του Μαν. Οι κυριότερες θυγατρικές της Kaupthing ήταν η Kaupthing Singer & Friedlander (ΗΒ) και η FIH Erhvervsbank (Δανία), αλλά η τράπεζα εκμεταλλευόταν δεκαέξι άλλες θυγατρικές και υποκαταστήματα σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής, της Ασίας και της Μέσης Ανατολής. Στα τέλη του 2007, η τράπεζα απασχολούσε 3 334 άτομα. Οι μετοχές της τράπεζας ήταν εισηγμένες στο ΟΜΧ Nordic Exchange του Ρέικιαβικ και στη Στοκχόλμη.

3.1.2. Arion Bank

(59) Ο διάδοχος της Kaupthing, η Arion Bank, είναι ισλανδική τράπεζα που προσφέρει καθολικές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες σε εταιρείες, θεσμικούς επενδυτές και σε ιδιώτες. Η τράπεζα προσπαθεί να είναι μια τράπεζα σχέσεων που εστιάζεται σε μεγαλύτερες επιχειρήσεις και ιδιώτες που αναζητούν ένα μεγάλο φάσμα χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

(60) Ο όμιλος Arion Bank Group αποτελείται από τη μητρική εταιρεία και οκτώ κύριες θυγατρικές που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των τραπεζικών δραστηριοτήτων (32).

(61) Σε σχέση με την πρόσφατη και τρέχουσα αναδιάρθρωση του χαρτοφυλακίου δανείων της, η τράπεζα έχει εξαγοράσει στοιχεία ενεργητικού που θεωρείται ότι κατέχονται προς πώληση ή, εάν δεν έχει ολοκληρωθεί το έργο ανάκτησης, ως προσωρινές δραστηριότητες. Η τράπεζα υποστηρίζει ότι προσπαθεί, ωστόσο, να πωλήσει τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση (33).

(62) Άλλες βασικές συμμετοχές κατέχονται στην Auðkenni (εταιρεία χαρτοφυλακίου που διαχειρίζεται κλειδιά ασφαλείας για ηλεκτρονική τραπεζική 20 %) και στη Reiknistofa bankanna (το κέντρο δεδομένων της Ισλανδικής Τράπεζας, RB 18,05 %). Η Arion Bank έχει κλείσει ή είναι σε διαδικασία κλεισίματος συνολικά 15 επιχειρήσεων στις οποίες η τράπεζα κατείχε συμμετοχές. Οι εταιρείες αυτές είναι είτε υπό εκκαθάριση είτε δεν έχουν περιουσιακά στοιχεία ούτε δραστηριότητες.

(63) Τα βασικά τραπεζικά προϊόντα υπάγονται σε τέσσερις κατηγορίες: διαχείριση στοιχείων ενεργητικού, επενδυτική τραπεζική, εταιρική τραπεζική και λιανική τραπεζική, όπως εξηγείται διεξοδικότερα στη συνέχεια.

Διαχείριση στοιχείων ενεργητικού

(64) Το τμήμα αυτό συνίσταται σε πωλήσεις και υπηρεσίες, ιδιωτική τραπεζική και θεσμική διαχείριση περιουσιακών στοιχείων. Η θυγατρική της τράπεζας Stefnir Asset Management εκμεταλλεύεται τις επιχειρήσεις διαχείρισης κεφαλαίων και η Arion Bank Asset Management είναι ο κύριος φορέας διανομής κεφαλαίων. Η Asset Management κατέχει ηγετική θέση στην ισλανδική αγορά με περιουσιακά στοιχεία υπό τη διαχείριση της Arion Bank και θυγατρικές που υπερέβαιναν τα 659 δισεκατ. ISK στα τέλη του 2011.

(65) Η Asset Management είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων για λογαριασμό των πελατών της, περιλαμβανομένων θεσμικών επενδυτών, εταιρειών, πελατών με υψηλά περιουσιακά στοιχεία και επενδυτών λιανικής. Εξυπηρετεί πελάτες με διαφορετικούς επενδυτικούς στόχους, προσφέροντας ευρύ φάσμα υπηρεσιών. Εκτός από ένα σύνολο αμοιβαίων κεφαλαίων, εναλλακτικών επενδυτικών επιλογών και συνταξιοδοτικών προγραμμάτων, το τμήμα προσφέρει εξατομικευμένες στρατηγικές κατανομής περιουσιακών στοιχείων και διαχείριση λογαριασμών. Παρέχει επίσης κεφάλαια από άλλες ηγετικές σε παγκόσμια κλίμακα εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων.

Επενδυτική τραπεζική

(66) Η επενδυτική τραπεζική παρέχει διάφορες υπηρεσίες σε εταιρικούς πελάτες μέσω των τεσσάρων βασικών προϊόντων της: — Παροχή συμβουλών σε θέματα Δ&Δ — Πράξεις κεφαλαιαγοράς — Απόκτηση και μόχλευση κεφαλαίων — Επενδύσεις κεφαλαίων.

(67) Το εν λόγω τμήμα αποσκοπεί στο συνδυασμό συμβουλευτικών υπηρεσιών με τις ικανότητες χρηματοδότησης της τράπεζας, δημιουργώντας μια ολοκληρωμένη λύση για πελάτες, σε στενή συνεργασία με άλλα τμήματα της τράπεζας, ιδίως τα τμήματα κεφαλαιαγορών και εταιρικής τραπεζικής.

Εταιρική τραπεζική

(68) Το τμήμα εταιρικής τραπεζικής περιέχει 7 υπηρεσίες: δανειοδότηση επιχειρήσεων· ειδική δανειοδότηση· νομικές υποθέσεις και τεκμηρίωση· διαχείριση χαρτοφυλακίου· εταιρικές υπηρεσίες· ανάκτηση και εξαγορά επιχειρηματικών απαιτήσεων (factoring). Η εταιρική τραπεζική προσφέρει ένα φάσμα χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και προϊόντων για τους εταιρικούς πελάτες της, από μικρομεσαίες επιχειρήσεις μέχρι μεγάλες εταιρείες. Βασικός στόχος αυτού του τμήματος είναι η διατήρηση μακροχρόνιων σχέσεων με τους πελάτες καθώς και η παροχή ειδικά σχεδιασμένων λύσεων και εξατομικευμένων υπηρεσιών.

(69) Η Arion Bank θεωρεί ότι κατέχει ηγετική θέση όσον αφορά την επίλυση ζητημάτων εταιρικού χρέους και έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο σε θέματα αναδιάρθρωσης επιχειρήσεων. Η μονάδα ανάκτησης στο εσωτερικό της εταιρικής τραπεζικής είναι υπεύθυνη για την ανάκτηση χρεών της τράπεζας, δηλαδή την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων οι οποίες αντιμετωπίζουν δυσκολίες πληρωμής. Το έργο εξελίσσεται ικανοποιητικά και πλησιάζει προς την ολοκλήρωσή του.

Λιανική τραπεζική

(70) Η λιανική τραπεζική κατέχει μερίδιο αγοράς 30 % στην Ισλανδία. Διαθέτει 24 υποκαταστήματα σε όλη την Ισλανδία και περισσότερους από 100 000 πελάτες. Τα υποκαταστήματα παρέχουν ένα συνολικό φάσμα υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της παροχής συμβουλών για καταθέσεις και δάνεια, κάρτες πληρωμής, αποταμιεύσεις συνταξιοδότησης, ασφάλιση, κεφάλαια και χρεόγραφα.

(71) Το δίκτυο υποκαταστημάτων χωρίζεται σε επτά ομάδες καθεμία από τις οποίες έχει τον δικό της διαχειριστή. Τα μικρότερα υποκαταστήματα αξιοποιούν το δυναμικό των μεγαλύτερων μονάδων στο εσωτερικό της κάθε ομάδας. Μεταβιβάζεται μεγαλύτερη εκτελεστική εξουσία και ευθύνη στα υποκαταστήματα και, κατά συνέπεια, πιο κοντά στους πελάτες. Σύμφωνα με την τράπεζα, η ρύθμιση αυτή βοηθά τον συντονισμό των διαδικασιών και αξιοποιεί στο έπακρο την εμπειρογνωμοσύνη στο εσωτερικό των υποκαταστημάτων. Τέσσερις από αυτούς τους διαχειριστές εργάζονται στη μείζονα περιοχή του Ρέικιαβικ και οι τρεις σε μεγαλύτερες αστικές περιοχές. Η διάρθρωση αυτή έχει σχεδιαστεί για να ενισχύσει τους δεσμούς μεταξύ υποκαταστημάτων στο ίδιο μέρος της χώρας.

Ενδείξεις μεριδίων αγοράς

(72) Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Arion Bank, το μερίδιο αγοράς της σε καταθέσεις, βάσει των ετήσιων δηλώσεων των ισλανδικών τραπεζών και ταμιευτηρίων, είναι [> 30] % ή οριακά κατώτερο από τα μερίδια της Landsbankinn ([> 30 %]) και Íslandsbanki ([> 30 %]). Άλλοι συντελεστές της αγοράς με μικρότερη σημασία είναι MP Bank ([< 5 %]) και τα ταμιευτήρια (συλλογικά [< 5 %]).

(73) Το μερίδιο της Arion Bank όσον αφορά τα δάνεια σε πελάτες είναι περίπου [15-25] % ή παρόμοιο με αυτό της Íslandsbanki και ελαφρώς χαμηλότερο από το μερίδιο της Landsbankinn. Το Ταμείο Στεγαστικής Χρηματοδότησης κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο σε αυτή την αγορά, [> 25] %. Από κοινού συνυπολογιζόμενα, τα συνταξιοδοτικά ταμεία κατέχουν επίσης σημαντικό μερίδιο σε αυτή την αγορά ή [5-10] %, ενώ τα μερίδια άλλων συντελεστών της αγοράς είναι ασήμαντα.

(74) Το μερίδιο αγοράς της Arion Bank σε διαπραγμάτευση στο ισλανδικό χρηματιστήριο που μετρήθηκε με βάση τον κύκλο εργασιών των πρώτων 14 εβδομάδων του 2012 ήταν [10-20] %, αλλά τα μερίδια καθεμίας από τις άλλες εμπορικές τράπεζες, της Íslandsbanki, της Landsbankinn και MP Bank, ήταν [20-25] %.

3.2. Σύγκριση της παλαιάς και της νέας τράπεζας

(75) Μια ενδεικτική σύγκριση των βασικών χρηματοοικονομικών δεδομένων στους ισολογισμούς των παλαιών και νέων τραπεζών που παρουσιάζεται στον πίνακα 1 αποκαλύπτει ότι υπάρχει τεράστια διαφορά ως προς το μέγεθος και το πεδίο των δύο δραστηριοτήτων (34). Τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία της Arion Bank στα τέλη του 2009 ανέρχονταν μόλις στο 11,5 % των περιουσιακών στοιχείων της Kaupthing Bank στα μέσα του 2008. Το χαρτοφυλάκιο δανείων αποτελεί τη μεγαλύτερη ενιαία κατηγορία στοιχείων ενεργητικού. Η λογιστική αξία του χαρτοφυλακίου δανείων της Kaupthing Bank στα τέλη Ιουνίου του 2008 ήταν 4 169 δισεκατ. ISK έναντι 358 δισεκατ. ISK του χαρτοφυλακίου δανείων της Arion Bank στα τέλη του 2009 ή στο 8,6 % του μεριδίου της Kaupthing. Υπάρχει επίσης σημαντική μεταβολή στα χρεόγραφα που κατέχει η Arion Bank σε σύγκριση με την Kaupthing Bank. Οι μετοχές και τα παράγωγα μειώθηκαν κατά 96-100 %. Η μείωση είναι μικρότερη όσον αφορά τις ομολογίες, εφόσον οι ομολογίες που κατέχει ή Arion Bank αντιπροσωπεύουν το 25,7 % των ομολογιών που κατέχει Kaupthing Bank. Πίνακας 1 Σύγκριση των ισολογισμών τηςArion Bank και Kaupthing Bank, ποσά σε δισεκατ. ISK Kaupthing 30.6.2008 Arion 31.12.2009 Η Arion ως ποσοστό % της Kaupthing Σύνολο περιουσιακών στοιχείων 6 603 757 11,5 — Δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες 4 169 358 8,6 — Ομολογίες και χρεόγραφα 676 173 25,7 — Μετοχές και συμμετοχικοί τίτλοι 172 7 4,1 Σύνολο υποχρεώσεων 6 166 667 10,8 — Καταθέσεις 1 848 495 26,8 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων 438 90 20,6

(76) Οι δηλώσεις εισοδήματος των δύο οντοτήτων παρουσιάζουν παρόμοια διαφορά σε μέγεθος και πεδίο. Συγκρίνοντας την Arion Bank το 2009 με την Kaupthing Bank το 2007, τα καθαρά έσοδα από τόκους της Arion Bank ανέρχονται στο 15,2 % των καθαρών εσόδων της Kaupthing και τα έσοδα από προμήθειες της Arion στο 10,7 % των αντίστοιχων εσόδων της Kaupthing. Η Arion Bank είχε προσωπικό 1 057 ατόμων στα τέλη του 2009 (συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων στις θυγατρικές), ενώ η Kaupthing Bank είχε 3 334 εργαζομένους στα τέλη του 2007. Ο συνολικός αριθμός απασχολουμένων στην Arion αντιπροσώπευε συνεπώς, το 32 % του συνολικού προσωπικού της Kaupthing (35). Συγκρίνοντας τις δραστηριότητες και των δύο τραπεζών στην Ισλανδία, η Kaupthing απασχολούσε 1 133 εργαζόμενους για τις δραστηριότητες στην Ισλανδία (εξαιρουμένων των εργαζόμενων στις θυγατρικές) στα τέλη Ιουνίου του 2008, ενώ η Arion Bank, είχε 952 απασχολούμενους (εξαιρουμένων των θυγατρικών) στα τέλη του 2009. Πίνακας 2 Σύγκριση φορολογικών δηλώσεων της Arion Bank και Kaupthing Bank, ποσά σε δισεκατ. ISK Kaupthing 2007 Arion 2009 Η Arion ως ποσοστό % της Kaupthing Καθαρά έσοδα από τόκους 80 12 15,2 Καθαρά έσοδα από αμοιβές και προμήθειες 55 6 10,7 Αποτελέσματα εκμετάλλευσης 166 50 29,9 Κέρδη προ φόρου εισοδήματος 81 15 19,0

3.3. Εθνική νομική βάση

(77) Η εθνική νομική βάση για τα μέτρα ενίσχυσης είναι η ακόλουθη: — Νόμος αριθ. 125/2008 για την Αρχή εκταμιεύσεων του Δημόσιου Ταμείου λόγω έκτακτων περιστάσεων στη χρηματοπιστωτική αγορά κ.λπ., που συνήθως αναφέρεται ως νόμος περί εκτάκτων περιστάσεων Ο νόμος περί εκτάκτων περιστάσεων έδωσε στη FME την εξουσία να παρεμβαίνει «σε ακραίες καταστάσεις» και να αναλαμβάνει εξουσίες συνελεύσεων μετόχων χρηματοπιστωτικών οργανισμών και σε συνεδριάσεις διοικητικών συμβουλίων και να αποφασίζει τη διάθεση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού τους. Επίσης, η FME εξουσιοδοτήθηκε να διορίζει επιτροπές εξυγίανσης χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων που είχε εξαγοράσει, οι οποίες κατείχαν τις εξουσίες συνελεύσεων μετόχων. Κατά τη λύση και εκκαθάριση των οργανισμών, ο νόμος δίνει προτεραιότητα σε αθετήσεις καταθετών και σε καθεστώτα εγγύησης καταθέσεων. Ο νόμος εξουσιοδότησε επίσης το Υπουργείο Οικονομίας της Ισλανδίας να ιδρύσει νέες τράπεζες. Ο νόμος περί εκτάκτων περιστάσεων περιέχει τροποποιήσεις του νόμου για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες αριθ. 161/2002, του νόμου για την επίσημη εποπτεία χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων αριθ. 87/1998, του νόμου για τις εγγυήσεις των καταθέσεων και του καθεστώτος αποζημίωσης επενδυτών αριθ. 98/1999, και του νόμου για στεγαστικά θέματα αριθ. 44/1998. — Νόμος συμπληρωματικού κρατικού προϋπολογισμού του 2008 (άρθρο 4) — Νόμος για τον κρατικό προϋπολογισμό του 2009 (άρθρο 6)

3.4. Τα μέτρα ενίσχυσης

(78) Η παρέμβαση των ισλανδικών αρχών μετά τη χρεοκοπία της Kaupthing Bank περιγράφεται ανωτέρω και παρατέθηκε αναλυτικότερα στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας. Η ουσία των παρεμβάσεων μπορεί να συνοψισθεί ως ακολούθως: Η FME ανέλαβε τον έλεγχο της Kaupthing στις 9 Οκτωβρίου 2008 και οι εγχώριες υποχρεώσεις και τα «περισσότερα» εγχώρια στοιχεία ενεργητικού μεταβιβάστηκαν στη νέα Kaupthing. Η ακίνητη περιουσία της παλαιάς τράπεζας θα αποζημιωνόταν για τη μεταβίβαση με την είσπραξη του ποσού της διαφοράς ανάμεσα στα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού. Επειδή ο προσδιορισμός αυτής της διαφοράς αποδείχθηκε δύσκολος και χρονοβόρος, το κράτος χορήγησε ένα αρχικό κεφάλαιο και δεσμεύτηκε να εισφέρει πρόσθετο κεφάλαιο, εάν ήταν αναγκαίο. Στη συνέχεια κεφαλαιοποίησε την τράπεζα, πριν τελικά συναφθεί συμφωνία μεταξύ του κράτους και της παλαιάς τράπεζας την 1η Δεκεμβρίου 2009, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της συμμετοχής του κράτους στην τράπεζα από 100 % σε 13 % (36). Η Αρχή θεωρεί ότι η ημερομηνία αυτή, η 1η Δεκεμβρίου 2009, σηματοδοτεί την έναρξη της πενταετούς περιόδου αναδιάρθρωσης, η οποία θα διαρκέσει, κατά συνέπεια, έως την 1η Δεκεμβρίου 2014.

(79) Η επόμενη ενότητα περιορίζεται στην περιγραφή των στοιχείων της παρέμβασης του κράτους τα οποία συνιστούν μέτρα που έχουν συνάφεια για την εκτίμηση βάσει του άρθρου 61 της συμφωνίας ΕΟΧ.

3.4.1. Κεφάλαιο κατηγορίας Ι

(80) Το κράτος χορήγησε κεφάλαιο κατηγορίας Ι δύο φορές: μία φορά κατά τη σύσταση της τράπεζας New Kaupthing και στη συνέχεια εκ νέου με την πλήρη κεφαλαιοποίηση της τράπεζας (και αναδρομικά)· ακολούθησε συμφωνία με την παλαιά τράπεζα εξ ονόματος των πιστωτών της, σύμφωνα με την οποία το κράτος διατήρησε συμμετοχή 13 % στην τράπεζα.

3.4.1.1. Αρχικό κεφάλαιο

(81) Μετά τη δημιουργία της New Kaupthing Bank τον Οκτώβριο του 2008, το κράτος χορήγησε ποσό 775 εκατ. ISK (37) (5 εκατ. ευρώ) σε μετρητά ως αρχικό κεφάλαιο στη νέα τράπεζα και, επιπλέον, ανέλαβε τη δέσμευση να συνεισφέρει συνολικό ποσό 75 δισεκατ. ISK ως επιχειρηματικό κεφάλαιο κατηγορίας Ι στη νέα τράπεζα αντί του συνόλου των μετοχών της. Το πρώτο στοιχείο αντιστοιχεί στο ελάχιστο απαιτούμενο κεφάλαιο βάσει της ισλανδικής νομοθεσίας για τη σύσταση μιας τράπεζας. Το τελευταίο στοιχείο υπολογίστηκε ως ποσοστό 10 % της αρχικής εκτίμησης του πιθανού μεγέθους των συνολικών σταθμισμένων βάσει κινδύνων στοιχείων ενεργητικού της τράπεζας. Η διάθεση αυτού του ποσού εγγράφηκε επίσημα στον κρατικό προϋπολογισμό του έτους 2009 ως χορήγηση κρατικών πόρων για την αντιμετώπιση των έκτακτων καταστάσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Σκοπός αυτής της εισφοράς κεφαλαίου ήταν να παρασχεθεί επαρκής εγγύηση για τη λειτουργικότητα της τράπεζας μέχρι να επιλυθούν τα ζητήματα που συνδέονται με την τελική ανακεφαλαιοποίησή της, όπως το μέγεθος των αρχικών υπολοίπων της και ο υπολογισμός της αποζημίωσης που θα καταβαλλόταν στην παλαιά τράπεζα για τα μεταβιβασθέντα στοιχεία ενεργητικού.

3.4.1.2. Εισφορά κεφαλαίου και διατήρηση συμμετοχής 13 % ως μέρος του διακανονισμού με τους πιστωτές της παλαιάς τράπεζας

(82) Στις 20 Ιουλίου 2009, η ισλανδική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι είχε καταλήξει σε προσύμφωνο με την επιτροπή εξυγίανσης της Kaupthing σχετικά με την αρχική κεφαλαιοποίηση της New Kaupthing Bank (η οποία μετονομάστηκε σε Arion Bank από την 21η Νοεμβρίου 2009) και τη βάση της πληρωτέας αποζημίωσης μεταξύ των δύο μερών. Η κυβέρνηση συμφώνησε υπό όρους με την επιτροπή εξυγίανσης της Kaupthing ότι η επιτροπή εξυγίανσης θα έπρεπε να δώσει στους πιστωτές τη δυνατότητα προαίρεσης εξαγοράς της πλειοψηφίας των μετοχών της Arion Bank, ώστε να διευκολύνει την ανεξάρτητη ανάπτυξη της τράπεζας. Αυτό στην πράξη θα συνεπαγόταν ότι η παλαιά τράπεζα θα διέθετε το μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαίου στην Arion Bank, στο πλαίσιο της συμφωνίας αποζημίωσης. Σε περίπτωση που η Kaupthing Bank δεν ολοκλήρωνε την εγγραφή για αγορά μετοχών στην Arion Bank, η κυβέρνηση θα διατηρούσε την πλήρη ιδιοκτησία.

(83) Στις 14 Αυγούστου 2009, η κυβέρνηση ανήγγειλε ότι είχε δεσμευθεί να κεφαλαιοποιήσει την Arion Bank με ποσό 72 δισεκατ. ISK κεφαλαίου κατηγορίας Ι υπό μορφή κρατικών ομολογιών, παρέχοντας στην τράπεζα δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας Ι περίπου 12 %. Η κεφαλαιοποίηση τής Arion Bank από την κυβέρνηση εκτελέστηκε στις 9 Οκτωβρίου 2009 με εισφορά κεφαλαίου 71 225 εκατ. ISK, προχρονολογημένη με ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2008, εκτός από το αρχικό ποσό των 775 εκατ. ISK σε μετρητά. Η συνολική συμμετοχή του κράτους ανήλθε συνεπώς σε 72 δισεκατ. ISK. Επιπλέον, οι συσσωρευμένοι τόκοι για το κρατικό ομόλογο ανήλθαν σε 9,2 δισεκατ. ISK.

(84) Στις 4 Σεπτεμβρίου 2009, η κυβέρνηση ανήγγειλε τις οριστικές συμφωνίες σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση της Arion Bank και τη βάση αποζημίωσης. Σύμφωνα με το προσύμφωνο της 20ής Ιουλίου 2009, η συμφωνία περιείχε αρχικά διατάξεις για δύο εναλλακτικές συμφωνίες: κεφαλαιοποίηση υπό την ιδιοκτησία της παλαιάς τράπεζας (πιστωτή) (κοινή συμφωνία κεφαλαιοποίησης) ή κεφαλαιοποίηση υπό την ιδιοκτησία του κράτους (εναλλακτική συμφωνία κεφαλαιοποίησης) (38). Βάσει της πρώτης συμφωνίας, οι πιστωτές της Kaupthing είχαν την ευκαιρία να αποκτήσουν (μέσω της επιτροπής εξυγίανσης) τον έλεγχο της Arion Bank με εγγραφή στο νέο μετοχικό κεφάλαιο. Επειδή η αξία των υποχρεώσεων που μεταβιβάστηκαν στην Arion Bank υπερέβαινε την αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού, η Kaupthing έπρεπε να πληρώσει για το νέο μετοχικό κεφάλαιο από τα περιουσιακά στοιχεία της παλαιάς τράπεζας. Το ποσό της εν λόγω αντιστάθμισης υπολογίστηκε σε 38 δισεκατ. ISK, αλλά έπρεπε να διενεργείται τακτική επανεκτίμηση, βάσει της μελλοντικής απόδοσης ενός συγκεκριμένου χαρτοφυλακίου δανείων. Η κυβέρνηση θα διατηρούσε μειοψηφικό μετοχικό κεφάλαιο 13 % σε κοινές μετοχές της Arion Bank. Για να τηρήσει την εποπτική απαίτηση της FME να εισφέρει πρόσθετο κεφάλαιο κατηγορίας ΙΙ 4 %, η κυβέρνηση θα εισέφερε επίσης στο κεφάλαιο της Arion Bank υπό μορφή δανείου μειωμένης εξασφάλισης ύψους 24 δισεκατ. ISK.

(85) Την 1η Δεκεμβρίου 2009 επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης και της Arion Bank, αφενός, και της επιτροπής εξυγίανσης της Kaupthing, αφετέρου, για διακανονισμούς σχετικά με τη μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού και παθητικού από την Kaupthing στη νέα τράπεζα. Την ίδια ημέρα, η επιτροπή εξυγίανσης της Kaupthing αποφάσισε να ασκήσει το προβλεπόμενο από την κοινή συμφωνία κεφαλαιοποίησης δικαίωμα προαίρεσης, να εξαγοράσει το 87 % του μετοχικού κεφαλαίου της Arion Bank. Η κυβέρνηση θα διατηρούσε το υπόλοιπο 13 % του κεφαλαίου κατηγορίας Ι.

(86) Η Kaupthing πλήρωσε για την απόκτηση μεταφέροντας στην Arion Bank περιουσιακά στοιχεία από την ακίνητη περιουσία της που αποτιμήθηκαν σε 66 δισεκατ. ISK. Για τον σκοπό αυτό, η Kaupthing χρησιμοποίησε ένα συνδυασμό μετρητών, ισλανδικών εταιρικών δανείων και χαρτοφυλάκιο υποθηκών και δανείων σε συνδεδεμένες οντότητες της ισλανδικής κυβέρνησης. Η κεφαλαιοποίηση της 9ης Οκτωβρίου 2009 από την κυβέρνηση στη συνέχεια ανατράπηκε και η Arion Bank επέστρεψε ποσό 32,6 δισεκατ. ISK σε κυβερνητικά ομόλογα στην κυβέρνηση και εξέδωσε ομόλογο μειωμένης εξασφάλισης υπέρ της κυβέρνησης αξίας 29,5 δισεκατ. ISK.

(87) Προέκυψαν περιπλοκές σε σχέση με την απαίτηση κεφαλαιακής επάρκειας 12 % κεφαλαίου κατηγορίας Ι και πρόσθετου 4 % κεφαλαίου κατηγορίας ΙΙ, διότι η μεταφορά μη σταθμισμένων βάσει κινδύνου στοιχείων ενεργητικού στην Arion Bank συνεπαγόταν αύξηση της βάσης των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού της τράπεζας. Εφόσον η Arion Bank ανακεφαλαιοποιήθηκε με μια πράξη που συνεπαγόταν σημαντική αύξηση των σταθμισμένων βάσει κινδύνων στοιχείων ενεργητικού, χρειαζόταν μεγαλύτερο κεφάλαιο με βάση την κοινή συμφωνία κεφαλαιοποίησης από την κεφαλαιοποίηση από την κυβέρνηση, η οποία χρηματοδοτήθηκε αποκλειστικά με κρατικά ομόλογα. Το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων που επιστράφηκε στην κυβέρνηση έπρεπε να έχει τη μορφή υποχρέωσης κεφαλαίου κατηγορίας ΙΙ απ' ό,τι θα συνέβαινε σε διαφορετική περίπτωση. Για τον ίδιο λόγο, η Kaupthing κατέβαλε ποσό 66 δισεκατ. ISK για το 87 % των μετοχών αντί ποσού 62,6 δισεκατ. ISK που είχε αρχικά προβλεφθεί (δηλαδή το 87 % των 72 δισεκατ. ISK). Η κυβέρνηση κατέβαλε ποσό 12,2 δισεκατ. ISK για το 13 % της συμμετοχής της στην Arion.

3.4.2. Εισφορά κεφαλαίου κατηγορίας ΙΙ

(88) Το κράτος χορήγησε επίσης στη νέα τράπεζα δύο δάνεια μειωμένης εξασφάλισης για να ενισχύσει το μετοχικό κεφάλαιό της και τη θέση ρευστότητας. Το μέσο Α, εκφρασμένο σε ξένο συνάλλαγμα, αντιστοιχούσε την περίοδο εκείνη σε ποσό 29,5 δισεκατ. ISK. Το δάνειο ήταν υπό μορφή κεφαλαιακού μέσου που προέβλεπε την έκδοση από την Arion Bank μη εξασφαλισμένων τίτλων. Το ποσό του μέσου Β ανερχόταν σε 6,5 δισεκατ. ISK και χρησιμοποιήθηκε από την Arion Bank για την καταβολή στο κράτος των κερδών που διατήρησε (μερισμάτων) κατά το διάστημα μέχρι να τεθεί σε ισχύ η κοινή συμφωνία κεφαλαιοποίησης. Τα κεφαλαιακά μέσα της κατηγορίας ΙΙ που χορήγησε η κυβέρνηση βασίζονταν στην ανάγκη να διασφαλιστεί μια ισχυρή κεφαλαιακή διάρθρωση και ήταν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της FME.

(89) Η διάρκεια του μέσου Α είναι δεκαετής, από την 30ή Δεκεμβρίου 2009. Έχει εγγενή κίνητρα για έξοδο υπό μορφή αυξανόμενου τόκου σε πέντε έτη. Το ετήσιο επιτόκιο για τα πρώτα πέντε έτη είναι 400 μονάδες βάσης επάνω από το Euribor, αλλά στο διάστημα από πέντε έως δέκα έτη το επιτόκιο είναι 500 μονάδες βάσης επάνω από το Euribor. Οι όροι του μέσου Β είναι οι ίδιοι, με την εξαίρεση ότι, για τα τρία πρώτα έτη, το επιτόκιο είναι 300 μονάδες βάσης πάνω από το Euribor.

3.4.3. Εγγύηση καταθέσεων

(90) Για να τηρήσει τις διατάξεις της οδηγίας 97/9/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Μαρτίου 1997, σχετικά με τα καθεστώτα αποζημίωσης επενδυτών (39) και της οδηγίας 94/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 1994, για τα καθεστώτα εγγύησης καταθέσεων (40), η Ισλανδία εξέδωσε τον νόμο αριθ. 98/1999 για την εγγύηση των καταθέσεων και το καθεστώς αποζημίωσης επενδυτών και, στη συνέχεια, συγκρότησε το αποκαλούμενο ταμείο εγγυήσεων καταθετών και επενδυτών («TIF»), το οποίο χρηματοδοτείται με ετήσιες συνεισφορές των τραπεζών, υπολογιζόμενες σε σχέση με τις συνολικές καταθέσεις αυτής της τράπεζας.

(91) Σύμφωνα με τις ισλανδικές αρχές, και για να δοθούν πρόσθετες διασφαλίσεις και να καθησυχαστεί η κοινή γνώμη σχετικά με την ασφάλεια των καταθέσεων, όταν ξέσπασε η κρίση, τα μέτρα διάσωσης της τράπεζας που έλαβε η ισλανδική κυβέρνηση το φθινόπωρο του 2008 συνεπάγονταν επίσης πρόσθετη στήριξη από το κράτος των καταθέσεων σε εγχώριες εμπορικές τράπεζες και ταμιευτήρια, εκτός του πεδίου του νόμου αριθ. 98/1999 για την εφαρμογή της οδηγίας 94/19/ΕΚ σχετικά με την εγγύηση των καταθέσεων και της οδηγίας 97/9/ΕΚ για την αποζημίωση των επενδυτών.

(92) Ανακοίνωση του Γραφείου του πρωθυπουργού της 6ης Οκτωβρίου 2008 ανέφερε ότι «η κυβέρνηση της Ισλανδίας τονίζει ότι οι καταθέσεις σε εγχώριες εμπορικές τράπεζες και ταμιευτήρια και τα υποκαταστήματά τους στην Ισλανδία είναι εξ ολοκλήρου εγγυημένες». Η δήλωση αυτή έκτοτε επαναλήφθηκε από το Γραφείο του σημερινού πρωθυπουργού τον Φεβρουάριο και τον Δεκέμβριο του 2009. Επιπλέον, υπήρξε αναφορά σε επιστολή προθέσεων που απέστειλε η ισλανδική κυβέρνηση στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (και δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο του Υπουργείου Οικονομικών και του ΔΝΤ) στις 7 Απριλίου 2010 (και επαναλήφθηκε και σε άλλη επιστολή προθέσεων της 13ης Σεπτεμβρίου 2010). Η επιστολή (την οποία υπέγραψαν ο ισλανδός πρωθυπουργός, ο υπουργός Οικονομίας, ο Υπουργό Οικονομικών και ο Διοικητής της CBA) αναφέρει ότι «επί του παρόντος, εμμένουμε στη δέσμευσή μας να προστατεύσουμε τους καταθέτες εξ ολοκλήρου, αλλά όταν διασφαλιστεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα θα προγραμματίσουμε τη σταδιακή άρση αυτής της καθολικής εγγύησης». Επιπλέον, στο τμήμα του νομοσχεδίου για τον προϋπολογισμό του 2011 αναφορικά με τις κρατικές εγγυήσεις, μια υποσημείωση παραπέμπει στη δήλωση της ισλανδικής κυβέρνησης ότι οι καταθέσεις στις ισλανδικές τράπεζες είναι προστατευμένες με κρατική εγγύηση (41).

(93) Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται σε πρόσφατη δήλωση του νυν Υπουργού Οικονομικών και πρώην Υπουργού Οικονομίας (2009-2011), Steingrímur Sigfússon, σε συζήτηση στο ισλανδικό κοινοβούλιο σχετικά με το κόστος που αναλαμβάνει η κυβέρνηση για την εξαγορά από την Landsbankinn του ταμιευτηρίου SpKef. Σύμφωνα με τον Υπουργό, όσον αφορά αυτό το θέμα, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η δήλωση του κράτους το φθινόπωρο του 2008 ότι όλες οι καταθέσεις στα ταμιευτήρια και τις εμπορικές τράπεζες θα ήταν ασφαλείς και προστατευμένες. «Οι εργασίες έκτοτε βασίζονται, σε όλες τις περιπτώσεις, σε αυτή τη δήλωση και, δυστυχώς, αληθεύει ότι αυτό (δηλαδή οι οφειλόμενες πληρωμές στο SpKef) θα είναι ένα από τους μεγαλύτερους λογαριασμούς που θα αναλάβει απευθείας το κράτος ως κόστος για τη διασφάλιση των καταθέσεων όλων των κατοίκων του Suðurnes ... και όλων των πελατών του SpKef στα West Fjords και στη Δυτική και Βορειοδυτική περιοχή ... Υποθέτω ότι κανένας δεν διανοήθηκε ότι οι κάτοχοι καταθέσεων σε αυτές τις περιοχές θα είχαν διαφορετική μεταχείριση από άλλους κατοίκους και, συνεπώς, το κράτος δεν είχε κάποια άλλη εναλλακτική επιλογή γι' αυτό το θέμα» (42).

(94) Σύμφωνα με την ισλανδική κυβέρνηση, η πρόσθετη εγγύηση καταθέσεων θα αρθεί πριν την πλήρη κατάργηση του ελέγχου κεφαλαίων η οποία, σύμφωνα με τις ισλανδικές αρχές, προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή στα τέλη του 2013.

3.4.4. Ειδική διευκόλυνση ρευστότητας

(95) Η κρατική χρηματοδότηση της Arion Bank εκτελέστηκε με εισφορά 72 δισεκατ. ISK σε εξαγοράσιμα κρατικά ομόλογα αντί του συνόλου των μετοχών της τράπεζας. Η απόφαση της Kaupthing Bank να ασκήσει το δικαίωμα προαίρεσής της να αγοράσει το 87 % των μετοχών της τράπεζας, ωστόσο, συνεπαγόταν ότι η πλειοψηφία αυτών των ομολόγων επέστρεψε στο κράτος. Η Kaupthing Bank μεταβίβασε περιουσιακά στοιχεία στην Arion Bank έναντι ιδίων κεφαλαίων, μειώνοντας σημαντικά τα εξαγοράσιμα στοιχεία ενεργητικού που κατείχε η τράπεζα και θέτοντας σε κίνδυνο την ικανότητά της να τηρήσει τις απαιτήσεις εποπτείας όσον αφορά τα ρευστά διαθέσιμα. Με βάση τα ανωτέρω και στο πλαίσιο της προαναφερθείσας άσκησης του δικαιώματος προαίρεσης της Kaupthing, η κυβέρνηση συμφώνησε να χορηγήσει πρόσθετη ταμειακή διευκόλυνση στην Arion Bank. Η ταμειακή διευκόλυνση είχε τη μορφή επέκτασης της συμφωνίας swap της SPRON όπως περιγράφεται κατωτέρω.

3.4.5. Η συμφωνία swap της SPRON

(96) Στις 21 Μαρτίου 2009, χρησιμοποιώντας τις εξουσίες της βάσει του νόμου περί εκτάκτων περιστάσεων, η FME ανέλαβε τον έλεγχο της Reykjavík Savings Bank (SPRON) και μεταβίβασε το μεγαλύτερο μέρος των καταθέσεών της στην Arion Bank. Συστάθηκε εταιρεία περιορισμένης ευθύνης ιδιοκτησίας της SPRON για να αναλάβει τα στοιχεία ενεργητικού της SPRON και όλα τα δικαιώματα εξασφαλίσεων, συμπεριλαμβανομένων όλων των υποθηκών, των εγγυήσεων και άλλων παρόμοιων δικαιωμάτων που σχετίζονται με τις απαιτήσεις της SPRON. Η θυγατρική, με την επωνυμία Drómi hf, ανέλαβε τις υποχρεώσεις της SPRON προς την Arion Bank για τις καταθέσεις που μεταβιβάστηκαν και εξέδωσε ομόλογο ποσού 96,7 δισεκατ. ISK στην Arion Bank στις 22 Ιουνίου 2009. Όλα τα περιουσιακά στοιχεία της SPRON δεσμεύτηκαν ως εξασφαλίσεις για το ομόλογο, συμπεριλαμβανομένων των μετοχών της στην Drómi. Εντούτοις, τα μέρη δεν κατόρθωσαν μέχρι στιγμής να καταλήξουν σε συμφωνία για τους στόχους που θα καταβληθούν για το ομόλογο (43).

(97) Με βάση τους όρους που υπεγράφησαν στις 17 Ιουλίου 2009, η κυβέρνηση δέχτηκε να αποζημιώσει την Arion Bank με την αξία του ομολόγου της SPRON. Τα μέρη συμφώνησαν επιπλέον να εργαστούν με σκοπό να καταστεί το ομόλογο της SPRON επιλέξιμο ως εξασφάλιση για χρηματοδότηση από την CBI.

(98) Σε επιστολή στην Arion Bank στις 3 Σεπτεμβρίου 2009, η κυβέρνηση επέκτεινε τους όρους της συμφωνίας swap της SPRON για να καλύψει όχι μόνο πιθανή εκροή των καταθέσεων της SPRON, αποζημιώνοντας την τράπεζα για την ανάληψη των καταθέσεων, αλλά και την απαιτούμενη ρευστότητα για να τηρηθούν οι όροι που έθεσε η FME. Στην επιστολή, η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να χορηγήσει ποσό έως 75 δισεκατ. ISK σε κρατικά ομόλογα, εάν η Kaupthing αποφάσιζε να ασκήσει το δικαίωμα προαίρεσής της να αποκτήσει πλειοψηφική συμμετοχή στην Arion Bank. Η τροποποιηθείσα διευκόλυνση προβλέπει ότι και άλλα περιουσιακά στοιχεία εκτός από το ομόλογο της SPRON μπορεί να χρησιμεύσουν ως εξασφαλίσεις με λιγότερο ευνοϊκούς όρους. Η δέσμευση της κυβέρνησης επισημοποιήθηκε στη συνέχεια σε συμφωνία της 21ης Σεπτεμβρίου 2010 να χρησιμοποιηθεί ως εξασφάλιση το δάνειο κρατικών ομολόγων στην Arion Bank (44). Η διευκόλυνση αυτή λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2014, ημερομηνία που συμπίπτει με τη λήξη του ομολόγου της SPRON. Το ποσό κάθε ανάληψης από τη διευκόλυνση θα είναι τουλάχιστον 1 δισεκατ. ISK. Τα κρατικά ομόλογα θα χρησιμοποιούνται μόνο για τη διασφάλιση δανείων έναντι εξασφαλίσεων από την CΒΙ για τον σκοπό της απόκτησης ρευστότητας για την Arion Bank (45).

3.5. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης

(99) Οι ισλανδικές αρχές υπέβαλαν σχέδιο αναδιάρθρωσης για την Arion Bank στις 31 Μαρτίου 2011 και τροποποίηση του σχεδίου στις 26 Οκτωβρίου 2011. Ένα επικαιροποιημένο σχέδιο αναδιάρθρωσης υποβλήθηκε στις 30 Απριλίου 2012 μαζί με πενταετές επιχειρηματικό σχέδιο και έκθεση της εσωτερικής διαδικασίας αξιολόγησης της κεφαλαιακής επάρκειας (ICAAP) του Απριλίου 2012. Η έκθεση ICAAP υποβλήθηκε στην FME τον Απρίλιο του 2012.

(100) Το σχέδιο αναδιάρθρωσης εξετάζει τα ουσιαστικά ζητήματα της βιωσιμότητας, του επιμερισμού των επιβαρύνσεων και του περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, η Arion Bank ασκεί δραστηριότητες αποκλειστικά στην Ισλανδία και σκοπός της είναι να εστιαστεί σε παραδοσιακές καθολικές τραπεζικές υπηρεσίες.

3.5.1. Περιγραφή του σχεδίου αναδιάρθρωσης

(101) Οι ισλανδικές αρχές και η τράπεζα θεωρούν ότι η αναδιάρθρωση της Arion Bank θα διασφαλίσει την αποκατάστασή της ως υγιή, επαρκώς χρηματοδοτούμενη τράπεζα με ασφαλείς δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας, ώστε να μπορεί να διατηρήσει τον ρόλο της ως χορηγός πιστώσεων στην πραγματική οικονομία. Βάσει των στοιχείων του σχεδίου αναδιάρθρωσης και των απαντήσεων στις ερωτήσεις της Αρχής, αυτό θα επιτευχθεί με τα ακόλουθα μέτρα: i) Καθορισμό της μακροπρόθεσμης στρατηγικής κατεύθυνσης, τον περιορισμό του εύρους των δραστηριοτήτων και περιορισμό της έκθεσης σε κίνδυνο ii) Επίτευξη και διατήρηση ισχυρής κεφαλαιακής θέσης και ικανοποιητικής αποδοτικότητας iii) Διατήρηση ασφαλούς ρευστότητας και βελτίωση της δομής χρηματοδότησης iv) Αναδιάρθρωση των χαρτοφυλακίων δανείων νοικοκυριών και επιχειρήσεων v) Περιορισμός των ανισορροπιών συναλλάγματος vi) Εξορθολογισμός του δικτύου υποκαταστημάτων και βελτίωση της σχέσης κόστους/αποτελεσματικότητας

(102) Πριν την αναλυτικότερη περιγραφή του σχεδίου αναδιάρθρωσης, πρέπει να παρατεθεί συνοπτικά ή άποψη της τράπεζας για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Arion Bank τα ελαττώματα που συνέβαλαν στην κατάρρευση της Kaupthing. Ως προς αυτό, επισημαίνεται ότι, ενώ οι λειτουργίες της Arion Bank βασίζονται σε εγχώριες πράξεις και περιουσιακά στοιχεία της Kaupthing Bank, πρόκειται παρ' όλα αυτά για μια νέα τράπεζα με διαφορετικούς εμπορικούς στόχους και ιδιοκτησιακό καθεστώς και διαφορετικό διοικητικό συμβούλιο και διαχείριση από αυτά της Kaupthing. Η σημερινή διοίκηση της Arion Bank έχει πράγματι δηλώσει ότι δεν είναι σε θέση να διατυπώσει εικασίες για τις ειδικές αδυναμίες ή την κατάρρευση της Kaupthing. Με άλλους όρους, η Arion Bank παραπέμπει πρώτα στην έκθεση της SIC που εξετάζεται ανωτέρω σε σχέση με τις αιτίες της κατάρρευσης της Kaupthing Bank. Δεύτερον, επισημαίνεται ότι μετά την κατάρρευση της Kaupthing έχουν ληφθεί μέτρα για την ενίσχυση της υποδομής μετά από εκτίμηση του κινδύνου διαχείρισης και τη διακυβέρνηση από την FME.

(103) Σύμφωνα με την Αrion Bank, δύο έργα έχουν ιδιαίτερη σημασία όσον αφορά τα μέτρα που έλαβε η τράπεζα, ανταποκρινόμενη στην ανωτέρω εκτίμηση. Πρώτον, όσον αφορά τις μεγάλες και διαπλεκόμενες εκθέσεις, διατυπώθηκε ο ισχυρισμός ότι η Kaupthing είχε μια «νομικίστικη» άποψη για το θέμα της αντιμετώπισης των διαπλεκόμενων εκθέσεων, γεγονός που της επέτρεπε να χορηγεί δάνεια σε διαπλεκόμενα ή συνδεδεμένα μέρη καθ' υπέρβαση του νόμιμου ορίου του 25 % του επιχειρηματικού κεφαλαίου. Μέσω αυτού του σχεδίου, η Arion Bank διεύρυνε τους ορισμούς της των διαπλεκόμενων μερών και εφαρμόζει αυστηρότερες διαδικασίες ως προς αυτό, ενώ η υπηρεσία διαχείρισης κινδύνου της Arion Bank έχει τον τελικό λόγο σε περίπτωση διαφορών. Οι μεταβολές της ισλανδικής νομοθεσίας σε σχέση με τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που επήλθαν μετά την κρίση έχουν περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα των τραπεζών να χορηγούν δάνεια σε διαπλεκόμενα μέρη. Τα δάνεια σε ιδιοκτήτες ή στελέχη δεν μπορούν πλέον να υπερβαίνουν το 1 % του επιχειρηματικού κεφαλαίου και χορηγούνται μόνο έναντι εξασφαλίσεων ποιότητας.

(104) Δεύτερον, εφαρμόζεται μεγαλύτερος έλεγχος διασταυρούμενων συμμετοχών και έμμεσων εκθέσεων. Λέγεται ότι η Kaupthing Bank χορηγούσε δάνεια έναντι δικών της μετοχών, γεγονός που ήταν ασφαλώς επικίνδυνο και πιθανόν πέρα από τα όρια που έθετε ο ισλανδικός νόμος για τις επιχειρήσεις. Οι αλλαγές στην ισλανδική νομοθεσία απαγορεύουν πλέον τη χορήγηση δανείων έναντι ίδιων μετοχών ή τη σύναψη συμβάσεων βάσει των οποίων ο υποκείμενος κίνδυνος είναι οι ίδιες μετοχές.

Παραδοχές του σχεδίου αναδιάρθρωσης

(105) Το σχέδιο αναδιάρθρωσης κατατίθεται για τη μητρική εταιρεία στο πλαίσιο της διαδικασίας ICAAP και λαμβάνει επίσης υπόψη τα αποτελέσματα των θυγατρικών. Βασίζεται σε ένα σύνολο γενικών και οικονομικών παραδοχών που αποτελούν το οικονομικό υπόβαθρο του βασικού σεναρίου και του σεναρίου αντοχής σε ακραίες καταστάσεις που ορίζονται κατωτέρω.

(106) Οι παραδοχές περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: — Το πλαίσιο λειτουργίας της τράπεζας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές οικονομικές, νομικές, πολιτικές και κανονιστικές ανασφάλειες και επηρεάζει τις μακροπρόθεσμες προβλέψεις. Για τους λόγους αυτούς, δεν αναλαμβάνονται μείζονες αλλαγές στις δραστηριότητες της τράπεζας. — Οι μακροοικονομικές παραδοχές βασίζονται σε πρόβλεψη που συνέταξε το τμήμα ερευνών της Arion Bank που περιλαμβάνει τις ακόλουθες βασικές μεταβλητές: Πίνακας 3 Από την οικονομική πρόβλεψη του τμήματος ερευνών της Arion Bank Ποσοστό μεταβολής από το προηγούμενο έτος 2012 2013 2014 Αύξηση του ΑΕΠ 3,0 3,9 3,5 Ανεργία 6,2 5,3 4,9 Πληθωρισμός 5,5 6,1 5,9 Reibor (46) 4,9 5,8 5,6 Libor 0,5 0,5 0,5 Euribor 1,0 1,0 1,0 Μισθοί 9,2 9,7 8,4 Δείκτης τιμής συναλλάγματος ISK TWI (47) 4,9 5,0 5,0 — Η τράπεζα κάνει επίσης παραδοχές σε σχέση με τη θέση της στην αγορά, τις ευκαιρίες και τους κινδύνους, τα εσωτερικά δεδομένα και την ανάπτυξη της αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των αποκαλούμενων βασικών πεποιθήσεων (48). — Εκτιμάται ότι θα συνεχιστεί η ανάπτυξη με κύριο μοχλό την κατανάλωση (49). — Η κατανάλωση θα εξακολουθήσει να διέπεται από ειδικά μέτρα (αναλήψεις από συντάξεις και νέος υπολογισμός δανείων σε συνάλλαγμα κ.λπ.). Επιπλέον, η αύξηση των τιμών των κατοικιών θα συμβάλει στην ευημερία των νοικοκυριών. Η μείωση της ανεργίας θα συμβάλει επίσης στην αύξηση της κατανάλωσης. — Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης από το 2008, οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ κυμαίνονταν σε χαμηλότερο επίπεδο από το ελάχιστο των τελευταίων 50 ετών, αλλά εκτιμάται ότι σταδιακά θα ανακάμπτουν για το υπόλοιπο της περιόδου αναδιάρθρωσης. — Σύμφωνα με την αύξηση των προβλέψεων για την επενδυτική δραστηριότητα, η τράπεζα αναμένει ότι θα αυξηθεί η ζήτηση για νέα δάνεια και τα δάνειά της θα αυξηθούν την περίοδο αναδιάρθρωσης. — Οι εισαγωγές θα αυξηθούν με ταχύτερο ρυθμό από αυτόν των εξαγωγών, αλλά θα υπάρξει εξισορρόπηση κατά το τέλος της περιόδου πρόβλεψης. — Ο πληθωρισμός και τα επιτόκια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο επιχειρηματικό σχέδιο και το σχέδιο αναδιάρθρωσης της τράπεζας (50). Εικάζεται ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου που καλύπτει η πρόβλεψη. — Αναμένεται υποτίμηση της κορόνας κατά 5 % κατά μέσο όρο καθ' όλη τη διάρκεια της πρόβλεψης. — Η Arion Bank εκφράζει αμφιβολίες όσον αφορά τη στρατηγική για την άρση του ελέγχου κεφαλαίων και εκτιμά ότι θα συνεχίσουν να εφαρμόζονται κατά τη διάρκεια της περιόδου πρόβλεψης (51).

i) Καθορισμός της μακροπρόθεσμης στρατηγικής κατεύθυνσης, προοδευτική μείωση των δραστηριοτήτων και περιορισμός της έκθεσης σε κίνδυνο

(107) Με την ταχεία μετατροπή της από τράπεζα της Βόρειας Ευρώπης με δραστηριότητες σε δεκατρείς χώρες σε τράπεζα που λειτουργεί αποκλειστικά στην Ισλανδία, η Arion Bank βρέθηκε αντιμέτωπη με αμέτρητες προκλήσεις, τόσο εσωτερικές όσο και εξωτερικές, τις οποίες όφειλε να ξεπεράσει. Η νέα αποτίμηση των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού από την Kaupthing στην Arion Bank ήταν μία από αυτές. Επιπροσθέτως, η υποδομή της τράπεζας έπρεπε να μειωθεί και η τράπεζα έπρεπε να προσαρμοστεί στη νέα οικονομική πραγματικότητα κατά την οποία πολλές επιχειρήσεις, ιδιώτες και νοικοκυριά περιήλθαν οι ίδιοι σε κατάσταση σοβαρής αδυναμίας να εξυπηρετήσουν το χρέος τους.

(108) Πολλές από τις προκλήσεις που αντιμετώπιζε η νέα τράπεζα συνδέονταν ευθέως με τις περιστάσεις που περιέβαλαν την ίδρυσή της. Η μεταβίβαση εσωτερικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού από την περιουσία της Kaupthing στην Arion Bank δημιούργησε ορισμένες δυσμενείς εκθέσεις της τράπεζας σε κινδύνους. Εντούτοις, οι μεγάλες προσπάθειες που καταβλήθηκαν για να εναρμονιστούν οι εργασίες της τράπεζας με τη νέα οικονομική πραγματικότητα σημειώθηκε σημαντική επιτυχία στο να μειωθεί η έκθεση της τράπεζας σε ελεγχόμενο επίπεδο. Το κύριο βάρος δόθηκε σε: — Είσπραξη οφειλών από καθυστερούμενα δάνεια (52). — Μείωση της συναλλαγματικής ανισορροπίας (53). — Μείωση της πιστοληπτικής συγκέντρωσης προς μεγαλύτερους και διαπλεκόμενους πελάτες (54). — Αύξηση της κεφαλαιακής επάρκειας (55). — Αύξηση των μακροπρόθεσμων καταθέσεων και διασφάλιση εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης (56). — Μείωση του κινδύνου πληθωρισμού λόγω της ανισορροπίας του δείκτη τιμών καταναλωτή (ΔΚΤ) (57).

(109) Κατά τη διάρκεια του 2010 καθορίστηκε η μακροπρόθεσμη στρατηγική κατεύθυνση για την τράπεζα. Σύμφωνα με την Arion Bank, το χαρτοφυλάκιο πελατών της προσεγγίζει ήδη τον στόχο της να γίνει μια τράπεζα σχέσεων και εκτιμάται ότι αυτός ο τύπος μοντέλου τραπεζικής μπορεί να επιτευχθεί πλήρως.

(110) Η οργανωτική δομή της τράπεζας έχει απλουστευθεί από την ίδρυσή της (58) και τη θέσπιση των προτύπων εταιρικής διακυβέρνησης, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια και μεγαλύτερη λογοδοσία. Ο ρόλος και οι λειτουργίες των υποστηρικτικών τμημάτων και ιδίως της διεύθυνσης διαχείρισης κινδύνου, έχουν ενισχυθεί. Το τμήμα αυτό είναι ανεξάρτητο και κεντρικό και υπάγεται απευθείας στον διευθύνοντα σύμβουλο. Ο ΔΣ και το διοικητικό συμβούλιο είναι υπεύθυνοι να καθορίσουν και να συγκροτούν τη διάθεση ανάληψης κινδύνου. Η διάθεση ανάληψης κινδύνου μεταφράζεται σε όρια έκθεσης και σε στόχους που παρακολουθούνται από το τμήμα διαχείρισης κινδύνων, το οποίο αναφέρει τα πορίσματά του τακτικά στον ΔΣ και το διοικητικό συμβούλιο.

(111) Η FME επέλεξε την Arion Bank να αναλάβει όλες τις υποχρεώσεις για καταθέσεις της Reykjavík Savings Bank (SPRON). Τον Απρίλιο του 2009, η τράπεζα εξαγόρασε το περιφερειακό Mýrasýsla Savings Bank (SPM), συμπεριλαμβανομένων όλων των στοιχείων ενεργητικού του και ορισμένων υποχρεώσεων, όπως οι καταθέσεις (59). Οι ενέργειες αυτές προσέλκυσαν 22000 νέους πελάτες στην τράπεζα, χωρίς να επεκταθεί το υφιστάμενο δίκτυο υποκαταστημάτων της.

(112. Στις 22 Δεκεμβρίου 2011, η Arion Bank αγόρασε την πρώην Kaupthing Mortgages Institutional Investor Fund, KMIIF (έχει μετονομαστεί σε Arion Bank Mortgages Institutional Investor Fund, AMIIF) (60).

(113) Το 2012, ο θεματοφύλακας τίτλων Verdis, θυγατρική που ανήκει εξ ολοκλήρου στην τράπεζα, θα συγχωνευθεί με την τράπεζα […].

ii) Επίτευξη και διατήρηση ισχυρής κεφαλαιακής θέσης και ικανοποιητική αποδοτικότητα

(114) όπως φαίνεται στον πίνακα 4, η Arion Bank είναι αποδοτική από την ίδρυσή της, με απόδοση κεφαλαίων (ROE) που κυμαίνεται μεταξύ 10,5 και 16,7 %. Πίνακας 4 Επισκόπηση 2009-2011 και προβλέψεις 2012-2014 (Τα δεδομένα αφορούν τη μητρική εταιρεία. Τα αποτελέσματα των θυγατρικών λαμβάνονται μέσω άλλων εσόδων. Ποσά σε εκατ. ISK) 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Καθαρά έσοδα από τόκους 14 258 24 440 25 480 […] […] […] Επαναποτίμηση δανείων 9 642 29 722 20 037 […] […] […] Έσοδα από προμήθειες 3 914 3 379 4 454 […] […] […] Καθαρό χρηματοοικονομικό εισόδημα 13 460 – 5 681 1 223 […] […] […] Αλλα έσοδα 1 713 1 047 4 364 […] […] […] Συνολικά έσοδα 42 988 52 908 55 559 […] […] […] Λειτουργικές δαπάνες – 13 133 – 14 226 – 15 791 […] […] […] Απομείωση αξίας – 14 470 – 23 067 – 26 582 […] […] […] Καθαρά κέρδη προ φόρων 15 384 15 614 13 186 […] […] […] Φόροι και εισφορά τραπεζών – 2 414 – 2 897 – 2 692 […] […] […] Καθαρά κέρδη 12 971 12 717 10 494 […] […] […] Απόδοση κεφαλαίου (RΟΕ) 16,7 % 13,4 % 10,5 % [10-20] % [5-15] % [5-15] % Καθαρό περιθώριο επιτοκίου … … 3,6 % […] % […] % […] % Δείκτης κόστους προς κέρδη … … 44,8 % […] % […] % […] %

(115) Κατά τη διάρκεια του 2009-2011, μη τακτικά στοιχεία είχαν σοβαρή επίπτωση στον λογαριασμό κέρδους και ζημίας, ιδίως όσον αφορά την επαναποτίμηση δανείων. Οι ισλανδικές αρχές υπέβαλαν στοιχεία για τα συνολικά δάνεια και τις εκπτώσεις που ελήφθησαν από την παλαιά τράπεζα (61). Η συνολική ονομαστική αξία των μεταβιβασθέντων δανείων ανερχόταν σε 1230 δισεκατ. ISK και η λογιστική αξία σε 459 δισεκατ. ISK. Η συνολική έκπτωση ήταν συνεπώς περίπου 771 δισεκατ. ISK. Όταν το επέτρεψαν οι συνθήκες, έγινε νέα αποτίμηση των δανείων που είχε ως αποτέλεσμα την επαναποτίμηση των δανείων, όπως αναφέρεται στον πίνακα 4 (62). Εντούτοις, για το υπόλοιπο διάστημα της περιόδου αναδιάρθρωσης, η επαναποτίμηση των δανείων προβλέπεται ότι δεν θα είναι ουσιαστική. Η αποδοτικότητα της τράπεζας δεν θα εξαρτάται πλέον από αυτό το μη τακτικό στοιχείο.

(116) Οι κεφαλαιακές απαιτήσεις που έθεσε η FME ως προϋπόθεση για τη χορήγηση άδειας λειτουργίας στην Arion Bank ήταν 12 % για το κεφάλαιο κατηγορίας Ι και 16 % για τον συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας (δείκτης CAD). Η κεφαλαιακή πολιτική της τράπεζας είναι να διατηρήσει ισχυρή κεφαλαιακή βάση για τη στήριξη της ανάπτυξης επιχειρήσεων και τη στήριξη των ρυθμιστικών κεφαλαιακών απαιτήσεων, ακόμα και σε περιόδους πίεσης. Ο μακροπρόθεσμος κεφαλαιακός προγραμματισμός της τράπεζας βασίζεται σήμερα σε ένα όριο αναφοράς ελάχιστου […] % κεφαλαίου κατηγορίας Ι και συνολικού δείκτη CAD […] %. Η κεφαλαιακή θέση της τράπεζας ενισχυόταν προοδευτικά κατά την περίοδο 2009-2011 και έχει υπερβεί τόσο τις κεφαλαιακές απαιτήσεις της FME όσο και τους εσωτερικούς στόχους της τράπεζας. Στα τέλη του 2011, ο δείκτης CAD της τράπεζας ήταν 20,5 %, με δείκτη κεφαλαίων κατηγορίας Ι 15,7 %. Πίνακας 5 Δείκτες κεφαλαίου στο τέλος του έτους 2009-2011 και πρόβλεψη 2012-2014 (Τα δεδομένα αφορούν τη μητρική εταιρεία. Τα αποτελέσματα των θυγατρικών λαμβάνονται μέσω άλλων εσόδων. Ποσά σε εκατ. ISK) 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Κεφάλαιο κατηγορίας 1 88 302 98 715 106 459 […] […] […] Κεφάλαιο κατηγορίας 2 29 543 26 257 32 105 […] […] […] Συνολικό κεφάλαιο 117 845 124 972 138 564 […] […] […] Σταθμισμένα βάσει κινδύνου στοιχεία ενεργητικού 685 702 678 563 675 998 […] […] […] Δείκτης κεφαλαίου κατηγορίας 1 12,9 % 14,5 % 15,7 % [15-20] % [15-20] % [15-20] % Δείκτης CAD 17,2 % 18,4 % 20,5 % [20-25] % [20-25] % [20-25] %

(117) Κατά την εκτίμηση της τράπεζας, σύμφωνα με την έκθεση ICAAP του Απριλίου 2012, απαιτείται κεφάλαιο […] δισεκατ. ISK για την κάλυψη της έκθεσής της σε κίνδυνο. Η τράπεζα έχει κεφαλαιακή βάση […] δισεκατ. ISK και, συνεπώς, κατέχει κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας […] δισεκατ. ISK. Βάσει του τρέχοντος σταθμισμένου ως προς τον κίνδυνο ποσού, αυτό μεταφράζεται σε δείκτη ιδίων κεφαλαίων […] %.

(118) Η πολιτική της Arion Bank είναι να μην καταβάλει μερίσματα έως το 2013. Η πολιτική αυτή θα αλλάξει μόνο σε συνεργασία με την FME και μόνο εάν η Arion Bank και η FME καθορίσουν από κοινού ότι έχει επιτευχθεί διατηρήσιμη αναστροφή της τάσης της ισλανδικής οικονομίας.

iii) Διατήρηση μιας σταθερής θέσης και βελτίωση της χρηματοδοτικής δομής

(119) Όσον αφορά τη ρευστότητα, η FME απαιτεί από την τράπεζα να έχει στην κατοχή της ασφαλή αποθέματα ρευστότητας τουλάχιστον κατά 20 % των καταθέσεων και ταμειακά αποθέματα 5 % των καταθέσεων όψεως. Επιπλέον, η κεντρική τράπεζα της Ισλανδίας ορίζει κανόνες για τη ρευστότητα των πιστωτικών οργανισμών (63) σύμφωνα με την οποία τα ρευστά διαθέσιμα των πιστωτικών ιδρυμάτων και οι υποχρεώσεις κατατάσσονται σύμφωνα με τον τύπο και τη λήξη και τη στάθμιση σύμφωνα με τον κίνδυνο. Πιστωτικοί οργανισμοί πρέπει να διαθέτουν ρευστά διαθέσιμα που να υπερβαίνουν τις υποχρεώσεις τους εντός ενός μηνός και μετά από ένα μήνα και μέχρι τριών μηνών. Οι κανόνες επιβάλλουν επίσης δοκιμή αντοχής σε ακραίες καταστάσεις κατά την οποία εφαρμόζεται έκπτωση σε διάφορα στοιχεία του ιδίου κεφαλαίου, αλλά τεκμαίρεται, αφενός, ότι όλες οι υποχρεώσεις πρέπει να καταβάλλονται κατά τη λήξη και, αφετέρου, ότι τμήμα άλλων υποχρεώσεων, όπως οι καταθέσεις πρέπει να καταβάλλεται με σύντομη ειδοποίηση ή καμία ειδοποίηση.

(120) Οι δείκτες ρευστότητας της τράπεζας το 2011-2012 παρουσιάζονται στο κατωτέρω διάγραμμα. Είναι εμφανές ότι η τράπεζα έχει διατηρήσει σταθερή θέση ρευστότητας, υπερβαίνοντας τις απαιτήσεις της FME τόσο όσον αφορά την απαίτηση για τον δείκτη ρευστότητας και τη γενικότερη απαίτηση της εξασφαλισμένης ρευστότητας. Σύμφωνα με τα προγράμματα της τράπεζας για το 2012-2014, θα διατηρήσει συντελεστή ταμειακής ρευστότητας μεταξύ […] — […] % και δείκτη ρευστότητας […] — […] %. Η τράπεζα έχει συμμορφωθεί επίσης με τους κανόνες ρευστότητας της CBI, εφόσον οι δείκτες της ρευστότητας (άνω του 1 και μέχρι 3 μηνών) στο τέλος του έτους το διάστημα 2009-2011 ήταν της τάξης του 1,5-2,1. Διάγραμμα 1 Δείκτες ρευστότητας της Arion Bank 2011-2012 [ Διάγραμμα για τους δείκτες ρευστότητας της Arion Bank βάσει των κανόνων της FΜΕ Τα στοιχεία δεν αποκαλύπτονται για λόγους επαγγελματικού απορρήτου]

(121) Ενώ δεν είναι ακόμη υποχρεωτικές οι απαιτήσεις ρευστότητας της Βασιλείας ΙΙΙ, η Arion Bank έχει αρχίσει την εθελοντική παρακολούθηση του δείκτης κάλυψης ρευστότητας (LCR) (64) σύμφωνα με αυτούς τους κανόνες και στο τέλος του έτους 2011 ο LCR ήταν […] %.

(122) Η Arion Bank χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από καταθέσεις, αλλά έχουν ληφθεί μέτρα για τη διαφοροποίηση της χρηματοδότησής της με την έκδοση καλυμμένων ομολογιών. Τον Νοέμβριο του 2011, η FME χορήγησε στην Arion Bank άδεια να εκδώσει καλυμμένα ομόλογα. Τον Φεβρουάριο του 2012, ολοκληρώθηκε πρόγραμμα έκδοσης καλυμμένων ομολόγων αξίας 1 δισεκατ. ευρώ. Τα κεφάλαια θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση ενυπόθηκων δανείων της Arion Bank. Υπενθυμίζεται ότι, στα τέλη του 2011, η Arion Bank αγόρασε το Ταμείο Ενυπόθηκων Δανείων KMIIF, εξαγοράζοντας το εκκρεμές ποσό των 127 δισεκατ. ISK σε καλυμμένα ομόλογα και συνέχισε ως εκδότης καλυμμένων ομολόγων. Η τράπεζα θεωρεί ότι η έκδοση καλυμμένων ομολόγων στις εγχώριες αγορές θα ικανοποιήσει τις ανάγκες αναχρηματοδότησης της τράπεζας και τη χρηματοδότηση νέων δανείων κατά την περίοδο 2012-2016.

iv) Αναδιάρθρωση των χαρτοφυλακίων δανείων σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις

(123) Ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα του ισλανδικού χρηματοπιστωτικού τομέα ήταν η αναδιάρθρωση του χρέους των νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Πρόκειται για σύνθετο και ευαίσθητο ζήτημα με πολλές δημοσιονομικές, οικονομικές και ηθικές παραμέτρους.

(124) Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλε η Arion Bank, η αναδιάρθρωση του χαρτοφυλακίου δανείων ήταν ύψιστη προτεραιότητα και η τράπεζα θεωρεί ότι πρωτοστατεί στην επίλυση των ζητημάτων χρέους νοικοκυριών και επιχειρήσεων και ότι έχει επιτύχει σημαντική πρόοδο προς αυτή την κατεύθυνση. Το 2009, συστάθηκε στην τράπεζα μονάδα ανάκτησης οφειλών επιχειρήσεων και συγκροτήθηκαν εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων για τη διαχείριση υποθηκευμένων περιουσιακών στοιχείων. Η τράπεζα εισήγαγε ένα φάσμα εξατομικευμένων υπηρεσιών με σκοπό να βοηθηθούν τα νοικοκυριά και ιδιώτες δανειολήπτες να αντιμετωπίζουν τις οφειλές τους.

(125) Οι εταιρικοί πελάτες που δεν ήταν σε θέση να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους έχουν ενταχθεί στη διαδικασία ανάκτησης οφειλών από την τράπεζα. Σκοπός της εν λόγω διαδικασίας είναι να καταστούν οι αφερέγγυες επιχειρήσεις φερέγγυες, με υγιείς ισολογισμούς, γεγονός που θα τις επιτρέψει να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους και να συμβάλουν στην ανάπτυξη της οικονομίας. Στα τέλη του 2011, 986 επιχειρήσεις είχαν ενταχθεί σε προγράμματα ανάκτησης εταιρικών οφειλών στην τράπεζα και επιτεύχθηκε ρύθμιση σε 871 περιπτώσεις. Κατά την άποψη της τράπεζας, η αναδιάρθρωση χρέους επιχειρήσεων αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί σε μεγάλο βαθμό έως τα τέλη του 2012

(126) Όσον αφορά την αναδιάρθρωση του χρέους των νοικοκυριών, περισσότεροι από 14 000 μεμονωμένοι πελάτες επωφελήθηκαν από τα μέτρα ρύθμισης χρεών της τράπεζας, συμπεριλαμβανομένου του ειδικού προγράμματος ελάφρυνσης του χρέους. Στα τέλη του 2010, η τράπεζα είχε επίσης συστήσει ειδική συμβουλευτική ομάδα για το χρέος για ιδιώτες πελάτες. Κατά την άποψη της τράπεζας, η ρύθμιση αυτή ήταν σημαντική, δεδομένου του μεγάλου αριθμού των περιπτώσεων δύσκολης είσπραξης χρεών που έπρεπε να αντιμετωπιστούν. Σκοπός της τράπεζας είναι να ολοκληρωθεί η διαδικασία αναδιάρθρωσης χρεών των νοικοκυριών το 2012.

(127) Τα προγράμματα αναδιάρθρωσης χρέους αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού. Το μερίδιο των μη εξυπηρετούμενων δανείων μειώθηκε από 37 % στο τέλος του 2010 σε 13 % στα τέλη του 2011. Στα τέλη του 2011, το 56 % των δανείων στο χαρτοφυλάκιο δανείων κατατάσσονταν στα εξυπηρετούμενα δάνεια, το 18 % στα υπό παρακολούθηση, το 13 % στα καθυστερούμενα και το 13 % στα μη εξυπηρετούμενα.

v) Μέτρα για τον περιορισμό των ανισορροπιών της συναλλαγματικής ισοτιμίας

(128) Τα δάνεια σε συνάλλαγμα (FX) στο χαρτοφυλάκιο δανείων χωρίζονται σε δάνεια FX/FX και σε δάνεια FX/ISK. Τα δάνεια FX/FX είναι δάνεια όπου οι πελάτες παράγουν έσοδα σε FX, αλλά τα δάνεια FX/ISK είναι δάνεια σε FX για τα οποία οι πελάτες παράγουν έσοδα ISK. Η ανισορροπία FX της τράπεζας οφείλεται κυρίως στα δάνεια FX/ISK. Κατά τη διάρκεια του 2010 και του 2011, η τράπεζα σημείωσε πρόοδο προς τη μείωση της ανισορροπίας FX. Η ανισορροπία θα εξακολουθήσει να μειώνεται κατά τη διάρκεια του 2012 με αναδιαπραγμάτευση δανείων σε ξένο νόμισμα και τη μετατροπή τους σε ISK καθώς και μέτρα που λαμβάνονται για να ενθαρρυνθούν οι επιχειρήσεις με περιορισμένα έσοδα σε ξένο νόμισμα να μετατρέψουν τα δάνειά τους σε ISK. Εξακολουθεί να υπάρχει ανασφάλεια δικαίου ως προς τα δάνεια FX, αλλά η τράπεζα έχει στόχο να μειώσει την ανισορροπία FX/ISK, έτσι ώστε μέχρι το τέλος του 2012 η ανισορροπία να περιοριστεί εντός του πλαισίου των απαιτήσεων της CBI.

vi) Εξορθολογισμός του δικτύου υποκαταστημάτων και επίτευξη οικονομικής απόδοσης

(129) Κατά την άποψη της Arion Bank, η ισλανδική αγορά έχει υπερβολικά μεγάλο τραπεζικό τομέα σε σύγκριση με παρόμοιες οικονομίες. Οι τράπεζες θα αναγκαστούν να περιορίσουν το κόστος τους για να στηρίξουν την ανταγωνιστικότητά τους. Η Arion Bank εστιάζεται στον έλεγχο των επιπέδων του κόστους της και θεωρεί ότι έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο ως προς τον εξορθολογισμό του χρηματοπιστωτικού τομέα.

(130) Η Arion Bank έχει βελτιώσει τη λειτουργία της με τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων και τον εξορθολογισμό του δικτύου υποκαταστημάτων. Τον Μάρτιο του 2011, ο εξορθολογισμός του δικτύου υποκαταστημάτων ολοκληρώθηκε με τη συγχώνευση τριών υποκαταστημάτων στην περιοχή του Ρέικιαβικ σε ένα. Συνολικά έχουν κλείσει 15 υποκαταστήματα και το υφιστάμενο δίκτυο των