ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΑΡΙΘ. 83/19/COL

της 28ης Νοεμβρίου 2019

Trondheim Spektrum (Νορβηγία) [2020/413]

Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ (εφεξής «η Αρχή»),

Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (η «συμφωνία για τον ΕΟΧ»), και ιδίως τα άρθρα 61 και 62,

Έχοντας υπόψη το πρωτόκολλο 26 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ,

Έχοντας υπόψη τη συμφωνία μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου («συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»), και ιδίως το άρθρο 24,

Έχοντας υπόψη το πρωτόκολλο 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, και ιδίως το άρθρο 1 παράγραφος 2 του μέρους I και το άρθρο 7 παράγραφος 3 του μέρους II,

Έχοντας υπόψη την απόφαση αριθ. 195/04/COL (τροποποίηση),

αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους και αφού έλαβε υπόψη της τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

1.1. ΠΡΩΤΗ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ

(1) Στις 14 Μαρτίου 2017, η Αρχή έλαβε καταγγελία (1) στην οποία προβαλλόταν ο ισχυρισμός ότι ο δήμος του Trondheim («ο Δήμος») χορήγησε παράνομη κρατική ενίσχυση στην Trondheim Spektrum AS («TS»), επιχείρηση η οποία κατέχει και εκμεταλλεύεται την αθλητική εγκατάσταση πολλαπλών χρήσεων Trondheim Spektrum, που βρίσκεται στο Trondheim της Νορβηγίας. Με επιστολή της 27ης Μαρτίου 2017, η Αρχή κάλεσε τις νορβηγικές αρχές να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί της καταγγελίας (2). Οι νορβηγικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 2ας Ιουνίου 2007 (3).

1.2. ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ

(2) Στις 27 Ιουλίου 2017, η Αρχή έλαβε δεύτερη καταγγελία (4), στην οποία προβαλλόταν επίσης ο ισχυρισμός ότι ο Δήμος χορήγησε παράνομη κρατική ενίσχυση στην TS. Με επιστολή της 24ης Αυγούστου 2017, η Αρχή κάλεσε τις νορβηγικές αρχές να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (5). Στην ίδια επιστολή, η Αρχή ζήτησε από τις νορβηγικές αρχές περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τις παρατηρήσεις τους επί της πρώτης καταγγελίας. Με επιστολή της 1ης Σεπτεμβρίου 2017, η Αρχή διαβίβασε στις νορβηγικές αρχές συμπληρωματικές πληροφορίες από τον δεύτερο καταγγέλλοντα (6).

(3) Με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2017, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους σε σχέση με τη δεύτερη καταγγελία και παρείχαν τις πληροφορίες που ζήτησε η Αρχή σχετικά με την πρώτη καταγγελία (7). Στις 29 Σεπτεμβρίου 2017, η υπόθεση συζητήθηκε περαιτέρω στη διάρκεια της ετήσιας «συνεδρίασης δέσμης» στο Όσλο. Στη συνέχεια, συνοπτική περιγραφή της συζήτησης περιελήφθη σε επακόλουθη επιστολή (8).

1.3. ΑΙΤΗΣΗ ΠΑΡΟΧΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

(4) Στις 20 Οκτωβρίου 2017, η Αρχή απέστειλε στις νορβηγικές αρχές αίτηση παροχής πληροφοριών (9). Στις 22 Νοεμβρίου 2017, οι νορβηγικές αρχές και η Αρχή συμμετείχαν σε εικονοτηλεδιάσκεψη για να εξετάσουν την αίτηση παροχής πληροφοριών. Οι νορβηγικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 8ης Δεκεμβρίου 2017 (10).

1.4. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΝΤΟΣ

(5) Στις 19 Σεπτεμβρίου 2017, ο δεύτερος καταγγέλλων υπέβαλε συμπληρωματικές πληροφορίες (11). Στις 6 Νοεμβρίου 2017, ο δεύτερος καταγγέλλων υπέβαλε συμπληρωματικές πληροφορίες (12). Στις 9 Νοεμβρίου 2017, η Αρχή ενημέρωσε τις νορβηγικές αρχές σχετικά με τις συμπληρωματικές πληροφορίες που έλαβε από έναν εκ των καταγγελλόντων (13). Στις 22 Νοεμβρίου και στις 13 Δεκεμβρίου 2017, οι νορβηγικές αρχές και η Αρχή εξέτασαν την υπόθεση μέσω εικονοτηλεδιασκέψεων. Την 1η Δεκεμβρίου 2017, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν περαιτέρω πληροφορίες προς την Αρχή (14).

(6) Στις 26 Οκτωβρίου 2018, ο δεύτερος καταγγέλλων υπέβαλε επιπλέον συμπληρωματικές πληροφορίες (15).

1.5. ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΙΤΗΣΗ ΠΑΡΟΧΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

(7) Στις 16 Ιανουαρίου 2018, η Αρχή απέστειλε στις νορβηγικές αρχές αίτηση παροχής πληροφοριών (16), στην οποία οι εν λόγω αρχές απάντησαν με επιστολές της 1ης και 5ης Φεβρουαρίου 2018 (17).

1.6. ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΤΟΥ 2019

(8) Στις 29 Νοεμβρίου 2018 (18), οι νορβηγικές αρχές γνωστοποίησαν τη σύναψη συμφωνίας μίσθωσης («η συμφωνία μίσθωσης του 2019»), η οποία προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2019. Με επιστολή της 28ης Ιανουαρίου 2019, η Αρχή ζήτησε από τις νορβηγικές αρχές συμπληρωματικές πληροφορίες. Οι νορβηγικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 21ης Φεβρουαρίου 2019 (19).

(9) Στις 13 Μαρτίου 2019, οι νορβηγικές αρχές και η Αρχή εξέτασαν την υπόθεση μέσω εικονοτηλεδιάσκεψης. Μετά τη συνεδρίαση, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες (20). Στις 18 Μαρτίου 2019, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες (21). Στις 11 Ιουνίου, στις 15 Ιουλίου και στις 18 Οκτωβρίου 2019, οι νορβηγικές αρχές και η Αρχή εξέτασαν την υπόθεση μέσω εικονοτηλεδιασκέψεων.

1.7. ΔΕΛΤΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΓΚΑΚ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΑΥΞΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

(10) Στις 10 Δεκεμβρίου 2018, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν δελτίο πληροφοριών (22) βάσει του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία (ΓΚΑΚ) (23), σχετικά με ad hoc ενίσχυση προς την TS υπό μορφή αύξησης κεφαλαίου ύψους 55 εκατομμυρίων νορβηγικών κορονών (ΝΟΚ) (κατά προσέγγιση 5,68 εκατ. EUR), ισχυριζόμενες ότι το εν λόγω μέτρο έτυχε απαλλαγής κατά κατηγορία.

1.8. Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

(11) Βάσει της απόφασης αριθ. 32/19/COL («απόφαση κίνησης της διαδικασίας»), η Αρχή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας. Με επιστολή της 2ας Μαΐου 2019 (24), οι νορβηγικές αρχές ζήτησαν παράταση της προθεσμίας της 20ής Μαΐου 2019 προκειμένου να υποβάλουν παρατηρήσεις και να παράσχουν όλα τα απαραίτητα έγγραφα, πληροφορίες και στοιχεία για την αξιολόγηση των μέτρων. Με επιστολή της 10ης Μαΐου 2019 (25), η Αρχή συμφώνησε να παρατείνει την προθεσμία έως τις 20 Ιουνίου 2019. Στις 19 Ιουνίου 2019, οι νορβηγικές αρχές ζήτησαν περαιτέρω παράταση της προθεσμίας έως τις 30 Αυγούστου 2019, αίτημα με το οποίο η Αρχή συμφώνησε στις 20 Ιουνίου 2019 (26).

(12) Με επιστολή της 30ής Αυγούστου 2019 (27), οι νορβηγικές αρχές απάντησαν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας.

(13) Στις 23 Μαΐου 2019, η απόφαση κίνησης της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ (28). Η Αρχή έλαβε τις παρατηρήσεις ενός ενδιαφερόμενου μέρους, δηλαδή ενός εκ των καταγγελλόντων. Με επιστολή της 27ης Ιουνίου 2019 (29), η Αρχή διαβίβασε τις παρατηρήσεις στις νορβηγικές αρχές, στις οποίες δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσουν. Με επιστολή της 30ής Αυγούστου 2019 (30), οι νορβηγικές αρχές διαβίβασαν τις παρατηρήσεις τους επί των παρατηρήσεων των ενδιαφερόμενων μερών.

2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

(14) Στόχος του δήμου είναι η παροχή στους κατοίκους του Trondheim εγκαταστάσεων για αθλητικές δραστηριότητες και δραστηριότητες αναψυχής. Η εγκατάσταση Trondheim Spektrum φιλοξενεί μικρές και μεγάλες αθλητικές εκδηλώσεις καθώς και άλλες εκδηλώσεις όπως συναυλίες, εμπορικές εκθέσεις και συνέδρια. Για παράδειγμα, η Trondheim Spektrum θα φιλοξενήσει το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα χειροσφαίρισης γυναικών και ανδρών το 2020.

(15) Το 2004, ο Δήμος υιοθέτησε την αρχή της δωρεάν παροχής εγκαταστάσεων για τους αθλητικούς συλλόγους του δήμου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διευκολύνεται η συμμετοχή παιδιών και νέων σε αθλητικές δραστηριότητες, ανεξάρτητα από το επίπεδο εισοδήματος της οικογένειάς τους.

(16) Για να μπορεί να ανταποκριθεί στον στόχο της παροχής αθλητικών εγκαταστάσεων στους πολίτες του, ο Δήμος όχι μόνο έχει στην κατοχή του και διαχειρίζεται πολυάριθμες αθλητικές εγκαταστάσεις αλλά και εκμισθώνει εγκαταστάσεις που κατέχουν και εκμεταλλεύονται τρίτοι. Ο Δήμος ενοικιάζει χώρους από την TS, αθλητικούς συλλόγους που διαθέτουν τις δικές τους εγκαταστάσεις, άλλες κρατικές αρχές (π.χ. σε κτίρια γυμνασίων και λυκείων) και, σε πολύ περιορισμένο βαθμό, από ιδιωτικές εγκαταστάσεις.

(17) Ο Δήμος ενοικιάζει χώρους από παρόμοιες εγκαταστάσεις βάσει ειδικών συμφωνιών μίσθωσης, και κατανέμει τους κοινούς χώρους, δωρεάν, στους αθλητικούς συλλόγους. Η διαδικασία της κατανομής των χώρων ανατίθεται στο τοπικό αθλητικό συμβούλιο (Idrettsrådet), που αποτελεί τμήμα της οργανωτικής δομής της νορβηγικής Συνομοσπονδίας Αθλητισμού (Norges idrettsforbund).

(18) Το σύνολο των διαθέσιμων χώρων τίθεται στη διάθεση του τοπικού αθλητικού συμβουλίου. Το αθλητικό συμβούλιο έχει συστήσει μια επιτροπή με σκοπό την κατανομή των χώρων που διαθέτει ο Δήμος. Η επιτροπή κατανέμει τις διαθέσιμες ώρες βάσει των κατευθυντήριων γραμμών που έχει καθορίσει το αθλητικό συμβούλιο.

(19) Η TS κατέχει και εκμεταλλεύεται την Trondheim Spektrum, εγκατάσταση πολλαπλών χρήσεων που βρίσκεται στο κέντρο του Trondheim. Η εγκατάσταση περιλαμβάνει οκτώ χώρους πολλαπλών χρήσεων. Οι χώροι χρησιμοποιούνται ως χώροι προπόνησης τοπικών αθλητικών συλλόγων, φιλοξενίας μικρών και μεγάλων αθλητικών εκδηλώσεων και άλλων εκδηλώσεων όπως συναυλίες, εμπορικές εκθέσεις και συνέδρια.

(20) H TS προέρχεται από την εταιρεία Nidarøhallen που ιδρύθηκε το 1961, με σκοπό την κατασκευή και εκμετάλλευση ενός χώρου αθλητικών δραστηριοτήτων και εκθέσεων στο Trondheim. Στις 5 Ιουνίου 2002, η ονομασία της εταιρείας άλλαξε σε Trondheim Spektrum AS.

(21) Ο Δήμος ήταν, και εξακολουθεί να είναι, ο πλειοψηφών μέτοχος της TS. Ο Δήμος κατέχει επί του παρόντος το 99,68 % των μετοχών (31).

(22) Η κατασκευή του πρώτου τμήματος της εγκατάστασης ολοκληρώθηκε το 1963 (χώροι A και B). Η εγκατάσταση επεκτάθηκε τέσσερις φορές, το 1971 (χώρος C), το 1980 (χώρος G), το 1988 (χώροι D και E/H) και το 2000 (χώρος F).

(23) Από το καλοκαίρι του 2017, έχουν ξεκινήσει στην Trondheim Spektrum σημαντικές εργασίες ανακαίνισης και επέκτασης.

(24) Ο Δήμος ενοικιάζει χώρους από την TS με σκοπό τη διάθεσή τους στο αθλητικό συμβούλιο. Βάσει της συμφωνίας μίσθωσης, η Trondheim Spektrum προορίζεται κυρίως για τις αθλητικές δραστηριότητες νέων από τον Σεπτέμβριο έως τον Μάιο (32). Οι υπόλοιποι διαθέσιμοι χώροι κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου-Μαΐου καθώς και το σύνολο των χώρων στη διάρκεια του υπόλοιπου έτους ενοικιάζονται από την TS για άλλες αθλητικές δραστηριότητες, εμπορικές εκθέσεις και συναυλίες κ.λπ. Η TS φιλοξενεί σειρά εκθέσεων, περιλαμβανομένης μιας ετήσιας έκθεσης του τομέα της αλιείας. Επιπλέον, η TS έχει έσοδα από την εκμετάλλευση ενός περιπτέρου, μιας καφετέριας και ενός εστιατορίου.

(25) Το επιχειρηματικό σχέδιο της TS για το μέλλον αποσκοπεί να επιτύχει παρόμοιο και κατά προσέγγιση ισοδύναμο αντίστοιχο μερίδιο εσόδων βάσει της συμφωνίας μίσθωσης με τον Δήμο, καθώς και από άλλες δραστηριότητες, όπως και κατά το παρελθόν (33).

3. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ

3.1. ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(26) Η απόφαση κίνησης της διαδικασίας αφορούσε διάφορα εικαζόμενα μέτρα ενίσχυσης προς την TS. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Αρχή δεν αξιολόγησε τον χαρακτήρα μέτρων τα οποία, εάν συνιστούσαν ενίσχυση, θα συνιστούσαν υφιστάμενη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο β) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου («πρωτόκολλο 3 της ΣΕΔ»). Ως εκ τούτου, τα εν λόγω μέτρα δεν περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας απόφασης. Τα εν λόγω μέτρα αφορούσαν i) δάνειο του Δήμου (μέτρο 1), ii) χορήγηση εγγύησης από τον Δήμο (μέτρο 2), iii) συμφωνίες μίσθωσης (μέτρο 3) και iv) ενίσχυση χορηγηθείσα βάσει του καθεστώτος κεφαλαίων τυχερών παιγνίων (μέτρο 8) (34).

3.2. ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(27) Όπως αναφέρεται στη σκέψη 120 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, το πεδίο εφαρμογής της επίσημης έρευνας περιλάμβανε τα ακόλουθα μέτρα: — Μέτρο 4 (εν μέρει): συμφωνίες μίσθωσης μεταξύ της TS και του Δήμου, οι οποίες συνήφθησαν από το 2007 έως το 2017, — Μέτρο 5: η νέα συμφωνία μίσθωσης του 2019 μεταξύ της TS και του Δήμου (γνωστοποιήθηκε), — Μέτρο 6: αύξηση κεφαλαίου που συνδέεται με νέες και απρόβλεπτες δαπάνες επέκτασης και ανακαίνισης της Trondheim Spektrum, — Μέτρο 7: χρηματοδότηση του κόστους υποδομών, — Μέτρο 9: έμμεση εγγύηση, εγγενής σε σύμβαση δανείου μεταξύ Nordea και TS.

(28) Για πιο λεπτομερή περιγραφή των μέτρων, η Αρχή παραπέμπει στο τμήμα 4 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας.

3.3. ΜΕΤΡΟ 4 – ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΗΦΘΗΣΑΝ ΑΠΟ ΤΟ 1999 ΕΩΣ ΤΟ 2017

(29) Το μεγαλύτερο μέρος των χώρων της Trondheim Spektrum χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα από αθλητικούς συλλόγους βάσει συμφωνιών μίσθωσης μεταξύ της TS και του Δήμου. Ο Δήμος ενοικιάζει την εγκατάσταση από το 1963, έτος έναρξης της λειτουργίας της. Ο Δήμος ενοικίαζε τις εγκαταστάσεις από την Trondheim Spektrum έναντι ποσού περίπου 12 εκατομμυρίων NOK ετησίως, από το 1990 έως το 2002.

(30) Σύμφωνα με τους καταγγέλλοντες, το ενοίκιο υπερβαίνει τα επίπεδα της αγοράς. Δηλαδή, το ενοίκιο βασίζεται στις ανάγκες της TS και όχι στους χώρους που χρειάζεται ο Δήμος. Οι καταγγέλλοντες ισχυρίζονται ότι το μίσθωμα δεν καθορίστηκε ποτέ βάσει διαπραγματεύσεων υπό όρους ανταγωνισμού, αλλά αποφασίστηκε μονομερώς από το δημοτικό συμβούλιο του Δήμου.

(31) Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, το ενοίκιο που καταβάλλει ο Δήμος στην TS συμβιβάζεται με την αγορά και, ως εκ τούτου, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Σε περίπτωση που η Αρχή κατέληγε σε διαφορετικό συμπέρασμα, οι νορβηγικές αρχές ισχυρίζονται ότι τυχόν νέα ενίσχυση θα είναι, σε κάθε περίπτωση, συμβατή με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(32) Στο πλαίσιο της διαδικασίας έως τη λήψη της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, οι νορβηγικές αρχές είχαν υποστηρίξει ότι οι συμφωνίες μίσθωσης αποτελούν μέρος υφιστάμενου καθεστώτος ενισχύσεων. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Αρχή διατύπωσε την προκαταρκτική άποψη ότι οι συμφωνίες μίσθωσης που συνήφθησαν από το 1999 έως το 2017 δεν συνιστούν καθεστώς ενισχύσεων. Στις παρατηρήσεις τους επί της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, οι νορβηγικές αρχές δεν προέβαλαν ως προς αυτό αντιρρήσεις στην προκαταρκτική άποψη της Αρχής.

(33) Δυνάμει του άρθρου 15 παράγραφος 1 του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 της ΣΕΔ, οι εξουσίες της Αρχής για την ανάκτηση ενισχύσεων υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Η προθεσμία αυτή αρχίζει να προσμετράται από την ημέρα κατά την οποία η παράνομη ενίσχυση χορηγείται στον δικαιούχο είτε ως ατομική ενίσχυση είτε ως ενίσχυση βάσει ενός καθεστώτος ενισχύσεων. Κάθε ενέργεια που εκτελείται από την Αρχή σχετικά με την παράνομη ενίσχυση διακόπτει την προθεσμία παραγραφής (35).

(34) Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Αρχή αξιολόγησε μόνο τις συμφωνίες μίσθωσης σε σχέση με τις οποίες η προθεσμία παραγραφής δεν έχει λήξει (36). Η Αρχή έκρινε ότι η προθεσμία παραγραφής είχε διακοπεί στις 27 Μαρτίου 2017 (37).

(35) Σε αυτό το πλαίσιο, οι συμφωνίες μίσθωσης σε σχέση με τις οποίες η προθεσμία παραγραφής δεν έχει λήξει φαίνεται ότι είναι οι ακόλουθες: α) Συμφωνία μίσθωσης 2007–2008, β) Συμφωνία μίσθωσης 2009-2010, και γ) Συμφωνία μίσθωσης 2011 (η οποία ανανεώνεται ετησίως).

(36) Αυτό συνάγεται από το ότι, με βάση τις πληροφορίες που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές, φαίνεται ότι η συμφωνία μίσθωσης τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2008 (38), ημερομηνία η οποία θα πρέπει, ελλείψει οιασδήποτε ένδειξης περί του αντιθέτου, να εκληφθεί ως η ημέρα χορήγησης τυχόν ενίσχυσης βάσει της συμφωνίας.

(37) Ωστόσο, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Αρχή δήλωσε ότι δεν είχε στη διάθεσή της πληροφορίες σχετικά με τη συμφωνία μίσθωσης που ήταν σε ισχύ το έτος 2007 καθότι η συμφωνία μίσθωσης που ανέφεραν οι νορβηγικές αρχές ότι προηγούνταν της συμφωνίας της περιόδου 2007–2008 έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2006. Επιπλέον, η Αρχή δεν διέθετε πληροφορίες σχετικά με την ημερομηνία υπογραφής της συμφωνίας μίσθωσης της περιόδου 2007–2008, καθώς και σχετικά με το εάν η ημερομηνία υπογραφής μπορεί να είναι και η ημερομηνία χορήγησης τυχόν ενίσχυσης βάσει της συμφωνίας.

(38) Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν στις παρατηρήσεις τους επί της απόφασης κίνησης της διαδικασίας ότι δεν μπορούσαν να παράσχουν τη συμφωνία μίσθωσης που ήταν σε ισχύ το 2007, καθότι δεν φαίνεται να είχε συναφθεί γραπτή συμφωνία. Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι, καθώς το ενοίκιο καταβαλλόταν με βάση τη συμφωνία μίσθωσης για την προηγούμενη περίοδο, αυτό δείχνει ότι η συμφωνία παρατάθηκε σιωπηρώς, σύμφωνα με το νορβηγικό δίκαιο των συμβάσεων. Σε κάθε περίπτωση, στις πληροφορίες που παρείχαν οι νορβηγικές αρχές περιλαμβάνεται το ύψος του ενοικίου που κατέβαλλε ο Δήμος για συγκεκριμένους χώρους.

(39) Η Αρχή δεν ζήτησε περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με το θέμα, δεδομένου ότι οι νορβηγικές αρχές δεν διατύπωσαν αντιρρήσεις όσον αφορά την εκτίμηση της Αρχής σχετικά με την προθεσμία παραγραφής και λόγω του γεγονότος ότι οι νορβηγικές αρχές έχουν παράσχει πληροφορίες σχετικά με το ποσό που καταβαλλόταν βάσει της συμφωνίας μίσθωσης. Επομένως, η έλλειψη τεκμηρίωσης δεν θα επηρεάσει την εκτίμηση της Αρχής σχετικά με το μέτρο στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης.

3.4. ΜΕΤΡΟ 5 – ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΤΟΥ 2019 – ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ

(40) Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 8 ανωτέρω, οι νορβηγικές αρχές γνωστοποίησαν τη συμφωνία μίσθωσης του 2019. Η TS και ο Δήμος έχουν συνάψει νέα συμφωνία μίσθωσης, η οποία προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2019 (39). Η συμφωνία θα λήξει στις 30 Απριλίου 2035.

(41) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι η εν λόγω συμφωνία μίσθωσης βασίζεται στις αρχές στις οποίες βασίζονται οι προηγούμενες συμφωνίες μίσθωσης. Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν περαιτέρω ότι η νέα συμφωνία μίσθωσης αντιπροσωπεύει σημαντική αύξηση των χώρων που διατίθενται για τους αθλητικούς συλλόγους. Βάσει της νέας συμφωνίας μίσθωσης η ενοικίαση αφορά 16 848 ώρες ετησίως, σε σύγκριση με 12 500 κατά το παρελθόν. Η νέα συμφωνία μίσθωσης αντιπροσωπεύει αύξηση του ενοικίου βάσει ωρών από περίπου 1 200 έως 1 700 NOK (περίπου 124 έως 176 EUR). Οι λόγοι για αυτή την αύξηση είναι δύο. Πρώτον, το ιστορικό ενοίκιο που καταβάλλει ο Δήμος καθορίστηκε με βάση το επίπεδο που καθορίστηκε το 1989 και το 1990 και δεν είχε υποστεί προσαρμογές. Δεύτερον, το κόστος κατασκευής που συνδέεται με την παροχή ευελιξίας και τη δυνατότητα πολλαπλών χρήσεων έχει ως αποτέλεσμα το κόστος λειτουργίας ανά τετραγωνικό μέτρο να υπερβαίνει κατά πολύ το κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο του υπάρχοντος χώρου.

(42) Αμφότεροι οι καταγγέλλοντες υποστήριξαν ότι το ενοίκιο στη νέα συμφωνία μίσθωσης υπερβαίνει τους όρους της αγοράς, διότι βασίζεται στις ανάγκες της TS και όχι στους χώρους που χρειάζεται ο Δήμος. Οι καταγγέλλοντες ισχυρίζονται ότι το τέλος μίσθωσης δεν βασίζεται σε διαπραγματεύσεις υπό όρους ανταγωνισμού αλλά έχει καθοριστεί για να καλυφθεί το κόστος κατασκευής της επέκτασης της Trondheim Spektrum.

(43) Ένας από τους καταγγέλλοντες ισχυρίστηκε επίσης ότι τα κύρια στοιχεία κόστους του έργου επέκτασης και ανακαίνισης συνδέονται με απαιτήσεις που σχετίζονται με δραστηριότητες εκτός των δραστηριοτήτων που καλύπτονται από τις συμφωνίες μίσθωσης, όπως συναυλίες, επαγγελματικές αθλητικές εκδηλώσεις και εμπορικές εκθέσεις. Ένας από τους καταγγέλλοντες ισχυρίζεται ότι η κατανομή του κόστους μεταξύ των διαφόρων δραστηριοτήτων είναι συνεπώς εσφαλμένη, καθώς οι ανάγκες των αθλητικών συλλόγων θα μπορούσαν να έχουν καλυφθεί με μικρότερο κόστος.

(44) Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, το ενοίκιο που καταβάλλει ο Δήμος στην TS βάσει της νέας συμφωνίας μίσθωσης συμβιβάζεται με την αγορά και, ως εκ τούτου, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Σε περίπτωση που η Αρχή δεν μπορεί να αποκλείσει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης στη νέα συμφωνίας μίσθωσης, οι νορβηγικές αρχές γνωστοποίησαν τη συμφωνία μίσθωσης ως συμβιβάσιμη ενίσχυση βάσει του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

3.5. ΜΕΤΡΟ 6 – ΑΥΞΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΝΕΕΣ ΚΑΙ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ – ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΚΑΤΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

(45) Όπως καθορίζεται στην αιτιολογική σκέψη 10 ανωτέρω, στις 10 Δεκεμβρίου 2018, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν δελτίο πληροφοριών ΓΚΑΚ (40) αναφορικά με ad hoc ενίσχυση προς την TS ύψους 55 εκατ. ΝΟΚ (περίπου 5,68 εκατ. EUR) υπό μορφή αύξησης κεφαλαίου. Οι νορβηγικές αρχές χορήγησαν την αύξηση κεφαλαίου στην TS βάσει του άρθρου 55 του ΓΚΑΚ.

(46) Ειδικότερα, λόγω τροποποίησης του πεδίου εφαρμογής του έργου για το 2018, ο προϋπολογισμός αυξήθηκε από 536 εκατ. ΝΟΚ σε 591 ΝΟΚ (περίπου 61,05 εκατ. EUR) (41). Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι η TS δεν μπορεί να καλύψει το πρόσθετο κόστος με τα υπάρχοντα μέσα της ή μέσω πρόσθετης χρηματοδότησης από την αγορά. Για αυτόν τον λόγο υπέβαλε αίτηση για αύξηση κεφαλαίου στις 6 Ιουλίου 2018. Η εισφορά κεφαλαίου χορηγήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2018.

(47) Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, το πρόσθετο κόστος των 55 εκατ. NOK μπορεί να κατανεμηθεί ως εξής: — Νέες δαπάνες: τροποποίηση του ποσού του έργου κατά 40,5 εκατ. NOK πρόσθετου κόστους — Απρόβλεπτες δαπάνες: υπερβάσεις προϋπολογισμού 14,5 εκατ. ΝΟΚ

(48) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι, δεδομένου ότι η TS είχε ήδη υψηλή μόχλευση, προτιμήθηκαν νέα κεφάλαια παρά πρόσθετα δάνεια για την κάλυψη των εν λόγω πρόσθετων δαπανών. Συνεπώς, θα ήταν δύσκολη η εξεύρεση χρηματοδότησης (υπό την έννοια πρόσθετου δανείου) στην αγορά. Ως εκ τούτου, η TS αναζήτησε την απαραίτητη χρηματοδότηση από τους κατόχους της.

(49) Ο Δήμος ήταν τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή ο πλειοψηφών μέτοχος της TS (περίπου 78 %), ενώ οι άλλοι μέτοχοι δεν εκδήλωσαν την πρόθεση να συμμετάσχουν στην αύξηση κεφαλαίου (42). Με βάση τα παραπάνω, ο Δήμος έπρεπε να επιλέξει μεταξύ των ακόλουθων λύσεων: να παράσχει τα πρόσθετα κεφάλαια ούτως ώστε να ολοκληρωθεί το έργο ή να αποδεχτεί ότι η TS δεν θα μπορέσει να ολοκληρώσει το έργο σύμφωνα με τα τροποποιημένα, τελικά σχέδια που καταρτίστηκαν μετά την έναρξη των εργασιών του αρχικού έργου.

(50) Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, υπήρχαν ορισμένες παράμετροι που καθιστούσαν την εισφορά κεφαλαίου συμφέρουσα για τον πλειοψηφούντα μέτοχο της TS, δηλαδή τον Δήμο.

(51) Η επέκταση του χώρου κατά 3 200 θέσεις θα επιτρέψει στην TS να φιλοξενεί μεγαλύτερες εκδηλώσεις και θα καταστήσει τον χώρο πιο ελκυστικό για τους διοργανωτές εκδηλώσεων. Η TS θεωρεί ότι θα μπορεί να διοργανώνει τέσσερις έως έξι παρόμοιες μεγάλες εκδηλώσεις τον χρόνο. Πέραν του ενοικίου, αυξημένα έσοδα συγκεντρώνονται από μεγάλες εκδηλώσεις όπως οι εκδηλώσεις υψηλών προσώπων (VIP), εστίασης και βεστιαρίου. Ως εκ τούτου, η επέκταση ήταν πιθανό να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των εσόδων για την TS.

(52) Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι οι εργασίες ανακαίνισης είχαν ξεκινήσει πριν από το αίτημα της TS για αύξηση κεφαλαίου. Οι εργασίες ξεκίνησαν προτού ολοκληρωθούν λεπτομερή σχέδια για την εκτέλεση του έργου. Ο λόγος της επίσπευσης της έναρξης των κατασκευαστικών εργασιών ήταν η ανάγκη να διασφαλιστεί η έγκαιρη ολοκλήρωση του έργου ώστε η TS να μπορέσει να φιλοξενήσει το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα χειροσφαίρισης γυναικών και ανδρών το 2020.

(53) Μεγάλο μέρος των εσόδων της TS προέρχονται όχι μόνο από το ενοίκιο, αλλά και από τις εισπράξεις. Συνεπώς, οι 3 200 επιπλέον θέσεις ήταν πιθανό να έχουν ως αποτέλεσμα αύξηση των εισπράξεων, δεδομένου, ιδίως, ότι η επέκταση επέτρεπε στην TS να φιλοξενεί εκδηλώσεις όπως η εκδήλωση «Disney On Ice».

(54) Η εναλλακτική λύση έναντι της επέκτασης ήταν η τοποθέτηση προσωρινών καθισμάτων για το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα χειροσφαίρισης και άλλες μεγάλες εκδηλώσεις. Η τοποθέτηση και αφαίρεση προσωρινών καθισμάτων θα απαιτούσε περίπου 11 ημέρες, στη διάρκεια των οποίων η TS θα έπρεπε να μην χρησιμοποιεί τον χώρο για οποιαδήποτε αθλητική δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, η χρήση προσωρινών καθισμάτων θα είχε ως αποτέλεσμα μειωμένα έσοδα για την TS.

(55) Η αυξημένη δυνατότητα χρήσης ανελκυστήρων και αποθηκευτικών χώρων θα έχει ως αποτέλεσμα μείωση του κόστους και μεγαλύτερη αποδοτικότητα. Η αυξημένη δυνατότητα χρήσης ανελκυστήρων παρέχει τη δυνατότητα ασφαλούς και αποτελεσματικής μεταφοράς εξοπλισμού στις διάφορες περιοχές των εγκαταστάσεων. Ο βαθμός αποτελεσματικότητας καθαυτός είναι πιθανό να μειώσει το κόστος των καθημερινών εργασιών για την TS. Η εναλλακτική λύση ήταν η μεταφορά του εξοπλισμού με τη βοήθεια εργατών και οχημάτων στα διάφορα σημεία του σταδίου. Η συγκεκριμένη λύση θεωρήθηκε δαπανηρή και αναποτελεσματική, ιδίως ενόψει των επικείμενων πρωταθλημάτων.

(56) Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ήταν απαραίτητες για την εξασφάλιση καλής υλικοτεχνικής υποστήριξης και αποτελεσματικών λειτουργιών στο πλαίσιο μεγάλων εκδηλώσεων, περιλαμβανομένου του πρωταθλήματος χειροσφαίρισης. Επιπλέον, το διοικητικό συμβούλιο έκρινε ότι υπήρχε δυνατότητα εκμίσθωσης των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, για παράδειγμα στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα μεταξύ των μεγάλων εκδηλώσεων, λύση η οποία αποτελούσε και πάλι μια ακόμη ασφαλή δυνατότητα εσόδων για την TS.

(57) Τέλος, η κατάσταση επέτρεψε στον Δήμο να καταστεί ο οιονεί μοναδικός μέτοχος της TS. Ως αποτέλεσμα της αύξησης κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2018, το ποσοστό του Δήμου αυξήθηκε στο 99,68 % (43). Η συμμετοχή με ποσοστό πάνω από 99 % επί του συνόλου των μετοχών επιτρέπει στον Δήμο να αγοράσει τις εναπομένουσες μετοχές ακόμη και χωρίς τη συναίνεση των υφιστάμενων μειοψηφούντων μετόχων. Ως μοναδικός μέτοχος, ο Δήμος θα είναι σε πλεονεκτική θέση βάσει του νόμου της Νορβηγίας για τις κεφαλαιουχικές εταιρείες (44), δεδομένου ότι θα μπορεί να αποφασίσει μονομερώς τον τρόπο λειτουργίας της TS στο μέλλον.

(58) Αυτό συνεπάγεται επίσης ότι ο Δήμος μπορεί να αποφασίσει να αλλάξει το καταστατικό έτσι ώστε η TS να μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις χωρίς την έγκριση των μειοψηφούντων μετόχων. Ως εκ τούτου, η εισφορά κεφαλαίου επέτρεψε στον Δήμο να επιτύχει αξιοπρεπή απόδοση της επένδυσής του μακροπρόθεσμα ή, εναλλακτικά, να είναι ο μοναδικός κάτοχος μετοχών μιας εμπορικά ελκυστικής, σύγχρονης πολυλειτουργικής υποδομής (45).

(59) Το αντίθετο προς το σενάριο αυτό θα ήταν να παραμείνει μειοψηφών μέτοχος σε μια εταιρεία της οποίας τα μοναδικά περιουσιακά στοιχεία θα ήταν μια εμπορικά λιγότερο ελκυστική και κατώτερης ποιότητας υποδομή, με αντίστοιχα λιγότερο θετική προοπτική για το μέλλον (46).

(60) Ένας από τους καταγγέλλοντες ισχυρίστηκε ότι η αύξηση του κεφαλαίου δεν είναι σύμφωνη προς το σύνολο των προϋποθέσεων που ορίζονται στο κεφάλαιο I του ΓΚΑΚ.

3.6. ΜΕΤΡΟ 7 – ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ

(61) Στις 14 Μαρτίου 2017, το δημοτικό συμβούλιο ενέκρινε ένα σχέδιο χωροταξικής αξιοποίησης για την περιοχή όπου βρίσκεται η Trondheim Spektrum και το γύρω πάρκο. Τη διαδικασία ξεκίνησε η TS με σκοπό την επέκταση της εγκατάστασης σε εγκατάσταση πολλαπλών λειτουργιών, με δυνατότητα διοργάνωσης συναυλιών και μεγάλων αθλητικών εκδηλώσεων, και με αυξημένη χωρητικότητα για τη φιλοξενία αθλητικών συλλόγων, εμπορικών εκθέσεων και συνεδρίων.

(62) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι ένα σχέδιο χωροταξικής αξιοποίησης αποτελεί τη βάση για ένα έργο όπως η επέκταση της Trondheim Spektrum (47). Το σχέδιο χωροταξικής αξιοποίησης – συμπεριλαμβανομένης της χρήσης διατάξεων επί δικονομικών ζητημάτων (48) (στα νορβηγικά: rekkefølgekrav) – δεν επιβαρύνει με οικονομικές υποχρεώσεις τον κύριο του έργου, αλλά προβλέπει τη χρήση του χώρου που σχετίζεται με το έργο και υποδεικνύει ποιες (δημόσιες) υποδομές πρέπει να είναι διαθέσιμες πριν από την υλοποίηση του έργου (49).

(63) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι οι συμφωνίες ανάπτυξης ακινήτων, όπως αυτές που συνήψαν ο Δήμος και η TS στην παρούσα υπόθεση αποτελούν εργαλείο που βοηθά τον κύριο του έργου και τους δήμους να διασφαλίσουν ότι πληρούνται οι απαιτήσεις που προβλέπονται στο σχέδιο χωροταξικής αξιοποίησης και υπό τη μορφή διαδικαστικών διατάξεων (rekkefølgekrav), συμπεριλαμβανομένων των μέτρων για τις γενικές υποδομές.

(64) Οι συμφωνίες ανάπτυξης ακινήτων μπορούν, αλλά δεν πρέπει απαραιτήτως να εμπεριέχουν διατάξεις που επιβάλλουν στον κύριο του έργου ορισμένες από τις οικονομικές επιβαρύνσεις που σχετίζονται με μέτρα για τις γενικές υποδομές. Είναι σημαντικό οι συμφωνίες ανάπτυξης ακινήτων να είναι αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης μεταξύ ενός δήμου και του κύριου του έργου (50).

(65) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι τα μέτρα γενικών υποδομών δεν αποτελούν ευθύνη του κύριου του έργου, αλλά των δήμων. Επιπλέον, δεν υπάρχει καμία υποχρέωση σύναψης συμφωνίας ανάπτυξης ακινήτων ούτε για τον δήμο ούτε για τον κύριο του έργου (51).

(66) Ωστόσο, σε περίπτωση σύναψης συμφωνίας ανάπτυξης ακινήτων, η σχετική νομοθεσία θέτει όρια ως προς τις δαπάνες που μπορούν να επιβληθούν στον κύριο του έργου. Το σκεπτικό είναι ότι υπάρχει ασύμμετρη κατανομή εξουσίας όσον αφορά τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη συμφωνιών ανάπτυξης, η οποία ευνοεί τον Δήμο.

(67) Το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε την αρχή της πλήρους μεταφοράς των δαπανών το 1993, η οποία ορίζει ότι τα κατασκευαστικά έργα πρέπει να βαρύνονται με όλο το κόστος υποδομής που προκύπτει από το έργο. Ωστόσο, όταν ο Δήμος εφαρμόζει αυτή την αρχή, πρέπει να λαμβάνει υπόψη το τμήμα 17-3, τρίτο εδάφιο, του χωροταξικού και οικοδομικού νόμου, ο οποίος ρυθμίζει το τι πρέπει να περιλαμβάνει μια συμφωνία ανάπτυξης ακινήτων (52).

(68) Ένας από τους καταγγέλλοντες ισχυρίζεται ότι ο Δήμος έχει απαλλάξει την TS από το κόστος υποδομής που κανονικά θα έπρεπε να αναλάβει ο κύριος του έργου σε σχέση με αυτό το είδος κατασκευών και, ως εκ τούτου, έχει χορηγήσει πλεονέκτημα στην TS.

(69) Το κόστος υποδομής που καταβάλλει (εν μέρει) ο Δήμος αφορά τα ακόλουθα στοιχεία: — Σύστημα ύδρευσης/αποχετευτικό σύστημα στην Klostergata — Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι το σύστημα ύδρευσης/αποχετευτικό σύστημα έπρεπε να αντικατασταθεί, ανεξάρτητα από την αναβάθμιση της Trondheim Spektrum. — Η εν λόγω αντικατάσταση συμπίπτει χρονικά με τις σχετικές με την Trondheim Spektrum κατασκευαστικές εργασίες. — Η TS καταβάλλει μέρος των 20 εκατομμυρίων ΝΟΚ. — Σύνδεση με γέφυρα της Nidarø με την Εκκλησία Ilen — Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι η γέφυρα αποτελεί μέρος ενός χώρου αναψυχής και δικτύου. — Η υφιστάμενη γέφυρα είναι παλαιά και πρέπει να ανακαινιστεί. — Η γέφυρα θα συνδέει κεντρικά τμήματα της πόλης, καθώς και σημαντικές περιοχές αναψυχής και πάρκων και, ως εκ τούτου, θα είναι προς όφελος όλων των πολιτών και των επισκεπτών του Trondheim. — Χώρος πρασίνου και δημόσιο πάρκο — Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο χώρος πρασίνου και το δημόσιο πάρκο αποσκοπούν στη διασφάλιση της δημιουργίας ελκυστικών τοποθεσιών για δραστηριότητες και αναψυχή για το ευρύ κοινό. — Η TS καταβάλλει μέρος των 26 εκατομμυρίων ΝΟΚ.

3.7. ΜΕΤΡΟ 9 – ΕΜΜΕΣΗ ΕΓΓΥΗΣΗ, ΕΓΓΕΝΗΣ ΣΕ ΣΥΜΒΑΣΗ ΔΑΝΕΙΟΥ ΜΕΤΑΞΥ NORDEA ΚΑΙ TS

(70) Στις 11 Δεκεμβρίου 2017, η TS υπέγραψε σύμβαση δανείου ύψους 490 εκατ. ΝΟΚ με τη Nordea (53). Η Nordea θα παράσχει τα κεφάλαια κίνησης κατά την περίοδο της κατασκευής. Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο Δήμος δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση δανείου ούτε υπάρχουν συμβατικές υποχρεώσεις που απαιτούν από τον Δήμο να παρέχει χρηματοδότηση ή κεφάλαιο στην TS (54).

(71) Ωστόσο, στη σύμβαση δανείου περιλαμβάνονται οι ακόλουθες δηλώσεις (55): «Η Nordea έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο γεγονός ότι η Trondheim Spektrum AS προτίθεται να προβεί σε διαρθρωτικές αλλαγές στην εταιρεία ή να λάβει άλλα μέτρα που αυξάνουν το ενδεχόμενο ο δήμος του Trondheim, χωρίς να αντιβαίνει στη νομοθεσία, εάν χρειαστεί, να μπορεί να παράσχει εγγύηση στη Nordea που μειώνει τον κίνδυνο υπερβάσεων του κόστους». «Η Nordea έδωσε επίσης μεγάλη βαρύτητα στην ιδιοκτησία του δήμου Trondheim και στην απόφαση του δημοτικού συμβουλίου της 25ης Ιουνίου 2015 στην υπόθεση 144/14, η οποία αναφέρει στη σκέψη 2 ότι ο δήμος του Trondheim, ως πλειοψηφικός κάτοχος της Trondheim Spektrum, είναι έτοιμος να αναλάβει την απαραίτητη οικονομική ευθύνη που απορρέει από την ανακαίνιση και την ανάπτυξη της Trondheim Spektrum».

(72) Τρεις δηλώσεις αφορούν μια ρήτρα της σύμβασης δανείου στην οποία, υπό την επικεφαλίδα «άλλοι όροι», αναφέρεται (56): «Σχετικά με τον κίνδυνο που προκύπτει από τυχόν υπερβάσεις του κόστους κατά τη διάρκεια της περιόδου κατασκευής και τις οποίες ο ίδιος ο πελάτης στον οποίο χορηγήθηκε το δάνειο δεν μπορεί να πληρώσει: Η Trondheim Spektrum AS θα προβεί σε διαρθρωτικές αλλαγές στην εταιρεία ή θα λάβει άλλα μέτρα που θα επιτρέψουν στον δήμο του Trondheim, χωρίς να αντιβαίνει στη νομοθεσία, εάν χρειαστεί, να παράσχει εγγύηση στη Nordea».

(73) Υπό την ίδια επικεφαλίδα, η ακόλουθη ρήτρα αναφέρει (57): «Η συμφωνία μίσθωσης με τον δήμο του Trondheim της 26ης Οκτωβρίου 2017 δεν μπορεί να υποστεί αλλαγές/μείωση χωρίς την προηγούμενη γραπτή συναίνεση της Nordea».

(74) Τέλος, στη σύμβαση δανείου, υπό την επικεφαλίδα «Αλλαγή ιδιοκτησίας – υποχρεωτική πρόωρη αποπληρωμή» (58) αναφέρονται τα ακόλουθα (59): «Απαραίτητη προϋπόθεση για τη σύναψη και τήρηση της σύμβασης δανείου κατασκευής είναι ο δήμος του Trondheim να κατέχει τουλάχιστον το 77,93 % του πελάτη στον οποίο χορηγείται το δάνειο και να διατηρήσει το ποσοστό κατοχής αμετάβλητο. Σε περίπτωση μεταβολής της σύνθεσης του ποσοστού ιδιοκτησίας, χωρίς την προηγούμενη γραπτή συναίνεση της Nordea, το δάνειο κατασκευής και τυχόν ανεξόφλητο ποσό εξοφλούνται σύμφωνα με τα οριζόμενα στη ρήτρα 11 (το δάνειο καθίσταται πρόωρα ληξιπρόθεσμο)».

(75) Η TS και η Nordea είχαν προηγουμένως υπογράψει σύμβαση δανείου με ημερομηνία 27 Ιουλίου 2017. Η σύμβαση περιλάμβανε προϋπόθεση βάσει της οποίας προβλεπόταν ότι τυχόν υπέρβαση του κόστους κατασκευής που προκύψει κατά την περίοδο κατασκευής θα πρέπει να καλυφθεί είτε από την TS είτε από τον Δήμο. Η σύμβαση δανείου συνυπογράφηκε από την αρμόδια για τα οικονομικά δημοτική αρχή. Συνεπώς, η σύμβαση περιλάμβανε ρήτρες αναφορικά με την ευθύνη του Δήμου σε σχέση με υπερβάσεις στο πλαίσιο του έργου, καθώς και τις υποχρεώσεις σε σχέση με τη συμφωνία μίσθωσης, η οποία τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή δεν είχε ολοκληρωθεί (60).

(76) Η συνυπογραφή της σύμβασης δανείου θεωρήθηκε σε μεταγενέστερο στάδιο εγγύηση εκ μέρους του Δήμου, σύμφωνα με το τμήμα 51 της δημοτικής πράξης (61). Ο Δήμος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εγγύηση, προκειμένου να έχει ισχύ, απαιτούσε την έγκριση του κράτους. Η έγκριση αυτή, για διάφορους λόγους, δεν θα εξασφαλιζόταν ενδεχομένως για την εγγύηση και ως εκ τούτου συνεστήθη στον δήμαρχο να ενημερώσει έγκαιρα τη Nordea ότι ο Δήμος δεν θα μπορούσε να συμμετάσχει στη σύμβαση δανείου. Η εν λόγω σύμβαση είναι άκυρη. Ως εκ τούτου, η TS και η Nordea υπέγραψαν την υφιστάμενη σύμβαση δανείου, χωρίς την επίσημη συμμετοχή του Δήμου.

4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ

(77) Στις 12 Ιουνίου 2019, η Αρχή έλαβε τις παρατηρήσεις ενός ενδιαφερόμενου μέρους, δηλαδή ενός εκ των καταγγελλόντων στην υπόθεση. Οι παρατηρήσεις αφορούσαν την τιμή που κατέβαλε ο Δήμος σε άλλο αθλητικό χώρο, προς επίρρωση των ισχυρισμών που είχαν υποβληθεί προηγουμένως σχετικά με την υπερτιμολόγηση της συμφωνίας μίσθωσης.

5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΟΡΒΗΓΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

(78) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο χώρος στον οποίο αναφέρονται οι παρατηρήσεις του τρίτου μέρους είναι μέρος ενός σχολικού κτιρίου και ανήκει εξολοκλήρου στην κομητεία στον οποίο βρίσκεται. Ο Δήμος αγόρασε περισσότερες ώρες εκεί το 2018 και το 2019 ως μια προσωρινή λύση για την παροχή επαρκών χώρων στους αθλητικούς συλλόγους, επειδή τμήματα των χώρων της Trondheim Spektrum δεν ήταν διαθέσιμα λόγω των συνεχιζόμενων κατασκευαστικών εργασιών. Μετά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ο Δήμος δεν έχει ούτε ανάγκη ούτε την οικονομική δυνατότητα να συνεχίσει τη συμφωνία με τον συγκεκριμένο χώρο.

(79) Οι νορβηγικές αρχές δεν θεωρούν ότι η προσωρινή συμφωνία είναι συγκρίσιμη με τη συμφωνία μίσθωσης. Η κομητεία, ως κάτοχος του χώρου, ήταν έτοιμη να προσφέρει κάποιους χώρους κάτω από την αγοραία τιμή, κατά τη διάρκεια υλοποίησης της επέκτασης της Trondheim Spektrum. Η εν λόγω ρύθμιση δεν είχε σχεδιαστεί για να είναι, και δεν ήταν, σύμφωνη με την αγορά και δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένδειξη ότι η συμφωνία μίσθωσης του Δήμου με την Trondheim Spektrum δεν συμβιβάζεται με την αγορά.

II. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

6. ΥΠΑΡΞΗ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

6.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

(80) Το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ορίζει τα ακόλουθα: «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη της ΕΚ, τα κράτη της ΕΖΕΣ ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής, είναι ασυμβίβαστες με τη λειτουργία της παρούσας συμφωνίας, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ των συμβαλλομένων μερών συναλλαγές, εκτός εάν η παρούσα συμφωνία ορίζει άλλως».

(81) Κατά συνέπεια, ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης εφόσον πληρούνται οι ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις: i) το μέτρο πρέπει να χορηγείται από το κράτος ή μέσω κρατικών πόρων· ii) το μέτρο πρέπει να παρέχει πλεονέκτημα σε μια επιχείρηση· iii) το μέτρο ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις (επιλεκτικότητα)· και iv) το μέτρο απειλεί να δημιουργήσει στρέβλωση του ανταγωνισμού και να επηρεάσει τις συναλλαγές.

6.2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

(82) Για να συνιστά ένα μέτρο κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, πρέπει να παρέχει σε μια επιχείρηση οικονομικό πλεονέκτημα. Οι επιχειρήσεις είναι οντότητες που ασκούν οικονομική δραστηριότητα ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς που τις διέπει και τον τρόπο χρηματοδότησής τους (62). Συνεπώς, το δημόσιο ή ιδιωτικό καθεστώς μιας οντότητας ή το γεγονός ότι μια οντότητα ανήκει εν μέρει ή εξολοκλήρου στο δημόσιο δεν επηρεάζει το εάν η οντότητα αυτή είναι ή όχι «επιχείρηση» κατά την έννοια της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων (63).

(83) Οι οικονομικές δραστηριότητες είναι δραστηριότητες που συνίστανται στην παροχή αγαθών ή υπηρεσιών σε μια αγορά (64). Στον αντίποδα, οντότητες που δεν είναι εμπορικά ενεργές, υπό την έννοια ότι δεν προσφέρουν αγαθά ή υπηρεσίες σε μια δεδομένη αγορά, δεν συνιστούν επιχειρήσεις. Γενικά, τόσο η κατασκευή όσο και η λειτουργία μιας υποδομής συνιστούν από μόνα τους οικονομική δραστηριότητα (και επομένως υπόκεινται στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων), εφόσον η εν λόγω υποδομή είναι ή πρόκειται να χρησιμοποιηθεί για την παροχή αγαθών ή υπηρεσιών στην αγορά (65). Οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να χορηγηθούν σε διάφορα επίπεδα: κατασκευή, λειτουργία και χρήση της υποδομής (66).

(84) Η Trondheim Spektrum είναι μια εγκατάσταση πολλαπλών λειτουργιών που φιλοξενεί, μεταξύ άλλων, συναυλίες, μεγάλες αθλητικές εκδηλώσεις, εμπορικές εκθέσεις και συνέδρια. Επιπλέον, η Trondheim Spektrum προβλέπεται να φιλοξενήσει το 2020 το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα χειροσφαίρισης ανδρών και γυναικών. Ως εκ τούτου, η TS ασκεί οικονομικές δραστηριότητες.

(85) Η TS ενοικιάζει επίσης εγκαταστάσεις στον Δήμο, ο οποίος, εν συνεχεία, τις διαθέτει στους αθλητικούς συλλόγους. Το γεγονός ότι ο Δήμος προσφέρει τους χώρους που ενοικιάζει από την TS ως δωρεάν εγκαταστάσεις για τους αθλητικούς συλλόγους του Δήμου δεν επηρεάζει τη φύση της συναλλαγής μεταξύ TS και Δήμου, η οποία αποτελεί οικονομική δραστηριότητα. Συνεπώς, η TS αποτελεί επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 61 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

6.3. ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

(86) Για να συνιστά ένα μέτρο κρατική ενίσχυση, πρέπει να χρηματοδοτείται από το κράτος ή με κρατικούς πόρους.

(87) Η μεταφορά κρατικών πόρων μπορεί να γίνει με πολλές μορφές, όπως άμεσες επιχορηγήσεις, δάνεια, εγγυήσεις, άμεσες επενδύσεις στο κεφάλαιο εταιρειών και παροχές σε είδος. Οι κρατικοί πόροι περιλαμβάνουν όλους τους πόρους του δημόσιου τομέα, συμπεριλαμβανομένων των δήμων (67).

6.3.1. Μέτρο 4 & 5 – οι συμφωνίες μίσθωσης που συνήφθησαν από το 2007 έως το 2017 και η συμφωνία μίσθωσης του 2019

(88) Εάν οι συμφωνίες μίσθωσης μεταξύ του Δήμου και της TS (μέτρα 4 και 5) περιέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, αυτού του είδους το μέτρο ενίσχυσης θα χορηγούνταν από το κράτος και μέσω κρατικών πόρων κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, δεδομένου ότι η χρηματοδότηση θα προερχόταν απευθείας από τον Δήμο.

6.3.2. Μέτρο 6 – αύξηση κεφαλαίου

(89) Η αύξηση του κεφαλαίου (μέτρο 6) καταβάλλεται απευθείας από τον Δήμο στην TS και συνεπώς τα κονδύλια αυτά συνιστούν κρατικούς πόρους κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

6.3.3. Μέτρο 7 – χρηματοδότηση του κόστους υποδομών

(90) Η χρηματοδότηση του κόστους υποδομών, που επιβαρύνει κανονικά τον κύριο του έργου, από τον δήμο θα καταβάλλονταν απευθείας από το Δήμο και συνεπώς θα αποτελούσε χρηματοδότηση με κρατικούς πόρους κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

6.3.4. Μέτρο 9 – έμμεση εγγύηση, εγγενής σε σύμβαση δανείου μεταξύ Nordea και TS

(91) Στις 11 Δεκεμβρίου 2017, η TS υπέγραψε σύμβαση δανείου ύψους 490 εκατ. ΝΟΚ (περίπου 50,67 εκατ. EUR) με τη Nordea (68). Η Nordea θα παράσχει τα κεφάλαια κίνησης κατά την περίοδο της κατασκευής (69).

(92) Όπως περιγράφεται στο τμήμα 3.7, η σύμβαση δανείου περιλαμβάνει ρήτρες οι οποίες αναφέρουν ότι η TS προτίθεται να λάβει μέτρα ώστε να δοθεί η δυνατότητα στον Δήμο, χωρίς να αντιβαίνει στη νομοθεσία, εάν χρειαστεί, να χορηγήσει εγγύηση για την Nordea σε σχέση με τον κίνδυνο που προκύπτει από τυχόν υπερβάσεις του κόστους κατά την περίοδο κατασκευής (70).

(93) Η σύμβαση δανείου περιλαμβάνει επιπλέον ρήτρα η οποία αναφέρει ότι η συμφωνία μίσθωσης μεταξύ της TS και του Δήμου δεν μπορεί να τροποποιηθεί χωρίς την προηγούμενη γραπτή έγκριση της Nordea (71). Επιπλέον, η σύμβαση δανείου περιλαμβάνει προϋπόθεση βάσει της οποίας ο Δήμος πρέπει να κατέχει το 77,93 % τουλάχιστον της TS (72).

(94) Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι το τμήμα της σύμβασης δανείου όπου αναφέρεται ότι η συμφωνία μίσθωσης με τον Δήμο δεν μπορεί να αλλάξει χωρίς την προηγούμενη γραπτή συναίνεση της Nordea, δεν δεσμεύει τον Δήμο. Σε περίπτωση τροποποίησης της συμφωνίας μίσθωσης, απόκειται στην TS να διασφαλίσει ότι θα λάβει τη συγκατάθεση του πιστωτή της, δηλαδή της Nordea.

(95) Όσον αφορά την προϋπόθεση για τη χορήγηση και διατήρηση του δανείου κατασκευής, ότι ο Δήμος πρέπει να διαθέτει τουλάχιστον το 77,93 % της TS, οι νορβηγικές αρχές υπενθυμίζουν ότι το διοικητικό συμβούλιο της TS, το οποίο συνήψε τη σύμβαση δανείου, δεν έχει την εξουσία να δεσμεύει τους μετόχους της και, συνεπώς, τον Δήμο, μεταξύ άλλων για πιθανή μελλοντική πώληση μετοχών. Στη σύμβαση δανείου αποτυπώνεται το ότι η Nordea γνωρίζει απολύτως ότι η σύμβαση δεν μπορεί να δεσμεύσει τον Δήμο, δεδομένου ότι στο δεύτερο τμήμα προβλέπεται ότι η αλλαγή της ιδιοκτησιακής δομής χωρίς συναίνεση συνεπάγεται παραβίαση της σύμβασης από την TS. (73).

(96) Οι νορβηγικές αρχές έχουν παράσχει περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τη σύμβαση δανείου, υπογραμμίζοντας ότι ο Δήμος δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση δανείου και ότι το διοικητικό συμβούλιο της TS δεν δύναται, κατά κανένα τρόπο, να δεσμεύσει τον Δήμο, δηλαδή τον πλειοψηφούντα κάτοχο. Οι ρήτρες σχετικά με την υποχρέωση εκ μέρους της TS να πραγματοποιήσει πιθανές διαρθρωτικές αλλαγές στην εταιρεία και να λάβει μέτρα ώστε να δοθεί η δυνατότητα στον Δήμο, εάν χρειαστεί, να χορηγήσει εγγύηση δεν συνιστούν σταθερή και συγκεκριμένη νομική υποχρέωση που μπορεί να δεσμεύσει τον Δήμο.

(97) Οι νορβηγικές αρχές παρέπεμψαν σε επιστολή του Δήμου προς τον κυβερνήτη της κομητείας (στα νορβηγικά: Fylkesmannen). Η επιστολή απεστάλη κατόπιν των γεγονότων που οδήγησαν στην ακύρωση της προηγούμενης σύμβασης δανείου βάσει νομικής εκτίμησης, σύμφωνα με την οποία ο Δήμος δεν θα μπορούσε να συμμετέχει στη σύμβαση δανείου και δεν θα μπορούσε να χορηγήσει εγγύηση.

(98) Στην εν λόγω επιστολή, ο Δήμος ενημέρωσε τον κυβερνήτη της κομητείας ότι «η TS και η Nordea καταβάλλουν προσπάθειες για την εξεύρεση άλλων οικονομικών λύσεων χωρίς τη συμμετοχή του Δήμου» (74).

(99) Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν επίσης ότι εάν ο Δήμος ήταν υποχρεωμένος εκ του νόμου να παρέμβει, η TS δεν θα ήταν υποχρεωμένη να ζητήσει αύξηση κεφαλαίου (75) και ο Δήμος δεν θα είχε τη δυνατότητα να αποφασίσει κατά ή υπέρ του εν λόγω μέτρου.

(100) Συνεπώς, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η σύμβαση δανείου δεν συνεπάγεται συμβατική υποχρέωση για τον Δήμο, η οποία συνιστά σταθερή και συγκεκριμένη δέσμευση για τη διάθεση κρατικών πόρων.

(101) Η μεταφορά κρατικών πόρων μπορεί να γίνει με πολλές μορφές, όπως άμεσες επιχορηγήσεις, δάνεια, εγγυήσεις, άμεσες επενδύσεις στο κεφάλαιο εταιρειών και παροχές σε είδος. Μια σταθερή και συγκεκριμένη δέσμευση για τη διάθεση κρατικών πόρων σε μεταγενέστερο χρονικό σημείο θεωρείται επίσης μεταφορά κρατικών πόρων (76). Η δημιουργία ενός συγκεκριμένου κινδύνου πρόσθετης επιβάρυνσης του Δημοσίου στο μέλλον, είτε από εγγύηση είτε από συμβατική προσφορά, είναι επαρκής για τους σκοπούς του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (77). Δεδομένου ότι τα κρατικά μέτρα λαμβάνουν διάφορες μορφές και πρέπει να αναλύονται ως προς τα αποτελέσματά τους, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι τα πλεονεκτήματα που παρέχονται με τη μορφή κρατικής εγγύησης μπορούν να συνεπάγονται πρόσθετη επιβάρυνση για το κράτος (78).

(102) Η Αρχή αξιολόγησε τη φύση των περιγραφόμενων διατάξεων της σύμβασης δανείου, λαμβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες που παρείχαν οι νορβηγικές αρχές.

(103) Οι νορβηγικές αρχές κατέδειξαν ότι ο Δήμος δεν αποτελεί επισήμως συμβαλλόμενο μέρος της ισχύουσας συμφωνίας (79). Οι διατάξεις της σύμβασης δανείου παραπέμπουν στην απόφαση του δημοτικού συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 2015, σύμφωνα με την οποία είναι έτοιμο να αναλάβει την απαραίτητη οικονομική ευθύνη που απορρέει από την ανακαίνιση και την ανάπτυξη της TS. Ωστόσο, οι νορβηγικές αρχές έχουν παράσχει αποδεικτικά έγγραφα που καταδεικνύουν ότι το δημοτικό συμβούλιο δήλωσε το 2016 ότι ο Δήμος δεν θα χρηματοδοτήσει την κατασκευή αλλά μόνο την ενοικίαση των χώρων (80).

(104) Παρότι η αρμόδια για τα οικονομικά δημοτική αρχή συνυπέγραψε το πρώτο δάνειο, δεδομένης της νορβηγικής νομοθεσίας βάσει της οποίας απαιτείται για αυτού του είδους τις εγγυήσεις η έγκριση του κράτους, η υπογραφή θεωρήθηκε άκυρη και τα συμβαλλόμενα μέρη ενημερώθηκαν σχετικά.

(105) Σύμφωνα με τις απαιτήσεις της νορβηγικής νομοθεσίας, και στην περίπτωση του υφιστάμενου δανείου, τυχόν διατάξεις της σύμβασης δανείου που αφορούν τον Δήμο δεν θα είναι επομένως εκτελεστές ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

(106) Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, τυχόν δηλώσεις στη σύμβαση δανείου αναφορικά με τα στοιχεία στα οποία η Nordea απέδωσε βαρύτητα κατά την εκτίμησή της σχετικά με το εάν θα χορηγήσει δάνειο στην TS πρέπει να θεωρηθούν ως παράμετρος που αφορά μονομερώς τη Nordea.

(107) Οι διατάξεις της σύμβασης δανείου που ορίζουν ότι η συμφωνία μίσθωσης δεν μπορεί να τροποποιηθεί χωρίς την έγκριση της Nordea, καθώς και η διάταξη που ορίζει ότι προϋπόθεση για το δάνειο είναι ο Δήμος να κατέχει τουλάχιστον το 77,93 % της TS, δεν μπορούν, χωρίς αποδεικτικά στοιχεία που να καταδεικνύουν την επίσημη συμμετοχή του Δήμου, να θεωρηθούν σταθερή και συγκεκριμένη δέσμευση κρατικών πόρων. Η TS είναι κεφαλαιουχική εταιρεία (81) η οποία δεν απολαμβάνει τυχόν πρόσθετα δικαιώματα σε σύγκριση με άλλες επιχειρήσεις βάσει της νορβηγικής νομοθεσίας λόγω της ιδιοκτησίας του Δήμου.

(108) Ελλείψει άλλων πληροφοριών που να αποδεικνύουν την ύπαρξη σταθερής και συγκεκριμένης δέσμευσης εκ μέρους του Δήμου, δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι οι εν λόγω διατάξεις της σύμβασης δανείου είναι τέτοιες ώστε να δεσμεύουν κρατικούς πόρους.

(109) Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν άλλες διατάξεις της σύμβασης δανείου για τις οποίες η Αρχή να έχει εκφράσει αμφιβολίες στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας και δεδομένου ότι η Nordea είναι ιδιώτης επιχειρηματίας, η Αρχή διαπιστώνει ότι η σύμβαση δανείου μεταξύ TS και Nordea δεν συνεπάγεται κρατική ενίσχυση. Συνεπώς, το εν λόγω μέτρο δεν θα αξιολογηθεί περαιτέρω στη συνέχεια.

6.4. ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ

(110) Το μέτρο πρέπει να συνεπάγεται πλεονέκτημα υπέρ της TS, το οποίο την απαλλάσσει από επιβαρύνσεις που κανονικά καλύπτονται από τον προϋπολογισμό της

6.4.1. Μέτρα 4 & 5 – οι συμφωνίες μίσθωσης που συνήφθησαν από το 2007 έως το 2017 και η συμφωνία μίσθωσης του 2019

6.4.1.1. Εισαγωγή

(111) Στο πλαίσιο της διαδικασίας έως τη λήψη της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι οι συμφωνίες μίσθωσης αποτελούν μέρος υφιστάμενου καθεστώτος ενισχύσεων. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Αρχή διατύπωσε την προκαταρκτική άποψη ότι οι συμφωνίες μίσθωσης που συνήφθησαν από το 1999 έως το 2017 δεν συνιστούν καθεστώς ενισχύσεων. Στις παρατηρήσεις τους επί της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, οι νορβηγικές αρχές δεν προέβαλαν ως προς αυτό αντιρρήσεις στην προκαταρκτική άποψη της Αρχής. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, και λαμβανομένης υπόψη της αξιολόγησης της Αρχής στο τμήμα 5.1 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, η Αρχή διαπιστώνει ότι οι συμφωνίες μίσθωσης που συνήφθησαν από το 1999 έως το 2017 δεν συνιστούν καθεστώς ενισχύσεων.

(112) Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι οι συμφωνίες μίσθωσης που συνήφθησαν από το 2007 έως το 2017, καθώς και η συμφωνία μίσθωσης του 2019, συμβιβάζονται με την αγορά και συνεπώς δεν συνεπάγονται πλεονέκτημα κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(113) Η έννομη τάξη του ΕΟΧ είναι ουδέτερη όσον αφορά το καθεστώς της ιδιοκτησίας και δεν θίγει κατ’ ουδένα τρόπο το δικαίωμα των κρατών του ΕΟΧ να ενεργούν ως οικονομικοί φορείς. Ωστόσο, όταν οι δημόσιες αρχές πραγματοποιούν, άμεσα ή έμμεσα, οικονομικές συναλλαγές οιασδήποτε μορφής, υπόκεινται στους κανόνες του ΕΟΧ περί κρατικών ενισχύσεων. Οι οικονομικές συναλλαγές που πραγματοποιούνται από δημόσιους οργανισμούς (συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων επιχειρήσεων) δεν εξασφαλίζουν πλεονέκτημα για τον αντισυμβαλλόμενό τους και, ως εκ τούτου, δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση, εφόσον πραγματοποιούνται υπό συνήθεις συνθήκες της αγοράς (82).

(114) Οι νορβηγικές αρχές επισήμαναν ότι, δεδομένων των διαφόρων μεγεθών, του εξοπλισμού, του σχεδιασμού και της θέσης άλλων χώρων στη Νορβηγία, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί στη Νορβηγία ένας πλήρως ισοδύναμος χώρος με την Trondheim Spektrum (83). Ωστόσο, οι νορβηγικές αρχές έχουν παράσχει πληροφορίες σχετικά με άλλους χώρους που ενοικιάζονται για σκοπούς παρόμοιους με αυτούς για τους οποίους ο Δήμος ενοικιάζει χώρους από την TS, και σχετικά με άλλους χώρους στη Νορβηγία, προκειμένου να υποστηρίξουν το επιχείρημά του ότι οι συμφωνίες μίσθωσης συμβιβάζονται με την αγορά.

6.4.1.2. Κριτήρια αναφοράς που παρασχέθηκαν από τις νορβηγικές αρχές

(115) Ο Δήμος έχει παράσχει πληροφορίες για τη σύγκριση της τιμολόγησης της TS έναντι τρίτων με άλλους χώρους, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τις τιμές μίσθωσης άλλων χώρων για αθλητικούς και ψυχαγωγικούς σκοπούς.

(116) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι η Trondheim Spektrum διαθέτει δύο χώρους άνω των 2 000 τετραγωνικών μέτρων (χώρος D και χώρος F), οι οποίοι είναι ιδιαίτερα κατάλληλοι για μεγαλύτερες εμπορικές εκθέσεις, συναυλίες, συνέδρια και παρόμοιες εκδηλώσεις. Ανάλογα με το είδος της εκδήλωσης, η TS χρεώνει περίπου 70 000 ΝΟΚ έως 85 000 ΝΟΚ την ημέρα για τον μεγαλύτερο χώρο D (περίπου 7 230 έως 8 780 EUR), και 59 000 ΝΟΚ έως 70 000 ΝΟΚ για τον κάπως μικρότερο χώρο F (περίπου 6 100 έως 7 230 EUR).

(117) Οι νορβηγικές αρχές προέβησαν σε σύγκριση με τη μίσθωση παρόμοιων εγκαταστάσεων σε άλλους χώρους στο Trondheim. Για παράδειγμα, η τεκτονική στοά στο Trondheim χρεώνει μόνο 15 000 ΝΟΚ έως 18 000 την ημέρα (περίπου 1 550 έως 1 860 EUR). Πρόκειται για κάπως μικρότερο χώρο, που μπορεί να δεχθεί έως 600 άτομα, ενώ ο χώρος F στην Trondheim Spektrum έχει χωρητικότητα άνω των 1 000 ατόμων.

(118) Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, οι χώροι που βρίσκονται στις νορβηγικές πόλεις παρόμοιου μεγέθους χρεώνουν παρόμοια ποσά. Στο Stavanger, η ενοικίαση χώρων παρόμοιων με τον χώρο F κοστίζει ελάχιστα πάνω από 200 000 ΝΟΚ για τέσσερις ημέρες, ενώ το Grieghallen στο Bergen χρεώνει περίπου 300 000 ΝΟΚ για τέσσερις ημέρες (περίπου 20 100 και 31 000 EUR). Οι τιμές της TS είναι ελάχιστα μικρότερες από αυτές του Bergen (84).

(119) Οι νορβηγικές αρχές αναφέρθηκαν επίσης στη Sotra Arena που βρίσκεται στον δήμο του Fjell, σε απόσταση 25 λεπτών με το αυτοκίνητο από την πόλη Bergen, ένα χώρο εσωτερικής χωρητικότητας 12 000 τετραγωνικών μέτρων. Το 2016, ο εν λόγω χώρος χρησιμοποιήθηκε για εμπορικές εκθέσεις με χρέωση 100 000 έως 125 000 ΝΟΚ για τρεις ημέρες (περίπου 10 300 έως 12 900 EUR) για περίπου 5 000 έως 7 000 τετραγωνικά μέτρα.

(120) Με βάση την εν λόγω σύγκριση, οι νορβηγικές αρχές δηλώνουν ότι φαίνεται ότι οι τιμές της TS για τους χώρους, όταν εκμισθώνονται σε τρίτους, είναι συμβατές με τις τιμές της αγοράς.

(121) Ο Δήμος ενοικιάζει χώρους από την TS, αθλητικούς συλλόγους που διαθέτουν τις δικές τους εγκαταστάσεις, άλλες κρατικές αρχές (π.χ. σε κτίρια γυμνασίων και λυκείων) και, σε πολύ περιορισμένο βαθμό, από ιδιωτικές εγκαταστάσεις.

(122) Το μίσθωμα ανά ώρα που καταβάλλει ο Δήμος κυμαίνεται μεταξύ 350 ΝΟΚ και 2 046 ΝΟΚ (περίπου 36 και 211 EUR). Το μίσθωμα ανά ώρα που καταβάλλεται στην TS είναι 1 174 ΝΟΚ (περίπου 121 EUR). Βάσει της νέας συμφωνίας μίσθωσης, το μίσθωμα ανά ώρα είναι 1 700 ΝΟΚ. Οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν ότι οι διαφορές στις τιμές οφείλονται σε διάφορους παράγοντες. Επίσης, αρκετοί από τους εν λόγω χώρους έχουν χρηματοδοτηθεί (εν μέρει) από το κράτος, και έχουν δεσμευτεί βάσει σύμβασης να παρέχουν (ένα μέρος) της χωρητικότητάς τους σε καθορισμένες τιμές.

(123) Άλλοι παράγοντες, που μπορεί να εξηγούν τις σχετικά μεγάλες διαφορές τιμών, είναι ότι όλες οι ώρες της ημέρας δεν αποτιμώνται το ίδιο ούτε όλοι οι χώροι είναι εξίσου σύγχρονοι, καλά εξοπλισμένοι ούτε βρίσκονται σε κεντρική τοποθεσία όπως η Trondheim Spektrum. Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι όλοι οι προηγούμενοι παράμετροι είναι λόγοι για τους οποίους μέρος του χώρου που ενοικιάζει ο Δήμος από άλλους χώρους ενοικιάζεται σε συγκριτικά χαμηλότερη τιμή (85).

(124) Οι νορβηγικές αρχές παρείχαν παραδείγματα των τιμών που χρεώνει το Vestlandshallen, ένα αθλητικό κέντρο στο Bergen. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, ο εν λόγω χώρος χρεώνει περίπου το ίδιο ποσό σε χρήστες (που δεν είναι αθλητικοί σύλλογοι) με αυτό που καταβάλλει ο Δήμος στην TS. Αυτό βασίζεται σε έναν υπολογισμό σύμφωνα με τον οποίο μία «ώρα ενοικίασης χώρου» της TS αντιστοιχεί σε χρήση επιφάνειας 800 τετραγωνικών μέτρων για 60 λεπτά. Ένα «τεταρτημόριο αίθουσας» στο Vestlandshallen θα αντιστοιχούσε περίπου σε 440 τετραγωνικά μέτρα και θα κόστιζε 940 ΝΟΚ για 90 λεπτά (περίπου 97 EUR). Εκ των ανωτέρω προκύπτει μια θεωρητική τιμή περίπου 626 ΝΟΚ για 60 λεπτά και, ως εκ τούτου, 1 252 ΝΟΚ για ελαφρώς μεγαλύτερο εμβαδόν σε σχέση με το ισοδύναμο στην TS (περίπου 65 και 129 EUR).

(125) Επιπλέον, οι νορβηγικές αρχές ισχυρίζονται ότι η πόλη Bergen χρεώνει τους μη προτιμησιακούς χρήστες 1 150 ΝΟΚ για μία ώρα στο Haukelandshallen, έναν χώρο συγκρίσιμο με την Trondheim Spektrum (περίπου 119 EUR). Επιπλέον, η πόλη Tromsø χρεώνει έως 1 940 ΝΟΚ για μία ώρα ενοικίασης παρόμοιου εμβαδού στο Tromsøhallen (περίπου 200 EUR).

(126) Όσον αφορά ειδικά τη συμφωνία μίσθωσης του έτους 2019, οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι η νέα συμφωνία μίσθωσης αντιπροσωπεύει αύξηση κατά 50 % περίπου του μισθώματος ανά ώρα από περίπου 1 200 NOK σε 1 700 NOK (περίπου 124 έως 176 EUR) (86). Οι νορβηγικές αρχές αναγνωρίζουν ότι το εν λόγω μίσθωμα συγκαταλέγεται μεταξύ των υψηλότερων ωριαίων τιμών που έχουν δώσει ως παράδειγμα [οι ωριαίες τιμές από ένα δείγμα αθλητικών εγκαταστάσεων κυμαίνονται από περίπου 350 NOK έως 2046 NOK (περίπου 36 έως 211 EUR)] (87).

(127) Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, μετά την αναβάθμιση, η Trondheim Spektrum θα είναι μια σύγχρονη και σε ιδιαίτερα κεντρική τοποθεσία εγκατάσταση σε μία από τις μεγαλύτερες και ταχύτερα αναπτυσσόμενες πόλεις της Νορβηγίας. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, για να καταλήξει η Αρχή στο συμπέρασμα ότι η συμφωνία μίσθωσης συνεπάγεται πλεονέκτημα, το ωριαίο μίσθωμα θα πρέπει να είναι πολύ υψηλότερο από το εύρος τιμών που παρατηρείται στην αγορά (88).

(128) Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν επίσης ότι η ωριαία τιμή για τους εμπορικούς χρήστες της Trondheim Spektrum ήταν υψηλότερη στο παρελθόν (από 1 000 έως 1 800 NΟΚ· περίπου 103 έως 186 EUR) σε σχέση με την τιμή βάσει της δημοτικής σύμβασης μίσθωσης (NOK 1 200· περίπου EUR 124). Η εν λόγω διαφορά αναμένεται επίσης να εξακολουθήσει να ισχύει και στο μέλλον, με ωριαία τιμή περίπου 1 700 ΝΟΚ στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας μίσθωσης (περίπου 176 ευρώ) και αντίστοιχα υψηλότερη ωριαία τιμή για τους εμπορικούς χρήστες.

(129) Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, σε περίπτωση που η Αρχή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο Δήμος κατέβαλλε τιμή ανώτερη των επιπέδων της αγοράς, αυτό θα συνεπάγεται αναγκαστικά ότι το ίδιο θα έπρατταν και οι εμπορικοί χρήστες της TS. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποτεθεί ότι οι εμπορικοί χρήστες θα πλήρωναν τιμή υψηλότερη από το επίπεδο της αγοράς για την ενοικίαση χώρου στην Trondheim Spektrum (89).

(130) Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, η Αρχή μπορεί να συμπεράνει ότι οι συμφωνίες μίσθωσης δεν συνιστούν ενίσχυση. Προκειμένου να συνδράμουν την Αρχή στην εξαγωγή του συγκεκριμένου συμπεράσματος, οι νορβηγικές αρχές έχουν παράσχει κατ’ ουσίαν τα ακόλουθα στοιχεία μέχρι στιγμής: — Εξωτερικά κριτήρια αναφοράς, δηλαδή ωριαίες τιμές για την ενοικίαση ή τη μίσθωση χρόνου σε χώρους συγκρίσιμων πολυλειτουργικών υποδομών. — «Εσωτερικά κριτήρια αναφοράς», δηλαδή τεκμηρίωση που καταδεικνύει ότι οι υπόλοιπες δραστηριότητες της TS δημιουργούν κατά προσέγγιση το ίδιο ύψος εσόδων με μικρότερη χρήση χώρων. — Τεκμηρίωση ότι η TS δεν πωλεί τους χώρους της σε τρίτους σε τεχνητά χαμηλές τιμές, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι «εμπορικές» δραστηριότητές της δεν διεπιδοτούνται (90).

6.4.1.3. Η αξιολόγηση εκ μέρους της Αρχής των συμφωνιών μίσθωσης

(131) Για να διαπιστωθεί εάν μια συναλλαγή είναι συμβατή με τους όρους της αγοράς, μπορεί να διεξαχθεί αξιολόγηση της εν λόγω συναλλαγής λαμβανομένων υπόψη των όρων υπό τους οποίους διενεργούνται συγκρίσιμες συναλλαγές ανάλογων ιδιωτικών φορέων που έχουν λάβει χώρα σε συγκρίσιμες καταστάσεις (91).

(132) Η συγκριτική αξιολόγηση μπορεί να μην είναι η ενδεδειγμένη μέθοδος για τον καθορισμό των τιμών της αγοράς, εάν τα διαθέσιμα κριτήρια αναφοράς δεν έχουν καθοριστεί σε σχέση με τις παραμέτρους της αγοράς ή εάν οι υφιστάμενες τιμές στρεβλώνονται σημαντικά από δημόσιες παρεμβάσεις (92).

(133) Επιπλέον, όπως επισημαίνεται από τις νορβηγικές αρχές, υπάρχουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά τη σύγκριση των εν λόγω χώρων, για παράδειγμα όσον αφορά τον χρόνο ενοικίασης (93), τον αριθμό των μισθωμένων ωρών, την ποιότητα των εγκαταστάσεων και τη θέση των χώρων εντός (ή εκτός) των πόλεων.

(134) Η Αρχή θεωρεί ότι τα κριτήρια αναφοράς που παρέχονται από τις νορβηγικές αρχές δεν είναι επαρκώς συγκρίσιμα ούτε κατάλληλα για τον καθορισμό μιας αγοραίας τιμής με την οποία μπορεί να συγκριθεί άμεσα το ενοίκιο που καταβάλλεται βάσει της συμφωνίας μίσθωσης, βλέπε περαιτέρω αιτιολογικές σκέψεις 142 έως 152 κατωτέρω.

(135) Προκειμένου η Αρχή να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι συμφωνίες μίσθωσης συνεπάγονται στοιχεία ενίσχυσης και, κατά συνέπεια, παρέχουν πλεονέκτημα στην TS κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, η Αρχή πρέπει να διαπιστώσει ότι η τιμή που καταβάλλεται βάσει των συμφωνιών μίσθωσης αποκλίνει επαρκώς από την αγοραία τιμή και να δικαιολογήσει μια τέτοια διαπίστωση (94).

(136) Όπως περιγράφηκε ανωτέρω, στην υπό εξέταση υπόθεση δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί ακριβής αγοραία τιμή με χρήση των παραδοσιακών μεθόδων συγκριτικής αξιολόγησης, καθώς δεν μπορούν να προσδιοριστούν συγκρίσιμα και κατάλληλα κριτήρια αναφοράς.

(137) Επιπλέον, ο προσδιορισμός τιμής με βάση το κόστος παροχής των υπηρεσιών στο πλαίσιο της συμφωνίας μίσθωσης δεν φαίνεται να είναι η κατάλληλη λύση στην προκειμένη περίπτωση, δεδομένου ότι είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, κατά τρόπο ουσιαστικό, το κατάλληλο μερίδιο του κόστους επένδυσης που πρέπει να αποδοθεί στη συμφωνία μίσθωσης ή το κόστος που θα προέκυπτε εάν δεν υπήρχαν οι υπόλοιπες δραστηριότητες της TS.

(138) Όπως διευκρίνισαν οι νορβηγικές αρχές, η ανακαίνιση και επέκταση της Trondheim Spektrum προκλήθηκε εν μέρει επειδή ο Δήμος δεν διέθετε επαρκείς εγκαταστάσεις για να φιλοξενήσει μεγαλύτερες αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι το Trondheim θα φιλοξενήσει το πρωτάθλημα χειροσφαίρισης ανδρών και γυναικών EURO 2020. Ως εκ τούτου, ένας από τους στόχους της αναβάθμισης ήταν ο ανακαινισμένος χώρος να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας χειροσφαίρισης και να μπορεί να φιλοξενήσει σημαντικό αριθμό θεατών.

(139) Κατά την άποψη της Αρχής, μπορεί να θεωρηθεί ότι ένας ιδιωτικός φορέας, ο οποίος ενοικιάζει χώρο με σκοπό την παροχή χώρων σε αθλητικούς συλλόγους νέων, δεν θα δεχόταν τιμή που θα κάλυπτε σημαντικές δαπάνες συνδεόμενες με ανακαίνιση και επεκτάσεις δυσανάλογες προς τις ανάγκες του βάσει της συμφωνίας μίσθωσης. Εάν υιοθετούνταν μια τέτοια προσέγγιση, θα διαμορφωνόταν ένας μηχανισμός μέσω του οποίου ο Δήμος θα μπορούσε να καταβάλει ένα τίμημα για τη μίσθωση των εγκαταστάσεων με σκοπό την παροχή χώρων για αθλήματα νέων, το οποίο αντιστοιχεί στην οικονομική ανάγκη αναβάθμισης των εγκαταστάσεων εν γένει, χωρίς να γνωστοποιήσει την εν λόγω συνεισφορά ως κρατική ενίσχυση (95).

(140) Η κατασκευή χώρων αθλητισμού και άλλων δημόσιων εκδηλώσεων και η υποστήριξη διαφόρων ειδών δραστηριοτήτων προς όφελος του ευρέος κοινού μπορούν να θεωρηθούν ευθύνη του κράτους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το κράτος δεν θα ενεργούσε ως φορέας της οικονομίας της αγοράς. Θα ενεργούσε ως δημόσια αρχή. Συνεπώς, το κράτος μπορεί, υπό ορισμένες περιστάσεις, να χρηματοδοτεί αυτού του είδους τις δραστηριότητες με τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων. Εντούτοις, ένα τέτοιο μέτρο θα πρέπει να πληροί όλα τα σχετικά κριτήρια που ορίζονται στον ΓΚΑΚ (96) και να τύχει απαλλαγής κατά κατηγορία ή, εναλλακτικά, θα πρέπει να γνωστοποιηθεί και να εγκριθεί ως συμβατό σύμφωνα με το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(141) Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η Αρχή πρέπει να χρησιμοποιήσει άλλες μεθόδους για να αξιολογήσει κατά πόσον οι συμφωνίες μίσθωσης συνεπάγονται την ύπαρξη στοιχείων ενίσχυσης. Παρόλο που δεν μπορούν να έχουν άμεση εφαρμογή, η Αρχή θεωρεί ότι τα κριτήρια αναφοράς που παρέχονται από τις νορβηγικές αρχές μπορούν να βοηθήσουν στον προσδιορισμό σειράς τιμών που διαπιστώνονται στην αγορά προκειμένου να αξιολογηθεί το κατά πόσον η τιμή που καταβάλλεται βάσει των συμφωνιών μίσθωσης απέχει πολύ από τις κατά τα φαινόμενα συνθήκες αγοράς για παρόμοια υπηρεσία.

(142) Οι νορβηγικές αρχές παρείχαν στην Αρχή επισκόπηση των τιμών που κατέβαλε ο Δήμος σε άλλους χώρους για την ενοικίαση χώρου για τους ίδιους σκοπούς για τους οποίους ενοικιάζει χώρο από την TS (97). Κατά την άποψη της Αρχής, οι εν λόγω τιμές θα ήταν οι πλέον συγκρίσιμες με τις συμφωνίες μίσθωσης που αξιολογούνται στην παρούσα απόφαση.

(143) Η Αρχή θεωρεί ότι οι εν λόγω χώροι είναι καταλληλότεροι για σύγκριση με τους χώρους που ενοικιάζει ο Δήμος σε σχέση με τα παραδείγματα τιμών που χρεώνουν χώροι σε άλλες πόλεις (98). Οι ωριαίες τιμές που παρέχονται για τους άλλους χώρους φαίνεται να αφορούν καταστάσεις όπου ο χώρος εκμισθώνεται για περιορισμένο χρονικό διάστημα και για διαφορετικές εκδηλώσεις. Οι χώροι αυτοί είναι επίσης διαφορετικοί όσον αφορά τις εγκαταστάσεις.

(144) Τα κριτήρια αναφοράς που παρέχονται από τις νορβηγικές αρχές, και αφορούν περιπτώσεις όπου ο δήμος νοικιάζει χώρο, αφορούν επίσης διακανονισμούς στο πλαίσιο των οποίων νοικιάζεται μεγαλύτερος αριθμός ωρών για το ίδιο είδος υπηρεσιών —παρόλο που κανένας από αυτούς δεν πλησιάζει τον αριθμό ωρών που ενοικιάζονται βάσει της συμφωνίας μίσθωσης μεταξύ του Δήμου και της TS. Οι εν λόγω χώροι βρίσκονται επίσης στο Trondheim (99).

(145) Οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι η τιμή κυμαίνεται μεταξύ 350 NOK και 2 046 NOK ανά ώρα. Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι οι ωριαίες τιμές που καταβάλλει ο Δήμος στο πλαίσιο ενός μεγάλου αριθμού των εν λόγω μεμονωμένων συμβάσεων είναι ασφαλώς χαμηλότερες από την αγοραία τιμή και επομένως δεν είναι απολύτως συγκρίσιμες, δεδομένου ότι ορισμένες από τις εν λόγω εγκαταστάσεις έχουν χρηματοδοτηθεί εν μέρει από το κράτος, και είναι υποχρεωμένες βάσει σύμβασης να παρέχουν μέρος των χώρων τους σε καθορισμένες τιμές, πέραν του γεγονότος ότι οι συμφωνίες ενδέχεται να αφορούν ώρες της ημέρας/εβδομάδας διαφορετικής αξίας (100).

(146) Επιπλέον, από τις έντεκα συμβάσεις μίσθωσης για τις οποίες παρέχεται η τιμή, μόνο δύο χώροι, οι Heimdal και Utleira, πλησιάζουν την τιμή που καταβάλλει ο Δήμος στην TS (101). Οι νορβηγικές αρχές έχουν αναγνωρίσει ότι οι τιμές για τους δύο αυτούς χώρους είναι υψηλότερες από εκείνες που καταβάλλονται σε άλλους χώρους για τους οποίους παρέχονται πληροφορίες. Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι οι τιμές ενδέχεται να μην αντικατοπτρίζουν την αγοραία τιμή, καθώς ο δήμος, κατά τον καθορισμό της τιμής της μίσθωσης, έλαβε υπόψη και το δημοτικό ενδιαφέρον για τη στήριξη των δραστηριοτήτων των ερασιτεχνικών αθλητικών συλλόγων που χρηματοδοτούνται από τις εισφορές των μελών τους. Επομένως, η αγοραία τιμή για τους εν λόγω χώρους μπορεί να είναι ελαφρώς χαμηλότερη από την αναφερόμενη (102).

(147) Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία στον δικτυακό τόπο του Heimdal οι ωριαίες τιμές κυμαίνονται από 275 έως 550, ανάλογα με το είδος της συναφθείσας σύμβασης. Ως εκ τούτου, φαίνεται ότι η τιμή που χρεώνει ο χώρος στην αγορά είναι σημαντικά χαμηλότερη από αυτήν που καταβάλλει ο Δήμος βάσει της εν λόγω μίσθωσης.

(148) Σύμφωνα με τις υπόλοιπες εννέα συμβάσεις μίσθωσης, οι χώροι χρεώνουν μια τιμή που είναι κατά 77 % έως 242 % (103) χαμηλότερη από ό,τι πληρώνει ο Δήμος στην TS βάσει των παλαιών συμφωνιών μίσθωσης και κατά 154 % έως 385 % χαμηλότερη από την τιμή που πληρώνει ο Δήμος στην TS βάσει της συμφωνίας μίσθωσης του 2019.

(149) Από τους έντεκα χώρους για τους οποίους παρέχεται τιμή, τέσσερις μισθώνονται από ιδιωτικούς φορείς εκμετάλλευσης (104). Οι τιμές για τους εν λόγω έντεκα χώρους κυμαίνονται από 425 NOK έως 677 NOK.

(150) Επομένως, η Αρχή θεωρεί ότι τα κριτήρια αναφοράς που παρείχαν οι νορβηγικές αρχές καταδεικνύουν μάλλον ότι η τιμή που καταβάλλει ο Δήμος βάσει των συμφωνιών μίσθωσης είναι σημαντικά υψηλότερη από την τιμή που πληρώνει και που χρεώνουν άλλοι χώροι τόσο για τις συμφωνίες στο παρελθόν όσο και, ιδίως, μετά την αύξηση της τιμής που καταβάλλεται για την ενοικίαση του χώρου βάσει της συμφωνίας μίσθωσης του 2019.

(151) Κατά την άποψη της Αρχής, αυτού του είδους οι διαφορές μεταξύ των ωριαίων τιμών των εν λόγω χώρων και της ωριαίας τιμής που πληρώνει ο Δήμος βάσει της συμφωνίας μίσθωσης με την TS - οι οποίοι ενοικιάζονται στο σύνολό τους από τον Δήμο για τους ίδιους σκοπούς - δεν εξηγούνται απολύτως από το γεγονός ότι ορισμένοι από αυτούς τους χώρους μπορεί να χρηματοδοτούνται εν μέρει από το κράτος ή να έχουν δεσμευτεί να παράσχουν μέρος της χωρητικότητάς τους σε καθορισμένες τιμές. Το γεγονός ότι οι συμφωνίες αυτές ενδέχεται να αφορούν χρονικές στιγμές της ημέρας ή της εβδομάδας που διαφέρουν ως προς την αξία τους ισχύει εξίσου για όλους τους χώρους που έχουν παρασχεθεί από τις νορβηγικές αρχές ως πιθανά κριτήρια αναφοράς.

(152) Υπό το πρίσμα των προαναφερθέντων σκέψεων, η Αρχή δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα οι συμφωνίες μίσθωσης από το 2007 έως το 2017 και η συμφωνία μίσθωσης του 2019 να απέφεραν πλεονέκτημα στην TS. Ωστόσο, δεδομένου ότι αυτού του είδους η ενίσχυση θα ήταν συμβατή με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, σύμφωνα με το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ), δεν είναι απαραίτητο να εξακριβωθεί οριστικά η ύπαρξη ενίσχυσης (105).

6.4.2. Μέτρο 6 – αύξηση κεφαλαίου που συνδέεται με νέες και απρόβλεπτες δαπάνες – ΓΚΑΚ

(153) Οι νορβηγικές αρχές χορήγησαν στην TS αύξηση κεφαλαίου ύψους 55 εκατ. ΝΟΚ (περίπου 5,68 εκατ. EUR) βάσει του άρθρου 55 του ΓΚΑΚ. Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι η TS δεν μπορεί να καλύψει το εν λόγω πρόσθετο κόστος με τα υπάρχοντα μέσα της ή μέσω πρόσθετης χρηματοδότησης από την αγορά.

(154) Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι η αύξηση του κεφαλαίου δεν παρέχει πλεονέκτημα στην TS. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, ορισμένες παράμετροι κατέστησαν την εισφορά κεφαλαίου πλεονεκτική για τον Δήμο ως ιδιοκτήτη της TS.

(155) Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι, συνολικά, οι τροποποιήσεις ήταν πιθανόν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην κερδοφορία της TS, ιδίως σε σύγκριση με το σενάριο αντιπαραδείγματος, δηλαδή εάν δεν είχαν γίνει μεμονωμένες τροποποιήσεις στα σχέδια για τις θέσεις, τους ανελκυστήρες και τους αποθηκευτικούς χώρους. Όλα τα μέτρα θα είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση των εσόδων/χαμηλότερο κόστος, ενώ οι εναλλακτικές λύσεις θα είχαν το αντίθετο αποτέλεσμα (106).

(156) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν περαιτέρω ότι η αύξηση κεφαλαίου κατέστησε τον Δήμο τον οιονεί μοναδικό μέτοχο της TS, γεγονός που του επιτρέπει να αγοράσει τις υπόλοιπες μετοχές ακόμη και χωρίς τη συγκατάθεση των σημερινών μειοψηφούντων μετόχων. Ως μοναδικός μέτοχος, ο Δήμος θα είναι σε πλεονεκτική θέση βάσει του νόμου της Νορβηγίας για τις κεφαλαιουχικές εταιρείες (107), δεδομένου ότι θα μπορεί να αποφασίσει μονομερώς τον τρόπο λειτουργίας της TS στο μέλλον.

(157) Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, ένας φορέας υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς που πρέπει να επιλέξει μεταξύ αυτών των δύο σεναρίων θα είχε πιθανώς ενεργήσει όπως ο Δήμος. Σε κάθε περίπτωση, οι νορβηγικές αρχές θεωρούν ότι δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις ώστε να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι δεν πληρούται το κριτήριο του φορέα υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς (108).

(158) Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι η αξία των μετοχών της TS —η οποία είναι εγγενώς συνδεδεμένη με την υποδομή που κατέχει η TS— θα είναι υψηλότερη εάν συνδεθεί με μια ολοκληρωμένη Trondheim Spektrum, από ό,τι εάν το έργο ανακαίνισης είχε σταματήσει. Οι τροποποιήσεις που χρηματοδότησε η αύξηση του κεφαλαίου θα συμβάλουν στην κερδοφορία της TS στο μέλλον, στην εξοικονόμηση κόστους και στην ενίσχυση της ικανότητας της υποδομής να δημιουργεί έσοδα.

(159) Επιπλέον, ο Δήμος αύξησε σημαντικά τη συμμετοχή του στην TS. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται κυρίως αύξηση της αξίας της συμμετοχής του. Ο Δήμος αγόρασε κατ’ ουσίαν ποσοστό 18 % σε εταιρεία που κατέχει υποδομή, η επέκταση της οποίας και μόνο κοστίζει σχεδόν 600 εκατ. ΝΟΚ, για 55 εκατ. ΝΟΚ. Επιπλέον, η θέση του (οιονεί) μοναδικού κατόχου της TS θα επιτρέψει στον Δήμο να ασκεί αμεσότερη επιρροή στη λειτουργία και το μέλλον της εταιρείας.

(160) Οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν ότι μεσομακροπρόθεσμα δεν είναι διόλου απίθανο η Trondheim Spektrum να πωληθεί σε τιμή που θα αποτελεί εύλογη απόδοση της επένδυσης σε σχέση με την εισφορά κεφαλαίου. Εάν η Trondheim Spektrum δεν πωληθεί, η αξία της κατοχής της πιθανότατα θα αυξηθεί σημαντικά με την ολοκλήρωση της επέκτασης και την υλοποίηση του επιχειρηματικού σχεδίου και της στρατηγικής, τα οποία θα οδηγήσουν σταδιακά στην αύξηση του μέρους των εσόδων που προέρχεται από εμπορικές δραστηριότητες.

(161) Εάν ένα κράτος ισχυρίζεται ότι ενήργησε ως φορέας της οικονομίας της αγοράς, θα πρέπει, σε περίπτωση αμφιβολίας, να προσκομίσει στοιχεία που καταδεικνύουν ότι η απόφαση για τη διενέργεια της συναλλαγής ελήφθη βάσει οικονομικών αξιολογήσεων ικανών να συγκριθούν με εκείνες που θα είχε, υπό παρόμοιες περιστάσεις, πραγματοποιήσει ένας ορθολογικός φορέας της οικονομίας της αγοράς (με χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα του οικείου δημόσιου οργανισμού) προκειμένου να καθορίσει την αποδοτικότητα ή τα οικονομικά πλεονεκτήματα της συναλλαγής (109).

(162) Το επίπεδο εξειδίκευσης μιας τέτοιας εκ των προτέρων αξιολόγησης μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με την πολυπλοκότητα της εκάστοτε συναλλαγής και την αξία των περιουσιακών στοιχείων, αγαθών ή υπηρεσιών. Κανονικά, οι εν λόγω εκ των προτέρων αξιολογήσεις θα πρέπει να διεξάγονται με τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων με κατάλληλες δεξιότητες και εμπειρία. Οι αξιολογήσεις αυτές θα πρέπει πάντα να βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια και δεν θα πρέπει να επηρεάζονται από πολιτικές σκοπιμότητες. Οι αξιολογήσεις που πραγματοποιούνται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες μπορούν να προσφέρουν πρόσθετη επιβεβαίωση της αξιοπιστίας της αξιολόγησης.

(163) Για να αποδεικνύεται εάν ένα μέτρο παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα, πρέπει να εκτιμηθεί εάν, υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας ιδιώτης επενδυτής υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς με μέγεθος συγκρίσιμο με εκείνο της συγκεκριμένης επιχείρησης θα είχε προβεί σε εισφορά κεφαλαίου του ιδίου ύψους, ιδίως υπό το φως των διαθέσιμων πληροφοριών και με βάση την προβλεπόμενη εξέλιξη κατά το χρόνο της επένδυσης.

(164) Η αρχή του ιδιώτη επενδυτή υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς αναπτύχθηκε αναφορικά με διάφορες οικονομικές συναλλαγές. Τα δικαστήρια του ΕΟΧ έχουν αναπτύξει την «αρχή του ιδιώτη επενδυτή υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς» προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη κρατικών ενισχύσεων σε περιπτώσεις δημόσιων επενδύσεων (ιδίως, εισφορών κεφαλαίου). Για να προσδιοριστεί, με βάση την εν λόγω αρχή, εάν η επένδυση ενός δημόσιου οργανισμού αποτελεί κρατική ενίσχυση είναι αναγκαίο να εξεταστεί κατά πόσον, υπό παρόμοιες περιστάσεις, ένας ιδιώτης επενδυτής συγκρίσιμου μεγέθους που λειτουργεί υπό τις συνήθεις συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα είχε προβεί στην εν λόγω επένδυση (110).

(165) Η συμμόρφωση με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς μπορεί να καταδειχθεί με ένα εκ των προτέρων επιχειρηματικό σχέδιο βάσει του οποίου ελήφθη η απόφαση της επένδυσης (111). Ένα κράτος μπορεί να επικαλεστεί μόνο αντικειμενικά και επαληθεύσιμα στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη πριν ή κατά τη χρονική στιγμή λήψης της απόφασης για την πραγματοποίηση μιας επένδυσης.

(166) Πρέπει, συνεπώς, να αποδειχθεί ότι η επένδυση βασίζεται σε οικονομική εκτίμηση ανάλογη προς εκείνη στην οποία θα κατέληγε ένας ορθολογικός ιδιώτης επενδυτής σε συγκρίσιμη κατάσταση πριν από μια τέτοια επένδυση προκειμένου να προσδιορίσει τη μελλοντική του κερδοφορία.

(167) Οι οικονομικές εκτιμήσεις που πραγματοποιούνται μετά την παροχή του (δυνητικού) πλεονεκτήματος, δηλαδή η αναδρομική διαπίστωση ότι οι επενδύσεις που έγιναν ήταν όντως επικερδείς ή οι αιτίες που μνημονεύονται μεταγενέστερα για την επιλογή της μεθοδολογίας που προκρίθηκε στην πράξη, δεν αρκούν για να στοιχειοθετηθεί ότι ένα κράτος κατέληξε στην απόφαση για την επένδυση με τον ίδιο τρόπο όπως ένας ιδιώτης επενδυτής υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς (112).

(168) Το γεγονός ότι μια εισφορά κεφαλαίου θεωρείται αναγκαία προκειμένου η επιχείρηση να συνεχίσει τις δραστηριότητές της ή για την εξασφάλιση επαρκούς κεφαλαιοποίησης, σύμφωνα με κανόνες προληπτικής εποπτείας ή βάσει εκτίμησης των σχετικών κινδύνων, δεν αποτελεί επαρκή βάση για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι ικανοποιούνται οι απαιτήσεις της αρχής του ιδιώτη επενδυτή υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς.

(169) Ένας ιδιώτης επενδυτής, υπό κανονικές συνθήκες αγοράς, δεν θα προέβαινε στην ανάλογη εισφορά κεφαλαίου, παρά μόνον εάν η αναμενόμενη αποδοτικότητα θεωρούνταν επαρκής κατά τη συγκεκριμένη εισφορά, λαμβανομένων υπόψη των διαθέσιμων πληροφοριών και των προβλέψιμων εξελίξεων τη δεδομένη χρονική στιγμή.

(170) Η εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς βασίζεται στην υπόθεση ότι ένας ιδιώτης επενδυτής θα προσπαθήσει να μεγιστοποιήσει τα κέρδη του (113). Όπως αναφέρει το Γενικό Δικαστήριο στην υπόθεση Westdeutsche Landesbank Girozentrale κατά Επιτροπής, «Υπό συνήθεις συνθήκες, ιδιώτης επενδυτής δεν αρκείται στο γεγονός ότι η επένδυση δεν του αποφέρει ζημίες, ή ότι του αποφέρει περιορισμένα κέρδη. Θα επιδιώξει την εύλογη μεγιστοποίηση της αποδόσεως της επενδύσεώς του, σε σχέση με τις παρούσες συνθήκες και με την ικανοποίηση των βραχυπροθέσμων και μακροπροθέσμων συμφερόντων του, περιλαμβανομένης της περιπτώσεως επενδύσεως σε επιχείρηση, στο εταιρικό κεφάλαιο της οποίας ήδη συμμετέχει» (114).

(171) Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι ο Δήμος αξιολόγησε κατά πόσον, ως πλειοψηφών μέτοχος της Trondheim Spektrum και βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, θα πρέπει να προβεί σε περαιτέρω επενδύσεις υπό τη μορφή αύξησης κεφαλαίου. Επίσης, δήλωσαν ότι υπήρχαν βάσιμοι οικονομικοί λόγοι που σχετίζονταν με την αγορά ώστε ο Δήμος να πραγματοποιήσει την αύξηση κεφαλαίου, ιδίως δεδομένου του σεναρίου αντιπαραδείγματος (115).

(172) Ωστόσο, και πάλι σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρείχαν οι νορβηγικές αρχές, φαίνεται ότι δεν διενεργήθηκε εκ των προτέρων οικονομική εκτίμηση από τον Δήμο προτού αποφασίσει να χορηγήσει την εισφορά κεφαλαίου. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ικανοποιητικός ο ισχυρισμός ότι ένας οικονομικός φορέας που είναι υποχρεωμένος να επιλέξει μεταξύ του τερματισμού των ανακαινίσεων και της εναλλακτικής λύσης θα είχε πιθανώς ενεργήσει όπως ενήργησε ο Δήμος (116), χωρίς συγκεκριμένη εκτίμηση της αναμενόμενης κερδοφορίας της επένδυσης.

(173) Οι διευκρινίσεις που παρείχαν οι νορβηγικές αρχές δεν αποδεικνύουν ότι η επένδυση ήταν αρκούντως αποδοτική για έναν ιδιώτη επενδυτή (117). Τα παραπάνω ισχύουν τόσο όσον αφορά το νέο κόστος όσο και αναφορικά με την υπέρβαση του κόστους. Η εκτίμηση δεν μπορεί να βασίζεται σε γενικές διευκρινήσεις όπως αυτές που παρείχαν οι νορβηγικές αρχές. Για παράδειγμα, δεν παρέχονται εκτιμήσεις όσον αφορά την αναμενόμενη αύξηση των εσόδων λόγω των πρόσθετων θέσεων, ούτε όσον αφορά την αναμενόμενη αύξηση της αποτελεσματικότητας λόγω των μεγαλύτερων ανελκυστήρων και των αυξημένων χώρων αποθήκευσης.

(174) Η Αρχή έχει παράσχει στις νορβηγικές αρχές την ευκαιρία να προσκομίσουν τυχόν τέτοια έγγραφα σχετικά με τη συναλλαγή. Οι νορβηγικές αρχές δεν παρείχαν οικονομικές εκτιμήσεις ανάλογες προς τις εκτιμήσεις στις οποίες θα κατέληγε ένας ορθολογιστής ιδιώτης επενδυτής σε συγκρίσιμη κατάσταση πριν από μια τέτοια επένδυση προκειμένου να προσδιορίσει τη μελλοντική του κερδοφορία. Συνεπώς, οι νορβηγικές αρχές δεν προσκόμισαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η αναμενόμενη μελλοντική κερδοφορία ήταν ικανοποιητική από την άποψη του ιδιώτη επενδυτή (118). Τη χρονική στιγμή κατά την οποία η TS ζήτησε το πρόσθετο κεφάλαιο, ο Δήμος κατείχε το 78 % των μετοχών της TS. Άλλοι μέτοχοι της TS δεν εκδήλωσαν ενδιαφέρον να συμμετάσχουν στην αύξηση κεφαλαίου. Αντιθέτως, αρκετοί μειοψηφούντες μέτοχοι συμφώνησαν να μεταβιβάσουν τις μετοχές τους στον Δήμο προς 1 ΝΟΚ.

(175) Το γεγονός ότι οι άλλοι μέτοχοι δεν ήταν διατεθειμένοι να συμμετάσχουν στην αύξηση του κεφαλαίου και, στην πραγματικότητα, μεταβίβασαν τις μετοχές τους στον Δήμο προς 1 ΝΟΚ, μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη ότι η συναλλαγή δεν θεωρήθηκε επικερδής από τους φορείς της αγοράς.

(176) Εν κατακλείδι, η Αρχή διαπιστώνει ότι η αύξηση κεφαλαίου συνιστά πλεονέκτημα υπέρ της TS, το οποίο αντιστοιχεί στο πλήρες ποσό της αύξησης κεφαλαίου.

6.4.3. Μέτρο 7 – χρηματοδότηση του κόστους υποδομών

(177) Για τον καθορισμό του αν ένα μέτρο παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην επιχείρηση δεν έχει σημασία η ακριβής μορφή του μέτρου. Η έννοια της κρατικής ενίσχυσης δεν περιλαμβάνει μόνο την παροχή θετικών οικονομικών πλεονεκτημάτων αλλά και την ελάφρυνση από οικονομικές επιβαρύνσεις, η οποία μπορεί επίσης να αποτελέσει πλεονέκτημα. Η ελάφρυνση από οικονομικές επιβαρύνσεις αποτελεί μια ευρεία κατηγορία, που περιλαμβάνει οποιαδήποτε μείωση των επιβαρύνσεων που βαρύνουν κανονικά τον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης. Στην κατηγορία αυτή συγκαταλέγονται όλες οι περιπτώσεις στις οποίες οι οικονομικοί φορείς απαλλάσσονται από το εγγενές κόστος των οικονομικών δραστηριοτήτων τους (119).

(178) Η έννοια του πλεονεκτήματος καλύπτει επίσης περιπτώσεις στις οποίες φορείς εκμετάλλευσης δεν υποχρεούνται να επιβαρυνθούν με δαπάνες στις οποίες υποβάλλονται κανονικά άλλοι συγκρίσιμοι φορείς εκμετάλλευσης βάσει δεδομένης έννομης τάξης, ανεξάρτητα από τον μη οικονομικό χαρακτήρα της δραστηριότητας με την οποία σχετίζονται οι δαπάνες αυτές (120).

(179) Η κατασκευή υποδομών που χρησιμοποιούνται για δραστηριότητες τις οποίες διεξάγει το κράτος κατά την άσκηση δημοσίων αρμοδιοτήτων του και οι οποίες δεν αποτελούν αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης εξαιρείται καταρχήν από την εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων (121).

(180) Ωστόσο, εξακολουθεί να είναι πιθανό να διαπιστωθεί η ύπαρξη επιλεκτικού πλεονεκτήματος όσον αφορά υποδομές όπως αυτές που αξιολογούνται στην προκειμένη περίπτωση, το οποίο χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους και δεν αξιοποιείται εμπορικά: — Εάν οι κανόνες που ισχύουν συνήθως για το έργο υποχρεώνουν τους κύριους του έργου να αναλαμβάνουν μέρος του κόστους, τότε μπορεί να υπάρξει επιλεκτικό πλεονέκτημα σε περίπτωση που ο κύριος του έργου πληρώνει λιγότερα σε σχέση με τις νομικές απαιτήσεις· — Εάν η υποδομή δεν είναι γενικού χαρακτήρα αλλά εξυπηρετεί μόνο μία ή περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων που είναι γνωστές εκ των προτέρων, και εάν είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες τους κατά τρόπον ώστε να έπρεπε, υπό συνήθεις συνθήκες, η επιχείρηση/-εις να έχει αναλάβει η ίδια το κόστος της υποδομής (122).

(181) Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι η εν λόγω υποδομή είναι δημόσια υποδομή γενικού χαρακτήρα και ότι η TS δεν έχει πληρώσει λιγότερο σε σχέση με τις νομικές απαιτήσεις. Η χρηματοδότηση της υποδομής αφορά τρία μέτρα.

(182) Πρώτον, αφορά τη γέφυρα που συνδέει τη χερσόνησο Nidarø με την ηπειρωτική χώρα όπου βρίσκεται η Εκκλησία Ilen. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, η υπάρχουσα γέφυρα είναι παλαιά. Η γέφυρα χρηματοδοτείται πλήρως από τον Δήμο. Η γέφυρα θα συνδέει τα κεντρικά τμήματα της πόλης καθώς και σημαντικές περιοχές αναψυχής και πάρκων και, ως εκ τούτου, θα είναι προς όφελος όλων των πολιτών και των επισκεπτών του Trondheim.

(183) Δεύτερον, οι εργασίες στο Klostergata αφορούν ένα σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης το οποίο ο Δήμος έπρεπε να αντικαταστήσει ούτως ή άλλως. Η κατασκευή συμπίπτει χρονικά με τις εργασίες στην Trondheim Spektrum. Σύμφωνα με το βασικό σχέδιο για το αποχετευτικό σύστημα και το υδάτινο περιβάλλον για την περίοδο 2013–2024, το βασικό σχέδιο για την υδροδότηση για την περίοδο 2004–2012 και το δημοτικό επιμέρους σχέδιο για την υδροδότηση για την περίοδο 2017–2028, ο Δήμος πρέπει να διαχωρίσει τα οικιακά λύματα από τα ύδατα επιφανείας, καθώς και να αντικαταστήσει τους παλαιούς αγωγούς ύδατος. Τα εν λόγω μέτρα συνιστάται να εφαρμοστούν εντός 10 ετών (από το 2014). Ο Δήμος καταβάλλει προσπάθειες να συντονίσει τις εργασίες του με τις εργασίες άλλων φορέων. Οι αγωγοί ύδατος εγκαταστάθηκαν κατά την περίοδο 1895–1915. Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο Δήμος αντικαθιστά πάντοτε αυτού του είδους τους αγωγούς στη διάρκεια εκτέλεσης άλλων εργασιών εντός ή κατά μήκος του δρόμου. Η TS θα καταβάλει μέρος του κόστους ύψους 20 εκατ. ΝΟΚ (123).

(184) Τρίτον, ο χώρος πρασίνου και το δημόσιο πάρκο αποσκοπούν στη διασφάλιση της δημιουργίας ελκυστικών τοποθεσιών για δραστηριότητες και αναψυχή για το ευρύ κοινό. Ο Δήμος σκοπεύει να φυτέψει βλάστηση κοντά στον ποταμό, προκειμένου να δημιουργήσει ένα ευνοϊκό περιβάλλον για τα φυτά και τα ζώα. Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο χώρος πρασίνου και το δημόσιο πάρκο δεν είναι απαραίτητα για το έργο αλλά αποτελούν περισσότερο μια υποδομή που θα ωφελήσει όλους τους πολίτες και τους επισκέπτες του Trondheim (124).

(185) Για να αξιολογήσει κατά πόσον ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, η Αρχή πρέπει να αναλύει τις επιπτώσεις των υπό εξέταση μέτρων και όχι τους επιδιωκόμενους στόχους. Ακόμη και αν το σχέδιο υποδομής είχε εγκριθεί σε συνάρτηση με σχέδια της υπό εξέταση ανάπτυξης, η Αρχή θα πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσον η υποδομή ωφελεί την κοινότητα ως σύνολο ή μόνο την υπό εξέταση ανάπτυξη. Προκειμένου να μην υφίσταται ενίσχυση, η υποδομή θα πρέπει να χρηματοδοτείται από τον κύριο του έργου μόνο σε αυτή την τελευταία περίπτωση (125).

(186) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι τα μέτρα που χρηματοδοτούνται (εν μέρει) από τον Δήμο δεν έχουν άμεση πραγματική σχέση με την ανάπτυξη, αλλά είναι το αποτέλεσμα της δημόσιας πολιτικής του Δήμου που αποσκοπεί να παρέχει αυτό το είδος της προσβάσιμης από το ευρύ κοινό υποδομής και δημόσιας ζώνης πρασίνου (126). Η υπό αξιοποίηση ζώνη αποτελεί μέρος μιας σημαντικής περιοχής αναψυχής που βρίσκεται κατά μήκος των όχθεων του ποταμού Nidelva με ιδιαίτερα ποικιλόμορφη παρουσία φυτών και ζώων. Το Nidarø είναι μέρος ενός δικτύου μονοπατιών πεζοπορίας που είναι δημοφιλή στους κατοίκους του δήμου για ψυχαγωγικές και υπαίθριες δραστηριότητες (127).

(187) Με βάση τις πληροφορίες που παρείχαν οι νορβηγικές αρχές, η Αρχή θεωρεί ότι τα υπό εξέταση μέτρα υποδομής προορίζονται για χρήση και αξιοποίηση από το ευρύ κοινό του Trondheim. Παρόλο που η ανάπτυξη μπορεί να προκαλέσει κάποια αύξηση της κυκλοφορίας στην περιοχή, οι εργασίες που εκτελούνται είναι προς όφελος όλων όσων ζουν εκεί (128).

(188) Όπως περιγράφεται ανωτέρω, ο Δήμος και η TS συνήψαν συμφωνία ανάπτυξης που αφορά το έργο ανάπτυξης (129). Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι η σύναψη συμφωνίας ανάπτυξης δεν είναι υποχρεωτική ούτε για το δήμο ούτε για τον κύριο του έργου.

(189) Οι συμφωνίες ανάπτυξης αποτελούν ένα εργαλείο που βοηθά τον κύριο του έργου και τους δήμους να διασφαλίσουν ότι πληρούνται οι απαιτήσεις δυνάμει του σχεδίου χωροταξικής αξιοποίησης και των διαδικαστικών διατάξεων, συμπεριλαμβανομένων των γενικών μέτρων υποδομής. Μπορούν, χωρίς να απαιτείται, να εμπεριέχουν διατάξεις που επιβάλλουν κάποιες από τις οικονομικές επιβαρύνσεις που σχετίζονται με τα γενικά μέτρα υποδομής στον κύριο του έργου. Είναι σημαντικό οι συμφωνίες ανάπτυξης ακινήτων να είναι αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης μεταξύ ενός δήμου και ενός κύριου του έργου.

(190) Δεν υπάρχουν νομοθετικές διατάξεις που απαιτούν από τους δήμους να επιβάλλουν αυτού του είδος το κόστος στον κύριο του έργου. Ωστόσο, σε περίπτωση σύναψης συμφωνίας ανάπτυξης μεταξύ του Δήμου και του κύριου του έργου, η συναφής νομοθεσία θέτει όρια ως προς το ποιο κόστος μπορεί να επιβληθεί στον κύριο του έργου. Το σκεπτικό είναι ότι υπάρχει ασύμμετρη κατανομή εξουσίας όσον αφορά τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη συμφωνιών ανάπτυξης, η οποία ευνοεί τον Δήμο.

(191) Ως προς τούτο, οι νορβηγικές αρχές παρέπεμψαν σε μια πρόσφατη απόφαση του Ειρηνοδικείου του Όσλο, βάσει της οποίας το δικαστήριο έκρινε ότι «Το σκεπτικό του τμήματος 17-3 του χωροταξικού και οικοδομικού νόμου βασιζόταν, μεταξύ άλλων, στην ανάγκη να περιοριστούν τα στοιχεία που μπορούν οι δήμοι να περιλάβουν σε μια συμφωνία ανάπτυξης, δεδομένου ότι η εξουσία του δήμου να εγκρίνει ή να απορρίπτει έργα τον θέτει σε θέση ισχύος. Συνεπώς, η διάταξη εμπεριέχει μια απαίτηση περί αναγκαιότητας, καταλληλότητας και αναλογικότητας» (130).

(192) Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο το περιθώριο ελιγμών του Δήμου περιορίζεται από το νομικό πλαίσιο και από την προαναφερθείσα νομολογία αναφορικά με τους ελέγχους της αναγκαιότητας και αναλογικότητας. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, ο Δήμος επιχειρεί να επιβαρύνει τους κύριους του έργου με όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κόστος. Ενώ ο Δήμος έχει υιοθετήσει μια αρχή πλήρους μεταφοράς του κόστους, η εν λόγω αρχή μετριάζεται κάπως στην πράξη από τους περιορισμούς που θέτει το εθνικό νομικό πλαίσιο.

(193) Δεν υπάρχει τύπος ούτε προκαθορισμένοι υπολογισμοί που χρησιμοποιούνται για την κατανομή του κόστους μεταξύ δήμων και ενός κύριου έργου βάσει συμφωνίας ανάπτυξης. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, οι εν λόγω υπολογισμοί δεν απαιτούνται βάσει της νομοθεσίας ούτε είναι χρήσιμοι στην πράξη. Η χρήση μαθηματικών μοντέλων δεν επαρκεί λόγω της ανομοιομορφίας που χαρακτηρίζει τα έργα, τους κύριους των έργων και το οικονομικό μέγεθος των διαφόρων έργων.

(194) Ο Δήμος αξιολογεί τις προτάσεις ανά κύριο έργου. Στο πλαίσιο της εν λόγω αξιολόγησης, και προκειμένου να διασφαλιστεί η αναλογική κατανομή του κόστους, πρέπει να διενεργείται συγκριτική αξιολόγηση του συνολικού κόστους που πρέπει να αναλάβει ο κύριος του έργου με άλλα έργα και πρακτικές [κόστος της συνεισφοράς σε δημόσια υποδομή ανά τετραγωνικό μέτρο BRA (δηλαδή ωφέλιμου εμβαδού)]. Για τυπική οικιστική ανάπτυξη, η οποία τείνει να καταστεί ιδιαίτερα επικερδές είδος ανάπτυξης, η αποδεκτή δαπάνη ανά τετραγωνικό μέτρο BRA είναι περίπου 2 000 ΝΟΚ ή λιγότερο. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, τα εμπορικά έργα, ή τα έργα δημόσιων υπηρεσιών, τείνουν να παρουσιάζουν μικρότερη κερδοφορία, και, ως εκ τούτου, συνδέονται, σε γενικές γραμμές, με χαμηλότερο κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο.

(195) Στο πλαίσιο της συμφωνίας ανάπτυξης με την TS που συνήφθη με βάση την εν λόγω πρακτική, το κόστος για την TS είναι 2 226 ΝΟΚ ανά τετραγωνικό μέτρο BRA.

(196) Κατόπιν αιτήματος της Αρχής, οι νορβηγικές αρχές παρείχαν περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με πρόσφατα, σχετικά μεγάλα κατασκευαστικά έργα στο Trondheim, για τα οποία συνήφθη συμφωνία ανάπτυξης. Κανένα από τα εν λόγω έργα δεν επιβαρύνεται με κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο BRA το οποίο είναι σημαντικά υψηλότερο σε σχέση με το έργο της TS. Τα έργα αφορούν την κατασκευή κατοικιών και εμπορικές/δημόσιες υπηρεσίες. Ορισμένα από τα έργα ανήκουν σε μία από τις εν λόγω κατηγορίες, ενώ ορισμένα εξ αυτών είναι μεικτά.

(197) Το κόστος με το οποίο επιβαρύνεται η TS στη συμφωνία ανάπτυξης είναι υψηλότερο σε σχέση με το κόστος στα περισσότερα παραδείγματα. Οι νορβηγικές αρχές επισήμαναν ότι ακόμη και τα ιδιαίτερα κερδοφόρα εμπορικά έργα όπως η επέκταση ενός ξενοδοχείου και η κατασκευή ενός εμπορικού κέντρου συνδέονται με χαμηλότερο ή οριακά μόνο υψηλότερο κόστος από το κόστος με το οποίο επιβαρύνεται η TS ανά τετραγωνικό μέτρο BRA.

(198) Σε απάντηση στο αίτημα της Αρχής, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι, εξ όσων γνωρίζουν, δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία σε εθνικό επίπεδο ή στο επίπεδο του Trondheim σχετικά με το κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο BRA. Ωστόσο, υπάρχουν δημοσίως διαθέσιμα έγγραφα βάσει των οποίων καταδεικνύεται ότι το κόστος το οποίο είναι υποχρεωμένη να καλύψει η TS συγκαταλέγεται μεταξύ των υψηλότερων σε σχέση με συνεισφορές σε άλλα κατασκευαστικά έργα. Για παράδειγμα, σε έκθεση της Norsk Eiendom του Αυγούστου 2018 διαπιστώθηκε ότι το κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο BRA για ένα δείγμα μεγάλων έργων ανάπτυξης στο Όσλο κυμαίνεται από 975 έως 2 167 ΝΟΚ, με συνεισφορές στα περισσότερα έργα ύψους 1 400 έως 1 500 ΝΟΚ περίπου (131).

(199) Οι νορβηγικές αρχές δηλώνουν ότι τα υποβληθέντα κριτήρια αναφοράς σχετικά με το κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο BRA είναι συγκρίσιμα. Βάσει της νορβηγικής έννομης τάξης, στο πλαίσιο της αξιολόγησης της αναλογικότητας πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη η οικονομική βιωσιμότητα της κατανομής του κόστους. Για να προσδιοριστεί κατά πόσον η συμφωνία ανάπτυξης της TS παρεκκλίνει από τη συνήθη πρακτική, ως κριτήριο αναφοράς μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα έργα οικιστικής ανάπτυξης, ακόμη και αν αυτά μπορεί, κατά κανόνα, να συνδέονται με υψηλότερο κόστος σε σχέση με έργα όπως αυτά της TS. Σε κάθε περίπτωση, οι συμφωνίες ανάπτυξης για έργα ανάπτυξης εμπορικών/δημόσιων υπηρεσιών που συνάπτουν οι δήμοι έχουν επίσης χαμηλότερο κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο BRA σε σχέση με την TS.

(200) Επιπλέον, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις από τη συναφή νομοθεσία (βάσει της οποίας απαιτείται η διενέργεια αξιολόγησης της αναλογικότητας) και τα νορβηγικά δικαστήρια (132), ότι ο Δήμος δεν θα μπορούσε να έχει επιβάλει υψηλότερο κόστος στην TS χωρίς να αντιβαίνει στη νομοθεσία (133).

(201) Οι νορβηγικές αρχές έχουν παράσχει πληροφορίες σχετικά με την πρακτική της διαπραγμάτευσης συμφωνιών ανάπτυξης στο Trondheim, καθώς και διευκρινήσεις σχετικά με την απαίτηση της συναφούς εθνικής νομοθεσίας. Οι πληροφορίες που παρασχέθηκαν από τις νορβηγικές αρχές δεν καταδεικνύουν παρέκκλιση από τη συνήθη πρακτική της διαπραγμάτευσης της κατανομής του κόστους στην περίπτωση της TS. Από τα κριτήρια αναφοράς που παρασχέθηκαν, αν και για διαφορετικό είδος έργων, δεν προκύπτει ότι η TS έχει πληρώσει λιγότερο από ό,τι συνήθως απαιτείται από την άποψη της συνεισφοράς στη δημόσια υποδομή που σχετίζεται με έργο ανάπτυξης στο Trondheim.

(202) Επομένως, η Αρχή δεν μπορεί να αποδείξει ότι η υπό εξέταση περίπτωση παρεκκλίνει από τη συνήθη πρακτική της κατανομής του κόστους στα έργα δημόσιων υποδομών.

(203) Αφού αξιολόγησε τις πληροφορίες που παρείχαν οι νορβηγικές αρχές, η Αρχή δεν μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η κατανομή του κόστους υποδομής όσον αφορά την ανακαίνιση και την επέκταση της TS έχει παράσχει στην TS επιλεκτικό πλεονέκτημα. Ως εκ τούτου, το μέτρο θεωρείται ότι δεν συνιστά ενίσχυση και συνεπώς δεν θα αξιολογηθεί περαιτέρω στη συνέχεια.

6.5. ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

(204) Προκειμένου ένα μέτρο να χαρακτηριστεί ενίσχυση, πρέπει να είναι επιλεκτικό υπό την έννοια ότι συνεπάγεται «ευνοϊκή μεταχείριση ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής».

(205) Τα υπό εξέταση μέτρα είναι μεμονωμένα μέτρα που αφορούν αποκλειστικά την TS. Ως εκ τούτου, είναι επιλεκτικά κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

6.6. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΙ ΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

(206) Ένα μέτρο ενίσχυσης πρέπει να είναι πιθανό να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού και να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στο πλαίσιο της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(207) Το γεγονός και μόνον ότι ένα μέτρο ενισχύει τη θέση μιας επιχείρησης σε σχέση με άλλες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις στο εμπόριο εντός του ΕΟΧ θεωρείται επαρκές για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι το μέτρο είναι πιθανό να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών του ΕΟΧ και να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη του ΕΟΧ (134).

(208) Η εισφορά κεφαλαίου παρείχε πλεονέκτημα στην TS, το οποίο ενισχύει τη θέση της σε σύγκριση με άλλες επιχειρήσεις που την ανταγωνίζονται στην αγορά του ΕΟΧ. Το ίδιο ισχύει και για κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται στην TS από το δυνητικό στοιχείο ενίσχυσης που είναι εγγενές στις συμφωνίες μίσθωσης.

(209) Η Αρχή πρέπει να εξετάσει περαιτέρω το κατά πόσον τα μέτρα είναι πιθανό να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών του ΕΟΧ. Από αυτή την άποψη, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι «όταν μια κρατική ενίσχυση οικονομικού χαρακτήρα ενισχύει τη θέση μιας επιχειρήσεως σε σχέση με άλλες ανταγωνίστριες επιχειρήσεις στις ενδο[ενωσιακές] συναλλαγές, πρέπει να θεωρείται ότι η εν λόγω ενίσχυση επηρεάζει τις συναλλαγές αυτές» (135).

(210) Η Trondheim Spektrum έχει τη χωρητικότητα που απαιτείται για τη φιλοξενία μεσαίων και μεγάλων διεθνών εκδηλώσεων, οι οποίες μπορούν επίσης να πραγματοποιηθούν εκτός της περιοχής (136).

(211) Η Αρχή σημειώνει ότι οι επιπτώσεις στις συναλλαγές δεν μπορούν να είναι απλώς υποθετικές ή τεκμαιρόμενες. Θα πρέπει να καθοριστεί ο λόγος για τον οποίο το μέτρο στρεβλώνει ή απειλεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και είναι ικανό να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών του ΕΟΧ, με βάση τις προβλέψιμες επιπτώσεις του μέτρου (137).

(212) Η Αρχή και η Επιτροπή σε ορισμένες από τις αποφάσεις τους έκριναν ότι, λόγω ειδικών περιστάσεων, ορισμένες δραστηριότητες και μέτρα είχαν καθαρά τοπικό αντίκτυπο και, κατά συνέπεια, δεν επηρέαζαν καθόλου τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών του ΕΟΧ. Στις εν λόγω υποθέσεις, η Αρχή και η Επιτροπή διαπίστωσαν, συγκεκριμένα, ότι ο δικαιούχος παρείχε υπηρεσίες σε μια περιορισμένη περιοχή ενός κράτους του ΕΟΧ και ήταν απίθανο να προσελκύσει πελάτες από άλλα κράτη του ΕΟΧ, και ότι δεν μπορούσε να προβλεφθεί ότι το μέτρο δεν θα είχε παρά οριακές επιπτώσεις στις συνθήκες των διασυνοριακών επενδύσεων ή εγκαταστάσεων. Ορισμένες από τις αποφάσεις αυτές αφορούν αθλητικές και ψυχαγωγικές εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν κυρίως τοπικό κοινό και είναι απίθανο να προσελκύσουν πελάτες ή επενδύσεις από άλλα κράτη του ΕΟΧ (138).

(213) Στην υπό εξέταση υπόθεση, παρόλο που ορισμένες από τις δραστηριότητες της TS είναι τοπικού χαρακτήρα, η TS φιλοξενεί επίσης εκδηλώσεις όπως οι εμπορικές εκθέσεις και άλλες διεθνείς εκδηλώσεις που προσελκύουν ξένους πελάτες. Επιπλέον, η TS θα φιλοξενήσει το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα χειροσφαίρισης το 2020, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι προσελκύει ξένους πελάτες.

(214) Τέλος, η αγορά διοργάνωσης διεθνών εκδηλώσεων είναι ανοικτή στον ανταγωνισμό μεταξύ των παρόχων χώρων και των διοργανωτών εκδηλώσεων, οι οποίοι γενικά ασκούν δραστηριότητες που αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ των κρατών του ΕΟΧ (139).

(215) Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η Αρχή θεωρεί ότι τα υπό εξέταση μέτρα απειλούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό και είναι πιθανό να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών του ΕΟΧ.

6.7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(216) Με βάση τα παραπάνω, η Αρχή καταλήγει στο ακόλουθο συμπέρασμα: α) Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι συμφωνίες μίσθωσης από το 2007 έως το 2017 (μέτρο 4) και η νέα συμφωνία μίσθωσης του 2019 (μέτρο 5) να περιλαμβάνουν στοιχεία ενίσχυσης. Όπως θα καταδειχθεί κατωτέρω, η εν λόγω ενίσχυση θα ήταν συμβατή με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, σύμφωνα με το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ), και, ως εκ τούτου, δεν είναι αναγκαίο να εξαχθεί οριστικό συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης, β) μέτρο 6 – η εισφορά κεφαλαίου συνεπάγεται κρατική ενίσχυση, γ) μέτρο 7 – η χρηματοδότηση του κόστους υποδομών δεν συνεπάγεται κρατική ενίσχυση, δ) μέτρο 9 – η σύμβαση δανείου μεταξύ της Nordea και της TS δεν συνεπάγεται κρατική ενίσχυση.

7. ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

(217) Σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 της ΣΕΔ: «Η Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ ενημερώνεται εγκαίρως για τα σχέδια που αποβλέπουν στο να θεσπίσουν ή να τροποποιήσουν τις ενισχύσεις, ώστε να δύναται να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. [….] Το ενδιαφερόμενο κράτος δεν δύναται να εφαρμόσει τα σχεδιαζόμενα μέτρα πριν η διαδικασία αυτή καταλήξει σε τελική απόφαση».

(218) Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η νέα συμφωνία μίσθωσης εξαρτάται από την τήρηση των όρων της αγοράς (140). Επιτρέπει ρητά προσαρμογές για την ευθυγράμμιση των όρων της συμφωνίας με τους όρους της αγοράς εφόσον το ζητήσει η Αρχή. Με βάση τα ανωτέρω, η Αρχή διαπιστώνει ότι οι νορβηγικές αρχές τήρησαν την απαίτηση του άρθρου 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 της ΣΕΔ όσον αφορά τη συμφωνία μίσθωσης του 2019, υπό την προϋπόθεση ότι η συμφωνία μίσθωσης περιλαμβάνει στοιχείο ενίσχυσης.

(219) Οι νορβηγικές αρχές δεν κοινοποίησαν στην Αρχή τις συμφωνίες μίσθωσης που συνήφθησαν μεταξύ του 2007 και του 2017. Επομένως, η Αρχή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αρχές δεν τήρησαν τις υποχρεώσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 όσον αφορά το εν λόγω μέτρο, υπό την προϋπόθεση ότι οι συμφωνίες μίσθωσης περιλαμβάνουν στοιχεία ενίσχυσης.

7.1. ΜΕΤΡΟ 6 – Η ΕΙΣΦΟΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΥΜΒΑΤΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΚΑΚ

(220) Σύμφωνα με το άρθρο 3 του ΓΚΑΚ, τα καθεστώτα ενισχύσεων, οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγούνται δυνάμει των καθεστώτων ενισχύσεων και οι ad hoc ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 της ΣΕΔ, εφόσον οι ενισχύσεις αυτές πληρούν όλες τις προϋποθέσεις του κεφαλαίου Ι του ΓΚΑΚ, καθώς και τις ειδικές προϋποθέσεις για την αντίστοιχη κατηγορία ενισχύσεων που προβλέπονται στο κεφάλαιο III του ΓΚΑΚ.

(221) Στο άρθρο 6 παράγραφος 1 του ΓΚΑΚ αναφέρεται ότι ο κανονισμός εφαρμόζεται μόνο σε ενισχύσεις που έχουν χαρακτήρα κινήτρου. Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 του ΓΚΑΚ: «Θεωρείται ότι οι ενισχύσεις έχουν χαρακτήρα κινήτρου, εάν ο δικαιούχος έχει υποβάλει γραπτή αίτηση ενίσχυσης στο οικείο κράτος μέλος της ΕΕ ή στο κράτος του ΕΟΧ πριν από την έναρξη των εργασιών για το έργο ή τη δραστηριότητα. Η αίτηση για τη χορήγηση ενίσχυσης περιλαμβάνει τουλάχιστον τα ακόλουθα στοιχεία: α) την ονομασία και το μέγεθος της επιχείρησης, β) περιγραφή του έργου, συμπεριλαμβανομένων των ημερομηνιών έναρξης και λήξης, γ) τον τόπο εκτέλεσης του έργου, δ) κατάλογο των δαπανών του έργου, ε) είδος ενίσχυσης (επιχορήγηση, δάνειο, εγγύηση, επιστρεπτέα προκαταβολή, εισφορά κεφαλαίου ή άλλο) και ποσό της δημόσιας χρηματοδότησης που απαιτείται για το έργο».

(222) Οι νορβηγικές αρχές δηλώνουν ότι δεν είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να εφαρμοστεί το άρθρο 6 παράγραφος 2 του ΓΚΑΚ σε εν εξελίξει έργα, τα οποία τροποποιούνται, διευρύνονται ή των οποίων η οριστικοποίηση καθίσταται αβέβαιη. Οι νορβηγικές αρχές δήλωσαν ότι φαίνεται λογικό ότι οι «εργασίες για το έργο» που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 του ΓΚΑΚ δεν είναι απαραίτητο να αφορούν την έναρξη του έργου στο σύνολό του, αλλά μπορούν επίσης να αναφέρονται σε μεταγενέστερο χρονικό σημείο, ιδίως σε περιπτώσεις όπου «το έργο» ή «η δραστηριότητα» είναι στην πραγματικότητα τροποποίηση, διεύρυνση ή κάτι παρόμοιο, και πρέπει ιδίως να ερμηνευθεί ότι καλύπτουν επίσης καταστάσεις στις οποίες υπεισέρχεται νέα «απόφαση».

(223) Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι δεν είναι ασύνηθες φαινόμενο να τροποποιούνται τα έργα καθώς και οι εκτ