EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 261/21

ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΫΟΥΣΑΣ ΑΡΧΉΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ

αριθ. 416/10/COL

της 3ης Νοεμβρίου 2010

σχετικά με τη φορολογία επιχειρήσεων επενδύσεων σύμφωνα με τον νόμο περί φορολογίας του Λιχτενστάιν

(Λιχτενστάιν)

Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ («Η ΑΡΧΗ»),

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο («συμφωνία για τον ΕΟΧ») και ιδίως τα άρθρα 61 έως 63 και το πρωτόκολλο 26,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη συμφωνία μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου («συμφωνία περί εποπτείας και Δικαστηρίου»), και ιδίως το άρθρο 24,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ το πρωτόκολλο 3 της συμφωνίας περί εποπτείας και Δικαστηρίου («πρωτόκολλο 3»), ιδίως το άρθρο 1 παράγραφος 2 του μέρους I και τα άρθρα 4 παράγραφος 4, 6, 7 παράγραφος 5 και 14 του μέρους II,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την ενοποιημένη έκδοση της απόφασης της Αρχής αριθ. 195/04/COL, της 14ης Ιουλίου 2004, σχετικά με τις διατάξεις εφαρμογής που αναφέρονται στο άρθρο 27 του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 («η απόφαση των διατάξεων εφαρμογής») (1),

ΑΦΟΥ κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις και λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις τους,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Με επιστολή της 14ης Μαρτίου 2007, η Αρχή απέστειλε αίτηση παροχής πληροφοριών στις αρχές του Λιχτενστάιν, ζητώντας πληροφορίες σχετικά με διάφορες φορολογικές παρεκκλίσεις για ορισμένα είδη εταιρειών που προβλέπονται στο πλαίσιο του νόμου περί φορολογίας του Λιχτενστάιν. Μετά από πολλές ανταλλαγές επιστολών, η Αρχή πληροφόρησε τις αρχές του Λιχτενστάιν, με επιστολή της 18ης Μαρτίου 2009, ότι είχε αποφασίσει να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 όσον αφορά τη φορολογία επιχειρήσεων επενδύσεων. Η απόφαση της Αρχής αριθ. 149/09/COL για την έναρξη της επίσημης διαδικασίας έρευνας δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ, καλώντας τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις (2). Η Αρχή έλαβε τις παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων. Με επιστολή της 26ης Ιανουαρίου 2010, η Αρχή διαβίβασε τις παρατηρήσεις στις αρχές του Λιχτενστάιν, στις οποίες δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσουν. Τούτο πραγματοποιήθηκε με επιστολή της 17ης Μαρτίου 2010.

2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΕΤΡΟΥ

2.1. Τίτλος

Η έρευνα αφορούσε την αντιμετώπιση επιχειρήσεων επενδύσεων σύμφωνα με τον νόμο περί φορολογίας του Λιχτενστάιν («Gesetz über die Landes-und Gemeindesteuern») (3), (εφεξής «ο νόμος περί φορολογίας»), μεταξύ του 1996 και του 2006.

2.2. Ορισμός των επιχειρήσεων επενδύσεων

Ο νόμος του Λιχτενστάιν, του 1996, για τις επιχειρήσεις επενδύσεων («Gesetz über Investmentunternehmen») (εφεξής ο «νόμος για τις επιχειρήσεις επενδύσεων») όριζε τις επιχειρήσεις επενδύσεων ως ακολούθως:

«περιουσιακά στοιχεία που αντλούνται από το κοινό κατόπιν δημόσιας ενημέρωσης με σκοπό τη συλλογική τοποθέτηση κεφαλαίων των οποίων η επένδυση και διαχείριση πραγματοποιείται για το συλλογικό λογαριασμό των ατομικών επενδυτών συνήθως σύμφωνα με την αρχή κατανομής των κινδύνων» (4).

Σύμφωνα με τον νόμο του Λιχτενστάιν, μια επιχείρηση επενδύσεων θα μπορούσε να επιλέξει τη μορφή συλλογικών καταπιστευμάτων («collective trust»), καλούμενου ταμείου επενδύσεων («Anlagefonds») (5), ή να επιλέξει τη νομική μορφή εταιρείας επενδύσεων («Anlagegesellschaft») (6). Στην περίπτωση του ταμείου επενδύσεων, η διαχείριση του ταμείου διασφαλίζεται από χωριστή οντότητα (καλούμενη «διαχειριστικό όργανο του ταμείου») (7). Στην περίπτωση εταιρείας επενδύσεων, τη διαχείριση αναλαμβάνει η ίδια η εταιρεία επενδύσεων. Επομένως, αντίθετα με το ταμείο επενδύσεων, η εταιρεία επενδύσεων αποτελεί ενιαία οντότητα. Στις δύο αυτές περιπτώσεις, οι οντότητες που εκτελούν διαχειριστικά καθήκοντα αναλαμβάνουν οικονομικές δραστηριότητες παρέχοντας υπηρεσίες έναντι αμοιβής.

Ανεξάρτητα από τη μορφή οργάνωσης, τα στοιχεία ενεργητικού τα οποία διαχειρίζεται η διαχειριστική επιχείρηση για λογαριασμό των επενδυτών πρέπει να διαχωρίζονται από τα ατομικά της περιουσιακά στοιχεία. Στην εταιρεία διαχείρισης καταβάλλεται για τις διαχειριστικές της υπηρεσίες αμοιβή που θα αποτελέσει μέρος των ίδιων περιουσιακών στοιχείων. Επιπλέον, δύνανται να εισπραχθούν αμοιβές επίδοσης ή άλλες αμοιβές (8), οι οποίες θα αποτελέσουν επίσης μέρος των ίδιων περιουσιακών στοιχείων της διαχειριστικής επιχείρησης.

3. ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΤΟΥ ΛΙΧΤΕΝΣΤΑΪΝ

3.1. Η εταιρική φορολογία στο Λιχτενστάιν

3.1.1. Φόροι εισοδήματος και κεφαλαίου

Στις ενότητες 73 έως 81 του μέρους 4 κεφάλαιο Α «Φόροι εταιρειών» («Die Gesellschaftssteuern») του νόμου περί φορολογίας παρέχονται δύο μορφές φορολόγησης των επιχειρήσεων (9):

— φόρος εισοδήματος επιχειρήσεων («Ertragssteuer»), ο οποίος, σύμφωνα με το άρθρο 77 του νόμου περί φορολογίας, υπολογίζεται επί των εισοδημάτων μείον τις επιλέξιμες δαπάνες (συμπεριλαμβανομένων των αποσβέσεων). Ο συντελεστής της φορολογίας εισοδήματος εξαρτάται από τον λόγο του καθαρού εισοδήματος προς το φορολογήσιμο κεφάλαιο και κυμαίνεται μεταξύ του 7,5 % και του 15 % (10). Ο εν λόγω συντελεστής δύναται να αυξηθεί κατά 1 έως 5 εκατοστιαίες μονάδες, ανάλογα με τη σχέση μεταξύ μερισμάτων και φορολογήσιμου κεφαλαίου. Κατά συνέπεια, ο μέγιστος φόρος εισοδήματος ανέρχεται στο 20 %.

— φόρος κεφαλαίου («Kapitalsteuer»), ο οποίος, σύμφωνα με το άρθρο 76 του νόμου περί φορολογίας, εισπράττεται επί του καταβεβλημένου κεφαλαίου, του εταιρικού, του μετοχικού ή του αρχικού κεφαλαίου, καθώς και επί των αποθεματικών της εταιρείας, που συνιστούν τα ίδια κεφάλαιά της. Οι φόροι καθορίζονται κατά το πέρας κάθε εταιρικής χρήσης (κατά κανόνα στις 31 Δεκεμβρίου). Το ποσοστό είναι 2 ‰ (0,2 %).

Σύμφωνα με το άρθρο 73 του νόμου περί φορολογίας, τα νομικά πρόσωπα που διαθέτουν εμπορικές επιχειρήσεις στο Λιχτενστάιν καταβάλλουν φόρο εισοδήματος και κεφαλαίου. Το ίδιο ισχύει και για τις αλλοδαπές εταιρείες που διαθέτουν παράρτημα στο Λιχτενστάιν.

3.1.2. Τοκομερίδια

Στο μέρος 5 του νόμου περί φορολογίας προβλέπεται η φορολογία των τοκομεριδίων. Σύμφωνα με το άρθρο 88 στοιχείο a) σημείο 1 του νόμου περί φορολογίας, το Λιχτενστάιν επιβάλλει φόρους επί των τοκομεριδίων τίτλων (ή εγγράφων ισοδύναμων με τίτλους που εκδίδονται από «υπήκοο» του Λιχτενστάιν. Η έννοια αυτή περιλαμβάνει κάθε πρόσωπο με τόπο διαμονής, κατοικία ή καταστατική έδρα στο Λιχτενστάιν. Καλύπτει επίσης επιχειρήσεις εγγεγραμμένες σε δημόσιο μητρώο του Λιχτενστάιν. Ο φόρος επί των τοκομεριδίων που επιβάλλεται σε εταιρείες των οποίων το κεφάλαιο επιμερίζεται σε μετοχές, για παράδειγμα, σε μετοχικές εταιρείες και εταιρείες περιορισμένης ευθύνης (11). Ο φόρος αυτός έχει συντελεστή 4 % και εφαρμόζεται σε κάθε διανομή μερισμάτων ή στο ποσοστό επί των κερδών (συμπεριλαμβανομένης της διανομής υπό μορφή μετοχών).

3.2. Η φορολογία επιχειρήσεων επενδύσεων μεταξύ του 1996 και του 2006

3.2.1. Η φορολογία των υπό διαχείριση για λογαριασμό των επενδυτών περιουσιακών στοιχείων

Από το 1996, με την εισαγωγή του άρθρου 84 παράγραφος 5 του νόμου περί φορολογίας, τα υπό τη διαχείριση επιχειρήσεων επενδύσεων στοιχεία ενεργητικού φορολογούνταν κατά τον ίδιο τρόπο όπως και οι εταιρείες με νόμιμη έδρα στην ημεδαπή («Sitzgesellschaften») (12). Δεδομένου ότι οι εταιρείες με νόμιμη έδρα στην ημεδαπή δεν κατέβαλαν φόρο εισοδήματος, τα υπό τη διαχείριση επιχειρήσεων επενδύσεων στοιχεία ενεργητικού επίσης δεν υπόκειντο σε φόρο εισοδήματος. Σύμφωνα με το άρθρο 84 παράγραφος 1 του νόμου περί φορολογίας, επιβαλλόταν μόνο μειωμένος φόρος 1 ‰ επί του κεφαλαίου (αντί του 2 ‰) (13). Ο εν λόγω συντελεστής μειώθηκε περαιτέρω στο 0,4 ‰ για το κεφάλαιο εταιρειών επενδύσεων άνω των 2 εκατ. CHF, σύμφωνα με το άρθρο 85 παράγραφος 2 του νόμου περί φορολογίας (14). Το 1996, καταργήθηκε επίσης (15) ο φόρος τοκομεριδίων επί της διανομής κερδών από το κεφάλαιο του ταμείου.

3.2.2. Η φορολογία των ίδιων περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας διαχείρισης

3.2.2.1. Η φορολογία των διαχειριστών ταμείων επενδύσεων

Το διαχειριστικό όργανο ενός ταμείου επενδύσεων (οι διαχειριστές του ταμείου) υπόκειντο, όπως οποιαδήποτε άλλη εταιρεία που ασκεί δραστηριότητες στο Λιχτενστάιν, πλήρως στον φόρο επί των κερδών, επί του κεφαλαίου, καθώς και επί των τοκομεριδίων όσον αφορά τα ίδια έσοδα και το κεφάλαιό της. Το διαχειριστικό όργανο φορολογείτο επίσης πλήρως πριν από το 1996, σύμφωνα με το άρθρο 84 παράγραφος 2 του νόμου περί φορολογίας του 1961.

3.2.2.2. Η φορολογία των διαχειριστών εταιρειών επενδύσεων

Εντούτοις, στην περίπτωση εταιρειών επενδύσεων δεν έγινε διαχωρισμός για φορολογικούς σκοπούς μεταξύ των ίδιων περιουσιακών στοιχείων της διαχειριστικής επιχείρησης και των περιουσιακών στοιχείων τα οποία διαχειριζόταν. Κατά συνέπεια, τα ίδια περιουσιακά στοιχεία των εταιρειών επενδύσεων υπόκειντο επίσης στους κανόνες που ισχύουν για τις εταιρείες με νόμιμη έδρα στην ημεδαπή, σύμφωνα με το άρθρο 84 παράγραφος 2 του νόμου περί φορολογίας. Αυτό σήμαινε ότι δεν επιβαλλόταν φόρος εισοδήματος για τις δραστηριότητες διαχείρισης ή για τα υπό διαχείριση στοιχεία ενεργητικού· ο φόρος επί του κεφαλαίου ανερχόταν στο 1 ‰ αντί του 2 ‰ (και μειωνόταν περαιτέρω για κάθε κεφάλαιο που υπερέβαινε τα 2 εκατ. CHF σύμφωνα με το άρθρο 85 παράγραφος 2 του νόμου περί φορολογίας)· και δεν επιβαλλόταν φόρος επί τοκομεριδίων. Από το 1996 έως το 2006, η φορολογική κατάσταση σε ό,τι αφορά τα ταμεία επενδύσεων και τις εταιρείες επενδύσεων μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:

Ταμείο επενδύσεων (Anlagefond) Διαχειριστικό όργανο του ταμείου (ίδια περιουσιακά στοιχεία) Φόρος εισοδήματος Φόρος επί του συνολικού κεφαλαίου Φόρος επί των τοκομεριδίων Κεφάλαιο του ταμείου, δηλαδή διαχειριζόμενα περιουσιακά στοιχεία Μη επιβολή φόρου εισοδήματος Μειωμένος φόρος επί του κεφαλαίου Μη επιβολή φόρου επί των τοκομεριδίων





Εταιρεία επενδύσεων (Anlagegesellschaft) Ίδια περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας επενδύσεων Μη επιβολή φόρου εισοδήματος Μειωμένος φόρος επί του κεφαλαίου Μη επιβολή φόρου επί των τοκομεριδίων Κεφάλαιο του ταμείου, δηλαδή διαχειριζόμενα περιουσιακά στοιχεία Μη επιβολή φόρου εισοδήματος Μειωμένος φόρος επί του κεφαλαίου Μη επιβολή φόρου επί των τοκομεριδίων

3.3. Η κατάσταση από το 2006 μέχρι σήμερα

Βάσει της νομοθεσίας που θεσπίστηκε κατά το 2005, οι εταιρείες επενδύσεων ήταν υποχρεωμένες να εγγράφουν στα βιβλία τους και να κατέχουν τα ίδια περιουσιακά στοιχεία τους χωριστά από τα περιουσιακά στοιχεία που διαχειρίζονται. Επίσης, ο νόμος περί φορολογίας αναθεωρήθηκε και εισήχθη ένα νέο άρθρο 73 στοιχείο f), σύμφωνα με την οποία οι διαχειριστές ενός ταμείου επενδύσεων, καθώς και των εταιρειών επενδύσεων οφείλουν να καταβάλλουν φόρο εισοδήματος, φόρο κεφαλαίου και φόρο επί των τοκομεριδίων για τα ίδια περιουσιακά τους στοιχεία (16).

Από το 1996 και μετέπειτα, η φορολογική κατάσταση σε ό,τι αφορά τα ταμεία επενδύσεων και τις εταιρείες επενδύσεων μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:

Ταμείο επενδύσεων (Anlagefond) Διαχειριστικό όργανο του ταμείου (ίδια περιουσιακά στοιχεία) Φόρος εισοδήματος Φόρος κεφαλαίου Φόρος επί των τοκομεριδίων Κεφάλαιο του ταμείου, δηλαδή διαχειριζόμενα περιουσιακά στοιχεία Μη επιβολή φόρου





Εταιρεία επενδύσεων (Anlagegesellschaft) Ίδια περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας επενδύσεων Φόρος εισοδήματος Φόρος κεφαλαίου Φόρος επί των τοκομεριδίων Κεφάλαιο του ταμείου, δηλαδή διαχειριζόμενα περιουσιακά στοιχεία Μη επιβολή φόρου

3.4. Λόγοι για την κίνηση της διαδικασίας

Στην απόφασή της για την έναρξη της επίσημης εξέτασης, η Αρχή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα της απαλλαγής από τη φορολογία των ίδιων περιουσιακών στοιχείων εταιρειών επενδύσεων με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Σε αντίθεση με τα επιχειρήματα τα οποία προέβαλαν οι αρχές του Λιχτενστάιν, η Αρχή έλαβε αρχικά τη θέση ότι το φορολογικό δίκαιο παρείχε στις εταιρείες επενδύσεων επιλεκτικά πλεονεκτήματα που δημιουργούσαν στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρέαζαν τις συναλλαγές σε ολόκληρο τον ΕΟΧ. Σε αυτή τη βάση, η Αρχή δεν θα μπορούσε να αποκλείσει το ενδεχόμενο οι φορολογικοί κανόνες που ισχύουν για τα ίδια περιουσιακά στοιχεία εταιρειών επενδύσεων (ήτοι πλήρης απαλλαγή από τους φόρους εισοδήματος και τοκομεριδίων και μερική απαλλαγή από τον φόρο κεφαλαίου) να συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Η Αρχή είχε επίσης αμφιβολίες κατά πόσο τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να θεωρηθούν συμβατά με τις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, και ιδίως με το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

Οι παρατηρήσεις τις οποίες υπέβαλαν τρίτοι ενδιαφερόμενοι μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

— αναφερόμενα στις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με το καθεστώς συμμετοχών σε ιρλανδική εταιρεία («Irish Company Holding Regime») (17) και σχετικά με τη μείωση του φόρου εισοδήματος από ορισμένα άυλα στοιχεία ενεργητικού στην Ισπανία (18), οι τρίτοι ενδιαφερόμενοι ισχυρίστηκαν ότι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο θα μπορούσε να δημιουργήσει μια επιχείρηση επενδύσεων και, συνεπώς, να επωφεληθεί από τις φορολογικές απαλλαγές· στη βάση αυτή, η φορολογική απαλλαγή δεν συνιστά επιλεκτικό μέτρο,

— κατά το 1996, θεσπίστηκε η σχετική νομοθετική ρύθμιση, δεν ήταν σαφές ότι οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις θα ίσχυαν για φορολογικά μέτρα,

— εάν η Αρχή εξάγει το συμπέρασμα ότι οι απαλλαγές συνιστούσαν ενίσχυση, ίσχυαν από το 1996 και θα έπρεπε να αποτελούν υφιστάμενο μέτρο ενίσχυσης,

— αναφερόμενα στο άρθρο 15 του πρωτοκόλλου 3 (σύμφωνα με το οποίο η περίοδος παραγραφής για την ανάκτηση ενισχύσεων ορίζεται σε δέκα έτη), οι τρίτοι ενδιαφερόμενοι ισχυρίστηκαν ότι δεν δύναται να απαιτηθεί ανάκτηση ενισχύσεων δεδομένου ότι η φορολογική απαλλαγή θεσπίστηκε το 1996,

— προέβαλαν το επιχείρημα ότι η εν λόγω ανάκτηση θα αντέκειτο στις αρχές του σεβασμού των θεμιτών προσδοκιών και της ασφάλειας δικαίου,

— σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν θα μπορούσε να απαιτηθεί η ανάκτηση δεδομένου ότι το ποσό που αντιστοιχεί στις φορολογικές απαλλαγές θα ενέπιπτε στον κανόνα de minimis.

5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΛΙΧΤΕΝΣΤΑΪΝ

Με επιστολές της 17ης Μαρτίου 2010 και της 16ης Ιουλίου 2010, οι αρχές του Λιχτενστάιν υπέβαλαν τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

— Η φορολογική απαλλαγή δεν προϋποθέτει τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, δεδομένου ότι δεν έχει επιλεκτικό χαρακτήρα. Προς επίρρωση του εν λόγω ισχυρισμού, αναφέρθηκαν εκ νέου στις δύο αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με το καθεστώς συμμετοχών σε ιρλανδική εταιρεία και σχετικά με τη μείωση του φόρου εισοδήματος από ορισμένα άυλα στοιχεία ενεργητικού στην Ισπανία.

— Εξάλλου, προέβαλαν το επιχείρημα ότι κάθε ενίσχυση αποτελεί υφιστάμενη ενίσχυση λαμβανομένης υπόψη της δεκαετούς περιόδου παραγραφής που ορίζεται στο άρθρο 1 στοιχείο β) σημείο iv) σε συνδυασμό με το άρθρο 15 του μέρους II του πρωτοκόλλου 3, καθώς και ότι το μέτρο αποτέλεσε ενίσχυση μόνο ως αποτέλεσμα της εξέλιξης του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου [άρθρο 1 στοιχείο β) σημείο v) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3].

— Τέλος, οι αρχές του Λιχτενστάιν ισχυρίζονται ότι, σε περίπτωση που τα επιχειρήματα αυτά δεν γίνουν αποδεκτά, η Αρχή δεν θα διατάξει ανάκτηση της ενίσχυσης βασιζόμενη στο γεγονός ότι η ανάκτηση θα αντίκειτο στις γενικές αρχές του δικαίου του ΕΟΧ.

II. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

1. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ προβλέπει ότι:

«Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη της ΕΚ, τα κράτη της ΕΖΕΣ ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής, είναι ασυμβίβαστες με τη λειτουργία της παρούσας συμφωνίας, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ των συμβαλλομένων μερών συναλλαγές, εκτός εάν η παρούσα συμφωνία ορίζει άλλως.».

1.1. Παρουσία κρατικών πόρων

Το μέτρο ενίσχυσης πρέπει να εφαρμόζεται από το κράτος ή με κρατικούς πόρους.

Η παραχώρηση πλήρους ή μερικής απαλλαγής από τον φόρο συνεπάγεται απώλεια φορολογικών εσόδων για το κράτος, η οποία ισοδυναμεί με δαπάνη κρατικών πόρων υπό τη μορφή φορολογικών δαπανών (19). Οι αρχές του Λιχτενστάιν παραιτούνται από την απαίτηση των εσόδων που αντιστοιχούν στη μη καταβολή φόρων εισοδήματος, κεφαλαίου και τοκομεριδίων.

Για τους λόγους αυτούς, η Αρχή θεωρεί ότι οι φορολογικοί κανόνες που ισχύουν για τις εταιρείες επενδύσεων προϋποθέτουν τη χρησιμοποίηση κρατικών πόρων.

1.2. Ευνοϊκή μεταχείριση ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής

Πρώτον, το μέτρο ενίσχυσης πρέπει να αποφέρει στους δικαιούχους πλεονεκτήματα που τους απαλλάσσουν από επιβαρύνσεις οι οποίες κατά κανόνα εγγράφονται στους προϋπολογισμούς τους.

Μη έχοντας την υποχρέωση να καταβάλλουν φόρο εισοδήματος ή τοκομεριδίων, και υποκείμενες απλώς σε μειωμένο φόρο κεφαλαίου, οι εταιρείες επενδύσεων εξασφαλίζουν ένα πλεονέκτημα σε σύγκριση με άλλες επιχειρήσεις που υπόκεινται στη συνήθη φορολογία εισοδήματος που προέρχεται από τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες.

Το πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό δεδομένου ότι χορηγήθηκε μόνο σε επιχειρήσεις επενδύσεων οργανωμένες υπό μορφή εταιρειών επενδύσεων. Η Αρχή δεν δέχεται τα επιχειρήματα τα οποία προέβαλαν οι αρχές του Λιχτενστάιν και ενδιαφερόμενοι τρίτοι, σύμφωνα με τα οποία κάθε επιχείρηση στο Λιχτενστάιν η οποία ασκεί την εν λόγω οικονομική δραστηριότητα είναι κατά κανόνα ελεύθερη να επιλέγει την πλεονεκτικότερη νομική μορφή και, κατά συνέπεια, να επωφελείται από τις φορολογικές ελαφρύνσεις. Ένα φορολογικό πλεονέκτημα που περιορίζεται σε μια δεδομένη κατηγορία επιχειρήσεων δεν δύναται να χαρακτηρίζεται ως γενικό μέτρο, με το σκεπτικό ότι οποιαδήποτε ενδιαφερόμενη επιχείρηση θα μπορούσε να πληροί συγκεκριμένα κριτήρια και να γίνει αποδεκτή εφόσον είναι οργανωμένη υπό συγκεκριμένη μορφή (20).

Παραπέμποντας στα συμπεράσματα του Δικαστηρίου στην υπόθεση GIL Insurance (21), «πράγματι, για την εφαρμογή του άρθρου 87 παράγραφος 1 ΕΚ, πρέπει να καθορισθεί αν, στο πλαίσιο ενός δεδομένου νομικού καθεστώτος, ένα κρατικό μέτρο μπορεί να ευνοήσει “ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής” σε σχέση με άλλους, οι οποίοι τελούν, όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκει το εν λόγω καθεστώς, σε παρεμφερή πραγματική και νομική κατάσταση». Η Αρχή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι επιχειρήσεις που βρίσκονται στην ίδια πραγματική και νομική κατάσταση σε αυτή την υπόθεση είναι όλες εκείνες που καταβάλλουν τον (πλήρη) φόρο επί του εισοδήματος, του κεφαλαίου και των τοκομεριδίων στο Λιχτενστάιν —και, σε σύγκριση με αυτές, οι εταιρείες επενδύσεων στο Λιχτενστάιν διαθέτουν επιλεκτικό πλεονέκτημα. Ειδικότερα, οι εταιρείες επενδύσεων έχουν πλεονεκτήματα σε σύγκριση με το διαχειριστικό όργανο των επιχειρήσεων που είναι οργανωμένες υπό μορφή ταμείων επενδύσεων και ασκούν την ίδια δραστηριότητα αλλά υπόκεινται σε φόρο όπως όλες οι λοιπές επιχειρήσεις στο Λιχτενστάιν.

Ένα ειδικό φορολογικό μέτρο μπορεί ωστόσο να θεωρηθεί δικαιολογημένο βάσει της λογικής του φορολογικού συστήματος. Οι ειδικοί φορολογικοί κανόνες που εφαρμόζονται για τις εταιρείες επενδύσεων δεν θα ήταν επιλεκτικοί κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, εάν ήταν δικαιολογημένοι λόγω της φύσης και του γενικού καθεστώτος του φορολογικού συστήματος του Λιχτενστάιν (22). Σε αντίθεση με ορισμένες πρόσφατες σύνθετες υποθέσεις φορολογικών ελαφρύνσεων, οι στόχοι του εν λόγω φορολογικού συστήματος είναι σαφείς. Ο στόχος ή η λογική των φόρων είναι να παράγουν έσοδα για το κράτος. Σύμφωνα με τον νόμο περί φορολογίας του Λιχτενστάιν, οι νομικές οντότητες που δραστηριοποιούνται στο Λιχτενστάιν πρέπει να καταβάλλουν φόρο εισοδήματος για τα έσοδά τους και φόρο κεφαλαίου για το κεφάλαιο που κατέχουν υπό μορφή τίτλων μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας. Οι εταιρείες των οποίων τα κεφάλαια χωρίζονται σε μερίδια πρέπει επίσης να καταβάλλουν φόρο επί των τοκομεριδίων. Οι εταιρείες επενδύσεων είναι νομικές οντότητες που έχουν συσταθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία του Λιχτενστάιν υπό μορφή μετοχικών εταιρειών. Ως εκ τούτου, υπόκεινται στις κατά κανόνα ισχύουσες φορολογικές διατάξεις του νόμου περί φορολογίας του Λιχτενστάιν σε ό,τι αφορά τον φόρο εισοδήματος, κεφαλαίου και τοκομεριδίων. Η Αρχή θεωρεί ότι η φορολογική ελάφρυνση για τα ίδια περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας διαχείρισης δεν εμπίπτει στο πλαίσιο της λογικής του γενικού φορολογικού συστήματος του Λιχτενστάιν, ούτε οποιασδήποτε συγκεκριμένης λογικής για τη φορολογία επιχειρήσεων επενδύσεων. Κατά την άποψη της Αρχής, τίποτα στην οργανωτική μορφή των εταιρειών επενδύσεων δεν δικαιολογεί την εφαρμογή ειδικής φορολογικής παρέκκλισης υπέρ των διαχειριστικών δραστηριοτήτων ενός ταμείου επενδύσεων (23). Οι μειώσεις και απαλλαγές που εφαρμόζονται για τις εταιρείες με νόμιμη έδρα στην ημεδαπή (24) και τις εταιρείες επενδύσεων, έχουν ως στόχο την ενθάρρυνση των εν λόγω δραστηριοτήτων στο Λιχτενστάιν. Επομένως, κατά την άποψη της Αρχής, η φοροαπαλλαγή επί των ιδίων περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας διαχείρισης δεν δικαιολογείται από τη φύση και από το γενικό καθεστώς του φορολογικού συστήματος του Λιχτενστάιν.

Κατά το 2006, τροποποιήθηκε η νομοθεσία και οι εταιρείες επενδύσεων υπόκεινται έκτοτε στη συνήθη φορολογία των επιχειρήσεων, κατά τον ίδιο τρόπο όπως οι διαχειριστές ταμείων και οποιαδήποτε άλλη νομική οντότητα που ασκεί επιχειρηματικές δραστηριότητες στο Λιχτενστάιν. Κατά την άποψη των αρχών του Λιχτενστάιν, τούτο κατήργησε την «ασυνέπεια» (25) της προγενέστερης μη είσπραξης φόρων επί των ίδιων περιουσιακών στοιχείων.

Για τους λόγους αυτούς, η Αρχή θεωρεί ότι τα μέτρα αυτά αποτελούσαν επιλεκτικό πλεονέκτημα υπέρ των εταιρειών επενδύσεων, πρόβλημα που επιλύθηκε με νομοθετική ρύθμιση από το 2006.

Τρίτον, η ενίσχυση πρέπει να ευνοεί επιχειρήσεις που ασκούν οικονομικές δραστηριότητες. Στην υπόθεση BBL (26), το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέτασε τις δραστηριότητες εταιρειών επενδύσεων («SICAV» σύμφωνα με τη βελγική νομοθεσία) που συνίσταντο σε συλλογικές επενδύσεις σε κινητές αξίες από κεφάλαια που αντλούνται από ιδιώτες, με σκοπό τη δημιουργία εσόδων σε μόνιμη βάση. Το Δικαστήριο έκρινε ότι τούτο συνιστά οικονομική δραστηριότητα κατά την έννοια του άρθρου 4 παράγραφος 2 της έκτης οδηγίας ΦΠΑ. Οι εταιρείες επενδύσεων δραστηριοποιούνται στη συγκέντρωση και διαχείριση περιουσιακών στοιχείων διαφόρων επενδυτών με σκοπό να επιτύχουν κέρδη μέσω διαφόρων προμηθειών που εισπράττονται για τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Ως εκ τούτου, η Αρχή κρίνει ότι οι εταιρείες διαχείρισης ασκούν οικονομικές δραστηριότητες που αφορούν τη διαχείριση στοιχείων ενεργητικού και, επομένως, είναι επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (27).

1.3. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επίδραση στις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών

Το μέτρο πρέπει να προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού και να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στο πλαίσιο της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, η απαγόρευση που αναφέρεται στο άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ εφαρμόζεται για κάθε ενίσχυση που προκαλεί ή απειλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού, ανεξαρτήτως του ποσού, στον βαθμό που επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών (28). Η Επιτροπή κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι οι οργανισμοί επενδύσεων λειτουργούν σε διεθνείς αγορές και ασκούν εμπορικές και άλλες οικονομικές δραστηριότητες σε αγορές που χαρακτηρίζονται από έντονο ανταγωνισμό (29). Συνεπώς, η Αρχή είναι της γνώμης ότι οι φορολογικές ελαφρύνσεις για τα ίδια περιουσιακά στοιχεία εταιρειών επενδύσεων από το 1996 έως το 2006 ενίσχυσαν την ανταγωνιστική θέση των εταιρειών επενδύσεων εντός του ΕΟΧ, δεδομένου ότι οι εν λόγω φορολογικές ελαφρύνσεις μείωσαν τα τακτικά λειτουργικά έξοδα των εταιρειών αυτών σε σύγκριση με άλλες εταιρείες (30). Οι εταιρείες επενδύσεων ανταγωνίζονται άλλες χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις και λειτουργούν σε ανοικτή αγορά που χαρακτηρίζεται από σημαντικό όγκο συναλλαγών μεταξύ χωρών του ΕΟΧ. Επομένως, επηρεάζονται οι συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών (31).

Κατά συνέπεια, η Αρχή είναι της γνώμης ότι οι φορολογικές παραχωρήσεις προκαλούν ή απειλούν στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών.

1.4. Συμπέρασμα

Κατά συνέπεια, η Αρχή εξάγει το συμπέρασμα ότι η παραχωρηθείσα μεταξύ του 1996 και του 2006 μείωση της φορολογίας των περιουσιακών στοιχείων των εταιρειών διαχείρισης, δυνάμει του νόμου περί φορολογίας, αποτελούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

Σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3, «η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ ενημερώνεται εγκαίρως περί των σχεδίων που αποβλέπουν να θεσπίσουν ή να τροποποιήσουν τις ενισχύσεις, ώστε να δύναται να υποβάλει τις παρατηρήσεις της […]. Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος δεν δύναται να εφαρμόσει τα σχεδιαζόμενα μέτρα πριν η Επιτροπή καταλήξει σε τελική απόφαση.». Οι αρχές του Λιχτενστάιν δεν κοινοποίησαν τα μέτρα ενίσχυσης στην Αρχή. Οι αρχές του Λιχτενστάιν ισχυρίστηκαν ότι η ενίσχυση συνιστούσε υφιστάμενη ενίσχυση δεδομένου ότι τα μέτρα αποτέλεσαν ενίσχυση μόνο λόγω της εξέλιξης του ΕΟΧ και/ή δυνάμει του άρθρου 1 στοιχείο β) σημείο iv) και του άρθρου 15 του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 που προβλέπει ότι οι εξουσίες της Αρχής για ανάκτηση της ενίσχυσης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Η Αρχή είναι ωστόσο της άποψης ότι το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε δηλώσει ρητά ήδη από τη δεκαετία του 1970 ότι φοροαπαλλαγές του υπό εξέταση είδους θα μπορούσαν να αποτελέσουν κρατική ενίσχυση. Το 1974, το Δικαστήριο έκρινε (32) ότι οποιοδήποτε μέτρο που αποσκοπεί στην απαλλαγή εταιρειών συγκεκριμένου κλάδου από τις επιβαρύνσεις που απορρέουν από τη συνήθη εφαρμογή του φορολογικού συστήματος (χωρίς η απαλλαγή αυτή να δικαιολογείται από τη φύση ή τη γενική δομή του εν λόγω συστήματος) συνιστά κρατική ενίσχυση. Το 1987 (33) το Δικαστήριο δήλωσε ρητά ότι η απώλεια φορολογικών εσόδων ισοδυναμεί με κατανάλωση ισόποσων κρατικών πόρων υπό μορφή δημοσιονομικών.

Η προσέγγιση αυτή αντικατοπτρίζεται επίσης σε αποφάσεις της Αρχής πριν από τη θέση σε ισχύ του νόμου περί φορολογίας του Λιχτενστάιν, στις οποίες κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι απαλλαγές επιχειρήσεων από τη φορολογία συνιστούσαν (ασύμβατη) κρατική ενίσχυση στη Φινλανδία το 1994 (34) και στη Νορβηγία το 1995 (35) και το 1997 (36). Την 1η Δεκεμβρίου 1997, μετά από ευρεία συζήτηση σχετικά με την ανάγκη για συντονισμένη δράση σε κοινοτικό επίπεδο με σκοπό την αντιμετώπιση του επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Υπουργών ενέκρινε μια σειρά συμπερασμάτων και εξέδωσε ψήφισμα σχετικά με έναν κώδικα δεοντολογίας για τη φορολογία των επιχειρήσεων (37). Στο πλαίσιο της συμφωνίας που επετεύχθη, η Επιτροπή ανέλαβε να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου της καταπολέμησης του επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού, εκδίδοντας ανακοίνωση (38) σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, στο πλαίσιο των μέτρων που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων και δεσμεύτηκε να μεριμνήσει «για την αυστηρή εφαρμογή των σχετικών με τις εν λόγω ενισχύσεις κανόνων». Κατά τη δημοσίευσή της, τον Δεκέμβριο του 1998, η ανακοίνωση προέβλεπε ότι «σύμφωνα με μια πάγια πλέον πρακτική και νομολογία (39), αποτελεί ενίσχυση το φορολογικό μέτρο που έχει ως κύριο αποτέλεσμα να ευνοεί έναν ή περισσότερους τομείς δραστηριότητας» (40). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεσμεύτηκε για την αυστηρότερη εφαρμογή των ήδη υφιστάμενων κανόνων (41).

Η Αρχή δεν δέχεται ότι τα επιχειρήματα που προβάλλουν οι αρχές του Λιχτενστάιν και οι τρίτοι δείχνουν ότι τα κριτήρια της επιλεκτικότητας που εφαρμόζει η Επιτροπή (ή η Αρχή) κατά την εξέταση των φορολογικών ζητημάτων έχουν αλλάξει από την υιοθέτηση των εξεταζόμενων φορολογικών μέτρων. Η ανακοίνωση της Επιτροπής για τη φορολογία των επιχειρήσεων και οι αντίστοιχες κατευθυντήριες γραμμές της Αρχής βασίζονται στην πάγια νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου και επιβεβαιώνουν ότι τα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ και το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (αντίστοιχα) εφαρμόζονται στα φορολογικά μέτρα. Επίσης, σύμφωνα με τη νομολογία, ακόμη και αν μπορούσε να αποδειχθεί ότι υπήρξε πράγματι μια τέτοια αλλαγή στην πρακτική, το επιχείρημα ότι τα φορολογικά μέτρα είναι υφιστάμενη ενίσχυση δεν θα μπορούσε και πάλι να γίνει δεκτό, διότι δεν αποδεικνύει ότι η όποια αλλαγή στα κριτήρια της επιλεκτικότητας που εφαρμόζει είτε η Επιτροπή είτε η Αρχή μπορεί να αποδοθούν στην «εξέλιξη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου» υπό την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο β) σημείο v) του μέρους II του πρωτοκόλλου 3 (42).

Η Αρχή δεν αποδέχεται κατά συνέπεια ότι τα μέτρα μπορούν να χαρακτηριστούν υφιστάμενη ενίσχυση που εφαρμόστηκε πριν από κάποια εξέλιξη της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Το μέτρο είναι συνεπώς νέα ενίσχυση η οποία δεν κοινοποιήθηκε στην Αρχή. Οι αρχές του Λιχτενστάιν δεν συμμορφώθηκαν επομένως με τις υποχρεώσεις τους δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3.

Σε ό,τι αφορά τη δεκαετή προθεσμία παραγραφής, η Αρχή δέχεται ότι η ενίσχυση που καταβλήθηκε πριν την 15η Μαρτίου 1997 δεν δύναται να ανακτηθεί δυνάμει του άρθρου 1 στοιχείο β) σημείο iv) και του άρθρου 15 του μέρους II του πρωτοκόλλου 3. Εντούτοις, η Αρχή δεν δέχεται ότι απλώς και μόνο το γεγονός ότι οι σχετικές νομοθετικές διατάξεις εφαρμόστηκαν πριν τη 15η Μαρτίου 1997 σημαίνει ότι όλες οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν έκτοτε θα πρέπει να αποτελούν υφιστάμενες ενισχύσεις. Σε περιπτώσεις που η ενίσχυση καταβάλλεται τμηματικά (όπως για παράδειγμα στο πλαίσιο καθεστώτος ενισχύσεων ή φορολογικής διάταξης όπως στην προκείμενη περίπτωση), η προθεσμία παραγραφής αρχίζει κατά την ημερομηνία χορήγησης κάθε μεμονωμένης ενίσχυσης (και όχι κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του μέτρου ή του φορολογικού καθεστώτος). Όπως επισήμαινε το Πρωτοδικείο (43), «στην περίπτωση ενός καθεστώτος ενισχύσεων που θεσπίστηκε περισσότερα από δέκα έτη πριν από την πρώτη διακοπή της παραγραφής, οι παράνομες και ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος αυτού κατά τη διάρκεια των δέκα τελευταίων ετών υπόκεινται σε ανάκτηση».

3. ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Τα μέτρα στήριξης που θεωρούνται κρατική ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ είναι γενικά ασύμβατα με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, εκτός εάν ισχύει μία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 61 παράγραφος 2 ή 3 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Η παρέκκλιση του άρθρου 61 παράγραφος 2 δεν ισχύει για την εξεταζόμενη ενίσχυση, η οποία δεν αποσκοπεί στην επίτευξη κανενός από τους στόχους που παρατίθενται στην εν λόγω διάταξη. Ούτε εξάλλου τυγχάνουν εφαρμογής τα στοιχεία α) και β) του άρθρου 61 παράγραφος 3 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Η εν λόγω ενίσχυση δεν συνδέεται με καμία επένδυση στο κεφάλαιο παραγωγής. Απλώς μειώνει το κόστος που θα επιβάρυνε υπό κανονικές συνθήκες τις εταιρείες στο πλαίσιο της συνήθους επιχειρηματικής τους δραστηριότητας και άρα πρέπει να θεωρηθεί λειτουργική ενίσχυση. Η λειτουργική ενίσχυση δεν θεωρείται κανονικά κατάλληλη για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή περιοχών όπως προβλέπει το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Η λειτουργική ενίσχυση επιτρέπεται μόνο υπό ειδικές συνθήκες (π.χ. για ορισμένους τύπους περιβαλλοντικής ή περιφερειακής ενίσχυσης), εφόσον οι κατευθυντήριες γραμμές της Αρχής προβλέπουν την εν λόγω εξαίρεση. Καμία από αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές δεν ισχύει για την εξεταζόμενη ενίσχυση.

Κατά συνέπεια, η Αρχή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση που καταβλήθηκε στο πλαίσιο ειδικών φορολογικών κανόνων που εφαρμόζονται για τις εταιρείες διαχείρισης επενδύσεων δεν είναι συμβατή με τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.

4. ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ

Οι αρχές του Λιχτενστάιν και οι δικαιούχοι της ενίσχυσης τρίτοι ισχυρίστηκαν ότι η ανάκτηση της εν λόγω ενίσχυσης αντίκειται στις θεμελιώδεις αρχές της νομοθεσίας για τον ΕΟΧ, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι οι ενέργειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δημιούργησαν στους δικαιούχους προσδοκίες ότι η χορήγηση της εν λόγω ενίσχυσης ήταν σύννομη. Προβλήθηκε επίσης ο ισχυρισμός ότι την ημερομηνία κατά την οποία το Λιχτενστάιν αποτέλεσε συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας για τον ΕΟΧ η φορολογία εταιρειών επενδύσεων δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση, ούτε προβλεπόταν μεταβολή της κατάστασης.

Οι δικαιούχοι ενίσχυσης μπορούν να επικαλεστούν τις θεμελιώδεις νομικές αρχές της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της ασφάλειας δικαίου προκειμένου να αμφισβητήσουν τυχόν διαταγή ανάκτησης μιας παρανόμως χορηγηθείσας κρατικής ενίσχυσης. Οι αρχές αυτές ισχύουν όμως μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και μια επιχείρηση δεν μπορεί κατά κανόνα να έχει δικαιολογημένες προσδοκίες ότι μια ενίσχυση είναι σύννομη, παρά μόνον εάν έχει χορηγηθεί σε συμμόρφωση με τη διαδικασία για την κοινοποίηση της ενίσχυσης στην Αρχή [ή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά περίπτωση (44)]. Αυτή είναι μια αρχή που επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από το Δικαστήριο ως εξής: «Σε περίπτωση όπως αυτή της υποθέσεως της κύριας δίκης, η ύπαρξη εξαιρετικής περιστάσεως δεν μπορεί να γίνει δεκτή ούτε από απόψεως της αρχής της ασφάλειας δικαίου, δεδομένου ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει, κατ’ ουσίαν, ότι, καθόσον χρόνο η Επιτροπή δεν έχει λάβει εγκριτική απόφαση και εφόσον δεν έχει εκπνεύσει η προθεσμία ασκήσεως προσφυγής κατά της αποφάσεως αυτής, ο δικαιούχος δεν είναι βέβαιος ως προς τη νομιμότητα της ενισχύσεως, οπότε δεν χωρεί επίκληση ούτε της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ούτε της αρχής της ασφάλειας δικαίου» (45). Κατ’ αρχήν, η νομολογία του Δικαστηρίου έχει δηλώσει ότι δεν είναι δυνατή η επίκληση της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης έναντι της νομιμότητας της ενίσχυσης παρά μόνο εάν η ενίσχυση έχει χορηγηθεί σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3 (46), επισημαίνοντας μάλιστα ότι ένας επιμελής επιχειρηματίας πρέπει κανονικά να είναι σε θέση να βεβαιωθεί ότι τηρήθηκε η διαδικασία αυτή (47).

Ανεξαρτήτως των ανωτέρω, το Δικαστήριο έχει επίσης δεχθεί ότι σε εξαιρετικές περιπτώσεις ένας δικαιούχος ενίσχυσης χορηγηθείσας παρανόμως λόγω μη κοινοποιήσεώς της μπορεί να επικαλεστεί την εμπιστοσύνη του στη νομιμότητα της εν λόγω ενίσχυσης για να αντιταχθεί στην επιστροφή της (48). Το Δικαστήριο έχει διατυπώσει την άποψη ότι μια οντότητα δύναται να βασιστεί στην αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης εάν ένα κοινοτικό όργανο του δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες (49). Στο πλαίσιο αυτό, τούτο σημαίνει ότι ένα κράτος ή δικαιούχος πρέπει να έχει βασιστεί στις πρότερες ενέργειες της Αρχής (ή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), για παράδειγμα, εάν αυτή έχει εγκρίνει το ίδιο ή παρεμφερές μέτρο. Ούτε η Αρχή ούτε η Επιτροπή δεν έχουν προβεί σε καμία τέτοια ενέργεια, και μάλιστα οι αποφάσεις της Αρχής κατά των μέτρων δημοσιονομικής ενίσχυσης στη Φινλανδία και τη Νορβηγία λίγο πριν από τη θέση σε ισχύ του νόμου περί φορολογίας του Λιχτενστάιν θα έπρεπε να έχουν καταστήσει σαφές ότι τα φορολογικά μέτρα που ευνοούν συγκεκριμένες εταιρείες ή ομίλους εταιρειών πρέπει να κοινοποιούνται στην Αρχή (50).

Τέλος, η Αρχή δεν δέχεται στην περίπτωση αυτή την εγκυρότητα οποιουδήποτε επιχειρήματος που βασίζεται στην αρχή της ασφάλειας δικαίου, δεδομένης της νομολογίας του Δικαστηρίου και της ευρείας εφαρμογής των άρθρων 61 (της συμφωνίας για τον ΕΟΧ) και 107 (της ΣΛΕΕ). Το συμπέρασμα ότι τα εξεταζόμενα φορολογικά μέτρα εμπεριέχουν κρατική ενίσχυση ήταν σαφώς ορατό ανά πάσα στιγμή.

Επομένως, η Αρχή δεν αποδέχεται ότι η παρούσα απόφαση καταστρατηγεί θεμελιώδεις αρχές της νομοθεσίας του ΕΟΧ.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η Αρχή εξάγει το συμπέρασμα ότι οι αρχές του Λιχτενστάιν χορήγησαν παρανόμως την εν λόγω ενίσχυση, κατά παράβαση του άρθρου 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3.

Για τους προαναφερθέντες λόγους, η εν λόγω ενίσχυση δεν είναι συμβατή με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Τα μέτρα ενίσχυσης τα οποία εφαρμόστηκαν από τις αρχές του Λιχτενστάιν υπέρ εταιρειών επενδύσεων και τα οποία καταργήθηκαν από την 30ή Ιουνίου 2006 δεν είναι συμβατά με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Άρθρο 2

Δεδομένου ότι οι αρχές του Λιχτενστάιν δεν συμμορφώθηκαν με την υποχρέωση να κοινοποιήσουν στην Αρχή την ενίσχυση πριν από τη χορήγησή της, όπως προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους I του πρωτοκόλλου 3, τα εν λόγω μέτρα συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση.

Άρθρο 3

Οι αρχές του Λιχτενστάιν λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να ανακτήσουν από τις εταιρείες επενδύσεων την ενίσχυση η οποία αναφέρεται στο άρθρο 1 και η οποία τέθηκε παρανόμως στη διάθεση των δικαιούχων από τις 15 Μαρτίου 1997 μέχρι την ημερομηνία κατά την οποία οι δικαιούχοι επωφελήθηκαν για τελευταία φορά από τις φορολογικές απαλλαγές μετά την κατάργησή τους, το 2006.

Άρθρο 4

Η ενίσχυση ανακτάται άμεσα και οπωσδήποτε το αργότερο μέχρι τις 3 Μαρτίου 2011, σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω διαδικασίες επιτρέπουν την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της παρούσας απόφασης. Οι ανακτώμενες ενισχύσεις περιλαμβάνουν τόκους και τόκους από ανατοκισμό από την ημερομηνία κατά την οποία τα σχετικά ποσά τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι την ημερομηνία της ανάκτησής τους. Οι εν λόγω τόκοι υπολογίζονται βάσει του άρθρου 9 της απόφασης σχετικά με τα μέτρα εφαρμογής.

Άρθρο 5

Οι αρχές του Λιχτενστάιν ενημερώνουν την Αρχή, εντός δύο μηνών μετά την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί για τη συμμόρφωση με αυτήν.

Άρθρο 6

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Πριγκιπάτο του Λιχτενστάιν.

Άρθρο 7

Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό.

Βρυξέλλες, 3 Νοεμβρίου 2010. Για την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ Per SANDERUD Πρόεδρος Sverrir Haukur GUNNLAUGSSON Μέλος του Σώματος

(1) Διατίθεται στη διεύθυνση: http://www.eftasurv.int/media/decisions/195-04-COL.pdf

(2) ΕΕ C 236 της 1.10.2009 και συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 51 της 1.10.2009.

(3) Liechtensteinisches Landesgesetzblatt 1961, αριθ. 7, με τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις.

(4) Άρθρο 2 παράγραφος 1 του νόμου του 1996 για τις επιχειρήσεις επενδύσεων.

(5) Βλέπε άρθρο 3 παράγραφος 2 του νόμου του 1996 για τις επιχειρήσεις επενδύσεων.

(6) Βλέπε άρθρο 3 παράγραφος 3 του νόμου του 1996 για τις επιχειρήσεις επενδύσεων.

(7) Βλέπε άρθρο 39 παράγραφος 2 του νόμου του 1996 για τις επιχειρήσεις επενδύσεων.

(8) Οι αρχές του Λιχτενστάιν δήλωσαν ότι είναι αδύνατη η πλήρης απαρίθμηση των εν λόγω αμοιβών, δεδομένου ότι η διεύθυνση του ταμείου (ή η διαχείριση της εταιρείας επενδύσεων) έχει τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίζει για την είσπραξη αμοιβών.

(9) Οι ιδιώτες υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος («Erwerbssteuer») και σε φόρο ακινήτου περιουσίας («Vermögenssteuer»), που δεν αφορούν την παρούσα έρευνα.

(10) Το καθαρό κέρδος καθορίζεται σε σχέση με το φορολογήσιμο κεφάλαιο. Ο φορολογικός συντελεστής καθορίζεται στη συνέχεια στο ήμισυ του ποσοστού του καθαρού κέρδους σε σχέση με το φορολογήσιμο κεφάλαιο. Υπάρχει ωστόσο ελάχιστος συντελεστής 7,5 % και ανώτατο όριο 15 %, βλέπε άρθρο 79 παράγραφος 2 του νόμου περί φορολογίας.

(11) Άρθρο 88(d) του νόμου περί φορολογίας.

(12) Οι εταιρείες με νόμιμη έδρα στην ημεδαπή (domiciliary) είναι νομικές οντότητες εγγεγραμμένες σε δημόσιο μητρώο, των οποίων η έδρα ή τα γραφεία βρίσκονται στο Λιχτενστάιν, αλλά δεν ασκούν οποιεσδήποτε εμπορικές ή επιχειρηματικές δραστηριότητες στο Λιχτενστάιν.

(13) Η εν λόγω ευνοϊκή για τις εταιρείες με νόμιμη έδρα στην ημεδαπή φορολογική παρέκκλιση χρονολογείται πριν από την προσχώρηση του Λιχτενστάιν στη συμφωνία για τον ΕΟΧ και, επομένως, δεν εντάσσεται στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης, η οποία αφορά μόνο φορολογικές παρεκκλίσεις που θεσπίστηκαν μετά την 1η Μαΐου 1995, ημερομηνία κατά την οποία εντάχθηκε το Λιχτενστάιν στον ΕΟΧ.

(14) Βλέπε άρθρο 85 παράγραφος 2 του νόμου περί φορολογίας, όπως τροποποιήθηκε το 1996, LGBL 1996, αριθ. 88.

(15) Καταργήθηκαν το άρθρο 88 στοιχείο f), το άρθρο 88 στοιχείο g), το άρθρο 88 στοιχείο h) σημείο 3 και το άρθρο 88 στοιχείο i) σημείο 2 του νόμου περί φορολογίας του 1961, σχετικά με τη φορολογία τοκομεριδίων ταμείων επενδύσεων. Βλέπε νομοσχέδιο αριθ. 69/1995, σ. 10, στο οποίο δηλωνόταν ότι η κατάργηση του φόρου των τοκομεριδίων επί της διανομής των κερδών «τους» αποτελούσε προϋπόθεση για τη σύσταση επιχειρήσεων επενδύσεων. Σε ό,τι αφορά την έναρξη ισχύος, βλέπε νόμο της 3ης Μαΐου 1996 σχετικά με την τροποποίηση του νόμου περί φορολογίας (Abänderung des Steuergesetzes), LGBl. αριθ. 88 της 10ης Ιουλίου 1996.

(16) Ο νόμος προέβλεπε επίσης την κατάργηση του άρθρου 84 παράγραφος 5 και την προσθήκη ενός νέου άρθρου 86 παράγραφος 2, η οποία προέβλεπε ότι τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία και των δύο κατηγοριών επενδυτικών επιχειρήσεων απαλλάσσονταν ρητά από την καταβολή φόρου κεφαλαίου.

(17) Απόφαση της Επιτροπής της 22ας Σεπτεμβρίου 2004, κρατική ενίσχυση αριθ. 354/04.

(18) Απόφαση της Επιτροπής της 13ης Φεβρουαρίου 2008, κρατική ενίσχυση αριθ. 480/07.

(19) Βλέπε σημείο 3 παράγραφος 3 των κατευθυντηρίων γραμμών της Αρχής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο των μέτρων για τη φορολογία επιχειρήσεων («State Aid Guidelines to Business Taxation»).

(20) Για παράδειγμα, το Πρωτοδικείο δέχθηκε ότι ένα φορολογικό μέτρο δεν στερείται του επιλεκτικού χαρακτήρα του απλώς και μόνο διότι βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια· βλέπε απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Μαρτίου 2002, στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-127/99, T-129/99 και T-148/99, Diputación Foral de Álava e.a. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, II-1275.

(21) Υπόθεση C-308/01 GIL Insurance και λοιποί, Συλλογή 2004, σ. I-4777, σκέψη 68. Βλέπε επίσης υπόθεση C-143/99 Adria-Wien Pipeline, Συλλογή 2001, σ. I-8365, σκέψη 41· υπόθεση C-409/00 Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I-1487, σκέψη 47.

(22) Προαναφερθείσες συνεκδικαζόμενες υποθέσεις E-5/04 – E-7/04 Fesil and others v the Authority, σκέψεις 82 και επόμενες.

(23) Τα δύο αυτά είδη επιχειρήσεων επενδύσεων πρέπει να διαχωρίζουν τα ίδια περιουσιακά στοιχεία τους από τα διαχειριζόμενα περιουσιακά στοιχεία των επενδυτών, τα οποία φυλάσσονται σε τράπεζα καταθέσεων και σε περίπτωση πτωχευτικής διαδικασίας, τα ίδια περιουσιακά στοιχεία είναι στη διάθεση των πιστωτών, τόσο όσον αφορά τα ταμεία επενδύσεων όσο και τις εταιρείες επενδύσεων.

(24) Οι ευνοϊκοί φορολογικοί συντελεστές για εταιρείες με νόμιμη έδρα στην ημεδαπή δεν αποτέλεσαν αντικείμενο έρευνας από μέρους της Αρχής δεδομένου ότι οι εν λόγω διατάξεις ήταν προγενέστερες της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(25) Αναφέρθηκε σε πραγματογνωμοσύνη που υποβλήθηκε από τις αρχές του Λιχτενστάιν σχετικά με τις νομικές μορφές επιχειρήσεων επενδύσεων και την αντίστοιχη φορολογία στην οποία υπόκειντο (τμήμα DII,β.ii.3).

(26) Υπόθεση C-8/03, Banque Bruxelles Lambert SA (BBL) κατά Βελγικού Δημοσίου, Συλλογή 2004, σ. I-10157, σκέψεις 42 και 43. Μολονότι η απόφαση ελήφθη στον τομέα της φορολογίας, εντούτοις η Αρχή κρίνει ότι το εν λόγω πρόβλημα είναι το ίδιο στο πλαίσιο των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Βλέπε επίσης απόφαση της Επιτροπής της 6ης Σεπτεμβρίου 2005 σχετικά με το ιταλικό καθεστώς για συλλογικές επενδύσεις σε κινητές αξίες (ΕΕ L 268 της 27.9.2006, σ. 1) (εφεξής «ιταλικό καθεστώς συλλογικών επενδύσεων»).

(27) Βλέπε επίσης απόφαση της Επιτροπής της 6ης Σεπτεμβρίου 2005 σχετικά με το ιταλικό καθεστώς συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΕΕ L 268 της 27.9.2006, σ. 1) και υπόθεση T-445/05 Associazione Italiana del risparmio gestito, και λοιποί κατά Επιτροπής, σκέψεις 127 και επόμενες.

(28) Υπόθεση T-214/95 Vlaamse Gewest κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II-717, σκέψη 46. Υπόθεση T-424/05, Ιταλία κατά Επιτροπής, απόφαση της 4ης Μαρτίου 2009, σκέψεις 154 και επόμενες.

(29) Βλέπε απόφαση για το ιταλικό καθεστώς συλλογικών επενδύσεων, σκέψη 45, που επιβεβαιώθηκε από το Πρωτοδικείο στην προαναφερθείσα υπόθεση T-445/05 Associazione italiana del risparmio gestito κατά Επιτροπής, και στην υπόθεση T-424/05 Ιταλία κατά Επιτροπής.

(30) Βλέπε προαναφερθείσα υπόθεση T-424/05, σκέψη 156.

(31) Σύμφωνα με τη νομολογία (βλέπε προαναφερθείσα υπόθεση T-424/05, σκέψη 160), η Αρχή δεν απαιτείται να αποδείξει ότι όλες οι εταιρείες επενδύσεων λειτουργούν σε διεθνείς αγορές. Αρκεί στην αξιολόγηση των καθεστώτων ενισχύσεων να εκτιμώνται τα γενικά χαρακτηριστικά τους χωρίς να εξετάζεται μεμονωμένα κάθε εφαρμογή.

(32) Υπόθεση 173/73 Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1974, σ. 709.

(33) Υπόθεση 248/84 Γερμανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 4013.

(34) Όπου οι φορολογικές ελαφρύνσεις για τη βιομηχανική παραγωγή καταργήθηκαν μετά από απόφαση της αρχής με ημερομηνία 1ης Δεκεμβρίου 1994, αριθ. 213/94/COL.

(35) Απόφαση της Αρχής αριθ. 106/95/COL σχετικά με απαλλαγή από βασικό φόρο για γυάλινη συσκευασία, με ημερομηνία 31ης Οκτωβρίου 1995.

(36) Απόφαση της Αρχής αριθ. 145/97/COL της 14ης Μαΐου 1997 σχετικά με τα κατάλληλα μέτρα για τη φορολογία της κοινωνικής ασφάλισης που εμφανίζει περιφερειακές διαφοροποιήσεις.

(37) ΕΕ C 2 της 6.1.1998, σ. 1.

(38) Η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωσή της τον Νοέμβριο 1998 (ΕΕ C 384 της 10.12.1998). Μια ανάλογη ανακοίνωση ενσωματώθηκε στις κατευθυντήριες γραμμές της Αρχής για τις κρατικές ενισχύσεις, ως κεφάλαιο 17B τον Ιούνιο του 1999.

(39) Βλέπε μεταξύ άλλων, υπόθεση C-387/92 Banco Exterior de España SA κατά Ayuntamiento de Valencia, Συλλογή 1994, σ. I-877.

(40) Παράγραφος 18 της ανακοίνωσης.

(41) Βλέπε ενότητα Ι του Κώδικα Δεοντολογίας.

(42) Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-346/99, T-347/99 και T-348/99, Territorio Histórico de Álava και λοιποί κατά Επιτροπής, σκέψη 84.

(43) Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-254/00, T-270/00 και T-277/00 Hôtel Cipriani κατά Επιτροπής, απόφαση του Πρωτοδικείου της 28ης Νοεμβρίου 2008 (όπου παρατίθενται οι συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-195/01 και T-207/01 Government of Gibraltar κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II 2309, σκέψη 130).

(44) Υπόθεση C-5/89, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1990, σ. I-3437, σκέψη 14· υπόθεση C-169/95, Επιτροπή κατά Ισπανίας, Συλλογή 1997, σ. I-135, σκέψη 51· υπόθεση C-24/95, Land Rheinland-Pfalz κατά Alcan Deutschland GmbH, Συλλογή 1997, σ. I-1591, σκέψη 25.

(45) Υπόθεση C-1-09 Centre d’Exportation du Livre Français (CELF), Ministre de la Culture et de la Communication κατά Société Internationale de Diffusion et d’Édition, απόφαση της 11ης Μαρτίου 2010. Βλέπε επίσης υπόθεση C-91/01 Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. I-4355, σκέψεις 66 και 67.

(46) Υπόθεση C-5/89 Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1990, σ. I-3437, σκέψη 14 και Regione Autonoma della Sardegna κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II-2123, σκέψη 64.

(47) Υπόθεση C-5/89 Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1990, σ. I-3437, σκέψη 14, υπόθεση C-169/95 Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. II-135, σκέψη 51.

(48) Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-183/02 P και C-187/02 P Demesa και Territorio Histórico de Álava κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. I-10609, σκέψη 51.

(49) Υπόθεση T-290/97, Mehibas Dordstelaan κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II-15 και υποθέσεις C-182/03 και C-217/03, Belgium and Forum 187 ASBL κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I-05479, σκέψη 147.

(50) Σύμφωνα με την έκθεση προς το Κοινοβούλιο του Λιχτενστάιν σχετικά με τη συμφωνία για τον ΕΟΧ (Bericht und Antrag der Regierung an den Landtag des Fürstentums Liechtenstein betreffend das Abkommen über den Europäischen Wirtschaftsraum vom 2. Mai 1992), οι αρχές του Λιχτενστάιν αναγνωρίζουν ότι οι φορολογικές ελαφρύνσεις συνιστούν κατά κανόνα κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και ότι ενδέχεται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να είναι αναγκαία η κοινοποίηση των φορολογικών μέτρων του Λιχτενστάιν (σ. 134). Βλέπε επίσης επεξηγήσεις στην έκθεση προς το Κοινοβούλιο του Λιχτενστάιν σχετικά με τη συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (Bericht und Antrag der Regierung an den Landtag des Fürstentums Liechtenstein betreffend die Teilnahme am Europäischen Wirtschaftsraum (EWR) 2. Teil, Nr. 1995/1), σ. 168.