Απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής ΕΖΕΣ

αριθ. 78/00/COL

της 12ης Απριλίου 2000

για την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων σχετικά με τις κρατικές εγγυήσεις ΕΟΧ σε δημόσιες επιχειρήσεις του μεταποιητικού τομέα και για την τροποποίηση για εικοστή έβδομη φορά των διαδικαστικών και ουσιαστικών κανόνων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων

Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο(1), και ιδίως τα άρθρα 61 έως 63,

τη συμφωνία μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ σχετικά με την ίδρυση μιας Εποπτεύουσας Αρχής και ενός Δικαστηρίου(2), και ιδίως τα άρθρα 24 και 1 του πρωτοκόλλου 3 αυτής της συμφωνίας,

Εκτιμώντας:

ότι σύμφωνα με το άρθρο 24 της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα πρέπει να εφαρμόζει τις διατάξεις που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις,

ότι σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα πρέπει να εκδίδει ανακοινώσεις και κατευθυντήριες γραμμές για θέματα που αφορούν τη συμφωνία ΕΟΧ, εάν αυτό προβλέπεται ρητά από τη συμφωνία αυτή ή από τη συμφωνία σχετικά με την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο ή εάν το κρίνει αυτό απαραίτητο η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ,

Επικαλούμενη τους διαδικαστικούς και ουσιαστικούς κανόνες στον τομέα των κρατικών ενίσχύσεων(3) που εγκρίθηκαν στις 19 Ιανουαρίου από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ(4), και ιδίως τις διατάξεις που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο 17 (ενίσχυση υπό τη μορφή κρατικών εγγυήσεων) και το σημείο 7.2 του κεφαλαίου 20 (εγγυήσεις σε δημόσιες επιχειρήσεις του μεταποιητικού τομέα).

Εκτιμώντας:

ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε στις 24 Νοεμβρίου 1999 ανακοίνωση προς τα κράτη μέλη σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ σε σχέση με τις κρατικές ενισχύσεις υπό τη μορφή εγγυήσεων (ΕΕ C 71 της 11.3.2000, σ. 14),

ότι η ανακοίνωση αυτή παρουσιάζει ενδιαφέρον και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο,

ότι θα πρέπει να εξασφαλισθεί ενιαία εφαρμογή των κανόνων ΕΟΧ σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο,

ότι σύμφωνα με το σημείο II του κεφαλαίου "ΓΕΝΙΚΑ" στο τέλος του παραρτήματος XV της συμφωνίας ΕΟΧ, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα πρέπει να εκδώσει, κατόπιν διαβούλευσης με την Επιτροπή, πράξεις αντίστοιχες με αυτές που έχει εκδώσει η Επιτροπή για την εξασφάλιση των ίδιων όρων ανταγωνισμού,

Αφού διαβουλεύθηκε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή,

Επικαλούμενη το ότι η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ έχει διαβουλευθεί με τα κράτη ΕΖΕΣ στο πλαίσιο μιας πολυμερούς σύσκεψης επ' αυτού του θέματος,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

1. Οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να τροποποιηθούν με την αντικατάσταση του τωρινού κεφαλαίου 17 και του τμήματος 7.2 σημείο 1 του κεφαλαίου 20 με ένα νέο κεφάλαιο 17 σχετικά με τις κρατικές εγγυήσεις, το οποίο περιλαμβάνεται στο παράρτημα I της παρούσας απόφασης.

2. Η απόφαση, περιλαμβανομένου και του παραρτήματος I, θα δημοσιευθεί στο τμήμα ΕΟΧ και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ της Επίσημης Εφημερίδας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

3. Τα κράτη ΕΖΕΣ θα ενημερωθούν με την αποστολή ενός αντιγράφου της παρούσας απόφασης περιλαμβανομένου και του παραρτήματος I.

4. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενημερωθεί, σύμφωνα με το στοιχείο δ) του πρωτοκόλλου 27 της συμφωνίας ΕΟΧ, με την αποστολή ενός αντιγράφου της παρούσας συμφωνίας περιλαμβανομένου και του παραρτήματος I.

5. Το κείμενο της παρούσας απόφασης στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό.

Βρυξέλλες, 12 Απριλίου 2000.

Για την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ

Ο Πρόεδρος

Knut Almestad

(1) Εφεξής συμφωνία ΕΟΧ.

(2) Εφεξή συμφωνία για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο.

(3) Εφεξής κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις.

(4) Αρχικά είχαν δημοσιευθεί στην ΕΕ L 231 της 3.9.1994 και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 32 της εφημερίδας αυτής την ίδια ημερομηνία, τελευταία τροποποίηση (26η) που έγινε με την απόφαση αριθ. 72/00/COL της 5ης Απριλίου 2000 (βλέπε σελίδα 26 της παφούσας Επίσημης Εφημερίδας).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

"17. ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ(1)

17.1. Εισαγωγή

1. Το παρόν κεφάλαιο περιγράφει την προσέγγιση της Εποπτεύουσας Αρχής ΕΖΕΣ όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται με τη μορφή εγγυήσεων. Οι εγγυήσεις συνδέονται συνήθως με δάνειο ή άλλη οικονομική υποχρέωση που αποτελούν αντικείμενο σύμβασης η οποία συνάπτεται μεταξύ ενός δανειζομένου και ενός δανειστή. Το παρόν κεφάλαιο πάντως καλύπτει όλες τις μορφές εγγυήσεων, ανεξάρτητα από τη νομική τους βάση και τη συναλλαγή την οποία αφορούν. Οι εγγυήσεις μπορεί να παρέχονται σε μεμονωμένη βάση ή στο πλαίσιο καθετώτων εγγυήσεων. Αν υπάρχει ενίσχυση, στις περισσότερες περιπτώσεις αυτή χορηγείται στο δανειζόμενο. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι επίσης δυνατό να χορηγείται ενίσχυση και στο δανειστή.

2. Το παρόν κεφάλαιο εφαρμόζεται με την επιφύλαξη του άρθρου 125 της συμφωνίας ΕΟΧ και κατά συνέπεια δεν επηρεάζει τις εθνικές διατάξεις των κρατών ΕΖΕΣ που διέπουν το καθεστώς ιδιοκτησίας των επιχειρήσεων. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αντιμετωπίζει ως προς το θέμα αυτό με τον ίδιο τρόπο τις δημόσιες και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η παρούσα ανακοίνωση δεν εφαρμόζεται στις εγγυήσεις εξαγωγικών πιστώσεων.

3. Το 1994 η Εποπτεύουσα Αρχή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές εγγυήσεις(2) οι οποίες όριζαν ότι η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα θεωρούσε όλες τις εγγυήσεις που παρέχονται από το κράτος, είτε άμεσα είτε κατόπιν εξουσιοδότησης από κάποιο πιστωτικό ίδρυμα, ως εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Σύμφωνα με αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα πρέπει να ενημερώνεται σχετικά με οποιαδήποτε σχέδια για τη δημιουργία καθεστώτων εγγυήσεων ή για τη χορήγηση εγγυήσεων εκτός κάποιου καθεστώτος. Οι κατευθυντήριες γραμμές που εξέδωσε η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ το 1994 σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων για τις κρατικές ενισχύσεις στις κρατικές επιχειρήσεις του μεταποιητικού τομέα(3) αφορούσαν και το θέμα των εγγυήσεων.

4. Βάσει της πείρας που αποκτήθηκε εν τω μεταξύ θεωρείται σκόπιμη η αναθεώρηση της πολιτικής της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ στον τομέα αυτό. Το παρόν κεφάλαιο αντικαθιστά το κεφάλαιο 17 που αφορά τις κρατικές εγγυήσεις καθώς και το άρθρο 20 τμήμα 20.7.2 σημείο 1. Σκόπος του είναι να δώσει στα κράτη ΕΖΕΣ λεπτομερέστερες εξηγήσεις για τις αρχές στις οποίες προτίθεται να βασίζει την ερμηνεία των άρθρων 61 και 62 της συμφωνίας ΕΟΧ η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ και την εφαρμογή τους στις κρατικές εγγυήσεις. Με τον τρόπο αυτό, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σκοπεύει να προσδώσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διαφάνεια στην πολιτική της στον τομέα αυτό, πράγμα που θα καταστήσει τις αποφάσεις της προβλέψιμες και θα εξασφαλίσει ισότιμη μεταχείρηση.

17.2. Εφαρμογή του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμρωνίας ΕΟΧ

17.2.1. Ενίσχυση στον δανειζόμενο

1. Συνήθως δικαιούχος της ενίσχυσης είναι ο δανειζόμενος. Η κρατική εγγύηση παρέχει τη δυνατότητα στον δανειζόμενο να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους χρηματοδότησης για ένα δάνειο από αυτούς που συνήθως ισχύουν στις κεφαλαιαγορές. Κατά κανόνα, χάρη στην κρατική εγγύηση, ο δανειζόμενος μπορεί να εξασφαλίσει χαμηλότερα επιτόκια ή να προσφέρει λιγότερες ασφάλειες. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο δανειζόμενος δεν θα μπορούσε, χωρίς την κρατική εγγύηση, να εξεύρει κάποιο χρηματοδοτικό οργανισμό διατεθειμένο να του χορηγήσει δάνειο με οποιουσδήποτε όρους. Κατ' αυτόν τον τρόπο οι κρατικές εγγυήσεις μπορεί να παρέχουν τη δυνατότητα σε ορισμένες επιχειρήσεις να εξασφαλίσουν πόρους έτσι ώστε να ασκήσουν νέες δραστηριότητες ή απλώς να παραμείνουν σε λειτουργία αντί να παύσουν τις δραστηριότητές τους ή να αναδιαρθρωθούν, προκαλώντας έτσι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Για το λόγο αυτό οι κρατικές εγγυήσεις εμπίπτουν εν γένει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, εφόσον επηρεάζονται οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και δεν καταβάλλεται το ασφάλιστρο που προβλέπεται στην αγορά.

2. Το πλεονέκτημα της κρατικής εγγύησης είναι ότι ο σχετικός κίνδυνος αναλαμβάνεται από το κράτος. Κανονικά, για την ανάληψη αυτού του κινδύνου από το κράτος θα έπρεπε να προβλέπεται η καταβολή ενός ενδεδειγμένου ασφαλίστρου. Όσαν το κράτος δεν απαιτεί την καταβολή αυτού του ασφαλίστρου, τότε όχι μόνο χορηγείται ένα πλεονέκτημα στην επιχείρηση, αλλά δαπανώνται και κρατικοί πόροι. Έτσι, ακόμη και αν το κράτος δεν χρειαστεί ποτέ να προβεί σε πληρωμές στο πλαίσιο της εγγύησης, μπορεί εντούτοις να υπάρχει κρατική ενίσχυση βάσει του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Η ενίσχυση χορηγείται όταν παρέχεται η εγγύηση και όχι όταν η εγγύηση καταπίπτει ή όταν πραγματοποιούνται οι πληρωμές σύμφωνα με τους όρους της εγγύησης. Η εκτίμηση του κατά πόσο μια εγγύηση συνιστά κρατική ενίσχυση ή όχι καθώς και ο προσδιορισμός του ποσού της κρατικής ενίσχυσης πρέπει να πραγματοποιείται κατά τη στιγμή που παρέχεται η εγγύηση.

3. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί επίσης ως ενίσχυση με τη μορφή εγγύησης τους ευνοϊκότερους όρους χρηματοδότησης που εξασφαλίζουν επιχειρήσεις των οποίων το νομικό καθεστώς αποκλείει την πτώχευση ή άλλες διαδικασίες αφερεγγυότητας ή προβλέπει ρητώς την παροχή κρατικής εγγύησης ή την κάλυψη ζημιών από το κράτος. Το ίδιο ισχύει και όταν το κράτος αποκτά συμμετοχή σε επιχείρηση, εφόσον αναλαμβάνει απεριόριστη ευθύνη αντί να φέρει την κανονική περιορισμένη ευθύνη(4).

4. Το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ καλύπτει τις ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη ΕΖΕΣ ή με κρατικούς πόρους. Συνεπώς, όπως και για άλλες μορφές δυνητικών εγγυήσεων, οι εγγυήσεις που παρέχουν άμεσα από το κράτος, δηλαδή μέσω των κεντρικών, περιφερειακών ή τοπικών αρχών, καθώς και οι εγγυήσεις που παρέχονται από επιχειρήσεις στις οποίες οι δημόσιες αρχές ασκούν δεσπόζουσα επιρροή, μπορεί να συνιστούν κρατική ενίσχυση.

17.2.2. Ενίσχυση στο δανειστή

1. Ακόμα και εάν ο δικαιούχος της ενίσχυσης είναι συνήθως ο δανειζόμενος, δεν αποκλείεται υπό ορισμένες συνθήκες να επωφελείται από την ενίσχυση και ο δανειστής. Σε τέτοια περίπτωση η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα αντιμετωπίσει βεβαίως το θέμα αναλόγως.

2. Ειδικότερα για παράδειγμα, σε περίπτωση που μια κρατική εγγύηση παρέχεται εκ των υστέρων για δάνειο ή άλλη οικονομική υποχρέωση που έχει ήδη συμφωνηθεί, χωρίς να προσαρμοστούν οι όροι της υποχρέωσης αυτής, ή που ένα εγγυημένο δάνειο χρησιμοποιηθεί για την αποπληρωμή άλλου, μη εγγυημένου δανείου, στο ίδιο πιστωτικό ίδρυμα, μπορεί να υπάρχει ενίσχυση και προς το δανειστή, καθόσον εξασφαλίζεται περισσότερο το δάνειο. Μια τέτοια ενίσχυση θα μπορούσε να ευνοήσει το δανειστή και να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό, εάν επηρεάζονται οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και εμπίπτει γενικά στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ.

17.3. Ποσό της ενίσχυσης

1. Στην περίπτωση μεμονωμένης κρατικής εγγύησης το στοιχείο ενίσχυσης πρέπει να εκτιμηθεί σε σχέση με τους όρους χορήγησης της εγγύησης και του δανείου (ή άλλης οικονομικής υποχρέωσης). Στους παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη συγκαταλέγονται ιδίως η διάρκεια και το ποσό εγγύησης και του δανείου, ο κίνδυνος μη εκπλήρωσης των υποχρεώσεων από τον δανειζόμενο, το τίμημα που καταβάλλεται από τον δανειζόμενο για την εγγύηση, η φύση των παρεχομένων ασφαλειών, οι όροι σχετικά με τον τρόπο και το χρονικό διάστημα εντός του οποίου το κράτος θα μπρούσε ενδεχομένως να κληθεί να καταβάλει την οφειλή και τα μέσα που θα χρησιμοποιήσει το κράτος (π.χ. κηρύσσοντας την επιχείρηση σε πτώχευση) για την ανάκτηση ποσών που οφείλονται από τον δανειζόμενο αφ' ής στιγμής καταπέσει η εγγύηση.

2. Για εγγυήσεις δανείων το ισοδύναμο επιχορήγησης για δεδομένο έτος μπορεί είτε:

- να υπολογιστεί με τον ίδιο τρόπο όπως το ισοδύναμο επιχορήγησης ενός δανείου με ευνοϊκότερους όρους, όπου η επιδότηση επιτοκίου αντιπροσωπεύει τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου της αγοράς και του επιτοκίου που συμφωνήθηκε χάρη στην κρατική εγγύηση, αφού αφαιρεθούν τα καταβληθέντα ασφάλιστρα, ή

- να ληφθεί ως η διαφορά μεταξύ α) του οφειλόμενου ποσού για το οποίο παρέχεται εγγύηση, πολλαπλασιαζόμενου επί το συντελεστή κινδύνου (περίπτωση μη εκπλήρωσης της υποχρέωσης) και β) όλων των καταβληθέντων ασφαλίστρων, δηλαδή: (ποσό καλυπτόμενο από την εγγύηση × κίνδυνος) - ασφάλιστρα, ή

- να υπολογιστεί με οποιαδήποτε άλλη αντικειμενικά αιτιολογημένη και γενικά αποδεκτή μέθοδο.

Για τις μεμονωμένες εγγυήσεις θα πρέπει καταρχήν να χρησιμοποιείται κανονικά η πρώτη μέθοδος υπολογισμού, ενώ για τα καθεστώτα εγγυήσεων η δεύτερη.

Ο συντελεστής κινδύνου θα πρέπει να αντανακλά την αποκτηθείσα πείρα περιπτώσεων μη εξόφλησης δανείων που έχουν χορηγηθεί υπό παρόμοιες συνθήκες (τομέας, μέγεθος της επιχείρησης, επίπεδο της γενικής οικονομικής δραστηριότητας). Τα ετήσια ισοδύναμα επιχορήγησης θα πρέπει να ανάγονται στην παρούσα αξία τους με τη χρησιμοποίηση του επιτοκίου αναφοράς και εν συνεχεία να προστίθενται για να υπολγισθεί το συνολικό ισοδύναμο επιχορήγησης.

3. Στις περιπτώσεις που κατά τον χρόνο χορήγησης του δανείου υπάρχουν σοβαρές υπόνοιες ότι ο οφειλέτης δεν θα είναι σε θέση να εκπληρώσει την υποχρέωσή του, η αξία της εγγύησης μπορεί να φθάνει μέχρι και το ποσό που καλύπτει η εν λόγω εγγύηση.

4. Εάν μια οικονομική υποχρέωση καλύπτεται πλήρως από κρατική εγγύηση, ο δανειστής δεν έχει τα αναγκαία κίνητρα να προβεί σε ορθή αξιολόγηση, εξασφάλιση και ελαχιστοποίηση του κινδύνου που συνδέεται με την πράξη δανειοδότησης και ιδίως να αξιολογήσει ορθά την αξιοπιστία του δανειζομένου. Αυτή η αξιολόγηση του κινδύνου δεν αναλαμβάνεται εν γένει από τον εγγυητή λόγω έλλειψης μέσων. Η εν λόγω απουσία κινήτρων για την ελαχιστοποίηση του κινδύνου μη αποπληρωμής του δανείου είναι πιθανό να ενθαρρύνει δανειστές να συνάπτουν δάνεια με μεγαλύτερο κίνδυνο από το συνήθη εμπορικό κίνδυνο και να οδηγήσει σε αύξηση των εγγυήσεων υψηλότερου κινδύνου στο χαρτοφυλάκιο του κράτους.

5. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι ένα ποσοστό ύψους τουλάχιστον 20 % που δεν πρέπει να καλύπτεται από κρατική εγγύηση αποτελεί κατάλληλο όριο, έτσι ώστε ο δανειστής να έχει το κίνητρο να εκτιμήσει ορθά την αξιοπιστία του δανειζομένου(5), να προβεί σε κατάλληλη εξασφάλιση των δανείων που χορηγεί και να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο που συνδέεται με την πράξη(6). Συνεπώς, η Επιτροπή θα εξετάζει με αυστηρά κριτήρια τις εγγυήσεις που καλύπτουν το σύνολο (ή σχεδόν το σύνολο) μιας συναλλαγής.

6. Σε περίπτωση καθεστώτων κρατικών εγγυήσεων τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μεμονωμένων περιπτώσεων μπορεί να μην είναι γνωστά κατά το χρόνο αξιολόγησης του καθεστώτος. Στις περιπτώσεις αυτές, το στοιχείο ενίσχυσης πρέπει να αξιολογηθεί με βάση τις διατάξεις του καθεστώτος όσον αφορά, μεταξύ άλλων, το μέγιστο ποσό και τη διάρκεια των δανείων, την κατηγορία της επιχείρησης και τη μορφή του επιλέξιμου σχεδίου, τις ασφάλειες που απαιτούνται από τους δανειζόμενους, το ασφάλιστρο που πρέπει να καταβληθεί και τα επιτόκια που ισχύουν γι' αυτούς.

17.4. Προϋποθέσεις που αποκλείουν την ύπαρξη ενίσχυσης

1. Μια μεμονωμένη εγγύηση ή ένα καθεστώς εγγυήσεων που έχει θεσπίσει το κράτος δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, όταν δεν υπάρχει ενίσχυση που να ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις ή την παραγωγή ορισμένων προϊόντων. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν απαιτείται κοινοποίηση από το κράτος ΕΖΕΣ. Επίσης, μια εγγύηση δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση βάσει του άρθρου 61 παράγαφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, όταν το μέτρο δεν επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών.

2. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι η πλήρωση όλων των ακόλουθων προϋποθέσεων διασφαλίζει ότι η μεμονωμένη κρατική εγγύηση δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ:

α) ο δανειζόμενος δεν αντιμετωπίζει οικονομικές δυσχέρειες·

β) ο δανειζόμενος θα μπορούσε καταρχήν να λάβει δάνειο από τις κεφαλαιαγορές χωρίς οποιαδήποτε παρέμβαση του κράτους·

γ) η εγγύηση συνδέεται με συγκεκριμένη οικονομική συναλλαγή, αφορά καθορισμένο μέγιστο ποσό, δεν καλύπτει ποσοστό μεγαλύτερο του 80 % του οφειλόμενου δανείου ή άλλης οικονομικής υποχρέωσης (εκτός από ομόλογα και παρόμοια μέσα) και δεν είναι απεριόριστη·

δ) ο δανειζόμενος καταβάλλει το τίμημα που προβλέπει η αγορά για την εγγύηση (που αντανακλά, μεταξύ άλλων, το ποσό και τη διάρκεια της εγγύησης, τις ασφάλειας που παρέχει ο δανειζόμενος, τη χρηματοοικονομική κατάσταση του δανειζομένου, τον τομέα δραστηριότητας και τις προοπτικές, τους τόκους υπερημερίας και άλλους οικονομικούς όρους).

3. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι η εκπλήρωση όλων των ακόλουθων προϋποθέσεων εξασφαλίζει ότι ένα καθεστώς κρατικών εγγυήσεων δεν συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ:

α) το καθεστώς δεν επιτρέπει τη χορήγηση εγγυήσεων σε δανειζόμενους οι οποίοι αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες·

β) οι δανειζόμενοι θα ήταν καταρχήν σε θέση να λάβουν δάνειο από τις κεφαλαιαγορές χωρίς οποιαδήποτε παρέμβαση του κράτους·

γ) οι εγγυήσεις συνδέονται σε συγκεκριμένη οικονομική πράξη, αφορούν καθορισμένο ανώτατο ποσό, δεν καλύπτουν ποσοστό υψηλότερο από το 80 % κάθε οφειλόμενου δανείου ή άλλης οικονομικής υποχρέωσης και δεν είναι απεριόριστες·

δ) οι όροι του καθεστώτος στηρίζονται σε ρεαλιστική εκτίμηση του κινδύνου, έτσι ώστε τα ασφάλιστρα που καταβάλλουν οι δικαιούχοι να επιτρέπουν, κατά πάσα πιθανότητα, την αυτοχρηματοδότησή του·

ε) το καθεστώς καθορίζει τους όρους με τους οποίους παρέχονται οι μελλοντικές εγγυήσεις και προβλέπει την επανεξέταση της συνολικής χρηματοδότησης του καθεστώτος τουλάχιστον μια φορά το χρόνο·

στ) τα ασφάλιστρα καλύπτουν τόσο τους συνήθεις κινδύνους που συνδέονται με την παροχή της εγγύησης όσο και τις διοικητικές δαπάνες του καθεστώτος, καθώς και μια κανονική απόδοση του κεφαλαίου στις περιπτώσεις που το κράτος παρέχει το αρχικό κεφάλαιο για την έναρξη λειτουργίας του καθεστώτος.

4. Η μη συμμόρφωση με κάποια από τις ανωτέρω προϋποθέσεις που προβλέπονται στο τμήμα 17.4 σημεία 2 και 3 δεν σημαίνει ότι μια εγγύηση ή ένα καθεστώς εγγυήσεων θεωρείται αυτομάτως κρατική ενίσχυση. Εάν υπάρχουν αμφιβολίες για το κατά πόσο μια σχεδιαζόμενη εγγύηση ή καθεστώς εγγυήσεων συνιστά όντως ενίσχυση, η εν λόγω εγγύηση ή το καθεστώς πρέπει να κοινοποιείται.

5. Σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται χρήση κρατικών εγγυήσεων με σκοπό να δοθεί η δυνατότητα σε επιχειρήσεις, ιδίως σε ΜΜΕ, να λάβουν δάνεια που δεν μπορούν να χορηγηθούν από την αγορά. Αυτό συμβαίνει όταν οι επιχειρήσεις βρίσκονται στη φάση εκκίνησης, αναπτύσσονται με ταχύ ρυθμό ή είναι πολύ μικρές και συνεπώς δεν είναι σε θέση να παράσχουν τις αναγκαίες ασφάλειες για την εξασφάλιση του δανείου ή να λάβουν εγγύηση. Μπορεί να εμπίπτουν στην κατηγορία των επιχειρήσεων υψηλού κινδύνου (που αναμένεται να φθάσουν σε κερδοφορία μόνο σε μακροπρόθεσμη βάση ή/και να υπάρχει ιδιαίτερα μεγάλη πιθανότητα αποτυχίας). Αυτό μπορεί να συμβαίνει για παράδειγμα σε σχέδια που αφορούν νέα καινοτόμα προϊόντα ή διεργασίες. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι οι περιστάσεις αυτές δεν εξαιρούν εν γένει τις κρατικές εγγυήσεις από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 61 παράγραφος 1. Συνεπώς, οι κρατικές εγγυήσεις που παρέχονται κάτω από τέτοιες συνθήκες πρέπει να κοινοποιούνται έγκαιρα στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κατά τον ίδιο τρόπο όπως και οι κρατικές εγγυήσεις που παρέχονται σε άλλες περιπτώσεις.

17.5. Συμβιβάσιμο των κρατικών ενισχύσεων υπό μορφή εγγυήσεων με τη συμφωνία ΕΟΧ

1. Οι κρατικές εγγυήσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ πρέπει να εξετάζονται από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον συμβιβάζονται με την συμφωνία ΕΟΧ. Πριν από την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου χαρακτήρα, πρέπει να προσδιοριστεί ο δικαιούχος της ενίσχυσης. Όπως αναφέρθηκε στο σημείο 17.2 αυτός μπορεί να είναι ο δανειζόμενος, ο δανειστής ή και οι δύο.

2. Στις περισσότερες περιπτώσεις η εγγύηση περιλαμβάνει ενίσχυση στον δανειζόμενο (σημείο 17.2.1). Το κατά πόσον η ενίσχυση συμβιβάζεται με τη συμφωνία ΕΟΧ θα εξεταστεί από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ βάσει των ιδίων κανόνων με αυτούς που εφαρμόζονται σε άλλες μορφές ενισχύσεων. Τα συγκεκριμένα κριτήρια για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου χαρακτήρα περιλαμβάνονται σ' αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις οριζόντιες, τις περιφερειακές και τις τομεακές ενισχύσεις. Κατά την εξέταση λαμβάνονται υπόψη η ένταση της ενίσχυσης, τα χαρακτηριστικά των δικαιούχων και οι επιδιωκόμενοι στόχοι.

3. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα δέχεται εγγυήσεις μόνον εφόσον η ενεργοποίησή τους συνδέεται συμβατικά με ειδικούς όρους οι οποίοι φθάνουν μέχρι την υποχρεωτική κήρυξη πτώχευσης της δικαιούχου επιχείρησης ή οποιαδήποτε παρόμοια διαδικασία. Οι όροι αυτοί πρέπει να συμφωνηθούν κατά την προκαταρτική εξέταση της προτεινόμενης εγγύησης από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ στο πλαίσιο των κανονικών διαδικασιών του άρθρου 1 παράγραφος 3 του προωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο κατά το στάδιο της χορήγησης. Σε περίπτωση που κάποιο κράτος ΕΖΕΣ θελήσει να ενεργοποιήσει την εγγύηση κάτω από διαφορετικούς όρους από εκείνους που είχαν αρχικά συμφωνηθεί κατά το στάδιο της χορήγησης, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα θεωρήσει ότι η ενεργοποίηση της εγγύησης δημιουργεί νέα ενίσχυση η οποία πρέπει να κοινοποιηθεί βάσει του άρθρου 1 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο.

4. Εάν η εγγύηση περιλαμβάνει ενίσχυση στο δανειστή (σημείο 17.2.2) πρέπει να δοθεί προσοχή στο γεγονός ότι μια τέτοια ενίσχυση μπορεί, καταρχήν, να αποτελέσει ενίσχυση λειτουργίας.

17.6. Επιπτώσεις από την παράβαση του άρθρου 1, παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο

1. Εάν τα κράτη ΕΖΕΣ δεν τηρούν την υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης και αναστολής της χορήγησης της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άθρο 1 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο, το στοιχείο της εγγύησης που συνιστά ενίσχυση θα θεωρείται ως παράνομο σύμφωνα με το κεφάλαιο 6 αυτών των κατευθυντήριων γραμμών. Όσον αφορά τις επιπτώσεις από την παράβαση του τρίτου εδαφίου του άρθρου 1 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο θα πρέπει να γίνουν ορισμένες διακρίσεις. Στο κείμενο που ακολουθεί εξετάζονται διαδοχικά οι περιπτώσεις των δικαιούχων ενίσχυσης και των δανειστών που δεν δικαιούνται ενίσχυση.

2. Αρχικά, εάν μια ενίσχυση έχει χορηγηθεί παρανόμως, οι δικαιούχοι της ενίσχυσης που καλύπτονται από την εγγύηση διατρέχουν κίνδυνο. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να λάβει προσωρινά μέτρα σύμφωνα με το κεφάλαιο 6 σημείο 6.2.1 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών εν αναμονή του αποτελέσματος της εξέτασης του συμβιβάσιμου της ενίσχυσης. Εάν, μετά την εξέταση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ καταλήξει ότι η κρατική ενίσχυση δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, η ενίσχυση θα επιστραφεί από τον δικαιούχο σύμφωνα με το κεφάλαιο 6 σημείο 6.2.3 αυτών των κατευθυντήριων γραμμών, ακόμα και εάν αυτό συνεπάγεται πτώχευση της επιχείρησης.

3. Εξάλλου, οι δικαιούχοι της ενίσχυσης διατρέχουν τον κίνδυνο σε εθνικό επίπεδο δεδομένου ότι ο ρόλος των εθνικών δικαστηρίων είναι η διασφάλιση των δικαιωμάτων που απολαμβάνουν τα άτομα ως αποτέλεσμα της απογόρευσης που προβλέπει η 'διάταξη ακινητοποίησης' της τελευταίας πρότασης του άρθρου 1 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο, το οποίο έχει ενσωματωθεί στην εθνική έννομη τάξη των κρατών ΕΖΕΣ. Το γεγονός ότι η τελευταία πρόταση του άρθρου 1 παράγραφος 3 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο έχει ενσωματωθεί στην εθνική έννομη τάξη των κρατών ΕΖΕΣ δίνει στα εθνικά δικαστήρια επαρκείς εξουσίες προκειμένου να διασφαλίσουν ότι θα τηρείται η 'διάταξη ακινητοποίησης'(7). Τα εθνικά δικαστήρια στα κράτη ΕΖΕΣ πρέπει να βγάλουν όλα τα κατάλληλα συμπεράσματα σχετικά με τον παράνομο χαρακτήρα των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται κατά παράβαση των κανόνων της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο. Εάν ένα εθνικό δικαστήριο κληθεί να διατάξει την ανάκτηση των παράνομων ενισχύσεων, πρέπει κανονικά να ικανοποιήσει το αίτημα αυτό(8).

4. Δεύτερο, οι εγγυήσεις διαφέρουν από τα άλλα μέτρα κρατικών ενισχύσεων, όπως οι επιχορηγήσεις ή οι φορολογικές απαλλαγές, στο βαθμό που σε μια εγγύηση το κράτος συνάπτει συμβατική σχέση με τον δανειστή. Πρέπει συνεπώς να εξεταστεί εάν το γεγονός της παράνομής χορήγησης ενίσχυσης έχει επίσης συνέπειες και για τρίτους. Στην περίπτωση κρατικών εγγυήσεων για δάνεια, αυτό αφορά κυρίως τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δανείζουν. Στην περίπτωση εγγυήσεων για ομόλογα που εκδίδονται με σκοπό τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων, αυτό αφορά τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που ενέχονται στην έκδοση των ομολόγων.

5. Το θέμα που κατά πόσον ο παράνομος χαρακτήρας των κρατικών ενισχύσεων επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών πρέπει να εξετάζεται βάσει της εθνικής νομοθεσίας. Τα εθνικά δικαστήρια ίσως πρέπει να διερευνήσουν εάν το εθνικό δίκαιο εμποδίζει την εκτέλεση των συμβάσεων εγγύησης και στην αξιολόγηση αυτή η Εποπτεύουσα Αρχή θεωρεί ότι πρέπει να λάβουν υπόψη την παράβαση του δικαίου ΕΟΧ. Κατά συνέπεια, οι δανειστές μπορεί να έχουν συμφέρον να προνοούν και να ελέγχουν την τήρηση των κανόνων ΕΟΧ περί κρατικών ενισχύσεων κάθε φορά που παρέχονται εγγυήσεις. Το κράτος ΕΖΕΣ πρέπει να είναι σε θέση να γνωστοποιεί τον αριθμό που δίδεται από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σε ατομική υπόθεση ή καθεστώς και ενδεχομένως να διαθέσει ένα μη εμπιστευτικό αντίγραφο της απόφασης της Εποπτεύουσας Αρχή της ΕΖΕΣ μαζί με τη σχετική πραπομπή στο τμήμα ΕΟΧ της Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ από την πλευρά της θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να παράσχει με διαφανή τρόπο πληροφορίες για υποθέσεις και καθεστώτα που έχει εγκρίνει.

17.7. Εκθέσεις που θα υποβάλλονται στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ από τα κράτη ΕΖΕΣ

1. Λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές νέες εξελίξεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και δεδομένου ότι η αξία των κρατικών εγγυήσεων είναι δύσκολο να εκτιμηθεί, η διαρκής εξέταση των καθεστώτων εγγυήσεων που έχουν εγκριθεί από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ βάσει του άρθρου 62 παράγραφος 1 είναι ιδιαίτερη σημαντική. Εκτός από τα συνήθη στοιχεία για τη δαπάνη, οι εκθέσεις που θα υποβάλλονται σε ετήσια βάση στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα πρέπει να παρέχουν στοιχεία (για τα καθεστώτα και για τις μεμονωμένες εγγυήσεις) σχετικά με το συνολικό ποσό των τρεχουσών κρατικών εγγυήσεων, το συνολικό ποσό που καταβλήθηκε κατά το προηγούμενο έτος από το κράτος σε οφειλέτες που δεν εκπλήρωσαν τις συμβατικές υποχρεώσεις τους (αφαιρουμένων τυχόν εισπραχθέντων ποσών), και τα ασφάλιστρα που καταβλήθηκαν από τους δανειζόμενους για κρατικές εγγυήσεις κατά το ίδιο το έτος. Οι πληροφορίες αυτές θα βοηθήσουν στον υπολογισμό του συντελεστή μη εκπλήρωσης των υποχρεώσεων και θα χρησιμοποιούνται για την επανεκτίμηση της αξίας των μελλοντικών εγγυήσεων και, εφόσον απαιτείται, του ασφαλίστρου που πρέπει να καταβάλλουν οι νέοι δανειολήπτες.

2. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τις πληροφορίες που θα περιληφθούν στις ανωτέρω εκθέσεις οι οποίες δεν ήταν γνωστές ούτε μπορούσαν να προβλεφθούν όταν εξέδωσε μια προηγούμενη απόφαση, προκειμένου να αναθεωρήσει τα αρχικά της συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης ή το μέγεθος της ενίσχυσης που περιέχεται σε καθεστώτα κρατικών εγγυήσεων. Ωστόσο η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να χρησιμοποιήσει τις πληροφορίες αυτές για να προτείνει στα κράτη ΕΖΕΣ τη λήψη κατάλληλων μέτρων βάσει του άρθρου 1 παράγραφος 1 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας για την Εποπτεύουσα Αρχή και το Δικαστήριο με στόχο την τροποποίηση ενός υφιστάμενου καθεστώτος κρατικών εγγυήσεων."

(1) Το παρόν κεφάλαιο αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων (ΕΕ C 71 της 11.3.2000, σ. 14).

(2) Κεφάλαιο 17 των κατευθυντηρίων γραμμών. Το κεφάλαιο 17 αντιστοιχεί στις ακόλουθες επιστολές της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη: SG(89) 4328 της 12ης Οκτωβρίου 1989 (σημεία 11-12 του παραρτήματος XV της συμφωνίας ΕΟΧ).

(3) Κεφάλαιο 20 αυτών των κατευθυντήριων γραμμών. Για τις εγγυήσεις γίνεται λόγος στο σημείο 2.7.2 του εν λόγω κεφαλαίου.

(4) Βλέπε κεφάλαιο 20 αυτών των κατευθυντήριων γραμμών, τμήμα 20.7.2 σημείο 2 και τμήμα 20.7.2 σημείο 3.

(5) Με την υπόθεση ότι παρέχεται το ίδιο επίπεδο εξασφάλισης από την επιχείρηση προς το κράτος και το πιστωτικό ίδρυμα.

(6) Από τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο για τις κρατικές ενισχύσεις διαπιστώνεται ότι αρκετά κράτη ΕΖΕΣ εφαρμόζουν ήδη τον κανόνα αυτό. Οι περισσότερες εγγυήσεις καλύπτουν το πλήρες ποσό της συναπτόμενης χρηματοοικονομικής πράξης, στερώντας με τον τρόπο αυτό από το φορέα χρηματοδότησης το κίνητρο να εκτιμήσει ορθά, για το δικό του συμφέρον, την αξιοπιστία του δικαιούχου.

(7) Βλέπε επίσης κεφάλαιο 9Α των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών (σχετικά με την συνεργασία των εθνικών δικαστηρίων με την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων).

(8) Βλέπε υπόθεση C-39/94 Syndicat Française de l'Express International (SFEI) και άλλοι κατά La Poste και άλλοι (1996), Συλλογή 1996 σ. I-3547 των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.