Εποπτεύουσα αρχή της ΕΖΕΣ

Κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς

(2002/C 122/01)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

A. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται σύμφωνα με τους κανόνες της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (Συμφωνία ΕΟΧ) καθώς και τη συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για την ίδρυση μιας Αρχής Εποπτείας και ενός Δικαστηρίου (συμφωνία για την Αρχή Εποπτείας και του Δικαστηρίου).

B. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε μια ανακοίνωση με τίτλο "Κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς"(1), όπου εκθέτει τις αρχές που ακολουθεί για την αξιολόγηση των κάθετων περιορισμών βάσει του άρθρου 81 ΕΚ.

Γ. Η αρχή εποπτείας της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι η προαναφερόμενη πράξη αφορά τον ΕΟΧ. Η Αρχή Εποπτείας της ΕΖΕΣ, στην προσπάθειά της να διατηρήσει τους ίδιους όρους ανταγωνισμού και να εξασφαλίσει ενιαία εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό οικονομικό χώρο, εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση ασκώντας την εξουσία που της παρέχεται με το άρθρο 5 (2) (β) της Συμφωνίας για την Αρχή Εποπτείας και το Δικαστήριο. Προτίθεται μάλιστα να συμμορφώνεται προς τις αρχές και τους κανόνες που περιλαμβάνονται στην παρούσα ανακοίνωση όταν θα εφαρμόζει τους σχετικούς κανόνες ανταγωνισμού σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση.

Δ. Η παρούσα ανακοίνωση αντικαθιστά την ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής σχετικά με τις πράξεις που αναφέρονται στα σημεία 2 και 3 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ [Κανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83] για την εφαρμογή του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ σε ορισμένες συμφωνίες αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας(2).

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Σκοπός των κατευθυντήριων γραμμών

(1) Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές παρουσιάζουν τις αρχές αξιολόγησης των κάθετων συμφωνιών με βάση το άρθρο 53 της συνθήκης ΕΚ(3). Ο ορισμός των κάθετων συμφωνιών διατυπώνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2790/1999 της Επιτροπής της 22ας Δεκεμβρίου 1999 για την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών (εφεξής: κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες) (βλέπε παραγράφους 23 έως 45). Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη της τυχόν παράλληλης εφαρμογής του άρθρου 54 της συνθήκης στις κάθετες συμφωνίες. Οι κατευθυντήριες γραμμές έχουν την ακόλουθη διάρθρωση:

- στο τμήμα ΙΙ (παράγραφοι 8 έως 20) περιγράφονται οι κάθετες συμφωνίες που δεν εμπίπτουν κατά κανόνα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1·

- στο τμήμα ΙΙΙ (παράγραφοι 21 έως 70) αναλύεται η εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες·

- στο τμήμα ΙV (παράγραφοι 71 έως 87) περιγράφονται οι αρχές σχετικά με την άρση του ευεργετήματος και τη μη εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες·

- το τμήμα V (παράγραφοι 88 έως 99) πραγματεύεται ζητήματα ορισμού της αγοράς και υπολογισμού των μεριδίων αγοράς·

- στο τμήμα VI (παράγραφοι 100 έως 229) περιγράφεται το γενικό πλαίσιο ανάλυσης και η πολιτική που ακολουθεί η Επιτροπή για την εφαρμογή του κανονισμού σε ατομικές περιπτώσεις κάθετων συμφωνιών.

(2) Η ανάλυση που περιέχεται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές ισχύει τόσο για τα αγαθά όσο και για τις υπηρεσίες, που εμπίπτουν στο πεδίο της συμφωνίας ΕΟΧ(4), παρόλο που ορισμένοι κάθετοι περιορισμοί εφαρμόζονται κυρίως στη διανομή αγαθών. Ομοίως, κάθετες συμφωνίες μπορεί να συναφθούν και για ενδιάμεσα και τελικά αγαθά και υπηρεσίες. Εφόσον δεν αναφέρεται το αντίθετο, η ανάλυση και τα επιχειρήματα που αναπτύσσονται στο κείμενο ισχύουν για όλα τα είδη αγαθών και υπηρεσιών και για όλα τα επίπεδα των εμπορικών συναλλαγών. Ο όρος "προϊόντα" περιλαμβάνει τόσο τα αγαθά όσο και τις υπηρεσίες. Οι όροι "προμηθευτής" και "αγοραστής" χρησιμοποιούνται για όλα τα επίπεδα των εμπορικών συναλλαγών.

(3) Σκοπός της Επιτροπής, με την έκδοση των κατευθυντήριων αυτών γραμμών, είναι να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να προβαίνουν οι ίδιες σε εκτίμηση των κάθετων συμφωνιών τους βάσει των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού. Οι κανόνες που διατυπώνονται στις κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να εφαρμόζονται με βάση τις συγκεκριμένες συνθήκες κάθε υπόθεσης. Κάθε υπόθεση θα αξιολογείται υπό το πρίσμα των δικών της πραγματικών δεδομένων. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα εφαρμόζει τις κατευθυντήριες γραμμές(5) με λογική και ευελιξία.

(4) Οι κατευθυντήριες γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη της ερμηνείας που μπορεί να δώσει το Πρωτοδικείο και το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81(6) στις κάθετες συμφωνίες.

2. Εφαρμογή του άρθρου 53 στις κάθετες συμφωνίες

(5) Το άρθρο 53 της συμφωνίας ΕΟΧ εφαρμόζεται στις κάθετες συμφωνίες που μπορεί να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών στο έδαφος που καλύπτει η συμφωνία ΕΟΧ και που παρεμποδίζουν, περιορίζουν ή νοθεύουν τον ανταγωνισμό (στο εξής αναφερόμενες ως "κάθετοι περιορισμοί")(7). Το άρθρο 53 αποτελεί κατάλληλο νομικό πλαίσιο για την αξιολόγηση των κάθετων περιορισμών, καθώς αναγνωρίζει τη διάκριση μεταξύ δυσμενών και ευεργετικών για τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων: η παράγραφος 1 του άρθρου 53 απαγορεύει τις συμφωνίες εκείνες που περιορίζουν ή νοθεύουν υπολογίσιμα τον ανταγωνισμό, ενώ η παράγραφος 3 του άρθρου 53 προβλέπει την απαλλαγή των συμφωνιών που συνεπάγονται επαρκή πλεονεκτήματα για τον υπερκερασμό των δυσμενών για τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων.

(6) Για τους περισσότερους κάθετους περιορισμούς, προβλήματα ανταγωνισμού μπορούν να προκύψουν μόνο εφόσον υπάρχει ανεπαρκής ανταγωνισμός μεταξύ σημάτων, δηλαδή εάν υπάρχει κάποια ισχύς στην αγορά σε επίπεδο προμηθευτή ή αγοραστή ή και των δύο. Σε περίπτωση ανεπαρκούς ανταγωνισμού μεταξύ σημάτων, η προστασία του ανταγωνισμού αυτού αλλά και του ενδοσηματικού ανταγωνισμού καθίσταται σημαντική.

(7) Η προστασία του ανταγωνισμού αποτελεί πρωταρχικό στόχο της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, καθώς προωθεί την ευημερία των καταναλωτών και εξασφαλίζει έναν αποτελεσματικό καταμερισμό των πόρων. Κατά την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού η Επιτροπή υιοθετεί μία οικονομική προσέγγιση που θα βασίζεται στα αποτελέσματα των συμφωνιών στην αγορά· οι κάθετες συμφωνίες πρέπει να αναλύονται στο νομικό και οικονομικό τους πλαίσιο. Ωστόσο, στην περίπτωση περιορισμών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας όπως οι αναγραφόμενοι στο άρθρο 4 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, δεν απαιτείται η Επιτροπή να εκτιμήσει τα πραγματικά αποτελέσματα των συμφωνιών στην αγορά. Η ενοποίηση της αγοράς αποτελεί έναν επί πλέον στόχο της πολιτικής ανταγωνισμού του ΕΟΧ(8). Δεν πρέπει να επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να επαναδημιουργούν ιδιωτικούς φραγμούς στο έδαφος που καλύπτει η συμφωνία ΕΟΧ, όπου έχει επιτευχθεί η κατάργηση των κρατικών φραγμών.

II. ΚΑΘΕΤΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΜΠΙΠΤΟΥΝ ΚΑΤΑ ΚΑΝΟΝΑ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 53, ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1

1. Συμφωνίες ήσσονος σημασίας και μικρομεσαίες επιχειρήσεις

(8) Συμφωνίες που δεν μπορούν να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών ή που έχουν αντικείμενο ή αποτέλεσμα που δεν μπορεί να περιορίσει αισθητά τον ανταγωνισμό δεν εμπίπτουν στο άρθρο 81, παράγραφος 1. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες εφαρμόζεται μόνο στις συμφωνίες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1. Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη της εφαρμογής της ισχύουσας ή κάθε άλλης μελλοντικής ανακοίνωσης για τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας(9).

(9) Με την επιφύλαξη των προϋποθέσεων που αναφέρονται στα σημεία 11, 18 και 20 της ανακοίνωσης για τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας σχετικά με τους περιορισμούς ιδιαίτερης σοβαρότητας και με τις περιπτώσεις ύπαρξης σωρευτικών επιπτώσεων, οι κάθετες συμφωνίες που έχουν συνάψει επιχειρήσεις των οποίων το μερίδιο στη σχετική αγορά δεν υπερβαίνει το 10 %, θεωρούνται κατά κανόνα ότι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1. Οι κάθετες συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων με μερίδιο αγοράς άνω του 10 % δεν τεκμαίρονται ότι παραβιάζουν αυτομάτως το άρθρο 53 παράγραφος 1. Οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων των οποίων το μερίδιο αγοράς υπερβαίνει το κατώφλι του 10 % μπορεί να μην έχουν αισθητές επιπτώσεις στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών ή να μην επιφέρουν αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού(10). Τέτοιου είδους συμφωνίες πρέπει να αναλύονται στο νομικό και οικονομικό τους πλαίσιο. Τα κριτήρια για την αξιολόγηση συμφωνιών ατομικών περιπτώσεων αναλύονται στις παραγράφους 100 έως 229.

(10) Όσον αφορά τους περιορισμούς ιδιαίτερης σοβαρότητας που ορίζονται στην ανακοίνωση για τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας, το άρθρο 53 παράγραφος 1 μπορεί να εφαρμόζεται και κάτω του ορίου του 10 %, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχουν αισθητές επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και στον ανταγωνισμό. Η νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ, του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου είναι χαρακτηριστική στο θέμα αυτό(11). Γίνεται επίσης αναφορά στην ειδική περίπτωση της κυκλοφορίας ενός νέου προϊόντος ή της εισόδου σε μια νέα αγορά, που αναλύεται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές στην παράγραφο 119 σημείο 10).

(11) Εξάλλου, η Επιτροπή θεωρεί ότι, με την επιφύλαξη των περιορισμών με σωρευτικές επιπτώσεις και ιδιαίτερης σοβαρότητας, οι συμφωνίες μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων όπως ορίζονται στο παράρτημα της σύστασης 96/280/ΕΚ της Επιτροπής(12). είναι σπανίως σε θέση να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών ή να περιορίσουν αισθητά τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1, και συνεπώς δεν εμπίπτουν κατά κανόνα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1. Στις περιπτώσεις που οι συμφωνίες αυτές πληρούν παρ' όλα αυτά τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1, η Επιτροπή κατά κανόνα αποφεύγει να κινήσει διαδικασία λόγω ελλείψεως επαρκούς κοινοτικού ενδιαφέροντος, εκτός εάν οι εν λόγω επιχειρήσεις κατέχουν, συλλογικά ή ατομικά, δεσπόζουσα θέση σε σημαντικό τμήμα της κοινής αγοράς.

2. Συμφωνίες εμπορικής αντιπροσωπείας

(12) Οι παράγραφοι 12 έως 20 αντικαθιστούν την ανακοίνωση για τις συμβάσεις αποκλειστικής αντιπροσωπείας που συνάπτονται με τους εμπορικούς αντιπροσώπους το 1994(13). Πρέπει να αναγνωσθούν σε συνδυασμό με την πράξη που αναφέρεται στο σημείο 30 του παραρτήματος VII της συμφωνίας ΕΟΧ (οδηγία 86/653/ΕΟΚ για το συντονισμό των δικαίων των κρατών μελών όσον αφορά τους εμπορικούς αντιπροσώπους-ανεξάρτητους επαγγελματίες(14)). Οι συμφωνίες αντιπροσωπείας καλύπτουν τις περιπτώσεις όπου ανατίθεται σε ένα νομικό ή φυσικό πρόσωπο (αντιπρόσωπος) η εξουσία να διαπραγματεύεται ή και να συνάπτει συμβάσεις για λογαριασμό άλλου προσώπου (αντιπροσωπευόμενος) είτε στο όνομα του ίδιου του αντιπροσώπου είτε στο όνομα του αντιπροσωπευομένου:

- για την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών από τον αντιπροσωπευόμενο, ή

- για την πώληση αγαθών ή υπηρεσιών που προμηθεύει ο αντιπροσωπευόμενος.

(13) Εφόσον πρόκειται για γνήσιες συμβάσεις εμπορικής αντιπροσωπείας, οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται στον αντιπρόσωπο όσον αφορά στις συμβάσεις που διαπραγματεύεται ή και συνάπτει για λογαριασμό του αντιπροσωπευόμενου δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53 παράγραφος 1. Καθοριστικό κριτήριο για να διαπιστωθεί αν το άρθρο 53 παράγραφος 1 έχει εφαρμογή είναι ο χρηματοοικονομικός ή ο εμπορικός κίνδυνος που φέρει ο αντιπρόσωπος ως προς τις δραστηριότητες για τις οποίες έχει οριστεί ως αντιπρόσωπος από τον αντιπροσωπευόμενο. Για την εκτίμηση του ζητήματος αυτού δεν έχει σημασία αν ο αντιπρόσωπος ενεργεί για έναν ή περισσότερους αντιπροσωπευόμενους. Οι μη γνήσιες συμβάσεις αντιπροσωπείας μπορεί να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1, οπότε ισχύει ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες και τα άλλα τμήματα αυτών των κατευθυντήριων γραμμών.

(14) Υπάρχουν δύο μορφές χρηματοοικονομικού και εμπορικού κινδύνου που είναι ουσιώδεις για την αξιολόγηση του γνήσιου χαρακτήρα μιας συμφωνίας εμπορικής αντιπροσωπείας με βάση το άρθρο 53 παράγραφος 1. Πρώτον, υπάρχουν οι κίνδυνοι οι οποίοι συνδέονται άμεσα με τις συμβάσεις που συνάπτει ή και διαπραγματεύεται ο αντιπρόσωπος για λογαριασμό του αντιπροσωπευόμενου, όπως η χρηματοδότηση των αποθεμάτων. Δεύτερον, υπάρχουν οι κίνδυνοι που σχετίζονται με επενδύσεις που αφορούν ορισμένη αγορά. Πρόκειται για επενδύσεις που απαιτούνται από τη συγκεκριμένη μορφή δραστηριότητας για την οποία έχει διορίσει ο αντιπροσωπευόμενος τον αντιπρόσωπο, δηλαδή οι επενδύσεις που απαιτούνται για να είναι σε θέση ο αντιπρόσωπος να συνάπτει ή και να διαπραγματεύεται αυτό το είδος σύμβασης. Οι εν λόγω επενδύσεις είναι συνήθως μη ανακτήσιμες, εάν δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για άλλες δραστηριότητες ή να πωληθούν παρά μόνο με σημαντική ζημία κατά την εγκατάλειψη του συγκεκριμένου τομέα δραστηριοτήτων που αφορά η επένδυση.

(15) Η συμφωνία εμπορικής αντιπροσωπείας θεωρείται γνήσια σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας και κατά συνέπεια δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1, εάν ο αντιπρόσωπος δεν φέρει κανέναν ή ασήμαντο μόνο κίνδυνο ως προς τις συμβάσεις που συνάπτει ή/και διαπραγματεύεται για λογαριασμό του αντιπροσωπευόμενου και ως προς τις επενδύσεις που απαιτούνται στις συγκεκριμένες αγορές γι' αυτό το είδος της δραστηριότητας. Στην περίπτωση αυτή, οι σχετικές πωλήσεις ή αγορές αποτελούν μέρος των δραστηριοτήτων του αντιπροσωπευόμενου, παρά το γεγονός ότι ο αντιπρόσωπος έχει χωριστή επιχείρηση. Ο αντιπροσωπευόμενος, συνεπώς, φέρει τους σχετικούς χρηματοοικονομικούς και εμπορικούς κινδύνους και ο αντιπρόσωπος δεν ασκεί ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα σε σχέση με τις δραστηριότητες για τις οποίες έχει οριστεί ως αντιπρόσωπος από τον αντιπροσωπευόμενο. Στην αντίθετη περίπτωση, η σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας θεωρείται μη γνήσια σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας και δύναται να εμπίπτει στο άρθρο 81, παράγραφος 1. Σ' αυτές τις περιπτώσεις ο αντιπρόσωπος φέρει τους εν λόγω κινδύνους και αντιμετωπίζεται ως ανεξάρτητος διανομέας που πρέπει να εξακολουθεί να καθορίζει ελεύθερα την εμπορική του στρατηγική ώστε να μπορεί να ανακτήσει τις επενδύσεις που πραγματοποίησε σύμφωνα με τις απαιτήσεις της σύμβασης ή που συνδέονται με τη συγκεκριμένη αγορά. Οι κίνδυνοι που απορρέουν από τη δραστηριότητα της παροχής υπηρεσιών εμπορικής αντιπροσωπείας γενικά, όπως ο κίνδυνος να εξαρτάται το εισόδημα του αντιπροσώπου από την επιτυχία του ως αντιπροσώπου ή από γενικές επενδύσεις, σε εγκαταστάσεις ή προσωπικό για παράδειγμα, δεν είναι ουσιώδεις για την εκτίμηση αυτή.

(16) Το ζήτημα του κινδύνου πρέπει να αξιολογείται κατά περίπτωση και με βάση την οικονομική πραγματικότητα της σχέσης μάλλον παρά με βάση τη νομική μορφή της. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 81, παράγραφος 1 κατά κανόνα δεν έχει εφαρμογή στις υποχρεώσεις που επιβάλλονται στον αντιπρόσωπο όσον αφορά στις συμβάσεις που διαπραγματεύεται ή συνάπτει για λογαριασμό του αντιπροσωπευόμενου, εφόσον δεν αποκτά κυριότητα επί των συμβατικώς προϊόντων που αγοράζονται ή πωλούνται ή δεν παρέχει ο ίδιος τις υπηρεσίες που αφορά η σύμβαση και εφόσον ο αντιπρόσωπος:

- δεν συμβάλλει στις δαπάνες για τη διάθεση/προμήθεια των αγαθών ή υπηρεσιών που αφορά η σύμβαση, συμπεριλαμβανομένου του κόστους μεταφοράς των αγαθών. Αυτό δεν αφαιρεί από τον αντιπρόσωπο τη δυνατότητα να παρέχει την υπηρεσία μεταφοράς, υπό τον όρο ότι τα σχετικά έξοδα καλύπτονται από τον αντιπροσωπευόμενο·

- δεν έχει, άμεσα ή έμμεσα, υποχρέωση να επενδύσει για την προώθηση των πωλήσεων, όπως συμμετέχοντας στις διαφημιστικές δαπάνες του αντιπροσωπευόμενου·

- δεν διατηρεί με δικό του κόστος ή κίνδυνο αποθέματα των αγαθών που αφορά η σύμβαση, συμπεριλαμβανομένου του κόστους χρηματοδότησης και απώλειας των αποθεμάτων, και μπορεί να επιστρέφει τα μη πωληθέντα εμπορεύματα στον αντιπρόσωπο χωρίς επιβάρυνση, εκτός αν υπάρχει υπαιτιότητά του (για παράδειγμα, δεν έλαβε τα εύλογα μέτρα ασφάλειας για να αποφύγει την απώλεια των αποθεμάτων·

- δεν δημιουργεί ούτε χρησιμοποιεί υπηρεσία εξυπηρέτησης μετά την πώληση, υπηρεσία επισκευής ή υπηρεσία παροχής εγγύησης, εκτός αν καλύπτει όλα τα σχετικά έξοδα ο αντιπροσωπευόμενος·

- δεν κάνει ειδικές για την αγορά επενδύσεις σε εξοπλισμό, εγκαταστάσεις ή εκπαίδευση του προσωπικού, όπως για παράδειγμα δεξαμενή αποθήκευσης καυσίμων σε περίπτωση πρατηρίου καυσίμων ή ειδικό λογισμικό για την πώληση ασφαλιστικών συμβολαίων σε περίπτωση ασφαλιστικών πρακτόρων·

- δεν αναλαμβάνει ευθύνη έναντι τρίτων για ζημίες που προκαλούνται από το πωλούμενο προϊόν (ευθύνη για το προϊόν), εκτός αν, ως αντιπρόσωπος, υπέχει ευθύνη για σχετικό ελάττωμα·

- δεν αναλαμβάνει ευθύνη για την μη εκπλήρωση εκ μέρους των πελατών των υποχρεώσεών τους που απορρέουν από τη σύμβαση, με εξαίρεση την απώλεια της προμήθειας του αντιπροσώπου, εκτός αν υπάρχει υπαιτιότητα του τελευταίου (για παράδειγμα, παρέλειψε να λάβει εύλογα μέτρα προστασίας ή μέτρα προστασίας κατά της κλοπής ή παρέλειψε να λάβει εύλογα μέτρα για την αναφορά της κλοπής στον αντιπροσωπευόμενο ή στην αστυνομία ή δεν γνωστοποίησε στον αντιπροσωπευόμενο όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που είχε στη διάθεσή του σχετικά με την οικονομική φερεγγυότητα του πελάτη).

(17) Η απαρίθμηση αυτή δεν είναι εξαντλητική. Ωστόσο, εφόσον ο αντιπρόσωπος αναλαμβάνει έναν ή περισσότερους από τους παραπάνω κινδύνους ή δαπάνες, τότε το άρθρο 81, παράγραφος 1 μπορεί να έχει εφαρμογή όπως για οποιαδήποτε άλλη κάθετη συμφωνία.

(18) Εάν μια συμφωνία εμπορικής αντιπροσωπείας δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, τότε δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ούτε οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται στον αντιπρόσωπο σχετικά με τις συμβάσεις που συνάπτει ή και διαπραγματεύεται για λογαριασμό του αντιπροσωπευομένου. Οι ακόλουθες υποχρεώσεις από την πλευρά του εμπορικού αντιπροσώπου κατά κανόνα θεωρούνται ότι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος μιας σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας, δεδομένου ότι κάθε μία από αυτές συνδέεται με την ικανότητα του αντιπροσωπευόμενου να καθορίζει το πεδίο της δραστηριότητας του αντιπροσώπου σε σχέση με τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αφορά η σύμβαση, πράγμα το οποίο είναι ουσιώδες προκειμένου ο αντιπροσωπευόμενος να αναλάβει τους κινδύνους και ως εκ τούτου να είναι σε θέση να καθορίζει την εμπορική στρατηγική:

- περιορισμοί όσον αφορά την εδαφική περιοχή εντός της οποίας μπορεί να πωλήσει τα αγαθά ή τις υπηρεσίες αυτές ο αντιπρόσωπος·

- περιορισμοί σχετικά με τους πελάτες προς τους οποίους μπορεί να πωλεί τα αγαθά ή τις υπηρεσίες αυτές ο αντιπρόσωπος·

- τιμές και όροι πώλησης ή αγοράς των αγαθών ή υπηρεσιών αυτών από τον αντιπρόσωπο.

(19) Εκτός από τη ρύθμιση των όρων πώλησης ή αγοράς των συμβατικών αγαθών ή υπηρεσιών από τον αντιπρόσωπο για λογαριασμό του αντιπροσωπευόμενου, οι συμφωνίες εμπορικής αντιπροσωπείας συχνά περιέχουν διατάξεις που αφορούν τη σχέση μεταξύ του αντιπροσώπου και του αντιπροσωπευομένου. Συγκεκριμένα, μπορεί να περιέχουν διάταξη με την οποία απαγορεύεται στον αντιπροσωπευόμενο να ορίσει άλλους αντιπροσώπους για συγκεκριμένο είδος συναλλαγής, πελατείας ή συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή (διατάξεις αποκλειστικής εμπορικής αντιπροσωπείας) ή και διάταξη με την οποία απαγορεύεται στον αντιπρόσωπο να ενεργεί ως αντιπρόσωπος ή διανομέας επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται αυτήν του αντιπροσωπευομένου (διατάξεις μη άσκησης ανταγωνισμού). Οι διατάξεις αποκλειστικής αντιπροσωπείας αφορούν μόνο τον ενδοσηματικό ανταγωνισμό και κατά κανόνα δεν έχουν δυσμενή για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα. Οι διατάξεις μη άσκησης ανταγωνισμού, μεταξύ των οποίων και οι διατάξεις που προβλέπουν υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού μετά τη λήξη της σύμβασης, αφορούν τον ανταγωνισμό μεταξύ σημάτων και μπορεί να συνιστούν παραβίαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, αν οδηγούν σε αποκλεισμό της σχετικής αγοράς στην οποία πωλούνται ή αγοράζονται τα αγαθά ή οι υπηρεσίες που αφορά η σύμβαση (βλέπε παραγράφους 138 έως 160).

(20) Η συμφωνία αντιπροσωπείας μπορεί επίσης να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, ακόμη και αν ο αντιπροσωπευόμενος φέρει όλους τους σχετικούς χρηματοοικονομικούς και εμπορικούς κινδύνους, εφόσον διευκολύνει αθέμιτες συμπράξεις. Αυτό, για παράδειγμα, συμβαίνει στις περιπτώσεις που ορισμένοι αντιπροσωπευόμενοι χρησιμοποιούν τους ίδιους εμπορικούς αντιπροσώπους, ενώ εμποδίζουν συλλογικά άλλους από το να χρησιμοποιούν τους αντιπροσώπους αυτούς ή όταν χρησιμοποιούν τους αντιπροσώπους για την εφαρμογή μιας αθέμιτης εμπορικής στρατηγικής ή για την ανταλλαγή μεταξύ τους ευαίσθητων πληροφοριών σχετικά με την αγορά.

III. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

1. Η δημιουργηθείσα από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες "περιοχή ασφαλείας"

(21) Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες εισάγει ένα τεκμήριο νομιμότητας για τις κάθετες συμφωνίες που εξαρτάται από το μερίδιο αγοράς του προμηθευτή ή του αγοραστή. Σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες κατά κανόνα, καθοριστικός παράγοντας για την εφαρμογή του ευεργετήματος της απαλλαγής κατά κατηγορία είναι το μερίδιο της αγοράς που κατέχει ο προμηθευτής στην αγορά όπου πωλεί τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που αφορά η σύμβαση. Προκειμένου να εφαρμοστεί το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία αυτό το μερίδιο αγοράς δεν μπορεί να υπερβαίνει το όριο του 30 %. Μόνο στις περιπτώσεις όπου η συμφωνία προβλέπει υποχρέωση αποκλειστικής διάθεσης, όπως ορίζεται στο άρθρο 1 στοιχείο γ) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, για να εφαρμοστεί το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία, το μερίδιο που κατέχει ο αγοραστής στην αγορά όπου αγοράζει τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αφορά η σύμβαση δεν πρέπει να υπερβαίνει το όριο του 30 %. Σχετικά με το ζήτημα των μεριδίων αγοράς, βλέπε τμήμα V (παραγράφους 88 έως 99).

(22) Από οικονομική άποψη, μία κάθετη συμφωνία μπορεί να έχει επιπτώσεις όχι μόνο στην αγορά όπου γίνεται η συναλλαγή μεταξύ του προμηθευτή και του αγοραστή αλλά και στις αγορές που αφορούν προηγούμενο στάδιο της παραγωγής. Η απλουστευμένη προσέγγιση του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, που λαμβάνει υπόψη μόνο το μερίδιο αγοράς του προμηθευτή ή του αγοραστή (ανάλογα με την περίπτωση) στην αγορά όπου γίνεται η συναλλαγή μεταξύ αυτών των δύο μερών, δικαιολογείται από το γεγονός ότι κάτω του ορίου του 30 % οι επιπτώσεις στις αγορές που αφορούν προηγούμενο στάδιο της παραγωγής είναι κατά κανόνα περιορισμένες. Επιπλέον, περιορίζοντας την ανάλυση στην αγορά όπου γίνεται η συναλλαγή μεταξύ του προμηθευτή και του αγοραστή, η εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες είναι ευκολότερη και υπάρχει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου, ενώ είναι διαθέσιμος και ο μηχανισμός ανάκλησης της απαλλαγής (βλέπε παραγράφους 71 έως 87) για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων προβλημάτων σε άλλες συνδεόμενες αγορές.

2. Πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες

(i) Ορισμός των κάθετων συμφωνιών

(23) Οι κάθετες συμφωνίες ορίζονται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες ως "συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές που συνάπτονται μεταξύ δύο ή περισσότερων επιχειρήσεων, κάθε μία εκ των οποίων δραστηριοποιείται, για το σκοπό της συμφωνίας, σε διαφορετικό επίπεδο της αλυσίδας παραγωγής ή διανομής, και που αφορούν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες τα μέρη μπορούν να προμηθεύονται, να πωλούν ή να μεταπωλούν ορισμένα αγαθά ή υπηρεσίες".

(24) Ο ορισμός αυτός περιλαμβάνει τρία κύρια στοιχεία:

- συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ δύο ή περισσοτέρων επιχειρήσεων. Δεν καλύπτονται οι κάθετες συμφωνίες με τελικούς καταναλωτές που δεν λειτουργούν ως επιχείρηση. Γενικότερα, οι συμφωνίες με τελικούς καταναλωτές δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1, δεδομένου ότι το άρθρο αυτό εφαρμόζεται μόνον σε συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, σε αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και σε εναρμονισμένες πρακτικές. Το γεγονός αυτό τελεί υπό την επιφύλαξη της πιθανής εφαρμογής του άρθρου 54 της Συνθήκης.

- η συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική υπάρχει μεταξύ επιχειρήσεων κάθε μία από τις οποίες δραστηριοποιείται, για το σκοπό της συμφωνίας, σε διαφορετικό επίπεδο της αλυσίδας παραγωγής ή διανομής. Αυτό σημαίνει π.χ. ότι μία επιχείρηση παράγει πρώτη ύλη την οποία η άλλη επιχείρηση χρησιμοποιεί ως συστατικό στοιχείο, ή ότι η πρώτη είναι μεταποιητική επιχείρηση, η δεύτερη επιχείρηση χονδρικής πώλησης και η τρίτη επιχείρηση λιανικού εμπορίου. Αυτό δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να δραστηριοποιείται μία επιχείρηση σε περισσότερα του ενός στάδια της αλυσίδας παραγωγής ή διανομής·

- οι συμφωνίες ή οι εναρμονισμένες πρακτικές αφορούν τους όρους βάσει των οποίων τα μέρη της συμφωνίας, ο προμηθευτής και ο αγοραστής, "μπορούν να προμηθεύονται, να πωλούν ή να μεταπωλούν ορισμένα αγαθά ή υπηρεσίες". Σκοπός του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες είναι να καλύπτονται οι συμφωνίες προμήθειας και διανομής. Πρόκειται για συμφωνίες που αφορούν τους όρους αγοράς, πώλησης ή μεταπώλησης των παρεχόμενων από τον προμηθευτή αγαθών ή υπηρεσιών ή και τους όρους πώλησης από τον αγοραστή των αγαθών ή υπηρεσιών στα οποία ενσωματώνονται αυτά τα αγαθά ή οι υπηρεσίες. Για την εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες ως αγαθά ή υπηρεσίες που αφορά η σύμβαση θεωρούνται τα αγαθά ή οι υπηρεσίες που παρέχει ο προμηθευτής και τα αγαθά και οι υπηρεσίες που προκύπτουν από αυτά. Καλύπτονται οι κάθετες συμφωνίες που αφορούν όλα τα τελικά και ενδιάμεσα αγαθά και υπηρεσίες. Η μόνη εξαίρεση είναι ο τομέας των αυτοκινήτων, ο οποίος εξακολουθεί να καλύπτεται από ειδικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία, όπως χορηγήθηκε με την πράξη που αναφέρεται στο σημείο 4α) του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1475/95(15) της Επιτροπής). Τα παρεχόμενα από τον προμηθευτή αγαθά ή υπηρεσίες μπορούν να μεταπωληθούν από τον αγοραστή ή να χρησιμοποιηθούν από αυτόν ως συστατικό στοιχείο για την παραγωγή δικών του αγαθών ή υπηρεσιών.

(25) Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες εφαρμόζεται επίσης σε αγαθά που πωλούνται και αγοράζονται με σκοπό την ενοικίασή τους σε τρίτους. Ωστόσο, δεν καλύπτονται αυτές καθαυτές οι συμφωνίες μίσθωσης και χρηματοδοτικής μίσθωσης, δεδομένου ότι δεν πωλείται κανένα αγαθό ή υπηρεσία στον προμηθευτή ή αγοραστή. Γενικότερα, ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες δεν καλύπτει περιορισμούς ή υποχρεώσεις, οι οποίες δεν συνδέονται με τους όρους αγοράς, πώλησης και μεταπώλησης, όπως υποχρεώσεις που παρεμποδίζουν τα μέρη από το να πραγματοποιούν ανεξάρτητη έρευνα και ανάπτυξη, που ενδέχεται να είχαν συμπεριλάβει τα μέρη σε μια κατά τα λοιπά κάθετη συμφωνία. Επιπλέον, το άρθρο 2 παράγραφοι 2, 3, 4 και 5 αποκλείει άμεσα ή έμμεσα από τη εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες ορισμένες κάθετες συμφωνίες.

(ii) Κάθετες συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών

(26) Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 4 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αποκλείονται ρητά από την εφαρμογή του "οι κάθετες συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ ανταγωνιζόμενων επιχειρήσεων". Οι κάθετες συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών θα εξεταστούν, όσον αφορά τυχόν αποτελέσματα αθέμιτων μεταξύ τους συμπράξεων, στο πλαίσιο των μελλοντικών κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή του άρθρου 53 στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας(16). Ωστόσο, οι κάθετες πτυχές των εν λόγω συμφωνιών είναι απαραίτητο να εξεταστούν σε αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές. Στο άρθρο 1 στοιχείο α) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες ως ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις ορίζονται "οι πραγματικοί ή δυνητικοί προμηθευτές στην ίδια αγορά προϊόντων", ανεξάρτητα του αν είναι ή όχι ανταγωνιστές στην ίδια γεωγραφική αγορά. Ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις είναι οι επιχειρήσεις που είναι πραγματικοί ή δυνητικοί προμηθευτές των αγαθών ή υπηρεσιών που αφορά η σύμβαση ή αγαθών ή υπηρεσιών υποκατάστατων των αγαθών ή των υπηρεσιών που αφορά η σύμβαση. Δυνητικός προμηθευτής είναι μία επιχείρηση που δεν παράγει επί του παρόντος κάποιο ανταγωνιστικό προϊόν, αλλά θα μπορούσε και θα ήταν πιθανόν να το κάνει, αν δεν υπήρχε η συμφωνία, ανταποκρινόμενη σε μια μικρή και σταθερή αύξηση των σχετικών τιμών. Αυτό σημαίνει ότι η επιχείρηση αυτή θα ήταν δυνατόν και πιθανόν να προβεί στις αναγκαίες πρόσθετες επενδύσεις και να εφοδιάζει την αγορά μέσα σε διάστημα ενός έτους. Η εκτίμηση αυτή πρέπει να βασίζεται σε ρεαλιστική προσέγγιση· μια καθαρά θεωρητική δυνατότητα εισόδου στην αγορά δεν αρκεί(17).

(27) Υπάρχουν τρεις εξαιρέσεις στον γενικό αποκλεισμό των κάθετων συμφωνιών μεταξύ ανταγωνιστών. Και οι τρεις αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 4 και αφορούν μη αμοιβαίες συμφωνίες. Μία συμφωνία θεωρείται ως μη αμοιβαία όταν, για παράδειγμα, ένας παραγωγός γίνεται διανομέας των προϊόντων ενός άλλου παραγωγού, χωρίς ο τελευταίος να αναλαμβάνει τη διανομή των προϊόντων του πρώτου. Οι μη αμοιβαίες συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες όταν: (1) ο αγοραστής πραγματοποιεί κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 100 εκατ. ευρώ ή (2) ο προμηθευτής είναι παραγωγός και διανομέας προϊόντων, ενώ ο αγοραστής είναι μόνο διανομέας που δεν παράγει ανταγωνιστικά προϊόντα ή (3) ο προμηθευτής παρέχει υπηρεσίες σε πολλαπλά επίπεδα του εμπορίου, ενώ ο αγοραστής δεν παρέχει ανταγωνιστικές υπηρεσίες στο επίπεδο του εμπορίου στο οποίο αγοράζει τις αναφερόμενες στη σύμβαση υπηρεσίες. Η δεύτερη εξαίρεση αφορά τις περιπτώσεις διττής διανομής, δηλαδή όταν ο παραγωγός συγκεκριμένων προϊόντων ενεργεί και ως διανομέας των προϊόντων ανταγωνιζόμενος ανεξάρτητους διανομείς των ίδιων του των προϊόντων. Ο διανομέας που παρέχει σε έναν παραγωγό τις τεχνικές προδιαγραφές για την παραγωγή συγκεκριμένων αγαθών με το σήμα του διανομέα δεν πρέπει να θεωρείται παραγωγός των εν λόγω προϊόντων με το δικό του σήμα. Η τρίτη εξαίρεση αφορά παρόμοιες περιπτώσεις διττής διανομής, αλλά στην περίπτωση αυτή πρόκειται για υπηρεσίες, όταν ο προμηθευτής παρέχει επίσης υπηρεσίες στο επίπεδο του εμπορίου που τις αγοράζει ο αγοραστής.

(iii) Ενώσεις λιανοπωλητών

(28) Σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 2 ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες εφαρμόζεται στις κάθετες συμφωνίες μεταξύ μίας ένωσης επιχειρήσεων που πληροί ορισμένες προϋποθέσεις, αποκλείοντας έτσι από το πεδίο εφαρμογής του τις κάθετες συμφωνίες που συνάπτονται από όλες τις άλλες ενώσεις. Οι κάθετες συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ μιας ένωσης και των μελών της, ή μεταξύ μίας ένωσης και των προμηθευτών της, καλύπτονται από τον κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αν όλα τα μέλη της είναι λιανοπωλητές αγαθών (και όχι υπηρεσιών) και αν κάθε μέλος της ένωσης πραγματοποιεί κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 50 εκατ. EUR. Οι λιανοπωλητές είναι διανομείς που μεταπωλούν αγαθά σε τελικούς καταναλωτές. Η αξιολόγηση μιας υπόθεσης βάσει του άρθρου 53 δεν επηρεάζεται στην περίπτωση που ένας περιορισμένος μόνο αριθμός μελών της ένωσης έχει κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει σημαντικά το όριο των 50 εκατ. EUR.

(29) Σε μία ένωση επιχειρήσεων μπορεί να υπάρχουν τόσο οριζόντιες όσο και κάθετες συμφωνίες. Οι οριζόντιες συμφωνίες πρέπει να αξιολογούνται σύμφωνα με τις αρχές που θα διατυπώνονται στις μελλοντικές κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 53 στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας. Εάν από την αξιολόγηση προκύπτει το συμπέρασμα ότι μία συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων στον τομέα των προμηθειών ή των πωλήσεων είναι αποδεκτή, θα χρειαστεί περαιτέρω αξιολόγηση για την εξέταση των κάθετων συμφωνιών που έχει συνάψει η ένωση με τους προμηθευτές της ή τα μεμονωμένα μέλη της. Για την τελευταία αυτή αξιολόγηση θα πρέπει να τηρούνται οι κανόνες του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες και των κατευθυντήριων αυτών γραμμών. Για παράδειγμα, οριζόντιες συμφωνίες που έχουν συναφθεί μεταξύ των μελών μιας ένωσης ή αποφάσεις που υιοθετήθηκαν από την ένωση όπως η απόφαση που επιβάλλει στα μέλη της να προμηθεύονται από την ένωση ή η απόφαση παραχώρησης αποκλειστικών περιοχών στα μέλη της ένωσης πρέπει να αξιολογούνται πρώτα ως οριζόντια συμφωνία. Μόνο εφόσον η αξιολόγηση αυτή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η συμφωνία είναι αποδεκτή, θα χρειαστεί να αξιολογηθούν οι κάθετες συμφωνίες μεταξύ της ένωσης και των μεμονωμένων μελών της ή μεταξύ της ένωσης και των προμηθευτών.

(iv) Κάθετες συμφωνίες περιέχουσες διατάξεις περί δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ)

(30) Το άρθρο 2 παράγραφος 3 του ΚΑ καλύπτει με την εφαρμογή του κάθετες συμφωνίες περιέχουσες συγκεκριμένες διατάξεις σχετικές με την μεταβίβαση στον αγοραστή ή την άσκηση από τον αγοραστή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, αποκλείοντας έτσι από το πεδίο του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες όλες τις άλλες κάθετες συμφωνίες που περιέχουν διατάξεις περί δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες εφαρμόζεται στις κάθετες συμφωνίες που περιέχουν διατάξεις περί δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, εφόσον πληρούνται πέντε προϋποθέσεις:

- οι διατάξεις για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας πρέπει να αποτελούν μέρος μιας κάθετης συμφωνίας, δηλαδή μιας συμφωνίας που περιέχει τους όρους υπό τους οποίους τα μέρη μπορούν να αγοράζουν, να πωλούν ή να μεταπωλούν ορισμένα αγαθά ή υπηρεσίες·

- τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας πρέπει να μεταβιβάζονται στον αγοραστή ή να ασκούνται από αυτόν·

- οι διατάξεις για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας δεν πρέπει να αποτελούν το κύριο αντικείμενο της συμφωνίας·

- οι διατάξεις για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας πρέπει να συνδέονται άμεσα με την χρήση, την πώληση ή την μεταπώληση αγαθών ή υπηρεσιών από τον αγοραστή ή τους πελάτες του. Σε περίπτωση δικαιόχρησης, όπου η εμπορία αποτελεί αντικείμενο της εκμετάλλευσης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, τα αγαθά ή οι υπηρεσίες διανέμονται από τον κύριο δικαιοδόχο ή τους δικαιοδόχους·

- οι διατάξεις για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, αναφορικά με τα αγαθά ή υπηρεσίες που αναφέρονται στη σύμβαση, δεν πρέπει να περιέχουν περιορισμούς του ανταγωνισμού που έχουν το ίδιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα με κάθετους περιορισμούς που δεν απαλλάσσονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες.

(31) Με τις προϋποθέσεις αυτές εξασφαλίζεται η εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες στις κάθετες συμφωνίες στο πλαίσιο των οποίων η χρήση, η πώληση ή η μεταπώληση των αγαθών ή υπηρεσιών μπορεί να γίνεται αποτελεσματικότερα, καθώς μεταβιβάζονται στον αγοραστή τα ίδια τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ή η άσκησή τους. Αυτό σημαίνει ότι οι περιορισμοί που αφορούν την μεταβίβαση ή την άσκηση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας μπορούν να καλύπτονται από την απαλλαγή, εφόσον κύριο αντικείμενο της συμφωνίας είναι η αγορά ή διανομή αγαθών ή υπηρεσιών.

(32) Από την πρώτη προϋπόθεση καθίσταται σαφές ότι το πλαίσιο στο οποίο μεταβιβάζονται τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας είναι μία συμφωνία για την αγορά ή διανομή αγαθών ή μια συμφωνία για την αγορά ή παροχή υπηρεσιών και όχι μία συμφωνία που αφορά την μεταβίβαση ή την παροχή άδειας εκμετάλλευσης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας για την παραγωγή αγαθών ούτε μία καθαρή συμφωνία για τη χορήγηση άδειας εκμετάλλευσης. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες δεν καλύπτει, για παράδειγμα:

- συμφωνίες δυνάμει των οποίων ο ένας συμβαλλόμενος χορηγεί στον άλλο μία συνταγή και του παρέχει άδεια εκμετάλλευσης για την παραγωγή ενός ποτού με βάση την συνταγή αυτή·

- συμφωνίες δυνάμει των οποίων ο ένας συμβαλλόμενος παρέχει στον άλλο ένα εκμαγείο ή ένα πρωτότυπο και του παρέχει την άδεια εκμετάλλευσης να παράγει και να διανέμει αντίγραφα·

- η καθαρή άδεια εκμετάλλευσης ενός εμπορικού σήματος ή διακριτικού τίτλου με σκοπό την εμπορία·

- συμβάσεις χορηγίας με τις οποίες παρέχεται σε κάποιον το δικαίωμα να διαφημίζεται ως επίσημος χορηγός μίας εκδήλωσης·

- άδεια εκμετάλλευσης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως οι συμβάσεις ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης που αφορούν το δικαίωμα μαγνητοφώνησης ή μαγνητοσκόπησης ή και το δικαίωμα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης μιας εκδήλωσης.

(33) Από την δεύτερη προϋπόθεση προκύπτει σαφώς ότι ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες δεν εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας χορηγούνται από τον αγοραστή στον προμηθευτή, ανεξάρτητα αν αφορούν τον τρόπο παραγωγής ή διανομής. Μία συμφωνία για τη μεταβίβαση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στον προμηθευτή που περιέχει ενδεχόμενους περιορισμούς ως προς τις πωλήσεις που πραγματοποιεί ο τελευταίος δεν καλύπτεται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες(18). Αυτό σημαίνει ιδίως ότι οι συμφωνίες υπεργολαβίας που συνοδεύονται από μεταβίβαση τεχνογνωσίας σε υπεργολήπτη δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες. Ωστόσο, οι κάθετες συμφωνίες βάσει των οποίων ο αγοραστής παρέχει στον προμηθευτή μόνο τις προδιαγραφές των αγαθών ή υπηρεσιών που πρόκειται να προμηθευτεί καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες.

(34) Από την τρίτη προϋπόθεση προκύπτει σαφώς ότι για να καλύπτεται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, το κύριο αντικείμενο της συμφωνίας δεν πρέπει να είναι η μεταβίβαση ή η άδεια εκμετάλλευσης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Το κύριο αντικείμενο πρέπει να είναι η αγορά ή διανομή αγαθών ή υπηρεσιών και οι διατάξεις για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας πρέπει να εξυπηρετούν την εφαρμογή της κάθετης συμφωνίας.

(35) Η τέταρτη προϋπόθεση απαιτεί οι διατάξεις για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας να διευκολύνουν την χρήση, την πώληση ή την μεταπώληση από τον αγοραστή ή τους πελάτες του των αγαθών ή υπηρεσιών. Τα αγαθά ή τις υπηρεσίες προς χρήση ή μεταπώληση προμηθεύει συνήθως ο δικαιοπάροχος αλλά ο δικαιοδόχος μπορεί επίσης να τα αγοράσει από κάποιον τρίτο προμηθευτή. Οι διατάξεις για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας συνήθως αφορούν την εμπορία αγαθών ή υπηρεσιών. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση μιας συμφωνίας δικαιόχρησης βάσει της οποίας ο δικαιοπάροχος πωλεί στο δικαιοδόχο αγαθά προς μεταπώληση και επιπλέον του χορηγεί άδεια εκμετάλλευσης για να χρησιμοποιεί το εμπορικό του σήμα και την τεχνογνωσία του κατά την εμπορία των εν λόγω αγαθών. Επίσης καλύπτεται η περίπτωση που ο προμηθευτής ενός συμπυκνωμένου αποστάγματος χορηγεί άδεια εκμετάλλευσης στον αγοραστή για την διάλυση και εμφιάλωση του αποστάγματος πριν το πωλήσει υπό μορφή ποτού.

(36) Η πέμπτη προϋπόθεση πιο συγκεκριμένα σημαίνει ότι οι διατάξεις για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας δεν επιτρέπεται να έχουν το ίδιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα με οποιονδήποτε από τους ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμούς που αναγράφονται στο άρθρο 4 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες ή με οποιονδήποτε από τους περιορισμούς που δεν καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες σύμφωνα με το άρθρο 5 (βλέπε παραγράφους 46 έως 61).

(37) Τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας τα οποία μπορούν να θεωρηθούν ότι εξυπηρετούν την εφαρμογή των κάθετων συμφωνιών κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 3 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αφορούν γενικώς τρεις βασικούς τομείς: τα εμπορικά σήματα, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την τεχνογνωσία.

Εμπορικό σήμα

(38) Η άδεια εκμετάλλευσης εμπορικού σήματος που έχει χορηγηθεί σε διανομέα μπορεί να αφορά τη διανομή των προϊόντων του δικαιοπαρόχου σε συγκεκριμένη περιοχή. Αν πρόκειται για αποκλειστική άδεια εκμετάλλευσης, η συμφωνία ισοδυναμεί με συμφωνία αποκλειστικής διανομής.

Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας

(39) Οι μεταπωλητές αγαθών που προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (βιβλία, λογισμικό, κ.λπ.) ενδέχεται να υποχρεωθούν από τον κάτοχο του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας να μεταπωλούν τα αγαθά αυτά μόνο υπό τον όρο ότι ο αγοραστής, είτε πρόκειται για άλλο μεταπωλητή είτε για τον τελικό χρήστη, δεν θα προσβάλει τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι εν λόγω υποχρεώσεις του μεταπωλητή, εφόσον εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες.

(40) Συμφωνίες βάσει των οποίων διατίθενται για μεταπώληση αντίγραφα λογισμικού, χωρίς ο μεταπωλητής να αποκτά άδεια εκμετάλλευσης οποιουδήποτε δικαιώματος επί του λογισμικού, αλλά απλώς έχει δικαίωμα μεταπώλησης των αντιγράφων, πρέπει να θεωρούνται, για τους σκοπούς του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, ως συμφωνίες διάθεσης αγαθών προς μεταπώληση. Βάσει αυτής της μορφής διανομής, η άδεια εκμετάλλευσης του λογισμικού υπάρχει μόνο μεταξύ του κυρίου του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και του χρήστη του λογισμικού. Αυτό μπορεί να λάβει τη μορφή μίας άδειας εκμετάλλευσης τύπου "shrink wrap", δηλαδή μίας δέσμης όρων που αναγράφονται στη συσκευασία του λογισμικού και τους οποίους θεωρείται ότι αποδέχεται ο τελικός χρήστης με το άνοιγμα της συσκευασίας.

(41) Οι αγοραστές υλικού πληροφορικής το οποίο περιλαμβάνει λογισμικό προστατευόμενο από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ενδέχεται να υποχρεωθούν από τον κάτοχο του δικαιώματος να μην προσβάλλουν αυτά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, π.χ. να μην κατασκευάζουν αντίγραφα του λογισμικού προς μεταπώληση ή για να τα χρησιμοποιούν σε συνδυασμό με άλλο υλικό πληροφορικής. Τέτοιου είδους περιορισμοί στη χρήση, καθόσον εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες.

Τεχνογνωσία

(42) Οι συμφωνίες δικαιόχρησης, με εξαίρεση τις συμφωνίες βιομηχανικής δικαιόχρησης, αποτελούν το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα κοινοποίησης τεχνογνωσίας στον αγοραστή για εμπορικούς σκοπούς. Οι συμφωνίες δικαιόχρησης περιέχουν άδειες εκμετάλλευσης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που αφορούν εμπορικά σήματα ή διακριτικούς τίτλους και τεχνογνωσία για τη χρήση και τη διανομή αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών. Εκτός από την άδεια εκμετάλλευσης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, ο δικαιοπάροχος συνήθως παρέχει στο δικαιοδόχο καθ' όλη τη διάρκεια της συμφωνίας εμπορική ή τεχνική συνδρομή, όπως υπηρεσίες εφοδιασμού, επιμόρφωση, συμβουλές σχετικά με τα ακίνητα, χρηματοοικονομικό προγραμματισμό κ.λπ. Η άδεια εκμετάλλευσης και η παροχή συνδρομής αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της εμπορικής μεθόδου η οποία αποτελεί αντικείμενο της δικαιόχρησης.

(43) Οι άδειες εκμετάλλευσης που περιλαμβάνονται σε συμφωνίες δικαιόχρησης καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες αν πληρούνται και οι πέντε προϋποθέσεις που αναγράφονται στο σημείο 30. Αυτό είναι και το σύνηθες, καθώς στις περισσότερες συμφωνίες δικαιόχρησης, περιλαμβανομένων των συμφωνιών κύριας δικαιόχρησης, ο δικαιοπάροχος παρέχει αγαθά ή και υπηρεσίες, ιδίως υπηρεσίες εμπορικής ή τεχνικής συνδρομής, στον δικαιοδόχο. Τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας βοηθούν τον δικαιοδόχο στην μεταπώληση των προϊόντων που του προμηθεύει ο δικαιοπάροχος ή ο προμηθευτής που έχει ορίσει ο δικαιοπάροχος ή στη χρήση των προϊόντων αυτών και στη μεταπώληση των αγαθών ή υπηρεσιών που προκύπτουν από αυτά. Όταν η συμφωνία δικαιόχρησης αφορά μόνο ή πρώτιστα παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, αυτή δεν καλύπτεται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, αλλά αντιμετωπίζεται με παρόμοιο τρόπο όπως οι συμφωνίες δικαιόχρησης που καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες.

(44) Θεωρείται γενικώς ότι οι ακόλουθες υποχρεώσεις σχετικά με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας είναι αναγκαίες για την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας του δικαιοπαρόχου και καλύπτονται επίσης από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, αν οι υποχρεώσεις αυτές εμπίπτουν στο άρθρο 53 παράγραφος 1:

(α) υποχρέωση του δικαιοδόχου να μην αναλάβει, άμεσα ή έμμεσα, την άσκηση οποιασδήποτε ομοειδούς δραστηριότητας·

(β) υποχρέωση του δικαιοδόχου να μην αποκτήσει στο κεφάλαιο ανταγωνίστριας επιχείρησης χρηματοοικονομική συμμετοχή τέτοιου είδους που θα του παρείχε τη δυνατότητα να επηρεάσει την οικονομική συμπεριφορά της εν λόγω ανταγωνίστριας επιχείρησης·

(γ) υποχρέωση του δικαιοδόχου να μην αποκαλύπτει σε τρίτους τη χορηγηθείσα από το δικαιοπάροχο τεχνογνωσία για όσο διάστημα η εν λόγω τεχνογνωσία δεν έχει περιέλθει σε δημόσια χρήση·

(δ) υποχρέωση του δικαιοδόχου να γνωστοποιεί στο δικαιοπάροχο κάθε εμπειρία αποκτηθείσα κατά την εκμετάλλευση της συμφωνίας δικαιόχρησης και να χορηγεί στο δικαιοπάροχο, καθώς και σε άλλους δικαιοδόχους, άδεια μη αποκλειστικής εκμετάλλευσης της τεχνογνωσίας που προκύπτει από αυτή την εμπειρία·

(ε) υποχρέωση του δικαιοδόχου να ενημερώνει το δικαιοπάροχο για τις προσβολές των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που αποτελούν το αντικείμενο της άδειας εκμετάλλευσης, να ασκεί αγωγές κατά των προσβολέων ή να παράσχει βοήθεια στο δικαιοπάροχο σε κάθε αγωγή κατά των προσβολέων·

(στ) υποχρέωση του δικαιοδόχου να μην χρησιμοποιεί τεχνογνωσία παραχωρηθείσα από το δικαιοπάροχο βάσει άδειας εκμετάλλευσης, για σκοπούς άλλους από την εκμετάλλευση της δικαιόχρησης·

(ζ) υποχρέωση του δικαιοδόχου να μην παραχωρεί τα δικαιώματα και υποχρεώσεις που προβλέπει η συμφωνία δικαιόχρησης χωρίς τη συγκατάθεση του δικαιοπαρόχου.

(v) Σχέση με τους άλλους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία

(45) Το άρθρο 2 παράγραφος 5 ορίζει ότι ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες "δεν εφαρμόζεται στις κάθετες συμφωνίες των οποίων το αντικείμενο εμπίπτει στο πεδίο άλλων κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία". Αυτό σημαίνει ότι ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία δεν εφαρμόζεται στις κάθετες συμφωνίες που καλύπτονται από την πράξη που αναφέρεται στο σημείο 5 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ για τη μεταφορά τεχνολογίας (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 240/96(19) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), από την πράξη που αναφέρεται στο σημείο 4α του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ για τη διανομή αυτοκινήτων (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1475/95(20) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) ή από τις πράξεις που αναφέρονται στο σημείο 6 και 7 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ για την απαλλαγή αντίστοιχα των κάθετων συμφωνιών που έχουν συναφθεί σε συνδυασμό με οριζόντιες συμφωνίες (κανονισμοί (EΟΚ) αριθ. 417/85(21) και (EΟΚ) αριθ. 418/85(22)), ή από οποιοδήποτε σχετικό μελλοντικό κανονισμό που θα ενσωματωθεί στη συμφωνία ΕΟΧ.

3. Ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμοί βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες

(46) Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες περιέχει στο άρθρο 4 έναν κατάλογο περιορισμών ιδιαίτερης σοβαρότητας που συνεπάγονται αποκλεισμό όλης της κάθετης συμφωνίας από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες. Αυτός ο κατάλογος με τους ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμούς ισχύει για συμφωνίες που αφορούν συναλλαγές εντός του εδάφους που καλύπτει η συμφωνία ΕΟΧ. Εφόσον οι κάθετες συμφωνίες αφορούν εξαγωγές εκτός Κοινότητας ή εισαγωγές/επανεισαγωγές από χώρες εκτός της Κοινότητας, βλέπε την απόφαση Javico κατά Υνes Saint Laurent(23). Η χορήγηση απαλλαγής σε ατομική βάση για κάθετες συμφωνίες που περιέχουν τέτοιους περιορισμούς ιδιαίτερης σοβαρότητας δεν θεωρείται πιθανή.

(47) Ο ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμός που περιγράφεται στο άρθρο 4 στοιχείο α) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αφορά τον καθορισμό των τιμών μεταπώλησης, δηλαδή τις συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές που έχουν ως άμεσο ή έμμεσο αντικείμενό τους τον καθορισμό πάγιου ή ελάχιστου επιπέδου τιμής μεταπώλησης ή πάγιου ή ελάχιστου επιπέδου τιμής που ο αγοραστής οφείλει να τηρεί. Σε περίπτωση συμβατικών διατάξεων ή εναρμονισμένων πρακτικών με τις οποίες καθορίζεται απευθείας η τιμή μεταπώλησης, ο περιορισμός είναι εμφανής. Ωστόσο, ο καθορισμός των τιμών μεταπώλησης μπορεί επίσης να επιτευχθεί με έμμεσο τρόπο. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν οι συμφωνίες για καθορισμό του περιθωρίου κέρδους του διανομέα, του ανωτάτου επιπέδου έκπτωσης που ο διανομέας μπορεί να χορηγήσει από ένα καθορισμένο επίπεδο τιμών, η εξάρτηση της χορήγησης εκπτώσεων ή της επιστροφής των δαπανών προώθησης, από τον προμηθευτή, από την τήρηση συγκεκριμένου επιπέδου τιμών, η σύνδεση της καθορισμένης τιμής μεταπώλησης με τις τιμές μεταπώλησης των ανταγωνιστών, οι απειλές, οι εκφοβισμοί, οι προειδοποιήσεις, η επιβολή κυρώσεων, η καθυστέρηση ή αναβολή παραδόσεων ή η καταγγελία συμβάσεων σε συνάρτηση με την τήρηση συγκεκριμένου επιπέδου τιμών. Οι άμεσοι ή έμμεσοι τρόποι για την επίτευξη του καθορισμού των τιμών μπορούν να γίνουν πιο αποτελεσματικοί όταν συνδυαστούν με τη λήψη μέτρων για τον εντοπισμό διανομέων που εφαρμόζουν μειωμένες τιμές, όπως η εφαρμογή συστήματος παρακολούθησης τιμών, ή η επιβολή υποχρέωσης στους λιανοπωλητές να καταγγέλλουν άλλα μέλη του δικτύου διανομής που παρεκκλίνουν από το καθορισμένο επίπεδο τιμών. Επίσης, ο άμεσος ή έμμεσος καθορισμός των τιμών μπορεί να γίνεται περισσότερο αποτελεσματικά όταν συνδυάζεται με μέτρα που μπορεί να αποθαρρύνουν τον αγοραστή να μειώσει τις τιμές μεταπώλησης, όπως στην περίπτωση που ο προμηθευτής αναγράφει τη συνιστώμενη τιμή μεταπώλησης πάνω στο προϊόν ή υποχρεώνει τον αγοραστή να εφαρμόζει μια ευνοϊκή ρήτρα για τους τακτικούς πελάτες. Με τους ίδιους έμμεσους τρόπους και εφαρμόζοντας τα ίδια "συνοδευτικά" μέτρα οι ανώτατες ή συνιστώμενες τιμές μπορεί να λειτουργούν ως καθορισμός των τιμών μεταπώλησης. Ωστόσο, ο εφοδιασμός του αγοραστή από τον πωλητή με κατάλογο συνιστώμενων ή ανώτατων τιμών δεν θεωρείται αφ' εαυτού ότι οδηγεί σε καθορισμό των τιμών μεταπώλησης.

(48) Στην περίπτωση των συμφωνιών εμπορικής αντιπροσωπείας, τις τιμές πώλησης καθορίζει κατά κανόνα ο αντιπροσωπευόμενος, καθώς ο αντιπρόσωπος δεν αποκτά κυριότητα επί των αγαθών. Ωστόσο, εφόσον μια συμφωνία εμπορικής αντιπροσωπείας εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1 (βλέπε παραγράφους 12 έως 20), η επιβολή υποχρέωσης με την οποία απαγορεύεται στον αντιπρόσωπο ή περιορίζεται η ελευθερία του να μοιράζεται την προμήθειά του, πάγια ή κυμαινόμενη, με τον πελάτη αποτελεί ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμό σύμφωνα με το άρθρο 4 στοιχείο α) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες. Ο αντιπρόσωπος πρέπει, επομένως, να διατηρεί την ελευθερία μείωσης της πραγματικής τιμής που καταβάλλει ο πελάτης χωρίς να μειώνεται το εισόδημα του αντιπροσωπευόμενου(24).

(49) Ο ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμός που περιγράφεται στο άρθρο 4 στοιχείο β) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αφορά τις συμφωνίες ή τις εναρμονισμένες πρακτικές που έχουν ως άμεσο ή έμμεσο αντικείμενό τους τον περιορισμό των πωλήσεων από τον αγοραστή, στο βαθμό που οι εν λόγω περιορισμοί αναφέρονται στην περιοχή στην οποία, ή στους πελάτες στους οποίους ο αγοραστής δύναται να πωλεί τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αναφέρονται στη σύμβαση. Ο περιορισμός αυτός αφορά την κατανομή των αγορών κατά περιοχές ή κατά πελάτες. Αυτό μπορεί να προκύπτει από άμεσες υποχρεώσεις, όπως η υποχρέωση μη πώλησης σε ορισμένους πελάτες ή σε πελάτες σε ορισμένες περιοχές ή η υποχρέωση γνωστοποίησης των παραγγελιών από τους πελάτες αυτούς σε άλλους διανομείς. Μπορεί επίσης να προκύπτει από έμμεσου χαρακτήρα μέτρα που αποσκοπούν στο να παροτρύνουν το διανομέα να μην πωλεί σε τέτοιου είδους πελάτες, όπως η άρνηση ή μείωση των πριμ ή των εκπτώσεων, η άρνηση εφοδιασμού, η μείωση των παραδιδόμενων ποσοτήτων ή ο περιορισμός των παραδιδομένων ποσοτήτων στη ζήτηση που διαπιστώνεται στην παραχωρηθείσα περιοχή ή ομάδα πελατών, η διατύπωση απειλής για καταγγελία της σύμβασης ή η επιβολή υποχρέωσης για μεταβίβαση κερδών. Μπορεί επιπλέον να προκύπτει από το γεγονός ότι ο προμηθευτής δεν παρέχει υπηρεσίες εγγύησης σε κοινοτική κλίμακα, υποχρεώνοντας έτσι όλους τους διανομείς να παρέχουν υπηρεσία εγγύησης για την οποία αποζημιώνονται από τον προμηθευτή, ακόμη και για τα προϊόντα που πωλούν άλλοι διανομείς στην περιοχή τους. Οι πρακτικές αυτές είναι ακόμη πιθανότερο να θεωρηθούν ως περιορισμός των πωλήσεων που πραγματοποιεί ο αγοραστής, όταν χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με την εφαρμογή από τον προμηθευτή ενός συστήματος παρακολούθησης για τον έλεγχο του πραγματικού προορισμού των παραδοθέντων αγαθών π.χ., μέσω της χρησιμοποίησης διαφορετικών ετικετών ή αριθμών σειράς. Ωστόσο, η απαγόρευση που επιβάλλεται σε όλους τους διανομείς να πωλούν σε ορισμένους τελικούς χρήστες δεν χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμός, εάν υπάρχει αντικειμενική δικαιολογία που σχετίζεται με το προϊόν, όπως γενική απαγόρευση πώλησης επικίνδυνων ουσιών σε ορισμένους πελάτες για λόγους ασφάλειας ή υγείας. Η απαγόρευση αυτή σημαίνει ότι ούτε ο προμηθευτής δεν μπορεί πλέον να πωλεί στους πελάτες αυτούς. Επίσης δεν χαρακτηρίζονται ως ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμοί οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται στον μεταπωλητή σχετικά με την επίδειξη του σήματος του προμηθευτή.

(50) Υπάρχουν τέσσερις εξαιρέσεις στον ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμό του άρθρου 4 στοιχείο β) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες. Η πρώτη εξαίρεση επιτρέπει στον προμηθευτή να περιορίζει τις ενεργητικές πωλήσεις εκ μέρους των άμεσων αγοραστών του σε περιοχές ή σε ομάδες πελατών αποκλειστικώς παραχωρηθείσες σε άλλον αγοραστή ή στον ίδιο τον προμηθευτή από τον εαυτό του. Μια περιοχή ή μια ομάδα πελατών έχει παραχωρηθεί αποκλειστικά όταν ο προμηθευτής συμφωνεί να πωλεί τα προϊόντα του σε ένα μόνο διανομέα, προς διανομή σε μια συγκεκριμένη περιοχή ή σε μια συγκεκριμένη ομάδα πελατών, και ο αποκλειστικός διανομέας προστατεύεται απέναντι σε ενεργητικές πωλήσεις στην περιοχή του ή στην ομάδα πελατών του από τον προμηθευτή και από όλους τους άλλους αγοραστές του προμηθευτή μέσα στην Κοινότητα. Ο προμηθευτής επιτρέπεται να συνδυάσει την παραχώρηση αποκλειστικότητας σε μια συγκεκριμένη περιοχή και σε μια συγκεκριμένη ομάδα πελατών, ορίζοντας για παράδειγμα ένα αποκλειστικό διανομέα για μια συγκεκριμένη ομάδα πελατών σε ορισμένη περιοχή. Η προστασία αυτή των αποκλειστικά παραχωρημένων περιοχών ή των αποκλειστικά παραχωρημένων ομάδων πελατών πρέπει, ωστόσο, να επιτρέπει τις παθητικές πωλήσεις στις περιοχές ή στους πελάτες αυτούς. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 4 στοιχείο β) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, η Επιτροπή ερμηνεύει τις "ενεργητικές" και τις "παθητικές" πωλήσεις ως ακολούθως:

- Ως "ενεργητικές" πωλήσεις νοούνται: η ενεργητική προσέγγιση μεμονωμένων πελατών εντός της αποκλειστικής περιοχής ή εντός της αποκλειστικής ομάδας πελατών ενός άλλου διανομέα, για παράδειγμα με απευθείας ταχυδρομικές αποστολές ή επισκέψεις, ή η ενεργητική προσέγγιση μιας συγκεκριμένης ομάδας πελατών ή πελατών σε μια συγκεκριμένη περιοχή που έχει παραχωρηθεί κατ' αποκλειστικότητα σε άλλο διανομέα, μέσω διαφημίσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ή άλλων ενεργειών προώθησης που στοχεύουν ειδικά σ' αυτή την ομάδα πελατών ή σε πελάτες που βρίσκονται στη συγκεκριμένη περιοχή, ή η εγκατάσταση αποθηκών ή πρατηρίου διανομής στην αποκλειστική περιοχή ενός άλλου διανομέα.

- Ως "παθητικές" πωλήσεις νοούνται η ανταπόκριση στη ζήτηση που εκφράζεται αυτοβούλως από μεμονωμένους πελάτες, περιλαμβανομένης της διανομής αγαθών ή της παροχής υπηρεσιών σ' αυτούς. Η γενική διαφήμιση ή η προώθηση με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ή μέσω του Ιnternet, που προσεγγίζει πελάτες που βρίσκονται στις αποκλειστικές περιοχές ή που ανήκουν στις ομάδες πελατών άλλων διανομέων αλλά που αποτελεί εύλογο τρόπο για την προσέγγιση πελατών εκτός αυτών των περιοχών ή ομάδων πελατών, για παράδειγμα για την προσέγγιση πελατών σε μη αποκλειστικές περιοχές ή στην περιοχή του ίδιου του διαφημιζόμενου, αποτελούν παθητικές πωλήσεις.

(51) Κάθε διανομέας πρέπει να είναι ελεύθερος να χρησιμοποιεί το Ιnternet για τη διαφήμιση ή την πώληση των προϊόντων του. Περιορισμοί στη χρήση του Ιnternet από τους διανομείς μπορούν να θεωρηθούν ότι είναι σύμφωνοι με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, μόνον στο βαθμό που η προώθηση μέσω Ιnternet ή οι πωλήσεις μέσω Ιnternet συνεπάγονται την πραγματοποίηση ενεργητικών πωλήσεων σε αποκλειστικές περιοχές ή σε ομάδες πελατών άλλων διανομέων. Κατά κανόνα, η χρήση του Ιnternet δεν θεωρείται μορφή ενεργητικών πωλήσεων στις εν λόγω περιοχές ή ομάδες πελατών, από τη στιγμή που αποτελεί εύλογο τρόπο για την προσέγγιση κάθε πελάτη. Το γεγονός ότι μπορεί να έχει αποτελέσματα εκτός της περιοχής ή της ομάδας πελατών του διανομέα οφείλεται στη συγκεκριμένη τεχνολογία, δηλαδή στην εύκολη πρόσβαση από οποιονδήποτε τόπο. Εάν ένας πελάτης επισκεφθεί την ιστοσελίδα (web site) ενός διανομέα και έλθει σε επαφή μαζί του, και εφόσον η εν λόγω επαφή καταλήξει σε πώληση, περιλαμβανομένης της διανομής, θεωρείται ως παθητική πώληση. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται στην ιστοσελίδα ή για την επικοινωνία κατά κανόνα δεν έχει καμία σημασία από την άποψη αυτή. Εφόσον η ιστοσελίδα δεν έχει σαν ειδικό στόχο την προσέγγιση κατά κύριο λόγο πελατών που βρίσκονται μέσα σε αποκλειστικά παραχωρηθείσα περιοχή ή που αποτελούν μέρος αποκλειστικά παραχωρηθείσας ομάδας πελατών άλλου διανομέα, για παράδειγμα με τη χρησιμοποίηση διαφημιστικών ή συνδέσμων σε σελίδες του Ιnternet που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για αυτούς τους αποκλειστικά παραχωρηθέντες πελάτες, η ιστοσελίδα δεν θεωρείται σαν μορφή ενεργητικής πώλησης. Ωστόσο, η μη ζητηθείσα αποστολή μηνυμάτων μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σε μεμονωμένους πελάτες ή συγκεκριμένες ομάδες πελατών θεωρείται ενεργητική πώληση. Το ίδιο ισχύει για τις πωλήσεις μέσω καταλόγου. Με την επιφύλαξη των όσων ελέχθησαν προηγουμένως, ο προμηθευτής μπορεί να απαιτήσει ποιοτικές προδιαγραφές όσον αφορά τη χρήση σελίδας στο Ιnternet με σκοπό τη μεταπώληση των προϊόντων του, όπως ακριβώς μπορεί να απαιτήσει ποιοτικές προδιαγραφές για ένα κατάστημα ή για τη διαφήμιση και την προώθηση γενικότερα. Αυτό το τελευταίο μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία για την επιλεκτική διανομή. Η πλήρης απαγόρευση των πωλήσεων μέσω Ιnternet ή μέσω καταλόγων είναι δυνατή, μόνο εάν υπάρχει αντικειμενική δικαιολογία. Σε κάθε περίπτωση, ο προμηθευτής δεν μπορεί να διατηρεί μόνο για τον εαυτό του το δικαίωμα πωλήσεων ή/και διαφημίσεων μέσω του Ιnternet.

(52) Υπάρχουν τρεις ακόμη εξαιρέσεις από το δεύτερο σοβαρό περιορισμό στον οποίο αναφέρεται το άρθρο 4 στοιχείο β) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες. Και οι τρεις εξαιρέσεις επιτρέπουν τον περιορισμό τόσο των ενεργητικών όσο και των παθητικών πωλήσεων. Έτσι, επιτρέπεται ο περιορισμός των πωλήσεων ενός χονδρεμπόρου στους τελικούς χρήστες, ο περιορισμός των πωλήσεων, σε όλα τα στάδια του εμπορίου, ενός εξουσιοδοτημένου διανομέα που συμμετέχει σε ένα σύστημα επιλεκτικής διανομής, σε μη εξουσιοδοτημένους διανομείς σε αγορές όπου εφαρμόζεται ένα τέτοιο σύστημα, καθώς και ο περιορισμός των πωλήσεων εξαρτημάτων που προορίζονται για ενσωμάτωση σε ένα προϊόν από τον αγοραστή στους ανταγωνιστές του προμηθευτή. Ο όρος "εξάρτημα" περιλαμβάνει κάθε είδους ενδιάμεσα προϊόντα και ο όρος "ενσωμάτωση" αναφέρεται στη χρήση μιας οποιασδήποτε πρώτης ύλης για την παραγωγή προϊόντων.

(53) Ο ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμός που περιγράφεται στο άρθρο 4 στοιχείο γ) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αφορά τον περιορισμό των ενεργητικών ή παθητικών πωλήσεων σε τελικούς χρήστες, είτε πρόκειται για επαγγελματικούς τελικούς χρήστες είτε για τελικούς καταναλωτές, από τα μέλη ενός δικτύου επιλεκτικής διανομής. Αυτό σημαίνει ότι στους διανομείς που συμμετέχουν σε δίκτυο επιλεκτικής διανομής, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 1 στοιχείο δ) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, δεν μπορούν να επιβληθούν περιορισμοί όσον αφορά τους χρήστες ή τους αντιπροσώπους προμηθειών, που ενεργούν για λογαριασμό αυτών των χρηστών, στους οποίους οι εν λόγω διανομείς μπορεί να πωλούν τα προϊόντα τους. Για παράδειγμα, ακόμη και σε ένα σύστημα επιλεκτικής διανομής, ο διανομέας πρέπει να είναι ελεύθερος να διαφημίζει και να πωλεί τα προϊόντα του μέσω του Ιnternet. Η επιλεκτική διανομή μπορεί να συνδυαστεί με αποκλειστική διανομή, υπό τον όρο ότι οι ενεργητικές και οι παθητικές πωλήσεις δεν περιορίζονται οπουδήποτε. Ο προμηθευτής μπορεί επομένως να δεσμευθεί ότι θα εφοδιάζει μόνο ένα διανομέα ή ένα περιορισμένο αριθμό διανομέων σε δεδομένη περιοχή.

(54) Επιπλέον, σε περίπτωση επιλεκτικής διανομής, μπορούν να επιβληθούν περιορισμοί στην δυνατότητα του διανομέα να καθορίζει την τοποθεσία των επιχειρηματικών του εγκαταστάσεων. Στους επιλεγμένους διανομείς ενδέχεται να επιβληθεί απαγόρευση άσκησης της επιχειρηματικής δραστηριότητάς τους από διαφορετικές εγκαταστάσεις ή απαγόρευση ίδρυσης νέου καταστήματος σε άλλη τοποθεσία. Εάν το κατάστημα του διανομέα είναι κινητό ("shop on wheels") μπορεί να καθοριστεί μια περιοχή εκτός της οποίας δεν επιτρέπεται να λειτουργεί το εν λόγω κατάστημα.

(55) Ο ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμός που περιγράφεται στο άρθρο 4 στοιχείο δ) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αφορά τον περιορισμό των αμοιβαίων προμηθειών μεταξύ εξουσιοδοτημένων διανομέων στο πλαίσιο ενός συστήματος επιλεκτικής διανομής. Αυτό σημαίνει ότι μία συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική δεν μπορεί να έχει ως άμεσο ή έμμεσο αντικείμενό της την παρεμπόδιση ή τον περιορισμό των ενεργητικών ή παθητικών πωλήσεων των αναφερόμενων στη σχετική σύμβαση προϊόντων μεταξύ των επιλεγμένων διανομέων. Οι επιλεγμένοι διανομείς πρέπει να παραμένουν ελεύθεροι να προμηθεύονται τα αναφερόμενα στη σύμβαση αγαθά από άλλους εξουσιοδοτημένους διανομείς του δικτύου, οι οποίοι δραστηριοποιούνται είτε στο ίδιο είτε σε διαφορετικό επίπεδο του εμπορίου. Αυτό σημαίνει ότι η επιλεκτική διανομή δεν μπορεί να συνδυαστεί με κάθετους περιορισμούς που αποσκοπούν στο να εξαναγκάσουν διανομείς να προμηθεύονται τα προϊόντα που αναφέρονται στη σύμβαση αποκλειστικά από συγκεκριμένη πηγή, για παράδειγμα υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας. Σημαίνει επίσης ότι σε ένα δίκτυο επιλεκτικής διανομής δεν μπορούν να επιβληθούν περιορισμοί σε εξουσιοδοτημένους χονδρέμπορους όσον αφορά τις πωλήσεις τους του προϊόντος σε εξουσιοδοτημένους λιανοπωλητές.

(56) Ο ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμός που περιγράφεται στο άρθρο 4 στοιχείο ε) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αφορά τις συμφωνίες με τις οποίες παρεμποδίζονται ή περιορίζονται οι τελικοί καταναλωτές, οι ανεξάρτητοι επισκευαστές και οι παρέχοντες υπηρεσίες από την απευθείας προμήθεια ανταλλακτικών από τους κατασκευαστές τους. Η συμφωνία μεταξύ ενός κατασκευαστή εξαρτημάτων και ενός αγοραστή ο οποίος ενσωματώνει τα εν λόγω εξαρτήματα στα δικά του προϊόντα (κατασκευαστής αρχικού εξοπλισμού) δεν μπορεί να παρεμποδίζει ή να περιορίζει, άμεσα ή έμμεσα, τις πωλήσεις του κατασκευαστή των εξαρτημάτων αυτών στους τελικούς χρήστες, σε ανεξάρτητους επισκευαστές ή παρέχοντες υπηρεσίες. Έμμεσοι περιορισμοί μπορεί να προκύψουν συγκεκριμένα σε περίπτωση που ο προμηθευτής των ανταλλακτικών περιορίζεται όσον αφορά την παροχή των τεχνικών πληροφοριών και του ειδικού εξοπλισμού που απαιτούνται για τη χρήση των ανταλλακτικών από τους χρήστες, τους ανεξάρτητους επισκευαστές ή τους παρέχοντες υπηρεσίες.

Ωστόσο, η συμφωνία μπορεί να θέτει περιορισμούς στην προμήθεια των ανταλλακτικών στους επισκευαστές ή στους παρέχοντες υπηρεσίες στους οποίους ο κατασκευαστής του αρχικού εξοπλισμού έχει αναθέσει την επισκευή ή τη συντήρηση των δικών του προϊόντων. Αυτό σημαίνει ότι ο κατασκευαστής του αρχικού εξοπλισμού μπορεί να επιβάλλει στο δικό του δίκτυο επισκευών και συντήρησης να αγοράζει από αυτόν τα ανταλλακτικά.

4. Όροι προβλεπόμενοι από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες

(57) Το άρθρο 5 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες αποκλείει ορισμένες υποχρεώσεις από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες παρόλο που δεν υπάρχει υπέρβαση του ορίου σχετικά με το μερίδιο αγοράς. Ωστόσο, ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες εξακολουθεί να έχει εφαρμογή στο υπόλοιπο μέρος της κάθετης συμφωνίας, εφόσον το μέρος αυτό μπορεί να διαχωριστεί από τις μη απαλλασσόμενες υποχρεώσεις.

(58) Ο πρώτος λόγος αποκλεισμού προβλέπεται στο άρθρο 5 στοιχείο α) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες και αφορά τις υποχρεώσεις μη άσκησης ανταγωνισμού. Με τις υποχρεώσεις μη άσκησης ανταγωνισμού επιβάλλεται στον αγοραστή να αγοράζει από τον προμηθευτή ή άλλη επιχείρηση που υποδεικνύει ο προμηθευτής πάνω από το 80 % των συνολικών του προμηθειών που πραγματοποίησε κατά το προηγούμενο έτος σε αγαθά ή υπηρεσίες που αναφέρονται στη σύμβαση και των υποκατάστατών τους (βλέπε ορισμό στο άρθρο 1 στοιχείο β) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες), εμποδίζοντας έτσι τον αγοραστή να προμηθεύεται ανταγωνιστικά αγαθά ή υπηρεσίες ή περιορίζοντας τις προμήθειες αυτές σε ποσοστό κατώτερο του 20 % των συνολικών προμηθειών. Εάν για το προηγούμενο της σύναψης της σύμβασης έτος δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία όσον αφορά τις πραγματοποιηθείσες προμήθειες του αγοραστή, για τους σχετικούς υπολογισμούς μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι ακριβέστερες εκτιμήσεις του τελευταίου αναφορικά με τις ετήσιες συνολικές του ανάγκες. Οι εν λόγω υποχρεώσεις μη άσκησης ανταγωνισμού των οποίων η διάρκεια είναι απεριόριστη ή υπερβαίνει τα πέντε έτη δεν καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες. Υποχρεώσεις μη άσκησης ανταγωνισμού σιωπηρά ανανεώσιμες πέραν της πενταετίας επίσης δεν καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες. Ωστόσο, καλύπτονται οι υποχρεώσεις μη άσκησης ανταγωνισμού, εφόσον η διάρκειά τους δεν υπερβαίνει τα πέντε χρόνια ή εφόσον η ανανέωση πέραν της πενταετίας απαιτεί ρητή συγκατάθεση και των δυο μερών και ο αγοραστής δεν αντιμετωπίζει κανένα εμπόδιο να απαλλαγεί από την υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού μετά την πάροδο της πενταετίας. Εάν, για παράδειγμα, η συμφωνία προβλέπει πενταετή υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού και ο προμηθευτής χορηγήσει δάνειο στον αγοραστή, η αποπληρωμή του δανείου αυτού δεν θα πρέπει να εμποδίζει τον αγοραστή να τερματίσει την υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού στο τέλος της πενταετίας. Η αποπληρωμή πρέπει να πραγματοποιείται σε ισόποσες ή μειούμενες και όχι αυξανόμενες προοδευτικά δόσεις. Αυτό δεν θίγει τη δυνατότητα, για παράδειγμα σε περίπτωση νέου σημείου διανομής, να καθυστερήσει η αποπληρωμή για ένα ή δύο χρόνια, ενόσω οι πωλήσεις δεν έχουν ακόμη φθάσει σε ορισμένο επίπεδο. Ο αγοραστής πρέπει να έχει τη δυνατότητα αποπληρωμής του υπόλοιπου χρέους, εφόσον αυτό δεν έχει εξοφληθεί πλήρως κατά τη λήξη της υποχρέωσης μη άσκησης ανταγωνισμού. Επίσης, εφόσον ο προμηθευτής παρέχει στον αγοραστή εξοπλισμό που δεν συνδέεται ειδικά με τη συμβατική τους σχέση, ο αγοραστής θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εξαγοράσει τον εξοπλισμό στην αγοραία αξία του κατά τη λήξη της υποχρέωσης μη άσκησης ανταγωνισμού.

(59) Το χρονικό όριο των πέντε ετών δεν ισχύει εφόσον τα αγαθά ή οι υπηρεσίες μεταπωλούνται από τον αγοραστή "σε χώρους και οικόπεδα που είτε ανήκουν στον προμηθευτή είτε σε τρίτους μη συνδεδεμένους με τον αγοραστή και που μισθώνονται από τον προμηθευτή". Σε τέτοιες περιπτώσεις, η υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού μπορεί να είναι της ίδιας διάρκειας με τη διάρκεια κατοχής των σημείων πώλησης από τον αγοραστή (βλέπε άρθρο 5, στοιχείο α) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες). Ο λόγος της εξαίρεσης αυτής είναι ότι, κατά κανόνα, δεν αναμένεται εύλογα από έναν προμηθευτή να επιτρέπει την πώληση ανταγωνιστικών προϊόντων από χώρους και οικόπεδα που ανήκουν σ' αυτόν χωρίς την άδειά του. Η εξαίρεση αυτή δεν καλύπτει τα τεχνάσματα που χρησιμοποιούνται σχετικά με την ιδιοκτησία για την παράκαμψη του ορίου των πέντε ετών.

(60) Ο δεύτερος λόγος αποκλεισμού από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες προβλέπεται στο άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες και αφορά τις υποχρεώσεις μη άσκησης ανταγωνισμού που εξακολουθούν να ισχύουν μετά τη λύση της συμφωνίας. Τέτοιου είδους υποχρεώσεις δεν καλύπτονται κατά κανόνα από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, εκτός εάν η επιβολή της υποχρέωσης είναι απαραίτητη για την προστασία της τεχνογνωσίας που μεταβιβάζει ο προμηθευτής στον αγοραστή, περιορίζεται στα σημεία πώλησης στα οποία είχε δραστηριοποιηθεί ο αγοραστής κατά τη διάρκεια της σύμβασης και δεν υπερβαίνει το ένα έτος κατ' ανώτατο όριο μετά τη λύση της συμφωνίας. Σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες η τεχνογνωσία πρέπει να είναι "ουσιώδης", που σημαίνει "ότι η τεχνογνωσία περιλαμβάνει πληροφορίες οι οποίες είναι αναγκαίες στον αγοραστή για τη χρήση, πώληση ή μεταπώληση των αναφερόμενων στη σύμβαση αγαθών ή υπηρεσιών".

(61) Ο τρίτος λόγος αποκλεισμού από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες προβλέπεται στο άρθρο 5 στοιχείο γ) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες και αφορά την πώληση ανταγωνιστικών αγαθών σε σύστημα επιλεκτικής διανομής. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες καλύπτει τον συνδυασμό της επιλεκτικής διανομής με την υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού, που απαγορεύει στους διανομείς να μεταπωλούν εν γένει ανταγωνιστικά σήματα. Ωστόσο, αν ο προμηθευτής απαγορεύει στους εξουσιοδοτημένους διανομείς του, άμεσα ή έμμεσα, να αγοράζουν προϊόντα προς μεταπώληση από συγκεκριμένους ανταγωνιζόμενους προμηθευτές, η υποχρέωση αυτή δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες. Σκοπός του αποκλεισμού της υποχρέωσης αυτής είναι να αποφευχθεί η εκ μέρους ορισμένων προμηθευτών που χρησιμοποιούν τα ίδια σημεία επιλεκτικής διανομής, παρεμπόδιση ενός συγκεκριμένου ανταγωνιστή ή ορισμένων συγκεκριμένων ανταγωνιστών να κάνουν χρήση αυτών των σημείων πώλησης για τη διανομή των προϊόντων τους (αποκλεισμός ανταγωνιζόμενου προμηθευτή, που θα αποτελούσε μορφή συλλογικού εμπορικού αποκλεισμού)(25).

5. Δεν υφίσταται τεκμήριο μη νομιμότητας για τις συμφωνίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες

(62) Οι κάθετες συμφωνίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες δεν τεκμαίρονται παράνομες, αλλά μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης σε ατομική βάση. Οι εταιρείες ενθαρρύνονται να πραγματοποιούν τη δική τους εκτίμηση, χωρίς κοινοποίηση της συμφωνίας. Σε περίπτωση εξέτασης μιας συμφωνίας σε ατομική βάση από την Επιτροπή, η τελευταία θα φέρει το βάρος της απόδειξης ότι η εν λόγω συμφωνία παραβιάζει το άρθρο 81, παράγραφος 1. Εφόσον αποδειχθεί ότι η συμφωνία έχει σημαντικά αρνητικά αποτελέσματα για τον ανταγωνισμό, οι επιχειρήσεις δύνανται να προσκομίσουν αποδείξεις προς υποστήριξη των ισχυρισμών τους περί βελτίωσης της αποτελεσματικότητας, και να εξηγήσουν γιατί ορισμένο σύστημα διανομής είναι πιθανόν να αποφέρει οφέλη που πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 3.

6. Κατάργηση της υποχρέωσης προληπτικής κοινοποίησης

(63) Βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 2 του Κανονισμού αριθ. 17, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης, όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1216/1999(26), οι κάθετες συμφωνίες μπορούν να τύχουν της απαλλαγής που προβλέπεται στο άρθρο 81, παράγραφος 3 από την ημερομηνία της έναρξης ισχύος τους, ακόμη και αν η σχετική κοινοποίηση πραγματοποιηθεί μετά από την ημερομηνία αυτή. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι δεν απαιτείται προληπτική κοινοποίηση. Εάν ανακύψει διαφωνία, μια επιχείρηση έχει ακόμη τη δυνατότητα να κοινοποιήσει την κάθετη συμφωνία. Εάν ανακύψει διαφωνία, μια επιχείρηση έχει ακόμη τη δυνατότητα να κοινοποιήσει την κάθετη συμφωνία στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ(27)· στην περίπτωση αυτή, η τελευταία μπορεί να απαλλάξει την κάθετη συμφωνία με αναδρομική ισχύ από την ημερομηνία που τέθηκε σε ισχύ, εφόσον πληρούνται και οι τέσσερις προϋποθέσεις του άρθρου 53 παράγραφος 3. Το μέρος που προβαίνει στην κοινοποίηση δεν οφείλει να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους η συμφωνία δεν κοινοποιήθηκε νωρίτερα και δεν θα στερηθεί του ευεργετήματος της απαλλαγής με αναδρομική ισχύ, απλώς και μόνο διότι η συμφωνία δεν κοινοποιήθηκε εκ των προτέρων. Κάθε κοινοποίηση θα εξετάζεται επί της ουσίας της. Χάρη στην τροποποίηση αυτή του άρθρου 4 παράγραφος 2 του κεφαλαίου ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου αναμένεται να εκλείψουν οι περιπτώσεις "τεχνητών" διαφορών που φέρονται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και επομένως να ενισχυθεί η εκτελεστότητα των συμβάσεων βάσει των διατάξεων της πολιτικής δικονομίας. Λαμβάνονται επίσης υπόψη οι περιπτώσεις επιχειρήσεων που δεν προέβησαν σε σχετική κοινοποίηση, διότι θεώρησαν ότι η συμφωνία καλυπτόταν από την απαλλαγή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες.

(64) Από τη στιγμή που η ημερομηνία κοινοποίησης δεν περιορίζει πλέον τη δυνατότητα χορήγησης απαλλαγής από την Επιτροπή, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να εκτιμούν την πιθανότητα να εφαρμόζεται το άρθρο 81, παράγραφος 3 σε σχέση με τις κάθετες συμφωνίες που εμπίπτουν στο άρθρο 81, παράγραφος 1. Εφόσον υφίσταται τέτοια πιθανότητα, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να αναστείλουν τις σχετικές διαδικασίες και να αναμείνουν να αποφανθεί σχετικά η Επιτροπή. Ωστόσο, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να διατάξουν προσωρινά μέτρα εν αναμονή της εκτίμησης της Επιτροπής σχετικά με τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 3, όπως και στις περιπτώσεις που υποβάλλουν προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων βάσει του άρθρου 234 της συνθήκης. Εφόσον τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να εκτιμούν τα ίδια την πιθανότητα εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 3, δεν είναι απαραίτητη η αναστολή των διαδικασιών έκδοσης ασφαλιστικών μέτρων(28).

(65) Η Επιτροπή δεν θα δίνει προτεραιότητα στην εξέταση των κοινοποιήσεων καθέτων συμφωνιών, εάν δεν εκκρεμούν σχετικές διαφορές ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων ή δεν έχουν υποβληθεί καταγγελίες. Οι κοινοποιήσεις καθαυτές δεν παρέχουν προσωρινή ισχύ για την εκτέλεση των συμφωνιών. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι επιχειρήσεις δεν κοινοποίησαν μια συμφωνία διότι καλή τη πίστη θεώρησαν ότι δεν υπάρχει υπέρβαση του καθοριζόμενου στον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες ορίου του μεριδίου αγοράς, η Επιτροπή δεν θα επιβάλει πρόστιμα.

7. Δυνατότητα διαχωρισμού

(66) Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες απαλλάσσει τις κάθετες συμφωνίες υπό τον όρο ότι δεν περιλαμβάνουν κανέναν ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμό από τους αναφερόμενους στο άρθρο 4 ή ότι δεν εφαρμόζονται τέτοιου είδους περιορισμοί σε συνδυασμό με την κάθετη συμφωνία. Εάν υφίσταται έστω ένας ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμός, το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία χάνεται για ολόκληρη την κάθετη συμφωνία. Δεν υπάρχει δυνατότητα διαχωρισμού για τους ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμούς.

(67) Ωστόσο, ο κανόνας του διαχωρισμού εφαρμόζεται στις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 5 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες. Επομένως, μόνο το τμήμα της κάθετης συμφωνίας που δεν συμβιβάζεται με τις προϋποθέσεις του άρθρου 5 στερείται το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία.

8. Δέσμη προϊόντων που διανέμονται μέσω του ιδίου δικτύου διανομής

(68) Εφόσον ένας προμηθευτής χρησιμοποιεί την ίδια συμφωνία διανομής για τη διανομή διαφόρων αγαθών/υπηρεσιών, ορισμένα από αυτά ενδέχεται, λαμβανομένου υπόψη του ορίου για το μερίδιο αγοράς, να καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, ενώ άλλα όχι. Στην περίπτωση αυτή, ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες εφαρμόζεται σε εκείνα τα αγαθά και υπηρεσίες για τα οποία πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής.

(69) Όσον αφορά τα μη καλυπτόμενα από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες αγαθά ή υπηρεσίες, εφαρμόζονται οι συνήθεις κανόνες ανταγωνισμού, το οποίο σημαίνει ότι:

- δεν υφίσταται απαλλαγή κατά κατηγορία, αλλά ούτε τεκμήριο μη νομιμότητας·

- εάν υφίσταται παραβίαση του άρθρου 81, παράγραφος 1 η οποία δεν τυγχάνει απαλλαγής, μπορεί να εξετάζεται κατά πόσον υπάρχουν κατάλληλα μέτρα για την επίλυση του προβλήματος ανταγωνισμού στο πλαίσιο του υπάρχοντος συστήματος διανομής·

- εάν δεν υφίστανται τέτοιου είδους κατάλληλα μέτρα, ο ενδιαφερόμενος προμηθευτής θα πρέπει να χρησιμοποιήσει άλλους τρόπους διανομής.

Η ίδια κατάσταση μπορεί να προκύψει, όταν το άρθρο 54 εφαρμόζεται όσον αφορά ορισμένα προϊόντα και δεν εφαρμόζεται όσον αφορά άλλα.

9. Μεταβατική περίοδος

(70) Ο κανονισμός απαλλαγής εφαρμόζεται από την 1η Ιουνίου του 2000. Το άρθρο 12 του κανονισμού προβλέπει μια μεταβατική περίοδο για τις κάθετες συμφωνίες που ίσχυαν ήδη πριν από την 1η Ιουνίου 2000 και δεν πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής του κανονισμού, αλλά πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής κατά κατηγορίες των κανονισμών που έληξαν στις 31 Μαΐου 2000 [πράξεις που αναφέρονται στα σημεία 2 και 3 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ πριν από την έναρξη ισχύος των αλλαγών που επήλθαν με την απόφαση της Μικτής Επιτροπής ΕΟΧ αριθ. 18/2000 την 1η Ιουνίου 2000 (κανονισμοί (EΟΚ) αριθ. 1983/83, (EΟΚ) αριθ. 1984/83 και (EΟΚ) αριθ. 4087/88 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής)]. Η ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ σχετικά με τις πράξεις αυτές επίσης έπαυσε να ισχύει στις 31 Μαΐου 2000. Οι συμφωνίες αυτές μπορούν να εξακολουθήσουν να τυγχάνουν της εφαρμογής των εν λόγω κανονισμών μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου του 2001. Οι συμφωνίες προμηθευτών με μερίδιο αγοράς που δεν υπερβαίνει το 30 % που έχουν υπογράψει με τους αγοραστές τους συμφωνίες μη άσκησης ανταγωνισμού διάρκειας μεγαλύτερης των πέντε ετών καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, εάν κατά την 1η Ιανουαρίου του 2002 η εναπομένουσα διάρκεια των συμφωνιών μη άσκησης ανταγωνισμού δεν υπερβαίνει τα πέντε χρόνια.

IV. ΑΝΑΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

1. Διαδικασία άρσης

(71) Το τεκμήριο νομιμότητας που παρέχει ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες μπορεί να αρθεί, εάν μία κάθετη συμφωνία, η οποία εξετάζεται είτε σε ατομική βάση είτε σε συνδυασμό με παρόμοιες συμφωνίες που εφαρμόζουν ανταγωνιζόμενοι προμηθευτές ή αγοραστές, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1 και δεν πληροί όλες τις προϋποθέσεις του άρθρου 81, παράγραφος 3. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν ένας προμηθευτής, ή αγοραστής σε περίπτωση συμφωνιών αποκλειστικής διάθεσης, με μερίδιο αγοράς που δεν υπερβαίνει το 30 %, συνάπτει κάθετη συμφωνία της οποίας τα αντικειμενικά οφέλη δεν είναι τέτοια ώστε να αντισταθμίζουν τη ζημία που προκαλεί στον ανταγωνισμό. Αυτό μπορεί ειδικότερα να συμβαίνει σχετικά με τη διανομή αγαθών στους τελικούς καταναλωτές, που βρίσκονται συνήθως σε πολύ ασθενέστερη θέση από τους επαγγελματίες αγοραστές ενδιάμεσων αγαθών. Σε περίπτωση πωλήσεων στους τελικούς καταναλωτές τα μειονεκτήματα μιας κάθετης συμφωνίας μπορεί να έχουν εντονότερες επιπτώσεις από ότι σε περίπτωση πώλησης και αγοράς ενδιάμεσων αγαθών. Εφόσον δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 53 παράγραφος 3, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί, στις περιπτώσεις που είναι αρμόδια δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 56 της συμφωνίας ΕΟΧ, να άρει το ευεργέτημα της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες βάσει του άρθρου 6 διαπιστώνοντας παράβαση του άρθρου 53 παράγραφος 1.

(72) Στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάκλησης της απαλλαγής, η Επιτροπή φέρει το βάρος της απόδειξης ότι η συμφωνία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1 και ότι δεν πληροί και τις τέσσερις προϋποθέσεις του άρθρου 81, παράγραφος 3.

(73) Οι προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του άρθρου 81, παράγραφος 3 ενδέχεται ειδικότερα να μην πληρούνται, όταν η πρόσβαση στη σχετική αγορά ή ο ανταγωνισμός εντός αυτής περιορίζονται σημαντικά λόγω των σωρευτικών αποτελεσμάτων των παράλληλων δικτύων παρόμοιων κάθετων συμφωνιών που εφαρμόζουν ανταγωνιζόμενοι προμηθευτές ή αγοραστές. Τα παράλληλα δίκτυα κάθετων συμφωνιών θεωρούνται ως παρόμοια, εάν περιέχουν περιορισμούς που παράγουν παρόμοια αποτελέσματα στην αγορά. Παρόμοια αποτελέσματα διαπιστώνονται συνήθως όταν κάθετοι περιορισμοί εφαρμοζόμενοι από ανταγωνιζόμενους προμηθευτές ή αγοραστές εμπίπτουν σε μία από τις τέσσερις κατηγορίες που αναφέρονται στις παραγράφους 101 έως 104. Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκύψει, για παράδειγμα, όταν σε μια αγορά ορισμένοι προμηθευτές εφαρμόζουν επιλεκτική διανομή αποκλειστικώς βάσει ποιοτικών κριτηρίων, ενώ άλλοι προμηθευτές εφαρμόζουν επιλεκτική διανομή βάσει ποσοτικών κριτηρίων. Σε τέτοιες περιπτώσεις, κατά την εκτίμηση πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επιζήμιες για τον ανταγωνισμό επιπτώσεις που μπορούν να αποδοθούν σε κάθε μεμονωμένο δίκτυο συμφωνιών. Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, η ανάκληση μπορεί να αφορά μόνο τους ποσοτικούς περιορισμούς στον αριθμό των εξουσιοδοτημένων διανομέων. Άλλες περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να ληφθεί απόφαση ανάκλησης της απαλλαγής είναι εκείνες όπου ο αγοραστής, για παράδειγμα στο πλαίσιο αποκλειστικής προμήθειας ή αποκλειστικής διανομής, έχει σημαντική ισχύ στη σχετική προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας αγορά όπου μεταπωλεί τα αγαθά ή παρέχει τις υπηρεσίες.

(74) Η ευθύνη όσον αφορά τα επιζήμια για τον ανταγωνισμό σωρευτικά αποτελέσματα μπορεί να αποδοθεί μόνο στις επιχειρήσεις που έχουν σημαντική συμβολή σ' αυτό(29). Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων των οποίων η συμβολή στα σωρευτικά αποτελέσματα είναι ασήμαντη, δεν εμπίπτουν στην απαγόρευση του άρθρου 81, παράγραφος 1 και επομένως ο μηχανισμός ανάκλησης δεν εφαρμόζεται έναντι αυτών. Η εκτίμηση της συμβολής αυτής θα πραγματοποιείται σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στις παραγράφους 137 έως 229.

(75) Η απόφαση ανάκλησης δεν μπορεί να έχει αναδρομική ισχύ, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι η απαλλαγή των υπό εξέταση συμφωνιών δεν θα θιγεί μέχρι την ημερομηνία έναρξης ισχύος της απόφασης ανάκλησης.

(76) Σύμφωνα με το άρθρο 7 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, η αρμόδια αρχή κράτους μέλους δύναται να άρει το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορίες για τις κάθετες συμφωνίες των οποίων τα επιζήμια για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα είναι αισθητά στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους ή σε μέρος αυτού που έχει όλα τα χαρακτηριστικά διακεκριμένης γεωγραφικής αγοράς. Εφόσον ένα κράτος μέλος δεν έχει θεσπίσει νομοθεσία με την οποία εξουσιοδοτείται η εθνική αρχή ανταγωνισμού για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού ή τουλάχιστον για την άρση του ευεργετήματος του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, το κράτος μέλος μπορεί να ζητήσει από την Επιτροπή την κίνηση σχετικής διαδικασίας.

(77) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ διαθέτουν από κοινού, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 56 της συμφωνίας ΕΟΧ σχετικά με την κατανομή των υποθέσεων μεταξύ των δύο αρχών, την αποκλειστική εξουσία να άρουν το ευεργέτημα της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες για τις κάθετες συμφωνίες που περιορίζουν τον ανταγωνισμό σε μια σχετική γεωγραφική αγορά της οποίας τα όρια είναι ευρύτερα από το έδαφος μεμονωμένου κράτους του ΕΟΧ. Όταν το έδαφος ενός μεμονωμένου κράτους μέλους, ή μέρος αυτού, συνιστά τη σχετική γεωγραφική αγορά, η Επιτροπή και το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος έχουν συντρέχουσα αρμοδιότητα για την άρση του ευεργετήματος. Συχνά, τέτοιες περιπτώσεις προσφέρονται για αποκεντρωμένη εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού εκ μέρους των αρμόδιων εθνικών αρχών. Πάντως, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ διατηρεί το δικαίωμα να επιλαμβάνεται ορισμένων υποθέσεων που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ, όπως εκείνες που θέτουν νέα νομικά ζητήματα.

(78) Οι εθνικές αποφάσεις άρσης πρέπει να λαμβάνονται σύμφωνα με τις διαδικασίες που ορίζει η εθνική νομοθεσία και παράγουν αποτελέσματα μόνο στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους. Οι εν λόγω εθνικές αποφάσεις δεν πρέπει να θίγουν την ομοιόμορφη εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού ούτε την πλήρη ισχύ των μέτρων που λαμβάνονται κατ' εφαρμογή αυτών των κανόνων(30). Για την τήρηση της αρχής αυτής, οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού πρέπει να προβαίνουν στην εκτίμησή τους βάσει του άρθρου 53 υπό το φως των σχετικών κριτηρίων που έχουν καθοριστεί από το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο καθώς και με βάση τις ανακοινώσεις και προηγούμενες αποφάσεις της Επιτροπής.

(79) Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι μηχανισμοί διαβούλευσης που προβλέπονται στην ανακοίνωση για τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και της Επιτροπής πρέπει να χρησιμοποιούνται ώστε να αποτρέπεται ο κίνδυνος αντικρουόμενων αποφάσεων και επανάληψης των ίδιων διαδικασιών(31).

2. Αποκλεισμός από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες

(80) Το άρθρο 8 του ΚΑ παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής του ΚΑ, με έκδοση σχετικού κανονισμού, τα παράλληλα δίκτυα παρόμοιων κάθετων περιορισμών, όταν αυτά καλύπτουν πάνω από το 50 % της σχετικής αγοράς. Το μέτρο αυτό δεν αφορά μεμονωμένες επιχειρήσεις, αλλά όλες τις επιχειρήσεις των οποίων οι συμφωνίες καθορίζονται στον κανονισμό περί μη εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες.

(81) Ενώ η άρση του ευεργετήματος της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες βάσει του άρθρου 6 συνεπάγεται την έκδοση απόφασης με την οποία διαπιστώνεται παραβίαση του άρθρου 81 από μεμονωμένη εταιρεία, το αποτέλεσμα της έκδοσης κανονισμού σύμφωνα με το άρθρο 8 είναι απλώς η άρση του ευεργετήματος της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, για τους περιορισμούς και τις αγορές που αφορά, και η εκ νέου πλήρης εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφοι 1 και 3. Μετά την έκδοση κανονισμού με τον οποίο κηρύσσεται ανεφάρμοστη η απαλλαγή όσον αφορά ορισμένους κάθετους περιορισμούς σε συγκεκριμένη αγορά, η εφαρμογή του άρθρου 53 στις μεμονωμένες συμφωνίες θα γίνεται με βάση τα κριτήρια που διατυπώθηκαν στη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου καθώς και στις ανακοινώσεις και προηγούμενες αποφάσεις της Επιτροπής. Εφόσον κρίνεται απαραίτητο, η Επιτροπή θα εκδίδει απόφαση σε συγκεκριμένη υπόθεση, η οποία μπορεί να χρησιμεύσει ως αναφορά για όλες τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην οικεία αγορά.

(82) Για τον υπολογισμό του δείκτη κάλυψης της αγοράς του 50 %, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κάθε μεμονωμένο δίκτυο κάθετων συμφωνιών που περιέχουν περιορισμούς, ή συνδυασμούς αυτών, και οι οποίοι παράγουν παρόμοια αποτελέσματα στην αγορά. Παρόμοια αποτελέσματα προκύπτουν συνήθως όταν οι περιορισμοί εμπίπτουν σε μία από τις τέσσερις κατηγορίες που αναφέρονται στις παραγράφους 101 έως 114.

(83) Το άρθρο 8 δεν επιβάλλει στην Επιτροπή καμία υποχρέωση να αντιδρά κάθε φορά που σημειώνεται υπέρβαση του δείκτη κάλυψης του 50 %. Γενικά, η κήρυξη του κανονισμού ως ανεφάρμοστου είναι σκόπιμη, όταν ενδέχεται η πρόσβαση στη σχετική αγορά ή ο ανταγωνισμός εντός αυτής να περιορισθεί σημαντικά. Αυτό μπορεί να συμβεί ιδιαίτερα όταν παράλληλα δίκτυα επιλεκτικής διανομής που καλύπτουν πάνω από το 50 % της αγοράς κάνουν χρήση κριτηρίων επιλογής που δεν δικαιολογούνται από τη φύση των σχετικών αγαθών, ή εισάγουν διακρίσεις έναντι ορισμένων μορφών διανομής που είναι εντούτοις κατάλληλες για την πώληση αυτών των προϊόντων.

(84) Κατά την εκτίμηση της ανάγκης εφαρμογής του άρθρου 8, η Επιτροπή θα εξετάζει μήπως μια ατομική απόφαση ανάκλησης αποτελεί προσφορότερο μέσο για την επίλυση του προβλήματος. Αυτό μπορεί να εξαρτηθεί, ειδικότερα, από τον αριθμό των ανταγωνιζόμενων επιχειρήσεων που συμβάλλουν στην ύπαρξη σωρευτικών αποτελεσμάτων στην αγορά ή από τον αριθμό των επηρεαζόμενων γεωγραφικών αγορών εντός της Κοινότητας.

(85) Κάθε κανονισμός που εκδίδεται σύμφωνα με το άρθρο 8 πρέπει να ορίζει σαφώς το πεδίο εφαρμογής του. Αυτό σημαίνει, καταρχάς, ότι η Επιτροπή οφείλει να ορίζει το σχετικό προϊόν και την (τις) σχετική γεωγραφική αγορά(ές) και, δεύτερον, ότι πρέπει να προσδιορίσει το είδος του κάθετου περιορισμού για τον οποίο δεν θα εφαρμόζεται πλέον ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες. Όσον αφορά το τελευταίο αυτό, η αρμόδια Εποπτεύουσα Αρχή δύναται να προσαρμόζει το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού της ανάλογα με το πρόβλημα ανταγωνισμού το οποίο επιδιώκει να διευθετήσει. Για παράδειγμα, ενώ θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη όλα τα παράλληλα δίκτυα προώθησης ενός και μόνου σήματος για να διαπιστωθεί ο δείκτης κάλυψης του 50 % της αγοράς, η Επιτροπή δύναται, παρ' όλα αυτά, να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού περί αποκλεισμού της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες μόνο στις υποχρεώσεις μη άσκησης ανταγωνισμού, των οποίων η ισχύς υπερβαίνει ορισμένη διάρκεια. Επομένως, συμφωνίες μικρότερης διάρκειας ή λιγότερο περιοριστικές, λόγω του μικρότερου βαθμού αποκλεισμού της αγοράς που συνεπάγονται, δύνανται να παραμείνουν ανεπηρέαστες. Επίσης, όταν σε συγκεκριμένη αγορά, ένα σύστημα επιλεκτικής διανομής εφαρμόζεται σε συνδυασμό με πρόσθετους περιορισμούς, όπως ρήτρες περί μη άσκησης ανταγωνισμού ή επιβολή προμήθειας ορισμένων ποσοτήτων στον αγοραστή, ο κανονισμός περί αποκλεισμού της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες μπορεί να αφορά μόνο αυτούς τους πρόσθετους περιορισμούς. Εφόσον κρίνει σκόπιμο, η Επιτροπή δύναται επίσης να παράσχει σχετικές ενδείξεις, προσδιορίζοντας το επίπεδο μεριδίου στην αγορά το οποίο, στο πλαίσιο της συγκεκριμένης αγοράς, μπορεί να θεωρηθεί ως ανεπαρκές για να συμβάλει σημαντικά μια μεμονωμένη επιχείρηση στα σωρευτικά αποτελέσματα.

(86) Η μεταβατική περίοδος τουλάχιστον έξι μηνών που πρέπει να τηρεί η Επιτροπή βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 2 θα επιτρέψει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να προσαρμόσουν τις συμφωνίες τους, λαμβάνοντας υπόψη τον κανονισμό περί μη εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες.

(87) Η έκδοση κανονισμού περί μη εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες δεν θα επηρεάσει το καθεστώς απαλλαγής που ίσχυσε για τις σχετικές συμφωνίες κατά την περίοδο που προηγήθηκε της έναρξης ισχύος του.

V. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΟΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΕΡΙΔΙΟΥ ΑΓΟΡΑΣ

1. Ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς

(88) Η ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού(32) παρέχει κατευθύνσεις σχετικά με τους κανόνες, τα κριτήρια και τα αποδεικτικά στοιχεία που η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ συνεκτιμά όταν ασχολείται με ζητήματα ορισμού της αγοράς. Η ανακοίνωση αυτή δεν θα εξηγηθεί περαιτέρω στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές και πρέπει να χρησιμεύσει ως βάση για την εξέταση ζητημάτων ορισμού της αγοράς. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές αφορούν μόνο ειδικά ζητήματα που ανακύπτουν στο πλαίσιο των κάθετων περιορισμών και τα οποία δεν ρυθμίζονται στη γενική ανακοίνωση περί του ορισμού της σχετικής αγοράς.

2. Η σχετική αγορά για τον υπολογισμό του ορίου του 30 % που προβλέπει για το μερίδιο αγοράς ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες

(89) Σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, καθοριστικής σημασίας στοιχείο για την εφαρμογή του ευεργετήματος της απαλλαγής κατά κατηγορία είναι γενικώς το μερίδιο αγοράς που κατέχει ο προμηθευτής. Στην περίπτωση των κάθετων συμφωνιών που συνάπτονται μεταξύ μίας ένωσης λιανοπωλητών και των επιμέρους μελών της, προμηθευτής είναι η ένωση, και είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη το μερίδιο αγοράς που κατέχει ως προμηθευτής. Μονάχα στην περίπτωση της αποκλειστικής διάθεσης όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 1, σημείο γ) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, καθοριστικής σημασίας στοιχείο για την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού είναι το μερίδιο αγοράς του αγοραστή και μόνον αυτό.

(90) Για να υπολογιστεί το μερίδιο αγοράς, είναι απαραίτητο να προσδιοριστεί η σχετική αγορά. Για τον σκοπό αυτό πρέπει να οριστούν η αγορά του σχετικού προϊόντος και η σχετική γεωγραφική αγορά. Η αγορά του σχετικού προϊόντος περιλαμβάνει όλα τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που, κατά την αντίληψη του αγοραστή, είναι δυνατό να υποκαταστήσουν το ένα το άλλο λόγω των χαρακτηριστικών τους, της τιμής τους και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή όπου οι οικείες επιχειρήσεις ασχολούνται με τη διάθεση και τη ζήτηση των σχετικών αγαθών ή υπηρεσιών, όπου οι όροι του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς και η οποία μπορεί να διακριθεί από τις γειτονικές γεωγραφικές περιοχές, ιδίως λόγω του ότι στις εν λόγω περιοχές οι όροι του ανταγωνισμού διαφέρουν σημαντικά.

(91) Για τους σκοπούς της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες, το μερίδιο αγοράς που κατέχει ο προμηθευτής είναι το μερίδιό του στην αγορά του σχετικού προϊόντος και στη σχετική γεωγραφική αγορά στην οποία πραγματοποιεί πωλήσεις στους αγοραστές του(33). Στο παράδειγμα που δίνεται στην παράγραφο 92 είναι η αγορά Α. Η αγορά προϊόντος εξαρτάται κατά πρώτο λόγο από τη δυνατότητα υποκατάστασης κατά την αντίληψη των αγοραστών. Όταν το πωλούμενο προϊόν χρησιμοποιείται ως συστατικό για την παραγωγή άλλων προϊόντων και δεν είναι αναγνωρίσιμο κατά κανόνα στο τελικό προϊόν, η αγορά προϊόντος καθορίζεται συνήθως από τις προτιμήσεις των άμεσων αγοραστών. Οι πελάτες των αγοραστών δεν έχουν συνήθως ιδιαίτερη προτίμηση για τα συστατικά που χρησιμοποιούν οι αγοραστές. Συνήθως, οι κάθετοι περιορισμοί που συμφωνούνται μεταξύ του προμηθευτή και του αγοραστή ενός συστατικού αφορούν μονάχα την πώληση και την αγορά του ενδιάμεσου προϊόντος και όχι την πώληση του προϊόντος που προκύπτει. Στην περίπτωση της διανομής τελικών αγαθών, το τι είναι υποκατάστατο κατά την αντίληψη των άμεσων αγοραστών επηρεάζεται ή προσδιορίζεται κατά κανόνα από τις προτιμήσεις των τελικών καταναλωτών. Ένας διανομέας, ως μεταπωλητής, δεν μπορεί να αγνοεί τις προτιμήσεις των τελικών καταναλωτών όταν αγοράζει τελικά αγαθά. Επιπλέον στο επίπεδο της διανομής οι κάθετοι περιορισμοί τις περισσότερες φορές δεν αφορούν μονάχα την πώληση προϊόντων μεταξύ προμηθευτή και αγοραστή, αλλά και τη μεταπώλησή τους. Καθώς αναπτύσσεται συνήθως ανταγωνισμός μεταξύ των διαφόρων τρόπων διανομής, οι αγορές κατά κανόνα δεν ορίζονται βάσει του εφαρμοζόμενου τρόπου διανομής. Όταν οι προμηθευτές πωλούν συνήθως μία δέσμη προϊόντων, τότε ολόκληρη η δέσμη μπορεί να καθορίσει την αγορά προϊόντος σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αγοραστές θεωρούν ως υποκαταστάσιμες μεταξύ τους τις δέσμες και όχι τα επιμέρους προϊόντα. Δεδομένου ότι οι αγοραστές στην αγορά Α είναι επαγγελματίες αγοραστές, η γεωγραφική αγορά είναι συνήθως ευρύτερη της αγοράς όπου το προϊόν μεταπωλείται στους τελικούς καταναλωτές. Συχνά, τούτο οδηγεί στον ορισμό των εθνικών αγορών ή των ευρύτερων γεωγραφικών αγορών.

(92) Στην περίπτωση της αποκλειστικής διάθεσης, το μερίδιο αγοράς του αγοραστή είναι το μερίδιό του σε όλες τις προμήθειες που πραγματοποιεί στην σχετική αγορά προμήθειας.(34) Στο παρακάτω παράδειγμα η αγορά αυτή συμπίπτει με την αγορά Α.

>PIC FILE= "C_2002122EL.002101.TIF">

(93) Όταν σε μία κάθετη συμφωνία μετέχουν τρία μέρη εκ των οποίων το καθένα δραστηριοποιείται σε διαφορετικό επίπεδο εμπορίου, το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία ισχύει μόνο εφόσον τα μερίδια αγοράς τους είναι και στα δύο επίπεδα κατώτερα από το όριο του 30 % που ισχύει για το μερίδιο αγοράς. Εάν, για παράδειγμα, μία συμφωνία μεταξύ ενός παραγωγού, ενός εμπόρου χονδρικής πώλησης (ή ενώσεως λιανοπωλητών) και ενός λιανοπωλητή περιλαμβάνει ρήτρα μη άσκησης ανταγωνισμού, τότε, για να ισχύει το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία, πρέπει το μερίδιο αγοράς τόσο του παραγωγού όσο και του εμπόρου χονδρικής πώλησης (ή της ένωσης λιανοπωλητών) να μην υπερβαίνει 30 %.

(94) Όταν ένας προμηθευτής παράγει τόσο αρχικό εξοπλισμό όσο και τα ανταλλακτικά και εξαρτήματα για τον εξοπλισμό αυτό, ο προμηθευτής είναι συχνά ο μοναδικός ή ο μεγαλύτερος προμηθευτής στη συγκεκριμένη αγορά ανταλλακτικών και εξαρτημάτων. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και όταν ο προμηθευτής (αρχικού εξοπλισμού) αναθέτει σε υπεργολάβους την κατασκευή των ανταλλακτικών και εξαρτημάτων. Η σχετική αγορά για την εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες μπορεί να είναι η αγορά αρχικού εξοπλισμού περιλαμβανομένων των ανταλλακτικών ή μία ξεχωριστή αγορά αρχικού εξοπλισμού και αγορά ανταλλακτικών και εξαρτημάτων, ανάλογα με τα δεδομένα κάθε περίπτωσης, όπως τα αποτελέσματα των σχετικών περιορισμών, τον χρόνο ζωής του εξοπλισμού και το κόστος επισκευής ή αλλαγής(35).

(95) Όταν μια κάθετη συμφωνία, πέραν της προμήθειας των αγαθών που αναφέρονται σ' αυτή, περιλαμβάνει επίσης διατάξεις περί δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας - όπως διάταξη για τη χρήση του εμπορικού σήματος του προμηθευτή - οι οποίες διευκολύνουν τον αγοραστή να διαθέσει στην αγορά τα αγαθά που αναφέρονται στη συμφωνία, καθοριστική σημασία για την εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες έχει το μερίδιο αγοράς του προμηθευτή στην αγορά στην οποία πωλεί τα αγαθά που αναφέρονται στη συμφωνία Όταν ο δικαιοπάροχος μιας σύμβασης δικαιόχρησης δεν προμηθεύει αγαθά που προορίζονται για μεταπώληση αλλά παρέχει μια δέσμη υπηρεσιών σε συνδυασμό με διατάξεις περί δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, οι οποίες αποτελούν από κοινού την επιχειρηματική μέθοδο την οποία αφορά η σύμβαση δικαιόχρησης, ο δικαιοπάροχος οφείλει να λάβει υπόψη το μερίδιο αγοράς που κατέχει ως προμηθευτής επιχειρηματικής μεθόδου. Για τον σκοπό αυτό, ο δικαιοπάροχος πρέπει να υπολογίσει το μερίδιο που κατέχει στην αγορά στην οποία η επιχειρηματική μέθοδος τίθεται υπό εκμετάλλευση· πρόκειται για την αγορά στην οποία οι δικαιοδόχοι εκμεταλλεύονται την επιχειρηματική μέθοδο για την παροχή αγαθών ή υπηρεσιών στους τελικούς χρήστες. Ο δικαιοπάροχος οφείλει να υπολογίσει το μερίδιο αγοράς του με βάση την αξία των αγαθών ή των υπηρεσιών που οι δικαιοδόχοι του παρέχουν στη συγκεκριμένη αγορά. Σε μια τέτοια αγορά, ανταγωνιστές μπορεί να είναι άλλοι προμηθευτές ή άλλες επιχειρηματικές μέθοδοι που αποτελούν αντικείμενο δικαιόχρησης αλλά επίσης προμηθευτές αγαθών ή υπηρεσιών που μπορούν να υποκατασταθούν μεταξύ τους, οι οποίοι δεν εφαρμόζουν τη μέθοδο της δικαιόχρησης. Παραδείγματος χάρη, με την επιφύλαξη του ορισμού μιας τέτοιας αγοράς, εάν υπήρχε μια αγορά για τις υπηρεσίες ταχείας εστίασης, ένας δικαιοπάροχος ο οποίος αναπτύσσει δραστηριότητα στην αγορά αυτή θα ήταν υποχρεωμένος να υπολογίσει το μερίδιο αγοράς του με βάση τα σχετικά στοιχεία για τον όγκο πωλήσεων των δικαιοδόχων του στη συγκεκριμένη αγορά. Αν ο δικαιοπάροχος, εκτός από την επιχειρηματική μέθοδο, παρέχει επίσης ορισμένα συστατικά, όπως κρέας και καρυκεύματα, τότε ο δικαιοπάροχος οφείλει επιπλέον να υπολογίσει το μερίδιο που κατέχει στην αγορά στην οποία πωλούνται τα εν λόγω αγαθά.

3. Η σχετική αγορά για την εκτίμηση ατομικών περιπτώσεων

(96) Για να εκτιμηθούν ατομικά κάθετες συμφωνίες που δεν εμπίπτουν στον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, ενδέχεται να απαιτείται η διερεύνηση επιπλέον αγορών πέραν της σχετικής αγοράς που έχει οριστεί για τους σκοπούς της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορίες. Μια κάθετη συμφωνία ενδέχεται να παράγει αποτελέσματα όχι μόνο στην αγορά μεταξύ προμηθευτή και αγοραστή, αλλά και στις αγορές στο προηγούμενο στάδιο της παραγωγής. Για την ατομική εκτίμηση μιας κάθετης συμφωνίας εξετάζονται οι σχετικές αγορές σε κάθε επίπεδο εμπορίου που επηρεάζεται από τους προβλεπόμενους στη συμφωνία περιορισμούς, ως εξής:

(i) Όσον αφορά τα "ενδιάμεσα αγαθά ή υπηρεσίες" που ο αγοραστής έχει ενσωματώσει στα δικά του αγαθά ή υπηρεσίες, οι κάθετοι περιορισμοί έχουν γενικώς αποτελέσματα μόνο στην αγορά μεταξύ προμηθευτή και αγοραστή. Παραδείγματος χάρη, η υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού που επιβάλλεται στον αγοραστή ενδέχεται να αποκλείει άλλους προμηθευτές αλλά δεν θα έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού σε εκάστοτε σημείο πώλησης στις προηγούμενης οικονομικής βαθμίδος αγορές. Ωστόσο, στις περιπτώσεις αποκλειστικής διάθεσης, σημασία έχει επίσης η θέση που κατέχει ο αγοραστής στην αγορά στο προηγούμενο στάδιο της παραγωγής, διότι η συμπεριφορά του αγοραστή, που τείνει στον αποκλεισμών άλλων προμηθευτών, ενδέχεται να έχει αξιόλογα αρνητικά αποτελέσματα μόνο εφόσον ο αγοραστής διαθέτει ανταγωνιστική ισχύ στην αγορά αυτή.

(ii) Όσον αφορά τα "τελικά προϊόντα", η ανάλυση που περιορίζεται στην αγορά μεταξύ προμηθευτή και αγοραστή έχει λιγότερες πιθανότητες να είναι αρκετή από τη στιγμή που οι κάθετοι περιορισμοί ενδέχεται να έχουν αρνητικά αποτελέσματα μείωσης του ανταγωνισμού μεταξύ σημάτων ή/και για το ίδιο σήμα στην αγορά μεταπώλησης, δηλαδή στην προηγούμενη οικονομικής βαθμίδος αγορά του αγοραστή. Παραδείγματος χάρη, η αποκλειστική διανομή μπορεί όχι μόνο να προκαλέσει στεγανοποίηση της αγοράς μεταξύ προμηθευτή και αγοραστή, αλλά, πρωτίστως, να οδηγήσει σε μειωμένο ενδοσηματικό ανταγωνισμό στις περιοχές μεταπώλησης των διανομέων. Η αγορά μεταπώλησης έχει σημασία ιδίως εάν ο αγοραστής είναι λιανοπωλητής που διαθέτει τα προϊόντα στους τελικούς καταναλωτές. Η τυχόν υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού η οποία συμφωνείται μεταξύ παραγωγού και χονδρεμπόρου ενδέχεται να αποκλείει την πρόσβαση άλλων παραγωγών στον συγκεκριμένο χονδρέμπορο, αλλά στο επίπεδο χονδρικής πώλησης η μείωση του ανταγωνισμού στο εκάστοτε σημείο πώλησης δεν είναι ιδιαίτερα πιθανή. Ωστόσο, εάν η ίδια αυτή συμφωνία συναφθεί με λιανοπωλητή ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα αυτή την επιπλέον μείωση του ανταγωνισμού μεταξύ σημάτων στο εκάστοτε σημείο πώλησης στην αγορά μεταπώλησης.

(iii) Σε περίπτωση ατομικής εκτίμησης μίας "αγοράς ανταλλακτικών και εξαρτημάτων", η σχετική αγορά ενδέχεται να είναι η αγορά του αρχικού εξοπλισμού ή η αγορά ανταλλακτικών και εξαρτημάτων, ανάλογα με τα δεδομένα της εκάστοτε περίπτωσης. Σε κάθε περίπτωση, η κατάσταση σε μία ξεχωριστή αγορά ανταλλακτικών και εξαρτημάτων θα εκτιμάται λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της αγοράς αρχικού εξοπλισμού. Μια λιγότερο σημαντική θέση στην αγορά αρχικού εξοπλισμού μειώνει κατά κανόνα πιθανά αρνητικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα στην αγορά ανταλλακτικών και εξαρτημάτω