EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 300/1

ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΫΟΥΣΑΣ ΑΡΧΉΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ

αριθ. 390/09/COL

της 7ης Οκτωβρίου 2009

σχετικά με τη σύσταση της Mesta AS (Νορβηγία)

Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ (1),

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (2), και ιδίως τα άρθρα 61 έως 63 και το πρωτόκολλο 26,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη συμφωνία μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για την ίδρυση της Εποπτεύουσας Αρχής και του Δικαστηρίου (3), και ιδίως το άρθρο 24,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ το άρθρο 1 παράγραφος 2 του μέρους Ι και τα άρθρα 4 παράγραφος 4, 6 και 7 παράγραφος 3 του μέρους ΙΙ του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου (4),

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τις κατευθυντήριες γραμμές της Αρχής σχετικά με την εφαρμογή και την ερμηνεία των άρθρων 61 και 62 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (5), και ιδίως το κεφάλαιο περί κρατικών ενισχύσεων υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την απόφαση της Αρχής της 14ης Ιουλίου 2004 σχετικά με τις διατάξεις εφαρμογής που αναφέρονται στο άρθρο 27 του μέρους ΙΙ του πρωτοκόλλου 3 (6),

ΑΦΟΥ ΚΑΛΕΣΕ τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις (7) και έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις τους,

ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΣ ΤΑ ΑΚΟΛΟΥΘΑ:

I. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Με επιστολή της 30ής Αυγούστου 2004, η Αρχή έλαβε καταγγελία σε βάρος των νορβηγικών αρχών σχετικά με τη σύσταση της Mesta AS η οποία δημιουργήθηκε για να εξαγοράσει τις παραγωγικές δραστηριότητες του δημόσιου φορέα οδοποιίας της Νορβηγίας (8). Η Αρχή παρέλαβε και πρωτοκόλλησε την επιστολή στις 2 Σεπτεμβρίου 2004 (αριθ. αναφοράς: 291537).

Μετά από ανταλλαγή διάφορων επιστολών (9), η Αρχή ενημέρωσε τις νορβηγικές αρχές με επιστολή της 18ης Ιουλίου 2007 ότι εξέδωσε την απόφαση αριθ. 350/07/COL να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 του Μέρους Ι του Πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου σε σχέση με τα μέτρα που είχαν ληφθεί στο πλαίσιο της σύστασης Mesta AS («απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας»).

Με επιστολή της 7ης Δεκεμβρίου 2007, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν παρατηρήσεις (αριθ. αναφοράς: 456844). Η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο Συμπλήρωμα ΕΟΧ και καλούσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (10). Η Αρχή έλαβε τις παρατηρήσεις τεσσάρων ενδιαφερομένων μερών στις 29 Ιανουαρίου και στις 4, 21 και 27 Φεβρουαρίου 2008 (αριθμοί αναφοράς: 461463, 463234, 466015 και 467170). Συμπληρωματικές παρατηρήσεις ελήφθησαν στις 4 Απριλίου 2008 (αριθ. αναφοράς: 472381). Με επιστολές που εστάλησαν στις 21 Φεβρουαρίου και 7 Απριλίου 2008 (αριθ. αναφοράς: 463245 και 472529) η Αρχή διαβίβασε τις εν λόγω παρατηρήσεις στις νορβηγικές αρχές οι οποίες είχαν τη δυνατότητα να απαντήσουν. Με επιστολή της 23ης Μαΐου 2008 (αριθ. αναφοράς: 478082) οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν παρατηρήσεις.

Το φθινόπωρο του 2008 και την άνοιξη του 2009, η Αρχή και οι νορβηγικές αρχές είχαν άτυπη τηλεφωνική επικοινωνία και ανταλλαγή ηλεκτρονικών μηνυμάτων σχετικά με την υπόθεση. Τα στοιχεία που έλαβε η Αρχή σε αυτό το πλαίσιο επιβεβαιώθηκαν από τις νορβηγικές αρχές με ηλεκτρονική επιστολή της 6ης Ιουλίου 2009 του Υπουργείου Δημόσιας Διοίκησης και Μεταρρύθμισης (αριθ. αναφοράς: 523766) (11).

2. ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΗΣ ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

2.1. Η ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Ο δημόσιος φορέας οδοποιίας της Νορβηγίας είναι υπεύθυνος για την κατασκευή και συντήρηση των εθνικών και επαρχιακών οδών, γεφυρών και σηράγγων. Πριν από την 1η Ιανουαρίου 2003, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας της Νορβηγίας είχε σε λειτουργία τμήματα εσωτερικής παραγωγής (στο εξής αναφέρονται συλλογικά ως «Τμήμα Παραγωγής») μέσω περιφερειακών γραφείων που εκτελούσαν τα έργα οδοποιίας για λογαριασμό του δημόσιου φορέα οδοποιίας. Όμως, το 2001-2002, οι νορβηγικές αρχές αποφάσισαν τη γενική αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων εσωτερικής παραγωγής. Σε σχέση με αυτό, η κυβέρνηση πρότεινε στο Κοινοβούλιο να αφαιρέσει από το δημόσιο φορέα οδοποιίας τις παραγωγικές δραστηριότητες και να τις μεταβιβάσει σε μια εταιρεία περιορισμένης ευθύνης υπό την ιδιοκτησία του κράτους (12). Οι διοικητικές λειτουργίες που συνίστανται στο σχεδιασμό των μελλοντικών κατασκευαστικών έργων, συμπεριλαμβανομένης της διενέργειας των δημόσιων διαγωνισμών, παρέμειναν στην αρμοδιότητα του δημοσίου.

Ως αποτέλεσμα, την 1η Ιανουαρίου 2003, οι δραστηριότητες παραγωγής του Τμήματος Παραγωγής του δημόσιου φορέα οδοποιίας αποσπάστηκαν από το κράτος και μεταβιβάστηκαν σε μια νεοσύστατη εταιρεία, τη Mesta AS. Όλα τα στοιχεία ενεργητικού, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του Τμήματος Παραγωγής μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS ως συνεισφορά σε είδος (13). Τα στοιχεία ενεργητικού περιελάμβαναν μηχανολογικό εξοπλισμό και συμβάσεις παροχής υπηρεσιών που είχαν συναφθεί μεταξύ του Τμήματος Παραγωγής και του δημόσιου φορέα οδοποιίας. Σε ανταπόδοση, το κράτος απέκτησε μετοχές της νέας εταιρείας. Σήμερα, η Mesta AS εκτελεί τις δραστηριότητες κατασκευής και συντήρησης ανταγωνιστικά με άλλες εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε αυτή την αγορά.

Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η Mesta AS έλαβε κρατική ενίσχυση κατά παράβαση του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ για τέσσερις λόγους: i) το κράτος χρηματοδότησε το κόστος αναδιάρθρωσης· ii) η αξία των πάγιων περιουσιακών στοιχείων που διαβιβάστηκαν στη Mesta AS αποτιμήθηκε στον ισολογισμό έναρξης σε επίπεδο χαμηλότερο της αγοραίας αξίας τους· iii) η Mesta AS έλαβε διεπιδότηση ως αποτέλεσμα της εξαγοράς προηγούμενου χαρτοφυλακίου συμβάσεων του Τμήματος Παραγωγής· και iv) η Mesta AS δεν κατέβαλε φόρο χαρτοσήμου και τέλη μεταγραφής τα οποία συνήθως καταβάλλονται σε περίπτωση μεταβίβασης της ιδιοκτησίας ακίνητης περιουσίας.

Στη συνέχεια περιγράφονται τα πραγματικά περιστατικά σχετικά με την εκτίμηση αν το καθένα από τα εν λόγω εικαζόμενα μέτρα ενείχε στοιχείο κρατικής ενίσχυσης.

2.2. ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΜΕΤΡΑ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Σύμφωνα με τα νομοπαρασκευαστικά κείμενα, 4 750 εργαζόμενοι από το σύνολο των απασχολουμένων (περίπου 5 000), οι οποίοι απασχολούνταν προηγουμένως στο Τμήμα Παραγωγής, επρόκειτο να μεταταγούν στη νεοσύστατη εταιρεία, τη Mesta AS (14). Με τη μετάταξή τους στη Mesta AS, οι εργαζόμενοι επρόκειτο να απολέσουν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου. Επειδή οι εργαζόμενοι είχαν δικαίωμα να αρνηθούν μια τέτοια μετάταξη, ήταν απαραίτητο να τους δοθούν κίνητρα ώστε να ενθαρρυνθούν να δεχθούν τη μετάταξη (15). Επιπλέον, για να διασφαλιστεί η σύσταση μιας εμπορικά βιώσιμης επιχείρησης, ήταν απαραίτητο να μειωθεί το εργατικό δυναμικό κατά 1 700 εργαζόμενους περίπου σε περίπου 3 050 (16).

Το νομοπαρασκευαστικό έργο ορίζει διάφορα μέτρα «αναδιάρθρωσης» που προέβλεψαν οι νορβηγικές αρχές. Τέσσερα από αυτά τα μέτρα αφορούσαν i) την προσωρινή διατήρηση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου (17)· ii) τη διατήρηση δικαιώματος συνταξιοδότησης σε ειδική ηλικία (18)· iii) μέτρα πρόωρης συνταξιοδότησης και διάφορα άλλα μέτρα που αφορούν iv) τη μετακόμιση, μετακίνηση από και προς τον τόπο εργασίας, τη διατήρηση του μισθού και την ανανέωση του μηχανολογικού εξοπλισμού (19). Τα μέτρα αυτά αναφέρονται ως «μέτρα αναδιάρθρωσης» και χρηματοδοτούνται με άμεσες επιχορηγήσεις. Αρχικά, είχε προβλεφθεί η χορήγηση άμεσης χρηματοδότησης ενός πρόσθετου στοιχείου κόστους v) ως αποζημιώσεις για μισθούς (20). Όμως, αμέσως πριν την κατάρτιση του ισολογισμού έναρξης της Mesta AS, οι νορβηγικές αρχές αποφάσισαν ότι οι σχετικές δαπάνες έπρεπε να καλυφθούν με εισφορά κεφαλαίου στη Mesta AS με τη μορφή ιδίων κεφαλαίων.

Το συνολικό κόστος των τεσσάρων μέτρων αναδιάρθρωσης που χρηματοδοτούνται με άμεση επιχορήγηση εκτιμήθηκε αρχικά σε 1 468 εκατ. ΝΟΚ (προεξοφλημένων στην παρούσα αξία) και προβλεπόταν να εκταμιευθεί από το δημόσιο στη Mesta AS σε δόσεις σε διάστημα τριών ετών από το 2003 έως το 2005 (21). Αυτές οι δαπάνες αναδιάρθρωσης δεν περιλαμβάνονταν στον ισολογισμό έναρξης της Mesta AS, διότι επρόκειτο να χρηματοδοτηθούν από το δημόσιο μέσω του κρατικού προϋπολογισμού τα τρία έτη 2003, 2004 και 2005 (22).

Από τον κρατικό προϋπολογισμό του 2006 συνάγεται ότι η Mesta AS έλαβε συνολικά 993,6 εκατ. ΝΟΚ από το κράτος για την κάλυψη των δαπανών αναδιάρθρωσης (23). Μέχρι τις 30 Ιουνίου 2008, η Mesta AS είχε δαπανήσει 879,6 εκατ. ΝΟΚ από αυτό το ποσό, ενώ το συνολικό κόστος αναδιάρθρωσης εκτιμήθηκε περίπου σε 1 097,8 εκατ. ΝΟΚ (μέχρι το έτος 2013) (24). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, αν και αρχικά είχε προβλεφθεί ότι το κράτος θα κάλυπτε όλες τις δαπάνες αναδιάρθρωσης (το οποίο σημαίνει ότι, εάν η αρχική εκτίμηση των δαπανών αναδιάρθρωσης σε 1 468 εκατ. ΝΟΚ ήταν υποτιμημένη, το κράτος θα χορηγούσε πρόσθετα κεφάλαια), από τους κρατικούς προϋπολογισμούς του 2007 και του 2008 συνάγεται σαφώς ότι δεν θα χορηγηθούν στη Mesta AS πρόσθετα κεφάλαια αναδιάρθρωσης πέρα από το ποσό των 993,6 εκατ. ΝΟΚ που έχει ήδη εισπράξει (25).

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, αν και είναι ελάχιστα πιθανό, εάν κατά το τέλος της περιόδου οι δαπάνες αναδιάρθρωσης είναι χαμηλότερες από το ποσό που εισέπραξε η Mesta AS, το πλεόνασμα θα επιστραφεί στο κράτος.

Από άποψη κανονιστικών ρυθμίσεων, οι νορβηγικές αρχές εξέδωσαν νομοθετική πράξη για τη μεταβίβαση των δραστηριοτήτων παραγωγής από το δημόσιο φορέα οδοποιίας σε μια εταιρεία περιορισμένης ευθύνης υπό την ιδιοκτησία του κράτους, η οποία ρυθμίζει ορισμένα δικαιώματα των εργαζομένων που μετατάχθηκαν από το δημόσια φορέα οδοποιίας στη Mesta AS (στο εξής «νομοθετική ρύθμιση για τη Mesta») (26).

2.2.1. Γενικές παρατηρήσεις

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι βασικός στόχος της μετάταξης εργαζομένων από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS ήταν να μπορέσει η νέα εταιρεία να λειτουργήσει με παρόμοιους όρους με αυτούς των ανταγωνιστών της και να υπάρξουν συνθήκες δίκαιου ανταγωνισμού. Οι νορβηγικές αρχές αποφάσισαν τη μετάταξη των εργαζομένων στη Mesta AS και ανέθεσαν στη Mesta AS (και όχι στο δημόσιο φορέα οδοποιίας) την εφαρμογή των μέτρων που αφορούν στη μετάταξη και τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων. Η επίλυση αυτών των ζητημάτων αποτελούσε μέρος και προαπαιτούμενο για την ελευθέρωση και το άνοιγμα της αγοράς των δημόσιων έργων οδοποιίας. Το νορβηγικό κράτος δεν θα μπορούσε να απελευθερώσει αυτή την αγορά, εάν δεν ήταν σε θέση να συστήσει μια νέα εταιρεία με επαρκές προσωπικό. Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι αυτό ήταν το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του κράτους με τα συνδικάτα σχετικά με τη μετάταξη των εργαζομένων από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS. Οι διαπραγματεύσεις κατέληξαν σε «συμφωνία» μεταξύ των μερών στις 4 Ιουνίου 2002 σχετικά με την προσωρινή διατήρηση ορισμένων δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και τη δυνατότητα προσφοράς κινήτρων, όπως η πρόωρη συνταξιοδότηση, με στόχο τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων (27). Τα ειδικά στοιχεία της συμφωνίας αυτής αναλύονται στα επιμέρους τμήματα στη συνέχεια (28).

Πριν την 1η Ιανουαρίου 2003 συστάθηκε ένα προσωρινό διοικητικό συμβούλιο της Mesta AS («προσωρινό συμβούλιο») για να εκπροσωπεί τη μελλοντική εταιρεία. Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι το προσωρινό συμβούλιο δε συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις που αφορούσαν τους εργαζομένους. Παρόλα αυτά, το δικαίωμα χορήγησης αποζημιώσεων για τους μισθούς περιελήφθη στη νομοθετική ρύθμιση για τη Mesta (29). Δεν υπήρξε νόμος ή κάποια άλλη πράξη που να ρυθμίζει άλλα δικαιώματα δημοσίων υπαλλήλων.

Πριν περιγράψουμε τους όρους της συμφωνίας, είναι χρήσιμο να παρουσιάσουμε συνοπτικά το καθεστώς των εργαζομένων στο Τμήμα Παραγωγής πριν τη μετάταξή τους στη Mesta AS: οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι εργαζόμενοι στο Τμήμα Παραγωγής απασχολούνταν από το κράτος. Σύμφωνα με τη νορβηγική νομοθεσία, οι απασχολούμενοι από το κράτος έχουν το καθεστώς δημοσίου υπαλλήλου (30) και ότι για τους εργαζόμενους αυτούς είναι υποχρεωτική η συμμετοχή του Δημόσιου Ταμείου Συντάξεων («Statens pensjonskasse»«SPK») (31). Ως εκ τούτου, η συμμετοχή του SPK διασφαλίζει τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα των δημοσίων υπαλλήλων. Επιπλέον, βάσει νόμου που ορίζει τους όρους άσκησης ενός δικαιώματος πρόωρης συνταξιοδότησης σε ειδική ηλικία για τους δημόσιους υπαλλήλους, ορισμένοι από τους δημόσιους υπαλλήλους του Τμήματος Παραγωγής (όπως οι οδηγοί και οι μάγειρες) είχαν δικαίωμα συνταξιοδότησης σε μια συγκεκριμένη (νεότερη) ηλικία (32).

Εφόσον το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου συνδέεται με την απασχόληση από το κράτος, οι εργαζόμενοι που μετατάχθηκαν στη Mesta AS έπαψαν να είναι δημόσιοι υπάλληλοι την 1η Ιανουαρίου 2003. Εάν δεν είχαν ληφθεί τα εξεταζόμενα μέτρα για τους εργαζόμενους, οι εργαζόμενοι αυτοί θα είχαν απολέσει τα δικαιώματα που απορρέουν από το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου (33). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, σύμφωνα με τη νορβηγική νομοθεσία, η μετάταξη από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS χαρακτηρίζεται ως «μεταβίβαση επιχείρησης» (34). Όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με τη μεταβίβαση επιχειρήσεων, οι συμβάσεις εργασίας των μετατασσόμενων εργαζομένων μεταβιβάστηκαν στη νέα εταιρεία, με εξαίρεση τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα (35). Επειδή ο νέος εργοδότης δεν ανήκε στο δημόσιο, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι που απασχολούνταν στο Τμήμα Παραγωγής είχαν δικαίωμα να αρνηθούν τη μετάταξη στη Mesta AS. Όμως, αρνούμενοι τη μετάταξη θα διέτρεχαν τον κίνδυνο της απόλυσης με βάση τις γενικές διατάξεις που διέπουν τους δημοσίους υπαλλήλους, εκτός εάν τους προσφέρονταν μια άλλη κατάλληλη θέση εργασίας: υπό αυτές τις περιστάσεις, οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν δικαίωμα προτεραιότητας για την πλήρωση κενών θέσεων στο εσωτερικό της δημόσιας διοίκησης (αλλά όχι δικαίωμα αποζημίωσης για μισθούς) (36).

Ενώ, λοιπόν, οι εργαζόμενοι μπορούσαν να επιλέξουν να παραμείνουν απασχολούμενοι από το κράτος, η μετάταξη των εργαζομένων από το Τμήμα Παραγωγής στη νεοσύστατη εταιρεία (Mesta AS) ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την απελευθέρωση της αγοράς. Με βάση τα ανωτέρω, οι νορβηγικές αρχές έπρεπε να προσφέρουν στους εργαζόμενους πρόσθετα κίνητρα, ώστε να τους ενθαρρύνουν να συναινέσουν στη μετάταξη.

(i) Προσωρινή διατήρηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου

Όπως εξηγήθηκε ανωτέρω, οι εργαζόμενοι του δημόσιου φορέα οδοποιίας είχαν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου, αλλά το απώλεσαν με τη μετάταξή τους στη Mesta AS. Παρόλα αυτά, βάσει της προαναφερθείσας συμφωνίας ανάμεσα στα συνδικάτα και το κράτος, οι εργαζόμενοι θα επωφελούνταν από τη διατήρηση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου για ένα μεταβατικό διάστημα πέντε ετών (από την 1η Ιανουαρίου 2003 έως τα τέλη του 2007). Στόχος της χρηματοδότησης της Mesta AS με κρατικά κεφάλαια είναι η κάλυψη των πρόσθετων δαπανών για να διασφαλιστεί ότι οι συνταξιοδοτικές εισφορές που καταβάλλονται για τους εργαζομένους αυτούς είναι ίσες με αυτές των δημοσίων υπαλλήλων κατά το αντίστοιχο διάστημα (37).

Όπως προαναφέρθηκε, η συμμετοχή του SPK διασφαλίζει τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα δημοσίων υπαλλήλων και οι δαπάνες σε σχέση με τα δικαιώματα αυτά καταβάλλονται στο SPK. Συνεπώς, για να διασφαλιστεί το πενταετές μεταβατικό καθεστώς, διατηρήθηκε η συμμετοχή του SPK για τους εργαζόμενους. Επιπλέον, για να είναι η Mesta AS σε θέση να καταβάλει τις εισφορές για τους εργαζομένους της, ζήτησε να συμμετέχει στο SPK, αίτημα το οποίο έγινε δεκτό (38).

Η χρηματοδότηση της Mesta AS από το δημόσιο περιορίζεται στη διαφορά ανάμεσα στο μέσο κόστος ενός συνήθους συστήματος συνταξιοδότησης στον ιδιωτικό τομέα και το (υψηλότερο) κόστος διατήρησης της συμμετοχής στο SPK. Ενώ το αρχικό κόστος εκτιμήθηκε περίπου σε 395 εκατ. ΝΟΚ (39), οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι, μέχρι τις 30 Ιουνίου 2007, τα δεδουλευμένα έξοδα ανέρχονταν σε 277,3 εκατ. ΝΟΚ (πλην των διοικητικών δαπανών) (40).

(ii) Διατήρηση του δικαιώματος συνταξιοδότησης σε ειδική ηλικία

Όπως αναφέρεται ανωτέρω, ορισμένοι δημόσιοι υπάλληλοι που μετατάχθηκαν στη Mesta AS είχαν δικαίωμα να συνταξιοδοτηθούν σε νεότερη ηλικία (δηλ. στα 65 έτη) από τη συνήθη ηλικία συνταξιοδότησης των 67 ετών. Με βάση τους όρους της συμφωνίας ανάμεσα στα συνδικάτα και το κράτος, οι εργαζόμενοι του Τμήματος Παραγωγής, οι οποίοι κατά τη στιγμή της σύστασης της Mesta AS (δηλ. την 1η Ιανουαρίου 2003) χρειάζονταν 10 ή λιγότερα έτη εργασίας για να συνταξιοδοτηθούν (δηλ. όσοι ήταν ηλικίας 55 ετών και άνω), είχαν δικαίωμα να διατηρήσουν την ειδική ηλικία συνταξιοδότησης στα 65 έτη (41). Η ρύθμιση ήταν εφικτή, διότι οι εργαζόμενοι εξακολουθούσαν να υπάγονται στο SPK, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως.

Η κρατική χρηματοδότηση της Mesta AS καλύπτει τη διαφορά ανάμεσα στο μέσο κόστος ενός συνήθους συνταξιοδοτικού συστήματος και το κόστος διατήρησης του δικαιώματος ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης. Αν και η αρχική εκτίμηση του κόστους αφορούσε ποσό 85 εκατ. ΝΟΚ (42) (περιλαμβανομένων των διοικητικών δαπανών που αντιπροσωπεύουν περίπου το 5 % του συνολικού ποσού), οι συνολικές δεδουλευμένα έξοδα μέχρι τις 30 Ιουνίου 2007 ανέρχονταν σε 26,5 εκατ. ΝΟΚ (χωρίς τα διοικητικά έξοδα) (43).

(iii) Συστήματα πρόωρης συνταξιοδότησης

Με βάση τη συμφωνία ανάμεσα στα συνδικάτα και το κράτος, για διάστημα τριών ετών (από την 1η Ιανουαρίου 2003 μέχρι το τέλος το 2005), η Mesta AS μπορούσε να εφαρμόσει ρύθμιση βάσει της οποίας οι εργαζόμενοι που μετατάχθηκαν σε αυτήν από το Τμήμα Παραγωγής θα μπορούσαν να συνταξιοδοτηθούν στην ηλικία των 60 ετών αντί της συνήθους ηλικίας συνταξιοδότησης των 67 ετών (44). Η παραχώρηση δικαιώματος πρόωρης συνταξιοδότησης θα ήταν στη διακριτική ευχέρεια της εταιρείας βάσει ατομικής αξιολόγησης των εργαζομένων (45).

Η χρηματοδότηση της Mesta AS από το κράτος καλύπτει τη διαφορά ανάμεσα στο μέσο κόστος ενός συνήθους συστήματος συνταξιοδότησης στον ιδιωτικό τομέα και στο κόστος της πρόωρης συνταξιοδότησης. Στις νομοπαρασκευαστικές πράξεις οι χρηματοδοτούμενες από το κράτος δαπάνες προσφοράς πρόωρης συνταξιοδότησης (περιλαμβανομένων των διοικητικών εξόδων που αντιπροσωπεύουν περίπου το 5 % του συνόλου των δαπανών) υπολογίστηκαν περίπου σε 911 εκατ. ΝΟΚ (46). Οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι περίπου 470 εργαζόμενοι έκαναν χρήση αυτής της ρύθμισης και, μέχρι τις 30 Ιουνίου 2007, τα συνολικά δεδουλευμένα έξοδα ανέρχονταν σε 691,9 εκατ. ΝΟΚ (χωρίς τις διοικητικές δαπάνες) (47).

(iv) Μετακόμιση, μετακίνηση προς και από την εργασία, διατήρηση μισθών και ανανέωση μηχανολογικού εξοπλισμού

Σύμφωνα με τα προπαρασκευαστικά δημοσιονομικά έγγραφα, αυτό το στοιχείο κόστους καλύπτει τις δαπάνες μετακόμισης («flyttekostnader»), μετάβασης προς και από τον τόπο εργασίας («pendlergodtgjørelse»), διατήρησης μισθού («bibehold av lønn») και ανανέωσης μηχανών («maskiner–sanering») (48). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι αφορά επίσης δαπάνες για μετακόμιση γραφείων («kontor–flyttekostnader»), μετακόμιση γραφείων συντήρησης και υποστήριξης («støttepunkter–flyttekostnader») και μεταφορά αρχείων («arkivoverføring»).

Με την εξαίρεση το μέτρο για τη διατήρηση των μισθών (που δεν τέθηκε σε εφαρμογή και, ως εκ τούτου, δεν συνεπαγόταν καμία δαπάνη), όλα τα μέτρα εκτελέστηκαν κατά τη στιγμή της σύστασης της Mesta AS και διήρκεσαν μέχρι το τέλος του 2005. Ενώ το συνολικό κόστος όλων των μέτρων είχε αρχικά εκτιμηθεί σε 77 εκατ. ΝΟΚ (49), οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, τον Ιανουάριο του 2006, τα συνολικά δεδουλευμένα έξοδα ανήλθαν περίπου σε 82,4 εκατ. ΝΟΚ (εκτός από τα διοικητικά έξοδα). Τα έξοδα καλύφτηκαν από το κράτος (50).

Το κονδύλιο αυτό περιλαμβάνει δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για τη μετεγκατάσταση διευθυντικού και διοικητικού προσωπικού για να αναλάβει εργασία στη Mesta AS. Δεδομένου ότι οι εργαζόμενοι τοποθετήθηκαν σε θέσεις εργασίας που βρίσκονται σε διαφορετικούς τόπους εγκατάστασης της Mesta AS από αυτούς στους οποίους εργάζονταν προηγουμένως στο δημόσιο φορέα οδοποιίας, ορισμένοι εργαζόμενοι έπρεπε να αλλάξουν κατοικία για τη νέα θέση εργασίας τους. Παραδείγματα δαπανών περιλαμβάνουν τα πραγματικά και τεκμηριωμένα έξοδα μετακόμισης («faktiske, legitimerte kostnader ved boligkjøp»), αμειβόμενη απουσία για μετακόμιση («flyttepermisjon») και έξοδα ταξιδιού για επιθεωρήσεις νέων ακινήτων («visningsreise»).

Το κονδύλιο αυτό καλύπτει επίσης έξοδα που θεωρούνται απαραίτητα για την ανάληψη καθηκόντων από διευθυντικά στελέχη και διοικητικούς υπαλλήλους στο εσωτερικό της Mesta AS σε εγκαταστάσεις μακριά από τον τόπο κατοικίας του. Οι δαπάνες αυτές περιλαμβάνονται στα έξοδα μετακίνησης προς και από την εργασία («hjemreise»'), έξοδα διπλού ενοικίου («Dekning av husleie») (51) επίδομα οδήγησης μεταξύ του τόπου κατοικίας και εργασίας («kjøregodtgjørelse») και επίδομα σίτισης («kostgodtgjørelse»).

Το κονδύλιο αυτό αφορά έξοδα μετακόμισης από τα γραφεία του δημόσιου φορέα οδοποιίας στην έδρα και τα περιφερειακά γραφεία της Mesta AS. Οι δαπάνες αυτές περιλαμβάνουν εκκαθάριση παλαιών γραφείων («Rydding og rengjøring av gamle kontorer»)· υλικά συσκευασίας ειδών γραφείου (52) και μεταφοράς στα νέα γραφεία («Pakking og transport»)· προετοιμασία, επίπλωση και αναβάθμιση νέων γραφείων στη Mesta AS («Klargjøring, innredning og oppgradering av nye kontorer») καθώς και έξοδα για το συντονισμό των εργασιών μετακόμισης («administrasjon av flyttning»).

Το κονδύλιο αυτό περιλαμβάνει δαπάνες μετακόμισης από τα παλαιά γραφεία στα νέα τοπικά γραφεία συντήρησης και υποστήριξης και έξοδα για την αναδιοργάνωση των παλαιών γραφείων εκμετάλλευσης και υποστήριξης σε νέα γραφεία της Mesta AS. Περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός νέου συστήματος IT που ήταν απαραίτητο, διότι το Τμήμα Παραγωγής διέθετε ένα κοινό σύστημα IT με άλλα τμήματα του δημόσιου φορέα οδοποιίας. Συγκεκριμένα παραδείγματα δαπανών είναι η εκκαθάριση παλαιών γραφείων λειτουργίας και συντήρησης («rydding og rengjøring av gamle driftsstøttepunkt»), η συσκευασία γραφειακού υλικού και μεταφορά του στα νέα γραφεία («pakking og transport»), η προετοιμασία, επίπλωση και αναβάθμιση των νέων γραφείων λειτουργίας και συντήρησης («Klargjøring, innredning og oppgradering av driftsstøttepunkt») και ο συντονισμός των εργασιών της μετακόμισης («administrasjon av flytting»).

Το κονδύλιο αυτό περιλαμβάνει δαπάνες για την εγκατάσταση ηλεκτρονικών και φυσικών αρχείων στη Mesta AS. Καλύπτει τις δαπάνες διαχωρισμού συναφών με το δημόσιο φορέα οδοποιίας αρχείων από άλλα μη συναφή αρχεία καθώς και τα έξοδα για τη δημιουργία νέων αρχείων στη Mesta AS. Οι δαπάνες αυτές περιλαμβάνουν τα έξοδα εκτίμησης των απαραίτητων πόρων για κάθε αρχείο («Ressursbehov pr. arkiv»), έξοδα φωτοτυπιών («kopiering»), μεταφοράς («frakt»), προετοιμασίας («klargjøring») και εργασιών διασφάλισης της ποιότητας («kvalitetssikring og sikkerhetsarbeid»).

Αν και το λογικό θα ήταν αυτό το στοιχείο κόστους να καλύπτει έξοδα επισκευής ή ανανέωσης μηχανών, δεν συμβαίνει αυτό. Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι, πριν από τη μεταρρύθμιση, το Τμήμα Παραγωγής είχε πραγματοποιήσει εργασίες κατά τις οποίες οι μηχανές και ο άλλος εξοπλισμός είχαν αφεθεί στα εργοτάξια κατασκευών και ανακαίνισης (53). Κατά συνέπεια, αυτό το στοιχείο κόστους συνίστατο στην υπολειπόμενη ευθύνη προηγούμενων συμβάσεων έργου και περιλάμβανε την εκκαθάριση εργοταξίων («opprydding») και η απομάκρυνση και μεταφορά άχρηστων μηχανών («fjerning, skroting, og fraktkostnader»). Οι μηχανές που έπρεπε να απομακρυνθούν ήταν παλαιές, κατεστραμμένες και απολύτως ακατάλληλες για οποιαδήποτε χρήση για την επιχείρηση και, ως εκ τούτου, δεν έγινε καμία εκτίμηση της αξίας του μηχανολογικού εξοπλισμού (ή της επιχείρησης συνολικά (54). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι η Mesta AS ανέθετε μέρος των εργασιών σε υπεργολάβους με εμπορικούς όρους. Το άλλο μέρος του έργου εκτελούνταν από την ίδια την Mesta AS με χρονοχρέωση ανά ώρα εργασίας (χωρίς το περιθώριο κέρδους), κόστος το οποίο ήταν συνεπώς χαμηλότερο από το κόστος σε τιμές της αγοράς για παρόμοιες εργασίες εκείνη την περίοδο (55). Οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν δικαιολογητικά που περιλαμβάνουν τιμολόγια υπεργολάβων και τις τιμές που χρέωνε η ίδια η Mesta AS (56).

(v) Αποζημιώσεις για μισθούς

Το στοιχείο του κόστους των αποζημιώσεων για μισθούς («ventelønn») δεν εντάσσεται σε αυτό που οι νορβηγικές αρχές θα αποκαλούσαν «έξοδα αναδιάρθρωσης». Παρόλα αυτά, οι αποζημιώσεις για μισθούς ήταν ένα από τα κίνητρα για να δεχθούν οι εργαζόμενοι τη μετάταξη στη Mesta AS. Το στοιχείο αυτό πρέπει να εξεταστεί με βάση την ανάγκη μείωσης του αριθμού των εργαζομένων.

Αν και οι εργαζόμενοι που μετατάχθηκαν από το Τμήμα Παραγωγής απώλεσαν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου, ορισμένα ειδικά δικαιώματα που απέρρεαν από αυτό το καθεστώς διατηρήθηκαν ωστόσο για περιορισμένο διάστημα. Ορισμένα από τα δικαιώματα αυτά διέπονται από τη νομοθετική πράξη σύστασης της Mesta AS (57). Το Τμήμα 4 αυτής της πράξης προβλέπει ότι, για διάστημα τριών ετών μετά την ανάληψη καθηκόντων στη Mesta AS την 1η Ιανουαρίου 2003, οι εργαζόμενοι που στη συνέχεια απολύονται και πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις (π.χ. ελάχιστη απασχόληση ενός έτους) έχουν δικαίωμα να τοποθετηθούν σε κατάλληλη θέση εργασίας στη δημόσια διοίκηση («fortrinnsrett til annen statlig stilling») ή, εάν δεν είναι δυνατό να τους προσφερθεί θέση εργασίας, διατηρούν το δικαίωμα να λάβουν αποζημίωση για μισθούς («ventelønn»).

Οι αποζημιώσεις για μισθούς ρυθμίζονται από το νόμο περί δημοσίων υπαλλήλων (58). Πρόκειται για ρύθμιση βάσει της οποίας οι δημόσιοι υπάλληλοι οι οποίοι λαμβάνουν ειδοποίηση απόλυσης και στους οποίους δεν έχει προσφερθεί άλλη κατάλληλη θέση εργασίας δικαιούνται (με τους όρους και χρονικούς περιορισμούς που ορίζονται στη νομοθετική πράξη) να λάβουν τα δύο τρίτα του μισθού που είχαν την ημερομηνία κοινοποίησης της απόλυσης.

Αν και οι δαπάνες αποζημιώσεων για μισθούς αρχικά αποτελούσαν μέρος του κόστους αναδιάρθρωσης, το Υπουργείο Εργασίας αποφάσισε αργότερα να ληφθούν υπόψη τα εκτιμώμενα έξοδα κατά τον υπολογισμό των ιδίων κεφαλαίων της Mesta AS. Με άλλους όρους, το κράτος θα εισέφερε στη Mesta AS τα μέσα χρηματοδότησης των σχετικών δαπανών ως ίδια κεφάλαια (59). Η προσέγγιση αυτή βασιζόταν στη λογική ότι η χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια έπρεπε να έχει ως αποτέλεσμα την προσεκτικότερη χρήση του μέσου της απόλυσης ως μέσου αναδιοργάνωσης της νέας εταιρείας. Αντίθετα, θα έπρεπε να γίνει ευρύτερη χρήση άλλων (φθηνότερων) μέσων αναδιοργάνωσης, όπως η χορήγηση αδειών με μειωμένες αποδοχές και ρυθμίσεων συνταξιοδότησης κλπ.

Αν και σύμφωνα με τις αρχικές προβλέψεις το σύστημα των αποζημιώσεων για μισθούς θα κάλυπτε 450 εργαζόμενους με συνολικό κόστος περίπου 512 εκατ. ΝΟΚ (60), η εκτίμηση αυτή αναθεωρήθηκε τον Οκτώβριο του 2002 και τελικά καλύφθηκαν 150 εργαζόμενοι με συνολικό κόστος περίπου 150 εκατ. ΝΟΚ (61). Έτσι, ελήφθη υπόψη το δεύτερο ποσό κατά τον καθορισμό των ιδίων κεφαλαίων της Mesta AS.

Για να συγκρατήσει το κόστος, η Mesta AS έκανε χρήση των ακόλουθων (φθηνότερων) εναλλακτικών μέσων μείωσης προσωπικού (62). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν, ωστόσο, ότι το συνδυασμένο κόστος γι’ αυτά τα μέτρα και για αποζημιώσεις για μισθούς ανέρχεται συνολικά σε 359 εκατ. ΝΟΚ (εκ των οποίων τα 255,1 εκατ. ΝΟΚ είχαν δαπανηθεί έως τις 21 Δεκεμβρίου 2008) και, κατά συνέπεια, υπερβαίνει κατά πολύ το ποσό της εισφοράς για την κάλυψη αυτών των δαπανών:

Διακανονισμοί λύσης της εργασίας που αποτελούν ρύθμιση βάσει της οποίας τερματίζεται η απασχόληση των εργαζομένων χωρίς αυτοί να δικαιούνται αποζημίωση για μισθούς και σε ανταπόδοση λαμβάνουν μισθούς ενός έτος και χρηματοδοτική ενίσχυση για να βρουν άλλη εργασία.

Ρυθμίσεις συνταξιοδότησης που συνίστανται σε συμφωνία βάσει της οποίας τερματίζεται η απασχόληση εργαζομένων ηλικίας 62 ετών έναντι παροχής εγγύησης για το 66 % του μισθού μέχρι την ηλικία συνταξιοδότησης στα 67 έτη και του δικαιώματος να συνεχίσουν να θεμελιώνουν τα κανονικά συνταξιοδοτικά δικαιώματα κατά το διάστημα αυτό.

Διακανονισμός αδειών με μειωμένες αποδοχές που παρέχει κίνητρο σε εργαζόμενους οι οποίοι θα αποκτούσαν το δικαίωμα να λάβουν πρόωρη συνταξιοδότηση (στην ηλικία των 60 ετών) μεταξύ του 2003 και του 2005 να σταματήσουν να εργάζονται νωρίτερα, προσφέροντας στους εργαζόμενους αυτούς τη δυνατότητα να σταματήσουν άμεσα να εργάζονται έναντι καταβολής του 66 % του μισθού μέχρι το χρονικό σημείο κατά το οποίο θα αποκτούσαν το δικαίωμα πρόωρης συνταξιοδότησης.

2.3. ΑΞΙΑ ΜΗΧΑΝΩΝ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ («ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ») ΚΑΙ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΚΤΙΡΙΩΝ («ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ») ΣΤΟΝ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟ ΕΝΑΡΞΗΣ

Στη συνέχεια παρουσιάζεται μια εικόνα της διαδικασίας καθορισμού της αξίας των πάγιων στοιχείων ενεργητικού στον τελικό ισολογισμό έναρξης της Mesta AS. Για τους σκοπούς της διαδικασίας αυτής προσλήφθηκαν δύο ελεγκτές. Η Ernst & Young, ορίστηκε από το Δημόσιο φορέα οδοποιίας για να συστήσει τη νέα εταιρεία, ενώ το Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών ανέθεσε στην Deloitte & Touche τη διενέργεια ποιοτικού ελέγχου της εκτίμησης της αξίας των στοιχείων ενεργητικού και της πρότασης ισολογισμού έναρξης καθώς και για να ελέγξει τη διαδικασία, τις μεθόδους και τις αρχές που εφαρμόζονται σε αυτή τη διαδικασία. Στη συνέχεια, η Ernst & Young έγινε ο ελεγκτής της Mesta AS.

Εν συντομία, το Μάιο του 2002, οι ελεγκτές άρχισαν να αποτιμούν την αξία των στοιχείων ενεργητικού βάσει της αρχής της «εικονικής συνέχειας» (δηλ. της κατασκευασμένης λογιστικής αξίας), αλλά τον Αύγουστο του 2002 άλλαξαν τη μέθοδο αξιολόγησης κάνοντας χρήση της «πραγματικής αξίας». Έγιναν αποτιμήσεις της αξίας μεμονωμένων στοιχείων (ή κατά ομάδες) μηχανολογικού εξοπλισμού και της ακίνητης περιουσίας (αναλύεται διεξοδικά στην ενότητα 2.3.1.). Τον Οκτώβριο του 2002, οι ελεγκτές αποτίμησαν την εύλογη αξία ολόκληρης της επιχείρησης Mesta AS βάσει της μεθόδου των προεξοφλημένων ταμειακών ροών (που αναλύεται διεξοδικά στην ενότητα 2.3.2), η οποία έδειξε ότι η συνολική αξία της επιχείρησης (δηλ. το λειτουργικό κεφάλαιο) ήταν κατώτερη από την αξία που προέκυψε από τις αποτιμήσεις της αξίας των μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού. Επειδή ο νορβηγικός νόμος για τις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης προβλέπει ότι τα ίδια κεφάλαια δεν μπορεί να υπερβαίνουν τη συνολική αξία της επιχείρησης, μειώθηκε η αξία του κάθε στοιχείου (ή ομάδων στοιχείων) ενεργητικού.

2.3.1. Αποτίμηση της αξίας των μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού

(vi) Μηχανολογικός εξοπλισμός

Για την αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας, η Arthur Andersen & Co AS, ο νόμιμος εκπρόσωπος της νορβηγικής κυβέρνησης, η ViaNova και η Skagerak Forsikringsmegling AS συνέταξαν έκθεση με ημερομηνία 10ης Μαϊου 2002 ΚΑΙ ΤΙΤΛΟ OPENING BALANCE (ισολογισμός έναρξης) (63). Η αξιολόγηση βασίστηκε καταρχήν στην «λογιστική αξία». Επειδή όμως η δημόσια διοίκηση δεν υπάγεται στο νόμο για τα λογιστικά (64), οι αξίες που εμφανίζονται στα βιβλία του Τμήματος Παραγωγής έπρεπε να αναχθούν στις αξίες που θα αντιπροσώπευαν, εάν το Τμήμα Παραγωγής υπαγόταν στο γενικό νόμο για τα λογιστικά (65). Η μέθοδος αξιολόγησης ήταν λοιπόν μια «αναδρομική δημιουργία λογιστικής αξίας» ή απλά μέθοδος «εικονικής συνέχειας». Βάσει των ανωτέρω, η εγγεγραμμένη στα βιβλία του Τμήματος Παραγωγής την 1η Ιανουαρίου 2002 αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού των 1 111 εκατ. ΝΟΚ αναπροσαρμόσθηκε σε 866 εκατ. ΝΟΚ. Την 1η Ιανουαρίου 2003, η αξία μειώθηκε περαιτέρω σε 747 εκατ. ΝΟΚ.

Ωστόσο, από μεταγενέστερη έκθεση του Αυγούστου 2002 με τίτλο Opening balance (ισολογισμός έναρξης) (66), που συνέταξαν ο φορέας δημόσιας οδοποιίας, η Ernst & Young, η Via Nova και η Skagerak Forsikringsmegling AS, συνάγεται ότι, τον Ιούλιο του 2002, αποφασίστηκε τα στοιχεία ενεργητικού του Τμήματος Παραγωγής που θα μεταβιβάζονταν στη Mesta AS να αποτιμηθούν βάσει της αρχής της «πραγματικής αξίας» αντί της «εικονικής συνέχειας», εφόσον η πρώτη μέθοδος είναι μια περισσότερο διαφανής μέθοδος αποτίμησης.

Η έκθεση με ημερομηνία Δεκεμβρίου 2002 και τίτλο Opening balance Supplement : Value assessment of assets (Συμπλήρωμα ισολογισμού έναρξης: Αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού) που συνέταξαν ο δημόσιος φορέας οδοποιίας, η Ernst & Young, η Via Nova, η OPAK και η Skagerak Forsikringsmegling AS αποτιμά την αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού σε όρους πραγματικής αξίας (67). Για τον καθορισμό της πραγματικής αξίας εφαρμόστηκαν δύο μέθοδοι: για ορισμένους τύπους μηχανών ελήφθη ως βάση η καταχωρημένη στη δημόσια διοίκηση λογιστική αξία, προσαρμοσμένη με την εφαρμογή του φόρου προστιθέμενης αξίας, των περιόδων απόσβεσης και ορισμένων στοιχείων διακριτικής αξιολόγησης. Για άλλους τύπους μηχανών, η αποτίμηση της αξίας βασίστηκε σε εξωτερικές αξιολογήσεις και τιμές (68). Σε αυτή τη βάση, η πραγματική αξία των μηχανών υπολογίστηκε σε 572 εκατ. ΝΟΚ, ενώ η συνολική αξία του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού εκτιμήθηκε σε 1 162 εκατ. ΝΟΚ (69).

Στη συνέχεια, η Ernst & Young εξήγησε ότι ήταν λανθασμένοι οι υπολογισμοί που εμφανίζονται στην ανωτέρω έρευνα, η οποία χρησιμοποιεί ως αφετηρία λογιστική αξία 747 εκατ. ΝΟΚ βάσει της εικονικής συνέχειας και καταλήγει σε πραγματική αξία 562 εκατ. ΝΟΚ. Σύμφωνα με την Ernst & Young, οι υπολογισμοί αυτοί δεν αποτελούσαν μέρος των διαδικασιών καθορισμού της πραγματικής αξίας του μηχανολογικού εξοπλισμού που επρόκειτο να μεταβιβαστεί στη Mesta AS.

(vii) Ακίνητη περιουσία

Στην έκθεση του Μαΐου 2002 με τίτλο «Ισολογισμός έναρξης», η λογιστική αξία της ακίνητης περιουσίας που κατέγραψε η δημόσια διοίκηση την 1η Ιανουαρίου 2002 ανερχόταν σε 596 εκατ. ΝΟΚ. Αφού αφαιρέθηκε η ακίνητη περιουσία που δεν επρόκειτο να μεταβιβαστεί στη Mesta AS και πραγματοποιήθηκαν προσαρμογές βάσει της αρχής της εικονικής συνέχειας, η αξία εκτιμήθηκε σε 277 εκατ. ΝΟΚ.

Μετά την αλλαγή των κανόνων αξιολόγησης με την αντικατάσταση της αρχής της εικονικής συνέχειας με την πραγματική αξία, μια ανεξάρτητη εταιρεία συμβούλων σε θέματα ακινήτων, η ΟΡΑΚ, αποτίμησε την πραγματική αξία της ακίνητης περιουσίας. Οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν εκτίμηση συμβούλων με ημερομηνία 28ης Αυγούστου 2002, όπου η ΟΡΑΚ αποτιμούσε την αξία 375 περιουσιακών στοιχείων σε περίπου 336 εκατ. ΝΟΚ (70). Συμπληρωματική έκθεση της 31ης Οκτωβρίου 2002 που συνέταξε η ΟΡΑΚ διαπίστωνε ότι μετά την προσθήκη, μεταξύ άλλων, 16 ακινήτων, η κατά προσέγγιση αξία της ακίνητης περιουσίας ανερχόταν σε 395 εκατ. ΝΟΚ. Στη συνέχεια, η Ernst & Young εξήγησε ότι, αφού αφαιρέθηκαν τα ακίνητα που δεν επρόκειτο να μεταβιβαστούν στη Mesta AS και έγιναν διορθώσεις για τα μισθωμένα ακίνητα (71) η αξία των ακινήτων εκτιμήθηκε σε 331 εκατ. ΝΟΚ (72).

Έκθεση του Δεκεμβρίου 2002 με τίτλο «Συμπλήρωμα ισολογισμού έναρξης: Αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού» δείχνει ότι, ενώ η αξία της ακίνητης περιουσίας με βάση την αρχή της εικονικής συνέχειας ανερχόταν σε 596 εκατ. ΝΟΚ, με την εφαρμογή της αρχής της πραγματικής αξίας, η αξία της ακίνητης περιουσίας εκτιμήθηκε σε 331 εκατ. ΝΟΚ.

2.3.2. Αποτίμηση της αξίας βάσει προεξοφλημένων ταμειακών ροών

Παράλληλα με, αλλά ανεξάρτητα από την αποτίμηση της αξίας μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού, πραγματοποιήθηκε αποτίμηση της εύλογης αξίας ολόκληρης της επιχείρησης βάσει της μεθόδου των προεξοφλημένων ταμειακών ροών, η οποία συνοψίζεται σε έκθεση του Οκτωβρίου 2002 με τίτλο «Αποτίμηση της αξίας» που συνέταξε η Ernst & Young (73). Η έκθεση συμπεραίνει ότι με την εφαρμογή της μεθόδου των προεξοφλημένων ταμειακών ροών το λειτουργικό κεφάλαιο (74) ανέρχεται περίπου σε 600 εκατ. ΝΟΚ (με απόκλιση +/–25 %). Η ανάλυση βασίστηκε σε εκτίμηση των ταμειακών ροών την περίοδο 2003-2012, για την οποία εκτιμήθηκε αρνητική παρούσα αξία 300 εκατ. ΝΟΚ και τελική αξία υψηλότερη των 900 εκατ. ΝΟΚ (75). Το ποσοστό απόδοσης καθορίστηκε σε ονομαστική απόδοση 6,7 % επί του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού μετά φόρων (76).

Η Ernst & Young εξήγησε ότι το λειτουργικό κεφάλαιο (600 εκατ. ΝΟΚ) αποτελείται από το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού χωρίς τις βραχυπρόθεσμες οφειλές. Συγκριτικά, η εκτίμηση που προέκυψε από την αποτίμηση μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού ήταν 1 162 εκατ. ΝΟΚ. Εάν οι βραχυπρόθεσμες οφειλές (464 εκατ. ΝΟΚ) αφαιρεθούν από τα 1 162 εκατ. ΝΟΚ, το λειτουργικό κεφάλαιο (77) είναι 698 εκατ. ΝΟΚ. Το ποσό αυτό είναι μεγαλύτερο από το λειτουργικό κεφάλαιο των 600 εκατ. ΝΟΚ που προκύπτει από αποτίμηση βάσει της εύλογης αξίας ολόκληρης της επιχείρησης (δηλ. με τη μέθοδο των προεξοφλημένων ταμειακών ροών). Σύμφωνα με το νορβηγικό νόμο περί εταιρειών περιορισμένης ευθύνης, τα ίδια κεφάλαια δεν μπορεί να υπερβαίνουν τη συνολική αξία της επιχείρησης και ήταν, κατά συνέπεια, απαραίτητο να μειωθεί η αξία των στοιχείων ενεργητικού (78). Έτσι, η Ernst & Young μείωσε την αξία των στοιχείων ενεργητικού για να περιοριστεί το λειτουργικό κεφάλαιο στα 619 εκατ. ευρώ. Αυτό αναλύεται ως εξής (79):

Πάγια στοιχεία ενεργητικού 1 053 Τρέχοντα στοιχεία ενεργητικού 109 Βραχυπρόθεσμες οφειλές (464) Καθαρή αξία 698 Προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας μηχανών (25) Προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας ακίνητης περιουσίας (54) Συνολική προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας (79) Αξία μετά την προς τα κάτω προσαρμογή 619 Οφειλές (συντάξεις) 319 Ίδια κεφάλαια 300 Ίδια κεφάλαια σε μετρητά 1 600 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων στον ισολογισμό έναρξης 1 900

Από τα ανωτέρω συνάγεται προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας κατά 79 εκατ. ΝΟΚ. Λόγω του υψηλού βαθμού αβεβαιότητας ως προς την αξία της ακίνητης περιουσίας και του μηχανολογικού εξοπλισμού, η προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων πραγματοποιήθηκε με τον ακόλουθο τρόπο:

Εκτιμώμενη πραγματική αξία μηχανών 572 Αγορές 44 Προς τα κάτω προσαρμογή (25) Αξία στον ισολογισμό έναρξης 591 Εκτιμώμενη πραγματική αξία ακινήτων 331 Αγορές 4 Προς τα κάτω προσαρμογή (54) Αξία στον ισολογισμό έναρξης 281

2.3.3. Έλεγχος ποιότητας

Παράλληλα με τη διαδικασία καθορισμού της πραγματικής αξίας, η Deloitte & Touche είχε αρχίσει (τον Οκτώβριο του 2002) να διενεργεί έλεγχο των πρώτων εκτιμήσεων της αξίας του ενεργητικού (βάσει της εικονικής συνέχειας) σε σχέση με τα αποτελέσματα των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Σε αυτή τη βάση, η Deloitte & Touche διαπίστωσε ότι η αξία (με τη μέθοδο της εικονικής συνέχειας) των πάγιων στοιχείων ενεργητικού έπρεπε να μειωθεί από 1 137 εκατ. ΝΟΚ (80) σε 937 εκατ. ΝΟΚ (δηλ. κατά 200 εκατ. ΝΟΚ) (81).

2.3.4. Αποτίμηση της αξίας στον τελικό ισολογισμό έναρξης

Ο τελικός ισολογισμός έναρξης της 1ης Ιανουαρίου 2003, που συνέταξε η Mesta AS με τη βοήθεια των Ernst & Young, ViaNova Plan και Trafikk AS (επισυνάπτεται ως Παράρτημα A) παρουσιάζει συνολική αξία πάγιων στοιχείων ενεργητικού 977 εκατ. ΝΟΚ (82).

Ο τελικός ισολογισμός έναρξης επιβεβαιώνει ότι η αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού των 572 εκατ. ΝΟΚ που προσδιορίστηκε στην έκθεση του Δεκεμβρίου 2002 (με τίτλο «Συμπλήρωμα ισολογισμού έναρξης: Αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού») προσαρμόστηκε προς τα κάτω κατά 25 εκατ. ΝΟΚ σε 549 εκατ. ΝΟΚ. Η προσθήκη νέων επενδύσεων και επιμέρους προσαρμογές αύξησαν την τελική αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού σε 594 εκατ. ΝΟΚ.

Μετά από αγορές ύψους 4 εκατ. ΝΟΚ, η αξία των ακινήτων ανερχόταν σε 335 εκατ. ΝΟΚ και με την εφαρμογή της μεθόδου της προσαρμογής προς τα κάτω κατά 54 εκατ. ΝΟΚ (που ήταν επιβεβλημένη από το αποτέλεσμα των προεξοφλημένων ταμειακών ροών) είχε σαν αποτέλεσμα η αξία της ακίνητης περιουσίας να μειωθεί σε 281 εκατ. ΝΟΚ.

2.4. ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΚΑΙ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΟΝ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟ ΕΝΑΡΞΗΣ

2.4.1. Οι συμβάσεις κατασκευαστικών έργων

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι την 1η Ιανουαρίου 2003 όλες οι νέες συμβάσεις για κατασκευαστικά έργα (οδοποιία, σήραγγες, αποβάθρες και γέφυρες) ήταν αντικείμενο διαδικασίας δημόσιου διαγωνισμού.

Εντούτοις, ένα υφιστάμενο κατασκευαστικό επενδυτικό σχέδιο έπρεπε να μεταβιβαστεί στη Mesta AS για την ολοκλήρωση των κατασκευαστικών έργων που ήταν σε εξέλιξη. Η περιπλοκότητα και η διάρκεια των υφισταμένων συμβάσεων διέφεραν, αλλά όλες οι συμβάσεις έληγαν σε διάστημα ενός ή δύο ετών μετά τη σύσταση της Mesta AS. Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι συμβάσεις κατασκευής μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS στις τιμές που είχαν αρχικά καθοριστεί γι’ αυτές τις συμβάσεις. Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, οι τιμές αυτές αντανακλούν τις αγοραίες τιμές. Πριν από την 1η Ιανουαρίου 2002, μεγάλο μέρος των συμβάσεων κατασκευών ανατέθηκαν με διαδικασίες διαγωνισμού και ο δημόσιος φορέας οδοποιίας απέκτησε σχετική εμπειρία με το επίπεδο της αγοραίας τιμής. Επιπλέον, οι τιμές των εσωτερικών συμβάσεων κατασκευών μεταξύ του δημόσιου φορέα οδοποιίας και του Τμήματος Παραγωγής έπρεπε να καθοριστούν σύμφωνα με τις εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές που περιείχαν κανόνες τιμολόγησης των εσωτερικών συμβάσεων (83). Σύμφωνα με τις εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές, η εμπειρία σε θέματα τιμολόγησης που αποκτήθηκε στο πλαίσιο ανοικτών διαγωνισμών έπρεπε να αποτελέσει βάση για τον καθορισμό των τιμών των εσωτερικών συμβάσεων. Έπρεπε είτε να εφαρμοστούν άμεσα οι τιμές των δημόσιων διαγωνισμών είτε οι τιμές των εσωτερικών συμβάσεων να βασιστούν σε εκτιμήσεις βάσει των όρων της αγοράς και (κατά περίπτωση) να μειωθούν στο επίπεδο των αγοραίων τιμών (84). Σε κάθε περίπτωση, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας εφάρμοζε το γενικό όρο οι τιμές που καθορίζονταν στις εσωτερικές συμβάσεις να αντανακλούν το επίπεδο των τιμών της αγοράς (85). Τέλος, οι νορβηγικές αρχές διασαφήνισαν ότι, εκτός από τους φόρους και τους δασμούς που επιβάλλονται σε όλες τις υπηρεσίες, οι φορολογικές και άλλες κανονιστικές διατάξεις δεν επηρέαζαν την τιμή στην οποία μεταβιβάζονταν οι συμβάσεις (86).

Οι τιμές στις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις κατασκευών στη Mesta AS ήταν οι ίδιες με αυτές που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό των εσόδων από τις συμβάσεις στην ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών.

2.4.2. Οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης

Η Mesta AS ανέλαβε 102 υφιστάμενες συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης («funksjonsavtaler») (87). Οι συμβάσεις αυτές, οι οποίες κάλυπταν έργα επιφανειακής στρώσης, σήμανσης, στράγγισης, διάστρωσης σκύρων καθώς και έργα για την πρόληψη πλημμυρών και κατολισθήσεων, θα έληγαν όλες εντός ανώτατου διαστήματος τεσσάρων ετών, δηλ. το τρίτο τρίμηνο του 2006. Όσον αφορά τη διάρκεια των συμβάσεων, υπήρχαν οι τέσσερις ακόλουθες κατηγορίες. Με τη λήξη των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας προκήρυττε δημόσιο διαγωνισμό για το 25 % περίπου των συμβάσεων την 1η Σεπτεμβρίου κάθε έτος, ως ακολούθως:

— Κατηγορία A: 24 συμβάσεις που έληγαν το Φθινόπωρο του 2003·

— Κατηγορία B: 25 συμβάσεις που έληγαν το Φθινόπωρο του 2004·

— Κατηγορία Γ: 27 συμβάσεις που έληγαν το Φθινόπωρο του 2005·

— Κατηγορία Δ: 26 συμβάσεις που έληγαν το Φθινόπωρο του 2006.

Ενώ κάθε κατηγορία αφορά συμβάσεις οι οποίες καλύπτουν γεωγραφικές περιοχές ισομερώς κατανεμημένες σε όλη τη Νορβηγία (με τρόπο που εξασφαλίζει τη σταθερότητα της παροχής υπηρεσιών), οι ανωτέρω κατηγορίες αντιστοιχούν επίσης και στο βαθμό δυσκολίας των προς εκτέλεση έργων. Από αυτή την άποψη, η κατηγορία Α περιλαμβάνει τις απλούστερες συμβάσεις έργων σε μικρές περιοχές (δηλ. σε περιοχές που συνιστούν ελάχιστες προκλήσεις όσον αφορά τον όγκο της κυκλοφορίας, τις καιρικές συνθήκες και τον τύπο του οδικού δικτύου), ενώ η κατηγορία Δ περιλαμβάνει συμβάσεις σύνθετων έργων τόσο σε όρους οδικού δικτύου (όπως οδοί σε ορεινές και βραχώδεις περιοχές) και κυκλοφορίας και καιρικών συνθηκών. Οι κατηγορίες Β και Γ καλύπτουν συμβάσεις έργων ενδιάμεσης δυσκολίας.

Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι οι τιμές των υπηρεσιών που παρέχονται βάσει των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης τις οποίες συνήψε το Τμήμα Παραγωγής διατηρήθηκαν και κατά τη μεταβίβαση των συμβάσεων στη Mesta AS.

2.4.3. Η τιμή της μεταβίβασης των συμβάσεων

Οι τιμές στις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις παρουσιάζονται στα λογιστικά φύλλα σε μορφή Excel που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές, τα οποία είναι παρόμοια με τα λογιστικά φύλλα που είχε υποβάλει προηγουμένως η Veidekke ASA (88). Μετά την έκδοση της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, οι νορβηγικές αρχές αναθεώρησαν την εκτίμηση της συνολικής τιμής στην οποία μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις κατασκευών στη Mesta AS από 2 960 εκατ. ΝΟΚ σε 2 942 εκατ. ΝΟΚ (89). Οι νορβηγικές αρχές αναθεώρησαν επίσης την εκτίμηση της συνολικής τιμής στην οποία μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης από 5 750 εκατ. ΝΟΚ σε 5 866 εκατ. ΝΟΚ. Η συνολική παρουσίαση δεν αναφέρει την τιμή της κάθε σύμβασης.

2.4.4. Επίπεδο τιμών που προκύπτει από μεταγενέστερους διαγωνισμούς

Έκθεση την οποία ανέθεσαν και δημοσίευσαν η Διεύθυνση Δημοσίων Οδών, η ViaNova Plan και η Trafikk AS περιέχει ανάλυση του επιπέδου τιμών των συμβάσεων το Δεκέμβριο του 2003 («έκθεση ViaNova»). Από την έκθεση ViaNova συνάγεται ότι ορισμένες από τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS με δημόσιους διαγωνισμούς τον Ιανουάριο του 2003. Σύμφωνα με ένα από τα συμπεράσματα της έκθεσης, το επίπεδο κόστους των μεταβατικών συμβάσεων οι οποίες ανατέθηκαν με δημόσιους διαγωνισμούς το 2003 είναι κατά 32 % χαμηλότερο από το αρχικό επίπεδο κόστους συγκρίσιμων μεταβατικών συμβάσεων που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS. Οι νορβηγικές αρχές παρατήρησαν ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας δεν πραγματοποίησε επαναδιαπραγμάτευση για να επιτύχει μείωση των τιμών για τις (εναπομείνασες) μεταβατικές συμβάσεις.

Οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν κατάσταση των τιμών που προέκυψαν από τους διαγωνισμούς για την ανάθεση συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης από το 2003 έως το 2006. Τα ποσά που περιέχονται στην κατάσταση που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές είναι (με ορισμένες διαφορές) παρόμοια με αυτά που αναφέρονται στο λογιστικό φύλλο Excel που υπέβαλε η Veidekke ASA, το οποίο επίσης περιλαμβάνει πίνακα που συγκρίνει την επιτυχή (δηλ. τη χαμηλότερη) προσφορά σε κάθε διαγωνισμό με τις τιμές στις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις. Από τη σύγκριση την οποία υπέβαλε η Veidekke ASA συνάγεται ότι, όσον αφορά τις συμβάσεις που δημοπρατήθηκαν από το 2003 έως το 2006, οι τιμές των επιτυχόντων ήταν κατά κανόνα χαμηλότερες από τις τιμές στις οποίες είχαν προηγουμένως μεταβιβαστεί οι συμβάσεις στη Mesta AS. Ακόμη, από την έκθεση συνάγεται ότι οι τιμές των προσφορών της Mesta AS (την ίδια) σε μεταγενέστερους διαγωνισμούς ήταν χαμηλότερες από τις τιμές στις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις στη Mesta AS (90):

(σε εκατ. ΝΟΚ) Έτος διαγωνισμού Τιμή ανάθεσης Ποσό κατά το οποίο η τιμή μεταβίβασης της σύμβασης υπερβαίνει τη τιμή ανάθεσης Ποσό κατά το οποίο η τιμή μεταβίβασης της σύμβασης υπερβαίνει τις τιμές προσφοράς της Mesta AS 2003 1 226,6 94 67 2004 1 605,2 328 282 2005 1 857,1 760 563 2006 7 455,5 948 900

Από την υποβληθείσα από τις νορβηγικές αρχές κατάσταση των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης, οι οποίες ανατέθηκαν με δημόσιο διαγωνισμό από το 2003 έως το 2006, συνάγεται ότι η Mesta AS κέρδισε τις 14 από τις 24 συμβάσεις που δημοπρατήθηκαν το 2003. Το 2004 η Mesta AS κέρδισε τις 13 από τις 25 συμβάσεις ενώ το 2005 η Mesta AS κέρδισε τις 20 από τις 29 συμβάσεις. Το 2006 η Mesta AS κέρδισε 21 από 30 συμβάσεις (91). Αυτό σημαίνει ότι επί συνόλου 108 συμβάσεων η Mesta AS κέρδισε τις 68 συμβάσεις που αντιπροσωπεύει ποσοστό 62,7 %.

2.4.5. Προηγούμενοι έλεγχοι τιμών και πείρα του δημόσιου φορέα οδοποιίας

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, πριν από τη σύσταση της Mesta AS, το νορβηγικό κοινοβούλιο στήριξε πέντε πρότυπες/πειραματικές συμβάσεις που ο δημόσιος φορέας οδοποιίας είχε σχεδιάσει να αναθέσει με δημόσιο διαγωνισμό. Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι τιμές που προέκυψαν χρησιμοποιήθηκαν για την εσωτερική αξιολόγηση συμβάσεων αυτού του τύπου (κατά την περίοδο πριν και μετά την απόφαση για τη σύσταση της Mesta AS το 2001). Οι τιμές, ωστόσο, δεν χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για τον καθορισμό των τιμών των μεταβατικών συμβάσεων. Στις αιτήσεις της Αρχής να εξηγήσουν αυτό το γεγονός, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι είχε αποφασιστεί η αξία των μεταβατικών συμβάσεων να καθοριστεί με βάση το κόστος για τις συμβάσεις.

Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, οι τιμές κατακύρωσης των πέντε πρότυπων/ πειραματικών συμβάσεων ήταν οι ακόλουθες:

— Bærum (1998) πέντε έτη: 74 940 000 ΝΟΚ

— Nedre Romerike (1999) πέντε έτη: 56 000 000 ΝΟΚ

— Ibestad Dyrøy (1999) τέσσερα έτη: 30 418 400 ΝΟΚ

— Lågendalen (2000) τέσσερα έτη: 45 706 323 ΝΟΚ

— Våler og Åsnes (2001) πέντε έτη: 39 018 023 ΝΟΚ.

Το Δεκέμβριο του 2002, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας εξέδωσε έκθεση που εξέταζε την ανταγωνιστικότητα των υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης του Τμήματος Παραγωγής (92). Η έκθεση περιέχει προκαταρκτικά αποτελέσματα του Αυγούστου 2000 και η ανταγωνιστική ικανότητα υπολογίστηκε μέσω του προσδιορισμού της σχέσης ανάμεσα στο υπολογιζόμενο κόστος μιας σύμβασης και τη συμφωνηθείσα τιμή. Όσον αφορά τις συμβάσεις του Τμήματος Παραγωγής, το κόστος αντιπροσώπευε το 94 % της τιμής, ενώ για τις συμβάσεις που συνήφθησαν με ιδιωτικές επιχειρήσεις το κόστος αντιπροσώπευε το 71 % της τιμής. Κατά τα φαινόμενα, οι πρότυπες συμβάσεις, απετέλεσαν τη βάση για να εξαχθεί αυτό το συμπέρασμα. Στη σελίδα 7 της έκθεσης αναφέρεται ότι η μέση ετήσια αξία της σύμβασης της Bærum, η οποία προέκυψε με δημόσιο διαγωνισμό, ανέρχεται σε 15 εκατ. ΝΟΚ. Ο αριθμός αυτός είναι αποτέλεσμα της τιμής των 125 000 ανά χιλιόμετρο επί 120 χλμ. οδού, η οποία αντιστοιχεί σε 15 εκατ. ΝΟΚ (ή 75 εκατ. ΝΟΚ για πέντε έτη) (93). Η έκθεση αναφέρει ετήσια αξία της σύμβασης της Nedre Romerike 11,2 εκατ. ΝΟΚ. Η τιμή ανά χιλιόμετρο είναι 50 000 επί 198 χλμ. οδού και αντιστοιχεί σε 9,9 εκατ. ΝΟΚ (49,5 εκατ. ΝΟΚ για πέντε έτη) (94).

Επιπλέον, από τις ερωτήσεις που έθεσε η επιτροπή μεταφορών του Κοινοβουλίου στο Υπουργείο Μεταφορών, φαίνεται ότι το 1999-2000 πραγματοποιήθηκε στο Akershus ανάλυση της κατάστασης του δημόσιου φορέα οδοποιίας η οποία προέκυψε ότι το επίπεδο τιμών των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης ήταν κατά 20-25 % ανώτερο από αυτό των τιμών των ιδιωτικών συμβάσεων (95). Επιπλέον, σε δελτίο τύπου της 17ης Απριλίου 2001, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας αναφέρεται στο γεγονός ότι μια σύγκριση ανάμεσα σε τέσσερις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών συντήρησης και εκμετάλλευσης από ιδιωτικές επιχειρήσεις, αφενός, και σε συμβάσεις βάσει των οποίων οι αντίστοιχες υπηρεσίες παρέχονταν από το Τμήμα Παραγωγής, αφετέρου, έδειξε ότι η χαμηλότερη τιμή προσφοράς από τους ιδιωτικούς φορείς παροχής υπηρεσιών ήταν κατά 15-20 % χαμηλότερη από την τιμή προσφοράς του Τμήματος Παραγωγής.

2.4.6. Οι μεταβατικές συμβάσεις και ο ισολογισμός έναρξης

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι μεταβατικές συμβάσεις ήταν στοιχεία ενεργητικού που αποτελούσαν μέρος των προεξοφλημένων ταμειακών ροών και έτσι ελήφθησαν υπόψη κατά την αποτίμηση της συνολικής αξίας της Mesta AS. Εντούτοις, βάσει των αποτελεσμάτων των προεξοφλημένων ταμειακών ροών, η αξία του χαρτοφυλακίου των συμβάσεων (96) ήταν υπερβολικά χαμηλή για να καταλογιστεί κάποια αξία (97).

2.4.7. Προσωρινή υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας

Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, επέβαλαν υποχρέωση στη Mesta AS να παρέχει, από την 1η Ιανουαρίου 2003, δημόσια υπηρεσία υπό μορφή υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης του εθνικού οδικού δικτύου. Η υποχρέωση εξαντλούνταν σταδιακά και έληξε την 1η Σεπτεμβρίου 2006. Η υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας περιγράφεται λεπτομερώς σε έκθεση για τα πρότυπα λειτουργίας και συντήρησης που εξέδωσε ο δημόσιος φορέας οδοποιίας το 1999 (επικαιροποιήθηκε το 2003) (98). Η έκθεση ορίζει τις βασικές απαιτήσεις για να εξασφαλιστεί ότι τα πρότυπα λειτουργίας και συντήρησης είναι αρκετά για τη διατήρηση της οδικής ασφάλειας μέσω του καθορισμού συγκεκριμένων προτύπων ή μέτρων όσον αφορά τις σήραγγες, τα στραγγιστικά έργα, την επίστρωση οδών, τις γέφυρες, τις αποβάθρες και τα πεζοδρόμια («Έκθεση για την τυποποίηση») (99). Η έκθεση σχετικά με την τυποποίηση καθορίζει επίσης συγκεκριμένες προδιαγραφές όσον αφορά τα αξιόπιστα έργα χειμερινής συντήρησης για τη διασφάλιση της οδικής ασφάλειας. Η Mesta AS ανέλαβε την υποχρέωση να παρέχει αυτή την υπηρεσία βάσει διάταξης στην κάθε σύμβαση που ανατέθηκε στη Mesta AS, η οποία περιείχε συνοπτική παρουσίαση των σχετικών προτύπων και παραπομπή στην έκθεση σχετικά με την τυποποίηση για την λειτουργία και συντήρηση.

Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι η ανάθεση της προαναφερθείσας υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας στη Mesta AS αποσκοπούσε στη διασφάλιση ενός επαρκούς επιπέδου οδικής ασφάλειας μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2006. Από αυτή την άποψη, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας είναι υπεύθυνος για την οδική ασφάλεια και τη διασφάλιση ελάχιστων προτύπων μέσω της επίβλεψης και παρακολούθησης των έργων επισκευής και συντήρησης (100). Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2003, η υποχρέωση αυτή περιελάμβανε τον έλεγχο κυρίως των εργασιών ενός φορέα παροχής υπηρεσιών, δηλ. του Τμήματος Παραγωγής. Όμως, μετά από αυτή την ημερομηνία, η υποχρέωση αυτή θα αποκτούσε μια νέα διάσταση, εφόσον τα έργα οδικής συντήρησης θα έπρεπε να ανατίθενται με δημόσιους διαγωνισμούς και, κατά συνέπεια, θα εκτελούνταν από διαφορετικούς φορείς παροχής υπηρεσιών. Σε σχέση με αυτό, από τις νομοπαρασκευαστικές εργασίες συνάγεται ότι στόχος της σταδιακής ελευθέρωσης της αγοράς ήταν να εξασφαλιστεί ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας θα μπορούσε να συνεχίσει τον επαρκή έλεγχο και να διασφαλίζει ότι τα πρότυπα οδικού δικτύου και ασφάλειας θα διατηρούνταν σε ικανοποιητικό επίπεδο (101).

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ακόμη ότι αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η ανάθεση των συμβάσεων για τα απαιτητικά υψηλού κινδύνου έργα γινόταν στο τέλος της διαδικασίας, ενώ προηγούνταν η ανάθεση των συμβάσεων για τα απλούστερα μικρότερα έργα (102). Αφήνοντας για το τέλος την ανάθεση των περισσότερο απαιτητικών έργων, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας θα είχε αποκτήσει ήδη σχετική εμπειρία από την επίβλεψη και παρακολούθηση διαφόρων φορέων παροχής υπηρεσιών μετά τους πρώτους διαγωνισμούς. Ο δημόσιος φορέας οδοποιίας θα μπορούσε, συνεπώς, να ελέγξει με τους καλύτερους δυνατούς όρους το επίπεδο της οδικής ασφάλειας μέχρι τη δημοπράτηση των συμβάσεων για τα απαιτητικότερα έργα (103).

Όσον αφορά την καταβολή αποζημίωσης για την παροχή δημόσιων υπηρεσιών, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν τους κατωτέρω πίνακες που παρουσιάζουν μια συνολική εικόνα των εξόδων, των εσόδων και του ποσοστού απόδοσης για τις παρεχόμενες από τη Mesta AS υπηρεσίες βάσει των μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης (104). Σε αυτό το πλαίσιο, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι η Mesta AS διατηρούσε χωριστούς λογαριασμούς για κάθε μεταβατική σύμβαση από το 2003 έως το 2006. Συνεπώς, όλα τα έσοδα (και τα έξοδα) που παρατίθενται στους κατωτέρω πίνακες συνδέονται άμεσα με τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης.

Από τον πίνακα 1 συνάγεται ότι, όσον αφορά το συνολικό επενδυμένο κεφάλαιο στη Mesta AS, το κεφάλαιο κατανεμήθηκε στις συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης κατά την ίδια αναλογία με αυτή των εσόδων από τις μεταβατικές συμβάσεις επί των συνολικών εσόδων.

Mesta AS – κατανομή κεφαλαίου

(σε εκατ. ΝΟΚ) Συνολικό κεφάλαιο 2003 2004 2005 2006 Ισολογισμός έναρξης 2 686 3 989 4 291 4 643 Ισολογισμός κλεισίματος 3 989 4 291 4 643 4 340 Μέσος όρος 3 338 4 140 4 467 4 492 Συνολικός κύκλος εργασιών της Mesta 6 386 5 899 6 076 4 492 Συνολικός κύκλος εργασιών λειτουργίας και συντήρησης 3 645 3 613 3 235 3 253 Ποσοστό του κύκλου εργασιών λειτουργίας και συντήρησης επί του συνολικού κύκλου εργασιών 57 % 61 % 53 % 55 % Κατανομή του κεφαλαίου σε εργασίες λειτουργίας και συντήρησης 1 905 2 536 2 378 2 460 Ποσοστό του κεφαλαίου για εργασίες λειτουργίας και συντήρησης που διατέθηκε σε μεταβατικές συμβάσεις ( %) 96 % 81 % 60 % 30 % Ποσοστό του κεφαλαίου για έργα λειτουργίας και συντήρησης που διατέθηκε σε μεταβατικές συμβάσεις (ΝΟΚ) 1 835 2 050 1 437 748

Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τα έξοδα, τα έσοδα και πραγματικό ποσοστό απόδοσης που πέτυχε η Mesta AS βάσει των μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης από το 2003 έως το 2006. Οι νορβηγικές αρχές έχουν διευκρινίσει ότι δεν καθορίστηκε εκ των προτέρων κανένα συγκεκριμένο ποσοστό απόδοσης για τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης.

Mesta AS: Έσοδα, έξοδα και ποσοστό απόδοσης σε εκατ. ΝΟΚ για τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης

(σε εκατ. ΝΟΚ) 2003 2004 2005 2006 Σύνολο Έσοδα 2 116 1 871 1 293 586 5 866 Κέρδη προ φόρων (105) 277 175 199 151 802 Κέρδη μετά φόρων 199 126 144 108 577 Περιθώριο κέρδους 9 % 7 % 11 % 18 % Κεφάλαιο που διατέθηκε στις μεταβατικές συμβάσεις 1 835 2 050 1 437 748 6 070 Πραγματικό ποσοστό απόδοσης κεφαλαίου 10,86 % 6,15 % 9,98 % 14,50 %

Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι το μέσο ποσοστό απόδοσης στις συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης, δηλ. το «ποσοστό απόδοσης αναφοράς» είναι το σταθμισμένο μέσο κόστος του κεφαλαίου («ΣΜΚΚ») μετά φόρου 8,42 % (106).

Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τη σύνθεση του ποσοστού απόδοσης αναφοράς.

Σύνθεση του ποσοστού απόδοσης αναφοράς

Σταθμισμένο μέσο κόστος κεφαλαίου (ΣΜΚΚ) Επιτόκιο άνευ κινδύνου (107) προ φόρου 3,85 % Ασφάλιστρο κινδύνου με επιτόκιο της αγοράς (108) 5,00 % Συντελεστής βήτα συνολικού κεφαλαίου 0,90 Καθαρό χρέος/ίδια κεφάλαια Συντελεστής βήτα ιδίων κεφαλαίων 1 Κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων 8,85 % Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου Επιτόκιο χωρίς κίνδυνο προ φόρων 3,85 % Ασφάλιστρα δανείου 2,50 % Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρο 6,35 % Συντελεστής φόρου 28 % Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρο 4,57 % Σταθμισμένο Μέσο Κόστος Κεφαλαίου (ΣΜΚΚ) Κόστος ιδίων κεφαλαίων 8,85 % Ποσοστό ιδίων κεφαλαίων 90 % Σταθμισμένο κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων 8,00 % Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων 4,6 % Ποσοστό εξωτερικού κεφαλαίου 10 % Σταθμισμένο κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων 0,5 % ΜΣΚΚ συνολικού κεφαλαίου πριν τη φορολογία 8,42 %

Το ποσοστό απόδοσης αναφοράς του 8,42 % βασίζεται σε τιμή συντελεστή κινδύνου 1 ο οποίος έχει καθοριστεί με παραπομπή:

— στις παρατηρήσεις της τιμής του συντελεστή βήτα σε περίοδο 40 μηνών (2002-2007) 15 συγκρίσιμων εταιρειών (Veidekke ASA, Skanska AB-B SHS, PEAB AB) (109)·

— το ποσοστό απόδοσης συσχετίζεται με το δείκτη της Morgan Stanley’s «All Country World Index» (110)·

— το ποσοστό ιδίων κεφαλαίων θεωρείται ότι είναι σύμφωνο με το μέσο όρο του τομέα (βασίζεται σε 15 συγκρίσιμες εταιρείες) (111).

Τέλος, ο κατωτέρω πίνακας παρουσιάζει τη διαφορά ανάμεσα στο ποσοστό απόδοσης αναφοράς και στην πραγματική απόδοση που πέτυχε η Mesta AS στις συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης κατά τα εξεταζόμενα έτη.

Ποσοστό απόδοσης

2003 2004 2005 2006 Σύνολο Mesta: ποσοστό απόδοσης 10,86 % 6,15 % 9,98 % 14,5 % Ποσοστό απόδοσης αναφοράς 8,42 % 8,42 % 8,42 % 8,42 % Πρόσθετη απόδοση ως ποσοστό 2,44 % –2,27 % 1,56 % 6,08 % Πρόσθετη απόδοση (σε εκατ. ΝΟΚ) 44,8 –46,4 22,5 45,5 66,4

2.5. ΦΟΡΟΣ ΧΑΡΤΟΣΗΜΟΥ ΚΑΙ ΤΕΛΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ

Σύμφωνα με τη νομοθετική πράξη για τη σύσταση της Mesta AS τα ακίνητα που μεταβιβάστηκαν από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS έπρεπε να εγγραφούν το νορβηγικό κτηματολόγιο ως «ονομαστική αλλαγή» (112). Αυτό σήμαινε ότι η εγγραφή στο κτηματολόγιο της ακίνητης περιουσίας της Mesta πραγματοποιήθηκε χωρίς καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής, τα οποία κανονικά καταβάλλονται σε περίπτωση μεταβίβασης τίτλων ιδιοκτησίας ακινήτων στη Νορβηγία (113).

Αποτελεί πάγια διοικητική πρακτική στη Νορβηγία, η οποία αποκαλείται «αρχή της συνέχειας», να χορηγείται απαλλαγή από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής στις περιπτώσεις που μια επιχείρηση θεωρείται ότι κατά κάποιο τρόπο είναι «συνέχεια» μιας άλλης. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει εκδώσει δύο εγκυκλίους για την εφαρμογή της αρχής της συνέχειας. Σύμφωνα με την πρώτη εγκύκλιο, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2003, μόνο συγχωνεύσεις μεταξύ εταιρειών περιορισμένης ευθύνης μπορούν να ωφεληθούν από την αρχή της συνέχειας (114). Η δεύτερη εγκύκλιος επεκτείνει την πρακτική αυτή και στις αποσχίσεις και μετατροπές από την 1η Ιουλίου 2005 (115).

2.6. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Στις 18 Ιουλίου 2007, η Αρχή εξέδωσε την πρόταση για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας βάσει του προκαταρκτικού συμπεράσματος ότι τα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο της σύστασης της Mesta AS θα μπορούσαν να ενέχουν κρατική ενίσχυση η οποία δεν θα επέκειτο σε καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στη συμφωνία για τον ΕΟΧ (116). Ως εκ τούτου, η Αρχή είχε αμφιβολίες αν τα σχετικά μέτρα θα μπορούσαν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Τα σχετικά μέτρα αφορούν μέτρα αναδιάρθρωσης, την αποτίμηση της αξίας στοιχείων ενεργητικού, τη μεταβίβαση μεταβατικών συμβάσεων στη Mesta AS και τη μη καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής.

3. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ ΜΕΡΩΝ

Παρατηρήσεις ελήφθησαν από τέσσερα ενδιαφερόμενα μέρη μετά την έκδοση της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, μετά την οποία η αρχή και διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη είχαν διεξοδικό διάλογο για τα εξεταζόμενα ζητήματα.

3.1. ARNTZEN DE BESCHE — MESTA AS

Η εταιρεία νομικών Arntzen de Besche («Arntzen») υπέβαλε παρατηρήσεις για λογαριασμό της Mesta AS.

Για το ζήτημα της αντιστάθμισης από το κράτος των μέτρων αναδιάρθρωσης, η Arntzen υποστηρίζει ότι το βασικό ζήτημα είναι αν τα έξοδα αντιπροσωπεύουν στοιχείο παθητικού του δημοσίου. Μόνο εάν δεν συμβαίνει αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ότι τα έξοδα αναδιάρθρωσης αποτελούν μέρος του συνήθους προϋπολογισμού της Mesta AS και η επιστροφή αυτών των εξόδων συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα. Βάσει της απόφασης στην υπόθεση «Combus,» το καθοριστικό ζήτημα είναι αν η αντιστάθμιση «ελαφρύνει τη συνήθη επιβάρυνση του προϋπολογισμού μιας επιχείρησης» και η απαλλαγή από αυτά τα έξοδα συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα (117).

Πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα στην αντιστάθμιση i) δαπανών που πραγματοποιούνται κατά τη συνήθη λειτουργία μιας εταιρείας και ii) έκτακτων δαπανών που δεν περιλαμβάνονται στη συνήθη λειτουργία της εταιρείας και δεν αντιστοιχούν στις υποχρεώσεις κόστους ανταγωνιστών. Η αντιστάθμιση δαπανών του τελευταίου τύπου ενδέχεται, όπως συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση, απλώς να αντισταθμίζει ή να εξουδετερώνει ένα διαρθρωτικό μειονέκτημα, εξασφαλίζοντας ένα πεδίο ανταγωνισμού επί ίσοις όροις και συνεπώς δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Σε αυτή τη βάση, η Arntzen υποστηρίζει ότι η χορήγηση αποζημίωσης στη Mesta AS για τα μέτρα αντιστάθμισης πηγάζει από κρατική ευθύνη με στόχο την αντιστάθμιση των διαρθρωτικών μειονεκτημάτων και δεν εμπεριέχει, κατά συνέπεια, κρατική ενίσχυση.

Εάν η Αρχή διαπιστώσει ότι τα μέτρα αναδιάρθρωσης ενέχουν πράγματι κρατική ενίσχυση, η Arntzen υποστηρίζει ότι η ενίσχυση είναι συμβατή, διότι επιτρέπει στη Mesta AS να ανταγωνιστεί ισότιμα σε μια αγορά που μόλις άνοιξε στον ανταγωνισμό. Εφόσον το Τμήμα Παραγωγής της Mesta AS ήταν προηγουμένως ο εσωτερικός κρατικός φορέας παροχής υπηρεσιών, η Mesta AS συστάθηκε με οργανωτική δομή ακατάλληλη για ανταγωνισμό. Χωρίς την χορήγηση αποζημίωσης θα πλήττονταν η ανταγωνιστική θέση της Mesta AS. Στην απόφασή της στην υπόθεση «Destia», η Επιτροπή έκρινε ότι η ελευθέρωση της αγοράς είναι κοινοτικός στόχος κοινού συμφέροντος (118). Επιπλέον, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν το έκτακτο κόστος έχουν στόχο να διευκολύνουν τη μετάβαση επιχειρήσεων σε μια ανταγωνιστική αγορά. Πράγματι, μια ενίσχυση (περιορισμένη στο χρόνο και ως προς τα αποτελέσματά της) για την επίτευξη ενός κοινού στόχου διευκόλυνσης της μετάβασης από μια κλειστή αγορά σε μια (εν μέρει) απελευθερωμένη αγορά είναι προς το κοινό συμφέρον και χρησιμεύει για να αντισταθμίσει τη στρέβλωση του ανταγωνισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, επισημαίνεται ότι η Mesta AS πρέπει να επιστρέψει κάθε επί πλέον διαρθρωτικό κεφάλαιο.

Όσον αφορά την αποτίμηση της αξίας του μηχανολογικού εξοπλισμού, η Arntzen υποστηρίζει ότι με την αλλαγή του τρόπου αποτίμησης της αξίας όχι με βάση τη λογιστική αξία αλλά με βάση την πραγματική αξία, από την ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών προέκυψε ότι η αξία της επιχείρησης είναι 600 εκατ. ΝΟΚ. Η κατανομή της αξίας στα στοιχεία ενεργητικού δεν αλλάζει τη συνολική αξία και δεν εγείρει, κατά συνέπεια, θέματα κρατικής ενίσχυσης. Βάσει των αποτελεσμάτων της ανάλυσης των προεξοφλημένων ταμειακών ροών, η πραγματική αξία των περιουσιακών στοιχείων (περιλαμβανομένου του βραχυπρόθεσμου χρέους) μειώθηκε από 698 εκατ. ΝΟΚ σε 619 εκατ. ΝΟΚ. Κατά συνέπεια, η αναπροσαρμογή αντιπροσώπευε ποσό 79 εκατ. ΝΟΚ και όχι 200 εκατ. ΝΟΚ.

Όσον αφορά τις μεταβατικές συμβάσεις, η Arntzen υποστηρίζει ότι η Mesta AS αποζημιώθηκε μόνο για το κόστος της παροχής υπηρεσιών βάσει των σχετικών συμβάσεων και δεν απόκτησε, συνεπώς, κανένα οικονομικό πλεονέκτημα κατά την έννοια των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων. Ακόμη, η Arntzen υποστηρίζει ότι, για τους σκοπούς της διαπίστωσης της ύπαρξης πλεονεκτήματος, η Αρχή πρέπει να προσδιορίσει μια τιμή αναφοράς η οποία, εάν συγκριθεί με την πραγματική τιμή των συμβάσεων που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS, θα συνιστά το οικονομικό πλεονέκτημα. Μόνο εάν η Αρχή είναι σε θέση να αποδείξει ότι οι επιχειρήσεις που υπήρχαν την 1η Ιανουαρίου 2003 θα μπορούσαν να παρέχουν παρόμοιες υπηρεσίες σε φθηνότερη τιμή, τότε θα υπήρχε διόγκωση των τιμών μεταβίβασης των συμβάσεων στη Mesta AS. Η Αρχή φέρει το βάρος της αποδείξεως αυτού του στοιχείου.

Η Arntzen υποστηρίζει ακόμη ότι, πράγματι, την 1η Ιανουαρίου 2003, δεν υπήρχε αγοραία τιμή, εφόσον όλες οι υπηρεσίες λειτουργίας και συντήρησης πραγματοποιούνταν στο εσωτερικό της επιχείρησης και, την 1η Ιανουαρίου 2003, δημιουργήθηκε ένα εκ των πραγμάτων μονοπώλιο με τη σύσταση της Mesta AS. Οι τιμές που προκύπτουν από τους δημόσιους διαγωνισμούς για τα πρότυπα έργα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως τιμές αναφοράς: πρώτον, η Αρχή δεν έχει αποδείξει ότι οι άλλες επιχειρήσεις ήταν πράγματι έτοιμες και ικανές να παράσχουν τις συναφείς υπηρεσίες σε φθηνότερη τιμή. Δεδομένης της σημασίας της υπόθεσης, η Αρχή οφείλει να πραγματοποιήσει διεξοδική εκτίμηση του αν άλλες επιχειρήσεις ήταν πράγματι έτοιμες να παράσχουν τις συναφείς υπηρεσίες σε φθηνότερη τιμή. Μόνον εάν αποδειχθεί αυτό, τότε ενδέχεται να υπήρξε κρατική ενίσχυση. Δεύτερον, ενώ τα επίπεδα τιμών που προκύπτουν από τους δημόσιους διαγωνισμούς για την ανάθεση των πρότυπων συμβάσεων ήταν χαμηλότερα από τις τιμές μεταβίβασης των συμβάσεων στη Mesta AS, οι δύο ομάδες συμβάσεων δεν είναι παρόμοιες. Αυτό σημαίνει πως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι πρότυπες συμβάσεις αντιπροσωπεύουν την αγοραία τιμή. Ως προς αυτό, επισημαίνεται ότι η αρχική τιμή της σύμβασης μιας από τις πρότυπες συμβάσεις, της σύμβασης Bærum, αυξήθηκε κατά 25 % λόγω συμπληρωματικών έργων. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των συμπληρωματικών εργασιών περιλαμβάνεται στη βασική τιμή των μεταβατικών συμβάσεων οι οποίες μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS. Τέλος, η Αρχή δεν διαθέτει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι επιχειρήσεις στις οποίες ανατέθηκαν οι πρότυπες συμβάσεις ή οι συμβάσεις που δημοπρατήθηκαν μετά το 2003 κάλυψαν πράγματι τα κόστη τους με την παροχή των υπηρεσιών. Εάν οι επιχειρήσεις δεν καλύπτουν τα κόστη τους, τότε δεν υπάρχει επαρκής απελευθέρωση της αγοράς.

3.2. THOMMESSEN – VEIDEKKE ASA

Η εταιρεία νομικών Thommessen Krefting Greve Lund AS («Thommessen»), υπέβαλε παρατηρήσεις για λογαριασμό της Veidekke ASA.

Όσον αφορά τα μέτρα αναδιάρθρωσης, η Thommessen υποστηρίζει ότι η απόφαση Combus αναγνωρίζει ότι η χρηματοδότηση από το κράτος της αναποτελεσματικότητας του κόστους που οφείλεται σε προηγούμενη εργατική νομοθεσία δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, υπό την προϋπόθεση ότι είναι αναλογική προς το διαρθρωτικό μειονέκτημα. Κάθε αντιστάθμιση που υπερβαίνει τη διαφορά ανάμεσα στο κόστος του διαρθρωτικού μειονεκτήματος και το σχετικό κόστος εργασίας συγκρίσιμης επιχείρησης συνιστά κρατική ενίσχυση. Η παρέμβαση του κράτους δεν πρέπει να μειώσει τις δαπάνες για συντάξεις που πραγματοποίησε η Mesta AS στο παρελθόν, αλλά μόνο τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα στο μέλλον (δηλ. από το 2003 και μετά). Η Thommessen υποστηρίζει ότι η Mesta AS υπεραποζημιώθηκε για τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα. Η Αρχή πρέπει, συνεπώς, να ελέγξει κατά πόσο το υπεράριθμο προσωπικό της Mesta AS είχε σαν αποτέλεσμα να αποκομίσει οφέλη η εταιρεία, στοιχείο που σημαίνει ότι διογκώθηκε το διαρθρωτικό μειονέκτημα (του υπεράριθμου προσωπικού). Με άλλους όρους, η Αρχή πρέπει να διευκρινίσει αν το μειονέκτημα του υπεράριθμου προσωπικού εξουδετερώθηκε με την πρόσβαση σε πλεονάζον και φθηνό εργατικό δυναμικό. Από αυτή την άποψη, εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι η κερδοφορία της Mesta AS ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από την αρχική πρόβλεψη κατά τα τρία έτη της ύπαρξής της. Η St.prp. nr 1 (2007–2008) αποδεικνύει ότι τα κεφάλαια που χορηγήθηκαν για κάθε έτος υπερέβαιναν το σχετικό παθητικό των μέτρων αναδιάρθρωσης, συνιστούσαν δηλαδή υπεραντιστάθμιση.

Συγκεκριμένα, η Αρχή πρέπει να διευκρινίσει αν το κράτος είχε τη δυνατότητα να μετατάξει εκ νέου, να τοποθετήσει σε άλλες θέσεις ή να αντικαταστήσει ορισμένους εργαζομένους αντί να τους προσφέρει πρόωρη συνταξιοδότηση. Η Αρχή πρέπει να ζητήσει από τις νορβηγικές αρχές να αποδείξουν ότι η πρόωρη συνταξιοδότηση ήταν απαραίτητη για το χειρισμό του ζητήματος του προσωπικού. Η Αρχή πρέπει να επαληθεύσει αν οι νορβηγικές αρχές αντιστάθμισαν μόνο τη διαφορά ανάμεσα στο μέσο κόστος ενός συνήθους ιδιωτικού συστήματος συνταξιοδότησης και σε ένα Δημόσιο Ταμείο Συντάξεων και εάν η αποζημίωση περιορίστηκε μόνο σε δημόσιους υπαλλήλους. Ζητείται από την Αρχή να επαληθεύσει αν το κόστος από τη διατήρηση μιας ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης συνιστά δαπάνη που συνήθως εγγράφεται στον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης και, συνεπώς, όχι διαρθρωτικό μειονέκτημα, γεγονός που σημαίνει ότι η αποζημίωση μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση. Η Αρχή πρέπει επίσης να αξιολογήσει την εξεταζόμενη πράξη με βάση τις διατάξεις της οδηγίας για τη μεταβίβαση επιχειρήσεων.

Η Thommessen αναφέρει επίσης ότι «Οι κατευθυντήριες γραμμές της κυβέρνησης ορίζουν ότι ο εργοδότης μπορεί να υποβάλει στο Υπουργείο Εργασίας αίτηση συμμετοχής. Εάν το αίτημά του απορριφθεί, ο ιδιώτης μπορεί να ενταχθεί στο σύστημα συνταξιοδότησης μέσω της αποκαλούμενης συμφωνίας «closed membership» (συμμετοχή με περιοριστικούς όρους) και ρωτάει αν η συμμετοχή με περιοριστικούς όρους θεωρήθηκε εναλλακτική λύση προς την αποζημίωση της Mesta AS για τα μέτρα αναδιάρθρωσης. Η Thommessen υποστηρίζει ότι η Mesta AS ανέλαβε ενδεχομένως μια υποχρέωση την οποία δεν ήταν υποχρεωμένη να αναλάβει. Εάν το κόστος αναδιάρθρωσης της Mesta AS από την άποψη αυτή είναι αποτέλεσμα μιας εθελούσιας ανάληψης (ή διατήρησης) υποχρεώσεων, αυτό ήταν απόφαση της Mesta AS. Η χορήγηση αποζημίωσης για δαπάνες τις οποίες η Mesta AS δεν ήταν κατά νόμο υποχρεωμένη να αναλάβει είναι δαπάνες που συνήθως εγγράφονται στον προϋπολογισμό μιας εταιρείας και η χρηματοδότηση από το κράτος γι’ αυτό το σκοπό συνιστά κρατική ενίσχυση.

Η αντιστάθμιση διαρθρωτικών δαπανών μπορεί να είναι συμβιβάσιμη με το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι όροι της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας. Ως προς αυτό, ο στόχος της αύξησης της αποδοτικότητας του πρώην Τμήματος Παραγωγής πρέπει να εξισορροπηθεί με το στόχο να καταστεί ή αγορά περισσότερο ανταγωνιστική. Η Thommessen υποστηρίζει ότι η ανταγωνιστικότητα της Mesta AS πράγματι επιτεύχθηκε μέσω της ανάληψης ενός μεγάλου μεριδίου δημοσίων συμβάσεων προμηθειών σε βάρος του αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην αγορά. Η Mesta AS είναι με μεγάλη διαφορά ο μεγαλύτερος συντελεστής με μερίδιο αγοράς 60 %. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι μειώνεται σταθερά ο αριθμός αυτών που υποβάλλουν προσφορά σε δημόσιους διαγωνισμούς. Το πρόβλημα είναι ότι η Mesta AS υπεραποζημιώθηκε για τα διαρθρωτικά της μειονεκτήματα. Η αγορά απλώς μετατοπίστηκε από μια ολιγοπωλιακή αγορά σε αγορά δυοπωλίου με κυρίαρχο συντελεστή την Mesta AS. Η Αρχή πρέπει να επανεξετάσει αν τα επίμαχα μέτρα συνιστούν πλεονέκτημα με αποτέλεσμα τη νόθευση του ανταγωνισμού.

Για το ζήτημα της αποτίμησης της αξίας των στοιχείων ενεργητικού, η Thommessen υποστηρίζει ότι η Αρχή πρέπει να εξετάσει την υπόθεση ανεξάρτητα από το αν ο ισολογισμός έναρξης είναι σύμφωνος με τις νορβηγικές διατάξεις για τα λογιστικά των επιχειρήσεων. Ως προς αυτό, η Thommessen υποστηρίζει ότι ο νορβηγικός νόμος για τις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης περιέχει διάταξη που διασφαλίζει ότι η εισφορά μετοχικού κεφαλαίου δεν υπερβαίνει την εύλογη αξία. Εντούτοις, ενώ το διοικητικό συμβούλιο μπορεί να είναι υπεύθυνο για μια αποτίμηση πέραν της εύλογης αξίας, δεν υπάρχει ευθύνη για τις αποτιμήσεις κάτω από τη εύλογη αξία. Κατά συνέπεια, η Thommessen αναμένει χωριστή αξιολόγηση ανεξάρτητου συμβούλου για το αν τα στοιχεία ενεργητικού αποτιμήθηκαν στην αγοραία αξία.

Η Thommessen συμφωνεί ότι τα στοιχεία ενεργητικού πρέπει να βασίζονται στην εύλογη αξία της επιχείρησης ως μονάδας σε πλήρη λειτουργία, που θα μπορούσε να υπολογιστεί με ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Σύμφωνα με το τμήμα 4(2) του νορβηγικού νόμου για τη Λογιστική, η ανάλυση πρέπει να βασίζεται στην αρχή της «βέλτιστης εκτίμησης». Εντούτοις, η Thommessen υποστηρίζει ότι η εκτίμηση που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές δεν είναι σύμφωνη με αυτή την αρχή, αλλά έχει βασιστεί σε μεροληπτικά επιχειρήματα για να μειωθεί η αξία των στοιχείων ενεργητικού. Πρώτον, αν και η ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών περιέχει παραδοχή ότι υπάρχουν εγγενείς αβεβαιότητες, η εκτίμηση της εύλογης αξίας των επιμέρους στοιχείων ενεργητικού έδειξε ότι η πραγματική αξία ήταν σημαντικά υψηλότερη και, κατά συνέπεια, η ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών έπρεπε να προσαρμοστεί προς τα άνω. Δεύτερον, από την ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών συνάγεται ότι η τελική αξία ήταν 900 εκατ. ΝΟΚ, αλλά αυτό συνιστούσε προσαρμογή προς τα κάτω, διότι οι ταμειακές ροές κατά την περίοδο 2003-2012 εκτιμήθηκαν σε -300 εκατ. Η Thommessen υποστηρίζει ότι οι αβεβαιότητες κατά τη σύσταση της Mesta AS και ως προς τις επιδόσεις της υπερτονίστηκαν με στόχο την προς τα κάτω προσαρμογή της εύλογης αξίας των στοιχείων ενεργητικού. Τρίτον, η εξωτερική αξιολόγηση των 18 ομάδων μηχανολογικού εξοπλισμού αποτιμήθηκε σε 424 εκατ. ΝΟΚ. Το ποσό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο από τα 148 εκατ. ΝΟΚ που προέκυψε από την αξιολόγηση ενός ακόμα μεγαλύτερου αριθμού μηχανημάτων, δηλ. 37 ομάδων μηχανών. Η Thommessen υποστηρίζει ότι είναι ακατανόητο πώς η αγοραία αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού της Mesta AS, που είναι μεγαλύτερος σε όγκο από αυτόν της Veidekke ASA, θεωρείται χαμηλότερη από την αξία του εξοπλισμού της Veidekke ASA. Η Αρχή οφείλει να διερευνήσει αυτό το στοιχείο. Τέλος, η Thommessen υποστηρίζει ότι είναι ασυνήθιστο η εύλογη αξία μιας επιχείρησης σε λειτουργία να μην περιλαμβάνει καμία υπεραξία.

Επιπλέον, η Thommessen υποστηρίζει ότι η προς τα κάτω προσαρμογή κατά 200 εκατ. ΝΟΚ του μηχανολογικού εξοπλισμού και κατά 50 εκατ. ΝΟΚ της ακίνητης περιουσίας (από 331 εκατ. ΝΟΚ σε 281 εκατ. ΝΟΚ) αποφέρει πλεονεκτήματα, διότι μια χαμηλότερη αποτίμηση στοιχείων ενεργητικού σημαίνει ότι η απόσβεση είναι χαμηλότερη και, κατά συνέπεια, τα λειτουργικά έσοδα υψηλότερα. Τα πρόσθετα λειτουργικά έσοδα συνιστούν κρατική ενίσχυση. Επιπλέον, όσο μεγαλύτερη είναι η αποτίμηση των στοιχείων ενεργητικού, τόσο υψηλότερο είναι το απαιτούμενο ποσοστό κέρδους. Κατά συνέπεια, μια προς τα κάτω αποτίμηση της αξίας σημαίνει ότι τα ετήσια κέρδη των νορβηγικών αρχών είναι υπερβολικά χαμηλά και ότι η διαφορά ανάμεσα σε αυτά και τα κέρδη που βασίζονται σε μια σωστή αποτίμηση συνιστά κρατική ενίσχυση.

Όσον αφορά τις μεταβατικές συμβάσεις, η Thommessen εκφράζει την ικανοποίησή της για το ότι οι νορβηγικές αρχές παραδέχονται τη διαφορά ανάμεσα στην αγοραία αξία (που προκύπτει από τους δημόσιους διαγωνισμούς) και στην τιμή μεταβίβασης των μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης· η διαφορά αυτή ανέρχεται περίπου σε 2 δισ. ΝΟΚ (119). Αναφορικά με το επιχείρημα των νορβηγικών αρχών ότι τα εκτιμώμενα ακαθάριστα έσοδα των συμβάσεων αποτελούν μέρος του ισολογισμού έναρξης και ότι δεν είναι απαραίτητο να αποτιμηθεί η αγοραία αξία τους, η Thommessen υποστηρίζει ότι η ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών λανθασμένα λαμβάνει ως υπόθεση ότι οι συμβάσεις μεταβιβάστηκαν στην αγοραία αξία (120). Ως προς το επιχείρημα ότι την 1η Ιανουαρίου 2003 δεν υπήρχαν ούτε αγοραία αξία ούτε αξιόπιστοι δείκτες για τις τιμές της αγοράς, οι νορβηγικές αρχές αγνοούν τις τιμές που προκύπτουν από τις πρότυπες υποθέσεις, την αγοραία αξία σε παρόμοιες αγορές εκτός των σκανδιναβικών χωρών και την αγοραία αξία που προκύπτει από τις δημόσιες συμβάσεις οι οποίες ανατέθηκαν το 2003 και μετά.

Κατά συνέπεια, η Mesta AS αποζημιώθηκε για τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα με τη χρηματοδότηση αναδιάρθρωσης ύψους 993,6 εκατ. ΝΟΚ, την εισφορά μετρητών 1 600 εκατ. ΝΟΚ και τη μεταβίβαση μεταβατικών συμβάσεων στη Mesta AS σε υψηλότερες τιμές. Η Mesta AS έχει αποζημιωθεί δύο φορές για τα ίδια έξοδα αναδιάρθρωσης. Οι νορβηγικές αρχές γνώριζαν ότι η αγοραία αξία ήταν κατά 25-30 % χαμηλότερη από την εσωτερική τιμολόγηση μεταξύ του Τμήματος Παραγωγής και του δημόσιου φορέα οδοποιίας, στοιχείο που αποτελεί και την ακριβή αιτία για την ελευθέρωση της αγοράς. Η έκθεση του Δεκεμβρίου του 2000 που εξέδωσε ο δημόσιος φορέας οδοποιίας περιέχει σχετική διαπίστωση ότι το κόστος του Τμήματος Παραγωγής ήταν πολύ υψηλότερο από το κόστος παρόμοιων συμβάσεων με ιδιώτες επιχειρηματίες. Συνεπώς, η Thommessen υποστηρίζει ότι η αγοραία αξία ήταν επαρκώς τεκμηριωμένη. Τέλος, η Thommessen ισχυρίζεται ότι, εάν η αγοραία αξία πρέπει να καθοριστεί με βάση το κόστος της Mesta AS, η σχετική βάση κόστους της Mesta AS είναι η βάση κόστους που υπήρχε μετά την εξόφληση των μέτρων αντιστάθμισης, δηλ. η βάση κόστους μιας «ανταγωνιστικής» Mesta AS σε σύγκριση με τη βάση κόστους μιας Mesta AS η οποία βαρύνεται με τα έξοδα αναδιάρθρωσης που αντισταθμίστηκαν (ή θα αντισταθμιστούν). Εάν ληφθεί υπόψη η βάση κόστους μιας ανταγωνιστικής Mesta AS, η Thommessen υποστηρίζει ότι η Mesta AS υπεραποζημιώθηκε κατά 181 εκατ. ΝΟΚ περίπου (που είναι η διαφορά ανάμεσα στις τιμές μεταβίβασης των συμβάσεων και στις τιμές που προκύπτουν από μεταγενέστερους διαγωνισμούς).

3.3. SCHJØDT

Όσον αφορά τα μέτρα αναδιάρθρωσης, η εταιρεία νομικών Schjødt, η οποία έχει υποβάλει παρατηρήσεις για λογαριασμό ενός ανώνυμου καταγγέλλοντα, επισημαίνει ότι η χρηματοδότηση για τη διατήρηση προνομίων που απορρέουν από το καθεστώς δημόσιου υπαλλήλου δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, εάν η εν λόγω χρηματοδότηση χορηγείται σε ιδιώτες βάσει αντικειμενικών κριτηρίων και δεν ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις. Αντίθετα, η χρηματοδότηση επιδομάτων εργαζομένων που αποτελεί μέρος του συνήθους βάρους των επιχειρήσεων συνιστά κρατική ενίσχυση. Ως εκ τούτου, το ερώτημα είναι τι μπορεί να θεωρηθεί σύνηθες οικονομικό βάρος των επιχειρήσεων. Η Schjødt υποστηρίζει ότι η κρατική ενίσχυση υφίσταται μόνο στο βαθμό που το όφελος υπερβαίνει αυτό που θα προσφερόταν σε εργαζόμενους προσλαμβανόμενους στον ιδιωτικό τομέα. Η απόφαση Combus (κατά της οποίας δεν έχει ασκηθεί ποτέ έφεση) έκρινε ότι οι άμεσες πληρωμές σε εργαζόμενους με αντάλλαγμα την παραίτησή τους από το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου δεν συνιστά χορήγηση ενίσχυσης στην επιχείρηση (121). Εντούτοις, η απόφαση Combus εκδόθηκε σε μια περίοδο που υπήρχε μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα και, σε κάθε περίπτωση, δεν είναι σαφές αν τα πραγματικά περιστατικά που αφορούν την Mesta AS είναι παρόμοια με αυτά της υπόθεσης Combus και, άρα, αν η Combus αποτελεί αξιόπιστο προηγούμενο για την παρούσα υπόθεση.

Η Schjødt υποστηρίζει ότι η αποζημίωση εξόδων μετακίνησης προσωπικού, μετακίνησης από και προς τον τόπο εργασίας, μετακόμισης γραφείων, μετακόμισης υπηρεσιών υποστήριξης και διατήρησης γραφείων κλπ. χαρακτηρίζεται ως κρατική ενίσχυση η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη. Επίσης, δαπάνες που συνδέονται με την ανανέωση μηχανολογικού εξοπλισμού δεν είναι δυνατόν να αποζημιωθούν και ταυτόχρονα να λογίζονται ως αρνητικό στοιχείο ενεργητικού.

Η Schjødt αντιτίθεται στο να θεωρηθεί η διαρθρωτική ενίσχυση υπέρ τη Mesta AS συμβιβάσιμη με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Η Mesta AS και ο προκάτοχός της δεν ήταν ούτε είναι προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια αυτών των κατευθυντήριων γραμμών οι οποίες, σε κάθε περίπτωση, δεν εφαρμόζονται σε νέες επιχειρήσεις που προκύπτουν από αναδιοργανώσεις.

Όσον αφορά την αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού, η Schjødt επισημαίνει ότι μια ανεξάρτητη εκτίμηση θα μπορούσε να παράσχει οδηγίες για την εκτίμηση της εικαζόμενης υποεκτίμησης των στοιχείων ενεργητικού. Η υποεκτίμηση σε συνδυασμό με την εισφορά κεφαλαίου 1 600 εκατ. ΝΟΚ θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα το ποσοστό ιδίων κεφαλαίων να είναι υψηλότερο από αυτό που θα προέκυπτε με τη σωστή εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Κατά την επαλήθευση αυτού του στοιχείου θα έπρεπε επίσης να ελεγχθεί αν οι νορβηγικές αρχές πέτυχαν ικανοποιητική απόδοση των επενδύσεών τους.

Όσον αφορά τις μεταβατικές συμβάσεις, η Schjødt τονίζει ότι τα επιχειρήματα των νορβηγικών αρχών υποθέτουν ότι (i) οι συμβάσεις έπρεπε να μεταβιβαστούν στις τιμές της αγοράς, έτσι ώστε να μην συνιστούν ενίσχυση και (ii) τα μέτρα τους πρέπει να αξιολογηθούν βάσει των στοιχείων που ήταν διαθέσιμα τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, υπονοώντας ότι τα μετέπειτα αποδεικτικά στοιχεία (που δείχνουν ότι οι τιμές των μεταβατικών συμβάσεων ήταν υψηλότερες από τις αγοραίες τιμές) δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη (122). Παρόλα αυτά, η Schjødt υποστηρίζει ότι, τα εκ των υστέρων αποδεικτικά στοιχεία μπορεί να ληφθούν υπόψη στο βαθμό που απλώς επιβεβαιώνουν τα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα την εξεταζόμενη χρονική στιγμή. Οι νορβηγικές αρχές γνώριζαν ότι οι τιμές μεταβίβασης των συμβάσεων στη Mesta AS ήταν κατά πάσα πιθανότητα υψηλότερες από τις τιμές της αγοράς. Πράγματι, κινητήρια δύναμη της αναδιοργάνωσης ήταν η αύξηση των κερδών και «υψηλότερη αξία για λιγότερο χρήμα» (123). Από έκθεση που εξέδωσε το 2001 το Statskonsult συνάγεται ότι από το 1996 ο Δήμος του Όσλο έθετε τις δραστηριότητες λειτουργίας και συντήρησης του οδικού δικτύου στον ανταγωνισμό, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους στον τομέα της λειτουργίας και της συντήρησης κατά 20 % περίπου. Τέλος, η έκθεση που εξέδωσε το 2001 ο ίδιος ο δημόσιος φορέας οδοποιίας κατέδειξε επίσης ότι οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης που ανατέθηκαν σε ιδιωτικές επιχειρήσεις ήταν περισσότερο ανταγωνιστικές από αυτές τις οποίες εκτελούσε το Τμήμα Παραγωγής.

Αντί να ενεργήσουν με βάση τα στοιχεία που είχαν στη διάθεσή τους, οι νορβηγικές αρχές αγνόησαν την προηγούμενη εμπειρία και μεταβίβασαν τις συμβάσεις σε τιμές υψηλότερες από την τιμή της αγοράς. Η Schjødt υποστηρίζει ότι οι νορβηγικές αρχές δεν μπορούν να αγνοήσουν αυτά τα στοιχεία. Οι αρχές θα μπορούσαν να εφαρμόσουν ευχερώς μια γενική μείωση του χαρτοφυλακίου των συμβάσεων. Η Schjødt υποστηρίζει ακόμη ότι μια έγκριση της υπερτιμολόγησης δεν είναι δυνατό να επιτραπεί, διότι η Mesta AS είχε ήδη αποζημιωθεί για τα μέτρα αναδιάρθρωσης και οι τιμές των συμβάσεων δεν βασίζονταν σε δημόσιους διαγωνισμούς ούτε περιελάμβαναν μηχανισμό αναπροσαρμογής. Συνεπώς, η υπόθεση της Mesta AS είναι τελείως διαφορετική από την υπόθεση Destia (124).

Οι νορβηγικές αρχές επαναλαμβάνουν συνεχώς ότι δεν υπήρχαν ιδιωτικές επιχειρήσεις στην αγορά των υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης, αν και από το St. prp. nr.1 (2001–2002) συνάγεται ότι το 30 % των εργασιών λειτουργίας και συντήρησης ανατίθεται με διαδικασία διαγωνισμού στους φορείς της αγοράς. Επιπλέον, η προαναφερθείσα έκθεση Statskonsult αναφέρει ότι, αν και το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών λειτουργίας και συντήρησης πραγματοποιούνταν από το δημόσιο φορέα οδοποιίας το 2000, το 28 % είχε ανατεθεί με διαγωνισμό. Όσον αφορά την απόκτηση των σχετικών δεξιοτήτων από το δημόσιο φορέα οδοποιίας για τη δημοπράτηση έργων, η Schjødt επισημαίνει ότι ο φορέας αυτός χρησιμοποιούσε αυτή την ικανότητα μέσω της συμφωνίας λειτουργίας και συντήρησης («funksjonsavtale») με το Τμήμα Παραγωγής, με αποτέλεσμα μέχρι το 2003 να αποκτήσει αυτές τις ικανότητες. Οι αρχές δεν εξήγησαν πώς οι ικανότητες ανάθεσης έργων στους φορείς της αγοράς θα μπορούσαν να είναι διαφορετικές από τις δεξιότητες που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο των συμφωνιών με το Τμήμα Παραγωγής.

Τέλος, όσον αφορά τον φόρο χαρτοσήμου, η Schjødt υποστηρίζει ότι η απαλλαγή συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα υπέρ της Mesta AS και ότι η αρχή της συνέχειας δεν ισχύει, διότι δεν υφίσταται πραγματική μεταβίβαση τίτλου ιδιοκτησίας. Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης Mesta AS είναι παρόμοια με αυτά της υπόθεσης Entra και, ως εκ τούτου, όπως και στην υπόθεση Entra, τα πλεονεκτήματα που δόθηκαν στη Mesta AS συνιστούν κρατική ενίσχυση. Εφόσον η αξία των ακινήτων προσαρμόστηκε προς τα κάτω στον ισολογισμό έναρξης, το ποσό της ενίσχυσης δεν θα μπορούσε να υπολογιστεί σε αυτή τη βάση, αλλά πρέπει να εκτιμηθεί με βάση την αγοραία αξία της ακίνητης περιουσίας που μεταβιβάστηκε.

3.4. WIERSHOLM — SKANSKA

Η εταιρεία νομικών Wiersholm, υπέβαλε παρατηρήσεις εξ ονόματος της Skanska.

Η Wiersholm υποστηρίζει ότι ένα ποσοστό απόδοσης που καθορίζεται βάσει στοιχείων ενεργητικού τα οποία αποτιμώνται σε τιμή χαμηλότερη από την αγοραία αξία δεν συμβιβάζεται με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην ελεύθερη αγορά. Η Wiersholm επιμένει ότι, όπως ανέφερε η Αρχή, υπάρχει σημαντική αβεβαιότητα όσον αφορά την αξία των πάγιων στοιχείων ενεργητικού και δεν μπορεί να κατανοήσει πώς οι νορβηγικές αρχές συμμορφώθηκαν με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Οι νορβηγικές αρχές δεν μπόρεσαν να εξηγήσουν γιατί δεν πραγματοποιήθηκε εξωτερική επανεξέταση της πραγματικής αξίας όλων των ομάδων του μηχανολογικού εξοπλισμού (εφόσον εκτιμήθηκαν μόνο 18 από 55 ομάδες) ούτε και την αιτία για τη χρησιμοποίηση διαφορετικών μεθόδων αξιολόγησης για τις διάφορες ομάδες μηχανών. Η Wiersholm υποστηρίζει ότι απαιτείται η διενέργεια μιας ανεξάρτητης αποτίμησης της αξίας. Εάν ληφθούν υπόψη τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στην παρούσα υπόθεση, το δόγμα βάσει του οποίου η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων στη λογιστική αξία δεν συνιστά ενίσχυση (δηλ. το «δόγμα της λογιστικής αξίας») που υιοθέτησε η Επιτροπή στην απόφασή της στην υπόθεση Destia δεν μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα (125). Γίνεται αναφορά στην απόφαση της Αρχής στην υπόθεση Arcus (126) κατά την οποία οι εγκαταστάσεις παραγωγής και άλλα στοιχεία ενεργητικού μεταβιβάστηκαν από ένα κρατικό μονοπώλιο στον Όμιλο Arcus. Στην υπόθεση Arcus, η Αρχή έκρινε ότι τα μεταβιβασθέντα στοιχεία ενεργητικού αποτιμήθηκαν σε τιμή χαμηλότερη της αγοραίας αξίας σε 264 εκατ. ΝΟΚ και ότι η αποζημίωση του κράτους να υπολείπεται κατά το ίδιο ποσό. Η συναλλαγή είχε σαν αποτέλεσμα να λάβει ο Όμιλος Arcus κρατική ενίσχυση του ίδιου μεγέθους. Η απόφαση δείχνει ότι, είναι σκόπιμο να διενεργηθεί διεξοδικός έλεγχος της αποτίμησης της αξίας των στοιχείων ενεργητικού της Mesta AS.

Όσον αφορά τις μεταβατικές συμβάσεις, η Wiersholm αναφέρεται στη δήλωση της Αρχής στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας από την οποία συνάγεται ότι μια συμβατική τιμή χαμηλότερη από την τιμή της αγοράς συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα για τον φορέα παροχής υπηρεσίας. Σύμφωνα με την Wiersholm οι νορβηγικές αρχές έχουν την άποψη ότι δεν έχει τόσο σημασία αν οι συμβάσεις μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS στην τιμή της αγοράς. Το βασικό στοιχείο είναι ότι τα ακαθάριστα έσοδα των συμβάσεων περιλαμβάνονται στην ανάλυση των ταμειακών ροών και έχουν ληφθεί υπόψη στον ισολογισμό έναρξης της Mesta AS ως εισφορά σε είδος. Ωστόσο, οι νορβηγικές αρχές έχουν επίσης αναφέρει ότι οι μεταβατικές συμβάσεις αποτελούσαν μόνο μικρό μέρος αυτής της αξίας. Η Wiersholm υποστηρίζει ότι οι αρχές δεν μπορούν να αγνοήσουν την ανάγκη καθορισμού μιας αγοραίας αξίας με αναφορά στα ακαθάριστα έσοδα στις προεξοφληθείσες ταμειακές ροές. Η Επιτροπή ανέφερε ρητά στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας στην υπόθεση Destia ότι το μεικτό κέρδος συνιστά κρατική ενίσχυση: «Αυτό παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην Tieliikelaitos [Destia], το οποίο χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους: η Tieliikelaitos [Destia] λαμβάνει από το κράτος περισσότερα χρήματα από αυτά που θα ελάμβανε μια συνηθισμένη επιχείρηση της αγοράς για ισοδύναμη υπηρεσία» (127).

Η Skanska διαφωνεί με το επιχείρημα των νορβηγικών αρχών ότι δεν υπήρχε αγοραία αξία όταν συστάθηκε η Mesta AS. Μια αγοραία αξία υπήρχε ήδη μέσω των πρότυπων συμβάσεων και η ανάλυση της Veidekke ASA, που αναφέρεται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, καταδεικνύει με σαφήνεια διαφορά ανάμεσα στις τιμές στις μεταβίβασης των συμβάσεων και στις τιμές που προκύπτουν από τις μεταγενέστερες αναθέσεις των ίδιων συμβάσεων. Οι προσδοκίες για μελλοντικές μειώσεις των τιμών δεν συνεπάγονται ότι δεν υπήρχε οικονομικό πλεονέκτημα από τις τιμές μεταβίβασης των συμβάσεων στη Mesta AS. Οι αρχές προσπαθούν να δικαιολογήσουν την τιμολογιακή πολιτική υποστηρίζοντας ότι η αγορά δεν ήταν τελείως ελεύθερη στον ανταγωνισμό την περίοδο 2003-2006. Παρόλα αυτά, η Mesta AS επωφελήθηκε από τις υπερτιμημένες συμβάσεις που εξακολουθούσαν να ισχύουν κατά την ελευθέρωση της αγοράς. Πράγματι, το μέσο επίπεδο τιμών της Mesta AS αυξήθηκε κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, όταν το μέσο επίπεδο τιμών της Skanska παρέμενε σταθερό. Αυτό βασίζεται σε ανάλυση των προσφορών που αφορούν και τις δύο συμβάσεις κατασκευής καθώς και συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης κατά το διάστημα από την 1η Αυγούστου 2002 έως την 1η Φεβρουαρίου 2008. Από την ανάλυση αυτή συνάγεται ότι ενώ οι μέσες τιμές της Mesta AS ήταν κατά 20 % χαμηλότερες από τις τιμές της Skanska, υπερέβησαν το επίπεδο τιμών της Skanska. Αυτό αποδεικνύει ότι οι συμβάσεις που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS επέφεραν οικονομικό πλεονέκτημα που ισοδυναμεί με κρατική ενίσχυση.

4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΟΡΒΗΓΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

4.1. ΜΕΤΡΑ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι η χρηματοδότηση μέτρων αναδιάρθρωσης από το δημόσιο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.

Ως προς αυτό, οι νορβηγικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι η Mesta AS συστάθηκε την 1η Ιανουαρίου 2003 με ορισμένα μειονεκτήματα που αποδίδονται στο γεγονός ότι το Τμήμα Παραγωγής αποτελούσε μέρος της δημόσιας διοίκησης και ότι οι εργαζόμενοι είχαν το καθεστώς δημοσίου υπαλλήλου. Ένα από τα μειονεκτήματα ήταν η μετάταξη στη Mesta AS υπεράριθμου αριθμού εργαζομένων (1 700) οι οποίοι διατήρησαν τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα δημοσίου υπαλλήλου (ή εναλλακτικά δικαιώματα) για μια μεταβατική περίοδο. Η Mesta AS κατέβαλε το πρόσθετο κόστος της διατήρησης των δικαιωμάτων αυτών κατά τη μεταβατική περίοδο (128). Η χρηματοδότηση των μέτρων αναδιάρθρωσης υπέρ της Mesta AS είχε στόχο να αποζημιωθεί η Mesta AS για το γεγονός ότι συστάθηκε επιβαρυνόμενη με δαπάνες οι οποίες είναι δυσανάλογες για εμπορικές πράξεις, όπως το πρόσθετο κόστος συντάξεων δημοσίων υπαλλήλων με το οποίο δεν βαρύνονται οι ανταγωνιστές. Οι νορβηγικές αρχές θεωρούν ότι οι δαπάνες αυτές (οι οποίες υπόκεινται σε αντιστάθμιση) απορρέουν από τις υποχρεώσεις που αποτελούν συνέπεια του γεγονότος ότι το Τμήμα Παραγωγής αποτελούσε μέρος της δημόσιας διοίκησης και συνιστά, κατά συνέπεια, επιβάρυνση του δημοσίου. Ως εκ τούτου, η αποζημίωση για το εν λόγω κόστος δεν συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα προς όφελος της Mesta AS.

Επιπλέον, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι το ίδιο αποτέλεσμα θα υπήρχε και αν αναλαμβάνονταν τα σχετικά μέτρα αναδιάρθρωσης πριν από την μετατροπή του Τμήματος Παραγωγής σε Mesta AS. Όμως, αυτό θα ήταν χρονοβόρο, λιγότερο αποδοτικό και, κατά συνέπεια, θα καθυστερούσε τη διαδικασία απελευθέρωσης της αγοράς. Σε αυτό το πλαίσιο, οι νορβηγικές αρχές τονίζουν ότι, εάν τα μέτρα αναδιάρθρωσης είχαν αναληφθεί πριν τη μετατροπή, δεν θα υπήρχε κρατική ενίσχυση και το καθαρό αποτέλεσμα για τη Mesta AS θα ήταν το ίδιο, ανεξάρτητα αν τα μέτρα εφαρμόστηκαν πριν ή μετά. Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, το γεγονός ότι η εναλλακτική προσέγγιση δεν θα έθετε ζητήματα κρατικής ενίσχυσης αποδεικνύει ότι η αντιστάθμιση του κόστους αναδιάρθρωσης δεν συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα προς όφελος της Mesta AS.

Προς επίρρωση των επιχειρημάτων τους, οι νορβηγικές αρχές αναφέρονται στην υπόθεση Combus, όπου το Πρωτοδικείου έκρινε ότι η αντιστάθμιση για μέτρα που στοχεύουν στην εξουδετέρωση ενός διαρθρωτικού μειονεκτήματος δεν συνιστά κρατική ενίσχυση (129). Σε εκείνη την υπόθεση, η δανική κυβέρνηση κατέβαλε ποσό 100 εκατ. DKK σε δημοσίους υπαλλήλους για να αποποιηθούν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου (και τα συναφή δικαιώματα) στο πλαίσιο της μετάταξής τους στην Combus. Οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν επίσης ότι το Πρωτοδικείο ανέφερε ότι η δανική κυβέρνηση θα μπορούσε να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα χωρίς τη μετάταξη των υπαλλήλων στην Combus: «… η δανική κυβέρνηση να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα με τον εκ νέου διορισμό των εν λόγω δημοσίων υπαλλήλων στη δημόσια αρχή, χωρίς καταβολή συγκεκριμένης επιδοτήσεως, πράγμα το οποίο θα είχε επιτρέψει στην Combus να απασχολήσει άμεσα επί συμβάσει υπαλλήλους, οι οποίοι εμπίπτουν σε καθεστώς ιδιωτικού δικαίου» (130).

Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι, με βάση την απόφαση Combus, το καθοριστικό ζήτημα είναι αν η αντιστάθμιση ελαφρύνει το βάρος που φέρει ο προϋπολογισμός μιας επιχείρησης. Η αντιστάθμιση αυτή πρέπει να θεωρείται ως οικονομικό πλεονέκτημα που δεν θα μπορούσε να λάβει η δικαιούχος επιχείρηση σε κανονικές συνθήκες της αγοράς. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, η δήλωση αυτή συνιστά μια προσέγγιση ότι πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα στο «δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη λειτουργία της εταιρείας και δαπάνες που έχουν επιβληθεί στην εταιρεία, αλλά οι οποίες δεν έγιναν στο πλαίσιο της κανονικής λειτουργίας του προϋπολογισμού της εταιρείας». Οι νορβηγικές αρχές θεωρούν ότι η αντιστάθμιση των τελευταίων δαπανών δεν ισοδυναμεί με οικονομικό πλεονέκτημα, αλλά απλά αντισταθμίζει ένα διαρθρωτικό μειονέκτημα με το οποίο δεν βαρύνονται οι ανταγωνιστές της.

Ανεξάρτητα από αυτό, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι, εάν η οικονομική υποχρέωση «περιληφθεί» στην εισφορά σε είδος, θα μειωθεί η συνολική καθαρή αξία της επιχείρησης και ο μεταβιβαστής μπορεί, κατά συνέπεια, να αντισταθμίσει αυτές τις οικονομικές υποχρεώσεις με στόχο να τις εξουδετερώσει. Η εισφορά σε είδος προς τη Mesta AS αφορούσε ορισμένα στοιχεία που αποτελούσαν μειονεκτήματα τα οποία δεν συνάδουν με εμπορικές πράξεις. Αντί να μειώσουν την αξία της εισφοράς σε είδος, οι αρχές διατήρησαν την αρχική αξία και, αντ’ αυτού, αντιστάθμισαν τα μειονεκτήματα των μέτρων αναδιάρθρωσης.

Για να στηρίξουν το επιχείρημα ότι η αξία της εισφοράς σε είδος δεν επηρεάστηκε από τις χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις (και ότι οι αρχές έπρεπε, κατά συνέπεια, να αντισταθμίσουν την αρνητική επίπτωση αυτών των υποχρεώσεων) οι νορβηγικές αρχές παρέπεμψαν στον υπολογισμό της καθαρής παρούσας αξίας και στα ίδια κεφάλαια της Mesta AS. Σχετικά με αυτό γίνεται αναφορά στην Deloitte & Touche της οποίας η έκθεση της 12ης Δεκεμβρίου 2002 (131) αναφέρει ότι «Το κόστος [αναδιάρθρωσης] υπολογίζεται βάσει των υφιστάμενων σχεδίων μείωσης του αριθμού των εργαζομένων και των υφισταμένων μισθολογικών συμφωνιών. Η εταιρεία θα αναλάβει τις υφιστάμενες συμφωνίες απασχόλησης και πρέπει να καλύψει αυτά τα έξοδα, αλλά τα έξοδα που απορρέουν από υποχρεώσεις οι οποίες ανήκουν στο κράτος θα καλυφθούν από κονδύλια του 2003, 2004 και 2005.» και «Η αναδιάρθρωση της επιχείρησης επιφέρει έξοδα τα οποία πρέπει να θεωρηθούν καθυστερούμενα της προηγούμενης δημόσιας επιχείρησης και ότι πραγματοποιήθηκαν ήδη κατά τη στιγμή της σύστασης. Η εταιρεία θα αναλάβει τις υφιστάμενες συμφωνίες απασχόλησης και πρέπει να καλύψει αυτά τα έξοδα, αλλά τα έξοδα απορρέουν από υποχρεώσεις που ανήκουν στο κράτος και κατά συνέπεια θα καλυφθούν με κονδύλια το 2003, το 2004 και το 2005.». Η Deloitte & Touche αναφέρει ακόμη ότι αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο χρηματοδοτήθηκε η Mesta AS για να καλύψει δαπάνες αναδιάρθρωσης (οι οποίες δεν αποτελούσαν μέρος του ισολογισμού έναρξης) σε συνεχή βάση επί τρία έτη.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι ο ιδιοκτήτης πρέπει να είναι σε θέση να αντισταθμίσει τα ίδια μειονεκτήματα, όπως θα ζητούσε ένας ιδιώτης αγοραστής, εάν το Τμήμα Παραγωγής πωλούνταν χωρίς να εμπίπτει στις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων: Εάν το Τμήμα Παραγωγής πωλούνταν, ένας αγοραστής θα διαπίστωνε ότι η διάρθρωση ήταν ακατάλληλη για εμπορικές συναλλαγές και θα ζητούσε (i) έκπτωση στην τιμή αγοράς που να αντιστοιχεί στα μειονεκτήματα ή (ii) ο πωλητής (δηλ. οι αρχές) να καλύψουν τα έξοδα που είναι απαραίτητα για να μπορεί η επιχείρηση να ανταποκρίνεται σε εμπορικές πράξεις.

α) Πρόωρη συνταξιοδότηση, διατήρηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και διατήρηση της ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η πρόωρη συνταξιοδότηση παραχωρήθηκε για να μειωθεί ο αριθμός των απασχολουμένων που ήταν δημόσιοι υπάλληλοι. Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, δεν είναι σωστό να υποστηρίζεται πως η ρύθμιση αυτή σημαίνει ότι η Mesta AS ωφελήθηκε από την εργασία που πραγματοποιούσαν αυτοί οι εργαζόμενοι χωρίς να καταβάλει το σύνολο των δαπανών για τους όρους απασχόλησής τους. Θα κόστιζε ακριβότερα στο κράτος να διατηρήσει τους απασχολούμενους αντί να τους μετατάξει στη Mesta AS και να την αποζημιώσει για τις ρυθμίσεις πρόωρης συνταξιοδότησης (132). Ως εκ τούτου η αποζημίωση για την πρόωρη συνταξιοδότηση δεν εμπίπτει στις διατάξεις του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η αποζημίωση για τη διατήρηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου είναι άμεσο επακόλουθο του καθεστώτος δημοσίων υπαλλήλων των απασχολουμένων και πρέπει, συνεπώς, να θεωρηθεί υποχρέωση των νορβηγικών αρχών. Το ίδιο συμπέρασμα ισχύει και για το σύστημα διατήρησης της ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης (από το οποίο επωφελήθηκαν ορισμένοι εργαζόμενοι κατά την απασχόλησή τους στο Τμήμα Παραγωγής). Και στις δύο περιπτώσεις, η αποζημίωση κάλυψε μόνο τη διαφορά ανάμεσα στις πρόσθετες δαπάνες για συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων ή για το σύστημα της ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης, αφενός, και ενός συνήθους συστήματος συνταξιοδότησης, αφετέρου. Σε κανένα ανταγωνιστή της Mesta AS δεν επιβλήθηκαν παρόμοιες υποχρεώσεις για τους εργαζόμενούς του και, κατά συνέπεια, η χορήγηση αποζημίωσης για τη λήψη αυτών των μέτρων δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

β) Μετακόμιση γραφείων, μετακόμιση υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης, μεταφορά αρχείων, μετακίνηση

Το κόστος μετακόμισης γραφείων δεν ήταν αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων που ασκούσε η Mesta AS, αλλά ήταν επακόλουθο της γεωγραφικής θέσης που βρισκόταν το Τμήμα Παραγωγής. Επίσης, το κόστος μετακόμισης των υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης προέρχεται από δραστηριότητες που ασκούνταν πριν τη σύσταση της Mesta AS και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δαπάνες που εντάσσονται κανονικά στον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης, αλλά απορρέουν από υποχρεώσεις του κράτους. Το ίδιο ισχύει και για το κόστος μεταφοράς των αρχείων. Σε αντίθεση με τη δήλωση της Αρχής στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας αυτό ισχύει και για τα έξοδα μετακόμισης των εργαζομένων του Τμήματος Παραγωγής οι οποίοι έπρεπε να αλλάξουν κατοικία για να αναλάβουν εργασία στις νέες εγκαταστάσεις της Mesta AS. Ως προς αυτό, οι νορβηγικές αρχές επισήμαναν επίσης ότι ήταν απαραίτητο να δοθούν στο βασικό προσωπικό κίνητρα για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος να παραιτηθούν. Τέλος, το κόστος μετακίνησης προς και από την εργασία επί δύο έτη (δηλ. μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2005 για το βασικό προσωπικό) ήταν επίσης αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων του Τμήματος Παραγωγής να αποτρέψει αυτούς τους εργαζόμενους να εγκαταλείψουν την Mesta AS.

γ) Συμπέρασμα και επιχειρήματα σχετικά με το συμβιβαστό

Με βάση τα ανωτέρω, ο νορβηγικές αρχές συμπεραίνουν ότι κανένα από τα μέτρα για τα οποία χορηγήθηκε χρηματοδότηση αναδιάρθρωσης δεν επέφερε οικονομικό πλεονέκτημα στη Mesta AS. Πράγματι, εφόσον το κράτος χορήγησε στη Mesta AS μόνο 993,6 εκατ. ΝΟΚ για την κάλυψη των δαπανών αναδιάρθρωσης (αν και το εκτιμώμενο συνολικό κόστος αναδιάρθρωσης ανέρχεται σε 1 097,8 εκατ. ΝΟΚ), η Mesta AS υποαποζημιώθηκε κατά 104,2 εκατ. ΝΟΚ (133).

Εάν, ωστόσο, η Αρχή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα αναδιάρθρωσης ενέχουν κρατική ενίσχυση, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι η ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) διότι (i) τα μέτρα επιδιώκουν ένα στόχο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος· (ii) η αναδιάρθρωση της Mesta AS είναι απαραίτητη για την επίτευξη αυτού του στόχου και (iii) η ενίσχυση δεν επηρεάζει αρνητικά τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό που θα ήταν αντίθετος προς το κοιν