Ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ

Ανακοίνωση σχετικά με τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας οι οποίες δεν περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό σύμφωνα με το άρθρο 53, παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ (de minimis)

(2003/C 67/06)

Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται σύμφωνα με τους κανόνες της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (συμφωνία ΕΟΧ) καθώς και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για την ίδρυση μιας Αρχής Εποπτείας και ενός Δικαστηρίου (συμφωνία περί Εποπτείας και του Δικαστηρίου).

Β. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τις "συμφωνίες ήσσονος σημασίας οι οποίες δεν περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό σύμφωνα με το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (de minimis)"(1). Η μη δεσμευτική αυτή πράξη καθορίζει πότε το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ δεν απαγορεύει τις συμφωνίες μεταξύ εταιρειών.

Γ. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι η προαναφερόμενη πράξη αφορά τον ΕΟΧ. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, στην προσπάθειά της να διατηρήσει τους ίδιους όρους ανταγωνισμού και να εξασφαλίσει ενιαία εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση ασκώντας την εξουσία που της παρέχεται με το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας για την Αρχή Εποπτείας και το Δικαστήριο. Προτίθεται να τηρήσει τις αρχές και τους κανόνες που περιλαμβάνονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ΕΟΧ σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση.

Δ. Η παρούσα ανακοίνωση αντικαθιστά την προηγούμενη ανακοίνωση που εξέδωσε η Αρχή το 1998 σχετικά με τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ(2).

I

1. Το άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ απαγορεύει τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που μπορούν να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων μερών της συμφωνίας ΕΟΧ και που έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός του εδάφους που καλύπτει η συμφωνία ΕΟΧ. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει διευκρινίσει ότι το αντίστοιχο άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ δεν είναι εφαρμοστέο όταν μια συμφωνία δεν έχει σημαντικές επιπτώσεις στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές ή τον ανταγωνισμό. Βάσει των διατάξεων του άρθρου 6 της συμφωνίας ΕΟΧ και του άρθρου 3 της συμφωνίας περί της Εποπτείας και του Δικαστηρίου, η αρχή αυτή θα πρέπει να εφαρμόζεται και στην ερμηνεία του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, ούτως ώστε η εν λόγω διάταξη να μην είναι εφαρμοστέα σε περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν υπάρχει σημαντικός αντίκτυπος επί των συναλλαγών μεταξύ των συμβαλλομένων στη συμφωνία ΕΟΧ μερών ή επί του ανταγωνισμού.

2. Στην παρούσα ανακοίνωση, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ παρέχει ποσοτικές ενδείξεις, με γνώμονα όρια για το μερίδιο αγοράς, σχετικά με το ποιοι περιορισμοί του ανταγωνισμού δεν θεωρούνται σημαντικοί βάσει του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ(3). Ο αρνητικός ορισμός της σημαντικής συνέπειας δεν υπονοεί ότι οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων οι οποίες υπερβαίνουν τα καθοριζόμενα στην παρούσα ανακοίνωση όρια περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό. Οι συμφωνίες αυτές ενδέχεται και πάλι να επηρεάζουν μόνο σε αμελητέο βαθμό τον ανταγωνισμό, με αποτέλεσμα να μην απαγορεύονται από το άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ(4).

3. Κάποιες συμφωνίες ενδέχεται εξάλλου να μην εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ διότι δεν είναι σε θέση να επηρεάσουν σημαντικά τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων στη συμφωνία ΕΟΧ μερών. Η παρούσα ανακοίνωση δεν ασχολείται με το συγκεκριμένο ζήτημα και δεν παρέχει ποσοτικές ενδείξεις σχετικά με το τι δεν αποτελεί σημαντική επίπτωση επί των συναλλαγών. Αναγνωρίζεται, ωστόσο, ότι συμφωνίες μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, όπως ορίζονται στην απόφαση αριθ. 112/96/COL της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ της 11ης Σεπτεμβρίου 1996(5) είναι σπάνια σε θέση να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία ΕΟΧ. Ως μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις ορίζονται στην προαναφερθείσα ανακοίνωση οι επιχειρήσεις που έχουν λιγότερους από 250 εργαζομένους και ετήσιο κύκλο εργασιών κάτω των 40 εκατομμυρίων ευρώ ή ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 27 εκατομμύρια ευρώ.

4. Στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στην παρούσα ανακοίνωση, η Εποπτεύουσα Αρχή δεν πρόκειται να κινήσει διαδικασία, ούτε βάσει αιτήσεως ούτε αυτεπαγγέλτως. Οσάκις οι εκάστοτε επιχειρήσεις θεωρούν καλή τη πίστει ότι μια συμφωνία καλύπτεται από την παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή δεν θα επιβάλλει πρόστιμα. Η παρούσα ανακοίνωση, αν και δεν είναι δεσμευτική για τα δικαστήρια και τις αρχές των χωρών ΕΖΕΣ, έχει επίσης σκοπό να αποτελέσει γι' αυτά ένα καθοδηγητικό βοήθημα για την εφαρμογή του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ.

5. Η παρούσα ανακοίνωση ισχύει ομοίως για τις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και τις εναρμονισμένες πρακτικές.

6. Η παρούσα ανακοίνωση δεν θίγει την όποια ερμηνεία του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ ή/και του άρθρου 81 ΕΚ από το Δικαστήριο ΕΖΕΣ, ούτε και από το Δικαστήριο ή το Πρωτοδικείο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

II

7. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων στη συμφωνία ΕΟΧ μερών δεν περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ:

α) εάν το σωρευτικό μερίδιο αγοράς που κατέχουν όλα τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας δεν υπερβαίνει το 10 % σε καμία από τις σχετικές αγορές που αφορά η συμφωνία, εφόσον η συμφωνία έχει συναφθεί μεταξύ επιχειρήσεων που είναι πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές σε οποιαδήποτε από τις αγορές αυτές (συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών)(6) ή

β) εάν το μερίδιο αγοράς που κατέχει το καθένα από τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας δεν υπερβαίνει το 15 % σε καμία σχετική αγορά που επηρεάζεται από τη συμφωνία, εφόσον η συμφωνία έχει συναφθεί μεταξύ επιχειρήσεων που δεν είναι πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές σε οποιαδήποτε από τις αγορές αυτές (συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών).

Σε περίπτωση που είναι δύσκολο να εξακριβωθεί εάν μια συμφωνία έχει συναφθεί μεταξύ ανταγωνιστών ή μη ανταγωνιστών, ισχύει ως όριο το 10 %.

8. Όταν σε μια σχετική αγορά ο ανταγωνισμός περιορίζεται από τις σωρευτικές συνέπειες συμφωνιών μεταξύ διαφορετικών προμηθευτών ή διανομέων για την πώληση αγαθών ή υπηρεσιών (σωρευτικό αποτέλεσμα στεγανοποίησης των παράλληλων δικτύων συμφωνιών που έχουν παρεμφερείς συνέπειες στην αγορά), τα όρια που ισχύουν για τα μερίδια αγοράς σύμφωνα με το σημείο 7 μειώνονται σε 5 %, τόσο για τις συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών όσο και για τις συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών. Γίνεται γενικά δεκτό ότι προμηθευτές ή διανομείς το μερίδιο αγοράς των οποίων δεν υπερβαίνει το 5 % δεν συντελούν σημαντικά στο σωρευτικό αποτέλεσμα στεγανοποίησης(7). Σωρευτικό αποτέλεσμα στεγανοποίησης δεν είναι πιθανό να υπάρξει εάν λιγότερο από 30 % της σχετικής αγοράς καλύπτεται από παράλληλες συμφωνίες ή παράλληλα δίκτυα συμφωνιών που έχουν παρεμφερείς συνέπειες.

9. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί επίσης ότι οι συμφωνίες δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό εάν επί δύο συναπτά ημερολογιακά έτη δεν σημειώνεται υπέρβαση κατά δύο το πολύ ποσοστιαίες μονάδες των ορίων μεριδίων αγοράς, συγκεκριμένα 10 %, 15 % και 5 %, που προσδιορίζονται στα σημεία 7 και 8.

10. Για να υπολογιστεί το μερίδιο αγοράς, είναι απαραίτητο να προσδιοριστεί η σχετική αγορά. Πρόκειται για την αγορά του σχετικού προϊόντος και τη σχετική γεωγραφική αγορά. Κατά τον προσδιορισμό της σχετικής αγοράς, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού(8). Τα μερίδια αγοράς πρέπει να υπολογίζονται βάσει των στοιχείων σχετικά με την αξία των πωλήσεων ή, κατά περίπτωση, βάσει των στοιχείων σχετικά με την αξία των αγορών. Εάν δεν υπάρχουν στοιχεία σχετικά με την αξία, μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκτιμήσεις που βασίζονται σε άλλες αξιόλογες πληροφορίες, όπως π.χ. ο όγκος των πωλήσεων.

11. Τα σημεία 7, 8 και 9 δεν ισχύουν για τις συμφωνίες που περιλαμβάνουν οποιονδήποτε από τους παρακάτω ιδιαίτερα σοβαρούς περιορισμούς:

1. όσον αφορά συμφωνίες συναφθείσες μεταξύ ανταγωνιστών όπως ορίζονται στο σημείο 7, περιορισμοί οι οποίοι, άμεσα ή έμμεσα, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες που ελέγχονται από τα μέρη, έχουν ως αντικείμενο(9):

α) τον καθορισμό των τιμών πώλησης του εκάστοτε προϊόντος σε τρίτους·

β) τον περιορισμό της παραγωγής ή των πωλήσεων·

γ) τον επιμερισμό των αγορών ή της πελατείας·

2. όσον αφορά συμφωνίες συναφθείσες μεταξύ μη ανταγωνιστών όπως ορίζονται στο σημείο 7, περιορισμοί οι οποίοι, άμεσα ή έμμεσα, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες που ελέγχονται από τα μέρη, έχουν ως αντικείμενο:

α) τον περιορισμό της δυνατότητας του αγοραστή να καθορίζει τις τιμές πώλησης, χωρίς να θίγεται η δυνατότητα του προμηθευτή να επιβάλλει μέγιστη τιμή πώλησης ή να συνιστά την τιμή πώλησης, υπό τον όρο ότι αυτές δεν ισοδυναμούν με πάγια ή ελάχιστη τιμή πώλησης εξαιτίας των πιέσεων που ασκεί ή των κινήτρων που προσφέρει οποιοδήποτε συμβαλλόμενο μέρος·

β) τον περιορισμό της περιοχής ή της πελατείας στην οποία ο αγοραστής δύναται να πωλεί τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας, με εξαίρεση τους παρακάτω περιορισμούς οι οποίοι δεν είναι ιδιαίτερα σοβαροί:

- τον περιορισμό των ενεργητικών πωλήσεων στην αποκλειστική εδαφική περιοχή ή σε αποκλειστική ομάδα πελατών που αναλογεί στον προμηθευτή ή έχει παραχωρηθεί από τον προμηθευτή σε άλλον αγοραστή, εφόσον ο εν λόγω περιορισμός δεν περιστέλλει τις πωλήσεις των πελατών του αγοραστή,

- τον περιορισμό των πωλήσεων σε τελικούς χρήστες από τον αγοραστή που δραστηριοποιείται στο επίπεδο χονδρικού εμπορίου,

- τον περιορισμό των πωλήσεων σε μη εξουσιοδοτημένους διανομείς από τα μέλη ενός επιλεκτικού συστήματος διανομής, και

- τον περιορισμό της δυνατότητας του αγοραστή να πωλεί εξαρτήματα, αγορασμένα προς ενσωμάτωση, σε πελάτες που θα τα χρησιμοποιήσουν για την παραγωγή προϊόντων ομοειδών σε σχέση με αυτά που παράγει ο προμηθευτής·

γ) τον περιορισμό των ενεργητικών ή παθητικών πωλήσεων σε τελικούς χρήστες από τα μέλη ενός επιλεκτικού συστήματος διανομής που δραστηριοποιούνται στο επίπεδο λιανικής πωλήσεως, χωρίς να θίγεται η δυνατότητα απαγόρευσης πωλήσεων ενός μέλους του δικτύου από μη εγκεκριμένο σημείο εγκατάστασης·

δ) τον περιορισμό των διασταυρούμενων πωλήσεων μεταξύ διανομέων στο πλαίσιο επιλεκτικού συστήματος διανομής, περιλαμβανομένων και εκείνων μεταξύ διανομέων που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικά επίπεδα εμπορίου·

ε) τον περιορισμό που συμφωνείται μεταξύ ενός προμηθευτή εξαρτημάτων και ενός αγοραστή που ενσωματώνει τα εξαρτήματα αυτά, όταν ο περιορισμός αυτός περιορίζει την ικανότητα του προμηθευτή να πωλεί τα εξαρτήματα ως ανταλλακτικά σε τελικούς χρήστες ή σε επισκευαστές ή σε άλλους παροχείς υπηρεσιών στους οποίους ο αγοραστής δεν έχει αναθέσει την επισκευή ή συντήρηση των προϊόντων του·

3. όσον αφορά συμφωνίες συναφθείσες μεταξύ ανταγωνιστών όπως ορίζονται στο σημείο 7, όταν οι ανταγωνιστές δραστηριοποιούνται για τους σκοπούς της συμφωνίας σε διαφορετικό επίπεδο της αλυσίδας παραγωγής ή διανομής, οποιονδήποτε από τους ιδιαίτερα σοβαρούς περιορισμούς που απαριθμούνται στα ανωτέρω σημεία 1 και 2.

12. 1. Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οι όροι "επιχείρηση", "συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας", "διανομέας", "προμηθευτής" και "αγοραστής" περιλαμβάνουν τις αντίστοιχες συνδεδεμένες επιχειρήσεις της εκάστοτε επιχείρησης.

2. "Συνδεδεμένες επιχειρήσεις", είναι:

α) οι επιχειρήσεις στις οποίες ένα συμβαλλόμενο μέρος στη συμφωνία, άμεσα ή έμμεσα:

- έχει τη δυνατότητα να ασκεί πάνω από το ήμισυ των δικαιωμάτων ψήφου ή

- έχει την εξουσία να διορίζει πάνω από τα μισά από τα μέλη του εποπτικού συμβουλίου, του διοικητικού συμβουλίου ή των οργάνων που νομιμοποιούνται να εκπροσωπούν την εκάστοτε επιχείρηση ή

- έχει το δικαίωμα να διαχειρίζεται τις υποθέσεις της επιχείρησης·

β) οι επιχειρήσεις οι οποίες, άμεσα ή έμμεσα, διαθέτουν σε σχέση με ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη, τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που αναφέρονται στο στοιχείο α)·

γ) οι επιχειρήσεις στις οποίες μια από τις επιχειρήσεις που αναφέρονται στο στοιχείο β) έχει, άμεσα ή έμμεσα, τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που αναφέρονται στο στοιχείο α)·

δ) οι επιχειρήσεις στις οποίες ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη διαθέτει, από κοινού με μία ή περισσότερες από τις επιχειρήσεις που αναφέρονται στα στοιχεία α), β) ή γ) ή στις οποίες δύο ή περισσότερες από τις τελευταίες αυτές επιχειρήσεις διαθέτουν από κοινού τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που αναφέρονται στο στοιχείο α)·

ε) οι επιχειρήσεις στις οποίες τα δικαιώματα ή οι εξουσίες που αναφέρονται στο στοιχείο α) ανήκουν από κοινού:

- σε συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας ή στις αντίστοιχες συνδεδεμένες επιχειρήσεις που αναφέρονται στα στοιχεία α) έως δ) ή

- σε ένα ή περισσότερα από τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας ή σε μία ή περισσότερες από τις συνδεδεμένες επιχειρήσεις τους που αναφέρονται στα στοιχεία α) έως δ) και σε ένα ή περισσότερα τρίτα μέρη.

3. Για τους σκοπούς του σημείου 2 στοιχείο ε), το μερίδιο αγοράς που κατέχουν οι εν λόγω υπό κοινό έλεγχο τελούσες επιχειρήσεις κατανέμεται ισομερώς μεταξύ των επιχειρήσεων που διαθέτουν τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο σημείο 2 στοιχείο α).

(1) ΕΕ C 368 της 22.12.2001, σ. 13.

(2) ΕΕ L 200 της 16.7.1998, σ. 55 και συμπλήρωμα ΕΟΧ στην ΕΕ αριθ. 28 της 16.7.1998, σ. 13.

(3) Η αρμοδιότητα του χειρισμού μεμονωμένων περιπτώσεων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ κατανέμεται μεταξύ της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σύμφωνα με τους κανόνες που θεσπίζονται στο άρθρο 56 της συμφωνίας ΕΟΧ. Αρμόδια είναι μόνον μία αρχή για κάθε υπόθεση.

(4) Βλέπε επί παραδείγματι την απόφαση του Δικαστηρίου στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-215/96 και C-216/96 Bagnasco (Carlos) κατά Banca Popolare di Novara και Casa di Risparmio di Genova e Imperia (1999) Συλλογή I-135, σημεία 34-35. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται επίσης με επιφύλαξη των αρχών αξιολόγησης δυνάμει του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ όπως διατυπώνονται στην ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ με τίτλο: "Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ σε συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας", η οποία εγκρίθηκε με την απόφαση αριθ. 393/01/COL της Εποπτεύουσας Αρχής της 6ης Δεκεμβρίου 2001 (ΕΕ C 266 της 31.10.2002, σ. 1, και συμπλήρωμα ΕΟΧ στην ΕΕ αριθ. 55 της 31.10.2002, σ. 1), ιδίως στα σημεία 17 έως και 31, καθώς και στην ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ με τίτλο: "Κατευθυντήριες γραμμές για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας" (ΕΕ C 122 της 23.5.2002, σ. 1, και συμπλήρωμα ΕΟΧ στην ΕΕ αριθ. 26 της 23.5.2002, σ. 3, ιδίως στα σημεία 5 έως και 20).

(5) ΕΕ C 42 της 13.2.1997, σ. 33 και συμπλήρωμα ΕΟΧ στην ΕΕ αριθ. 7 της 13.2.1997, σ. 1. Η απόφαση αυτή αντιστοιχεί στη σύσταση 96/280/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΕ L 107 της 30.4.1996, σ. 4). Προβλέπεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναθεωρήσει τη σύσταση και θα αυξήσει το όριο ετήσιου κύκλου εργασιών από 40 εκατ. ευρώ σε 50 εκατ. ευρώ και όριο του συνολικού ετήσιου ισολογισμού από 27 εκατ. ευρώ σε 43 εκατ. ευρώ.

(6) Για τον ορισμό των πραγματικών και δυνητικών ανταγωνιστών, βλέπε την ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ με τίτλο: "Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ σε συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας" (βλέπε υποσημείωση 4) παράγραφος 9. Μια επιχείρηση θεωρείται πραγματικός ανταγωνιστής εάν, είτε δραστηριοποιείται στην ίδια σχετική αγορά είτε, ελλείψει συμφωνίας, είναι σε θέση να στραφεί στην παραγωγή των σχετικών προϊόντων και να τα διαθέσει στην αγορά βραχυπρόθεσμα χωρίς να αναλάβει σημαντικές πρόσθετες δαπάνες ή κινδύνους, αντιδρώντας σε μικρές και διαρκείς αυξήσεις των σχετικών τιμών (δυνατότητα άμεσης υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς). Μια επιχείρηση θεωρείται δυνητικός ανταγωνιστής εάν αποδεικνύεται ότι, ελλείψει της συμφωνίας, η επιχείρηση αυτή μπορούσε και ήταν πιθανό να πραγματοποιήσει τις αναγκαίες πρόσθετες επενδύσεις ή άλλες δαπάνες για τις αναγκαίες μετατροπές ώστε να εισέλθει στη σχετική αγορά κατόπιν μικρής και διαρκούς αύξησης των σχετικών τιμών.

(7) Βλέπε επίσης την ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ με τίτλο: "Κατευθυντήριες γραμμές για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας" (ΕΕ C 122 της 23.5.2002, σ. 1 και συμπλήρωμα ΕΟΧ στην ΕΕ αριθ. 26 της 23.5.2002, σ. 7, ιδίως τα σημεία 73, 142, 143 και 189). Μολονότι στις κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς γίνεται λόγος σε σχέση με ορισμένους περιορισμούς όχι μόνο για το συνολικό αλλά και για το δεσμευμένο μερίδιο αγοράς ενός συγκεκριμένου προμηθευτή ή αγοραστή, στην παρούσα ανακοίνωση όλα τα όρια που προβλέπονται για το μερίδιο αγοράς αφορούν το συνολικό μερίδιο αγοράς.

(8) ΕΕ L 200 της 16.7.1998, σ. 55 και συμπλήρωμα ΕΟΧ στην ΕΕ αριθ. 28 της 16.7.1998, σ. 3.

(9) Με την επιφύλαξη περιπτώσεων κοινής παραγωγής με ή χωρίς κοινή διανομή, όπως ορίζονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 της πράξης που αναφέρεται στο σημείο 6 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ και στο άρθρο 5 παράγραφος 2 της πράξης που αναφέρεται στο σημείο 7 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ [ανάλογος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2658/2000 της Επιτροπής και κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2659/2000 της Επιτροπής, ΕΕ L 304 της 5.12.2000, σ. 3 και 7].