Αριθμός 149/1997
ΤΟ ΕΦΕΤΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
Αποτελούμενο από τους Δικαστές Δημήτριο Μπουζούλα, Πρόεδρο Εφετών,
Ανάργυρο Πλατή και Στέφανο Γαβρά, Εισηγητή, Εφέτες και με Γραμματέα
τον Χρήστο Τζωρτζινάκη.
Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις 9 Ιανουαρίου 1997, για να
δικάσει την υπόθεση μεταξύ των:
ΕΚΚΑΛΟΥΣΑΣ: Εταιρείας με την επωνυμία ----------------------- που
εδρεύει στο Μαρούσι και εκπροσωπείται νόμιμα, την οποία εκπροσώπησε ο
πληρεξούσιος δικηγόρος της Ματθαίος Τσιριμονάκης, που υπέβαλε δήλωση
παράστασης κατά το άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.
ΕΦΕΣΙΒΛΗΤΗΣ: Εταιρείας με την επωνυμία ------------------- που
εδρεύει στη Suresnes της Γαλλίας και εκπροσωπείται νόμιμα, την οποία
εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος της Βασίλειος Γκαρέτσος, που
υπέβαλε δήλωση παράστασης κατά το άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.
Η εκκαλούσα άσκησε ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς την
από 8-2-1995 και με αριθ εκθ καταθ 2174/1995 αγωγή της.
Το Δικαστήριο αυτό απέρριψε την αγωγή με την οριστική του απόφαση
1588/1995.
Την απόφαση αυτή προσέβαλε ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου η
ενάγουσα με την από 18-3-1996 και με αριθ εκθ καταθ 395/1996 έφεσή
της.
Οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των διαδίκων ανέπτυξαν τις απόψεις τους με τις
προτάσεις που κατέθεσαν.
Το Δικαστήριο μελέτησε τη δικογραφία και σκέφτηκε κατά το Νόμο.
Ι. Επειδή, η κρινόμενη από 18/3/1996 έφεση της ενάγουσας κατά της
1588/1995 οριστικής απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς,
η οποία εκδόθηκε κατά την τακτική διαδικασία και απέρριψε την από
2/2/1995 αγωγή της κατά της εναγομένης, ήδη εφεσίβλητης, λόγω
ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου, ασκήθηκε εμπροθέσμως
και σύμφωνα με τους νόμιμους τύπους. Επομένως, πρέπει να γίνει τυπικά
δεκτή και να εξετασθεί περαιτέρω κατ’ ουσία.
ΙΙ. Επειδή, με την άνω αγωγή της η ενάγουσα ήδη εκκαλούσα εξέθεσε
τα εξής: Την 29/12/1993 η Εταιρία «------------------» πώλησε στην
εδρεύουσα στη Σεούλ Ν. Κορέας εταιρία ---------------- τις αναφερόμενες
δύο ξεχωριστές ποσότητες αλουμινίου, οι οποίες θα μεταφέρονταν στο
λιμάνι Πουσάν της Ν. Κορέας και θα παραδίδονταν εκεί στην αγοράστρια
εταιρία. Ότι αυτή (ενάγουσα) με τις επικαλούμενες συμβάσεις ασφαλίσεως
με την πωλήτρια ελληνική εταιρία ασφάλισε τα παραπάνω δύο φορτία κατά
των κινδύνων απώλειας ή βλάβης τους κατά τη θαλάσσια μεταφορά τους
μέχρι το λιμάνι προορισμού. Ότι εις εκτέλεση δύο συμβάσεων θαλάσσιας
μεταφοράς (στις 30/12/93), μεταξύ της πωλήτριας και της εναγομένης
Γαλλικής εταιρίας φορτώθηκαν οι εν λόγω ποσότητες αλουμινίου επί του
με σημαία Μαλαισίας πλοίου ---------- για να μεταφερθούν στο λιμάνι
Πουσάν. Για τη φόρτωση αυτή η εναγομένη, ως μεταφορέας, εξέδωσε τις
αναφερόμενες δύο φορτωτικές, στις οποίες φερόταν ως φορτώτρια και
αποστολέας η πωλήτρια ελληνική εταιρία και ως παραλήπτρια αυτών η
αγοράστρια αλλοδαπή εταιρία.
Ακολούθως, στο λιμάνι Damietta της Αιγύπτου έγινε από την εναγομένη
μεταμόρφωση των φορτίων στο με σημαία Γαλλίας πλοίο της ίδιας
------------, το οποίο κατέπλευσε στο Πουσάν και άρχισε την εκφόρτωση,
η οποία ολοκληρώθηκε στις 16/2/94. Κατά την παραλαβή τους από την
παραλήπτρια διαπιστώθηκε ολική βλάβη ενός μέρους των φορτίων και
μερική βλάβη ενός άλλου μέρους, οι οποίες (βλάβες) προκλήθηκαν κατά
τη διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς, ήτοι από τη φόρτωση μέχρι και
την εκφόρτωση. Ότι με βάση την τρέχουσα αγοραία αξία των βλαβέντων
εμπορευμάτων στον τόπο και κατά το χρόνο εκφορτώσεως, η συνολική
ζημία που υπέστη η παραλήπτρια- αγοράστρια εταιρία ανέρχεται στο ποσό
των 47.150,24 δολαρίων ΗΠΑ και ότι αυτή (ενάγουσα), εις εκτέλεση των
συμβάσεων ασφαλίσεως αποζημίωσε την παραλήπτρια – αγοράστρια με
το ποσό των 53.796,84 δολλαρίων ΗΠΑ (μαζί με τα απαιτηθέντα έξοδα
της πραγματογνωμοσύνης) και έτσι υποκαταστάθηκε στην απαίτηση της
τελευταίας κατά της εναγομένης.
Ενόψει αυτών, ζήτησε να αναγνωρισθεί, ότι η εναγομένη οφείλει να της
καταβάλει το τελευταίο ποσό, άλλως το ισάξιο αυτού σε δραχμές κατά το
χρόνο της πληρωμής. Η εναγομένη προς απόκρουση της αγωγής προέβαλε
την ένσταση ελλείψεως δικαιοδοσίας των ελληνικών δικαστηρίων,
ισχυριζόμενη ότι με τον όρο 27 των εντύπων όρων των με στοιχεία
PIBS 701/30-12-1993 και PIBS 700/30-12-1993 δύο φορτωτικών, οι
οποίες εκδόθηκαν για την επίδικη μεταφορά από τον πράκτορα στην
Ελλάδα της εναγομένης (μεταφορέως), ορίσθηκε ότι οποιαδήποτε διαφορά
που θα προκύψει απ’ αυτές (φορτωτικές) θα κριθεί αποκλειστικά από
το Εμποροδικείο των Παρισίων. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο με την
εκκαλουμένη απόφασή του δέχθηκε ως νόμιμη και ουσιαστικά βάσιμη
την άνω ένσταση και απέρριψε την αγωγή, λόγω ελλείψεως δικαιοδοσίας
προς εκδίκαση αυτής. Κατά της εν λόγω αποφάσεως παραπονείται ήδη η
ενάγουσα με την κρινόμενη έφεση για εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου
και κακή εκτίμηση των αποδείξεων και ζητεί την εξαφάνισή της.
ΙΙΙ. Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 3 παρ. 1 και 42 ΚΠολΔ
προκύπτει ότι, με συμφωνία των ενδιαφερομένων, διαφορές που έχουν
περιουσιακό αντικείμενο μπορεί να αφαιρεθούν από τη δικαιοδοσία των
Ελληνικών δικαστηρίων και να υπαχθούν στη δικαιοδοσία συγκεκριμένου
δικαστηρίου αλλοδαπής πολιτείας. Αν οι διαφορές πρόκειται να γεννηθούν
στο μέλλον και από συγκεκριμένη έννομη σχέση επιτρέπεται και αυτές
να υπαχθούν στη δικαιοδοσία αλλοδαπής πολιτείας με συμφωνία των
ενδιαφερομένων, αλλά η συμφωνία αυτή, για να είναι έγκυρη, πρέπει να
είναι έγγραφη και να αναφέρεται σε ορισμένη έννομη σχέση από την οποία
θα προκύψουν οι διαφορές. Το έγγραφο που απαιτείται, κατά το άρθρο
43 ΚΠολΔ, για την πιο πάνω συμφωνία είναι συστατικό αυτής και όχι
αποδεικτικό, όπως σαφώς προκύπτει από την όλη διατύπωση του άρθρου
αυτού και ιδίως τη φράση, «είναι έγκυρη μόνο αν είναι έγγραφη…».
Εξάλλου, από το συνδυασμό του άρθρου 160 εδαφ. Β΄ και γ΄ του ΑΚ,
που ορίζει ότι αν πρόκειται για σύμβαση η υπογραφή των συμβαλλομένων
πρέπει να τεθεί στο ίδιο έγγραφο και ότι αν συνταχθούν για τη σύμβαση
περισσότερα πρωτότυπα αρκεί η υπογραφή του κάθε μέρους στο έγγραφο
που προορίζεται για το άλλο και του αναφερόμενου στην αποδεικτική
δύναμη των εγγράφων άρθρου 447 ΚΠολΔ, κατά το οποίο, το ιδιωτικό
έγγραφο αποτελεί απόδειξη υπέρ του εκδότη μόνο αν το προσκόμισε ο
αντίδικος ή αν πρόκειται για βιβλία που αναφέρονται στο άρθρο 444,
συνάγεται ότι, το τελευταίο αυτό άρθρο (447) εφαρμόζεται όταν πρόκειται
για αποδεικτικά και όχι για συστατικά έγγραφα. Η αντίθετη ερμηνεία θα
οδηγούσε στο απαράδεκτο αποτέλεσμα της καταργήσεως στην περίπτωση
αυτή του προμνημονευόμενου άρθρου 160 εδαφ. Β΄ και γ΄ του ΑΚ.
Περαιτέρω, οι καταχωριζόμενες στη φορτωτική, η οποία αποτελεί κατά
το άρθρο 76 του ν.δ. της 17/7/-13/8.1923 «περί ειδικών διατάξεων επί
ανωνύμων εταιριών» δικόγραφο σε διαταγή, συμπληρωματικές ρήτρες
είναι ισχυρές και υποχρεώνουν τους συμβληθέντες, εφόσον δεν αντίκεινται
στα χρηστά ήθη, τη δημόσια τάξη ή σε κανόνες αναγκαστικού δικαίου,
δυνάμενες να αντιταχθούν και κατά του νομιμοποιημένου ως κατόχου ή
κομιστή της φορτωτικής, κατά τους ορισμούς του άρθρου 78 παρ. 2 του
πιο πάνω ν.δ. και τους ταυτόσημους του άρθρου 892 ΑΚ.
Προϋπόθεση, όπως με βάση τα προεκτεθέντα, του κύρους της δικονομικής
συμφωνίας περί αποκλεισμού της διεθνούς δικαιοδοσίας των Ελληνικών
δικαστηρίων, επί μελλοντικών διαφορών, που είναι ενσωματωμένη
απλώς στη φορτωτική αλλά δεν σχετίζεται με τη λειτουργία αυτής ως
δικαιογράφου, είναι το περιέχον την παραπάνω συμφωνία έγγραφο της
φορτωτικής, που έχει και αυτό το χαρακτήρα ιδιωτικού εγγράφου, να
φέρει τις υπογραφές των συμβαλλομένων. Του πλοιάρχου δηλαδή που
εκδίδει, κατά το άρθρο 168 εδαφ. α΄ ΚΙΝΔ, τη φορτωτική ή του από
αυτόν εξουσιοδοτημένου πράκτορα και του φορτωτή των προς μεταφορά
πραγμάτων ή του παραλήπτη αυτών. Διαφορετικά η σχετική συμφωνία
είναι άκυρη και θεωρείται σαν να μην έγινε (άρθρ. 159 παρ. 1 και 180 ΑΚ,
βλ. ΑΠ 88/1994, 884/1994).
Εξάλλου, με την κοινοτική σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, που
κυρώθηκε με το Ν. 1414/1988 και άρχισε να ισχύει στην Ελλάδα
από 1-4-1989 (βλ. ΦΕΚ 63/1989, τ.Α΄), ρυθμίζεται μεταξύ άλλων
και η διεθνής δικαιοδοσία των συμβαλλομένων κρατών μελών της
τότε Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ήδη Ευρωπαϊκής Ένωσης) σε αστικές
και εμπορικές υποθέσεις. Κατά το άρθρο 17 παρ. 1 της συμβάσεως
αυτής (όπως αυτό αντικαταστάθηκε με το άρθρο 11 της συμβάσεως
προσχωρήσεως της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου),
αν τα μέρη, από τα οποία ένα τουλάχιστον έχει την κατοικία του (προς την
οποία εξομοιώνεται και η έδρα των εταιριών και των νομικών προσώπων
εν γένει κατά το άρθρο 53 της συμβάσεως) στο έδαφος συμβαλλόμενου
κράτους, συμφώνησαν ότι ένα δικαστήριο ή τα δικαστήρια συμβαλλόμενου
κράτους θα δικάζουν τις διαφορές που έχουν προκύψει ή θα προκύψουν
από συγκεκριμένη έννομη σχέση, το δικαστήριο ή τα δικαστήρια του
κράτους αυτού έχουν αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία. Μια τέτοια
συμφωνία διεθνούς δικαιοδοσίας πρέπει να καταρτισθεί είτε γραπτά
είτε προφορικά, με γραπτή επιβεβαίωση, είτε στο διεθνές εμπόριο, υπό
τύπο ανταποκρινόμενο στις συνθήκες του διεθνούς εμπορίου, που τα
μέρη γνωρίζουν ή οφείλουν να γνωρίζουν. Με τη διάταξη αυτή σχετικά
με τις διαφορές που ρυθμίζει, εισάγεται παρέκκλιση από τη ρύθμιση
του ΚΠολΔ ως προς τον τύπο της συμφωνίας με την οποία αποκλείεται
η διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων για μελλοντικές
διαφορές που θα προκύψουν από ορισμένη έννομη σχέση και καθιδρύεται
αντίστοιχη δικαιοδοσία των δικαστηρίων ενός από τα συμβαλλόμενα στην
προαναφερόμενη κοινοτική σύμβαση κράτη (ΑΠ 1309/1991 Ελλ. Δικ. 33.
1181). Οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άνω άρθρου ερμηνεύονται υπό
το φως του αποτελέσματος της παρεκτάσεως διεθνούς δικαιοδοσίας, το
οποίο συνίσταται στον αποκλεισμό τόσο της δικαιοδοσίας που καθορίζει η
γενική αρχή που θέτει το άρθρο 2, όσο και των ειδικών δικαιοδοσιών των
άρθρων 5 και 6 της συμβάσεως. Ενόψει των συνεπειών που μπορεί να έχει
μια τέτοια επιλογή για τη θέση των μερών στη δίκη, οι προϋποθέσεις στις
οποίες υπάγει το άρθρο 17 το κύρος των ρητρών παρεκτάσεως διεθνούς
δικαιοδοσίας ερμηνεύονται στενά. Έτσι το άρθρο 17, εξαρτώντας το κύρος
των ρητρών αυτών από την ύπαρξη «συμφωνίας» μεταξύ των μερών,
επιβάλλει την υποχρέωση να ερευνηθεί πρωτίστως αν η ρήτρα που καθιστά
αρμόδιο το δικαστήριο κατά παρέκταση, υπήρξε πράγματι αντικείμενο
συμφωνίας των μερών, η οποία πρέπει να εκδηλώνεται κατά τρόπο σαφή
και ακριβή (βλ. Εφ. Πειρ. 524/1996).
Είναι αλήθεια, ότι το (νέο) κείμενο του άρθρου 17 δεν απαιτεί πλέον
υποχρεωτικά γραπτή κατάρτιση της συμφωνίας ή προφορική με γραπτή
επιβεβαίωση, αλλά αρκείται και σε «τύπο ανταποκρινόμενο στις συνήθειες
του διεθνούς εμπορίου που τα μέρη γνωρίζουν ή οφείλουν να γνωρίζουν»,
πλην όμως έστω και αν από τη φύση του ο τρίτος αυτός τύπος μπορεί να
χαλαρώνει την εκδήλωση της συμφωνίας των μερών, η ίδια η ύπαρξη της
συμφωνίας εξακολουθεί να αποτελεί προϋπόθεση της παρέκτασης και θα
πρέπει να γίνεται επίκληση αυτής. Πρέπει να σημειωθεί ότι η τελευταία
περίπτωση αφορά κυρίως τις ρήτρες παρέκτασης που περιέχονται στους
γενικούς όρους συναλλαγών. Η τήρηση όμως της προϋπόθεσης αυτής
δεν αρκεί να αποδείξει τη συναίνεση του αντισυμβαλλόμενου, δοθέντος
ότι θα πρέπει να αποδειχθεί η ύπαρξη συμφωνίας βουλήσεων για να
συμπεριληφθούν στη σύμβαση γενικοί όροι και οι επιμέρους ρήτρες τους.
Ειδικώς για την περίπτωση έντυπης ρήτρας παρέκτασης σε φορτωτική
υπογεγραμμένη μόνο από το μεταφορές, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών
Κοινοτήτων (ΔΕΚ) δέχθηκε στην υπόθεση Tilly Russ (19-6-1984), ότι
εκτός από την περίπτωση γραπτής εκ των υστέρων αποδοχής των όρων
της φορτωτικής από τον κομιστή, η ισχύς της ρήτρας παρέκτασης μπορεί
να γίνει δεκτή και στις εξής δύο περιπτώσεις: α) αν υπάρχει προηγούμενη
προφορική συμφωνία των μερών που αναφέρεται ρητά στη ρήτρα
διεθνούς δικαιοδοσίας, η δε φορτωτική υπογραφόμενη από το μεταφορέα,
πρέπει να λογισθεί ως γραπτή επιβεβαίωση της συμφωνίας αυτής και β)
αν η φορτωτική εντάσσεται στο πλαίσιο διαρκών εμπορικών σχέσεων
μεταξύ των μερών και εφόσον αποδεικνύεται ότι οι εν λόγω σχέσεις
διέπονται από γενικούς όρους που περιλαμβάνουν αυτή τη ρήτρα (βλ.
Κεραμέα – Κρεμλή –Ταγαρά, Η Σύμβαση των Βρυξελλών, σελ. 140, 145,
147-148). Στην προκειμένη περίπτωση, όπως αποδεικνύεται από τις
επικαλούμενες και νομίμως προσκομιζόμενες παραπάνω δύο φορτωτικές,
αυτές δεν φέρουν την υπογραφή της φορτώτριας των προς μεταφορά
πραγμάτων ή της παραλήπτριας αυτών, ούτε στην πρώτη, ούτε στη
δεύτερη σελίδα, στην οποία αναγράφεται ο ως άνω σχετικός όρος (με
αρ. 27). Ειδικότερα, οι επίδικες φορτωτικές φέρουν στο μεν εμπρόσθιο
μέρος αυτών μόνο την υπογραφή του πράκτορος της μεταφορέως, χωρίς
να φέρουν και την υπογραφή της φορτώτριας εταιρίας ----------------,
στο δε οπίσθιο μέρος δεν φέρουν υπογραφή ούτε του φορτωτή, ούτε
του παραλήπτη ούτε του θαλασσίου μεταφορέως, ούτε του πράκτορος.
Συνεπώς, η περιλαμβανόμενη στους όρους αυτούς των εντύπων όρων
των φορτωτικών σχετική συμφωνία περί αποκλειστικής αρμοδιότητας
και δικαιοδοσίας του Εμποροδικείου των Παρισίων για την εκδίκαση κάθε
διαφοράς που απορρέει από τη μεταφορά στην οποία αφορούν οι πιο πάνω
φορτωτικές, είναι άκυρη, και θεωρείται σαν να μην έγινε, διότι σύμφωνα
μ’ αυτά που η εφεσίβλητη επικαλέσθηκε, δεν καταρτίσθηκε έγκυρη
σύμβαση για την παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας του αναφερθέντος
δικαστηρίου των Παρισίων, ούτε κατά τις διατάξεις του ΚΠολΔ, ούτε κατά
τις διατάξεις της διεθνούς συμβάσεως των Βρυξελλών.
Ειδικότερα, η εφεσίβλητη δεν επικαλείται γραπτή κατάρτιση της
εν λόγω συμβάσεως (με την εκτεθείσα έννοια), ή ότι προηγήθηκε
προφορική συμφωνία μεταξύ των μερών και επακολούθησε γραπτή αυτής
επιβεβαίωση, ούτε ότι υπάρχει γραπτή εκ των υστέρων αποδοχή των
όρων της φορτωτικής, ή ότι συντρέχουν εδώ οι αναφερθείσες ως άνω
προϋποθέσεις εφαρμογής των υπό στοιχεία α΄ και β΄ περιπτώσεων.
Κατ’ ακολουθίαν, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που με την εκκαλουμένη
απόφασή του δέχθηκε τα αντίθετα και απέρριψε την αγωγή λόγω
ελλείψεως δικαιοδοσίας, έσφαλε ως προς την εφαρμογή του νόμου και
την εκτίμηση των αποδείξεων, γι’ αυτό πρέπει να γίνει δεκτή ως κατ’ ουσία
βάσιμη η έφεση, κατά το σχετικό πρώτο λόγο αυτής και να εξαφανισθεί η
εκκαλουμένη απόφαση. Στη συνέχεια, πρέπει να αναπεμφθεί η υπόθεση
στο δικαστήριο που έχει εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, το οποίο
δεν αποφάνθηκε επί της ουσίας (άρθρ. 535 παρ. 1 ΚΠολΔ), για να μη
στερηθούν οι διάδικοι του πρώτου βαθμού δικαιοδοσίας (βλ. ομοίως
Εφ. Πειρ. 721/1994, 488/1993, 186/1992). Δικαστικά έξοδα δεν θα
επιδικασθούν, διότι η παρούσα δεν είναι οριστική (ΑΠ Ολ. 12/1989 ΔΙΚΗ
21.949, ΑΠ 230/1983 ΝοΒ 31.1561).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Δικάζει κατ’ αντιμωλία των διαδίκων.
Δέχεται τυπικά και κατ’ ουσία την έφεση.
Εξαφανίζει την εκκαλουμένη 1588/1995 απόφαση του Πολυμελούς
Πρωτοδικείου Πειραιώς.
Αναπέμπει την υπόθεση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πειραιώς, για να
δικάσει αυτή κατ’ ουσία.
Κρίθηκε, αποφασίστηκε στον Πειραιά στις 23 Ιανουαρίου 1997
και δημοσιεύθηκε στο ακροατήριο του Δικαστηρίου τούτου στις
11 Φεβρουαρίου 1997, χωρίς την παρουσία των διαδίκων και των
πληρεξουσίων τους δικηγόρων.
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ