Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 02.09.2000 αγωγή των ήδη
αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πειραιώς.
Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4665/2004 οριστική του ίδιου δικαστηρίου
και 117/2006 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας
αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 12.03.2007 αίτησή τους.
Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο,
οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής
Αρεοπαγίτης Δημήτριος Πατινίδης ανέγνωσε την από 21.02.2008 έκθεσή
του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του λόγου αναιρέσεως. Ο
πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως
αναιρέσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε
τη συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος σε
αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει
αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, σε καταφατική δε
περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει
κλητευθεί. Στην κρινόμενη υπόθεση, από τα προσκομιζόμενα με επίκληση
έγγραφα προκύπτει ότι με επιμέλεια των εις αδιαθέτου κληρονόμων
των αποβιωσάντων αρχικώς αναιρεσειόντων που συνεχίζουν τη δίκη,
το αναιρεσίβλητο κλητεύθηκε νομίμως και εμπροθέσμως. Επομένως,
πρέπει να συζητηθεί η υπόθεση παρά την απουσία του. Η Σύμβαση
των Βρυξελλών της 27 Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία
και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις,
όπως τροποποιήθηκε από τις συμβάσεις προσχωρήσεως νέων μελών
σ' αυτή, που τέθηκε σε ισχύ στην Ελλάδα με το ν. 1814/1988, και ήδη
ο Κανονισμός (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, ρυθμίζουν τη διεθνή
δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων προς
το σκοπό, παράλληλα προς την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων,
προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων, να εξασφαλισθεί η ελεύθερη
κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων στο χώρο της Ευρωπαϊκής
Ενώσεως, που θεωρείται και αυτή ως αναγκαίος όρος για την εύρυθμη
λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Οι ρυθμίσεις τόσο της Συμβάσεως των
Βρυξελλών όσο και του Κανονισμού, παρά τον αποκλειστικό χαρακτήρα
τους εντός του πεδίου εφαρμογής τους, δεν θίγουν, μη αναφερόμενες
άλλωστε σ' αυτούς, τους δημοσίου διεθνούς δικαίου κανόνες που
περιορίζουν τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων των συμβαλλομένων
κρατών ή των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως αντιστοίχως,
εισάγοντας εξαίρεση ως προς την υπαγωγή σε αυτά ορισμένων προσώπων
(ετεροδικία), μεταξύ των οποίων και οι ξένες πολιτείες ως προς τις
κυριαρχικές πράξεις τους (πράξεις jure imperii), και των σχετικών
υποθέσεων, όπως αυτές που έχουν ως αντικείμενο αξιώσεις αποζημιώσεως
κατά ξένης πολιτείας, γεννώμενες από ζημιογόνες πράξεις στρατευμάτων
κατοχής εν καιρώ πολέμου. Οι κανόνες που καθιερώνουν την ετεροδικία,
υπαγορευόμενοι από την αρχή της κυρίαρχης ισότητας μεταξύ των
πολιτειών (par in parem non habet imperium), διαφοροποιούνται από τους
λοιπούς περί διεθνούς δικαιοδοσίας κανόνες, οι οποίοι δεν διαμορφώνονται
με κριτήρια αναγόμενα στην προαναφερόμενη αρχή, αλλ' επιτελούν
λειτουργία κατανεμητική των υποθέσεων που εμφανίζουν διεθνή στοιχεία
μεταξύ των διαφόρων κρατών, με βάση άλλα, προεχόντως αντικειμενικά
κριτήρια. Εξάλλου, ο θεσμός της ετεροδικίας, λόγω του εξαιρετικού
χαρακτήρα του, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι επηρεάζει την λειτουργία
της εσωτερικής ευρωπαϊκής αγοράς. Επομένως, θα υπερέβαινε τους
εξυπηρετούμενους με τη Σύμβαση των Βρυξελλών και του Κανονισμού
κατά τα άνω σκοπούς η παραδοχή ότι οι περιεχόμενες στις διατάξεις
τους ρυθμίσεις εκτοπίζουν σιωπηρώς τους σχετικούς με την ετεροδικία
κανόνες (βλέπε και σημείο 4 του προοιμίου του Κανονισμού 44/2001,
κατά το οποίο ο κανονισμός περιορίζεται στο ελάχιστο που απαιτείται
για την επίτευξη των στόχων του και δεν υπερβαίνει τα αναγκαία προς
τούτο όρια). Σε κάθε περίπτωση, υποθέσεις όπως οι προαναφερόμενες
δεν εμπίπτουν στην έννοια των «αστικών και εμπορικών υποθέσεων»,
επί των οποίων εφαρμόζονται τόσο η Σύμβαση των Βρυξελλών, όσο και
ο Κανονισμός (ΕΚ) 44/2001, σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτών. Διότι στην
έννοια των αστικών και εμπορικών υποθέσεων δεν περιλαμβάνονται
υποθέσεις που έχουν ως αντικείμενο αξιώσεις θεμελιούμενες σε
πραγματικό συνδεόμενο με την άσκηση δημόσιας εξουσίας, έστω και αν
αυτές έχουν αποκλειστικώς περιουσιακό χαρακτήρα, όπως είναι οι αξιώσεις
αποζημιώσεως κατά ξένης πολιτείας, δημιουργούμενες από την άσκηση εκ
μέρους της κυριαρχικών πράξεων και ειδικότερα πράξεων στρατευμάτων
κατοχής εν καιρώ πολέμου (ΔΕΚ αποφ. Της 15.2.2007, υποθ. C-292/05).
Στην προκειμένη περίπτωση με την υπό κρίση αγωγή, επί της οποίας
εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, οι ενάγοντες μετά από νόμιμο
περιορισμό του αιτήματός της στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, ζήτησαν να
αναγνωρισθεί ότι το εναγόμενο Γερμανικό Δημόσιο είναι υποχρεωμένο
να καταβάλει, στην μεν πρώτη ενάγουσα το ποσό των 134.644 ευρώ,
στον δε δεύτερο το ποσό των 318.121 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από την
επίδοση της αγωγής μέχρις εξοφλήσεως, για την αποκατάσταση ισόποσης
ζημίας τους ως και για χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης,
που υπέστησαν από τον επισυμβάντα στις 20.05.1941 επί του πλοίου Α/
Π ΝΑΥΤΙΛΟΣ, πλησίον του λιμένος των Χανίων, θάνατο του συζύγου και
πατέρα τους, αντίστοιχα, που προκάλεσαν τα γερμανικά στρατεύματα
κατοχής. Το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, απέρριψε, όπως
και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, την αγωγή ως απαράδεκτη, για έλλειψη
δικαιοδοσίας των ελληνικών δικαστηρίων, λόγω του προνομίου της
ετεροδικίας, που απολαμβάνει το εναγόμενο Γερμανικό Δημόσιο, σύμφωνα
με όσα παραπάνω προαναφέρθηκαν.
Συνεπώς ο μοναδικός λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ. 14 ΚΠολΔ
(και όχι του 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, ούτε εκείνου από το άρθρο 559 αρ. 4
ΚΠολΔ, όπως υπολαμβάνουν οι αναιρεσείοντες) και κατά το πρώτο μέρος
του, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αιτίαση ότι
παρά το νόμο το εφετείο κήρυξε ως απαράδεκτη την αγωγή για έλλειψη
δικαιοδοσίας, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Ο ίδιος λόγος αναίρεσης
και κατά το δεύτερο μέρος του, με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση
ότι το Εφετείο α) δεν δέχθηκε, λόγω της ερημοδικίας του εναγομένου
Γερμανικού Δημοσίου, την αγωγή ως αποδειχθείσα, παρά εχώρησε στην
αυτεπάγγελτη έρευνα της δικαιοδοσίας του και απέρριψε την αγωγή
για έλλειψη δικαιοδοσίας λόγω του προνομίου της ετεροδικίας που
δέχθηκε ότι απολαμβάνει το εναγόμενο Γερμανικό Δημόσιο, β) δεν ώρισε
παράβολο λόγω της ερημοδικίας του εναγομένου και γ)δεν καταδίκασε το
εναγόμενο στην εν γένει δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, πρέπει να
απορριφθεί ως αβάσιμος α) κατά την υπό στοιχ. α' αιτίαση, από το άρθρο
559 αρ. 14 ΚΠολΔ, καθόσον το άρθρο 524 αρ. 4 ΚΠολΔ σε περίπτωση
ερημοδικίας του εφεσιβλήτου (Γερμανικού Δημοσίου) ως προς την έφεση,
η διαδικασία προχωρεί σαν να ήταν και αυτός παρών και ακολούθως λόγω
της, ερημοδικίας του αναιρεσιβλήτου νομίμως εχώρησε στην αυτεπάγγελτη
έρευνα περί της ελλείψεως δικαιοδοσίας του δικαστηρίου, λόγω του
προνομίου της ετεροδικίας που αυτό (αναιρεσίβλητο) απολαμβάνει, β)
από την ίδια διάταξη του άρθρ. 559 αρ. 14 ΚΠολΔ, δεν ώρισε παράβολο
ερημοδικίας, λόγω της νίκης του, δεχόμενο ότι το αναιρεσίβλητο δεν έχει
έννομο συμφέρον προς άσκηση ανακοπής ερημοδικίας, ενώ, γ) τέλος η
αιτίαση από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση
δεν καταδίκασε το εναγόμενο στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος,
αφού ο αναιρεσείων δεν νίκησε (άρθρ. 176 ΚΠολΔ).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Απορρίπτει την από 12.3.2007 αίτηση των Χ1 και Χ2 για αναίρεση της
117/2006 αποφάσεως του Εφετείου Πειραιώς.