Κατά τη διάταξη του άρθρου 8 παρ. 1 της Σύμβασης των Βρυξελλών
«για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές
και εμπορικές υποθέσεις», η οποία από την κύρωσή της με το νόμο
1814/1988, αποτελεί, κατ' άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος, εσωτερικό
κανόνα δικαίου με υπερνομοθετική ισχύ, ο ασφαλιστής που έχει την
κατοικία του στο έδαφος συμβαλλόμενου κράτους μπορεί να εναχθεί είτε
ενώπιον των δικαστηρίων αυτού του κράτους είτε σε άλλο συμβαλλόμενο
κράτος, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου όπου ο αντισυμβαλλόμενος
έχει την κατοικία του. Εξάλλου, κατά το άρθρο 53 εδάφ. α' της ίδιας
Σύμβασης, που εφαρμόζεται προκειμένου να εξευρεθεί ο τόπος της
κατοικίας του αντισυμβληθέντος με τον ασφαλιστή, η έδρα των εταιριών
και νομικών προσώπων εξομοιώνεται προς την κατοικία. Ορίζεται δε
στη συνέχεια ότι για τον καθορισμό της έδρας αυτής εφαρμόζονται οι
κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου του δικάζοντος δικαστή. Τέλος, κατά
το άρθρο 10 του Αστικού Κώδικα, η ικανότητα του νομικού προσώπου
ρυθμίζεται από το δίκαιο της έδρας του. Κατά την αληθή έννοια της
διάταξης αυτής, ως έδρα του νομικού προσώπου από την οποία, κατ'
άρθρο 3 ΚΠολΔ, προσδιορίζεται, εκτός άλλων, η αρμοδιότητα και η διεθνής
δικαιοδοσία του δικαστηρίου, νοείται η πραγματική έδρα, δηλαδή ο τόπος
όπου πράγματι ασκείται η διοίκησή του και όχι ο τυχόν διάφορος τόπος
που κατονομάζεται απλώς ως έδρα στο καταστατικό του (καταστατική
έδρα). Επομένως και αλλοδαπή τυπικά εταιρία, της οποίας η διοίκηση
ασκείται στην Ελλάδα, όπου βρίσκεται η πραγματική της έδρα, αρμοδίως
ενάγεται ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων, η αρμοδιότητα και
η διεθνής δικαιοδοσία των οποίων καθορίζεται βάσει του τόπου της
πραγματικής έδρας της εναγομένης εταιρίας. Τον ως άνω, σύμφωνα με
τα προαναφέρθέντα, καθορισμό της έδρας των νομικών προσώπων δεν
μετέβαλε ο νόμος 791/1978, ο οποίος, με το μοναδικό του άρθρο 1, ορίζει
στην παράγραφο 1 ότι: «νατιλιακαί εταιρείαι, αίτινες συνεστήθηοαν κατά
τους νόμους αλλοδαπής Πολιτείας εφ' όσον είναι ή ήσαν πλοιοκτήτριαι ή
διαχειρίστριαι πλοίων υπό ελληνικήν σημαίαν, ή είναι εγκατέστημένοι ή
ήθελον εγκατασταθή έν Ελλάδι, δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 25
του ν. 27/1975 ή των αν.ν. 89/1967 και 378/ 1968, διέπονται, ως προς
την σύσταση και την ικανότητα δικαίου, υπό του δικαίου της χώρας της
εν τω καταστατικώ έδρας των, αδιαφόρως του τόπου όθεν διευθύνονται
ή διευθύνοντο εν όλω η εν μέρει αι υποθέσεις των». Διότι η διάταξη αυτή
εισάγει, κατ' απόκλιση από τον γενικό κανόνα του προαναφερθέντος
άρθρου 10 Αστικού Κώδικα, όπως αυτός κατά τα άνω έχει ερμηνευθεί,
διαφορετική ρύθμιση, ειδικά ως προς τις ναυτιλιακές εταιρίες και μόνο ως
προς τα θέματα της σύστασης και της ικανότητας δικαίου αυτών, ορίζοντας
ότι αυτά θα διέπονται από το δίκαιο της Πολιτείας στην περιοχή της οποίας
βρίσκεται κατά το καταστατικό η έδρα τους, και ότι είναι αδιάφορος ο
τόπος στον οποίο βρίσκεται η πραγματική έδρα τους.
Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση
του δέχθηκε τα ακόλουθα: με τις από 30.11.1992 αγωγή και από
14.6.1993 παρεμπίπτουσα αγωγή τους οι εκκαλούσες ήδη αναιρεσείουσες
ιστορούσαν ότι είναι ανώνυμες εταιρίες που έχουν συσταθεί η πρώτη
κατά τους νόμους της Λιβερίας και η δεύτερη κατά τους νόμους της
Κύπρου και έχουν την καταστατική τους έδρα η πρώτη στη Λιβερία και η
δεύτερη στην Κύπρο αλλά και οι δύο είναι εγκατεστημένες στην Ελλάδα
και συγκεκριμένα στην Κηφισιά Αττικής, όπου έχουν και την πραγματική
έδρα τους. Ότι η πρώτη ενάγουσα το έτος 1991, ως διαχειρίστρια του
φορτηγού πλοίου «ΜΝΗΜΟΣΥΝΗ», ασφάλισε αυτό, για το συμφέρον της
πλοιοκτήτρια του δεύτερης ενάγουσας, κατά του θαλάσσιου κινδύνου
ολικής απώλειας, στους εναγομένους, ήδη αναιρεσιβλήτους, κατοίκους
Λονδίνου Μεγάλης Βρετανίας για το συνολικό ποσό των 3.000.000
δολαρίων ΗΠΑ, και ότι την 7.5.1992, λόγω βύθισης του άνω πλοίου
επήλθε η ασφαλιστική περίπτωση, κατόπιν δε τούτου ζήτησαν να
υποχρεωθούν οι εναγόμενοι να καταβάλουν σtη δεύτερη ενάγουσα το
ισόποσο σε δραχμές του άνω ασφαλίσματος με τους νόμιμους τόκους
υπερημερίας. Τις αγωγές αυτές, με το άνω περιεχόμενα και αίτημα, το
Εφετείο, επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση, απέρριψε, κρίνοντας
ότι τα ελληνικά δικαστήρια δεν έχουν δικαιοδοσία προς επίλυση της
άνω διαφοράς διότι οι εναγόμενοι έχουν την έδρα τους στο Λονδίνο της
Μεγάλης Βρετανίας οι δε ενάγουσές εταιρίες έχουν την καταστατική τους
έδρα η μεν πρώτη στη Λιβερία η δε δεύτερη στην Κύπρο, δεν συντρέχει δε
και καμία άλλη περίπτωση γενικής ή ειδικής δωσιδικίας ή οι προϋποθέσεις
εφαρμογής των άρθρων 5 παρ.5, 8 παρ. 1, 53 εδαφ. α' της Σύμβασης
των Βρυξελλών. 'Ετσι όμως που έκρινε το Εφετείο, κατά παράβαση των
διατάξεων των άρθρων 3 παρ.1, 22 επ. ΚΠολΔ, 10 ΑΚ, 8 παρ. 1, 53
εδάφ. α' της Σύμβασης των Βρυξελλών και 1 παρ. 1 του ν. 791/1978,
κήρυξε απαράδεκτο. Επομένως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη
απόφαση κατά παραδοχή του παραπεμφθέντος στην Ολομέλεια μοναδικού
από το άρθρο 559 αρ. 14 ΚΠολΔ λόγου αναίρεσης.(Αναιρείται η ΕφΑθ
5625/1996).