Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8/8/2005 αγωγή του ήδη
αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών.
Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4297/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και
7270/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης
ζητεί ο αναιρεσείων με την από 14/11/2008 αίτησή του.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο,
οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια
Αρεοπαγίτης Δημητρούλα Υφαντή ανέγνωσε την από 14/9/2009 έκθεσή
της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 14-11-2008 αίτησης
αναίρεσης, και την αναίρεση της προσβαλλομένης υπ.' αριθμ. 7170/2007
κατά το μέρος της μόνο που αφορά την αναιρεσίβλητη εταιρεία.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Ο Κανονισμός (Ε.Κ.) με αριθμό 44/2001 του Συμβουλίου της 22
Δεκεμβρίου 2000 για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την
εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις στο άρθρο 9
ορίζει τα ακόλουθα: " 1. Ο ασφαλιστής που έχει την κατοικία του στο
έδαφος κράτους-μέλους μπορεί να εναχθεί: α) ενώπιον των δικαστηρίων
του κράτους-μέλους όπου έχει την κατοικία του ή β) σε άλλο κράτος-
μέλος, εφ' όσον την αγωγή έχει ασκήσει ο αντισυμβαλλόμενος του
ασφαλιστή, ο ασφαλισμένος, ή ο δικαιούχος, ενώπιον του δικαστηρίου του
τόπου όπου ο ενάγων έχει την κατοικία ή... γ)...., 2.....". Εξ άλλου στο
άρθρο 11 του άνω Κανονισμού (άρθρ. 10 Συμβάσεως Βρυξελλών) με τίτλο
"προσεπίκληση και ευθεία αγωγή" ορίζονται τα ακόλουθα: 1) Σε υποθέσεις
ασφάλισης αστικής ευθύνης, ο ασφαλιστής μπορεί επίσης να προσεπικληθεί
ενώπιον του δικαστηρίου που έχει επιληφθεί της αγωγής του ζημιωθέντος
κατά του ασφαλισμένου, αν το δίκαιο του δικαστηρίου το επιτρέπει. 2)
Οι διατάξεις των άρθρ. 8,9 και 10 εφαρμόζονται σε περίπτωση ευθείας
αγωγής του ζημιωθέντος κατά του ασφαλιστή, εφ' όσον η ευθεία αγωγή
επιτρέπεται". Εν όψει της παραπομπής της παρ. 2 του άρθρου 11 του άνω
Κανονισμού στο άρθρ. 9 του ιδίου Κανονισμού γεννήθηκε το ζήτημα κατά
πόσο ο ζημιωθείς σε αυτοκινητικό ατύχημα δύναται να χαρακτηρισθεί ως
δικαιούχος κατά την έννοια της β' περιπτώσεως της παρ. 1 του άρθρ. 9
του Κανονισμού. Η ερμηνευτική αυτή εκδοχή είναι πρόδηλο ότι εξυπηρετεί
τα συμφέροντα του ζημιωθέντος, αφού για την περίπτωση που αυτός
χρειασθεί να ασκήσει αγωγή για την διεκδίκηση των αξιώσεων του έχει
τη δυνατότητα να εγείρει αυτή και ενώπιον δικαστηρίου της χώρας της
κατοικίας του με προφανή τα εντεύθεν γι' αυτόν πλεονεκτήματα. Εν όψει
δε της αμφισβητήσεως που δημιουργήθηκε για το ανωτέρω ζήτημα το
Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) ύστερα από την αποστολή
σχετικού ερωτήματος από το γερμανικό Ακυρωτικό αποφάνθηκε ως
ακολούθως: Η παραπομπή του άρθρου 11 παρ. 2 του Κανονισμού (Ε.Κ.)
44/2001 του Συμβουλίου της 22-12-2000 για τη διεθνή δικαιοδοσία,
την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές
υποθέσεις στο άρθρο 9 παρ. 1 στοιχείο β' του Κανονισμού αυτού πρέπει να
ερμηνευθεί υπό την έννοια, ότι ο ζημιωθείς μπορεί να ασκήσει ενώπιον του
δικαστηρίου του τόπου της κατοικίας του σε κράτος-μέλος ευθεία αγωγή
κατά του ασφαλιστή, εφόσον το οικείο δίκαιο επιτρέπει την άσκηση τέτοιας
αγωγής και ο ασφαλιστής έχει την έδρα του στο έδαφος κράτους-μέλους.
Ήδη τέτοια ρύθμιση εισάγεται με το άρθρο 5 του Πέμπτης Κοινοτικής
Οδηγίας της 11-5-2005, η οποία θα έπρεπε να καταστεί εσωτερικό δίκαιο
μέχρι 11-6-2007. Με βάση τα όσα προεκτέθηκαν ο αλλοδαπός ασφαλιστής
του ζημιογόνου στην αλλοδαπή αυτοκινήτου μπορεί να εναχθεί από τον
παθόντα και μόνιμο κάτοικο της Ελλάδος ενώπιον Ελληνικού δικαστηρίου
με αίτημα επιδίκαση αποζημιώσεως για τη ζημία την οποία υπέστη από
αυτό. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 14 Κ.Πολ.Δ., ιδρύεται λόγος
αναιρέσεως και αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτο. Κατά
συνέπεια, η εσφαλμένη απόρριψη της αγωγής για έλλειψη δικαιοδοσίας
ιδρύει τον ως άνω λόγο αναιρέσεως (Ολ. ΑΠ 2/1999). Στην προκειμένη
περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε τα
ακόλουθα: "Στην προκειμένη περίπτωση, ο ενάγων Χ1 εκθέτει στην από
8-8-2005 ένδικη αγωγή του, ότι διατηρεί ατομική επιχείρηση διενέργειας
διεθνών μεταφορών, με έδρα το..., έχει Ελληνική Ιθαγένεια, με μόνιμη
κατοικία στην Ελλάδα. Στις 25-8-2003, ο υπ'αριθμ. κυκλοφορίας...
ελκυστήρας, ιδιοκτησίας του, με οδηγό τον..., προστηθείς στην οδήγηση
απ'αυτόν, ευρισκόμενος στο... της Μεγάλης Βρετανίας, συγκρούσθηκε
με το υπ'αριθμ. κυκλοφορίας... Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του...,
οδηγούμενο από τον ίδιο. Αποκλειστικά υπαίτιος για την ένδικη σύγκρουση
τυγχάνει ο, ως άνω, οδηγός του υπ'αριθμ. κυκλοφορίας... Ι.Χ.Ε. αυτ/του,
το οποίο ήταν ασφαλισμένο με το υπ'αριθμ.... ασφαλιστήριο για τις έναντι
τρίτων ζημίες στην πρώτη εναγομένη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία
"ROYAL AND SUN ALLIANCE". με έδρα το West Sussex της Μεγάλης
Βρετανίας, η οποία ανεγνώρισε την υπαιτιότητα του ασφαλισμένου της
και όρισε διακανονιστή ζημιών στην Ελλάδα τη δεύτερη εναγομένη
ετερόρρυθμη εταιρία με την επωνυμία "... Ε.Ε.", με έδρα την.... Ζητεί,
δε, να υποχρεωθούν οι εναγόμενες, εις ολόκληρον εκάστη, να του
καταβάλουν το συνολικό ποσό των 26.364,65 ευρώ, με το νόμιμο τόκο για
το ποσό των 1.089.15 ευρώ από τις 21-8-2004, ημερομηνία, που παρήλθε
η τρίμηνη προθεσμία για αναγγελία της ζημίας, άλλως επικουρικά από την
επίδοση της αγωγής μέχρι την εξόφλησή του και για το υπόλοιπο ποσό των
25.275,50 ευρώ από την επίδοση της αγωγής μέχρι την εξόφλησή του".
Όμως, η πιο πάνω αγωγή πρέπει να απορριφθεί, όσον αφορά τη δεύτερη
εναγομένη, ετερόρρυθμη εταιρία, για έλλειψη παθητικής νομιμοποίησης.
Όσον αφορά την πρώτη εναγόμενη αλλοδαπή ασφαλιστική εταιρία,
η ένδικη αγωγή πρέπει να απορριφθεί για έλλειψη δικαιοδοσίας των
Ελληνικών Δικαστηρίων, δεδομένου ότι το ένδικο ατύχημα έλαβε χώρα
στη Μεγάλη Βρετανία και η πιο πάνω ασφαλιστική εταιρία είχε την έδρα
της στη Μεγάλη Βρετανία χωρίς να έχει αντίκλητο στην Ελλάδα. Σύμφωνα,
δε, με όσα προαναφέρθηκαν στη μείζονα σκέψη, η δραστηριότητα του
αντιπροσώπου για το διακανονισμό των ζημιών δεν αρκεί για να απονείμει
δικαιοδοσία στο Κράτος-μέλος, όπου διαμένει ο ζημιωθείς, όπως στην
προκειμένη περίπτωση στην Ελλάδα, όπου είναι ο τόπος κατοικίας του
ζημιωθέντος ενάγοντα και ο διορισμός του δεν συνιστά εγκατάσταση
ή υποκατάσταση της αλλοδαπής ασφαλιστικής εταιρίας ούτε κατά την
έννοια της Σύμβασης των Βρυξελλών για τη διεθνή δικαιοδοσία. Αν ο
παθών δεν ικανοποιηθεί τελικά από την προσφορά ικανοποίησης, που
του έχει κάνει ο διακανονιστής ζημιών ή ο ασφαλιστής εξώδικα, τότε θα
πρέπει να απευθυνθεί στα Δικαστήρια της χώρας, όπου έχει την έδρα του
ο ασφαλιστής ή την κατοικία του ο υπαίτιος οδηγός. Τέλος, σύμφωνα με
όσα προαναφέρθηκαν στη μείζονα σκέψη, ο παθών ενάγων δεν δύναται
να θεωρηθεί δικαιούχος κατά την έννοια της β' περίπτωσης της παρ. 1
του άρθρου 9 του Κανονισμού (Ε.Κ.) με αριθμό 44/2001 του Συμβουλίου
της 22 Δεκεμβρίου 2000 για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και
την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, δεδομένου
ότι μόνο ο συμβατικά δικαιούχος μπορεί να θεωρηθεί και όχι ο ζημιωθείς
ενός αυτοκινητικού ατυχήματος, όπως στην προκειμένη περίπτωση ο
παθών ενάγων. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, η εκκαλουμένη απόφαση
εσφαλμένα το νόμο ερμήνευσε και πλημμελώς τις αποδείξεις εκτίμησε,
αφού δέχθηκε εν μέρει την ένδικη αγωγή και υποχρέωσε τις εναγόμενες,
εις ολόκληρον εκάστη, να καταβάλουν στον ενάγοντα το ποσό των
9.864,65 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από την επομένη της επίδοσης της
αγωγής μέχρι την εξόφλησή του και αναγνώρισε ότι οι εναγόμενες
οφείλουν να καταβάλουν, εις ολόκληρον εκάστη, στον ενάγοντα το ποσό
των 12.500 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής μέχρι
την εξόφληση του, ενώ έπρεπε να απορρίψει την πιο πάνω αγωγή, για
έλλειψη παθητικής νομιμοποίησης, όσον αφορά τη δεύτερη ενάγουσα
και για έλλειψη δικαιοδοσίας των Ελληνικών Δικαστηρίων, όσον αφορά
την πρώτη ενάγουσα αλλοδαπή ασφαλιστική εταιρία. Γιαυτό οι σχετικοί
λόγοι της πιο πάνω έφεσης είναι βάσιμοι από ουσιαστική άποψη και
πρέπει να γίνει δεκτή αυτή, ως βάσιμη κατ'ουσίαν. Πρέπει, επομένως,
να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη απόφαση, να κρατηθεί η υπόθεση από το
Δικαστήριο αυτό για ουσιαστική εκδίκαση (αρθρ. 535 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.)
και να απορριφθεί η ένδικη αγωγή, για έλλειψη παθητικής νομιμοποίησης,
όσον αφορά τη δεύτερη εναγόμενη και για έλλειψη δικαιοδοσίας των
Ελληνικών Δικαστηρίων, όσον αφορά την πρώτη εναγόμενη αλλοδαπή
ασφαλιστική εταιρία". Έτσι, όμως, που έκρινε το Εφετείο, αναφορικά με
την αγωγή κατά της αναιρεσίβλητης αλλοδαπής ασφαλιστικής εταιρείας,
κατά της οποίας και μόνον απευθύνεται η ένδικη αίτηση, όχι δε και κατά
της δεύτερης εναγομένης, κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων
3 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ., και 9 παρ. 1 του Κανονισμού (Ε.Κ.) 44/2001, κήρυξε
απαράδεκτο. Επομένως, ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως, κατ' εκτίμηση,
από το εδάφιο 14 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., είναι βάσιμος και πρέπει να
γίνει δεκτός.
Μετά τα παραπάνω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά
το μέρος της μόνο που αφορά την αναιρεσίβλητη Ασφαλιστική Εταιρεία,
να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, κατά
το αναιρούμενο μέρος της, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους
δικαστές, (αρθρ.580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη
στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρα 176 κα 183 ΚΠολΔ), όπως
στο διατακτικό.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Αναιρεί την αριθ. 7270/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών κατά τα εις
το σκεπτικό.
Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, που
θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.