1. Κατά το άρθρο 25 του Α.Κ. επί διεθνών ιδιωτικών διαφορών, οι ενοχές
από σύμβαση ρυθμίζονται προεχόντως από το δίκαιο της πολιτείας, στο
οποίο τα συμβληθέντα μέρη υποβλήθηκαν και δευτερευόντως, δηλαδή
αν δεν υπάρχει τέτοια συμφωνία, από εκείνο που αρμόζει στη σύμβαση
από όλες τις ειδικές συνθήκες. Εξάλλου κατά το άρθρο 5 σημείο 1 της από
27 Σεπτεμβρίου 1968 Σύμβασης των Βρυξελλών, όπως τροποποιήθηκε
με τη σύμβαση της 9-10-1978 και κυρώθηκε με το ν. 1814/1988 και
στην συνέχεια τροποποιήθηκε με τη σύμβαση της 25 Οκτωβρίου 1982 και
αντικαταστάθηκε με το άρθρο 4 της σύμβασης της 26 Μαϊου 1989, που
κυρώθηκε με το ν. 2004/1992, πρόσωπο που έχει την κατοικία του στο
έδαφος συμβαλλομένου κράτους μπορεί να εναχθεί σε άλλο συμβαλλόμενο
Κράτος ως προς τις διαφορές εκ συμβάσεως ενώπιον του δικαστηρίου του
τόπου όπου εκπληρώθηκε ή οφείλει να εκπληρωθεί η παροχή, ως προς τις
διαφορές από ατομικές συμβάσεις εργασίας ο τόπος αυτός είναι εκείνος
όπου ο εργαζόμενος εκτελεί συνήθως την εργασία του ή αν ο εργαζόμενος
δεν εκτελεί την εργασία του συνήθως στην ίδια πάντα χώρα, ο εργοδότης
είναι δυνατόν να εναχθεί ενώπιον του δικαστηρίου, στην περιφέρεια του
οποίου ήταν ή είναι εγκατεστημένη η επιχείρηση που τον προσέλαβε. Κατά
το άρθρο 17 παράγραφος τελευταία, που προστέθηκε με το άρθρο 7 της
σύμβασης της 26 Μαϊου 1989, σε θέματα ατομικών συμβάσεων εργασίας,
οι συμφωνίες διεθνούς δικαιοδοσίας παράγουν αποτέλεσμα μόνον αν είναι
μεταγενέστερες από τη γέννηση της διαφοράς ή αν ο εργαζόμενος τις
επικαλείται για να εκδικαστεί η διαφορά από δικαστήριο άλλο από αυτό της
κατοικίας του εναγομένου ή από εκείνο που ορίζεται στο άρθρο 5 σημείο 1.
Θεσπίζεται με τη διάταξη αυτή (άρθρο 5 σημείο 1) ως συντρέχουσα ειδική
δωσιδικία και εντεύθεν κριτήριο και της δικαιοδοσίας των δικαστηρίων
των αρχικά συμβληθέντων, όπως η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της
Γερμανίας και προσχωρησάντων Κρατών, ο τόπος εκπληρώσεως της
παροχής (όπου εκπληρώθηκε ή οφείλει να εκπληρωθεί η παροχή). Κατά
την έννοια δε της διατάξεως αυτής ως τόπος εκπληρώσεως της παροχής
νοείται επί μεν των λοιπών συμβάσεων ο καθοριζόμενος από το δίκαιο
της πολιτείας που διέπει την επίδικη παροχή, με βάση τους κανόνες του
ιδιωτικού δικαίου της Πολιτείας του επιληφθέντος δικαστηρίου (Δ.Ε.Κ.
υποθ. C-440/1977), επί δε των συμβάσεων εξαρτημένης εργασίας, εκείνος
όπου ο εργαζόμενος εκτελεί συνήθως την εργασία του, δηλαδή όπου
αυτός έχει εγκαταστήσει το πραγματικό κέντρο των επαγγελματικών
δραστηριοτήτων του (Δ.Ε.Κ. υποθ. 388/1995). Ακολουθούν από αυτά ότι:
1) Επί των ιδιωτικού δικαίου διεθνών συμβάσεων, που καταρτίσθηκαν υπό
το κράτος της ισχύος του άρθρου 25 Α.Κ. και οι από τις οποίες διαφορές
άγονται προς επίλυση ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων, ο χαρακτήρας
των συμβάσεων αυτών θα κριθεί κατά το δίκαιο της πολιτείας στο οποίο
τα μέρη υποβλήθηκαν και εν ελλείψει τέτοιας συμφωνίας, από εκείνο που
αρμόζει στη σύμβαση από όλες τις ειδικές συνθήκες, 2) Ότι τα ελληνικά
δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία προς επίλυση των από τις παραπάνω
συμβάσεις διαφορών, εφόσον τα συμβληθέντα μέρη έχουν την κατοικία ή
έδρα τους σε κράτη από τα συμβληθέντα ή προσχωρήσαντα στην σύμβαση
των Βρυξελλών, πέραν της περιπτώσεως κατά την οποία συντρέχει η
γενική δωσιδικία της κατοικίας ή έδρας του εναγομένου, και όταν, κατά
το διέπον τη σύμβαση δίκαιο, ο τόπος εκπληρώσεως της παροχής, υπό
την εκτεθείσα έννοια (όπου εκπληρώθηκε ή οφείλει αυτή να εκπληρωθεί)
βρίσκεται στην ημεδαπή, επί δε των συμβάσεων εξαρτημένης εργασίας,
βρίσκεται στην ημεδαπή ο τόπος όπου ο εργαζόμενος παρέχει συνήθως την
εργασία του, δηλαδή ο τόπος που αυτός έχει εγκαταστήσει το πραγματικό
κέντρο των επαγγελματικών δραστηριοτήτων του.
Εξάλλου, από την διάταξη του άρθρου 269 παρ.1 του Γερμανικού ΑΚ, που
ορίζει ότι αν ο τόπος παροχής δεν έχει καθοριστεί, ούτε συνάγεται από τις
συνθήκες, ιδιαίτερα από την φύση της ενοχής, τότε η παροχή πρέπει να
εκπληρώνεται στον τόπο, στον οποίο ο οφειλέτης είχε την κατοικία του
κατά τον χρόνο γενέσεως της ενοχής, προκύπτει ότι ο συμφωνημένος
τόπος παροχής είναι εκείνος στον οποίο, κατά την συμφωνία των
μερών, οφείλει ο οφειλέτης να επιχειρήσει όλες τις ενέργειες που είναι
αναγκαίες για την εκπλήρωση της υποχρεώσεώς του και ο δανειστής
να δεχθεί την παροχή. Το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλομένη
απόφαση του, όπως από αυτή προκύπτει, ότι μεταξύ του εναγομένου (ήδη
αναιρεσιβλήτου), που είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, εδρεύει
στο Μόναχο Γερμανίας και έχει σκοπό την ενημέρωση του κοινού με
ραδιοφωνικές εκπομπές και του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος, που
είναι δημοσιογράφος και οικονομολόγος, κάτοχος διπλώματος της Σχολής
Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών του Πανεστημίου του Μονάχου
και ασκεί το επάγγελμα του δημοσιογράφου ανταποκριτή ξένων μέσων
ενημέρωσης από το έτος 1964, καταρτίσθηκε τον Ιούνιο 1967 σύμβαση,
με την οποία το πρώτο προσέλαβε τον δεύτερο ως ανταποκριτή ειδήσεων
στην Ελλάδα. Ότι κατά την κατάρτιση της συμβάσεως συμφωνήθηκε ρητά
ανάμεσα στους διαδίκους ότι η σύμβαση αυτής θα διέπεται από το δίκαιο
της Ομοσπονδιακής Γερμανίας. Έκρινε δε ότι εφαρμοστέο προς επίλυση
των από την ως άνω σύμβαση διαφορών είναι το δίκαιον της πολιτείας
αυτής. Στην συνέχεια δέχθηκε ότι ο ενάγων, με βάση τη ρηθείσα σύμβαση,
είχε την υποχρέωση να συλλέγει καθημερινά στην Ελλάδα (Αθήνα) τις
ειδήσεις και να τις μεταδίδει με τηλέτυπο στο εναγόμενο. Τις ειδήσεις
αυτές, αφού προηγουμένως τις επεξεργαζόταν η ομάδα συντακτών του
ελληνικού προγράμματος, το εναγόμενο μετέδιδε από το ραδιόφωνο
στην ελληνική εκπομπή, που είχε διάρκεια 10-12 λεπτά. Για τις υπηρεσίες
του συμφωνήθηκε ν` αμείβεται με μηνιαίο μισθό σε Γερμανικά μάρκα.
Επίσης συμφωνήθηκε να καταβάλλεται στον ενάγοντα ένα ποσό στο ίδιο
νόμισμα για έξοδα τηλετύπου και γραφείου. Εκτός από τις υπηρεσίες
αυτές ανατέθηκε στον ενάγοντα και η εκτέλεση προσθέτων εργασιών,
όπως η λήψη συνεντεύξεων για την κάλυψη ειδικών θεμάτων, έκτακτες
ανταποκρίσεις σε περίπτωση εξαιρετικών γεγονότων, όπως βουλευτικές
εκλογές κλπ, για τις οποίες συμφωνήθηκε να καταβάλλεται σε αυτόν
πρόσθετη αμοιβή. Για την εκτέλεση της συλλογής και μεταδόσεως των
ειδήσεων ο ενάγων απασχολείτο επί 2 1/2 έως 3 ώρες κάθε ημέρα. Κατά
την διάρκεια του Σαββατοκύριακου μετέδιδε με ένα τηλεφώνημα με τα
γεγονότα που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα σε συντομία. Ο ενάγων έπρεπε
να μεταδίδει τις ειδήσεις αργά το απόγευμα και ώρα 6 – 6.30 για να
καλύπτει όσον το δυνατό περισσότερα γεγονότα, που ελάμβαναν χώρα
στην Ελλάδα. Και ότι η σχέση που συνέδεε τους διαδίκους ήταν η της
μίσθωσης ανεξάρτητων υπηρεσιών και όχι εξαρτημένης εργασίας. Κρίναν
δε ως συμφωνηθέντα τόπο εκπληρώσεως της παροχής του ενάγοντος
το Μόναχο, ως εκ του ότι αυτός ήταν υποχρεωμένος να απεστέλλει
από την Αθήνα, με τηλέτυπο ή τηλέφωνο τις ειδήσεις στον τόπο αυτό
ως και τις άλλες πρόσθετες εργασίες του, απέρριψε ως απαράδεκτες,
για έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του, τις διώκουσες την ικανοποίηση
εργατικών αξιώσεων ένδικες αγωγές. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο
παραβίασε τις άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις και κήρυξε παρά το νόμο
απαράδεκτο, καθόσον τα, ανελέγκτως αναιρετικά, δεκτά γενόμενα, ότι
κατά τη συμφωνία των μερών ο αναιρεσείων θα συνέλλεγε καθημερινώς
τις ειδήσεις στην Ελλάδα και θα πραγματοποιούσε σ’ αυτήν και τις λοιπές
πρόσθετες εργασίες, θ’ απέστελλε δε από αυτήν (Αθήνα) δια τηλετύπου
ή τηλεφώνου το προϊόν τούτο της εργασίας του στο αναιρεσίβλητο,
προσδιορίζουν, κατά τις διατάξεις αυτές, ως τόπο εκπληρώσεως της
παροχής του αναιρεσείοντος την ημεδαπή (Αθήνα) και εντεύθεν ιδρύουν
δικαιοδοσία επί της ως άνω διαφοράς των ελληνικών δικαστηρίων.
Συνεπώς είναι βάσιμες οι αληθώς από τους αριθμούς 1 και 14 του άρθρου
559 ΚΠολΔ αιτιάσεις του κυρίου δικογράφου και των προσθέτων.
2. Ο από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται
όταν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου
αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που
ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Το Εφετείο, προς στήριξη
της απορριπτικής των ενδίκων αγωγών ελλείψει δικαιοδοσίας διατάξεώς
του, διέλαβε στην προσβαλλομένη απόφαση του επάλληλη αιτιολογία,
κατά την οποία η συνομολόγηση ως τόπου εκπληρώσεως της παροχής
του Μονάχου περιέχεται και στους γενικούς όρους αμοιβών για τους
ελεύθερους συνεργάτες της ραδιοφωνίας, των οποίων ο αναιρεσείων είχε
λάβει γνώση και αποδεχθεί. Κατά την κρίση του αυτή διέλαβε ανεπαρκείς
αιτιολογίες, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο περί της ορθής
ή μη ερμηνείας και εφαρμογής των άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεων.
Τούτο διότι πέραν της μνείας ότι στα εκκαθαριστικά σημειώματα που
ελάμβανε ο ενάγων αναφερόταν με τυπογραφικά γράμματα η σημείωση
ότι ισχύουν οι πιο πάνω γενικοί όροι, πράγμα που μόνον του δεν συνιστά
αποδοχή, έστω και σιωπηρή των όρων αυτών, το μεν δεν παραθέτει
το σχετικό με το εν λόγω ζήτημα περιεχόμενο των όρων αυτών, το δε
δεν διαλαμβάνει οποιοδήποτε άλλο περιστατικό, δηλωτικόν αποδοχής,
ρητής ή σιωπηρής, εκ μέρους του αναιρεσείοντος των όρων αυτών.
Συνεπώς είναι βάσιμη η από του αρ.19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, δια των
προσθέτων αναιρετική αιτίαση. Πρέπει μετά ταύτα και παρελκούσης της
έρευνας, ως εκ της αναιρέσεως της προσβαλλομένης στο σύνολο της,
των λοιπών, δια του κυρίου δικογράφου και των προσθέτων, λόγων, να
παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι
δυνατή η συγκρότηση του από άλλους δικαστές.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Αναιρεί τη 2/2001 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.
Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που
θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.