Οι κρινόμενες αντίθετες εφέσεις α) από 1-11-2001 (με αριθμό εκθέσεως
1373/2001) των πρωτοδίκως εναγομένων Αλκιβιάδη Κάππα και της
εταιρίας με την επωνυμία «ΚΑΛΛΙΑΒΟ ΕΝΤΕΡΠΡΑΪΣΙΣ ΛΙΜΙΤΕΝΤ» β)
από 22-1 1-2001 (με αριθμό εκθέσεως 1483/2001) των πρωτοδίκως
εναγόντων Κων/νου Λαγουδάκη, Μαρίας συζ. Κων/νου Λαγουδάκη,
Αικατερίνης Γιαχνάκη και Αποστόλου Λαγουδάκη, που στρέφονται κατά της
οριστικής αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, η οποία
εκδόθηκε κατ' αντιμωλία των διαδίκων, κατά την ειδική διαδικασία των
εργατικών διαφορών των άρθρων 664-676 του ΚΠολΔ, σύμφωνα με το
άρθρο 82 του ΚΙΝΔ, έχουν ασκηθεί εμπροθέσμως και κατά τις νόμιμες
διατυπώσεις (αρθρ. 495 παρ. 1, 516, 517, 518 παρ. 1 του ΚΠολΔ).
Επομένως, πρέπει να γίνουν τυπικώς δεκτές και να ερευνηθούν περαιτέρω,
κατά την ίδια διαδικασία, για να εξετασθεί η ουσιαστική βασιμότητα των
λόγων τους, συνεκδικαζόμενες λόγω της πρόδηλης μεταξύ τους συνάφειας
(αρθρ. 522, 533 παρ. 1 του ΚΠολΔ). Εξάλλου, ως προς τα κεφάλαια της
εκκαλουμένης αποφάσεως που έχουν προσβληθεί με την κρινομένη υπό
στοιχ. Β' έφεση των αρχικώς εναγόντων και εκείνα που αναγκαστικά
συνέχονται μ' αυτά, οι εκκαλούντες – ενάγοντες άσκησαν νομοτύπως και
εμπροθέσμως, με τις έγγραφες προτάσεις τους της παρούσας συζητήσεως,
ως εκ της εφαρμοζόμενης στην προκειμένη περίπτωση ειδικής διαδικασίας
των εργατικών διαφορών (αρθρ. 674 παρ. 1, 591 παρ. 1, 666 επ, 520
παρ. 2 ΚΠολΔ) προσθέτους λόγους εφέσεως. Επομένως, οι λόγοι αυτοί
πρέπει να γίνουν τυπικώς δεκτοί και να ερευνηθούν περαιτέρω κατά την
ίδια, ως άνω διαδικασία, συνεκδικαζόμενοι με τις κρινόμενες αντίθετες
εφέσεις.
Με την από 5-10-1999 (με αριθμό καταθ. 9625/5-10-99) αγωγή που
άσκησαν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς οι ενάγοντες
και ήδη εκκαλούντες – εφεσίβλητοι, γονείς οι δύο πρώτοι και αδελφοί
οι δύο τελευταίοι του Ιωάννη Λαγουδάκη, κατά προσήκουσα εκτίμηση
του περιεχομένου της και όπως παραδεκτώς (αρθρ. 224 ΚΠολΔ),
συμπληρώθηκε και διευκρινίσθηκε με τις έγγραφες προτάσεις τους,
ισχυρίσθηκαν ότι, κατόπιν τηλεφωνική ς επικοινωνίας και κλήσεως
του α' εναγομένου προς τον Ιωάννη Λαγουδάκη, ο τελευταίος ήλθε
από την Κρήτη, όπου διέμενε, στον Πειραιά, όπου συνήφθει άτυπη
σύμβαση ναυτικής εργασίας μεταξύ αυτού και του α' εναγομένου, ο
οποίος ενεργούσε ως αντιπρόσωπος στην Ελλάδα της β' εναγομένης –
αλλοδαπής εταιρίας, η οποία εδρεύει στην ΤΕΜΑ της ΓΚΑΝΑΣ Αφρικής –
πλοιοκτήτριας του, υπό σημαία Γκάνας αλιευτικού πλοίου «CANOPUS 1»
προκειμένου να ναυτολογηθεί επί του πλοίου αυτού, ως Α' Μηχανικός,
αντί μηνιαίων αποδοχών 850.000 δραχμών. Ότι, κατόπιν αυτού απεστάλη
από τον α' εναγόμενο με εισιτήριο που πλήρωσε και του παρέδωσε ο ίδιος
στην Γκάνα, προς συνάντηση του πλοίου, το οποίο ναυλοχούσε εκεί και
πραγματοποιούσε επισκευαστικές εργασίες, προ της ενάρξεως των πλόων
του. Ότι, την 6-1-1997 επιβιβάσθηκε και ναυτολογήθηκε επί του πλοίου
αυτού, με την προαναφερθείσα ειδικότητα του, στο οποίο υπηρέτησε
συνεχώς μέχρι 6-4-1997, οπότε διεκόπη κάθε επαφή με το πλοίο αυτό και
το πλήρωμα του. Ότι, κατόπιν αυτών ακολούθησε τεράστια συγκλονιστική
αγωνία και άγχος για την τύχη και την ανεύρεση των ναυτικών και του
συγγενούς τους (οι οποίοι μαζί με το πλοίο ουδέποτε ανευρέθησαν), με
αποτέλεσμα, να θεωρείται κάτω απ' αυτές τις συνθήκες ότι απεβίωσε,
συνεπεία ναυαγίου του πλοίου αυτού, κατά τη διάρκεια και σε εκτέλεση
της υπηρεσίας του σ' αυτό και κάτω από τις συνθήκες που περιγράφονται
στην αγωγή. Ότι, ο θάνατος του υιού και αδελφού των εναγόντων,
ωφείλετο σε υπαιτιότητα των εναγομένων και των προστηθέντων απ'
αυτούς προσώπων, λόγω παραβάσεως των μνημονευομένων στην αγωγή
διατάξεων Νόμων, Διαταγμάτων και Κανονισμών, που προβλέπουν
ειδικούς όρους και μέτρα ασφαλείας των εργαζομένων καθώς και της
Διεθνούς Συμβάσεως περί προστασίας της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα
(«SOLAS») κατά τα ειδικότερον εκτιθέμενα σ' αυτήν. Ότι συνεπεία
της απώλειας του υιού και αδελφού των, με τον οποίο συνεδέοντο με
στενότατο συγγενικό δεσμό και αισθήματα αγάπης, δεδομένου μάλιστα
ότι ήταν διαζευγμένος και συγκατοικούσε με τους δύο πρώτους – γονείς
του, της αγχώδους καταστάσεως που βίωσαν για την τύχη και προσπάθεια
ανευρέσεως αυτού, της ηλικίας των 38 ετών που διήγε, της οικονομικής
καταστάσεως των μερών και των λοιπών συνθηκών και περιστάσεων,
όπως περιγράφονται στην αγωγή, οι ενάγοντες υπέστησαν ψυχική
οδύνη, για την ανακούφιση και παρηγοριά τους από την οποία, αφού
συνεκτιμηθούν τα κατά Νόμο καθοριζόμενα στην αγωγή, ως άνω στοιχεία,
δικαιούνται να λάβουν ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση το ποσό των
δραχμών 40.000.000 καθένας από τους δύο πρώτους ενάγοντες γονείς
και 20.000.000 καθένας από τους λοιπούς ενάγοντες. Ότι, ο Ιωάννης
Λαγουδάκης, ο οποίος, κατά το χρόνο του, ως άνω ατυχήματος διήγε το
38ό έτος της ηλικίας του, ήταν κατά Νόμο υπόχρεος σε διατροφή των
δύο πρώτων εναγόντων – γονέων του, οι οποίοι στερούνται οικονομικών
πόρων και περιουσίας, είναι δε ανίκανοι ως εκ της ηλικίας των, προς πάσα
εργασία, διέτρεφε δε πράγματι αυτούς μέχρι του, ως άνω χρόνου θανάτου
του, και θα εξακολουθούσε, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων να
διαθρέφει τον ενάγοντα – πατέρα του που είναι ηλικίας 66 ετών μέχρι
της ηλικίας των 85 ετών, που είναι ο μέσος όρος ζωής την ανδρών στην
Ελλάδα και την ενάγουσα μητέρα του, που είναι ηλικίας 67 ετών και μέχρι
της ηλικίας των 90 ετών, που είναι ο μέσος όρος ζωής των γυναικών στην
Ελλάδα, δηλαδή επί 19 και 23 χρόνια, αντιστοίχως, καταβάλλοντας σε
καθένα απ' αυτούς δραχμές 30.000 μηνιαίως.
Με βάση τα ανωτέρω ζήτησαν να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι, εις
ολόκληρον ο καθένας, να καταβάλουν 1) ως χρηματική ικανοποίηση λόγω
ψυχικής οδύνης, το ποσό των δραχμών 40.000.000 σε καθένα από τους
πρώτο και δεύτερο ενάγοντες και δραχμές 20.000.000 σε καθένα από
τους τρίτη και τέταρτο ενάγοντες 2) ως αποζημίωση, λόγω στερήσεως της,
κατά Νόμο δικαιούμενης διατροφής α) στον ενάγοντα -πατέρα το ποσό
των δραχμών 6.840.000 (δηλ. 19 έτη Χ 12 μήνες = 228 μην. Χ 30.000
δραχμές) και β) στην ενάγουσα-μητέρα το ποσό των δραχμών 8.280.000
(δηλ. 23 έτη Χ 12 μην. = 276 μην. Χ 30.000 δραχμές), καταβαλλόμενα
εφ’ άπαξ, νομιμοτόκως δε από της επιδόσεως της αγωγής, μέχρις
εξοφλήσεως. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, με την εκκαλουμένη απόφαση
του, αφού έκρινε ότι κέκτηται διεθνούς δικαιοδοσίας προς εκδίκαση
της ενδίκου υποθέσεως και ότι εφαρμοστέο επί της ενδίκου διαφοράς
είναι το Ελληνικό δίκαιο, για τους αναφερομένους σ’ αυτή λόγους, στη
συνέχεια δέχθηκε την αγωγή, κατά ένα μέρος, ως βάσιμη κατ’ ουσίαν και
ειδικότερα, κατά το μέρος αυτής που αφορούσε χρηματική ικανοποίηση
λόγω ψυχικής οδύνης και επεδίκασε για την αιτία αυτή σε καθένα από
τους δύο πρώτους ενάγοντες, το ποσό των δραχμών 4.000.000 και σε
καθένα των λοιπών δύο εναγόντων, το ποσό των δραχμών 2.000.000,
νομιμοτόκως από της επιδόσεως της αγωγής, μέχρις εξοφλήσεως,
επέβαλε δε μέρος των δικαστικών εξόδων των εναγόντων σε βάρος των
εναγομένων. Κατά της αποφάσεως αυτής άσκησαν τα διάδικα μέρη τις
κρινόμενες αντίθετες εφέσεις και τους προσθέτους λόγους εφέσεως οι
ενάγοντες, με τις οποίες παραπονούνται για εσφαλμένη εφαρμογή του
Νόμου και κακή εκτίμηση των αποδείξεων που προσκομίσθηκαν, κατά τα
ειδικότερον εκτιθέμενα σ’ αυτές και ζητούν αντιστοίχως, οι μεν ενάγοντες
-εκκαλούντες να μεταρρυθμισθεί η εκκαλουμένη απόφαση, έτσι ώστε, να
γίνει εξ’ ολοκλήρου δεκτή η αγωγή τους, προς δε να καταδικασθούν οι
εφεσίβλητοι στη δικαστική τους δαπάνη, οι δε εναγόμενοι – εκκαλούντες,
να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη απόφαση προκειμένου να απορριφθεί η
αγωγή και να καταδικσθούν οι ενάγοντες στη δικαστική τους δαπάνη και
των δύο βαθμών δικαιοδοσίας.
Οι εναγόμενοι – εκκαλούντες τόσον πρωτοδίκως με δήλωση τους
που περιέχεται στα ταυτάριθμα με την εκκαλουμένη απόφαση
πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεως του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου και
επαναλαμβάνεται στις έγγραφες ενώπιον του Δικαστηρίου εκείνου
προτάσεις τους, όσο και με τους πρώτο και δεύτερο λόγους της ενδίκου
εφέσεως τους, προβάλλουν ένσταση ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας του
Δικαστηρίου προς εκδίκαση της ενδίκου υποθέσεως και περαιτέρω ένσταση
μη εφαρμογής του Ελληνικού Δικαίου επί της ενδίκου διαφοράς, αλλά του
δικαίου της Γκάνας, κατά τα ειδικότερον εκτιθέμενα σ’ αυτές. Οι ως άνω
ενστάσεις που απορρίφθηκαν ως αβάσιμες με την εκκαλουμένη απόφαση,
επαναφέρονται ενώπιον του Δικαστηρίου αυτού, με τους ως άνω λόγους
εφέσεως και επομένως πρέπει, κατά λογική προτεραιότητα, να ερευνηθούν
πρωτίστως και να λεχθούν επ’ αυτών τα ακόλουθα.
Σύμφωνα με το άρθρο 1 της Διεθνούς Συμβάσεως των Βρυξελλών «για
τη διεθνή δικαιοδοσία και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές
υποθέσεις» και των δύο τροποποιητικών της Πρωτοκόλλων που κυρώθηκε
με τον Ν. 1814/1988 και άρχισε να ισχύει από 1-4-1989, καθώς και την
τροποποιητική Σύμβαση Ντονόστια – Σαν Σεμπάστιαν, που κυρώθηκε
με τον Ν. 2004/1992 και άρχισε να ισχύει από 1-7-92, η Σύμβαση
εφαρμόζεται σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ανεξάρτητα από το είδος
του Δικαστηρίου στα αντικειμενικά δε όρια της ισχύος της περιλαμβάνονται
και οι υποθέσεις που ανακύπτουν από τη σύμβαση ναυτολογήσεως.
Κατά την εφαρμογή αυτής, όταν πρόκειται για υπόθεση που οι διάδικοι
κατοικούν ή εδρεύουν σε διάφορα Κράτη, το Δικαστήριο εξετάζει αν
συντρέχει η διεθνής δικαιοδοσία του, λόγω της γενικής δωσιδικίας
της κατοικίας του εναγομένου (αρθρ. 2 παρ. 1), ή λόγω άλλης
ειδικής δωσιδικίας από τις αναφερόμενες στα άρθρα 5-15 ή λόγω
ρητής παρεκτάσεως κατά το άρθρο 17 της Συμβάσεως αυτής, όπως
τροποποιήθηκε με τη Σύμβαση Ντονόστια – Σαν Σεμπάστιαν της 26-5-92.
Εξ άλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 25 και 26 του
ΑΚ, 1, 2 και 3 της Συμβάσεως της Ρώμης του 1980, που κυρώθηκε με
τον Ν. 1792/1988 και ισχύει από 1-4-1991, 914 ΑΚ, 1 και 16 του Ν.
551/1915 και 66 ΚΙΝΔ συνάγεται ότι η ευθύνη από ναυτεργατικό ατύχημα
που είναι διάφορη και δεν ταυτίζεται με την ευθύνη από αδικοπραξία,
έχει δε, ως προϋπόθεση το βίαιον συμβάν που αποτελεί τον πυρήνα της
εννοίας του εν λόγω ατυχήματος και λαμβάνει χώρα κατά την εκτέλεση
ή εξ αφορμής της εργασίας δεν ρυθμίζεται από το, κατά το άρθρο 26 ΑΚ
εφαρμοστέο δίκαιο επί των ενοχών που απορρέουν από αδίκημα, αλλά από
το δίκαιο που διέπει τη σύμβαση ναυτικής εργασίας, δηλαδή εκείνο που
ορίζεται από τη διάταξη του άρθρου 25 ΑΚ και είναι το δίκαιο στο οποίο
τα μέρη υπεβλήθησαν και εν ελλείψει τούτου, το εξ όλων των συνθηκών
αρμόζον, ή επί συμβάσεων ναυτικής εργασίας που καταρτίσθηκαν μετά
την 1-4-1991, από της οποίας άρχισε η ισχύς της, ως άνω, οικουμενικού
χαρακτήρα διεθνούς συμβάσεως, εκείνο που ορίζεται απ’ αυτήν και είναι
επίσης προεχόντως κατ' άρθρον 3 παρ. 1 αυτής, το δίκαιο στο οποίο
τα μέρη υπεβλήθησαν. Περαιτέρω, σύμφωνα με το ίδιο άρθρο 3 της
Συμβάσεως αυτής, εφόσον δεν έχει γίνει επιλογή ή σύμβαση εργασίας
διέπεται, α) από το δίκαιο της Χώρας, όπου ο εργαζόμενος παρέχει
συνήθως την εργασία του σε εκτέλεση της συμβάσεως, ακόμα και αν
έχει αποσπαστεί προσωρινά σε άλλη Χώρα, ή β) αν ο εργαζόμενος δεν
παρέχει συνήθως την εργασία του σε μια μόνο Χώρα, από το δίκαιο της
Χώρας όπου βρίσκεται η εγκατάσταση που τον προσέλαβε, εκτός αν από
το σύνολο των περιστάσεων συνάγεται ότι η σύμβαση εργασίας συνδέεται
στενότερα με άλλη Χώρα, οπότε εφαρμοστέο είναι το δίκαιο της άλλης
αυτής Χώρας (βλ. ΑΠ 356/2002 ΕΝΔ 30, 97 επ. Εφ. Πειρ. 501/2001
ΕΝΔ 29, 437, Ζωής Παπασιώπη – Πασιά «Η Κοινοτική σύμβαση της
Ρώμης του 1980 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές, όπως
ισχύει στην Ελλάδα» εκδ. 1991 σελ. 27). Περαιτέρω, από τη διάταξη του
άρθρου 1 παρ. 1, 2 του Ν. 762/78 προκύπτει ότι, αν ο εργοδότης του
ναυτικού είναι αλλοδαπή ναυτιλιακή εταιρία, ο αντιπρόσωπος αυτής που
συνήψε στην Ελλάδα με ναυτικό σύμβαση παροχής εργασίας σε πλοίο
του εργοδότη, ευθύνεται σε ολόκληρο με αυτόν για κάθε υποχρέωση
που απορρέει από τη σχέση ναυτικής εργασίας. Η σύμβαση προσλήψεως
του ναυτικού για να ναυτολογηθεί σε πλοίο, που χαρακτηρίζεται ως
προσύμφωνο ή συμφωνητικό προσλήψεως, αποτελεί ιδιότυπη οριστική
συμφωνία, η οποία, κατά το άρθρο 361 ΑΚ παράγει αποτελέσματα ανάλογα
με τη βούληση των συμβαλλομένων, για την οποία δεν απαιτείται η
τήρηση τύπου, ούτε η καταχώριση της στο ναυτολόγιο. Επομένως,
αν αυτή έγινε στην Ελλάδα, υπάρχει σε ολόκληρο, αυτοτελής εκ του
Νόμου, ευθύνη των υπόχρεων που αναφέρονται στη διάταξη αυτή για
τις υποχρεώσεις που πηγάζουν απ' αυτήν ή τη σύμβαση ναυτολογήσεως
που επακολούθησε (ΑΠ 424/95 ΕΝΔ 24, 124, ΑΠ 168/1999 ΕΝΔ 27, 278,
Δ. Καμβύση: Ναυτεργατικό Δίκαιον 1994, σελ. 415). Εξ' άλλου, από την
ίδια διάταξη του άρθρου 1 Ν. 762/78 προκύπτει ότι, η κατά τη διάταξη
αυτή ευθύνη του αντιπροσώπου του αλλοδαπού εργοδότη, ρυθμίζεται σε
κάθε περίπτωση από το Ελληνικό δίκαιο και ειδικότερα από τον εν λόγω
Νόμο, οι διατάξεις του οποίου αποτελούν κανόνες άμεσης εφαρμογής,
κατ' άρθρον 7 παρ. 2 της Δ. Σ. της Ρώμης, (από τις οποίες το δίκαιο της
Χώρας στην οποία ισχύουν, δεν επιτρέπει παρέκκλιση), συγχρόνως δε
οι διατάξεις του Ν. 762/78 περιέχουν λανθάνοντες κανόνες ιδιωτικού
διεθνούς δικαίου που καθορίζει ως εφαρμοστέο δίκαιο για την ευθύνη
του αντιπροσώπου την LΕΧ FΟRΙ (Α.Π. 168/1999 ΕΝΔ 27, 278 επομ.
Εφ. Πειρ. 65/1997 Νομολογία Ναυτικού Τμήματος Εφ. Πειρ. 1996-1997
σελ. 189, ΕΠ 704/2002 ΕΝΔ 30, 370). Στην προκειμένη περίπτωση,
από την επανεκτίμηση των αποδεικτικών μέσων που προσκομίσθηκαν
ενώπιον του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου και ειδικότερα από την ένορκη
κατάθεση του μάρτυρα των εναγομένων Ιωάννου Ναρκέλη του Μιχαήλ, η
οποία περιέχεται στα ταυτάριθμα με την εκκαλουμένη απόφαση πρακτικά
δημοσίας συνεδριάσεως του ίδιου, ως άνω Δικαστηρίου, από τη νομίμως,
μετά προηγουμένης εμπρόθεσμη κλήτευση των εναγομένων, κατ’ άρθρον
671 ΚΠολΔ, ληφθείσα ενώπιον της Συμβολαιογράφου Νεαπόλεως Λασιθίου
Κρήτης Ειρήνης Λημνιού – Ζερβού υπ’ αριθμ. 1950/8-6-01 ένορκη
βεβαίωση της μάρτυρος των εναγόντων Στεφανίας Κλινάκη, καθώς και
απ' όλα τα έγγραφα τα οποία οι διάδικοι επικαλούνται και προσκομίζουν,
αποδείχθηκαν, κατά την κρίση του Δικαστηρίου αυτού, τα ακόλουθα
πραγματικά γεγονότα: Ο Ιωάννης Λαγουδάκης, ναυτικός κατ' επάγγελμα,
υιός των δύο πρώτων εναγόντων και αδελφός των δύο τελευταίων, ο
οποίος είχε διαζευχθεί με τη (μη διάδικο) νόμιμη σύζυγο του Αικατερίνη
Κλινάκη, με την οποία απέκτησαν τρία τέκνα, διέμενε στον Άγιο Νικόλαο
Κρήτης στην πατρική οικία του. Απ' εκεί, κατόπιν τηλεφωνικής κλήσεως
που δέχθηκε από τον πρώτο εναγόμενο Αλκιβιάδη Κάππα, με τον οποίο
τον συνέδεε προηγούμενη ναυτολόγηση του, στο ίδιο, ως κατωτέρω
πλοίο «CANOPUS 1» ταξίδεψε και ήλθε στον Πειραιά, προκειμένου να
ναυτολογηθεί στο πλοίο αυτό. Κατόπιν αυτών, στον Πειραιά, στις αρχές
Ιανουαρίου 1997 μεταξύ αυτού (Ιωαν. Λαγουδάκη) και του α' εναγομένου,
ο οποίος ενεργούσε ως αντιπρόσωπος στην Ελλάδα (κατά την έννοια
του άρθρου 1 επ. Ν. 762/78, που προαναφέρθηκε) της β' εναγομένης -
αλλοδαπής εταιρίας «K. E. LIMITED», που εδρεύει στην ΤΕΜΑ της Γκάνας,
πλοιοκτήτριας του υπό σημαία Γκάνας, αλιευτικού πλοίου «CANOPUS 1»,
κ.ο.χ. 1 69,46 καταρτίσθηκε ατύπως προσύμφωνο ναυτικής εργασίας,
δυνάμει του οποίου προσλήφθηκε για να ναυτολογηθεί επ' αυτού, ως
Α' Μηχανικός αντί μηνιαίων αποδοχών 850.000 δραχμών. Σε εκτέλεση
του προσυμφώνου αυτού ταξίδεψε προς συνάντηση του πλοίου, το
οποίο ναυλοχούσε στην ΤΕΜΑ της Γκάνας, στο οποίο επιβιβάσθηκε και
ναυτολογήθηκε την 6-1-1997 με την, ως άνω, ειδικότητα του.
Η κατάρτιση του, ως άνω, προσυμφώνου στον Πειραιά, μεταξύ
των προαναφερθέντων που ενεργούσαν με τις, ως άνω, ιδιότητες,
προσεπιβεβαιώθηκε με σαφήνεια από την κατάθεση της μάρτυρας των
εναγόντων Στεφανίας Κλινάκη (αδελφής της Αικατερίνης Κλινάκη),
η οποία, μεταξύ άλλων, κατέθεσε ότι «....Στον κουνιάδο μου (Ιω.
Λαγουδακη) είχε τηλεφωνήσει ο Αλκιβιάδης Κάππας..... και τον είχε
καλέσει να πάει από την Κρήτη στον Πειραιά για να ναυτολογηθεί στο
ως άνω πλοίο. Μάλιστα του πλήρωσε τα εισιτήρια του και του έδωσε
αεροπορικό εισιτήριο για να πάει στη Γκάνα. Το πλοίο «CANOPUS 1» ήταν
αλιευτικό. Γνώριζα ότι ο μισθός του ήταν 850.000 δραχμές το μήνα. Σ'
αυτό το πλοίο είχε ναυτολογηθεί δύο φορές. Την α' φορά... για 10 μήνες...
ο Κάππας δεν τον είχε εξοφλήσει... για να πάρει τα χρήματα που του
χρωστούσε... έπρεπε να πάει στον Πειραιά και να ναυτολογηθεί στο πλοίο
«CANOPUS 1». Με αυτά τα δεδομένα ο κουνιάδος μου, αναγκάστηκε να
δεχθεί την πρόταση του Κάππα, έφυγε από την Κρήτη, τον συνάντησε
(Αλκ. Κάππα) και στη συνέχεια ταξίδεψε για την Γκάνα με εισιτήριο
που πλήρωσε ο Κάππας...». Τα ίδια επίσης προσεπιβεβαιώνονται από
το αποδεικτικό υλικό της ποινικής δικογραφίας που σχηματίσθηκε σε
βάρος του α' εναγομένου και ιδίως την περιεχόμενη στην 1635/2002
απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Πειραιώς κατάθεση της
Αικ. Κλινάκη, αλλά και την περιεχόμενη στην ίδια απόφαση, όσο και
στην 1230/2002 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων
Πειραιώς κατάθεση του α' ενάγοντος, ο οποίος με ευθύτητα κατέθεσε
περί του, ως άνω τρόπου προσλήψεως του υιού του Ιω. Λαγουδάκη
καθώς επίσης και την κατάθεση της Μ. Σκιαθά, που προσεπιβεβαίωσε
ότι οι συμβάσεις καταρτίζοντο με τον α' εναγόμενο, τα οποία δεν
αντικρούσθηκαν ανταποδεικτικώς, πολύ περισσότερο μάλιστα, αφού και
ο πρώτος εναγόμενος απολογούμενος ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου
Πλημμελημάτων Πειραιώς δέχθηκε ότι «ως μεσάζων μεσολάβησε για να
πιάσει δουλειά ο Λαγουδάκης στο πλοίο αυτό....», από την οποία παραδοχή
του εμμέσως πλην σαφώς προσεπιβεβαιώνεται επίσης η ανάμειξή του
στην πρόσληψη για την ναυτολόγηση του Ιω. Λαγουδάκη, επί του ως
άνω πλοίου, με την προαναφερθείσα ιδιότητα του (α' εναγομένου).
Άλλωστε, με βάση την ακολουθούμενη ναυτιλιακή πρακτική, δεν θα ήταν
πρακτικά εφικτό να ξεκινήσει μόνος του από την Κρήτη ο Ιω. Λαγουδάκης
και μέσω Πειραιώς να κατευθυνθεί στην Γκάνα προς ναυτολόγηση και
μάλιστα επί συγκεκριμένου πλοίου, χωρίς προηγούμενη κατάρτιση
στον Πειραιά του, ως άνω προσυμφώνου προσλήψεως, με το οποίο
συνομολογήθηκαν, προς εξασφάλιση αυτού, οι ουσιώδεις όροι της
συμβάσεως ναυτικής εργασίας αυτού και παρασχέθηκαν σ' αυτόν τα
απαραίτητα μέσα να ταξιδέψει και ναυτολογηθεί επί του πλοίου, το οποίο,
κατά τα προεκτεθέντα, ναυλοχούσε στην αλλοδαπή. Συνεπώς, εφόσον
το, ως άνω, προσύμφωνο καταρτίσθηκε στον Πειραιά, όπου κατοικεί και ο
πρώτος εναγόμενος, ο οποίος ενήργησε με την ως άνω ιδιότητα, η ένδικη
αγωγή αρμοδίως και παραδεκτώς εισήχθη προς εκδίκαση ενώπιον του
πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου, ως έχοντος υλική και τοπική αρμοδιότητα
κατ' άρθρον 16 αρ. 2, 22, 33, 37 παρ. 1 του ΚΠολΔ, 51 παρ. 1, 2, 3Α,
3Β, 6 Ν. 2172/1993, 1 επομ. Δ.Σ. Βρυξελλών και Δ.Σ. Ντονόστια –
Σαν Σεμπάστιαν και συνακόλουθα κατ'άρθρον 3 παρ. 1 ΚΠολΔ, διεθνή
δικαιοδοσία. Επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την
εκκαλουμένη απόφαση που δέχθηκε τα ίδια, με εκτεταμένη αιτιολογία,
συμπληρουμένης από τη διαλαμβανομένη στη παρούσα και απέρριψε
την πρωτοδίκως, εκ μέρους των εναγομένων, προβληθείσα ένσταση
ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου αυτού, ορθώς τις
αποδείξεις που προσκομίσθηκαν εκτίμησε και το Νόμο εφάρμοσε, τα
αντίθετα δε υποστηριζόμενα από τους εκκαλούντες – εναγομένους, με
τον πρώτο λόγο εφέσεως τους, είναι απορριπτέα ως αβάσιμα ομοίως δε
και ο περί ελλείψεως παθητικής νομιμοποιήσεως του α' εναγομένου 3ος
λόγος εφέσεως των εναγομένων, καθώς επίσης και ο περί καταχρηστικής
ασκήσεως δικονομικού δικαιώματος των εναγόντων με εναγωγή
του α' εναγομένου μόνο προς θεμελίωση διεθνούς δικαιοδοσίας του
πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου, ισχυρισμός των εκκαλούντων -εναγομένων,
για τους ίδιους, ως άνω, λόγους. Περαιτέρω, από τα ίδια, ως άνω,
αποδεικτικά μέσα, δεν αποδείχθηκε επιλογή κατ'άρθρον 6 παρ. 1 και 2
εδαφ. α’της Συμβάσεως της Ρώμης, του εφαρμοστέου επί της ενδίκου
διαφοράς δικαίου. Πλην όμως, εφόσον οι ένδικες αξιώσεις απορρέουν από
ναυτεργατικό ατύχημα, ρυθμίζονται κατά τα λεπτομερώς αναφερθέντα
στην αρχή της παρούσας, από το δίκαιο που διέπει τη σύμβαση ναυτικής
εργασίας, κατ' άρθρον 25 ΑΚ και 3 της Συμβάσεως της Ρώμης και όχι, από
το κατ' άρθρον 26 ΑΚ εφαρμοστέο δίκαιο, όπως αβασίμως υποστηρίζουν οι
εναγόμενοι – εκκαλούντες. Επομένως, ερευνητέο είναι το δίκαιο που διέπει
την ένδικη σύμβαση ναυτικής εργασία. Στη συγκεκριμένη περίπτωση,
από το σύνολο των ακολούθων περιστάσεων συνάγεται ότι, η ένδικη
σύμβαση συνδέεται στενότερα με την Ελλάδα. Και τούτο διότι, η ένδικη
σύμβαση (προσύμφωνο) ναυτικής εργασίας, καταρτίσθηκε στον Πειραιά,
όπου κατοικεί ο α' εναγόμενος, οι μηνιαίες αποδοχές του ναυτικού Ιω.
Ααγουδάκη, συμφωνήθηκαν σε Ελληνικό νόμισμα, οι Αξιωματικοί του
πληρώματος (πλοίαρχος – Α' Μηχανικός) ήσαν Έλληνες, ενώ, όπως
προανακριτικώς ενόρκως κατέθεσε ο μάρτυς Ελευθέριος Λάμπρου-
Ψαροκαπετάνιος – το πλοίο αυτό, στο οποίο διαρκώς ναυτολογούντο
Έλληνες Αξιωματικοί, ήταν κυρίως Ελληνικών συμφερόντων, (βλ. σχετ.
την από 10-11-89 έκθεση ενόρκου εξετάσεως αυτού). Κατ' ακολουθίαν,
εφαρμοστέο επί της ενδίκου διαφοράς δίκαιο είναι το Ελληνικό, εφόσον, η
ένδικη σύμβαση είναι στενότερα συνδεδεμένη με την Ελλάδα. Επομένως,
το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο, με την εκκαλουμένη απόφαση του
δέχθηκε τα ίδια και απέρριψε την πρωτοδίκως, εκ μέρους των εναγομένων
προβληθείσα ένσταση, περί μη εφαρμογής στην ένδικη υπόθεση του
Ελληνικού δικαίου αλλά του δικαίου Γκάνας, τη σημαία της οποίας έφερε
το πλοίο αυτό, ορθώς τις αποδείξεις που προσκομίσθηκαν εκτίμησε και το
Νόμο εφάρμοσε, συμπληρουμένης της περιεχόμενης σ' αυτήν αιτιολογίας
από τη διαλαμβανομένη στην παρούσα, τα αντίθετα δε υποστηριζόμενα
από τους εναγομένους – εκκαλούντες με το 2ο λόγο εφέσεως τους είναι
αβάσιμα και απορριπτέα.
Κατά την έννοια του άρθρου 1 Ν. 551/1915 «περί ευθύνης προς
αποζημίωσιν των εξ ατυχημάτων εν τη εργασία παθόντων εργατών ή
υπαλλήλων», όπως κωδικοποιήθηκε με το από 24-7/25-8-20 Β. Δ., ο
οποίος διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα
και έχει εφαρμογή. κατά το άρθρο 66 του ΚΙΝΔ και επί ατυχημάτων
ναυτικών, εργατικό ατύχημα συνιστά ο κατά την εκτέλεση της εργασίας
ή με αφορμή αυτή θάνατος του ναυτικού, όταν αυτός είναι αποτέλεσμα
βίαιης και αιφνίδιας επενέργειας εξωτερικού αιτίου, το οποίο δεν ανάγεται
αποκλειστικά στην οργανική ή παθολογική προδιάθεση του παθόντος
και το οποίο δεν θα συνέβαινε χωρίς την εργασία και τις περιστάσεις
εκτελέσεως της (Ολ. Α.Π. 937/75 ΕΕργΔ. 35, 5, Α.Π. 274/2000 ΕΝΔ
29, 105, Ε.Π. 109/95 ΕΝΔ 23, 206). Περαιτέρω, από τις διατάξεις του
άρθρου 16 του ίδιου Νόμου 551/1915 προκύπτει ότι, ο ναυτικός που
έπαθε από εργατικό ατύχημα ανικανότητα ή σε περίπτωση θανάτου του,
οι κατά το άρθρο 6 του ίδιου Νόμου συγγενείς του, έχουν το δικαίωμα
ν' ασκήσουν την, από το κοινό αστικό δίκαιο προσήκουσα αξίωση
αποζημιώσεως και να ζητήσουν, σύμφωνα με τα άρθρα 297, 298 και
914 ΑΚ, πλήρη αποζημίωση, μόνον αν το ατύχημα μπορεί ν' αποδοθεί
σε δόλο του εργοδότη ή των προστηθέντων απ' αυτόν προσώπων ή εάν
επέλθει σε εργασία ή επιχείρηση στην οποία δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις
ισχυόντων Νόμων, Διαταγμάτων ή Κανονισμών για τους όρους ασφαλείας
των εργαζομένων σ’ αυτές, βρίσκεται δε σε κάθε περίπτωση σε αιτιώδη
συνάφεια με τη μη τήρηση των διατάξεων αυτών. Τέτοιες διατάξεις
είναι εκείνες, οι οποίες ειδικώς προβλέπουν τους όρους ασφαλείας των
εργαζομένων, δηλαδή προσδιορίζουν τους όρους που πρέπει να τηρηθούν,
μνημονεύοντας συγκεκριμένα μέτρα, μέσα και τρόπους προς επίτευξη της
ασφαλείας των εργαζομένων. Δεν αρκεί δηλαδή ότι το ατύχημα επήλθε
από τη μη τήρηση όρων οι οποίοι επιβάλλονται μόνον από την κοινή
αντίληψη, την υποχρέωση προνοίας και την απαιτουμένη στις συναλλαγές
επιμέλεια, χωρίς να προβλέπονται από ειδική διάταξη Νόμου, τα ως άνω
συγκεκριμένα μέτρα προς επίτευξη της ασφαλείας των εργαζομένων,
(βλ. σχετ. Ολ. Α.Π. 26/1995 Ελλ. Δ/νη 37, 38). Εξ άλλου, πέραν της
περιουσιακής αποζημιώσεως, τα μέλη της οικογενείας του θανόντος,
μπορούν ν' απαιτήσουν χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης, η
αξίωση για την οποία κρίνεται πάντοτε κατά το κοινό δίκαιο (αρθρ. 914,
922, 926, 932 ΑΚ), σε τρόπο ώστε, για τη θεμελίωση της δεν απαιτείται
το ειδικό πταίσμα της μη τηρήσεως επιβαλλομένων όρων ασφαλείας, αλλά
αρκεί το. κατά το κοινό δίκαιο πταίσμα του εργοδότη ή του, απ' αυτόν
προστηθέντος και αιτιώδης συνάφεια της προηγηθείσας υπαίτιας πράξεως
ή παραλείψεως του υπόχρεου με το τελικό ζημιογόνο αποτέλεσμα (βλ.
σχετ. Ολ. Α.Π. 1117/86 Ελλ. Δ/νη 28, 113, Α.Π. 356/2002 ΕΝΔ 30, 97 επ,
ΑΠ 1486/99 ΕΝΔ 24, 222, Ε.Π. 193/99 ΕΝΔ 27, 6 επ.). Στην προκειμένη
περίπτωση, από τα ίδια, ως άνω, αποδεικτικά μέσα, αποδείχθηκε περαιτέρω
ότι, το πλοίο «CANOPUS 1», έτους κατασκευής 1962, μετά προηγηθείσα
περίοδο παροπλισμού του στο λιμένα LOME της Δυτικής Αφρικής,
επαναδραστηριοποιήθηκε από του έτους 1992 περίπου, με αντικείμενο
της ναυτικής αποστολής του, την αλιεία γαρίδας (γαριδάδικο). Κατά τη
ναυτολόγηση του Ιωάννου Λαγουδάκη σ'αυτό, ήταν ελλιμενισμένο στο
λιμένα ΤΕΜΑ της Γκάνας και εκτελούντο επισκευαστικές εργασίες σ’ αυτό
(στους καταψύκτες, το κατάστρωμα του, εργασίες βαψίματος) ενόψει
ενάρξεως νέας αλιευτικής περιόδου (βλ. σχετ. την από 10-1 1-1999
προανακριτική κατάθεση του Λάμπρου Ελευθερίου Πρακτικού Πλοιάρχου
Ε.Ν.). Στην περιοχή αυτή της Δ. Αφρικής, δραστηροποιούντο επίσης και
άλλα αλιευτικά σκάφη με ναυτικούς Έλληνες αξιωματικούς και αλλοδαπό
πλήρωμα, όπως το ALTAIR, ιδίων περίπου οικονομικών συμφερόντων, με
Πλοίαρχο τον Ιωάννη Πόντικα (ο οποίος είχε ναυτολογηθεί προηγουμένως
ως Πλοίαρχος του «CANOPUS 1», επί τρεις αλιευτικές περιόδους από το
1992 έως το 1996) και μηχανικό τον Γιώργο Ζούμπο (ο οποίος επίσης
είχε προηγουμένως ναυτολογηθεί στο «CANOPUS 1»), το «ΑΦΡΟΔΙΤΗ»
με πλοίαρχο (Πρακτικό) τον Θεόδωρο Μασταλούδη (ο οποίος είχε
προηγουμένως ναυτολογηθεί στο «ALTAIR») το «ΦΡΥΝΗ» με Πλοίαρχο
(Πρακτικό) τον Ελευθέριο Λάμπρου. Επίσης, στο πλοίο «CANOPUS 1»
είχε προηγουμένως ναυτολογηθεί ως Πλοίαρχος (Ψαροκαπετάνιος) ο
Γεώργιος Γκιώνης, από δε τις αρχές Μαρτίου 1997 ναυτολογήθηκε σ’
αυτό, ως Πλοίαρχος ο Βασίλειος Παρασκευάς, ο οποίος μαζί με τον Ιωάννη
Λαγουδάκη, ως Μηχανικό και επτά Γκανέζους ναυτικούς, αποτελούσαν
το πλήρωμα του πλοίου αυτού. Οι ως άνω Έλληνες Αξιωματικοί,
ακολουθώντας την ισχύουσα και επιβαλλομένη από τις συνθήκες εργασίας
τους ναυτιλιακή Πρακτική, επικοινωνούσαν τακτικώς μεταξύ τους, έχοντας
καθιερώσει ημερήσια «ραδιοτηλεφωνικά ραντεβού». Στις 16-3-1997,
περίπου, το πλοίο «CANOPUS 1» με το ως άνω πλήρωμα, αναχώρησε από
το λιμάνι ΤΕΜΑ της Γκάνας για τη Μαδαγασκάρη, στα χωρικά ύδατα της
οποίας επρόκειτο να αλιεύσει γαρίδες και μάλιστα η αναχώρηση του αυτή,
συναρτήθηκε με την έναρξη της αλιευτικής περιόδου στη Μαδαγασκάρη,
την οποία δεν έπρεπε να απωλέσει, παρότι, όπως κατέθεσε ενώπιον
του Α' Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Πειραιώς η Μαρία Σκιαθά σύζυγος
του Βασιλείου Παρασκευά, ο σύζυγος της είχε ζητήσει να διενεργηθεί
προηγουμένως έλεγχος του πλοίου από Διεθνή Νηογνώμονα, πλην όμως,
όπως χαρακτηριστικά διευκρίνησε «ο Κάππας βιάζοντανε και έφυγε
το καράβι». Για τον ίδιο τόπο αλιείας είχε αναχωρήσει επίσης από το
λιμένα ΤΕΜΑ της Γκάνας, το αλιευτικό «ALTAIR» με Πλοίαρχο τον Ιωάννη
Πόντικα, το οποίο προηγήθηκε χρονικά, έφθασε στη Μαδαγασκάρη την
24-2-1997 και ανέμενε εκεί το «CANOPUS 1» με το οποίο είχαν αποσταλεί
ανταλλακτικά για το «ALTAIR», το οποίο όμως («CANOPUS 1») δεν έφθασε
ποτέ στον ως άνω, προορισμό του. Ειδικότερα, η Μαρία Σκιαθά και ο α'
ενάγων Κ. Λαγουδάκης, επικοινώνησαν, αντίστοιχα με τους οικείους της,
Βασ. Παρασκευά και Ιω. Λαγουδάκη, για τελευταία φορά στις 4-4-1997,
όπως βεβαίωσαν σχετικώς ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Πειραιώς. Ο
προαναφερθείς Πλοίαρχος του Α/Κ «ΑΦΡΟΔΙΤΗ» Θεοδ. Μασταλούδης
επικοινώνησε για τελευταία φορά με τον «Πλοίαρχο Παρασκευά στις
5 Απριλίου το βράδυ γύρω στις 21.00 και έκτοτε δεν ξαναβγήκε στο
ραδιοτηλέφωνο παρότι τον καλούσαν συνέχεια όλα τα ψαράδικα που
ήταν στην περιοχή» όπως χαρακτηριστικά κατέθεσε στην από 10-11-1999
συμπληρωματική προανακριτική έκθεση ενόρκου εξετάσεως του. Επίσης,
οι προαναφερθέντες μάρτυρες Γεώργιος Ζούμπος και Ελευθέριος Λάμπρου,
εξεταζόμενοι ενόρκως προανακριτικώς, βεβαίωσαν ότι η τελευταία
επικοινωνία που είχαν με τον Πλοίαρχο Παρασκευά ήταν στην παράλλαξη
του «CANOPUS 1» με το DURBAI / Ν. ΑΦΡΙΚΗΣ. Μάλιστα, ο Γεώργιος
Ζούμπος διευκρίνισε ότι, «στις 20.00 μιλήσαμε με το «CANOPUS 1»
στη ραδιοσυσκευή και ανανεώσαμε το ραντεβού για τις 22.00 ώρα. Στις
22.00'ώρα προσπαθήσαμε να επικοινωνήσουμε στη ραδιοσυσκευή, αλλά
δεν το κατορθώσαμε». Στην αρχή, όπως εξηγεί ο ίδιος μάρτυρας «έδωσαν
την εξήγηση ότι πιθανόν η μη επικοινωνία μαζί τους ωφείλετο σε κακό
χειρισμό της δικής τους συσκευής, γιατί απ' ότι είχαν πει η συσκευή ήταν
καινούργια στο σκάφος και δεν γνώριζαν καλά το χειρισμό της...... Την
επόμενη ημέρα προσπάθειες επικοινωνίας με το «CANOPUS 1» απέβησαν
ομοίως άκαρπες και ο Γεώργιος Ζούμπος επικοινώνησε τηλεφωνικώς στην
Ελλάδα με τον ανηψιό του α' εναγομένου καθ' όσον, όπως εξηγεί στην ίδια
κατάθεση του «ήταν το μοναδικό τηλέφωνο που είχαν από τους ιδιοκτήτες
στην Ελλάδα» και προσθέτει «είπα.... τις ανησυχίες μου… τον ρώτησα εάν
ξέρει τίποτε σχετικό, αυτός μου απάντησε ότι δεν ξέρει τίποτε και ότι θα
ενημερώσει το θείο του Κάππα Αλκιβιάδη», προσθέτει δε ότι συνέχισαν οι
ως άνω ναυτικοί τις άκαρπες προσπάθειες επικοινωνίας με το «CANOPUS
1», ο δε Γεώργιος Ζούμπος, για δεύτερη φορά επικοινώνησε με τον
«ανιψιό του Κάππα και αυτός του είπε ότι ενημέρωσε το θείο του και ότι ο
θείος του θα ενημέρωνε το ΥΕΝ». Η επικοινωνία με το, ως άνω τηλέφωνο
στην Ελλάδα, που όπως χαρακτηριστικά κατέθεσε, ο ως άνω μάρτυρας,
ήταν το μοναδικό που διέθεταν οι Έλληνες ναυτικοί των πλοίων «ALTAIR»
και «CANOPUS 1» και τους συνέδεε με τον αντιπρόσωπο των πλοιοκτητών
στην Ελλάδα – α' εναγόμενο, κρίθηκε επιβεβλημένη, ενόψει της ως άνω
διακοπής επικοινωνίας, για την τύχη των ναυτικών και του αλιευτικού
πλοίου «CANOPUS 1». Αλλά και ο Αδαμάντιος (Μάκης) Κάππας, τον οποίον
ανεύραν στο τηλέφωνο αυτό, ήταν συνεταίρος μαζί με την θυγατέρα του
α' εναγομένου Χαρά Κάππα της εταιρίας με την επωνυμία «Α. ΚΑΠΠΑΣ
ΚΑΙ ΣΙΑ ΟΕ – G. C. AND T.», της οποίας πραγματικός διαχειριστής ήταν
ο α' εναγόμενος Αλκιβιάδης Κάππας και η οποία είχε ως αντικείμενο της
εμπορικής δραστηριότητας της, την αγορά και μεταπώληση κατεψυγμένων
αλιευμάτων, προερχομένων μεταξύ άλλων από τα αλιευτικά «CANOPUS
1» και «ALTAIR». Στα γραφεία δε της εταιρίας αυτής προσήρχοντο οι
Έλληνες ναυτικοί προς κατάρτιση προσυμφώνου ναυτικής εργασίας
με τον α' εναγόμενο που ενεργούσε, με την προαναφερθείσα ιδιότητα
του, επί πλέον δε, η ίδια εταιρία είχε προβεί σε καταβολές σε ναυτικούς
που προσελαμβάνοντο για να ναυτολογηθούν στα πλοία αυτά, έναντι
των αποδοχών τους όπως στον Πλοίαρχο Παρασκευά, στον οποίο είχε
καταβληθεί ποσό 500.000 δραχμών καθώς και ποσό 497.000 δραχμών,
το τελευταίο από τα οποία, μάλιστα, απεστάλει στο λογαριασμό του,
που εμφανώς γνώριζε η ως άνω εταιρία, σε χρόνο κατά τον οποίο, δεν
υπήρχε οποιαδήποτε επικοινωνία με το πλοίο και το πλήρωμα του, όπως
κατωτέρω εκτίθεται, από τα οποία ευλόγως συνάγεται ότι ο α' εναγόμενος
αναζητήθηκε προς ενημέρωση στο μόνο γνωστό μέρος και τηλέφωνο
επικοινωνίας, που διέθεταν οι ναυτικοί.
Περαιτέρω, καθόσον αφορά τις συνθήκες που επικρατούσαν κατά το, ως
άνω τελευταίο ταξείδι του «CANOPUS 1» από τη Γκάνα στη Μαδαγασκάρη
και κατά το χρόνο τελευταίας επικοινωνίας μ' αυτό, θα πρέπει να λεχθούν
τα ακόλουθα:
Ο προαναφερθείς μάρτυρας Θεοδ. Μασταλούδης, στην από 10-11-99
συμπληρωματική έκθεση ενόρκου εξετάσεως του, με σαφήνεια κατέθεσε
ότι κατά τις συνομιλίες που είχε, μέσω ραδιοτηλεφώνου με τον Πλοίαρχο
– Παρασκευά του έλεγε ότι ο καιρός είναι καλός και δεν αντιμετώπιζε
κανένα πρόβλημα στο ταξείδι του. Τα ίδια επίσης προκύπτουν από την
προανακριτική κατάθεση του μάρτυρα Ελευθερίου Λάμπρου. Ομοίως και η
Μαρία Σκιαθά, κατέθεσε ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Πειραιώς, ότι ο
καιρός ήταν καλός. Το πλοίο, όπως προαναφέρθηκε, ήταν μεν παλιό, αφού
είχε ναυπηγηθεί το έτος 1962, αλλά η κατάσταση του ήταν γενικά καλή και
δεν είχαν γίνει πριν από τον απόπλου ουσιαστικές μετασκευές, εκτός από
τις προαναφερθείσες και συγκεκριμένα άλλαξε το κατάστρωμα που ήταν
επικαλυμμένο με τσιμέντο σε απλό ξύλινο, επισκευάσθηκαν οι «φούρνοι»
καταψύξεως και έγιναν εργασίες βαψίματος. Οι ως άνω όμως εργασίες
και μετασκευές δεν αποδείχθηκε ότι επέφερε οποιαδήποτε σημαντική
μεταβολή στην ευστάθεια του, ούτε και αποδείχθηκε ότι διατυπώθηκε
σχετικό παράπονο γι' αυτήν, κατά τη διάρκεια του τελευταίου πλου. Η
σύζυγος του Πλοιάρχου Παρασκευά, Μαρία Σκιαθά, κατέθεσε μεν ότι το
πλοίο δεν ήταν αξιόπλοο και ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Πειραιώς
ότι δεν ήταν καλοτάξιδο, δεν προσδιορίζει όμως, κατά τρόπο σαφή, το
τυχόν πρόβλημα του πλοίου, και περιορίζεται ν' αναφέρει μόνο ότι «το
πρόβλημα του πλοίου ήταν ότι δεν ήταν για ταξείδι, ήταν παλιό, δεν πήρε
άδεια απόπλου». Ασταθές επίσης θεωρούν το πλοίο και οι μάρτυρες που
εξετάσθηκαν ενώπιον του ίδιου, ως άνω Δικαστηρίου, Α. Σκιαθάς (γαμπρός
του Πλοιάρχου Παρασκευά) και ο α' ενάγων, οι οποίοι όμως δεν είχαν
ιδία αντίληψη της καταστάσεως του πλοίου, αλλά μεταφέρουν απόψεις
των ναυτικών — συγγενών τους Β. Παρασκευά και Ιω. Λαγουδάκη.
Αντιθέτως οι προαναφερθέντες μάρτυρες θ. Μασταλούδης, Γ. Ζουμπός,
αλλά και ο Γ. Γκιώνης που έχουν ιδία αντίληψη, βεβαιώνουν ότι δεν είχε
πρόβλημα, και κυρίως οι δύο πρώτοι απ' αυτούς ότι δεν είχε πρόβλημα,
κατά τη διάρκεια του τελευταίου ταξειδιού. Επί πλέον, οι συγκεκριμένες
συνθήκες και περιστάσεις που συνέτρεξαν, κατά το χρόνο διακοπής
κάθε επικοινωνίας με το πλοίο και τους ναυτικούς του, ελλείψει περί
αυτών αμέσου αποδείξεως, πρέπει να ερευνηθούν με βάση το σύνολο
των αποδεικτικών μέσων που προσκομίσθηκαν, ώστε μέσω αυτών, να
εξαχθεί συμπέρασμα περί της τύχης του πλοίου και των ναυτικών του,
που από τότε δεν ανευρέθηκαν, ώστε ο θάνατος τους και εκείνος του Ιω.
Λαγουδάκη ν' αποδίδεται ως συνομολογούμενος, σε ναυτικό ατύχημα που
επήλθε κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας τους, στο ως άνω πλοίο και σε
εκτέλεση αυτής. Άλλωστε, όπως κατωτέρω εκτίθεται, η διαπίστωση των
ως άνω αιτίων, εκμηδενίσθηκε και από την παράλειψη των εναγομένων
να ειδοποιήσουν εγκαίρως οποιαδήποτε αρμοδία Αρχή, με αποτέλεσμα να
μην ευρεθεί οποιοδήποτε στοιχείο που θα οδηγούσε σε παροχή επαρκούς
εξηγήσεως περί των αιτίων αυτών. Έτσι, το γεγονός ότι ταξίδευε με
καλές καιρικές συνθήκες, χωρίς να μεταφέρει φορτίο και ιδίως επικίνδυνο
παρουσιάζει την πιθανότητα βυθίσεως, λόγω αστάθειας, ακόμη και στη
περίπτωση που τυχόν ενυπήρχε τέτοιο πρόβλημα, ελάχιστα πειστική, στη
συγκεκριμένη περίπτωση, πολύ περισσότερο αφού το πλοίο ταξίδευε ήδη
επί αρκετές ημέρες, είχε ήδη παραλλάξει το DURBAN Ν. Αφρικής, χωρίς
ο Πλοίαρχος να διατυπώσει οποιοδήποτε παράπονο στους παραπλέοντες
με τα λοιπά αλιευτικά σκάφη, ως άνω, συναδέλφους του και επομένως
βύθιση αυτού, εξ αιτίας αστάθειας του, ως μόνης ενεργού και πρόσφορης
αιτίας, χωρίς παρεμβολή άλλου αιτίου, δεν παρουσίαζες. πειστική και είναι
απορριπτέα ως αβάσιμη κατ' ουσίαν. Επίσης, ο ισχυρισμός των εναγόντων,
σύμφωνα με το οποίον, πλημμελείς επισκευές του πλοίου οδήγησαν στη
δημιουργία ρήγματος με συνέπεια την, εισροή υδάτων και τη βύθιση,
από ανατροπή, του πλοίου «CANOPUS 1» δεν προσεπιβεβαιώθηκε με
πειστικότητα από κανένα αποδεικτικό μέσο και είναι απορριπτέος ως
αβάσιμος, πέραν και ανεξαρτήτως του ότι, αν, παρά την αποκρουσμένη
από το Δικαστήριο αυτό άποψη, ο ισχυρισμός αυτός ανταπεκρίνετο στην
πραγματικότητα ευλόγως θα είχε δοθεί ο χρόνος στους ναυτικούς του
«CANOPUS 1» να εκπέμψουν σήμα κινδύνου S.O.S. και να ειδοποιήσουν
τα λοιπά, ως άνω, σκάφη το οποίο όμως δεν έπραξαν. Επίσης, από τα
προσκομιζόμενα μετ'επικλήσεως από τους εναγομένους δύο Πιστοποιητικά
Συντήρήσης και Δοκιμής Φουσκωτής σωσίβιας σχεδίας προκύπτει, ότι
το σκάφος «CANOPUS 1» ήταν εφοδιασμένο με μία φουσκωτή σωσίβια
σχεδία τύπου 1063 για 6 άτομα, και από μία ακόμη φουσκωτή σωσίβια
σχεδία HRS – Α – 20 -205, για 20 άτομα, οι οποίες είχαν συντηρηθεί
τελευταία φορά τον 8ο του 1992 και έπρεπε να συντηρηθούν πάλι όχι
αργότερα από το 2ο του 1998, ενώ δεν αποδείχθηκε ότι δεν υπήρχαν
στο πλοίο έντυπες οδηγίες για τον τρόπο χρήσεως των μέσων αυτών
ούτε ότι ο Ιω. Λαγουδάκης εκβιάσθηκε ν' ακολουθήσει το ταξείδι προς
Μαδαγασκάρη, ως μέλος του πληρώματος του πλοίου αυτού και κατ'
ακολουθίαν, οι περί του αντιθέτου ισχυρισμοί των εναγόντων δεν
παρουσιάζονται πειστικοί και είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι. Εξ άλλου, η
έλλειψη αναφοράς οποιουδήποτε προβλήματος του «CANOPUS 1» προς
τα λοιπά, ως άνω, σκάφη με τα οποία επικοινωνούσε τακτικώς, κατά τα
προεκτεθέντα καθώς και η έλλειψη εκπομπής σήματος κινδύνου (S.Ο.S.),
υποδηλώνουν προδήλως ότι το συμβάν που προκάλεσε διακοπή κάθε
επαφής και επικοινωνίας με το πλοίο από τότε, επήλθε ξαφνικά και κάτω
από συνθήκες και περιστάσεις που, έως τότε δεν προμήνυαν τη δυσάρεστη
αυτή εξέλιξη. Ως προς αυτές, ο μάρτυρας Γεώργιος Ζούμπος κατέθεσε
προανακριτικώς ότι «Εμείς όμως οι άνθρωποι που έχουμε δουλέψει στη
θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ν. Αφρικής και Μαδαγασκάρης, γνωρίζοντας την
πυκνή κυκλοφορία των πλοίων θεωρούμε ότι η εξαφάνιση του «CANOPUS
1» οφείλεται σε βύθιση του, μετά από σύγκρουση από άλλο μεγάλο πλοίο»
και αμέσως προσθέτει «όλα αυτά βέβαια είναι υποθέσεις χωρίς να υπάρχει
κανένα στοιχείο».
Ο Ιωάννης Πόντικας εξεταζόμενος προανακριτικώς και σε σχετική
ερώτηση «που οφείλεται η εξαφάνιση του «CANOPUS 1» απάντησε «δεν
μπορώ να υποθέσω τίποτε». Οι μάρτυρες Γεώργιος Ζούμπος, Γεώργιος
Γκιώνης, Θεοδ. Μασταλούδης, προανακριτικώς δεν δίδουν εξήγηση
για το τι ενδεχομένως συνέβη, ενώ, ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου
Πειραιώς, καταθέτουν αντιστοίχως, ο πρώτος «Κάποιο μεγάλο πλοίο
πρέπει να το χτύπησε και να το βύθισε», ο δεύτερος «Το πιο πιθανό
είναι να έγινε τρακάρισμα με μεγάλο πλοίο» και ο τρίτος «Η εξήγηση
που δίνω εγώ είναι ότι χτυπήθηκε από μεγάλο πλοίο» επεκτείνεται δε
περισσότερο απ' τους άλλους καταθέτοντας «... και βυθίστηκε αμέσως.
Δεν υπάρχει άλλη εξήγηση». Υποστηρίχθηκε πάντως ως πιθανή και η
εκδοχή πειρατείας σε βάρος του πλοίου και των ναυτικών που (βλ. σχετ.
προανακριτική κατάθεση Μαρίας Σκιαθά και σχετικό δημοσίευμα της
εφημερίδας «ΕΘΝΟΣ» με ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 1998). Με βάση
τα προεκτεθέντα δεν αποδείχθηκε ότι, το πλοίο «CANOPUS 1» κατά το
ως άνω, τελευταίο ταξείδι του εμφάνισε αστάθεια λόγω μετασκευών,
και ήταν αναξιόπλοο, ούτε ότι υπήρχε έλλειψη σωστικών μέσων. Ακόμη
περισσότερο, και αν ακόμη ήθελε γίνει δεκτή, παρά την αποκρουομένη
από το Δικαστήριο αυτό άποψη, ότι το πλοίο, κατά το τελευταίο αυτό
ταξείδι, εμφάνισε προβλήματα αστάθειας, δεν αποδείχθηκε, με βάση τα
προεκτεθέντα ότι τα προβλήματα αυτά απετέλεσαν την αιτία του ναυαγίου.
Σε ενίσχυση των ανωτέρω έρχεται άλλωστε και το σκεπτικό της 1230/2002
αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πειραιώς, με την οποία ο Αλκιβιάδης
Κάππας, κηρύχθηκε αθώος. Τα ανωτέρω άλλωστε δεν είναι δυνατόν να
μεταβληθούν από το μετ' επικλήσεως προσκομιζόμενο από τους ενάγοντες
από 18-9-97 τηλεαντιγράφημα της Πρεσβείας της Ελλάδος στη Νιγηρία,
με το οποίο, ο εκεί Πρέσβης, αφού, εκθέτει ότι, ήλθαν σ' επαφή με τους
ιδιοκτήτες και πληρώματα Ελληνικών αλιευτικών που εργάζονται με βάση
τη Γκάνα, Γουινέα, Σιέρα Λεόνε, επεξηγεί ότι «οι ανωτέρω δεν ήταν σε
θέση να παράσχουν συγκεκριμένες πληροφορίες για τη τύχη του σκάφους
και πληρώματος» και καταλήγει ότι «γενική εντύπωση τους ήταν ότι
το πλοίο ευρίσκετο σε πολύ άσχημη κατάσταση πριν τον απόπλου για
Μαδαγασκάρη και για το λόγο αυτό βυθίστηκε....», καθόσον μ' αυτά
μεταφέρονται γενικόλογες απόψεις χωρίς οποιοδήποτε συγκεκριμένο
στοιχείο. Επίσης, τα ανωτέρω δεν είναι δυνατόν να μεταβληθούν από τη
μη προσκομιδή Πιστοποιητικού αξιοπλοΐας του πλοίου, αφού, παρά την
έλλειψη αυτή, δεν αποδείχθηκε, με βάση τα προεκτεθέντα, πρόβλημα
αξιοπλοΐας του «CANOPUS 1» κατά το τελευταίο ταξέίδι του. Για τον ίδιο
ακριβώς λόγο, δεν ασκεί έννομη επιρροή στη συγκεκριμένη περίπτωση,
η έλλειψη επικλήσεως και καθορισμού του συγκεκριμένου Νηογνώμονος
που παρακολουθούσε το πλοίο αυτό, αφού ούτε το τελευταίο αυτό
αποδείχθηκε ότι συνδέεται αιτιωδώς, με το ως άνω επελθόν αποτέλεσμα,
πέραν και ανεξαρτήτως του ότι ο Ιωάννης Πόντικας εξεταζόμενος
ενόρκως προανακριτικός κατέθεσε σχετικώς ότι «Στο πλοίο έρχονταν
Γκανέζος Επιθεωρητής ». Κατ' ακολουθίαν των προεκτεθέντων δεν
αποδείχθηκε ότι το ένδικο ατύχημα και ο συνεπεία αυτού επελθόν θάνατος
του Ιω. Λαγουδάκη, προκλήθηκε λόγω μη τηρήσεως εκ μέρους των
εναγομένων διατάξεων ισχυόντων Νόμων, Διαταγμάτων και Κανονισμών
που προβλέπουν ειδικά μέτρα και όρους ασφαλείας των εργαζομένων,
ούτε βεβαίως ότι τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με τη μη τήρηση αυτών και
επομένως οι ένδικες αξιώσεις αποζημιώσεως των α' και β' εναγόντων που
θεμελιώνονται στις διατάξεις του κοινού αστικού δικαίου, είναι απορριπτέες
ως αβάσιμες. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλουμένη
απόφαση του δέχθηκε τα ίδια, ορθώς τις αποδείξεις που προσκομίσθηκαν
εκτίμησε και το Νόμο εφάρμοσε και δεν έσφαλε, συμπληρουμένης της
περιεχόμενης σ'αυτήν αιτιολογίας από τη διαλαμβανομένη στην παρούσα,
τα αντίθετα δε υποστηριζόμενα από τους εκκαλούντες -ενάγοντες με τους
σχετικούς λόγους εφέσεως τους, είναι αβάσιμα και απορριπτέα. Περαιτέρω,
με βάση τα προεκτεθέντα, αποδείχθηκε ότι το ένδικο ατύχημα οφείλεται
σε βίαιο συμβάν, το οποίο έλαβε χώρα κατά την εκτέλεση της εργασίας
και με αφορμή αυτή στο πλοίο, και επομένως συνιστά εργατικό ατύχημα,
κατά την έννοια του Κ.Ν. 551/1915 (με βάση το οποίο όμως οι ενάγοντες
διευκρίνισαν ήδη ότι δεν ζητούν αποζημίωση από την οποία άλλωστε
με βάση τον Νόμο αυτό, έχουν αποκοπεί, αφού ο Ιω. Λαγουδάκης,
ήταν πατέρας τριών ανηλίκων τέκνων). Περαιτέρω, από τα ίδια, ως
άνω, αποδεικτικά μέσα, αποδείχθηκε όμως ότι οι ενάγοντες δικαιούνται
χρηματικής ικανοποιήσεως, για τη ψυχική οδύνη που υπέστησαν από το
θάνατο του συγγενούς τους, καθόσον οι εναγόμενοι επέδειξαν εντελώς
αμελή συμπεριφορά, αφού δεν κατέβαλαν την προσοχή που μπορούσαν
και έπρεπε να επιδείξουν και την οποία κάθε μέσο συνετό πρόσωπο που
ανήκει στον ίδιο κύκλο μ'αυτούς όφειλε και μπορούσε να επιδείξει, προς
αποτροπή του, ως άνω, ζημιογόνου αποτελέσματος (βλ. σχετ. Γεωργιάδη –
Σταθόπουλου: Αστικός Κώδιξ εκδ. 1979, τόμος II στο άρθρο 330 εδαφ. 2
επ., 26 επ., 39 επ.).
Όπως δε στην αρχή της παρούσας λεπτομερώς αναφέρθηκε, για
τη αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης, στη
συγκεκριμένη περίπτωση, δεν απαιτείται το ειδικό πταίσμα της μη
τηρήσεως επιβαλλομένων όρων ασφαλείας των εργαζομένων, αλλ' αρκεί
το, κατά το κοινό δίκαιο (αρθρ. 299, 914, 922, 932 ΑΚ, πταίσμα του
εργοδότη ή του απ' αυτόν προστηθέντος (βλ. σχετ. Ολ. Α.Π. 1117/1986,
Α.Π. 356/2002, Εφ. Πειρ. 83/94, 109/95, 193/99, 598/2002 ο.ά.).
Ειδικότερα, ενώ με βάση τους ισχύοντες Νόμους (αρθρ. 12 Ν. 551/1915, 1
επ. Ν. 762/78, οι διατάξεις των οποίων, κατά τα λεπτομερώς προεκτεθέντα
είναι αναγκαστικού δικαίου και αμέσου εφαρμογής (Α.Π. 168/99, Ε.Π.
65/97, ΕΠ 704/2002 ο.α, Ε.Π. 501/2001 ΕΝΔ 29, 437). Κανονισμό 11
παρ. γ' της Διεθνούς Συμβάσεως περί «προστασίας της ανθρώπινης ζωής
στη θάλασσα», (SOLAS) (κύρωση αυτού με Ν. 1045/80) που προβλέπει
την επικαλούμενη από τους ενάγοντες υποχρέωση αναφοράς εκ μέρους
του πλοιοκτήτου επισυμβάντος ατυχήματος στο πλοίο, το ταχύτερο δυνατό
στην αρμοδία Αρχή, με την οποία όμως διάταξη, καθόσον αφορά την
υποχρέωση αυτή και μόνο δεν καθορίζονται ειδικά μέτρα ασφαλείας), τα
κρατούντα χρηστά ναυτιλιακά συναλλακτικά ήθη και τη βάσει αυτών και
των αρχών της καλής πίστεως παγκοσμίως διαμορφωθείσα ναυτιλιακή
πρακτική, την εξυπακουόμενη, με βάση τη γενική αρχή του εργατικού
δικαίου υποχρέωση προνοίας του εργοδότου έναντι του εργαζομένου,
επιδείξεως επιμελείας, συνέσεως και προσοχής καθόσον αφορά τη
διασφάλιση της ζωής, υγείας, σωματικής ακεραιότητας του και αποφυγή
επιδεινώσεως επικινδύνου γι' αυτόν καταστάσεως (βλ. σχετικώς Στυλιανού
Βλαστού: Ατομικό Εργατικό Δίκαιο: Έκδ. 1994, τόμος II εδαφ. 941 επ, 945
επ, 955) καθιδρύεται υποχρέωση αναγγελίας επισυμβάντος ατυχήματος
προς τις αρμόδιες Αρχές, ούτως ώστε αυτές να επιμεληθούν «αμελλητί»
για τον εντοπισμό και παροχή βοηθείας προς διάσωση των επιβαινόντων,
οι εναγόμενοι σε καμιά άμεση αναγγελία δεν προέβησαν προς τις αρμόδιες
Αρχές, παρότι ειδοποιήθηκε ο α' εναγόμενος κατά τον προεκτεθέντα
τρόπο. Άλλωστε, με βάση τη διαμορφωμένη παγκοσμίως ναυτιλιακή
πρακτική η πλοιοκτήτρια – β' εναγομένη θα έπρεπε να επικοινωνεί
τακτικώς και η ίδια με το πλοίο της, ώστε να ενημερώνεται συνεχώς για
τις επικρατούσες σ' αυτό συνθήκες και περιστάσεις, ενόψει μάλιστα και
των δυσχερειών που παρουσιάζονται και οι οποίες είναι σύμφυτες με τη
φύση του ναυτικού επαγγέλματος και της ναυτιλίας, αλλά και ενόψει
του ότι, το πλοίο ταξίδευε προς τη Μαδαγασκάρη, σ' ένα αρκετά μεγάλο
ταξίδι στον Ινδικό Ωκεανό, εκτός δε των συνήθων δυσχερειών, υπήρχαν
καίρια ζητήματα προς διευθέτηση, αφού το πλοίο είχε ήδη διαγραφεί από
το Νηολόγιο της Γκάνας, επρόκειτο να νηολογηθεί στη Μαδαγασκάρη,
να εκδοθεί εκεί άδεια αλιείας, να φθάσει εγκαίρως εκεί για να προλάβει
την αλιευτική περίοδο, για τα οποία θέματα επεβάλετο επίσης συχνή
επικοινωνία με το πλοίο αυτό. Πλην όμως, δεν αποδείχθηκε εκ μέρους των
εναγομένων, επιμέλεια επικοινωνίας με το πλοίο ούτε κυρίως αναγγελίας
του επισυμβάντος ατυχήματος, ιδίως κατά το ζωτικό και κρίσιμο χρονικό
διάστημα των 2-3 ημερών που ακολούθησε τη διακοπή επικοινωνίας
με το «CANOPUS 1» με αποτέλεσμα, συνεπεία αυτού, ν' αποκλεισθεί
εντελώς κάθε δυνατότητα έρευνας εντοπισμού, παροχής βοήθειας στο
πλοίο και τους ναυτικούς του. Είναι χαρακτηριστικό άλλωστε ότι, συνεπεία
της ως άνω παραλείψεως, ούτε κάν το στίγμα που απωλέσθηκαν δεν
εντοπίσθηκε, αλλά περιγράφεται γενικόλογα ως η περιοχή μεταξύ λιμένος
DURBΑΝ Ν. Αφρικής και Μαδαγασκάρης, δηλαδή τμήμα του Ινδικού
Ωκεανού (βλ. σχετ. το, ως άνω τηλεαντιγράφημα της Πρεσβείας της
Ελλάδας στη Νιγηρία). Μετά πάροδο μηνός οι εναγόμενοι ειδοποίησαν
το Υ.Ε.Ν. και τις αρμόδιες Αρχές. Μάλιστα, στο προαναφερθέν φύλλο
της εφημερίδας το «ΕΘΝΟΣ» αναγράφεται ότι το ΥΕΝ ειδοποιήθηκε στις
27-5-1997. Αμέσως μετά την αναγγελία άρχισαν έρευνες, οι οποίες, αν
ληφθεί υπόψη το μέγεθος του Ινδικού Ωκεανού που απλώνεται μεταξύ του
λιμένος DURBΑΝ Ν. Αφρικής και Μαδαγασκάρης, τα θαλάσσια ρεύματα,
αλλά κυρίως ο διαδραμών ικανός χρόνος, ουδέν απέδωσαν, ούτε ήταν
δυνατό ν' αποδώσουν και δεν ανευρέθη ίχνος ούτε του πλοίου, ούτε των
ναυτικών. Είναι επίσης χαρακτηριστικό της αμελούς αυτής συμπεριφοράς,
ότι η ως άνω απώλεια, κατ' αρχήν απεκρύβη και από τους συγγενείς
των Ελλήνων ναυτικών, ενώ έναντι των αποδοχών του Β. Παρασκευά,
καταβλήθηκε σε λογαριασμό του της Εμπορικής Τράπεζας από την «Α.
ΚΑΠΠΑΣ ΚΑΙ ΣΙΑ Ο.Ε.» ποσό 497.000 δραχμών την 21-4-1997, δηλαδή
μετά πάροδο αρκετών ημερών από της ως άνω απώλειας, ως εάν τίποτε
απολύτως δεν είχε συμβεί και ο Β. Παρασκευάς εξακολουθούσε να
εργάζεται κανονικώς, όπως και προηγουμένως, (βλ. ταυτόχρονη εντολή
– επιταγή της ως άνω Τράπεζας και κατάθεση μάρτυρος Μ. Σκιαθά).
Ομοίως χαρακτηριστικό της αμελούς αυτής συμπεριφοράς είναι ότι ο
α' εναγόμενος εξεταζόμενος προανακριτικώς την 28-5-1999 αρνήθηκε
οποιαδήποτε σχέση με το πλοίο αυτό και μεταξύ άλλων δήλωσε ότι «δεν
έχει καμιά σχέση με το πλοίο και δεν γνωρίζει τίποτε για την τύχη του και
των μελών του πληρώματος του…», στη συνέχεια όμως απολογούμενος
ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Πειραιώς και σε αντίθετη της ως άνω
καταθέσεως του, καθόρισε τη σχέση που τον συνέδεε με τη β' εναγομένη,
δέχθηκε ότι «ως μεσάζων μεσολάβησε να πιάσει δουλειά ο Λαγουδάκης
στο πλοίο αυτό, ότι από ενδιαφέρον για τους ανθρώπους τηλεφωνούσε
αυτός μετά το ναυάγιο στις οικογένειες… γιατί στη Γκάνα δεν έχουν καλές
επικοινωνίες, καθώς και ότι το πλοίο πήρε εντολή απόπλου μάλλον από
τη β' εναγομένη». Αλλά και ο Αδαμ. Κάππας, κατέθεσε προανακριτικώς
την 21-10-1999 ότι πληροφορήθηκε την εξαφάνιση του «CANOPUS
1» πρώτα από την τηλεόραση, ερχόμενος σε πλήρη αντίθεση με όσα
κατέθεσε ο Γ. Ζούμπος, ο οποίος ως τρίτος και έχοντας άμεση και ιδία
αντίληψη εμφανίζεται περισσότερο αντικειμενικός και πειστικός, όπως
ανωτέρω λεπτομερώς αναφέρθηκαν και σύμφωνα με τα οποία ο ίδιος
(Γ. Ζούμπος) ειδοποίησε τον Αδαμ. Κάππα αμέσως μετά τη διακοπή
επικοινωνίας με το «CANOPUS 1» και σε δεύτερη επικοινωνία μαζί του
ο τελευταίος του είπε ότι ενημέρωσε τον α' εναγόμενο (όπως του είχε
ζητήσει ο Γ. Ζούμπος και για το οποίο έγινε η τηλεφωνική κλήση) και ότι
αυτός (α' εναγόμενος) θα ενημερώσει το Υ.Ε.Ν. Με βάση τα ανωτέρω,
τα οποία εκτέθηκαν αναλυτικώς ακριβώς για να διαφανεί το μέγεθος
της επιδειχθείσας αμελούς συμπεριφοράς των εναγομένων θεμελιώνεται
αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της αμελείας αυτής, ως νομίμου λόγου ευθύνης
αυτών και του επελθόντος ζημιογόνου αποτελέσματος της απώλειας του
πλοίου και των ναυτικών, μεταξύ των οποίων του Ιωάννου Λαγουδάκη, η
αποτροπή του οποίου, με την αμελητί δηλαδή χωρίς υπαίτια βραδύτητα,
παροχή βοηθείας προς εντοπισμό και διάσωση των επιβαινόντων,
αποκλείσθηκε (και) από την εκ μέρους των εναγομένων παράλειψη
εκπληρώσεως της επιβαλλομένης σ' αυτούς, δυνάμει των λεπτομερώς
προεκτεθέντων κυρίας και πρωταρχικής υποχρεώσεως προς αναγγελία της
παντελούς διακοπής επικοινωνίας με μικρό πλοίο που έπλεε στον Ινδικό
Ωκεανό, αν ληφθεί μάλιστα υπόψη ότι παρέμειναν τελικώς άγνωστες οι
ακριβείς συνθήκες επελεύσεως του ενδίκου ατυχήματος, αλλά ακόμη και
με την φερομένη ως επικρατέστερη απ' αυτές της βυθίσεως του λόγω
εμπλοκής (συγκρούσεως) με άλλο πλοίο, από κανένα αποδεικτικό μέσο
δεν αποκλείσθηκε η επιβίωση των ναυτικών στη θάλασσα, κατά το γενικώς
παραδεδεγμένο σύντομο χρονικό διάστημα επιβιώσεως ανθρώπου, κάτω
από παρόμοιες συνθήκες για τη διάσωση των οποίων, κατά τη συνηθισμένη
πορεία των πραγμάτων, θα έσπευδαν, εάν είχαν ειδοποιηθεί οι Αρχές.
Περαιτέρω, από τα προαναφερθέντα αποδεικτικά μέσα, αποδείχθηκε
ότι οι ενάγοντες, που ανήκουν στην οικογένεια του θανόντα ναυτικού
(κατά την έννοια του άρθρου 932 εδαφ. τελ. ΑΚ, βλ. σχετ. Γεωργιάδη
– Σταθόπουλου Α.Κ., ο.α. στο άρθρο 932 εδαφ. 15), διατηρούσαν πολύ
καλές σχέσεις μ' αυτόν. Ο αιφνίδιος θάνατος του, με βάση όσα ανωτέρω
έγιναν δεκτά, ως προς το επελθόν ναυτεργατικό ατύχημα, το βαθμό
πταίσματος των εναγομένων, όπως ανωτέρω προσδιορίσθηκε το στενό
συγγενικό δεσμό που υπήρχε ανάμεσα στους ενάγοντες (γονείς και
αδελφούς) και τον παθόντα τα αισθήματα αγάπης που έτρεφαν γι' αυτόν,
τις συνέπειες που είχε η απώλεια για αυτούς, της ηλικίας του παθόντος που
διήγε το 38° έτος της ηλικίας του (ημερομηνία γεννήσεως 27-3-1959),
της κοινωνικής και οικονομικής καταστάσεως των μερών, προκάλεσε
στους ενάγοντες ψυχικό πόνο, στενοχώρια, αγχώδη κατάσταση και
γενικά ψυχική οδύνη. Επομένως, πρέπει να λάβουν αντιστάθμισμα για
να υπερνικήσουν το ψυχικό τους πόνο από την απώλεια του υιού και
αδελφού τους και κατ' ακολουθία δικαιούνται χρηματικής ικανοποιήσεως,
λόγω ψυχικής οδύνης. Με τα δεδομένα αυτά πρέπει να επιδικασθεί σε
καθένα των δύο πρώτων εναγόντων -γονέων, με τους οποίους διέμενε ο
παθών, κατά τα προεκτεθέντα, το ποσό των 30.000 Ευρώ και σε καθένα
των δύο τελευταίων – εναγόντων το ποσό των 10.000 Ευρώ, τα οποία,
κατά τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής κρίνονται εύλογα,
κατά την κρίση του Δικαστηρίου αυτού, για να καταστεί δυνατή η ηθική
παρηγοριά και ανακούφιση αυτών, δεκτών καθισταμένων, ως και μερικώς
κατ’ ουσία βάσιμων του 5ου και 6ου λόγων εφέσεως των εναγόντων και
απορριπτόμενου, ως αβασίμου, του περί του αντιθέτου 4ου λόγου εφέσεως
των εναγομένων. Με τα δεδομένα αυτά, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο,
το οποίο, με την εκκαλουμένη απόφαση του, δέχθηκε αντιθέτως ότι, σε
καθένα των δύο πρώτων εναγόντων, πρέπει να επιδικασθεί ποσό δραχμών
4.000.000 και σε καθένα των δύο τελευταίων εναγόντων, το ποσό των
δραχμών 2.000.000, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης,
έσφαλε μόνο ως προς το ύψος των επιδικασθέντων κατωτέρων των, ως
άνω δεκτών γενομένων χρηματικών ποσών, ενώ κατά τα λοιπά, ορθώς
κατ' αποτέλεσμα τις αποδείξεις που προσκομίσθηκαν εκτίμησε και το Νόμο
εφάρμοσε και δεν έσφαλε, συμπληρουμένης της περιεχόμενης σ' αυτήν
αιτιολογίας από τη διαλαμβανομένη στην παρούσα, ιδίως ως προς τα
μη μνημονευθέντα απ' αυτήν αποδεικτικά μέσα (καταθέσεις μαρτύρων,
από 18-9-97 τηλεαντιγράφημα της Πρεσβείας της Νιγηρίας και λοιπά
έγγραφα) που αποτελούν περιεχόμενο των Προσθέτων Λόγων Εφέσεως
των εναγόντων, τα αντίθετα δε υποστηριζόμενα από τους αντιδίκους, με
τους σχετικούς λόγους των αντιθέτων εφέσεων τους είναι αβάσιμα και
απορριπτέα. Μετά απ' αυτά, η έφεση των εναγόντων και οι Πρόσθετοι
Λόγοι εφέσεως αυτών, πρέπει να γίνουν δεκτοί ως και μερικώς κατ'
ουσία βάσιμοι και απορριφθεί η έφεση των εναγομένων ως αβάσιμη κατ'
ουσίαν συμψηφιζομένης, μεταξύ των διαδίκων αυτής της δικαστικής τους
δαπάνης, του παρόντος βαθμού δικαιοδοσίας κατ' άρθρον 179 εδαφ.
Τελ. 183 ΚΠολΔ, όπως ορίζεται στο διατακτικό της παρούσας. Μετά απ'
αυτά, πρέπει να εξαφανισθεί στο σύνολο της η εκκαλουμένη απόφαση,
για το ενιαίο της εκτελέσεως. Ακολούθως, πρέπει να κρατηθεί η υπόθεση
από το Δικαστήριο αυτό, το οποίο δικάζει, ως έχοντας υλική και τυπική
αρμοδιότητα και συνακόλουθα διεθνή δικαιοδοσία (αρθρ. 14 παρ. 2,
16 αρ. 2, 22, 33, 37, 3 του ΚΠολΔ) την ένδικη αγωγή, κατά την ειδική
διαδικασία των εργατικών διαφορών και εφαρμοστέο, στην προκειμένη
περίπτωση, σύμφωνα με όσα, περί όλων των ανωτέρω αναφέρθηκαν στην
αρχή της παρούσας, πρέπει η αγωγή αυτή, η οποία είναι νόμιμη, όπως
εκτίθεται στην εκκαλουμένη απόφαση, ερευνώμενη περαιτέρω κατ'ουσίαν
να γίνει δεκτή, ως και μερικώς κατ'ουσία βάσιμη, καθόσον αφορά την
αιτηθείσα χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, απορριπτόμενων
των αξιώσεων αποζημιώσεως λόγω στερήσεως διατροφής των α' και β'
εναγόντων ως αβασίμων, και υποχρεωθούν οι εναγόμενοι, εις ολόκληρον ο
καθένας να χαταβάλουν σε καθένα των δύο πρώτων εναγόντων – γονέων
το ποσό των 30.000 Ευρώ, και σε καθένα των δύο τελευταίων εναγόντων
– αδελφών, το ποσό των 10.000 Ευρώ, νομιμοτόκως από της επιδόσεως
της αγωγής, μέχρις εξοφλήσεως και καταδικασθούν οι εναγόμενοι, ως εκ
της μερικής ήττας τους, στη μερική δικαστική δαπάνη των εναγόντων και
των δύο βαθμών δικαιοδοσίας, κατ’ άρθρον 178 παρ. 1 σε συνδυασμό
με άρθρο 183 ΚΠολΔ, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό της
παρούσας. Τέλος, μετά την εξαφάνιση της εκκαλουμένης αποφάσεως,
παρέλκει η εξέταση του 7ου λόγου εφέσεως των εναγόντων και 5ου λόγου
εφέσεως των εναγομένων, με τους οποίους αυτοί παραπονούνται για
τα πρωτοβαθμίως επιδικασθέντα δικαστικά έξοδα, τα οποία, οι πρώτοι
ισχυρίζονται ότι είναι, κατώτερα των πράγματι δαπανηθέντων, ενώ οι
τελευταίοι εξαιρετικώς υπέρογκα.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Συνεκδικάζοντας κατ' αντιμωλία των διαδίκων α) την από 1-11-2001 (με
αριθμό εκθέσεως 1373/2001) έφεση των πρωτοδίκως εναγομένων β) την
από 22-11-2001 (με αριθμό εκθέσεως 1483/2001) έφεση των πρωτοδίκως
εναγόντων και τους Πρόσθετους Λόγους εφέσεως αυτών.
Δέχεται τυπικώς αυτές.
Απορρίπτει στην ουσία την πρώτη έφεση των εναγομένων.
Συμψηφίζει ολικώς μεταξύ των διαδίκων αυτής, τη δικαστική τους δαπάνη,
του παρόντος βαθμού δικαιοδοσίας.
Δέχεται, κατά ένα μέρος στην ουσία τη δεύτερη έφεση των εναγόντων και
τους προσθέτους λόγους εφέσεως αυτών.
Εξαφανίζει την 4851/2001 οριστική απόφαση του Μονομελούς
Πρωτοδικείου Πειραιώς, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των
εργατικών διαφορών.
Κρατεί την υπόθεση και δικάζει, την από 5-10-1999 (με αριθμό καταθ.
9625/5-10-1999) αγωγή, κατά την ίδια διαδικασία.
Απορρίπτει ότι, ως απορριπτέον κρίθηκε στο σκεπτικό της παρούσας.
Δέχεται την αγωγή, κατά ένα μέρος.