Σύμφωνα με το άρθρο 8 περ. 2 της Σύμβασης των Βρυξελλών «Για τη
διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές
υποθέσεις», η οποία κυρώθηκε στην Ελλάδα με το ν. 1814/1988 και έχει
ισχύ μεταξύ των συμβληθέντων κρατών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,
ο ασφαλιστής που έχει την κατοικία του στο έδαφος συμβαλλόμενου
κράτους μπορεί να εναχθεί και σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος ενώπιον
του δικαστηρίου του τόπου όπου ο αντισυμβαλλόμενός του έχει την
κατοικία του. Με τη διάταξη αυτή, καθιδρύεται συντρέχουσα διεθνής
δικαιοδοσία της κατοικίας του αντισυμβαλλομένου του ασφαλιστή, που
αποσκοπεί, όπως καθίσταται σαφές, στην πληρέστερη προστασία αυτού ως
ασφαλισμένου, ιδιότητα που έχει συνήθως παράλληλα με την ιδιότητά του
ως αντισυμβαλλομένου του ασφαλιστή, ο οποίος και κατά τεκμήριο είναι
το πιο αδύνατο των συμβληθέντων με τη σύμβαση ασφαλίσεως μερών
(βλ. σχετ. και Π.Πρ.Πειρ. 422/1994, ΔΕΕ 1995, 82΄ βλ. και Ν. Νίκα, Η
Σύμβαση των Βρυξελλών, έκδ. 1995, σ. 57).
Περαιτέρω κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου ο ασφαλιστής,
μόνο στην περίπτωση που δεν έχει την κατοικία του σε συμβαλλόμενο
κράτος, μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει την κατοικία του σε έδαφος κάποιου
συμβαλλόμενου κράτους εάν διαθέτει σ’ αυτό υποκατάστημα, πρακτορείο ή
εγκατάσταση για τις διαφορές που προήλθαν από την εκμετάλλευσή τους.
Εξάλλου σύμφωνα με το άρθρο 12 της ιδίας συμβάσεως, που αναφέρεται
σε συμφωνίες παρεκτάσεως, παρέκκλιση από τις διατάξεις του τμήματος
της σύμβασης, το οποίο αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία σε υποθέσεις
ασφαλίσεων είναι δυνατή μόνο στις προσδιοριζόμενες στο άρθρο αυτό
περιοριστικά περιπτώσεις (αν είναι μεταγενέστερες απ’ τη γέννηση της
διαφοράς, αν αφορούν δυνατότητες προσφυγής και σε άλλα δικαστήρια
και όχι περιορισμό των καθοριζομένων από τη σύμβαση των αρμοδίων
κ.λ.π.). Κατά το άρθρο δε 17 παρ. 4 της ίδιας σύμβασης οι συμφωνίες
διεθνούς δικαιοδοσίας δεν παράγουν αποτελέσματα αν είναι αντίθετες προς
τις ανωτέρω διατάξεις του άρθρου 12. Οι ρυθμίσεις της σύμβασης αυτής
υπερισχύουν των συναφών ρυθμίσεων του ημεδαπού δικαίου (ή ακόμη
και διμερών διεθνών συμβάσεων: βλ. και Εφ.Θεσ. 2253/1994, Αρμ. 1995,
204).
Επομένως, σύμφωνα με όλα αυτά, δεν παράγει αποτέλεσμα η ρήτρα του
ασφαλιστηρίου συμβολαίου μεταξύ αλλοδαπής ασφαλιστικής εταιρίας που
έχει έδρα της (κατοικία κατά το χρησιμοποιούμενο στη σύμβαση όρο) σε
έδαφος ενός των συμβαλλομένων κρατών και αντισυμβαλλομένου της
έλληνα υπηκόου, βάσει της οποίας καθορίζεται αποκλειστική αρμοδιότητα
των δικαστηρίων των Αθηνών, όπου ο ασφαλιστής διατηρεί υποκατάστημα,
για τις διαφορές που θα προκύψουν από τη σύμβαση ασφαλίσεως όσον
αφορά τον αποκλεισμό των υπολοίπων αρμοδίων, καθοριζομένων στη
διεθνή σύμβαση δικαστηρίων, εκτός αν υπάρχει περίπτωση εφαρμογής
των προβλεπομένων στο άρθρο 12 περ. 1-5 περιπτώσεων. Αυτή η ρήτρα,
ερμηνευόμενη κατά τις επιταγές της ανωτέρω διεθνούς σύμβασης,
είναι δυνατό να έχει το χαρακτήρα καθορισμού απλώς συντρέχουσας
δωσιδικίας των δικαστηρίων των Αθηνών, παραλλήλως με τη συντρέχουσα
δωσιδικία των δικαστηρίων της έδρας του ασφαλιστή ή της κατοικίας του
αντισυμβαλλομένου του.
Στην προκειμένη περίπτωση ο ενάγων εκθέτει στην αγωγή του, κατ’
εκτίμηση του συνόλου του δικογράφου της, ότι με την εναγομένη
ασφαλιστική εταιρία κατήρτισε, κατά τα λεπτομερώς αναφερόμενα,
σύμβαση ασφαλίσεως των εμπορευμάτων της επιχείρησής του κατά
του κινδύνου κλοπής διαρρήξεως μέχρι του ασφαλιστικού ποσού των
8.000.000 δραχμών και ότι η περίπτωση αυτή επήλθε πράγματι στις
4-3-93, χρόνο που καλύπτονταν από την ασφάλιση, οπότε και κλάπηκαν
εμπορεύματα αξίας 9.521.052 δραχμών από το κατάστημά του. Ο ενάγων
ζητεί να υποχρεωθεί η εναγομένη να του καταβάλει, με απόφαση που
θα κηρυχθεί ως προς την καταψηφιστική της διάταξη προσωρινώς
εκτελεστή, 8.000.000 δραχμές νομιμοτόκως από την αναφερόμενη
ημερομηνία όχλησής της για πρώτη, ή, επικουρικά, για δεύτερη φορά
(εκτιμωμένου του σχετικού ισχυρισμού του περί παραδόσεως εκθέσεως
πραγματογνωμοσύνης ως ισχυρισμού περί ταυτόχρονης με την παράδοση
όχλησης εκ μέρους του ιδίου), άλλως από την επίδοση της αγωγής. Η
αγωγή, για το αντικείμενο της οποίας καταβλήθηκε το δικαστικό ένσημο
με τα τέλη υπέρ τρίτων που αναλογούν σ’ αυτό (βλ. το 7911719/95
διπλότυπο είσπραξης της ΔΥΟ Ενσήμων και Δικ. Εισπράξεων Θεσ/
νίκης και την 367870/95 απόδειξη της ΕΤΕ), εισάγεται παραδεκτώς και
αρμοδίως (άρθρ. 18 Κ.Πολ.Δ. ως προς την καθ’ ύλην αρμοδιότητα)
ενώπιον αυτού του δικαστηρίου του τόπου της κατοικίας του ενάγοντος
– αντισυμβαλλομένου κατά τη σύμβαση ασφαλίσεως της εναγομένης
αλλοδαπής ασφαλιστικής εταιρίας με έδρα τη Λισσαβώνα της Πορτογαλίας,
δηλαδή με έδρα σε κράτος που προσχώρησε στη σύμβαση βάσει της από
26-5-1989 σύμβασης προσχωρήσεως του Σαν Σεμπάστιαν.
Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα η σχετική δικονομική ένσταση
αναρμοδιότητας κατά τόπο αυτού του δικαστηρίου, που προβάλλει
η εναγομένη και που στηρίζεται κατά την κυρία της βάση σε ρήτρα
παρεκτάσεως της αρμοδιότητας συμπεριλαμβανομένης στο ασφαλιστήριο
συμβόλαιο προγενέστερη της γέννησης της διαφοράς, κατά την οποία
ως μόνα αρμόδια δικαστήρια καθορίσθηκαν τα δικαστήρια των Αθηνών,
όπου έχει υποκατάστημά της, είναι απορριπτέα ως μη νόμιμη. Και η
επικουρική βάση της ίδιας ένστασης, η στηριζομένη στο γεγονός ότι το
υποκατάστημά της ως εναγομένης έχει έδρα στην Αθήνα, όπου είναι και ο
τόπος κατάρτισης της σύμβασης και όπου συμφωνήθηκε να εκπληρώνεται
η τυχόν οφειλομένη από αυτήν παροχή, είναι επίσης βάσει των παραπάνω
απορριπτέα ως μη νόμιμη, αφού στην προκειμένη περίπτωση έχει
εφαρμογή η διεθνής σύμβαση των Βρυξελλών. Η αγωγή είναι νόμιμη
και στηρίζεται στις διατάξεις των άρθρων 196 επ., 207, 208 ΕΝ, 340,
345, 346 Α.Κ., 907, 908, 176 Κ.Πολ.Δ. του ελληνικού δικαίου, στο οποίο
αναφέρονται και οι δύο διάδικες πλευρές καθορίζοντάς το μ’ αυτό τον
τρόπο μετασυμβατικά ως εφαρμοστέο δίκαιο (άρθρ. 3 της από 19-6-1980
σύμβασης της ΕΟΚ για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές,
γνωστής και ως Σύμβασης της Ρώμης, που κυρώθηκε με το ν.1792/88).
Συνεπώς πρέπει να ερευνηθεί αν η αγωγή είναι βάσιμη και κατ’ ουσίαν.
Η εναγομένη, με τις έγγραφες προτάσεις της, συνομολογεί την κατάρτιση
της σύμβασης ασφαλίσεως. Αυτή όμως αρνείται την επέλευση του
ασφαλιστικού κινδύνου, όπως τουλάχιστον αυτός προβλεπόταν στην
ασφαλιστική σύμβαση, και τη ζημία του ενάγοντος. Ακόμη αυτή προβάλλει
τους εξής ισχυρισμούς:
1) Ότι ο ενάγων απώλεσε το δικαίωμά του προς αποζημίωση απ’ αυτήν,
διότι κατά το άρθρο 16 των γενικών όρων του ασφαλιστηρίου συμβολαίου
συμφωνήθηκε η απώλεια του δικαιώματός του αυτού σε περίπτωση μη
ασκήσεως αγωγής εντός τριμήνου από την απόκρουση της αξιώσεώς του
από την ίδια, μετά την υποβολή της σ’ αυτήν, η οποία έλαβε χώρα με
εξώδικη όχληση του ενάγοντος στις 4-3-93, ενώ η αγωγή του ασκήθηκε
στις 13-6-94, ήτοι μετά την παρέλευση τριμήνου από την ανωτέρω όχλησή
του. Ο ισχυρισμός αυτός της εναγομένης είναι απορριπτέος ως μη νόμιμος,
αφού αυτή δεν επικαλείται απόκρουση της αξιώσεως του ενάγοντος με
οποιοδήποτε τρόπο και σε συγκεκριμένο χρόνο εκ μέρους της, προϋπόθεση
απαραίτητη κατά τη συμφωνία τους, σύμφωνα και με τους ισχυρισμούς
της, για την έναρξη της ανωτέρω προθεσμίας, η άπρακτη παρέλευση της
οποίας θα θεωρούνταν ως αναγνώριση μη υπάρξεως χρέους της, καθόσον
η υποβολή απλώς της αξιώσεως του ενάγοντος σ’ αυτήν δεν αποτελεί
αφετηρία γι’ αυτήν την προθεσμία.
2) Ότι ο ενάγων δεν την ειδοποίησε για την κλοπή μέσα σε 24 ώρες
από τότε που αυτή συνέβη, ούτε υπέβαλε μέσα σε 14 ημέρες απ’ αυτήν
έγγραφη λεπτομερή κατάσταση των κλαπέντων, όπως είχε υποχρέωση
βάσει του άρθρου 19 των παραπάνω όρων, με συνέπεια να μην έχει
δικαιώματα από τη σύμβαση ασφάλισης κατ’ άρθρο 9 των ιδίων όρων,
διότι δεν τήρησε τις σχετικές συμβατικώς αναληφθείσες υποχρεώσεις
του. Ο ισχυρισμός αυτός ελέγχεται ήδη απορριπτέος ως αβάσιμος κατ’
ουσίαν και ως προς τα δύο σκέλη του, καθόσον η ιδία η εναγομένη κατά
τα αμέσως προαναφερόμενα συνομολόγησε στον παραπάνω ισχυρισμό
της ειδοποίησής της για την κλοπή την ιδία ημέρα κατά την οποία συνέβη
αυτή (4-3-94), όπως δε προαποδεικνύεται από την 50509/2-7-93
έκθεση πραγματογνωμοσύνης της «Εμμ.Ν.Μάνος ΕΠΕ», την οποία
προσκομίζουν νόμιμα και επικαλούνται και οι δύο διάδικες πλευρές, ο
ενάγων έδωσε αμέσως σ’ αυτή την εταιρία που ενεργούσε κατ’ εντολήν
και για λογαριασμό της εναγομένης, ορισθείσα μ’ αυτόν τον τρόπο και
ως τρίτη προς την οποία έπρεπε να εκπληρωθεί η σχετική υποχρέωση
του ενάγοντος, λεπτομερή στοιχεία και καταστάσεις για τα κλαπέντα
εμπορεύματά του. Για τον ίδιο λόγο είναι απορριπτέος και ο ισχυρισμός
της περί μη υποβολής καταστάσεων των φυλασσομένων στο κατάστημα
εμπορευμάτων από τον ενάγοντα το αργότερο μέχρι τις 15 του επομένου
μηνός (βλ. αναφορά στην ανωτέρω έκθεση για την υποβολή τέτοιων
δηλώσεων και κατά τους προηγηθέντες της κλοπής μήνες: Ιανουάριο,
Φεβρουάριο 1993).
3) Ότι εφόσον δεν ακολουθήθηκε η διαδικασία διαιτησίας, που αναφέρεται
στους γενικούς όρους, διότι ο ενάγων αρνήθηκε να διορίσει διαιτητή,
δεν έχει αυτός δικαίωμα να ζητήσει αποζημίωση, αφού έπρεπε κατ’
εκείνη τη διαδικασία να προηγηθεί ο καθορισμός του ποσού των ζημιών.
Ο ισχυρισμός αυτός της εναγομένης, που δε συνδέεται με αίτημα
παραπομπής της υπόθεσης σε διαιτησία, επί εσφαλμένης προϋποθέσεως
ερείδεται και είναι γι’ αυτό το λόγο απορριπτέος. Ειδικότερα, αφού η
εναγομένη, κατά τα αναφερόμενα από την ίδια, αποδέχεται δυνατότητα,
που παρασχέθηκε από τη σύμβαση στον ενάγοντα, να μην ορίσει διαιτητή
καθιστώντας μ’ αυτόν τον τρόπο ανενεργή τη ρήτρα περί διαιτησίας, δεν
είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι από την πραγματοποίηση της διαιτησίας
εξαρτήθηκε ο ορισμός του ποσού των ζημιών, που θα ήταν δεσμευτικός για
τα πολιτικά δικαστήρια.
Σ’ αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθεί και ότι ο περαιτέρω ισχυρισμός
της εναγομένης, που προβλήθηκε για πρώτη φορά με την προσθήκη
στις προτάσεις της- αντίκρουση μετά τη συζήτηση της υπόθεσης στο
ακροατήριο (βλ. ημερομηνία κατάθεσης επί της προσθήκης: 30-10-95),
περί υπαγωγής της διαφοράς σε διαιτησία είναι απορριπτέος κατ’ άρθρο
263 περ. β΄ Κ.Πολ.Δ. ως απαραδέκτως προβαλλόμενος.
4) Ότι, βάσει της συμφωνίας της με τον ενάγοντα, όσο διαρκεί η ανάκριση
(ή προανάκριση) για τα αίτια του επελθόντος κινδύνου, δηλαδή της
κλοπής, και μέχρι την οριστική αποπεράτωσή της αναστέλλεται η
εκτέλεση των υποχρεώσεών της από την ασφαλιστική σύμβαση και
αυτή η συμφωνία έχει ως συνέπεια στην προκειμένη περίπτωση, που η
προανάκριση δεν περατώθηκε, να μην έχει ο ενάγων αγώγιμη αξίωση κατ’
αυτής. Και ο ισχυρισμός της εναγομένης, ακόμη και αν θεωρηθεί αληθινός,
είναι απορριπτέος διότι στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση, αφού η ίδια
επικαλείται ότι η συμφωνηθείσα αναστολή αναφέρεται στην εκτέλεση της
υποχρέωσής της και όχι στην κατ’ αρχήν δικαστική επιδίωξή της.
Περαιτέρω η εναγομένη προβάλλει τον ισχυρισμό ότι, σε κάθε περίπτωση
κατά το χρόνο της κλοπής τα ευρισκόμενα στο κατάστημα του ενάγοντος
ποτά, για τα οποία είχε συναφθεί η σύμβαση ασφαλίσεως ως σύνολο,
είχαν αξία υπέρτερη του ποσού των 8.000.000 δραχμών, που αποτελεί
το συμφωνηθέν ασφαλιστικό ποσό, και συγκεκριμένα αξία 16.989.759
δραχμών, με αποτέλεσμα να υφίσταται περίπτωση υπασφάλισής τους και
να ευθύνεται η ίδια μόνο κατά την αναλογία της αξίας των κλαπέντων
προς την αξία των ευρισκομένων στο κατάστημα ποτών προς αποζημίωση
του ενάγοντος, θεωρουμένου αυτού κατά το υπόλοιπο ως συνασφαλιστή.
Ο ισχυρισμός αυτός της εναγομένης είναι νόμιμος, στηριζόμενος στο
άρθρο 198 ΕΝ και αποτελεί ένσταση καταλυτική εν μέρει της ένδικης
αξίωσης του ενάγοντος, που πρέπει να ερευνηθεί μαζί με την αγωγή κατ’
ουσίαν. Ο ενάγων αρνείται την ένσταση γενικά και προβάλλει ειδικότερα
τον ισχυρισμό ότι στην υπό κρίση περίπτωση δεν υφίσταται ζήτημα
υπασφάλισης, δεδομένου ότι η φύση της ασφαλιστικής συμβάσεως είχε
το χαρακτήρα ασφάλισης σε πρώτο κίνδυνο (βλ. σχετ. και Β.Κιάντου,
Ασφ. Δίκαιο, έκδ. 4η-1992, σελ.138), τροποποιηθείσης της ρύθμισης
του άρθρου 198 ΕΝ δια της σχετικής συμφωνίας περί ασφαλίσεως. Ο
τελευταίος αυτός ισχυρισμός του ενάγοντος, που αποτελεί αντένσταση
στηριζόμενη στο άρθρο 361 Α.Κ., εφόσον η ρύθμιση του 198 ΕΝ αποτελεί
ενδοτικό δίκαιο, ελέγχεται απορριπτέος ως αβάσιμος κατ’ ουσίαν.
Και αυτό διότι από τα προαποδεικτικώς προσκομιζόμενα νόμιμα και
επικαλούμενα έγγραφα και ιδιαίτερα από τα προσκομιζόμενα από τον ίδιο
τον ενάγοντα ασφαλιστήρια συμβόλαια αποδεικνύεται ότι μεταξύ των
διαδίκων συμφωνήθηκε να έχει ισχύ η διάταξη του άρθρου 198 ΕΝ, της
οποίας το περιεχόμενο ουσιαστικά επαναλαμβάνεται στο άρθρο 17 των
όρων καλύψεως κινδύνων κλοπής, καθώς και ότι μεταξύ τους υπήρξε
και πρόσθετη συμφωνία να ισχύει το ασφαλιστήριο ως ασφαλιστήριο
αυξομειουμένου ποσού.
Μετά απ’ αυτά είναι υποχρεωμένος ο ενάγων να αποδείξει τα μη
συνομολογούμενα πραγματικά περιστατικά επί των οποίων θεμελιώνεται
η αγωγή του, η δε εναγομένη τα πραγματικά περιστατικά επί των
οποίων στηρίζεται η ένστασή της περί υπασφάλισης. Η απόδειξη θα
γίνει κατά το διατακτικό με κάθε νόμιμο αποδεικτικό μέσο, και με
μάρτυρες, επιτρεπομένης της εμμάρτυρης απόδειξης λόγω της φύσεως
των αποδεικτέων θεμάτων. Σημειώνεται ότι από την απόδειξη των
συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών της κλοπής θα κριθεί αν αυτά
συγκροτούν τελικώς την έννοια της κλοπής «διά ρήξεως» (έστω και υπό
την ευρεία έννοια του όρου), η οποία συμφωνήθηκε ως καλυπτόμενος
κίνδυνος.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
ΔΙΚΑΖΕΙ κατ’ αντιμωλία των διαδίκων.
ΑΝΑΒΑΛΛΕΙ την οριστική του απόφαση.