Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-10-2000 αγωγή του ήδη
αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών.
Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3556/2002 του ίδιου Δικαστηρίου και
3679/2004 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας
αποφάσεως ζητά η αναιρεσείουσα με την από 27-5-2005 αίτησή της.Κατά
τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο,
οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια
Αρεοπαγίτης Ρένα Ασημακοπούλου ανέγνωσε την από 9 Ιανουαρίου
2006 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινομένης
αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε
την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την
απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου στη δικαστική
δαπάνη.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Ι. Κατά την έννοια της παρ. 1 του άρθρου 561 Κ.Πολ.Δικ., εξαιρούνται του
αναιρετικού ελέγχου οι περιπτώσεις της λεγόμενης διακριτικής ευχέρειας
ή ελεύθερης κρίσης του Δικαστηρίου της ουσίας. Τέτοια δε περίπτωση
διακριτικής ευχέρειας είναι και η αναβολή της δίκης για την κατ΄άρθρο
246 Κ.Πολ.Δικ. ένωση και συνεκδίκαση περισσοτέρων ενώπιον του
αυτού δικαστηρίου εκκρεμών δικών, αν υπάγονται στην ίδια διαδικασία
και κατά την κρίση του διευκολύνεται ή επιταχύνεται η διεξαγωγή της
δίκης. Εξ άλλου με τη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 Κ.Πολ.Δικ. με
την οποία ορίζεται ότι «στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων
υπάγονται έλληνες και αλλοδαποί, εφόσον υπάρχει αρμοδιότητα ελληνικού
Δικαστηρίου καθιερώνεται ως κανόνας η διεθνής δικαιοδοσία των
ελληνικών δικαστηρίων και επί ιδιωτικών διεθνών διαφορών, εφόσον
αυτές συνδέονται με την Ελληνική Πολιτεία, με στοιχείο θεμελιωτικό
αρμοδιότητος ελληνικού δικαστηρίου, κατά τις περί γενικών και ειδικών
δωσιδικιών διατάξεις. Στην περίπτωση αυτή, τα ελληνικά δικαστήρια
εφαρμόζουν επί του δικονομικού μεν πεδίου αποκλειστικώς το ελληνικό
δικονομικό δίκαιο, επί δε του πεδίου του ουσιαστικού δικαίου το από τις
διατάξεις του ελληνικού ιδιωτικού διεθνούς δικαίου υποδεικνυόμενο ως
εφαρμοστέο δίκαιο. (ΑΠ. 803/2000). Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο
114 Ελβ. Α.Κ. το διαζύγιο μπορεί να ζητηθεί με μονομερή αίτηση από
τον έναν σύζυγο ή με κοινή αίτηση από αμφοτέρους τους συζύγους,
αν κατά την ημέρα της υποβολής της αιτήσεως οι σύζυγοι έχουν ζήσει
χωριστά τουλάχιστον επί τέσσερα έτη. Αν ο ενάγων αποδείξει ότι έζησε
επί τέσσερα έτη χωριστά, τότε έχει εκ του νόμου δικαίωμα για το διαζύγιο,
με την έννοια, ότι ούτε ο έτερος σύζυγος ούτε ο δικαστής μπορούν να
εναντιωθούν σ΄ αυτό. Εξάλλου η δικαστική απόφαση περί διαζυγίου
δεν θέτει τέλος μόνο στο προσωπικό δεσμό μεταξύ των συζύγων αλλά
συνεπάγεται και τη λύση του δεσμού της από οικονομικής απόψεως. Αν οι
συνέπειες του γάμου ως προς την περιουσιακή κατάσταση των συζύγων
ρυθμίζονται κατά το σύστημα της συμμετοχής στα αποκτήματα ή κατά
το σύστημα της κοινοκτημοσύνης ο δικαστής καλούμενος να εκδώσει
το διαζύγιο οφείλει προηγουμένως να ρυθμίσει κατά τη διαδικασία του
διαζυγίου τις συνέπειές του στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων και να
προβεί στην εκκαθάριση του εφαρμοζομένου στη συγκεκριμένη περίπτωση
συστήματος, εκτός εάν η εκκαθάριση του συστήματος στο οποίο έχουν
υποβάλλει οι σύζυγοι την περιουσιακή τους κατάσταση κατά το γάμο,
δημιουργεί ιδιαίτερες δυσκολίες, οπότε ο δικαστής μπορεί να παραπέμψει
την εκκαθάριση του συστήματος σε χωριστή διαδικασία, εφόσον το
αποτέλεσμα της εκκαθάρισης αυτής δεν θα είχε δυσμενή επίπτωση στις
άλλες παρεπόμενες συνέπειες του διαζυγίου, ιδιαίτερα στην υποχρέωση
διατροφής. Από τη διάταξη αυτή του Ελβετικού Α.Κ. δεν συνάγεται ότι
ο δικαστής, καλούμενος να εκδώσει διαζύγιο, οφείλει προηγουμένως
οπωσδήποτε να ρυθμίσει, κατά την διαδικασία του διαζυγίου τις συνέπειές
του στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων και να προβεί στην εκκαθάριση
του εφαρμοζομένου στη συγκεκριμένη περίπτωση συστήματος. Τούτο
δε ακόμη περισσότερο όταν οι σύζυγοι επέλεξαν και αποδέχθηκαν
με την άσκηση αγωγής, που εκκρεμεί κατά την εκδίκαση της αγωγής
διαζυγίου, την εκκαθάριση του συστήματος με διαδικασία διαφορετική
από αυτήν της έκδοσης του διαζυγίου. Η αναβολή της συζήτησης της
αγωγής διαζυγίου για να συνεκδικασθεί με την εκκρεμή δίκη για τη
ρύθμιση των περιουσιακών σχέσεων των διαδίκων εναπόκειται στην
κυριαρχική και μη ελεγχόμενη αναιρετικά κρίση του δικαστηρίου ουσίας,
η δε απόρριψη σχετικού αιτήματος δεν καθιστά απαράδεκτη την συζήτηση
της αγωγής διαζυγίου. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει
από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, δικάζοντας επί της από
6-10-2000 αγωγής του αναιρεσιβλήτου με αίτημα την λύση του γάμου του
με την αναιρεσείουσα λόγω τετραετούς διάστασης εφάρμοσε, σύμφωνα
με τις διατάξεις των άρθρων 16 και 14 Α.Κ., την προαναφερθείσα διάταξη
του άρθρου 114 του Ελβετικού Α.Κ. Δέχθηκε δε ότι η αναιρεσείουσα με
την άσκηση της από 22-11-2001 αγωγής της ενώπιον του Πρωτοδικείου
Αθηνών για συμμετοχή στα αποκτήματα του αναιρεσιβλήτου επέλεξε η ίδια
με δική της πρωτοβουλία και όχι το δικαστήριο και αποδέχθηκε τη χωριστή
διαδικασία για την εκκαθάριση των περιουσιακών της σχέσεων μετά του
ενάγοντος συζύγου της και δεν ισχυρίσθηκε ενώπιον του πρωτοβαθμίου
Δικαστηρίου, προς υποστήριξη του αιτήματός της για αναβολή, προς
συνεκδίκαση των δύο αγωγών ότι το αποτέλεσμα της χριστής εκκαθάρισης
θα είχε δυσμενή επίπτωση στις άλλες παρεπόμενες συνέπειες του
διαζυγίου και ποιες ή στην υποχρέωση διατροφής της. Απέρριψε δε με
τις σκέψεις αυτές (το Εφετείο) τους λόγους έφεσης της αναιρεσείουσας
1) για αναβολή της εκδίκασης της αγωγής διαζυγίου προκειμένου
να συνεκδικασθεί με την ως άνω αγωγή για την συμμετοχή της στα
αποκτήματα του συζύγου της και 2) για απαράδεκτο της συζήτησης της
ένδικης περί διαζυγίου αγωγής, γιατί δεν παρασχέθηκε στο πρωτοβάθμιο
δικαστήριο η δυνατότητα προηγούμενης ρύθμισης, κατά την διαδικασία
του διαζυγίου, των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων. Με το να κρίνει
έτσι το Εφετείο δεν, παραβίασε τις προπαρατεθείσες διατάξεις, ούτε
υπέπεσε στην πλημμέλεια της παρά το νόμο μη κηρύξεως απαραδέκτου
και οι περί του αντιθέτου πρώτος έως και τέταρτος λόγοι της αιτήσεως
αναιρέσεως, κατά το μέρος αυτών με το οποίο, κατ΄ ορθήν υπαγωγή των
διαλαμβανομένων στο αναιρετήριο, προβάλλονται αιτιάσεις από το άρθρο
559 αριθ. 1 και 14 Κ.Πολ.Δικ. είναι απορριπτέοι ως απαράδεκτοι. Οι ίδιοι
λόγοι αναιρέσεως κατά το μέρος αυτών, με το οποίο προβάλλεται αιτίαση
από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δικ. για την απόρριψη με ανεπαρκείς
αιτιολογίες των ανωτέρω λόγων έφεσης είναι απορριπτέοι ως απαράδεκτοι
γιατί για να στοιχειοθετηθεί ο λόγος αυτός αναιρέσεως προϋποτίθεται ότι
το δικαστήριο εισήλθε στην ουσία και διατύπωσε αποδεικτικό πόρισμα.
Συνεπώς δεν ιδρύεται όταν ο ισχυρισμός απορρίφθηκε ως απαράδεκτος
ή μη νόμιμος (Ολ.ΑΠ 44/1990). Ενώ εξ άλλου το περί αναβολής αίτημα
και τα προς υποστήριξη αυτού επικαλούμενα πραγματικά περιστατικά δεν
αποτελούν «ζήτημα» κατά το εδαφ. 19 του Κ.Πολ.Δικ. (ΑΠ 412/76).
ΙΙ. Επί διαφορών που δεν καταλαμβάνονται από διμερή σύμβαση της
Ελλάδος με άλλο κράτος, ή από την πολυμερή σύμβαση των Βρυξελλών
για τη διεθνή δικαιοδοσία και εκτέλεση αποφάσεων (ν. 1814/1988), η
εκκρεμοδικία ρυθμίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 222 επομ.
του Κ.Πολ.Δικ. Και ναι μεν οι αποφάσεις των αλλοδαπών δικαστηρίων
ισχύουν και παράγουν δεδικασμένο στην Ελλάδα χωρίς άλλη διαδικασία
υπό τους όρους του άρθρου 323 Κ.Πολ.Δικ., ενώ μπορεί να γίνει ακόμη
και αναγκαστική εκτέλεσή τους εφόσον κηρυχθούν εκτελεστές σύμφωνα
με το άρθρο 905 Κ.Πολ.Δικ. Εξ αυτού όμως και μόνο, δεν επέρχεται
υποχρεωτικά και αυτεπαγγέλτως, αναστολή της διεθνούς δικαιοδοσίας
των ημεδαπών πολιτικών δικαστηρίων, εκ της εισαγωγής της υποθέσεως
μεταξύ των ιδίων διαδίκων και ενώπιον αλλοδαπού δικαστηρίου. Αυτό
προκύπτει από τη διάταξη του άρθρου 323 αριθ. 4 Κ.Πολ.Δικ. που ορίζει
ότι απόφαση αλλοδαπού πολιτικού δικαστηρίου ισχύει και αποτελεί
δεδικασμένο στην Ελλάδα, εφόσον, πλην άλλων, δεν είναι αντίθετη
προς απόφαση ελληνικού δικαστηρίου, που εκδόθηκε στην ίδια υπόθεση.
Δίνεται δηλαδή ευθέως από την εσωτερική έννομη τάξη προτεραιότητα
στην ημεδαπή δικαιοδοσία, ώστε κατά τις διατάξεις αυτές, η ένσταση
εκκρεμοδικίας προϋποθέτει την εισαγωγή της αυτής διαφοράς ενώπιον
περισσοτέρων ημεδαπών και όχι και αλλοδαπών δικαστηρίων.
Επομένως, μόνο αν είναι δυνατή πρόγνωση από τον Έλληνα δικαστή, ότι
κατά το εσωτερικό δίκαιο δεν θα υπάρξει απόφαση ημεδαπού δικαστηρίου
που θα κάμει την ίδια διαφορά με δύναμη δεδικασμένου, όπως συμβαίνει
κυρίως αν υπάρχει απαράδεκτο της αγωγής ενώπιον του ελληνικού
δικαστηρίου για τυπικό ή άλλο λόγο, ευρίσκει έδαφος εφαρμογής
η ένσταση εκκρεμοδικίας της υποθέσεως και ενώπιον αλλοδαπού
δικαστηρίου (ΑΠ 386/2001). Περαιτέρω από τις διατάξεις των άρθρων
221 παρ. 1 και 222 Κ.Πολ.Δικ., σύμφωνα με τις οποίες η κατάθεση της
αγωγής συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, και την εκκρεμοδικία, μετά την
επέλευση της οποίας και κατά τη διάρκεια αυτής δεν μπορεί να γίνει
ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου, κατόπιν μεταγενέστερης αγωγής, νέα
δίκη για την ίδια διαφορά μεταξύ των ιδίων διαδίκων, εφόσον εμφανίζονται
με την ίδια ιδιότητα, συνάγεται ότι για να υπάρξει εκκρεμοδικία δεν
αρκεί η σύμπτωση των αιτημάτων των δύο αγωγών, αλλά απαιτείται
και ταυτότητα ιστορικής και νομικής αιτίας αυτών, η οποία προκειμένου
ειδικότερα περί αγωγής διαζυγίου, δεν υπάρχει όταν καθεμία από αυτές
στηρίζεται σε διαφορετικό λόγο. Ενώ εξ άλλου όπως προκύπτει από το
συνδυασμό των άρθρων 54 Β παρ. 2 στοιχ. β με τα άρθρα 21 και 22 της
Σύμβασης του Λουγκανου της 16-9-1988 «για τη διεθνή δικαιοδοσία
και την εκτέλεση αποφάσεων, σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις», που
κυρώθηκε με το Ν. 2460/26-2-1997, για την αναστολή της διαδικασίας,
σε περίπτωση άσκησης αγωγών από τους ίδιους διαδίκους, ενώπιον
δικαστηρίων διαφόρων συμβαλλομένων κρατών μέχρι τη διαπίστωση της
διεθνούς διαδικασίας του δικαστηρίου που επιλήφθηκε πρώτο, έχει ως
προϋπόθεση ότι οι αγωγές αυτές έχουν το ίδιο αντικείμενο και την ίδια
αιτία. Η δε αναστολή της διαδικασίας σε περίπτωση συναφών αγωγών,
που έχουν ασκηθεί ενώπιον δικαστηρίων διαφόρων συμβαλλομένων
κρατών και είναι εκκρεμείς σε πρώτο βαθμό, για κάθε δικαστήριο, εκτός
εκείνου που έχει πρώτο επιληφθεί, είναι δυνητική. Εν όψει τούτων ο
σχετικός ισχυρισμός που πρότεινε η αναιρεσείουσα με την έφεσή της,
ότι δηλαδή υφίσταται εκκρεμοδικία εκ του ότι ο αναιρεσίβλητος έχει
ασκήσει και ενώπιον των Ελβετικών Δικαστηρίων αγωγή διαζυγίου, η οποία
είναι εκκρεμής από το έτος 1983, είναι απορριπτέος πρωταρχικά ως μη
νόμιμος. Τούτο δε διότι δεν υπάρχει η απαραίτητη για την εκκρεμοδικία
προϋπόθεση της ταυτότητας της νομικής και ιστορικής βάσεως των δύο
αγωγών, αφού η μεν αγωγή, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη
απόφαση, στηρίζεται στην τετραετή διάσταση των διαδίκων, η δε εκκρεμής
ενώπιον των Ελβετικών Δικαστικών στον ισχυρό κλονισμό της έγγαμης
σχέσεως τούτων, ενώ η αναστολή σε περίπτωση συναφών αγωγών είναι
κατά τα προεκτεθέντα, δυνητική. Επομένως το Εφετείο που απέρριψε τον
παραπάνω περί εκκρεμοδικίας ισχυρισμό της αναιρεσείουσας, δεν υπέπεσε
στην πλημμέλεια της μη κήρυξης παρά τον νόμο απαραδέκτου και ο περί
του αντιθέτου πέμπτος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο προβάλλεται η από
το άρθρο 559 αριθ. 14 αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Απορρίπτει την από 27-5-2005 αίτηση αναιρέσεως της ...............
(................) συζύγου .............., το γένος ............ και ..................., για
αναίρεση της υπ΄ αριθμ. 3679/2004 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.