Η κρινόμενη από 23-7-1999 υπ’ αριθ. εκθ. καταθ. 973/1999 έφεση
κατά της υπ’ αριθμ. 2082/1999 οριστικής αποφάσεως του Μονομελούς
Πρωτοδικείου Πειραιώς, η οποία έχει ασκηθεί νομοτύπως και εμπροθέσμως
(άρθρα 495 παρ. 1 και 2, 511, 513, 516 παρ. 1, 517 παρ. 1 και 518 παρ.
1 και 2 ΚΠολΔ), πρέπει να γίνει τυπικά δεκτή και να εξεταστεί ακολούθως
ως προς το παραδεκτό και τη νομική και ουσιαστική βασιμότητα των λόγων
της (άρθρο 533 παρ. 1 ΚΠολΔ).
Ο τότε ενάγων και ήδη εκκαλών, με την από 18-11-1997 υπ’ αριθμ.
εκθ. καταθ. 12611/1997 αγωγή που άσκησε ενώπιον του Μονομελούς
Πρωτοδικείου Πειραιώς, ζητούσε να αναγνωριστεί ότι οι εναγόμενοι
υποχρεούνται, καθένας εις ολόκληρον, να του καταβάλουν ποσό
6.561.293.594 δραχμών, εν μέρει (δηλαδή κατά το ποσό του
1.261.293.594 δραχμών) ως αποζημίωση, και κατά το υπόλοιπο ποσό ως
χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση αντιστοίχως των ζημιών
και της ηθικής βλάβης που αυτός υπέστη συνεπεία του αυτοκινητικού
ατυχήματος, το οποίο ο δεύτερος των εναγομένων, Ολλανδός υπήκοος
και προστηθείς της εδρεύουσας στην Ολλανδία πρώτης των εναγομένων
εταιρείας, προκάλεσε από αμέλειά του, κατά την οδήγηση και τον χειρισμό
του ιδιοκτησίας της πρώτης των εναγομένων ανυψωτικού μηχανήματος
τύπου F. C., εντός της περιοχής του λιμένος M. του Ρότερνταμ Ολλανδίας,
την 1-9-1995, και κατά το οποίο (ατύχημα) τραυματίστηκε ο ενάγων,
υποπλοίαρχος τότε φορτηγού πλοίου ελλιμενισμένου στον ανωτέρω
λιμένα, ο οποίος βρισκόταν στο χώρο της προβλήτας του λιμένος,
ενεργώντας, κατ’ εντολή του πλοιάρχου, βυθομέτρηση της πρύμνης
του πλοίου. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε, κατά τη διαδικασία του
άρθρου 681Α ΚΠολΔ, η εκκαλούμενη υπ’ αριθμ. 2082/1999 οριστική
απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, με την οποία η
αγωγή απορρίφθηκε ως απαράδεκτη ελλείψει διεθνούς δικαιοδοσίας
των ελληνικών δικαστηρίων. Κατά της εν λόγω οριστικής αποφάσεως
ο ενάγων άσκησε την ήδη κρινόμενη έφεση, με την οποία ζητεί, για
τους διαλαμβανόμενους στο δικόγραφό της λόγους, να εξαφανιστεί η
εκκαλουμένη απόφαση και ακολούθως να γίνει δεκτή η αγωγή του.
Κατά μεν τη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 ΚΠολΔ, «στη δικαιοδοσία
των πολιτικών δικαστηρίων υπάγονται Έλληνες και αλλοδαποί, εφ’
όσον υπάρχει αρμοδιότητα ελληνικού δικαστηρίου, κατά δε τις διατάξεις
του άρθρου 4 του ίδιου Κώδικα, τα δικαστήρια ερευνούν την έλλειψη
δικαιοδοσίας και αυτεπαγγέλτως στις περιπτώσεις των άρθρων 1 και
2. στις περιπτώσεις του άρθρου 3, την ερευνούν αυτεπαγγέλτως, αν
ο εναγόμενος δεν παρίσταται στην πρώτη συζήτηση ή αν πρόκειται
για διαφορές που αφορούν ακίνητα που βρίσκονται στο εξωτερικό. Το
δικαστήριο απορρίπτει την αγωγή ή την αίτηση αν δεν έχει δικαιοδοσία».
Περαιτέρω, από την 1-4-1989 και εφεξής, άρχισε να ισχύει στις σχέσεις
μεταξύ της Ελλάδας αφ’ ενός και του Βελγίου, της Δανίας, της Γερμανίας,
της Γαλλίας, της Ιρλανδίας, της Ιταλίας, του Λουξεμβούργου και των
Κάτω Χωρών (Ολλανδίας) αφ’ ετέρου, η από 27-9-1968 Σύμβαση των
Βρυξελλών, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε
αστικές και εμπορικές υποθέσεις, όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα
και κυρώθηκε από την Ελλάδα με το Ν. 1814/1988 και αποτελεί έκτοτε
εσωτερικό Δίκαιο της χώρας, κατ’ άρθρο 28 του ισχύοντος Συντάγματος.
Με τη διεθνή αυτή Σύμβαση απαλλάσσεται η διεθνής δικαιοδοσία από
το στοιχείο της ιθαγένειας και επιβάλλεται η εναγωγή οποιουδήποτε
προσώπου (φυσικού ή νομικού) στον κοινοτικό χώρο μόνον ενώπιον του
Δικαστηρίου του κράτους στο οποίο ο εναγόμενος έχει την κατοικία ή
την έδρα του (άρθρα 2, 53), ενώ συγχρόνως αναγνωρίζονται και άλλες
ειδικές δωσιδικίες, συντρέχουσες και αποκλειστικές, που παραμερίζουν τη
δωσιδικία της κατοικίας, της οποίας η καθιέρωση, ως βασικού συνδετικού
στοιχείου της διεθνούς δικαιοδοσίας των Δικαστηρίων, και η υπεροχή της
έναντι του εσωτερικού δικαίου, αποκλείει αποκλίνουσες ρυθμίσεις του
τελευταίου. Σύμφωνα με του τελευταίου. Σύμφωνα με το άρθρο 5 σημ. 3
της Συμβάσεως αυτής, «πρόσωπο, που έχει την κατοικία του στο έδαφος
συμβαλλομένου Κράτους, μπορεί να εναχθεί και σε άλλο συμβαλλόμενο
Κράτος. ως προς τις ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας
(εννοείται, μπορεί να εναχθεί) ενώπιον του Δικαστηρίου του τόπου όπου
συνέβη το ζημιογόνο γεγονός». Καθιερώνεται συνεπώς ως βάση διεθνούς
δικαιοδοσίας εξ αδικοπραξίας ο τόπος του ζημιογόνου γεγονότος, ο οποίος,
με τη μορφή που προβλέπεται στη Σύμβαση των Βρυξελλών, δεν είναι
γνωστός στην εσωτερική ελληνική νομοθεσία. Ο ιστορικός νομοθέτης,
πάντως, έχει κυρίως κατά νου τα αυτοκινητικά ατυχήματα (βλ. Κεραμέα/
Κρεμλή/ Ταγαρά: Η Σύμβαση των Βρυξελλών 1989, σελ. 67). Για την
εφαρμογή της δικαιοδοσίας αυτής δεν εξετάζεται αν η αδικοπραξία συνιστά
ή όχι συγχρόνως και αξιόποινη πράξη, όπως απαιτείται κατ’ άρθρο 35
ΚΠολΔ (βλ. Κεραμέα/Κρεμλή/Ταγαρά: ό.π. σελ. 68). Στη δικαιοδοσία
αυτή υπάγεται και η αγωγή αποζημιώσεως του θύματος ή του δικαιούχου
όχι μόνο κατά του οδηγού του ζημιογόνου οχήματος, αλλά και κατά
κάθε άλλου αστικώς υπευθύνου, πλην όμως, με βάση τη Σύμβαση αυτή,
δεν αναγνωρίζεται στο θύμα ή στον δικαιούχο δυνατότητα ασκήσεως
αγωγής αποζημιώσεως ενώπιον του Δικαστηρίου της κατοικίας του (βλ.
και Αθ. Κρητικού: Αποζημίωση από Τροχαία Αυτοκ/κά Ατυχήματα, τρίτη
έκδοση 1998, παρ. 2576, σελ. 857-858, με παραπομπές και σε άλλους
συγγραφείς). Όμως, η έννοια της εκφράσεως «τόπος όπου συνέβη το
ζημιογόνο γεγονός» έχει, κατά καιρούς, απασχολήσει το Δικαστήριο των
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η έννοια
αυτή είναι αβέβαιη, και συγκεκριμένα όταν ο τόπος στον οποίο συνέβη το
ζημιογόνο γεγονός βρίσκεται εκτός του κράτους όπου επήλθε η ζημία. Η
αρχή της σχετικής έρευνας του ΔΕΚ έγινε στην υπόθεση B. BV κατά M.
DE P. D’ A. S.A., στην οποία αλατούχα απόβλητα από τις ευρισκόμενες σε
γαλλικό έδαφος εγκαταστάσεις μιας εταιρείας απορρίφθηκαν στο διασχίζον
τη Γαλλία τμήμα του Ποταμού Ρήνου και, δι’ αυτού, μεταφέρθηκαν στην
Ολλανδία και προξένησαν βλάβη στις εκεί υπάρχουσες φυτείες μιας
ανθοκομικής επιχειρήσεως (δηλαδή, το ζημιογόνο γεγονός έλαβε χώρα στη
Γαλλία και η ζημία επήλθε στην Ολλανδία). Στην περίπτωση αυτή, το ΔΕΚ,
με την απόφασή του της 30-11-1976 (B. κατά M. DE P. D’ A. C-21/76),
έκρινε ότι η ανωτέρω έννοια του ζημιογόνου γεγονότος του άρθρου 5
σημείο 3 της Συμβάσεως καλύπτει και τους δύο ανωτέρω τόπους (Γαλλία
και Ολλανδία), με αποτέλεσμα, κατ’ επιλογή της ενάγουσας, η εναγομένη
να είναι δυνατόν να εναχθεί ενώπιον των δικαστηρίων είτε της Γαλλίας
είτε της Ολλανδίας (σκέψεις υπ’ αριθμούς 24 και 25 της προσκομιζόμενης
από τους εναγομένους εν λόγω αποφάσεως). Η ratio της αποφάσεως
αυτής ήταν ότι ο τόπος όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός και ο τόπος
όπου επήλθε η ζημία αποτελούν σημεία αναφοράς, που μπορούν, και τα
δύο, αναλόγως των περιστάσεων, να παράσχουν χρήσιμες ενδείξεις για
τη διεξαγωγή των αποδείξεων και την οργάνωση της δίκης (σκέψεις υπ’
αριθμούς 15, 17 και 21 της αποφάσεως).
Περαιτέρω, με τη σχετική πρόσφατη απόφασή του της 19-9-1995 (M. κατά
L. BANK C-364/93), το ΔΕΚ, επί του τεθέντος ζητήματος «αν το ζημιογόνο
γεγονός και η άμεση αρχική ζημία έλαβαν χώρα σ’ ένα συμβαλλόμενο
κράτος και ακολούθως ο ζημιωθείς υποστεί περαιτέρω περιουσιακή ζημία
σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος, κατά πόσον το δεύτερο αυτό κράτος
νοείται ως τόπος όπου επήλθε το ζημιογόνο γεγονός κατά το άρθρο
5 σημείο 3 της Συμβάσεως», έκρινε ότι ο όρος αυτός δεν μπορεί να
ερμηνευτεί τόσον ευρέως ώστε να καλύπτει κάθε τόπο στον οποίο θα
μπορούσαν να γίνουν αισθητές οι επιζήμιες συνέπειες ενός γεγονότος
που έχει ήδη προκαλέσει ζημία, η οποία έχει πράγματι επέλθει σε άλλον
τόπο (σκέψη υπ’ αριθμ. 14 της προσκομιζόμενης από τους εναγομένους
αποφάσεως). Τέλος, τα συμπεράσματα από τη μέχρι τώρα νομολογία
του ΔΕΚ, σχετικά με την έννοια «του τόπου όπου συνέβη το ζημιογόνο
γεγονός», συνοψίζει ο Έλληνας Γενικός Εισαγγελέας Γ. Κοσμάς στις
προτάσεις του επί της υποθέσεως R. EUROPEENNE κατά S. B.H.- K. BV,
που εκκρεμεί ακόμα ενώπιον του ΔΕΚ, στις οποίες αναφέρει τα εξής:
«Από την ανωτέρω νομολογία συνάγεται… ότι, για τον προσδιορισμό του
«τόπου όπου επήλθε η ζημία», έχει σημασία ο καθορισμός της ζημίας
που είναι ληπτέα υπ’ όψη. Θα πρέπει δε ως ζημία να νοηθεί η βλάβη
της περιουσίας ή του προσώπου του ενάγοντος, η οποία τελεί σε άμεση
και αιτιώδη συνάφεια προς το ζημιογόνο γεγονός, όχι δε η έμμεση ή η
απώτερη ή η εξ αντανακλάσεως ζημία, που υποστηρίζει ότι υφίσταται ο
ενάγων. Κατά συνέπεια, ο τόπος στον οποίο επήλθε η ζημία είναι ο τόπος
στον οποίο το ζημιογόνο γεγονός προκάλεσε στον ενάγοντα ζημία υπό την
εκτεθείσα έννοια» (σκέψη υπ’ αριθμ. 48 των προσκομιζομένων από τους
εναγομένους ως άνω Προτάσεων του ανωτέρω Γενικού Εισαγγελέα του
ΔΕΚ).
Στην προκειμένη περίπτωση, ο ενάγων, ήδη εκκαλών, στην αγωγή του επί
της οποίας εκδόθηκε η εκκαλουμένη απόφαση, εκθέτει τα εξής: 1-9-95,
ενώ το υπό κυπριακή σημαία φορτηγό πλοίο K. 5 ήταν ελλιμενισμένο
στον λιμένα M. της ευρύτερης περιοχής του Ρόττερνταμ Ολλανδίας,
ο ίδιος δε, ο οποίος ήταν υποπλοίαρχος αυτού, ευρισκόμενος επί της
προβλήτας του λιμένος, όπου, εν όψει του επικειμένου απόπλου του
πλοίου, ενεργούσε, κατ’ εντολή του πλοιάρχου, βυθομετρήσεις της
πρύμνης αυτού, ο δεύτερος των εναγομένων, Ολλανδός υπήκοος,
οδηγώντας και χειριζόμενος αυτοκινούμενο ανυψωτικό μηχάνημα
τύπου F. C., ιδιοκτησίας της εδρεύουσας στην Ολλανδία δεύτερης των
εναγομένων εταιρείας, της οποίας ήταν υπάλληλος και προστηθείς στη
διενέργεια στην περιοχή του λιμένος εργασιών διευθέτησης βαρέων
φορτίων και μεταφοράς τους στις ευρισκόμενες εντός του χώρου του
λιμένος αποθήκες, των οποίων την εκμετάλλευση είχε η προστήσασα
δεύτερη των εναγομένων, από αμέλειά του, επέπεσε, διά του ανωτέρω
οχήματος, στα νώτα του βαδίζοντος κανονικά στην προβλήτα ενάγοντος,
με αποτέλεσμα να τον τραυματίσει βαρύτατα. Ειδικότερα, (ο ενάγων),
κατά τα εκτιθέμενα στην αγωγή, μεταφέρθηκε σε αφασία σε νοσοκομείο
του Ρόττερνταμ, όπου διαπιστώθηκε ότι είχε υποστεί 13 κατάγματα στα
οστά της λεκάνης, καθώς και ρήξη σπλήνας και ουρήθρας και εισήχθη
στη μονάδα εντατικής παρακολουθήσεως, ακολούθως δε υποβλήθηκε
σε αλλεπάλληλες χειρουργικές επεμβάσεις, αρχικά στην Ολλανδία,
όπου παρέμεινε νοσηλευόμενος επί 6 εβδομάδες, και εν συνεχεία σε
νοσηλευτικά ιδρύματα της Ελλάδος, όπου στο μεταξύ επέστρεψε,
ήδη δε, εξ αιτίας του τραυματισμού του, έχει καταστεί ανίκανος για
αυτοεξυπηρέτηση και εργασία, αφού αδυνατεί να χρησιμοποιήσει τα
χέρια του, των οποίων οι αντίχειρες παρουσιάζουν προϊούσα ακινησία,
βαδίζει μόνο συνοδευόμενος, πάσχει από καταθλιπτική συνδρομή και
αϋπνία, συνεπεία πόνων, κατά τη διάρκεια της νύχτας, στην περιοχή
της λεκάνης, στα άκρα και στο ουροποιητικό σύστημα, ενώ εμφανίζει
οιδήματα στην κοιλιά και στους γοφούς. Με βάση το περιεχόμενο αυτό
της αγωγής, δηλαδή εφ’ όσον το ζημιογόνο γεγονός και η άμεση αρχική
ζημία του ενάγοντος είναι προφανές ότι επήλθαν στην Ολλανδία, όπου
αυτός παρέμεινε νοσηλευόμενος επί έξη (6) εβδομάδες, ακολούθως δε,
αφού μεταφέρθηκε στην Ελλάδα, υπέστη περαιτέρω (απώτερη) ζημία
διά της υποβολής του σε συμπληρωματικές χειρουργικές επεμβάσεις και
ιατρικές εξετάσεις, δεν είναι δυνατόν, σύμφωνα με τα αναπτυχθέντα
στη μείζονα πρόταση της παρούσας σκέψεως, να νοηθεί ως «τόπος όπου
επήλθε το ζημιογόνο γεγονός», κατά το άρθρο 5 σημ. 3 της Συμβάσεως
των Βρυξελλών η Ελλάδα και να ιδρυθεί επομένως, εκ του λόγου τούτου,
διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων, αλλά τέτοια δικαιοδοσία
έχουν μόνο τα Ολλανδικά δικαστήρια, αφού το ζημιογόνο γεγονός συνέβη
στην Ολλανδία και εκεί επήλθε η άμεση αρχική ζημία του ενάγοντος και
δεδομένου ότι Ολλανδία και Ελλάδα δεσμεύονται από τη Σύμβαση των
Βρυξελλών. Αλλά και από κανένα άλλο στοιχείο της κρινομένης υποθέσεως
δεν ιδρύεται τοπική αρμοδιότητα οποιουδήποτε ελληνικού δικαστηρίου
και επομένως, κατά το άρθρο 3 παρ. 1 ΚΠολΔ, και διεθνής δικαιοδοσία
των ελληνικών δικαστηρίων αναφορικά με τους αλλοδαπούς εναγομένους
από τους οποίους η μεν πρώτη (εταιρεία) εδρεύει στην Ολλανδία ο δε
δεύτερος κατοικεί εκεί. Συνεπώς, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, που,
με την εκκαλουμένη απόφασή του, δέχτηκε τα ίδια και, κατ’ αποδοχή
σχετικής ενστάσεως των εναγομένων, απέρριψε την αγωγή ως απαράδεκτη
για έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας των Ελληνικών δικαστηρίων, ορθά
ερμήνευσε και εφήρμοσε τον νόμο και ο συναφής μοναδικός λόγος της
εφέσεως είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω,
πρέπει η έφεση να απορριφθεί κατ’ ουσίαν, ενώ η αίτηση ασφαλιστικών
μέτρων περί προσωρινής επιδικάσεως απαιτήσεως, που ο εκκαλών –
ενάγων άσκησε με τις προτάσεις του κατά τα άρθρα 684 και 686 αρ. 5
ΚΠολΔ ενώπιον του παρόντος δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, στο οποίο
εκκρεμεί η κυρία υπόθεση, πρέπει αφού συνεκδικαστεί με την έφεση, να
απορριφθεί ως απαράδεκτη, διότι, μη υφισταμένης δικαιοδοσίας για την
κυρία υπόθεση, δεν υπάρχει δικαιοδοσία και για τη λήψη ασφαλιστικών
μέτρων (Μπέης, Αι διαδικασίαι ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου,
σελ. 261, ΑΠ 606/1969 Δ 1, 245).
Όσον αφορά τη δικαστική δαπάνη των διαδίκων του παρόντος βαθμού
δικαιοδοσίας, πρέπει να συμψηφισθεί, λόγω εύλογης αμφιβολίας του
ηττηθέντος εκκαλούντος για την έκβαση της δίκης (άρθρα 179 και 183
ΚΠολΔ).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Δικάζοντας, κατ’ αντιμωλία των διαδίκων.
Συνεκδικάζει την έφεση και την ασκηθείσα με τις προτάσεις του
εκκαλούντος αίτηση ασφαλιστικών μέτρων.
Δέχεται τυπικά και απορρίπτει κατ’ ουσία την έφεση.
Απορρίπτει την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων.