Επειδή με τη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 ΚΠολΔ καθιερώνεται, ως
κανόνας, η διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών πολιτικών δικαστηρίων
και επί ιδιωτικών διαφορών, εφόσον συνδέονται με την ελληνική πολιτεία
με κάποιο στοιχείο θεμελιωτικό της αρμοδιότητας ελληνικού δικαστηρίου,
συντρέχει δηλαδή κάποια από τις δωσιδικίες των άρθρων 22 έως 40
του ΚΠολΔ. Από τις εν λόγω διατάξεις σε συνδυασμό με αυτές των
άρθρων 42, 43 και 44 ΚΠολΔ προκύπτει ότι μπορεί να συμφωνηθεί
εγγράφως μεταξύ των διαδίκων παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας
των ελληνικών πολιτικών δικαστηρίων και για μελλοντικές διαφορές που
θα προέλθουν από ορισμένη έννομη σχέση. Κατά δε το άρθρο 17 της
σύμβασης για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε
αστικές και εμπορικές υποθέσεις, η οποία υπογράφηκε στις Βρυξέλλες
στις 27.9.1968 και στην οποία προσχώρησε και η Ελλάδα με σύμβαση
που υπογράφηκε στο Λουξεμβούργο στις 25.10.1982 και κυρώθηκε με
το ν. 1814/1988 (ΦΕΚ 249 Α/11.11.1988), αν τα μέρη, από τα οποία
το ένα τουλάχιστον έχει την κατοικία του (ή την έδρα του επί νομικών
προσώπων) στο έδαφος συμβαλλόμενου κράτους, συμφώνησαν, είτε
γραπτά είτε προφορικά αλλά με γραπτή επιβεβαίωση, ότι τα δικαστήρια
συμβαλλόμενου κράτους θα δικάζουν τις διαφορές που έχουν προκύψει
ή θα προκύψουν στο μέλλον από συγκεκριμένη έννομη σχέση, τα
δικαστήρια του κράτους αυτού έχουν αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία.
Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή
του δέχθηκε τα εξής: η αναιρεσίβλητη-ενάγουσα Εμπορική Τράπεζα
της Ελλάδος με την 8046001/30.11.1979 εγγυητική της επιστολή (για
630.883,60 δολλάρια ΗΠΑ) εγγυήθηκε προς την αναιρεσείουσα-εναγόμενη
αλλοδαπή τραπεζική εταιρία, η οποία εδρεύει στο Λουξεμβούργο, την
εκτέλεση των υποχρεώσεων του πρωτοφειλέτη της τελευταίας Μιχαήλ
Αρκάδη (στον οποίο η αναιρεσείουσα χορήγησε ισόποσο δάνειο), με την
καταβολή του ποσού της εγγυητικής επιστολής σε οποιαδήποτε δόση που
αφορά κεφάλαιο και τόκους του δανείου του παραπάνω ποσού. Ρητά
επιπροσθέτως συνομολογήθηκε με την εν λόγω εγγυητική επιστολή ότι
η παρούσα εγγυητική επιστολή διέπεται από το ελληνικό δίκαιο και τα
δικαστήρια της Ελληνικής Δημοκρατίας είναι αρμόδια για πάσα διαφορά
που προκύπτει από την παρούσα εγγυητική επιστολή. Συμφωνήθηκε,
συνεπώς, εγγράφως μεταξύ των διάδικων μερών παρέκταση της διεθνούς
δικαιοδοσίας των ελληνικών πολιτικών δικαστηρίων για κάθε μελλοντική
διαφορά που τυχόν ήθελε προκύψει από ορισμένη έννομη σχέση, την
αναφερόμενη δηλαδή εγγυητική επιστολή και θα αφορούσε τη διάγνωση
δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που θα απέρρεαν από αυτή, τόσο ως
προς το κεφάλαιο του δανείου του πρωτοφειλέτη, όσο και ως προς
τους δεδουλευμένους τόκους αυτού. Εξάλλου στην ένδικη αγωγή της,
όπως προκύπτει από αυτή, η αναιρεσίβλητη- ενάγουσα εκθέτει ότι ο
πρωτοφειλέτης Μιχαήλ Αρκάδης δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του προς
την αναιρεσείουσα- εναγομένη τραπεζική εταιρία από την παροχή του ως
άνω δανείου, οπότε υποχρεώθηκε αυτή να καταβάλει στην τελευταία, στις
8.6.1994, σύμφωνα με τους όρους της ανωτέρω εγγυητικής επιστολής,
αλλά και σε εκτέλεση της 4607/1993 οριστικής απόφασης του Πολυμελούς
Πρωτοδικείου Αθηνών που κατέστη ήδη αμετάκλητη, το ως άνω ποσό
του δανείου με τους δεδουλευμένους τόκους από 28.7.1981 (όπως όριζε
η απόφαση). Ότι οι τόκοι αυτοί υπολογίστηκαν εσφαλμένα, με βάση
το ποσοστό του νόμιμου τόκου υπερημερίας για οφειλές σε δραχμές,
ενώ έπρεπε να υπολογιστούν με βάση το επιτόκιο που προσφέρεται στη
διατραπεζική αγορά του Λονδίνου (Libor) και το προεξοφλητικό επιτόκιο
για δολάρια ΗΠΑ, σύμφωνα με την ΠΥΣ 36/22.3.1990 που ισχύει από
26.3.1990. Έτσι κατέβαλε αχρεωστήτως στην αναιρεσείουσα, για τόκους
του δανείου 660.379,82 δολλάρια ΗΠΑ. Ζήτησε δε η αναιρεσίβλητη-
ενάγουσα να αναγνωριστεί ότι η αναιρεσείουσα-εναγομένη της όφειλε
το ισάξιο σε δραχμές, κατά το χρόνο πληρωμής, του ως άνω ποσού
τόκων, ήτοι 164.335.520,57 δραχμές. Ενόψει των ως άνω παραδοχών
του Εφετείου και του περιεχομένου της ένδικης αγωγής η εκδίκαση
της προκειμένης υπόθεσης υπαγόταν στην αποκλειστική δικαιοδοσία
των ελληνικών πολιτικών δικαστηρίων, αφού η κρινόμενη διαφορά
απορρέει από την ίδια έννομη σχέση (εγγυητική επιστολή), για την οποία
συνομολογήθηκε εγγράφως μεταξύ των διάδικων μερών παρέκταση της
διεθνούς αρμοδιότητας των ελληνικών πολιτικών δικαστηρίων, σύμφωνα
με τα άρθρα 3 παρ. 1, 43 ΚΠολΔ και 17 της Σύμβασης των Βρυξελλών,
αρχικό συμβαλλόμενο μέρος της οποίας ήταν το Λουξεμβούργο (όπου
έχει την έδρα της η αναιρεσείουσα εταιρία) και στην οποία προσχώρησε
και η Ελλάδα από 11.11.1988. Δεν ασκεί δε επιρροή το γεγονός ότι η
ένδικη αγωγή στηρίζεται στις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού,
δεδομένου ότι η έγγραφη συμφωνία παρέκτασης της διεθνούς δικαιοδοσίας
των ελληνικών πολιτικών δικαστηρίων αφορούσε κάθε μελλοντική
διαφορά που τυχόν θα προέκυπτε από την προαναφερόμενη εγγυητική
επιστολή για το οφειλόμενο από τον πρωτοφειλέτη δάνειο και τόκους,
ανεξάρτητα σε ποιες διατάξεις του νόμου θα υπάγονταν κάθε φορά το
πραγματικό αυτής. Το Εφετείο, λοιπόν, το οποίο, μετά από την εξαφάνιση
της πρωτόδικης απόφασης, έκρινε ότι η υπόψη διαφορά υπαγόταν στη
διεθνή δικαιοδοσία των ελληνικών πολιτικών δικαστηρίων και προχώρησε
στην κατ’ ουσίαν εκδίκαση αυτής, δεν υπερέβη τη δικαιοδοσία του και
είναι αβάσιμοι οι αντίθετοι από το άρθρο 559 αριθ. 4 ΚΠολΔ, κατ’ ορθή
εκτίμηση, πρώτος λόγος του κυρίου δικογράφου καθώς και πρώτος και
δεύτερος πρόσθετοι λόγοι αναίρεσης.
Επειδή ο κατά το άρθρο 559 αριθ.8 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν το
δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην
έκβαση της δίκης δηλαδή πραγματικούς ισχυρισμούς, οι οποίοι παραδεκτά
προτεινόμενοι, στηρίζουν κατά το νόμο αυτοτελή αίτηση ή ανταίτηση των
διαδίκων (αγωγή, ένσταση, ανακοπή, ένδικο μέσο), όχι δε και εκείνοι
που συνιστούν αιτιολογημένη άρνηση των ισχυρισμών ή αιτήσεων του
αντιδίκου ή επιχειρήματα προς υποστήριξη των απόψεων των διαδίκων.
Επομένως ο δεύτερος λόγος της αναίρεσης, κατά το πρώτο από το άρθρο
559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο
δεν έλαβε υπόψη τον ουσιώδη ισχυρισμό της αναιρεσείουσας για έλλειψη
ενεργητικής νομιμοποίησης της αναιρεσίβλητης προς άσκηση της ένδικης
αγωγής, λόγω του χαρακτήρα της εγγύησης ως τριμερούς σχέσης και ως
εκ τούτου ουσιαστικός δικαιούχος της όποιας απαίτησης αδικαιολόγητου
πλουτισμού είναι ο πρωτοφειλέτης, πελάτης της αναιρεσίβλητης, είναι
αβάσιμος, διότι ο ανωτέρω ισχυρισμός δεν συνιστά πράγμα υπό την
ανωτέρω έννοια αλλά αιτιολογημένη άρνηση της αγωγής. Ο ίδιος λόγος,
κατά το δεύτερο από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ επιβοηθητικά
διατυπούμενο μέρος του, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη
απόφαση ότι έχει σχετικά με το ίδιο ζήτημα ανεπαρκή αιτιολογία, χωρίς
να προσδιορίζει καν σε τι συνίσταται η ανεπάρκεια αυτή της αιτιολογίας
και ποια επιπλέον περιστατικά έπρεπε να περιέχει για να είναι πλήρης,
είναι αόριστος και επομένως απαράδεκτος. Επειδή κατά το άρθρο 561
παρ.1 ΚΠολΔ, η εκτίμηση από το δικαστήριο της ουσίας πραγματικών
γεγονότων και ιδιαίτερα του περιεχομένου εγγράφων δεν υπόκειται στον
έλεγχο του Αρείου Πάγου, εκτός αν παραβιάστηκαν κανόνες δικαίου,
στους οποίους συμπεριλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί ή αν υπάρχει
λόγος αναίρεσης κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 και 20. Επομένως είναι
απαράδεκτοι ο τρίτος λόγος της αναίρεσης και οι τρίτος, τέταρτος και
πέμπτος πρόσθετοι αυτής λόγοι, με τους οποίους, υπό την επίκληση
του άρθρου 559 αριθ. 8, 10 και 19 ΚΠολΔ, πλήττεται η εκτίμηση από
το Εφετείο πραγματικών γεγονότων και συγκεκριμένα των παραδοχών
τούτου, με βάση τις οποίες απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την ένσταση
καταχρηστικής άσκησης του αγωγικού δικαιώματος της αναιρεσίβλητης
προς αναζήτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων στην αναιρεσείουσα
ποσών τόκων. Απαράδεκτος επίσης είναι και ο πέμπτος λόγος της
αναίρεσης, με τον οποίο υπό την επίκληση των διατάξεων των αριθ. 1, 8,
9, 10, 19 και 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, πλήττεται πράγματι η εκτίμηση
από το Εφετείο του περιεχομένου της από 8.6.1994 απόδειξης καταβολής
που υπέγραψε με επιφύλαξη η αναιρεσίβλητη. Επειδή ο τέταρτος από το
άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ (κατ’ ορθή εκτίμηση) λόγος της αναίρεσης, με
τον οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η πλημμέλεια ότι δεν έλαβε υπόψη τον
ουσιώδη περί αοριστίας της αγωγής ισχυρισμό του και συγκεκριμένα ότι
η αναιρεσίβλητη αυθαίρετα είχε συνδέσει και υπολογίσει το ζητούμενο
ποσό με βάση αλλοδαπό νόμισμα, ενώ έπρεπε η προβαλλόμενη απαίτησή
της να είναι εκφρασμένη μόνο σε δραχμές, είναι προεχόντως αβάσιμος.
Τούτο δε, διότι δεν πρόκειται για πράγμα υπό την έννοια της εν λόγω
διάταξης αλλά περί νομικού επιχειρήματος της αναιρεσείουσας. Επειδή με
την ΠΥΣ 36/22.3.1990 που εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του ν. 876/1979
(άρθρο 15 παρ.5) και ισχύει από τη δημοσίευσή του στην εφημερίδα
της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Α 44/26.3.1990) το ποσοστό του νόμιμου και
υπερημερίας τόκου, με τον οποίο βαρύνονται οφειλές σε συνάλλαγμα
που εκπληρώνονται στην Ελλάδα ορίστηκε ίσο με το μεγαλύτερο από τα
επόμενα επιτόκια 1) το προεξοφλητικό ή το αντίστοιχο αυτού επιτόκιο της
κεντρικής τράπεζας της χώρας στο νόμισμα της οποίας είναι εκφρασμένη
η οφειλή, προσαυξημένο κατά τέσσαρες εκατοστιαίες μονάδες ή β) το
επιτόκιο που προσφέρεται στη διατραπεζική αγορά του Λονδίνου (Libor)
για καταθέσεις διάρκειας 6 μηνών στο νόμισμα που εκφράζεται η οφειλή,
προσαυξημένο κατά τρεις εκατοστιαίες μονάδες. Σε περίπτωση νομίσματος
για το οποίο υπάρχει μόνο το ένα από τα δύο πιο πάνω επιτόκια το
ποσοστό του νόμιμου και υπερημερίας τόκου καθορίζεται με βάση το
επιτόκιο αυτό. Από τις ανωτέρω διατάξεις συνάγεται ότι επί οφειλής σε
συνάλλαγμα που εκπληρώνεται στην Ελλάδα στο εθνικό νόμισμα (σε
δραχμές) και αν περί αυτής έχει εκδοθεί δικαστική απόφαση, οι νόμιμοι και
εξ υπερημερίας τόκοι υπολογίζονται μέχρι μεν τις 25.3.1990 δυνάμει της
ΠΥΣ 145/28.9/11.10.1979 σε ποσοστό 25% ετησίως. Από τις 26.3.1990
όμως υπολογίζονται σύμφωνα με τους όρους της ως άνω ΠΥΣ 36/1990,
δεδομένου ότι τα αναφερόμενα στην εν λόγω ΠΥΣ ποσοστά νόμιμου
και υπερημερίας τόκου είναι τα ανώτατα επιτρεπόμενα για τις εν λόγω
οφειλές σε συνάλλαγμα, για τις οποίες το πρώτο καθορίστηκε διάφορο
επιτόκιο. Το γεγονός ότι η επιδικαζόμενη απαίτηση είναι ληξιπρόθεσμη
και απαιτητή από προγενέστερο της 26.3.1990 χρόνο δεν συνεπάγεται
τον υπολογισμό του τόκου αυτής με το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό
νόμιμου ή υπερημερίας τόκου, ο οποίος ίσχυε κατά το χρόνο κατά τον
οποίο η απαίτηση ως κεφάλαιο κατέστη ληξιπρόθεσμη και απαιτητή, αλλά
ο υπολογισμός αυτός γίνεται με το επιτόκιο που ισχύει κάθε φορά για το
νόμιμο και υπερημερίας τόκο, αφού η ως άνω ΠΥΣ 36/1990 έχει άμεση
εφαρμογή από τις 26.3.1990 και εφεξής. Επομένως ο έκτος και τελευταίος
από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγος της αναίρεσης, με τον οποίο
αποδίδεται στο Εφετείο η πλημμέλεια ότι παραβίασε τις διατάξεις της
ΠΥΣ 36/26.3.1990, η οποία εφαρμόζεται σε υποχρεώσεις εκφρασμένες
αμιγώς σε συνάλλαγμα και μόνο και όχι σε δραχμικές, έστω και αν αυτές
συνδέονται με συνάλλαγμα και η οποία δεν έχει αναδρομική ισχύ και κατά
συνέπεια δεν εφαρμόζεται επί συμβατικών σχέσεων που γεννήθηκαν πριν
από τις 26.3.1990, όπως στην ένδικη περίπτωση, είναι αβάσιμος.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Απορρίπτει την από 9.6.2000 αίτηση της τραπεζικής εταιρίας ...................
για αναίρεση της απόφασης 150/2000 του Εφετείου Αθηνών.