Η κρινόμενη έφεση κατά της 5334/2000 οριστικής απόφασης
του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, που εκδόθηκε κατά την
τακτική διαδικασία, ασκήθηκε σύμφωνα με τους νόμιμους τύπους και
εμπροθέσμως. Επομένως πρέπει να γίνει τυπικά δεκτή και να ερευνηθεί
περαιτέρω κατ’ ουσίαν.
Με την από 24-3-1999 (3197/1999) αγωγή της εταιρίας «ΦΟΙΝΙΞ ΑΕΓΑ»
κατά της εταιρίας «DM C. L.» και εταιρίας «F. L. E. PTE LTD», επί της
οποίας εκδόθηκε η εκκαλούμενη απόφαση, η ενάγουσα (εκκαλούσα)
εξέθεσε τα εξής: Ότι η εδρεύουσα στην Αθήνα εταιρεία με την επωνυμία
«ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΓΕΜΕΛΟΣ ΚΑΙ ΥΙΟΙ Ο.Ε.» αγόρασε από την εδρεύουσα
στο Τόκυο αλλοδαπή εταιρεία με την επωνυμία «Τ. M. S. COMPANY»τα
αναφερόμενα στην αγωγή λεπτομερή κατά είδος και ποσότητα
εμπορεύματα (ρολόγια και αριθμομηχανές). Ότι δυνάμει της κατά τα
ανωτέρω συναφθείσης συμβάσεως πωλήσεως, η μεταφορά αυτών βάρυνε
την αγοράστρια. Ότι η πωλήτρια μέσω της εταιρείας «T. S. PRT LTD» που
ενεργούσε κατ’ εντολή και για λογαριασμό αυτής (πωλήτριας), κατήρτισε
στην Σιγκαπούρη τον Μάρτιο 1998 με την πρώτη εναγόμενη σύμβαση
θαλάσσιας μεταφοράς, δυνάμει της οποίας αυτή (πρώτη εναγόμενη)
ανέλαβε να μεταφέρει με το πλοίο «N. B.» τα παραπάνω εμπορεύματα
από την Σιγκαπούρη στον Πειραιά. Ότι σε εκτέλεση της συμβάσεως αυτής
τα εμπορεύματα φορτώθηκαν την 9-3-1998 σε καλή κατάσταση στο
παραπάνω πλοίο, εκδοθείσης και της αντίστοιχης φορτωτικής. Ότι στην
παραπάνω μεταφορά αναμείχθηκε και η δεύτερη εναγόμενη. Ότι μετά τον
κατάπλου του πλοίου στον Πειραιά την 29-3-1998 και την εκφόρτωση
του ένδικου εμπορεύματος την 4-4-1998, διαπιστώθηκαν απώλειες που
συντελέστηκαν κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας μεταφοράς του παραπάνω
εμπορεύματος κατά είδος και ποσότητα που λεπτομερώς αναγράφεται στην
υπό κρίση αγωγή, για τις οποίες η αγοράστρια εταιρεία διαμαρτυρήθηκε
προς τις εναγόμενες. Ότι η αγοράστρια ως παραλήπτρια του φορτίου
υπέστη ζημία συνεπεία των ανωτέρω απωλειών ύψους 4.653.583 δρχ. που
ήταν η αξία των απολεσθέντων εμπορευμάτων στον τόπο προορισμού και
κατά τον χρόνο της εκφόρτωσης. Και ότι η ενάγουσα ασφαλιστική εταιρεία
που είχε ασφαλίσει το πιο πάνω φορτίο κατά των κινδύνων μεταφοράς,
κατέβαλε στην ασφαλισμένη της το παραπάνω ποσό για την ως άνω αιτία
και έτσι υποκαταστάθηκε στα δικαιώματά της κατά των υπευθύνων προς
αποκατάσταση της ζημίας της, από το νόμο, αλλά και δυνάμει ειδικής
συμβάσεως εκχωρήσεως. Ζήτησε δε να υποχρεωθούν οι εναγόμενες να της
καταβάλουν, εις ολόκληρον η κάθε μία, 4.653.583 δραχμ., με το νόμιμο
τόκο από την 1-6-1998, άλλως από την επίδοση της αγωγής.
Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την εκκαλούμενη απόφασή του απέρριψε
την αγωγή ως προς την πρώτη των εναγομένων ως απαράδεκτη
λόγω ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας αυτού (κατά παραδοχή της
σχετικής ένστασης της πρώτης εναγόμενης) και ως προς τη δεύτερη των
εναγομένων ως αόριστη.
Κατά της απόφασης αυτής (κατά το μέρος της που απέρριψε την αγωγή
ως προς την πρώτη των εναγομένων) παραπονείται η ενάγουσα με την
κρινόμενη έφεση και ζητεί, για το λόγο που αναφέρεται στο εφετήριο, την
εμφάνισή της προκειμένου να γίνει δεκτή η αγωγή ως προς την πρώτη των
εναγομένων (εφεσίβλητη).
Από τις διατάξεις των άρθρων 2 παρ. 1, 3 παρ. 1, 4 παρ. 1, 5 παρ. 1,
17 παρ. 1 και 53 της από 27-9-1968 Σύμβασης των Βρυξελλών «για
τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και
εμπορικές υποθέσεις» που κυρώθηκε με τον Ν. 1814/1988, όπως οι
διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 1 και 17 παρ. 1 αντικ. με τα άρθρα 4 και
7 της Σύμβασης DONOSTIA SAN SEBASTIAN του έτους 1989 για την
προσχώρηση της Ισπανίας και της Πορτογαλίας στην παραπάνω σύμβαση
που κυρώθηκε με το Ν. 2004/1992 και ισχύει από 1-7-1992, προκύπτει
ότι καθιερώνεται ως θεμελιώδης βάση διεθνούς δικαιοδοσίας η κατοικία
του εναγομένου και επί νομικών προσώπων η έδρα αυτών, για τον
καθορισμό της οποίας (έδρας νομικού προσώπου) εφαρμόζονται οι κανόνες
ιδιωτικού δικαίου του δικάζοντος δικαστή. Καθιερώνονται επίσης και
ειδικές (συντρέχουσες) βάσεις διεθνούς δικαιοδοσίας που αναφέρονται
περιοριστικώς στη Σύμβαση. Έτσι θεσπίζεται διεθνής δικαιοδοσία και υπέρ
του δικαστηρίου, όπου εκπληρώθηκε ή όφειλε να εκπληρωθεί η επίδικη
παροχή (βλ. Κεραμέα – Κρεμλή – Ταγαρά Η σύμβαση των Βρυξελλών
για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων υπ’ άρθρα 2
και 5). Δεν λαμβάνεται όμως υπόψη ο τόπος κατάρτισης της σύμβασης,
όπως προβλέπει το άρθρο 33 ΚΠολΔ, αφού τέτοια ειδική βάση διεθνούς
δικαιοδοσίας δεν θεσπίζεται από τη Σύμβαση των Βρυξελλών. Μπορεί
να συμφωνηθεί μεταξύ των συμβαλλομένων, από τους οποίους ένας
τουλάχιστον έχει την κατοικία του στο έδαφος συμβαλλόμενου κράτους,
ότι δικαστήριο ή δικαστήρια συμβαλλόμενου ή και τρίτου κράτους έχουν
αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία για την εκδίκαση διαφορών που έχουν
προκύψει ή που θα προκύψουν από ορισμένη έννομη σχέση. Η συμφωνία
αυτή πρέπει να καταρτιστεί, είτε γραπτά, είτε προφορικά με γραπτή όμως
επιβεβαίωση, είτε, στο διεθνές εμπόριο υπό τύπο ανταποκρινόμενο στις
συνήθειες του διεθνούς εμπορίου που τα μέρη γνωρίζουν ή οφείλουν να
γνωρίζουν. Έτσι η συμφωνία αυτή μπορεί να καταχωριστεί στη φορτωτική
που εκδίδεται από το θαλάσσιο μεταφορέα για τη μεταφορά πραγμάτων.
Η ρήτρα αυτή της φορτωτικής δεσμεύει τα συμβαλλόμενα μέρη, αν
φέρει τις υπογραφές τους ή την υπογραφή ενός από αυτά, εφόσον όμως
προηγήθηκε προφορική συμφωνία που επιβεβαιώνεται με αυτόν τον
τρόπο. Αν όμως κανένα από τα συμβαλλόμενα μέρη δεν έχει την κατοικία
του σε συμβαλλόμενο κράτος ή ο εναγόμενος δεν έχει την κατοικία ή την
έδρα του σε συμβαλλόμενο κράτος, στο οποίο ενάγεται, τότε η διεθνής
δικαιοδοσία αυτού του δικαστηρίου καθορίζεται με βάση τις διατάξεις περί
διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστή που δικάζει (βλ. Κεραμέα – Κρεμλή –
Ταγαρά ο.π. υπό το άρθρο 17 και περί όλων των προεκτεθέντων Εφ.Πειρ
294/1997 Νντ Εφ Πειρ 1996-1997 σελ. 98).
Με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου παρ. 1 της Σύμβασης των
Βρυξελλών, σχετικά με τις διαφορές που ρυθμίζει, εισάγεται παρέκκλιση
από τη ρύθμιση του ΚΠολΔ ως προς τον τύπο της συμφωνίας, με την
οποία αποκλείεται η διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων για
μελλοντικές διαφορές που θα προκύψουν από ορισμένη έννομη σχέση
και καθιδρύεται αντίστοιχη δικαιοδοσία των δικαστηρίων ενός από τα
συμβαλλόμενα στην προαναφερόμενη κοινοτική σύμβαση κράτη. Οι
προϋποθέσεις εφαρμογής του άνω άρθρου ερμηνεύονται υπό το φως
του αποτελέσματος της παρεκτάσεως διεθνούς δικαιοδοσίας, το οποίο
συνίσταται στον αποκλεισμό τόσο της δικαιοδοσίας που καθορίζει η γενική
αρχή που θέτει το άρθρο 2, όσο και των ειδικών δικαιοδοσιών των άρθρων
5 και 6 της συμβάσεως. Ενόψει των συνεπειών που μπορεί να έχει μια
τέτοια επιλογή για τη θέση των μερών στη δίκη, οι προϋποθέσεις στις
οποίες υπάγει το άρθρο 17 το κύρος των ρητρών παρεκτάσεως διεθνούς
δικαιοδοσίας ερμηνεύονται στενά.
Έτσι, το άρθρο 17, εξαρτώντας το κύρος των ρητρών από την ύπαρξη
«συμφωνίας» μεταξύ των μερών, επιβάλλει την υποχρέωση να ερευνηθεί
πρωτίστως αν η ρήτρα που καθιστά αρμόδιο το δικαστήριο κατά
παρέκταση, υπήρξε πράγματι αντικείμενο συμφωνίας των μερών, η
οποία πρέπει να εκδηλώνεται κατά τρόπο σαφή και ακριβή (βλ. Εφ.Πειρ.
524/1996). Είναι αλήθεια, ότι το (νέο) κείμενο του άρθρου 17 δεν απαιτεί
πλέον υποχρεωτικά γραπτή κατάρτιση της συμφωνίας ή προφορική με
γραπτή επιβεβαίωση, αλλά αρκείται και σε «τύπο ανταποκρινόμενο στις
συνήθειες του διεθνούς εμπορίου που τα μέρη γνωρίζουν ή οφείλουν
να γνωρίζουν», πλην όμως έστω και αν από τη φύση του ο τρίτος αυτός
τύπος μπορεί να χαλαρώνει την εκδήλωση της συμφωνίας των μερών,
η ίδια η ύπαρξη της συμφωνίας εξακολουθεί να αποτελεί προϋπόθεση
της παρέκτασης και θα πρέπει να γίνεται επίκληση αυτής. Πρέπει να
σημειωθεί ότι η τελευταία περίπτωση αφορά κυρίως τις ρήτρες παρέκτασης
που περιέχονται στους γενικούς όρους συναλλαγών. Η τήρηση όμως
της προϋπόθεσης αυτής δεν αρκεί να αποδείξει τη συναίνεση του
αντισυμβαλλομένου, δοθέντος ότι θα πρέπει να αποδειχθεί η ύπαρξη
συμφωνίας βουλήσεων για να συμπεριληφθούν στη σύμβαση γενικοί όροι
και οι επιμέρους ρήτρες τους. Ειδικώς για την περίπτωση έντυπης ρήτρας
παρέκτασης σε φορτωτική υπογεγραμμένη μόνο από το μεταφορέα, το
Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) δέχθηκε στην υπόθεση
Tilly Russ (19-6-1984) ότι, εκτός από την περίπτωση γραπτής εκ των
υστέρων αποδοχής των όρων της φορτωτικής από τον κομιστή, η
ισχύς της ρήτρας παρέκτασης μπορεί να γίνει δεκτή και στις εξής δύο
περιπτώσεις: α) αν υπάρχει προηγούμενη προφορική συμφωνία των
μερών που αναφέρεται ρητά στη ρήτρα διεθνούς δικαιοδοσίας, η δε
φορτωτική, υπογραφόμενη από το μεταφορές, πρέπει να λογισθεί
ως γραπτή επιβεβαίωση της συμφωνίας αυτής και β) αν η φορτωτική
εντάσσεται στο πλαίσιο διαρκών εμπορικών σχέσεων μεταξύ των μερών και
εφόσον αποδεικνύεται ότι οι εν λόγω σχέσεις διέπονται από γενικούς όρους
που περιλαμβάνουν αυτή τη ρήτρα (βλ. περί όλων των προεκτεθέντων Εφ
Πειρ 149/1997 Νντ Εφ Πειρ 1996-1997 σελ. 699).
Στην ένδικη περίπτωση η ενάγουσα με το μοναδικό λόγο της έφεσης
προβάλλει, μεταξύ άλλων, τα εξής: Ότι η εκκαλουμένη παρά το νόμο
και κατά πλημμελή εκτίμηση των αποδείξεων δέχθηκε, ότι η επίδικη
διαφορά υπάγεται αποκλειστικά στο αρμόδιο δικαστήριο του Ρόττερνταμ,
λόγω υπάρχουσας στην φορτωτική ρήτρας διεθνούς δικαιοδοσίας του
δικαστηρίου τούτου, η οποία αποκλείει τη δικαιοδοσία των Ελληνικών
Δικαστηρίων… στην φορτωτική… δεν υπάρχει η υπογραφή του φορτωτή…
Στη δεύτερη σελίδα της φορτωτικής… υπάρχουν οι σφραγίδες και
υπογραφές του παραλήπτη, της μεσολαβούσας Εθνικής Τράπεζας και
του Τελωνείου. Οι υπογραφές όμως αυτές και σφραγίδες τέθηκαν
μεταγενέστερα κατά την άφιξη του πλοίου και ήταν απαραίτητες για τον
εκτελωνισμό του εμπορεύματος και γι’ αυτό το σκοπό τέθηκαν… οι τεθείσες
από τον παραλήπτη και τη μεσολαβούσα Τράπεζα υπογραφές δεν είχαν
την έννοια της εκ των υστέρων αποδοχής των όρων της φορτωτικής,
όπως αβάσιμα δέχθηκε η εκκαλουμένη… Συνεπώς η ρήτρα αυτή της
φορτωτικής δεν είναι έγκυρη διότι δεν υπήρξε συμφωνία περί αυτής από
τους συμβαλλόμενους… Και ότι... είναι προφανές ότι η εκκαλουμένη…
κατά πλημμελή εκτίμηση του εγγράφου της επίμαχης φορτωτικής δέχθηκε
ότι είναι έγκυρη και ισχυρή η περιεχόμενη… στη φορτωτική ρήτρα
διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστηρίου του Ρότερνταμ για την επίλυση της
παρούσας διαφοράς, ενώ έπρεπε να δεχθεί ότι η ρήτρα αυτή είναι άκυρη…
και συνεπώς τα Ελληνικά Δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία για την
εκδίκαση της παρούσας διαφοράς.
Ο λόγος αυτός είναι βάσιμος, γιατί από την επικαλούμενη και
προσκομιζόμενη Ε98/03/0418-00/9-3-1998 φορτωτική δεν αποδεικνύεται,
ότι η ρήτρα που καθιστά αρμόδιο το δικαστήριο του Ρότερνταμ υπήρξε
πράγματι αντικείμενο σαφούς και ακριβούς συμφωνίας των μερών, ενόψει
του ότι οι τεθείσες στη δεύτερη σελίδα της φορτωτικής από τον παραλήπτη
και τη μεσολαβούσα Τράπεζα σφραγίδες και υπογραφές δεν είχαν,
προφανώς, την έννοια της εκ των υστέρων αποδοχής των εντύπων όρων
της φορτωτικής, αφού, εάν είχαν τέτοια έννοια, θα είχαν τεθεί στο τέλος
της δεύτερης σελίδας της φορτωτικής προκειμένου να καλύψουν όλους
τους έντυπους όρους της φορτωτικής, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται
και ο υπ’ αριθμ. 25 όρος περί δικαίου και δικαιοδοσίας.
Εξάλλου δεν αποδεικνύεται, ότι η επικαλούμενη από την πρώτη
εναγόμενη συμφωνία διεθνούς δικαιοδοσίας, που περιέχεται στον
προαναφερθέντα υπ’ αριθμ. 25 όρο της φορτωτικής, καταρτίστηκε υπό
τύπο ανταποκρινόμενο στις συνθήκες του διεθνούς εμπορείου που ο
παραλήπτης γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει, όπως ισχυρίζεται η εφεσίβλητη
για πρώτη φορά στην κατ’ έφεση δίκη ως υπεράσπιση κατά της έφεσης,
αφού δεν αποδεικνύεται, ότι η παραλήπτρια εταιρεία «Γ. Γέμελος και Υιοί
Ο.Ε.» δραστηριοποιείται στο εμπόριο ηλεκτρονικών ειδών από καιρό και ότι
δεν ήταν η πρώτη φορά που εισήγαγε εμπόρευμα ρολογιών, υπολογιστών
κ.λπ.
Επομένως, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα στη μείζονα σκέψη, η
επικαλούμενη συμφωνία αποκλειστικής δικαιοδοσίας του δικαστηρίου
του Ρότερνταμ, που κρίνεται με βάση τις διατάξεις της Σύμβασης των
Βρυξελλών για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε
αστικές και εμπορικές υποθέσεις, αφού η πρώτη εναγόμενη (θαλάσσιος
μεταφορέας) έχει την έδρα της στην Ολλανδία που είναι συμβαλλόμενο
κράτος, είναι άκυρη, αφού δεν αποδείχθηκε ούτε ότι υπάρχει γραπτό εκ
των υστέρων αποδοχή των όρων της φορτωτικής, ούτε ότι η επικαλούμενη
αυτή συμφωνία έγινε με τύπο που ανταποκρίνεται στις συνήθειες του
διεθνούς εμπορίου που η παραλήπτρια γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει,
και έτσι το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο έχει διεθνή δικαιοδοσία να δικάσει
την επίδικη διαφορά, αφού η επίδικη παροχή όφειλε να εκπληρωθεί
στον Πειραιά και υπάρχει κατ’ άρθρο 5 της Σύμβασης των Βρυξελλών
αρμοδιότητα του Δικαστηρίου τούτου προς εκδίκασή της. Συνεπώς το
πρωτοβάθμιο Δικαστήριο παρά το νόμο και κατ’ εσφαλμένη εκτίμηση των
αποδείξεων δέχθηκε, ότι η επίδικη διαφορά υπάγεται αποκλειστικά στο
αρμόδιο δικαστήριο του Ρότερνταμ και απέρριψε την αγωγή ως προς την
πρώτη των εναγομένων λόγω έλλειψης διεθνούς δικαιοδοσίας, κατά το
βάσιμο μοναδικό λόγο της έφεσης.
Ακολούθως πρέπει να γίνει δεκτή η έφεση και στην ουσία της και,
σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 535 ΚΠολΔ, όπως υφίστατο πριν
από την αντικατάστασή της με το Ν. 2915/2001, που εφαρμόζεται στην
ένδικη περίπτωση κατ’ άρθρο 22 του Ν. 2915/2001, να εξαφανισθεί η
εκκαλούμενη απόφαση κατά το μέρος της που απέρριψε την κριθείσα
αγωγή ως προς την πρώτη των εναγομένων και να αναπεμφθεί η
3197/1999 αγωγή (ως προς την πρώτη των εναγομένων) στο Μονομελές
Πρωτοδικείο Πειραιώς. Σημειώνεται, ότι δεν επιδικάζεται δικαστική δαπάνη,
γιατί η απόφαση αναπομπής δεν είναι οριστική (Ολ. ΑΠ 1711/1980 ΝοΒ
29, 1097 και ΕΑ 2835/1991 ΕλΔ 33, 159).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Δικάζει κατ’ αντιμωλίαν των διαδίκων.
Δέχεται τυπικά και στην ουσία της την κρινόμενη έφεση.
Εξαφανίζει την εκκαλούμενη 5334/2000 οριστική απόφαση του
Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς κατά το μέρος της περί απόρριψης της
3197/1999 αγωγής ως προς την πρώτη των εναγομένων. Και
Αναπέμπει την υπόθεση αυτήν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς.