Οι ένδικες ταυτόχρονες με ημερομηνία 4-7-1997 δύο αντίθετες εφέσεις
των διαδίκων μερών κατά της 521/1997 οριστικής αποφάσεως του
Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, η οποία εκδόθηκε κατά την ειδική
διαδικασία των άρθρων 663 επ. του ΚΠολΔ, σύμφωνα με το άρθρο
82 του ΚΙΝΔ, έχουν ασκηθεί σύμφωνα με τις νόμιμες διατυπώσεις και
είναι εμπρόθεσμες, όπως αυτό προκύπτει από τα προσαγόμενα από τους
διαδίκους έγγραφα (βλ. την από 17-6-1997 σημείωση επί του σώματος της
εκκαλούμενης απόφασης του δικαστικού επιμελητή Πειραιώς Γεράσιμου
Βαλλιανάτου και τις από 4 και 8/7/1997 πράξεις κατάθεσης των ενδίκων
μέσων του αρμόδιου Γραμματέα του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου). Πρέπει,
επομένως, αυτές να γίνουν τυπικά δεκτές και αφού συνεκδικαστούν,
λόγω της πρόδηλης μεταξύ τους συνάφειας (ΚΠολΔ 246), να ερευνηθούν
περαιτέρω ως προς την ουσιαστική βασιμότητα των λόγων αυτών (ΚΠολΔ
533 παρ. 1).
Ο ενάγων και ήδη εκκαλών και εφεσίβλητος στην από 18-7-1995 αγωγή
του αναφέρει ότι δυνάμει συμβάσεως ναυτικής εργασίας ορισμένου
χρόνου που καταρτίστηκε στον Πειραιά στις 9-2-1995 μεταξύ αυτού και
του πρώτου εναγόμενου και ήδη εφεσιβλήτου αλλά και εκκαλούντος,
ο οποίος ενεργούσε ως αντιπρόσωπος στην Ελλάδα της δεύτερης
εναγόμενης αλλοδαπής εταιρείας, πλοιοκτήτριας του με σημαία Ονδούρας
δεξαμενόπλοιου «ANTAEUS», κοχ 489,77, ναυτολογήθηκε στο πλοίο αυτό
αυθημερόν με την ειδικότητα του μαγείρου, αντί μηνιαίου μισθού 175.000
δρχ., πλέον των λοιπών όρων που προβλέπονται από την Ελληνική
ΣΣΝΕ για τα ακτοπλοϊκά δεξαμενόπλοια και εργάστηκε στο ως άνω πλοίο
μέχρι τις 15-6-1995, οπότε απολύθηκε λόγω επικείμενης πώλησης του
πλοίου. Με βάση το ιστορικό αυτό ο ενάγων επιδιώκει να υποχρεωθούν οι
εναγόμενοι, εις ολόκληρο ο καθένας τους και δη οι δύο πρώτοι με βάση
τις διατάξεις του Ν. 762/1978, η δε τρίτη κατά το άρθρο 479 ΑΚ, να του
καταβάλουν εντόκως από της απολύσεώς του, άλλως από την επίδοση
της αγωγής, το συνολικό ποσό των 1.573.434 δρχ., που αφορά αποδοχές
αδείας, επιδόματα εορτών και πρόσθετη αμοιβή για υπερωριακή εργασία.
Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο δέχθηκε κατά ένα μέρος την αγωγή και
υποχρέωσε τους εναγόμενους να καταβάλουν στον ενάγοντα το συνολικό
ποσό των 929.133 δρχ. με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής.
Κατά της αποφάσεως αυτής παραπονούνται τα διάδικα μέρη για τους
αναφερόμενους στις εφέσεις τους λόγους και ζητούν την εξαφάνισή της
προς το σκοπό ο μεν ενάγων να γίνει δεκτή στο σύνολό της η αγωγή του,
οι δε εναγόμενοι να απορριφθεί αυτή εξολοκλήρου.
Σύμφωνα με το άρθρο 1 της Διεθνούς Συμβάσεως των Βρυξελλών για
τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και
εμπορικές υποθέσεις και των δύο τροποποιητικών της πρωτοκόλλων,
καθώς και την τροποποιητική Σύμβαση του Σαν Σεμπαστιάν, που
κυρώθηκε με το Ν. 2004/1992, η Σύμβαση εφαρμόζεται σε αστικές και
εμπορικές υποθέσεις ανεξάρτητα από το είδος του Δικαστηρίου, στα
αντικειμενικά δε όρια της ισχύος της περιλαμβάνονται και οι υποθέσεις που
ανακύπτουν από τη σύμβαση ναυτολογήσεως. Με τη διάταξη του άρθρου
17 παρ. 1 της ίδιας Σύμβασης επιτρέπεται, με τις αναφερόμενες σε αυτήν
προϋποθέσεις, η παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας ενός δικαστηρίου
για μελλοντικές διαφορές που θα προκύψουν από ορισμένη έννομη σχέση
(και μάλιστα κατά παρέκκλιση από τη ρύθμιση του ΚΠολΔ-βλ. σχετικά και
ΑΠ 309/91 Ελ.Δνη 33, 1181, ΕΕΝ 1993, 99). Επίσης στο ίδιο άρθρο (17)
της αυτής Σύμβασης προσετέθη παράγραφος με τη Διεθνή Σύμβαση του
Σαν Σεμπαστιάν (άρθρο 7), στην οποία ορίζεται ότι «σε θέματα ατομικών
συμβάσεων εργασίας, οι συμφωνίες διεθνούς δικαιοδοσίας παράγουν
αποτελέσματα μόνον αν είναι μεταγενέστερες από την γέννηση της
διαφοράς, ή αν ο εργαζόμενος τις επικαλείται για να εκδικασθεί η διαφορά
από δικαστήριο άλλο από αυτό της κατοικίας του εναγομένου ή από εκείνο
που ορίζεται στο άρθρο 5 σημείο 1». Από το περιεχόμενο της διατάξεως
αυτής (άρθρο 17) προκύπτει ότι, όσον αφορά τα υποκειμενικά όρια της
εφαρμογής της εν λόγω Συμβάσεως, στις υποθέσεις που ανακύπτουν
από την έννομη σχέση της ναυτολογήσεως, εφόσον έχει συμφωνηθεί
παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας από τα μέρη, η Σύμβαση εφαρμόζεται
εφόσον: α) ένα από τα μέρη της σύμβασης ναυτολογήσεως ή και τα
δύο έχουν την κατοικία τους σε έδαφος συμβαλλόμενου κράτους, ή
β) τα μέρη της πιο πάνω σύμβασης δεν έχουν την κατοικία τους σε
έδαφος συμβαλλομένου κράτους. Από την ειδική αυτή ρύθμιση του εν
λόγω άρθρου προκύπτει επίσης ότι για να έχει εφαρμογή η Σύμβαση
και όχι το εσωτερικό δίκαιο του κράτους που δικάζει την υπόθεση, δεν
είναι απαραίτητο να συντρέχει και η προϋπόθεση του άρθρου 4 αυτής,
που ρυθμίζει την εναγωγή προσώπου στις συντρέχουσες ειδικές βάσεις
διεθνούς δικαιοδοσίας, ότι δηλαδή το πρόσωπο πρέπει να έχει την κατοικία
του σε συμβαλλόμενο κράτος. Επομένως, εάν πρόσωπο που έχει την
κατοικία του σε μη συμβαλλόμενο κράτος, δηλαδή έξω από την Ευρωπαϊκή
Ένωση, ενάγεται σε Δικαστήριο κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης
και προβάλλει ένσταση έλλειψης δικαιοδοσίας, με βάση ρήτρα που έχει
συνομολογήσει σε σύμβαση ναυτολόγησης, η οποία ορίζει ως αρμόδιο
δικαστήριο εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφαρμογή θα έχει η Σύμβαση
των Βρυξελλών και όχι το εσωτερικό δίκαιο του Κράτους-Μέλους που
δικάζει την υπόθεση, με αποτέλεσμα η ρήτρα παρέκτασης να καθίσταται
ανενεργός με βάση το άρθρο 17 παρ. 6 αυτής, εφόσον δεν συντρέχουν
οι αναφερόμενες σε αυτήν προϋποθέσεις (ΕΠ 193/1997, ΕΕΝ 25, 52
και εκεί λοιπή νομολογία). Στην προκειμένη περίπτωση οι εναγόμενοι
παραπονούνται με το δεύτερο λόγο της έφεσής τους ότι εσφαλμένα το
πρωτοβάθμιο Δικαστήριο έκρινε ότι είχε δικαιοδοσία να εκδικάσει την
υπό κρίση υπόθεση, καθόσον στην έγγραφη σύμβαση ναυτολόγησης
συμφωνήθηκε ρητώς ότι αρμόδια για οποιαδήποτε διαφορά προκύψει
θα είναι τα Κυπριακά Δικαστήρια και συγκεκριμένα το Δικαστήριο της
Λεμεσσού. Σύμφωνα όμως με τα προεκτιθέμενα και ανεξαρτήτως της
ουσιαστικής βασιμότητας του ισχυρισμού των εκκαλούντων ως προς τη
σύναψη αυτής της συμφωνίας, για την οποία θα γίνει λόγος πιο κάτω, ο
λόγος αυτός εφέσεως είναι αβάσιμος, αφού στην εξεταζόμενη περίπτωση-
και με την εκδοχή ότι καταρτίστηκε η επικαλούμενη σύμβαση-έχει
εφαρμογή για τον καθορισμό της δικαιοδοσίας η Σύμβαση των Βρυξελλών,
όπως αυτή ισχύει, η οποία θεωρεί ανενεργούς τις ρήτρες δικαιοδοσίας που
συνάπτονται με τη σύμβαση ναυτολογήσεως-έναντι του εργαζομένου-
και κατά συνέπεια τα ελληνικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία προς
εκδίκαση της παρούσης υποθέσεως (άρθρο 3 παρ. 1, 33 ΚΠολΔ και 4
παρ.1 της Διεθνούς Συμβάσεως Βρυξελλών).
Από τις διατάξεις των άρθρων 2, 3 παρ. 1 και 2, 4 παρ. 1, 6 και 10 της
Σύμβασης της Ρώμης του 1980, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές
ενοχές, που κυρώθηκε στην Ελλάδα με το Ν. 1792/1988 και τέθηκε σε
ισχύ την 1-4-1991, συνάγεται ότι τα μέρη είναι δυνατόν να επιλέξουν το
δίκαιο που διέπει τη σύμβαση. Η επιλογή όμως από τους συμβαλλομένους
του εφαρμοστέου δικαίου, προκειμένου για σύμβαση εργασίας, δεν μπορεί
να έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει τον εργαζόμενο από την προστασία
που εξασφαλίζουν σ' αυτόν οι αναγκαστικού δικαίου διατάξεις του δικαίου
που θα ήταν εφαρμοστέο, αν δεν είχε γίνει η επιλογή. Οι διατάξεις αυτές
είναι του δικαίου της χώρας όπου ο εργαζόμενος παρέχει συνήθως την
εργασία του σε εκτέλεση της σύμβασης, ακόμη και αν έχει αποσπασθεί
προσωρινά σε άλλη χώρα ή αν ο εργαζόμενος δεν παρέχει συνήθως την
εργασία του σε μία μόνο χώρα, αυτές του δικαίου της χώρας που βρίσκεται
η εγκατάσταση που τον προσέλαβε, εκτός και εάν και στις δύο πιο πάνω
περιπτώσεις από το σύνολο των περιστάσεων συνάγεται ότι η σύμβαση
εργασίας συνδέεται στενότερα με άλλη χώρα, οπότε εφαρμοστέο είναι το
δίκαιο της άλλης αυτής χώρας. Περαιτέρω όμως το τελευταίο αυτό δίκαιο,
που προκρίνεται ως εφαρμοστέο στη σύμβαση ναυτολογήσεως, πρέπει,
σύμφωνα και με τη διάταξη του άρθρου 7 παρ. 2 της ίδιας Σύμβασης, να
μη θίγει την εφαρμογή κανόνων δικαίου στη χώρα του δικαστή που δικάζει
την υπόθεση, οι οποίοι ρυθμίζουν αναγκαστικά την περίπτωση, ανεξάρτητα
από το εφαρμοστέο στη σύμβαση δίκαιο.
Πρόκειται για τους λεγόμενους κανόνες άμεσης εφαρμογής (βλ. σχετικά
ΑΠ 654/97, ΕΕΝ 25, 372, ΕΠ 520/1993 ΕΕΝ 21, 432, 667/97 και
1254/97 αδημοσ. Α. Αλυκάτορα: Εφαρμοστέο Δίκαιο και Δικαιοδοσία στη
Σύμβαση Ναυτικής Εργασίας, εκδ. 1977, σελ. 65 επ.). Εξάλλου, διατάξεις
αναγκαστικού δικαίου, σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 3 της ίδιας Σύμβασης,
θεωρούνται εκείνες από τις οποίες το δίκαιο της χώρας στην οποία ισχύουν
δεν επιτρέπει παρέκκλιση, σ' αυτές δε περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι
διατάξεις που αφορούν την παροχή αδείας ανάπαυσης στον εργαζόμενο
και την αποζημίωση που παρέχεται σε περίπτωση μη πραγματοποιήσεως
της και των ειδικά εφαρμοζομένων για τους εργαζόμενους συλλογικών
συμβάσεων, που καθορίζουν τα ελάχιστα όρια αμοιβών (Ολ. ΑΠ 47/1987
ΕΝΔ 15, 385, ΑΠ 668/1985 ΕΕΔ 14, 76, ΕΠ 520/1993 ΕΝΔ 21, 431,
667/1997, 1254/1997 αδημοσ.).
Στην προκειμένη περίπτωση, από όλα τα έγγραφα που νόμιμα
επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, καθώς και την 4887/17-11-95
ένορκη βεβαίωση μάρτυρα, η οποία δόθηκε ενώπιον του ειρηνοδίκου
Πειραιώς με επιμέλεια των εναγομένων και μετά από νομότυπη και
εμπρόθεσμη κλήτευση του αντιδίκου τους (ΚΠολΔ 671 παρ. 1-βλ. και την
9611/15-11-95 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή Πειραιώς
Αναστ. Παπασπύρου - όχι όμως και οι με αριθ. 3460/28-7-95, 3141 και
3142/1995 ένορκες βεβαιώσεις μαρτύρων καθόσον ως προς την πρώτη,
στη σχετική κλήση-γνωστοποίηση μάρτυρος δεν προσδιορίζεται η Αρχή,
ενώπιον της οποίας θα γινόταν η εξέταση, ενώ ως προς τις άλλες δύο δεν
αποδεικνύεται κλήτευση του αντιδίκου τους), αποδείχτηκαν, κατά την
κρίση του Δικαστηρίου τούτου, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:
Με προσύμβαση ναυτολόγησης που καταρτίστηκε στον Πειραιά στις
9-2-1995 μεταξύ του ενάγοντος και του πρώτου εναγομένου, ο οποίος
ενεργούσε με την ιδιότητα του αντιπροσώπου της δεύτερης εναγομένης
(πλοιοκτήτριας εταιρείας), ο πρώτος ναυτολογήθηκε στο με σημαία
Ονδούρας ακτοπλοϊκό δεξαμενόπλοιο «ANTAEUS», κοχ 489,77 τόννων DW
1.141, με την ειδικότητα του μάγειρα για ορισμένο χρόνο, ήτοι έξι μήνες,
αντί του «κλειστού» μηνιαίου μισθού των 175.000 δρχ, ενώ κατά τα λοιπά
θα ίσχυαν οι όροι της ελληνικής ΣΣΝΕ για ακτοπλοϊκά δεξαμενόπλοια
χωρητικότητας κάτω των 500 κοχ. Ο ενάγων εργάστηκε στο ως άνω
πλοίο μέχρι τις 15-6-1995, οπότε και απολύθηκε στο λιμάνι του Πειραιά,
λόγω επικείμενης πώλησης του πλοίου, κατά τη διάρκεια δε της εργασίας
του αυτής, ήτοι τις καθημερινές, τα Σάββατα, τις Κυριακές και τις λοιπές
αργίες δεν απασχολήθηκε πέραν των οκτώ ωρών και δη επί δώδεκα ώρες
ημερησίως, όπως αβάσιμα ισχυρίζεται αυτός. Στην κρίση αυτή καταλήγει το
Δικαστήριο όχι μόνο από το μη αμφισβητούμενο γεγονός ότι στο ως άνω
πλοίο το σύνολο του προσωπικού που απασχολείτο σ' αυτό ανερχόταν-
συμπεριλαμβανομένου και του ενάγοντος-στα εννιά άτομα, ήτοι μικρός
αριθμός, που λόγω της φύσης της εργασίας του ενάγοντος δεν δικαιολογεί
ημερήσια απασχόληση πέραν των οκτώ ωρών, ενόψει και του ότι το πλοίο
ως ακτοπλοϊκό δεξαμενόπλοιο εκτελούσε μικρής διάρκειας ταξείδια, αλλά
και διότι ο μάρτυρας ανταπόδειξης, που εξετάστηκε στον ειρηνοδίκη
Πειραιώς και είναι αυτός που διετέλεσε και πλοίαρχος στο ίδιο πλοίο,
όχι μόνο δεν αναφέρει καθόλου για δήθεν υπερωριακή απασχόληση του
ενάγοντος αλλά αντίθετα ρητά προσθέτει και αυτός δεν κάλυπτε και το
νόμιμο ωράριο. Το πρωτοβάθμιο, επομένως, Δικαστήριο, το οποίο κατέληξε
στο αυτό συμπέρασμα και ως εκ τούτου απέρριψε τις αξιώσεις του
ενάγοντος που στηρίζονταν σε δήθεν υπερωριακή απασχόλησή του πέραν
των οκτώ ωρών ημερησίως δεν έσφαλε ως προς την αξιολόγηση των
αποδεικτικών στοιχείων και τα όσα αντίθετα υποστηρίζονται με τους πρώτο
και δεύτερο συναφή προς τον προηγούμενο λόγο της κρινόμενης έφεσης
του διαδίκου αυτού είναι απορριπτέα ως αβάσιμα, όπως απορριπτέος
είναι και ο τρίτος και τελευταίος λόγος της αυτής έφεσης, με την οποία
παραπονείται ο εκκαλών ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο δικαστήριο του
επιδίκασε τις αξιώσεις νομιμοτόκως από το χρόνο επιδόσεως της αγωγής
του και όχι από εκείνον της απολύσεώς του. Ειδικότερα, με την παρ. 1
του άρθρου 341 ΑΚ, με την οποία ορίζεται ότι «αν για την εκπλήρωση της
παροχής συμφωνηθεί ορισμένη ημέρα, ο οφειλέτης γίνεται υπερήμερος με
μόνη την παρέλευση της ημέρας αυτής», επιβεβαιώνεται ότι σκοπός για
τον οποίο απαιτείται κατά κανόνα η όχληση είναι η δημιουργία βεβαιότητας
στον οφειλέτη για το χρόνο εκπληρώσεως της παροχής, η σχετική δε
συμφωνία για την ορισμένη ημέρα μπορεί να είναι ρητή ή σιωπηρή.
Μολονότι η ως άνω διάταξη αναφέρεται σε συμφωνία, ανταποκρίνεται
στο σκοπό του νόμου να θεωρηθεί περιττή η όχληση και όταν η δήλη
ημέρα ορίζεται από το νόμο ή από δικαστική απόφαση. Προϋπόθεση
όμως για να επέλθουν οι συνέπειες της υπερημερίας είναι ότι συντρέχουν
και οι λοιπές προϋποθέσεις αυτής, όπως π.χ. όταν η καθυστέρηση της
παροχής οφείλεται σε γεγονός για το οποίο δεν έχει ευθύνη ο οφειλέτης
(ΑΚ 342) είναι προφανές ότι δεν επέρχονται τα αποτελέσματα αυτής, στις
περιπτώσεις δε αυτές περιλαμβάνεται και εκείνη κατά την οποία υπήρχε
αμφιβολία στον οφειλέτη για την ύπαρξη του χρέους (βλ. και Μπαλή,
Γεν. Ενοχ. παρ. 53 αριθ. 3, 55 Σταθόπουλος σε Γεωργιάδη-Σταθόπουλο,
άρθρα 340 αριθ. 18, 341 αριθ. 1 και 4, 342 αριθ. 4). Στην προκειμένη
περίπτωση, από τα ίδια παραπάνω αποδεικτικά στοιχεία και ιδία από τις
μισθοδοτικές καταστάσεις που προσάγονται αποδεικνύεται ότι ο ενάγων
ελάμβανε τον συμφωνηθέντα μισθό, ενώ αυτός αμειβόταν και για την
παροχή έκτακτης εργασίας, όπως π.χ. για τον καθορισμό των κυτών του
πλοίου. Για τις επί πλέον αξιώσεις που ο ίδιος προβάλλει και μέρος των
οποίων γίνεται δεκτό με την εκκαλουμένη απόφαση το Δικαστήριο εκτιμά
ότι υπήρχε εύλογη αμφιβολία των εναγομένων ως προς το υποστατό
αλλά και το ύψος των ενδίκων αξιώσεων, εις τρόπον ώστε προκειμένου
εκείνοι να είχαν περιέλθει σε υπερημερία ως προς αυτές θα έπρεπε να
είχε προηγηθεί όχληση του ενάγοντος. Αφού λοιπόν δεν προηγήθηκε
όχληση-εξώδικη ή και δικαστική-του ενάγοντος, είναι προφανές ότι οι
εναγόμενοι περιήλθαν σε υπερημερία ως προς τις επίμαχες αξιώσεις από
της κοινοποιήσεως της αγωγής και συνεπώς ορθά το Δικαστήριο δέχτηκε
ότι έκτοτε ήταν τοκοφόρες οι αξιώσεις αυτές. Επομένως ο τρίτος λόγος
της κρινόμενης έφεσης του ενάγοντος, με τον οποίο υποστηρίζονται τα
αντίθετα θα πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, όπως και η έφεση αυτού
(ενάγοντος) στο σύνολό της.
Οι δύο πρώτοι εναγόμενοι-εκκαλούντες διατείνονται ότι ο ενάγων
προσελήφθη με βάση το επικαλούμενο και προσαγόμενο από εκείνους
προσύμφωνο, στο οποίο, όπως υποστηρίζουν, ρητώς συμφωνήθηκε
ότι αρμόδια δικαστήρια για οποιαδήποτε διαφορά που θα προέκυπτε
από τη σύμβαση αρμόδια θα ήταν τα Κυπριακά δικαστήρια και ότι η
σύμβαση θα διέπεται από το Κυπριακό δίκαιο. Όμως, η περιεχόμενη
σ' αυτό ρήτρα για την εφαρμογή του δικαίου της Κύπρου, το οποίο
δεν έχει κανένα δεσμό με τη σύμβαση, δεν μπορεί να στερήσει τον
ενάγοντα από την εφαρμογή των αναγκαστικού δικαίου διατάξεων των
ελληνικών συλλογικών συμβάσεων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται,
όπως προαναφέρθηκε, και αυτές που καθιστούν υποχρεωτική την
πληρωμή αποδοχών αδείας και υπερωριακής εργασίας. Το ελληνικό,
εξάλλου, δίκαιο παρουσιάζει από το σύνολο των περιστάσεων, στενότερο
σύνδεσμο με τη σύμβαση από εκείνο της Κύπρου (αλλά και του δικαίου
της σημαίας του πλοίου-Ονδούρας-που θεωρείται σημαία ευκαιρίας και
δεν έχει οποιοδήποτε δεσμό). Ο στενός δε δεσμός της σύμβασης με την
Ελλάδα προκύπτει από το γεγονός ότι στην Ελλάδα έγινε η πρόσληψη
και ναυτολόγηση (αλλά και η απόλυση) του ενάγοντος από τον πρώτο
εναγόμενο (ως αντιπροσώπου της δεύτερης), ο οποίος είναι έλληνας,
ελληνικών συμφερόντων ήταν το πλοίο, ενώ έλληνες ήταν ο πλοίαρχος και
οι αξιωματικοί του πλοίου, το οποίο πραγματοποιούσε ακτοπλοϊκά ταξείδια
κυρίως εντός του ελληνικού χώρου. Επί πλέον ο μισθός του ενάγοντος
είχε συμφωνηθεί σε δραχμές, τα έντυπα λογαριασμών μισθοδοσίας είχαν
συνταχθεί και στην ελληνική γλώσσα και επί των εντύπων αυτών γινόταν
αναφορά όρων, που ως προϋπόθεση είχαν την εφαρμογή της ελληνικής
νομοθεσίας σχετικά με τον τρόπο πληρωμής (επιδόματα Κυριακών,
εκτάκτων συνθηκών κλπ). Συνεπώς, κατά την αναφερόμενη στην αρχή της
παρούσας σκέψης, το ελληνικό δίκαιο είναι εφαρμοστέο στην προκειμένη
περίπτωση, τόσο διότι αυτό συνδέεται στενότερα με την ένδικη σύμβαση,
αλλά και διότι η μη εφαρμογή του θα προσέκρουε στις αναγκαστικού
δικαίου προαναφερόμενες διατάξεις του Ελληνικού δικαίου, ως δικαίου
του δικάζοντος Δικαστηρίου. Στο επικαλούμενο από τους εναγόμενους
προσύμφωνο δεν υπάρχει η υπογραφή του αντιπροσώπου της δεύτερης
εναγόμενης (δηλαδή του πρώτου εναγομένου), αλλά του πλοιάρχου
του πλοίου κατά το κρίσιμο χρόνο, χωρίς όμως και να διευκρινίζεται ιδία
από τους δύο πρώτους εναγόμενους, με ποια ιδιότητα είχε υπογράψει
ο εν λόγω πλοίαρχος ή και κατόπιν εντολής ποίου. -Όμως τα στοιχεία
αυτά δεν αρκούν για να μετατρέψουν το έγγραφο αυτό σε προσύμφωνο
ναυτολογήσεως, το οποίο από μόνο του να μπορεί να δεσμεύει τους
δύο πρώτους εναγομένους (αφού το προσύμφωνο ναυτολογήσεως-
και κατά την αγωγή- καταρτίστηκε όχι με τον εν λόγω πλοίαρχο, αλλά
με τον πρώτο εναγόμενο). Αποτελεί όμως δικαστικό τεκμήριο, από το
οποίο μαζί με τα λοιπά αποδεικτικά στοιχεία προκύπτει η προηγηθείσα
προφορική κατάρτιση της εν λόγω συμβάσεως μεταξύ του ενάγοντος και
του πρώτου εναγομένου-εκκαλούντος με την ιδιότητα του αντιπροσώπου
στην Ελλάδα της δεύτερης εναγομένης-εκκαλούσας αλλοδαπής εταιρείας,
με το περιεχόμενο που προαναφέρθηκε. Η προφορική δε κατάρτιση της εν
λόγω συμβάσεως είναι επιτρεπτή, αφού αυτή είναι άτυπη (ΕΠ 1833/1990
ΕΝΔ 20, 210, 428/1984 ΕΝΔ 12, 376-Βλ. και Καμβύση, Ναυτεργατικό
Δίκαιο, 1994, σελ. 165). Ειδικώς η συμφωνία για την εφαρμογή των
ελληνικών νόμων και ειδικότερα των οικείων συλλογικών συμβάσεων
ενισχύεται όχι μόνο από τα όσα επιμελώς αποφεύγει να αναφέρει στην
ένορκη βεβαίωση ο Νικ. Παπαδόπουλος, ο οποίος υπηρέτησε ως πλοίαρχος
στο ένδικο πλοίο κατά τα διαστήματα από 14-7-1994 έως 27-12-1994 και
από 3-3-1995 έως και 6-5-1995, ο οποίος βεβαιώνει μεν ότι ο ενάγων
κατάρτισε σύμβαση ναυτολογήσεως με τη δεύτερη εναγόμενη αλλοδαπή
εταιρεία, πλην όμως σκοπίμως αποφεύγει να προσδιορίσει από ποιόν
εκπροσωπείται αυτή στην Ελλάδα, που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι
ο πρώτος εναγόμενος, αλλά και από τα έντυπα λογαριασμών μισθοδοσίας,
από τα οποία προκύπτει ότι η δεύτερη εναγομένη εφάρμοζε, έστω και
ελλειπώς, την ελληνική νομοθεσία ως προς τις αποδοχές του ενάγοντος.
Δεν έσφαλε, επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο αν και με
συνοπτικότερες και εν μέρει διαφορετικές αιτιολογίες, αντικαθιστάμενες
οι τελευταίες με εκείνες της παρούσας, δέχθηκε ότι η ένδικη σύμβαση και
ειδικότερα οι στηριζόμενες σε αυτή αξιώσεις του ενάγοντος, ρυθμίζονται
από το ελληνικό δίκαιο και τις ελληνικές ΣΣΝΝ και περαιτέρω ότι η ένδικη
σύμβαση καταρτίστηκε μεταξύ του ενάγοντος και του πρώτου εναγομένου
ως αντιπροσώπου στην Ελλάδα της δεύτερης εναγόμενης και συνεπώς οι
σχετικοί λόγοι εφέσεως (1ος και 3ος), με τους οποίους υποστηρίζονται τα
αντίθετα, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.
Σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 1 του ν. 762/1978, οι αξιώσεις
ου ναυτικού από το νόμο αυτό που αφορούν εκείνον με τον οποίο έχει
συνάψει τη σύμβαση ναυτολογήσεως ως αντιπρόσωπος του εργοδότη,
παραγράφεται μέσα σε προθεσμία έξι μηνών, παραγραφή που αρχίζει από
της λύσεως της συμβάσεως ναυτολογήσεως. Στην προκειμένη περίπτωση
ο πρώτος εναγόμενος, αμυνόμενος κατά της ένδικης αγωγής, με τις
προτάσεις που κατέθεσε στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου
προέβαλε, μεταξύ άλλων, και την ένσταση της παραγραφής της αγωγικής
αξιώσεως, την οποία ένσταση το Δικαστήριο αυτό απέρριψε σιωπηρά,
αφού με την προσβαλλόμενη απόφασή του δεν απήντησε ευθέως επ'
αυτής. Ήδη ο εναγόμενος, αμυνόμενος ως εφεσίβλητος κατά της έφεσης
του ενάγοντος, με την προσθήκη-αντίκρουση των προτάσεών του που
κατατέθησαν την τρίτη εργάσιμη ημέρα μετά τη συζήτηση (ΚΠολΔ 524
παρ. 1 προς 237 παρ. 3 βλ. και σχετική επισημείωση του γραμματέα)
επαναφέρει τη σχετική ένσταση παραγραφής, προφανώς κατά το μέρος
που ο ενάγων-εκκαλών παραπονείται για τα απορριφθέντα κεφάλαια της
αγωγής του. Η ένσταση αυτή, ανεξάρτητα από την αοριστία της, αφού δεν
προσδιορίζεται το χρονικό σημείο της έναρξής της (ΑΠ 613/83, Δίκη 15,
529), απαραδέκτως επαναφέρεται με την προσθήκη-αντίκρουση, αφού
με αυτήν μπορούν να προταθούν νέοι ισχυρισμοί μόνο προς αντίκρουση
ισχυρισμών που περιέχονται στις προτάσεις του αντιδίκου, σε κάθε
περίπτωση όμως είναι απορριπτέα και ως ουσία αβάσιμη, αφού από το
χρονικό σημείο της απολύσεως του ενάγοντος (15-6-1995) και μέχρι
εκείνου που ασκήθηκε η αγωγή (κατάθεση αυτής στις 21-7-1995 και
κοινοποίησή της στις 24-7-95 – βλ. την ταυτόχρονη 686 έκθεση επιδόσεως
της δικαστικής επιμελήτριας Πειραιώς Χρ. Καλογεροπούλου) δεν παρήλθε
το διάστημα των έξι μηνών.
Κατά το άρθρο 479 ΑΚ, το οποίο εφαρμόζεται και για απαιτήσεις από
σύμβαση ναυτικής εργασίας, σε περίπτωση μεταβιβάσεως περιουσίας,
αυτός που την αποκτά ευθύνεται έναντι του δανειστή μέχρι την αξία των
μεταβιβαζομένων στοιχείων για τα χρέη που ανήκουν στην περιουσία.
Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται και επί μεταβιβάσεως πλοίου ως ομάδα
περιουσίας -μοναδικό περιουσιακό στοιχείο- για τις αξιώσεις ναυτικού
εργαζομένου στο πλοίο αυτό με σύμβαση ναυτικής εργασίας (ΑΠ 424/95
ΕΝΔ 24, 124, πρβλ. και ΕΠ 87/95 ΕΝΔ 24, 18, 694/93 ΕΝΔ 22, 16,
Καμβύσης, οπ. σελ. 112). Εξάλλου από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι επί
μεταβιβάσεως δια συμβάσεως περιουσίας ή επιχειρήσεως δημιουργείται από
το νόμο, ακόμη και χωρίς τη θέληση των μερών, ευθύνη του αποκτώντος
για τα χρέη της περιουσίας ή επιχειρήσεως μέχρι της αξίας, την οποία είχαν
τα μεταβιβαζόμενα στοιχεία κατά το χρόνο της μεταβιβάσεως.
Παραλλήλως, κατά τα άρθρα 3 παρ. 1, 4 παρ. 1 και 5 της από 19-6-1980
Σύμβασης της Ρώμης, η σύμβαση διέπεται από το δίκαιο που επέλεξαν τα
συμβαλλόμενα μέρη, στην περίπτωση που το δίκαιο αυτό δεν έχει επιλεγεί,
η σύμβαση διέπεται από το δίκαιο της χώρας με την οποία συνδέεται
στενότερα. Η ρύθμιση αυτή είναι ταυτόσημη με εκείνη του άρθρου 25
ΑΚ, σύμφωνα με το οποίο αν τα μέρη δεν υποβλήθηκαν σε ορισμένο
δίκαιο, εφαρμόζεται εκείνο που αρμόζει στη σύμβαση από το σύνολο των
ειδικών συνθηκών. Με τις διατάξεις όμως αυτές ρυθμίζεται το εφαρμοστέο
δίκαιο επί διεθνών συναλλαγών, όταν πρόκειται για ενοχή από σύμβαση
και όχι και για εξωσυμβατική ενοχή, όπως είναι η απαίτηση του δανειστή
κατ' εκείνου που αποκτά περιουσία ή επιχείρηση που βαρύνεται με χρέη
(ΑΚ 479) και αυτό διότι από το συνδυασμό των περιεχόντων διατάξεις
του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου ορισμών του ΑΚ, προκύπτει ότι επί
εξωσυμβατικών ενοχών, εφαρμόζεται το δίκαιο που αρμόζει από το σύνολο
των ειδικών συνθηκών και εξευρίσκεται με τη στάθμιση των στοιχείων
που θεμελιώνουν την ενοχική σχέση και την εκτίμηση των περιστάσεων
και συνθηκών (ΕΠ 990/93 ΕΝΔ 22, 165, 825/90 ΕΝΔ 19, 120, 22/90 ΕΝΔ
18, 149, 1105/95 και 1193/95 αδημοσ, ΕΑ (πλειοψ.) 1780/77, ΕΕμπ.Δ
ΚΗ' 455, Κρητικός σε Γεωργιάδη-Σταθόπουλο, άρθρο 479 αριθ. 44). Στην
προκειμένη περίπτωση οι εκκαλούντες με τον τέταρτο και τελευταίο λόγο
της εφέσεως τους παραπονούνται ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο
απέρριψε την ένσταση ελλείψεως παθητικής νομιμοποιήσεως ως προς την
τρίτη εξ αυτών αφού: α) Η σύμβαση πωλήσεως-μεταβιβάσεως του πλοίου
«ANTAEUS» έχει υποβληθεί στο Αγγλικό δίκαιο, το οποίο δεν περιλαμβάνει
διάταξη αντίστοιχη με εκείνη του άρθρου 479 ΑΚ, και β) εξ ουδενός
στοιχείου αποδείχτηκε ότι η αγοράστρια γνώριζε ότι το μεταβιβαζόμενο
σ' αυτήν πλοίο ήταν το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο της πωλήτριας
εταιρείας. Ο λόγος αυτός κατά το πρώτο σκέλος αλυσιτελώς προβάλλεται,
αφού δεν ασκεί έννομη επιρροή στην προκειμένη υπόθεση το δίκαιο, στο
οποίο υποβλήθηκε η σύμβαση για τη μεταβίβαση του πλοίου, δεδομένου
ότι αυτό, σύμφωνα με την προεκτεθείσα σκέψη, αφορά μόνο τις μεταξύ
των δύο αυτών συμβαλλομένων σχέσεις (μεταβιβάζοντος και αποκτώντος).
Η απαίτηση του ενάγοντος κατά της τρίτης εναγομένης είναι απαίτηση
η οποία πηγάζει όχι από τη σύμβαση, αλλά εκ του νόμου, πρόκειται
δηλαδή για εξωσυμβατική ενοχή, επί της οποίας θα εφαρμοσθεί, όπως
προαναφέρθηκε, το εξ όλων των συνθηκών αρμόζον δίκαιο. Από τα ίδια δε
παραπάνω αποδεικτικά στοιχεία αποδείχτηκε ότι στην υπόψη υπόθεση το
αρμόζον δίκαιο εξ όλων των συνθηκών είναι το ελληνικό, αφού η εταιρεία
που απέκτησε το πλοίο (τρίτη εναγομένη) εδρεύει στον Πειραιά, όπως
στον Πειραιά ευρίσκεται και το κέντρο της επιχειρηματικής δραστηριότητας
και της πωλήτριας εταιρείας, τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων και
των δύο εταιρειών είναι έλληνες, οι συνεδριάσεις αυτού γίνονται στον
Πειραιά και η μεταβίβαση και η παράδοση του πλοίου έγινε επίσης στον
Πειραιά. Επιπλέον πρέπει να ληφθούν υπόψη και όλα τα στοιχεία που
αναφέρθηκαν παραπάνω και συνδέουν τη σύμβαση ναυτολόγησης του
ενάγοντος με το μεταβιβασθέν πλοίο, από την οποία δημιουργήθηκαν τα
ένδικα χρέη αυτού, ως συνόλου περιουσίας. Αντιθέτως το Αγγλικό δίκαιο
δεν συνδέεται με οποιοδήποτε τρόπο στην ένδικη υπόθεση. Τη συνδρομή,
άλλωστε, όλων των προαναφερομένων περιστάσεων, την οποία επικαλείται
ο ενάγων-εφεσίβλητος, δεν αμφισβητεί ειδικώς η τρίτη εναγομένη, η οποία
περαιτέρω δεν επικαλείται την ύπαρξη κάποιου στοιχείου που να συνδέει
το Αγγλικό δίκαιο με την ένδικη σχέση. Ο αυτός λόγος κατά το δεύτερο
σκέλος αυτού είναι απορριπτέος ως ουσία αβάσιμος. Ειδικότερα, η τυχόν
άγνοια της τρίτης εναγομένης ως προς την ύπαρξη της απαίτησης δεν
ασκεί έννομη επιρροή (ΑΠ 723/1970, ΝοΒ 19, 309, 366/1969 ΝοΒ 17,
1203, Μπαλής, Γεν. Ενοχ. παρ. 174 αριθ. 6, Κρητικός, οπ. II αριθ. 27).
Αρκεί η γνώση της τρίτης εναγομένης-εκκαλούσας, όπως αυτή προέκυψε
από τα ως άνω αποδεικτικά στοιχεία, ότι το εν λόγω πλοίο («Antaeus»)
μεταβιβάστηκε σε αυτήν ως ομάδα περιουσίας και ότι αυτό ήταν το
μοναδικό της περιουσιακό στοιχείο της πωλήτριας (ΑΠ 1129/1983, ΝοΒ
32, 667). Τούτο αποδεικνύεται από τα προσκομιζόμενα και επικαλούμενα
από τον ενάγοντα- εφεσίβλητο αποδεικτικά μέσα, χωρίς να προκύπτει
τίποτε το διαφορετικό από τα αποδεικτικά στοιχεία που επικαλούνται
και προσκομίζουν οι εναγόμενοι. Πρέπει δε ιδιαίτερα να σημειωθεί ότι οι
τελευταίοι αυτοί δεν προσκομίζουν, ούτε άλλωστε και επικαλούνται, ότι
η δεύτερη εναγομένη είχε οποιαδήποτε άλλα συγκεκριμένα περιουσιακά
στοιχεία, πλην του πλοίου που μεταβιβάστηκε στην τρίτη. Συνεπώς και η
έφεση των εναγομένων πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της, μετά δε
την απόρριψη και των δύο αντιθέτων εφέσεων, τα δικαστικά έξοδα των
διαδίκων του παρόντος βαθμού δικαιοδοσίας θα πρέπει να συμψηφιστούν
συνολικά κατ' εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 183 και 179 του
ΚΠολΔ.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Συνεκδικάζει αντιμωλία των διαδίκων τις δύο αντίθετες από 4-7-1997
εφέσεις, που στρέφονται κατά της 521/1997 οριστικής αποφάσεως του
Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς.
Δέχεται αυτές κατά το τυπικό τους μέρος και τις απορρίπτει στην ουσία.