Ι. Σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ. 1 της συμβάσεως των Βρυξελλών για τη
διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές
υποθέσεις που κυρώθηκε με το Ν. 1814/1988 (ΦΕΚ Α 249/11.11.1988),
έχει αυξημένη τυπική ισχύ σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 1 του
Συντάγματος και ισχύει από 1.4.1989 (ΦΕΚ Α 63/3.3.1989) έναντι
των συμβαλλομένων κρατών μεταξύ των οποίων και η Ομοσπονδιακή
Δημοκρατία της Γερμανίας.
«Όταν πρόσωπο που έχει την κατοικία του στο έδαφος συμβαλλόμενου
κράτους ενάγεται ενώπιον δικαστηρίου άλλου συμβαλλόμενου κράτους
και δεν παρίσταται το δικαστήριο διαπιστώνει αυτεπάγγελτα την έλλειψη
διεθνούς δικαιοδοσίας του, αν η δικαιοδοσία του δεν στηρίζεται στους
όρους της παρούσας συμβάσεως».
ΙΙ. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι σε περίπτωση που ο εναγόμενος,
ο οποίος είναι κάτοικος ή έχει την έδρα του σε συμβαλλόμενο κράτος
(άρθρα 2 παρ. 1, 53 παρ. 1, 52 της συμβάσεως) ενάγεται σε άλλο
συμβαλλόμενο κράτος και δεν παρίσταται, ο δικαστής υποχρεούται
να εξετάσει αυτεπάγγελτα την ύπαρξη της διεθνούς δικαιοδοσίας του
δικαστηρίου του σύμφωνα με τις διατάξεις της συμβάσεως (βλ. και άρθρο
4 ΚΠολΔ και ΚΕΡΑΜΕΩΣ – ΚΡΑΜΛΗ – ΤΑΓΑΡΑ: Η σύμβαση των Βρυξελλών
για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων όπως ισχύει στην
Ελλάδα, 1989, σ. 178).
Προηγουμένως θα εξετάσει αν η υπόθεση υπάγεται στο πεδίο εφαρμογής
της συμβάσεως (ουσιαστικό, προσωπικό, γεωγραφικό, διαχρονικό) ή σε
άλλη διεθνή σύμβαση, σύμφωνα με το άρθρο 57. Αφού διαπιστώσει την
υπαγωγή της υποθέσεως στη σύμβαση θα εξετάσει βάσει ποιάς διατάξεώς
της θεμελιούται ή όχι η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου του, δηλαδή
είτε της γενικής δωσιδικίας του εναγόμενου βάσει της κατοικίας του
(άρθρο 2 παρ. 1) είτε κάποιας ειδικής βάσεως (άρθρα 5 έως 15) ή ρητής
παρέκτασης (άρθρο 17).
ΙΙΙ. Στην αγωγή τους οι ενάγοντες, ισχυρίζονται ότι την 4η Σεπτεμβρίου
1988 και περί ώρα 18.00, στο 35ο χιλιόμετρο της εθνικής οδού
Θεσσαλονίκης – Πολυγύρου, το με αριθμό κυκλοφορίας Β-DJ 7344
(δυτικογερμανικές πινακίδες κυκλοφορίας) ΙΧΕ αυτοκίνητο που οδηγούσε
ο Λάζαρος Παπαδόπουλος του Χρήστου, κάτοικος Αγίου Ιωάννη Πιερίας
και διαμένων στο Δυτικό Βερολίνο, παρεξέκλινε της πορείας του λόγω
υπερβολικής ταχύτητος, εισήλθε στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας και
επέπεσε στο με αριθμό κυκλοφορίας ΝΗ-7248 ΔΧ υπεραστικό λεωφορείο
που οδηγούσε ο πρώτος ενάγων, κυριότητος, νομής και κατοχής του
δεύτερου ενάγοντος.
Αποτέλεσμα της προσκρούσεως αυτής ήταν να σκοτωθεί ο Λάζαρος
Παπαδόπουλος, να τραυματιστεί ο πρώτος ενάγων και να υποστεί υλικές
ζημίες το λεωφορείο. Για το λόγο αυτό οι ενάγοντες στρέφονται κατά
των εναγομένων, της πρώτης ως νομίμου συζύγου και μοναδικής εξ
αδιαθέτου κληρονόμου του οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου Λάζαρου
Παπαδόπουλου και της δεύτερης ασφαλιστικής εταιρίας, ως αναδειχθείσης
την αστική ευθύνη από την πρόκληση ζημιών σε τρίτους (ανθρώπους και
πράγματα) από την κυκλοφορία του παραπάνω ζημιογόνου αυτοκινήτου,
δυνάμει του με αριθμ. Δ 22 3180 000/3999 συμβολαίου ασφαλίσεως,
η οποία για το λόγο αυτό εξέδωσε και τη σχετική πράσινη κάρτα
(Internationale Versicherungskarte Für Kraftverkehr).
Οι ενάγοντες ζητούν, να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι, ο καθένας εις
ολόκληρο, να τους πληρώσουν ως αποζημίωση, στον πρώτο ενάγοντα
για δαπάνη ιατρικής περίθαλψης και χρηματική ικανοποίηση λόγω
ηθικής βλάβης συνολικά 305.000 δρχ. και στον δεύτερο ενάγοντα
για την αποκατάσταση των υλικών ζημιών του λεωφορείου, μείωση
της αγοραστικής του αξίας, διαφυγόντα κέρδη κατά τη διάρκεια της
αποκαταστάσεως των ζημιών, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης
συνολικά 6.315.675 δρχ., όπως το κάθε επί μέρους κονδύλι αναλυτικά
αναφέρεται στην αγωγή, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής,
να κηρυχθεί προσωρινά εκτελεστή η απόφαση, ν’ απαγγελθεί προσωπική
κράτηση κατά της πρώτης εναγόμενης και να καταδικασθούν οι εναγόμενοι
στη δικαστική τους δαπάνη.
IV. Κατά τη συζήτηση της διαφοράς αυτής δεν παραστάθηκαν ούτε
εκπροσωπήθηκαν.
Η πρώτη εναγομένη, όπως αναγράφεται στο δικόγραφο της αγωγής,
φέρεται κάτοικος Αγίου Ιωάννη Πιερίας. Όπως όμως ομολογείται από
τους ενάγοντες, κατοικεί στο Δυτικό Βερολίνο (οδός Έμπερτ 68). Η
δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία έχει την έδρα της στο Αμβούργο
της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Τα γεγονότα αυτά
προκύπτουν και από τα με αριθμούς Β/4113 και Β/4144/15 Νοεμβρίου
1989 αντίγραφα εκθέσεων επιδόσεως στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών
Θεσσαλονίκης για την πρώτη και δεύτερη εναγομένη αντίστοιχα, του
δικαστικού επιμελητή των Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης Σταματίου Χαράτση
που οι ενάγοντες προσκομίζουν και επικαλούνται. Για τη δεύτερη
εναγόμενη επισυνάφθηκε και μετάφραση της αγωγής στα γερμανικά.
Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των εναγόντων και από όσα προκύπτουν
από τα αποδεικτικά επιδόσεως, η υπό κρίση διαφορά υπάγεται στο πεδίο
εφαρμογής της συμβάσεως, αφού η διαφορά είναι αστικής φύσεως δηλαδή
προέρχεται από αδικοπραξία του συζύγου της πρώτης εναγομένης και
οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου (άρθρα 1, 5 αριθμ. 3 συμβάσεως, 914
επ. ΑΚ), σε τόπο που υπάγεται στην περιφέρεια του Δικαστηρίου αυτού,
όπως επίσης και από σύμβαση ασφαλίσεως αστικής ευθύνης (άρθρα 9,
10 συμβάσεως). Επίσης οι εναγόμενοι έχουν την κατοικία ή έδρα τους σε
συμβαλλόμενο κράτος (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας) (άρθρα
2 παρ. 1 και 53 παρ. 1 συμβάσεως) και η αγωγή ασκήθηκε (κατατέθηκε
στη Γραμματεία του Δικαστηρίου αυτού την 26.9.1989 και επιδόθηκε
στον Εισαγγελέα του Δικαστηρίου αυτού σύμφωνα με το άρθρο 134
ΚΠολΔ την 15 Νοεμβρίου 1989) μετά την έναρξη ισχύος της σύμβασης
για την προσχώρηση της Ελληνικής Δημοκρατίας στη σύμβαση για τη
διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές
υποθέσεις (1.4.1989).
Επομένως υπάρχει διεθνής δικαιοδοσία του Δικαστηρίου βάσει των άρθρων
αυτών της συμβάσεως, δηλαδή των 5 παρ. 3 και 9, 10 παρ. 2 και του
άρθρου 10 παρ. 1 Ν. 489/1976 σύμφωνα με τα οποία:
πρόσωπο που έχει την κατοικία του στο έδαφος συμβαλλόμενου κράτους
μπορεί να εναχθεί σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος ως προς ενοχές εξ
αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου
όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός (άρθρο 5 αριθμ. 3).
Ο ασφαλιστικής μπορεί, επιπλέον, να εναχθεί ενώπιον των δικαστηρίων
του τόπου όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός, αν πρόκειται για ασφάλιση
αστικής ευθύνης ή για ασφάλιση ακινήτων (άρθρο 9 εδ. 1).
Οι διατάξεις των άρθρων 7, 8 και 9 εφαρμόζονται σε περίπτωση ευθείας
αγωγής του ζημιωθέντος κατά του ασφαλιστή, εφόσον η ευθεία αγωγή
επιτρέπεται (άρθρο 10 παρ. 2).
Το πρόσωπο που ζημιώθηκε έχει από την ασφαλιστική σύμβαση και μέχρι
το ποσό αυτής ιδία αξίωση κατά του ασφαλιστή (άρθρο 10 Ν. 489/1976,
ΠΔ 237/1986).
Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ. 2 της συμβάσεως των Βρυξελλών
«ο δικαστής οφείλει να αναστείλει τη διαδικασία εφόσον δεν διαπιστώνεται
ότι ο εναγόμενος αυτός ήταν σε θέση να παραλάβει το εισαγωγικό
έγγραφο της δίκης ή άλλο ισοδύναμο έγγραφο εντός της αναγκαίας για
την άμυνά του προθεσμίας ή ότι καταβλήθηκε κάθε επιμέλεια για το σκοπό
αυτό.
Οι διατάξεις της προηγουμένης παραγράφου αντικαθίστανται από εκείνες
του άρθρου 15 της συμβάσεως της Χάγης της 15ης Νοεμβρίου 1965 για
την επίδοση και κοινοποίηση στην αλλοδαπή δικαστικών και εξωδίκων
εγγράφων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, αν το εισαγωγικό έγγραφο
της δίκης έπρεπε να διαβιβαστεί σύμφωνα με τη σύμβαση αυτή».
Η διάταξη αυτή αποτελεί μεταβατική ρύθμιση έως ότου κυρωθεί από
τα κράτη που υπόγραψαν και κύρωσαν τη σύμβαση των Βρυξελλών
η σύμβαση της Χάγης της 15.11.1965 για την επίδοση στο εξωτερικό
δικαστικών και εξωδίκων πράξεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις
(άρθρο 20 παρ. 3 συμβάσεως).
Η σύμβαση αυτή κυρώθηκε από την Ελλάδα με το Ν. 1334/1983 (ΦΕΚ
Α 31/14.3.1983) που έχει αυξημένη τυπική ισχύ σύμφωνα με το άρθρο
28 παρ. 1 του Συντάγματος και τέθηκε σε ισχύ από 18.9.1983 (ΦΕΚ Α
108/17.8.1983). Κυρώθηκε και από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της
Γερμανίας, η οποία έχει επίσης κυρώσει και τη σύμβαση των Βρυξελλών
(βλ. ΓΕΣΙΟΥ – ΦΑΛΤΣΗ: Η επίδοση δικογράφων στην αλλοδαπή, 1989, σ.
142).
Επομένως εφαρμόζεται το άρθρο 15 της συμβάσεως της Χάγης και όχι το
άρθρο 20 παρ. 2 της συμβάσεως των Βρυξελλών.
Σύμφωνα με το άρθρο 15 της Σύμβασης της Χάγης, «εάν μια πράξη δίκης
ή ισοδύναμη πράξη χρειαστεί να διαβιβαστεί για το σκοπό επίδοσης ή
κοινοποίησης στο εξωτερικό σύμφωνα με τις διατάξεις της Σύμβασης αυτής
και αν ο εναγόμενος δεν προσέλθει, ο δικαστής υποχρεούται να αναβάλει
την έκδοση αποφάσεων εφόσο χρόνο δεν διαπιστώνεται ότι:
α) είτε ότι η πράξη επιδόθηκε ή κοινοποιήθηκε σύμφωνα με τον τύπο τον
προδιαγραφόμενο από τη νομοθεσία του κράτους στο οποίο απευθύνεται η
αίτηση για την επίδοση ή κοινοποίηση πράξεων που συντάχθηκαν σ’ αυτό
το κράτος και που προορίζονται για άτομα που βρίσκονται στο έδαφός του.
β) είτε ότι η πράξη επιδόθηκε πράγματι στον εναγόμενο ή στην κατοικία
του σύμφωνα με άλλη διαδικασία που προβλέπεται στη Σύμβαση αυτή
και ότι σε κάθε μία απ’ αυτές τις περιπτώσεις είτε η επίδοση είτε η
κοινοποίηση ή παράδοση έγιναν έγκαιρα ώστε να μπορέσει ο εναγόμενος
να υπερασπισθεί τον εαυτό του».
Η σύμβαση της Χάγης δεν τροποποίησε ούτε κατάργησε άμεση τη ρύθμιση
των άρθρων 134 επ. ΚΠοΔ. Έτσι η επίδοση στον Εισαγγελέα παραμένει
έγκυρη, δεν αρκεί όμως μόνο η πλασματική αυτή επίδοση για να θεωρηθεί
ότι το έγγραφο επιδόθηκε στον εναγόμενο. Απαιτείται να προσκομισθεί
βεβαίωση του άρθρου 6 της συμβάσεως, δηλαδή βεβαίωση της κεντρικής
αρχής του κράτους στο οποίο απευθύνεται η αίτηση για επίδοση του
εγγράφου, στην οποία αναφέρεται η εκτέλεση της αιτήσεως και το
πρόσωπο στο οποίο διαβιβάσθηκε η αίτηση ή κάποια άλλη απόδειξη ότι το
έγγραφο επιδόθηκε πράγματι στον εναγόμενο. Διαφορετικά το δικαστήριο
δεν έχει δικαίωμα να προχωρήσει σε έκδοση ερήμην αποφάσεως έστω και
παρά την πλασματική επίδοση η οποία δεν θεωρείται ότι συντελέσθηκε
και δεν επιφέρει τις νόμιμες συνέπειες της (ΓΕΣΙΟΥ – ΦΑΛΤΣΗ: σ. 61, 64,
65, ΜονΠρΑθ 229/1987 ΝοΒ 35 (1987), 1650, ΕφΑθ 12435/1988 Δ 20
(1989), 44, ΕφΘεσ 1714/1989 Αρμ 1989, 783).
Σκοπός του άρθρου 20 παρ. 2 της συμβάσεως των Βρυξελλών και του
άρθρου 15 της συμβάσεως της Χάγης είναι η υλοποίηση του δικαιώματος
του εναγόμενου για δικαστική ακρόαση (άρθρο 20 Συντάγματος) και
της αρχής της ισότητος των διαδίκων (110 ΚΠολΔ). Τα άρθρα αυτά
προστατεύουν τον εναγόμενο από τον κίνδυνο ακουσίας ερημοδικίας
του, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη δικαστική κρίση ως προς
τα πραγματικά περιστατικά αλλά και ως προς την ύπαρξη της διεθνούς
δικαιοδοσίας του δικαστηρίου, αφού ο εναγόμενος που ακούσια δεν
παρίσταται, δεν μπορεί να την αμφισβητήσει. Για το λόγο αυτό το άρθρο
20 παρ. 1 της συμβάσεως των Βρυξελλών επιβάλλει στο δικαστή την
έρευνα της διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστηρίου του. Τα άρθρα αυτά
προστατεύουν όχι μόνο τον εναγόμενο αλλά και τον ενάγοντα, αφού,
σύμφωνα με το άρθρο 27 αριθμ. 2 της συμβάσεως των Βρυξελλών
απόφαση που εκδόθηκε σε συμβαλλόμενο κράτος δεν αναγνωρίζεται σε
άλλο, αν το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης ή άλλο ισοδύναμο έγγραφο
δεν έχει επιδοθεί στον ερημοδικήσαντα εναγόμενο κανονικά και έγκαιρα
ώστε να μπορέσει ν΄ αμυνθεί, ή, σύμφωνα με τα άρθρα 28 και 34 της ιδίας
συμβάσεως, απόφαση δεν αναγνωρίζεται αν έχουν παραβιασθεί ορισμένες
διατάξεις που αφορούν την ύπαρξη διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστηρίου
που εξέδωσε την απόφαση. Παρόμοιες διατάξεις περιλαμβάνουν και
διμερείς συμβάσεις, όπως η ελληνογερμανική σύμβαση του 1961 για
την αναγνώριση και εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων, άρθρα 3 και 2 β
(ΓΕΣΙΟΥ – ΦΑΛΤΣΗ: σ.72, 73, 51 σημ. 54, σ. 52).
Γίνεται δεκτό επίσης ότι πραγματική και όχι πλασματική επίδοση απαιτείται
και όταν αυτή γίνεται βάσει των διμερών συμβάσεων δικαστικής αρωγής
που έχει συνάψει η Ελλάς, η ισχύς των οποίων δεν επηρεάζεται από
τις διατάξεις του ΚΠολΔ (άρθρο 2 Εισ Ν ΚΠολΔ) και οι οποίες δεν
επηρεάζονται από τη Σύμβαση της Χάγης σύμφωνα με το άρθρο 25 της
Συμβάσεως αυτής. (ΓΕΣΙΟΥ – ΦΑΛΤΣΗ: σ. 51, 69, 181 σημ. 45).
Αυτό ισχύει και για την ελληνογερμανική σύμβαση της 11 Μαΐου 1938 περί
αμοιβαίας δικαστικής αντιλήψεως που κυρώθηκε με τον ΑΝ 1432/1938
(ΦΕΚ Α 399/1938). Αν και η σύμβαση αυτή δεν περιέχει διάταξη παρόμοια
με εκείνη του άρθρου 15 της Συμβάσεως της Χάγης, θα πρέπει να
θεωρηθεί ότι μετά τη θέση σε ισχύ στη χώρα μας της συμβάσεως αυτής
θα ισχύει και για την ελληνογερμανική σύμβαση το άρθρο αυτό, δηλαδή
θα απαιτείται πραγματική και όχι πλασματική επίδοση (βλ. Μον ΠρΘεσ.
305/1998 ΝοΒ 37 (1989. 108), άποψη που υποστηρίζονταν και πριν τη
θέση σε ισχύ στη χώρα μας της Συμβάσεως της Χάγης (βλ. ΦΡΑΓΚΙΣΤΑ –
ΦΑΛΤΣΗ: Αι διεθνείς συμβάσεις της Ελλάδος εκ το αστικόν δικονομικόν
δίκαιον, 1976 σ. 19-20 και ΓΕΣΙΟΥ – ΦΑΛΤΣΗ: οπ. παραπ. σ. 51 σημ. 53
με παραπομπές σε νομολογία).
Η ελληνογερμανική αυτή σύμβαση προβλέπει στα άρθρα 1 επ. διαδικασία
επιδόσεως που δεν είναι αντίθετη με τις διαδικασίες που αναφέρονται
στη Σύμβαση της Χάγης, ενώ στο άρθρο 5 παρ. 1 (βλ. και άρθρο 6
Συμβάσεως Χάγης) ορίζεται ότι η «απόδειξις της επιδόσεως προκύπτει είτε
εκ χρονολογημένου και δεόντως επικεκυρωμένου αποδεικτικού παραλαβής
υπό του προς ον απευθύνεται το έγγραφον, ή δια πιστοποιητικού της
αρχής του προς ον η αίτησις κράτους, εμφαίνοντος το γεγονός, τον τόπον
και την χρονολογίαν της επιδόσεως».
Εξάλλου, σύμφωνα με το από 4 Μαΐου 1988 έγγραφο του Υπουργείου
Δικαιοσύνης (ΝοΒ 1988, 696, Αρμ. 1988, 1282) εφαρμόζεται μεταξύ
Ελλάδος και Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας η παραπάνω
ελληνογερμανική σύμβαση, που δεν αντίκειται στις διατάξεις της
Συμβάσεως της Χάγης. Η εφαρμογή αυτή πάντως θα πρέπει να γίνεται
στα πλαίσια του άρθρου 25 της συμβάσεως της Χάγης η οποία θα έχει
συμπληρωματική εφαρμογή, ιδίως ως προς τα άρθρα 15 και 16.
Στην υπό κρίση διαφορά οι ενάγοντες προσκομίζουν και επικαλούνται
αντίγραφα των εκθέσεων επιδόσεως της αγωγής στον Εισαγγελέα του
Δικαστηρίου αυτού σύμφωνα με το άρθρο 134 παρ. 1 ΚΠολΔ (βλ. σημείο
IV της αποφάσεως αυτής). Πλην όμως σύμφωνα με τις σκέψεις του
σημείου ΙΧ αυτή δεν αρκεί, αλλά πρέπει να προσκομίσουν αντίγραφο
αποδεικτικού επιδόσεως της αγωγής στους εναγόμενους ή πιστοποιητικό
αρμόδιας αρχής του τόπου της επιδόσεως από το οποίο να προκύπτει η
πράξη της επιδόσεως, και ο χρόνος αυτής, προκειμένου να διαπιστωθεί
το έγκαιρο της επιδόσεως σύμφωνα με το άρθρο 15 της συμβάσεως της
Χάγης. Επομένως, πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο αυτό, να αναβληθεί η
έκδοση οριστικής αποφάσεως και να διαταχθεί, σύμφωνα με τα άρθρο
591 παρ. 1 ΚΠολΔ η επανάληψη της συζητήσεως, προκειμένου στη νέα
συζήτηση οι ενάγοντες να προσκομίσουν τα παραπάνω έγγραφα (βλ. και
Πολ.Πρ.Αθ. 2131/1987 ΝοΒ 35 (1987), 1269, ΑΠ 298/1988 Τμήμα Δ, ΕΕΝ
1989, 195-196).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
ΔΙΚΑΖΕΙ ερήμην των εναγομένων.
ΑΝΑΒΑΛΛΕΙ την έκδοση οριστικής αποφάσεως.