NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ.  4701 
Πλαίσιο χορήγησης μικροχρηματοδοτήσεων, 
ρυθμίσεις χρηματοπιστωτικού τομέα και άλλες 
διατάξεις.
Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή:
ΜΕΡΟΣ Α΄
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΣΚΟΠΟΣ, ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ, ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ
Άρθρο 1
Σκοπός και αντικείμενο
1. Σκοπός του παρόντος νόμου είναι η θέσπιση κανό-
νων για την ανάληψη, άσκηση και εποπτεία της δραστη-
ριότητας χορήγησης μικροχρηματοδοτήσεων.
2. Ο παρών νόμος θεσπίζει, επίσης, κανόνες που αφο-
ρούν:
α) τη διαφάνεια των όρων και τις απαιτήσεις ενημέ-
ρωσης σχετικά με τις δραστηριότητες χορήγησης μι-
κροχρηματοδοτήσεων και
β) τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των δικαιούχων 
και των ιδρυμάτων μικροχρηματοδοτήσεων.Άρθρο 2
Ορισμοί
Για τους σκοπούς του παρόντος, ισχύουν οι εξής ορι-
σμοί:
α) «μικροχρηματοδότηση» ή «μικροπίστωση» 
(microfinance): πίστωση χρηματικού ποσού ανώτατου 
ύψους εικοσιπέντε χιλιάδων (25.000) ευρώ, η οποία 
χορηγείται αποκλειστικά σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος,
β) «ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων»: νομικό πρόσω-
πο με έδρα την Ελλάδα, που λαμβάνει άδεια σύμφωνα 
με τα άρθρα 4 επ., προκειμένου να χορηγεί μικροχρη-
ματοδοτήσεις στην Ελλάδα,
γ) «πολύ μικρή οντότητα»: νομικό πρόσωπο, το οποίο, 
κατά τη στιγμή της σύναψης της σύμβασης μικροχρημα-
τοδότησης, εμπίπτει στην έννοια της παρ. 2 του άρθρου 
2 του ν. 4308/2014 (Α΄ 251),
δ) «δικαιούχος»: το φυσικό ή νομικό πρόσωπο του 
άρθρου 15, που είναι ο τελικός αποδέκτης της μικρο-
χρηματοδότησης,
ε) «ευάλωτες κοινωνικά ομάδες»: οι ευάλωτες και ειδι-
κές ομάδες του πληθυσμού, όπως αυτές ορίζονται στην παρ. 8 του άρθρου 2 του ν. 4430/2016 (Α΄ 205),
στ) «Κώδικας»: ο Ευρωπαϊκός κώδικας καλής πρακτι-
κής για τη χορήγηση μικροπιστώσεων (European Code 
of Good Conduct for microcredit provision), ο οποίος 
περιλαμβάνει το σύνολο των εγκεκριμένων προτύπων, ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α
ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣE
30 Ιουνίου 2020 ΤΕΥΧΟΣ  ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου  1282657
(Το παρόν ΦΕΚ επανεκτυπώθηκε λόγω λάθους)
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2658 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
όπως δημοσιεύθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
το 2011, για την προώθηση των βέλτιστων πρακτικών 
στον τομέα των μικροχρηματοδοτήσεων στην Ευρω-
παϊκή Ένωση σχετικά με τη λειτουργία των ιδρυμάτων 
μικροχρηματοδοτήσεων, την εταιρική διακυβέρνηση 
και τη χρηστή διαχείριση στον τομέα της μικροχρημα-
τοδότησης.
ζ) «Επιτόκιο μικροχρηματοδότησης»: το επιτόκιο, εκ-
φραζόμενο ως σταθερό ή μεταβλητό ποσοστό, το οποίο 
εφαρμόζεται σε ετήσια βάση στο ποσό της πίστωσης 
που αναλαμβάνεται.
Άρθρο 3
Πεδίο εφαρμογής
1. Ο παρών νόμος εφαρμόζεται στα ιδρύματα μικρο-
χρηματοδοτήσεων με έδρα στην Ελλάδα που αδειοδο-
τούνται σύμφωνα με τα άρθρα 4 επ., καθώς και τα υπο-
καταστήματά τους που λειτουργούν στην Ευρωπαϊκή 
Ένωση.
2. Ο παρών νόμος δεν εφαρμόζεται σε:
α) πιστωτικά ιδρύματα, όπως ορίζονται στο σημείο 
1 της παρ. 1 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) υπ’ αρ. 
575/2013 (EE L 176), συμπεριλαμβανομένων των υπο-
καταστημάτων τους, όπως ορίζονται στο σημείο 17 
της παρ. 1 του άρθρου 4 του Κανονισμού αυτού, είτε 
τα υποκαταστήματα έχουν την έδρα τους στην Ελλάδα 
είτε έχουν την έδρα τους εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
είτε σε τρίτη χώρα,
β) εταιρείες χρηματοδοτικής μίσθωσης του ν. 1665/ 
1986 (A΄ 194), εταιρείες πρακτορείας επιχειρηματικών 
απαιτήσεων του ν. 1905/1990 (A΄ 147) και εταιρείες πα-
ροχής πιστώσεων του άρθρου 153 του ν. 4261/2014
(Α΄ 107).
 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
 ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ – ΑΔΕΙΟΔΟΤΗΣΗ – ΕΠΟΠΤΕΙΑ
Άρθρο 4
Αρμόδια αρχή
1. Η Τράπεζα της Ελλάδος ορίζεται ως αρμόδια αρχή, 
επιφορτισμένη με την αδειοδότηση και την εποπτεία 
των ιδρυμάτων μικροχρηματοδοτήσεων. Ασκεί επίσης 
τις αρμοδιότητες που προβλέπονται στα άρθρα 5 έως 10, 
στην παρ. 1 του άρθρου 14, όσον αφορά στο ανώτατο 
ποσό χρηματοδότησης που μπορούν να χορηγούν τα 
ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων ανά δικαιούχο και 
στο άρθρο 18 και διαχειρίζεται τις καταγγελίες που είναι 
σχετικές με την άσκηση των αρμοδιοτήτων της.
2. Για την εφαρμογή του παρόντος οι αποφάσεις της 
Τράπεζας της Ελλάδος λαμβάνονται και οι αρμοδιότητές 
της ασκούνται με πράξη της Εκτελεστικής Επιτροπής ή 
εξουσιοδοτημένου οργάνου σύμφωνα με το άρθρο 55Α 
του Καταστατικού της.
 3. Ο έλεγχος που ασκεί η Τράπεζα της Ελλάδος είναι 
αναλογικός, επαρκής και προσαρμοσμένος στον σκοπό 
και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ιδρυμάτων μικρο-
χρηματοδοτήσεων.4. Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος μπορεί να 
καθορίζονται ειδικότερα ζητήματα που αφορούν στη δι-
αδικασία αδειοδότησης, την άσκηση εποπτείας και ελέγ-
χου στα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων, τη συχνότη-
τα και το περιεχόμενο των αναφορών που υποβάλλουν 
τα αδειοδοτούμενα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων 
προς αυτήν, τα συνυποβαλλόμενα προς τούτο αναγκαία 
δικαιολογητικά και στοιχεία, καθώς και ειδικότεροι κα-νόνες για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης των 
ιδρυμάτων μικροχρηματοδοτήσεων με τις διατάξεις του 
παρόντος.
5. Οι αποφάσεις της Τράπεζας της Ελλάδος που εκδίδο-
νται κατ’ εφαρμογή του παρόντος υπόκεινται σε αίτηση ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Άρθρο 5
Άδεια λειτουργίας
1. Τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων ιδρύονται 
και λειτουργούν με τη μορφή κεφαλαιουχικής ή αστι-
κής εταιρείας αποκλειστικού σκοπού, έπειτα από άδεια 
λειτουργίας η οποία χορηγείται από την Τράπεζα της 
Ελλάδος. Μετά από τη λήψη της άδειας, η εταιρεία κατα-
χωρίζεται στην υπηρεσία Γενικού Εμπορικού Μητρώου της Γενικής Γ ραμματείας Εμπορίου και Προστασίας Κα-ταναλωτή του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων.
2. Όμοια άδεια λειτουργίας απαιτείται και για τη μετα-
τροπή υφιστάμενης εταιρείας σε εταιρεία αποκλειστικού 
σκοπού παροχής μικροχρηματοδοτήσεων, καθώς και για 
την εγκατάσταση και λειτουργία στην Ελλάδα αλλοδα-πών εταιρειών με τον ίδιο σκοπό.
Άρθρο 6
Χορήγηση και διατήρηση της άδειας λειτουργίας
1. Οντότητες, οι οποίες σκοπεύουν να χορηγούν μι-
κροχρηματοδοτήσεις, υποχρεούνται να λάβουν άδεια 
λειτουργίας ως ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων πριν 
αρχίσουν τη χορήγηση μικροχρηματοδοτήσεων. Η άδεια 
λειτουργίας χορηγείται μόνο σε νομικά πρόσωπα της 
παρ. 1 του άρθρου 5 που είναι εγκατεστημένα εντός της 
Ελληνικής Επικράτειας.
2. Η Τράπεζα της Ελλάδος χορηγεί άδεια λειτουργίας 
εφόσον διαπιστώσει ότι:
α) το ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων μπορεί να συμ-
μορφωθεί πλήρως με τις διατάξεις του παρόντος,
β) οι πληροφορίες και τα δικαιολογητικά που συνο-
δεύουν την αίτηση πληρούν όλες τις απαιτήσεις του 
άρθρου 8 και
γ) καταλήγει σε θετική αξιολόγηση.
3. Μέσα σε τρεις (3) μήνες από την παραλαβή όλων 
των στοιχείων που απαιτούνται για τη λήψη απόφασης 
η Τράπεζα της Ελλάδος ενημερώνει τον αιτούντα αν η 
αίτησή του έγινε δεκτή ή απορρίφθηκε. Η Τράπεζα της Ελλάδος απορρίπτει αιτιολογημένα την αίτηση, αν ο αι-τών δεν πληροί τα κριτήρια του παρόντος.
4. Η Τράπεζα της Ελλάδος ενημερώνει τον αιτούντα 
δέκα (10) το αργότερο μέρες πριν από τη λήξη της προ-θεσμίας των τριών (3) μηνών για τις ελλείψεις του φακέ-λου της αίτησής του.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2659 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
5. Η απόφαση με την οποία χορηγείται άδεια λειτουργί-
ας εκδίδεται εντός τεσσάρων (4) το αργότερο μηνών από 
την υποβολή του πλήρους φακέλου στην Τράπεζα της 
Ελλάδος, αναρτάται στον επίσημο διαδικτυακό τόπο της 
Τράπεζας της Ελλάδος και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα 
της Κυβερνήσεως.
6. Αν επέλθει οποιαδήποτε μεταβολή, η οποία επη-
ρεάζει την ακρίβεια των πληροφοριών και των δικαιο-
λογητικών που προβλέπονται στο άρθρο 8, το ίδρυμα 
μικροχρηματοδοτήσεων ενημερώνει χωρίς υπαίτια κα-
θυστέρηση την Τράπεζα της Ελλάδος.
7. Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος μπορεί να 
καθορίζονται ειδικότερα ζητήματα σχετικά με τη διαδι-κασία χορήγησης άδειας λειτουργίας.
Άρθρο 7
Αρχικό κεφάλαιο
1. Για τη χορήγηση άδειας λειτουργίας απαιτείται η 
κάλυψη αρχικού κεφαλαίου ίσου τουλάχιστον με το ποσό 
των διακοσίων πενήντα χιλιάδων (250.000) ευρώ.
2. Το αρχικό κεφάλαιο καλύπτεται εξ ολοκλήρου με 
μετρητά κατά τη στιγμή της σύστασης και κατατίθεται σε 
λογαριασμό πιστωτικού ιδρύματος, όπως αυτό ορίζεται 
στο στοιχείο 1 της παρ. 1 του άρθρου 4 του Κανονισμού 
(ΕΕ) υπ’ αρ. 575/2013 (L 176), που έχει νόμιμη εγκατά-
σταση στην Ελλάδα.
3. Το ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων υποχρεούται 
να διατηρεί ίδια κεφάλαια τουλάχιστον ίσα με το αρχικό 
κεφάλαιο.
Άρθρο 8
Περιεχόμενο αίτησης για την απόκτηση άδειας λειτουργίας
1. Για την απόκτηση της άδειας λειτουργίας υποβάλ-
λεται αίτηση στην Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία συνο-δεύεται από τα εξής δικαιολογητικά:
α) σχέδιο καταστατικού της εταιρείας ή, αν η εταιρεία 
ήδη λειτουργεί και προτίθετ αι να τροποποιήσει τον σκο-
πό της, το αρχικό καταστατικό και όλες τις τροποποιήσεις 
του,
β) στοιχεία για την ταυτότητα, το κύρος, την εκπαί-
δευση, τις τυχόν ποινικές καταδίκες, τη χρηματοοικο-
νομική ευρωστία και εν γένει περιουσιακή κατάσταση, 
την εμπειρία, την κατάρτιση και την προέλευση των οι-κονομικών μέσων των:
βα) φυσικών ή νομικών προσώπων που κατέχουν, 
άμεσα ή έμμεσα, ειδική συμμετοχή, όπως ορίζεται στο σημείο 36 της παρ. 1 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 
575/2013,
ββ) φυσικών προσώπων που ασκούν, μέσω γραπτών 
ή άλλων συμφωνιών ή μέσω κοινής δράσης, τον έλεγχο 
του ιδρύματος,
γγ) δύο μελών του διοικητικού συμβουλίου, που θα 
είναι υπεύθυνα για τον καθορισμό του προσανατολισμού 
της δραστηριότητας του ιδρύματος. Για το διοικητικό 
συμβούλιο των ιδρυμάτων μικροχρηματοδοτήσεων ή 
κατά περίπτωση τους διαχειριστές, δεν εφαρμόζεται το άρθρο 115 του ν. 4548/2018 (Α΄ 104) ή η παρ. 4 του άρ-
θρου 43 του ν. 4072/2012 (Α΄ 86) και το άρθρο 43Α του ν. 3190/1955 (Α΄ 91).γ) περιγραφή της οργανωτικής δομής του αιτούντος 
και των υποκαταστημάτων, περιγραφή των επιτόπιων 
και μη επιτόπιων ελέγχων που σχεδιάζει να πραγματο-
ποιεί ο αιτών, καθώς και περιγραφή των διαδικασιών 
εξωτερικής ανάθεσης,
δ) πρόγραμμα δραστηριοτήτων, στο οποίο αναφέρε-
ται το είδος των προβλεπόμενων μικροχρηματοδοτή-
σεων,
ε) επιχειρηματικό σχέδιο που περιλαμβάνει πρόβλεψη 
προϋπολογισμού για τα τρία (3) πρώτα οικονομικά έτη,
στ) περιγραφή των συστημάτων, των πόρων και των 
διαδικασιών, που εξασφαλίζουν την εύρυθμη λειτουργία 
του ιδρύματος μικροχρηματοδοτήσεων,
ζ) στοιχεία που τεκμηριώνουν ότι το ίδρυμα διαθέτει 
το αρχικό κεφάλαιο, όπως ορίζεται στο άρθρο 7,
η) περιγραφή του οργανωτικού πλαισίου διακυβέρ-
νησης και των μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου του 
αιτούντος, συμπεριλαμβανομένης της διοικητικής και 
λογιστικής οργάνωσης και της διαχείρισης κινδύνου, η 
οποία αποδεικνύει ότι το εν λόγω οργανωτικό πλαίσιο 
και οι μηχανισμοί είναι αναλογικοί, κατάλληλοι, ορθοί και 
επαρκείς όσον αφορά το μέγεθος του ιδρύματος και το επιχειρηματικό του σχέδιο,
θ) περιγραφή του συστήματος άντλησης πληροφορι-
ών για τους δυνητικούς δικαιούχους των μικροχρημα-
τοδοτήσεων με ταυτόχρονη απόδειξη της συνεργασίας 
του ιδρύματος μικροχρηματοδοτήσεων με αναγνωρι-
σμένους φορείς συγκέντρωσης και επεξεργασίας στοι-χείων σχετικά με την οικονομική συμπεριφορά και την πιστοληπτική ικανότητα των οφειλετών,
ι) περιγραφή της πιστωτικής πολιτικής για την αντι-
μετώπιση του πιστωτικού κινδύνου ως προς όλες τις 
μορφές μικροχρηματοδότησης του άρθρου 14 και πε-
ριγραφή της πολιτικής της αξιολόγησης ποιότητας του χαρτοφυλακίου,
ια) περιγραφή εσωτερικών διαδικασιών καταγραφής 
και αντιμετώπισης καταγγελιών από τους δικαιούχους,
ιβ) περιγραφή της διαδικασίας ελέγχου, διαχείρισης και 
παρακολούθησης περιστατικού ασφαλείας, καθώς και 
των παραπόνων των δικαιούχων για ζητήματα σχετικά με 
την ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού 
αναφοράς περιστατικών,
ιγ) δήλωση συμμόρφωσης με τους μηχανισμούς ελέγ-
χου για την αντιμετώπιση της νομιμοποίησης εσόδων 
από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότη-
ση της τρομοκρατίας, σύμφωνα με τον ν. 4557/2018 
(Α΄ 139),
ιδ) περιγραφή των διαχειριστικών συστημάτων πλη-
ροφορικής,
ιε) διεύθυνση των κεντρικών γραφείων του αιτούντος,
ιστ) υπεύθυνη δήλωση ότι το ίδρυμα μικροχρηματο-
δοτήσεων έχει πλήρη ευθύνη για τις πράξεις και κάθε 
δραστηριότητα των υποκαταστημάτων ή των επιχειρή-σεων προς τους οποίους έχει γίνει εξωτερική ανάθεση,
ιζ) αναλυτικά στοιχεία της μετοχικής σύνθεσης της 
εταιρείας ή της συμμετοχής των εταίρων στην περιου-
σία της εταιρείας, από τα οποία αποδεικνύεται ότι ένα ή 
περισσότερα πρόσωπα υπαγόμε να στον δημόσιο τομέα, 
όπως αυτός ορίζεται στην περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2660 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
14 του ν. 4270/2014 (A΄ 143), δεν κατέχουν ποσοστό που 
υπερβαίνει το εξήντα τοις εκατό (60%) του μετοχικού 
κεφαλαίου της εταιρείας ή της συμμετοχής στην περι-
ουσία της εταιρείας.
2. Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος μπορεί να 
εξειδικεύεται το περιεχόμενο της αίτησης χορήγησης 
άδειας λειτουργίας και να καθορίζονται:
α) τα αναγκαία στοιχεία, καθώς και οι λεπτομέρειες που 
απαιτούνται για την αξιολόγηση των δικαιολογητικών 
της παρ. 1,
β) οι ειδικότεροι περιορισμοί και όροι ως προς τις 
δραστηριότητες ή τα καθήκοντα που ανατίθενται σε 
σχέση με τη λειτουργία του ιδρύματος στα φυσικά πρό-σωπα που αναφέρονται στην περ. β΄ της παρ. 1 για την αποτροπή ή ελαχιστοποίηση καταστάσεων σημαντικής 
σύγκρουσης συμφερόντων ή επιρροών, που αποβαί-
νουν σε βάρος της συνετής και χρηστής διαχείρισης του 
ιδρύματος,
γ) οι ειδικότεροι περιορισμοί και όροι για τις δραστη-
ριότητες του ιδρύματος,
δ) τα κριτήρια βάσει των οπ οίων θεωρείται ότι φυσικά 
και νομικά πρόσωπα διατηρούν ειδική σχέση, άμεσα ή 
έμμεσα, με το ίδρυμα.
«Άρθρο 8Α
Γνωστοποίηση και αξιολόγηση προτεινόμενων αποκτήσεων ειδικής συμμετοχής
1. Κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, το οποίο, μεμονω-
μένα ή έπειτα «από κοινού δράση», όπως αυτή ορίζεται 
στην παρ. 5 του άρθρου 23 του ν. 4261/2014 (Α΄ 107), με 
άλλα πρόσωπα, έχει αποφασίσει είτε να αποκτήσει, άμε-
σα ή έμμεσα, ειδική συμμετοχή σε ίδρυμα μικροχρημα-
τοδοτήσεων είτε να αυξήσει πε ραιτέρω, άμεσα ή έμμεσα, 
ειδική συμμετοχή σε ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων, 
ούτως ώστε η αναλογία των δικαιωμάτων ψήφου ή των 
μεριδίων κεφαλαίου που κατέχει να φθάνει ή να υπερ-
βαίνει τα όρια του 20%, του 1/3 ή του 50%, ή ώστε το 
ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων να καταστεί θυγατρική 
του επιχείρηση, απευθύνει έγγραφη γνωστοποίηση στην 
Τράπεζα της Ελλάδος σχετικά με το ίδρυμα χρηματοδο-
τήσεων, στο οποίο επιδιώκει είτε να αποκτήσει είτε να αυξήσει την ειδική συμμετοχή πριν από την απόκτηση, με την οποία προσδιορίζει το ύψος της προτεινόμενης 
συμμετοχής και όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που 
τη συνοδεύουν.
2. Η Τράπεζα της Ελλάδος διενεργεί αξιολόγηση της 
προτεινόμενης συμμετοχής εντός προθεσμίας τριάντα 
(30) εργασίμων ημερών από την ημερομηνία της γρα-
πτής επιβεβαίωσης της παραλαβής της γνωστοποίησης 
και όλων των εγγράφων που απαιτείται να επισυνάπτο-νται στη γνωστοποίηση. Η Τράπεζα της Ελλάδος με την 
επιβεβαίωση παραλαβής της γνωστοποίησης ενημερώ-
νει τον προτείνοντα την απόκτηση συμμετοχής για την 
ημερομηνία λήξης της περιόδου αξιολόγησης.
3. Κατά την αξιολόγηση της προτεινόμενης συμμε-
τοχής, η Τράπεζα της Ελλάδος, προκειμένου να εξα-
σφαλίσει την ορθή και συνετή διοίκηση του ιδρύματος 
μικροχορηγήσεων, για το οποίο προτείνεται η απόκτηση 
συμμετοχής, και λαμβάνοντας υπόψη την ενδεχόμενη επιρροή του προτείνοντος την απόκτηση συμμετοχής 
στο ίδρυμα μικροχορηγήσεων, αξιολογεί την καταλληλό-
τητά του και την ορθότητα της προτεινόμενης απόκτη-σης συμμετοχής από χρηματοοικονομική άποψη μέσω 
της εξέτασης της σωρευτικής συνδρομής κριτηρίων που 
αφορούν:
α) τη φήμη του προτείνοντος την απόκτηση συμμε-
τοχής,
β) τη φήμη, τη γνώση, τις δεξιότητες και την πείρα των 
μελών του Διοικητικού Συμβουλίου που θα διευθύνουν 
τις δραστηριότητες του ιδρύματος μικροχρηματοδο-
τήσεων κατόπιν της προτεινόμενης απόκτησης συμμε-
τοχής,
γ) τη χρηματοοικονομική ευρωστία του προτείνοντος 
την απόκτηση συμμετοχής,
δ) την ικανότητα του ιδρύματος μικροχρηματοδοτή-
σεων να συμμορφώνεται και να συνεχίσει να συμμορ-
φώνεται με τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας βάσει 
του παρόντος νόμου,
ε) κατά πόσον υπάρχουν βάσιμες υπόνοιες ότι, σε 
σχέση με την προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής, δια-
πράττεται, επιχειρείται να διαπραχθεί, έχει διαπραχθεί 
ή επιχειρήθηκε να διαπραχθεί, νομιμοποίηση εσόδων 
από παράνομες δραστηριότη τες ή χρηματοδότηση της 
τρομοκρατίας, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμο-
ποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη 
νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότη-
τες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, ή ότι η 
προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής είναι δυνατόν να 
αυξήσει αυτόν τον κίνδυνο.
4. Η Τράπεζα της Ελλάδος μπορεί να απορρίψει την 
προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής μόνον εφόσον 
υπάρχουν βάσιμοι λόγοι γι’ αυτό, με βάση τα κριτήρια 
της παρ. 3 ή εφόσον οι πληροφορίες που διαβιβάσθη-
καν από τον προτείνοντα την απόκτηση συμμετοχής δεν 
είναι πλήρεις ή αληθείς.
5. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς τις υποχρε-
ώσεις του παρόντος, παύει αυτοδικαίως η άσκηση των 
δικαιωμάτων ψήφου που απορρέουν από την απόκτηση 
της ειδικής συμμετοχής και επιβάλλεται από την Τράπεζα 
της Ελλάδος διοικητικό πρόστιμο, το οποίο δεν υπερβαί-
νει τις τριακόσιες χιλιάδες (300.000) ευρώ.
6. Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος καθορίζο-
νται το περιεχόμενο της γνωστοποίησης για την από-
κτηση ή την αύξηση της προτεινόμενης συμμετοχής, οι 
απαραίτητες πληροφορίες που οφείλουν να τη συνοδεύ-
ουν, προκειμένου να καταστεί εφικτή η διενέργεια της 
αξιολόγησης, καθώς και κάθε άλλο ειδικότερο θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.
Άρθρο 9
Ανάκληση της άδειας λειτουργίας
1. Η Τράπεζα της Ελλάδος μπορεί να ανακαλέσει την 
άδεια λειτουργίας ιδρύματος μικροχρηματοδοτήσεων 
αν το ίδρυμα:
α) δεν έχει κάνει χρήση της άδειας λειτουργίας μέσα σε 
δώδεκα (12) μήνες από τη χορήγησή της, ή παραιτείται 
ρητώς από αυτήν ή έπαυσε να ασκεί τη δραστηριότητά του για περίοδο μεγαλύτερη των έξι (6) μηνών,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2661 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
β) απέκτησε την άδεια λειτουργίας με ψευδείς δηλώ-
σεις ή με οποιονδήποτε άλλο μη σύννομο τρόπο,
γ) δεν πληροί πλέον τις π ροϋποθέσεις υπό τις οποίες 
χορηγήθηκε η άδεια λειτουργίας ή παραλείπει να ενημε-
ρώσει την Τράπεζα της Ελλάδος σχετικά με σημαντικές 
εξελίξεις σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 6,
δ) παραβιάζει επανειλημμένα τον παρόντα νόμο και 
τις αποφάσεις που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότησή του,
ε) χρησιμοποιείται ως μέσο για νομιμοποίηση εσό-
δων από εγκληματικές δρασ τηριότητες ή χρηματοδοτεί 
εγκληματικές δραστηριότητες,
στ) έχει υποπέσει σε άλλη παράβαση που προβλέπει 
ως κύρωση την ανάκληση της άδειας, σύμφωνα με τις 
διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας,
ζ) παρακωλύει με οποιονδήποτε τρόπο τον εποπτικό 
έλεγχο που ασκείται από την Τράπεζα της Ελλάδος,
η) τίθεται ή πρόκειται να τεθεί σε καθεστώς λύσης και 
εκκαθάρισης ή έχει κινηθεί σε βάρος του διαδικασία αφε-
ρεγγυότητας, συμπεριλαμβανομένων των προπτωχευ-
τικών διαδικασιών.
2. Η απόφαση ανάκλησης άδειας λειτουργίας ιδρύ-
ματος μικροχρηματοδοτήσεων είναι αιτιολογημένη, 
κοινοποιείται στο ίδρυμα, δημοσιεύεται αμελλητί στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και αναρτάται στο μητρώο 
του άρθρου 10.
3. Ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων η άδεια του οποίου 
έχει ανακληθεί, τίθεται σε ειδική εκκαθάριση σύμφωνα 
με το άρθρο 145 του ν. 4261/2014 (Α΄107).
Άρθρο 10
Μητρώο Ιδρυμάτων Μικροχρηματοδοτήσεων
1. Στον επίσημο διαδικτυακό τόπο της Τράπεζας της 
Ελλάδος τηρείται μητρώο, στο οποίο καταχωρίζονται 
τα αδειοδοτημένα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων 
με έδρα στην Ελλάδα.
2. Το μητρώο είναι διαθέσιμο στο κοινό, προσβάσιμο 
ηλεκτρονικά και ενημερώνεται χωρίς καθυστέρηση για 
τη χορήγηση και ανάκληση αδειών λειτουργίας ιδρυμά-
των μικροχρηματοδοτήσεων.
Άρθρο 11
Λογιστική απεικόνιση και υποχρεωτικός έλεγχος
1. Οι ετήσιοι και οι ενοποιημένοι λογαριασμοί των 
ιδρυμάτων μικροχρηματοδοτήσεων ελέγχονται από ορκωτούς ελεγκτές/λογιστές ή ελεγκτικές εταιρείες 
σύμφωνα με τον ν. 4449/2017 (Α΄ 7) και υπάγονται στις 
υποχρεώσεις δημοσιότητας του Γενικού Εμπορικού Μη-
τρώου.
2. Τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων τηρούν σε μη-
νιαία βάση επικαιροποιημένα στοιχεία για τους δείκτες 
που απεικονίζουν τον αριθμό ενεργών δανειοληπτών, 
τον αριθμό και την αξία χορηγηθεισών και ανεξόφλη-
των μικροχρηματοδοτήσεων, την αξία του τρέχοντος, 
του ακαθάριστου και του ενεργού χαρτοφυλακίου, το 
χαρτοφυλάκιο επισφάλειας για ενενήντα (90) ημέρες 
και τη συνολική αξία των περιουσιακών στοιχείων και 
υποχρεώσεων.3. Το Υπουργείο Οικονομικών και η Τράπεζα της Ελλά-
δος συντάσσουν ετησίως έκθεση για την πορεία εφαρ-
μογής του πλαισίου χορήγησης μικροχρηματοδοτήσεων, 
στην οποία αξιολογείται, μεταξύ άλλων, το νομοθετικό 
πλαίσιο και προτείνονται τροποποιήσεις βελτίωσης. Η 
έκθεση αναρτάται στον διαδικτυακό τόπο του Υπουρ-
γείου Οικονομικών και υποβάλλεται στη Βουλή των 
Ελλήνων.
Άρθρο 12
Διοικητικά μέτρα - Κυρώσεις
Σε περίπτωση παράβασης των διατάξεων των άρθρων 
5 έως 10, της παρ. 1 του άρθρου 14, όσον αφορά τον 
έλεγχο των ορίων στο ανώτερο ποσό χρηματοδότησης 
που μπρούν να χορηγούν τα ιδρύματα μικροχρηματο-
δοτήσεων ανά δικαιούχο, και του άρθρου 18, η Τράπεζα 
της Ελλάδος μπορεί να λαμβάνει διοικητικά μέτρα και να 
επιβάλλει τις κυρώσεις των παρ. 2, 3 και 4 του άρθρου 58 
και της παρ. 2 του άρθρου 59 του ν. 4261/ 2014 (A΄ 107). Για τη δημοσιοποίηση των διοικητικών κυρώσεων που 
επιβάλλονται εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 60 
του ν. 4261/2014.
Άρθρο 13
Απαγόρευση χορήγησης μικροχρηματοδοτήσεων
Απαγορεύεται η κατ’ επάγγελμα χορήγηση μικροχρη-
ματοδοτήσεων από φυσικό ή νομικό πρόσωπο που δεν είναι αδειοδοτημένο ως ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσε-ων.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗTΕΣΤΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΜΙΚΡΟΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΝ
Άρθρο 14
Δραστηριότητες
1. Τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων μπορούν να 
χορηγούν, ενδεικτικά, μικροχρηματοδοτήσεις ως εξής:
α) όλες τις μορφές πιστώσεων μέχρι είκοσι πέντε χι-
λιάδες (25.000) ευρώ, είτε για την κάλυψη επενδυτικών αναγκών, είτε ως κεφάλαιο κίνησης,
β) προϊόντα χρηματοδοτικής μίσθωσης μέχρι είκοσι 
πέντε χιλιάδες (25.000) ευρώ για την απόκτηση εξοπλι-σμού,
γ) αυτοτελείς εγγυήσεις μέχρι είκοσι πέντε χιλιάδες 
(25.000) ευρώ, οι οποίες δεν επιτρέπεται να χρησιμοποι-
ηθούν για τη λήψη δανείων από άλλα χρηματοδοτικά 
ιδρύματα,
δ) μορφές πιστώσεων που αποβλέπουν στην ενίσχυ-
ση δημόσιων πολιτικών ή την κοινωνική και οικονομική 
ένταξη ευάλωτων κοινωνικά ομάδων, μέχρι είκοσι πέντε 
χιλιάδες (25.000) ευρώ, και οι οποίες αφορούν, ιδίως, 
στην αντιμετώπιση της ανεργίας ή της αναστολής ή μείω-
σης του χρόνου εργασίας για λόγους που δεν οφείλονται 
σε οικεία βούληση.
2. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών μπορεί 
να αναπροσαρμόζονται τα όρια των μικροχρηματοδο-τήσεων της παρ. 1, σύμφωνα με τα αντίστοιχα όρια που αναφέρονται κάθε φορά στον Κώδικα.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2662 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Ανάπτυξης και Επενδύσεων μπορεί να καθορίζονται νέες 
μορφές μικροχρηματοδοτήσεων, σύμφωνα με όσα ανα-
φέρονται κάθε φορά στον Κώδικα.
Άρθρο 15
Δικαιούχοι
1. Δικαιούχοι των περ. α’ , β’ και γ’ της παρ. 1 του άρ-
θρου 14 είναι οι πολύ μικρές οντότητες, φυσικά πρό-
σωπα για τη σύσταση πολύ μικρών οντοτήτων και 
φυσικά πρόσωπα που ασκούν ατομική επιχειρηματική 
δραστηριότητα και Φορείς Κοινωνικής και Αλληλέγγυας 
Οικονομίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4430/2016 (Α΄ 205). Δικαιούχοι της περ. δ’ της παρ. 1 είναι φυσικά πρόσωπα που ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικά ομάδες 
με τουλάχιστον δεκαετή φορολογική κατοικία στην Ελ-λάδα, δικαιούχοι προγραμμάτων εφαρμογής δημόσιας 
πολιτικής, καθώς και φυσικά πρόσωπα για κάλυψη δαπα-
νών που σχετίζονται, άμεσα ή έμμεσα, με την εκπαίδευση 
ή μετεκπαίδευσή τους ή σχέση μαθητείας.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Ανάπτυξης και Επενδύσεων μπορεί να καθορίζονται νέες 
κατηγορίες δικαιούχων των μικροχρηματοδοτήσεων 
των περ. α’ , β’ και γ’ της παρ. 1 του άρθρου 14.
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, καθώς και 
των καθ΄ ύλην αρμοδίων κατά περίπτωση Υπουργών 
καθορίζονται οι δυνητικοί δικαιούχοι της περ. δ’ της παρ. 
1 του άρθρου 14.
Άρθρο 16
Συμβουλευτικές υπηρεσίες
1. Εκτός από τις δραστηριότητες του άρθρου 14, τα 
ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων οφείλουν να παρέ-
χουν συμβουλευτικές υπηρεσίες επιχειρηματικής εκπαί-
δευσης και καθοδήγησης στους δικαιούχους μικροχρη-ματοδοτήσεων.
2. Στις συμβουλευτικές υπηρεσίες περιλαμβάνονται 
ενδεικτικά οι εξής:
α) επιχειρηματική εκπαίδευση σε τεχνικές διαχείρισης 
των πολύ μικρών οντοτήτων και ειδικότερα, όσον αφορά 
τη λογιστική διαχείριση, τη δημοσιονομική διαχείριση 
και τη διαχείριση προσωπικού,
β) στήριξη για την επίλυση νομικών, φορολογικών και 
διοικητικών προβλημάτων και ενημέρωση για τις σχετι-
κές υπηρεσίες που διατίθενται στην αγορά,
γ) καθοδήγηση για ένταξη στην αγορά εργασίας,
δ) υποστήριξη για τον εντοπισμό και τη διάγνωση της 
πιθανής κρισιμότητας της υλοποίησης του χρηματοδο-
τούμενου έργου ή του επιχειρηματικού σχεδίου του 
δικαιούχου.
3. Τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων μπορεί να 
αναθέτουν τις συμβουλευτικές υπηρεσίες της παρ. 2 σε 
φυσικά ή νομικά πρόσωπα που ειδικεύονται στην παρο-
χή τέτοιων δραστηριοτήτων, με σύμβαση εξωτερικής 
ανάθεσης που συνάπτεται γραπτώς από τα μέρη, στην 
οποία καθορίζονται περαιτέρω οι ειδικότερες υποχρεώ-
σεις ενημέρωσης και αναφοράς προς το ίδρυμα μικρο-
χρηματοδοτήσεων για τα αποτελέσματα των παρεχόμε-νων συμβουλευτικών υπηρεσιών στους δικαιούχους. Το 
ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων έχει πλήρη ευθύνη για 
τις πράξεις και κάθε δραστηριότητα των προσώπων στα 
οποία έχει γίνει εξωτερική ανάθεση.
Άρθρο 17
Όροι χορήγησης μικροχρηματοδότησης
1. Για τη μικροχρηματοδότηση δεν παρέχεται εμπράγ-
ματη ασφάλεια.
2. Ένας δικαιούχος μπορεί να λαμβάνει από ένα ή πε-
ρισσότερα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων νέα μικρο-
χρηματοδότηση σε ποσό που π ροστίθεται στο υπόλοιπο, 
υπό την προϋπόθεση ότι το  συνολικό ποσό της αρχι-
κής και της νέας μικροχρηματοδότησης, ανεξαρτήτως 
ιδρύματος χορήγησης, δεν υπερβαίνει τις είκοσι πέντε 
χιλιάδες (25.000) ευρώ για κάθε δικαιούχο.
3. Το ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων μπορεί να απαι-
τεί εγγύηση πριν από τη χορήγηση μικροχρηματοδό-
τησης.
4. Η διάρκεια αποπληρωμής της χορηγηθείσας μικρο-
χρηματοδότησης δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 
δώδεκα (12) μήνες, και δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δέκα 
(10) έτη.
5. Ο δικαιούχος έχει δικαίωμα να εκπληρώσει, πλή-
ρως ή εν μέρει, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από 
τη σύμβαση μικροχρηματοδότησης πριν από τη λήξη 
της, με αντίστοιχη μείωση του συνολικού κόστους της. 
H μείωση συνίσταται στους τόκους και τις επιβαρύνσεις για το εναπομένον χρονικό διάστημα μέχρι τη λήξη της 
σύμβασης. Αν η άσκηση του δικαιώματος πρόωρης εξό-
φλησης εκ μέρους του δικαιούχου λαμβάνει χώρα εντός 
χρονικού διαστήματος για το οποίο έχει συμφωνηθεί 
σταθερό επιτόκιο, το ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων 
δικαιούται εύλογη και αντικειμενικά αιτιολογημένη απο-
ζημίωση για ενδεχόμενα έξοδα που έχουν άμεση σχέση 
με την πρόωρη εξόφληση.
6. Πριν από τη χορήγηση των μικροχρηματοδοτήσεων 
του άρθρου 14, τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων 
ελέγχουν, αν τηρείται ο σκοπός της, καθώς και οι όροι 
του παρόντος και ζητούν τα σχετικά αποδεικτικά έγ-
γραφα από τον δικαιούχο. Εφόσον κριθεί αναγκαίο και 
προκειμένου να διαφυλαχθεί η τήρηση του ορίου μι-
κροχρηματοδοτήσεων, ο δικαιούχος υπογράφει σχετική 
υπεύθυνη δήλωση με την οποία παράλληλα συναινεί 
στην ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ιδρυμάτων μικρο-
χρηματοδοτήσεων και παρόχων υπηρεσιών πληρωμών 
του ν. 4537/2018 (Α΄ 84), οι οποίες αφορούν αποκλειστι-
κά τη χορήγηση σε αυτόν μικροχρηματοδότησης, εφό-σον κριθεί αναγκαίο για την επιβεβαίωση της τήρησης του ορίου της παρ. 2.
7. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών μπορεί να 
ορίζεται ανώτατο όριο επιτοκίου μικροχρηματοδότησης.
Άρθρο 18Διαχείριση συναλλαγών
Οι συναλλαγές εξυπηρέτησης των χορηγούμενων 
μικροχρηματοδοτήσεων διενεργούνται μέσω λογαρια-σμών πληρωμών ή ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2663 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
Άρθρο 19
Απαλλαγές από τέλη και εισφορές
1. Οι συμβάσεις μικροχρηματοδοτήσεων που καταρ-
τίζουν τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων σύμφωνα με τον παρόντα νόμο απαλλάσσονται από τέλη χαρτο-σήμου.
2. Στις συμβάσεις μικροχρηματοδοτήσεων που καταρ-
τίζουν τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων σύμφωνα 
με τον παρόντα νόμο δεν επιβάλλεται η εισφορά του 
ν. 128/1975 (Α΄ 178).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΟΡΩΝ – ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ
ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ
Άρθρο 20
Διαφήμιση και εμπορική προώθησημικροχρηματοδοτήσεων
1. Οι διαφημιστικές και εμπορικές ανακοινώσεις σχε-
τικά με τη γενική πολιτική μικροχρηματοδότησης και 
τις χορηγούμενες μικροχρηματοδοτήσεις δεν πρέπει να 
είναι αθέμιτες, ασαφείς και παραπλανητικές. Ειδικότερα, 
απαγορεύονται οι διατυπώσεις που ενδέχεται να δημι-
ουργήσουν ψευδείς προσδοκίες στον δικαιούχο όσον 
αφορά στη διαθεσιμότητα ή το κόστος της μικροχρη-
ματοδότησης.
2. Κάθε ίδρυμα μικροχρηματοδοτήσεων, το οποίο 
διαφημίζει τις χορηγούμενες μικροχρηματοδοτήσεις, 
παρέχει κατά τρόπο σαφή, συνοπτικό και ευδιάκριτο 
τυποποιημένες πληροφορίες ως εξής:
α) το επιτόκιο της μικροχρηματοδότησης, επισημαί-
νοντας αν πρόκειται για σταθερό ή κυμαινόμενο ή συν-
δυασμό και των δύο,
β) το συνολικό κόστος της μικροχρηματοδότησης, με 
αναλυτική αναφορά στο κόστος των επιμέρους χρεώ-
σεων που επιβαρύνουν τη συναλλαγή σε ονομαστική 
αξία και ως ποσοστό του συνολικού ύψους της μικρο-
χρηματοδότησης,
γ) τη διάρκεια αποπληρωμής της μικροχρηματοδό-
τησης,
δ) τον αριθμό και το ποσό των δόσεων,
ε) το περιεχόμενο των συμβουλευτικών υπηρεσιών 
του άρθρου 16 και το κόστος τους ως ποσοστό επί του συνολικού ύψους της μικροχρηματοδότησης.
3. Οι πληροφορίες της παρ. 2 εξειδικεύονται με αντι-
προσωπευτικό παράδειγμα, το οποίο ακολουθείται σε 
όλα τα στάδια της προώθησης της μικροχρηματοδότη-
σης. Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος θεσπίζο-
νται τα κριτήρια για τον καθορισμό αντιπροσωπευτικού 
παραδείγματος.
Άρθρο 21
Υποχρέωση διαφάνειας στους όρους συναλλαγών των συμβάσεων
1. Τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων συνάπτουν 
σύμβαση με τους δικαιούχους, στην οποία μεταξύ άλλων 
περιγράφονται οι όροι δανειοδότησης και ειδικότερα:
α) το επιτόκιο της μικροχρηματοδότησης, επισημαί-
νοντας αν πρόκειται για σταθερό ή κυμαινόμενο ή συν-
δυασμό και των δύο,β) το συνολικό κόστος της μικροχρηματοδότησης, με 
αναλυτική αναφορά στις επιμέρους χρεώσεις που επι-
βαρύνουν τη συναλλαγή, σε ονομαστική αξία και ως πο-
σοστό του συνολικού ύψους της μικροχρηματοδότησης,
γ) η διάρκεια αποπληρωμής της μικροχρηματοδότη-
σης συμπεριλαμβανομένης της προθεσμίας άσκησης 
του δικαιώματος υπαναχώρησης, καθώς και του κόστους 
της, αν υφίσταται,
δ) ο αριθμός και το ποσό των δόσεων,
ε) το περιεχόμενο των συμβουλευτικών υπηρεσιών 
του άρθρου 16 και το κόστος τους,
στ) η διαδικασία είσπραξης ανεξόφλητων οφειλών,
ζ) το δικαίωμα καταγγελίας,
η) η διαδικασία εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών.2. Ο δικαιούχος μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα υπα-
ναχώρησης εντός δεκατεσσάρων (14) ημερών από την 
υπογραφή της σύμβασης, ανεξαρτήτως αν στο διάστημα 
αυτό έχει πραγματοποιηθεί η εκταμίευση του δανείου. 
Στην τελευταία περίπτωση το συνολικό ποσό επιστρέ-
φεται άτοκα στο ακέραιο και εφάπαξ, ταυτόχρονα με την 
δήλωση υπαναχώρησης, αλλά ο δανειολήπτης επιβαρύ-
νεται με το αντίστοιχο διαχειριστικό κόστος.
3. Σε περίπτωση μη εξυπηρετούμενης οφειλής, το 
ίδρυμα μικροχρηματοδότησης εφαρμόζει τις διαδικα-
σίες που προβλέπονται στον Κώδικα Δεοντολογίας Τρα-
πεζών του ν. 4224/2013 (Α΄ 288).
Άρθρο 22
Συμμετοχή στο Πρόγραμμα 
Δημοσίων Επενδύσεων
1. Τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων επιτρέπεται 
να συμμετέχουν σε προγράμματα χορήγησης μικρο-
χρηματοδοτήσεων με συνεπένδυση από το εθνικό ή το 
συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του Προγράμματος Δη-
μοσίων Επενδύσεων, καθώς και να λαμβάνουν εγγυήσεις 
από το Ελληνικό Δημόσιο, τηρουμένων των κανόνων του 
ενωσιακού δικαίου για τις κρατικές ενισχύσεις. Με κοινή 
απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Ανάπτυξης 
και Επενδύσεων ορίζονται οι δυνητικοί δικαιούχοι, τα 
είδη και ο σκοπός των παρεχόμενων μικροχρηματοδο-
τήσεων, οι ειδικότεροι όροι υλοποίησης του προγράμμα-
τος, η διαδικασία ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέ-ντων ποσών, καθώς και κάθε ειδικότερο ζήτημα για την 
εφαρμογή του παρόντος.
2. Τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων συμμετέχουν 
στα προγράμματα του παρόντος μόνο αν έχουν λάβει 
πιστοποίηση από τη Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης 
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη συμμόρφωσή τους 
με τον Κώδικα.
3. Σε προγράμματα χορήγησης μικροχρηματοδοτή-
σεων της παρ. 1 επιτρέπεται να μετέχει και η Ελληνική 
Αναπτυξιακή Τράπεζα.
ΜΕΡΟΣ Β΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ
Άρθρο 23
Τροποποιήσεις του ν. 4261/2014
Ο ν. 4261/2014 (Α΄107) τροποποιείται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2664 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
1) Η παρ. 3 του άρθρου 8 καταργείται.
2) Η παρ. 2 του άρθρου 55 αντικαθίσταται ως εξής:
 «2. Για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της 
εποπτείας που ασκείται από την Τράπεζα της Ελλάδος 
με τον παρόντα νόμο και σύμφωνα με τις ισχύουσες δι-
ατάξεις, όπως προσαρμόζονται κατά την εφαρμογή του 
ν. 4449/2017 (Α΄ 7) για τους υποχρεωτικούς ελέγχους 
των ετήσιων και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών 
καταστάσεων και του Κανονισμού 537/2014/ΕΕ για τις 
ειδικές απαιτήσεις όσον αφορά τον υποχρεωτικό έλεγχο 
οντοτήτων δημοσίου συμφέροντος:
α) Οι ορκωτοί ελεγκτές - λογιστές και οι εταιρείες και 
κοινοπραξίες ορκωτών ελεγκτών - λογιστών που διενερ-
γούν τον τακτικό έλεγχο των ετήσιων και ενοποιημένων 
οικονομικών καταστάσεων πιστωτικού ιδρύματος, μετά 
από σχετική πρόσκληση της Τράπεζας της Ελλάδος, λαμ-
βάνουν μέρος σε συσκέψεις με εκπροσώπους της. Αν η 
Τράπεζα της Ελλάδος κρίνει ότι είναι απαραίτητο, μπορεί 
να καλεί στις εν λόγω συσκέψεις και το εμπλεκόμενο 
πιστωτικό ίδρυμα.
Αντικείμενο των συσκέψεων αποτελούν μεταξύ άλλων:
αα) διαπιστώσεις ή ευρήματα του ελέγχου που αξιο-
λογήθηκαν ως ουσιώδη από τους ορκωτούς ελεγκτές 
- λογιστές και ετέθησαν υπόψη των αρμόδιων διοικη-
τικών οργάνων ή αρμόδιων στελεχών του πιστωτικού 
ιδρύματος,
αβ) ζητήματα που αφορούν στην αποτελεσματικότη-
τα και επάρκεια του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου 
του πιστωτικού ιδρύματος σε σχέση με τη σύνταξη των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων,
αγ) ευρήματα που προέκυψαν από τον έλεγχο ενοποι-
ούμενων στις οικονομικές καταστάσεις του πιστωτικού 
ιδρύματος επιχειρήσεων που επηρεάζουν σε σημαντικό 
βαθμό τις οικονομικές καταστάσεις του,
αδ) οποιοδήποτε άλλο θέμα κρίνεται ότι αφορά στην 
άσκηση του εποπτικού ή ελεγκτικού έργου.
β) Η Τράπεζα της Ελλάδος, για θέματα που αφορούν 
στην άσκηση των εποπτικών της καθηκόντων και όποτε 
το κρίνει απαραίτητο, δύναται να απευθύνει πρόσκληση 
στους ορκωτούς ελεγκτές − λογιστές που διενεργούν 
τον τακτικό έλεγχο των ετήσιων και ενοποιημένων οι-
κονομικών καταστάσεων των πιστωτικών ιδρυμάτων, 
προκειμένου να παραστούν σε συλλογικές συναντήσεις 
(συσκέψεις μεταξύ της Τράπεζας της Ελλάδος και δύο 
ή περισσότερων ορκωτών ελεγκτών των πιστωτικών 
ιδρυμάτων ή του συλλογικού τους οργάνου).».
3) Το άρθρο 149 αντικαθίσταται ως εξής:
«Άρθρο 149
Μείωση, εξόφληση ή επαναγορά μέσων κεφαλαίου
Για οποιαδήποτε μείωση, εξόφληση ή επαναγορά κοι-
νών μετοχών του άρθρου 37 του ν. 4548/2018 (Α΄ 104), 
συνεταιριστικών μερίδων του άρθρου 3 του ν. 1667/1986 
(Α΄ 196) ή άλλων μέσων κεφαλαίου κοινών μετοχών της 
κατηγορίας 1, που έχουν εκδοθεί από πιστωτικά ιδρύμα-
τα, απαιτείται προηγούμενη έγκριση από την Τράπεζα 
της Ελλάδος κατά τα προβλεπόμενα στα άρθρα 77 και 78 
του Κανονισμού 575/2013/ΕΕ, όπως αυτά εξειδικεύονται 
στοv κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμό 241/2014/ΕΕ.»4) Μετά το άρθρο 149 προστίθεται νέο άρθρο 149Α 
ως εξής:
«Άρθρο 149Α
Ειδικές διατάξεις περί διανομής μερίσματος
1. Κατά παρέκκλιση του στοιχείου γ΄ της παρ. 2 του άρ-
θρου 160 και της παρ. 2 του άρθρου 161 του ν. 4548/2018 
(Α΄ 104), τα πιστωτικά ιδρύματα δεν υπόκεινται σε υπο-χρέωση διανομής ελάχιστου μερίσματος.
2. Για τη διανομή μερίσματος σε είδος, κατ’ εφαρμο-
γή των παρ. 4 και 5 του άρθρου 161 του ν. 4548/2018, απαιτείται προηγούμενη έγκριση της Τράπεζας της Ελ-
λάδος. Αντίστοιχη έγκριση απαιτείται και για τη διανομή 
σε είδος για πρόσθετα μέσα κεφαλαίου της κατηγορίας 1 και μέσα κεφαλαίου της κατηγορίας 2.»
Άρθρο 24
Τροποποιήσεις του άρθρου 2 του ν. 4335/2015
1. Το άρθρο 2 του ν. 4335/2015 (Α΄87) τροποποιείται 
ως εξής:
α. Στην περ. β΄ της παρ. 6 του εσωτερικού άρθρου 4 
η φράση «από την εφαρμογή των απαιτήσεων των άρ-θρων 18 έως 22» αντικαθίσταται με τη φράση «από την 
εφαρμογή των απαιτήσεων των άρθρων 5 ως 9».
β. Στην περ. β΄ της παρ. 7 του εσωτερικού άρθρου 4 η 
φράση «οι απαιτήσεις των άρθρων 18 έως 22 εκπληρώ-νονται» αντικαθίσταται με τη φράση «οι απαιτήσεις των άρθρων 5 έως 9 εκπληρώνονται».
γ. Η περ. γ΄ της παρ. 8 του εσωτερικού άρθρου 18 η 
φράση «με την περίπτωση 112 του άρθρου 2» αντικαθί-
σταται με τη φράση «με την περίπτωση 113 του άρθρου 
2».
δ. Στην παρ. 1 του εσωτερικού άρθρου 25 μετά τη 
φράση «που διενεργείται σύμφωνα με το άρθρο 23» 
προστίθενται οι λέξεις «και το άρθρο 24».
ε. Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 1 του εσωτερικού άρ-
θρου 36, η φράση «με την επιφύλαξη της παρ. 2 του 
παρόντος άρθρου» αντικαθίσταται με τη φράση «με την 
επιφύλαξη της παρ. 13 του παρόντος άρθρου».
στ. Στο τελευταίο εδάφιο της παρ. 9 του εσωτερικού 
άρθρου 36 προστίθεται η φράση «, δεόντως αιτιολο-
γημένο».
ζ. Στην περ. β΄ της παρ. 10 του εσωτερικού άρθρου 36, 
η φράση «σύμφωνα με την παράγραφο 10» αντικαθίστα-
ται με τη φράση «σύμφωνα με την παρ. 11».
 η. Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 10 του εσωτερικού άρ-
θρου 44, η φράση «που αναφέρεται στην παράγραφο 
6» αντικαθίσταται με τη φράση « που αναφέρεται στην παρ. 8».
θ. Στην παρ. 6 του εσωτερικού άρθρου 56, οι λέξεις 
«και 107» αντικαθίστανται με τις λέξεις «και 111».
ι. Στην περ. α΄ της παρ. 1 του εσωτερικού άρθρου 59 
διαγράφεται η φράση «σύμφωνα με την περίπτωση α 
της παραγράφου 2 του άρθρου 43».
ια. Στην περ. β΄ της παρ. 3 του εσωτερικού άρθρου 
59 η φράση «ή εποπτικές ενέργειες» αντικαθίσταται με τη φράση «ή ενέργειες της αρμόδιας αρχής ή της αρχής εξυγίανσης».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2665 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
ιβ. Στο τέλος της παρ. 2 του εσωτερικού άρθρου 67 
προστίθεται νέο εδάφιο ως εξής: «Αν η αρχή εξυγίανσης 
έχει ήδη δώσει εντολή για τη μεταβίβαση, απομείωση, 
μετατροπή ή ενέργεια εξυγίανσης, η εντολή αυτή είναι 
άκυρη όσον αφορά το συγκεκριμένο περιουσιακό στοι-
χείο, μετοχές, τίτλους ιδιοκτησίας, δικαιώματα ή υπο-
χρεώσεις.»
ιγ. Στο τελευταίο εδάφιο της παρ. 2 του εσωτερικού άρ-
θρου 71 διαγράφεται η τελεία και προστίθεται η φράση 
«στο κράτος - μέλος όπου έχει την έδρα της η θυγατρική 
του ιδρύματος υπό εξυγίανση.»
ιδ. Στην περ. β΄ της παρ. 5 του εσωτερικού άρθρου 71, 
η φράση «σύμφωνα με την περίπτωση α της παρ. 1 του άρθρου 43» αντικαθίσταται με τη φράση «σύμφωνα με την περ. α΄ της παρ. 2 του άρθρου 43».
ιε. Στην περ. α΄ της παρ. 2 του εσωτερικού άρ-
θρου 74 μετά από τη φράση «κατά το άρθρο 145 του 
ν. 4261/2014» προστίθεται η φράση «ή το άρθρο 90 του ν. 4514/2018 (Α΄ 14)».
ιστ. Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 του εσωτερικού 
άρθρου 87 οι λέξεις «του άρθρου 88» αντικαθίστανται με τις λέξεις «του άρθρου 85».
ιζ. Στο τέλος του πρώτου εδαφίου της παρ. 3 του εσω-
τερικού άρθρου 87 διαγράφεται η τελεία και προστίθεται 
η φράση «εκτός αν η αρχή εξυγίανσης της τρίτης χώρας έχει ήδη συναινέσει στην περαιτέρω διαβίβαση των εν λόγω πληροφοριών.»
ιη. Η παρ. 9 του εσωτερικού άρθρου 88 αντικαθίστα-
ται ως εξής: «9. Η κοινή απόφαση που αναφέρεται στις 
παρ. 6 ή 8 και οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τις 
αρχές εξυγίανσης ελλείψει κοινής απόφασης σύμφωνα 
με την παρ. 7, αναγνωρίζονται ως οριστικές και εφαρ-
μόζονται από τις αρχές εξυγίανσης στα εμπλεκόμενα 
κράτη - μέλη.»
2. Όπου στα εσωτερικά άρθρα του άρθρου 2 του 
ν.  4335/2015 γίνεται αναφορά σε διατάξεις των 
ν. 3606/2007 (Α΄ 195) και 3746/2009 (Α΄ 27) νοούνται οι 
αντίστοιχες κατά περιεχόμενο διατάξεις των ν. 4515/2018 
και 4370/2016 (Α΄37) αντίστοιχα.
Άρθρο 25
Τροποποιήσεις του ν. 4370/2016
Ο ν. 4370/2016 (Α΄ 37) τροποποιείται ως εξής:
1) To πρώτο εδάφιο της υποπερ. γγ) της περ. α) της 
παρ. 2 του άρθρου 6 τροποποιείται ως εξής:
«γγ) Έναντι της απαίτησης του αποχωρούντος πιστω-
τικού ιδρύματος προς καταβολή της επιστρεπτέας αξίας 
της μερίδας του συμψηφίζονται οποιεσδήποτε απαιτή-
σεις έχει το ΤΕΚΕ κατά του αποχωρούντος πιστωτικού 
ιδρύματος, συμπεριλαμβανομένων οφειλόμενων εισφο-
ρών του αποχωρούντος προς το ΣΚΚ, το ΣΚΕ, το ΣΕ, του 
τέλους συμμετοχής ή άλλων χρηματικών ποσών που 
έχει καθορίσει το διοικητικό συμβούλιο του ΤΕΚΕ και 
είναι πληρωτέα από το πιστωτικό ίδρυμα έως και την 
ημερομηνία αποχώρησής του».
2) Στο τέλος της υποπερ. γγ) της περ. α) της παρ. 2 του 
άρθρου 6 προστίθεται νέο εδάφιο, ως εξής:
«Πιστωτικό ίδρυμα που αποχωρεί δεν έχει αξίωση στο 
προϊόν εκκαθάρισης που τυχόν εισπράττεται μετά την 
ημερομηνία αποχώρησης».3) Η περ. α) της παρ. 3 του άρθρου 6 τροποποιείται 
ως εξής:
«α) Οι τακτικές εισφορές τις οποίες κατέβαλε το πιστω-
τικό ίδρυμα κατά το δωδεκάμηνο προτού παύσει να είναι 
μέλος του ΣΚΚ μεταφέρονται στο νέο σύστημα εγγύησης 
καταθέσεων στο οποίο προσχώρησε το αποχωρούν από 
το ΣΚΚ πιστωτικό ίδρυμα. Τούτο ισχύει και στην περίπτω-
ση μεταφοράς ορισμένων δραστηριοτήτων πιστωτικού 
ιδρύματος σε άλλο κράτος - μέλος υπό την έννοια της 
μεταφοράς τμήματος επιλέξιμων καταθέσεων και κάλυ-
ψης αυτών από άλλο σύστημα εγγύησης καταθέσεων. Οι 
τακτικές εισφορές που καταβλήθηκαν στο ΣΚΚ κατά το 
δωδεκάμηνο που προηγείται της μεταφοράς μεταφέρο-
νται στο νέο σύστημα εγγύησης καταθέσεων κατά την 
αναλογία του τμήματος των επιλέξιμων καταθέσεων που 
μεταφέρθηκαν σε αυτό.»
4) Η περ. γ) της παρ. 3 του άρθρου 6 καταργείται.
5) To πρώτο εδάφιο της υποπερ. γγ) της περ. α) της 
παρ. 2 του άρθρου 7 τροποποιείται ως εξής:
«γγ) Έναντι της απαίτησης του αποχωρούντος πιστω-
τικού ιδρύματος προς καταβολή της επιστρεπτέας αξίας 
της μερίδας του συμψηφίζονται οποιεσδήποτε απαιτή-
σεις έχει το ΤΕΚΕ κατά του αποχωρούντος πιστωτικού 
ιδρύματος, συμπεριλαμβανομένων οφειλόμενων εισφο-
ρών του αποχωρούντος προς το ΣΚΚ, το ΣΚΕ και το ΣΕ, 
του Τέλους Συμμετοχής ή άλλων χρηματικών ποσών που 
έχει καθορίσει το ΔΣ του ΤΕΚΕ και είναι πληρωτέα από 
πιστωτικό ίδρυμα έως και την ημερομηνία αποχώρησής 
του.
6) Στο τέλος της υποπερ. γγ) της περ. α) της παρ. 2 του 
άρθρου 7 προστίθεται νέο εδάφιο, ως εξής:
«Πιστωτικό ίδρυμα που αποχωρεί δεν έχει αξίωση στο 
προϊόν εκκαθάρισης που τυχόν εισπράττεται μετά την 
ημερομηνία αποχώρησης».
7) Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 7 του άρθρου 11 τρο-
ποποιείται ως εξής:
«Αν οι λογαριασμοί τηρούνταν σε άλλο νόμισμα, δι-
αφορετικό από το νόμισμα της καταβολής αποζημίω-
σης, εφαρμόζεται η συναλλαγματική ισοτιμία όπως αυτή 
προσδιορίζεται από το εκάστοτε πιστωτικό ίδρυμα».
8) Η παρ. 12 του άρθρου 11 τροποποιείται ως εξής:
«12. Δεν καταβάλλεται αποζημίωση όταν τους τε-
λευταίους είκοσι τέσσερις (24) μήνες δεν έλαβε χώρα 
συναλλαγή σχετική με την κατάθεση και η αξία της κα-
τάθεσης είναι μικρότερη απ ό το διοικητικό κόστος που 
θα προκαλούσε στο ΤΕΚΕ η καταβολή της αποζημίωσης 
αυτής. Το διοικητικό κόστος του ΤΕΚΕ προσδιορίζεται 
με απόφαση του ΔΣ και δύναται να τροποποιείται, εφό-
σον κρίνεται σκόπιμο. Ως συναλλαγή θεωρείται κάθε 
πραγματική συναλλαγή δικαιούχου καταθέτη ή τρίτου 
κατ’ εντολή οποιουδήποτε δικαιούχου. Η πίστωση των 
καταθέσεων με τόκους, καθώς και η κεφαλαιοποίησή 
τους, δεν συνιστούν συναλλαγή.»
9) Το πρώτο εδάφιο της παρ. 6 του άρθρου 27 τροπο-
ποιείται ως εξής:
«6. Εντός είκοσι (20) ημερολογιακών ημερών από την 
αρχή κάθε έτους, κάθε πιστωτικό ίδρυμα που συμμετέχει 
στο ΣΚΚ αποστέλλει στο ΤΕΚΕ ετήσια κατάσταση, με το ύψος των εγγυημένων καταθέσεων της τελευταίας ημέ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2666 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
ρας κάθε ημερολογιακού τριμήνου του προηγούμενου 
έτους, υπογεγραμμένη από τον νόμιμο εκπρόσωπο ή 
τον προς τον σκοπό αυτόν ειδικώς εξουσιοδοτηθέντα 
από το πιστωτικό ίδρυμα και τον ορκωτό λογιστή του 
πιστωτικού ιδρύματος.»
10) Η παρ. 5 του άρθρου 36 καταργείται.11) Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 49 τρο-
ποποιείται ως εξής:
 «Ο προϋπολογισμός συντάσσεται μέχρι τέλος Οκτω-
βρίου κάθε οικονομικού έτους σε χρόνο που προσδιο-ρίζει το Διοικητικό Συμβούλιο εντός του ως άνω ορίου και μετά την έγκρισή του από το ΔΣ υποβάλλεται στον Υπουργό Οικονομικών, ο δε απολογισμός συντάσσεται 
μέχρι τέλος Μαρτίου του επομένου οικονομικού έτους.»
Άρθρο 26Ρύθμιση θεμάτων της εισφοράς του άρθρου 1 του ν. 128/1975
Καταργείται η επιβολή εισφοράς του άρθρου 1 του 
ν. 128/1975 (Α΄ 178) σε όλα τα δάνεια, τις πάσης φύ-
σης χορηγήσεις και τα υπόλοιπα δανείων ή πιστώσεων από πιστωτικά ιδρύματα προς Δήμους, Περιφέρειες και Ν.Π.Δ.Δ. αυτών, εφόσον τα τελευταία δεν ασκούν οικο-νομική δραστηριότητα.
Άρθρο 27
Διατάξεις για τα πιστωτικά ιδρύματα
1. Στο άρθρο 5β του ν. 3556/2007 (Α΄ 91), προστίθεται 
νέα παρ. 2α, ως εξής:
« 2α. H παρ. 2 δεν εφαρμόζεται σε πιστωτικά ιδρύματα 
που ανήκουν σε όμιλο εταιρειών, του οποίου η μητρική 
εταιρεία: α) εμπίπτει στις διατάξεις του παρόντος ως εκ-
δότης κινητών αξιών που έχουν εισαχθεί προς διαπραγ-
μάτευση σε οργανωμένη αγορά και β) καταρτίζει ενοποι-
ημένες τριμηνιαίες οικονομικές καταστάσεις βάσει των διεθνών λογιστικών προτύπων που εφαρμόζονται στην 
ενδιάμεση χρηματοοικονομική πληροφόρηση, όπως 
αυτά υιοθετήθηκαν με τη διαδικασία που προβλέπεται στον Κανονισμό (ΕΚ) υπ’ αρ. 1606/2002. Στην περίπτω-ση αυτή, η υποχρέωση της παρ. 1 εκπληρώνεται με τις ενοποιημένες τριμηνιαίες οικονομικές καταστάσεις της μητρικής εταιρείας του πιστωτικού ιδρύματος.»
2. Στο τελευταίο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 3 του 
ν. 4649/2019 (Α΄206) η φράση «12 μηνών» αντικαθίστα-ται από τη φράση «είκοσι τεσσάρων (24) μηνών».
3. Η υποπερ. ββ) της περ. α) της παρ. 3 του άρθρου 27 
του ν. 4172/2013 (Α΄ 167) τροποποιείται ως εξής:
«ββ) τη μεταβίβαση, δηλαδή την πώληση ή την ει-
σφορά δανείων ή πιστώσεων κατά τις διατάξεις του 
ν. 4354/2015 (Α΄ 176) ή του ν. 3156/2003 (Α΄ 157) ή τη 
μεταβίβασή τους σε χρηματοδοτικό ή πιστωτικό ίδρυμα 
ή σε άλλη εταιρεία ή νομική οντότητα εφόσον τη διαχεί-
ρισή τους πραγματοποιεί πιστωτικό ίδρυμα κατά τις δια-
τάξεις του ν. 4261/2014 (Α΄ 107) ή Εταιρεία Διαχείρισης 
Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις του ν. 4354/2015, 
εκπίπτει από τα ακαθάριστα έσοδά τους σε είκοσι (20) 
ισόποσες ετήσιες δόσεις, αρχής γενομένης από τη χρήση 
στην οποία πραγματοποιήθηκε η διαγραφή του χρέους ή 
η μεταβίβαση του δανείου ή της πίστωσης, αντιστοίχως, ανεξάρτητα από τον χρόνο λογιστικής από αναγνώριση 
των οικείων περιουσιακών στοιχείων. Για την εφαρμογή 
του προηγούμενου εδαφίου, η χρεωστική διαφορά ισού-
ται με το συνολικό ποσό της διαγραφής μείον τους μη 
εγγεγραμμένους τόκους, οι οποίοι και δεν εγγράφονται 
ή, αντιστοίχως, με το ποσό της ζημίας στην περίπτωση μεταβίβασης δανείων ή πιστώσεων.»
4. Στο τέλος της παρ. 8 του άρθρου 1 του ν. 4354/2015 
(Α΄176) προστίθεται εδάφιο, ως εξής:
«Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς τις υποχρε-
ώσεις της παρούσας παύει αυτοδικαίως η άσκηση των 
δικαιωμάτων ψήφου που απορρέουν από τη συμμετοχή 
και επιβάλλεται από την Τράπεζα της Ελλάδος διοικητικό 
πρόστιμο, το οποίο δεν υπερβαίνει τις τριακόσιες χιλιά-
δες (300.000) ευρώ».
5. Στην περ. α΄ της παρ. 13 του άρθρου 1 του ν. 4354/ 
2015 προστίθεται υποπερ. ιι, ως εξής:
«ιι. παραιτείται ρητώς από την άδεια λειτουργίας, έπαυ-
σε να ασκεί τη δραστηριότητά της για περίοδο μεγαλύ-
τερη των έξι (6) μηνών ή δεν κάνει χρήση της άδειας λει-
τουργίας σε διάστημα δώδεκα (12) μηνών από τη λήψη 
της. Για την εφαρμογή της παρούσας δεν λαμβάνεται 
υπόψη ο χρόνος πριν από τη θέση της σε ισχύ».
Άρθρο 28
Ρύθμιση θεμάτων του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας
1. Ο ν. 3864/2010 (Α΄119) τροποποιείται ως εξής:
α. Στην παρ. 2 του άρθρου 2 προστίθενται περ. ι) και 
ια), ως εξής:
 «ι) Ασκεί τα δικαιώματα του παρόντος σε απορροφώ-
σα ή διασπώμενη εταιρεία που προέκυψε λόγω εταιρικού 
μετασχηματισμού του ν. 4601/2019 (Α΄44) του πιστωτι-
κού ιδρύματος στο οποίο παρείχε κεφαλαιακή ενίσχυση, 
στην οποία μετέχει λόγω του μετασχηματισμού αυτού.
ια) Ασκεί τα δικαιώματα του παρόντος και τα δικαιώ-
ματα των συμφωνιών - πλαίσιο της παρ. 4 του άρθρου 
6 στο επωφελούμενο πιστωτικό ίδρυμα που προήλθε 
από τη μεταβίβαση του τραπεζικού κλάδου στο πλαίσιο 
μερικής διάσπασης ή απόσχισης κλάδου λόγω εταιρικού 
μετασχηματισμού του ν. 4601/2019 του πιστωτικού ιδρύ-
ματος που έλαβε κεφαλαιακή ενίσχυση από το Ταμείο.»
β. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 6 αντικα-
θίσταται ως εξής:
«Για την πραγματοποίηση του σκοπού του Ταμείου και 
την άσκηση των δικαιωμάτων του το Ταμείο καθορίζει 
το περίγραμμα της συμφωνίας - πλαίσιο ή της τροπο-
ποιούμενης συμφωνίας - πλαίσιο με όλα τα πιστωτικά 
ιδρύματα, τα οποία λαμβάνουν ή έχουν λάβει χρηματο-
οικονομική βοήθεια από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματο-
πιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) ή από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ΕΜΣ), καθώς και με κάθε πι-
στωτικό ίδρυμα που προκύπτει από τη μεταβίβαση των 
τραπεζικών εργασιών του αρχικού πιστωτικού ιδρύμα-
τος στο πλαίσιο μερικής διάσπασης ή απόσχισης κλάδου 
λόγω εταιρικού μετασχηματισμού του ν. 4601/2009.»
γ. Στο άρθρο 10 προστίθεται παρ. 12 ως εξής:« 12. Το Ταμείο διατηρεί όλα τα δικαιώματα του παρό-
ντος άρθρου και στα επωφελούμενα πιστωτικά ιδρύμα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2667 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
τα που προκύπτουν λόγω εταιρικού μετασχηματισμού 
του ν. 4601/2019 του πιστωτικού ιδρύματος που έλαβε 
κεφαλαιακή ενίσχυση σύμφωνα με τον παρόντα νόμο.»
2. Το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και τα 
πιστωτικά ιδρύματα που έχουν λάβει κεφαλαιακή ενίσχυ-
ση από αυτό ή τα επωφελούμενα πιστωτικά ιδρύματα 
που προέρχονται από τη μεταβίβαση τραπεζικών εργα-
σιών λόγω διάσπασης ή μερικής απόσχισης κλάδου στο 
πλαίσιο εταιρικού μετασχηματισμού του ν. 4601/ 2019 
μπορούν να αποφασίζουν την παράταση των συμβά-
σεων με τους ορκωτούς ελεγκτές στους οποίους έχει 
ανατεθεί ο έλεγχος του πιστωτικού ιδρύματος και μετά 
το πέρας της πενταετίας, για διάστημα που δεν υπερ-
βαίνει συνολικά τη δεκαετία, σύμφωνα με το άρθρο 17 
του Κανονισμού (ΕΕ) υπ’ αρ. 537/2014 (L 158), εφόσον 
η Γενική Συνέλευση των μετόχων του πιστωτικού ιδρύ-ματος εγκρίνει τη σχετική αιτιολογημένη εισήγηση που 
υποβάλλει κατόπιν σύστασης της επιτροπής ελέγχου, το 
Διοικητικό Συμβούλιο. Κάθε αντίθετη συμφωνία τροπο-
ποιείται αναλόγως μετά από την παραπάνω απόφαση 
της Γενικής Συνέλευσης.
3. H θητεία μέλους του Γενικού Συμβουλίου ή της Εκτε-
λεστικής Επιτροπής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής 
Σταθερότητας που λήγει εντός των μηνών Μαΐου και 
Ιουνίου 2020, παρατείνεται για άλλους δύο (2) μήνες 
από τη λήξη της, ενώ δεν μπορεί να ανανεωθεί πριν την 
ολοκλήρωση της αξιολόγησης που διενεργεί η Επιτροπή 
Επιλογής, σύμφωνα με την παρ. 7 του άρθρου 4 Α του 
ν. 3864/2010 (Α΄119). Με απόφαση του Υπουργού Οι-
κονομικών, η παράταση μπορεί να επεκταθεί για άλλον έναν (1) μήνα, αν συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ν. 4364/2016 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 2 ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ (ΕΕ) 2019/2177 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 18ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2019 (L 334) ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2009/138/ΕΚ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΣΦΑΛΙΣΗΣ (ΦΕΡΕΓΓΥΟΤΗΤΑ ΙΙ)
Άρθρο 29
Τροποποιήσεις του ν. 4364/2016
Ο ν. 4364/2016 (Α΄ 107) τροποποιείται ως εξής:
1. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 56 αντικα-
θίσταται ως εξής:
 «4. Η προσαρμογή λόγω μεταβλητότητας της παρ. 3 
στα επιτόκια άνευ κινδύνου, που χρησιμοποιούνται για 
τον υπολογισμό της βέλτιστης εκτίμησης των ασφαλι-
στικών και αντασφαλιστικών υποχρεώσεων που προέρ-
χονται από προϊόντα που πωλούνται στην ασφαλιστική 
αγορά της Ελλάδας ή ενός άλλου κράτους, προσαυξάνε-
ται περαιτέρω, πριν από την εφαρμογή του συντελεστή 
εξήντα πέντε τοις εκατό (65%), κατά τη διαφορά μεταξύ 
του διορθωμένου για τον κίνδυνο πιστωτικού περιθωρί-
ου αντίστοιχα της Ελλάδας ή του κράτους αυτού και του 
διπλάσιου του διορθωμένου για τον κίνδυνο συναλλαγ-ματικού περιθωρίου, όποτε η διαφορά αυτή είναι θετική 
και το διορθωμένο για τον κίνδυνο πιστωτικό περιθώριο 
της Ελλάδας ή του αντίστοιχου κράτους είναι υψηλότερο 
από ογδόντα πέντε (85) μονάδες βάσης.»
2. Μετά την παρ. 3 του άρθρου 87 προστίθεται παρ. 
3α ως εξής:
«3α. Η Εποπτική Αρχή ενημερώνει την ΕΑΑΕΣ, σύμ-
φωνα με την παρ. 1 του άρθρου 35 του Κανονισμού (ΕΕ) 
1094/2010, σχετικά με κάθε αίτηση για χρήση ή αλλαγή 
εσωτερικού υποδείγματος. Η Εποπτική Αρχή δύναται 
να ζητήσει την σύμφωνα με την περ. β΄ της παρ. 1 του 
άρθρου 8 του Κανονισμού (ΕΕ) 1094/2010 τεχνική συν-
δρομή από την ΕΑΑΕΣ, σχετικά με την απόφαση επί αί-
τησης για χρήση ή αλλαγή εσωτερικού υποδείγματος.»
3. Μετά το τέλος του άρθρου 120, προστίθεται νέα 
Ενότητα 2Α, καθώς και νέα άρθρα 120α και 120β, ως 
ακολούθως:
«ΕΝΟΤΗΤΑ 2Α
ΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΛΑΤΦΟΡΜΕΣ ΣΥΝΕΡΓ ΑΣΙΑΣ
Άρθρο 120α
Ειδοποίηση
(άρθρο 152α της Οδηγίας 2009/138/ΕΚ)
1. Πριν η Εποπτική Αρχή χορηγήσει άδεια λειτουργίας 
σε ασφαλιστική ή αντασφαλιστική επιχείρηση, η οποία 
εμφανίζει στο πρόγραμμα δραστηριοτήτων της ότι προ-
τίθεται να δραστηριοποιηθεί σε άλλο κράτος - μέλος είτε 
υπό καθεστώς ελεύθερης πα ροχής υπηρεσιών είτε υπό 
καθεστώς εγκατάστασης, κ αι οι δραστηριότητες που 
θα αναλάβει ενδέχεται να είναι σημαντικές σε σχέση με 
την αγορά του κράτους - μέλους υποδοχής, η Εποπτική 
Αρχή ειδοποιεί σχετικά την ΕΑΑΕΣ και την εποπτική αρχή 
του σχετικού κράτους - μέλους υποδοχής. Αντίστοιχα η 
Εποπτική Αρχή λαμβάνει την ίδια ενημέρωση από το 
κράτος - μέλος καταγωγής όταν η Ελλάδα είναι το κρά-
τος - μέλος υποδοχής.
2. Επιπροσθέτως της ειδοποίησης που προβλέπεται 
στην παρ. 1, η Εποπτική Αρχή ειδοποιεί την ΕΑΑΕΣ, 
καθώς και την εποπτική αρχή του σχετικού κράτους - 
μέλους υποδοχής, εφόσον εντοπίζει επιδείνωση των 
χρηματοοικονομικών συνθηκών ή άλλους αναδυόμε-
νους κινδύνους που προκαλούνται από ασφαλιστική ή 
αντασφαλιστική επιχείρηση με έδρα στην Ελλάδα που 
εκτελεί δραστηριότητες σε άλλο κράτος - μέλος είτε 
υπό καθεστώς ελεύθερης πα ροχής υπηρεσιών είτε υπό 
καθεστώς εγκατάστασης και οι οποίοι μπορεί να έχουν 
διασυνοριακές επιπτώσεις. Αντίστοιχα η Εποπτική Αρχή 
λαμβάνει την ίδια ενημέρωση από την Αρχή του κράτους 
- μέλους καταγωγής, όταν η Ελλάδα είναι το κράτος - 
μέλος υποδοχής.
Η Εποπτική Αρχή, για κάθε ασφαλιστική ή αντασφα-
λιστική επιχείρηση, με έδρα σε άλλο κράτος - μέλος 
και η οποία λειτουργεί στην Ελλάδα είτε υπό καθεστώς 
ελεύθερης παροχής υπηρεσιών είτε υπό καθεστώς εγκα-
τάστασης, για την οποία έχει σοβαρές και βάσιμες ανη-
συχίες όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών, 
δύναται να ειδοποιήσει σχετικά την Εποπτική Αρχή του 
κράτους - μέλους καταγωγής. Σε περίπτωση που δεν 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2668 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
μπορεί να εξευρεθεί διμερής λύση, τότε η Εποπτική Αρχή 
δύναται να παραπέμψει το ζήτημα στην ΕΑΑΕΣ και να 
ζητήσει τη συνδρομή της.
3. Οι ειδοποιήσεις των παρ. 1 και 2 είναι αρκούντως 
λεπτομερείς, ώστε να καθίσταται δυνατή η ορθή εκτί-
μηση της κατάστασης.
4. Οι ειδοποιήσεις των παρ. 1 και 2 δεν θίγουν τις 
αρμοδιότητες εποπτείας της Εποπτικής Αρχής επί των 
ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων, όπως 
προβλέπονται στον παρόντα νόμο, είτε η Ελλάδα είναι 
κράτος - μέλος καταγωγής είτε υποδοχής.
Άρθρο 120β
Πλατφόρμες συνεργασίας
(άρθρο 152β της Οδηγίας 2009/138/ΕΚ)
1. Σε περίπτωση δικαιολογημένων ανησυχιών περί αρ-
νητικών συνεπειών για τους λήπτες ασφάλισης ή τους 
ασφαλισμένους αναφορικά με μια ασφαλιστική ή αντα-
σφαλιστική επιχείρηση με έδρα σε άλλο κράτος - μέλος, 
η οποία λειτουργεί ή προτίθεται να λειτουργήσει στην Ελ-
λάδα είτε υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών 
είτε υπό καθεστώς εγκατάστ ασης και οι δραστηριότητες 
αυτές επηρεάζουν την ελληνική αγορά ιδιωτικής ασφάλι-
σης, η Εποπτική Αρχή μπορεί να απευθύνει αίτημα στην 
ΕΑΑΕΣ για τη δημιουργία και τον συντονισμό μιας πλατ-
φόρμας συνεργασίας για την ενίσχυση της ανταλλαγής 
πληροφοριών και την προώθηση της συνεργασίας με-
ταξύ των σχετικών εποπτικών αρχών.
Η Εποπτική Αρχή συμμετέχει σε πλατφόρμες συνεργα-
σίας που δημιουργούνται από την ΕΑΑΕΣ σύμφωνα με το άρθρο 152β της Οδηγίας 2009/138/ΕΚ και οι οποίες 
αφορούν ασφαλιστικές ή αντασφαλιστικές επιχειρήσεις 
με έδρα σε άλλο κράτος - μέλος, οι οποίες λειτουργούν 
στην Ελλάδα είτε υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής 
υπηρεσιών είτε υπό καθεστώς εγκατάστασης.
2. Η Εποπτική Αρχή μπορεί να δημιουργεί και να συ-
ντονίζει πλατφόρμες συνεργασίας για ασφαλιστικές επι-
χειρήσεις με έδρα στην Ελλάδα και οι οποίες λειτουρ-
γούν σε άλλα κράτη - μέλη είτε υπό καθεστώς ελεύθερης 
παροχής υπηρεσιών είτε υπό καθεστώς εγκατάστασης, προσκαλώντας τις εποπτικές αρχές των άλλων κρατών- μελών.
Επίσης, η Εποπτική Αρχή μπορεί να συμμετέχει σε 
πλατφόρμες συνεργασίας που δημιουργούν εποπτικές 
αρχές άλλων κρατών - μελών και οι οποίες αφορούν 
ασφαλιστικές ή αντασφαλιστικές επιχειρήσεις με έδρα 
σε άλλο κράτος - μέλος, οι οποίες λειτουργούν στην Ελ-
λάδα είτε υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών 
είτε υπό καθεστώς εγκατάστασης.
3. Η συμμετοχή της Εποπτικής Αρχής σε πλατφόρμες 
συνεργασίας δεν επηρεάζει τις αρμοδιότητές της ως 
προς την εποπτεία των ασφαλιστικών και αντασφαλιστι-
κών επιχειρήσεων με έδρα στην Ελλάδα, καθώς και των 
ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων με 
έδρα σε άλλο κράτος - μέλος που λειτουργούν στην Ελ-
λάδα είτε υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών 
είτε υπό καθεστώς εγκατάστασης, όπως οι αρμοδιότητες 
αυτές προβλέπονται στον παρόντα νόμο.
4. Η Εποπτική Αρχή παρέχει εγκαίρως, κατόπιν αιτήμα-
τος της ΕΑΑΕΣ, όλες τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες για την ορθή λειτουργία κάθε πλατφόρμας συνεργασίας 
στην οποία συμμετέχει.»
4. Το τρίτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 189, αντι-
καθίσταται ως εξής:
«Η Εποπτική Αρχή, εφόσον δρα ως αρχή εποπτείας 
του ομίλου, ενημερώνει τα λοιπά μέλη του κολλεγίου 
εποπτικών αρχών περιλαμβανομένης της ΕΑΑΕΣ, σχετι-
κά με τη παραλαβή της αίτησης και τους διαβιβάζει την 
πλήρη αίτηση, περιλαμβανομένης της τεκμηρίωσης που 
υπέβαλε η επιχείρηση, χωρίς καθυστέρηση.
Η Εποπτική Αρχή δύναται να ζητήσει, την σύμφωνα 
με την περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 8 του Κανονισμού 
(ΕΕ) 1094/2010, τεχνική συνδρομή της ΕΑΑΕΣ, σχετικά 
με την απόφαση επί της αίτησης.»
5. Το πέμπτο και το έκτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 
189, αντικαθίστανται ως εξής:
«Σε περίπτωση που η ΕΑΑΕΣ δεν λάβει την αναφερόμε-
νη στο δεύτερο εδάφιο της παρούσας, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 19 του Κανονισμού (ΕΕ) 1094/2010, απόφαση, τότε η Εποπτική Αρχή, εφόσον δρα ως αρχή εποπτείας του ομίλου, λαμβάνει την τελική απόφαση. Η 
απόφαση αυτή αναγνωρίζεται ως καθοριστική και εφαρ-
μόζεται υποχρεωτικά από τις λοιπές ενδιαφερόμενες 
εποπτικές αρχές.
Σε περίπτωση που η ΕΑΑΕΣ δεν λάβει την αναφερόμε-
νη στο δεύτερο εδάφιο της παρούσας, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 19 του Κανονισμού (ΕΕ) 1094/2010 
απόφαση, η απόφαση που λαμβάνεται από την αρχή 
εποπτείας του ομίλου αναγνωρίζεται ως καθοριστική 
και εφαρμόζεται υποχρεωτικά από την Εποπτική Αρχή.»
6. Το πέμπτο και το έκτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 
194 αντικαθίστανται ως εξής:
«Σε περίπτωση που η ΕΑΑΕΣ δεν λάβει την αναφερόμε-
νη στο δεύτερο εδάφιο της παρούσας σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 19 του Κανονισμού (ΕΕ) 1094/2010 απόφαση, τότε η Εποπτική Αρχή, εφόσον δρα ως αρχή εποπτείας του ομίλου, λαμβάνει την τελική απόφαση. Η 
απόφαση αυτή αναγνωρίζεται ως καθοριστική και εφαρ-
μόζεται υποχρεωτικά από τις λοιπές αρμόδιες εποπτικές 
αρχές.
Σε περίπτωση που η ΕΑΑΕΣ δεν λάβει την αναφερόμε-
νη στο δεύτερο εδάφιο της παρούσας, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 19 του Κανονισμού (ΕΕ) 1094/2010 
απόφαση, η απόφαση που λαμβάνεται από την αρχή 
εποπτείας του ομίλου αναγνωρίζεται ως καθοριστική 
και εφαρμόζεται υποχρεωτικά από την Εποπτική Αρχή.»
ΜΕΡΟΣ Γ΄ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
Άρθρο 30
Ρυθμίσεις για την ακύρωση ή τροποποίηση 
άμεσου προσδιορισμού φόρου, πράξης προσδιορισμού φόρου και πράξης επιβολής προστίμου στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας
Στον ν. 4174/2013 (Α΄ 170) επέρχονται τροποποιήσεις 
ως εξής:
1. Προστίθεται άρθρο 63Β ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2669 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
«Άρθρο 63Β
Ακύρωση ή τροποποίηση άμεσου προσδιορισμού φόρου, πράξης προσδιορισμού φόρου και πράξης επιβολής προστίμου
1. Άμεσος προσδιορισμός φόρου ή πράξη διοικητικού, 
εκτιμώμενου ή διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή 
πράξη επιβολής προστίμου δύναται να ακυρωθεί ή να 
τροποποιηθεί, κατά περίπτωση, με τη διαδικασία του 
παρόντος, για έναν από τους εξής λόγους:
α) για πρόδηλη έλλειψη φορολογικής υποχρέωσης,
β) για αριθμητικό ή υπολογιστικό λάθος.
2. Για την ακύρωση ή τροποποίηση υποβάλλεται αί-
τηση του φορολογούμενου εντός προθεσμίας τριών (3) ετών από την κοινοποίηση της πράξης ή, σε περίπτωση 
άμεσου προσδιορισμού του φόρου, από την υποβολή 
της δήλωσης. Αν η έλλειψη φορολογικής υποχρέωσης 
οφείλεται σε επιγενόμενο λόγο, που γεννήθηκε εντός του 
τελευταίου τριμήνου της προθεσμίας του προηγουμένου 
εδαφίου, η αίτηση δύναται να υποβληθεί εντός τριών (3) 
μηνών από τη γένεση του λόγου αυτού. Η σχετική πράξη 
ακύρωσης ή τροποποίησης εκδίδεται εντός προθεσμίας 
τριών (3) μηνών από την υποβολή της αίτησης.
3. Άμεσος προσδιορισμός ή πράξη διοικητικού, εκτι-
μώμενου ή διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή πράξη 
επιβολής προστίμου δύναται να ακυρωθεί ή να τροπο-ποιηθεί για τους λόγους που αναφέρονται στην παρ. 1 
και χωρίς την αίτηση της παρ. 2. Επιπλέον, ποσά που 
οφείλονται από τον φορολογούμενο με βάση την πρά-ξη τροποποίησης της παρούσας, καταβάλλονται εντός προθεσμίας τριάντα (30) ημερών από την κοινοποίηση της πράξης αυτής στον φορολογούμενο.
4. Κατά της πράξης της Φορολογικής Διοίκησης, με 
την οποία απορρίπτεται η αίτηση του φορολογούμενου, 
καθώς και κατά της πράξης που εκδόθηκε με βάση την 
παρ. 3, χωρεί άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής σύμ-
φωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 63.
5. Η διαδικασία του παρόντος δεν αναστέλλει την προ-
θεσμία και δεν κωλύει την άσκηση της ενδικοφανούς 
προσφυγής ή της προσφυγής ενώπιον του δικαστηρίου. 
Η άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής ή η εκκρεμοδικία 
δεν κωλύουν τη διαδικασία του παρόντος. Αν έχει ασκη-
θεί ενδικοφανής προσφυγή με την οποία προβάλλεται 
ως λόγος ακύρωσης ή τροποποίησης πράξης λόγος που 
αναφέρεται στην παρ. 1, δεν χωρεί κατά της ίδιας πρά-ξης και για τον ίδιο λόγο υποβολή αίτησης με βάση τις διατάξεις της παρ. 2 ή έκδοση πράξης χωρίς αίτηση με βάση τις διατάξεις της παρ. 3.
6. Με απόφαση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής 
Δημοσίων Εσόδων μπορεί να καθορίζονται η διαδικασία, 
ο τρόπος υποβολής της αίτησης, τα αρμόδια όργανα 
για την έκδοση της πράξης, ο τύπος και το περιεχόμενο της πράξης και κάθε ειδικότερο θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.»
2. Στην παρ. 2 του άρθρου 36 προστίθεται περ. ε΄ ως 
εξής:
«ε) εάν υποβληθεί αίτηση για ακύρωση ή τροποποίηση 
σύμφωνα με το άρθρο 63Β ή ακυρωθεί ή τροποποιηθεί 
άμεσος προσδιορισμός φόρου, πράξη προσδιορισμού φόρου ή πράξη επιβολής προστίμου χωρίς αίτηση του φορολογούμενου, σύμφωνα με το άρθρο 63Β, για περί-
οδο ενός (1) έτους μετά την έκδοση της πράξης ακύρω-
σης ή τροποποίησης του άρθρου 63Β, και μόνο για το 
ζήτημα, το οποίο αφορά».
3. Στο τέλος της παρ. 4 του άρθρου 42 προστίθεται 
εδάφιο ως εξής:
«Η παραγραφή της αξίωσης για επιστροφή φόρου που 
προκύπτει ότι καταβλήθηκε αχρεώστητα ως αποτέλεσμα 
έκδοσης πράξης για την ακύρωση ή την τροποποίηση 
άμεσου προσδιορισμού ή πράξης προσδιορισμού του 
φόρου ή πράξης επιβολής προστίμου, σύμφωνα με το άρθρο 63Β, παρατείνεται κατά ένα έτος από την ημερο-μηνία έκδοσης της πράξης ακύρωσης ή τροποποίησης, εφόσον η πράξη, η οποία ακυρώνεται ή τροποποιείται, 
εκδίδεται εντός του τελευταίου έτους της προθεσμίας 
παραγραφής ή μετά από τη συμπλήρωση του χρόνου 
παραγραφής κατά τις διατάξεις των παρ. 1 και 2 του άρ-θρου 36.».
4. Στην παρ. 2 του άρθρου 45 προστίθεται περ. ι΄ ως 
εξής:
«ι) στην περίπτωση του άρθρου 63Β, η πράξη ακύ-
ρωσης ή τροποποίησης που εκδίδεται σύμφωνα με το 
άρθρο αυτό».
5. Στο άρθρο 72 προστίθενται παρ. 52, 53 και 54 ως 
εξής:
«52. Η αίτηση ακύρωσης ή τροποποίησης σύμφωνα με 
τις διατάξεις του άρθρου 63Β υποβάλλεται κατά άμεσου 
προσδιορισμού ή πράξεων διοικητικού, εκτιμώμενου ή διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή πράξεων επιβο-
λής προστίμου που εκδίδονται από την 1η.1.2020 και 
μετά.
53. α) Κατ’ εξαίρεση, άμεσος προσδιορισμός φόρου ή 
πράξεις προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμου που εκδόθηκαν εντός του 2019, για τις οποίες συντρέ-
χει οποιοσδήποτε από τους λόγους που αναφέρονται 
στις περ. α΄ και β΄ της παρ. 1 του άρθρου 63Β και για τις οποίες δεν έχει ασκηθεί ενδικοφανής προσφυγή ή προ-
σφυγή ενώπιον του δικαστηρίου έως την ημερομηνία 
έναρξης ισχύος του άρθρου 63Β, δύνανται να ακυρω-
θούν ή να τροποποιηθούν κατ’ εφαρμογή των οριζομέ-νων στην παρ. 2 του άρθρου 63Β. Για τον σκοπό αυτόν 
υποβάλλεται αίτηση του φορολογούμενου για ακύρω-
ση ή τροποποίηση έως τις 31.7.2020 και η πράξη της 
Φορολογικής Διοίκησης εκδίδεται μέχρι τις 30.9.2020. 
Έως τις 30.9.2020 δύναται να γίνει και η ακύρωση ή τρο-
ποποίηση άμεσου προσδιορισμού φόρου, της πράξης 
προσδιορισμού του φόρου και της πράξης επιβολής 
προστίμου, εφόσον έχει εκδοθεί, χωρίς αίτηση του φο-
ρολογούμενου, κατ’ ανάλογη εφαρμογή των οριζόμενων 
στην παρ. 3 του άρθρου 63Β. Στις περιπτώσεις που έχει 
ασκηθεί ενδικοφανής προσφυγή και δεν έχει συμπλη-
ρωθεί η προθεσμία εξέτασής της, η προθεσμία αυτή δι-
ακόπτεται από την έναρξη ισχύος του άρθρου 63Β και η 
ασκηθείσα ενδικοφανής προσφυγή λογίζεται ως αίτηση 
του φορολογούμενου για την ακύρωση ή τροποποίηση, 
εξετάζεται ως τέτοια και η σχετική πράξη εκδίδεται έως τις 30.9.2020. Για τις υποθέσεις αυτές και σε περίπτωση 
ρητής απόρριψης του αιτήματος ακύρωσης ή τροποποί-
ησης, επιτρέπεται η άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2670 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
κατά της πράξης απόρριψης, κατά τα προβλεπόμενα στο 
άρθρο 63, με την οποία μπορούν να προβάλλονται και 
οι λόγοι που έχουν ήδη προβληθεί με την αρχικώς ασκη-
θείσα ενδικοφανή προσφυγή. Σε περίπτωση σιωπηρής 
απόρριψης του αιτήματος ακύρωσης ή τροποποίησης 
λόγω άπρακτης παρέλευσης της προθεσμίας του προη-
γουμένου εδαφίου, η αρχικώς ασκηθείσα ενδικοφανής 
προσφυγή και κάθε σχετικό έγγραφο διαβιβάζεται προς 
τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών μέχρι τις 31.10.2020 
και η προθεσμία εξέτασης της ενδικοφανούς προσφυγής 
εκκινεί εκ νέου από την 1η.11.2020.
Οι διατάξεις της παρ. 3 του άρθρου 63 εφαρμόζονται 
κατ’ εξαίρεση και για όλες τις υποθέσεις της περ. α΄.
Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, έπειτα από 
εισήγηση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημο-
σίων Εσόδων, ορίζεται κάθε ειδικότερο θέμα για την 
εφαρμογή της παρούσας.
β) Πράξεις επιβολής προστίμου που αφορούν χρή-
σεις έως τις 31.12.2013 και εκδόθηκαν κατ’ εφαρμογή 
της παρ. 2 του άρθρου 32 με βάση στοιχεία που είχε 
στη διάθεσή της η Φορολογική Διοίκηση, ακυρώνονται με σχετική πράξη της Φορολογικής Διοίκησης, εφόσον 
κατά την έκδοση της πράξης προσδιορισμού φόρου δεν 
προκύπτει ποσό φόρου προς καταβολή.
γ) Για επιγενόμενους λόγους που γεννήθηκαν εντός 
του 2019, η αίτηση του δεύτερου εδαφίου της παρ. 2 
του άρθρου 63Β υποβάλλεται εντός προθεσμίας τριών (3) μηνών από τη δημοσίευση του παρόντος.
54. α) Για αναδρομικά εισοδήματα από συντάξεις που 
αφορούν τα φορολογικά έτη 2014 έως και 2017, ανάγο-
νται σε έτος άλλο από εκείνο στο οποίο εισπράχθηκαν 
και καταβλήθηκαν από 1.1.2015 έως και 31.12.2018, για τα οποία εκδίδεται:
αα) πράξη διοικητικού προσδιορισμού φόρου με βάση 
εκπρόθεσμη αρχική δήλωση π ου υποβλήθηκε από τον 
φορολογούμενο ή με βάση στοιχεία που έχει στη διάθε-
σή της η Φορολογική Διοίκηση, σύμφωνα με την παρ. 2 
του άρθρου 32, ή
αβ) πράξη διορθωτικού προσδιορισμού φόρου κατό-
πιν εκπρόθεσμης τροποποιητικής δήλωσης, σύμφωνα 
με το άρθρο 34,
το άρθρο 54 δεν εφαρμόζεται και οι τόκοι εκπρόθε-
σμης καταβολής του άρθρου 53 δεν μπορούν να υπερ-βούν το 20% του κυρίου φόρου που προσδιορίζεται με 
την πράξη, εφόσον πρόκειται για το πρώτο έτος κατα-
βολής σύνταξης, η οποία έγινε καθυστερημένα από τον οικείο ασφαλιστικό φορέα.
Σε περίπτωση που τα ανωτέρω εισοδήματα κατα-
βλήθηκαν αναδρομικά από την 1η.1.2014 έως και τις 31.12.2018 και ανάγονται σε χρήσεις έως και τις 
31.12.2013, εφαρμόζεται το πρώτο εδάφιο της παρ. 18, 
οι επιβαλλόμενες κυρώσεις δεν δύναται να υπερβούν 
το 20% του κυρίου φόρου που προσδιορίζεται κατά την 
έκδοση της πράξης και το άρθρο 54 δεν εφαρμόζεται.
Οι ως άνω διατάξεις ισχύουν για πράξεις διοικητικού ή 
διορθωτικού προσδιορισμού του φόρου που εκδίδονται 
από την 1η.1.2020.
β) Οι πρόσθετοι φόροι ή το πρόστιμο του άρθρου 54 
και οι τόκοι εκπρόθεσμης καταβολής του άρθρου 53 που επιβλήθηκαν με πράξεις διοικητικού προσδιορισμού 
φόρου που αφορούν σε χρήσεις έως τις 31.12.2013 και 
εκδόθηκαν εντός του έτους 2019, κατ’ εφαρμογή της 
παρ. 2 του άρθρου 32, με βάση στοιχεία που είχε στη 
διάθεσή της η Φορολογική Διοίκηση, για αποδοχές που 
εισπράχθηκαν αναδρομικά εντός του 2013, δεν δύναται 
να υπερβούν το 20% του κύριου φόρου που προσδιορί-
σθηκε κατά την έκδοση της πράξης, εφόσον πρόκειται 
για το πρώτο έτος καταβολής σύνταξης, η οποία έγινε 
καθυστερημένα από τον οικείο ασφαλιστικό φορέα. Το 
ίδιο ισχύει για τα ανωτέρω εισοδήματα που θα εκκαθα-ριστούν εκ νέου από την αρμόδια υπηρεσία κατ’ εφαρ-
μογή της διαδικασίας που προβλέπεται στην παρ. 53. 
Με αίτημα του φορολογουμένου εκδίδεται νέα πράξη 
από τη Φορολογική Διοίκηση με την οποία οι πρόσθετοι 
φόροι ή οι τόκοι εκπρόθεσμης καταβολής του άρθρου 
53 περιορίζονται σε ποσοστό είκοσι τοις εκατό (20%) 
του κύριου φόρου και το πρόστιμο του άρθρου 54 δεν επιβάλλεται.»
Άρθρο 31
Τροποποίηση του άρθρου 66 του ν. 4646/2019 και παράταση της προθεσμίας υποβολής της αίτησης για τη λήψη μέτρων 
και για την αλληλέγγυα ευθύνη διοικούντων 
νομικά πρόσωπα
1. Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 28 του άρθρου 66 του 
ν. 4646/2019 (Α΄201) αντικαθίσταται αναδρομικά από 
την έναρξη ισχύος του ν. 4646/2019 ως εξής:
«Για την εφαρμογή του προηγούμενου εδαφίου, υπο-
βάλλεται αίτηση στην αρχή που προέβη στις σχετικές 
ενέργειες λήψης των μέτρων έως τις 31 Δεκεμβρίου 
2020».
2. Η παρ. 29 του άρθρου 66 του ν. 4646/2019 (Α΄201) 
αντικαθίσταται και ισχύει αναδρομικά από την έναρξη 
ισχύος του ν. 4646/2019 ως εξής:
«29. Οι παρ. 1 και 2 του άρθρου 50 του ν. 4174/2013, 
όπως αντικαθίστανται με τις διατάξεις του άρθρου 34 
του παρόντος, ισχύουν από τη δημοσίευση του παρό-
ντος και εφαρμόζονται και για οφειλές, οι οποίες έχουν 
βεβαιωθεί πριν από τη θέση σε ισχύ του παρόντος σε 
βάρος νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων για 
τις οποίες ευθύνονται αλληλεγγύως και προσωπικά τα 
φυσικά πρόσωπα κατ’ εφαρμογή του άρθρου 50 παρ. 
1 και 2, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με τις 
διατάξεις του άρθρου 34 του παρόντος, του άρθρου 115 
του ν. 2238/1994 (Α΄ 151), της παρ. 7 του άρθρου 22 του 
ν. 2648/1998 (Α΄ 238), της περ. β΄ του άρθρου 55 του 
ν. 2859/2000 (Α΄ 248), καθώς και κάθε άλλης διάταξης 
με την οποία θεσπίζεται αλληλέγγυα ευθύνη για οφειλές 
για τις οποίες εφαρμόζεται ο Κώδικας. Οι οφειλές αυτές 
παύουν να βαραίνουν τα αλληλεγγύως ευθυνόμενα πρό-
σωπα, εφόσον τα τελευταία δεν πληρούσαν τις προϋπο-
θέσεις, που τίθενται με τις παρ. 1 και 2 του άρθρου 50 του 
ν. 4174/2013, όπως αντικαθίστανται με τις διατάξεις του 
άρθρου 34 του παρόντος για τη θεμελίωση της αλληλέγ-
γυας ευθύνης και αίρονται τα σε βάρος τους ληφθέντα 
μέτρα. Για την εφαρμογή του προηγούμενου εδαφίου, 
υποβάλλεται αίτηση στην Υπηρεσία της Φορολογικής 
Διοίκησης που είναι αρμόδια για την επιδίωξη της εί-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2671 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
σπραξης των οφειλών μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2020. Η 
αίτηση μπορεί να υποβληθε ί και για εκκρεμείς υποθέσεις 
οφειλών κατά την έννοια της παρ. 50 του άρθρου 72 
του ν. 4174/2013, όπως ισχύει, καθώς και για εκκρεμείς 
υποθέσεις οφειλών ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων 
μετά από άσκηση ανακοπής.
Η Φορολογική Διοίκηση εκδίδει αιτιολογημένη πρά-
ξη, με την οποία αποδέχεται ή απορρίπτει την αίτηση. 
Κατά της τυχόν απορριπτικής απόφασης ή της σιωπη-
ρής απόρριψης της αίτησης μπορεί να ασκηθεί ενδι-
κοφανής προσφυγή κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 63 
του ν. 4174/2013. Ποσά που έχουν εισπραχθεί από τα 
πρόσωπα της παρ. 1 του άρθρου 50 του ν. 4174/2013 
δεν επιστρέφονται.»
3. Στο άρθρο 66 του ν. 4646/2019 προστίθεται παρ. 44, 
η οποία ισχύει αναδρομικά από την έναρξη ισχύος του 
ν. 4646/2019 ως εξής:
«44. H παρ. 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015 (A΄32), 
όπως αντικαθίσταται με τo άρθρο 64 του παρόντος και ισχύει από τη δημοσίευση του παρόντος, εφαρμόζεται και για οφειλές που είχαν βεβαιωθεί σε βάρος νομικών 
προσώπων και νομικών οντοτήτων πριν από τη θέση 
σε ισχύ του παρόντος και για τις οποίες ευθύνονται αλ-
ληλεγγύως, προσωπικά και εις ολόκληρον τα φυσικά 
πρόσωπα της παρ. 1 του άρθρου 31, όπως ίσχυε πριν 
την τροποποίησή του με το άρθρο 64, καθώς και για 
κάθε άλλη περίπτωση που είχαν βεβαιωθεί οφειλές κατ’ εφαρμογή άλλης διάταξης, με την οποία θεσπίζεται αλ-ληλέγγυα ευθύνη για ασφαλιστικές εισφορές, πρόσθε-τα τέλη, τόκους, προσαυξήσεις και λοιπές επιβαρύνσεις προς τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης.
Τα φυσικά πρόσωπα της παρ. 1 του άρθρου 31 του 
ν. 4321/2015 (A΄32) δεν ευθύνονται για τις οφειλές αυτές, 
εφόσον δεν πληρούν τις προϋποθέσεις των περ. α), β) και 
γ) του άρθρου 64 του παρόντος και αίρονται τα σε βάρος 
τους ληφθέντα αναγκαστικά και άλλα μέτρα.
Για την εφαρμογή του προηγούμενου εδαφίου, υπο-
βάλλεται αίτηση μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2020 στις αρ-
μόδιες υπηρεσίες του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών 
Οφειλών (ΚΕΑΟ) που είναι αρμόδιο για την επιδίωξη της 
είσπραξης των ληξιπρόθεσμων ασφαλιστικών οφειλών. 
Η αίτηση μπορεί να υποβλ ηθεί και για εκκρεμείς υπο-
θέσεις.
Η αρμόδια Υπηρεσία του ΚΕΑΟ εκδίδει πράξη, με την 
οποία αποδέχεται ή απορρίπτει την αίτηση. Κατά της 
απορριπτικής απόφασης ή της σιωπηρής απόρριψης 
της αίτησης μπορεί να ασκηθεί προσφυγή του άρθρου 63 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας.
Ποσά που έχουν εισπραχθεί από τα πρόσωπα της παρ. 
1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015 (A΄ 32) δεν επιστρέ-
φονται.»
Άρθρο 32
Τροποποίηση του άρθρου 36 του 
ν. 2093/1992 σχετικά με την άρση ακινησίας οχημάτων έτους 2020 με αναλογική καταβολή τελών κυκλοφορίας
Στο άρθρο 36 του ν. 2093/1992 (Α΄181) επέρχονται οι 
ακόλουθες τροποποιήσεις:1. Το πέμπτο εδάφιο της παρ. 1 αντικαθίσταται ως εξής:
«Εξαιρετικά, δίνεται εναλλακτικά η δυνατότητα άρσης 
της ακινησίας οχήματος αυτοκινήτου ή μοτοσικλέτας 
ιδιωτικής χρήσης του πρώτου εδαφίου της παρούσας, 
άπαξ, εντός του έτους 2020, με αναλογική καταβολή 
των δωδεκατημορίων των ετήσιων τελών κυκλοφορί-
ας που αντιστοιχούν στους μήνες άρσης ακινησίας του 
οχήματος.
Διάστημα άρσης ακινησίας μικρότερο του μηνός λο-
γίζεται για τους σκοπούς του παρόντος, ως ολόκληρος 
μήνας και καταβάλλεται για αυτό ποσό ίσο με ένα δωδε-
κατημόριο των ετήσιων τελών κυκλοφορίας.»
2. Το ένατο εδάφιο της παρ. 1 αντικαθίσταται ως εξής:«Σε περίπτωση άρσης αναγκαστικής ακινησίας, εξαι-
ρετικά εντός του έτους 2020, καταβάλλονται αναλογικά τα τέλη κυκλοφορίας για τους μήνες που υπολείπονται μέχρι το τέλος του έτους.»
Άρθρο 33
Τροποποίηση άρθρων 37 και 41 του ν. 4389/2016 σχετικά με τον περιφερειακό εξοπλισμό της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων
1. Το ένατο εδάφιο του άρθρου 37 του ν. 4389/2016 
(Α΄ 94) αντικαθίσταται με νέα εδάφια ως εξής:
«Η Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρ-
νησης εγκαθιστά, διαχειρίζεται και παραμετροποιεί τις 
κεντρικές και δικτυακές υπολογιστικές υποδομές της 
Αρχής και το συστημικό λογισμικό (λειτουργικό σύστημα 
- πακέτα λογισμικού υπολογιστικής υποδομής), μεριμνά 
για την αδειοδότησή του και ευθύνεται έναντι της Αρχής 
για οποιαδήποτε παραβίαση των υποχρεώσεων αυτών.
Η Αρχή εγκαθιστά, διαχειρίζεται, παραμετροποιεί και 
συντηρεί τις περιφερειακές υπολογιστικές υποδομές 
που της ανήκουν ή της έχουν παραχωρηθεί κατά χρή-
ση και δύναται να λαμβάνει τεχνική υποστήριξη από τη 
Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης 
σύμφωνα με την παρ. 11 του άρθρου 41.
Η Αρχή οφείλει να ακολουθεί τις προδιαγραφές και 
συστάσεις της Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. όσον αφορά θέματα διασυν-
δέσεων του περιφερειακού υπολογιστικού και δικτυακού 
εξοπλισμού με τον κεντρικό υπολογιστικό και δικτυακό 
εξοπλισμό που διαχειρίζεται η Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ.»
2. Στο άρθρο 41 του ν. 4389/2016 προστίθεται παρ. 
14 ως εξής:
«14. Κατ’ εξαίρεση όσων προβλέπονται στο δέκατο 
εδάφιο του άρθρου 37 του παρόντος, η Αρχή, για την 
εγκατάσταση, παραμετροποίηση και συντήρηση των 
περιφερειακών υπολογισ τικών υποδομών που της έχουν 
παραχωρηθεί κατά χρήση, απευθύνει μέχρι την απόσυρ-
σή τους σχετικό αίτημα προς την Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. του Υπουρ-
γείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η οποία αναλαμβάνει 
την προσήκουσα εξυπηρέτηση των αιτημάτων αυτών. 
Για τις περιφερειακές υπολ ογιστικές υποδομές που 
της ανήκουν, η Αρχή, δύναται να απευθύνει μέχρι τις 
31.12.2021 σχετικό αίτημα, προσδιορίζοντας τις ανάγκες 
της και τις σχετικές προθεσμίες. Η Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. αναλαμ-
βάνει την προσήκουσα εξυπηρέτηση των αιτημάτων 
που δύναται να ικανοποιήσει, ενημερώνοντας προς τον 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2672 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
σκοπό αυτόν την Αρχή εντός δέκα (10) ημερών από τη 
λήψη του σχετικού αιτήματος. Περαιτέρω λεπτομέρειες 
εφαρμογής για τη διαδικασία υποβολής των σχετικών 
αιτημάτων, την ενημέρωση σχετικά με τη δυνατότητα, 
τους χρόνους και τις τυχόν προϋποθέσεις εξυπηρέτησής 
τους, καθώς και για την εξυπηρέτηση των αιτημάτων 
αυτών, δύνανται να ρυθμίζονται στη Συμφωνία Επιπέδου 
Εξυπηρέτησης της παρ. 11.»
Άρθρο 34
Λειτουργία παιδικής χαράς στον Κήπο Ζαππείου
Η παιδική χαρά, η οποία ευρίσκεται σε έκταση ιδιο-
κτησίας του Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με 
την επωνυμία «Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημά-
των» που εποπτεύεται από το Υπουργείο Οικονομικών, 
στο νοτιοανατολικό τμήμα του περιβάλλοντος χώρου 
του Ζαππείου Μεγάρου (Κήπος Ζαππείου) στο κέντρο 
της πόλεως των Αθηνών, η οποία περικλείεται από τις 
λεωφόρους Βασιλίσσης Αμα λίας, Βασιλίσσης Όλγας, Βα-
σιλέως Κωνσταντίνου, την οδό Ηρώδου του Αττικού και 
συνορεύει με τον Εθνικό Κήπο, λειτουργεί με ευθύνη του 
ως άνω Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου, το οποίο 
λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ασφαλή λει-
τουργία της εν λόγω παιδικής χαράς. Ειδικά ως προς την 
καταλληλότητα της λειτουργίας της, η παιδική χαρά αξιο-
λογείται από την κατά τόπον αρμόδια «Επιτροπή Ελέγχου 
Παιδικών Χαρών», η οποία συγκροτείται από την Απο-
κεντρωμένη Διοίκηση Αττικής, σύμφωνα με την περ. α΄ της παρ. 3 του άρθρου 9 της υπ’ αρ. 28492/11.05.2009 
απόφασης του Υπουργού Εσωτερικών, όπως ισχύει. Η 
τεχνική έκθεση που προβλέπεται στην παρ. 1 και στην περ. γ΄ της παρ. 3 του άρθρου 9 της 28492/11.05.2009 
απόφασης του Υπουργού Εσωτερικών, όπως τροποποιή-
θηκε και συμπληρώθηκε με την υπ’ αρ. 27934/11.07.2014 
απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, συντάσσεται από 
πτυχιούχο Μηχανικό ΠΕ ή ΤΕ, ο οποίος ορίζεται από την 
«Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων» και υπο-
βάλλεται προς θεώρηση στη Διεύθυνση Τεχνικών Υπη-ρεσιών του Υπουργείου Οικονομικών. Οι παρατηρήσεις 
της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών του Υπουργείου 
Οικονομικών διατυπώνονται εντός αποκλειστικής προ-θεσμίας τριάντα (30) ημερών και ενσωματώνονται στον προς υποβολή φάκελο.
Άρθρο 35
Μείωση ΕΝ.Φ.Ι.Α.
1. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 5 του 
ν. 4223/2013 (Α΄ 287) αντικαθίσταται ως εξής:
«Ειδικά για τα έτη 2016, 2017, 2018, 2019 και 2020 στη 
συνολική αξία του πρώτου εδαφίου δεν συνυπολογίζε-ται η αξία των δικαιωμάτων επί γηπέδων εκτός σχεδίου πόλης ή οικισμού».
2. Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 2Α του άρθρου 7 του 
ν. 4223/2013, η φράση «για το έτος 2019» αντικαθίσταται 
από τη φράση «για τα έτη 2019 και 2020».
3. Η ισχύς του παρόντος άρθρου αρχίζει από την 1η 
Ιανουαρίου 2020.Άρθρο 36
Επέκταση του ευεργετήματος της έκπτωσης ποσοστού 25% σε εμπρόθεσμα καταβαλλόμενες δόσεις βεβαιωμένων οφειλών μηνός Ιουνίου 2020
Στο έβδομο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 2 της από 
11.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου που κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 2 του ν. 4682/2020 (Α΄76) και ισχύει, 
μετά τη φράση «ημερομηνία καταβολής εντός του μηνός 
Μαΐου» προστίθεται η φράση «και Ιουνίου» και το εδάφιο 
διαμορφώνεται ως εξής:
«Η έκπτωση ποσοστού είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) 
επεκτείνεται και σε εμπροθέσμως καταβαλλόμενες 
δόσεις βεβαιωμένων οφειλών και δόσεις ρυθμίσεων ή 
διευκολύνσεων τμηματικής καταβολής με ημερομηνία 
καταβολής εντός των μηνών Μαΐου και Ιουνίου 2020 
για επιχειρήσεις και φυσικά πρόσωπα, για τα οποία η 
προθεσμία καταβολής των εν λόγω οφειλών τους παρα-
τείνεται με τις αποφάσεις της παρ. 2 με την επιφύλαξη 
των εξαιρέσεων του προηγουμένου εδαφίου.».
Άρθρο 37
Διαδικασία έκδοσης λογιστικών πολιτικών
Τροποποίηση του ν. 4270/2014
Το άρθρο 156 του ν. 4270/2014 (A΄ 143) τροποποιείται 
ως εξής:
1. Η παρ. 4 αντικαθίσταται ως εξής:
«4. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών καθο-
ρίζονται:
α) Η πλήρης ανάπτυξη του βασικού σχεδίου λογαρια-
σμών του προεδρικού διατάγματος της παρ. 3,
β) η ανάπτυξη των ταξινομήσεων του προϋπολογι-
σμού,
γ) οι λογιστικές πολιτικές για την αρχική αναγνώριση, 
τη μεταγενέστερη επιμέτρηση, την παρουσίαση των 
στοιχείων των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, κα-
θώς και τις γνωστοποιήσεις που αφορούν τα στοιχεία 
αυτά, μετά από σχετική γνωμοδότηση της Επιτροπής 
Λογιστικής Τυποποίησης και Ελέγχων (ΕΛΤΕ) και
δ) κάθε άλλο ειδικότερο θέμα.
Η ανωτέρω απόφαση, με εξαίρεση την περ. β΄, εκδίδε-
ται κατόπιν εισήγησης της Διεύθυνσης Λογιστικής Γενι-
κής Κυβέρνησης του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους.»
2. Η παρ. 5 αντικαθίσταται ως εξής:
«5. Μέχρι την έναρξη της εφαρμογής από τις οντότητες 
της Γενικής Κυβέρνησης των διατάξεων του π.δ. 54/2018 
(Α΄ 103), που εκδόθηκε σύμφωνα με την παρ. 3, εξακο-
λουθεί να ισχύει η εφαρμογή του διπλογραφικού συστή-
ματος, τόσο ως προς τη σύνταξη των χρηματοοικονο-
μικών καταστάσεων και του απολογισμού, όσο και ως 
προς τον σχεδιασμό γενικά της λογιστικής της Γενικής 
Κυβέρνησης, που καθορίστηκε με:
α) το π.δ. 80/1997 (Α΄ 68), για τους Οργανισμούς Κοι-
νωνικής Ασφάλισης,
β) το π.δ. 205/1998 (Α΄ 163), για τα νομικά πρόσωπα 
δημοσίου δικαίου,
γ) το π.δ. 146/2003 (Α΄122) και τον ν.  3697/2008 
(Α΄ 194), για τα δημόσια νοσοκομεία,
δ) το π.δ. 315/1999 (Α΄ 302), για τους Ο.Τ.Α. Α΄ βαθμού 
και κατ’ αναλογία για τους Ο.Τ.Α. Β΄ βαθμού».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2673 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
Άρθρο 38
Έκδοση λογιστικών πολιτικών για τη συμπλήρωση του λογιστικού πλαισίου της Γενικής Κυβέρνησης
Τροποποίηση του π.δ. 54/2018
1. Η παρ. 4 του άρθρου 9 του π.δ. 54/2018 (Α΄103) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«4. α) Οι λογιστικές πολιτικές για τη σύνταξη των χρη-
ματοοικονομικών καταστάσεων του παρόντος π.δ. θεμε-
λιώνονται σε διεθνώς αποδεκτά λογιστικά πρότυπα για 
τον δημόσιο τομέα, όπως τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα 
Δημοσίου Τομέα (International Public Sector Accounting 
Standards - IPSAS).
β) Οι λογιστικές πολιτικές που εκδίδονται σύμφωνα με 
την παρ. 4 του άρθρου 156 του ν. 4270/2014, συμπλη-
ρώνουν το λογιστικό πλαίσιο της Γενικής Κυβέρνησης 
και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτού.
γ) Τροποποιήσεις των διεθνώς αποδεκτών λογιστικών 
προτύπων για τον δημόσιο τομέα, και ιδιαιτέρως των 
Διεθνών Λογιστικών Προτύπων Δημοσίου Τομέα (IPSAS), 
θα λαμβάνονται υπόψη και αξιολογούνται από τη Δι-
εύθυνση Λογιστικής Γενικής Κυβέρνησης του Γενικού 
Λογιστηρίου του Κράτους, η οποία μπορεί να εισηγείται προσαρμογές των κανόνων του παρόντος π.δ. προς τον 
Υπουργό Οικονομικών. Η Επιτροπή Λογιστικής Τυποποί-
ησης και Ελέγχων (ΕΛΤΕ), στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων 
της που προβλέπονται στο άρθρο 2 του ν. 3148/2003 (Α΄ 
136), παρέχει γνωμοδότηση επί των εισηγήσεων που 
προβλέπονται στην παρούσα.»
2. Οι παρ. 1 και 2 του άρθρου 15 του π.δ. 54/2018 αντι-
καθίστανται ως εξής:
«1. Οι διατάξεις του παρόντος εφαρμόζονται από την 
Κεντρική Διοίκηση σταδιακά από 1.1.2019, εξαιρουμέ-νων των διατάξεων:
α) της παρ. 3 του άρθρου 3, «Κοινό σχέδιο λογαρια-
σμών», μόνο όσον αφορά στη λειτουργική ταξινόμηση,
β) του άρθρου 10, «Ενοποιημένες χρηματοοικονομικές 
αναφορές»,
γ) των παρ. 2.4 και 2.5 του Κεφαλαίου Γ , «Ενσώματα 
πάγια, άυλα και αποθέματα» του Παραρτήματος 5, και
δ) του Κεφαλαίου ΣΤ, «Προβλέψεις» του Παραρτήμα-
τος 5.
2. Οι διατάξεις των περ. α), β), γ) και δ) της παρ. 1, εφαρ-
μόζονται την 1η.1.2023 το αργότερο.
Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, κατόπιν ει-
σήγησης της Διεύθυνσης Λογιστικής Γενικής Κυβέρνη-
σης του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, καθορίζονται 
οι λογιστικές πολιτικές, σύμφωνα με την περ. γ΄ της παρ. 
4 του άρθρου 156 του ν. 4270/2014, που εφαρμόζονται 
κατά τη μεταβατική περίοδο από 1.1.2019 μέχρι 1.1.2023.
3. Η παρ. 3 του άρθρου 15 του π.δ. 54/2018 καταρ-
γείται.
Άρθρο 39
Πολυετείς υποχρεώσειςΤροποποίηση του ν. 4270/2014
Στο άρθρο 67 του ν. 4270/2014 (Α΄143) προστίθεται 
παρ. 8 ως εξής:«8. Εφόσον οι αναλαμβανόμενες υποχρεώσεις αφο-
ρούν σε προμήθεια, παροχή υπηρεσιών, μισθώσεις και 
εκτέλεση δημοσίων έργων του Τακτικού Προϋπολο-
γισμού και προβλέπεται να βαρύνουν τμηματικά ή εξ 
ολοκλήρου αποκλειστικά το επόμενο οικονομικό έτος 
ή τα επόμενα οικονομικά έτη, δεν απαιτείται η έκδοση 
απόφασης ανάληψης υποχρέωσης για το τρέχον έτος. 
Ειδικά σε αυτή την περίπτωση, η πολυετής έγκριση πε-
ριλαμβάνει, εκτός από τα οριζόμενα στην παρ. 5, κατ΄ 
αναλογία και τα οριζόμενα στις περ. α) και β) της παρ. 1 
του άρθρου 3 του π.δ. 80/2016 (Α΄ 145) στοιχεία. Σε πε-
ρίπτωση έγγραφης άρνησης παροχής της βεβαίωσης της 
παρ. 4, για λόγους που ανάγονται στη νομιμότητα, ακο-
λουθείται, κατ’ αναλογία η διαδικασία της περ. γ΄ της παρ. 
1 του άρθρου 4 του π.δ. 80/2016 (Α΄145). Με την έναρξη 
του οικονομικού έτους εντός του οποίου επιβαρύνεται 
ο προϋπολογισμός του φορέα για την πραγματοποίηση της δαπάνης που αφορά η πολυετής έγκριση, εκδίδεται 
άμεσα και κατά προτεραιότητα η απόφαση ανάληψης 
υποχρέωσης. Η παροχή της έγκρισης προϋποθέτει, εκτός 
από τον έλεγχο της παρ. 4, τον έλεγχο και τη βεβαίωση 
νομιμότητας σύμφωνα με την περ. α΄ του δευτέρου εδα-
φίου της παρ. 2 του άρθρου 91 του ν. 4270/2014 (Α΄ 143).»
Άρθρο 40
Διαδικασία πολυετών υποχρεώσεωνΤροποποίηση του π.δ. 80/2016
Στο π.δ. 80/2016 (Α΄ 145) επέρχονται τροποποιήσεις 
ως εξής:
1. Η παρ. 4 του άρθρου 2 αντικαθίσταται ως εξής:«4. Ειδικά όσον αφορά στις δαπάνες για την πραγμα-
τοποίηση προμηθειών, παροχή υπηρεσιών, διενέργεια 
μισθώσεων και εκτέλεση δημοσίων έργων, η απόφαση ανάληψης υποχρέωσης εκδίδεται πριν από την υπογρα-
φή της σχετικής διακήρυξης όπου απαιτείται, από το 
αρμόδιο όργανο του φορέα, εφόσον η προκαλούμενη 
δαπάνη από τις ανωτέρω αιτίες πρόκειται να βαρύνει 
εν όλω ή εν μέρει το τρέχον οικονομικό έτος. Στην αντί-
θετη περίπτωση, εφαρμόζονται οι διατάξεις της παρ. 8 του άρθρου 67 του ν. 4270/2014 (Α΄143). Ειδικότερα, επί 
όλων των διοικητικών πράξεων που εκδίδονται σε κάθε στάδιο της δαπάνης, εφόσον η προκαλούμενη δαπάνη δεν βαρύνει το τρέχον οικονομικό έτος, δεν απαιτείται η 
έκδοση απόφασης ανάληψης υποχρέωσης, υπό την προ-
ϋπόθεση ότι έχει εκδοθεί η πολυετής έγκριση του άρθρου 
67 του ν. 4270/2014 (Α΄143), η οποία μνημονεύεται και 
ελέγχεται αρμοδίως κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 68 του 
ν. 4270/2014 (Α΄143) και στις διατάξεις του παρόντος.»
2. Η παρ. 4 του άρθρου 4 αντικαθίσταται ως εξής:
«4. Οι διακηρύξεις, οι αποφάσεις ανάθεσης και οι 
συμβάσεις που συνάπτονται για λογαριασμό όλων των 
φορέων Γενικής Κυβέρνησης αναφέρουν απαραίτητα 
τον αριθμό και τη χρονολογία της απόφασης ανάληψης 
υποχρέωσης, εφόσον η προκαλούμενη δαπάνη πρόκει-
ται να βαρύνει το τρέχον οικονομικό έτος, τον αριθμό 
καταχώρησής της στα λογιστικά βιβλία του οικείου 
φορέα, καθώς και τον αριθμό της απόφασης έγκρισης 
της πολυετούς ανάληψης, σε περίπτωση που η δαπά-
νη εκτείνεται σε περισσότερα του ενός οικονομικά έτη, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2674 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
συμπεριλαμβανομένου του τρέχοντος. Σε περίπτωση 
που η προκαλούμενη δαπάνη πρόκειται να βαρύνει απο-
κλειστικά και μόνον το επόμενο ή τα επόμενα οικονο-
μικά έτη, οι διακηρύξεις, οι αποφάσεις ανάθεσης και οι 
συμβάσεις της παρούσας φέρουν μόνο τον αριθμό της 
πολυετούς έγκρισης, κατά τα οριζόμενα στις διατάξεις 
της παρ. 4 του άρθρου 2.»
3. Η περ. γ΄της παρ. 2 του άρθρου 12 αντικαθίσταται 
ως εξής:
«γ) Διακηρύξεις, όπου απαιτείται, και αποφάσεις ανά-
θεσης που εκδίδονται και συμβάσεις που συνάπτονται από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης είναι άκυρες, εφό-
σον δεν έχει προηγηθεί η έκδοση της απόφασης ανά-
ληψης υποχρέωσης της παρ. 2 του άρθρου 2, υπό την 
επιφύλαξη της παρ. 4 του άρθρου 2 και της παρ. 4 του άρθρου 4».
Άρθρο 41
Κατάργηση προθεσμίας έκδοσης αποφάσεωνκαθορισμού αποδοχών ειδικών κατηγοριώνΤροποποίηση του ν. 4354/2015
Η περ. β΄της παρ. 6 του άρθρου 22 του ν. 4354/2015 
(Α΄176) καταργείται από 1.1.2020.
Άρθρο 42
Παράταση προθεσμίας αποστολής Απολογισμού,Ισολογισμού και λοιπών Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων οικονομικού έτους 2019 στο Ελεγκτικό Συνέδριο και εισαγωγής αυτών στη Βουλή των Ελλήνων
1. Παρατείνεται μέχρι τέλος Ιουλίου 2020, η προθεσμία 
του πρώτου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 167 του 
ν. 4270/2014 (Α΄ 143), για την αποστολή από το Γενικό 
Λογιστήριο του Κράτους, του Απολογισμού, Ισολογισμού 
και των λοιπών Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων του 
οικονομικού έτους 2019 στο Ελεγκτικό Συνέδριο.
2. Παρατείνεται μέχρι τέλος Νοεμβρίου 2020, η προ-
θεσμία του τρίτου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 167 
του ν. 4270/2014, για την αποστολή από το Ελεγκτικό 
Συνέδριο της Έκθεσής του (Διαδήλωση) επί της ορθό-
τητας και αξιοπιστίας του Απολογισμού, Ισολογισμού 
και των λοιπών Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων του 
οικονομικού έτους 2019, στο Υπουργείο Οικονομικών.
3. Παρατείνεται μέχρι τέλος Δεκεμβρίου του 2020, η 
προθεσμία της παρ. 2 του άρθρου 167 του ν. 4270/2014, 
όπως ισχύει, για την εισαγωγή από τον Υπουργό Οικονομι-
κών του Απολογισμού, Ισολογισμού και των λοιπών Χρη-
ματοοικονομικών Καταστάσεων του οικονομικού έτους 2019, μαζί με τη Διαδήλωση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στη Βουλή για κύρωση. Η εισαγωγή του προηγούμενου εδαφίου πρέπει πάντως να προηγείται της ψήφισης του 
Κρατικού Προϋπολογισμού του οικονομικού έτους 2021.
Άρθρο 43Πληρωμή μισθοδοσίας μέσω του συστήματος της Ενιαίας Αρχής Πληρωμής
Τροποποίηση της παρ. 5 του άρθρου τεσσαρακοστού 
τρίτου της από 20.03.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιε-
χομένου, όπως κυρώθηκε με τον ν. 4683/2020Στο τέλος της παρ. 5 του άρθρου τεσσαρακοστού 
τρίτου της από 20.03.2020 Πράξης Νομοθετικού Περι-
εχομένου (Α΄ 68), όπως κυρώθηκε με το άρθρο 1 του 
ν. 4683/2020 (Α΄83), καταργείται το τελευταίο εδάφιο 
και η παρ. 5 διαμορφώνεται ως εξής:
«5. Μετά από τη λήξη των έκτακτων μέτρων, κάθε δι-
αφοροποίηση του προεπιλεγμένου αρχείου που αναρ-
τάται για πληρωμή σε σχέση με το πραγματικό αρχείο 
που θα έπρεπε να είχε αναρτηθεί, τακτοποιείται από τον 
εκάστοτε εκκαθαριστή αποδοχών.»
Άρθρο 44
Αστικοί συνεταιρισμοί - Τροποποίηση του ν. 1667/1986
Στο τέλος της παρ. 2 του άρθρου 5 του ν. 1667/1986 
(Α΄ 196) προστίθεται εδάφιο, ως εξής:
«Ειδικά για τη διαχειριστική χρήση του 2019, η σύ-
γκληση της τακτικής Γενικής Συνέλευσης των αστικών 
συνεταιρισμών δύναται να πραγματοποιηθεί έως τις 
30.9.2020, η δε θητεία των διοικητικών και εποπτικών 
συμβουλίων παρατείνεται μέχρι τη σύγκληση της συ-
νέλευσης αυτής. Η ως άνω γενική συνέλευση μπορεί να 
διενεργείται και με οπτικοακουστικά ή άλλα ηλεκτρονικά 
μέσα, χωρίς τη φυσική παρουσία του μεριδιούχου στον 
τόπο διεξαγωγής της, ανεξαρτήτως σχετικής πρόβλεψης 
στο καταστατικό. Στην περίπτωση αυτή, ο συνεταιρισμός 
λαμβάνει επαρκή μέτρα ώστε:
 α) να είναι σε θέση να διασφαλίσει την ταυτότητα του 
συμμετέχοντος προσώπου, τη συμμετοχή αποκλειστικά 
των προσώπων που δικαιούνται να συμμετέχουν ή να 
παρίστανται στη γενική συνέλευση και την ασφάλεια 
της ηλεκτρονικής σύνδεσης,
 β) να παρέχεται η δυνατότητα στον συμμετέχοντα να 
παρακολουθεί, με ηλεκτρονικά ή οπτικοακουστικά μέσα, 
τη διεξαγωγή της συνέλευσης και να απευθύνεται στη 
συνέλευση, προφορικά ή εγγράφως, κατά τη διάρκεια 
της συνέλευσης από απόσταση, καθώς και να ψηφίζει 
επί των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης και
 γ) να είναι δυνατή η ακριβής καταγραφή της ψήφου 
του συμμετέχοντος από απόσταση.
 Οι μεριδιούχοι που συμμετέχουν στη γενική συνέ-
λευση από απόσταση λαμβάνονται υπόψη για το σχη-
ματισμό της απαρτίας και πλειοψηφίας όπως ακριβώς 
οι παρόντες.»
Άρθρο 45
Παράταση διευκόλ υνσης πρόσβασης 
σε χρηματοδότηση των κατά κύριο επάγγελμα αγροτών
Παρατείνεται μέχρι 31.12.2020 η σύναψη και ανανέω-
ση συμβάσεων δανείων, πιστώσεων και χρηματοδοτή-
σεων από πιστωτικά και λοιπά χρηματοδοτικά ιδρύματα 
με κατά κύριο επάγγελμα αγρότες για ποσό μέχρι είκοσι 
πέντε χιλιάδες (25.000) ευρώ, καθώς και η εκταμίευση 
των σχετικών πιστώσεων, χωρίς την προσκόμιση απο-
δεικτικού ασφαλιστικής ενημερότητας από τον χρημα-
τοδοτούμενο, κατ’ εξαίρεση των οριζομένων στο πρώτο 
εδάφιο του άρθρου 27 του ν. 4611/2019 (Α΄ 73).
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2675 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
Άρθρο 46
Η παράγραφος 2 του άρθρου 14 του ν. 4652/2020 (Α΄ 
9) αντικαθίσταται ως εξής:
«2. Αναστέλλεται μέχρι τις 31.12.2020 η εφαρμογή 
των διατάξεων των άρθρων 47, 48 και 49 του ν. 4646/ 
2019 (Α΄201), με εξαίρεση τη διάταξη της Ενότητας Β 
του άρθρου 48.»
Άρθρο 47
Ευεργέτημα μη καταχώρισης αξιογράφων σε αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς υπό όρους και συμπλήρωση ρυθμίσεων σχετικά με την αναστολή προθεσμιών λήξης, εμφάνισης και πληρωμής αξιογράφων στον τουριστικό κλάδο και σε επιχειρήσεις του τριτογενούς τομέα
1. Κατά παρέκκλιση του δεύτερου και τρίτου εδαφίου 
της περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 40 του ν. 3259/2004 
(Α΄ 149), αξιόγραφα οφειλόμενα από τις επιχειρήσεις 
που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της περ. α΄ της 
παρ. 1 του άρθρου δεύτερου της από 30.3.2020 Πράξης 
Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 75), όπως κυρώθηκε με τον ν. 4684/2020 (Α΄ 86), επί των οποίων έχει βεβαιωθεί αδυναμία πληρωμής από την πληρώτρια τράπεζα από 
15.3.2020 έως την έναρξη ισχύος της από 30.3.2020 Πρά-
ξης Νομοθετικού Περιεχομένου χωρίς να έχει εκδοθεί 
διαταγή πληρωμής μέχρι την 1η Ιουνίου 2020, δεν κα-
ταχωρίζονται σε αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπε-
ριφοράς, που τηρούνται από τα πιστωτικά και εν γένει 
χρηματοδοτικά ιδρύματα ή από φορείς που λειτουργούν 
νόμιμα χάριν αυτών, εάν αποδεδειγμένα εξοφληθούν 
εντός εβδομήντα πέντε (75) ημερών από τη δημοσίευ-ση του παρόντος. Αξιόγραφα που εμπίπτουν στο πεδίο 
εφαρμογής της παρούσας, τα οποία δεν εξοφλήθηκαν 
και καταχωρίστηκαν σε αρχεία δεδομένων οικονομικής 
συμπεριφοράς, χωρίς να έχει εκδοθεί διαταγή πληρωμής, 
διαγράφονται από τη δημοσίευση του παρόντος και δεν 
καταχωρίζονται εκ νέου σε αυτά, εάν αποδεδειγμένα 
εξοφληθούν εντός εβδομήντα πέντε (75) ημερών από 
τη δημοσίευση του παρόντος.
2. α. Κατά παρέκκλιση του δεύτερου και τρίτου εδαφί-
ου της περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 40 του ν. 3259/2004 
αξιόγραφα, οφειλόμενα από επιχειρήσεις που δραστη-
ριοποιούνται στον τουριστικό κλάδο, επί των οποίων 
έχει βεβαιωθεί ή πρόκειται να βεβαιωθεί αδυναμία πλη-ρωμής από την πληρώτρια τράπεζα από την 1η Ιουνίου 
2020 έως τις 15 Ιουλίου 2020, δεν καταχωρίζονται σε 
αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς, που τη-
ρούνται από τα πιστωτικά και εν γένει χρηματοδοτικά 
ιδρύματα ή από φορείς που λειτουργούν νόμιμα χάριν αυτών, εάν αποδεδειγμένα εξοφληθούν εντός εβδομή-
ντα πέντε (75) ημερών από τη σφράγιση ή τη λήξη τους. 
Αξιόγραφα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της πα-
ρούσας, τα οποία δεν εξοφλήθηκαν και καταχωρίστη-
καν σε αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς, 
διαγράφονται από τη δημοσίευση του παρόντος και δεν 
καταχωρίζονται εκ νέου σε αυτά, εάν αποδεδειγμένα 
εξοφληθούν εντός εβδομήντα πέντε (75) ημερών από τη 
σφράγιση ή τη λήξη τους. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών ορίζονται οι Κωδικοί Αριθμοί Δραστηριό-
τητας (ΚΑΔ) επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον 
τουριστικό κλάδο και εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής 
της παρούσας.
β. Στο πεδίο εφαρμογής της περ. α΄ της παρούσας 
εντάσσονται και επιχειρήσεις του τριτογενούς τομέα, 
των οποίων ο κύκλος εργασιών των μηνών Ιουλίου, Αυ-
γούστου και Σεπτεμβρίου έτους 2019 αθροιστικά υπερ-
βαίνει το πενήντα τοις εκατό (50%) του ετήσιου κύκλου 
εργασιών του ίδιου έτους, όπως αυτός υπολογίζεται είτε 
με βάση τις συνολικές εκροές που έχουν περιληφθεί σε 
αρχικές και τροποποιητικ ές δηλώσεις, εμπρόθεσμες ή 
εκπρόθεσμες δηλώσεις Φ.Π.Α. είτε με βάση άλλες δηλώ-
σεις από τις οποίες προκύπτει ο κύκλος εργασιών τους, 
αν δεν υποβάλλουν δηλώσεις Φ.Π.Α.. Με απόφαση του 
Υπουργού Οικονομικών καθορίζονται τα απαιτούμενα 
δικαιολογητικά για την εφαρμογή της παρούσας, οι Κω-δικοί Αριθμοί Δραστηριότητας (ΚΑΔ) των επιχειρήσεων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της, η διαδικασία 
προσδιορισμού των δικαιούχων του ευεργετήματος 
από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) 
και κάθε άλλο ειδικότερο θέμα.
3. Οι κομιστές των αξιογράφων της παρ. 2, συνολικής 
αξίας άνω του είκοσι τοις εκατό (20%) του μέσου μηνι-
αίου κύκλου συναλλαγών τους του αμέσως προηγούμε-
νου φορολογικού έτους, όπως αυτός υπολογίζεται είτε με βάση τις συνολικές εκροές που έχουν περιληφθεί σε 
αρχικές και τροποποιητικ ές δηλώσεις, εμπρόθεσμες ή 
εκπρόθεσμες δηλώσεις Φ.Π.Α., είτε με βάση άλλες δηλώ-
σεις από τις οποίες προκύπτει ο κύκλος εργασιών τους, 
αν δεν υποβάλλουν δηλώσεις Φ.Π.Α. απολαμβάνουν επί-
σης, κατά παρέκκλιση του δεύτερου και τρίτου εδαφίου 
της περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 40 του ν. 3259/2004, 
το ευεργέτημα της μη καταχώρισης των οφειλόμενων 
από αυτούς αξιογράφων σε αρχεία δεδομένων οικονο-
μικής συμπεριφοράς που τηρούνται από τα πιστωτικά 
και εν γένει χρηματοδοτικά ιδρύματα ή από φορείς που 
λειτουργούν νόμιμα χάριν αυτών, εάν αποδεδειγμένα 
εξοφλήσουν εντός εβδομήντα πέντε (75) ημερών από τη 
σφράγιση ή τη λήξη τους, αξιόγραφα τα οποία οφείλουν 
και για τα οποία έχει βεβαιωθεί ή πρόκειται να βεβαιωθεί 
αδυναμία πληρωμής από την πληρώτρια τράπεζα από 
την 1η Ιουνίου 2020 έως τις 15 Ιουλίου 2020. Αξιόγραφα 
που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας, τα 
οποία δεν εξοφλήθηκαν και καταχωρίστηκαν σε αρχεία 
δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς, διαγράφονται 
από τη δημοσίευση του παρόντος και δεν καταχωρίζο-
νται εκ νέου σε αυτά, εάν αποδεδειγμένα εξοφληθούν 
εντός εβδομήντα πέντε (75) ημερών από τη σφράγιση 
ή τη λήξη τους. Για τον υπολογισμό της συνολικής αξίας 
των αξιογράφων λαμβάνεται υπόψη το άθροισμα της 
αξίας των αξιογράφων των παρ. 2 και 4 του παρόντος. 
Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών καθορίζονται 
η διαδικασία προσδιορισμού των δικαιούχων του ευερ-
γετήματος από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων 
(ΑΑΔΕ) και κάθε ειδικότερο θέμα διαδικαστικού και τεχνι-
κού χαρακτήρα για την εφαρμογή του παρόντος.
4. Η περ. α΄ της παρ. 4 του δεύτερου άρθρου της από 
30.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 75), 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2676 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
όπως κυρώθηκε με τον ν. 4684/2020 (Α΄ 86), και η οποία 
προστέθηκε με το άρθρο 38 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104), αντικαθίσταται ως εξής:
«4. α) Οι προθεσμίες λήξης, εμφάνισης και πληρωμής 
αξιογράφων οφειλόμενων από επιχειρήσεις, με Κωδι-
κούς Αριθμούς Δραστηριότητας (ΚΑΔ) που παρατίθενται 
στον πίνακα της παρούσας, οι οποίες ανεστάλησαν σύμ-
φωνα με την περ. α΄της παρ. 1, κατόπιν της ηλεκτρονικής 
διαβίβασης και γνωστοποίησής τους στη σχετική ειδική 
ηλεκτρονική πλατφόρμα της περ. β΄ της παρ. 1 του πα-
ρόντος, αναστέλλονται για επιπλέον εξήντα (60) ημέρες.
ΚΑΔ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ55.10 Ξενοδοχεία και παρόμοια καταλύματα55.20 Καταλύματα διακοπών και άλλα καταλύματα σύντομης διαμονής55.30 Χώροι κατασκήνωσης, εγκαταστάσεις για  οχήματα αναψυχής και ρυμουλκούμενα οχήματα55.90.19 Άλλες υπηρεσίες καταλύματος π.δ.κ.α.79.11 Δραστηριότητες ταξιδιωτικών πρακτορείων79.12 Δραστηριότητες γραφείων οργανωμένων ταξιδιών79.90 Άλλες δραστηριότητες υπηρεσιών  κρατήσεων και συναφείς δραστηριότητες
Στην παρούσα ρύθμιση εντάσσονται και επιχειρήσεις 
του τριτογενούς τομέα των οποίων ο κύκλος εργασιών 
μηνών Ιουλίου, Αυγούστου και Σεπτεμβρίου έτους 2019 
υπερβαίνει αθροιστικά το πενήντα τοις εκατό (50%) του 
ετήσιου κύκλου εργασιών του ίδιου έτους, όπως αυτός 
υπολογίζεται είτε με βάση τις συνολικές εκροές που 
έχουν περιληφθεί σε αρχικές και τροποποιητικές δηλώ-
σεις, εμπρόθεσμες ή εκπρόθεσμες δηλώσεις Φ.Π.Α. είτε 
με βάση άλλες δηλώσεις από τις οποίες προκύπτει ο κύ-
κλος εργασιών τους, αν δεν υποβάλλουν δηλώσεις Φ.Π.Α. 
Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών καθορίζονται 
τα απαιτούμενα δικαιολογητικά για την εφαρμογή της 
παρούσας, οι Κωδικοί Αριθμοί Δραστηριότητας (ΚΑΔ) 
των επιχειρήσεων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής 
της, η διαδικασία προσδιορισμού των δικαιούχων του 
ευεργετήματος από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων 
Εσόδων (ΑΑΔΕ) και κάθε άλλο ειδικότερο θέμα.»
5. Στην παρ. 4 του δεύτερου άρθρου της από 30.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 75), όπως κυρώ-
θηκε με τον ν. 4684/2020 (Α΄ 86), και η οποία προστέθηκε 
με το άρθρο 38 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104), προστίθεται περ. γ΄ ως εξής:
«γ) Στους κομιστές αξιογράφων της περ. α΄, η συνολική 
αξία των οποίων είναι μεγαλύτερη του είκοσι τοις εκα-
τό (20%) του μέσου μηνιαίου κύκλου συναλλαγών τους 
του αμέσως προηγούμενου φορολογικού έτους, όπως 
αυτός υπολογίζεται είτε με βάση τις συνολικές εκροές 
που έχουν περιληφθεί σε αρχι κές και τροποποιητικές, 
εμπρόθεσμες ή εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ, είτε με 
βάση άλλες δηλώσεις από τις οποίες προκύπτει ο κύκλος 
εργασιών, αν δεν υποβάλλουν δηλώσεις Φ.Π.Α., παρέχε-
ται, κατά παρέκκλιση του δεύτερου και τρίτου εδαφίου 
της περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 40 του ν. 3259/2004 (Α΄ 149), το ευεργέτημα της μη καταχώρισης σε αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς που τηρούνται 
από τα πιστωτικά και εν γένει χρηματοδοτικά ιδρύματα ή 
από φορείς που λειτουργούν νόμιμα χάριν αυτών, οφει-
λόμενων από αυτούς αξιογράφων, εάν αποδεδειγμένα 
εξοφλήσουν εντός εβδομήντα πέντε (75) ημερών από τη 
σφράγιση ή τη λήξη τους αξιόγραφα, τα οποία οφείλουν 
και για τα οποία έχει βεβαιωθεί ή πρόκειται να βεβαιω-
θεί αδυναμία πληρωμής από την πληρώτρια τράπεζα. 
Αξιόγραφα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της 
παρούσας, τα οποία δεν εξοφλήθηκαν και καταχωρίστη-
καν σε αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς, 
διαγράφονται από τη δημοσίευση του παρόντος και δεν 
καταχωρίζονται εκ νέου σε αυτά, εάν αποδεδειγμένα 
εξοφληθούν εντός εβδομήντα πέντε (75) ημερών από 
τη σφράγιση ή τη λήξη τους. Για τον υπολογισμό της 
συνολικής αξίας των αξιογράφων λαμβάνεται υπόψη 
το άθροισμα της αξίας των αξιογράφων των παρ. 2 και 4 
του παρόντος. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών 
μετά από εισήγηση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής 
Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) καθορίζονται η διαδικασία 
προσδιορισμού των δικαιούχων του ευεργετήματος από 
την ΑΑΔΕ και κάθε άλλο ειδικότερο θέμα διαδικαστικού 
και τεχνικού χαρακτήρα.»
Άρθρο 48
Φορολογικά κίνητρα για την εφαρμογή της ηλεκτρονικής τιμολόγησης
Στον ν. 4172/2013 (Α΄ 167) προστίθεται νέο άρθρο 
71ΣΤ, ως εξής:
«Άρθρο 71ΣΤ
Κίνητρα για την εφαρμογήτης ηλεκτρονικής τιμολόγησης
1. Εφόσον επιλεγεί η χρήση των Υπηρεσιών Παρόχου 
Ηλεκτρονικής Έκδοσης Στοιχείων για την έκδοση, δια-
βίβαση και λήψη παραστατικών πώλησης των οντοτή-
των σε διαρθρωμένη ηλεκτρονική μορφή (ηλεκτρονική 
τιμολόγηση μέσω Παρόχου), η επιλογή αυτή δηλώνεται 
ηλεκτρονικά στη Φορολογική Διοίκηση και αποτελεί τον 
μόνο τρόπο έκδοσης, διαβίβασης και αρχειοθέτησης των 
παραστατικών πώλησης της οντότητας για το σύνολο 
της ασκούμενης δραστηριότητάς της. Η επιλογή και η 
δήλωση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης μέσω Παρόχου 
μπορεί να ανακληθεί και αποκλείει την έκδοση τιμολο-
γίων σε έντυπη μορφή για όσο χρονικό διάστημα ισχύει. 
Η επιλογή ηλεκτρονικής τιμολόγησης μέσω Παρόχου για 
την έκδοση παραστατικών πωλήσεων από μια οντότητα 
συνεπάγεται υποχρεωτικά τη χρήση της ηλεκτρονικής 
τιμολόγησης μέσω Παρόχου για τη λήψη των παραστατι-
κών πώλησης στα οποία η οντότητα ορίζεται ως λήπτρια 
από εκδότη/προμηθευτή της, ο οποίος έχει επιλέξει επί-
σης την ηλεκτρονική τιμολόγηση μέσω Παρόχου.
2. Για τις οντότητες που επιλέγουν την ηλεκτρονική 
τιμολόγηση μέσω Παρόχου και υπό την προϋπόθεση ότι 
την εφαρμόζουν αποκλειστικά για την έκδοση των παρα-
στατικών πωλήσεων κατά τη διάρκεια του φορολογικού 
έτους ή των φορολογικών ετών για τα οποία έχει γίνει η επιλογή αυτή, προβλέπονται κατά περίπτωση τα εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2677 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
α) Η προθεσμία εντός της οποίας η Φορολογική Διοί-
κηση μπορεί να προβεί σε έκδοση πράξης διοικητικού, 
εκτιμώμενου ή διορθωτικού προσδιορισμού φόρου, 
σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 1 του άρθρου 36 του ν. 4174/2013 (Α΄170), περιορίζεται κατά δύο (2) έτη 
και ακολούθως βάσει αυτής υπολογίζονται οι προθεσμίες 
των παρ. 2 και 3 του ίδιου ως άνω άρθρου.
β) Η δαπάνη για την αρχική προμήθεια τεχνικού εξο-
πλισμού και λογισμικού που απαιτείται για την εφαρ-
μογή της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, αποσβένεται για 
σκοπούς του παρόντος Κώδικα πλήρως στο έτος πραγ-ματοποίησής της, προσαυξημένη κατά ποσοστό εκατό τοις εκατό (100%).
γ) Η δαπάνη για την παραγωγή, διαβίβαση και ηλε-
κτρονική αρχειοθέτηση ηλεκτρονικών τιμολογίων για 
το πρώτο έτος έκδοσης των παραστατικών πώλησης 
μέσω ηλεκτρονικής τιμολόγησης που αναγνωρίζεται 
προς έκπτωση από τα ακαθάριστα έσοδα από επιχει-
ρηματική δραστηριότητα, σύμφωνα με το άρθρο 22 του 
παρόντος Κώδικα, προσαυξάνεται κατά ποσοστό εκατό τοις εκατό (100%).
δ) Η προθεσμία του πρώτου εδαφίου της παρ. 2 του 
άρθρου 42 του ν. 4174/2013 σχετικά με τα αιτήματα 
επιστροφής φόρου, τα οποία αφορούν το φορολογικό έτος ή τα φορολογικά έτη, για τα οποία οι εκδότες επι-λέγουν και εφαρμόζουν αποκλειστικά την ηλεκτρονική 
τιμολόγηση, ορίζεται σε σαράντα πέντε (45) ημέρες. 
Η προθεσμία του προηγούμενου εδαφίου ισχύει και για 
τον υπολογισμό καταβολής τόκου στον φορολογούμενο, 
ο οποίος έχει αχρεωστήτως καταβάλλει φόρο, σύμφωνα 
με την παρ. 2 του άρθρου 53 του ν. 4174/2013.
3. Οντότητες που επιλέγουν την ηλεκτρονική τιμολό-
γηση μέσω Παρόχου ως τρόπο έκδοσης, διαβίβασης και 
αρχειοθέτησης των παραστατικών πωλήσεών τους, δεν 
απαιτείται να προβούν σε ξεχωριστή δήλωση ως προς τη 
λήψη, καθώς θεωρείται ότι έχουν επιλέξει ταυτόχρονα 
τη χρήση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης μέσω Παρόχου, 
ως αποδεκτό τρόπο λήψης των παραστατικών πώλησης.
Για τις οντότητες-λήπτ ριες των αγαθών ή των υπηρεσι-
ών, οι οποίες επιλέγουν και δηλώνουν στη Φορολογική 
Διοίκηση τη χρήση ηλεκτρονικής τιμολόγησης μέσω 
οποιουδήποτε Παρόχου μόνο κατά το μέρος που απο-
δέχονται τα σχετικά παραστατικά, η προθεσμία εντός 
της οποίας η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να προβεί 
σε έκδοση πράξης διοικητικού, εκτιμώμενου ή διορθω-
τικού προσδιορισμού φόρου για το έτος ή τα έτη που 
επιλέγουν και εφαρμόζουν αποκλειστικά την ηλεκτρο-
νική τιμολόγηση, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 
36 του ν. 4174/2013 περιορίζεται κατά ένα (1) έτος και 
ακολούθως βάσει αυτής υπολογίζονται οι προθεσμίες 
των παρ. 2 και 3 του ίδιου ως άνω άρθρου.
4. Τα κίνητρα των παρ. 2 και 3 παρέχονται στις οντό-
τητες που θα επιλέξουν την ηλεκτρονική τιμολόγηση 
μέσω Παρόχου για τα φορολογικά έτη που αρχίζουν από 
την 1η Ιανουάριου 2020 και μετά και χορηγούνται από 
το πρώτο έτος, στο οποίο εφαρμόζεται η ηλεκτρονική 
τιμολόγηση, μέχρι και το φορολογικό έτος 2022.
5. Η επιλογή της αποκλειστικής χρήσης της ηλεκτρο-
νικής τιμολόγησης μέσω Παρόχου από τους εκδότες και της αποδοχής της τιμολόγησης ηλεκτρονικά μέσω 
οποιουδήποτε Παρόχου από τους λήπτες γίνεται με δή-
λωση της οντότητας με ηλεκτρονικό τρόπο στη Φορολο-
γική Διοίκηση και ισχύει για τα παραστατικά πωλήσεων που εκδίδονται ή λαμβάνονται, κατά περίπτωση, εντός 
του φορολογικού έτους ή των φορολογικών ετών, που 
αφορά η δήλωση.
6. Τα κίνητρα των παρ. 2 και 3 παρέχονται για κάθε 
φορολογικό έτος, καθώς και, εξαιρουμένων των περ. β΄ 
και γ΄ της παρ. 2, για τα επόμενα φορολογικά έτη, εφό-σον οι σχετικές επιλογές δηλωθούν μέχρι το τέλος του προηγούμενου φορολογικού έτους από αυτό ή αυτά τα 
φορολογικά έτη που περιλαμβάνονται στη δήλωση. Ει-
δικά για τις οντότητες που δηλώνουν για πρώτη φορά 
έναρξη εργασιών, εφόσον η δήλωση υποβληθεί κατά 
τον χρόνο υποβολής της δήλωσης έναρξης εργασιών, 
τα κίνητρα των παρ. 2 και 3 του παρόντος παρέχονται 
από το πρώτο φορολογικό έτος λειτουργίας τους, υπό 
την προϋπόθεση ότι η οντότητα δεν ανακαλεί τη δήλωση 
επιλογής τιμολόγησης εντός του επομένου φορολογικού 
έτους.
7. Κατ’ εξαίρεση, τα κίνητρα των παρ. 2 και 3 του παρό-
ντος παρέχονται στις οντότητες για το φορολογικό έτος 2020, εφόσον σωρευτικά:
α) η σχετική επιλογή δηλωθεί εντός δύο (2) μηνών 
από την έναρξη ισχύος της υποχρέωσης διαβίβασης 
των παραστατικών στην ψηφιακή πλατφόρμα myDATA της Φορολογικής Διοίκησης,
β) η ηλεκτρονική τιμολόγηση εφαρμόζεται ως απο-
κλειστικός τρόπος έκδοσης και λήψης των παραστα-τικών πωλήσεων ή ως αποδεκτός τρόπος λήψης, για 
ολόκληρο το διάστημα από την ημερομηνία υποβολής δήλωσης με βάση την περ. α΄ και έως τη συμπλήρωση του φορολογικού έτους για την οντότητα, η οποία προ-βαίνει στη σχετική δήλωση με βάση την περ. α΄,
γ) τα δεδομένα των παραστατικών που έχουν εκδοθεί 
ή ληφθεί με διαφορετικό τρόπο ως την ημερομηνία της περ. α΄ διαβιβάζονται στη Φορολογική Διοίκηση εντός 
των προθεσμιών που ορίζονται στην κείμενη νομοθεσία 
και σύμφωνα με τα οριζόμενα σε αυτή και
δ) η οντότητα δεν ανακαλέσει τη δήλωση επιλογής 
τιμολόγησης εντός του επομένου φορολογικού έτους.
8. Σε περίπτωση ανάκλησης της δήλωσης, τα ευεργε-
τήματα των παρ. 2 και 3 αίρονται, αρχής γενομένης από 
το φορολογικό έτος υποβολής της δήλωσης ανάκλησης 
και εφεξής.
9. Τα ευεργετήματα της περ. α΄ της παρ. 2 δεν χορη-
γούνται ή αίρονται, εφόσον διαπιστώνεται, κατόπιν ορι-
στικής πράξης διορθωτικού προσδιορισμού φόρου, ότι 
η οντότητα κατά το έτος χορήγησης του ευεργετήματος 
ή οποτεδήποτε κατά τα προηγούμενα πέντε (5) έτη πριν 
από αυτό, έχει διαπράξει παράβαση της παρ. 1 του άρ-θρου 66 του ν. 4174/2013, η οποία υπερβαίνει τα όρια της παρ. 3 του ίδιου άρθρου, ή εφόσον η οντότητα έχει 
υποπέσει σε οποιαδήποτε παράβαση που περιγράφεται 
στην παρ. 5 του ίδιου άρθρου του ν. 4174/2013, εφόσον, 
στην περίπτωση αυτή, η αξία των στοιχείων που συνι-
στούν την παράβαση υπερβαίνει συνολικά το όριο των 
εβδομήντα πέντε χιλιάδων (75.000) ευρώ.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2678 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
10. Για την εφαρμογή των διατάξεων της παρούσας, 
οι Πάροχοι τηρούν τα αναγκαία αρχεία για τα στοιχεία 
που εκδίδουν και διαβιβάζουν στη Φορολογική Διοίκηση 
κάθε αναγκαία πληροφορία για τον έλεγχο της πλήρω-
σης των προϋποθέσεων για τη χορήγηση των κινήτρων 
της παρούσης, κατά περίπτωση, τόσο από τους εκδότες 
των ηλεκτρονικών παραστατικών πωλήσεων όσο και 
από τους λήπτες αυτών.
11. Με απόφαση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρ-
χής Δημοσίων Εσόδων καθορίζονται η διαδικασία και 
ο τρόπος υποβολής των δηλώσεων της αποκλειστικής χρήσης της ηλεκτρονικής τιμολόγησης μέσω Παρόχου και της αποδοχής της ηλεκτρονικής τιμολόγησης μέσω Παρόχου, καθώς και κάθε άλλο ειδικότερο θέμα συμπε-
ριλαμβανομένης της παρακολούθησης εφαρμογής των 
εν λόγω υποχρεώσεων για την εφαρμογή του παρόντος. 
Με όμοια απόφαση μπορεί να τροποποιείται το χρονικό 
διάστημα της περ. α΄ της παρ. 7.»
Άρθρο 49
Τροποποίηση του άρθρου 6 του Κώδικα Φ.Π.Α. Παράταση προθεσμίας υποβολής της αίτησης του κατασκευαστή οικοδομών για την υπαγωγή στο καθεστώς αναστολής του φόρου
1. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 4α του άρθρου 6 του 
ν. 2859/2000 (Α΄ 248) αντικαθίσταται ως εξής:
«Η αίτηση υποβάλλεται μέχρι τις 31.12.2020 για τις 
άδειες με χρόνο έκδοσης έως και τις 30.6.2020, ενώ για 
άδειες που εκδίδονται από 1.7.2020 και εφεξής τίθεται 
εξάμηνη προθεσμία από την έκδοση της άδειας.»
2. Η διάταξη της παρ. 1 ισχύει από τις 12 Ιουνίου 2020.
Άρθρο 50Μεταφορά εκκρεμών υποθέσεων των ειδικών συνεργείων ελέγχου σε Κ.Ε.ΦΟ.ΜΕ.Π. ή του Κ.Ε.ΜΕ.ΕΠ.
1. Οι διατάξεις των παρ. 1 έως 5 του άρθρου 39 του 
ν. 1914/1990 (Α΄ 178) δεν εφαρμόζονται για φορολογι-κούς ελέγχους ή επανελέγχους που διενεργούνται από τη Φορολογική Διοίκηση.
2. Oι έλεγχοι ή επανέλεγχοι των υποθέσεων των ειδι-
κών συνεργείων που έχουν συγκροτηθεί δυνάμει του 
άρθρου 39 του ν. 1914/1990 και είναι εκκρεμείς ενώπιον 
της Φορολογικής Διοίκησης κατά τη δημοσίευση του 
παρόντος, συνεχίζονται και ολοκληρώνονται, ανεξάρ-
τητα από το άρθρο 26 του ν. 4174/2013 (Α΄170), από το 
Κέντρο Ελέγχου Φορολογουμένων Μεγάλου Πλούτου 
(Κ.Ε.ΦΟ.ΜΕ.Π.), ή το Κέντρο Ελέγχου Μεγάλων Επιχει-
ρήσεων (Κ.Ε.ΜΕ.ΕΠ.), κατά περίπτωση, από τους ίδιους υπαλλήλους στους οποίους είχε ανατεθεί ο έλεγχος ή ο 
επανέλεγχος. Έως την ολοκλήρωση των εν λόγω ελέγχων 
ή επανελέγχων και αποκλειστικά για τις ως άνω εκκρε-μείς υποθέσεις, οι υπάλληλοι στους οποίους έχει ανατε-
θεί ο έλεγχος ή ο επανέλεγχος θεωρούνται ότι υπηρε-
τούν παράλληλα και στο Κ.Ε.ΦΟ.ΜΕ.Π. ή Κ.Ε.ΜΕ.ΕΠ., κατά 
περίπτωση. Ο ως άνω έλεγχος ή επανέλεγχος δύναται να 
ανατίθεται και σε άλλους υπαλλήλους του Κ.Ε.ΦΟ.ΜΕ.Π. ή του Κ.Ε.ΜΕ.ΕΠ., κατά περίπτωση, πλέον των ανωτέρω.
3. Με απόφαση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής 
Δημοσίων Εσόδων μπορεί να καθορίζονται η διαδικασία και ο τρόπος μεταφοράς και κατανομής των εκκρεμών 
υποθέσεων στο Κ.Ε.ΦΟ.ΜΕ.Π. ή στο Κ.Ε.ΜΕ.ΕΠ., κατά 
περίπτωση, με κριτήρια την νομική μορφή του ελεγχο-
μένου κάθε ελεγκτικού κέντρου, τα ειδικότερα αντικεί-μενα ελέγχου, το φόρτο εργασίας, καθώς και κάθε άλλο ειδικότερο θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.
4. Οι διατάξεις των παρ. 2 και 3 τίθενται σε ισχύ ένα (1) 
μήνα από τη δημοσίευση του παρόντος.
Άρθρο 51
Τροποποίηση άρθρου 77 του ν. 4583/2018- Νομοπαρασκευαστική επιτροπή για τα δεσμευμένα και δημευμένα περιουσιακά στοιχεία
Το άρθρο 77 του ν. 4583/2018 (Α΄ 212) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 77
Σύσταση νομοπαρασκευαστικής επιτροπήςστη Γενική Διεύθυνση του Σ.Δ.Ο.Ε.
1. Στη Γενική Διεύθυνση του Σώματος Δίωξης Οικονο-
μικού Εγκλήματος της Γενικής Γ ραμματείας Φορολογικής 
Πολιτικής και Δημόσιας Περιούσιας του Υπουργείου Οι-
κονομικών συστήνεται νομοπαρασκευαστική επιτροπή 
με δεκαεπτά (17) μέλη, έργο της οποίας είναι ο καθορι-
σμός του θεσμικού πλαισίου που διέπει τη διαχείριση των 
δεσμευμένων και δημευμένων περιουσιακών στοιχείων 
σύμφωνα με την παρ. 2 του πρώτου άρθρου της κοι-
νής υπουργικής απόφασης υπ’ αρ. 24296 οικ./29.3.2018 
(Β΄ 1302), η οποία εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση των 
άρθρων 5 και 32 του ν. 4478/2017 (Α΄ 91). Το έργο της 
επιτροπής συνίσταται ειδικότερα στην υποβολή προσχε-
δίου νόμου και προκαταρκτικής ανάλυσης συνεπειών 
ρύθμισης στον Υπουργό Οικονομικών.
2. Η νομοπαρασκευαστική επιτροπή συγκροτείται με 
κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Δικαιοσύ-
νης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και αποτελείται από έναν (1) δικαστικό λειτουργό των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και έναν (1) δικαστικό λειτουργό των πο-λιτικών και ποινικών δικαστηρίων, που υποδεικνύονται 
σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 2 του άρθρου 41 
του ν. 1756/1988 (Α΄ 35), έναν (1) Νομικό Σύμβουλο ή 
Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ένα 
(1) μέλος ΔΕΠ Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (εν 
ενεργεία ή ομότιμο), έναν (1) εκπρόσωπο του Ταμείου 
Παρακαταθηκών και Δανείων, έναν (1) εκπρόσωπο της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, έναν (1) εκπρόσωπο της Δι-
εύθυνσης Διαχείρισης Δημοσ ίου Υλικού (ΔΙ.Δ.Δ.Υ.) της 
Φορολογικής Διοίκησης, έναν (1) εκπρόσωπο μόνιμο 
υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Εφοριακών της Φορολογι-
κής Διοίκησης, δύο (2) εκπροσώπους του Υπουργείου 
Ψηφιακής Διακυβέρνησης, δύο (2) εκπροσώπους του 
Υπουργείου Δικαιοσύνης και πέντε (5) εκπροσώπους του 
Υπουργείου Οικονομικών, που υποδεικνύονται αρμοδί-
ως, με τους αναπληρωτές τους. Χρέη Προέδρου εκτελεί 
ο αρχαιότερος των δικαστικών λειτουργών. Καθήκοντα 
γραμματέα της Επιτροπής και του αναπληρωτή του, ανα-
τίθενται σε υπαλλήλους των Υπουργείων Οικονομικών 
και Δικαιοσύνης.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2679 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
Άρθρο 52
Τροποποίηση του άρθρου 29 του ν.2960/2001 - Προϋποθέσεις για την υπαγωγή στο καθεστώς αναστολής καταβολής του ΦΠΑ κατά την εισαγωγή αγαθών
Η περ. β΄ της παρ. 4α του άρθρου 29 του ν. 2960/2001 
(Α΄ 265), αντικαθίσταται ως εξής:
«β. Η πραγματοποιούμενη στατιστική αξία των ει-
σαγωγών ανέρχεται σε ετήσια βάση σε τουλάχιστον 
40.000.000 ευρώ.»
Άρθρο 53
Εξουσιοδοτική διάταξη για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για Οχήματα και Άδειες Οδήγησης (EUCARIS) για σκοπούς ΦΠΑ
Στο άρθρο 130 του ν. 2960/2001 (Α΄ 265) προστίθεται 
νέα παράγραφος 10, ως εξής:
«10. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών 
και του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών καθορί-
ζονται εθνικές αρχές, ως εθνικά σημεία επαφής, αρμόδια 
για την επεξεργασία εισερχόμενων και εξερχόμενων αι-
τημάτων για δεδομένα ταξινόμησης οχημάτων, καθώς 
και λοιπά θέματα που αφορούν στους όρους λειτουργίας 
της αυτοματοποιημένης διαδικασίας ανταλλαγής πληρο-
φοριών ταξινόμησης οχημάτων με χρήση της εφαρμο-
γής λογισμικού του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφο-
ριών για Οχήματα και Αδειες Οδήγησης (EUCARIS), για τους σκοπούς του ΦΠΑ, όπως προβλέπεται στο άρθρο 21α του Κανονισμού Ε.Ε. υπ’ αρ. 904/2010.»
Άρθρο 54
Τροποποίηση του ν. 4002/2011 - Καταβολή σε δόσεις του αντιτίμου για τις άδειες διεξαγωγής τυχερών παιγνίων μέσω διαδικτύου
Η παρ. 6 του άρθρου 46 του ν. 4002/2011 (Α΄ 180) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«6. Για τη χορή γηση της άδειας διεξαγωγής τυχερών 
παιγνίων μέσω διαδικτύου, η Ε.Ε.Ε.Π. διαπιστώνει ότι ο 
υποψήφιος κάτοχος πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 
45 και του παρόντος και εκδίδει την απόφαση χορήγησής 
της. Το αντίτιμο κάθε τύπου άδειας καταβάλλεται εφάπαξ 
ή τμηματικά σε τέσσερις (4) ετήσιες ισόποσες καταβολές. 
Για την έκδοση κάθε τύπου άδειας απαιτείται η προηγού-
μενη καταβολή είτε εφάπαξ του συνολικού, αντίστοιχου 
για κάθε τύπο άδειας, αντιτίμου είτε της πρώτης τμημα-
τικής καταβολής αυτού υπό τον όρο της ολοσχερούς 
καταβολής του συνολικού αντιτίμου. Με απόφαση του 
Υπουργού Οικονομικών μπορεί να ρυθμίζονται ειδικότε-
ρα θέματα και λεπτομέρειες εφαρμογής της παρούσας.»
Άρθρο 55
Παράταση προθεσμίας έκδοσης του προεδρικού διατάγματος για τις δαπάνες μετακίνησης των στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας
Η προθεσμία που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο του 
άρθρου 15 της υποπαρ. Δ9 της παρ. Δ΄ του άρθρου 2 του 
ν. 4336/2015 (Α΄ 94), παρατείνεται μέχρι τις 31.12.2020. Η παρούσα διάταξη ισχύει από 1.7.2019.Άρθρο 56
Παράταση προθεσμίας για τη γνωμοδότηση 
σχετικά με το επίδομα επικίνδυνης και 
ανθυγιεινής εργασίας
1. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 9 του άρθρου 18 του 
ν. 4354/2015 (Α΄ 176), αντικαθίσταται από τότε που ίσχυ-
σε, ως εξής:
«Επί τη βάσει των ανωτέρω οδηγιών, η Επιτροπή 
οφείλει να ολοκληρώσει το έργο που περιγράφεται στην περ. γ΄ της παρ. 2 και να υποβάλει τελική γνω-μοδότηση στους συναρμόδιους Υπουργούς έως τις 
31.10.2020. Η διάρκεια λειτουργίας της συσταθείσας, 
με την υπ’ αρ. 2/14511/0004/12.3.2018 ΚΥΑ (ΑΔΑ: 728ΖΗ-
Μ3Ξ), Επιτροπής, όπως έχει τροποποιηθεί με τις υπ’ αρ. 
2/56353/0004/22.11.2018 (ΑΔΑ: 63Γ ΑΗ-ΑΞ0) και 35114 ΕΞ 2020/1.4.2020 (ΥΟΔΔ 323) αποφάσεις παρατείνεται ως την ως άνω ημερομηνία.»
2. Στο τέλος της παρ. 15 του άρθρου 18 του ν. 4354/ 
2015, προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Η απόφαση αυτή ισχύει έως 31.10.2020».
Άρθρο 57
Τροποποίηση του άρθρου 125 του ν. 4446/2016 - Παράταση αποδεικτικών φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας και Πιστοποιητικών Φόρου Ακίνητης Περιουσίας και Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α.) της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.»
1. Στο άρθρο 125 του ν. 4446/2016 (Α΄ 240) επέρχονται 
οι ακόλουθες τροποποιήσεις:
α) Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 1, η φράση «για χρονικό 
διάστημα σαράντα δύο (42) μηνών» αντικαθίσταται με 
τη φράση «για χρονικό διάστημα πενήντα τεσσάρων 
(54) μηνών».
β) Στο πρώτο και στο τρίτο εδάφιο της παρ. 2, η φράση 
«για χρονικό διάστημα σαράντα δύο (42) μηνών» αντι-
καθίσταται με τη φράση «για χρονικό διάστημα πενήντα 
τεσσάρων (54) μηνών».
γ) Στην παρ. 3 του άρθρου 125 του ν. 4446/2016 η 
φράση «Για χρονικό διάστημα σαράντα δύο (42) μηνών» 
αντικαθίσταται με τη φράση «Για χρονικό διάστημα πε-νήντα τεσσάρων (54) μηνών».
2. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 126 του 
ν. 4446/2016 αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Για χρονικό διάστημα πενήντα τεσσάρων (54) μη-
νών από την 22η Δεκεμβρίου του έτους 2016, αναστέλ-
λονται:».
Άρθρο 58
Μεταβατικές διατάξεις
1. Εταιρείες με έδρα την Ελλάδα, που κατά την έναρ-
ξη ισχύος του παρόντος διαθέτουν πιστοποίηση από 
τη Γενική Διεύθυνσης Απασχόλησης της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής, όσον αφορά στη συμμόρφωσή τους με τον 
Κώδικα, επιτρέπεται να χορηγούν μκροχρηματοδοτήσεις 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2680 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
χωρίς άδεια για διάστημα εικοσιτεσσάρων (24) μηνών, 
γνωστοποιώντας την άσκηση της δραστηριότητας στην 
Τράπεζα της Ελλάδος και στο Υπουργείο Ανάπτυξης και 
Επενδύσεων, υπό τον όρο της προηγούμενης καταβολής 
και διατήρησης του αρχικού κεφαλαίου, σύμφωνα με 
το άρθρο 7. Με τη γνωστοποίηση καταχωρούνται στο 
Μητρώο Ιδρυμάτων Μικροχρηματοδοτήσεων του άρ-
θρου 10 και στο μητρώο ΓΕΜΗ του δευτέρου εδαφίου 
της παρ. 1 του άρθρου 5.
2. Εντός της προθεσμίας της παρ. 1 και προκειμένου 
να συνεχίσουν τη λειτουργία τους, οι εταιρείες του πα-ρόντος, οφείλουν να υποβάλλουν αίτηση για χορήγηση άδειας λειτουργίας, σύμφωνα με τα άρθρα 5 έως και 8.
3. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με την παρ. 2 και 
μετά το πέρας της προθεσμίας της παρ. 1, απαγορεύεται 
η συνέχιση της παροχής μικροχρηματοδοτήσεων στις 
εταιρείες του παρόντος, οι οποίες διαγράφονται από το 
Μητρώο Ιδρυμάτων Μικροχρηματοδοτήσεων του άρ-
θρου 10 και από το μητρώο ΓΕΜΗ.
Άρθρο 59
Τροποποιούμενες διατάξεις
1. Ο ν. 4557/2018 (Α΄139) τροποποιείται ως εξής:
α. η περ. ιθ΄ της παρ. 3 του άρθρου 3 αναριθμείται σε 
περ. κ΄ και προστίθεται νέα περ. ιθ΄ ως εξής:
«ιθ) τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων».
β. στην παρ. 1 του άρθρου 6 προστίθεται νέα περ. ιβιβ) 
ως εξής:
«ιβιβ) τα ιδρύματα μικροχρηματοδοτήσεων».
2. Στην περ. α΄ του άρθρου 23 του ν.  4172/2013 
(Α΄ 167), μετά από τη φράση «τραπεζικά δάνεια» προστί-
θεται η φράση «μικροχρηματοδοτήσεις που λαμβάνουν 
οι δικαιούχοι της παρ. 1 του άρθρου 15 για τη χορήγηση 
μικροχρηματοδοτήσεων».
Άρθρο 60
Καταργούμενες διατάξεις
Η παρ. 10 και η περ. γ΄ της παρ. 13 του άρθρου 1 του 
ν. 4354/2015 (Α΄ 176) καταργούνται.
Άρθρο 61
Μέτρα ενίσχυσης κατοίκων ορεινών 
και μειονεκτικών περιοχών
Τροποποιούνται οι παρ. 2, 3 και 4 του άρθρου 27 του 
ν. 3016/2002 (Α΄ 30), προστίθενται παρ. 5 και 6 και το 
άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 27
Μέτρα κοινωνικής πολιτικής
1. Στο άρθρο 1 του π.δ. 179/1986 (Α΄ 69) προστίθεται 
εδάφιο ιστ΄ ως εξής: «ιστ΄) Τα επιδόματα μακροχρονίως 
ανέργων».
2. Σε οικογένειες Ελλήνων πολιτών, καθώς και πολιτών 
κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ευρωπαϊ-
κού Οικονομικού Χώρου και της Ελβετικής Συνομοσπον-
δίας, συμπεριλαμβανομένων και των μονογονεϊκών, 
τα μέλη των οποίων κατοικούν μόνιμα σε ορεινές και 
μειονεκτικές περιοχές, χορηγείται ετήσια εισοδηματική 
ενίσχυση ως εξής:α) Εξακόσια (600) ευρώ, εφόσον το ετήσιο οικογενει-
ακό εισόδημά τους δεν υπερβαίνει το ποσό των τριών 
χιλιάδων (3.000,00) ευρώ.
β) Τριακόσια (300) ευρώ, εφόσον το ετήσιο οικογενει-
ακό εισόδημά τους κυμαίνεται μεταξύ του ποσού των 
τριών χιλιάδων ευρώ και ενός λεπτού (3.000,01) και του 
ποσού των τεσσάρων χιλιάδων επτακοσίων (4.700,00) 
ευρώ.
Ως ορεινές περιοχές για την εφαρμογή του παρόντος, 
νοούνται οι ορεινές περιοχές που περιλαμβάνονται στον 
«ΠΙΝΑΚΑ ΟΡΕΙΝΩΝ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (ΑΡΘΡΟ 
3 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 3)» της οδηγίας 81/645/ΕΟΚ, όπως αυτή 
ισχύει μετά την τροποποίησή της δυνάμει της απόφα-
σης 83/339/ΕΟΚ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της οδη-
γίας 85/148/ΕΟΚ, της οδηγίας 89/588/ΕΟΚ, της οδηγίας 
93/66/ΕΟΚ και της απόφασης 94/516/ΕΚ της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής.
Ως μειονεκτικές περιοχές για τη χορήγηση της εισο-
δηματικής ενίσχυσης από το έτος 2020 και εντεύθεν νο-
ούνται οι περιοχές με σημαντικά φυσικά μειονεκτήματα 
και οι περιοχές με ειδικά μειονεκτήματα, κατά την έννοια 
των παρ. 3 και 4, αντίστοιχα, του άρθρου 32 του Κανο-
νισμού (ΕΕ) 1305/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 2013, όπως 
αυτές καθορίζονται στα σχετικά Παραρτήματα του Προ-
γράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας, το οποίο 
εγκρίθηκε με την από 28.2.2019 Εκτελεστική Απόφαση 
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί έγκρισης της τροπο-
ποίησης του προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης της 
Ελλάδας για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο 
Αγροτικής Ανάπτυξης και τροποποίησης της εκτελεστι-κής απόφασης C(2015) 9170.
Ειδικά για το έτος ενίσχυσης 2019, ως μειονεκτικές 
περιοχές νοούνται οι περιοχές που περιλαμβάνονται 
στον «ΠΙΝΑΚΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ (ΑΡΘΡΟ 3 
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 4) και στον «ΠΙΝΑΚΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΩΝ ΠΕ-
ΡΙΟΧΩΝ (ΑΡΘΡΟ 3 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 5) της οδηγίας 81/645/
ΕΟΚ, όπως αυτή ισχύει μετά από την τροποποίησή της 
δυνάμει της απόφασης 83/339/ΕΟΚ της Ευρωπαϊκής Επι-
τροπής, της οδηγίας 85/148/ΕΟΚ, της οδηγίας 89/588/
ΕΟΚ, της οδηγίας 93/66/ΕΟΚ και της απόφασης 94/516/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ως μόνιμη κύρια κατοικία για την εφαρμογή του προη -
γούμενου εδαφίου νοείται η συνεχής διαμονή στις 
ανωτέρω περιοχές για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 
δύο (2) ετών, όπως τούτο προκύπτει από τις δηλώσεις 
φορολογίας εισοδήματος των δικαιούχων για τα δύο 
(2) τελευταία πριν από την υποβολή της αίτησής τους 
φορολογικά έτη σε συνδυασμό με τα στοιχεία του Φο-
ρολογικού τους Μητρώου. Η διάταξη του προηγούμενου 
εδαφίου εφαρμόζεται στις αιτήσεις που αφορούν στην καταβολή της ενίσχυσης για το έτος 2019 και εντεύθεν. 
Για τις αιτήσεις που υποβάλλονται κατά το έτος 2020 και 
αφορούν στο έτος ενίσχυσης 2019, ως έτος υποβολής 
της αίτησης θεωρείται το έτος 2019 για τον έλεγχο της 
μόνιμης κατοικίας και της πλήρωσης του εισοδηματικού 
κριτηρίου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2681 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
3. Η εισοδηματική ενίσχυση της παρ. 2 δεν υπόκειται 
σε οποιονδήποτε φόρο, τέλος, εισφορά ή άλλη κράτη-
ση υπέρ του Δημοσίου συμπεριλαμβανομένης και της 
ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης του άρθρου 43Α του 
ν. 4172/2013, δεν κατάσχεται στα χέρια του Δημοσίου 
ή τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε άλλης αντίθετης γενικής 
ή ειδικής διάταξης, ούτε συμψηφίζεται με βεβαιωμένα 
χρέη προς το Δημόσιο, τους Δήμους, τις Περιφέρειες, τα 
νομικά πρόσωπα των Ο.Τ.Α. α΄ και β΄ βαθμού, τα ασφαλι-
στικά ταμεία ή πιστωτικά ιδρύματα και δεν υπολογίζεται 
στα εισοδηματικά όρια για την καταβολή οποιασδήποτε 
άλλης παροχής κοινωνικού ή προνοιακού χαρακτήρα 
ή στα εισοδηματικά όρια για τη χορήγησή της. Η ισχύς του προηγούμενου εδαφίου ως προς το αφορολόγητο 
της ενίσχυσης της παρ. 2 άρχεται από την 1η Ιανουάριου 
2018, καταλαμβάνοντας τις ενισχύσεις που καταβάλλο-
νται μετά τη λήξη του φορολογικού έτους 2018, αλλά 
αφορούν σε ενισχύσεις οφειλόμενες για το έτος αυτό, οι 
οποίες δηλώνονται στη φορολογική διοίκηση με βάση 
το έτος καταβολής τους. Κατά τις λοιπές προβλέψεις της, 
η ισχύς του πρώτου εδαφίου της παρούσας άρχεται από 
τη δημοσίευση του παρόντος.
4. Ως ετήσιο οικογενειακό εισόδημα για την εφαρμογή 
της παρ. 2 νοείται το ετήσιο φορολογητέο πραγματικό 
ή τεκμαρτό, καθώς και το απαλλασσόμενο ή φορολο-
γούμενο με ειδικό τρόπο, εισόδημα όλων των μελών 
της οικογένειας του αιτούντος τη χορήγηση της εισοδη-
ματικής ενίσχυσης. Στο ετήσιο οικογενειακό εισόδημα 
δεν προσμετράται το χορηγούμενο σύμφωνα με το άρ-θρο 235 του ν. 4389/2016 (Α΄ 94), όπως ισχύει, Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, το χορηγούμενο κατ’ άρθρο 214 του ν. 4512/2018 (Α΄ 5) επίδομα παιδιού, το επίδομα εκ-παίδευσης ή επαγγελματικής κατάρτισης ανέργων του άρθρου 30 του ν. 4144/2013 (Α΄ 88), όπως ισχύει, καθώς 
και τα χρηματικά ποσά που καταβάλλονται ως προνοια-
κές παροχές σε άτομα με αναπηρία.
5. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Εσωτερικών και 
Ψηφιακής Διακυβέρνησης καθορίζονται οι προϋποθέ-
σεις και η διαδικασία χορήγησης της εισοδηματικής ενί-
σχυσης της παρ. 2, ο χρόνος και ο τρόπος καταβολής της, 
καθώς και κάθε ειδικότερο και λεπτομερειακό θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.
6. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων δύνανται να 
αναπροσαρμόζονται το ύψος της εισοδηματικής ενίσχυ-
σης της παρ. 2, καθώς και τα εισοδηματικά όρια, η μη 
υπέρβαση των οποίων τίθεται ως προϋπόθεση για τη 
χορήγησή της.»
Άρθρο 62
Απασχόληση έκτακτου προσωπικού στους φορείς του άρθρου 34 του ν. 4578/2018
Στην παρ. 2 του άρθρου 35 του ν. 4578/2018 (Α΄ 200), 
όπως ισχύει μετά την τροποποίησή της με το άρθρο 
35 του ν. 4647/2019 (Α΄ 204), οι λέξεις «όχι πέραν της 
30.06.2020» αντικαθίστανται, από τις λέξεις «όχι πέραν 
της 31ης.12.2020» και το άρθρο 35 του ν. 4578/2018 δια-
μορφώνεται ως εξής:«Άρθρο 35
Κάλυψη θέσεων εποπτευόμενων φορέων
1. Η κάλυψη των θέσεων του άρθρου 34 διενεργεί-
ται με πρόσληψη τακτικού προσωπικού, σύμφωνα με 
τις διατάξεις του ν. 2190/1994 (Α΄ 28). Προκηρύξεις για 
την πρόσληψη του προσωπικού αυτού εκδίδονται το 
αργότερο μέχρι τις 31.12.2019. Στις προκηρύξεις του 
προηγούμενου εδαφίου, η εμπειρία που προβλέπεται 
στην περ. β΄ της παρ. 2 του άρθρου 18 του ν. 2190/1994, 
εφόσον έχει αποκτηθεί από το προσωπικό που υπηρέ-
τησε στα Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας του άρθρου 9 
του ν. 4109/ 2013 (Α΄ 16), στο Θεραπευτήριο Χρόνιων 
Παθήσεων Ευρυτανίας, στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής 
Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ), στο Κέντρο Εκπαίδευσης και Απο-κατάστασης Τυφλών (ΚΕΑΤ), στο Εθνικό Ίδρυμα Κωφών 
(ΕΙΚ), καθώς και στα παραρτήματά τους, με συμβάσεις 
ορισμένου χρόνου και σε αντίστοιχες θέσεις σε οποιον-δήποτε από τους ανωτέρω φορείς, μοριοδοτείται με εί-κοσι (20) μονάδες ανά μήνα για τους πρώτους σαράντα 
οκτώ (48) μήνες και με επτά (7) μονάδες ανά μήνα για 
κάθε επόμενο πλέον των σαράντα οκτώ (48) μηνών και μέχρι τους ογδόντα τέσσερις (84) μήνες, για το σύνολο των θέσεων που προκηρύσσονται.
Για τις προσλήψεις που διενεργούνται σύμφωνα με την 
παρούσα παράγραφο, δεν εφαρμόζονται οι περιορισμοί 
του άρθρου 28 του ν. 2190/1994.
2. Μέχρι την κατάρτιση των οικείων προσωρινών πι-
νάκων διοριστέων για τις προσλήψεις της παρ. 1 και σε κάθε περίπτωση όχι πέραν της 31.12.2020, επιτρέπεται, 
κατόπιν αιτιολογημένης απόφασης του Διοικητικού Συμ-
βουλίου των φορέων του άρθρου 34, η απασχόληση του 
έκτακτου προσωπικού που, κατά την έναρξη ισχύος του 
παρόντος, παρέχει τις υπηρεσίες του σε αυτούς, εφόσον 
συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι δημοσίου συμφέροντος 
που συνίστανται στην ανάγκη αδιάλειπτης παροχής υπηρεσιών φροντίδας και πρόνοιας σε ευάλωτες και 
ευπαθείς ομάδες.
3. Η παροχή των υπηρεσιών από το προσωπικό της 
παρ. 2, σύμφωνα με τις ανωτέρω εξαιρετικές προϋπο-
θέσεις, δεν εμπίπτει στους περιορισμούς των άρθρων 
5 και 6 του π.δ. 164/2004 (A΄ 134) και δεν μεταβάλλει 
το χαρακτήρα της σχέσης εργασίας, βάσει της οποίας 
προσλήφθηκαν οι απασχολούμενοι στις θέσεις αυτές, 
ενώ δεν προσμετράται στην ειδική μοριοδότηση της 
εμπειρίας της παρ. 1.»
Άρθρο 63
Έναρξη ισχύος
1. Ο παρών νόμος ισχύει από τη δημοσίευσή του στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
2. Τα άρθρα 27 και 28 ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 
2020.
3. Η παρ. 1 του άρθρου 29 ισχύει από την 1η Ιουλίου 
2020.
4. Οι παρ. 2 έως και 6 του άρθρου 29 ισχύουν από την 
30ή Ιουνίου 2021.
5. Η ισχύς του άρθρου 26 αρχίζει την πρώτη ημέρα του 
μήνα που έπεται της δημοσίευσης του παρόντος νόμου 
στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
6. Το άρθρο 44 ισχύει από την 11η Μαρτίου 2020.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2682 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
 Παραγγέλλομε τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την εκτέλεσή του ως νόμου 
του Κράτους.
Αθήνα, 30 Iουνίου 2020
Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΥ
Οι Υπουργοί
Οικονομικών  Ανάπτυξης και Επενδύσεων Προστασίας του Πολίτη
ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ - ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ
Εθνικής Άμυνας Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων Δικαιοσύνης
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΡΟΥΤΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ
Εσωτερικών Υποδομών και Μεταφορών Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΙΚΑΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΛΑΚΙΩΤΑΚΗΣ
Αγροτικής Ανάπτυξης
και Τροφίμων Επικρατείας
ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΒΟΡΙΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΙΕΡΡΑΚΑΚΗΣ
Θεωρήθηκε και τέθηκε η Μεγάλη Σφραγίδα του Κράτους.
Αθήνα, 30 Iουνίου 2020
Ο επί της Δικαιοσύνης Υπουργός
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2684 Τεύχος A’ 128/30.06.2020
*01001283006200028*Ταχυδρομική Διεύθυνση:  Καποδιστρίου 34, τ.κ. 10432, Αθήνα
ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ: 210 5279000 - fax: 210 5279054
ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΚΟΙΝΟΥ 
Πωλήσεις - Συνδρομές:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279178 - 180)
Πληροφορίες:  (Ισόγειο, Γ ρ. 3 και τηλεφ. κέντρο 210 5279000) 
Παραλαβή Δημ. Ύλης:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279167, 210 5279139) 
Ωράριο για το κοινό:  Δευτέρα ως Παρασκευή: 8:00 - 13:30Ιστότοπος:  www.et.gr  
Πληροφορίες σχετικά με την λειτουργία 
του ιστότοπου: helpdesk.et@et.gr  
Αποστολή ψηφιακά υπογεγραμμένων 
εγγράφων προς δημοσίευση στο ΦΕΚ: webmaster.et@et.gr  
Πληροφορίες για γενικό πρωτόκολλο 
και αλληλογραφία: grammateia@et.grΤο Εθνικό Τυπογραφείο αποτελεί δημόσια υπηρεσία υπαγόμενη στην Προεδρία της Κυβέρ-
νησης και έχει την ευθύνη τόσο για τη σύνταξη, διαχείριση, εκτύπωση και κυκλοφορία των Φύλλων της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), όσο και για την κάλυψη των εκτυπωτικών - εκδοτικών αναγκών του δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα (ν. 3469/2006/Α΄ 131 και π.δ. 29/2018/Α΄58). 
1. ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΦΕΚ) 
• Τα ΦΕΚ σε ηλεκτρονική μορφή διατίθενται δωρεάν στο www.et.gr , την επίσημη ιστο-
σελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου. Όσα ΦΕΚ δεν έχουν ψηφιοποιηθεί και καταχωριστεί στην ανωτέρω ιστοσελίδα, ψηφιοποιούνται και αποστέλλονται επίσης δωρεάν με την υποβολή αί-τησης, για την οποία αρκεί η συμπλήρωση των αναγκαίων στοιχείων σε ειδική φόρμα στον ιστότοπο www.et.gr. 
• Τα ΦΕΚ σε έντυπη μορφή διατίθενται σε μεμονωμένα φύλλα είτε απευθείας από το Τμή-
μα Πωλήσεων και Συνδρομητών, είτε ταχυδρομικά με την αποστολή αιτήματος παραγγελίας μέσω των ΚΕΠ, είτε με ετήσια συνδρομή μέσω του Τμήματος Πωλήσεων και Συνδρομητών. Tο κόστος ενός ασπρόμαυρου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,00 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προ σαυξάνεται κατά 0,20 €. Το κόστος ενός έγχρωμου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,50 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προσαυξά-νεται κατά 0,30 €.  To τεύχος Α.Σ.Ε.Π. διατίθεται δωρεάν.
• Τρόποι αποστολής κειμένων προς δημοσίευση: 
Α. Τα κείμενα προς δημοσίευση στο ΦΕΚ, από τις υπηρεσίες και τους φορείς του 
δημο σίου, αποστέλλονται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση webmaster.et@et.gr με χρήση 
προηγμέ νης ψηφιακής υπογραφής και χρονοσήμανσης. 
Β. Κατ’ εξαίρεση, όσοι πολίτες δεν διαθέτουν προηγμένη ψηφιακή υπογραφή μπορούν 
είτε να αποστέλλουν ταχυδρομικά, είτε να καταθέτουν με εκπρόσωπό τους κείμενα προς δημοσίευση εκτυπωμένα σε χαρτί στο Τμήμα Παραλαβής και Καταχώρισης Δημοσιευμάτων. 
• Πληροφορίες, σχετικά με την αποστολή/κατάθεση εγγράφων προς δημοσίευση, την ημε-
ρήσια κυκλοφορία των Φ.Ε.Κ., με την πώληση των τευχών και με τους ισχύοντες τιμοκαταλό-γους για όλες τις υπη ρεσίες μας, περιλαμβάνονται στoν ιστότοπο (www.et.gr). Επίσης μέσω του ιστότοπου δίδονται πληροφορίες σχετικά με την πορεία δημοσίευσης των εγγράφων, με βάση τον Κωδικό Αριθμό Δημοσιεύματος (ΚΑΔ). Πρόκειται για τον αριθμό που εκδίδει το Εθνι-κό Τυπογραφείο για όλα τα κείμενα που πληρούν τις προϋποθέσεις δημοσίευσης. 
2. ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ - ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ 
Το Εθνικό Τυπογραφείο ανταποκρινόμενο σε αιτήματα υπηρεσιών και φορέων του δημοσίου 
αναλαμβάνει να σχεδιάσει και να εκτυπώσει έντυπα, φυλλάδια, βιβλία, αφίσες, μπλοκ, μηχανο-
γραφικά έντυπα, φακέλους για κάθε χρήση, κ.ά.  
Επίσης σχεδιάζει ψηφιακές εκδόσεις, λογότυπα και παράγει οπτικοακουστικό υλικό.
Πείτε μας τη γνώμη σας,
για να βελτιώσουμε τις υπηρεσίες μας,  συμπληρώνοντας την ειδική φόρμα στον ιστότοπό μας.Πείτε μας τη γνώμη σας,