ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ.  4759 
Εκσυγχρονισμός της Χωροταξικής και Πολεοδο-
μικής Νομοθεσίας και άλλες διατάξεις.
H ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή:
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ, ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟ-
ΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ 
ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ
Άρθρο 1 Σκοπός
Άρθρο 2 Ορισμοί - Αντικατάσταση του άρθρου 1 του 
ν. 4447/2016
Άρθρο 3 Εθνική Χωρική Στρατηγική - Τροποποίηση 
των παρ. 1, 3 και 4 του άρθρου 3 του ν. 4447/2016
Άρθρο 4 Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας - Τροποποίη-
ση των παρ. 1, 4, 5, 7 και 9 του άρθρου 4 του ν. 4447/2016
Άρθρο 5 Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων 
και Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α.) - Προσθήκη άρθρου 
4Α στον ν. 4447/2016
Άρθρο 6 Χωροταξικός σχεδιασμός - Τροποποίηση του 
τίτλου του Κεφαλαίου Β΄ του ν. 4447/2016
Άρθρο 7 Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια - Αντικατάσταση 
του άρθρου 5 του ν. 4447/2016
Άρθρο 8 Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια - Τροπο-
ποίηση των παρ. 1, 3, 5, 9, 11 και 12 του άρθρου 6 του ν. 4447/2016
Άρθρο 9 Πολεοδομικός Σχεδιασμός - Αντικατάσταση 
του τίτλου του Κεφαλαίου Γ΄ του ν. 4447/2016
Άρθρο 10 Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια - Αντικατά-
σταση του άρθρου 7 του ν. 4447/2016 - Εξουσιοδοτική διάταξη
Άρθρο 11 Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια - Αντικατάσταση 
του άρθρου 8 του ν. 4447/2016
Άρθρο 12 Οριοθέτηση οικισμώνΆρθρο 13 Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμογής - Αντικατά-
σταση του άρθρου 10 του ν. 4447/2016
Άρθρο 14 Προγράμματα Πολεοδομικού Σχεδιασμού -
Συντονιστής
Άρθρο 15 Ειδική νομοπαρασκευαστική επιτροπή - 
Τροποποίηση του άρθρου 11 του ν. 4447/2016Άρθρο 16 Εξουσιοδοτικές και μεταβατικές διατάξεις - 
Τροποποίηση του άρθρου 12 του ν. 4447/2016
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΆρθρο 17 Σκοπός - Πεδίο εφαρμογής
Άρθρο 18 Πεδίο εφαρμογής του θαλάσσιου χωροταξι-
κού σχεδιασμού - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 2 του ν. 4546/2018
Άρθρο 19 Ορισμοί - Αντικατάσταση του άρθρου 3 του 
ν. 4546/2018
Άρθρο 20 Στόχοι του θαλάσσιου χωροταξικού σχε-
διασμού - Τροποποίηση της παρ. 2 του άρθρου 4 του 
ν. 4546/2018
Άρθρο 21 Θέσπιση και εφαρμογή του θαλάσσιου χω-
ροταξικού σχεδιασμού - Αντικατάσταση του άρθρου 5 
του ν. 4546/2018
Άρθρο 22 Εθνική χωρική στρατηγική για τον θαλάσσιο 
χώρο και δομή του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού - 
ροποποίηση του τίτλου και των παρ. 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 6 του ν. 4546/2018
Άρθρο 23 Ελάχιστες απαιτήσεις για τον θαλάσσιο χω-
ροταξικό σχεδιασμό - Αντικατάσταση του άρθρου 7 του 
ν. 4546/2018
Άρθρο 24 Περιεχόμενο του θαλάσσιου χωροταξικού 
σχεδιασμού και θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια - Αντικα-
τάσταση του άρθρου 8 του ν. 4546/2018
Άρθρο 25 Δημόσια διαβούλευση - Τροποποίηση του 
τίτλου και της παρ. 1 του άρθρου 9 του ν. 4546/2018
Άρθρο 26 Αρμόδια αρχή - Τροποποίηση της περ. β΄ 
της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4546/2018
Άρθρο 27 Μεταβατικές διατάξεις - Τροποποίηση των 
παρ. 1 και 2 του άρθρου 15 του ν. 4546/2018
Άρθρο 28 Ορισμοί - Αντικατάσταση της περ. 11 του 
άρθρου 4 του ν. 3983/2011
Άρθρο 29 Καθορισμός υποδιαιρέσεων των θαλάσσιων 
υποπεριοχών - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 20 
του ν. 3983/2011
Άρθρο 30 Έννοια Θαλάσσιων Χωροταξικών Σχεδίων
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΣΗ ΚΑΙ 
ΤΟΥΣ ΟΡΓ ΑΝΩΜΕΝΟΥΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ
Άρθρο 31 Σκοπός
Άρθρο 32 Εκτός σχεδίου δόμησηΕΦΗΜΕΡΙ∆Α
ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣE
9 Δεκεμβρίου 2020 ΤΕΥΧΟΣ  ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου  24511665
(Το παρόν ΦΕΚ επανεκτυπώθηκε λόγω λάθους)
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11666 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 33 Όροι δόμησης
Άρθρο 34 Όροι δόμησης σε τουριστικές εγκαταστά-
σεις σε περιοχές εκτός σχεδίου
Άρθρο 35 Όροι δόμησης για Σύνθετα Τουριστικά Κα-
ταλύματα - Τροποποίηση της παρ. 3 του άρθρου 9 του ν. 4002/2011
Άρθρο 36 Κατηγορίες τουριστικών καταλυμάτων - 
Προσθήκη υποπερ. ζζ΄ στην περ. α΄της παρ. 2 του άρ-
θρου 1 του ν. 4276/2014
Άρθρο 37 Μικτά τουριστικά καταλύματα μικρής κλί-
μακας - Προσθήκη του άρθρου 10Α στον ν. 4002/2011
Άρθρο 38 Πολεοδομικά κίνητρα για την ποιότητα και 
ανταγωνιστικότητα των τουριστικών εγκαταστάσεων
Άρθρο 39 Οργανωμένοι υποδοχείς Μεταποιητικών 
και Επιχειρηματικών Δραστη ριοτήτων - Τροποποίηση 
της παρ. 4 του άρθρου 44 και της παρ. 2 του άρθρου 52 
του ν. 3982/2011
Άρθρο 40 Μεταβατικές διατάξεις - εξουσιοδοτικές 
διατάξεις
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 
ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ
Άρθρο 41 ΣκοπόςΆρθρο 42 Εθνική ονοματολογία χρήσεων γηςΆρθρο 43 Διάρθρωση των κατηγοριών των χρήσεων 
γης
Άρθρο 44 Προσθήκες στην Εθνική Ονοματολογία 
Χρήσεων Γης
Άρθρο 45 Εξουσιοδοτικές διατάξεις
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄
ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙ-
ΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
Άρθρο 46
Συμβούλια Αρχιτεκτονικής (Σ.Α.) - Τροποποίηση της 
παρ. 1 του άρθρου 7 του ν. 4495/2017
Άρθρο 47 Αρμοδιότητες ΚΕ.Σ.Α. και ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. - 
Τροποποίηση της περ. ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4495/2017 και άρθρου 25 του ν. 4495/2017
Άρθρο 48 Συμβούλια Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμ-
φισβητήσεων - Τροποποίηση της παρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 4495/2017
Άρθρο 49 Προσωρινή άσκηση αρμοδιοτήτων τοπικών 
παρατηρητηρίων - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 
26 του ν. 4495/2017
Άρθρο 50 Ορισμοί - Τροποποίηση των περ. γ΄, δ΄και ι΄ 
του άρθρου 28 του ν. 4495/2017
Άρθρο 51 Έγκριση εκτέλεσης εργασιών - Τροποποίηση 
της παρ. 4 του άρθρου 29 του ν. 4495/2017
Άρθρο 52 Εργασίες για τις οποίες δεν απαιτείται Οι-
κοδομική Άδεια ή Έγκριση Εργασιών Μικρής Κλίμακας -Τροποποίηση του τίτλου και της περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 30 του ν. 4495/2017
Άρθρο 53 Αρμόδια όργανα χορήγησης πράξεων εκτέ-
λεσης οικοδομικών εργασιών - Προσθήκη παρ. 4 στο 
άρθρο 31 του ν. 4495/2017
Άρθρο 54 Προέγκριση οικοδομικής άδειας - Τροπο-
ποίηση του τίτλου και των παρ. 1, 5, 6, και 7 του άρθρου 35 του ν. 4495/2017Άρθρο 55 Κατηγορίες τρόπου έκδοσης οικοδομικών 
αδειών - Τροποποίηση του άρθρου 36 του ν. 4495/2017
Άρθρο 56 Επιτάχυνση διαδικασίας έκδοσης οικοδο-
μικών αδειών - Τροποποίηση της παρ. 2 και προσθήκη παρ. 6 του άρθρου 38 του ν. 4495/2017
Άρθρο 57 Προδιαγραφές σύνταξης τοπογραφικού δι-
αγράμματος και διαγράμματος κάλυψης - Τροποποίηση 
της περ. ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 39 του ν. 4495/2017
Άρθρο 58 Δικαιολογητικά για χορήγηση οικοδομικής 
άδειας - Αντικατάσταση του άρθρου 40 του ν. 4495/2017
Άρθρο 59 Αλλαγή χρήσης εντός εγκεκριμένων ρυ-
μοτομικών σχεδίων - Προσθήκη άρθρου 41Α στον 
ν. 4495/2017
Άρθρο 60 Αναθεώρηση προέγκρισης οικοδομικής 
άδειας - Τροποποίηση του άρθρου 42 του ν. 4495/2017
Άρθρο 61 Σύνδεση με τα δίκτυα κοινής ωφέλειας - 
Τροποποίηση του άρθρου 47 του ν. 4495/2017
Άρθρο 62 Διαδικασία ηλεκτροδότησης - Προσθήκη 
του άρθρου 47Α στον ν. 4495/2017
Άρθρο 63 Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου - Αντι-
κατάσταση των παρ. 1, 1α, 2 και 3 του άρθρου 53 του 
ν. 4495/2017
Άρθρο 64 Διαδικασία Υποβολής Ηλεκτρονικής Ταυτό-
τητας Κτιρίου - Αντικατάσταση των παρ. 4, 5, 6 και 8 του άρθρου 56 του ν. 4495/2017
Άρθρο 65 Πρόσβαση στο Κεντρικό Παρατηρητή-
ριο - Αντικατάσταση της παρ. 1 του άρθρου 58 του 
ν. 4495/2017
Άρθρο 66 Πιστοποιητικό Πληρότητας και Βεβαίωση 
Μηχανικού - Αντικατάσταση της παρ. 2 του άρθρου 59 του ν. 4495/2017
Άρθρο 67 Διοικητικές κυρώσεις - Αντικατάσταση του 
άρθρου 60 του ν. 4495/2017
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄
ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΔΟΜΗΣΗΣΆρθρο 68 Σκοπός/αντικείμενο
Άρθρο 69 Ορισμοί – Αντικατάσταση των περ. α΄, β΄, ε΄, 
στ΄, ζ΄και η΄ του άρθρου 64 του ν. 4495/2017
Άρθρο 70 Ψηφιακή Τράπεζα Γης - Αντικατάσταση του 
άρθρου 67 του ν. 4495/2017
Άρθρο 71 Τίτλος μεταφοράς συντελεστή δόμησης - 
Αντικατάσταση του άρθρου 68 του ν. 4495/2017
Άρθρο 72 Ακίνητα προσφοράς συντελεστή δόμησης - 
Αντικατάσταση του άρθρου 70 του ν. 4495/2017
Άρθρο 73 Ακίνητα υποδοχής συντελεστή δόμησης - 
Αντικατάσταση του άρθρου 71 του ν. 4495/2017
Άρθρο 74 Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή - Αντικατάστα-
ση του άρθρου 72 του ν. 4495/2017
Άρθρο 75 Διαδικασία μεταφοράς συντελεστή δόμη-
σης - Αντικατάσταση του άρθρου 74 του ν. 4495/2017
Άρθρο 76 Συνέπειες μεταφοράς συντελεστή δόμησης -
Αντικατάσταση του άρθρου του 75 του ν. 4495/2017
Άρθρο 77 Δράσεις περιβαλλοντικής και πολεοδομικής 
εξισορρόπησης μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης - Αντι-
κατάσταση του άρθρου 76 του ν. 4495/2017
Άρθρο 78 Εξουσιοδοτικές διατάξεις
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11667 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΑΥΘΑΙΡΕΤΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΕΣ 
ΧΡΗΣΕΩΝ
Άρθρο 79 Αντιμετώπιση σφαλμάτων μηχανικών - Αντι-
κατάσταση της παρ. 2 του άρθρου 81 του ν. 4495/2017
Άρθρο 80 Κατηγορίες αυθαίρετων κατασκευών και 
αλλαγών χρήσεων - Τροποποίηση των περ. γ΄, δ΄ και ε΄ 
του άρθρου 96 του ν. 4495/2017
Άρθρο 81 Ζητήματα κάθετων και οριζόντιων ιδιοκτη-
σιών - Τροποποίηση των παρ. 7 και 9 του άρθρου 98 του 
ν. 4495/2017
Άρθρο 82 Υπολογισμός ενιαίου ειδικού προστίμου - 
Τροποποίηση των παρ. 8 και 12 του άρθρου 100 του 
ν. 4495/2017
Άρθρο 83 Υπαγωγή αυθαιρέτων για τα οποία εκδίδεται 
άδεια νομιμοποίησης ή κατε δάφισης - Τροποποίηση της 
παρ. 1 του άρθρου 106 του ν. 4495/2017
Άρθρο 84 Ακίνητα Δημοσίου - Τροποποίηση της παρ. 
1 του άρθρου 114 του ν. 4495/2017
Άρθρο 85 Καταβολή παραβόλου και αυθαίρετες κα-
τασκευές σε διατηρητέα κτί ρια - Τροποποίηση της παρ. 
3 του άρθρου 115 και της παρ. 1 του άρθρου 117 του 
ν. 4495/2017
Άρθρο 86 Εξουσιοδοτικές διατάξεις
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄
ΡΥΜΟΤΟΜΙΚΕΣ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΙΣΆρθρο 87 ΟρισμοίΆρθρο 88 Άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσηςΆρθρο 89 Επανεπιβολή απαλλοτρίωσηςΆρθρο 90 Τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου σε 
περίπτωση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης
Άρθρο 91 Ειδικές περιπτώσεις
Άρθρο 92 Επιχειρησιακό σχέδιο για την εξασφάλιση 
κοινοχρήστων και κοινωφελών χώρων
Άρθρο 93 Μεταβατικές διατάξεις - Εξουσιοδοτική δι-
άταξη
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄
ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ 
ΜΗΤΡΩΟ ΧΩΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ
Άρθρο 94 Αντικείμενο
Άρθρο 95 Μητρώο πιστοποιημένων αξιολογητών χω-
ρικών μελετών
Άρθρο 96 Ηλεκτρονικό Μητρώο Χωρικών ΜελετώνΆρθρο 97 Ανάρτηση χωρικών σχεδίων στο διαδίκτυοΆρθρο 98 Εξουσιοδοτικές διατάξεις
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄
ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΞΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΟΙ-
ΚΟΔΟΜΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ
Άρθρο 99 Πεδίο εφαρμογής - Τροποποίηση των παρ. 
2, 3 και 5 του άρθρου 1 του ν. 4067/2012
Άρθρο 100 Ορισμοί - Τροποποίηση του άρθρου 2 του 
ν. 4067/2012
Άρθρο 101 Αλλαγή χρήσης - Τροποποίηση της παρ. 3 
του άρθρου 5 του ν. 4067/2012
Άρθρο 102 Πολεοδομικά κίνητρα - Τροποποίηση των 
παρ. 1 και 2 του άρθρου 10 του ν. 4067/2012
Άρθρο 103 Κίνητρα για την περιβαλλοντική αναβάθ-
μιση και βελτίωση της ποιότητας ζωής με απομείωση καθ’ ύψος υφιστάμενων κτιρίων - Προσθήκη άρθρου 
10Α στον ν. 4067/2012
Άρθρο 104 Επιφάνειες που δεν προσμετρώνται στον 
συντελεστή δόμησης, το ποσοστό κάλυψης και τον συ-ντελεστή όγκου - Τροποποίηση των άρθρων 11, 12 και 13 του ν. 4067/2012
Άρθρο 105 Θέση κτιρίου και εγκαταστάσεων - Τροπο-
ποίηση του άρθρου 14 του ν. 4067/2012
Άρθρο 106 Ύψος κτιρίου - Τροποποίηση των παρ. 1, 
4, 5 και 8 του άρθρου 15 του ν. 4067/2012
Άρθρο 107 Λειτουργικά, ενεργειακά και διακοσμητι-
κά στοιχεία - Τροποποίηση Β΄ των παρ. 1, 3 και 5, της 
περ. ε΄ της παρ. 6 και της παρ. 10 του άρθρου 16 του 
ν. 4067/2012
Άρθρο 108 Κατασκευές και φυτεύσεις στους ακάλυ-
πτους χώρους και περιφράξεις - Τροποποίηση των παρ. 2, 3, 4, 6, 7, 8 και 9 του άρθρου 17 του ν. 4067/2012
Άρθρο 109 Φυτεμένα δώματα - Τροποποίηση των παρ. 
1, 2 και 3 του άρθρου 18 του ν. 4067/2012
Άρθρο 110 Κατασκευές πάνω από το κτίριο - Τροπο-
ποίηση των παρ. 2 και 3 του άρθρου 19 του ν. 4067/2012
Άρθρο 111 Κατασκευές σε δημόσιους κοινόχρηστους 
χώρους - Τροποποίηση της παρ. 4 του άρθρου 20 του 
ν. 4067/2012
Άρθρο 112 Παρόδια Στοά - Τροποποίηση της παρ. 3 
του άρθρου 22 του ν. 4067/2012
Άρθρο 113 Λειτουργική ενοποίηση οριζοντίων ιδιο-
κτησιών ιδίου ιδιοκτήτη, εσωτερικές διαρρυθμίσεις και 
επεμβάσεις στον φέροντα οργανισμό - Τροποποίηση της 
παρ. 5 του άρθρου 23 του ν. 4067/2012
Άρθρο 114 Χαμηλά κτίρια - Τροποποίηση των παρ. 3 
και 4 του άρθρου 24 του ν. 4067/2012
Άρθρο 115
Κίνητρα για τη δημιουργία κτιρίων ελάχιστης ενερ-
γειακής κατανάλωσης - Αντικατάσταση του άρθρου 25 
του ν. 4067/2012
Άρθρο 116 Εξουσιοδοτικές και μεταβατικές διατάξεις -
Τροποποίηση της παρ. 2 και προσθήκη των παρ. 6, 7, 8, 9 και 10 στο άρθρο 28 του ν. 4067/2012
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ
Άρθρο 117 Περιφερειακές Επιτροπές Προσβασιμότη-
τας - Αντικατάσταση του άρθρου 18 του ν. 4495/2011
Άρθρο 118 Κεντρική Επιτροπή Προσβασιμότητας -
Τροποποίηση των παρ. 2 και 3 του άρθρου 19 του 
ν. 4495/2011
Άρθρο 119 Προσβασιμότητα χωρίς φραγμούς για τα 
άτομα με αναπηρία και τα εμποδιζόμενα άτομα - Αντι-
κατάσταση του τίτλου και των παρ. 1, 4, 5, 8 και 9 του 
άρθρου 26 του ν. 4067/2012
Άρθρο 120 Ειδικές διατάξεις - Αντικατάσταση των παρ. 
2 και 4 και προσθήκη των παρ. 6 και 7 στο άρθρο 27 του ν. 4067/2012
Άρθρο 121 Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου και μελέτη 
προσβασιμότητας ΑμεΑ και εμποδιζόμενων ατόμων - 
Τροποποίηση του άρθρου 54 του ν. 4495/2017
Άρθρο 122 Μη υπαγωγή στις διατάξεις των άρθρων 
96 επ. του ν. 4495/2017- Τροποποίηση της παρ. 1 του 
άρθρου 89 του ν. 4495/2011
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11668 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 123 Ελαφρύνσεις - Τροποποίηση των παρ. 1, 2 
και 7 του άρθρου 103 του ν. 4495/2017
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 124 Αρχή Οργάνωσης, Εποπτείας και Συντο-
νισμού των οικονομικών δραστηριοτήτων στο πεδίο 
προστασίας του περιβάλλοντος
Άρθρο 125 Αρχές Εφαρμογής Εποπτείας και Διαχείρι-
σης των οικονομικών δραστηριοτήτων στο πεδίο προ-στασίας του περιβάλλοντος
Άρθρο 126 Τροποποίηση του άρθρου 20 του 
ν.  3889/2010 και της παρ. 1 του άρθρου 49 του 
ν. 998/1979
Άρθρο 127 Ζητήματα εισφοράς σε γη - Προσθήκη παρ. 
8Α στο άρθρο 12 του ν. 3986/2011
Άρθρο 128 Ειδικές περιπτώσεις αυθαιρέτων - Παρά-
ταση υποβολής Δικαιολο γητικών - Τροποποίηση του 
άρθρου 51 του ν. 4643/2019
Άρθρο 129 Επισκευή και αποκατάσταση κτιρίων προς 
αποκατάσταση ζημιών, οι οποίες προξενήθηκαν από βί-
αιο συμβάν ή θεομηνία
Άρθρο 130 Λειτουργία Δημοτικών Κοιμητηρίων
Άρθρο 131 Διατάξεις για υφιστάμενα Γ .Π.Σ. - Τροποποί-
ηση της παρ. 15 του άρθρου 51 του ν. 4178/2013
Άρθρο 132 Ειδικές πολεοδομικές ρυθμίσεις
Άρθρο 133 Πρόστιμο για εκπρόθεσμη δήλωση στο 
Κτηματολόγιο - Τροποποίηση της περ. α΄ της παρ. 8 του άρθρου 2 του ν. 2308/1995
Άρθρο 134 Ζητήματα λειτουργίας Κτηματολογίου - 
Τροποποιήσεις των άρθρων 5, 7, 7Α του ν. 2308/1995 
και της παρ. 2 του άρθρου 102 του ν. 4623/2019
Άρθρο 135 Αρμοδιότητες Ελληνικού Κτηματολογίου -
Τροποποίηση των άρθρων 1 και 47 του ν. 4512/2018 και 
του άρθρου 70 του ν. 4509/2017
Άρθρο 136 Μεταβατικές ρυθμίσεις του ν. 4280/2014 - 
Τροποποίηση της παρ. 8 του άρθρου 52 του ν. 4280/2014
Άρθρο 137 Προσωρινές κατασκευές εντός χερσαίας 
ζώνης λιμένος και εγκαταστάσεις για τις οποίες δεν απαι-
τείται οικοδομική άδεια
Άρθρο 138 Καταργούμενες διατάξειςΆρθρο 139 Σύσταση Κεντρικής Υπηρεσίας Δόμησης
Άρθρο 140 Τροποποιήσεις του Ρυθμιστικού Σχεδίου 
Αθήνας Αττικής - Τροποποίηση της παρ. 4 άρθρου 14 του 
ν. 4277/2014, προσθήκη παραγράφου στο Παράρτημα IV και τροποποίηση ορισμού
Άρθρο 141 Κλειστοί υπόγειοι χώροι στάθμευσης - Προ-
σθήκη παρ. 8 στο άρθρο 8 του ν. 4067/2012
Άρθρο 142 Προσωρινή χωροθέτηση Σταθμών Μετα-
φόρτωσης Απορριμμάτων (Σ.Μ.Α.)
Άρθρο 143 Σχέδιο Ολοκληρωμένης Αστικής Παρέμ-
βασης (Σ.Ο.Α.Π.) Δήμου Αθηναίων
Άρθρο 144 Υψομετρική μελέτη - Τροποποίηση παρ. 1 
του άρθρου 5 του ν. 4062/2012
Άρθρο 145 Διατάξεις για το Κτηματολόγιο - Προσθήκη 
παρ. 7 στο άρθρο 40 του ν. 4409/2016
Άρθρο 146 Χωροθέτηση δομών υπηρεσιών υποδοχής 
και ταυτοποίησης και περίφραξη αυτών - Τροποποίηση παρ. 1 του άρθρου 57 του ν. 998/1979 και προσθήκη 
περ. κγ΄ στην παρ. 1 του άρθρου 30 του ν. 4495/2017
Άρθρο 147 Επισκευή, εκσυγχρονισμός και επέκταση 
κτιρίων στην περιοχή Β΄ του από 15/27.6.1994 προεδρι-
κού διατάγματος.
Άρθρο 148 Ιεροί Ναοί και ναΰδρια σε περιοχές εκτός 
σχεδίου δόμησης - Αντικατάσταση του άρθρου 12 του από 6.10.1978 προεδρικού διατάγματος.
Άρθρο 149 Λειτουργική ενοποίηση ξενοδοχειακών 
καταλυμάτων - Τροποποίηση παρ. 4 του άρθρου 24 του ν. 4179/2013
Άρθρο 150 Ξενοδοχεία συνιδιοκτησίας - Τροποποίηση 
της παρ. 1 του άρθρου 18 του ν. 4276/2014
Άρθρο 151 Μετατροπή εισφοράς σε γη που επιβλή-
θηκε πριν από τον ν. 1337/1983 σε εισφορά σε χρήμα
Άρθρο 152 Αναστολή πολεοδομικών προθεσμιών 
λόγω COVID-19
Άρθρο 153 Έγκριση μελετών για τη ν Ελευσίνα Πολιτι-
στική Πρωτεύουσα της Ευρώπης
Άρθρο 154 Καταργούμενες διατάξεις
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄
ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣΆρθρο 155 Ζώνες Απολιγνιτοποίησης (Ζ.ΑΠ.) - Eιδικά 
Πολεοδομικά Σχέδια (Ε.Π.Σ.)
Άρθρο 156 Υλοποίηση έργων Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. σε 
Ζώνες Απολιγνιτοποίησης (Ζ.ΑΠ.)
Άρθρο 157 Επιβολή έκτακτης εισφοράς σε έργα 
Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. - Χρέωση εκπροσώπων φορτίου 
ηλεκτρικής ενέργειας - Τροποποίηση άρθρου 143 του 
ν. 4001/2011
Άρθρο 158 Επιβολή πράσινου τέλους στο πετρέλαιο 
εσωτερικής καύσης («diesel») της παρ. 1 του άρθρου 73 του ν. 2960/2001
Άρθρο 159 Αναστολή της υπογραφής Συμβάσεων Λει-
τουργικής Ενίσχυσης
Άρθρο 160 Ανταγωνιστικές διαδικασίες Α.Π.Ε. - Τρο-
ποποίηση άρθρου 7 του ν. 4414/2016 και άρθρου 2 του ν. 4513/2018
Άρθρο 161 Κριτήρια Στρατηγικών Επενδύσεων στις 
ΑΠΕ - Τροποποίηση του άρθρου 10 του ν. 4608/2019
Άρθρο 162 Αύξηση ορίου ισχύος σταθμών ενεργεια-
κού συμψηφισμού - Τροποποίηση του άρθρου 14α του ν. 3468/2006
Άρθρο 163 Συντελεστές Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης 
- Τροποποίηση του άρθρου 73 του ν. 2960/2001
Άρθρο 164 Ρυθμίσεις θεμάτων Ρυθμιστικής Αρχής 
Ενέργειας (Ρ .Α.Ε.), Διαχειριστή Ανανεώσιμων Πηγών 
Ενέργειας και Εγγυήσεων Προέλευσης (Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε.) 
και Διαχειριστή Εθνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε.)
Άρθρο 165 Παράταση υποβολής απαιτούμενων δικαι-
ολογητικών για τη λειτουργία των λατομείων σχιστολι-θικών πλακών - Τροποποίηση της παρ. 23 του άρθρου 
68 του ν. 4512/2018
Άρθρο 166 Διακυβέρνηση Ελληνικής Διαχειριστικής 
Εταιρείας Υδρογονανθράκων (ΕΔΕΥ Α.Ε.)
Άρθρο 167 Εξουσιοδοτικές διατάξειςΆρθρο 168 Καταργούμενες διατάξεις
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11669 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄
ΑΛΛΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Άρθρο 169 Μεταβίβαση ακινήτου από τον e-ΕΦΚΑ 
στον Δήμο Μαραθώνα
Άρθρο 170 Πρόσθετη αποζημίωση μετακινούμενου 
ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού
Άρθρο 171 Μετακίνηση ιατρικού, νοσηλευτικού και 
βοηθητικού προσωπικού
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄
ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣΆρθρο 172 Έναρξη ισχύος
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ, ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ
Άρθρο 1
Σκοπός
Σκοπός των διατάξεων του παρόντος κεφαλαίου είναι 
η απλούστευση και επιτάχυνση της διαδικασίας κατάρ-
τισης, αναθεώρησης και τροποποίησης χωροταξικών 
πλαισίων και πολεοδομικών σχεδίων κάθε επιπέδου, 
καθώς και η διασαφήνιση των μεταξύ τους σχέσεων.
Άρθρο 2
Ορισμοί - Αντικατάσταση του άρθρου 1του ν. 4447/2016
1. Το άρθρο 1 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 1
Ορισμοί
1. Για την εφαρμογή του παρόντος, ισχύουν οι ακό-
λουθοι ορισμοί:
α) Βιώσιμη ανάπτυξη: η ανάπτυξη που συνθέτει και 
σταθμίζει κοινωνικούς, οικονομικούς και περιβαλλοντι-κούς στόχους με σκοπό την:
αα) επίτευξη διατηρήσιμης οικονομικής ανάπτυξης με 
τη δημιουργία ισχυρής παραγωγικής βάσης και έμφαση 
στην καινοτομία και την αύξηση της απασχόλησης,
ββ) εδαφική και κοινωνική συνοχή, δίκαιη κατανομή 
πόρων και άρση των αποκλεισμών,
γγ) προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλ-
λοντος, της βιοποικιλότητας, του τοπίου και την αειφόρο 
χρήση των φυσικών πόρων.
β) Βιώσιμη χωρική ανάπτυξη: οι χωρικές, εδαφικές και 
περιβαλλοντικές διαστάσεις της βιώσιμης ανάπτυξης, 
καθώς και αυτές που σχετίζονται με την ορθολογική 
οργάνωση του χώρου.
γ) Σύστημα χωρικού σχεδιασμού: το κυρίως σύστη-
μα χωρικού σχεδιασμού περιλαμβάνει το σύνολο των 
χωροταξικών πλαισίων και πολεοδομικών σχεδίων που 
περιγράφονται στις διατάξεις του παρόντος και στη 
λοιπή κείμενη νομοθεσία, όπως αυτά διαρθρώνονται 
συστηματικά και ιεραρχούνται σε επίπεδα, με βάση τη 
γεωγραφική κλίμακα στην οποία αναφέρονται, την απο-
στολή και το περιεχόμενό τους. Το ευρύτερο σύστημα χωρικού σχεδιασμού περιλαμβάνει το σύνολο των νο-
μοθετικών και κανονιστικών πράξεων χωροταξικού και 
πολεοδομικού σχεδιασμού.
δ) Χωροταξικός σχεδιασμός: ο χωρικός σχεδιασμός 
που εκπονείται σε εθνική ή περιφερειακή κλίμακα, με τη 
μορφή πλαισίων, με τα οποία τίθενται οι μεσοπρόθεσμοι 
ή και μακροπρόθεσμοι στόχοι της ανάπτυξης και οργά-
νωσης του χερσαίου και θαλάσσιου χώρου, καθώς και οι 
κατευθύνσεις και οι αναγκαίες, όπου απαιτείται, ρυθμί-σεις, για τη διαμόρφωση των οικιστικών περιοχών, των 
περιοχών άσκησης παραγωγικών και επιχειρηματικών 
δραστηριοτήτων και των προστατευόμενων περιοχών. 
Ο χωροταξικός σχεδιασμός είναι κυρίως στρατηγικού 
χαρακτήρα και περιλαμβάνει κατευθύνσεις και, όπου 
απαιτείται, ρυθμίσεις.
ε) Πολεοδομικός σχεδιασμός: ο χωρικός σχεδιασμός 
με τον οποίο τίθενται, μέσω σχεδίων, κανόνες και όροι 
για τη χρήση, τη δόμηση και την εν γένει εκμετάλλευση 
του εδάφους στον αστικό χώρο και την ύπαιθρο και πε-ριλαμβάνει κυρίως ρυθμίσεις.
στ) Κατεύθυνση (χωρικού σχεδιασμού): κατευθυντή-
ρια πρόβλεψη ενός πλαισίου ή σχεδίου, με την οποία 
επιδιώκεται η επίτευξη συγκεκριμένου αποτελέσματος και η οποία δεσμεύει, στον β αθμό και με τον τρόπο που 
η ίδια προσδιορίζει, τον υποκείμενο χωρικό σχεδιασμό, 
τις αποφάσεις έγκρισης περιβαλλοντικών όρων και τη 
χωροθέτηση και αδειοδότηση παραγωγικών δραστη-
ριοτήτων. Τα αρμόδια για τον σχεδιασμό, τις εγκρίσεις 
και αδειοδοτήσεις όργανα οφείλουν να ακολουθούν τις 
κατευθύνσεις. Ο βαθμός δεσμευτικότητας μιας κατεύ-
θυνσης είναι συνάρτηση της σαφήνειας και της κανονι-στικής της πυκνότητας και διαβαθμίζεται ως εξής:
(αα) υποχρέωση πλήρους ευθυγράμμισης (συμμόρ-
φωσης),
(ββ) υποχρέωση μη αντίθεσης (συμβατότητας),(γγ) υποχρέωση λήψης υπόψη αυτής από τα υποκεί-
μενα σχέδια και όργανα χωρίς να είναι υποχρεωτική η 
ευθυγράμμιση ή η μη αντίθεση.
Ο χαρακτήρας κάθε κατεύθυνσης, από την άποψη 
της δεσμευτικότητάς της, προσδιορίζεται από το κατά 
περίπτωση πλαίσιο ή σχέδιο, το οποίο μπορεί να προσ-
διορίζει και όρια ή κριτήρια για τη δυνατότητα του υπο-
κείμενου σχεδιασμού να τροπ οποιήσει, συμπληρώσει ή 
εξειδικεύσει μια κατεύθυνση.
ζ) Ρύθμιση (χωρικού σχεδιασμού): πρόβλεψη ενός 
πλαισίου ή σχεδίου που είναι δεσμευτική και αμέσως 
εφαρμοστέα, χωρίς να χρήζει περαιτέρω εξειδίκευσης.
η) Εξειδίκευση μιας κατεύθυνσης ή ρύθμισης: αναλυ-
τικότερη διατύπωση μιας κατεύθυνσης ή ρύθμισης του 
υπερκείμενου σχεδιασμού από το ν υποκείμενο σχεδια-
σμό, που μπορεί να περιλαμβάνει και διαφοροποίηση 
ορίων ζωνών ή περιοχών που έχουν καθοριστεί από τον 
υπερκείμενο σχεδιασμό.
θ) Συμπλήρωση μιας κατεύθυνσης ή ρύθμισης: προ-
σθήκη νέων στοιχείων σε μια κατεύθυνση ή ρύθμιση του 
υπερκείμενου σχεδιασμού από το ν υποκείμενο σχεδια-
σμό, που δεν έρχονται σε αντίθεση με τον πυρήνα της.
ι) Τροποποίηση μιας κατεύθυνσης ή ρύθμισης: αλλαγή 
ή αφαίρεση μη βασικών στοιχείων μιας κατεύθυνσης ή 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11670 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ρύθμισης του υπερκείμενου σχεδιασμού από τον υπο-
κείμενο σχεδιασμό, που δεν έρχονται σε αντίθεση με 
τον πυρήνα της.
ια) Αναθεώρηση ενός πλαισίου ή σχεδίου: η αντικατά-
σταση ενός πλαισίου ή σχεδίου στο σύνολό του.
ιβ) Ανάδραση από υποκείμενο προς υπερκείμενο πλαί-
σιο ή σχέδιο: πρόταση για εξειδίκευση, συμπλήρωση, 
τροποποίηση ή άλλη αλλαγή ισχύουσας κατεύθυνσης ή 
ρύθμισης του υπερκείμενου πλαισίου ή σχεδίου. Οι προ-
τάσεις ανάδρασης δεν έχουν δεσμευτικό περιεχόμενο 
και η υιοθέτησή τους είναι στη διακριτική ευχέρεια του 
υπερκείμενου πλαισίου ή σχεδίου.
ιγ) Οργανωμένοι υποδοχείς δραστηριοτήτων: οι πε-
ριοχές που αναπτύσσονται βάσει ολοκληρωμένου σχε-διασμού, προκειμένου να λειτουργήσουν κατά κύρια ή 
αποκλειστική χρήση ως οργανωμένοι χώροι ανάπτυξης 
παραγωγικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Ως 
οργανωμένοι υποδοχείς δραστηριοτήτων νοούνται ιδί-
ως οι Περιοχές Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυ-
ξης (ΠΟΤΑ) του άρθρου 29 του ν. 2545/1997 (Α΄ 254), οι Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Παραγωγικών Δρα-στηριοτήτων (ΠΟΑΠΔ) του άρθρου 24 του ν. 1650/1986 
(Α΄  160), οι Οργανωμένοι Υποδοχείς Μεταποιητικών 
και Επιχειρηματικών Δραστηριοτήτων της παρ. 4 του 
άρθρου 41 του ν. 3982/2011 (Α΄ 143), τα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Δημοσίων Ακινήτων (ΕΣΧΑΔΑ) του 
άρθρου 12 του ν. 3986/2011 (Α΄ 152) και τα Ειδικά Σχέδια 
Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΣΧΑ-
ΣΕ) του άρθρου 24 του ν. 3894/2010 (Α΄ 204) και του 
ν. 4608/2019 (Α΄ 66).
ιδ) Οργανωμένες μορφές ανάπτυξης δραστηριοτήτων: 
οι οργανωμένοι υποδοχείς δραστηριοτήτων της περ. ιγ), 
τα Σύνθετα Τουριστικά Καταλύματα του άρθρου 8 του 
ν. 4002/2011 (Α΄ 180) και τα Μικτά Τουριστικά Καταλύμα-
τα Μικρής Κλίμακας του άρθρου 10Α του ν. 4002/2011.»
2. Στην παρ. 3 του άρθρου 2 του ν. 4447/2016 προ-
σαρμόζεται η ορολογία στις προβλέψεις του παρόντος 
νόμου και η παράγραφος διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Στο δεύτερο επίπεδο του πολεοδομικού σχεδια-
σμού περιλαμβάνονται τα Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμο-
γής του άρθρου 10, τα οποία αποτελούν την εξειδίκευση 
και εφαρμογή των σχεδίων του πρώτου επιπέδου.»
Άρθρο 3
Εθνική Χωρική Στρατηγική - Τροποποίηση των παρ. 1, 3 και 4 του άρθρου 3 του ν. 4447/2016
Οι παρ. 1, 3 και 4 του άρθρου 3 του ν.  4447/2016 
(Α΄ 241) τροποποιούνται και το άρθρο 3 διαμορφώνε-
ται ως εξής:
«Άρθρο 3
Εθνική Χωρική Στρατηγική
1. Για τη βιώσιμη ανάπτυξη και οργάνωση του εθνι-
κού χώρου, το Υπουργικό Συμβούλιο εγκρίνει Εθνική 
Χωρική Στρατηγική, που αναφέρεται στον χερσαίο και 
θαλάσσιο χώρο. Η Εθνική Χωρική Στρατηγική αποτελεί κείμενο βασικών αρχών πολιτικής για την ανάπτυξη και 
τον σχεδιασμό του χώρου, καθώς και για τον συντονισμό 
των διαφόρων πολιτικών με χωρικές συνέπειες. Περι-λαμβάνει ενδεικτικές κατευθύνσεις χωρικής οργάνωσης, 
τους βασικούς άξονες, καθώς και τους μεσοπρόθεσμους 
και μακροπρόθεσμους στόχους χωρικής ανάπτυξης στο 
επίπεδο της Γενικής Κυβέρνησης και των επιμέρους φο-
ρέων της. Ενσωματώνει, επίσης, την εθνική θαλάσσια 
χωρική στρατηγική και προτείνει τις υποδιαιρέσεις του 
θαλάσσιου χώρου.
Η Εθνική Χωρική Στρατηγική δεν έχει δεσμευτικό 
χαρακτήρα. Αποτελεί ενδεικτική βάση για τους μακρο-χρόνιους στόχους του χωρικού σχεδιασμού, καθώς και 
άλλων πολιτικών με χωρικές συνέπειες και για τον συ-
ντονισμό των χωροταξικών πλαισίων, των επιμέρους 
επενδυτικών σχεδίων και προγραμμάτων του Κράτους, 
των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) Α΄ και 
Β΄ βαθμού και των δημόσιων νομικών προσώπων, κα-
θώς και πλαισίων, σχεδίων και προγραμμάτων που έχουν 
σημαντικές συνέπειες στην ανάπτυξη και συνοχή του 
εθνικού χώρου.
2. Η Εθνική Χωρική Στρατηγική καταρτίζεται υπό την 
ευθύνη και εποπτεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας σε συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία 
και εγκρίνεται από το Υπουργικό Συμβούλιο ύστερα από 
γνώμη του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας. Η Εθνική 
Χωρική Στρατηγική μετά την έγκρισή της ανακοινώνεται 
στη Βουλή.
3. Για την κατάρτιση της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής 
λαμβάνονται υπόψη τα προγράμματα οικονομικής και 
κοινωνικής ανάπτυξης της παρ. 8 του άρθρου 79 του Συ-
ντάγματος, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, το πλαίσιο 
δημοσιονομικής στρατηγικής και το εθνικό πρόγραμ-
μα δημόσιων επενδύσεων, τα συγχρηματοδοτούμενα 
προγράμματα, το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το 
Κλίμα, οι διεθνείς, ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές για 
την προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και άλλα γε-
νικά ή ειδικά προγράμματα εθνικής ή διαπεριφερειακής 
κλίμακας που επηρεάζουν σημαντικά τη διάρθρωση και 
ανάπτυξη του εθνικού χώρου.
4. Οι αρχές της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής λαμβά-
νονται υπόψη κατά την κατάρτιση των Ειδικών και Περι-
φερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και των Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων.»
Άρθρο 4
Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας -Τροποποίηση των παρ. 1, 4, 5, 7 και 9 του άρθρου 4 του ν. 4447/2016
Οι παρ. 1, 4, 5, 6, 7 και 9 του άρθρου 4 του ν. 4447/2016 
(Α΄ 241) τροποποιούνται και το άρθρο 4 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 4
Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας
1. Συστήνεται στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας, το οποίο αποτελεί-
ται από είκοσι δύο (22) τακτικά μέλη, με τους αναπλη-
ρωτές τους:
α) Έναν (1) επιστήμονα αναγνωρισμένου κύρους, ευ-
ρείας αποδοχής και εμπειρίας σε θέματα χωροταξίας ως 
Πρόεδρο, με τον αναπληρωτή του, που ορίζονται από 
τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11671 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
β) Έναν (1) εκπρόσωπο από τους εξής φορείς:
βα) Ένωση Περιφερειών Ελλάδος (ΕΝΠΕ),ββ) Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ),βγ) Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ),βδ) Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ),βε) Οικονομικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΟΕΕ),βστ) Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΞΕΕ),
βζ) Σύνδεσμο Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων 
(ΣΕΤΕ),
βη) Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ),
βθ) Ελληνικό Σύνδεσμο Επιχειρηματικών Πάρκων 
(ΕΣΕΠΠΑ),
βι) Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρη-
ματικότητας (ΕΣΕΕ),
βια) Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων 
(ΠΟΜΙΔΑ),
βιβ) Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ),
βιγ) Γενική Συνομοσπονδία Επαγγελματιών Βιοτεχνών 
Εμπόρων Ελλάδας (ΓΣΕΒΕΕ),
βιδ) Κεντρική Ένωση Επιμελητηρίων Ελλάδος (ΚΕΕΕ),
βιε) Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ),
βιστ) Σύλλογο Ελλήνων Μηχανικών Πολεοδομίας,βιζ) Σύλλογο Ελλήνων Μηχανικών Πολεοδομίας, Χω-
ροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΣΕΜΠΧΠΑ),
βιη) Σύλλογο Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών 
(ΣΕΠΟΧ).
γ) Εκπροσώπους από δύο (2) μη κυβερνητικές περι-
βαλλοντικές οργανώσεις (ΜΚΟ), οι οποίες επιλέγονται 
από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας με βάση 
τα κριτήρια της συστηματικής ενασχόλησης με θέματα της χωροταξίας και της αντιπροσωπευτικότητας.
δ) Δύο (2) διακεκριμένους επιστήμονες με εμπειρία σε 
θέματα χωροταξίας, από τους οποίους ο ένας (1) του-
λάχιστον πρέπει να είναι εν ενεργεία μέλος Διδακτικού 
Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ) Ανώτατου Εκπαιδευ-
τικού Ιδρύματος (ΑΕΙ), στο γνωστικό αντικείμενο της 
χωροταξίας, οι οποίοι ορίζονται από τον Υπουργό Πε-
ριβάλλοντος και Ενέργειας.
Οι εκπρόσωποι των φορέων των περ. β) και γ) ορί-
ζονται, με τους αναπληρωτές τους, από τις διοικήσεις 
τους μέσα σε προθεσμία είκοσι (20) ημερών από την 
αποστολή σχετικής πρόσκλησης από τον Υπουργό Πε-
ριβάλλοντος και Ενέργειας. Μετά από την πάροδο της 
ανωτέρω προθεσμίας το Συμβούλιο συγκροτείται και 
λειτουργεί, ακόμη και εάν δεν έχουν οριστεί ένας ή πε-
ρισσότεροι εκπρόσωποι των φορέων των περ. β΄ και 
γ΄. Σε κάθε περίπτωση, για τη νόμιμη συγκρότηση του 
Συμβουλίου απαιτείται να έχει ορισθεί τουλάχιστον το 
πενήντα τοις εκατό (50%) των μελών του.
2. …
3. Το Συμβούλιο συγκροτείται με απόφαση του Υπουρ-
γού Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
4. Η γραμματειακή και τεχνική υποστήριξη του Συμ-
βουλίου παρέχεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας. Το Συμβούλιο συνεδριάζει δύο (2) του-
λάχιστον φορές κατ’ έτος ή εκτάκτως κατά την κρίση 
του Προέδρου του.
5. Η θητεία των μελών του Συμβουλίου είναι τριετής. 
Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-γειας μπορεί να παρατείνεται η θητεία των μελών του 
Συμβουλίου για διάστημα ενός (1) επιπλέον έτους. Κάθε 
μέλος μπορεί να συμμετάσχει στο Συμβούλιο, με την 
ίδια ιδιότητα, μόνο για έως δύο (2) συνεχόμενες θητείες.
6. Το Συμβούλιο αποτελεί όργανο κοινωνικού διαλό-
γου και διαβούλευσης για θέματα ιδιαίτερης σημασίας που αφορούν την άσκηση της εθνικής χωροταξικής πο-
λιτικής και πολιτικής βιώσιμης ανάπτυξης. Ειδικότερα, 
είναι αρμόδιο για τη διατύπωση γνώμης επί της Εθνι-
κής Χωρικής Στρατηγικής και των Ειδικών Χωροταξι-
κών Πλαισίων και κατά τη διαδικασία κατάρτισης των 
Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, ύστερα από 
ερώτημα του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Ο 
Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας μπορεί να ζητεί 
από το Συμβούλιο τη γνώμη ή την υποβολή προτάσεων και επί άλλων θεμάτων χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού.
7. Το Συμβούλιο μπορεί να εκφέρει γνώμη για σημα-
ντικά ζητήματα ευρύτερης χωρικής πολιτικής με πρωτο-
βουλία του Προέδρου του ή ύστερα από αίτημα έντεκα 
(11) τουλάχιστον μελών του.
8. Οι απόψεις, οι παρατηρήσεις και γνώμες του Συμ-
βουλίου υποβάλλονται στον Υπουργό Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας.
9. Για την άσκηση των αρμοδιοτήτων του, το Συμβού-
λιο μπορεί να ζητεί στοιχεία και πληροφορίες από τους 
αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες του δημόσιου ή του ιδι-
ωτικού τομέα, καθώς και από μεμονωμένα άτομα με ιδι-
αίτερη γνώση των υπό συζήτηση θεμάτων. Ο Πρόεδρος 
του Συμβουλίου μπορεί να καλεί τα πρόσωπα που ανα-
φέρονται στο πρώτο εδάφιο να αναπτύξουν προφορικά 
τις απόψεις τους στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου.»
Άρθρο 5
Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α.) - Προσθήκη άρθρου 4Α στον ν. 4447/2016
Μετά το άρθρο 4 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) προστίθε-
ται το άρθρο 4Α, ως εξής:
«Άρθρο 4Α
Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτωνκαι Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α.) -Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας συστή-
νεται Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και 
Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α.), το οποίο αποτελείται 
από:
α) τον Γενικό Γ ραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστι-
κού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, ως Πρόεδρο,
β) τον Γενικό Διευθυντή Χωροταξίας του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με τον αναπληρωτή του. 
Ο Γενικός Διευθυντής Χωροταξίας του Υπουργείου Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας ορίζεται και ως αναπληρωτής 
του Προέδρου του ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α.,
γ) τον Νομικό Σύμβουλο του Κράτους στο Υπουργείο 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο οποίος αναπληρώνεται 
από άλλο Νομικό Σύμβουλο ή Πάρεδρο του Γ ραφείου 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11672 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
του Νομικού Συμβούλου στο Υπουργείο Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας,
δ) τον Πρόεδρο του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας, 
ο οποίος αναπληρώνεται από τον αναπληρωτή του στο 
Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας,
ε) τον Γενικό Διευθυντή Πολεοδομίας του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με τον αναπληρωτή του,
στ) τον Γενικό Διευθυντή Περιβάλλοντος του Υπουρ-
γείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με τον αναπληρωτή 
του,
ζ) τον Διευθυντή Χωροταξίας του Υπουργείου Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας, με τον αναπληρωτή του,
η) έναν Γενικό Διευθυντή ή Διευθυντή του Υπουργείου 
Πολιτισμού και Αθλητισμού, με τον αναπληρωτή του, οι 
οποίοι ορίζονται από το αρμόδιο όργανο του Υπουργεί-
ου Πολιτισμού και Αθλητισμού και
θ) έναν από τους δύο διακεκριμένους επιστήμονες 
με εμπειρία σε θέματα χωροταξίας που έχουν ορισθεί 
ως μέλη του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας από τον 
Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με αναπληρωτή 
του τον έτερο.
ι) έναν δικηγόρο παρ’ Αρείω Πάγω με εμπειρία σε ζητή-
ματα χωροταξίας, με τον αναπληρωτή του, ο οποίος ορί-
ζεται από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας και
ια) έναν εκπρόσωπο του Τεχνικού επιμελητηρίου Ελ-
λάδος, με τον αναπληρωτή του.
Αν συζητούνται θέματα που αφορούν Ειδικά Χωρο-
ταξικά Πλαίσια, συμμετέχουν στις συνεδριάσεις και εκ-πρόσωποι των Υπουργείων που έχουν συμπράξει κατά τη σύνταξή τους.
Αν συζητούνται θέματα που αφορούν σε Περιφερει-
ακά Χωροταξικά Πλαίσια, συμμετέχει στις συνεδριάσεις και εκπρόσωπος της αντίστοιχης Περιφέρειας, ο οποίος ορίζεται από τον οικείο Περιφερειάρχη.
Αν συζητούνται θέματα που αφορούν σε Θαλάσσια 
Χωροταξικά Πλαίσια, συμμετέχει στις συνεδριάσεις και 
εκπρόσωπος του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής 
Πολιτικής.
2. Το ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α. συγκροτείται με απόφαση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Τα μέλη του 
ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α. που προέρχονται από το Εθνικό Συμβού-
λιο Χωροταξίας αντικαθίστανται, μόλις λήξει η θητεία 
τους στο Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας.
Οι εκπρόσωποι των Υπουργείων και Περιφερειών, 
με τους αναπληρωτές τους, ορίζονται με αποφάσεις 
των αντίστοιχων Υπουργών και Περιφερειαρχών εντός 
προθεσμίας είκοσι (20) ημερών από τη σχετική έγγραφη 
πρόσκληση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. 
Εάν η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη και δεν έχουν 
ανακοινωθεί στον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας εκπρόσωποι αυτών των περιπτώσεων, το ΚΕ.ΣΥ.
ΧΩ.Θ.Α. συγκροτείται από τα λοιπά μέλη και λειτουργεί 
κανονικά μέχρι την υπόδειξη και τον διορισμό των ελ-
λειπόντων εκπροσώπων.
3. Κύρια αρμοδιότητα του ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α. είναι η, κατό-
πιν αιτήματος του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας ή του Γενικού Γ ραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και 
Αστικού Περιβάλλοντος, παροχή γνώμης σε περίπτωση 
αντικρουόμενων ή ασαφών διατάξεων μεταξύ χωροτα-
ξικών πλαισίων ή σχετικά με τη συμβατότητα χωρικών πλαισίων ή σχεδίων όλων των κατηγοριών και επιπέδων 
προς τον υπερκείμενο χωροταξικό σχεδιασμό ή παρά-
λειψης ή έκδοσης αντικρουόμενων γνωμοδοτήσεων ή ερμηνειών από τις αρμόδιες υπηρεσίες ή επί οποιουδή-
ποτε άλλου ζητήματος σχετικού με χωροταξικά θέματα, 
τα οποία παραπέμπονται προς γνωμοδότηση από τον 
Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας ή από τον αρ-
μόδιο Γενικό Γ ραμματέα. Το ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α. γνωμοδοτεί, 
επίσης, για την οριοθέτηση Περιοχών Οργανωμένης 
Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (Π.Ο.Α.Υ.), για τον χαρα-κτηρισμό θαλάσσιων περιοχών, με τον αντίστοιχο πυθ-
μένα, ως καταδυτικών πάρκων και για τον χαρακτηρισμό 
και την οριοθέτηση Περιοχών Ολοκληρωμένης Τουρι-
στικής Ανάπτυξης (Π.Ο.Τ.Α.), Περιοχών Ολοκληρωμένης 
Ανάπτυξης Παραγωγικών Δραστηριοτήτων (Π.Ο.Α.Π.Δ.) 
και Σύνθετων Τουριστικών Καταλυμάτων (Σ.Τ.Κ.). Στην 
περίπτωση του προηγούμενου εδαφίου, η γνωμοδότη-ση παρέχεται εντός αποκλειστικής προθεσμίας ενός (1) μηνός, άλλως, η άπρακτη πάροδος της προθεσμίας δεν εμποδίζει την πρόοδο των διαδικασιών.
Το ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α. μπορεί να καλεί στις συνεδριάσεις 
του όργανα και φορείς του δημόσιου ή και του ιδιωτικού 
τομέα που σχετίζονται με τα αντικείμενα, επί των οποίων 
παρέχει γνώμη.»
Άρθρο 6
Χωροταξικός σχεδιασμός - Τροποποίηση του 
τίτλου του Κεφαλαίου Β΄ του ν. 4447/2016
Ο τίτλος του Κεφαλαίου Β΄ του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) 
τροποποιείται ως εξής:
«ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ».
Άρθρο 7
Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια - Αντικατάστασητου άρθρου 5 του ν. 4447/2016
Το άρθρο 5 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 5
Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια
1. Τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια αποτελούν σύνολα 
κειμένων και διαγραμμάτων, με τα οποία προσδιορίζο-νται κατευθύνσεις σε εθνικό επίπεδο και, όπου απαιτεί-ται, ρυθμίσεις, ιδίως, για:
α) τη χωρική διάρθρωση και δομή του οικιστικού δι-
κτύου της Χώρας,
β) τη χωρική διάρθρωση τομέων ή κλάδων παραγωγι-
κών δραστηριοτήτων και γενικότερα τομέων ανάπτυξης 
εθνικής σημασίας,
γ) τη χωρική διάρθρωση δικτύων και υπηρεσιών τε-
χνικής και διοικητικής υποδομής,
δ) τη διαμόρφωση πολιτικής γης,
ε) την προστασία του πολιτιστικού και φυσικού τοπίου,
στ) τη χωρική ανάπτυξη και οργάνωση περιοχών του 
εθνικού χώρου που έχουν ιδιαίτερη σημασία από χω-
ροταξική, περιβαλλοντική, αναπτυξιακή ή κοινωνική 
άποψη, όπως είναι οι παράκτιες, νησιωτικές, ορεινές και 
προβληματικές περιοχές,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11673 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ζ) την προώθηση σχεδίων, προγραμμάτων ή έργων 
χωρικής ανάπτυξης μείζονος σημασίας ή και διακρατικής 
ή διαπεριφερειακής εμβέλειας.
Τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια συνοδεύονται από 
πρόγραμμα ενεργειών και προτεραιοτήτων, στο οποίο 
εξειδικεύονται οι απαιτούμενες για την εφαρμογή τους 
ενέργειες και δράσεις, το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσής 
τους, καθώς και οι φορείς εφαρμογής τους.
2.α) Τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια εκπονούνται υπό 
την εποπτεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Περιβάλλο-
ντος και Ενέργειας και των κατά περίπτωση αρμόδιων 
Υπουργών συστήνονται επιτελικές επιτροπές συντονι-
σμού και παρακολούθησης των εκπονούμενων πλαισίων, 
στις οποίες συμμετέχουν εκπρόσωποι του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας και των κατά περίπτωση 
αρμόδιων Υπουργείων.
β) Κατά την εκπόνησή τους λαμβάνονται υπόψη η 
Εθνική Χωρική Στρατηγική, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανά-πτυξης, το Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής και το 
Εθνικό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, τα συγχρη-
ματοδοτούμενα προγράμματα, το Εθνικό Σχέδιο Προ-
σαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή, το Εθνικό Σχέδιο για 
την Ενέργεια και το Κλίμα, η Εθνική Πολιτική Μείωσης 
Κινδύνου Καταστροφών, οι διεθνείς, ευρωπαϊκές και 
εθνικές πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος, 
καθώς και άλλα γενικά ή ειδικά προγράμματα εθνικής ή 
διαπεριφερειακής κλίμακας που επηρεάζουν σημαντικά 
τη διάρθρωση και ανάπτυξη του εθνικού χώρου, ιδίως στον τομέα, στο πεδίο ή στον τύπο περιοχής που απο-
τελεί, κατά περίπτωση, το αντικείμενο ρύθμισης κάθε 
Πλαισίου, καθώς και ενωσιακές πολιτικές και στρατηγικές 
που επηρεάζουν τη διάρθρωση και ανάπτυξή του.
3.α) Τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια υπόκεινται σε δι-
αδικασία Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης και 
εγκρίνονται μαζί με τις στρατηγικές μελέτες περιβαλ-
λοντικών επιπτώσεων με κοινή απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας και των κατά περίπτωση 
αρμόδιων Υπουργών. Οι διαδικασίες διαβούλευσης των 
Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων και των οικείων Στρα-
τηγικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων είναι 
κοινές.
β) Το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας διατυπώνει γνώμη 
σχετικά με το περιεχόμενο των εκπονούμενων Ειδικών 
Χωροταξικών Πλαισίων εντός προθεσμίας ενός (1) μηνός 
από την περιέλευση σε αυτό της σχετικής πρόσκλησης εκ μέρους του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η άπρακτη πάροδος της προθεσμίας δεν εμποδίζει την 
πρόοδο της διαδικασίας.
4. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας είναι 
αρμόδιο για την παρακολούθηση και αξιολόγηση της 
εφαρμογής των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων. Για τον 
σκοπό αυτόν, συντάσσει ανά πενταετία εκθέσεις αξιολό-
γησης, στις οποίες αναφέρονται οι χωρικές συνέπειες, 
ο τρόπος εφαρμογής και τα πιθανά προβλήματα που 
παρουσιάστηκαν κατά την εφαρμογή τους.
Τα πορίσματα των ως άνω εκθέσεων γνωστοποιούνται 
στα καθ’ ύλην αρμόδια υπουργεία και λοιπούς αρμόδιους 
οργανισμούς και υπηρεσίες, προκειμένου να λαμβάνο-νται υπόψη κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους 
που αφορούν στην εφαρμογή των Ειδικών Χωροταξικών 
Πλαισίων.
Εκθέσεις αξιολόγησης μπορεί να συντάσσουν και τα 
κατά περίπτωση αρμόδια υπουργεία, τις οποίες κοινο-
ποιούν στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, 
προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη κατά την κατάρτιση 
των εκθέσεων αξιολόγησης αρμοδιότητάς του.
5. Τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια δεν αναθεωρούνται, 
προτού παρέλθει πενταετία από την έγκριση ή την προ-
ηγούμενη αναθεώρησή τους. Κατ’ εξαίρεση, πριν από 
την πάροδο της πενταετίας είναι δυνατή η τροποποίησή 
τους, με στόχο τη βελτίωση και επικαιροποίησή τους, 
προκειμένου να:
α) αντιμετωπιστούν ζητήματα που ανακύπτουν από 
την προώθηση ή εφαρμογή προγραμμάτων διεθνούς, 
ευρωπαϊκού, διασυνοριακού, διακρατικού ή διαπεριφε-ρειακού χαρακτήρα,
β) αντιμετωπιστούν εξαιρετικές ανάγκες από φυσικές 
ή τεχνολογικές καταστροφές και κινδύνους,
γ) επέλθουν τυχόν ήσσονες αλλαγές που απαιτούνται 
για την επίτευξη των αποτελεσμάτων τους, εφόσον από 
τις εκθέσεις αξιολόγησης προκύπτει ότι η εφαρμογή τους 
δεν έχει οδηγήσει στα αποτελέσματα που επιδιώκονται,
δ) προσαρμοσθούν σε νομοθετικές τροποποιήσεις 
μεταγενέστερες της έγκρισής τους,
ε) ενσωματώσουν προτάσεις Περιφερειακών Χωροτα-
ξικών Πλαισίων μέσω της ανάδρασης και
στ) ενσωματωθούν νέα αρχαιολογικά δεδομένα και 
τυχόν επικαιροποιημένο θεσμικό πλαίσιο προστασίας 
των υφιστάμενων αρχαιοτήτων και μνημείων.
Για την αναθεώρηση και τροποποίηση των Ειδικών 
Χωροταξικών Πλαισίων ακολουθείται η διαδικασία των παρ. 2 και 3. Δεν απαιτείται να ακολουθηθεί διαδικασία 
στρατηγικής περιβαλλοντικής εκτίμησης, εάν οι αλλαγές 
είναι ήσσονος σημασίας.
6.α) Εάν διαπιστωθούν αντιφάσεις μεταξύ των δια-
τάξεων διαφορετικών Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων, 
μπορεί να συγκαλείται, κατόπιν αιτήματος του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας ή του Γενικού Γ ραμματέα 
Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Κεντρικό 
Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων 
(ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α.), το οποίο διατυπώνει γνώμη σχετικά με τις διατάξεις που πρέπει να τροποποιηθούν, προκειμέ-
νου να αρθούν οι αντιφάσεις. Κατόπιν, τροποποιούνται 
τα αντίστοιχα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, στα σημεία 
που κρίθηκε απαραίτητο, σύμφωνα με τη διαδικασία με 
την οποία είχαν εγκριθεί.
β) Με κοινή απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουρ-
γού, μπορεί να επέρχονται εντοπισμένες και μη ουσι-
ώδεις διορθώσεις σε εγκεκριμένα Ειδικά Χωροταξικά 
Πλαίσια, όπως διορθώσεις σφαλμάτων, αποσαφηνίσεις 
διατυπώσεων ή εναρμόνιση κειμένων και διαγραμμάτων.
7. Όπου στις διατάξεις της νομοθεσίας αναφέρονται τα 
«Ειδικά Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου 
Ανάπτυξης» (ΕΠΧΣΑΑ) νοούνται εφεξής τα Ειδικά Χωρο-
ταξικά Πλαίσια του παρόντος.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11674 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 8
Περιφερειακά Χωροταξικά  Πλαίσια - Τροποποί-
ηση των παρ. 1, 3, 5, 9, 11και 12 του άρθρου 6 του ν. 4447/2016
Οι παρ. 1, 3, 5, 9, 11 και 12 του άρθρου 6 του ν. 4447/ 
2016 (Α΄  241) τροποποιούνται και το άρθρο 6 του
ν. 4447/2016 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 6
Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια
1. Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια αποτελούν 
σύνολα κειμένων, χαρτών ή και διαγραμμάτων, με τα 
οποία παρέχονται κατευθύνσεις χωρικής ανάπτυξης και 
οργάνωσης σε περιφερειακό επ ίπεδο και, όπου απαιτεί-
ται, ρυθμίσεις, ιδίως, για:
α) την αποτίμηση, ανάδειξη και αξιοποίηση των ιδιαί-
τερων αναπτυξιακών και γενικότερα χωρικών χαρακτη-
ριστικών κάθε Περιφέρειας για την ισότιμη ένταξή της στον εθνικό, ενωσιακό και διεθνή χώρο,
β) τη χωρική διάρθρωση των βασικών παραγωγικών 
τομέων και κλάδων,
γ) τη χωρική διάρθρωση των περιφερειακών δικτύων 
μεταφορών και της λοιπής τεχνικής υποδομής περιφε-ρειακού ενδιαφέροντος,
δ) τη διάρθρωση του περιφερειακού χώρου (πρότυπο 
χωρικής οργάνωσης), καθώς και τη χωρική οργάνωση 
και δομή του οικιστικού δικτύου,
ε) την οικιστική ανάπτυξη και ανασυγκρότηση του 
αστικού χώρου,
στ) την ανάδειξη, προβολή και προστασία της φυσικής 
και πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και του οικιστικού 
και αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος κάθε Περιφέρειας,
ζ) τον προσδιορισμό ενεργών παρεμβάσεων και προ-
γραμμάτων χωροταξικού και αστικού χαρακτήρα, όπως 
ιδίως οι Περιοχές Ειδικών Χωρικών Παρεμβάσεων (ΠΕΧΠ) 
και τα Σχέδια Ολοκληρωμένων Αστικών Παρεμβάσεων 
(ΣΟΑΠ) των άρθρων 11 και 12 του ν. 2742/1999 (Α΄ 207),
η) την προστασία του πολιτιστικού και φυσικού περι-
βάλλοντος και του τοπίου.
2. Στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια περιλαμ-
βάνονται και οι εγκεκριμένοι οργανωμένοι υποδοχείς 
δραστηριοτήτων, καθώς και τα εγκεκριμένα σχέδια 
δημόσιων ή ιδιωτικών επενδύσεων μεγάλης κλίμακας, 
σύμφωνα με τις διατάξεις που τις διέπουν.
3. Τα Περιφερειακά Χωροταξικ ά Πλαίσια περιλαμβά-
νουν σε ειδικό Παράρτημα, που συνοδεύεται από κείμε-
να και διαγράμματα κατάλληλης κλίμακας, κατευθύνσεις 
ανά δήμο που αφορούν ιδίως:
α) στη χωροταξική και αναπτυξιακή φυσιογνωμία του 
δήμου και των επιμέρους δημοτικών ενοτήτων,
β) στη διάρθρωση και δομή του οικιστικού δικτύου 
και την οικιστική ανάπτυξη,
γ) στην προστασία και ανάδειξη του φυσικού, πολιτι-
στικού και δομημένου περιβάλλοντος,
δ) στα υπερτοπικά/διαδημοτικά δίκτυα υποδομής,
ε) στη χωρική οργάνωση των παραγωγικών δραστηρι-
οτήτων ή άλλων χρήσεων στον μη αστικό, ιδίως, χώρο,
στ) στις χρήσεις γης και τους όρους δόμησης,ζ) στην προστασία, διαχείριση και τον σχεδιασμό του 
τοπίου,η) στη βιώσιμη αξιοποίηση του ενεργειακού δυναμι-
κού των περιφερειών, με προτ εραιότητα στις ανανεώσι-
μες πηγές ενέργειας.
Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και τα Ειδικά Πολεοδο-
μικά Σχέδια που εγκρίνονται σε κάθε Περιφέρεια πρέπει 
να εναρμονίζονται με τις αντίστοιχες κατευθύνσεις, ανά 
δήμο ή δημοτική ενότητα, του οικείου Περιφερειακού 
Χωροταξικού Πλαισίου.
4. Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια συνοδεύονται 
από Πρόγραμμα Έργων, Ενεργειών και Προτεραιοτήτων, 
στο οποίο εξειδικεύονται οι απαιτούμενες για την εφαρ-
μογή τους ενέργειες, έργα, ρυθμίσεις, μέτρα και προ-
γράμματα, καθώς και οι φορείς και το χρονοδιάγραμμα 
εφαρμογής τους.
5. Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια δεσμεύονται 
από τις ρυθμίσεις και εναρμονίζονται προς τις κατευθύν-
σεις των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων, τις οποίες συ-ντονίζουν, εξειδικεύουν και συμπληρώνουν σε επίπεδο 
Περιφέρειας, καθώς και τροποποιούν, μόνον εάν παρέχε-
ται ρητώς η δυνατότητα αυτή από το Ειδικό Χωροταξικό 
Πλαίσιο. Κατά την κατάρτισή τους λαμβάνονται υπόψη η 
Εθνική Χωρική Στρατηγική, το περιφερειακό πρόγραμμα 
δημοσίων επενδύσεων, τα συγχρηματοδοτούμενα προ-
γράμματα, τα προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης, 
το Εθνικό Σχέδιο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή, 
το οικείο περιφερειακό σχέδιο προσαρμογής στην Κλι-ματική Αλλαγή, το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το 
Κλίμα, τα Πλαίσια Διαχείρισης Εκτάκτων Αναγκών, καθώς 
και άλλα γενικά ή ειδικά αναπτυξιακά προγράμματα, πο-
λιτικές και στρατηγικές που επηρεάζουν τη διάρθρωση και ανάπτυξη του χώρου.
Αν διαπιστωθούν ασάφειες ή αντικρουόμενες κατευ-
θύνσεις μεταξύ διαφορετικών Περιφερειακών Χωρο-
ταξικών Πλαισίων όμορων Περιφερειών, συγκαλείται, 
κατόπιν αιτήματος του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας ή του Γενικού Γ ραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού 
και Αστικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλο-
ντος και Ενέργειας, το Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών 
Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α.), το οποίο γνωμοδοτεί για την άρση της ασάφειας ή αντίκρουσης. 
Κατόπιν, τροποποιούνται τα αντίστοιχα Περιφερειακά 
Χωροταξικά Πλαίσια, στα σημεία που κρίθηκε απαραί-
τητο, σύμφωνα με τη διαδικασία με την οποία είχαν 
εγκριθεί.
6. Στον αναπτυξιακό σχεδιασμό κάθε Περιφέρειας, 
όπως αποτυπώνεται στο 4ετές επιχειρησιακό πρόγραμ-
μα του άρθρου 268 του ν. 3852/2010 (Α΄ 87) περιλαμβά-
νονται κατά προτεραιότητα τα έργα και οι δράσεις που 
προωθούν την εφαρμογή των Περιφερειακών Χωροταξι-
κών Πλαισίων, σύμφωνα και με το πρόγραμμα ενεργειών 
και προτεραιοτήτων των τελευταίων.
7.α) Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια εκπονού-
νται υπό την εποπτεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας ύστερα από σχετική ενημέρωση της οι-
κείας Περιφέρειας και υπό την επίβλεψη κοινών με την Περιφέρεια επιτροπών.
β) Για την έγκριση των Περιφερειακών Χωροταξικών 
Πλαισίων απαιτείται η γνώμη του οικείου Περιφερειακού 
Συμβουλίου, η οποία παρέχεται μέσα σε προθεσμία δύο 
(2) μηνών από τη λήψη της σχετικής μελέτης, που του 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11675 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
διαβιβάζεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας. Μετά την παρέλευση της ανωτέρω προθεσμίας η 
διαδικασία συνεχίζεται χωρίς τη σχετική γνώμη. Ειδικά για τη χωρική διάρθρωση παραγωγικών τομέων ή κλά-δων και περιφερειακών δικτύων μεταφορών και λοιπής 
τεχνικής υποδομής απαιτείται επιπλέον η γνώμη των 
κατά περίπτωση αρμόδιων υπουργείων, η οποία παρέ-χεται εντός προθεσμίας δύο (2) μηνών από τη λήψη της σχετικής μελέτης που τους διαβιβάζεται από το Υπουρ-
γείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Μετά την παρέλευση 
της ανωτέρω προθεσμίας η διαδικασία συνεχίζεται χωρίς 
τη σχετική γνώμη.
γ) Το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας διατυπώνει γνώ-
μη, σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 4, για το περιεχό-
μενο των εκπονούμενων Περιφερειακών Χωροταξικών 
Πλαισίων εντός προθεσμίας ενός (1) μηνός από την υπο-
βολή του σχετικού ερωτήματος. Μετά την παρέλευση 
της ανωτέρω προθεσμίας η διαδικασία συνεχίζεται χωρίς 
τη σχετική γνώμη.
δ) Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια υπόκεινται σε 
διαδικασία Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης και 
εγκρίνονται μαζί με τις σχετικές Στρατηγικές Μελέτες Πε-
ριβαλλοντικής Εκτίμησης με αποφάσεις του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Οι διαδικασίες διαβού-
λευσης των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και 
των οικείων Στρατηγικών Μελετών Περιβαλλοντικών 
Επιπτώσεων είναι κοινές.
8. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τη 
συνδρομή των Περιφερειών παρακολουθεί και αξιο-
λογεί την εφαρμογή των Περιφερειακών Χωροταξικών 
Πλαισίων. Για τον σκοπό αυτόν, συντάσσει τουλάχιστον 
ανά πενταετία εκθέσεις παρακολούθησης, στις οποίες 
αναφέρονται ο τρόπος εφαρμογής, τα προβλήματα 
που παρουσιάστηκαν, καθώς και ο βαθμός ενσωμάτω-
σης των κατευθύνσεών τους στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού. Στις ίδιες εκθέσεις υποδεικνύονται ενέρ-
γειες και δράσεις που κατά περίπτωση απαιτούνται για 
την αποτελεσματική εφαρμογή των Περιφερειακών 
Στρατηγικών και κατευθύνσεων και επισημαίνονται 
ενέργειες και δράσεις που δεν εναρμονίζονται με αυτές 
τις κατευθύνσεις.
Τα πορίσματα των εκθέσεων αυτών διαβιβάζονται στα 
συναρμόδια υπουργεία, στις περιφέρειες και τους φορείς 
και υπηρεσίες, προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη στις 
δράσεις και έργα που άπτονται των αρμοδιοτήτων τους.
9. Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια δεν αναθε-
ωρούνται προτού παρέλθει πενταετία από την έγκριση 
ή την προηγούμενη αναθεώρησή τους. Πριν από την 
πάροδο της πενταετίας είναι κατ’ εξαίρεση δυνατή η 
τροποποίησή τους, με στόχο τη βελτίωση και επικαιρο-
ποίησή τους, προκειμένου να:
α) αντιμετωπισθούν ζητήματα που ανακύπτουν από 
την προώθηση ή εφαρμογή προγραμμάτων διεθνούς, 
ευρωπαϊκού, διασυνοριακού, διακρατικού ή διαπεριφε-
ρειακού χαρακτήρα,
β) αντιμετωπιστούν εξαιρετικές ανάγκες από φυσικές 
ή τεχνολογικές καταστροφές και κινδύνους, στο επίπεδο 
της οικείας Περιφέρειας,
γ) επέλθουν ήσσονες αλλαγές που απαιτούνται για 
την επίτευξη των αποτελεσμάτων τους, εφόσον από τις εκθέσεις αξιολόγησης προκύπτει ότι η εφαρμογή τους 
δεν έχει οδηγήσει στα αποτελέσματα που επιδιώκονται,
δ) αντιμετωπισθούν εξαιρετικές και απρόβλεπτες ανά-
γκες και νέα δεδομένα, για έργα εθνικής ή περιφερειακής 
σημασίας, τα οποία δεν περιλαμβάνονταν στον αρχικό 
σχεδιασμό,
ε) προσαρμοστούν σε νομοθετικές τροποποιήσεις 
μεταγενέστερες της έγκρισής τους ή σε νέα δεδομένα 
και κατευθύνσεις χωρικού σχεδιασμού που προκύπτουν 
από την έγκριση, αναθεώρηση ή τροποποίηση Ειδικών 
Χωροταξικών Πλαισίων και
στ) ενσωματωθούν νέα αρχαιολογικά δεδομένα και τυ-
χόν επικαιροποιημένο θεσμικό πλαίσιο προστασίας των 
υφιστάμενων αρχαιοτήτων και μνημείων. Για την αναθε-
ώρηση και τροποποίηση των Περιφερειακών Χωροτα-
ξικών Πλαισίων ακολουθείται η διαδικασία της παρ. 7.
Δεν απαιτείται να ακολουθηθεί διαδικασία στρατηγικής 
περιβαλλοντικής εκτίμησης, εάν οι αλλαγές είναι ήσσο-
νος σημασίας.
10. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας μπορεί να επέρχονται εντοπισμένες και μη 
ουσιώδεις μεταβολές στα εγκεκριμένα Περιφερειακά 
Χωροταξικά Πλαίσια, όπως διορθώσεις σφαλμάτων, αποσαφηνίσεις διατυπώσεων, εναρμόνιση κειμένων 
και διαγραμμάτων.
11. α. Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια εκπονούνται 
για όλες τις περιφέρειες της Χώρας, πλην της Περιφέ-
ρειας Αττικής. Για την Περιφέρεια Αττικής θέση Περιφε-
ρειακού Χωροταξικού Πλαισίου επέχει το Ρυθμιστικό 
Σχέδιο της Αθήνας.
β. Κατά την εκπόνηση των Περιφερειακών Χωροταξι-
κών Πλαισίων εξετάζονται ζητήματα αλληλεπίδρασης 
και επικαλύψεων μεταξύ χωροταξικών πλαισίων όμορων 
Περιφερειών.
γ. Το Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο Κεντρικής 
Μακεδονίας περιλαμβάνει ειδικό Παράρτημα για τον 
στρατηγικό σχεδιασμό της Μητροπολιτικής Περιοχής 
Θεσσαλονίκης. Το Παράρτημα αυτό λαμβάνεται υπόψη 
κατά την κατάρτιση των πολεοδομικών σχεδίων πρώτου 
επιπέδου στην περιοχή αυτή.
12. Όπου στις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας 
αναφέρονται τα «Περιφερειακά Πλαίσια Χωροταξικού 
Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης» νοούνται εφε-
ξής τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια του παρόντος 
άρθρου.»
Άρθρο 9
Πολεοδομικός σχεδιασμός - Αντικατάσταση
του τίτλου του Κεφαλαίου Γ΄ του ν . 4447/2016
Ο τίτλος του Κεφαλαίου Γ΄ του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ».
Άρθρο 10
Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια -
Αντικατάσταση του άρθρου 7
του ν. 4447/2016 - Εξουσιοδοτική διάταξη
Το άρθρο 7 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) αντικαθίσταται 
ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11676 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
«Άρθρο 7
Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια
1. Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) αποτελούν 
σύνολα κειμένων, χαρτών και διαγραμμάτων, με τα οποία 
καθορίζονται το πρότυπο χωρικής οργάνωσης και ανά-
πτυξης και τα βασικά προγραμματικά μεγέθη, όρια πολε-
οδομικών ενοτήτων και οικισμών, οι χρήσεις γης, οι όροι 
και περιορισμοί δόμησης, οι σημαντικές πολεοδομικές 
παρεμβάσεις, Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης 
(Ζ.Υ.Σ.), ζώνες ειδικών πολεοδομικών κινήτρων, το οδικό 
δίκτυο, τα λοιπά μεταφορικά, τεχνικά και περιβαλλοντικά 
δίκτυα και υποδομές, μέτρα προσαρμογής στην κλιμα-
τική αλλαγή, μέτρα υποστηρικτικά της αντιμετώπισης 
έκτακτων αναγκών και διαχείρισης συνεπειών φυσικών 
και τεχνολογικών καταστροφών και λοιπών απειλών, 
καθώς και κάθε άλλο μέτρο, όρος ή περιορισμός που 
απαιτείται για την ολοκληρωμένη χωρική ανάπτυξη και 
οργάνωση της περιοχής μελέτης.
2. Τα ΤΠΣ καλύπτουν την έκταση μιας ή περισσοτέ-
ρων δημοτικών ενοτήτων ενός δήμου. Μπορεί επίσης 
να καλύπτουν και την έκταση δημοτικών ενοτήτων 
που βρίσκονται σε όμορους δήμους, μετά από σχετικές 
αποφάσεις των οικείων δημοτικών συμβουλίων. Τα ΤΠΣ 
εναρμονίζονται με τις κατευθύνσεις των Περιφερειακών 
και των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων και περιλαμ-
βάνουν τις αναγκαίες ρυθμίσεις για την επίτευξη των 
σκοπών τους.
3. Με τα ΤΠΣ καθορίζονται για κάθε δημοτική ενότητα 
οι ακόλουθες κατηγορίες περιοχών:
α) Οικιστικές Περιοχές (ΟΙΚ):αα) Ως οικιστικές περιοχές νοούνται οι περιοχές που 
εξυπηρετούν τη διαβίωση και την οργανωμένη οικονο-
μική και κοινωνική ζωή και δραστηριότητα του ανθρώ-
που. Στις οικιστικές περιοχές περιλαμβάνονται όλες οι 
πολεοδομημένες, εντός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων, 
περιοχές, οι οικισμοί προ του 1923 ή με πληθυσμό κάτω 
των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων, καθώς και οι προς 
πολεοδόμηση περιοχές. Περιλαμβάνονται επίσης οι Πε-
ριοχές Ειδικά Ρυθμιζόμενης Πολεοδόμησης (Π.Ε.Ρ .ΠΟ.) 
του άρθρου 24 του ν. 2508/1997 (Α΄ 124) με χρήση πρώ-
της ή δεύτερης κατοικίας, οι Περιοχές Περιβαλλοντικής 
Αναβάθμισης και Ιδιωτικής Πολεοδόμησης (Π.Π.Α.Ι.Π.), 
οι Ειδικές Περιοχές Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και 
Ιδιωτικής Πολεοδόμησης (Ε.Π.Π.Α.Ι.Π.), και τα Ειδικά 
Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης 
(Ε.Σ.ΠΕΡ .Α.Α.) των άρθρων 1, 7 και 16 του ν. 4280/2014 
(Α΄ 159).
αβ) Στις προς πολεοδόμηση περιοχές της κατηγορίας 
αυτής καθορίζονται με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια 
όρια πολεοδομικών ενοτήτων και η γενική πρόταση 
πολεοδομικής οργάνωσής τους, ήτοι οι επιτρεπόμενες 
εντός αυτών κατηγορίες χρήσεων γης, γενικών, και, κατά 
περίπτωση, ειδικών, η πυκνότητα, ο συντελεστής δό-
μησης, μέσος σε επίπεδο πολεοδομικής ενότητας, και 
δυνητικά και τελικός για συγκεκριμένα τμήματα της πο-
λεοδομικής ενότητας, και οι λοιποί όροι και περιορισμοί 
δόμησης, καθώς και η γενική εκτίμηση των αναγκών κάθε πολεοδομικής ενότητας σε κοινόχρηστους χώ-
ρους, κοινωφελείς εξυπηρετήσεις και εν γένει δημόσιες 
υποδομές και δίκτυα.αγ) Οι οικισμοί προ του 1923 ή με πληθυσμό κάτω 
των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων μπορούν να οριο-
θετούνται όταν δεν είναι οριοθετημένοι και μπορούν να 
καθορίζονται ως περιοχές προς πολεοδόμηση.
β) Περιοχές παραγωγικών και επιχειρηματικών δρα-
στηριοτήτων (Π.Ε.Δ.):
βα) Ως Π.Ε.Δ. μπορεί να καθορίζονται οι εντός ή και 
εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών περιοχές, οι 
οποίες, εν όψει της θέσης, των υφιστάμενων χρήσεων, 
λειτουργιών και υποδομών, καθώς και των λοιπών χω-ρικών τους χαρακτηριστικών, προσφέρονται για τη χω-
ροθέτηση μεμονωμένων ή οργανωμένων παραγωγικών 
και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Οι περιοχές αυτές 
είναι δυνατόν να πολεοδομούνται ανάλογα με το ιδιαί-τερο καθεστώς που τις διέπει.
ββ) Στις περιοχές αυτές με το ΤΠΣ καθορίζονται οι 
επιτρεπόμενες εντός αυτών κατηγορίες χρήσεων γης, 
ο συντελεστής δόμησης, καθώς και οι λοιποί όροι και 
περιορισμοί δόμησης που απαιτούνται για την ανάπτυξή 
τους.
βγ) Στις περιοχές της κατηγορίας αυτής εντάσσονται, 
σύμφωνα με τις ειδικές διατάξεις που τις διέπουν, και 
εγκεκριμένα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Δημο-
σίων Ακινήτων (Ε.Σ.Χ.Α.Δ.Α.), Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικών Επενδύσεων (Ε.Σ.Χ.Α.Σ.Ε.), 
Επιχειρηματικά Πάρκα, άλλοι οργανωμένοι υποδοχείς 
δραστηριοτήτων, Σύνθετα Τουριστικά Καταλύματα και Μικτά Τουριστικά Καταλύματα Μικρής Κλίμακας. Οι πε-ριοχές αυτές μπορούν να ενσωματώνονται στο Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο χωρίς τροποποιήσεις.
γ) Περιοχές Προστασίας (Π.Ε.Π.) και Περιοχές με ειδικό 
νομικό καθεστώς (Π.Ε.Κ.):
γα) Ως ΠΕ.Π. μπορεί να καθορίζονται οι περιοχές, οι 
οποίες διαθέτουν ιδιαιτέρως αξιόλογα φυσικά ή πολι-
τιστικά στοιχεία που χρήζουν προστασίας, προβολής 
και ανάδειξης. Οι περιοχές αυτές οριοθετούνται και κα-
θορίζονται οι επιτρεπόμενες εντός αυτών κατηγορίες 
χρήσεων γης, ο συντελεστής δόμησης και οι λοιποί όροι 
και περιορισμοί ή και απαγορεύσεις στις χρήσεις γης και 
στη δόμηση, καθώς και στην εν γένει άσκηση δραστη-
ριοτήτων και λειτουργιών, για λόγους προστασίας του 
φυσικού ή πολιτιστικού περιβάλλοντος και του τοπίου.
γβ) Στις περιοχές αυτές εντάσσονται και εκτάσεις που 
υπάγονται σε ειδικά νομικά καθεστώτα προστασίας 
(Π.Ε.Κ.), όπως χώροι αρχαιολογικού ή ιστορικού ενδιαφέ-
ροντος, δάση και δασικές εκτάσεις, αιγιαλός και παραλία, 
ποταμοί, λίμνες, ρέματα, καθώς και προστατευόμενες πε-
ριοχές του άρθρου 19 του ν. 1650/1986 (Α΄ 160), οι οποίες 
διέπονται, όσον αφορά στις χρήσεις γης και τους όρους 
δόμησης, από τα ειδικά καθεστώτα προστασίας τους. Οι 
περιοχές αυτές ενσωματώνονται στο Τοπικό Πολεοδομι-
κό Σχέδιο, χωρίς να μεταβάλλεται το προστατευτικό τους 
καθεστώς. Στην κατηγορία αυτή συμπεριλαμβάνονται 
και οι περιοχές που έχουν χαρακτηρισθεί, με διοικητική πράξη, ως περιοχές αγροτικής ή γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας.
δ) Περιοχές ελέγχου χρήσεων γης (Π.Ε.Χ.):
Ως Π.Ε.Χ. νοούνται οι μη πολεοδομημένες και προς 
πολεοδόμηση, εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11677 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
περιοχές, πέριξ των οικιστικών περιοχών ή των περιοχών 
παραγωγικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, 
που δεν εμπίπτουν σε μία από τις περ. (α), (β) και (γ), για 
τις οποίες καθορίζονται ειδικοί περιορισμοί στις χρήσεις 
γης και στους όρους δόμησης, με σκοπό την ορθολο-
γική κατανομή και συσχέτιση των χρήσεων γης, ώστε 
να αποφεύγονται πιθανές μεταξύ τους συγκρούσεις και 
ανεξέλεγκτη κατανάλωση φυσικών πόρων.
4. Μετά από την έγκριση των ΤΠΣ, κάθε οικιστική, πα-
ραγωγική ή άλλη ανάπτυξη επιτρέπεται, μόνον εφόσον 
είναι συμβατή με τις χρήσεις γης και τους λοιπούς όρους 
και περιορισμούς που καθορίζονται με αυτά.
5. Σε περιοχές που έχουν ήδη πολεοδομηθεί, οι χρή-
σεις γης που καθορίζονται με τα ΤΠΣ, κατισχύουν αυτών 
που είχαν καθορισθεί με το ρυμοτομικό σχέδιο, χωρίς 
κατ’ αρχήν να απαιτείται η αναθεώρηση του υφισταμέ-νου ρυμοτομικού σχεδίου, προκειμένου οι χρήσεις του 
να προσαρμοσθούν στις χρήσεις του ΤΠΣ. Αναθεώρηση 
του ρυμοτομικού σχεδίου απαιτείται μόνον εάν απαι-
τείται περαιτέρω εξειδίκευση των χρήσεων γης που κα-
θορίζονται με το νέο ΤΠΣ, όπως όταν πρόκειται για τον καθορισμό νέου ή τον αποχαρακτηρισμό εγκεκριμένου κοινόχρηστου ή κοινωφελούς χώρου.
6. Κατά τη διαδικασία εκπόνησης των ΤΠΣ, με από-
φαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που 
εκδίδεται ύστερα από εισήγηση της αρμόδιας Υπηρεσίας 
και γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών 
Θεμάτων και Αμφισβητήσεων, μπορεί να αναστέλλεται η χορήγηση οικοδομικών αδειών ή και εργασιών στην 
περιοχή ή σε τμήματά της και να απαγορεύονται οι 
κατατμήσεις των ιδιοκτησιών πέρα από το οριζόμενο 
στην ίδια απόφαση όριο εμβαδού. Η κατά το προηγού-
μενο εδάφιο αναστολή και απαγόρευση ισχύει μέχρι 
την έγκριση του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου και 
πάντως για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τα 
δύο (2) έτη. Περαιτέρω παράταση της αναστολής αυ-
τής είναι δυνατόν να χορηγείται για ένα (1) ακόμα έτος, με αιτιολογημένη απόφαση του Υπουργού Περιβάλλο-ντος και Ενέργειας, εφόσον διαπιστωθεί ότι οι εργασίες 
εκπόνησης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου έχουν 
σημαντική πρόοδο, με αποκλειστικό σκοπό την ολοκλή-
ρωση και έγκρισή του. Ο συνολικός χρόνος ισχύος των 
ανωτέρω αποφάσεων δεν δύναται σε καμία περίπτωση 
να υπερβαίνει τα τρία (3) έτη.
7.α) Η κίνηση της διαδικασίας για τη σύνταξη ΤΠΣ γίνε-
ται είτε από τον οικείο Δήμο είτε από το Υπουργείο Πε-
ριβάλλοντος και Ενέργειας. Με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας καθορίζεται η αναθέτουσα 
αρχή ως προς τις σχετικές μελέτες. Τα ΤΠΣ υπόκεινται 
σε διαδικασία Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης.
β) Η έγκριση των ΤΠΣ γίνεται με προεδρικό διάταγμα 
που εκδίδεται με πρόταση του Υπουργού Περιβάλλο-
ντος και Ενέργειας, ύστερα από γνώμη του Κεντρικού 
Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητή-
σεων. Για τις μητροπολιτικές περιοχές της Αθήνας και 
της Θεσσαλονίκης, αρμόδιο όργανο για τη γνώμη του 
προηγούμενου εδαφίου είναι το Συμβούλιο Μητροπολι-
τικού Σχεδιασμού. Η αρμόδια υπηρεσία και το Κεντρικό Συμβούλιο Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσε-
ων ελέγχουν και την εναρμόνιση του περιεχομένου των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων με τα Περιφερειακά 
Χωροταξικά Πλαίσια, καθώς και την έλλειψη αντιφάσε-
ων με αντίστοιχα σχέδια όμορων δημοτικών ενοτήτων.
Επίσης, με το ανωτέρω προεδρικό διάταγμα:
βα) εγκρίνονται και οι κατευθύνσεις, όροι και μέτρα 
για την προστασία του περιβάλλοντος, τα οποία πρέπει να τηρούνται κατά την εξειδίκευση και υλοποίηση των 
Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων, σύμφωνα με τη σχετική 
Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων,
ββ) οριοθετούνται προσωρινά οι οριογραμμές των 
υφιστάμενων, εντός των προς πολεοδόμηση περιοχών, υδατορεμάτων,
βγ) εγκρίνεται προκαταρκτική μελέτη γεωλογικής κα-
ταλληλότητας στις περιοχές, για τις οποίες δεν υπάρχει γεωλογική μελέτη.
8. Όρια και ρυθμίσεις εγκεκριμένων Ζωνών Οικιστικού 
Ελέγχου, που έχουν καθορισθεί σύμφωνα με το άρθρο 
29 του ν. 1337/1983 (Α΄ 33), περιλαμβάνονται στο πε-
ριεχόμενο των ΤΠΣ και μπορεί να τροποποιούνται με 
τα προεδρικά διατάγματα έγκρισής τους, εφόσον τού-
το κρίνεται πολεοδομικώς απαραίτητο για την κάλυψη 
αναγκών οικιστικής, παραγωγικής ή επιχειρηματικής 
ανάπτυξης και ανασυγκρότησης εντός της οικείας δη-
μοτικής ενότητας. Μετά από την έγκριση των ΤΠΣ, οι 
Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου που έχουν ενσωματωθεί σε 
αυτά, παύουν να ισχύουν ως αυτοτελείς ρυθμίσεις και 
ισχύουν οι ρυθμίσεις του ΤΠΣ.
9. Όρια και ρυθμίσεις προεδρικών διαταγμάτων που 
έχουν εκδοθεί δυνάμει της παρ. 1 του άρθρου 4 του 
ν. 1577/1985 (Α΄ 210), περιλαμβάνονται στο περιεχόμενο 
του ΤΠΣ και μπορεί να συμπληρώνονται ή να τροποποι-
ούνται με τα προεδρικά διατάγματα της παρ. 6, σύμφωνα 
με όσα προβλέπονται στην παρ. 2 του άρθρου 6 του 
ν. 4067/2012 (Α΄ 79).
10. Η οικεία περιφέρεια παρακολουθεί και αξιολογεί 
την εφαρμογή των ρυθμίσεων των ΤΠΣ. Για τον σκοπό 
αυτόν, συντάσσει ανά πενταετία τουλάχιστον εκθέσεις 
αξιολόγησης, με τις οποίες αποτιμάται ο τρόπος εφαρ-μογής των κατευθύνσεων και ρυθμίσεων των ανωτέρω 
σχεδίων, καταγράφονται αστοχίες, αδυναμίες και προ-
βλήματα που εντοπίστηκαν κατά την εφαρμογή τους 
και διατυπώνονται προτάσεις αντιμετώπισής τους. Με τις 
εκθέσεις αξιολόγησης καταγράφεται επίσης η αναγκαι-ότητα προσαρμογής του ΤΠΣ σε νέα δεδομένα, καθώς και σε κατευθύνσεις που προκύπτουν από την έγκριση, 
αναθεώρηση ή τροποποίηση Ειδικών και Περιφερειακών 
Χωροταξικών Πλαισίων. Οι ανωτέρω εκθέσεις κοινοποι-
ούνται στον οικείο δήμο, στην οικεία αποκεντρωμένη 
διοίκηση και στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας, προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη σε σχετικές 
ενέργειες και δράσεις που άπτονται των σχετικών αρ-
μοδιοτήτων τους.
11. Τα ΤΠΣ δεν αναθεωρούνται προτού παρέλθει πε-
νταετία από την έγκρισή τους.
Πριν από την πάροδο της πενταετίας είναι κατ’ εξαίρε-
ση δυνατή η τροποποίησή τους, προκειμένου να:
α) αντιμετωπιστούν ζητήματα που ανακύπτουν από 
την προώθηση ή εφαρμογή προγραμμάτων και δράσεων 
διεθνούς, ευρωπαϊκού, διακρατικού, διαπεριφερειακού 
ή διαδημοτικού χαρακτήρα,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11678 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
β) αντιμετωπιστούν εξαιρετικές πολεοδομικές ανάγκες 
από φυσικές ή τεχνολογικές καταστροφές και κινδύνους,
γ) αντιμετωπισθούν πρόσθετες ανάγκες σε κοινωνικό 
εξοπλισμό,
δ) αντιμετωπισθούν εξαιρετικές και απρόβλεπτες ανά-
γκες και νέα δεδομένα που αφορούν στην εφαρμογή 
σχεδίων, έργων και προγραμμάτων ή παρεμβάσεων 
μεγάλης κλίμακας ή στρατηγικής σημασίας,
ε) προσαρμοσθούν σε νομοθετικές τροποποιήσεις 
μεταγενέστερες της έγκρισής τους ή σε νέα δεδομένα 
και κατευθύνσεις χωρικού σχεδιασμού που προκύπτουν 
από την έγκριση, αναθεώρηση ή τροποποίηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων και
στ) ενσωματώσουν νέα αρχαιολογικά δεδομένα και 
τυχόν επικαιροποιημένο θεσμικό πλαίσιο προστασίας 
των υφιστάμενων αρχαιοτήτων και μνημείων. Τα ΤΠΣ 
μπορούν να αναθεωρούνται σε κάθε περίπτωση μετά 
από την πάροδο δέκα (10) ετών από την ημερομηνία, 
κατά την οποία έγινε η ανάθεση της μελέτης, βάσει της οποίας συντάχθηκαν.
Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια και Σχέδια Χωρικής και Οι-
κιστικής Οργάνωσης Ανοικτών Πόλεων του ν. 2508/1997 
(Α΄ 124) μπορεί να αναθεωρηθούν ή να τροποποιηθούν χωρίς να ισχύουν οι πιο πάνω προθεσμίες και προϋπο-θέσεις.
Για την αναθεώρηση και τροποποίηση των ΤΠΣ ακο-
λουθείται η διαδικασία της παρ. 6. Δεν απαιτείται να ακο-
λουθηθεί η διαδικασία της στρατηγικής περιβαλλοντικής 
εκτίμησης, εφόσον οι αλλαγές είναι ήσσονος σημασίας.
12. Η αναθεώρηση και τροποποίηση των Γενικών Πο-
λεοδομικών Σχεδίων και Σχεδίων Χωρικής και Οικιστικής 
Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης γίνεται κατά τις διατάξεις 
του παρόντος.
13. Όπου στις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας ανα-
φέρεται το «Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο» ή το «Σχέδιο 
Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης» ή 
το «Τοπικό Χωροταξικό Σχέδιο» νοείται εφεξής το Τοπικό 
Πολεοδομικά Σχέδιο του παρόντος.
14. Τα ισχύοντα κατά τη δημοσίευση του παρόντος 
Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια και Σχέδια Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης δύνανται να 
τροποποιούνται σημειακά με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας μετά από γνώμη του ΚΕΣΥ-
ΠΟΘΑ ή του Συμβουλίου Μητροπολιτικού Σχεδιασμού 
για τις περιοχές των Ρυθμιστικών Σχεδίων Αθήνας και 
Θεσσαλονίκης.
15. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, που εκδίδεται ύστερα από γνώμη του Κε-
ντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφι-
σβητήσεων, μπορεί να γίνονται διορθώσεις σφαλμάτων, 
αποσαφηνίσεις διατυπώσεων, εναρμόνιση κειμένων και 
διαγραμμάτων, εφόσον δεν συνιστούν τροποποίηση του 
ΤΠΣ.»
Άρθρο 11
Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια - Αντικατάσταση 
του άρθρου 8 του ν. 4447/2016
Το άρθρο 8 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) αντικαθίσταται 
ως εξής:«Άρθρο 8
Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια
1. α. Για τη χωρική οργάνωση και ανάπτυξη περιοχών 
ανεξαρτήτως διοικητικών ορίων, που μπορεί να λειτουρ-
γήσουν ως υποδοχείς σχεδίων, έργων και προγραμμάτων 
υπερτοπικής κλίμακας ή στρατηγικής σημασίας, για τις 
οποίες απαιτείται ειδική ρύθμιση των χρήσεων γης και των λοιπών όρων ανάπτυξής τους καταρτίζονται Ειδικά 
Πολεοδομικά Σχέδια (Ε.Π.Σ.). Ε.Π.Σ. μπορεί να καταρ-
τιστούν και: (α) για προγράμματα αστικής ανάπλασης 
ή περιβαλλοντικής προστασίας ή αντιμετώπισης των 
συνεπειών από φυσικές καταστροφές, (β) για περιοχές 
παρεμβάσεων στο πλαίσιο προγραμμάτων συγχρημα-
τοδοτούμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) όπως 
οι Ολοκληρωμένες Χωρικές Παρεμβάσεις και (γ) σε πε-ρίπτωση ανάγκης ταχείας ολοκλήρωσης του πολεοδο-μικού σχεδιασμού πρώτου επιπέδου από την πολιτεία, 
λόγω κρίσιμων χωρικών προβλημάτων που επιβάλλουν 
την άμεση αντιμετώπιση ή την αποτροπή δημιουργίας 
τετελεσμένων καταστάσεων που οφείλονται σε έλλειψη 
ή ανεπάρκεια πολεοδομικού σχεδιασμού.
Η περιοχή για την οποία καταρτίζεται ένα Ε.Π.Σ. ονο-
μάζεται περιοχή επέμβασης. Το σύνολο της δημοτικής 
ενότητας που περιλαμβάνει την περιοχή επέμβασης 
αποτελεί την ευρύτερη περιοχή του Ε.Π.Σ.. Αν η περιοχή 
επέμβασης εμπίπτει στα διοικητικά όρια περισσότερων δημοτικών ενοτήτων, το σύνολο των δημοτικών ενοτή-
των αποτελεί την ευρύτερη περιοχή του Ε.Π.Σ.. Εάν τα 
όρια της περιοχής επέμβασης ταυτίζονται με τα διοικη-τικά όρια μιας δημοτικής ενότητας, η συνολική έκταση του οικείου δήμου αποτελεί την ευρύτερη περιοχή της παρούσας.
Η περιοχή που περιβάλλει την περιοχή επέμβασης και 
βρίσκεται σε άμεση συσχέτιση με αυτήν λόγω της αλλη-
λεπίδρασης των πολεοδομικών και λοιπών λειτουργιών 
της, ονομάζεται ζώνη άμεσης επιρροής.
β. Τα Ε.Π.Σ. αποτελούν σύνολα κειμένων, χαρτών και 
διαγραμμάτων με τα οποία καθορίζονται το πρότυπο 
χωρικής οργάνωσης και ανάπτυξης και τα βασικά προ-
γραμματικά μεγέθη, όρια πολεοδομικών ενοτήτων και 
οικισμών, οι χρήσεις γης, οι όροι και περιορισμοί δόμη-
σης, οι σημαντικές πολεοδομικές παρεμβάσεις, ζώνες 
ειδικών πολεοδομικών κινήτρων, το οδικό δίκτυο, τα 
λοιπά μεταφορικά, τεχνικά και περιβαλλοντικά δίκτυα 
και υποδομές, τα μέτρα προσαρμογής στην κλιματική 
αλλαγή, μέτρα υποστηρικτικά της αντιμετώπισης έκτα-
κτων αναγκών και διαχείρισης συνεπειών φυσικών και 
τεχνολογικών καταστροφών και λοιπών απειλών, καθώς 
και κάθε άλλο μέτρο, όρος ή περιορισμός που απαιτείται, 
ώστε να καταστεί η περιοχή επέμβασης κατάλληλη είτε 
για τη δημιουργία οργανωμένων υποδοχέων δραστηριο-
τήτων είτε για την πραγματοποίηση των προγραμμάτων 
και παρεμβάσεων της παρ. 1. Αν η περιοχή μελέτης του 
Ε.Π.Σ. περιλαμβάνει ολόκληρ ες δημοτικές ενότητες, μπο-
ρεί επίσης να καθορίζονται σε αυτές Ζώνες Υποδοχής 
Συντελεστή Δόμησης (Ζ.Υ.Σ.).
γ. Τα Ε.Π.Σ. εναρμονίζονται με τις κατευθύνσεις των 
Περιφερειακών και των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων 
και περιέχουν τις αναγκαίες ρυθμίσεις για την επίτευξη 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11679 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
των σκοπών τους, εντός της περιοχής επέμβασης. Εκτός 
της περιοχής επέμβασης είναι κατ’ εξαίρεση επιτρεπτό 
τα Ε.Π.Σ. να προσδιορίζουν υποδομές, μέτρα και όρους που είναι αναγκαίοι για την οργανική ενσωμάτωση της 
περιοχής επέμβασης στην ευρύτερη περιοχή που την 
περιβάλλει.
δ. Τα Ε.Π.Σ. εντάσσονται στο ίδιο επίπεδο σχεδιασμού 
με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) και μπορούν να 
περιλαμβάνουν ρυθμίσεις για όλα τα θέματα που ρυθ-μίζονται από ΤΠΣ και να τροποποιούν τις ρυθμίσεις των εγκεκριμένων ΤΠΣ.
ε. Πριν από την έγκριση ενός Ε.Π.Σ., με σκοπό να κριθεί 
η καταρχήν δυνατότητα χωροθέτησής του, είναι δυνα-τόν να προηγηθεί η εξής διαδικασία προέγκρισης: μετά 
από υποβολή αίτησης προέγκρισης από τον φορέα υλο-
ποίησης του Ε.Π.Σ., χορηγείται σχετική προέγκριση με 
απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται ύστερα από εισήγηση της αρμόδιας 
Υπηρεσίας και σύμφωνη γνώμη του Κεντρικού Συμβου-
λίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων. Η 
απόφαση του προηγούμενου εδαφίου εκδίδεται εντός 
επτά (7) εργάσιμων ημερών από την έκδοση της γνώμης 
του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και 
Αμφισβητήσεων.
Η αίτηση συνοδεύεται από τεχνική έκθεση που πε-
ριλαμβάνει την πρόταση χωρικού προορισμού της 
περιοχής επέμβασης, τις κατευθύνσεις του ισχύοντος 
χωροταξικού σχεδιασμού, τις υφιστάμενες, θεσμικές 
και πραγματικές, χρήσεις γης και τους όρους και περι-
ορισμούς δόμησης στην περιοχή επέμβασης και στη 
ζώνη άμεσης επιρροής, τα βασικά μεταφορικά και τε-
χνικά δίκτυα και περιβαλλοντικές υποδομές, τους κοι-
νόχρηστους και κοινωφελείς χώρους, και γενικά κάθε 
πληροφορία που είναι αναγκαία για την τεκμηρίωση 
της συγκεκριμένης πρότασης χωρικής ανάπτυξης και 
σχετικούς χάρτες - υφιστάμενη κατάσταση και πρόταση -
κλίμακας 1:5000.
Η απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών 
Θεμάτων και Αμφισβητήσεων αφορά στην αναγκαιότητα 
του προτεινόμενου χωρικού προορισμού ενόψει του 
ειδικού χαρακτήρα της επιδιωκόμενης ανάπτυξης και 
της κάλυψης αναγκών παραγωγικής ή επιχειρηματικής 
ανάπτυξης και ανασυγκρότησης εντός της περιοχής 
επέμβασης, αφού λάβει υπόψη τους στόχους του Ε.Π.Σ. 
και την εξασφάλιση της μη ανατροπής της πολεοδομικής 
και χωροταξικής λειτουργίας της ευρύτερης περιοχής 
του Ε.Π.Σ.. Όταν με την προέγκριση προτείνονται ζώνες 
χρήσεων γης, σε κάθε ζώνη επιτρέπεται καταρχήν να 
προτείνεται μόνο μια γενική χρήση. Κατ’ εξαίρεση, είναι 
δυνατόν να προτείνονται περισσότερες της μιας γενικές 
χρήσεις γης στην ίδια ζώνη. Η απόφαση προέγκρισης 
κρίνει αποκλειστικά την καταρχήν δυνατότητα χωρο-
θέτησης του Ε.Π.Σ. και δεν εξετάζει τις περιβαλλοντικές 
επιπτώσεις, οι οποίες κρίνονται στο στάδιο της οριστικής 
έγκρισης αυτού.
Το Κεντρικό Συμβούλιο Πολεοδομικών Θεμάτων και 
Αμφισβητήσεων, στο πλαίσιο της διαδικασίας προέγκρι-
σης, συνεδριάζει έξι (6) τουλάχιστον φορές ετησίως σε τακτική συνεδρίαση, με αποκλειστικό σκοπό τη γνωμο-δότηση επί αιτήσεων προέγκρισης και όσες φορές απαι-
τείται εκτάκτως, ώστε να διασφαλισθεί ότι η διαδικασία 
αίτησης προέγκρισης περατούται υποχρεωτικά εντός έξι 
(6) μηνών από την υποβολή της.
2.α. Για τα Ε.Π.Σ. εφαρμόζονται, κατά περίπτωση, οι 
περ. α΄ έως δ΄ της παρ. 3 του άρθρου 7, σε συνάρτηση με 
τους επιδιωκόμενους κάθε φορά στόχους. Καταγράφο-νται αναλυτικά τα προς ρύθμιση στοιχεία, προκειμένου 
να επιτευχθούν οι επιδιωκόμενοι στόχοι στο πλαίσιο 
της πρότασης χωρικού προορισμού του συγκεκριμέ-
νου Ε.Π.Σ..
β. Για τα Ε.Π.Σ. εφαρμόζονται αναλόγως οι παρ. 4, 5, 
7, και 8 του άρθρου 7, λαμβανομένων υπόψη του χαρα-κτήρα της περιοχής επέμβασης και της/των δημοτικών ενοτήτων στις οποίες αυτή εντάσσεται και των στόχων των Ε.Π.Σ..
3.α. Η κίνηση της διαδικασίας για τη σύνταξη Ε.Π.Σ. 
γίνεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
ή από τον οικείο Δήμο ή την οικεία Περιφέρεια ή από 
τον φορέα υλοποίησης του σχεδίου, έργου ή προγράμ-ματος. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας καθορίζεται, όταν απαιτείται, η αναθέτουσα 
αρχή ως προς τις σχετικές μελέτες. Τα Ε.Π.Σ. υπόκεινται 
σε διαδικασία Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης.
β. Η έγκριση των Ε.Π.Σ. γίνεται με προεδρικό διάταγμα 
που εκδίδεται με πρόταση του Υπουργού Περιβάλλο-
ντος και Ενέργειας, ύστερα από γνώμη του Κεντρικού 
Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητή-
σεων. Για τις μητροπολιτικές περιοχές της Αθήνας και 
της Θεσσαλονίκης, αρμόδιο όργανο για τη γνώμη του 
προηγούμενου εδαφίου είναι το Συμβούλιο Μητροπολι-
τικού Σχεδιασμού. Η αρμόδια υπηρεσία και τα αρμόδια 
Συμβούλια ελέγχουν και την εναρμόνιση του περιεχομέ-
νου των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων με τα Περιφε-
ρειακά Χωροταξικά Πλαίσια, καθώς και τη συμβατότητα 
με αντίστοιχα σχέδια (Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια, Σχέδια 
Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτών Πόλεων, 
ΤΠΣ, Ε.Π.Σ.) στην ίδια και σε όμορες δημοτικές ενότητες. 
Με το ανωτέρω προεδρικό διάταγμα εγκρίνονται επίσης 
οι κατευθύνσεις, οι όροι και τα μέτρα για την προστασία 
του περιβάλλοντος, τα οποία πρέπει να τηρούνται κατά 
την εξειδίκευση και υλοποίηση των Ε.Π.Σ., σύμφωνα με 
τη σχετική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επι-
πτώσεων.
γ. Με το προεδρικό διάταγμα έγκρισης των Ε.Π.Σ. μπο-
ρεί να εγκρίνεται και το Ρυμοτομικό Σχέδιο εφαρμογής, 
όπου αυτό απαιτείται.
Αν ο φορέας κίνησης της διαδικασίας του Ειδικού Πο-
λεοδομικού Σχεδίου είναι κύριος της προς πολεοδόμηση 
έκτασης, η διαδικασία δημοσιότητας της περ. β΄ της παρ. 4
του άρθρου 10 παραλείπεται.
4. Η οικεία Περιφέρεια παρακολουθεί και αξιολογεί την 
εφαρμογή των ρυθμίσεων των Ε.Π.Σ.. Για τον σκοπό αυ-τόν, μπορεί να συντάσσει, μετά από την παρέλευση πε-
νταετίας τουλάχιστον, εκθέσεις αξιολόγησης, με τις οποί-
ες αποτιμάται ο τρόπος εφαρμογής των κατευθύνσεων 
και ρυθμίσεων των ανωτέρω σχεδίων, καταγράφονται 
αστοχίες, αδυναμίες και προβλήματα που εντοπίσθηκαν 
κατά την εφαρμογή τους και διατυπώνονται προτάσεις 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11680 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
αντιμετώπισής τους. Με τις εκθέσεις αξιολόγησης κα-
ταγράφεται επίσης η αναγκαιότητα προσαρμογής του 
Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου σε νέα δεδομένα, καθώς 
και σε κατευθύνσεις που προκύπτουν από την έγκριση, 
αναθεώρηση ή τροποποίηση Ειδικών και Περιφερειακών 
Χωροταξικών Πλαισίων. Οι ανωτέρω εκθέσεις κοινοποι-
ούνται στον οικείο δήμο, στην οικεία αποκεντρωμένη 
διοίκηση και στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας, καθώς και στον φορέα του Ε.Π.Σ., προκειμένου 
να λαμβάνονται υπόψη σε σχετικές ενέργειες και δρά-
σεις που άπτονται των σχετικών αρμοδιοτήτων τους. 
Αντίστοιχες εκθέσεις μπορεί να συντάσσει το Υπουργείο 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που κοινοποιούνται στον 
οικείο δήμο, στην οικεία Περιφέρεια, στην οικεία αποκε-
ντρωμένη διοίκηση και στον φορέα του Ε.Π.Σ..
5. α. Δεν επιτρέπεται η αναθεώρηση των Ε.Π.Σ. ή η 
τροποποίησή τους με ΤΠΣ προτού παρέλθει πενταετία 
από την έγκρισή τους. Στο χρονικό αυτό διάστημα είναι 
δυνατή η τροποποίησή τους προκειμένου να:
αα) αντιμετωπισθούν ζητήματα που ανακύπτουν από 
την προώθηση ή εφαρμογή προγραμμάτων και δράσεων 
διεθνούς, ευρωπαϊκού, διακρατικού, διαπεριφερειακού ή διαδημοτικού χαρακτήρα,
αβ) αντιμετωπισθούν εξαιρετικές πολεοδομικές ανά-
γκες από φυσικές ή τεχνολογικές καταστροφές και κιν-δύνους,
αγ) αντιμετωπισθούν πρόσθετες ανάγκες σε κοινωνικό 
εξοπλισμό,
αδ) αντιμετωπισθούν εξαιρετικές και απρόβλεπτες 
ανάγκες και νέα δεδομένα που αφορούν στην εφαρμο-γή σχεδίων, έργων και προγραμμάτων ή παρεμβάσεων μεγάλης κλίμακας ή στρατηγικής σημασίας,
αε) προσαρμοσθούν σε νομοθετικές τροποποιήσεις 
μεταγενέστερες της έγκρισής τους ή σε νέα δεδομένα και 
κατευθύνσεις χωρικού σχεδιασμού που προκύπτουν από 
την έγκριση, αναθεώρηση ή τροποποίηση Χωροταξικών 
Πλαισίων, καθώς και Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων,
αστ) ενσωματωθούν νέα αρχαιολογικά δεδομένα και 
τυχόν επικαιροποιημένο θεσμικό πλαίσιο προστασίας 
των υφιστάμενων αρχαιοτήτων και μνημείων.
β. Τα Ε.Π.Σ. μπορούν να αναθεωρούνται σε κάθε πε-
ρίπτωση μετά από την πάροδο δέκα (10) ετών από την 
ημερομηνία, κατά την οποία έγινε η ανάθεση της μελέ-της, βάσει της οποίας συντάχθηκαν.
γ. Για την αναθεώρηση και τροποποίηση των Ε.Π.Σ. 
ακολουθείται η διαδικασία της παρ. 3. Δεν απαιτείται 
να ακολουθηθεί η διαδικασία της στρατηγικής περιβαλ-
λοντικής εκτίμησης, εφόσον οι αλλαγές είναι ήσσονος 
σημασίας.
6. Οι ρυθμίσεις των Ε.Π.Σ. είναι δεσμευτικές για όλα τα 
εκπονούμενα ΤΠΣ, καθώς και για κάθε ένταξη των περιο-
χών που καλύπτονται από Ε.Π.Σ. σε σχέδιο πόλεως. Κατ΄ εξαίρεση, με τα ΤΠΣ μπορεί να τροποποιούνται όρια και ρυθμίσεις των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, ύστερα 
από ειδική αιτιολογία και σύμφωνη γνώμη του φορέα 
υλοποίησης του σχεδίου, έργου ή προγράμματος. Στις 
περιπτώσεις αυτές, το προεδρικό διάταγμα για την έγκρι-
ση του ΤΠΣ προτείνεται και από τον καθ’ ύλην αρμόδιο για το τροποποιούμενο Ε.Π.Σ. Υπουργό.7. Ε.Π.Σ., κατά την έννοια του παρόντος άρθρου, απο-
τελούν επίσης:
α) οι Περιοχές Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυ-
ξης (ΠΟΤΑ) του άρθρου 29 του ν. 2545/1997 (Α΄ 254), οι Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Παραγωγικών Δρα-στηριοτήτων (ΠΟΑΠΔ) του άρθρου 24 του ν. 1650/1986 
(Α΄ 160) και τα Τοπικά Ρυμοτομικά Σχέδια του άρθρου 
26 του ν. 1337/1983 (Α΄ 33),
β) οι Οργανωμένοι Υποδοχείς Μεταποιητικών και Επι-
χειρηματικών Δραστηριοτήτων της παρ. 4 του άρθρου 41 του ν. 3982/2011 (Α΄ 143),
γ) τα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Δημοσίων 
Ακινήτων (ΕΣΧΑΔΑ) του άρθρου 12 του ν. 3986/2011 
(Α΄ 152), τα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Στρα-τηγικών Επενδύσεων (ΕΣΧΑΣΕ) του άρθρου 24 του 
ν. 3894/2010 (Α΄ 204).
Για τη χωρική οργάνωση των περιοχών των περ. α΄ και β΄
εφαρμόζονται οι οικείες για κάθε κατηγορία υποδοχέα διατάξεις, καθώς και η διαδικασία της περ. ε΄ της παρ. 1.
Για τον σχεδιασμό και τη χωρική οργάνωση των περι-
οχών της περ. γ΄ εφαρμόζεται αποκλειστικά το οικείο 
θεσμικό τους πλαίσιο. Στις περιπτώσεις των ανωτέρω 
υποδοχέων των περ. α΄ , β΄ και γ΄ η οριοθέτηση των 
υδατορεμάτων που εμπίπτουν σε αυτούς, γίνεται με τη διοικητική πράξη έγκρισης εκάστου υποδοχέα, ύστερα 
από υποβολή φακέλου οριοθέτησης σύμφωνα με όσα 
ορίζονται στο άρθρο 2 του ν. 4258/2014 (Α΄ 94).»
Άρθρο 12
Οριοθέτηση οικισμών
1. Οριοθέτηση οικισμών που προϋπάρχουν του 1923 
και δεν έχουν οριοθετηθεί, καθώς και οικισμών κάτω 
των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων που δεν έχουν οριο-
θετηθεί αλλά φέρονται απογεγραμμένοι ως αυτοτελείς, 
ανεξάρτητοι οικισμοί σε απογραφή προ του έτους 1983, 
μπορεί να γίνεται είτε στο πλαίσιο Τοπικού Πολεοδομικού 
Σχεδίου ή Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου που αποσκοπεί 
στην περιβαλλοντική ανάπλαση και αναβάθμιση περι-
οχής, είτε με ειδικό προεδρικό διάταγμα που καλύπτει 
τουλάχιστον έναν οικισμό, το οποίο εκδίδεται με πρότα-
ση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του 
Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού στην περίπτωση 
αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τόπων εφόσον οι 
οικισμοί έχουν χαρακτηρισθεί μνημεία ή ιστορικοί τόποι 
ή συμπεριλαμβάνονται στον Κατάλογο της Παγκόσμιας 
Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ και του Υπουργού Ναυτιλίας 
και Νησιωτικής Πολιτικής, στην περίπτωση παραδοσια-
κών οικισμών εντός περιοχής αρμοδιότητας της Γενικής 
Γ ραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής μετά από 
ειδική μελέτη και γνώμη του οικείου Συμβουλίου Πο-
λεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΣΥΠΟΘΑ).
2. Για τον προσδιορισμό των ορίων των οικισμών, βά-
σει της παρ. 1, λαμβάνονται υπόψη τα προσφορότερα 
διαθέσιμα ιστορικά ή σύγχρονα χαρτογραφικά στοιχεία 
και εφαρμόζονται τα κριτήρια και η διαδικασία, που ορί-
ζονται ειδικότερα στα άρθρα 81 έως 84 του Κώδικα Βα-
σικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας που εγκρίθηκε με το 
άρθρο μόνο του από 27.7.1999 προεδρικού διατάγματος 
(Δ΄ 580).
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11681 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 13
Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμογής - Αντικατάσταση του άρθρου 10του ν. 4447/2016
Το άρθρο 10 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 10
Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμογής
1. Για την πολεοδόμηση ορισμένης περιοχής απαιτείται 
η σύνταξη και έγκριση Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής, 
το οποίο περιλαμβάνει το Ρυμοτομικό Σχέδιο και την 
Πράξη Εφαρμογής. Με τα σχέδια αυτά εξειδικεύονται, 
σε κλίμακα πόλης ή οικισμού ή τμημάτων αυτών ή σε 
ζώνες και περιοχές ειδικών χρήσεων, οι ρυθμίσεις των 
Τοπικών ή Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων περί χρήσεων 
γης και όρων δόμησης και καθορίζονται επακριβώς οι 
κοινόχρηστοι, κοινωφελείς και οικοδομήσιμοι χώροι της 
προς πολεοδόμηση περιοχής, καθώς και τα διαγράμματα 
των δικτύων υποδομής.
2. Για την κατάρτιση Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής 
απαιτείται η ύπαρξη εγκεκριμένων Τοπικών ή Ειδικών 
Πολεοδομικών Σχεδίων των άρθρων 7 και 8. Αν δεν έχει 
εγκριθεί για την προς πολεοδόμηση περιοχή Τοπικό ή 
Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο και η περιοχή συνεχίζει να 
καλύπτεται από Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο ή Σχέδιο 
Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης, 
ακολουθείται η διαδικασία πολεοδόμησης, σύμφωνα με 
τα άρθρα 7, 8 έως 14, 15 και 19 του ν. 2508/1997 (Α΄ 124), 
αν πρόκειται για περιοχή που έχει καθορισθεί ως περιοχή 
ανάπλασης, ή για προβληματική περιοχή προς πολεοδο-
μική αναμόρφωση, ή για οικισμό κάτω των δύο χιλιάδων 
(2.000) κατοίκων, αντίστοιχα.
3. Τα Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμογής καταρτίζονται για 
το σύνολο των περιοχών των Τοπικών ή Ειδικών Πολεο-
δομικών Σχεδίων που προορίζονται για πολεοδόμηση 
ή και για τμήμα αυτών, το οποίο πρέπει πάντως να απο-
τελεί πολεοδομική ενότητα, όπως αυτή καθορίζεται στο 
οικείο Τοπικό ή Ειδικό Χωρικό Σχέδιο.
4. α) Η διαδικασία σύνταξης των Ρυμοτομικών Σχεδίων 
Εφαρμογής εκκινεί από τον οικείο Δήμο. Η διαδικασία 
μπορεί να εκκινήσει και από το Υπουργείο Περιβάλ-
λοντος και Ενέργειας ή την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, 
ύστερα από σχετική ενημέρωση του οικείου δήμου.
β) Τα Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμογής, πριν από την 
έγκρισή τους, εκτίθενται με το σχετικό κτηματογραφικό 
διάγραμμα στον οικείο Δήμο επί είκοσι (20) εργάσιμες 
ημέρες. Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα αναρτώνται στην 
ιστοσελίδα του δήμου και της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης. Για το γεγονός αυτό ειδοποιείται το κοινό με 
σχετική δημοσίευση σε δύο (2) εφημερίδες, τοπικής ή 
εθνικής κυκλοφορίας, και με ανάρτηση στην ιστοσελί-
δα του δήμου. Μετά την 1.1.2021, όλα τα έγγραφα που 
αφορούν την έγκριση, αναθεώρηση ή τροποποίηση 
ρυμοτομικών σχεδίων εφαρμογής, περιλαμβανομένων 
των αιτήσεων, γνωμοδοτήσεων των φορέων της Διοίκη-
σης, κειμένων και χαρτών μελετών, σχεδίων εγκριτικών 
πράξεων μελετών, αναρτώνται στην ιστοσελίδα του Δή-
μου μαζί με τα γεωχωρικά δεδομένα κάθε σταδίου της μελέτης, τα κτηματογραφικά διαγράμματα και κτημα-
τολογικούς πίνακες, καθώς και ηλεκτρονικά έντυπα του 
δήμου για υποβολή δηλώσεων ιδιοκτησίας και ενστάσε-
ων. Το κοινό έχει δικαίωμα πρόσβασης για ενημέρωση, 
μεταφόρτωση των δεδομένων και υποβολή δηλώσεων 
ιδιοκτησίας και ενστάσεων. Οι υπηρεσίες αυτές παρέχο-
νται χωρίς να απαιτείται η χρήση ειδικής ηλεκτρονικής 
άδειας. Κατ’ εξαίρεση, η προθεσμία του πρώτου εδαφίου 
μπορεί να παραταθεί έως και πέντε (5) εργάσιμες ημέρες, 
ύστερα από αιτιολογημένη εισήγηση της αρμόδιας υπη-
ρεσίας του δήμου. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν, μέσα 
στην προθεσμία αυτή, να λάβουν γνώση των παραπάνω 
στοιχείων και να υποβάλουν εγγράφως ή ηλεκτρονικά 
στην ιστοσελίδα του οικείου δήμου ενστάσεις, τις οποίες 
ο Δήμος οφείλει να εξετάσει εντός σαράντα (40) εργά-
σιμων ημερών από τη λήξη της ανωτέρω προθεσμίας. 
Εφόσον, μετά από την εξέταση των ενστάσεων, προκύ-
πτει ανάγκη τροποποίησης των Ρυμοτομικών Σχεδίων, 
αυτά αναρτώνται εκ νέου για δέκα (10) εργάσιμες ημέρες 
προς ενημέρωση του κοινού. Μετά από την άπρακτη 
πάροδο των ως άνω προθεσμιών, τα Ρυμοτομικά Σχέδια 
προωθούνται προς έγκριση.
γ) Η έγκριση των Ρυμοτομικών Σχεδίων Εφαρμογής 
γίνεται με απόφαση του Συντονιστή Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης, ύστερα από γνώμη του οικείου Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων. Η ανωτέ-
ρω γνώμη παρέχεται υποχρεωτικώς μέσα σε προθεσμία 
δύο (2) μηνών από την περιέλευση στο οικείο συμβούλιο 
του σχετικού φακέλου προς γνωμοδότηση. Μετά την 
άπρακτη πάροδο της ανωτέρω προθεσμίας, η διαδικα-
σία μπορεί να συνεχίζεται χωρίς τη σχετική γνώμη.
δ) Με την απόφαση της περ. γ΄ κυρώνεται και η οικεία 
Πράξη Εφαρμογής, όπου απαιτείται, η οποία συντάσσε-
ται ταυτόχρονα και σε άμεση συσχέτιση με τα Ρυμοτομι-
κά Σχέδια Εφαρμογής, σύμφωνα με όσα ορίζονται στα άρθρα 8 και 9 του ν. 1337/1983 (Α΄ 33).
ε) Η έγκριση του Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής έχει 
τις συνέπειες έγκρισης σχεδίου πόλης κατά τις διατάξεις 
του από 17.7/16.8.1923 ν.δ. (Α΄ 228).
5. Η έγκριση Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής σε 
περιοχές που έχουν ενταχθεί σε Ειδικά Πολεοδομικά 
Σχέδια μπορεί να γίνει και με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται ύστερα 
από γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών 
Θεμάτων και Αμφισβητήσεων. Στην περίπτωση αυτή, τα 
Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμογής, πριν από την έγκρισή 
τους, εκτίθενται με το σχετικό κτηματογραφικό διάγραμ-
μα στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επί είκο-
σι (20) εργάσιμες ημέρες, καθώς και με ανάρτηση στην ιστοσελίδα του για το ίδιο χρονικό διάστημα. Για το γε-
γονός αυτό ειδοποιείται το κοινό με σχετική δημοσίευση 
σε δύο (2) εφημερίδες, τοπικής ή εθνικής κυκλοφορίας 
και στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας. Η προθεσμία του δεύτερου εδαφίου μπορεί να παραταθεί έως και πέντε (5) εργάσιμες ημέρες, μετά 
από αιτιολογημένη απόφαση του Υπουργού Περιβάλ-
λοντος και Ενέργειας.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν μέσα στην προθεσμία 
αυτή να λάβουν γνώση των παραπάνω στοιχείων και να 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11682 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
υποβάλουν εγγράφως ή ηλεκτρονικά στην ιστοσελίδα 
του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας ενστά-
σεις, τις οποίες το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας οφείλει να εξετάσει εντός σαράντα (40) εργάσιμων 
ημερών από τη λήξη της ανωτέρω προθεσμίας. Εφό-
σον, μετά από την εξέταση των ενστάσεων, προκύπτει 
ανάγκη τροποποίησης των Ρυμοτομικών Σχεδίων, αυτά 
αναρτώνται εκ νέου για δέκα (10) εργάσιμες ημέρες προς 
ενημέρωση του κοινού. Μετά από την άπρακτη πάροδο 
των ως άνω προθεσμιών, τα Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρ-
μογής προωθούνται προς έγκριση, σύμφωνα με τα όσα 
ορίζονται στις κείμενες διατάξεις.
6. Μετά από την έγκριση των Ρυμοτομικών Σχεδίων 
Εφαρμογής απαγορεύεται η τροποποίησή τους για μία πενταετία, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις, κατά τις 
οποίες καθίστανται αναγκαίες ειδικότερες επιμέρους 
τροποποιήσεις τους για τη διευκόλυνση της εφαρμογής 
του σχεδιασμού στην περιοχή.
7. Όπου στις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας ανα-
φέρεται η «Ρυμοτομική Μελέτη», νοείται εφεξής το Ρυ-μοτομικό Σχέδιο Εφαρμογής του παρόντος.
8. Κατά τη διαδικασία εκπόνησης Ρυμοτομικού Σχεδί-
ου Εφαρμογής μπορεί να επιβάλλεται αναστολή οικο-
δομικών αδειών και εργασιών σύμφωνα με το άρθρο 7 
με απόφαση του Συντονιστή της Αποκεντρωμένης Δι-
οίκησης.»
Άρθρο 14
Προγράμματα Πολεοδομικού Σχεδιασμού -Συντονιστής
1. Προς τον σκοπό της ταχείας και αποτελεσματικής 
ολοκλήρωσης του πολεοδομικού σχεδιασμού για το σύ-
νολο της χώρας καταρτίζονται:
α. προγράμματα εκπόνησης τοπικών και ειδικών πο-
λεοδομικών σχεδίων,
β. προγράμματα οριοθέτησης οικισμών προ του 1923 
ή κάτω των 2.000 κατοίκων,
γ. προγράμματα Ζωνών Υποδοχής Συντελεστών Δό-
μησης.
Τα Προγράμματα αυτά καταρτίζονται και εγκρίνονται 
με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας.
2. Προς τον σκοπό της απρόσκοπτης υλοποίησης των 
Προγραμμάτων της παρ. 1, συστήνεται θέση Συντονι-
στή του Πολεοδομικού Σχεδιασμού της Χώρας, ο οποίος 
υπάγεται στον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, 
εκτός εάν οι σχετικές αρμοδιότητές του έχουν μεταβι-
βασθεί σε Υφυπουργό. Ειδικότερα, ο Συντονιστής είναι αρμόδιος για τον συντονισμό:
α. της κατάρτισης των Προγραμμάτων της παρ. 1,β. των διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης των αντί-
στοιχων μελετών για την εκπόνηση των προγραμμάτων 
της παρ. 1 και
γ. της κατάρτισης των αναγκαίων κανονιστικών πράξε-
ων σε εφαρμογή του παρόντος νόμου για την υλοποίηση 
των προαναφερόμενων προγραμμάτων.
3. Ο Συντονιστής συνεργάζεται με τις υπηρεσίες του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθώς και 
με κάθε υπηρεσία του στενού ή ευρύτερου δημόσιου τομέα που εμπλέκεται στην υλοποίηση του έργου του, 
οι οποίες υποχρεούνται να παράσχουν κάθε αναγκαία 
συνδρομή, συμπεριλαμβανομένων των Οργανισμών 
Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α΄ και Β΄ βαθμού και νομικών 
προσώπων δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου.
4. Η θητεία του Συντονιστή διαρκεί για όσο χρονικό 
διάστημα διαρκεί το έργο του πολεοδομικού σχεδια-
σμού της παρ. 1. Η θέση του Συντονιστή μπορεί να 
καλυφθεί είτε με διορισμό σε θέση ιδιωτικού δικαίου 
ορισμένου χρόνου είτε με απόσπαση προσωπικού που 
υπηρετεί στον στενό ή τον ευρύτερο δημόσιο τομέα ή 
σε όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με οποιαδήποτε 
σχέση εργασίας. Ο διορισμός διενεργείται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας και η από-
σπαση με κοινή απόφαση του αρμόδιου οργάνου του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του αρμό-
διου οργάνου του φορέα προέλευσης, κατά παρέκκλιση 
κάθε γενικής ή ειδικής αντίθετης διάταξης. Σε περίπτωση 
διορισμού, οι αποδοχές του Συντονιστή καθορίζονται με 
κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας, με την επιφύλαξη του ορίου 
του ν. 4354/2015 (Α΄ 176). Σε περίπτωση απόσπασης, 
καταβάλλονται από τον φορέα υποδοχής οι αποδοχές 
της Κοινής Απόφασης του προηγούμενου εδαφίου. Με 
απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
η θητεία του Συντονιστή δύναται να λήξει και πριν την ολοκλήρωση του έργου. Ομοίως, δύναται να αρθεί και πριν την ολοκλήρωση του έργου η τυχόν απόσπαση με 
κοινή απόφαση του αρμόδιου οργάνου του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του αρμόδιου οργάνου 
του φορέα προέλευσης.
5. Για τη διοικητική και επιστημονική υποστήριξη του 
έργου του Συντονιστή συστήνεται Τεχνική Γ ραμματεία. Έργο της Τεχνικής Γ ραμματείας είναι η υποστήριξη του 
Συντονιστή στην υλοποίηση του έργου του. Τα μέλη της 
Τεχνικής Γ ραμματείας διατίθενται σε αυτήν από υπηρε-
σίες του στενού ή ευρύτερου δημόσιου τομέα, μετά από 
αίτημα του Συντονιστή. Η διάρκεια της διάθεσης ορίζεται 
σε δύο (2) έτη, η οποία μπορεί να παραταθεί για ισό-
χρονο διάστημα και κατά το διάστημα αυτό τα στελέχη διατηρούν την αρχική τους θέση. Για την εκτέλεση του 
έργου της, η Τεχνική Γ ραμματεία υποστηρίζεται διοικη-
τικά και υλικοτεχνικά από τις υπηρεσίες του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κατόπιν αιτήματος του 
Συντονιστή, το οποίο απευθύνεται στον Προϊστάμενο 
της αρμόδιας Διεύθυνσης, ο οποίος υποχρεούται να το 
εγκρίνει.
6. Προς υποστήριξη του έργου του ο Συντονιστής 
δύναται να συστήνει και να συγκροτεί με απόφασή του άμισθες ομάδες εργασίας ή επιτροπές συμβουλευτικού 
χαρακτήρα για θέματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές 
του και να ρυθμίζει κάθε σχετική λεπτομέρεια για την 
οργάνωση και τη λειτουργία τους. Ως μέλη των ομάδων 
ή των επιτροπών μπορούν να ορίζονται επιστήμονες 
ή εμπειρογνώμονες με εμπειρία ή ειδικές γνώσεις συ-
ναφείς με τα ανωτέρω θέματα. Ειδικά στην περίπτωση 
υποψηφίων μελών που είναι δημόσιοι υπάλληλοι ή 
μετακλητοί συνεργάτες, προηγείται πρόταση στο κατά περίπτωση αρμόδιο όργανο.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11683 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 15
Ειδική νομοπαρασκευαστική επιτροπή -Τροποποίηση του άρθρου 11 του ν. 4447/2016
1. Οι παρ. 6 και 7 του άρθρου 11 του ν. 4447/2016 
(Α΄ 241) αντικαθίστανται ως εξής:
«6. Κατά τη σύνταξη του Κώδικα επιτρέπεται η κα-
τάργηση διατάξεων, οι οποίες κρίνονται ατελέσφορες ή μη δεκτικές εφαρμογής, η απάλειψη διατάξεων που 
έχουν καταργηθεί σιωπηρώς, καθώς και των μεταβατι-
κών διατάξεων που δεν έχουν πλέον πεδίο εφαρμογής, 
η προσαρμογή διατάξεων προς το Σύνταγμα, η αναδι-
ατύπωση διατάξεων και η εισαγωγή διατάξεων για την 
απλούστευση ή την άρση ερμηνευτικών αμφιβολιών ή 
για την εναρμόνισή τους προς παρεμφερείς ρυθμίσεις 
ή την άρση αντιφάσεων, η προσαρμογή των διατάξεων, με τις οποίες ορίζονται αρμοδιότητες διοικητικών ή άλ-
λων οργάνων, προς το ισχύον οργανωτικό σχήμα των 
κεντρικών και αποκεντρωμένων κρατικών υπηρεσιών, 
των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των νομι-
κών προσώπων του δημόσιου τομέα, η ενοποίηση και η 
αναδιάρθρωση διατάξεων και νομοθετημάτων, καθώς και 
κάθε άλλη μεταβολή απαραίτητη για την ενότητα και τη 
σαφήνεια των ρυθμίσεων. Το σχέδιο του Κώδικα ελέγχεται 
από την Κεντρική Επιτροπή Κωδικοποίησης του άρθρου 
67 του ν. 4622/2019 (Α΄ 133) και κυρώνεται σύμφωνα με τις παρ. 6 και 7 του άρθρου 76 του Συντάγματος.
7. Ο Κώδικας καταρτίζεται σε ηλεκτρονική βάση. Με 
απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
ρυθμίζονται η διαδικασία κατάρτισης και ενημέρωσης της 
ηλεκτρονικής βάσης, τα αρμόδια όργανα για την τήρηση 
και την επικαιροποίησή της, τα ζητήματα που αφορούν 
τον τρόπο ενσωμάτωσης των διατάξεων, με τις οποίες 
τροποποιείται ή συμπληρώνεται ο Κώδικας και κάθε θέμα 
σχετικό με τη λειτουργία της ηλεκτρονικής βάσης.»
2. Στην ειδική νομοπαρασκευαστική επιτροπή που έχει 
συσταθεί με βάση το άρθρο 11 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) 
είναι δυνατόν να οριστούν με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας έως πέντε (5) ακόμη μέλη, 
εφόσον καταστεί αναγκαίο για την ταχύτερη ολοκλήρω-
ση του έργου της.»
Άρθρο 16
Εξουσιοδοτικές και μετ αβατικές διατάξεις -
Τροποποίηση του άρθρου 12 του ν. 4447/2016
1. Αντικαθίσταται ο τίτλος του άρθρου 12 του 
ν. 4447/2016 (Α΄ 241), προστίθεται παρ. 5 και το άρθρο 12 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 12
Μεταβατικές και εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. α) Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται με πρό-
ταση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, εξει-
δικεύονται το ειδικό περιεχόμενο, η διαδικασία και οι 
προθεσμίες έγκρισης, αναθεώρησης, τροποποίησης, 
καθώς και τα αρμόδια όργανα έγκρισης των πλαισίων 
και σχεδίων του συστήματος χωρικού σχεδιασμού του παρόντος νόμου.
β) Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται με πρόταση 
του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας εντός έξι 
(6) μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος, τρο-ποποιούνται, συμπληρώνονται και αναμορφώνονται, 
προκειμένου να προσαρμοστούν προς την ορολογία, τα 
επίπεδα, τα μέσα και τις διαδικασίες χωρικού σχεδιασμού 
που καθορίζονται με τον παρόντα νόμο, οι διατάξεις των 
άρθρων 10, 11 και 12 του ν. 2742/1999 (Α΄ 207) και των 
άρθρων 8, 9, 10, 11,12, 13, 14, 15, 16, 17, 19, 22 και 23 
του ν. 2508/1997 (Α΄ 124).
2. Τα πολεοδομικά σταθερότυπ α που έχουν εγκριθεί 
με την υπ’ αριθμ. 10788/2004 απόφαση του Υπουρ-
γού Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων
(Δ΄ 285), αναθεωρούνται, προκειμένου να εναρμονι-
στούν με τις διατάξεις του παρόντος, με απόφαση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που εκδίδεται 
ύστερα από γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδο-
μικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων, εντός έξι (6) μηνών 
από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
3. Το ισχύον Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού 
και Αειφόρου Ανάπτυξης που εγκρίθηκε με την υπ’ αριθμ. 
6876/4871/2008 απόφαση της Βουλής (Α΄ 128) επέχει 
εφεξής θέση Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής και μπορεί 
να τροποποιείται και να συμπληρώνεται με τη διαδικασία 
του άρθρου 3. Μετά την έγκριση της Εθνικής Χωρικής 
Στρατηγικής, το Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδια-
σμού και Αειφόρου Ανάπτυξης ενσωματώνεται σε αυτήν 
και παύει να ισχύει.
4. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας μπορεί να καθορίζεται για κάθε κατηγορία 
χωρικών σχεδίων του παρόντος, το είδος των απαιτού-μενων ειδικών μελετών για την κατάρτισή τους, οι προ-
διαγραφές εκπόνησης, αξιολό γησης και τροποποίησης 
αυτών, οι ειδικότητες των μελετητών και κάθε άλλο θέμα 
που αφορά στην εκπόνηση, έλεγχο και εφαρμογή αυτών.
5. Το Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και 
Αμφισβητήσεων καταρτίζει κανονισμό που ρυθμίζει τα 
θέματα λειτουργίας του και κάθε άλλη αναγκαία λεπτο-μέρεια, ο οποίος εγκρίνεται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας.»
2. Με διάταγμα που εκδίδεται μετά από πρόταση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας δύναται να ορί-
ζονται οι προδιαγραφές και η διαδικασία για τη σύνταξη 
του προεδρικού διατάγματος του άρθρου 12, τα στοιχεία 
που πρέπει να αξιολογηθούν για την οριοθέτηση των 
οικισμών και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ
Άρθρο 17
Σκοπός - Πεδίο εφαρμογής
Σκοπός του παρόντος κεφαλαίου είναι η αποσύνδεση 
του χερσαίου παράκτιου χώρου από τον θαλάσσιο χωρο-
ταξικό σχεδιασμό, με την τροποποίηση των διατάξεων 
για τη θαλάσσια χωροταξία.
Άρθρο 18
Πεδίο εφαρμογής του θαλάσσιου χωροταξικού 
σχεδιασμού - Τροποποίηση της παρ. 1 του 
άρθρου 2 του ν. 4546/2018
Η παρ. 1 του άρθρου 2 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101) τρο-
ποποιείται και το άρθρο 2 διαμορφώνεται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11684 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
«Άρθρο 2
Πεδίο εφαρμογής (άρθρο 2της Οδηγίας 2014/89/Ε.Ε.)
1. Ο παρών εφαρμόζεται στον θαλάσσιο χώρο, δηλαδή 
στα θαλάσσια ύδατα και στο θαλάσσιο τμήμα της παρά-
κτιας ζώνης, όπως ορίζονται στην παρ. 4 του άρθρου 3.
2. Ο παρών δεν εφαρμόζεται σε δραστηριότητες με 
αποκλειστικό σκοπό την άμυνα ή την εθνική ασφάλεια.
3. Η εφαρμογή του παρόντος δεν θίγει τη χάραξη και 
την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, σύμφωνα με τις 
σχετικές διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.»
Άρθρο 19
Ορισμοί - Αντικατάσταση του άρθρου 3του ν. 4546/2018
Το άρθρο 3 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 3
Ορισμοί (άρθρο 3 της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ)
Για τους σκοπούς του παρόντος ισχύουν οι εξής ορι-
σμοί:
1. «Ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική»: η πολιτική της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχει ως στόχο να προάγει τη 
συντονισμένη και συνεπή λήψη αποφάσεων με σκοπό τη 
μεγιστοποίηση της βιώσιμης ανάπτυξης, της οικονομι-
κής ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής των κρατών - 
μελών, ιδίως σε οτιδήποτε αφορά στις παράκτιες, νησιω-
τικές και εξόχως απόκεντρες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στους θαλάσσιους τομείς της, μέσω συνεκτικών και συνδεόμενων με τη θάλασσα πολιτικών και μέσω της διεθνούς συνεργασίας.
2. «Θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός»: η διαδικασία 
με την οποία η αρμόδια αρχή αναλύει και οργανώνει τις 
ανθρώπινες δραστηριότητες στις θαλάσσιες περιοχές για 
να επιτευχθεί η σύνθεση οικολογικών, περιβαλλοντικών, 
οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών παραμέτρων 
με στόχο την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης των 
θαλάσσιων οικονομιών και των θαλάσσιων περιοχών και 
τη βιώσιμη χρήση των θαλάσσιων πόρων.
3. «Θαλάσσια περιοχή ή υποπεριοχή»: η θαλάσσια 
περιοχή ή υποπεριοχή, όπως ορίζεται στην παρ. 2 του 
άρθρου 4 του ν. 3983/2011 (Α΄ 144).
4. «Θαλάσσια ύδατα»: τα ύδατα, ο θαλάσσιος βυθός 
και το υπέδαφος, όπως ορίζονται στην περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 4 του ν. 3983/2011.
5. «Παράκτια ζώνη»: η γεωμορφολογική περιοχή εκα-
τέρωθεν της ακτογραμμής, στην οποία η αλληλεπίδραση 
μεταξύ του θαλάσσιου και του χερσαίου τμήματος απο-
κτά τη μορφή πολύπλοκων συστημάτων οικολογικών 
στοιχείων και πόρων αποτελούμενων από βιοτικές και 
αβιοτικές συνιστώσες που συνυπάρχουν και αλληλε-
πιδρούν με τις ανθρώπινες κοινότητες και τις σχετικές 
κοινωνικοοικονομικές δραστηριότητες.
6. «Ολοκληρωμένη διαχείριση της παράκτιας ζώνης»: 
δυναμική διαδικασία με σκοπό την αειφόρο διαχείριση 
και χρήση των παράκτιων ζωνών, κατά την οποία λαμ-βάνονται ταυτόχρονα υπόψη η ευπαθής φύση των πα-ράκτιων οικοσυστημάτων και τοπίων, η ποικιλομορφία των δραστηριοτήτων και χρήσεων, οι αλληλεπιδράσεις 
τους, ο θαλάσσιος προσανατολισμός ορισμένων δρα-
στηριοτήτων και χρήσεων και ο αντίκτυπός τους στο 
θαλάσσιο και το χερσαίο τμήμα.»
Άρθρο 20
Στόχοι του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού - Τροποποίηση της παρ. 2του άρθρου 4 του ν. 4546/2018
Η παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101) τρο-
ποποιείται και το άρθρο 4 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 4
Στόχοι του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού(άρθρο 5 της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ)
1. Η στήριξη και προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης 
και της χωρικής συνοχής μεταξύ του θαλάσσιου και του 
παράκτιου χώρου, μέσα από τη σύνθεση των οικολο-
γικών, περιβαλλοντικών, οικονομικών, κοινωνικών και 
πολιτισμικών παραμέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις αλ-
ληλεπιδράσεις ξηράς - θάλασσας, την οικοσυστημική 
προσέγγιση και γενικότερα τις αρχές της αειφορικής 
διαχείρισης.
2. Η βιώσιμη, ορθολογική και ολοκληρωμένη χωρική 
ανάπτυξη δραστηριοτήτων στον θαλάσσιο χώρο, όπως 
είναι, μεταξύ άλλων, ο ενεργειακός τομέας, οι θαλάσσιες 
μεταφορές και εν γένει η ναυτιλία, η αλιεία και η υδατο-
καλλιέργεια, ο βιώσιμος τουρισμός, η βιώσιμη εξόρυξη 
πρώτων υλών, καθώς και η διατήρηση, προστασία και 
βελτίωση του φυσικού, ανθρωπογενούς και πολιτιστι-
κού περιβάλλοντος, λαμβάνοντας υπόψη εν γένει την 
ενάλια πολιτιστική κληρονομιά, όπως αυτή ορίζεται από 
τις διατάξεις του ν. 3028/2002 (Α΄ 153). Στο πλαίσιο αυτό 
επιδιώκεται η αρμονική συνύπαρξη όλων των σχετικών 
δραστηριοτήτων και χρήσεων και διασφαλίζονται η δι-ατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και η ανθεκτι-κότητα στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.»
Άρθρο 21
Θέσπιση και εφαρμογή του θαλάσσιουχωροταξικού σχεδιασμού -Αντικατάσταση του άρθρου 5 του ν. 4546/2018
Το άρθρο 5 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101) αντικαθίσταται 
ως εξής
«Άρθρο 5
Θέσπιση και εφαρμογή του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (άρθρα 4, 6 παρ. 3και 15 παρ. 3 της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ)
1. Η αρμόδια αρχή του άρθρου 14 έχει την ευθύνη 
για την κατάρτιση, εφαρμογή και αξιολόγηση του θα-
λάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, λαμβάνοντας υπόψη 
τις ιδιαιτερότητες των θαλάσσιων περιοχών, καθώς και 
τις συναφείς υπάρχουσες και μελλοντικές δραστηριό-
τητες και χρήσεις, καθώς και τις επιπτώσεις τους στο 
περιβάλλον, στους φυσικούς πόρους και εν γένει στην 
πολιτιστική κληρονομιά. Λαμβάνει, επίσης, υπόψη τις 
αλληλεπιδράσεις ξηράς - θάλασσας, την οικοσυστημι-
κή προσέγγιση και γενικότερα τις αρχές της αειφορικής διαχείρισης.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11685 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
2. Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός περιλαμβά-
νει:
α) την εθνική χωρική στρατηγική για τον θαλάσσιο 
χώρο του άρθρου 6 και
β) τα θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια του άρθρου 6.Κατά την εκπόνηση της εθνικής χωρικής στρατηγικής 
για τον θαλάσσιο χώρο και των θαλάσσιων χωροταξικών 
πλαισίων, μπορεί να περιλαμβάνονται και να αξιοποιού-
νται υφιστάμενες εθνικές πολιτικές και ιδίως η νησιωτική 
πολιτική, καθώς και κανονισμοί και μηχανισμοί, εφόσον 
συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της Ολοκληρω-
μένης Θαλάσσιας Πολιτικής και συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του άρθρου 7.
3. Ο αρχικός θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός ολο-
κληρώνεται το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου 2021.
4. Η αρμόδια αρχή του άρθρου 14 αξιολογεί κάθε πέ-
ντε (5) έτη την εφαρμογή του θαλάσσιου χωροταξικού 
σχεδιασμού, με την κατάρτιση σχετικής έκθεσης αξιο-
λόγησης, με την οποία τεκμηριώνεται η αναγκαιότητα 
ή μη της αναθεώρησής του. Η έκθεση αξιολόγησης 
υποβάλλεται στον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας, διαβιβάζεται στα συναρμόδια υπουργεία και τις 
περιφέρειες και αναρτάται στον διαδικτυακό τόπο του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Σε κάθε πε-
ρίπτωση, αναθεωρείται κάθε δέκα (10) τουλάχιστον 
έτη σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στις
παρ. 4, 5 και 6 του άρθρου 6.»
Άρθρο 22
Εθνική χωρική στρατηγική για τον θαλάσσιο χώρο και δομή του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού - Τροποποίηση του τίτλουκαι των παρ. 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 6του ν. 4546/2018
Στον τίτλο του άρθρου 6 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101) προ-
στίθενται οι λέξεις «Εξουσιοδοτική διάταξη», οι παρ. 1, 2, 3, 4, 5 και 7 του ιδίου άρθρου τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 6
Εθνική χωρική στρατηγική για τον θαλάσσιο χώρο και δομή του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού - Εξουσιοδοτική διάταξη
1. α. Η εθνική χωρική στρατηγική για τον θαλάσσιο 
χώρο αποτελεί μέρος της εθνικής χωρικής στρατηγικής 
του άρθρου 3 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241). Κατά την πρώτη 
εφαρμογή του παρόντος, είναι δυνατή η κατάρτιση και 
έγκριση της εθνικής χωρικής στρατηγικής για τον θα-
λάσσιο χώρο, χωρίς την ύπαρξη εγκεκριμένης εθνικής 
χωρικής στρατηγικής.
β. Η εθνική χωρική στρατηγική για τον θαλάσσιο χώρο 
αποτελεί κείμενο βασικών αρχών πολιτικής για την ανά-
πτυξη και τον σχεδιασμό του θαλάσσιου χώρου, για τις 
αλληλεπιδράσεις του θαλάσσιου χώρου με τον παράκτιο 
χώρο, και για τον συντονισμό των διαφόρων πολιτικών 
με θαλάσσιες χωρικές επιπτώσεις. Περιλαμβάνει στρατη-
γικές κατευθύνσεις, καθώς και μεσοπρόθεσμους και μα-
κροπρόθεσμους στόχους οργάνωσης και ανάπτυξης του 
θαλάσσιου χώρου στο επίπεδο της Γενικής Κυβέρνησης και των επιμέρους φορέων της. Επίσης, καθορίζει θαλάσ-
σιες χωρικές ενότητες εντός του θαλάσσιου χώρου για 
τις οποίες εκπονούνται θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια 
και υποδεικνύει και αιτιολογε ί τις προτεραιότητες για 
την εκπόνηση θαλάσσιων χωροταξικών πλαισίων στις 
επιμέρους χωρικές ενότητες.
2. Η εθνική χωρική στρατηγική για τον θαλάσσιο χώρο 
καταρτίζεται από την αρμόδια αρχή του άρθρου 14 σε 
συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία, εγκρίνεται με 
Πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου, η οποία εκδίδεται 
ύστερα από εισήγηση του Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και ανακοινώνεται, μετά από την έγκρισή 
της, στη Βουλή.
3. Πριν από την υποβολή της εθνικής χωρικής στρα-
τηγικής για τον θαλάσσιο χώρο προς το Υπουργικό Συμ-
βούλιο απαιτείται:
α) η τήρηση της διαδικασ ίας δημόσιας διαβούλευσης 
και συμμετοχής του κοινού, σύμφωνα με την περ. α΄ της 
παρ. 1 του άρθρου 9,
β) γνωμοδότηση του εθνικού συμβουλίου χωροταξίας 
του άρθρου 4 του ν. 4447/2016, η οποία παρέχεται μέσα 
σε έναν (1) μήνα από την υποβολή του σχεδίου προς 
αυτό. Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη, δεν εμπο-
δίζεται η πρόοδος της διαδικασίας. Για τις ανάγκες εφαρ-
μογής της παρούσας, στο Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας 
μπορεί να συμμετέχουν, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ύστερα 
από πρόσκληση του Προέδρου του, εκπρόσωποι και άλ-
λων δημόσιων αρχών και φορέων, καθώς και επαγγελ-ματικών και επιστημονικών φορέων για να αναπτύξουν 
τις απόψεις τους κατά τις συνεδριάσεις του Συμβουλίου,
γ) γνωμοδότηση των εμπλεκόμενων υπουργείων μέσα 
σε έναν (1) μήνα από την υποβολή του σχεδίου προς αυτά. 
Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη, δεν εμποδίζεται 
η πρόοδος της διαδικασίας. Τα εμπλεκόμενα Υπουργεία είναι τα εξής: Οικονομικών, Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Προστασίας του Πολίτη, Εθνικής Άμυνας, Πολιτισμού και Αθλητισμού, Εσωτερικών, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πο-
λιτικής, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Τουρισμού. 
Είναι δυνατόν, ύστερα από πρόσκληση του Υπουργού Πε-
ριβάλλοντος και Ενέργειας, να ζητηθεί γνωμοδότηση και 
άλλων υπουργείων, εφόσον η εθνική χωρική στρατηγική 
περιλάβει και θέματα αρμοδιότητάς τους.
4. Τα θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια αντιστοιχούν 
στο περιφερειακό επίπεδο σχεδιασμού του άρθρου 2 
του ν. 4447/2016. Αναφέρονται σε θαλάσσιες χωρικές 
ενότητες, οι οποίες μπορ εί να είναι υποπεριφερειακής, 
περιφερειακής ή διαπεριφερε ιακής κλίμακας, όπως ειδι-
κότερα καθορίζονται από την εθνική χωρική στρατηγική 
για τον θαλάσσιο χώρο. Αν η εθνική χωρική στρατηγική 
για τον θαλάσσιο χώρο δεν έχει εγκριθεί, ο καθορισμός χωρικών ενοτήτων για την εκπόνηση θαλάσσιων χωρο-
ταξικών πλαισίων γίνεται με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη και 
τις υποδιαιρέσεις του θαλάσσιου χώρου που προβλέ-
πονται στην παρ. 2 του άρθρου 5 και στο άρθρο 20 τουν. 3983/2011 (Α΄ 144).
5. Κατά την κατάρτιση των θαλάσσιων χωροταξικών 
πλαισίων λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις του άρθρου 
7, οι κατευθύνσεις της εθνικής χωρικής στρατηγικής για 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11686 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
τον θαλάσσιο χώρο, εφόσον έχει θεσμοθετηθεί, οι άξονες 
και οι στόχοι της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής, εφόσον 
έχει θεσμοθετηθεί, το περιφερειακό πρόγραμμα δημόσιων 
επενδύσεων, τα προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης, 
καθώς και άλλα γενικά ή ειδικά αναπτυξιακά προγράμματα 
συγχρηματοδοτούμενα ή μη, στρατηγικές περιφερειακές 
συμβάσεις, διεθνείς, ευρωπαϊκές και εθνικές συμφωνίες 
και στρατηγικές που επηρεάζουν τη διάρθρωση και ανά-
πτυξη του χώρου, καθώς και οι κατευθύνσεις του υφιστά-
μενου Χωρικού Σχεδιασμού του ν. 4447/2016, στον βαθμό 
που αφορούν στον θαλάσσιο χώρο.
6. Τα θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια υπόκεινται σε δι-
αδικασία στρατηγικής περιβαλλοντικής εκτίμησης και 
εγκρίνονται μαζί με τις Στρατηγικές Μελέτες Περιβαλ-
λοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) με ενιαία απόφαση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά από γνώ-
μη του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής. Πριν από την έγκρισή τους απαιτείται:
α) η τήρηση της διαδικασίας της δημόσιας διαβού-
λευσης με τις δημόσιες αρχές, τους ενδιαφερόμενους 
φορείς και το κοινό, σύμφωνα με την περ. β΄ της παρ. 1του άρθρου 9,
β) γνωμοδότηση του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξί-
ας του άρθρου 4 του ν. 4447/2016, η οποία παρέχεται 
μέσα σε δύο (2) μήνες από την υποβολή του σχεδίου 
προς αυτό. Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη, δεν 
εμποδίζεται η πρόοδος της διαδικασίας. Για τις ανάγκες εφαρμογής της διάταξης αυτής, στο Εθνικό Συμβούλιο 
Χωροταξίας μπορεί να συμμετέχουν, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ύστερα από πρόσκληση του Προέδρου του, 
εκπρόσωποι και άλλων δημόσιων αρχών και φορέων, 
καθώς και επαγγελματικών και επιστημονικών φορέων, για να αναπτύξουν τις απόψεις τους κατά τις συνεδριά-
σεις του Συμβουλίου,
γ) γνωμοδότηση των εμπλεκόμενων Υπουργείων μέσα 
σε δύο (2) μήνες από την υποβολή του σχεδίου προς 
αυτά. Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη, δεν εμπο-
δίζεται η πρόοδος της διαδικασίας.
7. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, μετά από γνώμη του Υπουργείου Ναυτιλίας 
και Νησιωτικής Πολιτικής, μπορούν να εγκρίνονται οι 
προδιαγραφές για την εκπόνηση, αξιολόγηση και τρο-
ποποίηση των θαλάσσιων χωροταξικών σχεδίων, κα-
θώς και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή του παρόντος.»
Άρθρο 23
Ελάχιστες απαιτήσεις για τον θαλάσσιο 
χωροταξικό σχεδιασμό - Αντικατάσταση του άρθρου 7 του ν. 4546/2018
Το άρθρο 7 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 7
Ελάχιστες απαιτήσεις για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (άρθρο 6 τηςΟδηγίας 2014/89/ΕΕ)
Για να επιτευχθούν οι στόχοι του άρθρου 4 και η συ-
νεκτικότητα μεταξύ του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδι-ασμού και του χωροταξικού σχεδιασμού του χερσαίου 
χώρου, η αρμόδια αρχή του άρθρου 14 κατά την κατάρ-
τιση της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για το Θαλάσσιο 
Χώρο και των Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων:
α) λαμβάνει υπόψη τις αλληλεπιδράσεις ξηράς - θά-
λασσας,
β) λαμβάνει υπόψη τις περιβαλλοντικές, οικονομικές, 
κοινωνικές και πολιτιστικές παραμέτρους, καθώς και ζη-
τήματα κλιματικής αλλαγής και ασφάλειας,
γ) θέτει ως στόχο τον ασφαλή ενεργειακό εφοδιασμό 
των νησιωτικών περιοχών και του ηπειρωτικού τμήματος 
της Χώρας,
δ) θέτει ως στόχο την προώθηση της συνεκτικότητας 
μεταξύ του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και των 
άλλων χωρικών σχεδίων και άλλων διαδικασιών, όπως η 
ολοκληρωμένη παράκτια διαχείριση περιοχών ή ισοδύ-
ναμες επίσημες ή ανεπίσημες πρακτικές,
ε) εξασφαλίζει τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων 
φορέων, σύμφωνα με το άρθρο 9,
στ) οργανώνει τη χρησιμοποίηση των βέλτιστων δια-
θέσιμων δεδομένων, σύμφωνα με το άρθρο 10,
ζ) εξασφαλίζει τη διασυνοριακή συνεργασία με άλλα 
κράτη - μέλη, σύμφωνα με το άρθρο 11,
η) προωθεί τη συνεργασία με τρίτες χώρες, σύμφωνα 
με το άρθρο 12.»
Άρθρο 24
Περιεχόμενο του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια - 
Αντικατάσταση του άρθρου 8 του ν. 4546/2018
Το άρθρο 8 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 8
Περιεχόμενο του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (άρθρο 8 της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ) και θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια - Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός προσδιορίζει 
την κατανομή υφιστάμενων και μελλοντικών δραστη-
ριοτήτων και χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο, για την 
επίτευξη των στόχων του άρθρου 4.
2. Στο πλαίσιο της παρ. 1 και κατ’ εφαρμογή της περ. α΄ 
της παρ. 1 του άρθρου 14, λαμβάνονται υπόψη οι αλλη-λεπιδράσεις των δραστηριοτήτων και των χρήσεων, οι οποίες μπορεί μεταξύ άλλων να περιλαμβάνουν:
α) την αλιεία,β) την υδατοκαλλιέργεια,γ) τις θαλάσσιες αιολικές εγκαταστάσεις,δ) τις εγκαταστάσεις, τις υποδομές και τα υποθαλάσ-
σια έργα για την έρευνα, εκμετάλλευση και εξόρυξη πε-
τρελαίου, φυσικού αερίου, άλλων ενεργειακών πόρων, 
πρώτων υλών, ορυκτών και αδρανών υλικών, καθώς και 
για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και 
συμβατικές πηγές,
ε) τις θαλάσσιες οδούς και τις κυκλοφοριακές ροές,
στ) τις λιμενικές εγκαταστάσεις κάθε είδους,
ζ) τις περιοχές διεξαγωγής στρατιωτικών ασκήσεων,
η) τις προστατευόμενες περιοχές και τις περιοχές όπου 
εφαρμόζονται η νομοθεσία για την προστασία της βι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11687 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
οποικιλότητας και τα κρίσιμα ενδιαιτήματα των ειδών, 
καθώς και οι σχετικές διεθνείς συμβάσεις και συμφωνίες,
θ) την επιστημονική έρευνα,
ι) τις οδεύσεις υποβρύχιων καλωδίων και αγωγών,ια) τον τουρισμό,
ιβ) τους προστατευόμενους ενάλιους αρχαιολογι-
κούς χώρους και τα ενάλια μνημεία, σύμφωνα με τον 
ν. 3028/2002 (Α΄ 153).
3. Τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια αποτελούν σύνο-
λα κειμένων, χαρτών ή και διαγραμμάτων, με τα οποία 
παρέχονται κατευθύνσεις χωρικής ανάπτυξης και οργά-
νωσης σε επίπεδο για τις θαλάσσιες χωρικές ενότητες 
και, όπου απαιτείται, ρυθμίσεις, ιδίως, για:
α) την αποτίμηση, ανάδειξη και αξιοποίηση των ιδιαί-
τερων αναπτυξιακών και εν γένει χωρικών χαρακτηριστι-
κών κάθε θαλάσσιας χωρικής ενότητας για την ισότιμη 
ένταξή της στον εθνικό, ενωσιακό και διεθνή χώρο,
β) τη χωρική διάρθρωση των βασικών παραγωγικών 
τομέων και κλάδων που χωροθετούνται στον θαλάσσιο χώρο,
γ) τη χωρική διάρθρωση των θαλάσσιων δικτύων με-
ταφορών και της λοιπής τεχνικής υποδομής που ανα-
πτύσσεται στη θάλασσα,
δ) τη διάρθρωση των θαλάσσιων χωρικών ενοτήτων 
σε επιμέρους ζώνες ή κατηγορίες,
ε) την ανάδειξη, προβολή και προστασία της φυσικής 
και πολιτιστικής κληρονομιάς,
ζ) τον προσδιορισμό ενεργών παρεμβάσεων και προ-
γραμμάτων χωροταξικού χαρακτήρα,
η) την προστασία του πολιτιστικού και φυσικού περι-
βάλλοντος και του τοπίου.
4. Τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια συνοδεύονται 
από Πρόγραμμα Έργων, Ενεργειών και Προτεραιοτή-
των, στο οποίο εξειδικεύονται οι απαιτούμενες για την 
εφαρμογή τους ενέργειες, έργα, ρυθμίσεις, μέτρα και 
προγράμματα, καθώς και οι φορείς και το χρονοδιάγραμ-
μα εφαρμογής τους.
5.α. Τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια δεσμεύονται 
από τις ρυθμίσεις και εναρμονίζονται προς τις κατευ-
θύνσεις των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων, τις οποίες συντονίζουν στο χωρικό πεδίο εφαρμογής τους, εξειδι-
κεύουν, συμπληρώνουν και τροποποιούν, μόνον εφό-
σον παρέχεται ρητώς η δυνατότητα αυτή από το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο.
β. Κατά την κατάρτισή τους λαμβάνονται υπόψη η 
Εθνική Χωρική Στρατηγική, το περιφερειακό πρόγραμμα 
δημόσιων επενδύσεων, τα προγράμματα περιφερειακής 
ανάπτυξης, το περιφερειακό σχέδιο προσαρμογής στην 
Κλιματική Αλλαγή, το Εθνικό Σχέδιο Προσαρμογής στην 
Κλιματική Αλλαγή, το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και 
το Κλίμα, τα Πλαίσια Διαχείρισης Έκτακτων Αναγκών, η Εθνική Λιμενική Πολιτική, η Νησιωτική Πολιτική, καθώς 
και άλλα γενικά ή ειδικά αναπτυξιακά προγράμματα, πο-
λιτικές και στρατηγικές που επηρεάζουν τη διάρθρωση και ανάπτυξη του χώρου.
γ. Κατά την κατάρτιση των Θαλάσσιων Χωροταξικών 
Πλαισίων εξετάζονται ζητήματα αλληλεπίδρασης και επι-
καλύψεων μεταξύ όμορων Θαλάσσιων Χωροταξικών 
Πλαισίων.δ. Αν διαπιστωθούν ασάφειες ή αντικρουόμενες κα-
τευθύνσεις μεταξύ όμορων Θαλάσσιων Χωροταξικών 
Πλαισίων, συγκαλείται, κατόπιν αιτήματος του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας ή του Γενικού Γ ραμματέα 
Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Κεντρικό 
Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσε-
ων, το οποίο γνωμοδοτεί για την άρση της ασάφειας ή 
αντίκρουσης. Κατόπιν τροποποιούνται τα αντίστοιχα Θα-
λάσσια Χωροταξικά Πλαίσια, στα σημεία που κρίθηκε 
απαραίτητο, σύμφωνα με τη διαδικασία με την οποία 
είχαν εγκριθεί.
6. Στον αναπτυξιακό σχεδιασμό κάθε περιφέρει-
ας, όπως αποτυπώνεται στο τετραετές επιχειρησιακό 
πρόγραμμα του άρθρου 282 του ν. 3852/2010 (Α΄ 87), 
περιλαμβάνονται κατά προτεραιότητα τα έργα και οι 
δράσεις που προωθούν την εφαρμογή των Θαλάσσιων 
Χωροταξικών Πλαισίων, κατά το τμήμα της ακτογραμμής 
των θαλάσσιων χωρικών ενοτήτων που αντιστοιχεί στην 
κατά περίπτωση περιφέρεια, σύμφωνα και με το πρό-
γραμμα ενεργειών και προτεραιοτήτων των τελευταίων.
7. α) Τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια εκπονούνται 
υπό την εποπτεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας.
β) Το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας του άρθρου 4 
διατυπώνει γνώμη σχετικά με το περιεχόμενο των εκ-
πονούμενων Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων εντός προθεσμίας ενός (1) μηνός από την υποβολή της σχετι-κής εισήγησης, από την αρμόδια υπηρεσία του Υπουρ-
γείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η άπρακτη πάροδος 
της ανωτέρω προθεσμίας δεν εμποδίζει την πρόοδο της 
διαδικασίας.
γ) Τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια υπόκεινται σε 
διαδικασία Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης 
και εγκρίνονται μαζί με τις σχετικές Στρατηγικές Μελέ-τες Περιβαλλοντικής Εκτίμησης με κοινή απόφαση των 
Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ναυτιλίας 
και Νησιωτικής Πολιτικής. Η διαδικασία διαβούλευσης 
των Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων και των οικείων 
Στρατηγικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων 
είναι ενιαία.
8. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας παρα-
κολουθεί και αξιολογεί την εφαρμογή των Θαλάσσιων 
Χωροταξικών Πλαισίων. Για τον σκοπό αυτόν, συντάσσει 
ανά πενταετία τουλάχιστον εκθέσεις παρακολούθησης, 
στις οποίες αναφέρονται ο τρόπος εφαρμογής, τα προ-βλήματα που παρουσιάστηκαν, καθώς και ο βαθμός εν-
σωμάτωσης των κατευθύνσεών τους στα υποκείμενα 
επίπεδα σχεδιασμού. Στις ίδιε ς εκθέσεις υποδεικνύονται 
ενέργειες και δράσεις που απαιτούνται, κατά περίπτωση, 
για την αποτελεσματική εφαρμογή των Περιφερειακών 
Στρατηγικών και κατευθύνσεων και επισημαίνονται 
ενέργειες και δράσεις που δεν εναρμονίζονται με αυτές 
τις κατευθύνσεις.
Τα πορίσματα των εκθέσεων αυτών διαβιβάζονται στα 
συναρμόδια υπουργεία, στις περιφέρειες και τους φορείς 
και υπηρεσίες, προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη στις 
δράσεις και τα έργα που άπτονται των αρμοδιοτήτων 
τους.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11688 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
9. Τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια δεν αναθεωρού-
νται, προτού παρέλθει πενταετία από την έγκριση ή την 
προηγούμενη αναθεώρησή τους. Πριν από την πάροδο 
της πενταετίας είναι κατ’ εξαίρεση δυνατή η τροποποίη-
σή τους, με στόχο τη βελτίωση και επικαιροποίησή τους, 
προκειμένου να:
α) αντιμετωπισθούν ζητήματα που ανακύπτουν από 
την προώθηση ή εφαρμογή προγραμμάτων διεθνούς, 
ευρωπαϊκού, διασυνοριακού, διακρατικού ή διαπεριφε-ρειακού χαρακτήρα,
β) αντιμετωπισθούν εξαιρετικές ανάγκες από φυσικές 
ή τεχνολογικές καταστροφές και κινδύνους, στο επίπεδο 
της οικείας θαλάσσιας χωρικής ενότητας,
γ) επέλθουν ήσσονες αλλαγές που απαιτούνται για 
την επίτευξη των αποτελεσμάτων τους, εφόσον από τις εκθέσεις αξιολόγησης προκύπτει ότι η εφαρμογή τους 
δεν έχει οδηγήσει στα αποτελέσματα που επιδιώκονται,
δ) αντιμετωπισθούν εξαιρετικές και απρόβλεπτες ανά-
γκες και νέα δεδομένα, για έργα τα οποία δεν περιλαμ-βάνονταν στον αρχικό σχεδιασμό,
ε) προσαρμοσθούν σε νομοθετικές τροποποιήσεις 
μεταγενέστερες της έγκρισής τους ή σε νέα δεδομένα 
και κατευθύνσεις χωρικού σχεδιασμού που προκύπτουν 
από την έγκριση, αναθεώρηση ή τροποποίηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων.
Για την αναθεώρηση και τροποποίηση των Θαλάσσι-
ων Χωροταξικών Πλαισίων ακολουθείται η διαδικασία 
της παρ. 6. Δεν απαιτείται να ακολουθηθεί η διαδικασία 
στρατηγικής περιβαλλοντικής εκτίμησης, εάν οι αλλαγές 
είναι ήσσονος σημασίας.
10. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας μπορεί να επέρχονται εντοπισμένες και μη 
ουσιώδεις μεταβολές στα εγκεκριμένα Θαλάσσια Χω-
ροταξικά Πλαίσια, όπως διορθώσεις σφαλμάτων, απο-
σαφηνίσεις διατυπώσεων, εναρμόνιση κειμένων και 
διαγραμμάτων.
11. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας μπορεί να καθορίζονται το είδος των απαιτού-
μενων ειδικών μελετών για την κατάρτιση των Θαλάσσι-
ων Χωροταξικών Πλαισίων, οι προδιαγραφές εκπόνησης, 
οι ειδικότητες των μελετητών και κάθε άλλο θέμα σχετι-
κό με την εκπόνηση, τον έλεγχο και την εφαρμογή τους.»
Άρθρο 25Δημόσια διαβούλευση  - Τροποποίηση
του τίτλου και της παρ. 1 του άρθρου 9του ν. 4546/2018
Στον τίτλο του άρθρου 9 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101) 
προστίθενται οι λέξεις «Εξουσιοδοτική διάταξη», η παρ. 
1 του ιδίου άρθρου τροποποιείται και το άρθρο 9 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 9
Δημόσια διαβούλευση - Συμμετοχή του 
κοινού (άρθρο 9 της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ) - 
Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Η αρμόδια αρχή του άρθρου 14 εξασφαλίζει, ήδη 
κατά το πρώιμο στάδιο κατάρτισης του θαλάσσιου χω-
ροταξικού σχεδιασμού, τη δυνατότητα συμμετοχής σε δημόσια διαβούλευση των δημόσιων αρχών, των ενδια-
φερόμενων φορέων και του κοινού. Η διαδικασία δημό-
σιας διαβούλευσης πραγματοποιείται ως εξής:
α) ως προς την εθνική χωρική στρατηγική για τον θα-
λάσσιο χώρο:
αα) η αρμόδια αρχή του άρθρου 14 ενημερώνει τα 
συναρμόδια Υπουργεία σχετικά με την έναρξη της δια-
δικασίας εκπόνησης της εθνικής χωρικής στρατηγικής 
για τον θαλάσσιο χώρο, ώστε να διασφαλίζει, κατά τη 
διαμόρφωση του σχεδίου, τη συνεργασία με τις εμπλε-
κόμενες δημόσιες αρχές,
αβ) το σχέδιο της εθνικής χωρικής στρατηγικής για τον 
θαλάσσιο χώρο τίθεται σε δημόσια διαβούλευση, σύμ-
φωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 6 του ν. 4048/ 
2012 (Α΄ 34). Τα δύο στάδια λαμβάνουν χώρα ταυτόχρο-
να, με συνολική διάρκεια δύο (2) μηνών.
β) ως προς τα θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια:
βα) η αρμόδια αρχή του άρθρου 14 ενημερώνει τα 
συναρμόδια υπουργεία σχετικά με την έναρξη της δια-δικασίας εκπόνησης του θα λάσσιου χωροταξικού πλαι-
σίου, ώστε να διασφαλίζει, σε επίπεδο συνδιαμόρφωσης 
σχεδίου, τη συνεργασία με τις εμπλεκόμενες δημόσιες 
αρχές. Παράλληλα, ενημερώνει τις οικείες περιφέρειες,
ββ) το θαλάσσιο χωροταξικό πλαίσιο τίθεται σε δημό-
σια διαβούλευση, για χρονικό διάστημα δύο (2) μηνών.
2. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας μπορεί να καθορίζεται κάθε θέμα σχετικό με 
τη διαδικασία για την εφαρμογή της παρ. 1.»
Άρθρο 26
Αρμόδια αρχή - Τροποποίηση της περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4546/2018
Η περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4546/2018 
(Α΄ 101) τροποποιείται και το άρθρο 14 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 14
Αρμόδια αρχή (άρθρο 13της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ)
1. Αρμόδια αρχή ορίζεται ο Υπουργός Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας. Ειδικότερα, η αρμόδια αρχή έχει τις εξής αρμοδιότητες:
α) σχεδιάζει, εντός των θαλάσσιων υδάτων και παρά-
κτιων ζωνών, την έκταση και το περιεχόμενο του θαλάσ-
σιου χωροταξικού σχεδιασμού,
β) μεριμνά, σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουρ-
γεία, για την κατάρτιση της εθνικής χωρικής στρατηγικής 
για τον θαλάσσιο χώρο και των θαλάσσιων χωροταξικών 
πλαισίων, στο πλαίσιο εφαρμογής του παρόντος,
γ) αξιολογεί την εφαρμογή του θαλάσσιου χωροταξι-
κού σχεδιασμού κατ’ εφαρμογή της παρ. 4 του άρθρου 5 
και εκκινεί τη διαδικασία τροποποίησης ή αναθεώρησής 
του, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 6,
δ) διαβουλεύεται με τις συναφείς αρχές άλλων κρατών -
μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τρίτων χωρών στο 
πλαίσιο εφαρμογής των άρθρων 11 και 12 για τη δια-
μόρφωση συνεργασίας και κοινής προσέγγισης, καθώς 
και τον συντονισμό των δράσεών τους που αφορούν 
τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, σύμφωνα με τις 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11689 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
γενικές κατευθύνσεις της εθνικής χωρικής στρατηγικής 
για τον θαλάσσιο χώρο,
ε) εξασφαλίζει κάθε πρόσφορο μέσο, διαδικασία, μη-
χανισμό ή πρόγραμμα για την εφαρμογή του παρόντος,
στ) λαμβάνει κάθε αναγκαίο μέτρο για τη διασφάλιση 
της συντονισμένης εφαρμογής του θαλάσσιου χωροτα-
ξικού σχεδιασμού από τις εμπλεκόμενες δημόσιες αρχές 
και φορείς σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης (εθνικό, 
περιφερειακό και διεθνές ή διακρατικό επίπεδο),
ζ) αποτελεί σημείο επαφής προς την Ευρωπαϊκή Ένω-
ση και τα αρμόδια όργανά της για θέματα που αφορούν την εφαρμογή της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ,
η) συμμετέχει σε εθνικά, διακρατικά και διασυνοριακά 
προγράμματα, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της,
θ) εποπτεύει και συντονίζει προγράμματα και μελέτες 
που άπτονται του χωρικού σχεδιασμού και υλοποιούνται 
στον εθνικό θαλάσσιο και παράκτιο χώρο,
ι) οφείλει να ενημερώνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για 
μεταβολές των πληροφοριών που αφορούν τη νομική 
και διοικητική της υπόσταση, σύμφωνα με το Παράρτη-
μα του παρόντος, μέσα σε έξι (6) μήνες από την ημερο-μηνία έναρξης ισχύος της μεταβολής.
Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας καθορίζεται η αρμόδια Υπηρεσία για την εφαρμογή 
των διατάξεων του παρόντος και μεταβιβάζεται σε αυτήν 
η άσκηση των σχετικών αρμοδιοτήτων.
2. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας μπορεί να συνιστώνται στη Γενική Γ ραμματεία 
Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος για 
την υποστήριξη του έργου της μη αμειβόμενες ομάδες 
εργασίας εμπειρογνωμόνων με συμμετοχή, κατά περί-
πτωση, εκπροσώπων εμπλεκόμενων δημόσιων αρχών 
και φορέων, καθώς επίσης και επιστημονικών φορέων.»
Άρθρο 27
Μεταβατικές διατάξεις - Τροποποίηση των
παρ. 1 και 2 του άρθρου 15 του ν. 4546/2018
Η παρ. 1 και η παρ. 2 του άρθρου 15 του ν. 4546/2018 
(Α΄ 101) τροποποιούνται και το άρθρο 15 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 15
Μεταβατικές διατάξεις
1. Κατά την πρώτη έκδοση των κανονιστικών πράξε-
ων που προβλέπονται στις παραγράφους 2 και 6 του 
άρθρου 6 για την έγκριση του θαλάσσιου χωροταξικού 
σχεδιασμού, λαμβάνονται υπόψη οι κατευθύνσεις των 
εγκεκριμένων χερσαίων χωροταξικών σχεδίων και προ-
γραμμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, αξιολογείται αν και σε 
ποιο βαθμό τα σχέδια και προγράμματα του προηγού-
μενου εδαφίου συνάδουν με τον σκοπό της Οδηγίας 
2014/89/ΕΚ (L 257), και αν διαπιστωθούν συγκρούσεις, 
ακολουθείται κατ’ αναλογία η διαδικασία της παρ. 3 του άρθρου 7 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241).
2. Μετά την έκδοση των κανονιστικών πράξεων για 
την έγκριση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, 
οι κανονιστικές πράξεις χωροταξικού σχεδιασμού του 
χερσαίου χώρου λαμβάνουν υπόψη τις κατευθύνσεις 
του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, σχετικά με τη χωρική ανάπτυξη και ρύθμιση του θαλάσσιου χώρου και 
την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών, 
στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης ξηράς - θάλασσας.
3. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος, προγράμματα, 
μελέτες και έργα εμπλεκόμενων αρχών και φορέων που 
άπτονται του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού κοι-
νοποιούνται στην αρμόδια αρχή του άρθρου 14 για να 
διευκολύνεται ο συντονισμός των τομεακών πολιτικών.
4. Κατά την εφαρμογή των διατάξεων του Μέρους Α΄ δι-
ατηρούνται σε ισχύ οι ειδικότερες διατάξεις του ν.δ. 420/
1970 (Α΄ 27).»
Άρθρο 28
Ορισμοί - Αντικατάσταση της περ. 11 του άρθρου 4 του ν. 3983/2011
Η περ. 11 του άρθρου 4 του ν. 3983/2011 (Α΄ 144) αντι-
καθίσταται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 4
(άρθρο 3 Οδηγίας 2008/56/ΕΚ) Ορισμοί
Κατά την έννοια του νόμου αυτού και των κανονιστι-
κών πράξεων που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότηση του 
νοούνται ως:
1. «Θαλάσσια ύδατα»:α) τα ύδατα, ο θαλάσσιος βυθός και το υπέδαφος στη 
θαλάσσια πλευρά της γραμμής βάσης από την οποία με-
τριέται το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης, έως τα όρια της περιοχής όπου η Ελληνική Δημοκρατία ή άλλο κράτος -
μέλος έχει κυριαρχικά δικαιώματα ή ασκεί δικαιοδοσία, 
σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δί-
καιο της Θάλασσας, που κυρώθηκε με τον ν. 2321/1995 
(Α΄ 136), και
β) τα παράκτια ύδατα, όπως ορίζονται στην περ. ζ΄ της 
παρ. 2 του άρθρου 2 του ν. 3199/2003 (Α΄ 280), ο πυθ-
μένας και το υπέδαφος του, στο βαθμό που ιδιαίτερες 
πτυχές της περιβαλλοντικής κατάστασης του θαλάσσιου 
περιβάλλοντος δεν αποτελούν αντικείμενο ρύθμισης 
από τον εν λόγω νόμο και το π.δ. 51/2007 (Α΄ 54) ή από άλλες εθνικές ή κοινοτικές διατάξεις.
2. «Θαλάσσια περιοχή ή υποπεριοχή»: μια θαλάσσια 
περιοχή ή υποπεριοχή που προσδιορίζεται σύμφωνα με 
το άρθρο 5. Η θαλάσσια περιοχή και οι υποπεριοχές της ορίζονται με σκοπό την ευκολότερη εφαρμογή του πα-
ρόντος και οριοθετούνται με συνεκτίμηση υδρολογικών, 
ωκεανογραφικών, βιογεωγραφικών, περιβαλλοντικών, 
χωροταξικών και αναπτυξιακών χαρακτηριστικών.
3. «Θαλάσσια στρατηγική»: η στρατηγική που χαράσ-
σεται και εφαρμόζεται για κάθε συγκεκριμένη θαλάσσια 
υποπεριοχή σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 6.
4. «Περιβαλλοντική κατάσταση»: η συνολική κατάστα-
ση του περιβάλλοντος στα θαλάσσια ύδατα, λαμβάνο-
ντας υπόψη τη δομή, τη λειτουργία και τις διεργασίες των 
συστατικών των θαλάσσιων οικοσυστημάτων από κοι-νού με τους φυσικούς φυσιογραφικούς, γεωγραφικούς, βιολογικούς, γεωλογικούς και κλιματικούς παράγοντες, 
καθώς και τις φυσικές, ηχητικές και χημικές συνθήκες, 
συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που οφείλονται σε 
ανθρώπινες δραστηριότητες μέσα ή έξω από μια συγκε-
κριμένη υποπεριοχή.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11690 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
5. «Καλή περιβαλλοντική κατάσταση»: η περιβαλλο-
ντική κατάσταση των θαλάσσιων υδάτων, στην οποία 
τα ύδατα αυτά παρέχουν οικολογικά ποικίλους και δυ-
ναμικούς ωκεανούς και θάλασσες καθαρές, υγιείς και 
παραγωγικές στα πλαίσια των εγγενών συνθηκών τους 
και όπου η χρήση του θαλάσσιου περιβάλλοντος βρί-
σκεται σε επίπεδο αειφορίας, διασφαλίζοντας έτσι τις 
δυνατότητες για χρήσεις και δραστηριότητες από τη 
σημερινή και τις μελλοντικές γενεές, δηλαδή:
α) δομή, λειτουργίες και διεργασίες των συστατικών 
των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, από κοινού με τους 
συνδεδεμένους φυσιογραφικούς, γεωγραφικούς, γεω-
λογικούς και κλιματικούς παράγοντες, που επιτρέπουν 
στα εν λόγω οικοσυστήματα να λειτουργούν πλήρως και 
να διατηρούν την ανθεκτικότητα τους απέναντι στην 
ανθρωπογενή περιβαλλοντική αλλαγή. Τα θαλάσσια 
είδη και οι οικότοποι / ενδιαιτήματα προστατεύονται, 
η ανθρωπογενής υποβάθμιση της βιοποικιλότητας 
προλαμβάνεται και τα διάφορα βιολογικά στοιχεία που 
συνθέτουν το οικοσύστημα λειτουργούν σε ισορροπία,
β) υδρομορφολογικές, φυσικές και χημικές ιδιότητες 
των οικοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των ιδιο-
τήτων εκείνων που προκύπτουν από ανθρώπινες δρα-
στηριότητες στη συγκεκριμέ νη υποπεριοχή, οι οποίες 
υποστηρίζουν τα εν λόγω οικοσυστήματα. Οι ανθρω-
πογενείς εναποθέσεις ουσιών και ενέργειας, περιλαμ-
βανομένου του θορύβου στο θαλάσσιο περιβάλλον δεν 
προκαλούν επιπτώσεις ρύπανσης.
Η καλή περιβαλλοντική κατάσταση προσδιορίζεται στο 
επίπεδο της θαλάσσιας υποπεριοχής σύμφωνα με το άρ-
θρο 5, με βάση τα χαρακτηριστικά ποιοτικής περιγραφής 
του Παραρτήματος Ι. Για να επιτευχθεί ο στόχος της καλής 
περιβαλλοντικής κατάστασης εφαρμόζεται η κατάλληλη διαχείριση με βάση την οικοσυστημική προσέγγιση.
6. «Κριτήρια»: διακριτά τεχνικά γνωρίσματα τα οποία 
είναι συναφή με χαρακτηριστικά ποιοτικής περιγραφής.
7. «Περιβαλλοντικός στόχ ος»: η ποιοτική ή ποσοτική 
αναφορά στην επιθυμητή κατάσταση των διαφόρων 
συστατικών των θαλάσσιων υδάτων και των πιέσεων 
και επιδράσεων στα ύδατα αυτά, σε κάθε συγκεκριμένη 
θαλάσσια υποπεριοχή. Οι περιβαλλοντικοί στόχοι καθο-
ρίζονται σύμφωνα με το άρθρο 10.
8. «Ρύπανση»: η άμεση ή έμμεση εισαγωγή ουσιών 
ή ενέργειας στο θαλάσσιο περιβάλλον ως αποτέλεσμα 
ανθρώπινων δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένου 
και του ανθρωπογενούς υποθαλάσσιου θορύβου, οι επι-
πτώσεις των οποίων έχουν ως αποτέλεσμα ή ενδέχεται:
α) να είναι επιβλαβείς για τους ζωντανούς οργανισμούς 
και τα θαλάσσια οικοσυστήματα, καταλήγοντας ιδίως 
στην απώλεια βιοποικιλότητας,
β) να θέτουν σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία,
γ) να εμποδίζουν τις θαλάσσιε ς δραστηριότητες όπως 
η αλιεία, ο τουρισμός και η αναψυχή, καθώς και άλλες 
νόμιμες χρήσεις της θάλασσας,
δ) να υποβαθμίζουν ποιοτικ ά τη χρήση των θαλάσσι-
ων υδάτων και να μειώνουν την ελκυστικότητά τους ή 
γενικότερα να υποβαθμίζουν την αειφόρο χρήση των 
θαλάσσιων αγαθών και υπηρεσιών.
9. «Περιφερειακή συνεργασία»: η συνεργασία και ο 
συντονισμός δραστηριοτήτων μεταξύ Ελληνικής Δημο-κρατίας και κρατών - μελών και, όταν είναι δυνατόν, με 
τρίτες χώρες που μοιράζονται την ίδια θαλάσσια περιοχή 
ή υποπεριοχή, με σκοπό τη διαμόρφωση και εφαρμογή 
θαλάσσιων στρατηγικών για το περιβάλλον.
10. «Περιφερειακή σύμβαση για τη θάλασσα»: οποιαδή-
ποτε διεθνής σύμβαση ή διεθνής συμφωνία με το διευθύ-
νον όργανό της που έχει συσταθεί με σκοπό την προστασία 
του θαλάσσιου περιβάλλοντος, της θαλάσσιας περιοχής 
και των υποπεριοχών που αναφέρονται στο άρθρο 5.
Για την περιοχή της Μεσογείου Θαλάσσης ως Περιφε-
ρειακή Σύμβαση νοείται η Σύμβαση για την Προστασία 
του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος και των Παράκτιων Περι-
οχών της Μεσογείου Θαλάσσης «Σύμβαση της Βαρκελώ-
νης», η οποία έχει κυρωθεί με τον ν. 855/1978 (Α΄ 235) και 
τα Πρωτόκολλά της στα οποία η Ελληνική Δημοκρατία είναι Συμβαλλόμενο Μέρος.
11. «Αρμόδια αρχή»: η Γενική Γ ραμματεία Φυσικού Πε-
ριβάλλοντος και Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας, σύμφωνα με το άρθρο 19.»
Άρθρο 29
Καθορισμός υποδιαιρέσεων των θαλάσσιων 
υποπεριοχών - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 20 του ν. 3983/2011
Η παρ. 1 του άρθρου 20 του ν. 3983/2011 (Α΄ 144) τρο-
ποποιείται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 20
Καθορισμός υποδιαιρέσεων των
θαλάσσιων υποπεριοχών (άρθρο 4 παρ. 2β
της Οδηγίας 008/56/ΕΚ)
1. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, η οποία εκδίδεται μετά από γνώμη του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας του άρθρου 4 του
ν. 4447/2016 (Α΄ 241), οι θαλάσσιες υποπεριοχές που 
ορίζονται στην παρ. 2 του άρθρου 5 και εμφανίζονται 
στον χάρτη του Παραρτήματος ΙΙ, μπορεί, κατ’ εφαρμογή 
του ίδιου άρθρου, να υποδιαιρούνται σε θαλάσσια δια-μερίσματα, με κριτήρια επιστημονικά που συνεκτιμούν 
υδρολογικά, ωκεανογραφικά, βιογεωγραφικά, περιβαλ-
λοντικά, χωροταξικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά.
2. Οι υποδιαιρέσεις των θαλ άσσιων υποπεριοχών που 
καθορίζονται σύμφωνα με την παρ. 1, μπορεί να επανα-
προσδιορίζονται με την ίδια ως άνω διαδικασία μετά από 
επανεξέταση, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 5.»
Άρθρο 30
Έννοια Θαλάσσιων Χωροταξικών Σχεδίων
Όπου στις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας ανα-
φέρονται τα «Θαλάσσια Χωροταξικά Σχέδια», νοούνται 
εφεξής τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια του παρόντος 
Κεφαλαίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΣΗ
ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΟΡΓ ΑΝΩΜΕΝΟΥΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ
Άρθρο 31
Σκοπός
Με τις διατάξεις του παρόντος Κεφαλαίου επιδιώκο-
νται ο περιορισμός της δόμησης σε περιοχές, για τις οποί-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11691 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ες δεν υπάρχει καμιάς μορφής σχεδιασμός και η παροχή 
κινήτρων για τη συγκέντρωση περιβαλλοντικώς οχλου-
σών δραστηριοτήτων σε οργανωμένους υποδοχείς.
Άρθρο 32
Εκτός σχεδίου δόμηση
1. Τα γήπεδα που βρίσκονται εκτός σχεδίων πόλεως, 
εκτός ορίων των νομίμως υφισταμένων οικισμών προ 
του έτους 1923, που στερούνται ρυμοτομικού σχεδίου, 
και εκτός περιοχών, στις οποίες έχουν καθορισθεί χρή-
σεις γης, όροι και περιορισμοί δόμησης από εργαλεία 
πολεοδομικού σχεδιασμού πρώτου επιπέδου ή από 
διατάγματα που καθορίζουν όρους και περιορισμούς 
δόμησης σε περιοχές εκτός σχεδίου, όπως τα διατάγ-
ματα της παρ. 2 του άρθρου 10 του από 17.7/ 16.8.1923 (Α΄ 228) ν.δ. ή Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου του άρθρου 29 
του ν. 1337/1983 (Α΄ 33) ή Ε.Σ.Χ.Α.Δ.Α. του άρθρου 12 
του ν. 3986/2011 (Α΄ 152) ή Ε.Σ.Χ.Α.Σ.Ε. του άρθρου 24 
του ν. 3894/2010 (Α΄ 204), διέπονται από τις διατάξεις 
του παρόντος Κεφαλαίου, καθώς και από την κείμενη 
νομοθεσία, ιδίως δε από τις διατάξεις του από 6.10.1978 
π.δ. (Δ΄ 538) και του από 24.5.1985 π.δ. (Δ΄ 270), που δεν έρχονται σε αντίθεση με τις διατάξεις του παρόντος.
Στα γήπεδα αυτά, οι οικοδομικές άδειες επιβαρύνο-
νται με τέλος πέντε τοις εκατό (5%) επί του κόστους της οικοδομικής άδειας, το οποίο αποδίδεται στο Πράσινο 
Ταμείο, για τη χρηματοδότηση δράσεων στις εκτός σχε-
δίου περιοχές που αντισταθμίζουν την επιβάρυνση του περιβάλλοντος από το γεγονός ότι δομούνται περιοχές που κατ’ αρχήν δεν προορίζονται για δόμηση.
2. Στα γήπεδα που βρίσκονται εκτός σχεδίων πόλεως 
και εκτός ορίων των νομίμως υφισταμένων οικισμών προ 
του έτους 1923, που στερούνται ρυμοτομικού σχεδίου, αλλά εντός περιοχών στις οποίες καθορίζονται χρήσεις 
γης, όροι και περιορισμοί δόμησης από εργαλεία πο-
λεοδομικού σχεδιασμού πρώτου επιπέδου, οι επιτρε-
πόμενες χρήσεις γης πρέπει να συνάδουν με τα χωρικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και 
να μην λειτουργούν ανταγωνιστικά προς τις χρήσεις 
γης στις περιοχές εντός σχεδίου, εντός ορίων οικισμών 
και εντός οργανωμένων μορφών ανάπτυξης στην ευ-
ρύτερη περιοχή. Στις περιοχές αυτές η αρτιότητα και οι 
όροι δόμησης που ορίζονται με εργαλεία πολεοδομικού 
σχεδιασμού πρώτου επιπέδου επιτρέπεται να είναι ευ-
νοϊκότεροι από τους ισχύοντες για τα γήπεδα της παρ. 1.
Ειδικά ο συντελεστής δόμησης, η κάλυψη, το ύψος και ο 
όγκος μπορούν να ορίζονται ευνοϊκότεροι για τη δόμηση 
από τους αντίστοιχους όρους στα γήπεδα της παρ. 1 
μέχρι 10%. Σε κάθε περίπτωση, οι όροι αυτοί δεν επι-
τρέπεται να είναι ευνοϊκότεροι, δηλαδή να καθιστούν 
ευχερέστερη τη δόμηση, σε σχέση προς τους ισχύοντες 
στις περιοχές εντός σχεδίου, εντός ορίων οικισμών και 
εντός οργανωμένων μορφών ανάπτυξης στην ευρύτερη 
περιοχή ή να οδηγούν στην εν τοις πράγμασι δημιουργία 
νέων οικισμών χωρίς εγκεκριμένο πολεοδομικό σχέδιο.
Άρθρο 33
Όροι δόμησης
1. Για τις ανάγκες της δόμησης των κτιρίων της παρ. 1 
του άρθρου 32, ο μέγιστος συντελεστής δόμησης ανέρ-χεται καταρχήν σε 0,18, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης σε 
δέκα τοις εκατό (10%) και ο μέγιστος αριθμός ορόφων 
σε δύο (2).
2. Το ανώτατο ύψος των κτισμάτων απαγορεύεται να 
υπερβαίνει τον υδροκρίτη. Εξαιρούνται οι κεραίες ραδιο-
επικοινωνίας και κινητής τηλεφωνίας με τις απαραίτητες 
κτιριακές υποδομές για τη λειτουργία τους, οι εγκατα-
στάσεις και υποδομές σταθμών ηλεκτροπαραγωγής ανα-
νεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και οι εγκαταστάσεις 
και υποδομές αστεροσκοπείων ιδιοκτησίας Δημόσιων 
φορέων ή φορέων του ευρύτερου Δημόσιου τομέα 
που εξυπηρετούν τη λειτουργία τους. Για τις ανάγκες 
του παρόντος, ως υδροκρίτης ορίζεται η νοητή γραμμή 
που συνδέει τα υψηλότερα σημεία της επιφάνειας και 
διαχωρίζει δυο υδρολογικές λεκάνες απορροής, όπως 
αναλυτικότερα καθορίζεται στο Τεύχος Τεχνικών Οδη-
γιών για την εφαρμογή του ν. 4067/2012 (ΝΟΚ, Α΄ 79) 
που εγκρίθηκε με την υπό στοιχεία 63234/19.12.2012 
απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΑΔΑ: Β4ΜΕ0-Θ25).
3. Στις πιο κάτω περιπτώσεις, ισχύουν ειδικά οι εξής 
όροι δόμησης:
α) αα) Σε γεωργοκτηνοτροφικά, γεωργοπτηνοτροφικά 
κτίρια, κτίρια υδατοκαλλιεργειών, στέγαστρα σφαγής, 
γεωργικές αποθήκες, δεξαμενές, θερμοκήπια και λοιπές 
γεωργικές κατασκευές του άρθρου 2 του από 24.5.1985 
προεδρικού διατάγματος (Δ΄ 270), η παρέκκλιση του συ-
ντελεστή δόμησης που προβλέπεται στην περ. ε΄ της 
παρ. 1 του ίδιου άρθρου δεν μπορεί να υπερβεί το 0,8.
αβ) Οι δεξαμενές καλλιέργειας υδρόβιων οργανισμών 
εντάσσονται στις παρεκκλίσεις της περ. α΄ της παρ. 2 του 
από 24.5.1985 προεδρικού διατάγματος (Δ΄ 270) αλλά το 
μέγιστο ύψος αυτών ορίζεται σε 50 εκατοστά.
β) Σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις του άρθρου 4 του 
από 24.5.1985 προεδρικού διατάγματος (Δ΄ 270) ο μέγι-
στος συντελεστής δόμησης δεν μπορεί να υπερβεί το 0,6 
και ο μέγιστος συντελεστής κατ’ όγκον εκμετάλλευσης 
το 4.
γ) Σε κτίρια που προορίζονται για αμιγή χρήση γρα-
φείων ή καταστημάτων του άρθρου 5 του από 24.5.1985 
π.δ. η μέγιστη επιφάνεια του κτιρίου, καθώς και η συνο-λική επιφάνεια των ορόφων δεν μπορούν να υπερβαί-
νουν τα πεντακόσια πενήντα (550) τ.μ.. Η παρέκκλιση του 
συντελεστή δόμησης, που προβλέπεται στην παρ. 2 του 
ίδιου άρθρου, χορηγείται με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας ύστερα από γνωμοδότη-
ση του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων 
και Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.ΘΑ.) ή του Συμβουλίου 
Μητροπολιτικού Σχεδιασμού, κατά περίπτωση και δεν 
μπορεί να υπερβεί το 0,18 και η παρέκκλιση του ποσο-στού κάλυψης δεν μπορεί να υπερβεί το δέκα οκτώ τοις εκατό (18%).
δ) Σε κτίρια κατοικίας της περ. ΙΙ.1 του άρθρου 1 του 
προεδρικού διατάγματος 59/2018 (Α΄ 114), η μέγιστη 
επιτρεπομένη επιφάνεια του κτιρίου ως και η συνολική επιφάνεια των ορόφων δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει:
δα) Για γήπεδα εμβαδού μεγαλύτερου των τεσσάρων 
χιλιάδων (4.000) τ.μ. μέχρι και οχτώ χιλιάδες (8.000) τ.μ., 
για μεν τα πρώτα τέσσερις χιλιάδες (4.000) τ.μ. τα εκατόν 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11692 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ογδόντα έξι (186) τ.μ., για δε τα λοιπά το γινόμενο του 
υπολοίπου εμβαδού του γηπέδου επί τον συντελεστή 
δόμησης 0,018.
δβ) Για γήπεδα εμβαδού μεγαλύτερου των οχτώ χιλιά-
δων (8.000) τ.μ., για μεν τα πρώτα οχτώ χιλιάδες (8.000) 
τ.μ. τα διακόσια πενήντα οχτώ (258) τ.μ., για δε τα λοιπά 
το γινόμενο του υπολοίπου εμβαδού του γηπέδου επί 
τον συντελεστή δόμησης 0,009 μη δυναμένη σε καμία περίπτωση να υπερβεί τα τριακόσια εξήντα (360) τ.μ..
δγ) Για γήπεδα με εμβαδόν πολλαπλάσιο του κατά 
κανόνα αρτίου (4.000 τ.μ.), για τα οποία συντρέχουν οι 
προϋποθέσεις κατάτμησης, η μέγιστη επιφάνεια κτιρίου 
ισούται με το άθροισμα του εμβαδού των κτιρίων που 
θα επιτρεπόταν να ανεγερθούν σε κάθε γήπεδο μετά 
την κατάτμηση, μειωμένη κατά δέκα πέντε τοις εκατό 
(15%), και υπό τις προϋποθέσεις ότι: α) θα ανεγερθεί μια 
οικοδομή και β) το γήπεδο θα παραμείνει ενιαίο. Μεταβι-
βάσεις κατά παράβαση των προϋποθέσεων αυτών είναι 
αυτοδικαίως άκυρες.
ε) Σε κτίρια που προορίζονται για εμπορικές αποθήκες 
του άρθρου 9 του από 24.5.1985 προεδρικού διατάγμα-
τος, ο μέγιστος συντελεστής δόμησης ορίζεται σε 0,18 
και το μέγιστο ποσοστό κάλυψης σε δέκα οχτώ τοις 
εκατό (18%). Η παρέκκλιση του συντελεστή δόμησης 
που προβλέπεται στις περ. ε΄, στ΄ και ζ΄ της παρ. 2 του 
ίδιου άρθρου, χορηγείται με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας ύστερα από γνωμοδότηση 
του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και 
Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.ΘΑ.) ή του Συμβουλίου Μη-
τροπολιτικού Σχεδιασμού, κατά περίπτωση.
στ) Σε κτίρια που προορίζονται για εκπαιδευτήρια και 
ευαγή ιδρύματα του άρθρου 5 του από 6.10.1978 προε-
δρικού διατάγματος (Δ΄ 538), συμπεριλαμβανόμενων και 
των κτιρίων της παρ. 3 του ίδιου άρθρου, η παρέκκλιση του συντελεστή δόμησης που προβλέπεται στο εδάφιο δ΄ της παρ. 2 του ίδιου άρθρου χορηγείται με απόφαση 
του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας ύστερα από 
πρόταση της αρμόδιας υπηρεσίας του Υπουργείου Παι-δείας και Θρησκευμάτων και γνωμοδότηση του ΚΕ.ΣΥ.
ΠΟ.Θ.Α. ή του Συμβουλίου Μητροπολιτικού Σχεδιασμού, 
κατά περίπτωση, και δεν μπορεί να υπερβεί το 0,27.
ζ) Σε κτίρια που προορίζονται για νοσοκομεία και κλι-
νικές του άρθρου 6 του από 6.10.1978 π.δ., η παρέκκλιση 
του συντελεστή δόμησης που προβλέπεται στο εδάφιο δ΄
της παρ. 2 του ίδιου άρθρου χορηγείται με απόφαση 
του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας ύστερα 
από πρόταση της αρμόδιας υπηρεσίας του Υπουργείου Υγείας και γνωμοδότηση του ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. ή του Συμ-
βουλίου Μητροπολιτικού Σχεδιασμού, κατά περίπτωση, 
και δεν μπορεί να υπερβεί το 0,54.
η) Σε κτίρια που προορίζονται για εξυπηρέτηση των 
αναγκών των Κέντρων Τεχνικού Ελέγχου Αυτοκινήτων 
(ΚΤΕΟ) του άρθρου 16 του από 6.10.1978 προεδρικού 
διατάγματος ορίζονται οι εξής όροι δόμησης:
ηα) Συντελεστής δόμησης 0,6.
ηβ) Μέγιστο ποσοστό κάλυψης σαράντα τοις εκατό 
(40%).
ηγ) Το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος κτιρίου δεν μπορεί 
να υπερβαίνει τα δώδεκα (12) μ. και σε περίπτωση στέγης 
τα δέκα τέσσερα (14) μ.ηδ) Ο συντελεστής κατ’ όγκον εκμετάλλευσης δεν επι-
τρέπεται να υπερβαίνει το τέσσερα (4).
θ) Σε εγκαταστάσεις εφοδιαστικής της περ. 21 της παρ. ΙΙ
του άρθρου 1 του π.δ. 59/2018, ο μέγιστος συντελεστής 
δόμησης ορίζεται σε 0,6 το μέγιστο ύψος σε 14 μ. και ο 
μέγιστος συντελεστής κατ’ όγκον εκμετάλλευσης σε 4,5.
ι) Σε κέντρα δεδομένων (DataCentres) της περ. 21.Α 
της παρ. ΙΙ του άρθρου 1 του π.δ. 59/2018, ο μέγιστος 
συντελεστής δόμησης ορίζεται σε 0,8, το μέγιστο ποσο-
στό κάλυψης σε εξήντα τοις εκατό (60%) και ο μέγιστος 
συντελεστής κατ’ όγκον εκμετάλλευσης σε 4,5.
4. Η δόμηση σε ακατοίκητα νησιά επιτρέπεται υπό τους 
όρους που καθορίζονται από τα εργαλεία πολεοδομικού 
σχεδιασμού πρώτου επιπέδου, με την επιφύλαξη των δι-
ατάξεων που ισχύουν για τις προστατευόμενες περιοχές 
του άρθρου 19 του ν. 1650/1986 (Α΄ 160). Η ελάχιστη 
αρτιότητα δεν μπορεί να ορίζεται κατώτερη των είκοσι (20) στρεμμάτων.
5. Εάν εμβαδόν γηπέδου που υπερέβαινε τα 4.000 τ.μ. 
απομειώθηκε λόγω απαλλοτρίωσης, διάνοιξης διεθνούς, 
εθνικής, επαρχιακής ή δημοτικής οδού ή αναδασμού, το 
γήπεδο θεωρείται άρτιο, εάν το εμβαδόν του υπερβαίνει 
τα 2.000 τ.μ. και έχει πρόσωπο σε διεθνή, εθνική, επαρ-χιακή ή δημοτική οδό τουλάχιστον είκοσι πέντε (25) μ..
6. Στις εκτός σχεδίου περιοχές επιτρέπεται η συνένωση 
όμορων γηπέδων, υπό τις εξής προϋποθέσεις:
α) το νέο γήπεδο που προκύπτει μετά τη συνένωση 
έχει εμβαδόν τουλάχιστον 4.000 τ.μ. και,
β) τουλάχιστον ένα από τα γήπεδα που συνενώνονται 
είναι άρτιο και οικοδομήσιμο με τις διατάξεις που ίσχυαν 
μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου.
Άρθρο 34
Όροι δόμησης σε τουριστικές εγκαταστάσειςσε περιοχές εκτός σχεδίου
1. Για χρήσεις της περ. «15. Τουριστικά καταλύματα, 
εγκαταστάσεις ειδικής τουριστικής υποδομής και λοιπές 
τουριστικές επιχειρήσεις (ν. 4276/2014, Α΄ 155)» της παρ. ΙΙ
του άρθρου 1 του π.δ. 59/2018 (Α΄ 114) το ελάχιστον 
εμβαδόν που πρέπει να έχουν τα γήπεδα της παρ. 1 του άρθρου 32, ώστε να θεωρούνται άρτια και οικοδομήσι-μα, είναι οκτώ χιλιάδες (8.000) τ.μ.. Κατ’ εξαίρεση, θεω-
ρούνται άρτια και οικοδομήσιμα γήπεδα εμβαδού κάτω 
των οκτώ χιλιάδων (8.000) τ.μ. και ελάχιστου εμβαδού 
τεσσάρων χιλιάδων (4.000) τ.μ. για την ανέγερση ξενο-δοχειακών καταλυμάτων, εφόσον πληρούν ενεργειακά, περιβαλλοντικά ή πολεοδομικά κριτήρια που ορίζονται 
με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας. Οι διατάξεις του παρόντος δεν εφαρμόζονται σε Ε.Σ.Χ.Α.Δ.Α. του άρθρου 12 του ν. 3986/2011 (Α΄ 152) ή Ε.Σ.Χ.Α.Σ.Ε. του άρθρου 24 του ν. 3894/2010 (Α΄ 204).
2. Η μέγιστη επιτρεπόμενη κάλυψη για κτίρια που βρί-
σκονται σε γήπεδα της παρ. 1 πλην οργανωμένων τουρι-
στικών κατασκηνώσεων (κάμπινγκ) με οικίσκους ή χωρίς 
οικίσκους και πλην των εγκαταστάσεων που ανεγείρο-νται σε τουριστικούς λιμένες δεν μπορεί να υπερβαίνει το 20% του γηπέδου. Για τα κτίρια αυτά ο συντελεστής δόμησης δεν μπορεί να υπερβαίνει τα παρακάτω:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11693 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
α) για γήπεδα εμβαδού μέχρι πενήντα (50) στρέμματα 
το 0,18,
β) για γήπεδα εμβαδού μέχρι εκατό (100) στρέμματα, 
για μεν τα πρώτα πενήντα (50) στρέμματα όπως στην 
υποπερ. α΄ και για την έκταση επιπλέον των πενήντα (50) 
και μέχρι τα εκατό (100) στρέμματα το 0,15,
γ) για γήπεδα εμβαδού μεγαλύτερου των εκατό (100) 
στρεμμάτων για μεν τα πρώτα εκατό (100) στρέμματα 
όπως στην υποπερ. αβ΄ και για την έκταση επιπλέον των 
εκατό (100) στρεμμάτων το 0,10,
δ) ειδικώς προκειμένου για τουριστικά καταλύματα 
που διαθέτουν τουλάχιστον τέσσερα (4) από τα κρι-τήρια κτιριοδομικής και πολεοδομικής αναβάθμισης 
του άρθρου 38, ο συντελεστής δόμησης δεν μπορεί να 
υπερβαίνει το 0,18 για όλη την έκταση του γηπέδου, και, 
προκειμένου για τουριστικά καταλύματα που διαθέτουν 
τουλάχιστον έξι (6) από τα κριτήρια κτιριοδομικής και 
πολεοδομικής αναβάθμισης του άρθρου 38, ο συντελε-στής δόμησης δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,2 για όλη την έκταση του γηπέδου,
ε) ειδικώς προκειμένου για εγκαταστάσεις ειδικής 
τουριστικής υποδομής της παρ. 3 του άρθρου 1 του 
ν. 4276/2014, ο συντελεστής δόμησης των περ. α΄, β΄ και 
δ΄ προσαυξάνεται κατά 0,02 επί της συνολικής έκτασης 
του γηπέδου, ο πρόσθετος αυτός συντελεστής δόμησης 
όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για την κατασκευή 
των εγκαταστάσεων ειδικής τουριστικής υποδομής,
στ) ειδικώς προκειμένου περί κύριων ξενοδοχειακών 
καταλυμάτων των υποπερ. αα΄ και ββ΄ της παρ. 2 του 
άρθρου 1 του ν. 4276/2014, επιτρέπεται η υπέρβαση 
της μέγιστης επιτρεπόμενης κάλυψης του γηπέδου κατά 
ποσοστό μέχρι πέντε τοις εκατό (5%), αποκλειστικά με 
σκοπό να δημιουργηθούν κοινόχρηστοι ημιυπαίθριοι 
χώροι επί της επιπλέον κάλυψης του γηπέδου, καθώς 
και ανάλογη αύξηση του ποσοστού των ημιυπαίθριων 
χώρων που δεν προσμετρώνται στον συντελεστή δόμη-
σης, σύμφωνα με την παρ. α΄ της παρ. 6 του ν. 4067/2012 
(Α΄ 79) από 20% σε 25%.
3. Η μέγιστη επιφάνεια που δύναται να δομηθεί σύμ-
φωνα με την παρ. 2 ορίζεται σε οκτώ χιλιάδες (8.000) τ.μ.
Μπορεί να δομηθεί επιφάνεια που υπερβαίνει τα οκτώ 
χιλιάδες (8.000) τ.μ., μόνο υπό την προϋπόθεση ότι, πριν 
από την έκδοση της οικοδομικής άδειας και εν όψει αυ-
τής, θα έχει παραχωρηθεί μέρος του γηπέδου στον οικείο 
Δήμο με συμβολαιογραφική πράξη και χωρίς αντάλλαγ-
μα, ως εξής:
α) εάν πρόκειται να δομηθεί έκταση από οχτώ χιλιάδες 
(8.000) τ.μ. έως είκοσι χιλιάδες (20.000) τ.μ., παραχωρεί-ται στον Δήμο έκταση ίση με το ήμισυ της έκτασης που θα δομηθεί επιπλέον των οχτώ χιλιάδων (8.000) τ.μ.,
β) εάν πρόκειται να δομηθεί έκταση πάνω από είκοσι 
χιλιάδες (20.000) τ.μ., παραχωρείται στον Δήμο έκταση 
έξι χιλιάδων (6.000) τ.μ. και, πλέον αυτής, έκταση ίση 
με αυτήν που θα δομηθεί πλέον των είκοσι χιλιάδων 
(20.000) τ.μ.
Στην περίπτωση αυτή, η αρτιότητα και τα ποσοστά εκ-
μετάλλευσης του γηπέδου υπολογίζονται σε ολόκληρο 
το γήπεδο, πριν από την προβλεπόμενη παραχώρηση. 
Το παραχωρούμενο τμήμα του γηπέδου καθορίζεται, κατ’ επιλογή του κυρίου του οικοπέδου, στο σχέδιο της 
γενικής διάταξης της και παραμένει αδόμητο. Σε κάθε 
περίπτωση, το τμήμα αυτό πρέπει να είναι σε θέση εύ-
κολα προσπελάσιμη από κοινόχρηστο χώρο.
Αντί του πιο πάνω τμήματος, επιτρέπεται η παραχώρη-
ση ενιαίας έκτασης σε άλλο γήπεδο, όμορο ή μη προς την 
έκταση όπου θα ανεγερθεί η τουριστική εγκατάσταση, 
το οποίο βρίσκεται πάντως εντός των διοικητικών ορίων 
της ίδιας δημοτικής ενότητας, μετά από σύμφωνη γνώμη 
του Δήμου στην περίπτωση, που η προς παραχώρηση 
έκταση βρίσκεται σε απόσταση μεγαλύτερη του ενός 
χιλιομέτρου από το γήπεδο, όπου θα ανεγερθεί η τουρι-
στική εγκατάσταση. Η προς παραχώρηση ενιαία έκταση 
πρέπει να έχει την αυτή ή μεγαλύτερη αντικειμενική αξία 
με το γήπεδο στο οποίο πρόκειται να ανεγερθεί η του-ριστική εγκατάσταση και πολεοδομική καταλληλόλητα 
για την ανάπτυξη των χρήσεων που προβλέπονται στην 
παρούσα παράγραφο.
Ως χρήσεις γης της παραχωρούμενης έκτασης ορίζο-
νται μόνο οι συναφείς με τη συλλογική αναψυχή, όπως 
τουριστικά περίπτερα, αθλοπαιδιές, λουτρικές εγκατα-
στάσεις και άλλες μη οχλούσες την τουριστική εγκατά-σταση χρήσεις κοινωνικού εξοπλισμού και κοινωνικής -
τεχνικής υποδομής και αποκλείονται κάθε λειτουργικής 
μορφής ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις και χώροι οργα-νωμένης κατασκήνωσης (κάμπινγκ).
Μετά από αίτηση του ενδιαφερομένου προς την οι-
κεία Αποκεντρωμένη Διοίκηση, η κατά την προηγούμενη 
υποπαράγραφο υποχρέωση παραχώρησης τμήματος 
του γηπέδου είναι δυνατόν να μετατραπεί σε υποχρέωση 
καταβολής προς τον οικείο δήμο χρηματικού ποσού. 
Το χρηματικό ποσό στην περίπτωση αυτή ορίζεται ίσο με την αξία της προς παραχώρηση έκτασης, όπως αυτή προσδιορίζεται κατά το σύστημα αντικειμενικού προσ-διορισμού της αξίας των ακινήτων. Σε περίπτωση που η 
περιοχή της προς παραχώρηση έκτασης δεν καλύπτεται 
από το σύστημα αντικειμενικών αξιών, το τίμημα καθο-ρίζεται με βάση συγκριτικά στοιχεία από τον Προϊστά-
μενο της αρμόδιας ΔΟΥ και στην περίπτωση αυτή η τιμή 
μονάδας δεν μπορεί να είναι μικρότερη από το πενήντα τοις εκατό (50%) της προκύπτουσας από την μέση τιμή 
ανά m2 της εγγεγραμμένης αξίας γηπέδου στα βιβλία 
της εταιρείας στον τελευταίο δημοσιευμένο ισολογισμό.
Η μετατροπή αυτή πραγματοποιείται με απόφαση του 
Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης ύστερα: α) από 
γνωμοδότηση του οικείου δήμου και β) από εισήγηση 
των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Περιβάλλο-ντος και Ενέργειας.
Η γνωμοδότηση του οικείου δήμου εκδίδεται εντός 
προθεσμίας δύο (2) μηνών, αφότου ζητηθεί τούτο από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, στην περίπτωση δε που η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη η συναίνεση του 
δήμου θεωρείται δεδομένη. Η απόφαση του Συντονιστή 
Αποκεντρωμένης Διοίκησης εκδίδεται εντός συνολικής προθεσμίας τεσσάρων (4) μηνών από την υποβολή της 
σχετικής αίτησης του ενδιαφερομένου. Σε περίπτωση 
που η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη το αίτημα της 
μετατροπής θεωρείται ότι γίνεται αποδεκτό.
Η κατά τα ανωτέρω γνώμη των υπηρεσιών του Υπουρ-
γείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας βασίζεται στον πο-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11694 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
λεοδομικό σχεδιασμό πρώτου επιπέδου που έχει πραγ-
ματοποιηθεί στην ίδια ή, ελλείψει αυτής, σε αντίστοιχες περιοχές, αλλά και γενικά στην εκτίμηση αναγκών, κοι-
νωνικής και τεχνικής υποδομής ή σε περιβαλλοντικά 
δεδομένα.
Τα περιερχόμενα στον δήμο χρηματικά ποσά κατα-
τίθενται σε ειδικό λογαριασμό και διατίθενται υποχρε-
ωτικά για τις ανάγκες καθαριότητας, φωτισμού, για τη 
δημιουργία έργων κοινωνικής - τεχνικής υποδομής ή 
κοινωνικού εξοπλισμού, καθώς και για έργα τουριστικής 
ανάπτυξης της περιοχής.
Στην ανωτέρω απόφαση του Συντονιστή Αποκεντρω-
μένης Διοίκησης ορίζονται, μετά και από σχετική αίτηση 
του ενδιαφερομένου οι δόσεις στις οποίες κατανέμεται το οφειλόμενο χρηματικό ποσό, με τρόπο ώστε να εξα-
σφαλίζεται η αποπληρωμή του συνόλου του χρηματικού 
ποσού μέσα στα πρώτα τρία (3) χρόνια από την έκδοση της προσωρινής ή οριστικής άδειας λειτουργίας της μο-νάδας.
Η αναστροφή της παραχώρησης της έκτασης και η 
μετατροπή της αντίστοιχης υποχρέωσης σε χρηματική είναι δυνατή οποτεδήποτε, ακόμα και μετά την αποπε-
ράτωση της τουριστικής εγκατάστασης, εφόσον συντρέ-
χουν οι ίδιες προϋποθέσεις μετά από σχετική αίτηση του 
ενδιαφερομένου και έκδοση απόφασης του Συντονιστή 
Αποκεντρωμένης Διοίκησης μετά από τήρηση της παρα-
πάνω αναφερομένης διαδικασίας. Στην περίπτωση αυτή 
η τιμή μονάδας υπολογίζεται ως ανωτέρω αλλά με βάση 
την αξία της έκτασης κατά τον χρόνο της αναστροφής.
Οι διατάξεις του παρόντος είναι δυνατόν να εφαρμο-
σθούν μετά από αίτηση του ενδιαφερομένου και για 
εκκρεμείς υποθέσεις που για οποιονδήποτε λόγο δεν 
ολοκληρώθηκε η παραχώρηση της έκτασης στον δήμο 
ή δεν εκδόθηκε από τον Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης η απόφαση καθορισμού του χρηματικού πο-
σού για την καταβολή της εκ μετατροπής υποχρέωσης 
παραχώρησης τμήματος γηπέδου. Στην περίπτωση αυτή 
η τιμή μονάδας υπολογίζεται ως ανωτέρω, αλλά με βάση 
την αξία της έκτασης κατά τον χρόνο της αναστροφής.
4. Για γήπεδα τουριστικών εγκαταστάσεων μέχρι δε-
καπέντε (15) στρεμμάτων απαιτείται, εκτός των άλλων, 
σχέδιο γενικής διάταξης, σχέδιο της σχέσης και οργά-
νωσης των ελεύθερων χώρων και μέθοδος διατήρησης 
θέας, καθώς και προσπέλασης προς την παραλία εφόσον 
το γήπεδο είναι παραλιακό. Για τα μεγαλύτερα των δε-
καπέντε (15) στρεμμάτων γήπεδα απαιτείται επιπλέον 
και μελέτη σύνδεσης με τα δίκτυα υποδομής της ευρύ-τερης περιοχής. Ως παραλιακό γήπεδο, για τις ανάγκες 
αυτής της παραγράφου, νοείται το πρώτο γήπεδο μετά 
τη γραμμή αιγιαλού.
5. Σε κτίρια που προορίζονται για τουριστικές εγκατα-
στάσεις οργανωμένης κατασκήνωσης (κάμπινγκ) με οι-
κίσκους ή χωρίς οικίσκους της παρ. δ΄ του άρθρου 8 του 
από 6.10.1978 π.δ., ισχύουν οι ακόλουθοι όροι δόμησης:
α) Ελάχιστο εμβαδόν γηπέδου: οκτώ χιλιάδες (8.000) 
τ.μ.
β) Μέγιστο ποσοστό κάλυψης: δέκα τοις εκατό (10%) 
της επιφάνειας του γηπέδου.
γ) Συντελεστής δόμησης: 0,10.δ) Η μέγιστη συνολική εκμετάλλευση δεν μπορεί να 
υπερβαίνει τις τρεις χιλιάδες (3.000) τ.μ.. Για γήπεδα που 
έχουν εμβαδόν που υπερβαίνει τα 30.000 τ.μ. επιτρέπε-
ται η υπέρβαση της μέγιστης συνολικής εκμετάλλευσης 
με συντελεστή δόμησης 0,02 ως προς την έκταση του 
γηπέδου που υπερβαίνει τα 30.000 τ.μ.. Στην περίπτωση 
αυτή η μέγιστη εκμετάλλευση δεν μπορεί να υπερβεί τα 
τέσσερις χιλιάδες (4.000) τ.μ..
ε) Το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος του κτιρίου ορίζεται 
σε τέσσερα και μισό (4,5) μέτρα με ένα (1) επιτρεπόμενο 
όροφο. Επιτρέπεται η δημιουργία υπόγειων αποκλειστι-
κά για βοηθητικές χρήσεις μέσα στο περίγραμμα του 
πραγματοποιούμενου κτιρίου.
Άρθρο 35
Όροι δόμησης για Σύνθετα Τουριστικά Καταλύματα - Τροποποίηση της παρ. 3 του 
άρθρου 9 του ν. 4002/2011
Τροποποιείται η παρ. 3 του άρθρου 9 του ν. 4002/2011 
(Α΄ 180) ως εξής:
«3.α. Τα σύνθετα τουριστικά καταλύματα υπόκεινται 
στους όρους και περιορισμούς της εκτός σχεδίου δό-
μησης τουριστικών εγκαταστάσεων του από 20.1.1988 προεδρικού διατάγματος (Δ΄ 61). Ο συντελεστής δόμη-
σης είναι ενιαίος για το σύνολο του σύνθετου τουριστι-
κού καταλύματος και δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,2 
και ειδικώς για τα κατοικημένα νησιά, πλην των νήσων 
Κρήτης, Κέρκυρας, Εύβοιας και Ρόδου, το 0,12. Για τον 
υπολογισμό της μέγιστης εκμετάλλευσης και των λοιπών 
όρων και περιορισμών δόμησης, η έκταση στην οποία αναπτύσσεται το σύνθετο τουριστικό κατάλυμα νοείται ως ενιαίο σύνολο.
β. Εφόσον ο υλοποιούμενος συντελεστής δόμησης 
δεν υπερβαίνει το 0,12, το ποσοστό των δυνάμενων να πωληθούν ή εκμισθωθούν μακροχρονίως τουριστικών επιπλωμένων κατοικιών, σύμφωνα με τα όσα ορίζονται στο άρθρο 8, καθορίζεται σε σαράντα τοις εκατό (40%) 
της συνολικώς δομούμενης επιφάνειας του σύνθετου 
τουριστικού καταλύματος. Το ποσοστό αυτό προσαυξά-
νεται σε εξήντα τοις εκατο (60%) όταν ο υλοποιούμενος συντελεστής δόμησης είναι ίσος ή μικρότερος του 0,07. 
Ειδικά, εφόσον στα σύνθετα τουριστικά καταλύματα πε-
ριλαμβάνεται γήπεδο γκολφ δεκαοκτώ (18) τουλάχιστον 
οπών, το ποσοστό των δυνάμενων να πωληθούν ή εκ-
μισθωθούν μακροχρονίως τουριστικών επιπλωμένων 
κατοικιών προσαυξάνεται σε:
αα) πενήντα πέντε τοις εκατό (55%) της συνολικώς 
δομούμενης επιφάνειας του σύνθετου τουριστικού κα-ταλύματος, εφόσον ο συντελεστής δόμησης που πραγ-ματοποιείται δεν υπερβαίνει το 0,12,
ββ) εβδομήντα τοις εκατό (70%) της συνολικώς δο-
μούμενης επιφάνειας του σύνθετου τουριστικού καταλύ-
ματος, εφόσον ο συντελεστής δόμησης δεν υπερβαίνει 
το 0,07. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί με πράξη του 
Προϊσταμένου της Ειδικής Υπηρεσίας Προώθησης και 
Αδειοδότησης Τουριστικών Επενδύσεων του άρθρου 12 
η παύση λειτουργίας του γηπέδου γκολφ, με στόχο τη 
μόνιμη διακοπή λειτουργίας του, ανακαλείται το Ειδικό 
Σήμα Λειτουργίας του σύνθετου τουριστικού καταλύ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11695 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ματος και επιστρέφεται εντόκως από της έκδοσης της 
σχετικής διαπιστωτικής πράξης τυχόν επιδότηση για την 
κατασκευή του ξενοδοχειακού καταλύματος και του γη-
πέδου γκολφ.
γ. Η υπαγωγή σε μία εκ των περ. α΄ ή β΄ είναι δεσμευτι-
κή και για κάθε μεταγενέστερη αναθεώρηση ή τροποποί-
ηση της οικοδομικής αδείας του σύνθετου τουριστικού 
καταλύματος.
δ. Ειδικότερες διατάξεις με τις οποίες έχουν καθορισθεί 
μικρότεροι συντελεστές δόμησης ή και αυστηρότεροι 
όροι και περιορισμοί δόμησης για την τουριστική αξιο-
ποίηση συγκεκριμένων γηπέδων, διατηρούνται σε ισχύ.
ε. Το ελάχιστο απαιτούμενο εμβαδόν των τουριστικών 
επιπλωμένων κατοικιών ορίζεται σε εβδομήντα (70) τ.μ. ανά αυτοτελή διηρημένη ιδιοκτησία. Για τις κατασκευές 
τουριστικών επιπλωμένων κατοικιών ισχύουν οι όροι δό-
μησης του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού του ν. 4067/
2012 (Α΄ 79). Οι όροι αυτοί δεν εφαρμόζονται για υφι-
στάμενα διαμερίσματα - δωμάτια, που μετατρέπονται 
σε τουριστικές επιπλωμένες κατοικίες, σύμφωνα με 
την παρ. 6 του άρθρου 8 του παρόντος, για τις οποίες 
ισχύουν οι υφιστάμενες κατά τον χρόνο έκδοσης της 
οικοδομικής αδείας διατάξεις.
στ. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλο-
ντος και Ενέργειας και Τουρισμού καθορίζονται ειδικές 
ενεργειακές προδιαγραφές για τα σύνθετα τουριστικά 
καταλύματα και τα Μικτά Τουριστικά Καταλύματα Μι-
κρής Κλίμακας, ιδίως όσον αφορά την εξοικονόμηση 
νερού, τη διαχείριση των αποβλήτων και την εν γένει 
ενεργειακή απόδοση των κτιρίων και εγκαταστάσεων 
που περιλαμβάνονται σε αυτά.»
Άρθρο 36
Κατηγορίες τουριστικών καταλυμάτων - Προσθήκη υποπερ. ζζ΄ στην περ. α΄ της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4276/2014
Στην περ. α΄ της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4276/2014 
(Α΄ 155) προστίθεται η υποπερ. ζζ΄, που προβλέπει τα 
μικτά τουριστικά καταλύματα μικρής κλίμακας ως νέα 
κατηγορία τουριστικών καταλυμάτων και η παρ. 2 δια-μορφώνεται ως εξής:
«2. Τουριστικά καταλύματα:Τουριστικά καταλύματα είναι οι τουριστικές επιχειρή-
σεις που υποδέχονται τουρίστες και παρέχουν σε αυτούς 
διαμονή και άλλες συναφείς προς τη διαμονή υπηρε-
σίες, όπως εστίαση, ψυχαγωγία, αναψυχή, άθληση. Τα 
κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα μπορεί να ανεγερθούν 
είτε αυτοτελώς είτε σε συνδυασμό με ειδική τουριστική υποδομή.
Διακρίνονται ως εξής:α. Κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα.
αα. Ξενοδοχεία: Τα ξενοδοχεία είναι εγκαταστάσεις 
διαμονής που διαθέτουν χώρους διανυκτέρευσης σε δω-
μάτια ή σε διαμερίσματα ενός ή δύο ή περισσότερων 
χώρων με λουτρό, κοινόχρηστους χώρους υποδοχής, 
παραμονής των πελατών και αίθουσα παροχής τουλά-χιστον πρωινού γεύματος.
ββ. Οργανωμένες τουριστικές κατασκηνώσεις 
(camping): Οι οργανωμένες τουριστικές κατασκηνώσεις 
είναι κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα, υπαίθρια, με ή χωρίς οικίσκους, στα οποία παρέχεται η δυνατότητα δια-
μονής, εστίασης και αναψυχής τουριστών που διαθέτουν 
ή όχι ίδια κατασκηνωτικά και μεταφορικά μέσα, όπως συ-
ρόμενα ή αυτοκινούμενα τροχόσπιτα, ρυμουλκούμενα ή 
ημιρυμουλκούμενα τροχόσπιτα, σκηνές, τροχοσκηνές ή 
σκηνές επί της οροφής οχημάτων, τουριστικά λεωφορεία 
διαμορφωμένα με κοιτώνες (hotel bus) και τουριστικά 
λεωφορεία με συρόμενα οχήματα διαμορφωμένα με 
κοιτώνες (rotel hotel). Με απόφαση του Υπουργού Του-
ρισμού ρυθμίζονται οι όροι ίδρυσης και λειτουργίας των 
οργανωμένων τουριστικών κατασκηνώσεων και καθο-
ρίζονται οι τεχνικές και λειτουργικές προδιαγραφές αυ-
τών. Με την ίδια απόφαση καθορίζονται ο τρόπος και 
η διαδικασία κατάταξής τους σε κατηγορίες αστέρων, 
τα βαθμολογούμενα κριτήρια, θέματα σχετικά με τον 
τρόπο και τη διαδικασία κατάταξης στις νέες κατηγορίες 
αστέρων των υφιστάμενων οργανωμένων τουριστικών 
κατασκηνώσεων και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
γγ. Ξενώνες φιλοξενίας νέων: ξενώνες φιλοξενίας νέων 
είναι κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα τα οποία ευρίσκο-
νται εντός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων και οικισμών. 
Με απόφαση του Υπουργού Τουρισμού, καθορίζονται 
οι τεχνικές και λειτουργικές προδιαγραφές των ξενώνων 
φιλοξενίας νέων, οι όροι και οι προϋποθέσεις λειτουργίας 
τους, τα απαραίτητα δικαιολογητικά και οι οικονομικές επιβαρύνσεις για τη νόμιμη λειτουργία τους, οι διοικη-τικές κυρώσεις για παράβαση των παραπάνω όρων και 
προϋποθέσεων, τα κριτήρια και η διαδικασία κατάταξής 
τους και κάθε άλλο σχετικό θέμα για την ίδρυση και λει-τουργία τους.
Επιτρέπεται η μετατροπή υφιστάμενων ξενοδοχεια-
κών καταλυμάτων της υποπερ. αα΄ της περ. α΄ της παρ. 1 
ή πολυώροφων οικοδομών σε ξενώνες φιλοξενίας νέων, 
εφόσον πληρούν τις τεχνικές και λειτουργικές προδια-
γραφές του προηγούμενου εδαφίου. Με απόφαση του 
Υπουργού Τουρισμού καθορίζονται ο τρόπος και η δι-
αδικασία μετατροπής των καταλυμάτων αυτών ή των 
πολυώροφων οικοδομών σε ξενώνες φιλοξενίας νέων.
δδ. Σύνθετα τουριστικά καταλύματα: σύνθετα τουρι-
στικά καταλύματα είναι τα ξενοδοχειακά καταλύματα 
της υποπερ. αα΄ της περ. α΄ της παρ. 2 που ανεγείρονται 
σε συνδυασμό:
α) με τουριστικές επιπλωμένες κατοικίες της υποπερ. 
ββ΄ της περ. β΄ της παρ. 2 και
β) με εγκαταστάσεις ειδικής τουριστικής υποδομής. Για 
την ίδρυση και λειτουργία των σύνθετων τουριστικών 
καταλυμάτων εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 
8 και 9 του ν. 4002/2011 (Α΄ 180). Για την εφαρμογή του 
νόμου αυτού ως εγκαταστάσεις ειδικής τουριστικής 
υποδομής νοούνται συνεδριακά κέντρα, γήπεδα γκολφ, 
κέντρα θαλασσοθεραπείας, τουριστικοί λιμένες, χιονο-
δρομικά κέντρα, θεματικά πάρκα, Κέντρα Προπονητικού 
Αθλητικού Τουρισμού, υδροθεραπευτήρια, καθώς και οι 
εξής εγκαταστάσεις ειδικών μορφών τουρισμού: μονά-
δες ιαματικής θεραπείας, κέντρα ιαματικού τουρισμού -
θερμαλισμού, κέντρα αναζωογόνησης, κέντρα ευεξίας 
και αισθητικής και κέντρα καταδυτικού τουρισμού. Με απόφαση του Υπουργού Τουρισμού δύνανται να προσ-διορίζονται και άλλα είδη τουριστικών επιχειρήσεων ή 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11696 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
εγκαταστάσεων ως εγκαταστάσεις ειδικής τουριστικής 
υποδομής, που αποτελούν τμήμα των σύνθετων τουρι-
στικών καταλυμάτων.
εε. Ξενοδοχεία συνιδιοκτησίας (condohotels) είναι ξε-
νοδοχειακά καταλύματα της υποπερ. αα΄ της περ. α΄ της 
παρ. 2, κατηγορίας τριών (3) ή τεσσάρων (4) ή πέντε (5) 
αστέρων εντός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων και εντός 
ορίων οικισμών πριν από το έτος 1923 ή κάτω των δύο 
χιλιάδων (2.000) κατοίκων. Επί των ξενοδοχείων αυτών, 
με τη μορφή δωματίων ή διαμερισμάτων, επιτρέπεται 
η σύσταση οριζόντιων και κάθετων ιδιοκτησιών και η 
σύσταση ή μεταβίβαση ενοχικών και εμπραγμάτων δι-καιωμάτων σε τρίτους. Η μακροχρόνια μίσθωση συνο-
μολογείται για χρονικό διάστημα δέκα (10) τουλάχιστον 
ετών.
στστ. (έχει καταργηθεί).
ζζ. Μικτά τουριστικά καταλύματα μικρής κλίμακας: 
Μικτά τουριστικά καταλύματα είναι τα ξενοδοχειακά 
καταλύματα της υποπερ. αα΄ της περ. α΄ της παρ. 2, που 
ανεγείρονται σε συνδυασμό με τουριστικές επιπλωμένες 
κατοικίες της υποπερ. ββ΄ της περ. β΄ της παρ. 2.
β. Μη κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα:
αα. Αυτοεξυπηρετούμενα καταλύματα - τουριστικές 
επιπλωμένες επαύλεις (βίλες): τουριστικές επιπλωμένες επαύλεις (βίλες) είναι μονοκατοικίες, επιφάνειας τουλά-
χιστον ογδόντα (80) τ.μ., οι οποίες έχουν ανεξάρτητη 
εξωτερική προσπέλαση και παρουσιάζουν αυτοτέλεια 
οικοπέδου/γηπέδου και κτίσματος. Δομούνται με όρους 
δόμησης κατοικίας. Για την ίδρυση και λειτουργία των 
τουριστικών επιπλωμένων επαύλεων (βιλών) εφαρμό-
ζεται το άρθρο 46 του ν. 4179/2013 (Α΄ 175).
ββ. Αυτοεξυπηρετούμενα καταλύματα - τουριστικές 
επιπλωμένες κατοικίες: αυτοεξυπηρετούμενα καταλύμα-
τα - τουριστικές επιπλωμένες κατοικίες είναι μεμονωμέ-
νες ή σε συγκρότημα μονοκατοικίες, επιφανείας σαράντα 
(40) τ.μ. τουλάχιστον εκάστη, με αυτοτέλεια λειτουργίας 
και ανεξάρτητη εξωτερική προσπέλαση. Δομούνται με 
όρους δόμησης κατοικίας. Για την ίδρυση και λειτουργία 
των τουριστικών επιπλωμένων κατοικιών εφαρμόζεται 
το άρθρο 46 του ν. 4179/2013.
γγ. Ενοικιαζόμενα επιπλωμένα δωμάτια - διαμερίσμα-
τα: ενοικιαζόμενα επιπλωμένα δωμάτια - διαμερίσματα 
είναι εγκαταστάσεις διαμονής που διαθέτουν χώρους 
διανυκτέρευσης σε δωμάτια ή και σε διαμερίσματα ενός 
ή δύο ή περισσότερων χώρων με λουτρό.
Με απόφαση του Υπουργού Τουρισμού καθορίζονται 
οι τεχνικές και λειτουργικές προδιαγραφές των ενοικια-ζόμενων επιπλωμένων δωματίων - διαμερισμάτων.
γ. Τουριστικά καταλύματα σε κτίρια αρχιτεκτονικής 
κληρονομιάς: τουριστικά καταλύματα σε κτίρια αρχιτε-κτονικής κληρονομιάς δύνανται να λειτουργούν και σε 
κτίρια που έχουν χαρακτηριστεί ως «διατηρητέα» από 
το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ή «νεώτε-
ρα μνημεία» από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητι-
σμού, βάσει των διατάξεων του ν. 3028/2002 (Α΄ 153), 
καθώς και σε προϋφιστάμενα του 1955 κτίρια για τα 
οποία το οικείο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής του άρθρου 7
του ν. 4495/2017 (Α΄ 167), βάσει αναλυτικής τεχνικής 
έκθεσης, φωτογραφικής τεκμηρίωσης και εμπεριστα-
τωμένης γνωμοδότησής του, διαπιστώνει τον παραδο-σιακό αρχιτεκτονικό και μορφολογικό χαρακτήρα τους, 
τηρουμένων των προδιαγραφών που ισχύουν για κάθε συγκεκριμένη μορφή καταλύματος.
Κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα εντός των ανωτέρω 
κτιρίων, που έχουν αδειοδοτηθεί έως την έναρξη ισχύος 
του ν. 4276/2014, κατατάσσονται αυτοδίκαια σε κατη-
γορίες αστέρων ως εξής: τα ΑΑ΄ τάξης στην κατηγορία πέντε (5) αστέρων, τα Α΄ τάξης στην κατηγορία τεσσά-
ρων (4) αστέρων, τα Β΄ τάξης στην κατηγορία τριών 
(3) αστέρων και τα λοιπά στην κατηγορία των δύο (2) 
αστέρων. Η ανωτέρω κατάταξη ισχύει έως τις 31.1.2021. 
Με απόφαση του Υπουργού Τουρισμού μπορεί να τρο-
ποποιείται η καταληκτική ημερομηνία κατάταξης των 
ανωτέρω καταλυμάτων.
Μη κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα εντός των ως άνω 
κτιρίων κατατάσσονται αντίστοιχα ως εξής: τα Α΄ τάξης σε τεσσάρων (4) κλειδιών, τα Β΄ τάξης σε τριών (3) κλει-διών και τα Γ΄ τάξης σε δύο (2) κλειδιών.»
Άρθρο 37
Μικτά τουριστικά καταλύματα
μικρής κλίμακας - Προσθήκη άρθρου 10Αστον ν. 4002/2011
Μετά το άρθρο 10 του ν. 4002/2011 (Α΄ 180) προστί-
θεται το άρθρο 10Α ως εξής:
«Άρθρο 10Α
Μικτά τουριστικά καταλύματα μικρής κλίμακας
1.α. Επί των τουριστικών επιπλωμένων κατοικιών που 
περιλαμβάνονται στα Μικτά Τουριστικά Καταλύματα Μι-
κρής Κλίμακας της υποπερ. ζζ΄ της υποπαρ. α΄ της παρ. 2
του άρθρου 1 του ν. 4276/2014 (Α΄ 155), επιτρέπεται 
η σύσταση διηρημένων ιδιοκτησιών, οριζόντιων και 
κάθετων, κατά τις κείμενες διατάξεις και η σύσταση ή 
μεταβίβαση σε τρίτους ενοχικών και εμπραγμάτων δι-
καιωμάτων επ’ αυτών. Το ποσοστό των δυνάμενων να 
πωληθούν ή εκμισθωθούν μακροχρονίως τουριστικών 
επιπλωμένων κατοικιών δεν μπορεί να υπερβαίνει το 
δέκα τοις εκατό (10%) της συνολικώς δομούμενης επι-
φάνειας του μικτού τουριστικού καταλύματος μικρής 
κλίμακας. Η μακροχρόνια μίσθωση συνομολογείται για 
χρονικό διάστημα δέκα (10) τουλάχιστον ετών.
β. Η περ. α΄ εφαρμόζεται μόνον εφόσον συντρέχουν 
σωρευτικώς οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
αα. Τα Μικτά Τουριστικά Καταλύματα Μικρής Κλίμα-
κας αναπτύσσονται σε γήπεδα ίσα ή μεγαλύτερα των 
πενήντα χιλιάδων (50.000) τ.μ. και μέχρι εκατό πενήντα χιλιάδες (150.000) τ.μ.
ββ. Τα ξενοδοχεία που συμπεριλαμβάνονται σε αυτά 
πληρούν έξι (6) κριτήρια κτιριοδομικής και πολεοδομι-κής αναβάθμισης.
2.α Για τη δημιουργία μικτών τουριστικών καταλυ-
μάτων μικρής κλίμακας εκδίδεται κοινή απόφαση των 
Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Τουρισμού 
και του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουργού, με την 
οποία καθορίζονται:
αα. Οι ειδικότερες κατηγορίες έργων, δραστηριοτήτων 
και εγκαταστάσεων που πρόκειται να ανεγερθούν στην 
έκταση του μικτού τουριστικού καταλύματος μικρής 
κλίμακας.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11697 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
αβ. Η γενική διάταξη των κτιρίων και εγκαταστάσε-
ων με αναφορά σε τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 
1:5.000. Στη γενική διάταξη πρέπει να λαμβάνεται μέ-
ριμνα ώστε οι τουριστικές επιπλωμένες κατοικίες να 
αποτελούν ενότητα διακριτή από το ξενοδοχειακό κα-
τάλυμα.
αγ. Οι περιβαλλοντικοί όροι του μικτού τουριστικού 
καταλύματος μικρής κλίμακας, ύστερα από τήρηση της 
διαδικασίας που ορίζεται στον ν. 4014/2011 (Α΄ 209).
β. Μικτά τουριστικά καταλύματα μικρής κλίμακας επι-
τρέπεται να δημιουργούνται και εντός εγκαταλελειμμέ-
νων οικισμών προ του έτους 1923 ή κάτω των δύο χιλιά-
δων (2.000) κατοίκων σε συνδυασμό με την ανάπλαση 
τμήματος ή και του συνόλου του οικισμού. Για τον σκοπό 
αυτόν, οι ενδιαφερόμενοι δημόσιοι ή ιδιωτικοί φορείς 
καταρτίζουν πρόγραμμα τουριστικής αξιοποίησης και οι-
κιστικής αναζωογόνησης του οικείου οικισμού, το οποίο 
εγκρίνεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλ-λοντος και Ενέργειας και Τουρισμού, η οποία εκδίδεται 
ύστερα από γνώμη της Ειδικής Υπηρεσίας Προώθησης 
και Αδειοδότησης Τουριστικών Επενδύσεων (ΕΥΠΑΤΕ) 
ή της Περιφερειακής Υπηρεσίας Τουρισμού. Με διάταγ-μα που εκδίδεται ύστερα από πρόταση των Υπουργών 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Τουρισμού και του 
κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουργού καθορίζονται τα 
ειδικότερα κριτήρια επιλογής των σχετικών οικισμών, οι 
τρόποι και τα μέσα πολεοδομικής επέμβασης, οι τρόποι 
απόκτησης των απαιτούμενων ακινήτων, τα παρεχόμενα 
πολεοδομικά ή και οικονομικά κίνητρα, οι φορείς υλοποί-
ησης των σχετικών προγραμμάτων και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή της παρούσας.
3. Η δημιουργία μικτών τουριστικών καταλυμάτων 
μικρής κλίμακας εναρμονίζεται με τις κατευθύνσεις του εκάστοτε ισχύοντος Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για 
τον Τουρισμό και τις χρήσεις γης και λειτουργίες της ευ-
ρύτερης περιοχής. Με κοινή απόφαση των Υπουργών 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Τουρισμού μπορεί να καθορίζονται ειδικές χωροταξικές κατευθύνσεις για τη 
δημιουργία μικτών τουριστικών καταλυμάτων μικρής 
κλίμακας.
4. Τα Μικτά Τουριστικά Καταλύματα Μικρής Κλίμακας 
υπόκεινται στους όρους και περιορισμούς της εκτός σχε-
δίου δόμησης τουριστικών εγκαταστάσεων. Ο συντελε-
στής δόμησης είναι ενιαίος για το σύνολο του μικτού του-
ριστικού καταλύματος μικρής κλίμακας και δεν μπορεί να 
υπερβαίνει το 0,2 και ειδικώς για τα κατοικημένα νησιά, πλην των νήσων Κρήτης, Κέρκυρας, Εύβοιας και Ρόδου, 
το 0,12. Για τον υπολογισμό της μέγιστης εκμετάλλευ-
σης και των λοιπών όρων και περιορισμών δόμησης, η 
έκταση στην οποία αναπτύσσεται το μικτό τουριστικό 
κατάλυμα νοείται ως ενιαίο σύνολο.»
Άρθρο 38
Πολεοδομικά κίνητρα για την ποιότητα
και ανταγωνιστικότητατων τουριστικών εγκαταστάσεων
Ως κριτήρια κτιριοδομικής και πολεοδομικής ανα-
βάθμισης των τουριστικών καταλυμάτων της υποπερ. 
αα΄ της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4276/2014 (Α΄ 155) 
ορίζονται τα εξής:α. Η ύπαρξη χώρου στάθμευσης εντός του γηπέδου 
με ελάχιστο αριθμό θέσεων ίσο με τον αριθμό των δω-
ματίων/διαμερισμάτων του καταλύματος.
β. Η ύπαρξη στεγασμένου χώρου στάθμευσης εντός 
του τουριστικού καταλύματος με ελάχιστο αριθμό θέσε-
ων ίσο με τα τρία τέταρτα (3/4) του αριθμού των δωμα-τίων/διαμερισμάτων του καταλύματος.
γ. Η διαθεσιμότητα μπαλκονιού ή βεράντας για το πε-
νήντα τοις εκατό (50%) των δωματίων ή διαμερισμάτων.
δ. Η ύπαρξη ελάχιστου εμβαδού υποδοχής 0,8 τ.μ. ανά 
κλίνη.
ε. Η ύπαρξη αίθουσας πολλαπλών χρήσεων εμβαδού 
τουλάχιστον εκατό (100) τ.μ.
στ. Η ύπαρξη τουλάχιστον μιας (1) κοινόχρηστης του-
αλέτας για επισκέπτες ανά είκοσι πέντε (25) κλίνες.
ζ. Ελάχιστο εμβαδόν είκοσι πέντε (25) τ.μ. για μονό-
κλινα δωμάτια, τριάντα (30) τ.μ. για δίκλινα και τριάντα έξι (36) τ.μ. για τρίκλινα ή σαράντα δύο (42) τ.μ. για δι-αμερίσματα ενός χώρου, πενήντα πέντε (55) τ.μ. για δι-
αμερίσματα δύο χώρων, εβδομήντα πέντε (75) τ.μ. για 
διαμερίσματα τριών (3) χώρων και είκοσι πέντε (25) τ.μ. 
επιπλέον για κάθε χώρο διαμερίσματος για διαμερίσματα 
τεσσάρων χώρων και άνω.
η. Η ύπαρξη τουλάχιστον δύο (2) σουιτών.
Άρθρο 39
Οργανωμένοι υποδοχείς Μεταποιητικών 
και Επιχειρηματικών Δραστηριοτήτων - Τροποποίηση της παρ. 4 του άρθρου 44 και της παρ. 2 του άρθρου 52 του ν. 3982/2011
1. Στην παρ. 4 του άρθρου 44 του ν. 3982/2011 (Α΄ 143) 
ορίζονται ειδικοί όροι για την ανάπτυξη Οργανωμένων 
Υποδοχέων Μεταποιητικών και Επιχειρηματικών Δρα-
στηριοτήτων και η παρ. 4 διαμορφώνεται ως εξής:
«4. α. Η ελάχιστη έκταση για την ίδρυση, οργάνωση 
και λειτουργία Επιχειρηματικών Πάρκων (ΕΠ) ορίζεται 
σε εκατόν πενήντα (150) στρέμματα για ΕΠ τύπου Α΄ , σε 
εκατό (100) στρέμματα για ΕΠ τύπου Β΄ και σε πενήντα 
(50) στρέμματα για ΕΠ Τύπου Γ΄ και για ΕΠ Ειδικού Τύπου.
β. Ειδικά στα κατοικημένα νησιά πλην της Εύβοιας και 
της Κρήτης, η ελάχιστη έκταση για την ίδρυση, οργάνω-
ση και λειτουργία ΕΠ ορίζεται σε πενήντα (50) στρέμματα 
για ΕΠ τύπου Β΄ και σε τριάντα (30) στρέμματα για ΕΠ 
Τύπου Γ΄ και για ΕΠ Ειδικού Τύπου. Εντός των επιχειρη-
ματικών πάρκων της περίπτωσης αυτής επιτρέπονται 
μόνο δραστηριότητες ήπ ιας ανάπτυξης, οι οποίες είναι 
συμβατές με τη φυσιογνωμία του νησιού, όπως προκύ-
πτει από τη σχετική μελέτη, και σύμφωνες με τις χρήσεις 
γης της περιοχής.»
2. Οι όροι δόμησης στα επιχειρηματικά πάρκα που προ-
βλέπονται στην παρ. 2 του άρθρου 52 του ν. 3982/2011 
(Α΄ 143) τροποποιούνται και η παρ. 2 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«2. Οι όροι δόμησης προσδιορίζονται στην απόφαση 
της παρ. 6 του άρθρου 46. Σε κάθε περίπτωση τηρούνται 
τα παρακάτω όρια:
α. Ποσοστό κάλυψης μέχρι εβδομήντα τοις εκατό 
(70%). Το μέγεθος αυτό ισχύει και για τους Οργανωμέ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11698 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
νους Υποδοχείς με τους προϋφιστάμενους νόμους του 
ν. 3982/2011.
β. Συντελεστής δόμησης μέχρι 2,0 για τις βιοτεχνικές 
και βιομηχανικές χρήσεις, 1,6 για τα επαγγελματικά ερ-
γαστήρια και τις χρήσεις εφοδιαστικής και 1,4 για τις 
υπόλοιπες χρήσεις.
γ. Η επιτρεπόμενη κατ’ όγκον εκμετάλλευση των οι-
κοπέδων στα Επιχειρηματικά Πάρκα προκύπτει από την 
ακόλουθη σχέση:
(σ.ο.) = 7,00 x (σ.δ.),
όπου (σ.δ.) ο αντίστοιχος συντελεστής δόμησης του 
οικοπέδου κατά περίπτωση και αφορά κτίρια ανεξάρ-
τητα από το ύψος τους.
Κατ’ εξαίρεση, για την ανέγερση βιομηχανικών κτιρί-
ων είναι δυνατή, ύστερα από γνώμη του αρμόδιου Συμ-
βουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων 
(ΣΥΠΟΘΑ): α) η υπέρβαση της επιτρεπόμενης κατ’ όγκο 
εκμετάλλευσης του οικοπέδου σ.ο., με ανώτατη την τιμή 
που προκύπτει από την εφαρμογή της σχέσης (σ.ο.) = 
7,50 x (σ.δ.), όπου (σ.δ.) ο αντίστοιχος συντελεστής δό-
μησης του οικοπέδου κατά περίπτωση και β) η καθ’ ύψος 
υπέρβαση, η οποία δεν δύναται να υπερβαίνει τα τριάντα 
δύο (32) μέτρα.
δ. Ελάχιστο ποσοστό κοινόχρηστων και κοινωφελών 
χώρων είκοσι πέντε τοις εκατό (25%), υπολογιζόμενο 
επί της συνολικής επιφάνειας του ΕΠ. Στο ποσοστό αυτό 
περιλαμβάνονται χώροι εντός του ΕΠ, με ήδη διαμορ-
φωμένη τέτοια χρήση, όπως αυτοκινητόδρομοι, εθνικές 
και επαρχιακές οδοί και κόμβοι, καθώς και κοινόχρηστοι 
και κοινωφελείς χώροι που περιλαμβάνονται σε ζώνη 
κατά μήκος του Ενεργού Δικτύου της Εθνικής Σιδηρο-
δρομικής Υποδομής, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 9 του ν. 3891/2010 (Α΄ 188) και για τη χρήση που προβλέ-πεται στην περ. ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 6α του ιδίου νόμου. Οι χώροι υψηλού πρασίνου περιμετρικά του ΕΠ ορίζονται σε έξι τοις εκατό (6%) κατ’ ελάχιστον επί της συνολικής επιφάνειας για ΕΠ Τύπου Α΄ και σε πέντε τοις εκατό (5%) επί της συνολικής επιφάνειας για ΕΠ Τύπου 
Β΄ και Γ΄. Οι χώροι υψηλού πρασίνου περιμετρικά του ΕΠ 
συνυπολογίζονται στην έκταση των κοινόχρηστων και 
κοινωφελών χώρων του ΕΠ. Οι χώροι κοινωφελών εγκα-
ταστάσεων και κτιρίων ανέρχονται κατά ανώτατο όριο σε τρία τοις εκατό (3%) στη συνολική επιφάνεια του ΕΠ.
ε. Όταν στην πολεοδομική μελέτη που εγκρίνεται, 
προβλέπεται η δημιουργία υπαίθριων ή στεγασμένων 
χώρων στάθμευσης σε κοινόχρηστους ή κοινωφελείς 
χώρους στάθμευσης του επιχειρηματικού πάρκου, η χω-
ρητικότητά τους υπολογίζεται με βάση τις προβλεπόμε-
νες διαστάσεις και μεγέθη των υπαίθριων ή στεγασμένων 
σταθμών αυτοκινήτων, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
π.δ. 455/1976 (Α΄ 169). Στα κτίρια που ανεγείρονται σε 
επιχειρηματικό πάρκο, όπου προβλέπεται η ύπαρξη κοι-
νοχρήστων χώρων στάθμευσης, ο αριθμός των θέσεων στάθμευσης, που επιβάλλεται να κατασκευαστεί για τις ανάγκες του κάθε κτιρίου, υπολογίζεται σύμφωνα με το 
προηγούμενο εδάφιο, αφού προηγουμένως αφαιρεθεί ο 
αναλογούν αριθμός κοινόχρηστων θέσεων στάθμευσης. 
Η αναλογία αυτή αντιστοιχεί στο κλάσμα της επιφάνειας 
του οικοπέδου που κατασκευάζεται το κτίριο, δια της συ-νολικής επιφάνειας των οικοπέδων που προκύπτει από 
την πολεοδομική μελέτη, μετά από την αφαίρεση των 
κοινόχρηστων και κοινωφελών επιφανειών. Η παρούσα 
εφαρμόζεται και για Βιομηχανικές Περιοχές (ΒΙΠΕ) του 
ν. 4458/1965 (Α΄ 33), Βιομηχανικές Επιχειρηματικές Περι-
οχές (ΒΕΠΕ) του ν. 2545/1997 (Α΄ 254) και Επιχειρηματικό 
Πάρκο (ΕΠ) του ν. 3982/2011 που κατασκευάστηκαν με 
βάση προϊσχύουσες διατάξεις.
στ. Κατ’ εξαίρεση, είναι δυνατή η καθ’ ύψος υπέρβα-
ση για την ανέγερση αποθηκών κατακόρυφου τύπου 
συναρμολογούμενων (βιδωτών), δεξαμενών υγρών 
καυσίμων, καθώς και καμινάδων βιομηχανικών εγκατα-
στάσεων. Το ύψος αυτό δεν δύναται να υπερβαίνει τα 
τριάντα δύο (32) μέτρα.»
Άρθρο 40
Μεταβατικές - εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Εάν, μέχρι την έγκριση Τοπικού Πολεοδομικού Σχε-
δίου ή Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου και πάντως για 
χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τα δύο (2) έτη 
από την έναρξη ισχύος του παρόντος χορηγηθεί προέ-
γκριση οικονομικής άδειας, μπορούν να οικοδομούνται 
ακίνητα, τα οποία:
α) κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος έχουν 
πρόσωπο σε διεθνείς, εθνικές, επαρχιακές, δημοτικές 
και κοινοτικές οδούς, καθώς και σε εγκαταλελειμμένα 
τμήματα αυτών και σε σιδηροδρομικές γραμμές και 
εφόσον έχουν: αα) Τα γήπεδα που υφίστανται κατά την 
12η.11.1962, ημέρα δημοσίευσης του από 24.10.1962 
βασιλικού διατάγματος (Δ΄ 142), ελάχιστο πρόσωπο: 
δέκα (10) μέτρα, ελάχιστο βάθος: δεκαπέντε (15) μέτρα, 
ελάχιστο εμβαδόν: επτακόσια πενήντα 750 τ.μ.,
αβ) υφίστανται κατά την 12η.9.1964, ημέρα έναρ-
ξης ισχύος του από 21.7.1964 βασιλικού διατάγματος
(Δ΄ 141), ελάχιστο πρόσωπο: είκοσι (20) μέτρα, ελάχι-
στο βάθος: τριάντα πέντε (35) μέτρα, ελάχιστο εμβαδόν 1.200 τ.μ.,
β) έχουν πρόσωπο σε εθνική, επαρχιακή, ή δημοτική 
οδό εφόσον υφίστανται κατά την 17η.10.1978, ημέρα 
έναρξης ισχύος του από 6.10.1978 προεδρικού διατάγ-ματος (Δ΄ 538), και έχουν ελάχιστο πρόσωπο: είκοσι πέ-
ντε (25) μ., ελάχιστο βάθος: σαράντα (40) μ. και ελάχιστο 
εμβαδόν δύο χιλιάδες (2.000) τ.μ.,
γ) έχουν πρόσωπο σε εθνική, επαρχιακή, ή δημοτική 
οδό, εφόσον υφίστανται κατά την 17η.10.1978, και έχουν 
ελάχιστο πρόσωπο: είκοσι πέντε (25) μ., ελάχιστο βά-
θος: σαράντα (40) μ. και ελάχιστο εμβαδόν δύο χιλιάδες (2.000) τ.μ.,
δ) βρίσκονται εντός της ζώνης των πόλεων, κωμών και 
οικισμών και είχαν κατά την 24η.4.1977, ημέρα έναρξης 
ισχύος του από 5.4.1977 προεδρικού διατάγματος (Δ΄ 
133), και ελάχιστο εμβαδόν: δύο χιλιάδες (2.000) τ.μ.,
ε) είναι άρτια και οικοδομήσιμα και απομειούνται συ-
νεπεία απαλλοτριώσεων ή διάνοιξης διεθνών, εθνικών 
ή επαρχιακών οδών, εφόσον μετά από την απομείωση 
αυτή έχουν τα όρια αρτιότητας και τις λοιπές προϋπο-
θέσεις των γηπέδων της περ. δ΄,
στ) σε περιπτώσεις αναδασμών, γήπεδα που δημι-
ουργούνται και δίνονται σε δικαιούχους σε ανταλλαγή 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11699 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
αρτίων και οικοδομήσιμων γηπέδων, εφόσον μετά από 
τον αναδασμό αυτόν έχουν τα όρια αρτιότητας και τις 
προϋποθέσεις των γηπέδων της περ. δ΄,
ζ) έχουν ελάχιστο εμβαδόν 4.000 τ.μ., όταν επ’ αυτών 
ανεγείρονται τουριστικές εγκαταστάσεις και
η) δημιουργήθηκαν από την 17η.10.1978 μέχρι την 
31η.12.2003, ημέρα έναρξης ισχύος του ν. 3212/2003 
(Α΄ 308), με ελάχιστο εμβαδόν 4000 τ.μ..
2. Σε ήδη υφιστάμενους οργανωμένους υποδο-
χείς δραστηριοτήτων της περ. ιγ΄ του άρθρου 1 του 
ν. 4447/2016 (Α΄ 241) επιτρέπεται η προσαρμογή του 
συντελεστή δόμησης στα όρια που καθιερώνονται με 
την παρ. 2 του άρθρου 39 κατόπιν στρατηγικής περι-
βαλλοντικής εκτίμησης, προκειμένου να συνεκτιμηθεί 
η επιβάρυνση στο περιβάλλον που επέρχεται από την 
αύξηση του συντελεστή.
3. Σε βιομηχανικές περιοχές του ν. 4458/1965 (Α΄ 33) 
και Βιομηχανικές Περιοχές (ΒΙΠΕ), Βιομηχανικά Πάρκα 
(ΒΙΠΑ), Βιοτεχνικά Πάρκα (ΒΙΟΠΑ), Τεχνοπόλεις και άλλες 
μορφές Βιομηχανικών και Επιχειρηματικών Περιοχών 
(ΒΕΠΕ) του ν. 2545/1997 (Α΄ 254) επιτρέπεται η οικοδό-
μηση, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία πολεο-
δόμησης της έκτασής τους υπό τις εξής προϋποθέσεις:
α) έχει προηγηθεί σχέδιο γενικής διάταξης, το οποίο 
εκπονείται από τον φορέα υλοποίησης της επένδυσης 
και εγκρίνεται από τον φορέα διαχείρισης του υποδοχέα,
β) η οικοδόμηση γίνεται σε συνεχόμενα, όμορα μεταξύ 
τους γήπεδα, σε έκταση που δεν υπερβαίνει αθροιστικά 
το είκοσι τοις εκατό (20%) της έκτασης, για την οποία δεν 
υπάρχει εγκεκριμένη πολεοδομική μελέτη και θα είναι 
σύμφωνη με το σχέδιο γενικής διάταξης,
γ) τεκμηριώνεται από την έκθεση που συνοδεύει το 
σχέδιο γενικής διάταξης ότι η πολεοδόμηση είναι συμ-βατή με τους στόχους και τη λειτουργία του υποδοχέα, 
όπως αυτοί προκύπτουν από την ιδρυτική πράξη του και 
δεν ανατρέπει τον σχετικό σχεδιασμό και
δ) η οικοδόμηση γίνεται με συντελεστή δόμησης μέχρι 
0,9.
4. Εκδίδονται με βάση τους όρους δόμησης που ισχύ-
ουν πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου 
οικοδομικές άδειες στις παρακάτω περιπτώσεις:
α) εάν έχει χορηγηθεί προέγκριση οικοδομικής άδειας 
ή έχει υποβληθεί σχετικό αίτημα,
β) εάν έχει χορηγηθεί άδεια εγκατάστασης ή άδεια 
ίδρυσης ή λειτουργίας ή παράταση ή τροποποίηση αυ-τής με ή χωρίς παρεκκλίσεις με βάση τις προϊσχύουσες διατάξεις,
γ) εάν έχει χορηγηθεί από το αρμόδιο ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. έγκρι-
ση παρέκκλισης από τους ισχύοντες όρους δόμησης,
δ) εάν έχει υποβληθεί στ ην αρμόδια υπηρεσία ή στο 
αρμόδιο όργανο (Σ.Α., ΚΕ.Σ.Α. κ.λπ.) αίτηση με πλήρη 
αρχιτεκτονική μελέτη, η οποία προβλέπεται από τις 
σχετικές διατάξεις για τη χορήγηση οικοδομικής άδειας,
ε) εάν έχει υποβληθεί αίτηση για χορήγηση άδειας εκ-
σκαφής στην αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων της Γενικής 
Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς,
στ) εάν έχει υποβληθεί φάκελος παρέκκλισης στην 
αρμόδια Υ.ΔΟΜ. με πλήρη αρχιτεκτονική μελέτη,
ζ) εάν έχει υποβληθεί Μελέτη Περιβαλλοντικών Επι-
πτώσεων για την εγκατάσταση και λειτουργία έργου ή δραστηριότητας ή έχει χορηγηθεί Απόφαση Έγκρισης 
Περιβαλλοντικών Όρων (Α.Ε.Π.Ο.),
η) εάν έχει εγκριθεί χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς 
πόρους για εργασίες που πρόκειται να αδειοδοτηθούν.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ
Άρθρο 41
Σκοπός
Με τις διατάξεις του παρόντος Kεφαλαίου εκσυγχρο-
νίζεται, απλουστεύεται και ενοποιείται η ονοματολογία των χρήσεων γης που περιγράφουν τη δραστηριότητα 
στον χώρο και αξιοποιούνται σε κάθε επίπεδο σχεδι-
ασμού, καθώς και στην περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Άρθρο 42
Εθνική ονοματολογία χρήσεων γης
Τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια, τα ειδικά πολεοδο-
μικά σχέδια, τα διατάγματα της παρ. 4 του άρθρου 21 
του ν. 1650/1986 (Α΄ 160), καθώς και κάθε άλλο ειδικό 
εργαλείο πολεοδομικού σχεδιασμού προσδιορίζουν 
επιτρεπόμενες και απαγορευόμενες δραστηριότητες 
βάσει των κατηγοριών χρήσεων γης που περιέχονται 
στην Εθνική Ονοματολογία Χρήσεων Γης, τις οποίες 
μπορούν να εξειδικεύουν περαιτέρω. Στα σχέδια αυτά 
ενσωματώνονται ζώνες ή περιοχές που υπόκεινται σε 
ειδικά καθεστώτα, όπως οι δασικές και οι καθοριζόμενες 
μέσω της αρχαιολογικής νομοθεσίας, εντός των οποίων δύνανται να προβλέπονται και πρόσθετοι περιορισμοί, 
σε σχέση με τους περιορισμούς του ειδικού καθεστώτος.
Άρθρο 43
Διάρθρωση των κατηγοριών των χρήσεων γης
1. Οι χρήσεις γης κατατάσσονται σε δύο επίπεδα, σύμ-
φωνα με τη γενική και ειδική χωρική τους λειτουργία.
2. Το πρώτο επίπεδο χρήσεων γης αποτελούν οι γε-
νικές κατηγορίες χρήσεων γης, για τις οποίες ισχύουν 
τα εξής:
α. Οι γενικές κατηγορίες χρήσεων προσδιορίζουν τον 
βασικό χωρικό χαρακτήρα μιας περιοχής και, καταρχήν 
καταλαμβάνουν διακριτές ζώνες του χωρικού σχεδιασμού.
β. Κάθε γενική κατηγορία χρήσεων περιλαμβάνει έναν 
αριθμό ειδικών κατηγοριών χρήσεων γης, οι οποίες είναι 
λειτουργικά συμβατές μεταξύ τους.
γ. Κατά τον σχεδιασμό, στην έκταση που καταλαμβάνει 
μία γενική κατηγορία χρήσεων επιτρέπονται οι ειδικές 
κατηγορίες χρήσεων γης που, σύμφωνα με τη μελέτη, 
είναι συμβατές με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της έκτα-
σης αυτής.
δ. Οι γενικές χρήσεις γης διακρίνονται σε γενικές χρή-
σεις που καθορίζονται από:
δα) τον πολεοδομικό σχεδιασμό,
δβ) από τον σχεδιασμό των προστατευόμενων περιο-
χών του άρθρου 19 του ν. 1650/1986 (Α΄ 160).
3. Το δεύτερο επίπεδο χρήσεων γης αποτελούν οι ειδι-
κές κατηγορίες χρήσεων γης, οι οποίες μπορούν να εξει-
δικευθούν περαιτέρω από τον πολεοδομικό σχεδιασμό.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11700 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 44
Προσθήκες στην Εθνική ΟνοματολογίαΧρήσεων Γης
1. Τα τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια μπορούν 
να προβλέπουν χρήσεις, οι οπ οίες δεν είχαν περιληφθεί 
στην Εθνική Ονοματολογία Χρήσεων Γης, κατόπιν γνώ-
μης του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων 
και Αμφισβητήσεων και εφόσον αυτό είναι απαραίτη-
το εάν πρόκειται για χρήσεις που έχουν προκύψει από 
μεταβαλλόμενες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες 
ή εξυπηρετούν σκοπούς εθνικής άμυνας. Με την ίδια 
διαδικασία μπορούν να προβλέψουν σε μια έκταση που 
καλύπτεται από συγκεκριμένη γενική κατηγορία χρήσε-
ων γης και μία ειδική κατηγορία χρήσεων γης που δεν 
περιλαμβάνεται στη γενική κατηγορία, αν η περιοχή 
αυτή παρουσιάζει ασυνήθη ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, 
εξαιρουμένων των Ζωνών Α΄ κατά την έννοια των διατά-
ξεων του ν. 3028/2002 (Α΄ 153) τα οποία ειδικώς για την 
περιοχή αυτή καθιστούν την κατ’ εξαίρεση επιλεγόμενη 
ειδική κατηγορία χρήσεων συμβατή με τις υπόλοιπες 
κατηγορίες, οι οποίες αντιστοιχούν στη γενική χρήση της 
περιοχής, ή εάν με την πρόβλεψη αυτή εξυπηρετούνται σκοποί εθνικής άμυνας.
2. Στις ειδικές κατηγορίες χρήσεων γης της παρ. ΙΙ του 
άρθρου 1 του π.δ. 59/2018 (Α΄ 112) προστίθενται ειδι-
κές κατηγορίες χρήσεων γης 21.Α Κέντρα Δεδομένων 
και τεχνολογικής υποστήριξης επιχειρήσεων και λοιπές 
συνοδευτικές δραστηριότητες (Data Centres) και 36.Α 
Κέντρα Περίθαλψης Ειδών Άγριας Πανίδας (ΚΕΠΕΑΠ).
3. Η ειδική κατηγορία χρήσεων γης 21.Α Κέντρα Δε-
δομένων και τεχνολογικής υποστήριξης επιχειρήσεων 
και λοιπές συνοδευτικές δραστηριότητες (Data Centres) 
επιτρέπεται στις περιοχές των άρθρων 3, 4, 6, 8, 9, 10 
και 11 του από 23.2.1987 π.δ. (Δ΄ 166) και στις περιοχές των άρθρων 3, 14, 14β, 14γ, 14δ και 16 του π.δ. 59/2018 (Α΄ 114), παράλληλα με τις χρήσεις γης που προβλέπο-
νται από ισχύοντα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΓΠΣ) και 
Σχέδια Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτών 
Πόλεων (ΣΧΟΟΑΠ), ακόμη και στις περιπτώσεις που η 
περιοχή έχει πολεοδομηθεί.
4. Η ειδική κατηγορία χρήσεων γης 36Α. Κέντρα Περί-
θαλψης Ειδών Άγριας Πανίδας (ΚΕΠΕΑΠ) της παρ. ΙΙ του 
άρθρου 1 του π.δ. 59/2018 επιτρέπεται στις περιοχές 
των άρθρων 2 (μόνο ως προς τα γραφεία και τις πρώτες 
βοήθειες), 5, 8, 10, 12, 13, 14, 14β, 14γ, 14δ, 15 και 16 του 
π.δ. 59/2018 και 3, 4, 10 του από 23.2.1987 προεδρικού 
διατάγματος, παράλληλα με τις χρήσεις γης που προβλέ-
πονται από ισχύοντα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΓΠΣ) 
και Σχέδια Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτών 
Πόλεων (ΣΧΟΟΑΠ), ακόμη και στις περιπτώσεις που η 
περιοχή έχει πολεοδομηθεί.
Άρθρο 45
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με διάταγμα που εκδίδεται μετά από πρόταση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας καθορίζονται οι 
κατηγορίες και το περιεχόμενο χρήσεων γης σύμφωνα 
με τη γενική και ειδική πολεοδομική τους λειτουργία. Το σύνολο των κατηγοριών χρήσεων γης του διατάγματος 
αποτελεί την Εθνική Ονοματολογία Χρήσεων Γης.
2. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας αντιστοιχίζονται οι χρήσεις γης της Εθνικής 
Ονοματολογίας Χρήσεων Γης με τους Κωδικούς Αριθ-
μούς Δραστηριότητας (ΚΑΔ), όπως αυτοί αναφέρονται 
στην Εθνική Ονοματολογία Οικονομικών Δραστηριο-
τήτων, όπου υπάρχει σχετική αντιστοιχία. Με την ίδια 
ή όμοια απόφαση αντιστοιχίζονται οι χρήσεις γης της 
Εθνικής Ονοματολογίας Χρήσεων Γης με τις κατηγορίες 
δραστηριοτήτων της κείμενης νομοθεσίας για την περι-
βαλλοντική αδειοδότηση, καθώς και με κατηγορίες χρή-
σεων γης που προβλέπονται από παλαιότερες διατάξεις 
και έχουν καθορισθεί από ισχύοντα πολεοδομικά σχέδια.
3. Οι αντιστοιχίσεις των παρ. 1 και 2 καταγράφονται σε 
πίνακα που αναρτάται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Κάθε αλλαγή ΚΑΔ ή περιβαλλοντικής κατηγορίας δρα-
στηριοτήτων κατά τις κείμενες διατάξεις ενσωματώνεται 
στον σχετικό πίνακα, δυνάμει σχετικής διαπιστωτικής 
απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ψηφιακής Διακυβέρ-
νησης δύναται να διασυνδέονται οι σχετικές με τους ΚΑΔ 
τηρούμενες ηλεκτρονικές βάσεις των Υπουργείων και να 
καθορίζεται η αυτόματη διαδικασία αντιστοίχισης των 
σχετικών ΚΑΔ με τις χρήσεις γης της Εθνικής Ονοματο-
λογίας Χρήσεων Γης.
5. Χρήσεις γης που δεν έχουν συμπεριληφθεί στην 
Εθνική Ονοματολογία Χρήσεων Γης και εγκρίνονται 
στο πλαίσιο των διαδικασιών της παρ. 1 του άρθρου 44 
προστίθενται σε αυτήν με διαπιστωτική απόφαση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄
ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ
ΤΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
Άρθρο 46
Συμβούλια Αρχιτεκτονικής (Σ.Α.) - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 7του ν. 4495/2017
Αντικαθίστανται οι περ. α΄, ε΄ και ιβ΄ της παρ. 1 του 
άρθρου 7 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) και η παρ. 1 διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«1. Με απόφαση του Συντονιστή Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης που εκδίδεται μέσα σε έξι (6) μήνες από την 
έναρξη ισχύος του παρόντος, συγκροτείται ένα Συμβού-
λιο Αρχιτεκτονικής (Σ.Α.) ή κ αι περισσότερα, εάν υπάρ-
χει σχετική ανάγκη, σε κάθε περιφερειακή ενότητα. Κατ’ εξαίρεση στις Περιφέρε ιες Βορείου και Νοτίου Αιγαίου 
και Ιονίων Νήσων δύναται κατόπιν πρότασης του Γενικού 
Γ ραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλ-
λοντος να μην συγκροτείται Σ.Α. σε κάθε περιφερειακή 
ενότητα, αλλά να συγκροτούνται με απόφαση του Συντο-
νιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης Σ.Α. με αρμοδιότητα 
σε περισσότερες της μίας περιφε ρειακές ενότητες. Το 
Σ.Α. είναι αρμόδιο για την παροχή σύμφωνης γνώμης 
επί των αρχιτεκτονικών μελετών στις εξής περιπτώσεις:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11701 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
α) Για κάθε οικοδομική εργασία (ανέγερση, επισκευή, 
προσθήκη, κατεδάφιση) σε κτίρια, οικόπεδα ή γήπεδα, 
που βρίσκονται σε παραδοσιακά τμήματα πόλεων, σε 
παραδοσιακούς οικισμούς, σε ιστορικούς τόπους, αρχαι-
ολογικούς χώρους, σε περιοχές ιδιαιτέρου φυσικού κάλ-
λους. Η ανωτέρω γνώμη δεν απαιτείται για οικοδομικές εργασίες ή τεχνικά ή άλλα έργα στο εσωτερικό υφιστα-μένου κτιρίου, οι οποίες δε ν επιφέρουν τροποποιήσεις 
των όψεων αυτού, όπως επίσης δεν απαιτείται και στις περιπτώσεις κτιρίων ή έργων που είναι αποτέλεσμα πα-νελλήνιου ή διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού,
β) Για κάθε οικοδομική εργασία σε κτίρια ή χώρους 
των οποίων έχει ήδη κινηθεί ή ολοκληρωθεί η διαδικασία 
κήρυξής τους ως διατηρητέων με απόφαση του κατά 
περίπτωση αρμόδιου Υπουργού, καθώς και σε όμορα 
με αυτά ή έναντι αυτών κτίρια ή γήπεδα.
γ) Για κάθε άλλη εργασία εφόσον η υπόθεση παρα-
πεμφθεί σε αυτά από τον Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης.
δ) Για κάθε μελέτη διαμόρφωσης ή ανάπλασης κοινό-
χρηστων ή αδόμητων χώρων, εκτός από τις περιπτώσεις 
για τις οποίες διενεργήθηκε δημόσιος πανελλήνιος ή 
διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός. Κατ’ εξαίρεση για τις περιπτώσεις πλατειών και κοινοχρήστων χώρων ιδι-
αίτερης σημασίας, οι σχετικές μελέτες διαβιβάζονται από 
το Σ.Α. στο Κεντρικό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής (ΚΕ.Σ.Α.) 
προς γνωμοδότηση.
ε) Για αρχιτεκτονικές μελέτες που διαφοροποιούνται 
από τα μορφολογικά στοιχεία, όπως η γεωμετρία των 
ανοιγμάτων, η μορφή (γεωμετρία) της στέγης ή/και του δώματος, η απόσταση Δ (επιλογή μικρού ή μεγάλου Δ κατά την κείμενη νομοθεσία), ή/και λοιπά μορφολογικά 
στοιχεία και την τυπολογία που επιβάλλεται με ειδικές 
διατάξεις που έχουν θεσπισθεί ανά περιοχή, προστα-
τευόμενη ή μη.
στ) Για τις άδειες κατεδάφισης κτιρίων που ανεγέρθη-
καν πριν το έτος 1955.
ζ) Για την έγκριση της διάσπασης του ενιαίου κτιρίου 
της περ. α΄ της παρ.1 του άρθρου 6 του π.δ.24/31.5.1985 
(Δ΄ 270), καθώς και αν επιβάλλεται από τις κείμενες δια-τάξεις η διάσπαση του όγκου του κτιρίου.
η) Για την έγκριση της οικοδόμησης σε μη άρτια οικό-
πεδα του άρθρου 25 του ν. 1337/1983 (Α΄ 33).
θ) Για την έγκριση της οικοδόμησης, σύμφωνα με τις 
διατάξεις για την οικογενειακή στέγη του άρθρου 41 
του ν. 1337/1983.
ι) Για κάθε περίπτωση που προβλέπεται από άλλες γε-
νικές ή ειδικές διατάξεις η γνωμοδότηση του Σ.Α..
ια) Για την έκδοση αδείας νομιμοποίησης αυθαιρέτων 
οικοδομικών εργασιών ή κατασκευών, του άρθρου 29 
του παρόντος, που εμπίπτουν στις ανωτέρω περιπτώ-
σεις.
ιβ) Για κάθε οικοδομική εργασία σε απόσταση μικρό-
τερη των εκατό (100) μέτρων από τη γραμμή παραλί-
ας, ή με πρόσωπο σε Βασικό Εθνικό Οδικό Δίκτυο, ή με 
πρόσωπο σε Πρωτεύον Επαρχιακό Οδικό Δίκτυο ή με 
πρόσωπο σε δρόμο πλάτους μεγαλύτερου των είκοσι 
(20) μέτρων.
ιγ) Για όλα τα κτίρια για τα οποία απαιτείται η έγκριση 
Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ).Για περιπτώσεις ανέγερσης κτιρίων, με προσμετρώμε-
νη επιφάνεια στο Συντελεστή Δόμησης άνω των πέντε 
χιλιάδων (5.000) τ.μ., η ανωτέρω γνωμοδότηση χορηγεί-
ται από το Κεντρικό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής (ΚΕ.Σ.Α.) 
της παρ.1 του άρθρου 15 του παρόντος νόμου.»
Άρθρο 47
Αρμοδιότητες ΚΕ.Σ.Α. και ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. - Τροποποίηση της περ. ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4495/2017 και τουάρθρου 25 του ν. 4495/2017
1. Προσδιορίζεται η γνωμοδοτική αρμοδιότητα του 
Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής σε σχέση με τα 
Συμβούλια Αρχιτεκτονικής που προβλέπεται στην περ. ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4495/2017 (A΄ 167) και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Το Κεντρικό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής έχει τις εξής 
αρμοδιότητες:
α) εισηγείται και γνωμοδοτεί στον Υπουργό Περιβάλ-
λοντος και Ενέργειας για θέματα που έχουν σχέση με τον 
αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, αυτεπαγγέλτως ή ύστερα από 
σχετικό ερώτημα του Υπουργού,
β) γνωμοδοτεί επί των αρχιτεκτονικών μελετών της 
περ. ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 7, των μελετών διαμόρ-
φωσης σε περιπτώσεις πλατειών και κοινοχρήστων 
χώρων ιδιαίτερης σημασίας της περ. δ΄ της παρ. 1 του 
άρθρου 7, καθώς και των περιπτώσεων του άρθρου 10 
του ν. 4067/2012 (Α΄ 79), όταν διαβιβάζονται σε αυτό από 
τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής ή από τα Περιφερειακά 
Συμβούλια Αρχιτεκτονικής,
γ) γνωμοδοτεί επί των αρχιτεκτονικών μελετών σε όλες 
τις περιπτώσεις που η χορήγηση της οικοδομικής άδειας 
ανατίθεται στη Διεύθυνση Αρχιτεκτονικής, Οικοδομικών 
Κανονισμών και Αδειοδοτήσεων (Δ.Α.Ο.Κ.Α.) του Υπουρ-
γείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας,
δ) για κάθε άλλη περίπτωση που από γενικές ή ειδικές 
διατάξεις απαιτείται γνωμοδότηση του ΚΕ.Σ.Α.,
ε) γνωμοδοτεί για τις περιπτώσεις ανέγερσης ή επέ-
κτασης του άρθρου 7, των οποίων η συνολική προσμε-
τρώμενη στον Συντελεστή Δόμησης επιφάνεια είναι άνω 
των πέντε χιλιάδων (5.000) τ.μ., και για την κατασκευή 
μόνιμων κτιριακών εγκαταστάσεων έργων ιδιαίτερης 
περιβαλλοντικής και οικιστικής σημασίας, καθώς και 
έργων ως προς τα οποία ισχύουν ειδικοί όροι δόμησης.»
2. Η περ. α΄ του άρθρου 25 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
τροποποιείται, προστίθεται περ. ιδ΄ και το άρθρο δια-
μορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 25
Αρμοδιότητες ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α.
Το Κεντρικό Συμβούλιο Πολεοδομικών Θεμάτων και 
Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α.) έχει τις εξής αρμοδιό-τητες:
α) επιλύει ερμηνευτικά προβλήματα που ανακύπτουν 
από την εφαρμογή των διατάξεων του νέου οικοδομικού 
κανονισμού, καθώς και από κάθε διάταξη της πολεοδο-
μικής νομοθεσίας, λόγω διαφορετικών ερμηνειών των 
αρμόδιων υπηρεσιών σύμφωνα με την παρ. 2 του άρ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11702 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
θρου 28 του ν. 4067/2012 (Α’ 79), κατόπιν αιτήματος του 
Υπουργού ή του Γενικού Γ ραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού 
και Αστικού Περιβάλλοντος ή της Κεντρικής Υπηρεσίας 
Δόμησης ή αυτεπαγγέλτως. Στην περίπτωση αυτή η σύν-
θεση του ΚΕΣΥΠΟΘΑ συμπληρώνεται από έναν δικηγόρο 
παρ’ Αρείω Πάγω με εμπειρία σε ζητήματα χωροταξίας, με 
τον αναπληρωτή του, οι οποίοι ορίζονται από τον Υπουρ-
γό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, και έναν εκπρόσωπο 
του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, με τον αναπλη-
ρωτή του. Οι γνωμοδοτήσεις αυτές είναι δεσμευτικές για 
τις υπηρεσίες στις οποίες απευθύνονται και αναρτώνται 
στον διαδικτυακό τόπο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και στον διαδικτυακό τόπο e-Άδειες,
β) ασκεί τις αρμοδιότητες του Κεντρικού Συμβουλίου 
Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος του άρθρου 
2 της υπ’ αριθμ. 75724/1151/1983 κοινής απόφασης των 
Υπουργών Προεδρίας της Κυβέρνησης και Χωροταξίας, 
Οικισμού και Περιβάλλοντος (Β΄ 767), δηλαδή γνωμο-
δοτεί σε θέματα αρμοδιότητας του Υπουργείου Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας για τα οποία απαιτείται γνώμη τεχνικού συμβούλου, καθώς επίσης και σε άλλα θέματα 
τα οποία παραπέμπονται προς γνωμοδότηση από τον 
Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθώς και κάθε 
άλλη αρμοδιότητα που ασκούσε το Κεντρικό Συμβούλιο 
Χωροταξίας Οικισμού και Περιβάλλοντος (ΚΣΧΟΠ), πριν 
καταργηθεί,
γ) εξετάζει θέματα μείζονος σημασίας τα οποία πα-
ραπέμπονται στο Κεντρικό Συμβούλιο Πολεοδομικών 
Θεμάτων και Αμφισβητήσεων από τα Συμβούλια Πολε-
οδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α.), 
σύμφωνα με το άρθρο 21 του παρόντος,
δ) γνωμοδοτεί για την καθ’ ύψος υπέρβαση Ι.Ν. σε 
εκτός σχεδίου περιοχές, σύμφωνα με το άρθρο 12 του π.δ. 6.10.1978 (Δ΄ 538), όπως τροποποιήθηκε με το άρ-θρο 54 παρ. 9 του ν. 4280/2014 (Α΄159),
ε) γνωμοδοτεί για την καθ’ ύψος υπέρβαση Ι.Ν. εντός 
οικισμών προ του έτους 1923 και μέχρι 2000 κατοίκους, 
σύμφωνα με την παρ. 7 του άρθρου 10 του ν. 4315/2014 
(Α΄ 269),
στ) γνωμοδοτεί για την εξαίρεση από την κατεδάφι-
ση αυθαίρετων κτισμάτων που ανήκουν στο Δημόσιο, 
Ν.Π.Δ.Δ. και Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης και 
έχουν ανεγερθεί μέχρι τις 11.1.1985,
ζ) γνωμοδοτεί επί παρεκκλίσεων βιομηχανικών εγκα-
ταστάσεων, σύμφωνα με την παρ. 7 του άρθρου 4 του 
π.δ. 24/3.5.1985 (Δ΄ 181), για την Περιφέρεια Αττικής,
η) γνωμοδοτεί επί παρεκκλίσεων κτιρίων σε εκτός σχε-
δίου περιοχές για την Περιφέρεια Αττικής, σύμφωνα με 
το άρθρο 5 παρ. α΄ του π.δ. 24/3.5.1985,
ι) εγκρίνει τη δόμηση αθλητικών εγκαταστάσεων από 
τη Δ.Α.Ο.Κ.Α., σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 19 του 
ν. 4258/2014 (Α΄ 94),
ια) αποφασίζει επί προσφυγής που αφορά εγκατάστα-
ση κεραίας, σε περίπτωση άπρακτης παρέλευσης τριών 
(3) μηνών από την υποβολή της αίτησης προς τον Γενικό 
Γ ραμματέα – ήδη Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκη-σης, σύμφωνα με το άρθρο 30 του ν. 4070/2012 (Α΄ 82), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 60 του ν. 4313/2014 
(Α΄ 261),
ιβ) γνωμοδοτεί για χρήση ξενοδοχείου σε νομίμως υφι-
στάμενα κτίρια σε περιοχές που οι χρήσεις τους ρυθμί-
ζονται από ειδικά διατάγματα προστασίας και εμπίπτουν 
στην περιοχή αρμοδιότητας του ρυθμιστικού σχεδίου 
Αττικής, σύμφωνα με την παρ. 15α του άρθρου 28 του 
ν. 4280/2014 (Α΄ 159),
ιγ) γνωμοδοτεί για χρήση τράπεζας σε νομίμως υφι-
στάμενα κτίρια τουριστικών εγκαταστάσεων σε περιο-χές που οι χρήσεις ρυθμίζονται από ειδικά διατάγματα προστασίας και εμπίπτουν στην περιοχή αρμοδιότητας 
του ρυθμιστικού σχεδίου Αττικής, σύμφωνα με την παρ. 
16 του άρθρου 28 του ν. 4280/2014,
ιδ) γνωμοδοτεί εν όψει της έκδοσης ατομικών ή κα-
νονιστικών πράξεων ή δεσμευτικών εγκυκλίων της παρ. 
4 του άρθρου 97Α του ν. 3852/2010 (Α΄ 87), μετά από 
αίτημα του Υπουργού ή του Γενικού Γ ραμματέα Χωρικού 
Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος ή του αρμόδιου 
Γενικού Διευθυντή ή της Κεντρικής Υπηρεσίας Δόμησης 
(Υ.ΔΟΜ).»
Άρθρο 48
Συμβούλια Πολεοδομικών Θεμάτωνκαι Αμφισβητήσεων - Τροποποίηση τηςπαρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 4495/2017
1. Η παρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«2. Το Συμβούλιο Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφι-
σβητήσεων (ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α.) είναι πενταμελές και αποτε-
λείται από: α) τον πάρεδρο του γραφείου του Νομικού 
Συμβουλίου του Κράτους (Ν.Σ.Κ.) στην έδρα της περι-
φερειακής ενότητας του Συμβουλίου, με τον αναπλη-
ρωτή του και, αν δεν υπάρχει Πάρεδρος, από δικαστικό 
αντιπρόσωπο, ως Πρόεδρο. Αν δεν υπάρχει γραφείο του 
Ν.Σ.Κ. στην έδρα του Συμβουλίου, τα παραπάνω μέλη 
ορίζονται από το γραφείο του Ν.Σ.Κ. της πλησιέστερης περιφερειακής ενότητας,
β) έναν (1) μηχανικό, προϊστάμενο ή αναπληρωτή 
προϊστάμενο της αρμόδιας Διεύθυνσης για θέματα πο-
λεοδομίας και χωροταξίας της οικείας αποκεντρωμένης 
διοίκησης ή της οικείας Διεύθυνσης της αποκεντρωμέ-
νης διοίκησης ή της περιφέρειας ή προϊστάμενο τμήμα-
τος της αποκεντρωμένης διοίκησης ή της Περιφέρειας 
ή υπάλληλο της αποκεντρωμένης διοίκησης ή της Πε-
ριφέρειας ή άλλου φορέα του ευρύτερου δημοσίου το-
μέα της περιφερειακής ενότητας, με εμπειρία σε θέματα 
πολεοδομίας και χωροταξίας, ως Αντιπρόεδρο, με τον 
αναπληρωτή του,
γ) έναν (1) μηχανικό, υπάλληλο με βαθμό Α΄, της αρμό-
διας Διεύθυνσης για θέματα πολεοδομίας και χωροταξί-
ας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης ή υπάλληλο 
της οικείας Διεύθυνσης της περιφέρειας ή υπάλληλο 
τμήματος της περιφέρειας, με τον αναπληρωτή του, ως μέλος,
δ) έναν (1) μηχανικό, που υποδεικνύεται με τον αναπλη-
ρωτή του από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), 
με δεκαετή εμπειρία σε θέματα χωροταξίας και πολεο-
δομίας, ειδικότητας πολιτικού μηχανικού ή αρχιτέκτο-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11703 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
να μηχανικού ή τοπογράφου μηχανικού ή χωροτάκτη -
πολεοδόμου μηχανικού, ως μέλος,
ε) ένα (1) μέλος που ορίζεται από τον Υπουργό Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας από το Μητρώο ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. της 
παρ. 4, που τηρείται στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, ως μέλος. Έως τη σύσταση του Μητρώου, ή σε 
περίπτωση που είναι αδύνατη η εύρεση μέλους από το Μητρώο, από έναν (1) μηχανικό, που υποδεικνύεται με τον αναπληρωτή του από το Τ.Ε.Ε., με δεκαετή εμπειρία 
σε θέματα χωροταξίας και πολεοδομίας, ειδικότητας πο-
λιτικού μηχανικού ή αρχιτέκτονα μηχανικού ή τοπογρά-
φου μηχανικού ή χωροτάκτη - πολεοδόμου μηχανικού.
Γ ραμματέας του Συμβουλίου και αναπληρωτής του 
ορίζονται υπάλληλος της οικείας Αποκεντρωμένης Δι-
οίκησης ή, αν δεν υπάρχει, υπάλληλος της περιφέρειας.
Αν διαπιστωθεί αδυναμία συμμετοχής προσώπου της 
περ. α΄, Πρόεδρος του Συμβουλίου ορίζεται το πρόσω-
πο που αναφέρεται στην περ. β΄. Στην περίπτωση αυτή, 
συμμετέχει στο Συμβούλιο και ένας δικηγόρος, ο οποίος 
επιλέγεται με κλήρωση από τα μητρώα της παρ. 5.
Το ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. Β είναι πενταμελές και αποτελείται από:
α) έναν (1) Διευθυντή Υπηρεσίας Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.) 
της οικείας περιφερειακής ενότητας ως Πρόεδρο με τον 
αναπληρωτή του,
β) ένα (1) μέλος υπάλληλο Υ.ΔΟΜ. της οικείας Περιφε-
ρειακής ενότητας με τον αναπληρωτή του,
γ) έναν (1) μηχανικό, που υποδεικνύεται με τον ανα-
πληρωτή του από το Τ.Ε.Ε., με δεκαετή εμπειρία σε θέ-
ματα χωροταξίας και πολεοδομίας, ειδικότητας πολιτι-
κού μηχανικού ή αρχιτέκτονα μηχανικού ή τοπογράφου 
μηχανικού ή χωροτάκτη - πολεοδόμου μηχανικού, ως 
μέλος,
δ) ένα (1) μέλος που ορίζεται από τον Υπουργό Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας από το Μητρώο ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. της 
παρ. 4, που τηρείται στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, ως μέλος. Έως τη σύσταση του Μητρώου, ή σε 
περίπτωση που είναι αδύνατη η εύρεση μέλους από το 
Μητρώο, από έναν (1) μηχανικό, που υποδεικνύεται με 
τον αναπληρωτή του από το Τ.Ε.Ε., με δεκαετή εμπειρία 
σε θέματα χωροταξίας και πολεοδομίας, ειδικότητας πο-
λιτικού μηχανικού ή αρχιτέκτονα μηχανικού ή τοπογρά-
φου μηχανικού ή χωροτάκτη - πολεοδόμου μηχανικού,
ε) ένα (1) δικηγόρο, ο οποίος επιλέγεται με κλήρωση 
από τα μητρώα της παρ. 5.
Έως τη σύσταση του Μητρώου δικηγόρων ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. 
της παρ. 5, ή σε περίπτωση που είναι αδύνατη η εύρεση μέλους από το Μητρώο δικηγόρων ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α., υποδει-κνύεται από τον οικείο δικηγορικό σύλλογο δικηγόρος, 
τουλάχιστον παρ’ Εφέταις, με τον αναπληρωτή του. Σε 
περίπτωση που δεν ορισθεί δικηγόρος από τον οικείο 
δικηγορικό σύλλογο, εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών 
από την παραλαβή της πρόσκλησης από τον Συντονιστή 
της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, την οποία ο τελευταίος 
αποστέλλει υποχρεωτικά εντός (5) ημερών από τη διαπί-
στωση της μη επάρκειας μελών, τότε το ανωτέρω όργα-
νο συγκροτείται νομίμως, χωρίς τη συμμετοχή αυτού.»
2. Με απόφαση του Συντονιστή της οικείας Αποκε-
ντρωμένης Διοίκησης το Σ.Υ.Π.Ο.Θ.Α. Β ανασυγκροτείται 
εντός ενός (1) μηνός από την έναρξη ισχύος του παρό-ντος, στον βαθμό που απαιτείται, ώστε η σύνθεσή του 
να είναι σύμφωνη με τις διατάξεις του παρόντος.».
Άρθρο 49
Προσωρινή άσκηση αρμοδιοτήτων τοπικών 
παρατηρητηρίων - Τροποποίηση της παρ. 1του άρθρου 26 του ν. 4495/2017
Στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 26 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167) προστίθενται δύο εδάφια και η παρ. 1 διαμορ-φώνεται ως εξής:
«1. Μέχρι τη συγκρότηση των υπηρεσιών των άρθρων 
1, 2 και 3, οι αρμοδιότητές τους ασκούνται από τις υπη-
ρεσίες, στις οποίες είχαν ανατεθεί οι αρμοδιότητες αυτές 
μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος νόμου. Οι αρμοδι-
ότητες που απονέμονται στα Τοπικά Παρατηρητήρια 
του άρθρου 2 στο πλαίσιο πάσης φύσεως ελέγχων (ιδί-
ως δειγματοληπτικού ελέγχου Δηλώσεων Αυθαιρέτων, 
εντοπισμού και επιβολής κυρώσεων αυθαιρέτων κα-
τασκευών, δειγματοληπτικού ελέγχου αδειών, ελέγχου 
στοιχείων ηλεκτρονικής Ταυτότητας) ασκούνται έως την 
συγκρότηση αυτών από την οικεία Υπηρεσία Δόμησης (Υ.ΔΟΜ). Η Κεντρική Υ.ΔΟΜ. μπορεί επίσης να ασκεί τις αρμοδιότητες αυτές.»
Άρθρο 50
Ορισμοί - Τροποποίηση των περ. γ΄, δ΄και ι΄του άρθρου 28 του ν. 4495/2017
Οι περ. γ΄, δ΄ και ι΄ του άρθρου 28 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167) τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 28
Ορισμοί
α) «Οικοδομική Άδεια»: Η διοικητική πράξη που επι-
τρέπει την εκτέλεση σε οικόπεδο ή γήπεδο των οικοδο-μικών εργασιών που προβλέπονται στις μελέτες που τη συνοδεύουν, εφόσον οι εργασίες αυτές είναι σύμφωνες 
με τις ισχύουσες διατάξεις. Στην έννοια των οικοδομικών 
εργασιών για ανέγερση νέας οικοδομής ή προσθήκης σε 
υφιστάμενη οικοδομή περιλαμβάνονται και οι εργασίες 
που καθιστούν το κτίριο άρτιο για λειτουργία, όπως οι εργασίες για την κατασκευή περιτοιχίσεων ή περιφρά-ξεων, βόθρων, υπογείων δεξαμενών νερού, εκσκαφών, 
επιχώσεων και κοπής δένδρων. Στην έννοια της οικο-
δομικής άδειας περιλαμβάνονται και άδειες οι οποίες 
δεν δημιουργούν δόμηση, ιδίως η άδεια κατεδάφισης, 
η άδεια αλλαγής χρήσης, η άδεια διαμορφώσεων, επι-
σκευής, διασκευής, ενισχύσεων, η άδεια για αυτοτελείς 
εργασίες περιτοιχίσεων, επιχώσεων ή εκσκαφών, καθώς 
και κοπής δένδρων. Ως οικοδομική άδεια νοείται και η 
άδεια δόμησης.
β) «Έγκριση Εργασιών Δόμησης Μικρής Κλίμακας»: Η 
διοικητική πράξη που επιτρέπει την εκτέλεση εργασιών που ορίζονται στην παρ. 2 του άρθρου 29.
γ) «Προέγκριση οικοδομικής άδειας/άδειας αναθε-
ώρησης»: Η διοικητική πράξη που χορηγείται για την 
πιστοποίηση του δικαιώματος έκδοσης οικοδομικής 
άδειας/άδειας αναθεώρησης και την εφαρμογή, κατά 
τον χρόνο ισχύος της, των πολεοδομικών διατάξεων και 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11704 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
πολεοδομικών μεγεθών της (δόμηση, κάλυψη, ύψος), 
που ισχύουν κατά τον χρόνο έκδοσης της προέγκρι-
σης, εφόσον η οικοδομική άδεια/άδεια αναθεώρησης 
εκδοθεί εντός του χρόνου ισχύος της προέγκρισης και 
με την επιφύλαξη της εξασφάλισης και υποβολής των 
απαιτούμενων εγκρίσεων που προβλέπονται στη περ. β) 
της παρ. 1 του άρθρου 40, κατά τη διαδικασία έκδοσης 
της οικοδομικής αδείας/άδειας αναθεώρησης. Ο χρόνος 
ισχύος της προέγκρισης της άδειας αναθεώρησης δεν 
δύναται να υπερβαίνει τον χρόνο ισχύος της άδειας ανα-
θεώρησης. Κατ’ εξαίρεση, αν αφορούν σε τροποποίηση 
ρυμοτομικών και οικοδομικών γραμμών ή τροποποίηση 
οικοδομήσιμων χώρων σε κοινόχρηστους, καθώς και 
σε περιπτώσεις μεταγενέστερης ένταξης της περιοχής 
σε καθεστώς προστασίας πολιτιστικής κληρονομίας ή 
προστασίας της φύσης, η προέγκριση πιστοποιεί το δι-
καίωμα δόμησης, μόνο κατά τον χρόνο έκδοσής της.
δ) «Γνωστοποίηση εκτέλεσης πρόσθετων εργασιών»: 
Η κατά τον χρόνο ισχύος της οικοδομικής άδειας/άδειας 
αναθεώρησης δήλωση του κυρίου του έργου, που συ-
νοδεύεται από τεχνική έκθεση του εξουσιοδοτημένου 
επιβλέποντος μηχανικού, με την οποία ενημερώνει την 
οικεία Υπηρεσία Δόμησης ότι προτίθεται να προβεί σε 
πρόσθετες εργασίες, που επιτρέπονται από τις πολεο-
δομικές διατάξεις, αλλά εκτελούνται με δική του ευθύνη 
καθ’ υπέρβαση της οικοδομικής άδειας/άδειας αναθεώ-
ρησης. Για τις πρόσθετες αυτές εργασίες, ο ιδιοκτήτης 
αναλαμβάνει με δική του ευθύνη την υποχρέωση να υπο-
βάλει αίτηση για έκδοση προέγκρισης άδειας αναθεώρη-
σης ή άδειας αναθεώρησης, εντός τεσσάρων (4) μηνών, 
εξαιρουμένων των προστατευόμενων από το Υπουργείο 
Πολιτισμού και Αθλητισμού αρχαιολογικών χώρων και 
μνημείων, για τις οποίες θα πρέπει να προηγηθεί των 
εργασιών η έγκριση δυνάμει του ν. 3028/2002 (Α΄ 153).
ε) «Έγκριση εκτέλεσης εργασιών»: Η διοικητική πράξη 
που επιτρέπει την εκτέλεση εργασιών της παρ. 4 του 
άρθρου 29, ύστερα από υποβολή τεχνικής έκθεσης και 
δήλωσης ανάληψης επίβλεψης από αρμόδιο μηχανικό.
στ) «Έγκριση εργασιών αποπεράτωσης αυθαίρετης 
κατασκευής»: Η διοικητική πράξη που επιτρέπει την 
εκτέλεση των εργασιών της παρ. 5 του άρθρου 107.
ζ) «Άδεια Αναθεώρησης»: Είναι η διοικητική πράξη που 
εκδίδεται κατά τη διάρκεια του χρόνου ισχύος της οικο-
δομικής αδείας, για οποιαδήποτε οικοδομική εργασία, 
όπως προσθήκη ή τροποποίηση μελετών αυτής, είτε για 
παράταση ισχύος αυτής κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 
42 του παρόντος.
η) «Ενημέρωση του φακέλου της οικοδομικής άδειας»: 
Είναι η διοικητική πράξη με την οποία καταχωρίζονται 
στο φάκελο των μελετών, ανεξάρτητα από τον χρόνο 
ισχύος της οικοδομικής άδειας, τροποποιήσεις των με-λετών, που δεν αλλάζουν το διάγραμμα δόμησης και με 
την προϋπόθεση ότι δεν είναι απαραίτητες εγκρίσεις 
από άλλους φορείς ή συλλογικά όργανα, καθώς και η 
αλλαγή ιδιοκτήτη κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 42 του 
παρόντος.
θ) «Κοινόχρηστοι χώροι»: Κοινόχρηστοι χώροι στον 
παρόντα νόμο είναι οι κάθε είδους δρόμοι, πλατεί-
ες, άλση και γενικά οι προοριζόμενοι για κοινή χρήση ελεύθεροι χώροι, που καθορίζονται από το εγκεκριμένο 
ρυμοτομικό σχέδιο του οικισμού ή έχουν τεθεί σε κοινή 
χρήση με οποιοδήποτε άλλο  νόμιμο τρόπο. Περαιτέρω, 
είναι οι προορισμένοι χώροι στην κοινή χρήση σε περί-πτωση οριζόντιας ή κάθετης συνιδιοκτησίας.
ι) «Άδεια νομιμοποίησης» είναι η οικοδομική άδεια 
ή η έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας, που εκδίδεται, μετά την εκτέλεση εργασιών ή κατασκευών ή αλλαγών 
χρήσης χωρίς την έκδοση της απαιτούμενης διοικητικής 
πράξης, εξαιρουμένων των προστατευόμενων από το 
Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού μνημείων για τις 
οποίες θα πρέπει να προηγηθεί των εργασιών η έγκριση 
δυνάμει του ν. 3028/2002, προκειμένου να νομιμοποιη-
θούν αυτές, εφόσον είναι σύμφωνες είτε με τις ισχύουσες 
κατά τον χρόνο έκδοσης της άδειας νομιμοποίησης δι-ατάξεις, είτε με αυτές που ίσχυαν, κατά τον χρόνο εκτέ-λεσής αυτών.»
Άρθρο 51
Έγκριση εκτέλεσης εργα σιών - Τροποποίηση
της παρ. 4 του άρθρου 29 του ν. 4495/2017
Αντικαθίσταται η περ. γ) της παρ. 4 του άρθρου 29 
του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) και η παρ. 4 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«4. Έγκριση εκτέλεσης εργασιών απαιτείται για τις ακό-
λουθες εργασίες, ύστερα από υποβολή τεχνικής έκθεσης 
και των δικαιολογητικών από τα οποία προκύπτει το δι-
καίωμα υπαγωγής στην παρούσα και δήλωσης αρμόδιου 
μηχανικού ότι αναλαμβάνει την επίβλεψη, σύμφωνα με τους όρους που ορίζει με πράξη το Τμήμα Ελέγχου Δό-μησης -Τοπικό Παρατηρητήριο:
α) κατεδάφιση κατασκευών ή κτιρίων, που χαρακτη-
ρίζονται επικινδύνως ετοιμόρροπα, σύμφωνα με τις δι-ατάξεις για επικίνδυνες οικοδομές,
β) εφαρμογή των μέτρων ασφαλείας, που καθορίζο-
νται από την αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης, σε κτίριο ή 
κατασκευές που έχουν χαρακτηριστεί επικίνδυνες,
γ) κατεδάφιση ή αποκατάσταση κατασκευών που 
έχουν κριθεί οριστικά αυθαίρετες ή έχουν υπαχθεί στο 
άρθρο 106 του παρόντος ή στην παρ. 1α του άρθρου 23 
του ν. 4178/2013 (Α΄ 174), ή αυθαιρέτων κατασκευών, 
για τις οποίες έχει περαιωθεί η διαδικασία σύμφωνα με τους ν. 3775/2009 (Α΄ 122) και 3843/2010 (Α΄ 62), καθώς 
και των κατασκευών που έχουν ενταχθεί στις ρυθμίσεις 
του ν. 4178/2013 και του παρόντος και για τις οποίες 
έχει περαιωθεί η διαδικασία ή είναι σε στάδιο οριστικής υπαγωγής και έχει ολοκληρωθε ί η υποβολή στο πληρο-
φοριακό σύστημα των απαραίτητων δικαιολογητικών, 
όπως αυτά ορίζονται στο άρθρο 99 και ειδικότερες δια-
τάξεις του παρόντος, εφόσον δεν αφορούν σε κτίσματα που υφίστανται προ του έτους 1955.
Στις περ. α’ και γ’ για την έγκριση εκτέλεσης εργασι-
ών απαιτείται επιπλέον να υποβληθούν στοιχεία για τη 
διαχείριση των αποβλήτων (ΣΔΑ) παρέχοντας τουλά-
χιστον τις πληροφορίες της παρ. 2 του άρθρου 7 της 
υπό στοιχεία 36259/1757/Ε103/2010 κοινής απόφασης 
των Υπουργών Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και 
Ναυτιλίας και Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής 
Αλλαγής (Β’ 1312), τα οποία συνοδεύονται από αντίγρα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11705 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
φο της υπογεγραμμένης σύμβασης του διαχειριστή των 
Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων 
(ΑΕΚΚ) με εγκεκριμένο Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρι-
σης (ΣΕΔ) ΑΕΚΚ ή απόφαση έγκρισης Ατομικού Συστή-
ματος Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΑΣΕΔ) από το Δ.Σ. του 
Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (Ε.Ο.ΑΝ.). Για τις 
περιφερειακές ενότητες στις οποίες δεν υπάρχει εγκε-
κριμένο Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης 
(ΣΣΕΔ) ΑΕΚΚ, αντί του αντιγράφου της υπογεγραμμένης 
σύμβασης, απαιτείται υπεύθυνη δήλωση του διαχειρι-
στή των ΑΕΚΚ για τη διασφάλιση της διαχείρισης των 
παραγόμενων ΑΕΚΚ και για τη συνεργασία του με ΣΣΕΔ 
ΑΕΚΚ σε οποιαδήποτε φάση εκτέλεσης των οικοδομικών 
εργασιών εγκριθεί η λειτουργία του στην αντίστοιχη Πε-
ριφερειακή Ενότητα.»
Άρθρο 52
Εργασίες για τις οποίες δεν απαιτείται Οικοδομική Άδεια ή Έγκριση Εργασιών Μικρής 
Κλίμακας - Τροποποίηση του τίτλου και της 
περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 30του ν. 4495/2017
Στον τίτλο του άρθρου 30 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
προστίθενται οι λέξεις «Εξουσιοδοτική διάταξη». Στο 
τέλος της περ. α΄ της παρ. 1 του ιδίου άρθρου προστί-
θενται οι λέξεις «επισκευής ή αντικατάστασης δαπέδου» 
και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 30
Εργασίες για τις οποίες δεν απαιτείταιΟικοδομική Άδεια ή Έγκριση ΕργασιώνΜικρής Κλίμακας - Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Δεν απαιτείται οικοδομική άδεια ούτε έγκριση ερ-
γασιών μικρής κλίμακας για τις εξής εργασίες, με την 
επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων που αφορούν την 
περιοχή ή το κτίριο:
α) εργασίες εσωτερικών χρωματισμών, μικρών επι-
σκευών θυρών και παραθύρων ή μεμονωμένων επι-
σκευών για λόγους χρήσης και υγιεινής, επισκευής ή 
αντικατάστασης δαπέδων,
β) μικρής έκτασης εσωτερικές επισκευές ή διασκευ-
ές που δεν μεταβάλλουν τη φέρουσα κατασκευή του 
κτιρίου, καθώς και κατασκευές που απαιτούνται για τη μετακίνηση ή την κάθε μορφής εξυπηρέτηση των ατό-
μων με αναπηρία ή εμποδιζόμενων ατόμων. Δεν συμπε-
ριλαμβάνεται η κατασκευή ανελκυστήρα της παρ. 2 του 
άρθρου 27 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79),
γ) εξωτερικοί χρωματισμοί ή αντικατάσταση κιγκλι-
δωμάτων ή επισκευή επιχρισμάτων ή επισκευή όψεων χωρίς χρήση ικριωμάτων,
δ) συντήρηση, επισκευή, διασκευή ή και τμηματική 
αντικατάσταση εγκαταστάσεων και αγωγών κτιρίων,
ε) αντικατάσταση εσωτερικών ή εξωτερικών κουφω-
μάτων και υαλοπινάκων στο ίδιο άνοιγμα,
στ) συντήρηση και επισκευή στεγών ή δωμάτων χωρίς 
χρήση ικριωμάτων,
ζ) μικρές διαμορφώσεις του εδάφους μέχρι συν/πλην 
0,80 μ. από το φυσικό έδαφος,
η) τοποθέτηση κλιματιστικών και επιτοίχιων λεβήτων 
αερίου για θέρμανση και παραγωγή ζεστού νερού χρή-σης σε υφιστάμενα κτίρια, σύμφωνα με την παρ. 10 του 
άρθρου 16 του ν. 4067/2012, εγκατάσταση συστοιχίας επιτοίχιων λεβήτων αερίου για θέρμανση ή παραγωγή ζεστού νερού χρήσης σε ισόγειους υπαίθριους χώρους 
κατοικιών, εγκατάσταση συστημάτων τροφοδοσίας, 
ρύθμισης και μέτρησης φυσικού αερίου, όπως ρυθμι-
στές, μετρητές και παροχετευτικοί αγωγοί, εγκατάσταση 
συστημάτων Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμό-
τητας Υψηλής Αποδοτικότ ητας (Σ.Η.Θ.Υ.Α.), υπέργειων 
σταθμών διανομής ή μέτρησης και ρύθμισης φυσικού 
αερίου, σύμφωνα με το άρθρο 17 του ν. 4067/2012,
θ) τοποθέτηση ηλιακών θερμοσιφώνων, σύμφωνα με 
τις παρ. 2β και 2γ του άρθρου 19 του ν. 4067/2012,
ι) εργασίες τοποθέτησης παθητικών ηλιακών συστη-
μάτων ή αντικατάστασης εξωτερικών κουφωμάτων ή 
τοποθέτησης ή αντικατάστασης καμινάδων στις εξωτε-
ρικές όψεις υφιστάμενων κτιρίων, χωρίς χρήση ικριω-
μάτων, στο πλαίσιο του προγράμματος «Εξοικονόμηση 
κατοίκον», καθώς και εργασίες τοποθέτησης παθητικών 
ηλιακών συστημάτων ή αντικατάστασης εξωτερικών 
κουφωμάτων ή τοποθέτησης ή αντικατάστασης καμι-
νάδων στις εξωτερικές όψεις υφιστάμενων κτιρίων χωρίς 
χρήση ικριωμάτων,
ια) τοποθέτηση ή εγκατάσταση εξοπλισμού σε κτίρια, 
όπως ντουλάπες και γλάστρες, αλλαγή, τοποθέτηση ή και 
αφαίρεση διαχωριστικών στοιχείων εξωστών, καθώς και 
τοποθέτηση μικρής έκτασης μόνιμων διακοσμητικών 
και χρηστικών στοιχείων, όπως αγάλματα, σιντριβάνια, 
εικονοστάσια, πάγκοι και τραπέζια, ή πρόχειρων καταλυ-
μάτων ζώων επιφάνειας έως τρία (3) τ.μ. σε ακαλύπτους χώρους οικοπέδων και γηπέδων,
ιβ) κατασκευή εστιών, φούρνων και τζακιών με τις κα-
πνοδόχους τους σε ακάλυπτους χώρους οικοπέδων ή γη-
πέδων, με την προϋπόθεση ότι υπάρχει κτίριο με χρήση κατοικίας, καθώς και σε κτίριο που διαθέτει οικοδομική άδεια ή υφίσταται νόμιμα, εφόσον δε θίγονται τα φέρο-ντα στοιχεία του κτιρίου με χρήση κατοικίας, και με την 
προϋπόθεση ότι αποτελούν ανεξάρτητες, μεμονωμένες 
κατοικίες με αυτοτελή φέροντα οργανισμό,
ιγ) κατασκευή πέργκολας με ή χωρίς προσωρινά σκί-
αστρα επιφανείας έως πενήντα (50) τ.μ., σε ακάλυπτους 
χώρους, προκήπια και βεράντες ισογείων, εφόσον δεν 
απαγορεύεται από ειδικές διατάξεις που ισχύουν στην 
περιοχή,
ιδ) κατασκευές, όπως σκάλες, κεκλιμένα επίπεδα (ρά-
μπες), αντηρίδες και πεζούλια σε ακαλύπτους χώρους 
οικοπέδων και γηπέδων,
ιε) τοποθέτηση προσωρινών σκιάστρων, περσίδων, 
προστεγασμάτων και τεντών,
ιστ) διάστρωση δαπέδου ακάλυπτου χώρου, με την 
προϋπόθεση ότι αυτή δεν υπερβαίνει το 1/3 του ακά-
λυπτου χώρου,
ιζ) διαμόρφωση εδάφους έως 0,80 μ. από το φυσικό 
έδαφος για λόγους βελτίωσης του φυσικού του ανάγλυ-φου, με χρήση φυσικών ασύνδετων υλικών, όπως χώμα 
και λιθοδομή χωρίς κονίαμα, χωρίς αλλοίωση της γενικής 
φυσικής γεωμορφολογίας του, της φυσικής κλίσης απορ-
ροής των ομβρίων υδάτων και των σταθμών αφετηρίας μέτρησης των υψομέτρων,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11706 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ιη) κατασκευές εντός οικοπέδου-γηπέδου για τη δημι-
ουργία χώρων εισόδου στα οικόπεδα και γήπεδα, ύψους 
έως δυόμισι (2,50) μ., πλάτους έως δυόμισι (2,50) μ. βά-
θους έως ένα (1.00) μ.,
ιθ) κατασκευές για την τοποθέτηση μετρητών ηλεκτρι-
κού ρεύματος στα όρια των οικοπέδων γηπέδων ή εντός 
ακάλυπτων χώρων αυτών, σύμφωνα με τις ισχύουσες 
προδιαγραφές,
ικ) φωτοβολταϊκά συστήματα πάνω σε κτίρια και για 
ισχύ συστημάτων έως και 100kW,
κα) κατασκευές υπόγειων βάσεων από οπλισμένο 
σκυρόδεμα για την έδραση ηλεκτρομηχανολογικού 
εξοπλισμού κάθε είδους, η εγκατάσταση επ’ αυτών του 
αντίστοιχου ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού, καθώς 
και οι κατασκευές των συνοδών έργων εντός κάθε τύπου 
και κατηγορίας υπαίθριων Υποσταθμών του Συστήματος 
Μεταφοράς και του Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέρ-
γειας, υφισταμένων ή νέων, που σε κανένα σημείο δεν υπερβαίνουν τα 0,50 μ. από την τελικά διαμορφωμένη 
στάθμη εδάφους και για τις οποίες διατίθεται στατική 
μελέτη εγκεκριμένη από τον φορέα υλοποίησης,
κβ) κατασκευές για την εγκατάσταση υποδομής και 
τοποθέτηση συσκευών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, 
χωρίς να απαιτείται η εγκατάσταση νέου μετασχημα-
τιστή (Μ/Σ) ΜΤ/ΧΤ στην εσωτερική ηλεκτρική εγκατά-
σταση.
Πριν την εκτέλεση των παραπάνω εργασιών, συντάσ-
σεται υποχρεωτικά ηλεκτρονική βεβαίωση αρμόδιου 
μηχανικού, που εκδίδεται από πληροφοριακό σύστημα 
του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (Τ.Ε.Ε.), ότι στην 
περιοχή του ακινήτου για τις παραπάνω εργασίες δεν 
απαιτείται έγκριση από κάποιον φορέα. Σε περίπτωση 
που απαιτούνται εγκρίσεις από άλλους φορείς ή συλλογι-
κά όργανα γίνεται ενημέρωση φακέλου με τις παραπάνω 
εγκρίσεις.
2. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, μπορεί να συμπληρώνονται ή να τροποποι-
ούνται οι εργασίες για τις οποίες δεν απαιτείται η έκδοση 
άδειας ή η έγκριση εργασιών δόμησης μικρής κλίμακας.»
Άρθρο 53
Αρμόδια όργανα χορήγησης πράξεων εκτέλε-
σης οικοδομικών εργασιών - Προσθήκη παρ. 4 στο άρθρο 31 του ν. 4495/2017
Προστίθεται η παρ. 4 στο άρθρο 31 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167), το οποίο διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Αρμόδια όργανα για τη χορήγηση των διοικητικών 
πράξεων, που σχετίζονται με την εκτέλεση οικοδομι-
κών εργασιών, είναι οι Υπηρεσίες Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.) 
των δήμων, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από ειδικές διατάξεις.
2. Με προεδρικό διάταγμα, κατόπιν κοινής πρότασης 
από τους Υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Εσωτερικών, ορίζονται οι προϋποθέσεις για τη λειτουρ-
γία και οργάνωση των Υ.ΔΟΜ., καθώς και τα κριτήρια για 
την κατ’ ελάχιστον στελέχωση αυτών. Για την έκδοση της 
οικοδομικής άδειας εκκλησιαστικών ακινήτων των νομι-
κών προσώπων του ν. 590/1977 (Α΄ 146) εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 32.3. Προϋπόθεση για την έκδοση οικοδομικής άδειας 
από τη Διεύθυνση Αρχιτεκτονικής, Οικοδομικών Κανο-
νισμών και Αδειοδοτήσεων του Υπουργείου Περιβάλ-
λοντος και Ενέργειας, όπου αυτό προβλέπεται από τις 
κείμενες διατάξεις, αποτελεί η διαβίβαση σε αυτήν ελεγ-
μένου και θεωρημένου σχετικού τοπογραφικού από την 
οικεία Υ.ΔΟΜ.. Η ίδια διαδικασία ισχύει και στην περίπτω-
ση χορήγησης προέγκρισης από την προαναφερθείσα 
Διεύθυνση.
4. Προϋπόθεση για την έκδοση οικοδομικής άδειας σε 
περιοχή εκτός Ειδικού Σχεδίου Χωρικής Ανάπτυξης Στρα-
τηγικών Επενδύσεων (ΕΣΧΑΣΕ) από τη Γενική Διεύθυνση 
Στρατηγικών Επενδύσεων του Υπουργείου Ανάπτυξης 
και Επενδύσεων, όπου αυτό προβλέπεται από τις κείμε-
νες διατάξεις, αποτελεί η διαβίβαση σε αυτήν ελεγμένου 
και θεωρημένου σχετικού τοπογραφικού από την οικεία 
Υ.ΔΟΜ., εντός προθεσμίας είκοσι (20) ημερών από το 
σχετικό αίτημα. Σε περίπτωση άπρακτης της προθεσμίας 
των είκοσι (20) ημερών εφαρμόζονται τα αναφερόμενα στην παρ. 7 του άρθρου 13 του ν. 4608/19 (Α΄ 66).»
Άρθρο 54
Προέγκριση οικοδομικής άδειας - Τροποποίηση του τίτλου και των παρ. 1, 5, 6και 7 του άρθρου 35 του ν. 4495/2017
Στον τίτλο του άρθρου 35 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
προστίθενται οι λέξεις «Εξουσιοδοτική διάταξη», οι παρ. 
1, 5,και 6 του ιδίου άρθρου τροποποιούνται και το άρθρο 
διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 35
Προέγκριση οικοδομικής άδειας -
Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Η διαδικασία προέγκρισης για την έκδοση οικοδο-
μικής άδειας είναι υποχρεωτική για τις κατηγορίες ένα 
(1) και δύο (2) του άρθρου 36 και προαιρετική για την 
κατηγορία τρία (3) του ιδίου άρθρου.
Η διαδικασία προέγκρισης άδειας αναθεώρησης είναι 
υποχρεωτική, εφόσον αφορά σε μεταβολή των πολεο-
δομικών μεγεθών κάλυψης, δόμησης και όγκου.
2. Κατ’ εξαίρεση, η προέγκριση οικοδομικής άδειας 
είναι υποχρεωτική στις εξής περιπτώσεις:
α) σε νεοαναγειρόμενα κτίρια με επιφάνεια που προ-
σμετράται στη δόμηση μεγαλύτερη των τριών χιλιάδων 
(3.000) τ.μ. και προσθηκών σε υφιστάμενα κτίρια με συ-
νολική προκύπτουσα επιφάνεια προσμετρούμενη στη 
δόμηση μεγαλύτερη των τριών χιλιάδων (3.000) τ.μ.,
β) όπου προβλέπεται η έκδοση οικοδομικής άδειας 
από άλλες υπηρεσίες, πλην της Υπηρεσίας Δόμησης 
(Υ.ΔΟΜ.), η προέγκριση δόμησης είναι υποχρεωτική και 
χορηγείται από την οικεία Υ.ΔΟΜ.,
γ) για την κατασκευή μόνιμων κτιριακών εγκαταστά-
σεων, έργων ιδιαίτερης περιβαλλοντικής και οικιστικής σημασίας ή και έργων που άπτονται ειδικού ελέγχου ως προς τους όρους δόμησης, καθώς και στις περιπτώσεις 
κτιρίων επιφάνειας άνω των τριών χιλιάδων (3.000) τ.μ.
3. Η προέγκριση εκδίδεται αποκλειστικά από την οι-
κεία Υ.ΔΟΜ., εκτός αν προβλέπεται διαφορετικά από 
ειδικότερες διατάξεις. Στην περίπτωση αυτήν, το τοπο-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11707 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
γραφικό διάγραμμα ελέγχεται από την οικεία Υ.ΔΟΜ. 
και διαβιβάζεται στην αρμόδια για την έκδοση της προ-
έγκρισης υπηρεσία.
4. Δεν απαιτείται προέγκριση για τις Στρατηγικές Επεν-
δύσεις που έχουν υπαχθεί ή υπάγονται στον ν. 3894/2010 
(Α΄ 204) ή στον ν. 4608/2019 (Α΄ 66), καθώς και για τις 
επενδύσεις του ν. 3986/2011 (Α΄ 152).
5. Για την έκδοση της προέγκρισης οικοδομικής άδειας 
υποβάλλονται ηλεκτρονικά, μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής 
Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr), τα εξής δικαιο-
λογητικά και μελέτες:
α) αίτηση του κυρίου του έργου ή του έχοντος νόμιμο 
δικαίωμα, με τις δηλώσεις αναθέσεων - αναλήψεων και 
επιβλέψεων μελετών,
β) τοπογραφικό διάγραμμα εξαρτημένο από το κρατι-
κό σύστημα συντεταγμένων, σύμφωνα με τις ισχύουσες 
προδιαγραφές,
γ) διάγραμμα κάλυψης, σύμφωνα με τις ισχύουσες 
προδιαγραφές,
δ) τίτλος ιδιοκτησίας και πρόσφατο πιστοποιητικό 
ιδιοκτησίας ή κτηματογραφικό φύλλο ή απόσπασμα 
κτηματογραφικού διαγράμματος για κάθε ακίνητο,
ε) αποδεικτικά στοιχεία νομιμότητας των υφιστάμενων 
κτισμάτων,
στ) τεχνική έκθεση που να περιγράφει με ακρίβεια το 
έργο, τα μεγέθη και τις χρήσεις.
6. Η προέγκριση της οικοδομικής άδειας ή άδειας ανα-
θεώρησης χορηγείται μετά από έλεγχο της πληρότητας 
των δικαιολογητικών και μελετών που υποβάλλονται, 
σύμφωνα με την παρ. 5.
Ο έλεγχος των παραπάνω πραγματοποιείται ως εξής:
α) Ο έλεγχος ως προς την πληρότητα υποβολής των 
απαιτούμενων δικαιολογητικών, μελετών και στοιχείων της παρ. 5 διενεργείται εντός μιας (1) εργάσιμης ημέρας από την ημερομηνία υποβολής τους.
β) Ο έλεγχος του τίτλου ιδιοκτησίας για τη διαπίστωση 
της αρτιότητας, οικοδομησιμότητας και του χρόνου κα-
τάτμησης του οικοπέδου ή γηπέδου και του τοπογραφι-
κού διαγράμματος ως προς την τήρηση των γενικών και 
ειδικών πολεοδομικών διατάξεων και προδιαγραφών, 
καθώς και έλεγχος των στοιχείων που περιλαμβάνονται 
σ’ αυτό, διενεργείται εντός δύο (2) εργάσιμων ημερών, 
από την ημερομηνία έγκρισης της πληρότητας των δι-καιολογητικών.
Οι κύριοι ή οι έχοντες νόμιμο δικαίωμα έκδοσης οι-
κοδομικής άδειας ή άδειας αναθεώρησης δηλώνουν ενυπογράφως στο τοπογραφικό διάγραμμα τα όρια 
των οικοπέδων τους και ευθύνονται για την ακρίβεια 
της δήλωσής τους.
Στην περίπτωση διαπίστωσης από την Υ.ΔΟΜ. ελλεί-
ψεων ή λαθών στο τοπογραφικό διάγραμμα, ενημερώνε-
ται ο διαχειριστής της υποβληθείσας αίτησης μέσω του 
πληροφοριακού συστήματος, προκειμένου να προβεί 
στις απαραίτητες συμπληρώσεις ή διορθώσεις εντός 
προθεσμίας δύο (2) μηνών, άλλως η αίτηση με τον συ-
νημμένο φάκελο με τις μελέτες και τα στοιχεία τίθεται 
στο αρχείο του πληροφοριακού συστήματος. Τυχόν πα-
ρατηρήσεις ή υπόδειξη ελλείψεων ή λαθών στο τοπο-
γραφικό διάγραμμα που γίνονται από την Υ.ΔΟΜ. άπαξ και μετά τις συμπληρώσεις ή διορθώσεις αυτών από τον 
μηχανικό και την ενημέρωση από τον διαχειριστή της 
υποβληθείσας αίτησης στο πληροφοριακό σύστημα, η Υ.ΔΟΜ. εγκρίνει το τοπογραφικό διάγραμμα εντός δύο (2) εργάσιμων ημερών.
γ) Ο έλεγχος του διαγράμματος κάλυψης και του τυχόν 
απαιτούμενου σχετικού εντύπου εισφοράς της εξαγοράς 
θέσεων στάθμευσης ως προς την τήρηση των γενικών 
και ειδικών πολεοδομικών διατάξεων και προδιαγρα-
φών των απαιτούμενων στοιχείων, που περιγράφονται 
στο άρθρο 39, καθώς και των αποδεικτικών στοιχείων 
νομιμότητας υφιστάμενων κτισμάτων στο οικόπεδο ή 
γήπεδο, τα οποία προσκομίζονται με ευθύνη του με-
λετητή μηχανικού, διενεργείται εντός έξι (6) εργάσιμων ημερών, από την ημερομηνία έγκρισης του τοπογραφι-κού διαγράμματος.
Ο έλεγχος των αποδεικτικών στοιχείων νομιμότητας 
υφιστάμενων κτισμάτων στο οικόπεδο ή γήπεδο, αφορά 
στην ταυτοποίηση των στοιχείων που περιλαμβάνονται 
στις ήδη εκδοθείσες οικοδομικές άδειες, καθώς και στις 
τυχόν δηλώσεις υπαγωγής αυθαιρέτων κατασκευών και 
περιορίζεται στην ορθή αντιστοίχιση των αναγραφό-
μενων μεγεθών που περιέχονται στα σχέδια των ήδη 
εκδοθεισών οικοδομικών αδειών και τα σχέδια που συ-νοδεύουν δηλώσεις υπαγωγής σε νόμους αυθαιρέτων, με αυτά που αποτυπώνονται στο διάγραμμα κάλυψης.
Αν η Υ.ΔΟΜ. διαπιστώσει ελλείψεις ή λάθη στο διά-
γραμμα κάλυψης, ενημερώνεται ο διαχειριστής της 
αίτησης μέσω του πληροφοριακού συστήματος, προ-
κειμένου να προβεί στις απαραίτητες συμπληρώσεις ή 
διορθώσεις εντός προθεσμίας δύο (2) μηνών, άλλως η 
υποβαλλόμενη αίτηση με τον συνημμένο φάκελο τίθε-ται στο αρχείο του πληροφοριακού συστήματος. Τυχόν 
παρατηρήσεις ή διορθώσεις ελλείψεων ή λαθών στο 
διάγραμμα κάλυψης γίνονται από την Υ.ΔΟΜ. άπαξ και 
μετά τις συμπληρώσεις ή διορθώσεις αυτών από τον 
μηχανικό και την ενημέρωση από τον διαχειριστή της 
υποβληθείσας αίτησης στο πληροφοριακό σύστημα, η 
Υ.ΔΟΜ. εγκρίνει το διάγραμμα κάλυψης εντός τεσσάρων 
(4) ημερών.
δ) Η έκδοση της διοικητικής πράξης, καθώς και ο κα-
θορισμός των απαραίτητων απαιτούμενων μελετών, 
εγκρίσεων και λοιπών δικαιολογητικών που πρέπει να 
κατατεθούν για την έκδοση της οικοδομικής άδειας δι-
ενεργούνται εντός μίας (1) εργάσιμης ημέρας.
Ο έλεγχος των απαιτούμενων στοιχείων για προέγκρι-
ση της οικοδομικής άδειας γίνεται από εξουσιοδοτη-
μένους από τον Προϊστάμενο της Υ.ΔΟΜ. υπαλλήλους 
διπλωματούχους μηχανικούς Ανωτάτων Εκπαιδευτικών 
Ιδρυμάτων (Α.Ε.Ι.) και από πτυχιούχους μηχανικούς τε-
χνολογικής εκπαίδευσης.
7. Η προέγκριση εκδίδεται ύστερα από έλεγχο της αρ-
μόδιας Υ.ΔΟΜ., εντός αποκλειστικής προθεσμίας δέκα 
(10) ημερών, από την ηλεκτρονική υποβολή της αίτησης, 
συνοδευόμενη με τις απαιτούμενες μελέτες και τα ανα-
γκαία στοιχεία, σε περίπτωση που δεν διαπιστωθούν 
ελλείψεις κατά τον έλεγχο. Σε περίπτωση διαπίστωσης 
ελλείψεων ή λαθών, το χρονικό διάστημα από την ενημέ-
ρωση του διαχειριστή για τις παρατηρήσεις της Υ.ΔΟΜ. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11708 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
έως την ηλεκτρονική υποβολή των στοιχείων συμπλήρω-
σης των ελλείψεων από τον μηχανικό δεν προσμετράται 
στις προθεσμίες της παρ. 7. Αν ο υπάλληλος, που έχει 
εξουσιοδοτηθεί για τον έλεγχο, δεν εκδώσει την προέ-
γκριση, σύμφωνα με τα ανωτέρω, ελέγχεται πειθαρχικά 
από το αρμόδιο Εποπτικό Συμβούλιο του άρθρου 156 
του ν. 4389/2016 (Α΄ 94), στο οποίο διαβιβάζεται ο φά-
κελος με ευθύνη του Διευθυντή της αρμόδιας Υ.ΔΟΜ.. 
Αιτήσεις για προέγκριση οικοδομικής άδειας ή αναθε-
ώρησης αδείας που δεν εκδίδονται εντός του χρονικού 
διαστήματος έξι (6) μηνών από την ημερομηνία της ηλε-
κτρονικής υποβολής τους, απορρίπτονται και τίθενται 
στο αρχείο του πληροφοριακού συστήματος.
8. Η προέγκριση χορηγείται αν δεν διαπιστωθούν ελ-
λείψεις ή λάθη ή αν η συμμόρφωση με τις παρατηρήσεις 
που έχουν διατυπωθεί στο ηλεκτρονικό φύλλο ελέγχου, γίνει εντός της οριζόμενης προθεσμίας. Η πράξη προέ-
γκρισης αναρτάται αμελλητί στο διαδίκτυο. Εάν, εντός 
των προβλεπομένων προθεσμιών, δεν διενεργηθεί έλεγ-
χος από εξουσιοδοτημένο υπάλληλο, ο έλεγχος διενερ-γείται από τον Προϊστάμενο της Υ.ΔΟΜ. εντός αντίστοι-χου χρονικού διαστήματος.
Δύναται ο διαχειριστής της αίτησης να ενημερώνει 
το πληροφοριακό σύστημα για τυχόν μη τήρηση των 
προβλεπομένων από το παρόν άρθρο προθεσμιών, αι-
τούμενος την ενημέρωση των αρμοδίων φορέων. Ο δια-
χειριστής του πληροφοριακού συστήματος υποχρεούται 
να ενημερώνει για τυχόν μη τήρηση των προβλεπομέ-νων από το παρόν άρθρο προθεσμιών τους αρμόδιους φορείς.
9. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, μπορεί να καθορίζεται κάθε θέμα σχετικό με τον έλεγχο των στοιχείων και τα απαιτούμενα δικαιολο-
γητικά που υποβάλλονται για τις απαιτούμενες εγκρίσεις 
για την εφαρμογή του παρόντος.»
Άρθρο 55
Κατηγορίες τρόπου έκδοσης οικοδομικών αδειών - Τροποποίηση του άρθρου 36 του ν. 4495/2017
1. Οι περ. ζ΄ και θ΄ της παρ. 1, η περ. β΄ της παρ. 2 και 
η περ. στ΄ της παρ. 3 του άρθρου 36 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167) τροποποιούνται, προστίθεται περ. ιγ΄ στην παρ. 
1 και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 36
Κατηγορίες τρόπου έκδοσης οικοδομικών αδει-ών
Ο τρόπος έκδοσης οικοδομικών αδειών κατηγοριο-
ποιείται, ανάλογα με την περιοχή, τη θέση, τη χρήση, το μέγεθος και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του κτιρίου 
που πρόκειται να ανεγερθεί, ως εξής:
1) Κατηγορία 1:α) ανέγερση ειδικού κτιρίου σε εντός σχεδίου περιο-
χή, επιφάνειας άνω των χιλίων (1.000) τ.μ. δόμησης και 
ανέγερση κτιρίου με επικρατούσα χρήση κατοικίας άνω 
των δύο χιλιάδων (2.000) τ.μ.,
β) ανέγερση ειδικού κτιρίου, σε εκτός σχεδίου περιοχή 
ή εντός οριοθετημένου, σύμφωνα με το από 24.4.1985 π.δ. (Δ΄ 181), οικισμού ή εντός οικισμού προϋφισταμένου 
του έτους 1923, με εγκεκριμένα, σύμφωνα με το από 
2.3.1981 π.δ. (Δ΄ 138) όρια,
γ) ανέγερση κτιρίου με χρήση κατοικίας σε εκτός σχε-
δίου περιοχή στην οποία δεν υφίσταται κτηματογράφη-
ση ή σε μη άρτιο κατά τον κανόνα γήπεδο,
δ) προσθήκη δόμησης σε νομίμως υφιστάμενο κτίριο 
με χρήση ειδικού κτιρίου, εφόσον υπερβαίνει το πενήντα 
τοις εκατό (50%) της υπάρχουσας δόμησης,
ε) κατασκευές και εργασίες σε μνημεία χαρακτηρισμέ-
να από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού,
στ) κατασκευές και εργασίες σε διατηρητέα κτίρια 
χαρακτηρισμένα από τα Υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Πολιτισμού και Αθλητισμού,
ζ) ανέγερση ή προσθήκη σε οικόπεδα ή γήπεδα 
εντός προστατευόμενων περιοχών του άρθρου 19 του ν. 1650/1986 (Α΄ 160) ή ζωνών, όπως αρχαιολογικοί χώ-ροι, ιστορικοί τόποι, παραδοσιακοί οικισμοί ή παραδο-σιακά τμήματα πόλεως,
η) ανέγερση ή προσθήκη ή κατασκευές και εργασίες σε 
οικόπεδα ή γήπεδα, σε επαφή με οριοθετημένα ρέματα,
θ) ανέγερση ή προσθήκη σε οικόπεδα ή γήπεδα και 
κατασκευές και εργασίες σε οικόπεδα ή γήπεδα σε επα-φή με καθορισμένη οριογραμμή αιγιαλού ή παραλίας,
ι) περιφράξεις γηπέδων με πρόσωπο σε διεθνή, εθνική 
ή επαρχιακή οδό ή σε ρυμοτομούμενα οικόπεδα,
ια) εργασίες τοποθέτησης υπόγειων, δεξαμενών υγρών 
και αερίων καυσίμων σε πρατήρια καυσίμων,
ιβ) εργασίες ανακατασκευής κτιρίων και κτισμάτων 
εν γένει που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του 
π.δ. 8.2.1979 (Δ΄ 130), εκτός αν ορίζεται διαφορετικά σε 
ειδικότερες διατάξεις,
ιγ) οποιαδήποτε περίπτωση που δεν ανήκει στις κα-
τηγορίες 2 και 3.
2) Κατηγορία 2:
α) ανέγερση κτιρίου σε οικόπεδο εντός οικισμού προ-
ϋφισταμένου του έτους 1923, χωρίς εγκεκριμένα όρια,
β) νομιμοποιήσεις κτιρίων και κατασκευών και αλλα-
γών χρήσης του άρθρου 106,
γ) ανέγερση ή προσθήκη ή κατασκευές και εργασίες 
σε οικόπεδα ή γήπεδα, όπου από γενικές ή ειδικές δια-
τάξεις προβλέπεται αυτοψία από την αρμόδια Υπηρεσία 
Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.).
3) Κατηγορία 3:
α) ανέγερση κτιρίου σε εντός εγκεκριμένου σχεδίου 
περιοχή, επιφάνειας έως χίλια (1.000) τ.μ. δόμησης για 
ειδικά κτίρια και έως δύο χιλιάδες (2.000) τ.μ. δόμησης για κτίρια με επικρατούσα χρήση κατοικίας,
β) ανέγερση κτιρίου με χρήση κατοικίας σε εκτός σχε-
δίου περιοχή, στην οποία υφίσταται κτηματογράφηση 
και εγκεκριμένο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) ή 
Σχέδιο Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτών 
Πόλεων (ΣΧΟΟΑΠ) σε άρτιο κατά τον κανόνα,
γ) ανέγερση κτιρίου σε οικόπεδο εντός οριοθετημένου 
οικισμού με το από 24.4.1985 π.δ. (Δ΄ 181) για κτίριο με επικρατούσα χρήση κατοικίας,
δ) προσθήκη δόμησης σε νομίμως υφιστάμενο κτίριο, 
με χρήση κατοικίας,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11709 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ε) προσθήκη δόμησης σε νομίμως υφιστάμενο κτί-
ριο, με χρήση ειδικού κτιρίου, εφόσον η προσθήκη δεν 
υπερβαίνει το πενήντα τοις εκατό (50%) της υπάρχουσας 
δόμησης και σε εντός σχεδίου δόμηση,
στ) αλλαγές χρήσης κτιρίων ή αυτοτελών οριζόντιων 
ή κάθετων ιδιοκτησιών που βρίσκονται σε εντός ή εκτός 
σχεδίου περιοχές,
ζ) κατασκευή πισίνας, εφόσον δεν καλύπτεται από τις 
περιπτώσεις της έγκρισης εργασιών δόμησης μικρής 
κλίμακας,
η) τοίχοι αντιστήριξης, περιτοιχίσεις και περιφράξεις 
που δεν εμπίπτουν στην κατηγορία εργασιών δόμησης 
μικρής κλίμακας και με την επιφύλαξη των περιπτώσεων 
της Κατηγορίας 1,
θ) εργασίες τοποθέτησης υπόγειων και προκατασκευ-
ασμένων δεξαμενών ύδατος, καθώς και δεξαμενών λυ-μάτων,
ι) εργασίες επισκευής και εργασίες αλλαγής διαρρύθ-
μισης νομίμως υφιστάμενων κτιρίων που δεν εμπίπτουν 
στις περιπτώσεις του άρθρου 30,
ια) εργασίες των περιπτώσεων της παρ. 2 του άρθρου 
29 για τις οποίες απαιτείται έκδοση οικοδομικής άδειας σύμφωνα με τον προϋπολογισμό τους.»
2. Για την προσαρμογή της λειτουργίας του πληρο-
φοριακού συστήματος «e-Άδειες» και του συστήματος δηλώσεων αυθαιρέτων του ν. 4495/2017 στις διατάξεις 
του παρόντος, εκδίδονται διαπιστωτικές πράξεις του 
Προέδρου του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, εντός τεσσάρων (4) μηνών και δύο (2) μηνών αντίστοιχα, από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
3. Προεγκρίσεις και οικοδομικές άδειες που βρίσκο-
νται σε διαδικασία έκδοσης κατά την ημερομηνία τρο-
ποποίησης του πληροφοριακού συστήματος «e-Άδειες», 
ολοκληρώνονται με τις διατάξεις που ίσχυαν κατά τον 
χρόνο υποβολής τους. Οικοδομικές άδειες σε συνέχεια 
προέγκρισης, η οποία έχει εκδοθεί με τις προγενέστερες 
διατάξεις, δύναται να εκδοθούν με τις διατάξεις του πα-ρόντος, κατόπιν αναθεώρησης της προέγκρισης.
Άρθρο 56
Επιτάχυνση διαδικασίας έκδοσης
οικοδομικών αδειών - Τροποποίησητης παρ. 2 και προσθήκη παρ. 6του άρθρου 38 του ν. 4495/2017
Στον τίτλο του άρθρου 38 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
προστίθενται οι λέξεις «Εξουσιοδοτική διάταξη», η παρ. 
2 του ιδίου άρθρου τροποποιείται, προστίθεται η παρ. 6 
και το άρθρο 38 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 38
Διαδικασία ελέγχου Οικοδομικής Άδειας -Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Ο έλεγχος των στοιχείων της οικοδομικής άδειας, 
όπου απαιτείται, διενεργείται από εξουσιοδοτημένους 
από τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.) 
υπαλλήλους μηχανικούς Πανεπιστημαικής Εκπαίδευσης 
(Π.Ε.) ή Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (Τ.Ε.).
2. Οι οικοδομικές άδειες, ανάλογα με την κατηγορία 
στην οποία ανήκουν, εκδίδονται ως εξής:α) Οι άδειες που εμπίπτουν στον τρόπο έκδοσης των 
Κατηγοριών 1, 2 και 3 με προέγκριση του άρθρου 36 
εκδίδονται αυτόματα, ύστερα από την ηλεκτρονική υπο-
βολή του φακέλου με τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και 
τις αναγκαίες μελέτες, που προβλέπονται στο άρθρο 40.
Ο αριθμός οικοδομικής αδείας που εκδίδεται ηλεκτρο-
νικά, αναρτάται αμελλητί στο διαδίκτυο και επιτρέπεται η 
έναρξη των οικοδομικών εργασιών. Οι ανωτέρω έλεγχοι 
διενεργούνται εντός τριών (3) εργασίμων ημερών από 
την ημερομηνία υποβολής του φακέλου.
β) Οι άδειες που εμπίπτουν στον τρόπο έκδοσης της 
Κατηγορίας 3 χωρίς προέγκριση του άρθρου 36, εκδίδο-
νται αυτόματα, ύστερα από την ηλεκτρονική υποβολή 
του φακέλου με τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και τις 
αναγκαίες μελέτες, που προβλέπονται στο άρθρο 40, τον 
έλεγχο του προϋπολογισμού του έργου και τον έλεγχο 
των αποδεικτικών καταβολής των απαιτούμενων εισφο-
ρών και κρατήσεων του έργου υπέρ του Δημοσίου, του οικείου δήμου και του e-ΕΦΚΑ.
Μεταξύ των υποβαλλόμενων ηλεκτρονικά στοιχείων, 
συμπεριλαμβάνεται υποχρεωτικά έγγραφη βεβαίωση 
της αρμόδιας Υ.ΔΟΜ., στην οποία αναγράφονται οι 
όροι δόμησης που ισχύουν στη θέση του ακινήτου και 
οι κατά περίπτωση απαραίτητες εγκρίσεις φορέων και 
υπηρεσιών. Η ανωτέρω έγγραφη βεβαίωση εκδίδεται 
εντός προθεσμίας δέκα (10) ημερών από την υποβολή της σχετικής αίτησης.
Η ανωτέρω έγγραφη βεβαίωση συνοδεύεται υπο-
χρεωτικά από υπεύθυνη δήλωση του άρθρου 8 του 
ν. 1599/1986 (A΄ 75) του μελετητή μηχανικού, ότι δεν 
έχουν μεταβληθεί οι όροι και οι προϋποθέσεις δόμησης 
στην περιοχή του ακινήτου για το οποίο εκδόθηκε.
Ο αριθμός οικοδομικής άδειας που εκδίδεται ηλεκτρο-
νικά, αναρτάται αμελλητί στο διαδίκτυο και επιτρέπεται η έναρξη των οικοδομικών εργασιών.
Η αρμόδια Υ.ΔΟΜ. διενεργεί υποχρεωτικά δειγματο-
ληπτικό έλεγχο της νομιμότητας των υποβαλλόμενων 
μελετών και στοιχείων, σε ποσοστό τριάντα τοις εκατό (30%) τουλάχιστον των οικοδομικών αδειών που χορη-
γούνται με την ανωτέρω διαδικασία. Ο υποχρεωτικός 
δειγματοληπτικός έλεγχος διενεργείται ανά εξάμηνο για 
τις άδειες του παρελθόντος εξαμήνου.
3. Υποχρεωτικός έλεγχος διενεργείται σε περίπτωση 
καταγγελίας για τη νομιμότητα της εκδοθείσας αδείας, 
ανεξαρτήτως της κατηγορίας αυτής, καθώς και σε περί-
πτωση καταγγελίας για τη νομιμότητα της εκδοθείσας 
έγκρισης Εργασιών μικρής κλίμακας.
4. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, που εκδίδεται μέσα σε δύο (2) μήνες από την 
έναρξη ισχύος του παρόντος, καθορίζεται ο τρόπος και 
η διαδικασία διενέργειας του δειγματοληπτικού ελέγχου.
5. Αν ο υπάλληλος, που έχει εξουσιοδοτηθεί για τον 
έλεγχο, δεν εκδώσει την οικοδομική άδεια, σύμφωνα με 
τα ανωτέρω και ανάλογα με την κατηγορία στην οποία 
εμπίπτει ο τρόπος έκδοσης της οικοδομικής άδειας 
του άρθρου 36, ελέγχεται πειθαρχικά από το αρμόδιο 
Εποπτικό Συμβούλιο του άρθρου 156 του ν. 4389/2016 
(Α΄ 94), στο οποίο διαβιβάζεται ο φάκελος με ευθύνη του 
Διευθυντή της αρμόδιας Υ.ΔΟΜ..
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11710 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
6. Ο έλεγχος του προϋπολογισμού του έργου, πραγ-
ματοποιείται αυτόματα από το πληροφοριακό σύστημα. 
Μέσα σε διάστημα τριών (3) ημερών από την έκδοση της 
οικοδομικής άδειας διενεργείται από την Υ.ΔΟΜ. έλεγχος 
των απαιτούμενων εισφορών και κρατήσεων του έργου 
υπέρ του Δημοσίου, δήμου, e-ΕΦΚΑ, συμπεριλαμβανο-
μένου του ελέγχου του προϋπολογισμού του έργου, έως 
την ενεργοποίηση της δυνατότητας αυτόματου ελέγχου 
του προϋπολογισμού του έργου από το πληροφοριακό 
σύστημα.»
Άρθρο 57
Προδιαγραφές σύνταξης τοπογραφικού 
διαγράμματος και διαγράμματος κάλυψης -Τροποποίηση της περ. ε΄ της παρ. 1 του 
άρθρου 39 του ν. 4495/2017
Η περ. ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 39 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167) τροποποιείται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 39
Προδιαγραφές σύνταξης τοπογραφικού 
διαγράμματος και διαγράμματος κάλυψης
1. Το τοπογραφικό διάγραμμα περιλαμβάνει υποχρε-
ωτικώς:
α) εξάρτηση των κορυφών της ιδιοκτησίας από το 
ισχύον κρατικό τριγωνομετρικό δίκτυο,
β) περίγραμμα των υφιστάμενων κτιρίων μονοσήμα-
ντα ορισμένο με ορθογώνιες συντεταγμένες στο κρατικό 
σύστημα συντεταγμένων,
γ) πλήρη φωτογραφική αποτύπωση,δ) υψομετρική αποτύπωση,ε) βεβαίωση της αρμόδιας τεχνικής υπηρεσίας Οργα-
νισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) α΄ ή β΄ βαθμού 
για την οριστική στάθμη του κρασπέδου (βεβαίωση 
υψομέτρου), όπου απαιτείται.
2. α) Όπου, μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος και 
εφεξής προβλέπεται η σύνταξη τοπογραφικού διαγράμ-
ματος, νοείται το τοπογραφικό διάγραμμα του άρθρου 83 της παρ. 4 του παρόντος νόμου.
β) Απόκλιση επί του εμβαδού οικοπέδου ή γηπέδου 
από το αναγραφόμενο στο τοπογραφικό διάγραμμα 
που έχει συνταχθεί μέχρι τις 8.8.2013 και σύμφωνα με 
το οποίο εκδόθηκε άδεια οικοδομής ή καταρτίστηκε συμβολαιογραφική πράξη, σε σχέση με τη νέα κατα-
μέτρηση στο τοπογραφικό διάγραμμα που συνοδεύει 
τη βεβαίωση του άρθρου 83, είναι ανεκτή υπό τις εξής 
προϋποθέσεις:
αα) για οικόπεδα ή γήπεδα εντός εγκεκριμένου ρυμο-
τομικού σχεδίου ή εντός ορίων οικισμού το ποσοστό της 
απόκλισης ορίζεται σε ± πέντε τοις εκατό (5%),
ββ) για τα εκτός σχεδίου οικόπεδα ή γήπεδα το ποσο-
στό της απόκλισης ορίζεται σε ± δέκα τοις εκατό (10%).
Εμβαδομετρήσεις οικοπέδων ή γηπέδων, που έχουν 
περιληφθεί σε διοικητικές πράξεις και δικαιοπραξίες και 
είναι εντός της απόκλισης του προηγούμενου εδαφίου, 
θεωρούνται αποδεκτές και δεν απαιτείται η αναθεώρηση 
της οικοδομικής αδείας, καθώς και η διόρθωση ή τροπο-
ποίηση των τίτλων κτήσης για την έκδοση άδειας.3. Το διάγραμμα κάλυψης υποβάλλεται σε κλίμακα 
1:100 ή 1:200 ή 1:500 και περιλαμβάνει:
α) Το οικόπεδο ή γήπεδο με τις διαστάσεις και το εμ-
βαδόν του, περίγραμμα του προς οικοδόμηση κτιρίου 
γεωμετρικά ορισμένο, μονοσήμαντα ορισμένο με ορ-
θογώνιες συντεταγμένες στο κρατικό σύστημα συντε-
ταγμένων.
β) Τους υπολογισμούς της επιτρεπόμενης και πραγμα-
τοποιούμενης κάλυψης και δόμησης, το μέγιστο επιτρε-
πόμενο ύψος, τον πραγματοποιούμενο όγκο του κτιρίου, 
το συντελεστή κατ’ όγκο εκμετάλλευσης, τις πλάγιες και οπίσθιες αποστάσεις και τον υπολογισμό των αναγκών σε χώρους στάθμευσης.
γ) Τα περιγράμματα των επιπέδων του κτιρίου, υπό-
γειων και υπέργειων, οι διαστάσεις τους, η θέση τους σε 
σχέση με τις οικοδομικές γραμμές και τα πλάγια όρια του 
οικοπέδου και όποιο άλλο βασικό στοιχείο είναι απαραί-
τητο για τον υπολογισμό της κάλυψης, της δόμησης και του ύψους του κτιρίου.
Σε περιπτώσεις προσθήκης, περιέχονται και τα παλαιά 
κτίσματα με τα ανωτέρω στοιχεία, οι αριθμοί των αδει-
ών τους ή των τίτλων ή των αποφάσεων εξαίρεσης ή 
αναστολής κατεδάφισης, αν έχουν υπαχθεί σε καθεστώς 
τακτοποίησης ή νομιμοποίησης.
δ) Τα περιγράμματα επιφανειών και ο υπολογισμός 
εμβαδών για χώρους ειδικών χρήσεων του κτιρίου που απαιτούν βεβαιώσεις κύριας χρήσης.
ε) Τη σχηματική τομή για την ένδειξη του μέγιστου 
ύψους του κτιρίου, του ιδεατού στερεού και τη διαμόρ-
φωση του περιβάλλοντος χώρου, σε σχέση με το οριστι-
κά διαμορφωμένο έδαφος στην οποία περιέχονται το 
πραγματοποιούμενο ύψος του κτίσματος και το μέγιστο 
επιτρεπόμενο ύψος.
στ) Ενδεικτικές όψεις.
ζ) Τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου με τις 
απαραίτητες ενδείξεις για τον υπολογισμό της φύτευ-
σης και της στάθμης εδάφους σε κάθε διαμορφούμενο επίπεδο.
η) Ενδεικτική τρισδιάστατη απεικόνιση της κατασκευ-
ής, με γραμμικό ή με ελεύθερο σχεδιασμό η φυτογραφίες 
σε υφιστάμενα κτίρια.
Αν απαιτείται γνωμοδότηση ή έγκριση άλλων οργάνων 
ή φορέων, το διάγραμμα κάλυψης πρέπει να τηρεί και τις 
προδιαγραφές που τίθενται από αυτούς.»
Άρθρο 58
Δικαιολογητικά για τη χορήγησηοικοδομικής άδειας - Αντικατάστασητου άρθρου 40 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 40 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 40
Δικαιολογητικά για τη χορήγηση τηςοικοδομικής άδειας - Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Για την έκδοση οικοδομικής άδειας υποβάλλονται, 
μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκη-
σης (gov.gr), στο ηλεκτρονικό σύστημα τα εξής δικαιο-
λογητικά και μελέτες, όπου απαιτούνται, σύμφωνα με 
την κείμενη νομοθεσία:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11711 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
α) αίτηση του κυρίου ή του έχοντος νόμιμο δικαίωμα 
με τις δηλώσεις αναθέσεων - αναλήψεων,
β) εγκρίσεις άλλων υπηρεσιών και διοικητικών οργά-
νων, όπου απαιτούνται,
γ) τίτλοι ιδιοκτησίας, πρόσφατο πιστοποιητικό ιδιοκτη-
σίας ή κτηματογραφικό φύλλο και απόσπασμα κτηματο-
γραφικού διαγράμματος για κάθε ακίνητο,
δ) αποδεικτικά στοιχεία νομιμότητας των τυχόν υφι-
στάμενων κτισμάτων,
ε) αρχιτεκτονική μελέτη, στην οποία εμπεριέχεται η 
μελέτη παθητικής πυροπροστασίας και η μελέτη προ-
σβασιμότητας για άτομα με αναπηρία, όπου απαιτείται,
στ) στατική μελέτη,
ζ) μελέτες ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων,η) μελέτη ενεργειακής απόδοσης κτιρίου,
θ) μελέτη χρονικού προγραμματισμού εκτέλεσης έρ-
γου,
ι) μελέτη υδραυλικών εγκαταστάσεων και αποχετεύ-
σεων,
ια) μελέτη ενεργητικής πυροπροστασίας, σύμφωνα με 
τις κείμενες διατάξεις για την πυροπροστασία, η οποία 
συντάσσεται με βάση τη μελέτη παθητικής πυροπρο-
στασίας, όπου απαιτείται,
ιβ) μελέτη καύσιμου αερίου εγκεκριμένη από την αρ-
μόδια εταιρεία παροχής αερίου,
ιγ) σχέδιο και φάκελος ασφάλειας και υγείας του 
έργου, όπου απαιτείται σύμφωνα με τις διατάξεις του 
π.δ. 305/1996 (Α΄ 212),
ιδ) στοιχεία για τη διαχείριση των αποβλήτων (ΣΔΑ), 
παρέχοντας τουλάχιστον τις πληροφορίες της παρ. 2 
του άρθρου 7 της υπό στοιχεία 36259/1757/Ε103/2010 απόφασης (Β΄ 1312), τα οποία συνοδεύονται από αντί-γραφο της υπογεγραμμένης σύμβασης του διαχειριστή 
των Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδα-
φίσεων (ΑΕΚΚ) με εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής 
διαχείρισης (ΣΕΔ) ΑΕΚΚ ή απόφαση έγκρισης Ατομικού 
Συστήματος Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΑΣΕΔ) από το 
Διοικητικό Συμβούλιο (Δ.Σ.) του Ελληνικού Οργανισμού 
Ανακύκλωσης (Ε.Ο.ΑΝ.). Για τις περιφερειακές ενότητες 
στις οποίες δεν υπάρχει εγκεκριμένο Συλλογικό Σύστημα 
Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) ΑΕΚΚ, αντί του αντι-
γράφου της υπογεγραμμένης σύμβασης, απαιτείται 
υπεύθυνη δήλωση του διαχειριστή των ΑΕΚΚ για τη δι-
ασφάλιση της διαχείρισης των παραγόμενων ΑΕΚΚ αλλά 
και για τη συνεργασία του με ΣΕΔ ΑΕΚΚ σε οποιαδήποτε 
φάση εκτέλεσης των οικοδομικών εργασιών εγκριθεί η λειτουργία του στην αντίσ τοιχη Περιφερειακή Ενότητα,
ιε) συμβολαιογραφική δήλωση των προβλεπόμε-
νων χώρων στάθμευσης, σύμφωνα με το άρθρο 1 του 
ν. 1221/1981 (Α΄ 292), και πιστοποιητικό μεταγραφής 
της στο υποθηκοφυλακείο ή καταχώρισής της στο κτη-
ματολογικό γραφείο. Σε περίπτωση εξαγοράς, αντί της 
συμβολαιογραφικής δήλωσης υποβάλλεται αποδεικτικό 
καταβολής της απαιτούμενης εισφοράς,
ιστ) αιτιολογική έκθεση της παρ. 1 του άρθρου 3 του 
ν. 1577/1985 (Α΄ 210),
ιζ) αποδεικτικά κατάθεσης των απαιτούμενων εισφο-
ρών του ιδιοκτήτη του έργου υπέρ του Δημοσίου, του 
e-ΕΦΚΑ και του οικείου δήμου,ιη) αντίγραφο απόδειξης παροχής υπηρεσιών ή τιμο-
λόγιο, που αφορά την καταβολή της συμφωνηθείσας 
αμοιβής των μελετητών μηχανικών, καθώς και το Φόρο 
Εισοδήματος Μηχανικών (ΦΕΜ) αυτής,
ιθ) τοπογραφικό διάγραμμα εξαρτημένο από το κρατι-
κό σύστημα συντεταγμένων, σύμφωνα με τις ισχύουσες 
προδιαγραφές,
κ) διάγραμμα κάλυψης, σύμφωνα με τις ισχύουσες 
προδιαγραφές,
κα) σε περίπτωση εξαγοράς, απαιτείται η υποβολή του 
σχετικού εντύπου εισφοράς.
Αν έχει εκδοθεί προέγκριση οικοδομικής αδείας, δεν 
απαιτείται εκ νέου η προσκόμιση των δικαιολογητικών που υποβλήθηκαν για την έκδοση αυτής.
2. Δικαιολογητικά άδειας κατεδάφισης:
α) τοπογραφικό διάγραμμα με ένδειξη της θέσης του 
κατεδαφιστέου κτιρίου ή της κατασκευής και φωτογρα-
φίες όλων των όψεων του προς κατεδάφιση κτίσματος,
β) περίγραμμα κάτοψης σε κλίμακα τουλάχιστον 1:100 
του κατεδαφιστέου κτιρίου και των περί αυτό κτισμάτων,
γ) σχηματικές τομές του κτιρίου,
δ) διάγραμμα κάλυψης, μόνο αν τα κτίσματα του οικο-
πέδου ή γηπέδου δεν κατεδαφίζονται ολοσχερώς,
ε) τεχνική έκθεση της παρ. 6 του άρθρου 11 της υπ’ 
αριθμ. 31245/22.5.1993 απόφασης του Υπουργού Πε-
ριβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (Β΄ 451) 
με τις μελέτες που την συνοδεύουν,
στ) άδεια που χορηγεί η αστυνομική αρχή, αν η κατε-
δάφιση γίνει με εκρηκτικά,
ζ) σχέδιο και φάκελος ασφάλειας και υγείας του έργου, 
όπου απαιτείται, σύμφωνα με το π.δ. 305/1996 (Α΄ 212),
η) αποδεικτικά κατάθεσης των οφειλόμενων εισφορών 
του έργου υπέρ του Δημοσίου και του e-ΕΦΚΑ για την έκδοση της άδειας,
θ) στοιχεία για τη διαχείριση των αποβλήτων (ΣΔΑ), 
παρέχοντας τουλάχιστον τις πληροφορίες της παρ. 2 του 
άρθρου 7 της υπό στοιχεία. 36259/1757/Ε103/2010 κοι-
νής απόφασης (Β΄ 1312), τα οποία συνοδεύονται από 
αντίγραφο της υπογεγραμμένης σύμβασης του διαχει-ριστή των ΑΕΚΚ με εγκεκριμένο ΣΕΔ ΑΕΚΚ ή απόφαση 
έγκρισης ΑΣΕΔ από το Δ.Σ. του Ε.Ο.ΑΝ.. Για τις περιφε-
ρειακές ενότητες στις οποίες δεν υπάρχει εγκεκριμένο 
ΣΕΔ ΑΕΚΚ, αντί του αντιγράφου της υπογεγραμμένης 
σύμβασης, απαιτείται υπεύθυνη δήλωση του διαχειρι-
στή των ΑΕΚΚ για τη διασφάλιση της διαχείρισης των 
παραγόμενων ΑΕΚΚ και για τη συνεργασία του με Συλ-
λογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) ΑΕΚΚ 
σε οποιαδήποτε φάση εκτέλεσης των οικοδομικών ερ-γασιών εγκριθεί η λειτουργία του στην αντίστοιχη Περι-φερειακή Ενότητα,
ι) εγκρίσεις άλλων υπηρεσιών και διοικητικών ορ-
γάνων, όπου απαιτούνται. Επίσης, υποβάλλεται, όπου 
απαιτείται, γνωμοδότηση του Σ.Α. ή απόφαση του Πε-
ριφερειακού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής,
ια) τίτλοι ιδιοκτησίας, πρόσφατο πιστοποιητικό ιδιο-
κτησίας ή κτηματολογικό φύλλο και απόσπασμα κτημα-
τολογικού διαγράμματος για κάθε ακίνητο.
Όπου απαιτείται έγκριση του Συμβουλίου Αρχιτεκτο-
νικής, προσκομίζεται και βεβαίωση περί μη υποβολής 
ένστασης.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11712 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
3. Για την έκδοση προέγκρισης ή οικοδομικής άδειας 
δεν απαιτείται η εκ νέου έκδοση εγκρίσεων άλλων υπη-
ρεσιών και διοικητικών οργάνων, αν οι εν λόγω εγκρίσεις 
έχουν χορηγηθεί και ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο έγκρισης 
περιβαλλοντικών όρων για την έκδοση υπουργικών απο-
φάσεων, κατ’ εξουσιοδότηση του ν. 1650/1986 (Α΄ 160) και του ν. 4014/2011 (Α΄ 209) και εφόσον οι όροι αυτοί βρίσκονται σε ισχύ. Στην περίπτωση αυτήν, υποβάλλο-
νται και λαμβάνονται υπόψη ως δικαιολογητικά οι αρ-
χικές εγκρίσεις.
4. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, μπορεί να καθορίζονται δικαιολογητικά και 
ειδικότερα θέματα, αναφορικά με τη διαδικασία των 
εγκρίσεων του παρόντος.
5. Για την έγκριση παρεκκλίσεων από τους ισχύοντες 
όρους και περιορισμούς δόμησης περιοχών, όπου αυτές 
προβλέπονται, υποβάλλονται στην αρμόδια Υπηρεσία 
Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.) τα προβλεπόμενα, κατά περίπτωση, 
στοιχεία και δικαιολογητικά. Η Υ.ΔΟΜ. μετά από τον 
έλεγχο τους, διαβιβάζει στην αρμόδια υπηρεσία για τη χορήγηση της παρέκκλισης εντός είκοσι (20) ημερών.
6. Για την έκδοση άδειας νομιμοποίησης αυθαίρετων 
κατασκευών και εγκαταστάσεων, επιτρέπεται η εκ των 
υστέρων έγκριση χορήγησης παρέκκλισης, εφόσον 
πληρούνται, κατά τον χρόνο υποβολής του αιτήματος 
παρέκκλισης, οι προϋποθέσεις χορήγησής της. Σε κάθε 
περίπτωση, η διοίκηση δεν δεσμεύεται για την εκ των 
υστέρων χορήγηση παρέκκλισης, ιδιαίτερα εφόσον αυτή 
δεν αιτιολογείται επαρκώς.
7. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, μπορεί για την εφαρμογή των παρ. 5 και 6, 
να καθορίζονται ειδικότερα θέματα που αφορούν στη δι-
αδικασία, τα δικαιολογητικά και το έντυπο διαβίβασης.»
Άρθρο 59Αλλαγή χρήσης εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων - Προσθήκη άρθρου 41Α στον ν. 4495/2017
Μετά το άρθρο 41 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) προστί-
θεται άρθρο 41Α ως εξής:
«Άρθρο 41Α
Αλλαγή χρήσης εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων - Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων επιτρέ-
πεται η αλλαγή χρήσης, κατά τις κείμενες διατάξεις επί 
ρυμοτομούμενων ακινήτων της παρ. 77 του άρθρου 2 
του ν. 4067/2012 (Α΄ 79), εφόσον έχει παρέλθει δεκαετία 
από την κήρυξη της απαλλοτρίωσης και δεν έχει συντε-
λεσθεί αυτή. Η αλλαγή χρήσης επιτρέπεται, σύμφωνα με 
τις ισχύουσες στην περιοχή του ακινήτου χρήσεις γης, 
με εξαίρεση τα ρυμοτομούμενα κτίσματα εντός των 
κηρυγμένων χώρων για τη δημιουργία κοινόχρηστων 
χώρων πρασίνου, πάρκων και αλσών επί των οποίων 
υφίστανται νομίμως κτίσματα, στα οποία επιτρέπεται η αλλαγή χρήσης μόνο για κατοικία.
2. Ανεξαρτήτως παρέλευσης δεκαετίας, σε ρυμοτο-
μούμενα κτίρια επιτρέπονται οι αναγκαίες επισκευές για λόγους χρήσης και υγιεινής, όπως εργασίες επισκευής, 
αποκατάστασης, αλλαγής φέροντος οργανισμού ή 
πλήρης αντικατάσταση αυτού, διαρρύθμισης, ριζικής 
ανακαίνισης (που δεν φθάνει όμως μέχρι βαθμού ολο-
σχερούς κατεδάφισης και ανοικοδόμησής του), αντικα-τάσταση στέγης, καθώς και κοπής δέντρων σε ρυμοτο-μούμενα ακίνητα για λόγους επικινδυνότητας.
3. Η οικοδομική άδεια για την αλλαγή χρήσης σε ρυ-
μοτομούμενα ακίνητα, κάθε άλλη μεταγενέστερη ειδι-
κή αδειοδότηση, όπως άδεια λειτουργίας, καθώς και 
η εκτέλεση των απαιτουμένων για την αλλαγή χρήσης 
εργασιών ή των εργασιών της παρ. 2, δεν επηρεάζουν 
το κύρος και τη διαδικασία της απαλλοτρίωσης. Σε κάθε 
περίπτωση, τα αυθαίρετα ρυμοτομούμενα κτίσματα, κα-
θώς και οι εργασίες που πραγματοποιούνται δυνάμει 
του παρόντος σε ρυμοτομούμενο τμήμα του ακινήτου (οικοπέδου - κτιρίου) δεν αποζημιώνονται.»
Άρθρο 60
Αναθεώρηση προέγκρισης οικοδομικής άδειας - Τροποποίηση του άρθρου 42 του ν. 4495/2017
Αντικαθίστανται οι παρ. 2, 3, 5, 6 και 10 του άρθρου 
42 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167), το οποίο διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 42
Ισχύς, αναθεώρηση και ενημέρωση
οικοδομικών αδειών και προεγκρίσεων και 
εγκρίσεων μικρής κλίμακας και γνωστοποίησης πρόσθετων εργασιών
1. Η προέγκριση οικοδομικής άδειας ισχύει για ένα (1) 
έτος για κτίρια συνολικής επιφανείας έως και πέντε χιλιά-
δες (5.000) τ.μ. και για δύο (2) έτη για κτίρια συνολικής επιφανείας άνω των πέντε χιλιάδων (5.000) τ.μ.
2. Η οικοδομική άδεια ισχύει για τέσσερα (4) έτη από 
τη χορήγησή της. Κατ’ εξαίρεση, άδειες για την ανέγερση 
κτιρίου ή κτιρίων με συνολική επιφάνεια μεγαλύτερη των 
πέντε χιλιάδων (5.000) τετραγωνικών μέτρων ισχύουν 
για έξι (6) έτη, ενώ οι άδειες κατεδαφίσεων, εκσκαφών, 
επιχώσεων, διαμορφώσεων και κοπής δέντρων ισχύουν 
για ένα (1) έτος από τη χορήγησή τους.
Οι άδειες νομιμοποίησης αυθαίρετων κατασκευών, 
στις οποίες δεν προβλέπεται η εκτέλεση οικοδομικών 
εργασιών τους, δεν έχουν χρόνο ισχύος.
3. Η προέγκριση της οικοδομικής άδειας αναθεωρεί-
ται, ύστερα από αίτηση του δικαιούχου μέσα στον χρό-
νο ισχύος της, πριν από την έκδοση της οικοδομικής 
αδείας, αν τροποποιηθούν τα δικαιολογητικά στοιχεία 
ή διαγράμματα που έχει εγκρίνει η Υπηρεσία Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.) ή λόγω προδήλου σφάλματος.
4. Αν τροποποιηθούν διαγράμματα ή η αρχιτεκτονική 
μελέτη ή μεταβληθούν οι λοιπές μελέτες για τις οποίες δεν επιτρέπεται η ενημέρωση της άδειας ή αν απαιτού-
νται εγκρίσεις από άλλους φορείς ή λόγω προδήλου 
σφάλματος, η προέγκριση και η οικοδομική άδεια ανα-θεωρούνται κατά τη διάρκεια ισχύος τους.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11713 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
5. Η οικοδομική άδεια αναθεωρείται, μετά τη λήξη της, 
για την παράταση της ισχύος της, ύστερα από αίτηση του 
δικαιούχου και αυτοψία από ελεγκτή δόμησης:
α) για τέσσερα (4) έτη από την ημερομηνία λήξης της 
και σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν κατά τον 
χρόνο έκδοσης της πράξης αναθεώρησης, αν μέχρι τη λήξη της ισχύος της άδειας δεν έχει περατωθεί ο φέρων οργανισμός του κτιρίου,
β) για τέσσερα (4) έτη από την ημερομηνία λήξης της 
και σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο 
έκδοσής της, αν μέχρι τη λήξη της ισχύος της άδειας έχει 
περατωθεί ο φέρων οργανισμός του κτιρίου,
γ) για αόριστο χρόνο και σύμφωνα με τις διατάξεις που 
ίσχυαν κατά τον χρόνο έκδοσής της, αν μέχρι τη λήξη της 
ισχύος της άδειας ή της πράξης αναθεώρησής της έχουν 
περατωθεί ο φέρων οργανισμός, οι όψεις του κτιρίου 
και η στέγη του κτιρίου, όπου αυτή είναι υποχρεωτική 
και εφόσον ο ιδιοκτήτης και ο επιβλέπων μηχανικός του 
έργου υποβάλλουν υπογεγραμμένο χρονοδιάγραμμα 
προόδου της εκτέλεσης του έργου στην αρμόδια Υ.ΔΟΜ.. 
Στην περίπτωση μεταβολής του χρονοδιαγράμματος, ο ιδιοκτήτης υποχρεούται να ενημερώσει εγγράφως την 
Υ.ΔΟΜ. και τον αρμόδιο επιβλέποντα μηχανικό πριν από 
οποιαδήποτε έναρξη - συνέχιση των εργασιών.
Οι εγκρίσεις εργασιών δόμησης μικρής κλίμακας ισχύ-
ουν ένα (1) έτος από την έκδοσή τους, με δυνατότητα 
αναθεώρησης του χρόνου ισχύος τους κατά ένα (1) έτος.
Η άδεια κατεδάφισης αναθεωρείται, μετά τη λήξη της, 
για παράταση του χρόνου ισχύος της κατά ένα (1) έτος.
6. Γνωστοποίηση εκτέλεσης πρόσθετων εργασιών της 
περ. δ΄ του άρθρου 28 απαιτείται κατά την εκτέλεση ερ-
γασιών οικοδομικής άδειας που βρίσκεται σε ισχύ, για 
την εκτέλεση πρόσθετης εργασίας ή προσθήκης, κατ’ 
επέκταση ή καθ’ ύψος, της εκδοθείσας αδείας, η οποία δεν περιλαμβάνεται στα εγκεκριμένα σχέδια που συνο-
δεύουν την οικοδομική άδεια και υπάρχει η δυνατότητα 
να εκδοθεί άδεια αναθεώρησης για την εκτέλεση αυτής, 
σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν κατά τον χρόνο υποβολής της άδειας αναθεώρησης.
Η δήλωση γνωστοποίησης εκτέλεσης πρόσθετων ερ-
γασιών υπογράφεται από τον κύριο του έργου και συ-
νοδεύεται από τεχνική έκθεση του εξουσιοδοτημένου 
επιβλέποντος μηχανικού.
Η γνωστοποίηση αυτή υποβάλλεται ηλεκτρονικά, 
μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκη-
σης (gov.gr), και καταχωρίζεται στον ηλεκτρονικό φάκε-
λο της άδειας πριν από την έναρξη των εργασιών αυτών.
Στη γνωστοποίηση αναφέρονται όλες οι πρόσθετες 
εργασίες που εκτελούνται και, εντός διαστήματος τεσ-
σάρων (4) μηνών, υποβάλλεται πλήρης συμπληρωματική 
μελέτη.
Σε κάθε περίπτωση, η μελέτη αυτή πρέπει να κατατίθε-
ται πριν από την ημερομηνία αυτοψίας από τον ελεγκτή 
μηχανικό, που προβλέπεται από τη διαδικασία ελέγχου εφαρμογής οικοδομικών αδειών του άρθρου 45.
Αν δεν υποβληθεί εγκαίρως η γνωστοποίηση εκτέλε-
σης πρόσθετων εργασιών, οι πρόσθετες αυτές εργασίες 
καταγράφονται ως αυθαίρετες ή ως πολεοδομικές πα-
ραβάσεις, ανάλογα με την κατηγορία στην οποία υπά-
γονται, και επιβάλλεται διακοπή οικοδομικών εργασιών.7. Άδειες δόμησης και εγκρίσεις δόμησης, οι οποίες 
έχουν εκδοθεί σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4030/2011 
(Α΄ 249), αναθεωρούνται ως προς τον χρόνο ισχύος, σύμ-
φωνα με τα όσα ίσχυαν κατά τον χρόνο έκδοσής τους και 
τις διατάξεις του ν. 4030/2011. Σε περίπτωση εκτέλεσης 
πρόσθετων οικοδομικών εργασιών, οι ανωτέρω άδειες 
αναθεωρούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος 
νόμου.
8. Οι ιδιοκτήτες οφείλουν να αποπερατώνουν τις όψεις 
του κτιρίου:
α) εντός (4) τεσσάρων ετών από την υλοποίηση του 
φέροντος οργανισμού, που αποδεικνύεται από το πό-
ρισμα του ελεγκτή δόμησης σε κατασκευές οι οποίες 
βρίσκονται σε κέντρα πόλεων, σε παραδοσιακά τμήματα 
πόλεων, σε παραδοσιακούς οικισμούς, σε περιοχές ιδι-
αίτερου φυσικού κάλλους, σε αρχαιολογικούς χώρους, 
καθώς και σε ιστορικούς τόπους,
β) εντός έξι (6) ετών από την υλοποίηση του φέροντος 
οργανισμού που αποδεικνύεται από το πόρισμα του ελε-
γκτή δόμησης σε κατασκευές, οι οποίες βρίσκονται σε όλες τις άλλες περιοχές.
Σε περίπτωση αδυναμίας αποπεράτωσης των όψεων, 
οι ιδιοκτήτες οφείλουν να ενημερώσουν εγγράφως την οικεία Υ.ΔΟΜ. και να υποβάλουν, το αργότερο εντός έξι (6) μηνών από τη λήξη της προθεσμίας των έξι (6) ετών, 
σχετική μελέτη στο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, καθώς 
και να προβούν στην εκτέλεση των προβλεπόμενων εργασιών. Η μελέτη περιλαμβάνει τεχνική έκθεση με 
περιγραφή κατασκευών, συνοδευόμενη από ενδεικτι-
κές όψεις.
Οι κατασκευές αυτές επιτρέπεται να είναι από όποιο 
υλικό συνάδει κατά περίπτωση, όπως ξύλινα πάνελ, επι-
φάνειες από διάτρητη λαμαρίνα, σύνθετες κατασκευές με ορθοστάτες και πλήρωση των κενών με ξύλο, καρα-
βόπανο ή όποιο άλλο υλικό κρίνει το Συμβούλιο Αρχι-
τεκτονικής ότι:
αα) αποκόπτει την ημιτελή κατασκευή, που δεν είναι 
εναρμονισμένη αισθητικά με το περιβάλλον, από τη δη-
μόσια θέα,
ββ) αναβαθμίζει αισθητικά τον περιβάλλοντα χώρο,
γγ) έχει κατασκευαστική δομή, η οποία εξασφαλίζει 
την ασφάλεια των πολιτών.
Σε περίπτωση μη υποβολής μελέτης ή μη υλοποίησης 
αυτής από τον ιδιοκτήτη, επιβάλλεται ετήσιο πρόστιμο 
διατήρησης, το ύψος του οποίου, η διαδικασία επιβο-
λής και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή του 
παρόντος, καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
9. Η οικοδομική άδεια αναθεωρείται κατά τον χρόνο 
ισχύος της, αν παραιτηθεί ή αντικατασταθεί - αλλάξει ο 
επιβλέπων μηχανικός, με αίτηση που συνοδεύεται από:
α) λεπτομερή τεχνική έκθεση του νέου επιβλέποντος 
μηχανικού, η οποία περιλαμβάνει αναλυτική περιγραφή 
του σταδίου των εργασιών και φωτογραφίες της κατα-σκευής και του περιβάλλοντος χώρου,
β) δήλωση του μηχανικού που αντικαθίσταται για τη 
σύννομη περάτωση των εργασιών που έχει επιβλέψει, η 
οποία συνοδεύεται από τεχνική έκθεση, καθώς και φωτο-
γραφίες της κατασκευής και του περιβάλλοντος χώρου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11714 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Οι οικοδομικές εργασίες στην περίπτωση αυτήν δι-
ακόπτονται αμέσως και επαναλαμβάνονται μόνο μετά 
την αναθεώρηση της άδειας και την ανάληψη επίβλεψης 
από νέο μηχανικό.
Αν υποβληθεί δήλωση παραίτησης του επιβλέποντος 
μηχανικού, η οποία συνοδεύεται από τεχνική έκθεση 
με τις εκτελεσθείσες εργασίες, διακόπτονται αμέσως οι 
οικοδομικές εργασίες και η συνέχισή τους επιτρέπεται 
μόνο μετά την αναθεώρηση της αδείας και την ανάληψη 
επίβλεψης από νέο μηχανικό.
Ο επιβλέπων θεωρείται, ότι απέχει από την επίβλεψη 
των εργασιών δόμησης που ανέλαβε και απαλλάσσεται 
των ευθυνών του, μόνο αν δηλώσει εγγράφως την αποχή 
από την επίβλεψη στην αρμόδια Υ.ΔΟΜ..
Οι κρατήσεις και οι εισφορές που καταβλήθηκαν κατά 
την έκδοση των αδειών συμψηφίζονται κατά την έκδο-
ση της αναθεώρησής τους. Αν δεν είναι απαραίτητη η 
αναθεώρηση αλλά μόνο η ενημέρωση του φακέλου της 
άδειας, δεν απαιτούνται πρόσθετες οικονομικές επιβα-ρύνσεις.
10. Ενημέρωση του φακέλου της οικοδομικής άδειας, 
ανεξάρτητα από τον χρόνο ισχύος της οικοδομικής 
άδειας, πραγματοποιείται στις εξής περιπτώσεις:
α) αλλαγή ιδιοκτήτη,
β) τροποποιήσεις των μελετών, εφόσον δεν μετα-
βάλλονται τα πολεοδομικά μεγέθη κάλυψης, δόμησης, 
όγκου, ύψους, οι πλάγιες και οπίσθιες αποστάσεις και 
ο υπολογισμός των αναγκών σε χώρους στάθμευσης 
(άρθρο 39 παρ. 3β του ν. 4495/2017) του διαγράμματος κάλυψης και με την προϋπόθεση υποβολής τυχόν απα-
ραίτητων εγκρίσεων από άλλους φορείς ή συλλογικά 
όργανα,
γ) μεταβολές των διαστάσεων του κτιρίου ή του οι-
κοπέδου, εφόσον με τις αποκλίσεις αυτές δεν παραβι-
άζονται κοινόχρηστοι χώροι. Οι αποκλίσεις αυτές δεν 
επιτρέπεται να είναι μεγαλύτερες του δύο τοις εκατό 
(2%), με μέγιστο τα είκοσι (20) εκατοστά όσον αφορά 
το κτίσμα, ή μεγαλύτερες του δύο τοις εκατό (2%), με 
μέγιστο τα σαράντα (40) εκατοστά όσον αφορά τα μήκη 
των πλευρών του οικοπέδου και με την προϋπόθεση 
υποβολής τυχόν απαραίτητων εγκρίσεων από άλλους 
φορείς ή συλλογικά όργανα,
δ) αποκλίσεις θέσης του κτιρίου, εφόσον με τις απο-
κλίσεις αυτές δεν παραβιάζονται κοινόχρηστοι χώροι. Οι 
αποκλίσεις αυτές δεν επιτρέπεται να είναι μεγαλύτερες του δύο τοις εκατό (2%), με μέγιστο τα δέκα είκοσι (20) 
εκατοστά όσον αφορά τη θέση του κτίσματος και με την 
προϋπόθεση υποβολής τυχόν απαραίτητων εγκρίσεων από άλλους φορείς ή συλλογικά όργανα.
11. Μετά την έκδοση της αναθεώρησης, η αρχική οι-
κοδομική άδεια και οποιεσδήποτε προγενέστερες ανα-
θεωρήσεις δεν έχουν ισχύ ως προς τα μεταβαλλόμενα 
στοιχεία.
12. Αν οι οικοδομικές εργασίες διακοπούν χωρίς υπαι-
τιότητα του δικαιούχου της άδειας είτε κατά τον χρόνο 
αρχικής ισχύος της άδειας είτε κατά τον χρόνο ισχύος της 
ύστερα από αναθεώρηση, η ισχύς της άδειας δόμησης 
παρατείνεται αναλόγως με απόφαση του Συντονιστή 
Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβη-
τήσεων, στο οποίο έχει εισηγηθεί η αρμόδια Υ.ΔΟΜ..
13. Αν αναθεωρηθεί άδεια δόμησης ή οικοδομική 
άδεια, που βρίσκεται σε ισχύ δεν επιβάλλεται πρόστιμο 
αυθαίρετης κατασκευής, εφόσον τηρείται το περίγραμμα 
της οικοδομής, ο συντελεστής δόμησης και ο συντελε-
στής όγκου.
Σε διαφορετική περίπτωση, ακολουθείται η διαδικα-
σία γνωστοποίησης εκτέλεσης πρόσθετων εργασιών της 
παρ. 6.»
Άρθρο 61
Σύνδεση με τα δίκτυα κοινής ωφέλειας - Τροποποίηση του άρθρου 47 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 47 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) τροποποιείται 
και διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 47
Αποπεράτωση έργου και σύνδεσημε τα δίκτυα κοινής ωφέλειας
«Μετά την τελευταία αυτοψία από τον Ελεγκτή Δό-
μησης και αφού εκδοθεί το Πιστοποιητικό Ενεργειακής 
Απόδοσης (Π.Ε.Α.) από τον ενεργειακό επιθεωρητή, 
εφόσον απαιτείται σύμφωνα με τον ν. 4122/2013 (Α΄ 42), 
εκδίδεται από την Υπηρεσία Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.) το Πιστο-
ποιητικό Ελέγχου Κατασκευής (Π.Ε.Κ.) και ενημερώνονται 
ηλεκτρονικά το τοπικό Παρατηρητήριο Δομημένου Πε-ριβάλλοντος και ο κύριος του έργου για να διατυπώσει τυχόν αντιρρήσεις. Για την έκδοση του Πιστοποιητικού 
Ελέγχου Κατασκευής απαιτείται, στις περιπτώσεις που 
για τη διαχείριση των αποβλήτων συνάπτεται σύμβαση 
με Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) 
Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων 
(ΑΕΚΚ), η υποβολή βεβαίωσης παραλαβής ΑΕΚΚ από 
εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης.
Μετά την έκδοση του Πιστοποιητικού Ελέγχου Κατα-
σκευής, για τη σύνδεση με τα δίκτυα κοινής ωφελείας, 
με την εξαίρεση των περιπτώσεων αρχικής σύνδεσης με 
το Δίκτυο Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, ως προς τις 
οποίες εφαρμοστέα τυγχάνει η διάταξη του άρθρου 47Α 
του ν. 4495/2017, υποβάλλεται ηλεκτρονικά, διά της Ενι-
αίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr),από τον ιδιοκτήτη μέσω εξουσιοδοτημένου μηχανικού 
αίτηση στην Υ.ΔΟΜ., η οποία ελέγχει τα αποδεικτικά 
καταβολής των οφειλόμενων εισφορών υπέρ του Δη-
μοσίου και του e-ΕΦΚΑ και το αποδεικτικό καταβολής 
της συμφωνηθείσας αμοιβής επίβλεψης και θεωρεί την 
οικοδομική άδεια. H διαδικασία ηλεκτρονικής θεώρησης 
εφαρμόζεται και σε οικοδομικές άδειες ή άδειες δόμησης 
που έχουν εκδοθεί εντύπως.
Η οικοδομή ή τμήμα της με αυτοτελή λειτουργία, θε-
ωρούνται περατωμένα, αν υπολείπονται εργασίες για τις 
οποίες δεν απαιτείται οικοδομική άδεια.
Θεώρηση της οικοδομικής άδειας μπορεί να γίνει και 
για περατωμένο τμήμα της οικοδομής, εφόσον αποτε-λείται από χώρους με αυτοτελή λειτουργία.
Μετά τη θεώρησή της για σύνδεση με τα δίκτυα, η 
οικοδομική άδεια παύει να ισχύει για το τμήμα το οποίο 
αποπερατώθηκε.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11715 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 62
Διαδικασία ηλεκτροδότησης - Προσθήκηάρθρου 47Α στον ν. 4495/2017
Μετά το άρθρο 47 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) προστί-
θεται άρθρο 47Α ως εξής:
«Άρθρο 47Α
Διαδικασία ηλεκτροδότησης
1. Για την αρχική σύνδεση με το Δίκτυο Διανομής Ηλε-
κτρικής Ενέργειας κάθε είδους κτίσματος/χώρου/εγκα-
τάστασης από τον Διαχειριστή του Δικτύου (Διανομής 
Ηλεκτρικής Ενέργειας) απαιτούνται τα ακόλουθα:
α) αίτηση-υπεύθυνη δήλωση- ε ξουσιοδότηση για ηλε-
κτροδότηση, η οποία περιλαμβάνει ιδίως:
αα) τα στοιχεία του αιτούντα ιδιοκτήτη για ιδιωτικούς 
χώρους ή του νομίμου εκπροσώπου του αρμοδίου φο-ρέα για κοινοχρήστους ή δημόσιους χώρους,
ββ) τη χρήση του προς ηλεκτροδότηση χώρου/εγκα-
τάστασης (ιδίως οικιακή, γενική),
γγ) την αιτούμενη ισχύ,δδ) τις συντεταγμένες του προς ηλεκτροδότηση χώ-
ρου/εγκατάστασης,
εε) εξουσιοδότηση προς τον Διαχειριστή του Δικτύου 
και τον Δήμο για την ανταλλαγή πληροφοριών, σχετι-
κά με τον ορισμό των τετραγωνικών μέτρων του προς 
ηλεκτροδότηση ακινήτου, μέσω σχετικής εφαρμογής,
ζζ) συμπληρωμένο έντυπο του Διαχειριστή του Δικτύ-
ου, αναφορικά με τα απαιτούμενα τεχνικά στοιχεία της εγκατάστασης,
β) βεβαίωση σύνδεσης με τα δίκτυα κοινής ωφέλειας 
της παρ. 3,
γ) Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ).
2. Ο Διαχειριστής του Δικτύου οφείλει να τηρεί ηλε-
κτρονικό αρχείο/μητρώο πελατών και εγκαταστάσεων 
που ηλεκτροδοτούνται, το οποίο επικαιροποιείται σε 
πραγματικό χρόνο και στο οποίο θα μπορούν να έχουν 
πρόσβαση όλοι οι Πάροχοι Ηλεκτρικής Ενέργειας για 
στοιχεία που αφορούν αποκλειστικά τους πελάτες τους
3. Η βεβαίωση σύνδεσης με το Δίκτυο Διανομής Ηλε-
κτρικής Ενέργειας εκδίδεται από εξουσιοδοτημένο μηχα-
νικό μέσω πληροφοριακού συστήματος, η λειτουργία και 
διαχείριση του οποίου ανήκει στο Τεχνικό Επιμελητήριο 
Ελλάδος (ΤΕΕ) και ισχύει για κάθε είδους εργοταξιακή και 
αρχική ηλεκτροδότηση.
Η οικεία Υπηρεσία Δόμησης έχει πρόσβαση στις ανω-
τέρω βεβαιώσεις του ως άνω πληροφοριακού συστήμα-
τος του ΤΕΕ, προκειμένου να διεξάγει δειγματοληπτικό έλεγχο σε ποσοστό είκοσι τοις 20%.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, καθορίζο-νται:
α) τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και στοιχεία για την 
έκδοση της βεβαίωσης σύνδεσης με το Δίκτυο Διανομής 
Ηλεκτρικής Ενέργειας,
β) το ηλεκτρονικό έντυπο της βεβαίωσης σύνδεσης, 
στο οποίο, εφόσον απαιτείται, θα προσδιορίζεται και η διάρκεια ισχύος της εκάστοτε εκδιδόμενης βεβαίωσης 
σύνδεσης,γ) η διαδικασία ηλεκτρονικής υποβολής και έκδοσης 
της βεβαίωσης σύνδεσης και οι τεχνικές προδιαγραφές των ηλεκτρονικών αρχείων των δικαιολογητικών,
δ) οι όροι πρόσβασης και διάθεσης στο πληροφορι-
ακό σύστημα και στις ηλεκτρονικές πληροφορίες που 
αναφέρονται στο παρόν άρθρο,
ε) κάθε είδος γεωχωρικών δεδομένων που απαιτούνται 
για τον εντοπισμό της θέσης του ακινήτου,
στ) οι όροι και προδιαγραφές διασύνδεσης του συστή-
ματος έκδοσης της βεβαίωσης σύνδεσης με το αντίστοι-
χο πληροφοριακό σύστημα του Διαχειριστή του Ελλη-
νικού Δικτύου Διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς 
και με άλλα σχετιζόμενα ηλεκτρονικά συστήματα και 
εφαρμογές,
ζ) το τέλος ανταπόδοσης για την έκδοση κάθε βεβαί-
ωσης σύνδεσης με τα δίκτυα κοινής ωφέλειας,
η) η διαδικασία ενημέρωσης του Διαχειριστή του Ελ-
ληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας στις 
περιπτώσεις ανάκλησης ή και εν γένει παύσης ισχύος 
της βεβαίωσης σύνδεσης της παρ. 3,
θ) η διαδικασία ελέγχου από τις Υπηρεσίες Δόμησης, 
καθώς και κάθε άλλη σχετική με το θέμα λεπτομέρεια.
Η διαδικασία της παρ. 1 εφαρμόζεται μετά την πάροδο 
έξι (6) μηνών από την έκδοση της ως άνω απόφασης.»
Άρθρο 63
Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου - 
Αντικατάσταση των παρ. 1, 1α, 2 και 3 του άρθρου 53 του ν. 4495/2017
Αντικαθίστανται οι παρ. 1, 1α, 2 και 3 του άρθρου 53 
του ν. 4495/2017 (A΄ 167), το οποίο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 53
Ορισμοί
1. Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου: ο φάκελος που πε-
ριλαμβάνει τα στοιχεία του κτιρίου, που ορίζονται στην παρ. 1 του άρθρου 54 και ειδική αναφορά στον αριθμό ΚΑΕΚ του οικοπέδου ή γηπέδου, εφόσον υφίσταται.
1α. Ηλεκτρονική Ταυτότητα Αυτοτελούς Διηρημένης 
Ιδιοκτησίας: ο φάκελος που περιλαμβάνει τα στοιχεία της 
διηρημένης ιδιοκτησίας, που ορίζονται στην παρ. 1α του 
άρθρου 54 και ειδική αναφορά στον αριθμό ΚΑΕΚ της 
διηρημένης ιδιοκτησίας, εφόσον υφίσταται.
2. Ηλεκτρονικό Μητρώο: το Μητρώο στο οποίο τη-
ρούνται στοιχεία, σχετικά με την Ηλεκτρονική Ταυτό-
τητα Κτιρίου ή την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Αυτοτελούς Διηρημένης Ιδιοκτησίας, τους κυρίους του έργου, τους 
εξουσιοδοτημένους μηχανικούς, τα πιστοποιητικά ελέγ-
χου και το πιστοποιητικό πληρότητας. Το Ηλεκτρονικό Μητρώο εποπτεύεται από το Παρατηρητήριο Δομημέ-
νου Περιβάλλοντος και συνδέεται με τη βάση δεδομένων 
του Ελληνικού Κτηματολογίου, μέσω του Κέντρου Δια-λειτουργικότητας της Γενικής Γ ραμματείας Πληροφορι-
ακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης του Υπουργείου 
Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σύμφωνα με το άρθρο 84 του 
ν. 4727/2020 (Α΄ 184).
Η ανωτέρω διαδικασία διενεργείται αποκλειστικά ηλε-
κτρονικά, μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, η υλοποίη-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11716 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ση της οποίας και το τέλος ανταπόδοσης για κάθε ηλε-
κτρονική υποβολή μπορεί να ανατεθεί σε υπηρεσία του Δημοσίου, νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου ή και σε ιδιωτικό φορέα που έχει την αναγκαία τεχνογνωσία, με 
απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
3. Πιστοποιητικό Πληρότητ ας: το πιστοποιητικό που 
εκδίδεται από τους εξουσιοδοτημένους για την τήρηση 
της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου ή της Ηλεκτρο-
νικής Ταυτότητας Αυτοτελούς Διηρημένης Ιδιοκτησίας 
μηχανικούς, στο οποίο βεβαιώνεται από αυτούς, με δή-λωσή τους, η συμπλήρωση των στοιχείων που περιλαμ-
βάνονται στην ταυτότητα. Το πιστοποιητικό εκδίδεται 
για κτίριο, οριζόντια ή κάθετη διηρημένη ιδιοκτησία, 
φέρει μοναδικό αριθμό, που δίνεται από το Ηλεκτρονι-κό Μητρώο, και αναγράφει τον ΚΑΕΚ του οικοπέδου ή γηπέδου ή διηρημένης ιδιοκτησίας, εφόσον υφίσταται.
4. Εξουσιοδοτημένος μηχανικός: ο μηχανικός που ορί-
ζεται από τους κυρίους του έργου και είναι υπεύθυνος για την εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας, σύμ-φωνα με τις κείμενες διατάξεις.»
Άρθρο 64
Διαδικασία Υποβολής Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου - Αντικατάσταση των παρ. 4, 5, 6 και 8 του άρθρου 56 του ν. 4495/2017
Αντικαθίστανται οι παρ. 4, 5, 6 και 8 του άρθρου 56 του 
ν. 4495/2017 (A΄ 167), το οποίο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 56
Διαδικασία Υποβολής
Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου
1. Η δήλωση γίνεται ανά κτίριο ή ανά διηρεμένη ιδι-
οκτησία.
2. Ο εξουσιοδοτημένος μηχανικός, ο οποίος συμπλη-
ρώνει τα στοιχεία της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας του Κτιρίου ή της διηρημένης ιδιοκτησίας, ορίζεται από 
τον ιδιοκτήτη για κάθε κτίριο ή διηρημένη ιδιοκτησία. 
Αν έχουν συσταθεί οριζόντιες ή κάθετες ιδιοκτησίες, ο 
εξουσιοδοτημένος μηχανικός για το σύνολο του κτιρίου 
μπορεί να ορίζεται ύστερα από απόφαση της πλειοψη-φίας των κοινωνών, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον κα-
νονισμό της οροφοκτησίας, άλλως με απλή πλειοψηφία.
3. Το αρμόδιο τοπικό παρατηρητήριο μπορεί να προ-
βαίνει σε έλεγχο των στοιχείων της Ηλεκτρονικής Ταυτό-
τητας που έχουν υποβληθε ί, αντιπαραβάλλοντας αυτά 
με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν κατά την έκδοση της οικοδομικής άδειας, καθώς και με τα στοιχεία του πορί-
σματος των Ελεγκτών Δόμησης. Ύστερα από την υποβο-
λή της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου, η ενημέρωση 
της Ταυτότητας Κτιρίου πραγματοποιείται υποχρεωτικά 
ύστερα από την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας στο 
κτίριο ή στη διηρημένη ιδιοκτησία του, για την οποία 
απαιτείται οικοδομική άδεια ή έγκριση εργασιών μικρής 
κλίμακας από δημόσια αρχή.
4. Τα στοιχεία ενημέρωσης και η αίτηση για την έκδοση 
πιστοποιητικού κτιρίου ή διηρημένης ιδιοκτησίας υπο-βάλλονται στο πληροφοριακό σύστημα μέσω ηλεκτρο-νικής πλατφόρμας, διά της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της 
Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr), από τον εξουσιοδοτημένο μηχανικό. Με την καταχώρηση της αίτησης, λαμβάνεται 
αυτόματα από το πληροφοριακό σύστημα μοναδικός 
αριθμός Ταυτότητας.
5. Εφόσον εκδοθεί από τον εξουσιοδοτημένο μηχα-
νικό το Πιστοποιητικό Πληρότητας Ταυτότητας Κτιρίου 
(Π.Π.Τ.Κ.), δίνεται από το πληροφοριακό σύστημα μονα-
δικός ηλεκτρονικός κωδικός, ο οποίος γνωστοποιείται 
από τον εξουσιοδοτημένο μηχανικό στον αναφερόμενο 
στην αίτηση ιδιοκτήτη του κτιρίου ή και της αυτοτελούς 
διηρημένης ιδιοκτησίας (οριζόντιας ή κάθετης). Ο μο-
ναδικός ηλεκτρονικός κωδικός παρέχει τη δυνατότητα 
ελέγχου γνησιότητας του πιστοποιητικού, καθώς και 
επανέκδοσης του.
Υπόχρεοι ενημέρωσης της ηλεκτρονικής ταυτότητας 
κτιρίου είναι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα στο όνομα 
των οποίων εκδόθηκε η σχετική άδεια οικοδομικών ερ-
γασιών, καθώς και οι ειδικοί ή καθολικοί διάδοχοι αυ-
τών, όπως καταγράφονται κάθε φορά στα έντυπα της 
ταυτότητας κτιρίου.
6. Ύστερα από την ολοκλήρωση της κατασκευής του 
κτιρίου και την έκδοση του Πιστοποιητικού Ελέγχου 
Κατασκευής (Π.Ε.Κ.) από το αρμόδιο Παρατηρητήριο 
Δομημένου Περιβάλλοντος, υπόχρεος ενημέρωσης της 
ταυτότητας κτιρίου είναι ο εκάστοτε κύριος του κτιρίου.
7. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, μπορεί να καθοριστεί κάθε λεπτομέρεια 
σχετικά με την έκδοση των Πιστοποιητικών Πληρότη-
τας Ταυτότητας Κτιρίου και Ελέγχου Κατασκευής, ιδίως 
ο χρόνος ενημέρωσης των στοιχείων, ο τρόπος και η 
διαδικασία υποβολής της δήλωσης από τον μηχανικό, 
την πρόβλεψη ειδικού εντύπου συμπλήρωσης και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
8. Με την απόφαση της παρ. 7 καθορίζονται επίσης, 
η μορφή και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των εντύπων 
της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας, τα οποία συμπληρώ-νει ο εξουσιοδοτημένος μηχανικός, σύμφωνα με το
άρθρο 54.»
Άρθρο 65
Πρόσβαση στο Κεντρικό Παρατηρητήριο - Αντικατάσταση της παρ. 1 του άρθρου 58 του ν. 4495/2017
Αντικαθίσταται η παρ. 1 του άρθρου 58 του ν. 4495/ 
2017 (A΄ 167), το οποίο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 58
Προδιαγραφές και υπόχρεοι τήρησης
1. Το Παρατηρητήριο Δομημένου Περιβάλλοντος έχει 
πρόσβαση στην ηλεκτρονική πλατφόρμα Ταυτότητας 
Κτιρίων και στα στοιχεία που αυτή περιλαμβάνει, συμπε-
ριλαμβανομένων των Πιστοποιητικών Πληρότητας της 
Ηλεκτρονικής Ταυτότητας του Κτιρίου, τα οποία αποτε-
λούν στοιχεία ελέγχου.
2. Οι διατάξεις που ισχύουν για τη δημοσιοποίηση, 
τη διάθεση και την προσάρτηση σε δικαιοπραξίες και 
διοικητικές διαδικασίες των οικοδομικών αδειών και των 
εγκρίσεων εργασιών μικρής κλίμακας ,εφαρμόζονται 
αναλόγως και για το Πιστοποιητικό Πληρότητας της Ταυ-
τότητας του Κτιρίου.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11717 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 66
Πιστοποιητικό Πληρότητας και Βεβαίωση Μηχανικού - Αντικατάσταση της παρ. 2 του άρθρου 59 του ν. 4495/2017
Αντικαθίσταται η παρ. 2 του άρθρου 59 του ν. 4495/ 
2017 (A΄ 167), το οποίο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 59
Έντυπα
1. Αν απαιτείται άδεια από δημόσια αρχή για εκτέλε-
ση οικοδομικών εργασιών με τις οποίες μεταβάλλονται πολεοδομικά και κτιριολογικά μεγέθη, όπως προσθήκη και επέκταση, των υπαρχόντων κτιρίων, για τον έλεγχο και την καταγραφή των στοιχείων συμπληρώνονται τα στοιχεία ειδικού εντύπου.
2. Αν απαιτείται η συμπλήρωση βεβαίωσης της παρ. 1 
του άρθρου 83 για τον έλεγχο των στοιχείων, συμπληρώ-
νονται τα στοιχεία στο ανωτέρω έντυπο. Η συμπλήρωση 
και ο έλεγχος των στοιχείων μπορεί να πραγματοποιού-
νται και ανά αυτοτελή οριζόντια ή κάθετη ιδιοκτησία. Το 
Πιστοποιητικό Πληρότητας της Ηλεκτρονικής Ταυτότη-τας Κτιρίου αντικαθιστά και περιλαμβάνει τη βεβαίωση που προβλέπεται στην παρ. 1 του άρθρου 83, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της έκδοσης και ισχύος αυτής.
3. Για κάθε κατάρτιση δημόσιας σύμβασης έργων, με-
λετών και υπηρεσιών του ν. 4412/2016 (Α΄ 200), και έχει 
ως αντικείμενο ακίνητο με κτίσματα, απαιτείται προη-
γουμένως και η συμπλήρωση της Ηλεκτρονικής Ταυτό-
τητας Κτιρίου, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος.»
Άρθρο 67Διοικητικές κυρώσεις - Αντικατάστασητου άρθρου 60 του ν. 4495/2017
Αντικαθίσταται το άρθρο 60 του ν. 4495/2017 (A΄ 167), 
το οποίο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 60
Κυρώσεις
1. Εάν, κατά τη συμπλήρωση της Ηλεκτρονικής Ταυτό-
τητας Κτιρίου ή κατά τους περιοδικούς ελέγχους, διαπι-
στώνεται ότι συμπληρώθηκαν ψευδώς στοιχεία ταυτότη-
τας κτιρίου από τον επιβλέποντα ή τον εξουσιοδοτημένο 
μηχανικό, πέραν των ποινικών κυρώσεων επιβάλλεται:
α) Πρόστιμο από δύο χιλιάδες (2.000) έως είκοσι χιλιά-
δες (20.000) ευρώ, ανάλογα με την επιφάνεια που δεν 
έχει αποτυπωθεί στην Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου.
β) Παραπομπή στο Πειθαρχικό Συμβούλιο του Τεχνι-
κού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΤΕΕ), το οποίο δύναται 
να επιβάλει αναστολή της άσκησης επαγγέλματος για 
διάστημα από δύο (2) έως είκοσι τέσσερις (24) μήνες 
ανάλογα με τη βαρύτητα της παράβασης. Οι τελεσίδι-
κες αποφάσεις κοινοποιούνται αμελλητί στο Εποπτικό 
Συμβούλιο.
Η κύρωση επιβάλλεται από το αρμόδιο όργανο του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κατόπιν ει-
σήγησης του Εποπτικού Συμβουλίου του άρθρου 18 του 
ν. 4030/2011 (Α΄ 249).
2. Για όλες τις παραβάσεις της παρ. 1, σε περίπτωση 
υποτροπής, καθώς και όταν οι παραπάνω παραβάσεις 
αφορούν οικοδομικές εργασίες σε παραδοσιακούς οικι-σμούς, περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και σε προ-
στατευόμενες περιοχές του άρθρου 19 του ν. 1650/1986 
(Α΄ 160), το πρόστιμο είναι από τέσσερις χιλιάδες (4.000) 
ευρώ έως σαράντα χιλιάδες (40.000) ευρώ. Η αναστολή 
αδείας ασκήσεως επαγγέλματος ορίζεται από τέσσερις 
(4) έως σαράντα οκτώ (48) μήνες ανάλογα με τη σοβα-ρότητα της παράβασης.
Οι παραπάνω κυρώσεις καταγράφονται σε ειδικό 
μητρώο που τηρείται στο Παρατηρητήριο Δομημένου 
Περιβάλλοντος και κοινοποιούνται στις αρμόδιες υπη-
ρεσίες, που τηρούν τις ηλεκτ ρονικές βάσεις δεδομένων.
Από την ημερομηνία κοινοποίησης στις αρμόδιες υπη-
ρεσίες, απενεργοποιείται ο σχετικός κωδικός αριθμός 
μηχανικού για την πρόσβαση στο ηλεκτρονικό σύστημα 
καταχώρισης στοιχείων ταυτότητας κτιρίου.»
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄
ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΔΟΜΗΣΗΣ
Άρθρο 68
Σκοπός/αντικείμενο
Σκοπός του παρόντος Κεφαλαίου, είναι η δημιουργία 
μηχανισμού για την αξιοποίηση του θεσμού της μετα-
φοράς συντελεστή δόμησης, ο οποίος είναι σύμφωνος 
με τις αρχές του ορθολογικού σχεδιασμού.
Άρθρο 69
Ορισμοί - Αντικατάσταση των περ. α΄, β΄, ε΄, στ΄, 
ζ΄ και η΄ του άρθρου 64 του ν. 4495/2017
Οι περ. α΄, β΄, ε΄, στ΄, ζ΄ και η΄ του άρθρου 64 του 
ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίστανται, οι περ. θ΄ και ια΄ 
καταργούνται και το άρθρο 64 του ν. 4495/2017 διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«Άρθρο 64
Ορισμοί
Για την εφαρμογή του παρόντος νόμου ισχύουν οι 
ακόλουθοι ορισμοί:
α) Ηλεκτρονική πολεοδομική ταυτότητα δήμου: η 
ηλεκτρονική βάση στην οποία κάθε δήμος καταγράφει 
και ενημερώνει τα στοιχεία του ισχύοντος και υπό εκ-
πόνηση πολεοδομικού σχεδιασμού, καθώς και τους κοι-
νόχρηστους ή αδόμητους χώρους αυτού, με σκοπό την άμεση και πλήρη πρόσβαση κάθε ενδιαφερομένου στα 
ανωτέρω στοιχεία και πληροφορίες και τη δυνατότητα 
εποπτείας και επίσπευσης του σχεδιασμού. Η ηλεκτρο-
νική πολεοδομική ταυτότητα είναι δυνατόν να τίθεται 
σε λειτουργία και ανά πολεοδομική ενότητα, προτού 
ολοκληρωθεί για το σύνολο του δήμου, εφόσον έχουν συγκεντρωθεί επαρκή διαθέσιμα στοιχεία.
β) Ψηφιακή Τράπεζα Γης: το ηλεκτρονικό σύστημα, στο 
οποίο καταγράφονται οι Τίτλοι Μεταφοράς Συντελεστή 
Δόμησης και διαμέσου της οποίας γίνεται αποκλειστικά 
η διαχείριση και αξιοποίηση αυτών.
γ) Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης (Μ.Σ.Δ.): η αφαίρε-
ση Συντελεστή Δόμησης (Σ.Δ.) από ακίνητο προσφοράς 
συντελεστή δόμησης και η προσθήκη αυτού σε ακίνητο 
υποδοχής συντελεστή δόμησης.
δ) Τίτλος Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης (Τίτλος 
Μ.Σ.Δ.): ο τίτλος που χορηγείται στον κύριο ακινήτου 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11718 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
προσφοράς συντελεστή δόμησης και ενσωματώνει το 
δικαίωμα για πραγματοποίηση Μ.Σ.Δ..
ε) Δικαίωμα για Πραγματοποίηση Μ.Σ.Δ.: το δικαίωμα 
προς μη χρηματική αποζημίωση, που παρέχεται στους ιδιοκτήτες ακινήτων προσφοράς συντελεστή δόμησης.
στ) Ακίνητο προσφοράς συντελεστή δόμησης: το ακί-
νητο από το οποίο προέρχεται ο μεταφερόμενος συντε-
λεστής δόμησης Τίτλος Μ.Σ.Δ.. Ο κύριος του ακινήτου 
προσφοράς συντελεστή δόμησης καλείται, στο πλαίσιο της διαδικασίας της Ψηφιακής Τράπεζας Γης, «προσφέ-ρων συντελεστή δόμησης».
ζ) Ακίνητο υποδοχής συντελεστή δόμησης: το ακίνητο 
στο οποίο μπορεί να πραγματοποιηθεί Μ.Σ.Δ.. Ο κύριος 
του ακινήτου υποδοχής συντελεστή δόμησης καλείται, 
στο πλαίσιο της διαδικασίας της Ψηφιακής Τράπεζας Γης, 
«αποδεχόμενος συντελεστή δόμησης».
η) Πραγματοποίηση Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης 
(Πραγματοποίηση Μ.Σ.Δ.): η προσθήκη Σ.Δ. σε ακίνητο 
υποδοχής συντελεστή δόμησης μέσω της διαδικασίας 
της Ψηφιακής Τράπεζας Γης.
θ) (Καταργείται)
ι) Ζώνη Υποδοχής Συντελεστή (Ζ.Υ.Σ.): η ζώνη όπου 
επιτρέπεται η πραγματοποίηση Μ.Σ.Δ. σε ωφελούμενα 
ακίνητα.
ια) (Καταργείται).
Άρθρο 70
Ψηφιακή Τράπεζα Γης - Αντικατάσταση
του άρθρου 67 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 67 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 67
Ψηφιακή Τράπεζα Γης
1. Η διαχείριση και αξιοποίηση τίτλων μεταφοράς συ-
ντελεστή δόμησης γίνεται αποκλειστικά μέσω της Ψη-
φιακής Τράπεζας Γης.
2. Η δημιουργία, ανάπτυξη και λειτουργία της Ψηφια-
κής Τράπεζας Γης γίνεται στο Υπουργείο Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας. Με απόφαση του αρμοδίου οργάνου του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, δύναται να 
ανατίθεται η ανάπτυξη και λειτουργία της Ψηφιακής 
Τράπεζας Γης σε νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου ή σε άλλον φορέα της Γενικής Κυβέρνησης.»
Άρθρο 71
Τίτλος μεταφοράς συντελεστή δόμησης -
Αντικατάσταση του άρθρου 68 του 
ν. 4495/2017
Το άρθρο 68 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 68
Τίτλος Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης
1. Το δικαίωμα μεταφοράς συντελεστή δόμησης ενσω-
ματώνεται σε τίτλο, ο οποίος εκδίδεται από το αρμόδιο 
όργανο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
2. Ο τίτλος Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης (Μ.Σ.Δ.) 
αντιστοιχεί στα δομήσιμα τετραγωνικά μέτρα που δεν 
επιτρέπεται να οικοδομηθούν στο ακίνητο προσφοράς συντελεστής δόμησης, μετά από την έκδοση κανονιστι-
κής ή ατομικής διοικητικής πράξης που περιορίζει τη 
δόμηση επ’ αυτού. Ο ανωτέρω τίτλος, μπορεί να αξιο-
ποιηθεί σε ακίνητο υποδοχ ής συντελεστή δόμησης που 
βρίσκεται εντός του αυτού ή όμορου δήμου της ίδιας 
περιφερειακής ενότητας ή περιφέρειας, σύμφωνα με 
τη διαδικασία και με τις προϋποθέσεις του παρόντος 
Κεφαλαίου.
3. Ο τίτλος Μ.Σ.Δ. είναι ονομαστικός και μεταβιβάζεται 
αποκλειστικά μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης, εκτός 
από τις περιπτώσεις κληρονομικής διαδοχής, το δικαί-
ωμα δε, που ενσωματώνεται σε αυτόν είναι διαιρετό.»
Άρθρο 72
Ακίνητα προσφοράς συντελεστή δόμησης -
Αντικατάσταση του άρθρου 70 του 
ν. 4495/2017
Το άρθρο 70 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 70
Ακίνητα προσφοράς συντελεστή δόμησης
Τα ακίνητα προσφοράς συντελεστή δόμησης είναι:
α. ακίνητα επί των οποίων έχει επιβληθεί απαλλοτρί-
ωση είτε μέσω του ρυμοτομικού σχεδίου ή με πράξη 
κήρυξης απαλλοτρίωσης, με σκοπό τη δημιουργία κοι-
νόχρηστων ή κοινωφελών χώρων που προβλέπονται 
στο αντίστοιχο ρυμοτομικό σχέδιο, ακόμη και όταν πε-ριέχουν κτίρια των περ. β΄ και γ΄,
β. ακίνητα, στα οποία έχουν επιβληθεί όροι ή περιορι-
σμοί δόμησης, σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 4067/2012 
(Α΄ 79) ή άλλες αντίστοιχες διατάξεις,
γ. τα ακίνητα εντός σχεδίου πόλης ή εντός ορίων οικι-
σμού, τα οποία χαρακτηρίζονται, σύμφωνα με τα άρθρα 
6, 10 και 13 του ν. 3028/2002 (Α΄ 153) ή άλλες διατάξεις 
της νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και 
γενικώς της πολιτιστικής κληρονομιάς, αρχαιολογικοί 
χώροι ή ιστορικοί τόποι και για τα οποία έχουν τεθεί πε-ριορισμοί στην εξάντληση του συντελεστή δόμησης ή στα οποία απαγορεύεται τελείως η δόμηση.»
Άρθρο 73
Ακίνητα υποδοχής συντελεστή δόμησης -
Αντικατάσταση του άρθρου 71 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 71 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 71
Ακίνητα υποδοχής συντελεστή δόμησης
1. Τα ακίνητα υποδοχής συντελεστή δόμησης είναι τα 
ακίνητα τα οποία:
α. βρίσκονται εντός περιοχών σχεδίου πόλεως ή εντός 
οικισμού ή εντός γενικού πολεοδομικού σχεδιασμού ή 
ρυθμιστικών σχεδίων, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως 
Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή (Ζ.Υ.Σ.), σύμφωνα με τους όρους της πράξης με την οποία έγινε ο χαρακτηρισμός της Ζ.Υ.Σ.,
β. ανήκουν στο Δημόσιο και για τα οποία, μετά από την 
έναρξη ισχύος του παρόντος, υποβάλλεται αίτηση για 
έγκριση Ειδικών Σχεδίων Χωρικής Ανάπτυξης Δημοσίων 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11719 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Ακινήτων (Ε.Σ.Χ.Α.Δ.Α.), σύμφωνα με τον ν. 3986/2011 
(Α΄ 152).»
Άρθρο 74
Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή - Αντικατάστασητου άρθρου 72 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 72 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 72
Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή (Ζ.Υ.Σ.) -Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης (Μ.Σ.Δ.) πραγ-
ματοποιείται από ακίνητο προσφοράς συντελεστή σε 
ακίνητο υποδοχής, που βρίσκεται εντός Ζώνης Υποδο-
χής Συντελεστή Δόμησης (Ζ.Υ.Σ.).
2. Οι Ζ.Υ.Σ. εγκρίνονται με προεδρικό διάταγμα, που εκ-
δίδεται μετά από πρόταση του Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας, με τήρηση της ακόλουθης διαδικασίας:
α) Κίνηση της διαδικασίας επίσπευσης για την έγκρισή 
τους, με έκδοση απόφασης από τον οικείο δήμο ή σύ-νολο όμορων δήμων ή την περιφέρεια ή το Υπουργείο 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που δημοσιεύεται στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
β) Εκπόνηση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών 
Επιπτώσεων (Σ.Μ.Π.Ε.), με τήρηση των διαδικασιών δη-
μοσιότητας, σύμφωνα με την υπό στοιχεία ΥΠΕΧΩΔΕ/
ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 κοινή απόφαση των Υπουργών 
Οικονομίας και Οικονομικών και Περιβάλλοντος, Χωρο-
ταξίας και Δημοσίων Έργων και του Υφυπουργού Εσωτε-
ρικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης (Β΄ 1225).
γ) Εκπόνηση της ειδικής πολεοδομικής μελέτης Ζ.Υ.Σ., 
με τήρηση των διαδικασιών δημοσιότητας αυτής.
δ) Γνωμοδότηση των οικείων Δημοτικών ή Περιφερει-
ακών Συμβουλίων. Ειδικά στις μητροπολιτικές περιοχές 
Αθήνας και Θεσσαλονίκης, αρμόδιο όργανο για τη γνω-μοδότηση του προηγούμενου εδαφίου είναι η Διεύθυν-ση Μητροπολιτικού Σχεδιασμού.
ε) Εισήγηση της Διεύθυνσης Πολεοδομικού Σχεδια-
σμού (Δ.Π.Σ.) του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέρ-γειας.
στ) Γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεο-
δομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α.).
3. Οι Ζ.Υ.Σ. καθορίζονται, επίσης, στο πλαίσιο εκπόνη-
σης Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
4. Το χωρικό πεδίο της ειδικής πολεοδομικής μελέτης 
Ζ.Υ.Σ. καθορίζεται, ως το σύνολο της έκτασης κάθε δη-μοτικής ενότητας ή δήμου ή και των όμορων δήμων ή και της οικείας περιφερειακής ενότητας ή περιφέρειας, 
βάσει πολεοδομικών κριτηρίων.
5. Οι Ζ.Υ.Σ. μπορεί να χωροθετούνται σε περιοχές που 
βρίσκονται:
α) εντός Εγκεκριμένων Ρυμοτομικών Σχεδίων ή εντός 
περιοχών, για τις οποίες έχει εκκινήσει η διαδικασία πολε-
οδόμησης με κανονιστική πράξη ή εντός εγκεκριμένων 
ορίων οικισμών που υφίστανται πριν από την έναρξη 
ισχύος του από 17.7.1923 ν.δ. (Α΄ 228), ή έχουν πληθυσμό 
κάτω των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων,
β) εκτός των ορίων ιστορικών τόπων, παραδοσιακών 
οικισμών, αρχαιολογικών χώρων, περιοχών που προ-βλέπονται στην παρ. 3 του άρθρου 18 του ν. 1650/1986 
(Α΄  160), στην περ. β΄ της παρ. 5 του άρθρου 6 του 
ν. 4067/2012 (Α΄ 79) ή στην περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 
4 του ν. 1577/1985 (Α΄ 210) και περιοχών στις οποίες 
έχουν επιβληθεί ειδικοί όροι δόμησης για την προστασία 
παραδοσιακών ή αρχιτεκτονικών συνόλων, αρχαιολο-
γικών χώρων ή άλλων πολιτιστικών ή περιβαλλοντικά 
αξιόλογων στοιχείων,
γ) εκτός ιστορικών κέντρων πόλεων, με εξαίρεση τα 
τμήματα στα οποία γίνεται ανάπλαση, σύμφωνα με τα 
άρθρα 8 έως και 17 του ν. 2508/1997 (Α΄ 124),
δ) εκτός καθορισμένων ορίων περιοχών, οι οποίες 
έχουν χαρακτηριστεί ζώνες προστασίας χώρων ή κτιρίων 
που έχουν κηρυχθεί για οποιο νδήποτε λόγο προστατευ-
όμενοι, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις,
ε) εκτός των δύο πρώτων Οικοδομικών Τετραγώνων 
(Ο.Τ.) μετά από τη γραμμή του αιγιαλού ή της όχθης με-
γάλων λιμνών ή πλεύσιμων ποταμών και εκτός ανοικτών 
οικοδομικών τετραγώνων,
στ) εκτός οικοδομικών τετραγώνων με κλίση του φυ-
σικού εδάφους μεγαλύτερη από είκοσι πέντε τοις εκατό 
(25%),
ζ) εκτός οικοδομικών τετραγώνων που γειτνιάζουν με 
δασικές εκτάσεις.
Επιπλέον των χαρακτηριστικών αυτών, πρέπει να τεκ-
μηριώνεται από τη στρατηγική μελέτη περιβαλλοντικών 
επιπτώσεων της παρ. 2, ότι με τη μεταφορά συντελεστή 
δόμησης:
α) δεν αλλοιώνεται η οικιστική φυσιογνωμία της πε-
ριοχής,
β) δεν απειλείται η αλλοίωση ευμενών όρων διαβίωσης 
που έχουν διαμορφωθεί, λόγω του ισχύοντος χαμηλού συντελεστή,
γ) δεν επέρχεται υπέρβαση του ορίου κορεσμού της 
περιοχής, με βάση την οικιστική πυκνότητα και ενόψει του ήδη ισχύοντος συντελεστή δόμησης.
6. Με τις ειδικές πολεοδομικές μελέτες Ζ.Υ.Σ., προσδι-
ορίζονται μέσα στην περιοχή της δημοτικής ενότητας ή 
του δήμου ή των όμορων δήμων ή της οικείας περιφερει-
ακής ενότητας ή περιφέρειας, για την οποία συντρέχουν 
οι προϋποθέσεις της παρ. 5, η ζώνη υποδοχής μεταφο-
ράς συντελεστή δόμησης και, σε ποσοστό επί του συνο-
λικού εμβαδού των δομήσιμων επιφανειών της ζώνης, όπως το ποσοστό αυτό προκύπτει από τον υπολογισμό 
των Σ.Δ. που ισχύουν στην περιοχή, το ανώτατο συνολι-
κό εμβαδόν δομήσιμων επιφανειών που επιτρέπεται να μεταφερθεί μέσα σ’ αυτήν, αφού αξιολογηθούν:
α) το προτεινόμενο ποσοστό αύξησης του ισχύοντος 
Σ.Δ. που προκύπτει, λαμβάνοντας υπόψη τον βαθμό οικι-
στικής ανάπτυξης, τη θέση, φυσιογνωμία και τα ιδιαίτερα 
χαρακτηριστικά της περιοχής, την οικιστική πυκνότητα 
και το όριο κορεσμού, σύμφωνα με τον ισχύοντα Σ.Δ., 
την έκταση που προκύπτει από την αδυναμία εκμετάλ-
λευσης ακινήτων, όπως διατηρητέων κτιρίων, το σύνολο 
των Τίτλων Μ.Σ.Δ. που έχουν εκδοθεί για τη Μ.Σ.Δ. στην 
περιοχή, την επιβάρυνση από αυθαίρετες κατασκευές 
και αλλαγές χρήσης του άρθρου 9 του ν. 4178/2013 
(Α΄ 174) και του άρθρου 96 του παρόντος,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11720 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
β) η επακόλουθη μεταβολή της οικιστικής φυσιογνω-
μίας της περιοχής, με προσδιορισμό της μεταβολής πυ-
κνοτήτων και του κυκλοφοριακού φόρτου, καθώς και 
άλλων παραμέτρων του αστικού περιβάλλοντος,
γ) η επάρκεια, μετά και από την πραγματοποίηση της 
Μ.Σ.Δ., των κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων, που 
προβλέπονται από το Εγκεκριμένο Ρυμοτομικό Σχέδιο, 
για την κάλυψη των αναγκών των κατοίκων της περιοχής,
δ) η φέρουσα ικανότητα της περιοχής και το τοπίο.
7. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, καθορίζονται οι ειδικότερες προδιαγραφές, 
το περιεχόμενο και οι διαδικασίες εκπόνησης των μελε-
τών για την έγκριση Ζ.Υ.Σ. και κάθε άλλο σχετικό με τις 
μελέτες αυτές θέμα.»
Άρθρο 75
Διαδικασία μεταφοράς συντελεστή δόμησης -Αντικατάσταση του άρθρου 74 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 74 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 74
Διαδικασία μεταφοράς συντελεστή δόμησης
1. Η μεταφορά συντελεστή δόμησης, πραγματοποι-
είται μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης. Τα στοιχεία των ακινήτων προσφοράς και υποδοχής συντελεστή 
δόμησης καταχωρίζονται από τους ενδιαφερομένους 
ιδιοκτήτες τους.
2. Το ηλεκτρονικό σύστημα της Ψηφιακής Τράπεζας 
Γης αντιστοιχίζει τα ακίνητα των προσφερόντων και 
αποδεχομένων συντελεστή δόμησης, σύμφωνα με τα 
εξής κριτήρια:
α. την αξία του συντελεστή δόμησης που προσφέρεται 
ή ζητείται, η οποία προκύπτει από τη δομήσιμη επιφά-νεια στην οποία αυτό αντιστοιχεί, όπως αυτή αποτιμά-
ται, βάσει του αντικειμενικού συστήματος αξιών κατά 
την ημέρα καταχώρισης του ακινήτου στην Ψηφιακή 
Τράπεζα Γης,
β. τη χρονολογική σειρά καταχώρισης των ακινήτων,
γ. τη θέση τους, αντιστοιχίζοντας κατά προτεραιότητα 
ακίνητα που βρίσκονται στην ίδια δημοτική ενότητα ή, 
άλλως, στον ίδιο δήμο ή, άλλως, στην ίδια περιφερειακή 
ενότητα ή, άλλως, στην ίδια περιφέρεια.
3. Από την αντιστοίχιση προκύπτει η υποχρέωση του 
αποδεχόμενου συντελεστή δόμησης να καταβάλει ποσό 
ίσο με την αξία του συντελεστή δόμησης, πλέον της ει-
σφοράς που προβλέπεται στην παρ. 4 του άρθρου 75. Η 
μεταφορά του συντελεστή δόμησης πραγματοποιείται μόλις ο αποδεχόμενος τον συντελεστή δόμησης κατα-
βάλλει το ποσό που αντιστοιχεί στην υποχρέωσή του 
αυτήν. Μετά από την πραγματοποίηση της μεταφοράς 
συντελεστή δόμησης γεννάται και η αντίστοιχη αξίωση του προσφέροντος συντελεστή δόμησης.»
Άρθρο 76
Συνέπειες μεταφοράς συντελεστή δόμησης -Αντικατάσταση του άρθρου 75 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 75 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:«Άρθρο 75
Συνέπειες μεταφοράς συντελεστή δόμησης
1. Μετά από τη μεταφορά συντελεστή δόμησης, που 
πραγματοποιείται σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 74,
εκδίδεται σχετικός τίτλος, ο οποίος μεταγράφεται στο 
οικείο υποθηκοφυλακείο ή καταχωρίζεται στο αρμόδιο 
κτηματολογικό γραφείο. Η προσθήκη του προηγούμε-
νου εδαφίου ενεργεί υπέρ και κατά των καθολικών ή 
ειδικών διαδόχων του κυρίου του ακινήτου και το συνο-
δεύει ακόμη και στην περίπτωση πρωτότυπου τρόπου κτήσης κυριότητας σ’ αυτό.
2. Με την έκδοση της απόφασης της παρ. 1, αποσβήνε-
ται το δικαίωμα που ενσωματώνεται στον τίτλο Μεταφο-
ρά Συντελεστή Δόμησης (Μ.Σ.Δ.) και αυτός ακυρώνεται με αντίστοιχη διαγραφή του από την Ψηφιακή Τράπεζα Γης. Αν ο τίτλος Μ.Σ.Δ. χρησιμοποιείται μόνον εν μέρει κατά την ανωτέρω πραγματοποίηση Μ.Σ.Δ., καταχωρί-
ζεται στην Ψηφιακή Τράπεζα Γης ενημέρωση του τίτλου, 
που αφορά στο πραγματοποιούμενο μέρος το οποίο 
στρογγυλοποιείται προς τα πάνω σε ακέραιες μονάδες τετραγωνικών μέτρων.
3. Ο συντελεστής δόμησης που μεταφέρεται, κατ’ 
εφαρμογή του παρόντος, δεν μπορεί να υλοποιηθεί πλέ-
ον από το ακίνητο προσφοράς συντελεστή δόμησης. Η 
απαγόρευση αυτή ενεργεί υπέρ και κατά των καθολικών 
ή ειδικών διαδόχων του πωλητή και το συνοδεύει ακόμη 
και στην περίπτωση πρωτότυπου τρόπου κτήσης κυρι-ότητας σ’ αυτό.
4. Για κάθε μεταφορά συντελεστή δόμησης που πραγ-
ματοποιείται μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης καταβάλ-
λεται από τον αποδεχόμενο συντελεστή δόμησης ποσό 
ίσο με το πέντε τοις εκατό (5%) της αξίας του μεταβι-
βαζόμενου συντελεστή δόμησης, όπως αυτή προσδιο-ρίζεται για τον προσδιορισμό του φόρου μεταβίβασης 
ακινήτων, το οποίο διατίθεται σε ειδικό λογαριασμό υπό 
τη διαχείριση του Πράσινου Ταμείου για τη χρηματοδό-τηση δράσεων περιβαλλοντικής και πολεοδομικής εξι-
σορρόπησης, με αποκλειστικό δικαιούχο τον δήμο, όπου 
βρίσκεται το ακίνητο υποδοχής συντελεστή δόμησης.»
Άρθρο 77
Δράσεις περιβαλλοντικής και πολεοδομικής εξισορρόπησης μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης - Αντικατάσταση του άρθρου 76 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 76 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 76
Δράσεις περιβαλλοντικής και πολεοδομικής
εξισορρόπησης μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης
1. Μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης χρηματοδοτού-
νται από το Πράσινο Ταμείο, μετά από σύμφωνη γνώμη 
της Διεύθυνσης Προστασίας Δομημένου Περιβάλλοντος 
και Εφαρμογής Χωρικού Σχεδιασμού-Παρατηρητήριο, 
δράσεις περιβαλλοντικής και πολεοδομικής εξισορρό-
πησης με αντικείμενο:
α) την κατά προτεραιότητα απόκτηση και παραχώ-
ρηση ή αποζημίωση εγκεκριμένων ή δεσμευμένων ως 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11721 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
κοινοχρήστων χώρων, ακινήτων, τα οποία δεν ανήκουν 
στο Δημόσιο ή τον ευρύτερο δημόσιο τομέα, με σκοπό τη δημιουργία ελεύθερων κοινόχρηστων χώρων,
β) την απόκτηση και παραχώρηση διατηρητέων κτιρί-
ων και του περιβάλλοντος χώρου αυτών, που δεν ανή-
κουν σε Ν.Π.Δ.Δ. ή σε ΔΕΚΟ, για τη δημιουργία χώρων κοινωφελούς χρήσης,
γ) τη βάσει κριτηρίων ιεράρχησης, όπως είναι ο πολεο-
δομικός σχεδιασμός, η αυξημένη ανάγκη για δημιουργία 
θέσεων στάθμευσης και τα υφιστάμενα τοπικά πολε-
οδομικά σχέδια, δημιουργία υπόγειων και υπέργειων 
χώρων στάθμευσης με βιοκλιματικά χαρακτηριστικά σε 
περιοχές με υπέρμετρη πολεοδομική επιβάρυνση,
δ) τη βάσει κριτηρίων ιεράρχησης, όπως η παλαιότη-
τα δέσμευσης, κοινωνικά κριτήρια, η πολεοδομική και 
περιβαλλοντική σημασία, απαλλοτρίωση ή ανταλλαγή 
ακινήτων ή τμημάτων αυτών:
δα) ιδιοκτησίας οικοδομικών συνεταιρισμών ή ενώ-
σεων οικοδομικών συνεταιρισμών, τα οποία βρίσκονται 
εν όλω ή εν μέρει εντός ιδιωτικών δασικών εκτάσεων ή,
δβ) στα οποία έχει επιβληθεί ολική απαγόρευση δόμη-
σης από κανονιστικές πράξεις της διοίκησης για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος ή της πολιτιστικής κλη-
ρονομιάς και στα οποία σωρευτικά, είχε αναγνωριστεί με 
ατομική ή κανονιστική πράξη της διοίκησης, δικαίωμα 
δόμησης, το οποίο μεταγενέστερα ανακλήθηκε διοικητι-
κά ή ακυρώθηκε δικαστικά, και έχει εκδοθεί αμετάκλητη 
δικαστική απόφαση με την οποία υποχρεούται η διοί-
κηση να προχωρήσει σε αναγκαστική απαλλοτρίωση ή ανταλλαγή αυτών,
ε) ολοκληρωμένες παρεμβάσεις ανάπλασης σε περι-
βαλλοντικά και πολεοδομικά υποβαθμισμένες ή κορε-
σμένες περιοχές, καθώς και σε περιοχές που χρήζουν ει-
δικής προστασίας, με σκοπό την ανάδειξη και προστασία 
των περιοχών, τη διεύρυνση του αδόμητου – ελεύθερου 
χώρου, την ανανέωση του κτιριακού αποθέματος και την 
αύξηση της αστικής βιωσιμότητας των περιοχών. Στις 
αναπλάσεις περιλαμβάνεται και η ενοποίηση ακάλυπτων 
χώρων και άλλων οικοπέδων για τη δημιουργία δικτύ-
ου ελεύθερων προσβάσιμων χώρων αποκλειστικά για 
πεζούς, όπως προβλέπεται στην παρ. 5 του άρθρου 10του ν. 4067/2012 (Α΄ 79).»
Άρθρο 78
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
Το άρθρο 79 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 79
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται μετά από 
πρόταση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
και Δικαιοσύνης, καθορίζονται οι προϋποθέσεις και οι 
επιμέρους όροι έκδοσης, τα απαιτούμενα δικαιολο-
γητικά, το περιεχόμενο και η διαδικασία έκδοσης των 
τίτλων μεταφοράς συντελεστή δόμησης, καθώς και η 
διαδικασία μεταγραφής τους στα υποθηκοφυλακεία και 
εγγραφής τους στα κτηματολογικά γραφεία της χώρας.2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, εξειδικεύ-
ονται οι διαδικασίες για την εφαρμογή του παρόντος, 
όπως ο τρόπος καταχώρισης των στοιχείων των ακινή-των στην Ψηφιακή Τράπεζα Γης, ο τρόπος υπολογισμού των αξιών γης των ακινήτων, η ηλεκτρονική διαδικασία 
αντιστοίχισης των ακινήτων προσφοράς προς τα ακίνητα 
υποδοχής συντελεστή δόμησης, το τυχόν παράβολο και 
λοιπά τέλη, οι υπόχρεοι καταβολής και οι δικαιούχοι που 
τα εισπράττουν, η διαδικασία καταβολής/παρακατάθε-
σης της αξίας του μεταφερόμενου συντελεστή δόμη-
σης από τον αποδεχόμενο συντελεστή δόμησης και της 
εκταμίευσής του προς τον προσφέροντα συντελεστή δό-
μησης, η προθεσμία καταβολής/παρακατάθεσης, μετά 
από την πάροδο της οποίας ματαιώνεται η διαδικασία 
μεταφοράς συντελεστή δόμησης, η έντυπη και ηλεκτρο-
νική αποτύπωση της ολοκλήρωσης της μεταφοράς συ-ντελεστή δόμησης και ο σχετικός τίτλος που μπορεί να 
μεταγραφεί στα υποθηκοφυλακεία και να καταχωρισθεί 
στα κτηματολόγια της χώρας. Με την ως άνω κοινή από-
φαση, εξειδικεύονται ο τρόπος και οι προϋποθέσεις κα-
ταχώρισης τίτλων μεταφοράς συντελεστή δόμησης, που 
έχουν εκδοθεί βάσει των ν. 880/1979 (Α΄ 58), 2300/1995 
(Α΄ 69) και 3044/2002 (Α΄ 197) και προσδιορίζεται ο χρό-
νος έναρξης λειτουργίας της Ψηφιακής Τράπεζας Γης.»
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΑΥΘΑΙΡΕΤΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣΚΑΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΧΡΗΣΕΩΝ
Άρθρο 79
Αντιμετώπιση σφαλμάτων μηχανικών - Αντι-κατάσταση της παρ. 2 του άρθρου 81 του 
ν. 4495/2017
H παρ. 2 του άρθρου 81 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«2. Δεν συνιστούν αυθαίρετη κατασκευή και δεν κατα-
γράφονται ως παραβάσεις κατά τον έλεγχο:
α) οι αποκλίσεις των διαστάσεων του κτιρίου, συμπερι-
λαμβανομένου του ύψους αυτού και του ύψους ορόφου, 
έως δύο τοις εκατό (2%) συνολικά από τις αναγραφόμε-νες στο διάγραμμα κάλυψης/δόμησης της οικοδομικής 
άδειας/άδειας δόμησης, μετρούμενες σε διαστάσεις 
κτίστη (φέρων οργανισμός και στοιχεία πλήρωσής του, χωρίς επιχρίσματα - επενδύσεις), εφόσον με τις αποκλί-
σεις αυτές δεν παραβιάζονται κοινόχρηστοι χώροι του σχεδίου πόλεως,
β) οι αποκλίσεις θέσης του κτιρίου έως δύο τοις εκατό 
(2%) από τις αναγραφόμενες στο διάγραμμα κάλυψης/ 
δόμησης της οικοδομικής άδειας/άδειας δόμησης, εφό-
σον με τις αποκλίσεις αυτές δεν παραβιάζονται κοινό-
χρηστοι χώροι του σχεδίου πόλεως και το κτίριο βρίσκε-
ται εντός των ορίων του οικοπέδου ή γηπέδου,
γ) κατασκευές και αλλαγές χρήσης που έγιναν βάσει 
οικοδομικών αδειών που εκδόθηκαν κατόπιν προέγκρι-
σης, εάν συντρέχει σφάλμα στην επιλογή κατηγορίας 
οικοδομικής άδειας. Σε μια τέτοια περίπτωση η κατηγο-
ρία μπορεί να διορθωθεί από την οικεία Υ.ΔΟΜ. κατόπιν 
υποβολής σχετικού αιτήματος μέσω του συστήματος 
e-Άδειες.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11722 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 80
Κατηγορίες αυθαίρετων κατασκευών και 
αλλαγών χρήσεων - Τροποποίηση των περ. γ΄, 
δ΄ και ε΄ του άρθρου 96 του ν. 4495/2017
Οι περ. γ΄, δ΄ και ε΄ του άρθρου 96 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167) αντικαθίστανται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής :
«Άρθρο 96
Κατηγορίες αυθαίρετων κατασκευώνκαι αλλαγών χρήσεων
Οι αυθαίρετες κατασκευές και αλλαγές χρήσης που 
έχουν συντελεστεί πριν από την 28.7.2011, μπορούν να 
δηλωθούν και να υπαχθούν στις διατάξεις του παρόντος, 
εφόσον δεν εμπίπτουν στις περιπτώσεις του άρθρου 89.
Οι παραπάνω κατασκευές και χρήσεις υπάγονται σε 
πέντε (5) κατηγορίες ως εξής:
α) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 1: Αυθαίρετες κατασκευές ή αλλαγές 
χρήσης, κατοικιών ή μη σε κτίρια με επικρατούσα χρή-
ση κατοικία, που υφίστανται πριν από το έτος 1975: 
Υπάγονται στις διατάξεις του παρόντος και εξαιρούνται 
οριστικά από την κατεδάφιση αυθαίρετες κατασκευές οι 
οποίες είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 9.6.1975 με την 
καταβολή παραβόλου ποσού διακοσίων πενήντα (250) 
ευρώ και χωρίς την καταβολή ενιαίου ειδικού προστίμου. 
Για την υπαγωγή υποβάλλονται τα δικαιολογητικά των 
περ. α΄, β΄, γ΄, δ΄, ε΄, και ζ΄ του άρθρου 99 και αποτύ-
πωση των κατόψεων του κτιρίου ή της ιδιοκτησίας. Αν 
έχει συσταθεί οριζόντια ή κάθετη ιδιοκτησία, η υπαγωγή 
στις διατάξεις του παρόντος υποβάλλεται υποχρεωτι-
κώς ανά διηρημένη ιδιοκτησία. Αν στο ακίνητο ή στην 
αυτοτελή ιδιοκτησία υπάρχουν και άλλες αυθαίρετες 
κατασκευές ή αλλαγές χρήσεις οι οποίες πραγματοποι-
ήθηκαν ή εγκαταστάθηκαν μετά τις 9.6.1975, τότε για τις 
επιφάνειες αυτές δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για 
την υπαγωγή στην παρούσα κατηγορία και εντάσσονται 
στην Κατηγορία 2, 4 ή 5 ανάλογα την υπέρβαση και τον χρόνο κατασκευής.
β) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: Αυθαίρετες κατασκευές που υφίστα-
νται πριν από την 1.1.1983: Υπάγονται στις διατάξεις του 
παρόντος και εξαιρούνται οριστικά από την κατεδάφιση 
αυθαίρετες κατασκευές, οι οποίες είχαν ολοκληρωθεί 
πριν από το έτος 1983 με την καταβολή του παραβόλου 
και του ενιαίου ειδικού προστίμου, σύμφωνα με τις δια-τάξεις του παρόντος. Για την υπαγωγή υποβάλλονται τα 
δικαιολογητικά των περ. α΄, β΄, γ΄, δ΄, ε΄, ζ΄, ι΄, και ια΄ του 
άρθρου 99 και αποτύπωση των κατόψεων του κτιρίου 
ή της ιδιοκτησίας και δεν απαιτούνται λοιπά στοιχεία 
και σχέδια. Αν στο ακίνητο ή στην αυτοτελή ιδιοκτησία υπάρχουν και άλλες αυθαίρετες κατασκευές ή αλλαγές 
χρήσεις, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν ή εγκαταστά-
θηκαν μετά την 1.1.1983, τότε για τις επιφάνειες αυτές 
δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την υπαγωγή στην 
παρούσα κατηγορία και εντάσσονται στην Κατηγορία 
4 ή 5 ανάλογα την υπέρβαση, ενώ στην Κατηγορία 2 εντάσσονται μόνο τα τμήματα των κατασκευών που 
προϋπήρχαν της 1.1.1983.
γ) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3:
Αυθαίρετες μικρές παραβάσεις: Υπάγονται στις δια-
τάξεις του παρόντος και εξαιρούνται οριστικά από την κατεδάφιση, με την καταβολή παραβόλου ποσού διακο-
σίων πενήντα (250) ευρώ και χωρίς την καταβολή ειδι-
κού προστίμου, οι εξής παραβάσεις, ανεξαρτήτως του 
αριθμού αυτών και υπό την προϋπόθεση ότι αυτές δεν 
περιλαμβάνονται στις διατάξεις του άρθρου 30:
γα) μείωση του ποσοστού της υποχρεωτικής φύτευσης 
του ακάλυπτου χώρου του οικοπέδου έως είκοσι τοις 
εκατό (20%),
γβ) προσθήκη μόνωσης εξωτερικά στις όψεις,
γγ) αλλαγή των διαστάσεων των εξωστών που προκα-
λεί υπέρβαση της επιφάνειάς τους έως είκοσι τοις εκατό 
(20%). Συμπεριλαμβάνονται και εξαιρούνται οριστικά 
της κατεδάφισης αυθαίρετοι ανοικτοί εξώστες ή τμή-
ματά τους, που υπέρκεινται του κοινόχρηστου χώρου 
της πόλης (ρυμοτομική γραμμή), υπό την προϋπόθεση, 
ότι η προβολή τους δεν ξεπερνά το κρασπεδόρειθρο,
γδ) αλλαγή των διαστάσεων των ανοιγμάτων και με-
τατόπισή τους,
γε) κατασκευή πέργκολας έως πενήντα (50) τ.μ., σύμ-
φωνα με την παρ. 60 του άρθρου 2 του ν. 4067/2012 
(Α΄ 79),
γστ) φύτευση υποχρεωτικής υπαίθριας θέσης στάθ-
μευσης,
γζ) δεξαμενές αποχέτευσης στεγανές ή απορροφητι-
κές και δεξαμενές νερού,
γη) οικίσκοι που καλύπτουν αντλητικές εγκαταστάσεις, 
εφόσον έχουν τις συγκεκριμένες διαστάσεις που ορίζει 
το από 24.5.1985 π.δ. (Δ’ 270). Για την εν λόγω περίπτωση 
δεν απαιτείται καταβολή παραβόλου,
γθ) εργασίες διαμόρφωσης εδάφους ύψους έως ένα 
(1,00) μέτρο,
γι) υπέρβαση περιτοίχισης ύψους έως ένα (1,00) μέτρο 
για κατοικίες και δύο (2,00) μέτρα για βιομηχανίες και 
ειδικά κτίρια,
για) υπέρβαση νόμιμου ύψους καμινάδας έως ενάμισι 
(1,50) μέτρο και πέργκολας ύψους έως τέσσερα (4) μέτρα 
για ξενοδοχειακές μονάδες και τουριστικά καταλύματα,
γιβ) αποθήκη μέγιστης επιφάνειας δεκαπέντε (15) τ.μ. 
και μέσου ύψους έως δυόμισι (2,50) μέτρα,
γιγ) υπέρβαση ύψους των επαγγελματικών, βιομηχα-
νικών, βιοτεχνικών και αγροτικών αποθηκών έως είκοσι τοις εκατό (20%) του ύψους που προβλέπεται στην οι-
κοδομική άδεια,
γιδ) αλλαγή θέσης του προβλεπόμενου με οικοδομική 
άδεια κτιρίου σε άλλη θέση, εφόσον δεν παραβιάζονται 
οι πολεοδομικές διατάξεις, ή αλλαγή θέσης του προβλε-
πόμενου με οικοδομική άδεια κτιρίου σε άλλη θέση λόγω 
κατασκευής με εσφαλμένη αναστροφή της κάτοψης σε 
νόμιμη θέση και με την προϋπόθεση, ότι δε μεταβάλ-
λεται η τελική στάθμη του εδάφους. Επιτρέπεται, κατ’ 
εξαίρεση των όσων ορίζονται στην παρ. 10 του άρθρου 
42, η ενημέρωση του φακέλου της οικοδομικής άδειας 
με τις μελέτες του υφιστάμενου κτιρίου, προκειμένου να 
εκδοθεί η ταυτότητα κτιρίου,
γιε) αλλαγές στις εξωτερικές διαστάσεις του περι-
γράμματος του κτιρίου ή της αυτοτελούς ιδιοκτησίας 
έως πέντε τοις εκατό (5%) και εφόσον δεν μεταβάλλεται 
η επιφάνεια άνω του ποσοστού πέντε τοις εκατό (5%) 
και κατά παρέκκλιση των περ. α΄, β΄ και γ΄ της παρ. 2 
του άρθρου 89,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11723 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
γιστ) παραβάσεις του Κτιριοδομικού Κανονισμού, ο 
οποίος εγκρίθηκε με την υπ’ αρ. 3046/304/30-1/3.2.1989 
απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού Περιβάλλοντος, 
Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (Δ΄ 59). Για τις παρα-
βάσεις αυτές γίνεται ειδική μνεία στις βεβαιώσεις των 
μηχανικών, κατά την τεχνική έκθεση,
γιζ) πρόχειρες και προσωρινές κατασκευές από πανί, 
νάϋλον ή άλλα ευτελή υλικά, που χρησιμοποιούνται για 
αυτοστέγαση ή για προσωρινή αποθήκευση υλικών και 
προϊόντων εμπορίου σε βιομηχανικά και βιοτεχνικά κτί-
ρια με νόμιμη άδεια,
γιη) πρόχειρες ξύλινες κατασκευές βοηθητικής χρήσης 
έως οκτώ (8) τ.μ. και μεγίστου ύψους δυόμισι (2,50) μέ-
τρων, που τοποθετούνται στον ακάλυπτο χώρο.
Για την υπαγωγή υποβάλλονται αίτηση και υπεύθυνη 
δήλωση του ιδιοκτήτη, τεχνική έκθεση μηχανικού και 
φωτογραφίες, όπως προβλέπεται από τις διατάξεις του παρόντος.
Σε περίπτωση παραβάσεων που δεν πληρούν τις προ-
ϋποθέσεις των διαστάσεων που τίθενται με την παρούσα 
κατηγορία, εφαρμόζεται η παρ. 5 του άρθρου 100, με την 
επιφύλαξη της περ. ιστ΄, για την οποία εφαρμόζονται οι 
γενικές διατάξεις υπολογισμού του προστίμου του ίδιου 
άρθρου.
δ) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 4:
Υπάγονται στις διατάξεις του παρόντος και εξαιρού-
νται οριστικά από την κατεδάφιση, μετά την υπαγωγή, 
την καταβολή του σχετικού παραβόλου και την κατα-
βολή του ενιαίου ειδικού προστίμου, με την επιφύλαξη εφαρμογής των οριζομένων στο άρθρο 97, οι εξής αυ-θαίρετες κατασκευές ή αλλαγές χρήσης:
δα) αυθαίρετες κατασκευές, εφόσον δεν παραβιάζο-
νται σε ποσοστό μεγαλύτερο του είκοσι τοις εκατό (20%) 
τα πολεοδομικά μεγέθη κάλυψης, δόμησης και ύψους 
που προβλέπονται από τους όρους δόμησης της περι-οχής ή αυτούς που ίσχυαν κατά το χρόνο έκδοσης της οικοδομικής αδείας,
δβ) αυθαίρετες κατασκευές, εφόσον δεν παραβιάζο-
νται σε ποσοστό μεγαλύτερο του σαράντα τοις εκατό 
(40%) τα πολεοδομικά μεγέθη κάλυψης, δόμησης και 
σε ποσοστό μεγαλύτερο του είκοσι τοις εκατό (20%) το 
πολεοδομικό μέγεθος του ύψους που προβλέπονται από 
τους όρους δόμησης της περιοχής ή αυτούς που ίσχυαν κατά το χρόνο έκδοσης της οικοδομικής άδειας και δεν υπερβαίνουν τα διακόσια πενήντα (250) τ.μ. για χρήση 
κατοικίας ανά ιδιοκτησία και μέχρι τα χίλια (1000) τ.μ. 
κτιρίου συνολικά και τα χίλια (1000) τ.μ. για τις λοιπές 
χρήσεις.
Στα ανωτέρω ποσοστά συνυπολογίζονται όλα τα αυ-
θαίρετα κτίσματα επί του ακινήτου, καθώς και αυθαίρε-
τες κατασκευές που έχουν υπαχθεί στους ν. 3775/2009 
(Α΄  122), 3843/2010 (Α΄  62), 4014/2011 (Α΄  204) και 
4178/2013 (Α΄ 174). Δεν συνυπολογίζονται επιφάνειες 
εντός του περιγράμματος του κτιρίου σε εντός σχεδίου 
περιοχές που δεν δημιουργούν αυτοτελείς χώρους, όπως 
σοφίτες, εσωτερικοί εξώστε ς και υπόγεια. Ημιϋπαίθριοι 
χώροι δεν συνυπολογίζονται μέχρι του ποσοστού υπέρ-
βασης 80% του πολεοδομικού μεγέθους κάλυψης και 
δόμησης, με την προϋπόθεση, ότι έχουν ενταχθεί στους 
ν. 3775/2009, 3843/2010, 4014/2011 και 4178/2013,δγ) αυθαίρετες κατασκευές σε ακίνητα που διαθέτουν 
οικοδομική άδεια, ανεξαρτήτως του ποσοστού υπέρβα-
σης της κάλυψης ή της δόμησης, όταν αυτές δεν ξεπερ-
νούν τα πενήντα (50) τ.μ. σε συνολική δόμηση,
δδ) αυθαίρετες αλλαγές χρήσης, εφόσον έχουν συντε-
λεστεί σε περιοχές εντός σχεδίου και με την προϋπόθεση, 
ότι η εν λόγω χρήση είναι σύμφωνη με τις επιτρεπόμενες 
χρήσεις της περιοχής,
δε) αυθαίρετες κατασκευές ημιϋπαίθριων χώρων σε 
κτίσματα που βρίσκονται σε περιοχές εκτός σχεδίου και 
με την προϋπόθεση, ότι η χρήση τους είναι σύμφωνη 
με τις επιτρεπόμενες χρήσεις της περιοχής, εφόσον δεν 
παραβιάζονται σε ποσοστό μεγαλύτερο του εξήντα τοις 
εκατό (60%) τα πολεοδομικά μεγέθη κάλυψης και δό-
μησης.
Δεν συμπεριλαμβάνονται στην παρούσα περίπτωση 
και δεν εξαιρούνται της κατεδάφισης αυθαίρετες κα-
τασκευές, εφόσον βρίσκονται εντός προκηπίου κατά 
περισσότερο από είκοσι (20) εκατοστά.
ε) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5:
εα) αυθαίρετες κατασκευές και αυθαίρετες αλλαγές 
χρήσης με την επιφύλαξη όσων ορίζονται στο άρθρο 89 
που δεν συμπεριλαμβάνονται στις κατηγορίες 1 έως 4,
εβ) για τις αυθαίρετες κατασκευές ή αυθαίρετες αλλα-
γές χρήσης της παρούσας κατηγορίας αναστέλλεται για τριάντα (30) έτη η επιβολή κυρώσεων, σύμφωνα με το άρθρο 97 και επιτρέπεται η μεταβίβαση και η σύσταση 
εμπράγματου δικαιώματος επ’ αυτών μετά από την υπα-
γωγή στις διατάξεις του παρόντος, την καταβολή του 
σχετικού παραβόλου και την καταβολή του ενιαίου ει-
δικού προστίμου. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλ-
λοντος και Ενέργειας, καθορίζεται κάθε θέμα που αφορά 
στη διαδικασία εφαρμογής της παρούσας περίπτωσης.»
Άρθρο 81Ζητήματα κάθετων και οριζόντιων ιδιοκτησιών -
Τροποποίηση των παρ. 7 και 9 του άρθρου 98 του ν. 4495/2017
Οι παρ. 7 και 9 του άρθρου 98 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
τροποποιούνται, προστίθεται παρ. 10 και το άρθρο 98 
διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 98
Ρυθμίσεις του ν.δ. 1024/1971 (Α΄ 232)και του ν. 3741/1929
1. Οι διατάξεις της παρ. 1 του άρθρου 1 του ν.δ. 1024/
1971 εφαρμόζονται και επί γηπέδων, που κείνται εκτός 
σχεδίου πόλεως και εκτός ορίων οικισμών και ανήκουν 
σε έναν ή πλείονες ιδιοκτήτες, επί των οποίων έχουν 
ανεγερθεί μέχρι τις 28.7.2011 οικοδομήματα νομίμως 
ανεγερθέντα ή αυθαίρετα, υπαγόμενα στις διατάξεις 
του παρόντος, με την επιφύλαξη των οριζομένων στις 
διατάξεις του άρθρου 89 του παρόντος. Υπό τις ανωτέ-
ρω προϋποθέσεις, επιτρέπεται η σύνταξη και υπογραφή 
συμβολαιογραφικών πράξεων σύστασης διηρημένων 
ιδιοκτησιών επί των ανωτέρω γηπέδων και η μεταγραφή 
αυτών στα βιβλία μεταγραφών ή η καταχώριση στα κτη-
ματολογικά γραφεία. Υπό τις ίδιες ανωτέρω προϋποθέ-
σεις, θεωρούνται εξ υπαρχής έγκυρες και ισχυρές συστά-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11724 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
σεις διαιρεμένων ιδιοκτησιών, οι οποίες έχουν συσταθεί 
μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος και δεν έχουν 
κηρυχθεί άκυρες με αμετάκλητη δικαστική απόφαση. Η 
ανέγερση των οικοδομών μέχρι τις 28.7.2011 αποδεικνύ-
εται από αεροφωτογραφίες που έχουν ληφθεί μέχρι την 
ημερομηνία αυτήν και βεβαιώνεται από τον μηχανικό, 
σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος.
2. Συνιδιοκτήτες τουλάχιστον κατά 65% του γηπέδου 
επί του οποίου έχουν ανεγερθεί αυτοτελή οικοδομή-
ματα, με την επιφύλαξη της παρ. 1, μπορούν να ζητή-
σουν με αγωγή τη σύσταση διηρημένων ιδιοκτησιών, 
σύμφωνα την έννοια του άρθρου 1 της παρ. 1 του ν.δ. 
1024/1971. Προς τούτο, καταθέτουν για τη σύνταξη σχε-
τικής πράξης:
α) τοπογραφικό διάγραμμα του γηπέδου, επί του οποί-
ου αποτυπώνεται το περίγραμμα των υφιστάμενων οι-κοδομημάτων,
β) σχέδιο της σύστασης διηρημένων ιδιοκτησιών και 
κανονισμού σχέσης συνιδιοκτητών, με περιγραφή των 
ιδιοκτησιών που θα δημιουργηθούν,
γ) σχέδιο διανομής των διηρημένων ιδιοκτησιών, στο 
οποίο προβλέπεται η περιερχόμενη σε όλους τους συ-νιδιοκτήτες διηρημένη ιδιοκτησία,
δ) κάτοψη των υφισταμένων οικοδομημάτων,
ε) πίνακα κατανομής των ποσοστών εξ αδιαιρέτου του 
κοινού γηπέδου στις χωριστές ιδιοκτησίες που θα δημι-ουργηθούν, με μνεία της αναλογίας των κοινοχρήστων δαπανών που θα βαρύνει κάθε χωριστή ιδιοκτησία,
στ) έκθεση, σχετικά με την αξία κάθε ιδιοκτησίας που 
θα περιέλθει στους συγκυρίους συνολικά και για κάθε 
συγκύριο χωριστά,
ζ) πιστοποιητικό ιδιοκτησίας και βαρών του ακινήτου. 
Η αγωγή εγείρεται ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδι-
κείου της τοποθεσίας του γηπέδου και εφαρμόζονται 
αναλόγως οι διατάξεις του ν. 1562/1985 (Α΄ 150).
3. Με π.δ., που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μπορεί να 
εφαρμόζονται οι διατάξεις της παρ. 1 του άρθρου 1 του 
ν.δ. 1024/1971 (Α΄ 232) επί γηπέδων κειμένων εκτός σχε-
δίου πόλεως και εκτός ορίων οικισμών, ανεξαρτήτως 
αν έχουν ανεγερθεί οικοδομήματα μέχρι τις 28.7.2011, 
εφόσον επιτρέπεται η διάσπαση όγκου του κτιρίου. Με 
το π.δ. μπορεί να καθορίζονται:
α) οι γενικοί όροι και προϋποθέσεις, καθώς και οι περι-
πτώσεις ειδικών περιοχών στις οποίες δεν εφαρμόζεται η παρούσα διάταξη
β) η απαγόρευση οποιασδήποτε οικοδομικής εργασί-
ας περίφραξης ή κατασκευής στο όριο των τμημάτων 
αποκλειστικής χρήσης, καθώς και η καταγραφή των 
επιτρεπόμενων κατασκευών και οικοδομικών εργασιών,
γ) η μείωση του συντελεστή δόμησης αναλόγως της 
απόστασης των τμημάτων των κτιρίων που δημιουργού-
νται από τη διάσπαση,
δ) οι όροι δόμησης των ακινήτων που υπάγονται στις 
διατάξεις του παρόντος, αν υφίσταται υπόλοιπο συντε-λεστή δόμησης.
4. Συγκύριοι εξ αδιαιρέτου σε οριζόντια ή κάθετη 
ιδιοκτησία ή σε κτίσμα χωρίς σύσταση οροφοκτησίας 
εντός σχεδίου πόλεως, ανεξαρτήτως ποσοστού συγκυρι-ότητας, αυθαίρετων κτισμάτων ή νόμιμων κτισμάτων με 
αυθαίρετες μικρές παραβάσεις ή αυθαίρετες κατασκευές 
ή αυθαίρετες αλλαγές χρήσης μπορούν να ζητούν την 
υπαγωγή τους στις ρυθμίσεις του παρόντος κατά τα ορι-
ζόμενα στα άρθρα 99 επ., ανεξαρτήτως της σύμφωνης 
γνώμης των λοιπών εξ αδιαιρέτου συγκυρίων. Υπόχρεος 
προς καταβολή του παραβόλου υπαγωγής και των ανα-
λογούντων προστίμων είναι ο δηλών την αυθαιρεσία 
συγκύριος, ο οποίος διατηρεί τα εκ του νόμου αναγω-
γικά του δικαιώματα έναντι των λοιπών συγκυρίων. Σε 
κάθε περίπτωση, οι λοιποί συνιδιοκτήτες μπορούν να 
αποπληρώνουν τις ορισθείσες δόσεις των αναλογού-
ντων προστίμων αυτοβούλως, σύμφωνα με το ποσοστό 
συνιδιοκτησίας τους, ύστερα από σχετική έγγραφη ή 
ηλεκτρονική δήλωσή τους.
5. Ειδικώς στις περιπτώσεις οριζόντιας ιδιοκτησίας με 
παραβάσεις που αφορούν την επέκταση αυτής καθ’ ύψος 
ή κατά πλάτος (οριζόντιας) και την κατάληψη κοινοχρή-
στου ή κοινοκτήτου χώρου, είναι δυνατή η υπαγωγή 
αυτών στον παρόντα, χωρίς τη συναίνεση των λοιπών 
συνιδιοκτητών, μόνο στις εξής περιπτώσεις:
α) όταν η αυθαίρετη επέκταση υφίσταται από την ανέ-
γερση-κατασκευή της οικοδομής ή
β) όταν η ίδια αυθαίρετη επέκταση υφίσταται σε όλους 
τους ορόφους της οικοδομής.
6. Για την υπαγωγή των ανωτέρω περιπτώσεων στις 
ρυθμίσεις του παρόντος, απαιτείται, κατά περίπτωση, 
επιπλέον των υπόλοιπων δικαιολογητικών που ορίζονται 
στο άρθρο 99:
α) υπεύθυνη δήλωση του ιδιοκτήτη της οριζόντιας 
ιδιοκτησίας, ότι η οριζόντια ιδιοκτησία του έχει επεκτα-θεί καταλάβει κοινόχρηστο ή κοινόκτητο χώρο από τον χρόνο ανέγερσης κατασκευής της όλης οικοδομής,
β) βεβαίωση μηχανικού, ότι η ίδια αυθαίρετη επέκτα-
ση υφίσταται σε όλους τους ορόφους της οριζόντιας 
ιδιοκτησίας.
7. Μετά από την υπαγωγή στις ρυθμίσεις του παρόντος 
και εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι προϋποθέσεις των 
περ. α΄ και β΄ της παρ. 5 ή εφόσον η αυθαίρετη επέκτα-
ση ή απομείωση οριζοντίου ή καθέτου ιδιοκτησίας και 
κτιρίων εν σειρά που αποτελούν οριζόντιες ή κάθετες 
ιδιοκτησίες ευρισκόμενες εντός οικοπέδων, τμημάτων 
οικοπέδων ή αγροτεμαχίων, υφίσταται από την ανέγερ-
ση – κατασκευή της οικοδομής και συντελείται εντός 
νόμιμου όγκου του κτιρίου ή σε νόμιμη ή μη υπόγεια 
στάθμη, ο ιδιοκτήτης έχει δικαίωμα να προβαίνει μο-
νομερώς σε συμβολαιογραφική πράξη τροποποίησης 
της πράξης σύστασης οριζόντιας ή καθέτου ιδιοκτησί-
ας, προκειμένου να ενσωματώσει τον υπαγόμενο στις 
διατάξεις του παρόντος χώρο στην οριζόντια ή κάθετη 
ιδιοκτησία του ή να τον εξαιρέσει από αυτήν. Στην πε-
ρίπτωση αυτήν, η σύμφωνη γνώμη του συνόλου των 
συνιδιοκτητών τεκμαίρεται.
Η παρούσα εφαρμόζεται αναλόγως και σε περιπτώσεις 
που η ίδια αυθαίρετη κατασκευή υφίσταται σε όλους 
τους ορόφους και δεν είναι από κατασκευής.
Απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή του πα-
ρόντος, σε περίπτωση που δεν συντρέχουν σωρευτικά 
οι προϋποθέσεις των περ. α΄ και β΄ της παρ. 5, είναι η 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11725 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
παρέλευση δεκαετίας από την τέλεση της αυθαιρεσίας 
μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος και η μη έκδοση 
αμετάκλητης δικαστικής απόφασης που να διατάσσει 
την κατεδάφιση.
8. Επί αυθαίρετων κατασκευών ή αυθαίρετων αλλα-
γών χρήσης που έχουν εκτελεστεί ή εγκατασταθεί σε 
οριζόντια ή κάθετη συνιδιοκτησία και εντός τμημάτων 
αποκλειστικής χρήσης αυτών, εφόσον κατά τη σύσταση 
διηρημένων ιδιοκτησιών έχουν αποδοθεί στους δικαι-
ούχους ως αποκλειστική χρήση, για την υπαγωγή στις 
διατάξεις του παρόντος δεν απαιτείται συναίνεση των 
λοιπών συνιδιοκτητών. Ειδικώς, όταν αυθαίρετες κατα-
σκευές ή αλλαγές χρήσης, που εξυπηρετούν τη συνιδιο-
κτησία έχουν εκτελεστεί ή εγκατασταθεί σε παράρτημα οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας, ο ιδιοκτήτης έχει δι-
καίωμα να προβαίνει μονομερώς σε συμβολαιογραφική 
πράξη τροποποίησης της πράξης σύστασης οριζόντιας 
ή κάθετης ιδιοκτησίας, προκειμένου το παράρτημα να 
αποκτήσει το χαρακτήρα κοινόχρηστου και κοινόκτητου 
χώρου της συνιδιοκτησίας. Στην περίπτωση αυτήν, η 
σύμφωνη γνώμη του συνόλου των συνιδιοκτητών τεκ-μαίρεται.
9. Για την υπαγωγή στον παρόντα των υπόλοιπων περι-
πτώσεων οριζόντιας ιδιοκτησίας πλην των περιπτώσεων 
της παρ. 8, που αφορούν σε κατάληψη κοινόχρηστου 
χώρου ή αυθαιρεσίες επί κοινοχρήστων, απαιτείται η 
συναίνεση άνω του πενήντα (50) τοις εκατό των συνιδι-οκτητών. Με το ίδιο ποσοστό συναίνεσης είναι δυνατή 
η αντίστοιχη τροποποίηση της πράξης σύστασης ορι-
ζόντιας ιδιοκτησίας.
10. Στις ανωτέρω περιπτώσεις στις οποίες προβλέπεται 
το δικαίωμα του ιδιοκτήτη να προβαίνει μονομερώς σε 
συμβολαιογραφική πράξη τροποποίησης της πράξης σύ-
στασης οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας, η δήλωση φό-
ρου μεταβίβασης δύναται να υποβάλλεται μονομερώς.»
Άρθρο 82Υπολογισμός ενιαίου ειδικού προστίμου - Τροποποίηση των παρ. 8 και 12 του άρθρου 100 του ν. 4495/2017
Οι παρ. 8 και 12 του άρθρου 100 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167) τροποποιούνται και το άρθρο 100 διαμορφώ-νεται ως εξής:
«Άρθρο 100
Διατάξεις υπολογισμούενιαίου ειδικού προστίμου
1. Για την υπαγωγή αυθαίρετης κατασκευής ή χρή-
σης στην παρούσα ρύθμιση καταβάλλεται ενιαίο ειδικό 
πρόστιμο. Ο υπολογισμός του ενιαίου ειδικού προστί-
μου γίνεται με βάση το εμβαδόν της επί την τιμή ζώνης 
στην περιοχή του ακινήτου, ανεξαρτήτως της χρήσης 
αυτού, σύμφωνα με το σύστημα αντικειμενικών αξι-
ών του Υπουργείου Οικονομικών της 20.1.2016, επί το 
συντελεστή δεκαπέντε τοις εκατό (15%) και επί τους 
συντελεστές των σχετικών ενδείξεων-τετραγωνιδίων, 
που ορίζονται στον πίνακα του Παραρτήματος Α΄, όπου 
απαιτούνται, ανάλογα με την κατηγορία και το είδος του 
αυθαιρέτου, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 96 (τετραγωνικά μέτρα Χ 15% Χ τιμή ζώνης Χ συντελεστές 
τετραγωνιδίων).
2. Για τον υπολογισμό των ανωτέρω συντελεστών τε-
τραγωνιδίων, τα μεγέθη των αυθαίρετων κατασκευών ή 
χρήσεων συγκρίνονται με τους επιτρεπόμενους όρους 
και περιορισμούς δόμησης που ισχύουν στην περιοχή 
του ακινήτου και, σε περίπτωση συγκυριότητας ακι-
νήτου, με το μέρος των επιτρεπομένων μεγεθών, που 
αναλογεί στο ποσοστό συνιδιοκτησίας της οριζόντιας 
ή κάθετης ή ιδιοκτησίας κάθε συγκύριου.
3. Για τον υπολογισμό του προστίμου, ομαδοποιούνται 
οι αυθαιρεσίες της ίδιας κατηγορίας και είδους κατα-
σκευής ή χρήσης που ορίζεται στον πίνακα του Παραρ-τήματος Α΄, οι οποίες έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και 
προστίθενται τα εμβαδά των δηλούμενων εμβαδών της 
αυτής κατηγορίας και είδους ανά φύλλο καταγραφής.
4. Για αυθαίρετες κατασκευές και αυθαίρετη αλλα-
γή χρήσης, που αποδεδειγμένα προϋφίστανται της 
1.1.1983, καταβάλλεται ποσοστό δεκαπέντε τοις εκατό 
(15%) του ενιαίου ειδικού προστίμου, όπως υπολογίζε-
ται με τις διατάξεις του παρόντος. Για αυθαίρετες κα-
τασκευές και αυθαίρετη αλλαγή χρήσης από 1.1.1983 
έως 1.1.1993, καταβάλλεται ποσοστό εξήντα τοις εκατό 
(60%) του ενιαίου ειδικού προστίμου, ενώ για αυθαίρετες 
κατασκευές και αυθαίρετη αλλαγή χρήσης από 1.1.1993 
έως 31.12.2003, καταβάλλεται ποσοστό 80% του ενιαίου 
ειδικού προστίμου, όπως υπολογίζεται με τις διατάξεις του παρόντος.
5. Για τις παραβάσεις οι οποίες δεν εμπίπτουν στις κα-
τηγορίες 1 έως και 12 του πίνακα του Παραρτήματος 
Α΄ και δεν αντιστοιχίζονται σε επιφάνεια χώρου (τ.μ.), 
καθώς και για εγκαταστάσεις, όπως ορίζονται στις παρ. 
19, 26 και 57 του άρθρου 2 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79), που 
δεν εμπίπτουν στις περιπτώσεις της κατηγορίας 3 του 
άρθρου 96 καταβάλλεται παράβολο διακοσίων πενή-
ντα (250) ευρώ και το ειδικό πρόστιμο υπολογίζεται με προϋπολογισμό, σύμφωνα με το Παράρτημα Β΄. Αν στο 
Παράρτημα Β΄ δεν περιλαμβάνεται τιμή μονάδος της 
αυθαίρετης κατασκευής, λαμβάνεται η τιμή μονάδος τι-μολογίων αγοράς. Προϋπολογισμός έως και δεκαπέντε χιλιάδων (15.000) ευρώ θεωρείται μία (1) παράβαση για 
την οποία καταβάλλεται πρόστιμο διακοσίων πενήντα 
(250) ευρώ.
Ο αριθμός των παραβάσεων προκύπτει από το πηλίκο 
του συνολικού προϋπολογισμού δια του ποσού των δε-
καπέντε χιλιάδων (15.000) ευρώ, στρογγυλοποιούμενο 
προς τα άνω. Ο συνολικός αριθμός των παραβάσεων του 
ακινήτου σημειώνεται στο τετραγωνίδιο 13 του πίνακα του Παραρτήματος Α΄.
Στον ανωτέρω τρόπο υπολογισμού του ενιαίου ειδικού 
προστίμου υπάγονται επίσης αυθαίρετοι ημιυπαίθριοι 
χώροι, στέγαστρα, κιόσκια, καθώς και αυθαίρετες αλλα-
γές χρήσεις από βοηθητική χρήση σε βοηθητική και από 
κύρια χρήση σε κύρια που έχουν πραγματοποιηθεί χωρίς 
την έκδοση σχετικής οικοδομικής άδειας, εντός νομίμου 
περιγράμματος κτιρίου και με την προϋπόθεση, ότι δεν 
επέρχεται υπέρβαση δόμησης, λόγω της αυθαίρετης 
αλλαγής χρήσης, σύμφωνα με την παρ. 7.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11726 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Ειδικά σε αυτές τις περιπτώσεις, που δηλώνονται 
παραβάσεις αποκλειστικά αυτής της κατηγορίας, δεν 
υποβάλλονται τα δικαιολογητικά γγγ, δδδ, εεε της παρ. 
στ΄ του άρθρου 99.
6. Για τον υπολογισμό του ενιαίου ειδικού προστίμου 
εφαρμόζεται συντελεστής 0,30 για τους χώρους σε:
α) υπόγειες στάθμες που δεν αποτελούν αυτοτελή 
χώρο, αλλά συνδέονται λειτουργικά με τον υπερκείμε-
νο όροφο,
β) εσωτερικούς εξώστες (π ατάρια) και σοφίτες που δεν 
αποτελούν ανεξάρτητο χώρο.
Στις υπόγειες στάθμες, που αποτελούν αυτοτελή χώρο, 
καθώς και σε ισόγειους βοηθητικούς χώρους (ιδίως απο-
θήκες, χώροι στάθμευσης, κ.λπ.) επιφάνειας έως 50 τ.μ., 
εφαρμόζεται συντελεστής 0,50.
7. Σε περίπτωση αυθαίρετης αλλαγής χρήσης από βο-
ηθητική χρήση σε βοηθητική και από κύρια σε κύρια, 
εντός νομίμου περιγράμματος κτιρίου, εφόσον ο προ-
ϋπολογισμός των εργασιών που έχουν εκτελεστεί δεν 
ξεπερνά τις δεκαπέντε χιλιάδες (15.000) ευρώ, καταβάλ-
λεται παράβολο διακοσίων πενήντα (250) ευρώ και δεν καταβάλλεται ειδικό πρόστιμο. Σε αντίθετη περίπτωση, 
εφαρμόζεται η παρ. 5. Για αυθαίρετες αλλαγές χρήσης 
από κύρια χρήση σε κύρια, εντός νομίμου περιγράμμα-
τος κτιρίου, στις περιπτώσεις όπου επέρχεται αύξηση του 
συντελεστή δόμησης, όπως αυθαίρετη αλλαγή χρήσης 
από κατάστημα σε κατοικία σε εκτός σχεδίου περιοχή 
και αυθαίρετη αλλαγή χρήσης από βιομηχανία για την 
οποία εκδόθηκε άδεια, κατά παρέκκλιση, σε εκτός σχε-
δίου περιοχή σε κατοικία, εκτός των τυχόν υπολοίπων 
συντελεστών (εκτός σχεδίου, παλαιότητας) υπολογίζεται 
ο συντελεστής αλλαγής χρήσης σύμφωνα με το Παράρ-
τημα Α΄ για την επιπλέον της επιτρεπόμενης για τη νέα χρήση επιφάνεια.
Για αυθαίρετες αλλαγές χρήσης από βοηθητική χρήση 
σε κύρια, εντός νομίμου περιγράμματος κτιρίου, υπολο-
γίζεται η υπέρβαση συντελεστή δόμησης, που προέκυψε 
λόγω της αυθαίρετης αλλαγής και δεν υπολογίζεται ο 
ειδικός συντελεστής αλλαγής χρήσης κατά το Παράρ-
τημα Α΄.
8. Η διαφορετική διαμερισμάτωση ορόφου από αυ-
τήν που προβλέπεται στα εγκεκριμένα σχέδια της οικο-δομικής άδειας, υπάγεται στις διατάξεις του παρόντος. 
Ύστερα από αίτηση οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου 
ιδιοκτήτη διαμερίσματος, υποβάλλεται κάτοψη απο-
τύπωσης της υφιστάμενης κατάστασης του ορόφου. 
Στην περίπτωση αυτήν, ως ειδικό πρόστιμο καταβάλλε-ται εφάπαξ το παράβολο των διακοσίων πενήντα (250) 
ευρώ ανά όροφο.
9. Για τη διαφορετική χωροθέτηση των υποχρεωτι-
κά προβλεπόμενων από την οικοδομική άδεια θέσεων 
στάθμευσης αυτοκινήτων από αυτήν που προβλέπε-
ται στα σχέδια της συμβολαιογραφικής δήλωσης του 
ν. 1221/1981, υποβάλλεται κάτοψη αποτύπωσης των 
υφισταμένων θέσεων στάθμευσης. Ως ειδικό πρόστιμο καταβάλλεται εφάπαξ, το παράβολο των διακοσίων πε-νήντα (250) ευρώ.
10. Σε περιπτώσεις υπέρβασης ύψους νομίμως υφιστα-
μένων κτιρίων ή υπέρβασης κάλυψης νομίμως υφισταμέ-νων βιομηχανικών, βιοτεχνικών κτιρίων, αποθηκευτικών 
και επαγγελματικών χώρων ή τμημάτων τους, στις οποίες 
δεν συντρέχει υπέρβαση του επιτρεπόμενου συντελε-
στή δόμησης του ακινήτου, το ενιαίο ειδικό πρόστιμο 
υπολογίζεται χωρίς να πολλαπλασιάζεται ο συντελε-
στής του Παραρτήματος Α΄, αλλά ο συντελεστής 0,20 
για υπερβάσεις αυτών έως είκοσι τοις εκατό (20%) του 
επιτρεπόμενου ύψους και επιτρεπόμενης κάλυψης και 
συντελεστής 0,40 για υπερβάσεις μεγαλύτερες του είκοσι 
τοις εκατό (20%) του επιτρεπόμενου ύψους και επιτρε-πόμενης κάλυψης. Ως επιτρεπόμενο ύψος θεωρείται το 
επιτρεπόμενο ύψος της περιοχής, όπου βρίσκεται το ακί-
νητο και όχι το ύψος, που αναφέρεται στην οικοδομική άδεια. Στην περίπτωση υπέρβασης ύψους οικοδομικής άδειας χωρίς την υπέρβαση του ύψους της περιοχής, το 
ειδικό πρόστιμο για την υπέρβαση ύψους υπολογίζεται, 
σύμφωνα με την παρ. 5.
11. Για τον υπολογισμό του ενιαίου ειδικού προστί-
μου, που αφορά την υπέρβαση ύψους, στην περίπτωση 
οικοδομής με οικοδομική άδεια, δεν προσμετράται το 
πρόσθετο ύψος αυτής, που έχει προκύψει από τη μη 
ολοκλήρωση του περιβάλλοντος χώρου της ή από εκ-
χωματώσεις που έχουν εκτελεστεί σε αυτόν. Το ειδικό 
πρόστιμο για το ύψος, που έχει προκύψει από τη μη ολο-
κλήρωση του περιβάλλοντος χώρου της ή από εκχωμα-
τώσεις, υπολογίζεται αναλυτικά, σύμφωνα με την παρ. 5.
12. Για κύρια και μοναδική κατοικία, εφόσον ο ιδι-
οκτήτης ή ο σύζυγος ή οποιοδήποτε από τα ανήλικα 
τέκνα αυτού δεν έχει δικαίωμα πλήρους κυριότητας ή 
επικαρπίας ή οίκησης σε κατοικία ή σε ιδανικό μερίδιο αυτής που πληροί τις στεγαστικές ανάγκες της οικογέ-
νειάς του ή δικαίωμα πλήρους κυριότητας σε οικόπε-
δο οικοδομήσιμο ή σε ιδανικό μερίδιο οικοπέδου, στο 
οποίο αντιστοιχεί εμβαδόν κτίσματος που πληροί τις 
στεγαστικές του ανάγκες και βρίσκονται σε δημοτικό 
ή κοινοτικό διαμέρισμα με πληθυσμό άνω των τριών χι-
λιάδων (3.000), καταβάλλεται ποσοστό 40% του ενιαίου 
ειδικού προστίμου, όπως υπολογίζεται με τις διατάξεις 
του παρόντος. Για την κάλυψη των στεγαστικών ανα-
γκών, λαμβάνονται υπόψη οι διατάξεις της παρ. 13 του άρθρου του ν. 1078/1980 (Α΄ 238).
13. Στην περίπτωση συγκυριότητας του ακινήτου 
στο οποίο έχει εκτελεστεί η αυθαίρετη κατασκευή ή 
έχει εγκατασταθεί η αυθαίρετη χρήση, οι συντελεστές 
μείωσης του προστίμου και του παραρτήματος, λαμβά-νονται υπόψη για όποιον από τους συγκύριους πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις, υποβάλλοντας διαφορετικά 
φύλλα καταγραφής για την επιφάνεια που αντιστοιχεί 
στο ποσοστό συνιδιοκτησίας της οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας.
14. Σε περίπτωση διαφορετικής διαρρύθμισης διακε-
κριμένης αυτοτελούς οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας 
από αυτήν που προβλέπεται στα εγκεκριμένα σχέδια 
της οικοδομικής άδειας, υφίσταται απαλλαγή από την 
υποχρέωση καταβολής παραβόλου και ενιαίου ειδικού 
προστίμου, αλλά ο ενδιαφερόμενος υποχρεούται να 
ενημερώσει τον σχετικό φάκελο της άδειας για τη συ-
ντελεσθείσα αλλαγή διαρρύθμισης κατά τη σύνταξη της 
ταυτότητας κτιρίου.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11727 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 83
Υπαγωγή αυθαιρέτων για τα οποία εκδίδεται άδεια νομιμοποίησης ή κατεδάφισης - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 106 του ν. 4495/2017
Η παρ. 1 του άρθρου 106 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
αντικαθίσταται και το άρθρο 106 διαμορφώνεται ως 
εξής:
«Άρθρο 106
Υπαγωγή αυθαιρέτων για τα οποία εκδίδεταιάδεια νομιμοποίησης ή κατεδάφισης
1. α) Στην περίπτωση αυθαίρετων κατασκευών ή χρή-
σεων για τις οποίες εκδίδεται άδεια νομιμοποίησης, εφό-
σον καταβληθεί το παράβολο της περ. ι΄ του άρθρου 99 και εκδοθεί η σχετική οικοδομική άδεια νομιμοποίησης 
εντός δύο (2) ετών ή έγκριση εργασιών κατεδάφισης, 
εντός έξι (6) μηνών από την καταβολή του, δεν οφεί-
λεται άλλο πρόστιμο. Αν παρέλθει άπρακτο το χρονικό διάστημα των δύο (2) ετών για λόγους που οφείλονται 
σε υπαιτιότητα του αιτούντος, εφαρμόζονται σωρευτικά 
οι διατάξεις για την κατεδάφιση και επιβολή προστίμου 
αυθαιρέτων. Δεν συνυπολογίζεται στο χρονικό διάστημα 
των δύο (2) ετών, ο χρόνος καθυστέρησης έκδοσης της 
οικοδομικής άδειας για λόγους που δεν οφείλονται σε 
υπαιτιότητα του αιτούντος.
Άδεια νομιμοποίησης εκδίδεται και για κατασκευές 
των οποίων η οικοδομική άδεια ακυρώθηκε για τυπικό λόγο, με αμετάκλητη δικαστική απόφαση, με την προ-
ϋπόθεση ότι δεν παραβιάζονται οι πολεοδομικές δια-
τάξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο κατασκευής τους και εξακολουθούν να ισχύουν και κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος.
αα) Εφόσον δεν υφίσταται στατική εξάρτηση των δύο 
τμημάτων ιδίου ακινήτου ή ιδιοκτησίας δύναται να υπο-
βάλλεται:
i) ταυτόχρονα δήλωση υπαγωγής προς έκδοση άδειας 
νομιμοποίησης τμήματος αυτού και διατήρησης του 
υπολοίπου τμήματος, σύμφωνα με το άρθρο 97. Στην 
περίπτωση αυτήν, καταβάλλεται παράβολο για το σύ-
νολο της επιφάνειας του αυθαιρέτου και ενιαίο ειδικό 
πρόστιμο μόνο για την επιφάνεια αυτού που δεν νομι-μοποιείται, ή
ii) δήλωση υπαγωγής προς έκδοση άδειας νομιμοποί-
ησης τμήματος αυτού, κατόπιν κατεδάφισης του υπολοί-
που με έγκριση εργασιών κατεδάφισης, ή
iii) δήλωση υπαγωγής τμήματος αυτού στις διατάξεις 
αναστολής επιβολής κυρώσεων του άρθρου 97, με την 
καταβολή του παραβόλου που αντιστοιχεί στην επι-
φάνειά του και του είκοσι τοις εκατό (20%) του ενιαίου 
ειδικού προστίμου οπότε διατηρείται για το χρονικό διά-
στημα που προβλέπεται στον παρόντα, κατόπιν κατεδά-
φισης του υπολοίπου με έγκριση εργασιών κατεδάφισης.
ββ) Εφόσον υφίσταται στατική εξάρτηση των δύο 
τμημάτων ιδίου ακινήτου ή ιδιοκτησίας που αποκλείει 
τη δυνατότητα έκδοσης άδειας νομιμοποίησης, δύναται 
να υποβάλλεται:
i) δήλωση υπαγωγής του συνόλου αυτού στις διατάξεις 
αναστολής επιβολής κυρώσεων του άρθρου 97, με την καταβολή του παραβόλου που αντιστοιχεί στην επιφά-
νειά του και του ενιαίου ειδικού προστίμου, ή
ii) δήλωση υπαγωγής προς έκδοση άδειας νομιμοποί-
ησης τμήματος αυτού, κατόπιν κατεδάφισης του υπολοί-
που με έγκριση εργασιών κατεδάφισης, ή
iii) δήλωση υπαγωγής τμήματος αυτού στις διατάξεις 
αναστολής επιβολής κυρώσεων του άρθρου 97, με την καταβολή του παραβόλου που αντιστοιχεί στην επιφά-
νειά του και του είκοσι τοις εκατό (20%) του ενιαίου ειδι-
κού προστίμου οπότε διατηρείται για το χρονικό διάστη-
μα που προβλέπεται στον παρόντα κατόπιν κατεδάφισης 
του υπολοίπου με έγκριση εργασιών κατεδάφισης.
Στις περ. ii και iii της υποπερ. ββ της παρούσας, για 
τη δυνατότητα στατικής επάρκειας του τμήματος και 
αυτοτέλειας του εν λόγω τμήματος, υποβάλλεται συ-
μπληρωματικά τεχνική έκθεση αρμόδιου μηχανικού.
Αν παρέλθει άπρακτο το χρονικό διάστημα των δύο 
(2) ετών και εφόσον δεν είναι δυνατή η έκδοση άδειας 
νομιμοποίησης αποκλειστικά για λόγους μεταβολής του 
πολεοδομικού καθεστώτος, επιτρέπεται η τροποποίηση 
των στοιχείων της δήλωσης, σύμφωνα με τις διατάξεις 
του παρόντος, προκειμένου να υπαχθεί η κατασκευή 
στο άρθρο 97.
2. Η διαδικασία του παρόντος άρθρου εφαρμόζεται 
και για κατασκευές ή εγκαταστάσεις ακινήτων στρα-
τηγικών επενδύσεων, για τα οποία έχει υποβληθεί 
αίτηση ένταξης στη διαδικασία Στρατηγικών Επενδύ-
σεων, σύμφωνα με τις διατάξεις των νόμων 3986/2011 
(Α΄ 152), 4146/2013 (Α΄ 90) και 4608/2019 (Α΄ 66). Αν 
δεν εγκριθεί η αίτηση για το Ειδικό Σχέδιο κατά τις ανω-
τέρω διατάξεις εντός δύο (2) ετών από την υποβολή 
του αιτήματος, επιτρέπεται η υπαγωγή στις διατάξεις 
του παρόντος εντός αποκλειστικής προθεσμίας έξι 
(6) μηνών. Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται η υπαγωγή 
στις διατάξεις της παραγράφου αυτής, αυθαίρετων 
κατασκευών ή χρήσεων και μετά την έγκριση των Ει-
δικών Σχεδίων, σύμφωνα με τις διατάξεις των νόμων 
3986/2011 και 4146/2013.
3. Στις περιπτώσεις της παρ. 1, η μεταβίβαση ή η 
σύσταση εμπραγμάτων δικαιωμάτων μπορεί να πραγ-
ματοποιηθεί πριν από την έκδοση της σχετικής οικο-
δομικής άδειας με την καταβολή ποσοστού 30% του 
συνολικού ποσού του προστίμου, με την προϋπόθεση να αναλάβει ο νέος κύριος την υποχρέωση να εκδώσει 
την άδεια με ειδική μνεία στο σχετικό συμβολαιογρα-
φικό έγγραφο.
4. Αυθαίρετες κατασκευές πριν από τις 28.7.2011, που 
έχουν κατεδαφιστεί από τους ιδιοκτήτες και για τις οποί-
ες έχουν βεβαιωθεί πρόστιμα ανέγερσης και διατήρησης 
στην αρμόδια φορολογική αρχή και δεν έχει εκδοθεί 
αμετάκλητη δικαστική απόφαση για την κατεδάφισή τους, υπάγονται στις διατάξεις του παρόντος με την 
καταβολή παραβόλου ποσού πεντακοσίων (500) ευρώ. 
Για την υπαγωγή υποβάλλεται αίτηση, τεχνική έκθεση 
μηχανικού και αποδεικτικά στοιχεία για την κατεδάφι-
ση, δεν απαιτούνται πρόσθετα στοιχεία και σχέδια και 
εφαρμόζεται η διαδικασία διαγραφής ανείσπρακτων 
βεβαιωθέντων προστίμων, σύμφωνα με τις διατάξεις 
του παρόντος.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11728 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 84
Ακίνητα Δημοσίου - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 114 του ν. 4495/2017
Η παρ. 1 του άρθρου 114 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
τροποποιείται και το άρθρο 114 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 114Αυθαίρετες κατασκευές ακινήτωνδημόσιου ενδιαφέροντος
1. Στις διατάξεις του παρόντος άρθρου, κατά παρέκ-
κλιση όσων ορίζονται στο άρθρο 89, υπάγονται οι αυ-
θαίρετες κατασκευές ή αλλαγές χρήσης σε κτίρια και 
εγκαταστάσεις:
α) ιδιοκτησίας του Δημοσίου, εφόσον αποδεδειγμένα 
εκτελέστηκαν ή εγκαταστάθηκαν από αυτό και εξυπη-
ρετούν κοινωφελή σκοπό,
β) που στεγάζουν υποδομές δικαιοσύνης και ανήκουν 
στο Δημόσιο ή στο Ταμείο Χρηματοδότησης Δικαστικών 
Κτιρίων ή σε νομικά πρόσωπα που εποπτεύονται από 
το Υπουργείο Δικαιοσύνης, καθώς και σωφρονιστικά 
καταστήματα κράτησης ή ιδρύματα αρμοδιότητας του 
Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη που ανήκουν στο 
Δημόσιο ή στο Ταμείο Χρηματοδότησης Δικαστικών 
Κτιρίων,
γ) που στεγάζουν υπηρεσίες των νομικών προσώπων 
δημοσίου δικαίου ή ιδιωτικού δικαίου που ανήκουν στο 
Δημόσιο και εποπτεύονται από το Κράτος και επιχορη-γούνται από τον τακτικό προϋπολογισμό,
δ) που ανήκουν σε Ν.Π.Δ.Δ. ή νομικά πρόσωπα του 
άρθρου 13 του ν. 4301/2014 (Α΄ 223) ή σε θρησκευτικά νομικά πρόσωπα της εκκλησίας των Γνησίων Ορθοδό-ξων Χριστιανών ή σε ομόδοξους θρησκευτικούς οργα-
νισμούς της αλλοδαπής, στους οποίους υπάγονται τα 
ανωτέρω εκκλησιαστικά και θρησκευτικά νομικά πρό-
σωπα, ή νομικά πρόσωπα του άρθρου 4 του ν. 3647/2008
(A΄ 37) και χρησιμοποιούνται, τα κτίρια και οι βοηθητικοί, 
συμπληρωματικοί και υποστηρικτικοί τους χώροι, ως 
οργανωμένα και ενιαία σύνολα, για την εξυπηρέτηση 
των λατρευτικών και θρησκευτικών σκοπών των γνω-
στών θρησκειών και δογμάτων. Η παρούσα περίπτω-
ση εφαρμόζεται και για τους αντίστοιχους χώρους των 
Ν.Π.Ι.Δ. της Εκκλησίας της Ελλάδος, της Εκκλησίας της 
Κρήτης, των Ιερών Μητροπόλεων Δωδεκανήσου και της 
Πατριαρχικής Εξαρχίας της Πάτμου,
ε) που χρησιμοποιούνται ως σχολεία κάθε βαθμίδας 
και ως κοινωφελή κτίρια και κτίρια προνοιακών δομών των Ο.Τ.Α.,
στ) δημόσιων επιχειρήσεων, στις οποίες το Δημόσιο 
είναι κύριος του συνόλου ή άνω του 51% του καταβε-
βλημένου μετοχικού τους κεφαλαίου,
ζ) τα οποία ανήκουν στο Δημόσιο κατά ποσοστό ανώ-
τερο του 50% και τα διαχειρίζονται η Εταιρεία Ακινήτων 
Δημοσίου Α.Ε. ή δημόσιες επιχειρήσεις, στις οποίες το 
Δημόσιο είναι κύριος του συνόλου ή άνω του 51%, κα-θώς και ακίνητα που βρίσκονται ή θα περιέλθουν στην κυριότητα της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου Α.Ε.,
η) Ν.Π.Ι.Δ. μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που περι-
λαμβάνονται στο μητρώο πιστοποιημένων φορέων ιδι-
ωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα παροχής 
υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας και εποπτεύονται με οποιονδήποτε τρόπο ή επιχορηγούνται από το Δημόσιο 
και τον τακτικό προϋπολογισμό, εφόσον χρησιμοποιού-
νται, τα κτίρια και οι βοηθητικοί, συμπληρωματικοί και 
υποστηρικτικοί τους χώροι, για κοινωφελείς σκοπούς,
θ) αθλητικών εγκαταστάσεων και υποστηρικτικών σ’ 
αυτές κτιρίων της Γενικής Γ ραμματείας Αθλητισμού και 
των Ν.Π.Δ.Δ. που εποπτεύονται από αυτήν, καθώς και 
αθλητικών εγκαταστάσεων και υποστηρικτικών σ’ αυτές 
κτιρίων που ανήκουν σε αθλητικά σωματεία και έχουν 
ανεγερθεί σε εκτάσεις, οι οποίες έχουν παραχωρηθεί σε 
αυτά από το Δημόσιο ή από Ν.Π.Δ.Δ. και Ο.Τ.Α., εποπτεύ-
ονται από το Κράτος, επιχορηγούνται για τη συντήρηση 
ή επέκταση των εγκαταστάσεών τους από τον τακτικό 
προϋπολογισμό και λειτουργούν σε εκτάσεις που τους 
έχουν παραχωρηθεί από το Κράτος ή από Ν.Π.Δ.Δ., ή 
αθλητικές εγκαταστάσεις και υποστηρικτικά σε αυτές 
κτίρια που ανήκουν σε αθλητικά σωματεία, έχουν αγο-
ραστεί από τα ίδια τα αθλητικά σωματεία πριν από το 
έτος 1983, τα δε κτίρια και οι αθλητικές εγκαταστάσεις 
αυτών έχουν λάβει έγκριση από τη Γενική Γ ραμματεία 
Αθλητισμού,
ι) το σύνολο των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και 
κτιριακών υποδομών που αποτελούν προσαρτήματα 
των δημόσιων ιχθυοτροφείων και είναι απαραίτητα για την ιχθυοτροφική τους λειτουργία,
ια) των Ο.Τ.Α.,
ιβ) που στεγάζουν υποδομές ιδιοκτησίας του Πανελλη-
νίου Συλλόγου Παραπληγικών (ΠΑΣΠΑ), για την κάλυψη 
αναγκών των μελών του,
ιγ) που ανήκουν σε δημοτικά ευαγή ιδρύματα ή σε αγα-
θοεργά ιδρύματα του ν. 3687/1929 (Α΄ 31), στα οποία 
έχουν εφαρμογή οι διατάξεις της δημοτικής νομοθεσίας 
για τη διοίκηση και διαχείριση της περιουσίας τους.
Για τις ανωτέρω αυθαίρετες κατασκευές ή αλλαγές 
χρήσης δεν καταβάλλεται παράβολο και ενιαίο ειδικό 
πρόστιμο, πλην της περ. ια΄, όπου καταβάλλεται παρά-
βολο με εξαίρεση τις περιπτώσεις που αυτά χρησιμο-
ποιούνται για ιδιόχρηση, καθώς και των περ. ιβ΄ και ιδ΄ 
που καταβάλλονται το παράβολο και το 15% του ενιαίου 
ειδικού προστίμου,
ιδ) κατασκευές και εγκαταστάσεις πολιτιστικών συλλό-
γων, εφόσον πρόκειται για εγκαταστάσεις κοινωφελούς 
χαρακτήρα και εδρεύουν και δραστηριοποιούνται σε 
οικισμούς πληθυσμού κάτω των δύο χιλιάδων (2.000) 
κατοίκων.
Η υπαγωγή των ανωτέρω αυθαίρετων κατασκευών 
στις διατάξεις του παρόντος γίνεται κατόπιν υποβολής αίτησης, τοπογραφικού διαγράμματος και τεχνικής έκ-
θεσης μηχανικού, με αναλυτική περιγραφή των αυθαί-ρετων κατασκευών ή χρήσεων.
2. Εξαιρούνται από τις διατάξεις του παρόντος άρθρου, 
αυθαίρετες κατασκευές ή χρήσεις που εκτελέστηκαν ή εγκαταστάθηκαν σε ακίνητα ιδιοκτησίας του Ελληνικού 
Δημοσίου ή των Ο.Τ.Α. ή των νομικών προσώπων της 
παρ. 1, εφόσον εκμισθώνονται σε τρίτους για τη λειτουρ-
γία καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος. Στην 
περίπτωση αυτήν, για την υπαγωγή των κατασκευών ή 
χρήσεων αυτών εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις του 
παρόντος.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11729 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
3. Στις διατάξεις του παρόντος, κατά παρέκκλιση των 
οριζομένων στο άρθρο 89, υπάγονται:
α) κατασκευές και εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε 
περιοχές, οι οποίες έχουν αναγνωριστεί από τον Ε.Ο.Τ. 
ως χιονοδρομικά κέντρα, εφόσον ανεγέρθηκαν ή εγκα-
ταστάθηκαν από φορείς του Δημοσίου, των Ο.Τ.Α, κα-
θώς και από αθλητικούς και ορειβατικούς συλλόγους 
μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Μετά την περαίωση της υπαγωγής, είναι δυνατή ή αλλαγή χρήσης της αυθαίρε-
της κατασκευής, εφόσον πρόκειται για εγκαταστάσεις 
κοινωφελούς χαρακτήρα, ύστερα από αίτημα του αρ-
μόδιου δημόσιου φορέα ή του αρμόδιου Ο.Τ.Α.,
β) κατασκευές και εγκαταστάσεις χιονοδρομικών 
κέντρων και ορειβατικών καταφυγίων δημόσιου ενδι-
αφέροντος που έχουν εκτελεστεί, ύστερα από έγκριση 
χρηματοδότησης από δημόσια αρχή ή έχουν εγκριθεί 
από τον Ε.Ο.Τ.. Μετά την περαίωση της υπαγωγής, είναι δυνατή ή αλλαγή χρήσης της αυθαίρετης κατασκευής, 
εφόσον πρόκειται για εγκαταστάσεις κοινωφελούς χα-
ρακτήρα, ύστερα από αίτημα του αρμόδιου δημόσιου φορέα ή του αρμόδιου Ο.Τ.Α.,
γ) κατασκευές και εγκαταστάσεις αστεροσκοπείων και 
συνοδών εγκαταστάσεων αυτών, που ανήκουν στο Δη-
μόσιο ή σε εκπαιδευτικά ιδρύματα δημόσιου χαρακτήρα,
δ) κτίρια εντός χερσαίας ζώνης λιμένα, που ανήκουν 
στο Δημόσιο ή σε δημόσια αρχή ή έχουν παραχωρηθεί στους δήμους,
ε) κατασκευές και εγκαταστάσεις καθ’ υπέρβαση νό-
μιμης άδειας σε εγκεκριμένους χώρους οργανωμένης 
υπαίθριας δασικής αναψυχής, οι οποίες έχουν κατασκευ-
αστεί από Ο.Τ.Α. ή άλλη δημόσια αρχή, χωρίς την έγκριση 
της αρμόδιας για την έκταση δασικής υπηρεσίας. Για την 
υπαγωγή, πέραν των προβλεπόμενων δικαιολογητικών, 
απαιτείται και η θετική γνωμοδότηση της δασικής υπη-ρεσίας στην οποία υπάγεται η έκταση.
Η υπαγωγή στον παρόντα των ανωτέρω κατασκευών, 
δεν απαλλάσσει την υποχρέωση των αιτούντων για την 
έκδοση πιστοποιητικού ταυτότητας κτιρίου, σύμφωνα 
με τις διατάξεις του παρόντος. Η μελέτη στατικής επάρ-
κειας, όπου απαιτείται, εκπονείται υποχρεωτικώς πριν 
από την έκδοση πιστοποιητικού ταυτότητας κτιρίου, 
σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος.»
Άρθρο 85
Καταβολή παραβόλου και αυθαίρετες 
κατασκευές σε διατηρητέα κτίρια - Τροποποίηση της παρ. 3 του άρθρου 115 και 
της παρ. 1 του άρθρου 117 του ν. 4495/2017
1. Η παρ. 3 του άρθρου 115 του ν. 4495/2017 (Α΄167) 
τροποποιείται και το άρθρο 115 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 115
Αυθαίρετες κατασκευές σε οικισμούςπου κατασκευάστηκαν από τον πρώην 
Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας (Ο.Ε.Κ.)
1. Κατά παρέκκλιση άλλων διατάξεων, στις διατάξεις 
του παρόντος νόμου υπάγονται:
α) Αυθαίρετες κατασκευές, αλλαγές χρήσης ή προ-
σθήκες σε κτίρια και εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε οικισμούς κατοικιών που έχουν κατασκευαστεί από τον 
τέως Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας (Ο.Ε.Κ.) και έχουν 
περιέλθει, κατά το άρθρο 35 του ν. 4144/2013 (Α΄ 88), 
στον Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού 
(Ο.Α.Ε.Δ.), εφόσον οι αυθαίρετες κατασκευές, αλλαγές 
χρήσης ή προσθήκες είχαν συντελεσθεί έως την ολο-
κλήρωση της κατασκευής του οικισμού.
Για την υπαγωγή στις διατάξεις του παρόντος, απαιτεί-
ται η υποβολή από τον Ο.Α.Ε.Δ. σχετικής αίτησης, τοπο-
γραφικού διαγράμματος και τεχνικής έκθεσης μηχανικού 
με αναλυτική περιγραφή των αυθαίρετων κατασκευών, αλλαγών χρήσης ή προσθηκών.
β) Αυθαίρετες κατασκευές, αλλαγές χρήσης ή προ-
σθήκες σε κτίρια και εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε οικισμούς κατοικιών που έχουν κατασκευαστεί από τον τέως Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας (Ο.Ε.Κ.) και έχουν 
παραχωρηθεί οριστικά στους δικαιούχους, εφόσον οι 
αυθαίρετες κατασκευές, αλλαγές χρήσης ή προσθήκες 
είχαν συντελεσθεί έως την ολοκλήρωση της κατασκευής 
του οικισμού.
Για την υπαγωγή στις διατάξεις του παρόντος, απαι-
τείται η υποβολή από τους δικαιούχους, στους οποίους 
έχει γίνει η οριστική παραχώρηση, σχετικής αίτησης, το-
πογραφικού διαγράμματος, τεχνικής έκθεσης μηχανικού 
με αναλυτική περιγραφή των αυθαίρετων κατασκευών, 
αλλαγών χρήσης ή προσθηκών και του οριστικού πα-
ραχωρητηρίου.
γ) Αυθαίρετες κατασκευές, αλλαγές χρήσης ή προ-
σθήκες σε κτίρια και εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε οικισμούς κατοικιών που έχουν κατασκευαστεί από τον τέως Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας (Ο.Ε.Κ.), έχουν πα-ραχωρηθεί οριστικά στους δικαιούχους και οφείλονται στη διαχείρισή τους από τους οριστικούς δικαιούχους.
Για την υπαγωγή στις διατάξεις του παρόντος, απαι-
τείται η υποβολή από τους δικαιούχους, στους οποίους 
έχει γίνει η οριστική παραχώρηση, σχετικής αίτησης, το-
πογραφικού διαγράμματος, τεχνικής έκθεσης μηχανικού 
με αναλυτική περιγραφή των αυθαίρετων κατασκευών, 
αλλαγών χρήσης ή προσθηκών και του οριστικού παρα-
χωρητηρίου ή του νόμιμου τίτλου.
2. Στις προηγούμενες περιπτώσεις, η αίτηση υπαγω-
γής μπορεί να υποβληθεί είτε ανά αυτοτελή ιδιοκτησία είτε για το σύνολο των κτιρίων και εγκαταστάσεων του στοίχου, του οικοδομικού τετραγώνου ή και του συνο-λικού οικισμού.
3. Για τις αυθαίρετες κατασκευές, αλλαγές χρήσης ή 
προσθήκες των περ. α΄ και β΄ της παρ. 1 δεν καταβάλ-
λονται παράβολο και ειδικό πρόστιμο. Για τις αυθαίρετες 
κατασκευές, αλλαγές χρήσης ή προσθήκες της περ. γ΄ 
της παρ. 1 καταβάλλεται παράβολο πεντακοσίων (500) ευρώ και δεν καταβάλλεται ειδικό πρόστιμο.»
2. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 117 του 
ν. 4495/2017 τροποποιείται, προκειμένου το ποσοστό 
της αυθαίρετης δόμησης που αποτελεί προϋπόθεση για 
την υπαγωγή αυθαίρετης κατασκευής επί διατηρητέου κτιρίου να υπολογίζεται επί της συνολικής δόμησης του ακινήτου και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Για την υπαγωγή στις διατάξεις του παρόντος αυ-
θαίρετων κατασκευών ή χρήσεων που βρίσκονται μέσα 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11730 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
στον όγκο των διατηρητέων κτιρίων ή προσθήκες καθ’ 
ύψος ή κατ’ επέκταση σε ποσοστό που αθροιστικά δεν υπερβαίνει το δέκα τοις εκατό (10%) της συνολικής δό-
μησης εντός του ακινήτου, καθώς και αυθαιρέτων με-
μονωμένων κτισμάτων εντός του ακινήτου στο οποίο 
υφίσταται διατηρητέο κτίριο σε απόσταση από αυτό 
μεγαλύτερη του Δ.
Για την υπαγωγή, εκτός από τα δικαιολογητικά του άρ-
θρου 99, απαιτείται και υποβ ολή αίτησης στο Περιφερει-
ακό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής (ΠΕΣΑ), με συνημμένα τα 
εξής δικαιολογητικά:
αα) φωτογραφία για το κτίριο, τοπογραφικό διάγραμ-
μα, εξαρτημένο από το κρατικό σύστημα συντεταγμέ-
νων,
ββ) πλήρη σχέδια αποτύπωσης του κτιρίου,
γγ) τεχνική έκθεση μηχανικού, στην οποία περιλαμβά-
νονται και όλα τα ιστορικά στοιχεία του κτιρίου,
δδ) υπεύθυνη δήλωση, ότι δεν υπάρχει χαρακτηρισμός 
του κτιρίου από άλλο φορέα,
εε) δημόσια έγγραφα ή αεροφωτογραφίες, από τα 
οποία αποδεικνύεται ο χρόνος ολοκλήρωσης της κατα-σκευής και ο χρόνος εγκατάστασης της χρήσης. Ειδικά 
για τις περιπτώσεις αλλαγής χρήσης, μπορεί να προ-σκομίζονται ιδιωτικά έγγραφα βεβαίας χρονολογίας, 
κατά την έννοια του άρθρου 446 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας,
στστ) μελέτη στατικής επάρκειας ή υποβολή τεχνικής 
έκθεσης, εφόσον απαιτείται, σύμφωνα με το άρθρο 99,
ζζ) τεχνική έκθεση αρμόδιου μηχανικού για τον έλεγ-
χο των λοιπών ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, 
εφόσον υπάρχουν.»
Άρθρο 86
Εξουσιοδοτικές Διατάξεις
Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας, καθορίζονται τα στοιχεία που αποτελούν αντικεί-
μενο ελέγχου και το πρότυπο έκθεσης αυτοψίας που συ-
μπληρώνεται από τον ελεγκτή κατά τον δειγματοληπτικό 
έλεγχο Δηλώσεων Αυθαιρέτων, τον έλεγχο εντοπισμού 
και επιβολής κυρώσεων αυθαιρέτων κατασκευών και 
τον δειγματοληπτικό έλεγχο αδειών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄
ΡΥΜΟΤΟΜΙΚΕΣ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΙΣ
Άρθρο 87
Ορισμοί
Για τις ανάγκες του παρόντος Κεφαλαίου ισχύουν οι 
ακόλουθοι ορισμοί:
1. «Ρυμοτομική απαλλοτρίωση»: η απαλλοτρίωση που 
επιβάλλεται επί ακινήτων κατά την έγκριση ρυμοτομικού 
σχεδίου στη διαδικασία πολεοδομικού σχεδιασμού, με 
σκοπό να δημιουργηθούν επ’ αυτών οι κοινόχρηστοι και 
κοινωφελείς χώροι που προβλέπονται στο οικείο σχέδιο 
ή την εφαρμογή αυτού. Εάν, κατά την έγκριση του ρυ-
μοτομικού σχεδίου, επιβλήθηκε στα ακίνητα εισφορά σε 
γη, ως ρυμοτομική απαλλοτρίωση νοείται η ρυμοτόμη-ση του κάθε ακινήτου στον βαθμό που υπερβαίνει την εισφορά σε γη που του αναλογεί.2. «Κήρυξη ή επιβολή της ρυμοτομικής απαλλοτρίω-
σης»: η δέσμευση επί ενός ακινήτου που επέρχεται με την 
έκδοση της διοικητικής πράξης που εγκρίνει το ρυμο-
τομικό σχέδιο, χαρακτηρίζει τους κοινόχρηστους ή κοι-
νωφελείς χώρους και εγκρίνει τις ρυμοτομικές γραμμές 
που καθορίζουν τη θέση και την ειδικότερη χρήση τους, 
ή άλλης διοικητικής πράξης, διά της οποίας καθορίζεται 
ότι ένα ακίνητο θα αξιοποιηθεί, εν όλω ή εν μέρει, για τη 
δημιουργία κοινόχρηστων ή κοινωφελών χώρων.
3. «Άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης»: η άρση του 
ρυμοτομικού βάρους ή δέσμευσης που έχει επιβληθεί 
στο ακίνητο, λόγω παρέλευσης εύλογου χρόνου χωρίς 
να καταβληθεί αποζημίωση. Η άρση της ρυμοτομικής 
απαλλοτρίωσης γίνεται είτε αυτοδικαίως, είτε κατόπιν 
δικαστικής απόφασης.
4. «Επανεπιβολή ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης»: ο επα-
ναχαρακτηρισμός ως κοινόχρηστου ή κοινωφελούς χώ-
ρου του συνόλου ή μέρους ενός ακινήτου μετά από την άρση της απαλλοτρίωσης αυτού, ο οποίος επιτρέπεται 
μόνο λόγω της αυξημένης πολεοδομικής αναγκαιότητας 
του χώρου και υπό την προϋπόθε ση, ότι ο φορέας υπέρ 
ου η απαλλοτρίωση έχει αποδεδειγμένα τη δυνατότητα 
να καταβάλει άμεσα τη σχετική αποζημίωση.
Άρθρο 88
Άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης
1. Η ρυμοτομική απαλλοτρίωση αίρεται αυτοδικαίως, 
χωρίς να απαιτείται η έκδοση σχετικής διαπιστωτικής 
πράξης, εάν παρέλθουν:
α. δεκαπέντε (15) έτη από την έγκριση του ρυμοτομι-
κού σχεδίου, με το οποίο αυτή επιβλήθηκε για πρώτη 
φορά, ή
β. πέντε (5) έτη από την κύρωση της σχετικής πράξης 
εφαρμογής ή πράξης αναλογισμού, ή
γ. δεκαοκτώ (18) μήνες από τον καθορισμό τιμής μονά-
δας, σύμφωνα με τα άρθρα 18 έως 20 του Κώδικα Ανα-
γκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ν. 2882/2001, 
Α΄ 17).
2. Μετά από την άρση της ρυμοτομικής απαλλοτρί-
ωσης ο ιδιοκτήτης, με αίτηση προς τον οικείο δήμο, 
δύναται να ζητήσει την τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου, προκειμένου η ιδιοκτησία του να καταστεί οι-
κοδομήσιμη. Η αίτηση, στην οποία γίνεται συνοπτική 
περιγραφή της ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης, πρέπει να 
συνοδεύεται από δικαιολογητικά που αποδεικνύουν την 
κυριότητα του αιτούντος επί του ακινήτου.
3. Το οικείο Δημοτικό Συμβούλιο, εντός προθεσμίας 
έξι (6) μηνών από την κατάθεση της αίτησης της παρ. 
2 είτε αποδέχεται την αίτηση και εκκινεί τη διαδικασία τροποποίησης του ρυμοτομικού σχεδίου είτε προτείνει στον οικείο περιφερειάρχη την εκ νέου επιβολή της αρ-θείσας ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης για τον ίδιο σκοπό ή τη μερική επανεπιβολή της.
Η ολική ή μερική επανεπιβολή της ρυμοτομικής απαλ-
λοτρίωσης είναι δυνατή μόνο, όταν συντρέχουν σωρευ-
τικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
α) σοβαροί πολεοδομικοί λόγοι επιβάλλουν τη διατή-
ρηση του ακινήτου ή μέρους αυτού ως κοινόχρηστου ή κοινωφελούς χώρου και
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11731 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
β) ο οικείος δήμος διαθέτει την οικονομική δυνατότητα 
για την άμεση καταβολή της προσήκουσας αποζημίωσης 
στους δικαιούχους, που αποδεικνύεται με την εγγραφή 
της προσήκουσας αποζημίωσης σε ειδικό κωδικό στον 
προϋπολογισμό του οικείου δήμου. Ως προσήκουσα 
αποζημίωση ορίζεται, η υπολογιζόμενη με βάση το σύ-στημα αντικειμενικών αξιών του Υπουργείου Οικονομι-κών κατά το ημερολογιακό έτος υποβολής της αίτησης.
Η σχετική εγγραφή δαπάνης στον προϋπολογισμό του 
οικείου δήμου γίνεται ταυτοχρόνως με εγγραφή ισόπο-σου εσόδου από χρηματοδότηση προερχόμενη από το 
Πράσινο Ταμείο, εφόσον αυτή έχει εγκριθεί εντός της 
προθεσμίας της παρούσας.
Τα παραπάνω εφαρμόζονται αναλογικώς και στην πε-
ρίπτωση, που η απαλλοτρίωση γίνεται για τη δημιουργία 
κοινωφελούς χώρου και ο αρμόδιος φορέας είναι άλλος, 
πλην του δήμου.
Εναλλακτικά, το Δημοτικό Συμβούλιο μπορεί, σταθμί-
ζοντας τις πολεοδομικές ανάγκες και τις οικονομικές δυ-
νατότητες του δήμου, είτε να προτείνει τη μερική επανε-
πιβολή της αρθείσας απαλλοτρίωσης είτε να αποφασίσει 
την τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου, σύμφωνα 
με την αίτηση του ιδιοκτήτη. Το Δημοτικό Συμβούλιο 
έχει τη δυνατότητα να προτείνει την τροποποίηση του 
ρυμοτομικού σχεδίου μετά από αυτοδίκαιη άρση της 
ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ακόμη κι εάν, δεν έχει προ-
ηγηθεί αίτηση του ιδιοκτήτη του ακινήτου, όταν κρίνει 
ότι δεν συντρέχουν σοβαροί πολεοδομικοί λόγοι, που 
επιβάλλουν τη διατήρηση του ακινήτου ή μέρους αυτού 
ως κοινόχρηστου ή κοινωφελούς χώρου.
4. Εάν ο αρμόδιος για την απαλλοτρίωση είναι άλλος, 
πλην του δήμου, φορέας και δεν έχει την οικονομική 
δυνατότητα για άμεση καταβολή της προσήκουσας απο-
ζημίωσης, εάν ο δήμος κρίνει ότι υφίστανται σοβαροί 
πολεοδομικοί λόγοι για τη διατήρηση του ακινήτου ως 
κοινωφελούς χώρου, δύναται, μετά από έγκριση του αρ-
μόδιου φορέα, να καταβάλει τη σχετική δαπάνη από τον 
προϋπολογισμό του και εν συνεχεία να την αναζητήσει από τον αρμόδιο φορέα.
Άρθρο 89
Επανεπιβολή απαλλοτρίωσης
1. Η πρόταση της παρ. 3 του άρθρου 87 διαβιβάζεται 
στον αρμόδιο περιφερειάρχη. Εάν, δι΄ αυτής προτείνεται 
η ολική ή μερική επανεπιβολή της απαλλοτρίωσης, ο πε-
ριφερειάρχης λαμβάνει απόφαση εντός τριών (3) μηνών 
από την ημερομηνία της συνεδρίασης του Δημοτικού 
Συμβουλίου. Η απόφαση περιλαμβάνει το εμβαδόν του 
ρυμοτομούμενου τμήματος της ιδιοκτησίας, προκειμέ-
νου να καθορισθεί η αποζημίωση και δημοσιεύεται, χω-
ρίς άλλες διατυπώσεις, στην Εφημερίδα της Κυβερνήσε-
ως. Μετά από την έκδοση της απόφασης επανεπιβολής 
της ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ο οικείος δήμος είτε 
παρακαταθέτει, εντός προθεσμίας δύο (2) μηνών, την 
προσήκουσα αποζημίωση στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων υπέρ δικαιούχου, σύμφωνα με όσα ορίζο-
νται στο άρθρο 8 του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτρι-
ώσεων Ακινήτων, είτε εκδίδει χρηματικό ένταλμα πλη-
ρωμής της προσήκουσας αποζημίωσης στον ιδιοκτήτη. Παράβαση οποιασδήποτε από τις παραπάνω προθεσμί-
ες, έχει ως συνέπεια την αυτοδίκαιη οριστική άρση της 
ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης. Η παράβαση αυτή μπορεί 
να διαπιστώνεται με πράξη του συντονιστή της οικείας 
αποκεντρωμένης διοίκησης, μετά από σχετικό αίτημα 
του ενδιαφερομένου.
2. Ο δικαιούχος της αποζημίωσης, ακόμη και εάν 
εισπράξει την προσήκουσα αποζημίωση, δικαιούται, 
εντός έξι (6) μηνών από την παρακατάθεσή της ή την 
έκδοση του χρηματικού εντάλματος πληρωμής, να ασκή-
σει ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων αίτηση για τον προσδιορισμό προσωρινής ή οριστικής τιμής μονάδας απαλλοτρίωσης, στρεφόμενος κατά του οικείου δήμου 
σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Αναγκαστικών 
Απαλλοτριώσεων Ακινήτων. Μετά από την παρέλευση 
της προθεσμίας αυτής συνάγεται αποδοχή της προσή-κουσας αποζημίωσης από τον ιδιοκτήτη και η ρυμοτο-
μική απαλλοτρίωση θεωρείται συντελεσθείσα. Το ίδιο 
δικαίωμα διατηρεί και ο οικείος δήμος.
3. Δεύτερη επανεπιβολή ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης 
επί του αυτού ακινήτου, ολική ή μερική, δεν επιτρέπεται.
Άρθρο 90
Τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου σε 
περίπτωση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης
1. Εάν το Δημοτικό Συμβούλιο προτείνει προς τον 
αρμόδιο περιφερειάρχη την τροποποίηση του ρυμοτο-
μικού σχεδίου, σύμφωνα με την αίτηση της παρ. 2 του 
άρθρου 87 ή τη μερική επανεπιβολή της απαλλοτρίωσης, 
ο δήμος κινεί υποχρεωτικά τη διαδικασία τροποποίησης 
του ρυμοτομικού σχεδίου, προκειμένου να καταστεί οι-κοδομήσιμο το ακίνητο ή το μέρος αυτού που δεν είναι πλέον υπό απαλλοτρίωση ή για το οποίο δεν συντρέχει περίπτωση επανεπιβολής της απαλλοτρίωσης.
2. Εντός έξι (6) μηνών από την ημερομηνία κατά την 
οποία η απαλλοτρίωση ήρθη ή επανεπιβλήθηκε μερικώς, 
η αρμόδια υπηρεσία συντάσσει τοπογραφικό διάγραμ-μα εξαρτημένο στο σύστημα συντεταγμένων ΕΓΣΑ 87, στο οποίο αποτυπώνονται τα όρια της ιδιοκτησίας που 
βρίσκεται υπό ρυμοτομική απαλλοτρίωση και οριοθε-
τημένα ή μη υδατορέματα, εγκεκριμένοι αρχαιολογικοί 
χώροι, οριογραμμές αιγιαλού, παραλίας, παλαιού αιγι-
αλού, όχθης, παρόχθιας ζώνης και παλαιάς όχθης και 
δουλείες διέλευσης εναέριων γραμμών υψηλής τάσης 
ΔΕΗ ή αγωγού φυσικού αερίου και όλα τα απαραίτητα 
στοιχεία και τις προδιαγραφές των διαγραμμάτων της 
τροποποίησης ρυμοτομικών σχεδίων, καθώς και την 
πρόταση τροποποίησης του εγκεκριμένου ρυμοτομι-
κού σχεδίου, προκειμένου το ακίνητο να καταστεί οικο-δομήσιμο. Εάν προκύπτει η ύπαρξη μη οριοθετημένου 
υδατορέματος, το διάγραμμα συνοδεύεται από πρόταση 
καθορισμού οριογραμμών υδατορεμάτων, σύμφωνα με 
τον ν. 4258/2014 (Α΄ 94).
Σε περίπτωση άπρακτης παρέλευσης της ανωτέρω 
προθεσμίας, το τοπογραφικό συντάσσεται με επιμέλεια 
του αιτούντος, ο οποίος δικαιούται να εισπράξει από τον 
δήμο την καταβολή της σχετικής δαπάνης. Το τοπογρα-
φικό θεωρείται από την αρμόδια πολεοδομική υπηρεσία, 
ως προς την ισχύ των αναγραφόμενων στοιχείων του 
ρυμοτομικού σχεδίου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11732 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
3. Με βάση την προτεινόμενη τροποποίηση του εγκε-
κριμένου ρυμοτομικού σχεδίου, που συνοδεύει το διά-γραμμα της παρ. 2, ο δεσμευμένος χώρος μετατρέπεται σε οικοδομήσιμος, τηρώντας τη διαδικασία αναθεώρη-
σης ρυμοτομικού σχεδίου της παρ. 1 του άρθρου 31 του 
ν. 4067/2012 (Α΄ 79).
4. Σε περιπτώσεις σχεδίων πόλεως που εγκρίθηκαν 
με τις διατάξεις του από 17.7/16.8.1923 ν.δ. (Α΄ 228), η 
εισφορά σε γη που επιβάλλεται κατά την τροποποίηση 
του ρυμοτομικού σχεδίου, προκειμένου το ακίνητο να 
καταστεί οικοδομήσιμο για πρώτη φορά, υπολογίζεται σύμφωνα με την περ. β΄ της παρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 2508/1997 (Α΄ 124).
Άρθρο 91
Ειδικές περιπτώσεις
1. Δεν υπάγονται στις διατάξεις των άρθρων 87 έως 89 
ιδιοκτησίες που χαρακτηρίσθηκαν ως κοινόχρηστοι χώ-
ροι από το ρυμοτομικό σχέδιο ή μεταγενέστερα αναγνω-
ρίσθηκαν ή υπήχθησαν σε ειδικό καθεστώς που απαγο-ρεύει τη μετατροπή τους σε οικοδομήσιμο χώρο, όπως το προβλεπόμενο σε διατάξεις περί ρεμάτων, αιγιαλού και παραλίας, ζωνών προστασίας και αστικών αλσών.
2. Δεν υπάγονται στις διατάξεις των άρθρων 87 έως 89 
ρυμοτομούμενα τμήματα ιδιοκτησιών που παραχωρή-θηκαν άτυπα και διανοίχθηκαν επ’ αυτών εν τοις πράγ-
μασι κοινόχρηστοι δρόμοι, προκειμένου να καταστεί 
οικοδομήσιμο το υπόλοιπο τμήμα της ιδιοκτησίας, με 
αποτέλεσμα είτε να εκδοθεί οικοδομική άδεια είτε να 
μεταβιβασθεί ως άρτιο και οικοδομήσιμο. Ως προς τα 
ακίνητα αυτά εφαρμόζεται το άρθρο 28 του ν. 1337/1983 
(Α΄ 33). Ομοίως, δεν υπάγονται τμήματα ιδιοκτησιών που 
παραχωρήθηκαν με συμβολαιογραφική πράξη στον οι-
κείο δήμο, προκειμένου να διανοιγεί δρόμος, αλλά αυτός 
δεν διανοίχθηκε. Στις περιπτώσεις αυτές, οι θιγόμενοι 
ιδιοκτήτες έχουν δικαίωμα αποζημίωσης μόνο για τη 
στέρηση της ιδιοκτησίας τους.
3. Συνεταιρισμοί που επέσπευσαν ρυμοτομικά σχέ-
δια, οι κοινόχρηστοι χώροι των οποίων περιήλθαν αυ-
τοδίκαια στους δήμους, σύμφωνα με το ν.δ. 690/1948 
(Α΄ 133), είναι υπόχρεοι για την αποζημίωση ιδιοκτητών, 
των οποίων οι ιδιοκτησίες εντάχθηκαν στο σχέδιο ως κοι-
νόχρηστοι χώροι, για τη στέρηση της ιδιοκτησίας τους. 
Εάν ο συνεταιρισμός έχει διαλυθεί, στις υποχρεώσεις του 
υπεισέρχεται ο οικείος δήμος.
Άρθρο 92
Επιχειρησιακό σχέδιο για την εξασφάλισηκοινοχρήστων και κοινωφελών χώρων
1. Για τον προγραμματισμό της ολοκλήρωσης της 
εφαρμογής του σχεδίου πόλης και την απόκτηση των 
χαρακτηρισμένων κοινόχρηστων και κοινωφελών χώ-
ρων, οι δήμοι καταρτίζουν επιχειρησιακό σχέδιο, στο 
οποίο καταγράφονται και κατηγοριοποιούνται οι χα-
ρακτηρισμένοι από το σχέδιο πόλης κοινόχρηστοι και 
κοινωφελείς χώροι. Οι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώ-
ροι των οποίων δεν έχει συντελεσθεί η απαλλοτρίωση 
ιεραρχούνται, ανά δήμο ή δημοτική ενότητα ή δημοτική 
κοινότητα, ως προς την αναγκ αιότητα υλοποίησής τους, 
βάσει της πολεοδομικής σημασίας τους για την πόλη.2. Οι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι, για τους 
οποίους δεν έχει συντελεσθεί η απαλλοτρίωση διακρί-
νονται σε:
α. χώρους, για τους οποίους έχει αρθεί η ρυμοτομική 
απαλλοτρίωση δυνάμει δικαστικής απόφασης,
β. χώρους, για τους οποίους έχει υποβληθεί αίτηση 
άρσης της ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ή εκκρεμεί η 
έκδοση δικαστικής απόφασης περί της άρσης,
γ. χώρους, για τους οποίους έχει αυτοδικαίως αρθεί 
η ρυμοτομική απαλλοτρίωση, αλλά δεν έχει κατατεθεί 
αίτηση για την τροποποίηση του σχεδίου,
δ. λοιπούς χώρους, που δεν εμπίπτουν στις ανωτέρω 
περιπτώσεις.
3. Τα ανωτέρω στοιχεία αντλούνται από την πλατφόρ-
μα της Ηλεκτρονικής Πολεοδομικής Ταυτότητας Δήμου 
του άρθρου 65 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) ή, εφόσον αυτή 
δεν έχει ακόμη συμπληρωθεί, λαμβάνονται από τις αρ-μόδιες υπηρεσίες του δήμου.
4. Για τις ανάγκες σύνταξης του επιχειρησιακού σχεδί-
ου του παρόντος, το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαί-ου με την επωνυμία «Ελληνικό Κτηματολόγιο», που έχει συσταθεί με τον ν. 4512/2018 (Α΄ 5), παρέχει προς τους δήμους την αναγκαία πρόσβαση στη βάση δεδομένων 
του Συστήματος Πληροφοριών Εθνικού Κτηματολογίου.
5. Οι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι, μετά την 
κατάταξή τους σύμφωνα με την παρ. 2, ιεραρχούνται με 
βάση την αναγκαιότητά τους για τον ευρύτερο πολεοδο-
μικό σχεδιασμό του οικείου δήμου, δημοτικής ενότητας 
ή δημοτικής κοινότητας, λαμβανομένου υπόψη και του χρόνου που έχει παρέλθει από την επιβολή της ρυμοτο-μικής απαλλοτρίωσης.
6. Το επιχειρησιακό σχέδιο εγκρίνεται με απόφαση της 
Επιτροπής Ποιότητας Ζωής του οικείου δήμου.
Άρθρο 93
Μεταβατικές διατάξεις -Εξουσιοδοτική διάταξη
1. Οι διατάξεις των άρθρων 86 έως 89 εφαρμόζονται 
και επί ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων που έχουν κηρυ-
χθεί πριν από τη δημοσίευση του παρόντος.
2. Οι διατάξεις των άρθρων 86 έως 89 εφαρμόζονται 
και σε περίπτωση άρσης της ρυμοτομικής απαλλοτρίω-
σης, σε συμμόρφωση με δικαστική απόφαση που έχει 
εκδοθεί πριν από τη δημοσίευση του παρόντος ή που θα 
εκδοθεί επί προσφυγής με αίτημα την άρση ρυμοτομικής 
απαλλοτρίωσης που έχει κατατεθεί και συζητηθεί πριν 
από την έναρξη ισχύος του παρόντος. Η παραίτηση του 
προσφεύγοντος από υποθέσεις που δεν έχουν συζητηθεί 
ακόμη και έχουν ως αντικείμενο την άρση ρυμοτομικής 
απαλλοτρίωσης δεν κωλύει την άσκηση του δικαιώματός 
του να υποβάλει την αίτηση που προβλέπεται στην παρ. 
2 του άρθρου 87.
3. Το Πράσινο Ταμείο, δύναται να καλύπτει το σύνολο 
της προσήκουσας αποζημίωσης για την επανεπιβολή 
απαλλοτρίωσης κοινόχρηστων χώρων της παρ. 1 στο 
πλαίσιο ειδικού χρηματοδοτικού προγράμματος έως 
την έγκριση του επιχειρησιακού σχεδίου του άρθρου 
92. Η παρούσα ισχύει για διάρκεια ενός (1) έτους από την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11733 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
έναρξη ισχύος του παρόντος, και η ισχύς της μπορεί να 
παραταθεί με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
4. Οι διατάξεις του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτρι-
ώσεων Ακινήτων εφαρμόζονται συμπληρωματικά προς 
τις διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄
ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΜΗΤΡΩΟ ΧΩΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ
Άρθρο 94
Αντικείμενο
Με τις διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου εισάγεται 
ο θεσμός των πιστοποιημένων αξιολογητών χωρικών 
μελετών και καταγράφονται οι ιδιότητες και τα χαρα-
κτηριστικά τους.
Άρθρο 95
Μητρώο πιστοποιημένων αξιολογητώνχωρικών μελετών
1. Συστήνεται, στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας, Μητρώο Πιστοποιημένων Αξιολογητών Χωρικών Μελετών (Μ.Α.Χ.Μ.).
2. Οι πιστοποιημένοι αξιολογητές παρέχουν την ανα-
γκαία συνδρομή προς την υπηρεσία για την αξιολόγη-
ση μελετών και τη σύνταξη σχεδίων αποφάσεων του 
χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού. Παρέχουν 
τη συνδρομή τους ως προς την αξιολόγηση μελετών 
και τη σύνταξη εγκριτικών πράξεων σε σχέση με: Ειδικά 
Χωροταξικά Πλαίσια, Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαί-
σια, Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και Ειδικά Πολεοδομικά 
Σχέδια των άρθρων 5, 6, 7 και 8 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241) 
αντίστοιχα, μελέτες με χρήση πρώτης ή δεύτερης κα-
τοικίας, μελέτες και εγκριτικές πράξεις Περιοχών Περι-
βαλλοντικής Αναβάθμισης και Ιδιωτικής Πολεοδόμη-
σης (Π.Π.Α.Ι.Π.) του άρθρου 1 του ν. 4280/2014 (Α΄ 159), μελέτες και εγκριτικές πράξεις Ειδικών Περιοχών Περι-
βαλλοντικής Αναβάθμισης και Ιδιωτικής Πολεοδόμη-
σης (Ε.Π.Π.Α.Ι.Π.), μελέτες και εγκριτικές πράξεις Περι-
οχών Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης 
και Ανάπτυξης (Ε.Σ.Π.Ε.Ρ .Α.Α.) των άρθρων 7 και 16 του 
ν. 4280/2014, αντίστοιχα, καθώς και λοιπές υποστηρικτι-
κές μελέτες, όπως χωροταξικές, ρυθμιστικές, πολεοδομι-
κές, ρυμοτομικές, ειδικές αρχ ιτεκτονικές μελέτες, μελέτες 
συγκοινωνιακών έργων, υδραυλικών έργων, τοπογραφί-
ας, γεωλογικές, υδρογεωλογικές και γεωφυσικές μελέτες 
και έρευνες, γεωτεχνικές μελέτες και έρευνες, μελέτες 
φυτοτεχνικής διαμόρφωσης περιβάλλοντος χώρου και 
έργων πρασίνου και περιβαλλοντικές μελέτες. Με από-
φαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προ-
στίθενται στις μελέτες του προηγούμενου εδαφίου και 
άλλες κατηγορίες μελετών αρμοδιότητας υπηρεσιών της 
Γενικής Γ ραμματείας Χωροταξίας και Αστικού Περιβάλ-
λοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
3. Το αρμόδιο όργανο του Υπουργείου Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας, αναθέτει σε πιστοποιημένο αξιολογητή 
του Μ.Α.Χ.Μ. την υποβοήθηση των υπηρεσιών κατά 
την άσκηση των αρμοδιοτή των ανάθεσης, εκπόνησης 
και έγκρισης χωρικής μελέτης είτε αυτή εκπονείται από την αρμόδια για την έγκριση της μελέτης ή επισπεύδου-
σα για την εκπόνησή της αρχή είτε αυτή έχει ανατεθεί 
σε εξωτερικό μελετητή. Η ανάθεση μπορεί να αφορά 
στη σύνταξη φακέλων διαγωνισμού, στην αξιολόγηση 
προσφορών, στον έλεγχο πληρότητας και ουσιαστικό 
έλεγχο των παραδοτέων της χωρικής μελέτης, στην 
αποστολή της στους αρμόδιους δημόσιους φορείς ή 
υπηρεσίες προς γνωμοδότηση, στην ανάρτησή της σε 
δημόσια διαβούλευση, στην προκαταρκτική αξιολόγη-
ση των γνωμοδοτήσεων αυτών, στη σύνταξη σχεδίου 
της πράξης απόφασης έγκρισης της χωρικής μελέτης ή, 
αντίστοιχα, σχεδίου απόφασης απόρριψης, καθώς και σε 
ό,τι άλλο απαιτείται για την άρτια κατά νόμο προώθηση της μελέτης.
Στο πλαίσιο της ανάθεσης, ο πιστοποιημένος αξιολο-
γητής: α) υποβάλλει εκθέσεις, εισηγήσεις, προτάσεις και 
σχέδια, β) συμμετέχει σε συσκέψεις και συνεργάζεται με 
την αρμόδια διοικητική αρχή.
Άρθρο 96
Ηλεκτρονικό Μητρώο Χωρικών Μελετών
1. Δημιουργείται Ηλεκτρονικό Μητρώο Χωρικών Με-
λετών (Η.Μ.Χ.Μ.), το οποίο τηρείται στο Υπουργείο Πε-ριβάλλοντος και Ενέργειας.
2. Στο Η.Μ.Χ.Μ. καταχωρίζονται οι πληροφορίες και 
τα έγγραφα, προπαρασκευαστικά και τελικά, καθόλα τα στάδια της διαδικασίας για την έκδοση ή τροποποίηση πλαισίου ή σχεδίου σε οποιοδή ποτε επίπεδο χωροταξι-
κού ή πολεοδομικού σχεδιασμού.
3. Οι πληροφορίες και τα στοιχεία της παρ. 2 κατα-
χωρίζονται στο Η.Μ.Χ.Μ. αμελλητί από την αρμόδια 
υπηρεσία.
4. Οι προδιαγραφές του Η.Μ.Χ.Μ. διασφαλίζουν:
(α) την εγκυρότητα, πληρότητα, διαθεσιμότητα και 
ακρίβεια των περιεχομένων του,
(β) την ασφαλή υποβολή των δεδομένων και πληρο-
φοριών μέσω του διαδικτύου,
(γ) την αναζήτηση στα περιεχόμενά του, μέσω μετα-
δεδομένων,
(δ) την απαγόρευση της διαγραφής των περιεχομένων 
του,
(ε) τη διασύνδεση και διαλειτουργικότητα με ηλεκτρο-
νικά μητρώα άλλων δημόσιων αρχών, μέσω του Κέντρου 
Διαλειτουργικότητας της Γενικής Γ ραμματείας Πληροφο-
ριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης του Υπουργεί-
ου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σύμφωνα με το άρθρο 84 
του ν. 4727/2020 (Α΄ 184), και ιδίως, με το πληροφοριακό 
σύστημα της «ΔΙΑΥΓΕΙΑΣ» και της «Εθνικής Υποδομής 
Γεωχωρικών Πληροφοριών»,
(στ) τη συμβατότητα με τον «Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη».
5. Το κοινό έχει δικαίωμα ελεύθερης και δωρεάν πρό-
σβασης στο Η.Μ.Χ.Μ. για ενημέρωση, μεταφόρτωση των 
δεδομένων και συμμετοχή στη διαβούλευση.
6. Μετά από την 1.1.2021, όλα τα έγγραφα που αφο-
ρούν στην έκδοση, αναθεώρηση ή τροποποίηση πλαισί-
ου ή σχεδίου χωροταξικού ή πολεοδομικού σχεδιασμού 
οποιουδήποτε επιπέδου, διακινούνται αποκλειστικά 
μέσω του Η.Μ.Χ.Μ.. Η δημόσια διαβούλευση διεξάγεται μέσω του Η.Μ.Χ.Μ..
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11734 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 97
Ανάρτηση χωρικών σχεδίων στο διαδίκτυο
Μετά από έγκριση από την αρμόδια Υπηρεσία του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας της χωρικής 
μελέτης ή της έκδοσης της απόφασης ανανέωσης ή της 
παράτασης ισχύος ή της τροποποίησής της, αναρτώ-
νται από την ίδια σε ειδικά προς τούτο καταχωρισμένο 
στον δικτυακό τόπο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας.
Άρθρο 98
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται με πρότα-
ση των Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθορίζονται:
α) οι επιμέρους κατηγορίες του Μ.Α.Χ.Μ. πιστοποιημέ-
νων αξιολογητών χωρικών μελετών ανά είδος χωρικής 
μελέτης, τα αναγκαία προσόντα και η απαραίτητη εμπει-
ρία των πιστοποιημένων αξιολογητών, προκειμένου να υπαχθούν σε κάθε κατηγορία του Μ.Α.Χ.Μ., οι κανόνες που διέπουν την εκτέλεση του έργου τους και τα ζητή-ματα που αφορούν στη διαδικασία πιστοποίησής τους 
για την εγγραφή τους στο Μ.Α.Χ.Μ. είτε πρόκειται για 
φυσικά είτε για νομικά πρόσωπα,
β) η συγκρότηση επιτροπής που γνωμοδοτεί για τη 
χορήγηση ή την αφαίρεση πιστοποίησης αξιολογητή 
και εισηγείται στον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας κάθε ρύθμιση σχετική με τους πιστοποιημένους 
αξιολογητές,
γ) η διαδικασία ανάθεσης εντολής προς αξιολόγηση, 
οι ιδιότητες που ορίζονται ως ασυμβίβαστες με το έργο 
τους, καθώς και ο τρόπος προσδιορισμού και το ύψος 
της αμοιβής των πιστοποιημένων αξιολογητών,
δ) το όργανο και η διαδικασία ελέγχου και παρακο-
λούθησης του έργου των αξιολογητών, η διαδικασία 
έγκρισης ή απόρριψης των παραδοτέων αυτών, συμπε-
ριλαμβανομένης της τροποποίησης των παραδοτέων 
λόγω ελλείψεων,
ε) οι παραβάσεις των αξιολογητών, καθώς και οι αντί-
στοιχες διοικητικές κυρώσεις, τα όργανα, η σχετική δια-δικασία, οι διοικητικές προσφυγές κατά των κυρώσεων, 
οι προθεσμίες άσκησής τους και κάθε άλλο σχετικό θέμα,
στ) η διαδικασία και τα δικαιολογητικά για την είσπρα-
ξη της αμοιβής του αξιολογητή.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, που εκδί-
δεται εντός έξι (6) μηνών από την έναρξη ισχύος του 
παρόντος, καθορίζονται οι προδιαγραφές, η παροχή και 
συντήρηση, οι διαδικασίες και άδειες ηλεκτρονικής πρό-
σβασης και εισαγωγής πληροφοριών στο Ηλεκτρονικό 
Μητρώο Χωρικών Μελετών, οι απαιτούμενες διαλειτουρ-
γικότητες και κάθε αναγκαία τεχνική ή άλλη λεπτομέ-
ρεια για την οργάνωση, υλοποίηση και λειτουργία του 
Η.Μ.Χ.Μ.. Με την ίδια απόφαση, καθορίζονται οι ειδι-
κότερες προδιαγραφές, η γραμμογράφηση και ο μορ-
φότυπος των ηλεκτρονικών αρχείων του Η.Μ.Χ.Μ.. Εάν 
στα ηλεκτρονικά αρχεία περιλαμβάνεται γεωχωρική πλη-
ροφορία, σύμφωνα με τους ορισμούς του ν. 3882/2010 
(Α΄ 166), αυτή πρέπει να είναι γεωαναφερόμενη και σε σύστημα συντεταγμένων ΕΓΣΑ 87.3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης ,ρυθμίζο-
νται τα θέματα σχετικά με την ίδρυση και λειτουργία του 
δικτυακού τόπου, στον οποίο γίνεται η ανάρτηση των 
πράξεων που αναφέρονται στο άρθρο 96, τη δημιουργία 
και τήρηση κεντρικού αρχείου, τη συλλογή, ταξινόμηση, 
καταχώριση και επεξεργασία προς ανάρτηση εγκεκριμέ-
νων Χωρικών Μελετών, την έκδοση κωδικού αριθμού 
διαδικτυακής ανάρτησης και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄
ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΞΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣΤΟΥ ΝΕΟΥ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ
Άρθρο 99
Πεδίο εφαρμογής - Τροποποίηση των παρ. 2, 3 και 5 του άρθρου 1 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 2, 3 και 5 του άρθρου 1 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) 
τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 1
Πεδίο Εφαρμογής
1. Σε περιοχές εντός εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδί-
ου, εφαρμόζονται όλες οι διατάξεις του παρόντος.
2. Σε περιοχές εκτός εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδί-
ου, εφαρμόζονται οι ακόλουθες διατάξεις του παρόντος:
α) το άρθρο 2, εξαιρουμένων των παραγράφων που 
αναφέρονται στην εντός σχεδίου δόμηση,
β) οι παρ. 4 και 5,γ) το άρθρο 4,δ) το άρθρο 5,ε) το άρθρο 6,στ) η παρ. 3 του άρθρου 8,
ζ) το άρθρο 11 εκτός από την παρ. 2 και τις περ. ιγ΄, 
ιζ΄ και την περ. ιστ΄ της παρ. 6 του άρθρου 11 για το 
άρθρο 19,
η) οι παρ. 3 και 4 του άρθρου 12,θ) το άρθρο 13,
ι) το άρθρο 16, εκτός από την περ. γ΄ της παρ. 5 και 
την παρ. 6,
ια) το άρθρο 17 εκτός από τις περ. α΄, β΄ και στ΄ της 
παρ. 2, την περ. β΄ της παρ. 3, τις περ. ζ΄ και ια΄ της παρ. 4, την περ. β΄ της παρ. 6, τις περ. ιγ΄ και ιζ΄ της παρ. 7 και την παρ. 8,
ιβ) η παρ. 5 του άρθρου 20,ιγ) το άρθρο 21,ιδ) το άρθρο 23,ιε) το άρθρο 25,ιστ) το άρθρο 26,ιζ) οι παρ. 2, 5 και 7 του άρθρου 27,ιη) το άρθρο 28,ιθ) τα άρθρα 29 έως 37.
3. Σε νομίμως υφιστάμενους οικισμούς χωρίς εγκεκρι-
μένο ρυμοτομικό σχέδιο, εφαρμόζονται οι ακόλουθες 
διατάξεις του παρόντος:
α) το άρθρο 2,
β) οι παρ. 4 και 5,γ) το άρθρο 4,
δ) το άρθρο 5,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11735 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ε) το άρθρο 6,
στ) το άρθρο 9,ζ) το άρθρο 11, εκτός από την περ. ιζ΄ της παρ. 6,η) οι παρ. 3 και 4 του άρθρου 12,
θ) το άρθρο 13,ι) το άρθρο 16,
ια) το άρθρο 17,ιβ) το άρθρο 18,
ιγ) το άρθρο 19,
ιδ) το άρθρο 20, εφόσον υπάρχει κυρωμένο δίκτυο 
κοινόχρηστων χώρων,
ιε) το άρθρο 21, εφόσον υπάρχει κυρωμένο δίκτυο 
κοινόχρηστων χώρων,
ιστ) το άρθρο 23,ιζ) το άρθρο 25,ιη) το άρθρο 26,ιθ) οι παρ. 1, 2, 4 και 5 του άρθρου 27,κ) το άρθρο 28 καικα) τα άρθρα 29 έως 37.
4. Όλα τα αριθμητικά μεγέθη που ορίζονται στις δι-
ατάξεις του παρόντος, θεωρούνται ως τα ανώτατα επι-τρεπόμενα.
5. α) Οι ειδικές πολεοδομικές διατάξεις, με την επιφύ-
λαξη της περ. β΄, κατισχύουν των γενικών διατάξεων, 
που περιέχονται στον παρόντα νόμο.
β) Οι διατάξεις του παρόντος κατισχύουν των κα-
νονιστικών πράξεων της Διοίκησης, όπως αποφάσε-ων περιφερειάρχη/νομάρχη και πράξεων Δημοτικού 
Συμβουλίου, με τις οποίες θεσπίζονται όροι δόμησης, 
όπως ύψος, ποσοστό κάλυψης, αριθμός ορόφων, θέση 
υπογείου, εκτός από: 1) οποιουδήποτε είδους διατάγ-
ματα, 2) πράξεις, με τις οποίες θεσπίζονται ειδικές και 
εντοπισμένες ρυθμίσεις, όπως για διατηρητέα κτίρια, 
μνημεία, και ειδικά κτίρια. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ορίζεται η μη εφαρμογή των παραπάνω κανονιστικών πράξεων της διοίκησης.
γ. Οι ειδικές πολεοδομικές διατάξεις του τρίτου μέρους 
του ν. 3982/2011 (Α΄ 143), καθώς και του άρθρου 14 του 
ν. 4302/2014 (Α΄ 225) κατισχύουν των γενικών διατάξεων 
που περιέχονται στον παρόντα νόμο.
δ. Οι διατάξεις του παρόντος νόμου δεν θίγουν την 
ισχύ του άρθρου 42 του ν. 4662/2020 (Α΄ 27) και δεν 
κατισχύουν των διατάξεων που αφορούν στις δομές 
και λειτουργίες του Εθνικού Μηχανισμού Διαχείρισης 
Κρίσεων και Αντιμετώπισης Κινδύνων του ιδίου νόμου.»
Άρθρο 100
Ορισμοί - Τροποποίηση του άρθρου 2του ν. 4067/2012
Οι παρ. 1, 3, 5, 6, 8, 28, 29, 37, 38, 46, 55, 56, 59, 60, 
63, 72, 79, 80, 81, 88, 90, 91 και 95 του άρθρου 2 του 
ν. 4067/2012 τροποποιούνται, η παρ. 89 καταργείται, 
και προστίθενται οι παρ. 7α, 18α, 18β, 86α και 97 και το άρθρο 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 2
Ορισμοί
1. Αίθριο είναι το μη στεγασμένο τμήμα του κτιρίου, 
που περιβάλλεται από όλες τις πλευρές του από το κτί-ριο ή τα όρια του οικοπέδου, στο οποίο μπορούν να 
έχουν ανοίγματα, χώροι κύριας ή βοηθητικής χρήσης 
και εγγράφεται σε αυτό κύκλος διαμέτρου Δ. Ως αίθριο, 
ορίζεται και το ηλιακό αίθριο, όταν αυτό περιβάλλεται 
από όλες τις πλευρές του από το κτίριο, στεγάζεται από 
διαφανή στοιχεία (κινητά ή μη) έμμεσου ηλιακού κέρ-
δους και συνεισφέρει στη συνολική ενεργειακή απόδοση 
του κτιρίου. Για την αποφυγή υπερθέρμανσης, ο χώρος 
αυτός κατά τη θερινή περίοδο σε τμήματά του αφήνεται 
ανοικτός, σύμφωνα με σχετική μελέτη ή σκιάζεται από 
ελαφριά στοιχεία σκίασης.
2. Αιολικά ενεργειακά συστήματα είναι οι εγκαταστά-
σεις, που επιτρέπουν την αξιοποίηση της αιολικής ενέρ-
γειας για την κάλυψη ενεργειακών αναγκών του κτιρίου.
3. Ακάλυπτος χώρος είναι ο χώρος του οικοπέδου, που 
δεν δομείται. Περιλαμβάνει τον υποχρεωτικά ακάλυπτο και προαιρετικούς ακάλυπτους.
α. Υποχρεωτικός ακάλυπτος χώρος του οικοπέδου εί-
ναι ο χώρος, που δεν δομείται και παραμένει ακάλυπτος 
λόγω εφαρμογής του ρυμοτομικού σχεδίου, τήρησης 
των υποχρεωτικών αποστάσεων από τα όρια του οι-
κοπέδου, προκειμένου να μην υπάρχει υπέρβαση της 
επιτρεπόμενης κάλυψης της περιοχής.
β. Προαιρετικός ακάλυπτος χώρος του οικοπέδου είναι 
αυτός, που αφήνεται αδόμητος πέραν του υποχρεωτικώς 
ακαλύπτου.
4. Ανοίγματα χώρου κτιρίου είναι το κενό, που τυχόν 
υπάρχει στην οροφή του ανώτατου σε κάθε θέση ορό-φου, καθώς και τα κενά όλων των τοίχων, τα οποία είτε 
παραμένουν ελεύθερα είτε κλείνουν με ανοιγόμενα ή 
σταθερά κουφώματα και χρησιμοποιούνται για επικοι-νωνία των χώρων μεταξύ τους ή με το ύπαιθρο ή για το 
φυσικό φωτισμό ή για τον αερισμό των χώρων κτιρίου 
ή για αποθήκευση ηλιακής θερμότητας.
5. Ανοικτός Εξώστης (μπαλκόνι) είναι η οριζόντια 
προεξοχή του δαπέδου ορόφου ή του δώματος, που 
προβάλλεται πέρα από τις επιφάνειες των όψεων του 
κτιρίου και χρησιμοποιείται για την προσωρινή παραμο-
νή ανθρώπων ή και την προσπέλασή τους προς χώρους 
κύριας ή βοηθητικής χρήσης. Επιτρέπεται επί του ανοι-
κτού εξώστη, η κατασκευή υδάτινων στοιχείων, με την 
προϋπόθεση της διασφάλισης ελεύθερου ύψους 2,20 μ. 
πάνω από την τελική στάθμη του ύδατος και κάτω από 
την χαμηλότερη στάθμη του φέροντος οργανισμού του υδάτινου στοιχείου.
6. Ανοικτοί ημιϋπαίθριοι χώροι είναι οι μη θερμαινόμε-
νοι στεγασμένοι χώροι, που διαθέτουν μία τουλάχιστον 
ανοιχτή πλευρά προς κοινόχρηστο χώρο ή προς τους 
ακάλυπτους χώρους του οικοπέδου και το μήκος του 
ανοίγματος είναι ίσο ή μεγαλύτερο του 35% του συνο-
λικού μήκους του περιγράμματος του ανοικτού ημιϋ-
παίθριου χώρου.
7. Απόσυρση κτιρίου είναι η κατεδάφιση κτιρίου κύ-
ριας χρήσης, ενεργειακής κατηγορίας χαμηλότερης του 
επιτρεπόμενου ορίου, που προβλέπεται στους σχετικούς 
κανονισμούς και η αντικατάσταση του με κτίριο που πλη-
ροί τις σχετικές προϋποθέσεις.
7α. Απομείωση καθ’ ύψος είναι η κατεδάφιση ορισμέ-
νων από τους ανώτερους ορόφους ή και του συνόλου 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11736 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
κτιρίου κύριας χρήσης, προς όφελος του πολιτιστικού 
περιβάλλοντος, ή της μείωσης φαινομένου θερμικής νη-
σίδας, ή της βελτίωσης της οπτικής συνοχής της περιοχής 
στην οποία βρίσκεται το αποσυρόμενο μερικώς κτήριο 
από την άποψη του περιγράμματος στον ορίζοντα (sky 
line) και της μορφολογικής συνοχής του πολεοδομικού συνόλου σε επίπεδο δρόμου ή γειτονιάς.
8. Αρχιτεκτονικές προεξοχές, αρχιτεκτονικά στοιχεία, 
ογκοπλαστικές προεξοχές και διακοσμητικά στοιχεία, 
είναι τα φέροντα ή μη στοιχεία του κτιρίου, που συμμε-τέχουν στη διαμόρφωση των όψεων του.
9. Αστικός σχεδιασμός είναι η ρύθμιση του φυσικού 
(χερσαίου και θαλάσσιου) και δομημένου χώρου μέσα 
από τον έλεγχο των αντιθέσεων / ανταγωνισμού στην 
κατασκευή του οικιστικού ιστού, όπως προκύπτει από 
πολεοδομική μελέτη. Αποδίδει ογκοπλαστικά μοντέλα 
της προσδοκώμενης εικόνας του χώρου και σχεδιασμό 
της ροής - αλληλουχίας των στοιχείων του δημόσιου 
χώρου, όπως πλατείες, εστιακά σημεία, χώροι πρασίνου, 
υδάτινα στοιχεία των διατηρητέων οικιστικών συνόλων 
και των χώρων πολιτιστικού ή ιστορικού - αρχαιολογικού 
ενδιαφέροντος.
10. Βιοκλιματικός σχεδιασμός κτιρίου είναι ο κατάλ-
ληλος σχεδιασμός του κτιρίου, που αποσκοπεί στη βέλ-
τιστη εκμετάλλευση των φυσικών και κλιματολογικών 
συνθηκών μέσω της χρήσης κυρίως παθητικών συστη-μάτων, με σκοπό να επιτυγχάνονται οι βέλτιστες εσωτε-
ρικές συνθήκες θερμικής άνεσης, ποιότητας αέρα και 
φυσικού φωτισμού κατά τη διάρκεια όλου του έτους με την ελάχιστη δυνατή κατανάλωση ενέργειας.
11. Βιοκλιματικό κτίριο είναι το κτίριο, του οποίου ο 
σχεδιασμός ανταποκρίνεται στις κλιματικές συνθήκες 
του περιβάλλοντός του, μέσω της χρήσης κυρίως παθη-
τικών συστημάτων, με τρόπο ώστε να επιτυγχάνονται οι 
βέλτιστες εσωτερικές συνθήκες θερμικής άνεσης, ποι-
ότητας αέρα και φυσικού φωτισμού κατά τη διάρκεια 
όλου του έτους, με την ελάχιστη δυνατή κατανάλωση 
ενέργειας και κατατάσσεται στις ανώτερες ενεργειακά 
κατηγορίες όπως αυτές κάθε φορά ορίζονται.
12. Γήπεδο είναι η συνεχόμενη έκταση γης, που απο-
τελεί αυτοτελές και ενιαίο ακίνητο και ανήκει σε έναν ή 
σε περισσότερους κυρίους εξ αδιαιρέτου, σε περιοχή 
εκτός εγκεκριμένου σχεδίου.
13. Δεξαμενή αποχέτευσης είναι ο στεγανός χώρος, 
όπου συγκεντρώνονται τα λύματα του κτιρίου.
14. Διάγραμμα Εφαρμογής (ΔΕ) ή Τεχνική Έκθεση (ΤΕ) 
είναι αυτό, που ορίζει την εφαρμογή στο έδαφος των 
εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων.
15. Διπλά κελύφη είναι κατασκευές συστήματος 
πρόσοψης, που αποτελείται από μια εξωτερική και μια 
εσωτερική επιφάνεια, μεταξύ των οποίων μεσολαβεί 
κενό ικανών διαστάσεων στο οποίο διακινείται αέρας 
και μπορεί να εξυπηρετήσει τη βιοκλιματική λειτουργία του κτιρίου.
16. Δομικό έργο είναι κάθε είδους κατασκευή, ανεξάρ-
τητα από τα υλικά και τον τρόπο κατασκευής της, που 
είναι σταθερά συνδεδεμένη με το έδαφος, δεν έχει δυ-νατότητα αυτοκίνησης και δεν μπορεί να ρυμουλκηθεί.17. Δρόμοι ή Οδοί είναι οι κοινόχρηστες εκτάσεις, που 
εξυπηρετούν τις ανάγκες κυκλοφορίας των οχημάτων 
και των πεζών.
18. Δρόμοι Ήπιας Κυκλοφορίας νοούνται οι οδοί με 
προτεραιότητα στην κίνηση των πεζών, στους οποίους 
με κατάλληλες διαμορφώσεις εξασφαλίζεται, πέραν των 
αναφερομένων στη χρήση πεζοδρόμου της παρ. 59 του 
παρόντος άρθρου, η διέλευση οχημάτων με χαμηλή τα-
χύτητα ή και η στάθμευση.
18α. Δώμα κτιρίου είναι η οροφή του τελευταίου ορό-
φου του. Στο δώμα επιτρέπονται οι κατασκευές του άρ-θρου 19. Όταν σε ένα κτίριο περιλαμβάνονται περισσό-τεροι του ενός τελευταίοι όροφοι, λόγω αρχιτεκτονικού 
σχεδιασμού, τότε τα δώματα του κτιρίου δύνανται να 
είναι περισσότερα του ενός. Σε αυτήν την περίπτωση, 
επιτρέπονται οι κατασκευές του άρθρου 19 σε περισ-
σότερα του ενός δώματα.
18β. Δώμα ορόφου είναι το τμήμα του δαπέδου ενός 
ορόφου (πάνω από τον ισόγειο όροφο), που έχει προ-
κύψει από την υποχώρηση του ορόφου σε σχέση με τον 
υποκείμενο όροφο. Το δώμα ορόφου μπορεί να είναι 
στεγασμένο (από κλειστό χώρο ή μη) δημιουργώντας 
εσοχή στο κτίριο.
19. Εγκατάσταση είναι η κατασκευή ή υποδομή που 
προορίζεται ή απαιτείται για τη λειτουργία, εξυπηρέτηση 
και ασφάλεια των κτιρίων, όπως οι ανελκυστήρες, τα 
στοιχεία διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, κλιματισμού, 
δροσισμού, διανομής και εκροής ύδατος, θέρμανσης, 
φυσικού αερίου, τα θερμικά ηλιακά συστήματα, τα στοιχεία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τα στοιχεία 
μονάδων Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότη-
τας Υψηλής Αποδοτικότητας (ΣΗΘΥΑ), οι καπναγωγοί, 
οι επιγραφές, οι κεραίες.
20. Εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο οικισμού ή σχέ-
διο πόλης ή πολεοδομικό σχέδιο ή εγκεκριμένη πολεο-
δομική μελέτη είναι το διάγραμμα με τον τυχόν ειδικό 
πολεοδομικό κανονισμό, που έχει εγκριθεί σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις και καθορίζει τους ειδικούς όρους 
δόμησης, τους κοινόχρηστους, κοινωφελείς και δομή-
σιμους χώρους και τις επιτρεπόμενες χρήσεις σε κάθε 
τμήμα ή ζώνη τους.
21. Ειδικά κτίρια είναι τα κτίρια, των οποίων η κύρια 
χρήση σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50% της συνολικής επιφάνειας δόμησης τους δεν είναι η κατοικία.
22. Ειδικά κτίρια και εγκαταστάσεις δημόσιου ενδια-
φέροντος είναι όσα χαρακτηρίζονται με απόφαση του 
αρμόδιου κατά περίπτωση Υπουργού, στον οποίο υπά-
γεται η χρήση του κτιρίου.
23. Εκσκαφή, Επίχωση ή Επίστρωση είναι οι κατασκευ-
ές διαμόρφωσης του εδάφους για δόμηση σε οικόπεδο ή γήπεδο. Εργασίες εκσκαφής, επίχωσης ή επίστρωσης που εκτελούνται για άλλον σκοπό εγκρίνονται από την 
εκάστοτε αρμόδια αρχή.
24. Ελαφρά κατασκευή είναι η κατασκευή με φέροντα 
οργανισμό και στοιχεία πλήρωσης μειωμένου μόνιμου 
φορτίου ιδίου βάρους σε σχέση με τις συμβατικές κατα-
σκευές, όπως αυτές από οπλισμένο σκυρόδεμα ή λιθο-
δομή φέρουσας τοιχοποιίας.
25. Ελεύθερο ύψος σε τυχόν σημείο του δαπέδου ορό-
φου ή χώρου κτιρίου είναι το μήκος της κατακόρυφης 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11737 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
γραμμής, μεταξύ του ανώτατου σημείου του τελειωμέ-
νου δαπέδου μέχρι το κατώτατο σημείο της τελειωμένης 
οροφής ή τυχόν ψευδοροφής.
26. Ενεργητικά ηλιακά συστήματα θέρμανσης/δρο-
σισμού είναι τα ηλιακά συστήματα, που χρησιμοποιούν 
μηχανικά μέσα για την κυκλοφορία και διακίνηση της 
ηλιακής θερμότητας.
27. Επιτρεπόμενος όγκος του κτιρίου, είναι ο επιτρε-
πόμενος όγκος σε κυβικά μέτρα κάθε κτιρίου μέσα στο 
ιδεατό στερεό και υπολογίζεται από την οριστική στάθ-μη του εδάφους.
28. Εσωτερικός εξώστης (πατάρι) είναι ο προσβάσιμος 
χώρος που βρίσκεται εντός χώρου, όπου η υποκείμε-
νη επιφάνεια πληροί τις προϋποθέσεις χώρου κύριας 
χρήσης και έχει προσπέλαση από το χώρο αυτόν και το 
κοινόχρηστο κλιμακοστάσιο του κτιρίου και το κεντρικό 
κλιμακοστάσιο αυτοτελούς ανεξάρτητης ιδιοκτησίας. 
Αποτελεί παράρτημα της υποκείμενης χρήσης, έχει συ-
νολικό καθαρό εμβαδόν, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται 
οι εξωτερικοί του τοίχοι, μικρότερο του 70% της μικτής 
επιφάνειας του υποκείμενου χώρου, δεν θεωρείται όρο-
φος και δεν αποτελεί ανεξάρτητη ιδιοκτησία. Ως υποκεί-
μενος χώρος, νοείται η συνολική επιφάνεια της κάτοψης, 
συμπεριλαμβανομένων των τοίχων που την ορίζουν. 
Κάτω από τον εσωτερικό εξώστη είναι χώροι κύριας ή 
βοηθητικής χρήσης, όπως διάδρομοι, χώροι υγιεινής. 
Στον υπολογισμό του ποσοστού του εσωτερικού εξώ-
στη προσμετράται η κλίμακα ανόδου, που συνδέει τον εσωτερικό εξώστη με τονχώρο της υποκείμενης επιφά-
νειας (δεν προσμετράται η κλίμακα του κοινόχρηστου 
κλιμακοστασίου ή του κεντρικού κλιμακοστασίου αυ-
τοτελούς ανεξάρτητης ιδιοκτησίας). Το πατάρι δύναται να είναι συνεπίπεδο με όροφο ή σοφίτα του κτιρίου, να 
είναι προσπελάσιμο από τους παραπάνω χώρους και να 
φέρει κλειστούς βοηθητικούς χώρους, σε οποιοδήπο-
τε σημείο της επιφάνειάς του και σε απόσταση ενός (1) 
τουλάχιστον μέτρου από τα ανοικτά όρια. Σε περίπτωση 
κτιρίου με στέγη, αν το πατάρι βρίσκεται κάτω από τη 
στέγη δύναται να αποτελεί ενιαίο σύνολο με το χώρο 
κάτω από την στέγη. Σε αυτήν την περίπτωση, για τον 
υπολογισμό του ελεύθερου ύψους ο παραπάνω χώρος 
αντιμετωπίζεται ενιαία, υπό την προϋπόθεση ότι πλη-
ροί τους όρους ελεύθερου ύψους των χώρων κύριας 
χρήσης.
29. Ζεύξη κτιρίων είναι κατασκευή ή τμήμα κτιρίου, το 
οποίο αναπτύσσεται είτε πάνω από κοινόχρηστο χώρο, 
όπως δρόμο, πεζόδρομο είτε πάνω από ακάλυπτο χώρο 
ακινήτου και συνδέει κτίρια μεταξύ τους σε ένα ή πε-
ρισσότερα επίπεδα. Η ζεύξη κτιρίων μπορεί να γίνεται 
και υπόγεια.
30. Ιδεατό στερεό είναι το υπέργειο στερεομετρικό 
σχήμα μέσα στο οποίο επιτρέπεται η κατασκευή του 
κτιρίου και των εγκαταστάσεων του.
31. Καθαρό εμβαδόν δαπέδου είναι το εμβαδόν του 
χώρου χωρίς τα περιμετρικά δομικά στοιχεία που τον 
ορίζουν.
32. Καθαρός όγκος του χώρου είναι ο όγκος, που πε-
ρικλείεται από τις κατώτατες επιφάνειες της οροφής ή 
ψευδοροφής, τις περιμετρικές επιφάνειες των φερόντων στοιχείων και στοιχείων πλήρωσης και του δαπέδου του 
χώρου.
33. Καθολικός σχεδιασμός ή Σχεδιασμός για όλους εί-
ναι ο σχεδιασμός προϊόντων δομημένου περιβάλλοντος, 
που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλους τους 
ανθρώπους, χωρίς ανάγκη προσαρμογής ή εξειδικευμέ-
νου σχεδιασμού στη μεγαλύτερη δυνατή έκταση.
34. Κάλυψη του οικοπέδου είναι η επιφάνεια, που 
ορίζεται πάνω σε οριζόντιο επίπεδο από τις προβολές 
όλων των περιγραμμάτων των κτιρίων του οικοπέδου, 
εξαιρουμένων των χώρων που ορίζονται στο άρθρο 12.
35. Κατασκευή είναι κάθε ασφαλές τεχνικό έργο.
36. Κατασκευές πλήρωσης είναι οι κατασκευές, που 
υλοποιούν οικοδομικά το κέλυφος και την εσωτερική 
διαρρύθμιση των χώρων.
37. Κλειστός εσωτερικός εξώστης (κλειστό πατάρι) 
είναι προσβάσιμος αποθηκευτικός χώρος με ελεύθε-
ρο ύψος έως 1,80 μ. χωρίς μόνιμη κατασκευή κλίμακας, 
έχει βοηθητική χρήση, δεν θεωρείται όροφος και δεν 
μπορεί να αποτελεί ανεξάρτητη ιδιοκτησία. Βρίσκεται 
εντός χώρου, όπου η υποκείμενη επιφάνεια πληροί τις προϋποθέσεις χώρου κύριας ή βοηθητικής χρήσης.
Τυχόν κλειστοί χώροι, που προκύπτουν κατ’ επέκταση 
σοφίτας και πληρούν τις προϋποθέσεις των κλειστών 
εσωτερικών εξωστών, δύνανται να θεωρούνται κλειστοί 
εσωτερικοί εξώστες.
38. Κλειστός εξώστης («έρκερ») είναι η κλειστή από 
όλες τις εξωτερικές πλευρές οριζόντια προεξοχή δα-
πέδου τμήματος ορόφου που προβάλλει πέρα από τις 
επιφάνειες των όψεων του κτιρίου και εξέχει του περι-
γράμματος κάλυψης του ορόφου. Ο κλειστός εξώστης 
δύνανται να έχει ανοίγματα και στις κλειστές εξωτερικές 
πλευρές του.
39. Κοινόχρηστοι χώροι είναι οι κοινής χρήσης ελεύ-
θεροι χώροι, που καθορίζονται από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο ή έχουν τεθεί σε κοινή χρήση με 
οποιονδήποτε νόμιμο τρόπο.
40. Κοινωφελείς χώροι είναι οι χώροι, που καθορίζο-
νται από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο ή τοπικό 
ρυμοτομικό ή σχέδιο οικισμού και προορίζονται για την 
ανέγερση κατασκευών κοινής ωφέλειας δημόσιου ή ιδι-
ωτικού χαρακτήρα.
41. Κορυφογραμμή είναι η νοητή γραμμή, που σχη-
ματίζουν οι διαδοχικές κορυφές και οι αυχένες μιας 
οροσειράς, όπως αυτή προβάλλεται στον ορίζοντα, στο 
τμήμα του ορίου της λεκάνης απορροής με τα μέγιστα υψόμετρα.
42. Κτίριο είναι η κατασκευή, που αποτελείται από χώ-
ρους και εγκαταστάσεις και προορίζεται για προσωρινή 
ή μόνιμη παραμονή του χρήστη.
43. Κτίριο ελάχιστης ενεργειακής κατανάλωσης είναι 
το κτίριο, που τόσο από το βιοκλιματικό σχεδιασμό του 
όσο και από τη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, 
παρουσιάζει πολύ υψηλή ενεργειακή κατάταξη σύμφω-
να με τον ΚΕΝΑΚ, όπως ισχύει και η σχεδόν μηδενική ή 
πολύ χαμηλή ποσότητα εν έργειας, που απαιτείται για τη 
λειτουργία της χρήσης του, καλύπτεται από ανανεώσιμες 
πηγές, μονάδες Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμό-
τητας Υψηλής Αποδοτικότητας (ΣΗΘΥΑ), καθώς και της 
παραγόμενης ενέργειας επιτόπου ή πλησίον.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11738 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
44. Κύρια όψη είναι κάθε όψη του κτιρίου, που βλέπει 
σε δημόσιο κοινόχρηστο χώρο, όπως ορίζεται από εγκε-
κριμένο ρυμοτομικό σχέδιο.
45. Λυόμενη κατασκευή είναι η κατασκευή, που απο-
τελείται από συναρμολογούμενα και αποσυναρμολο-
γούμενα δομικά στοιχεία πιστοποιημένα από αρμόδιο 
φορέα, που τοποθετούνται σε σταθερή βάση.
46. Μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος κτιρίου είναι το ύψος 
του ανώτατου επιπέδου του κτιρίου, πάνω από το οποίο 
απαγορεύεται κάθε δόμηση εκτός από τις εγκαταστάσεις 
που επιτρέπονται ειδικά και περιοριστικά. Η μόνωση και 
η επίστρωση-επικάλυψη της τελικής άνω επιφάνειας του 
ανώτατου επιπέδου του κτιρίου, δύνανται να βρίσκονται 
πάνω από το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος κτιρίου.
47. Μικτό εμβαδόν είναι το εμβαδόν του χώρου, συ-
μπεριλαμβανομένων των περιμετρικών δομικών στοι-
χείων, που τον ορίζουν. Σε περίπτωση όμορων χώρων 
λαμβάνεται το ήμισυ του δομικού στοιχείου στον υπο-λογισμό.
48. Οικοδομική γραμμή είναι η γραμμή, που καθορί-
ζεται από εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο και αποτελεί όριο της δόμησης στο οικοδομικό τετράγωνο προς τον κοινόχρηστο χώρο που το περιβάλλει.
49. Οικοδομικό τετράγωνο (Ο.Τ.) είναι κάθε δομήσιμη 
ενιαία έκταση, που βρίσκεται μέσα στο εγκεκριμένο ρυ-
μοτομικό σχέδιο και περιβάλλεται από κοινόχρηστους 
χώρους ή και εκτός σχεδίου περιοχή.
50. Οικόπεδο είναι η συνεχόμενη έκταση γης, που απο-
τελεί αυτοτελές και ενιαίο ακίνητο και ανήκει σε έναν ή σε περισσότερους κυρίους εξ αδιαιρέτου και βρίσκεται 
μέσα σε εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο ή μέσα στα όρια 
οικισμού χωρίς σχέδιο. Ανάλογα με τη θέση τους στο 
οικοδομικό τετράγωνο τα οικόπεδα χαρακτηρίζονται με-
σαία εφόσον έχουν ένα πρόσωπο σε κοινόχρηστο χώρο, 
γωνιακά εφόσον έχουν πρόσωπα σε συμβολή δύο κοι-νόχρηστων χώρων, διαμπερή εφόσον έχουν πρόσωπα σε δύο διαφορετικούς κοινόχρηστους χώρους.
51. Όμορα ή γειτονικά οικόπεδα ή γήπεδα είναι τα οι-
κόπεδα ή γήπεδα, που έχουν τουλάχιστον ένα κοινό όριο 
ή ένα κοινό τμήμα ορίου.
52. Όρια οικοπέδου ή γηπέδου είναι οι γραμμές, που 
το χωρίζουν από τα όμορα οικόπεδα ή γήπεδα και τους 
κοινόχρηστους χώρους ή μόνο από όμορα οικόπεδα ή γήπεδα. Τα όρια του οικοπέδου με τους κοινόχρηστους 
χώρους, συμπίπτουν με τα όρια του οικοδομικού τετρα-
γώνου στις εντός σχεδίου περιοχές.
53. Όρια οικοδομικού τετραγώνου είναι οι γραμμές, 
που το χωρίζουν από τους κοινόχρηστους χώρους ή την 
εκτός σχεδίου περιοχή.
54. Οριστική στάθμη εδάφους οικοπέδου ή γηπέδου 
είναι η στάθμη του εδάφους, όπως αυτή διαμορφώνεται 
τελικά με εκσκαφή, επίχωση ή επίστρωση, ύστερα από 
έκδοση άδειας δόμησης.
55. Όροφοι είναι τα τμήματα του κτιρίου, τα οποία δια-
χωρίζονται καθ’ ύψος από διαδοχικά δάπεδα, με μεταξύ 
τους ελάχιστη απόσταση, όπως ορίζεται από τις σχετικές 
διατάξεις. Σε περίπτωση κτιρίου με στέγη, ο τελευταίος 
όροφος του κτιρίου, δύναται να αποτελεί ενιαίο σύνολο 
με το χώρο κάτω από την στέγη, εφόσον ο πλέον ενιαίος χώρος πληροί τις ελάχιστες αποστάσεις ύψους, όπως 
ορίζεται από τις σχετικές διατάξεις.
56. Όψεις του κτιρίου είναι οι επιφάνειες του κτιρίου 
προς τους κοινόχρηστους ή και ακάλυπτους χώρους του 
οικοπέδου και ορίζονται, σύμφωνα με τον προσανατο-
λισμό τους. Ως όψεις του κτιρίου, θεωρούνται επίσης, 
οι στέγες και τα δώματα με τα κιγκλιδώματά ή/και τα 
στηθαία ασφαλείας, καθώς και με τις κατασκευές του άρ-
θρου 19 και τα κλειστά τμήματα των πυλωτών. Στις όψεις 
του κτιρίου συμμετέχουν οι επιφάνειες των εξωτερικών θερμομονώσεων, οι επενδύσεις και τα επιχρίσματα του κτιρίου.
57. Παθητικά ηλιακά συστήματα ψύξης ή θέρμανσης 
είναι οι κατασκευές ή οι εγκαταστάσεις, που αξιοποιούν 
την ηλιακή ενέργεια και αποτελούν συστατικά μέρη του 
κτιρίου. Οι βασικές κατηγορίες είναι:
α. Συστήματα άμεσου ηλιακού οφέλους, όπως σε νότια 
ανοίγματα.
β. Συστήματα έμμεσου ηλιακού οφέλους (όπως ηλια-
κός χώρος - θερμοκήπιο, ηλιακός τοίχος, θερμοσιφωνικό 
πέτασμα, ηλιακό αίθριο).
γ. Συστήματα δροσισμού (όπως ο ηλιακός αγωγός, τα 
σκίαστρα, οι ενεργειακοί υαλοπίνακες).
58. Παραχωρημένοι σε δημόσια κοινή χρήση χώροι 
του οικοπέδου είναι οι χώροι, που έχουν αποδοθεί αντα-
ποδοτικά σε δημόσια χρήση με συμβολαιογραφική πρά-
ξη, χωρίς να χάνονται τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα των παραχωρητών.
59. Πεζόδρομοι είναι οι διαμορφωμένοι υπαίθριοι 
κοινόχρηστοι ελεύθεροι χώροι, που εξυπηρετούν τη συνεχή, ασφαλή και χωρίς εμπόδια κυκλοφορία των 
πεζών, των ΑΜΕΑ και των εμποδιζόμενων ατόμων. Σε 
αυτούς απαγορεύεται η στάθμευση και επιτρέπεται να κυκλοφορούν μόνο τα οχήματα που κινούνται προς και από εισόδους - εξόδους χώρων στάθμευσης των παρό-
διων χρήσεων, σύμφωνα με τις επιτρεπόμενες χρήσεις 
γης της περιοχής ή χώρων στάθμευσης που έχουν λάβει 
άδεια λειτουργίας κατά παρέκκλιση των υφιστάμενων 
χρήσεων γης δυνάμει της παρ. 1 του άρθρου 19 του 
ν. 4313/2014 (Α΄ 261), εκτός αν άλλως ορίζεται από τον κανονισμό λειτουργίας τους.
60. Πέργκολα είναι η εξωτερική ασκεπής σταθερή 
κατασκευή, που προορίζεται για την αναρρίχηση των 
φυτών ή για την ηλιοπροστασία με την τοποθέτηση προ-
σωρινών σκιάστρων από ύφασμα, προσωρινών σκιά-
στρων από καλαμωτή και κινητών στοιχείων, αποκλειο-
μένων οποιωνδήποτε άλλων κατακόρυφων ή οριζόντιων 
στοιχείων πλήρωσης του φέροντα οργανισμού της κα-
τασκευής. Κατ’ εξαίρεση ύστερα από γνωμοδότηση του 
Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής επιτρέπεται η κατασκευή 
κατακόρυφων στοιχείων πλήρωσης του φέροντος ορ-
γανισμού της κατασκευής για λόγους ανεμοπροστασίας 
και μέχρι ύψους 2,00 μ., αποκλειόμενης της δημιουργίας 
κλειστού χώρου.
61. Περίγραμμα κτιρίου αποτελεί η προβολή επί του 
εδάφους όλων των χώρων του, που προσμετρώνται στην 
κάλυψη.
62. Περίφραξη ή Περίφραγμα είναι η κατασκευή με 
την οποία διαχωρίζονται μεταξύ τους όμορα οικόπεδα 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11739 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ή γήπεδα, καθώς και οικόπεδο ή γήπεδο από κοινόχρη-
στο χώρο.
63. Πίσω όριο μεσαίου οικοπέδου είναι αυτό, που δεν 
έχει κανένα κοινό σημείο με τη ρυμοτομική γραμμή, το μέσο του απέχει τη μέγιστη απόσταση από τη ρυμοτο-μική γραμμή και δεν είναι πλάγιο όριο.
64. Πλάγια όρια μεσαίου οικοπέδου είναι αυτά, που το 
ένα άκρο τους βρίσκεται επί της ρυμοτομικής γραμμής 
ή έχουν κοινό άκρο με το τμήμα πλάγιου ορίου που βρί-
σκεται επί της ρυμοτομικής γραμμής και δεν είναι πίσω όριο. Πλάγια όρια γωνιακού, δισγωνιαίου ή διαμπερούς 
οικοπέδου είναι όλα τα όρια των οικοπέδων αυτών με 
τις όμορες ιδιοκτησίες.
65. Πλάτος δρόμου σε κάθε σημείο είναι το μήκος της 
καθέτου στον άξονα της οδού μεταξύ των ρυμοτομικών 
γραμμών.
66. Πληθυσμός κτιρίου, ορόφου ή χώρου ή δομικού 
έργου είναι ο μέγιστος αριθμός ατόμων, που επιτρέπε-
ται να βρίσκονται ταυτόχρονα μέσα στο κτίριο ή στον 
όροφο ή στον χώρο ή στο δομικό έργο.
67. Ποσοστό κάλυψης του οικοπέδου είναι ο λόγος της 
μέγιστης επιφάνειας, που επιτρέπεται να καλυφθεί προς 
τη συνολική επιφάνεια του οικοπέδου.
68. Ποσοστό υποχρεωτικής φύτευσης ακαλύπτου είναι 
ο αριθμός που πολλαπλασιαζόμενος με την επιφάνεια 
του υποχρεωτικού ακαλύπτου, ορίζει την υποχρεωτικά φυτεμένη επιφάνεια του οικοπέδου.
69. Πραγματοποιούμενο μέσο ύψος χώρου είναι ο 
λόγος του καθαρού όγκου του προς το εμβαδόν της 
επιφάνειας του δαπέδου του.
70. Προκήπιο (ή πρασιά) είναι το τμήμα του οικοδομι-
κού τετραγώνου που βρίσκεται μεταξύ της ρυμοτομικής 
και οικοδομικής γραμμής, όπως αυτές ορίζονται από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο.
71. Προσβασιμότητα είναι το χαρακτηριστικό του 
περιβάλλοντος, που επιτρέπει σε όλα τα άτομα - χωρίς διακρίσεις φύλου, ηλικίας και λοιπών χαρακτηριστικών, 
όπως σωματική διάπλαση, δύναμη, αντίληψη, εθνικότη-
τα - να έχουν πρόσβαση σε αυτό, δηλαδή να μπορούν αυτόνομα, με ασφάλεια και με άνεση να προσεγγίσουν και να χρησιμοποιήσουν τις υποδομές αλλά και τις υπη-
ρεσίες (συμβατικές και ηλεκτρονικές) και τα αγαθά που 
διατίθενται στο συγκεκριμένο περιβάλλον.
72. Προστέγασμα είναι το μη προσβάσιμο σταθερό 
ή κινητό στοιχείο σε συνέχεια των όψεων του κτιρίου 
(πρόβολος) και πέρα από την επιφάνειά του. Τα κινητά 
προστεγάσματα (τέντες) δύναται να έχουν κατακόρυφα 
στηρίγματα.
73. Πρόσωπο οικοπέδου ή γηπέδου είναι το όριο του 
προς τον κοινόχρηστο χώρο.
74. Προσωρινή κατασκευή είναι η κατασκευή που απο-
τελείται εξ ολοκλήρου από ξηρή δόμηση και εγκαθίστα-
ται σε ελαφρά βάση ή με σημειακή θεμελίωση επί του εδάφους, τοποθετείται και απομακρύνεται σε λυόμενα μέρη, δεν απαιτεί εκτεταμένη υποδομή ώστε να αλλοι-ώνει σοβαρά το φυσικό έδαφος και δεν απαιτεί μόνιμη 
εγκατάσταση συλλογής αποβλήτων. Τοποθετείται για 
συγκεκριμένο σκοπό και διάρκεια σε οικοδομήσιμο ή 
μη χώρο.75. Πρόχειρη κατασκευή είναι η κατασκευή, που υλο-
ποιείται με πρόχειρο τρόπο, από ασύνδετα ευτελή υλικά, 
όπως τσιμεντόλιθοι, λαμαρίνες, σανίδες.
76. Ρυμοτομική γραμμή είναι η γραμμή, που καθορί-
ζεται από εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο και οριοθε-
τεί το οικοδομικό τετράγωνο ή γήπεδο σε σχέση με τον κοινόχρηστο χώρο, που το περιβάλλει ή εκτός σχεδίου περιοχή.
77. Ρυμοτομούμενο τμήμα είναι το τμήμα ιδιοκτησίας 
(οικοπέδου ή κτιρίου), που βρίσκεται εντός εγκεκριμέ-
νων κοινόχρηστων χώρων του ρυμοτομικού σχεδίου, 
όπως δρόμους, πλατείες.
78. Στάθμη Φυσικού Εδάφους είναι η υπάρχουσα στε-
ρεομετρική επιφάνεια του φυσικού εδάφους.
79. Στέγαστρο είναι η μη προσβάσιμη σταθερή κατα-
σκευή, σε πρόβολο ή επί υποστυλωμάτων, που κατα-
σκευάζεται με συμπαγή σταθερά ή κινητά στοιχεία στην 
οροφή του. Το στέγαστρο είτε τοποθετείται σε επαφή 
με μία όψη χωρίς να αποτελεί συνέχεια του φέροντος 
οργανισμού υπό την προϋπόθεσ η, ότι είναι κατασκευα-
σμένο από διαφορετικό υλικό είτε απέχει ελάχιστη από-
σταση δ/4 από οποιαδήποτε όψη του κτιρίου, χωρίς να 
ισχύουν οι ανωτέρω περιορισμοί. Επιτρέπονται, κατόπιν 
γνωμοδότησης του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής, κάθε-
τα στοιχεία πλήρωσης, αποκλειόμενης της δημιουργίας κλειστού χώρου.
80. Στέγη είναι η κατασκευή κάλυψης του κτιρίου, η 
οποία περιλαμβάνει τη φέρουσα κατασκευή και μπορεί να αποτελείται από επιφάνειες διαφόρων μορφών, κλί-
σεων και υλικών. Επιτρέπονται ανοίγματα στη στέγη, που 
ακολουθούν τη στερεομετρία της, όσο και ανοίγματα 
στους τυχόν τοίχους που συμμετέχουν σε αυτήν, για τον 
φωτισμό και αερισμό του χώρου.
81. Σοφίτα είναι ανοιχτός ή κλειστός προσβάσιμος 
χώρος που βρίσκεται κάτω από την επικλινή στέγη του κτιρίου και δύναται το δάπεδό της να βρίσκεται σε χα-
μηλότερο ύψος από το σημείο έδρασης της στέγης. Η 
σοφίτα αποτελεί ενιαίο σύνολο με τον χώρο κάτω από 
τη στέγη και ο παραπάνω χώρος αντιμετωπίζεται ενιαία 
για τον υπολογισμό του ελεύθερου ύψους. Η σοφίτα, 
δύναται να έχει πρόσβαση σε δώμα ή δώμα ορόφου του 
κτιρίου. Δεν θεωρείται όροφος και δεν μπορεί να απο-τελεί ανεξάρτητη ιδιοκτησία. Επιτρέπεται η πρόσβαση 
στον χώρο της σοφίτας από κεντρικό κλιμακοστάσιο 
αυτοτελούς ανεξάρτητης ιδιοκτησίας. Δύναται, η επέ-
κταση του δαπέδου της προσμετρώντας την επιφάνεια πλέον του 50% στον σ.δ..
82. Συντελεστής δόμησης (σ.δ.) είναι ο αριθμός, ο οποί-
ος πολλαπλασιαζόμενος με την επιφάνεια του οικοπέδου 
ή γηπέδου, δίνει τη συνολική επιτρεπόμενη επιφάνεια 
δόμησης.
83. Συντελεστής κατ’ όγκο εκμετάλλευσης (σ.ο.) του 
οικοπέδου ή γηπέδου είναι ο αριθμός, ο οποίος πολλα-
πλασιαζόμενος με την επιφάνεια του οικοπέδου, δίνει το 
συνολικό επιτρεπόμενο όγκο του πάνω από την οριστική 
στάθμη του εδάφους.
84. Τυφλή όψη είναι η πλευρά του κτιρίου, που κα-
τασκευάζεται στα όρια της ιδιοκτησίας με τα όρια του 
όμορου οικοπέδου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11740 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
85. Υδάτινες επιφάνειες είναι οι δομημένες επιφάνειες, 
στις οποίες εξασφαλίζεται συνεχής παρουσία νερού, είτε 
σε ηρεμία είτε σε μηχανικά υποβοηθούμενη ροή.
86. Υδροκρίτης είναι το όριο, το οποίο ορίζει την έκτα-
ση που καταλαμβάνει η λεκάνη απορροής ανάντη μιας 
δεδομένης διατομής Α υδατορεύματος.
86α. Υπαίθριος χώρος του κτιρίου είναι ο ελεύθερος 
χώρος που βρίσκεται πάνω από την οροφή των κλειστών 
και ημιϋπαίθριων χώρων του, καθώς και πάνω από την οροφή της πυλωτής.
87. Υπόγειο είναι όροφος ή τμήμα ορόφου, του οποίου 
η οροφή δεν υπερβαίνει την απόσταση 1,20 μ. από την οριστική στάθμη του εδάφους.
88. Υπόσκαφο είναι το κτίριο ή το τμήμα κτιρίου, που 
κατασκευάζεται υπό τη στάθμη του φυσικού εδάφους 
και παρουσιάζει μόνο μια ορατή όψη. Η κατασκευή του γίνεται κάτω από τη στάθμη του φυσικού εδάφους, με επέμβαση σε αυτό και πλήρη επαναφορά στην αρχική 
του μορφή. Τα υπόσκαφα κτίρια μπορούν να έχουν κύρια 
ή βοηθητική χρήση.
89. (Καταργείται)90. Ύψος κτιρίου σε κάθε σημείο είναι η κατακόρυφη 
απόσταση από το σημείο τομής της όψης του κτιρίου 
με το οριστικά διαμορφωμένο έδαφος έως τη στάθμη 
της τελικής άνω επιφάνειας του τελευταίου ορόφου στη θέση αυτήν, στην οποία δεν συμπεριλαμβάνεται 
η μόνωση και η επίστρωση-επικάλυψη. Σε περίπτωση 
κτιρίου με στέγη, το ύψος κτιρίου σε κάθε σημείο είναι 
η κατακόρυφη απόσταση από το σημείο τομής της όψης 
του κτιρίου με το οριστικά διαμορφωμένο έδαφος έως τη στάθμη της κάτω επιφάνειας έδρασης της στέγης. Το μεγαλύτερο από τα ύψη, που πραγματοποιούνται είναι το μέγιστο πραγματοποιούμενο ύψος του κτιρίου.
91. Ύψος στέγης είναι η μεγαλύτερη κάθετη απόστα-
ση από το σημείο έδρασής της έως το ανώτατο σημείο της, στο οποίο δεν συμπεριλαμβάνονται η μόνωση και 
η επίστρωση-επικάλυψή της, και, αν δεν ορίζεται δια-
φορετικά, δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 2,00 μ. από το 
ανώτατο επιτρεπόμενο ύψος της περιοχής.
92. Φέρων οργανισμός του κτιρίου ή φέρουσα κατα-
σκευή του είναι το τμήμα, που μεταφέρει άμεσα ή έμμε-
σα στο έδαφος τα μόνιμα, ωφέλιμα και γενικά τα φορτία 
των δυνάμεων, που επενεργούν σε αυτό.
93. Φυτεμένες επιφάνειες είναι οι διαστρωμένες δο-
μημένες επιφάνειες, που έχουν φυσικό ή εμπλουτισμένο 
χώμα και βλάστηση ή υδάτινες επιφάνειες σε συνδυασμό 
μεταξύ τους.
94. Χρήση του κτιρίου είναι αυτή για την οποία έχει 
χορηγηθεί Άδεια Δόμησης ή σε κάθε περίπτωση αυτή, που αναγράφεται στην ταυτότητα κτιρίου.
95. Χώροι κύριας χρήσης των κτιρίων είναι όσοι προ-
ορίζονται για την εξυπηρέτηση της βασικής χρήσης του 
κτιρίου και την παραμονή των χρηστών του σε αυτούς, 
όπως είναι σε κτίρια κατοικίας τα υπνοδωμάτια, οι χώροι 
διημέρευσης, οι κουζίνες, τα γραφεία. Οι χώροι κύριας χρήσης έχουν για τα κτίρια, που κατασκευάζονται μετά 
την έναρξη ισχύος του παρόντος ελεύθερο ύψος του-
λάχιστον 2,50 μ.96. Χώροι βοηθητικής χρήσης είναι χώροι, που δεν 
προορίζονται για την εξυπηρέτηση της βασικής χρή-
σης του κτιρίου και την παραμονή των χρηστών του σε 
αυτούς, όπως είναι χώροι κυκλοφορίας, διάδρομοι, προ-
θάλαμοι, κλιμακοστάσια, χώροι υγιεινής, μηχανοστάσια, 
αποθήκες, χώροι στάθμευσης αυτοκινήτων, κτίρια πα-
ραμονής ζώων.
97. Ψηλά κτίρια είναι τα κτίρια, που έχουν ύψος με-
γαλύτερο από το προβλεπόμενο στο άρθρο 15, βάσει 
ειδικών όρων δόμησης που έχουν ορισθεί με ειδικά δι-
ατάγματα.»
Άρθρο 101
Αλλαγή χρήσης - Τροποποίηση της παρ. 3
του άρθρου 5 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 1 και 3 του άρθρου 5 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) 
τροποποιούνται και το άρθρο 5 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 5
Χρήση κτιρίων
1. Μεταβολή της χρήσης του κτιρίου ή μέρους του 
επιτρέπεται, υπό την επιφύλαξη των οριζομένων στις 
επόμενες παραγράφους, μόνον αν η νέα χρήση προ-
βλέπεται από τις οικείες πολεοδομικές διατάξεις. Εάν 
από τη μεταβολή επέρχεται αλλαγή προς το δυσμενέ-
στερο, στα στοιχεία του διαγράμματος δόμησης ή στα φορτία σχεδιασμού της στατικής μελέτης ή αλλαγή των τεχνικών - μηχανολογικών εγκαταστάσεων ως προς τις διελεύσεις τους από άλλους ορόφους ή κοινόχρηστους χώρους απαιτείται έκδοση Άδειας Δόμησης και ενημέ-
ρωση της Ταυτότητας Κτιρίου. Σε κάθε άλλη περίπτωση, 
η κατασκευή θεωρείται αυθαίρετη.
2. Χώροι για τους οποίους έχει χορηγηθεί  Άδεια Δόμη-
σης με συγκεκριμένη χρήση, μπορούν να μεταβάλουν τη 
χρήση τους, εφόσον η νέα χρήση προβλέπεται από τις 
ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις και δεν επέρχονται 
αλλαγές της παρ. 1 του παρόντος άρθρου. Σε αυτήν την 
περίπτωση απαιτείται ενημέρωση της Ταυτότητας Κτιρί-
ου και δεν απαιτείται έκδοση Άδειας Δόμησης.
3. Σε κτίρια νομίμως υφιστάμενα εντός εγκεκριμέ-
νου σχεδίου ή οικισμού, είναι δυνατή η αλλαγή χρήσης σύμφωνα με το ρυμοτομικό σχέδιο, τις χρήσεις γης της 
περιοχής και ανεξάρτητα από τους όρους δόμησης. Σε 
κτίρια νομίμως υφιστάμενα εκτός σχεδίου και εκτός ορί-
ων οικισμού, είναι δυνατή η αλλαγή χρήσης σύμφωνα 
με τις χρήσεις γης της περιοχής και με την προϋπόθεση, ότι δεν υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα μεγέθη της νέας 
χρήσης. Ειδικά για κτίρια νομίμως υφιστάμενα εντός 
εγκεκριμένου σχεδίου ή οικισμού, για τα οποία έχουν 
χορηγηθεί παρεκκλίσεις, η αλλαγή της χρήσης τους, καθ’ 
υπέρβαση των ισχυόντων όρων δόμησης της περιοχής, 
είναι επιτρεπτή εφόσον η παρέκκλιση έχει χορηγηθεί 
προ της έναρξης ισχύος του παρόντος.
4. Σε κάθε περίπτωση μεταβολής της χρήσης κτιρίου 
ή χώρου κτιρίου, πρέπει να διασφαλίζεται υποχρεωτικά 
η προσβασιμότητα στα άτομα με αναπηρία ή εμποδιζό-
μενα άτομα στους κοινόχρηστους χώρους του κτιρίου, 
με την προϋπόθεση να μην θίγεται ο φέρων οργανισμός 
του κτιρίου. Σε αντίθετη περίπτωση η κατασκευή θεω-
ρείται αυθαίρετη.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11741 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 102
Πολεοδομικά κίνητρα - Τροποποίηση τωνπαρ. 1 και 2 του άρθρου 10 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 1 και 2 του άρθρου 10 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) 
τροποποιούνται ως εξής:
«Άρθρο 10
Κίνητρα για την περιβαλλοντική αναβάθμιση και βελτίωση της ποιότητας ζωής σε πυκνοδομημένες και αστικές περιοχές
1. Σε περίπτωση οικοπέδων, αυτοτελών ή εκ συνενώ-
σεως, που βρίσκονται εντός σχεδίου πόλεως στις γεω-
γραφικές περιφέρειες:
α) των δήμων, οι οποίοι είχαν κατά την πιο πρόσφατη 
απογραφή πληθυσμό μεγαλύτερο των είκοσι χιλιάδων (20.000) κατοίκων, της Περιφέρειας Αττικής και της Πε-ριφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης,
και
β) των Δήμων Πάτρας, Λάρισας, Ηρακλείου, Χανίων, 
Βόλου, Ιωαννίνων, καθώς και των οικισμών με πλη-θυσμό μεγαλύτερο των πενήντα χιλιάδων (50.000) 
κατοίκων, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη απογραφή 
πληθυσμού, παρέχονται τα ακόλουθα κατά περίπτωση 
πολεοδομικά κίνητρα, κατόπιν σύμφωνης γνώμης του 
Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής, εφόσον δεν εμπίπτουν 
σε παραδοσιακούς οικισμούς και παραδοσιακά τμή-
ματα πόλης ή σε ιστορικούς τόπους ή σε περιοχές με 
αποκλειστική χρήση κατοικίας και όταν το εμβαδόν 
τους είναι μεγαλύτερο της κατά κανόνα αρτιότητας της 
περιοχής και εφόσον τηρούνται οι ακόλουθες προϋπο-
θέσεις και με την προϋπόθεση ο αριθμός των κτιρίων που δημιουργούνται να είναι μικρότερος του Β/2 και ίσος με τη μικρότερη προκύπτουσα ακέραιη μονάδα με ελάχιστο το ένα:
α. με την προϋπόθεση ποσοστιαίας μείωσης του επι-
τρεπόμενου ποσοστού κάλυψης του οικοπέδου κατά 
ΑX10%, δίνεται το κίνητρο ποσοστιαίας αύξησης του 
επιτρεπόμενου συντελεστή δόμησης του οικοπέδου 
κατά ΑΧ10%,
β. με τις προϋποθέσεις ποσοστιαίας μείωσης του επι-
τρεπόμενου ποσοστού κάλυψης του οικοπέδου κατά 
ΑX15%, απόσυρσης κτιρίου κύριας χρήσης εμβαδού 
τουλάχιστον ενός τετάρτου του υπάρχοντος επιτρεπό-
μενου συντελεστή δόμησης της περιοχής, δίνεται το 
κίνητρο ποσοστιαίας αύξησης του επιτρεπόμενου συ-
ντελεστή δόμησης του οικοπέδου κατά ΑΧ15%,
γ. με τις προϋποθέσεις ποσοστιαίας μείωσης του επι-
τρεπόμενου ποσοστού κάλυψης του οικοπέδου κατά 
ΑX20%, απόδοσης σε κοινή δημόσια χρήση επιφάνειας 
ίσης με την αύξηση της επιφάνειας δόμησης δια του 
συντελεστή δόμησης, δίνεται το κίνητρο ποσοστιαίας 
αύξησης του επιτρεπόμενου συντελεστή δόμησης του οικοπέδου κατά ΑΧ20%,
δ. με τις προϋποθέσεις:- ποσοστιαίας μείωσης του επιτρεπόμενου ποσοστού 
κάλυψης του οικοπέδου κατά ΑX25%, και,
- απόδοσης σε κοινή δημόσια χρήση επιφάνειας ίσης 
με την αύξηση της επιφάνειας δόμησης δια του συντε-λεστή δόμησης,- απόσυρσης κτιρίου κύριας χρήσης εμβαδού ενός 
τουλάχιστον τετάρτου του υπάρχοντος επιτρεπόμενου 
συντελεστή δόμησης της περιοχής,
δίνεται το κίνητρο ποσοστιαίας αύξησης του επιτρεπό-
μενου συντελεστή δόμησης του οικοπέδου κατά ΑΧ25%.
Σε κάθε περίπτωση δίνεται κίνητρο προσαύξησης του 
επιτρεπόμενου ύψους, έως το ανώτατο επιτρεπόμενο 
κατά το άρθρο 15 ύψος, για τον προσαυξημένο συντε-λεστή δόμησης. Όταν το ύψος ορίζεται από ειδικές πο-λεοδομικές διατάξεις, οι οποίες ισχύουν στην περιοχή, 
δίνεται κίνητρο προσαύξησης του επιτρεπόμενου ύψους 
κατά ένα (1) μέτρο σύμφωνα με τις παραπάνω προϋπο-
θέσεις του παρόντος και επιπλέον κατά ένα (1) μέτρο 
εφόσον ισχύει μία από τις προϋποθέσεις των περ. α΄, β΄, γ΄, δ΄ της παρ. 8 του άρθρου 15. Εξαιρούνται της ανωτέ-ρω εφαρμογής οι περιοχές που βάσει προεδρικών δια-ταγμάτων ή υπουργικών αποφάσεων έχουν υπαχθεί σε 
καθεστώς ειδικής προστασίας (ως αρχαιολογικοί χώροι, 
ιστορικοί τόποι, παραδοσιακοί οικισμοί και παραδοσια-
κά τμήματα πόλης) ή το ύψος τους που έχει καθοριστεί 
με γνώμονα την αντιμετώπιση της σεισμικής επικινδυνό-
τητας, λόγω ασφάλειας εναέριας κυκλοφορίας, πλησίον 
αεροδρομίων, ή αφορούν σε περιπτώσεις διατηρητέων κτιρίων και μνημείων.
Η επιφάνεια που αποδίδεται σε κοινή δημόσια χρήση, 
συνέχεται με κοινόχρηστο χώρο του ρυμοτομικού σχε-
δίου και η μία πλευρά της ταυτίζεται με όλο το μήκος 
του προσώπου του οικοπέδου με την προϋπόθεση ότι 
έχει βάθος τουλάχιστον ενάμισι (1,5) μ. Σε περίπτωση 
που η ως άνω παραχωρούμενη επιφάνεια υπερβαίνει 
το ελάχιστο επιτρεπόμενο, η μια πλευρά της ταυτίζεται κατ’ ελάχιστο με το 1/3 του μήκους του προσώπου του οικοπέδου με τρόπο ώστε το βάθος της να είναι μικρό-τερο του πλάτους. Το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής για τη διατύπωση της γνώμης του λαμβάνει υπόψη του ιδίως τα κριτήρια του περιβαλλοντικού οφέλους και της βέλ-τιστης απόδοσης σε κοινή χρήση.
ε. Για τις περ. α΄, β΄, γ΄και δ΄με Β>2, η διαμόρφωση τυ-
φλών όψεων επιτρέπεται μόνον κατόπιν γνωμοδότησης 
του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής, το οποίο πιστοποιεί την 
αδυναμία ανέγερσης της οικοδομής χωρίς τυφλές όψεις, 
εξαντλουμένων των όρων και περιορισμών δόμησης.
Επίσης, σε περίπτωση οικοπέδου με Β>5 οι διατάξεις 
των περ. α΄, β΄, γ΄και δ΄ εφαρμόζονται μόνο μετά από 
σύμφωνη γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτο-
νικής.
στ. Όταν τα οικόπεδα των περ. α΄, β΄, γ΄και δ΄ δημι-
ουργούνται από συνένωση οικοπέδων, εκ των οποίων 
το ένα τουλάχιστον είναι άρτιο κατά παρέκκλιση ή ρυ-μοτομούμενο ή τυφλό ή μη οικοδομήσιμο, παρέχονται 
τα παραπάνω κίνητρα με εφαρμογή των αντίστοιχων 
τύπων όπου Α=1 για κάθε λόγο Β.
ζ. Σε περίπτωση οικοπέδων τεσσάρων χιλιάδων τουλά-
χιστον (4.000) τ.μ. με απόδοση σε κοινή δημόσια χρήση 
του 100% του ακαλύπτου παρέχεται το εξής κίνητρο: 
αύξηση της επιτρεπόμενης δόμησης του υπάρχοντος 
οικοπέδου κατά 35%, με προσθήκη καθ’ ύψος μέχρι 
30% επιπλέον του επιτρεπόμενου της περιοχής με τις 
προϋποθέσεις ποσοστιαίας μείω σης του επιτρεπόμε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11742 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
νου ποσοστού κάλυψης του οικοπέδου κατά ΑΧ35% και 
αριθμού των κτιρίων που δημιουργούνται μικρότερου 
του Β/2 και ίσο με τη μικρότερη προκύπτουσα ακέραιη μονάδα με ελάχιστο το ένα.
Στην περίπτωση, αυτή απαγορεύεται η διαμόρφωση 
τυφλών όψεων των κτιρίων με κατάλληλη χωροθέτησή τους στο οικόπεδο.
η. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, η οποία εκδίδεται μετά από γνώμη του Κεντρι-
κού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής, είναι δυνατή η έγκριση 
της γενικής διάταξης και ογκοπλαστικής διαμόρφωσης 
κτιρίων σε οικόπεδα ελάχιστου εμβαδού 3.000 τ.μ., 
κατά παρέκκλιση των διατάξεων του παρόντος νόμου, με προϋπόθεση την τήρηση του ισχύοντος συντελεστή 
δόμησης της περιοχής, ο οποίος πρέπει να είναι του-
λάχιστον 1,6 και του ανώτατου επιτρεπόμενου ύψους 
κτιρίων που ορίζεται με τον παρόντα νόμο. Η διάταξη 
ισχύει και για την υλοποίηση μελέτης που έχει βραβευθεί 
σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ανεξαρτήτως εμβαδού του 
οικοπέδου.
Στις ανωτέρω περιπτώσεις απαγορεύεται η διαμόρ-
φωση τυφλών όψεων των κτιρίων με κατάλληλη χωρο-θέτησή τους στο οικόπεδο.
2. Η απόδοση σε κοινή δημόσια χρήση γίνεται με 
συμβολαιογραφική πράξη, η οποία υποβάλλεται στην 
αρμόδια υπηρεσία δόμησης πριν από την έκδοση της 
άδειας δόμησης, ενώ σε κάθε περίπτωση, το απομειού-μενο οικόπεδο πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις της 
κατά κανόνα αρτιότητας της περιοχής. Με προεδρικό δι-
άταγμα που εκδίδεται μετά από πρόταση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μπορεί να καθορίζεται η διαδικασία απόδοσης σε κοινή χρήση, καθώς και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή της παρ. 1 και της παρούσας.»
Άρθρο 103
Κίνητρα για την περιβαλλοντική αναβάθμιση και βελτίωση της ποιότητας ζωής με 
απομείωση καθ’ ύψος υφιστάμενων κτιρίων - Προσθήκη του άρθρου 10Α στον ν. 4067/2012
Στον ν. 4067/2012 προστίθεται το άρθρο 10Α (Α΄ 79) 
ως εξής:
«Άρθρο 10Α
Κίνητρα για την περιβαλλοντική αναβάθμισηκαι βελτίωση της ποιότητας ζωής με απομείωσηκαθ’ ύψος υφιστάμενων κτιρίων
1. Σε περίπτωση υφιστάμενων κτιρίων που δεν είναι 
κηρυγμένα ως διατηρητέα και βρίσκονται εντός σχεδί-
ου πόλεως στις γεωγραφικές περιφέρειες των δήμων, οι 
οποίοι είχαν κατά την πιο πρόσφατη απογραφή πληθυ-
σμό μεγαλύτερο των είκοσι χιλιάδων (20.000) κατοίκων, 
της Περιφέρειας Αττικής και της Περιφερειακής Ενότητας 
Θεσσαλονίκης, και οι οποίοι είχαν κατά την πιο πρόσφα-
τη απογραφή πληθυσμό μεγαλύτερο των είκοσι πέντε χι-
λιάδων (25.000) κατοίκων, γ) των οικισμών με πληθυσμό 
μεγαλύτερο των πενήντα χιλιάδων (50.000) κατοίκων, 
σύμφωνα με την πιο πρόσφατη απογραφή πληθυσμού 
και δ) σε περιοχές που προσδιορίζονται από το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό ή από Περιφε-
ρειακά Χωροταξικά Πλαίσια ως «περιοχές ελέγχου» ή 
«ανεπτυγμένες περιοχές», παρέχεται κίνητρο για την κα-
τεδάφιση ενός ή περισσότερων από τους ανώτερους 
ορόφους κτιρίου κύριας χρήσης ή και του συνόλου του 
κτιρίου, το οποίο συνίσταται στην αύξηση του επιτρεπό-
μενου συντελεστή δόμησης του οικοπέδου αντίστοιχη 
με το 25% του εμβαδού των αποσυρόμενων ορόφων, 
σε συνδυασμό, αν απαιτείται, με αύξηση του ποσοστού 
κάλυψης, σε επίπεδο επαρκές για την κατά πλάτος επέ-
κταση υφιστάμενου ή ανέγερση νέου κτιρίου στο ίδιο 
οικόπεδο, εμβαδού ίσου με αυτό των αποσυρόμενων 
ορόφων πλέον του προκύπτοντος από την ποσοστιαία 
αύξηση του συντελεστή δόμησης. Η κάλυψη δεν μπο-
ρεί να υπερβεί την υφιστάμενη κατά ποσοστό ανώτερο του 90% αυτής. Το κίνητρο παρέχεται με απόφαση του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται κατόπιν γνώμης του Συμ-βουλίου Αρχιτεκτονικής.
2. Για την εφαρμογή της παρ. 1 λαμβάνονται υπόψη 
ιδίως τα κριτήρια του σημαντικού οφέλους του πολιτι-στικού περιβάλλοντος, όπως η αποκατάσταση της θέας προς σημαντικά μνημεία, της μείωσης του φαινομένου θερμικής νησίδας ή της οπτικής συνοχής της περιοχής, στην οποία βρίσκεται το αποσυρόμενο μερικώς κτίριο 
από την άποψη, ιδίως, του περιγράμματος στον ορίζοντα 
(sky line) ή και της μορφολογικής συνοχής του πολεοδο-
μικού συνόλου σε επίπεδο δρόμου ή γειτονιάς».
Άρθρο 104
Επιφάνειες που δεν προσμετρώνται στον συντελεστή δόμησης, το ποσοστό κάλυψης και τον συντελεστή όγκου - Τροποποίηση των άρθρων 11, 12 και 13 του ν. 4067/2012
Οι περ. γ΄, δ΄, ε΄, η΄, θ΄, ι΄, ια΄, ιβ΄, ιγ΄, ιδ΄, ιε΄, ιστ΄, ιθ΄, κ΄, 
κα΄, κβ΄, κδ΄, κζ΄, κθ΄, λ΄ και λα΄ της παρ. 6 του άρθρου 11 
του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) τροποποιούνται, προστίθεται η 
περ. λβ΄ και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 11
Συντελεστής δόμησης
1. Κατά τη θέσπιση ή μεταβολή όρων δόμησης ο συ-
ντελεστής δόμησης των οικοπέδων ορίζεται αριθμητι-
κά. Συντελεστές δόμησης που προκύπτουν έμμεσα από 
διατάξεις προγενέστερες της δημοσίευσης του νόμου 
αυτού, εξακολουθούν να ισχύουν έως ότου καθοριστούν 
αριθμητικά.
2. Ο συντελεστής δόμησης που εφαρμόζεται σε οι-
κόπεδο με πρόσωπο σε περισσότερους κοινόχρηστους 
χώρους, για τους οποίους ισχύουν διαφορετικοί συντελε-
στές, είναι ο λόγος του αθροίσματος των γινομένων του 
μήκους κάθε προσώπου του οικοπέδου επί τον αντίστοι-
χο συντελεστή δόμησης προς το άθροισμα των μηκών των προσώπων.
3. Σε συνιδιόκτητα οικόπεδα με κάθετη ή οριζόντια 
ιδιοκτησία που έχει συσταθεί κατά τις διατάξεις του 
ν. 1024/1971 (Α’ 232) και έχει εκδοθεί άδεια πριν από τη 
μεταβολή γενικών ή ειδικών διατάξεων που αφορούν 
την επιτρεπόμενη δόμηση, προκειμένου για έκδοση 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11743 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
άδειας δόμησης ο κάθε συνιδιοκτήτης χρησιμοποιεί το 
ποσοστό δόμησης που του αναλογεί σύμφωνα με το 
συντελεστή δόμησης που ισχύει κατά το χρόνο έκδοσης 
της άδειας δόμησης.
4. Για τον υπολογισμό της μέγιστης επιτρεπόμενης δό-
μησης που μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ένα οικόπεδο 
πολλαπλασιάζεται η επιφάνειά του επί τον συντελεστή 
δόμησης που ισχύει.
5. Στο συντελεστή δόμησης προσμετρώνται:
α. Οι επιφάνειες των στεγασμένων και κλειστών από 
όλες τις πλευρές χώρων του κτιρίου.
β. Οι επιφάνειες των μη θερμαινόμενων στεγασμένων 
χώρων που διαθέτουν τουλάχιστον μία ανοιχτή πλευρά προς οποιονδήποτε ανοιχτό χώρο του οικοπέδου ή του 
κτιρίου και το μήκος του ανοίγματος είναι μικρότερο 
του 35% του συνολικού μήκους του περιγράμματος του 
χώρου αυτού.
γ. Οι επιφάνειες των υπογείων οποιασδήποτε άλλης 
χρήσης εκτός αυτών που ορίζονται στην παρ.6.
δ. Οι επιφάνειες των ανοικτών εξωστών και ανοικτών 
ημιυπαίθριων χώρων, όταν η συνολική επιφάνεια των 
χώρων αυτών έχει ποσοστό μεγαλύτερο του 40% της 
επιφάνειας που επιτρέπεται να δομηθεί.
6. Στο συντελεστή δόμησης δεν προσμετρώνται:α. Οι επιφάνειες των ανοιχτών εξωστών και ανοικτών 
ημιυπαίθριων χώρων, όταν η συνολική επιφάνεια των 
χώρων αυτών έχει ποσοστό μικρότερο ή ίσο του 40% 
της επιφάνειας που επιτρέπεται να δομηθεί στο οικόπε-δο. Σε κάθε περίπτωση το ποσοστό των ανοιχτών ημιυ-παίθριων χώρων δεν μπορεί να υπερβαίνει το 20 % της επιφάνειας που επιτρέπεται να δομηθεί.
β. Οι υπέργειοι χώροι στάθμευσης σε κτίρια αμιγούς 
χρήσης στάθμευσης αυτοκινήτων.
γ. Οι προσβάσιμες και μη προσβάσιμες επιφάνειες του 
ισογείου και οι προσβάσιμες και μη προσβάσιμες επιφά-
νειες των ορόφων, οι οποίες προκύπτουν από εσοχές στο 
σώμα του κτιρίου ανεξάρτητα από τις διαστάσεις τους.
δ. Η επιφάνεια των υποχρεωτικών σύμφωνα με τον 
κτιριοδομικό κανονισμό, ανά κτίριο ή ανά τμήμα κτιρίου 
αυτοτελούς λειτουργίας, κοινόχρηστων κλιμακοστασίων 
συμπεριλαμβανομένων των ανελκυστήρων, των πλατύ-
σκαλων, των διαδρόμων και των χώρων αναμονής ατό-
μων με αναπηρία και εμποδιζόμενων ατόμων, και για 
επιφάνεια έως 30 τ.μ. ανά επίπεδο (όροφο, πατάρι) και 
ανά κλιμακοστάσιο και 40 τ.μ. στο επίπεδο της εισόδου 
του κτιρίου που διαθέτει κοινόχρηστο κλιμακοστάσιο.
Σε περίπτωση προσθήκης σε νομίμως υφιστάμενα 
κτίρια που έχουν υπόλοιπο δέκα (10) τουλάχιστον τ.μ., 
καθώς και σε περίπτωση νομιμοποίησης αυθαιρέτων 
κατασκευών σε υφιστάμενα κτίρια τα οποία δύναται να ενταχθούν στις διατάξεις του παρόντος, το σύνολο των επιφανειών του υπάρχοντος κλιμακοστασίου σύμφωνα 
με τα προαναφερθέντα μεγέθη και με την προϋπόθεση 
ότι οι αυθαίρετες κατασκευές έχουν υλοποιηθεί πριν τις 28.7.2011.
Στην έννοια των κοινόχρηστων κλιμακοστασίων συ-
μπεριλαμβάνονται και τα κλιμακοστάσια ειδικών κτιρίων, 
όπως γραφεία, τουριστικά καταλύματα, ανεξάρτητα από 
την ύπαρξη σύστασης οριζόντιων ιδιοκτησιών.ε. Η επιφάνεια έως 25 τ.μ. ανά επίπεδο (όροφο, πα-
τάρι, σοφίτα) και ανά κλιμακοστάσιο σε κάθε αυτοτελή 
ανεξάρτητη ιδιοκτησία, συμπεριλαμβανομένων των 
πλατύσκαλων, των διαδρόμων και των χώρων αναμο-
νής ατόμων με αναπηρία και εμποδιζόμενων ατόμων.
Σε προσθήκες σε νομίμως υφιστάμενα κτίρια της πα-
ρούσας περίπτωσης που έχουν υπόλοιπο συντελεστή 
δόμησης, καθώς και σε περίπτωση νομιμοποίησης αυ-
θαιρέτων κατασκευών σε υφιστάμενα κτίρια τα οποία 
δύναται να ενταχθούν στις διατάξεις του παρόντος, το 
σύνολο των επιφανειών του υπάρχοντος κλιμακοστα-
σίου σύμφωνα με τα προαναφερθέντα μεγέθη και με 
την προϋπόθεση ότι οι αυθαίρετες κατασκευές έχουν 
υλοποιηθεί πριν τις 28.7.2011.
στ. Η επιφάνεια έως και δύο ανοικτών κλιμακοστασίων 
εφόσον εξυπηρετείται στάθμη ορόφου έως 7,50 μ. από 
το οριστικά διαμορφωμένο έδαφος στη θέση αυτή.
ζ. Κλίμακες κινδύνου εφόσον απαιτούνται κατ’ εφαρ-
μογή των διατάξεων του εκάστοτε ισχύοντος κανονι-
σμού πυροπροστασίας, με τις ελάχιστες διαστάσεις τους.
η. Η επιφάνεια κατακόρυφων φρεατίων ανεξαρτήτως 
διαστάσεων, τουλάχιστον 0,50 τ.μ. για τη συλλογή και 
εξυπηρέτηση των μηχανολογικών εγκαταστάσεων, κα-
θώς και η επιφάνεια αιθρίων και όλων των διαμπερών 
μη προσβάσιμων ανοιγμάτων που προκύπτουν από την αρχιτεκτονική λύση (εντός των οποίων μπορούν 
να περιλαμβάνονται υδάτινα στοιχεία ή/και φυτεμένες 
επιφάνειες) ή οδεύσεων που λειτουργούν ως φωταγωγοί 
ή ως αγωγοί κυκλοφορίας του αέρα, όπως καμινάδες 
εξαερισμού, για τον δροσισμό του κτιρίου. Επιπλέον, 
η επιφάνεια κατακόρυφων φρεατίων ανεξαρτήτως δι-
αστάσεων, τουλάχιστον 1,50 τ.μ., που λειτουργούν ως 
φωταγωγοί ή ως αγωγοί κυκλοφορίας του αέρα για φω-τισμό ή δροσισμό του κτιρίου. Οι παραπάνω χώροι δεν συμβάλλουν στις προϋποθέσεις φυσικού φωτισμού και 
αερισμού των χώρων κύριας χρήσης του κτιρίου. Σε αυ-
τούς επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση των προβλεπόμενων 
στην παρ. 3 του άρθρου 15 και στην περ. α της παρ. 2 του 
άρθρου 13, η υποβάθμιση της διαμορφωμένης στάθμης 
του ακαλύπτου χώρου των χώρων αυτών στο εσωτερικό 
του κτιρίου έως τη στάθμη του δαπέδου οποιουδήποτε υπογείου.
θ. Οι υπόγειοι όροφοι και οι επεκτάσεις τους σύμφωνα 
με το άρθρο 17 για :
i. την εξυπηρέτηση χώρων στάθμευσης ανεξάρτητα 
κτιρίων,
ii. τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις απαραίτητες για 
τη λειτουργία του κτιρίου και την υποστήριξη του ενερ-γειακού σχεδιασμού του κτιρίου,
iii. τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις για τη διαχείριση 
και εξοικονόμηση νερού,
iv. τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις ΑΠΕ,
v. τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις μονάδων Συμπα-
ραγωγής Ηλεκτρισμού και θερμό τητας Υψηλής Αποδο-
τικότητας (ΣΗΘΥΑ),
vi. υδατοδεξαμενή ή δεξαμενή συλλογής λυμάτων και 
τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις αυτών
vii. πισίνα – μηχανοστάσιο πισίνας ,viii. λεβητοστάσια, μηχανοστάσια,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11744 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
όπως ορίζεται από τους ειδικούς κανονισμούς που τις 
διέπουν.
ι. Για κτίρια κατοικιών ένας υπόγειος όροφος επιφά-
νειας ίσης με εκείνη που καταλαμβάνει το κτίριο (κά-
λυψη κτιρίου), προοριζόμενος για βοηθητικές χρήσεις, με την προϋπόθεση ότι η οροφή του σε κανένα σημείο δεν υπερβαίνει το 1,20 μ. από την οριστική στάθμη του εδάφους. Ο όροφος αυτός δύναται να έχει κύρια χρήση 
στο σύνολό του ή μερικώς, εφόσον αποτελεί λειτουργικό 
προσάρτημα αυτοτελούς κατοικίας ή κατοικιών και προ-
σμετρηθεί το 50% της επιφάνειας του χώρου της κύριας 
χρήσης στον σ.δ. (στον υπολογισμό αυτό δεν συμπερι-
λαμβάνονται βοηθητικοί χώροι για την εξυπηρέτηση 
του υπογείου της κατοικίας όπως αποθήκες, χώροι υγι-
εινής, σάουνα ή χώρους σπα, διάδρομοι, κλιμακοστάσια, 
ανελκυστήρες). Στην περίπτωση αυτή δεν ισχύουν οι 
απαιτήσεις περί φυσικού φωτισμού και αερισμού.
Στις περιπτώσεις κτιρίων κατοικιών που έχουν κύρια 
χρήση στον υπόγειο όροφο μπορεί να κατασκευάζεται 
επιπλέον ένας ή περισσότεροι υπόγειοι όροφοι προ-οριζόμενοι για βοηθητικές χρήσεις, όπως αποθήκες, 
χώροι υγιεινής, σάουνα ή χώρους σπα, διάδρομοι, κλι-
μακοστάσια, ανελκυστήρες,. Η μέγιστη επιφάνεια των 
παραπάνω βοηθητικών χρήσεων ισούται με εκείνη που 
καταλαμβάνει το κτίριο (κάλυψη κτιρίου) και δύνανται 
να τοποθετούνται και σε επεκτάσεις υπογείων σύμφωνα 
με το άρθρο 17.
Το λεβητοστάσιο και η αποθήκη του επιτρέπεται να 
βρίσκονται κατ’ επέκταση του υπογείου χώρου κύριας 
χρήσης κατοικίας, αρκεί να αποτελεί ανεξάρτητο πυ-
ροδιαμέρισμα και να έχει έξοδο προς ακάλυπτο χώρο 
του οικοπέδου ανεξάρτητη του υπολοίπου χώρου του 
υπογείου.
ια. Στα ειδικά κτίρια και κτίρια μικτής χρήσης, εφό-
σον κατασκευάζονται στο ισόγειο άλλες χρήσεις εκτός 
κατοικίας, ένας υπόγειος όροφος επιφάνειας ίσης με 
εκείνη που καταλαμβάνουν οι άλλες χρήσεις, ποσοστό 
του οποίου μέχρι 50% μπορεί να προορίζεται για κύρια 
χρήση με την προϋπόθεση τήρησης των κανονισμών 
λειτουργίας του, ανεξάρτητα εκπλήρωσης προϋποθέ-
σεων φυσικού φωτισμού - αερισμού. Το υπόλοιπο 50% δύναται είτε να αποτελεί χώρο κύριας χρήσης ο οποίος 
προσμετράται στον σ.δ. (στον υπολογισμό αυτό δεν συ-
μπεριλαμβάνονται βοηθητικοί χώροι για την εξυπηρέ-τηση του υπογείου του κτιρίου όπως αποθήκες, χώροι 
υγιεινής, σάουνα ή χώρους σπα, διάδρομοι, κλιμακοστά-
σια, ανελκυστήρες), είτε να διατίθεται αποκλειστικά για 
βοηθητικές χρήσεις (όπως αποθήκες, χώροι υγιεινής, 
σάουνα ή χώρους σπα, διάδρομοι, κλιμακοστάσια, ανελ-
κυστήρες), εφόσον λειτουργικά είναι προσάρτημα των 
χώρων κύριας χρήσης. Οι παραπάνω βοηθητικές χρήσεις 
δύνανται να τοποθετούνται και σε επεκτάσεις υπογείων σύμφωνα με το άρθρο 17 και η μέγιστη επιφάνεια των 
παραπάνω βοηθητικών χρήσεων ισούται με εκείνη που καταλαμβάνει το κτίριο (κάλυψη κτιρίου).
Για την εξυπηρέτηση των υπόλοιπων χρήσεων της 
ανωδομής μπορεί να κατασκευάζεται επιπλέον ένας 
υπόγειος όροφος προοριζόμενος για βοηθητικές χρή-
σεις, όπως οι αναφερόμενες στο προηγούμενο εδάφιο. Η μέγιστη επιφάνεια των παραπάνω βοηθητικών χρήσεων 
ισούται με εκείνη που καταλαμβάνει το κτίριο (κάλυψη 
κτιρίου) και δύνανται να τοποθετούνται και σε επεκτά-σεις υπογείων σύμφωνα με το άρθρο 17. Ο όροφος αυ-τός δύναται να κατανέμεται σε περισσότερους του ενός 
υπογείου ορόφους αρκεί το άθροισμά τους να μην υπερ-
βαίνει την κάλυψη του κτιρίου, με εξαίρεση την περ. ιβ΄.
Το λεβητοστάσιο και η αποθήκη του επιτρέπεται να 
βρίσκεται κατ’ επέκταση του υπογείου χώρου κύριας 
χρήσης, αρκεί να αποτελεί ανεξάρτητο πυροδιαμέρισμα 
και να έχει έξοδο προς ακάλυπτο χώρο του οικοπέδου ανεξάρτητη του υπολοίπου χώρου του υπογείου.
ιβ. 1. Για ειδικά κτίρια, ο πρώτος υπόγειος όροφος κύ-
ριας χρήσης κτιρίου θεάτρου, μουσείου, νοσοκομείου 
ή θεραπευτηρίου, εκπαιδευτη ρίου, ξενοδοχείου, ερευ-
νητικού κέντρου, πολυκινηματογράφων, ανεξάρτητα 
εκπλήρωσης προϋποθέσεων φυσικού φωτισμού - αε-
ρισμού, επιφάνειας ίσης με εκείνη που καταλαμβάνει 
το κτίριο, καθώς και αυτής εκτός του περιγράμματος 
της ανωδομής σύμφωνα με την περ. β’ της παρ. 6 του 
άρθρου 17, εφόσον στο εκτός του περιγράμματος τμήμα 
εξυπηρετούνται χώροι στάθμευσης, χώροι μηχανολο-
γικών εγκαταστάσεων για τη λειτουργία του κτιρίου ή 
και απαραίτητων για την υποστήριξη του ενεργειακού 
σχεδιασμού του κτιρίου, χώροι για τη διαχείριση και εξοι-
κονόμηση νερού, χώροι για Α.Π.Ε., χώροι για μονάδες 
Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής 
Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ), χώροι για υδατοδεξαμενή ή δεξαμε-
νή συλλογής λυμάτων, χώροι για πισίνα - μηχανοστάσιο 
πισίνας, χώροι για σάουνα - σπα, αποθήκες, χώροι υγι-
εινής, διάδρομοι, κλιμακοστάσια, ανελκυστήρες, όπως 
ορίζονται από τους ειδικούς κανονισμούς που διέπουν τις εγκαταστάσεις αυτές.
2. Ειδικά για κτίρια προσωρινής διαμονής (τουριστικά 
καταλύματα), υπόγειους χώρους συνολικής επιφάνειας 
έως την πραγματοποιούμενη κάλυψη του κτιρίου για 
χρήσεις εγκαταστάσεων άθλησης όπως τα κολυμβητή-ρια, γυμναστήρια, σάουνες και οι αίθουσες πολλαπλών 
χρήσεων, καθώς και διαδρόμους επικοινωνίας, κλιμα-
κοστάσια και ανελκυστήρες που βρίσκονται σε υπόγεια 
τμήματα, ανεξαρτήτως θέσης ή στάθμης υπογείου, ακό-
μη και αν εξυπηρετούν συνεπίπεδους χώρους κύριας 
χρήσης, ανεξαρτήτως του εάν πληρούνται οι προϋπο-
θέσεις του φυσικού φωτισμού αερισμού.
3. Ειδικά για κτίρια βιομηχανίας - βιοτεχνίας και:i. οι βάσεις έδρασης του μηχανολογικού εξοπλισμού, 
δεξαμενές και μεταλλικές εν γένει κατασκευές για την 
στήριξη ταινιοδρόμων βιομηχανικών εγκαταστάσεων, 
μεταλλικές κατασκευές, όπως στέγαστρα, μη περίκλει-
στα υπόστεγα, φορείς στήριξης ή προστασίας μηχανο-λογικού εξοπλισμού, υπόγεια τούνελ καλωδίων,
ii. τα SILO εφόσον πρόκειται για μηχανολογικό εξοπλι-
σμό και όχι για κατασκευές από σκυρόδεμα,
iii. υποσταθμοί ρεύματος, ΚΑΦΑΟ,
iv. στέγαστρα προφύλαξης μηχανολογικού εξοπλι-
σμού,
v. φυλάκια στην είσοδο της εγκατάστασης.
ιγ. Ενιαίος χώρος στάθμευσης στεγασμένος μέγιστου 
ύψους 2,60 μ., ανοιχτός από όλες τις πλευρές, σε θέση 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11745 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
εκτός της επιφάνειας του προκηπίου και σε επαφή με τα 
πλάγια ή πίσω όρια του οικοπέδου, με μήκος μικρότερο 
ή ίσο με το 1/2 του μήκους των πλευρών στις οποίες 
εφάπτεται και εφόσον εξασφαλίζεται η υποχρεωτική 
φύτευση. Όταν ο ενιαίος χώρος στάθμευσης φυτεύεται 
πάνω από την πλάκα του, σε ελάχιστο πάχος εδάφους σα-
ράντα (40) εκατοστών, προσμετράται στον υπολογισμό 
της φύτευσης. Στο μέγιστο ύψος του παραπάνω χώρου 
δεν συμπεριλαμβάνεται το ελάχιστο πάχος εδάφους, 
όταν φυτεύεται.
ιδ. Εσωτερικοί εξώστες (πατάρια) με συνολικό καθαρό 
εμβαδόν (χωρίς να συμπεριλαμβάνονται οι εξωτερικοί τοίχοι τους) μικρότερο ή ίσο του 25% της δόμησης του 
κτιρίου, χωρίς να αποτελούν ανεξάρτητο όροφο, χω-
ρίς να δημιουργούν ανεξάρτητη ιδιοκτησία και εφόσον 
ο χώρος κάτω από αυτόν διασφαλίζει προϋποθέσεις 
ύψους χώρου κύριας χρήσης. Εσωτερικοί εξώστες (πα-τάρια) σε περίπτωση προσθήκης καθ’ ύψος σε νομίμως 
υφιστάμενα κτίρια που έχουν υπόλοιπο συντελεστή 
δόμησης, με συνολικό καθαρό εμβαδόν (χωρίς να συ-
μπεριλαμβάνονται οι εξωτερικοί τοίχοι τους) μικρότερο 
ή ίσο του 25% της επιτρεπόμενης δόμησης, σύμφωνα με 
τους όρους δόμησης που ισχύουν κατά το χρόνο έκδο-σης της άδειας δόμησης προσθήκης. Στον υπολογισμό 
των παραπάνω ποσοστών των εσωτερικών εξωστών 
δεν προσμετράται η κλίμακα ανόδου και οι διάδρομοι 
προς αυτούς.
ιε. Σοφίτες με συνολικό εμβαδόν μικρότερο ή ίσο του 
1/2 του χώρου του υποκείμενου ορόφου με τον οποίο 
συνδέονται λειτουργικά, χωρίς να αποτελούν ανεξάρτη-
το όροφο. Ως υποκείμενος όροφος νοείται η συνολική 
επιφάνεια της κάτοψης συμπεριλαμβανομένων των τοί-
χων που την ορίζουν. Εφόσον κάτω από τη σοφίτα υπάρ-
χει πατάρι ως υποκείμενος όροφος νοείται ο όροφος 
κάτω από το πατάρι. Στο συνολικό εμβαδόν των σοφιτών 
δεν προσμετράται η κλίμακα ανόδου προς αυτές με τους 
διαδρόμους της.
ιστ. Οι κατασκευές που ορίζονται στα άρθρα 16, 17 
και 19 με τις ελάχιστες διαστάσεις που προβλέπονται 
σε αυτά, πλην του ηλιακού χώρου.
ιζ. Ο ελεύθερος χώρος που δημιουργείται όταν το κτί-
ριο κατασκευάζεται σε υποστυλώματα (πιλοτή) και που 
μπορεί και να εκτείνεται και σε διαφορετικά επίπεδα, 
εφόσον έχει:
i) επιφάνεια τουλάχιστον ίση με το 50% της επιφάνειας 
που καταλαμβάνει το κτίριο,
ii) στάθμη δαπέδου έως 0,50 μ. πάνω ή κάτω (± 0,50 μ.) 
από την οριστική στάθμη εδάφους σε κάθε σημείο του,
iii) ελεύθερο ύψος τουλάχιστον το προβλεπόμενο για 
χώρο κύριας χρήσης και εφόσον,
iv) υπάρχει λειτουργική σύνδεση όλων των επιπέδων 
όπου εκτείνεται.
Στην παρούσα περίπτωση δεν προσμετρώνται επί-
σης χώροι κλιμακοστασίων, ανελκυστήρων, εισόδων και 
αποθήκης εξυπηρέτησης περιβάλλοντα χώρου επιφά-
νειας έως 40 τ.μ. για κάθε συγκρότημα κλιμακοστασίου.
ιη. Η επιφάνεια της παρόδιας στοάς όπως ορίζεται στο 
άρθρο 22.
ιθ. Η επιφάνεια της θερμομόνωσης ή του θερμομο-
νωτικού στοιχείου πλήρωσης, όπως θερμομονωτικά λιθοσώματα και λοιπά θερμομονωτικά στοιχεία, στο 
σύνολό της, οι επενδύσεις του κτιρίου, όπως διακοσμη-
τική λιθοδομή, μεταλλικές και ξύλινες επενδύσεις, μαρ-
μαρόπλακες και λοιπές επενδύσεις, πάχους έως είκοσι 
(20) εκατοστά πέραν της θερμομόνωσης και τα επιχρί-
σματα. Τα παραπάνω δύνανται να βρίσκονται εντός των 
πλαγίων αποστάσεων Δ ή δ και εκτός της οικοδομικής γραμμής. Όταν η οικοδομική γραμμή ταυτίζεται με την 
ρυμοτομική, τα παραπάνω κατασκευάζονται σε ύψος 
τριών (3) τουλάχιστον μέτρων από την οριστική στάθμη 
του πεζοδρομίου ή την οριστική στάθμη του παραχω-ρημένου χώρου.
κ. Σε υφιστάμενα κτίρια η επιφάνεια που προκύπτει 
από την προσθήκη εξωτερικής θερμομόνωσης, οι επεν-
δύσεις του κτιρίου, όπως διακοσμητική λιθοδομή, μεταλ-
λικές και ξύλινες επενδύσεις, καθώς και μαρμαρόπλακες, 
πάχους έως είκοσι (20) εκατοστά πέραν της θερμομόνω-
σης, τα επιχρίσματα, καθώς και η επιφάνεια του πάχους 
παθητικών ηλιακών και φωτοβολταϊκών συστημάτων, 
για διάσταση μέχρι δεκαπέντε (15) εκατοστών, έστω και 
αν δεν τηρούνται οι πλάγιες αποστάσεις Δ ή η οικοδομι-
κή γραμμή σε περίπτωση ύπαρξης προκηπίου, ακόμη και 
στην περίπτωση που υπάρχει στο ακίνητο υπόλοιπο πο-
λεοδομικών μεγεθών. Όταν η οικοδομική γραμμή ταυτί-
ζεται με τη ρυμοτομική, τα παραπάνω κατασκευάζονται 
σε ύψος τριών (3) τουλάχιστον μέτρων από την οριστική 
στάθμη του πεζοδρομίου ή την οριστική στάθμη του 
παραχωρημένου χώρου.
κα. Η επιφάνεια του σεισμικού αρμού που προβλέπε-
ται από τις κείμενες διατάξεις στις όμορες ιδιοκτησίες 
και όπου αυτό επιβάλλεται από τη στατική μελέτη του 
κτιρίου. Η επιφάνεια του σεισμικού αρμού, δύναται να 
εμπεριέχεται στο πάχος της εξωτερικής θερμομόνωσης.
κβ. i. Η επιφάνεια που καταλαμβάνει η περιμετρική 
φέρουσα τοιχοποιία, ή
ii. ο περιμετρικός φέρων οργανισμός και οι τοίχοι 
πλήρωσής του, αμφότεροι από φυσικά ανακυκλώσιμα 
πρωτογενή υλικά, όπως πέτρα, ξύλο, λάσπη., ή
iii. η επιφάνεια που καταλαμβάνει η μικτή κατασκευή, η 
οποία αποτελείται από φέροντα οργανισμό, μεταλλικό ή 
από οπλισμένο σκυρόδεμα εσωτερικά, από τοίχους πλή-
ρωσης από φυσικά, ανακυκλώσιμα και πρωτογενή υλικά, 
όπως πέτρα, ξύλο, λάσπη και εξωτερικά περιμετρικά από 
τοιχοποιία (φέρουσα ή μη) από φυσικά ανακυκλώσιμα 
πρωτογενή υλικά, όπως πέτρα, ξύλο, λάσπη, πενήντα 
(50) τουλάχιστον εκατοστών.
Ανάμεσα στο εσωτερικό και το εξωτερικό τμήμα της 
παραπάνω κατασκευής δύναται να τοποθετηθεί θερμο-
μόνωση, η οποία δεν προσμετράται στον συντελεστή 
δόμησης.
Η διάταξη εφαρμόζεται σε νέες κατασκευές, συμπερι-
λαμβανονομένων και των υπόσκαφων κτιρίων. Σε περί-
πτωση προσθήκης σε υφιστάμενη οικοδομή με φέρουσα 
τοιχοποιία κατά τα ανωτέρω, η φέρουσα τοιχοποιία του 
υφισταμένου κτιρίου προσμετράται στο συντελεστή 
δόμησης.
κγ. Η επιφάνεια στεγασμένης πλατφόρμας ανελκυστή-
ρα οχήματος εμβαδού μέχρι 25 τ.μ.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11746 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
κδ. Το 50% της επιφάνειας των υπόσκαφων κτιρίων ή 
τμήματος κτιρίων για χρήση κατοικίας και το 20% για άλ-
λες χρήσεις, όταν είναι κατασκευές που διαθέτουν μόνο 
μία (1) όψη όπως αυτή ορίζεται με μία ενιαία επιφάνεια, σε γενική κάτοψη δεν φέρουν οποιοδήποτε ίχνος κατα-
σκευής επί του εδάφους (εξαιρουμένων των ανοιγμάτων 
για αερισμό και φωτισμό), η στέγη τους είναι προσβά-σιμη και καλύπτεται με το υλικό του φυσικού εδάφους της περιοχής, αποτελεί συνέχεια του φυσικού εδάφους 
και δεν διαφοροποιείται ως προς το προϋπάρχον φυσικό 
έδαφος.
Για την εκπλήρωση των προβλεπόμενων από τις γενι-
κές πολεοδομικές διατάξεις αερισμό και φωτισμό επιτρέ-
πεται η κατασκευή κατακόρυφων διόδων εντός ή εκτός 
του περιγράμματος του κτιρίου, μέγιστης διάστασης δύο 
(2,00) μέτρων και μήκους ως το περίγραμμα του κτιρίου, 
η επιφάνεια των οποίων δεν προσμετράται στη δόμηση. 
Επιτρέπεται η στέγαση των κατακόρυφων διόδων με σκί-
αστρα από ύφασμα, καλαμωτή, καθώς και από διαφανή 
στοιχεία και κινητά στοιχεία.
Επιτρέπεται η κατασκευή υπογείων ορόφων κάτω από 
το υπόσκαφο σύμφωνα με το παρόν άρθρο.
Επιτρέπεται η δημιουργία υπόσκαφου κτιρίου σε δια-
φορετικό επίπεδο και σε διαφορετικό προσανατολισμό εντός τμήματος του περιγράμματος άλλου υπόσκαφου 
κτιρίου, εφόσον αιτιολογείται από τον αρχιτεκτονικό σχε-
διασμό και ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Σε αυτήν την περίπτωση επιτρέπεται η κατακόρυφη σύνδεση μεταξύ των υπόσκαφων.
Δεν απαιτείται οποιαδήποτε ελάχιστη απόσταση μετα-
ξύ υπόσκαφου κτιρίου και μη υπόσκαφου κτιρίου, όταν η υψομετρική τους διαφορά είναι τουλάχιστον τρία (3) μέτρα.
Δύναται η σύνδεση υπόσκαφου κτιρίου με μη υπό-
σκαφο κτίριο είτε μέσω κατακόρυφης διόδου είτε μέσω 
σύνδεσης του υπογείου τμήματος του μη υπόσκαφου 
κτιρίου με το υπόσκαφο κτίριο.
Δεν επιτρέπεται η κατασκευή υπέργειου κτίσματος 
εντός του περιγράμματος του υπόσκαφου κτιρίου.
Δεν επιτρέπεται η αλλοίωση του φυσικού εδάφους 
πέραν των απαραίτητων εργασιών και διαμορφώσεων 
για την κατασκευή του υπόσκαφου κτιρίου.
Τα υπόσκαφα κτίρια κατασκευάζονται μετά από έγκρι-
ση του αρμόδιου Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Για την 
εξασφάλιση αερισμού και φωτισμού, η μοναδική όψη 
υπόσκαφων κτιρίων ή τμήματος αυτών μπορεί να μην 
ακολουθεί τους μορφολογικούς κανόνες της περιοχής, 
μετά από έγκριση της σχετικής μελέτης από το αρμόδιο 
Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής.
Για την κατασκευή υπόσκαφων κτιρίων επιτρέπεται η 
εκσκαφή χωρίς τους περιορισμούς της παρ. 4 του άρ-
θρου 15.
Οι διατάξεις οι οποίες ρυθμίζουν την κατασκευή υπό-
σκαφων κτιρίων εφαρμόζονται και στα νησιά, στα οποία 
η δόμηση, στις εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών περιοχές ρυθμίζεται από ειδικές διατάξεις, μη εφαρμο-ζόμενης της προϋπόθεσης που τάσσει η περ. α’ της παρ. 
3 του άρθρου 31 του ν. 3937/2011 (Α’ 60), αποκλειστικά και μόνο για την κατασκευή υπόσκαφων κτιρίων.κε. Κλειστός χώρος συλλογής και αποθήκευσης απορ-
ριμμάτων, προσβάσιμος από τον δρόμο για την αποκομι-
δή, ύψους έως δύο (2,00) μ. και επιφανείας έως δύο (2,00) 
τ.μ. για κτίρια μιας κατοικίας προσαυξανόμενος κατά 
ένα (1,00) τ.μ. ανά 5 κατοικίες και μέχρι πέντε (5,00) τ.μ. 
μέγιστο και με την προϋπόθεση ότι ο χώρος δεσμεύεται 
συμβολαιογραφικά για τη χρήση αυτή.
κστ. Διπλά ενεργειακά κελύφη σε νέα και υπάρχοντα 
κτίρια ή κατασκευές για τη δημιουργία φυτεμένων τοί-
χων, μέγιστου πλάτους μέχρι 0,70 μ. για επιφάνεια έως 
50% της συνολικής επιφάνειας των περιμετρικών όψεων 
του κτιρίου.
κζ. Η επιφάνεια έως 1,60 X 1,90 για πρόβλεψη ή κατα-
σκευή ανελκυστήρα σε κτίρια που δεν υπάρχει απαίτη-
ση κατασκευής ανελκυστήρα, με την προϋπόθεση ότι 
ο ανελκυστήρας θα ικανοποιεί τουλάχιστον τις προδια-
γραφές, που προβλέπονται από την κείμενη νομοθεσία, 
για άτομα με αναπηρία ή εμποδιζόμενα άτομα (ΕΛΟΤ-ΕΝ 
81-70).
κη. Χώρος τοποθέτησης μετρητικών και ρυθμιστικών 
διατάξεων φυσικού αερίου.
κθ. Το καθαρό εμβαδόν αιθρίων και οποιασδήποτε 
μορφής διαμπερών ανοιγμάτων του κτιρίου, κάθετων ή 
οριζόντιων ή και με τεθλασμένες ή καμπύλες διαδρομές, 
ανεξαιρέτως διαστάσεων σε οποιοδήποτε όροφο του 
κτιρίου δημιουργούνται. Σε κτίρια όλων των χρήσεων 
επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση των προβλεπόμενων στην 
παρ. 3 του άρθρου 15 και στην παρ. 2α του άρθρου 13, 
η υποβάθμιση της διαμορφωμένης στάθμης του ακαλύ-
πτου χώρου του αιθρίου στο εσωτερικό του κτιρίου έως 
τη στάθμη του δαπέδου οποιουδήποτε υπογείου στο 
οποίο υπάρχουν και χώροι κύριας χρήσης. Στην παρα-πάνω περίπτωση, ο ακάλυπτος χώρος του αιθρίου φυ-
τεύεται υποχρεωτικά κατά τα 2/3 αυτού και περιβάλλεται 
από όλες τις πλευρές του από το κτίριο.
λ. Οι κλειστοί εσωτερικοί εξώστες (κλειστά πατάρια) 
και οι υποκείμενοι αποθηκευτικοί χώροι μέγιστου πλά-
τους 2,20 μ..
λα. Οι κατασκευές που επιβάλλονται μετά την ανεύ-
ρεση αρχαίων μνημείων, για την προστασία και ανάδει-
ξη αυτών από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου 
Πολιτισμού και Αθλητισμού. Οι παραπάνω κατασκευές 
δύνανται να βρίσκονται εντός των πλαγίων αποστάσεων 
Δ ή δ και εντός του προκηπίου.
λβ. Οι επιφάνειες μη προσβάσιμων χώρων, με εξαίρεση 
την πρόσβαση για συντήρηση εγκαταστάσεων, με μέγι-
στο ύψος τα δύο (2,00) μ. κάτω από ασκεπείς κατασκευές 
για την υποδοχή φυτεμένων επιφανειών και στοιχείων 
νερού, με τις απαραίτητες για τη λειτουργία τους εγκα-
ταστάσεις που προκύπτουν από την υποβάθμιση των 
δαπέδων δωμάτων κτιρίου ή δωμάτων ορόφων.
λγ. Ειδικά ως προς τα ψηλά κτίρια, δεν προσμετρώνται 
στον συντελεστή δόμησης και οι ακόλουθοι χώροι, εφό-
σον υλοποιούνται εντός της επιτρεπόμενης κάλυψης:
λγα. Όροφοι ή τμήματα ορόφων που περιλαμβά-
νουν αποκλειστικά ηλεκτρομηχανολογικές εγκατα-
στάσεις απαραίτητες για τη λειτουργία του κτιρίου και 
την υποστήριξη του ενεργειακού σχεδιασμού του, για 
τη διαχείριση και εξοικονόμηση νερού, ΑΠΕ, μονάδων 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11747 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και θερμότητας Υψηλής 
Αποδοτικότητας (ΣΗΘΥΑ), για χρήση υδατοδεξαμενής ή 
δεξαμενής συλλογής λυμάτων ή πισίνας, όπως ορίζεται 
από τους ειδικούς κανονισμούς που τις διέπουν.
λγβ. Χώροι που απαιτούνται από τους εκάστοτε ισχύ-
οντες κανονισμούς για την ενεργητική και παθητική πυροπροστασία, ιδίως κλιμακοστάσια διαφυγής και 
ανελκυστήρες .
λγγ. Όροφοι που απαιτούνται για τη στατική επάρκεια 
του κτιρίου ή/και για λόγους αντισεισμικής προστασίας, 
εφόσον σε αυτούς δεν εγκαθίσταται καμία κύρια χρήση.
λγδ. Οι στεγασμένοι χώροι στάθμευσης που απαιτού-
νται κατά τις οικείες διατάξεις για την εξυπηρέτηση των αναγκών του κτιρίου και οι απαραίτητες για τη λειτουρ-
γία των χώρων αυτών εγκαταστάσεις (υπέργεια γκαράζ), 
εφόσον υλοποιούνται εντός της επιτρεπόμενης κάλυψης 
και μέχρι ύψος που δεν υπερβαίνει το 10% του συνο-
λικού ύψους τους. Για την κατασκευή ψηλών κτιρίων 
μπορούν να χορηγούνται παρεκκλίσεις από τις διατά-
ξεις των άρθρων 13 και 14, με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά από γνωμοδότηση 
του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Σε περίπτω-
ση που τα κτίρια αυτά βρίσκονται εντός κηρυγμένου 
αρχαιολογικού χώρου, ιστορικού τόπου ή άλλης προ-
στατευόμενης περιοχής, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3028/2002 (Α΄ 153), απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού.»
2. Η περ. δ΄ της παρ. 1 και η περ. ε΄ της παρ. 4 του άρ-
θρου 12 του ν. 4067/2012 (Α΄ 179), τροποποιούνται και 
το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 12
Ποσοστό κάλυψης
1. α) Το ποσοστό κάλυψης του οικοπέδου δεν μπορεί 
να υπερβαίνει το 60% της επιφάνειάς του. Στην περίπτω-
ση που δεν εξασφαλίζεται κάλυψη 120 τ.μ. το μέγιστο 
ποσοστό κάλυψης προσαυξάνεται έως τα 120 τ.μ. εφό-
σον η κάλυψη δεν υπερβαίνει το 70% του οικοπέδου.
β) Κατά την αναθεώρηση, επέκταση ή έγκριση ρυμο-
τομικών σχεδίων ή τροποποίηση των όρων δόμησης 
περιοχής μπορεί να καθορίζονται διαγράμματα κάλυ-
ψης ανεξαρτήτως ποσοστού, σε ολόκληρη ή σε τμήμα της σχετικής περιοχής, εφόσον αιτιολογούνται από την 
αντίστοιχη μελέτη της περιοχής.
γ) Σε οικόπεδο, με περισσότερα από ένα πρόσωπα 
σε κοινόχρηστους χώρους, όπου τυχόν ισχύουν διαφο-
ρετικά ποσοστά κάλυψης, εφαρμόζεται σαν ποσοστό 
κάλυψης του όλου οικοπέδου ο αριθμητικός μέσος των 
ποσοστών κάλυψης.
δ) Ο υποχρεωτικός ακάλυπτος χώρος του οικοπέδου 
που αφήνεται σε επαφή, με ένα ή περισσότερα όρια του 
οικοπέδου, έχει διαστάσεις τουλάχιστον δ ή Δ.
2. Σε συνιδιόκτητα οικόπεδα με κάθετη ή οριζόντια 
ιδιοκτησία που έχει συσταθεί κατά τις διατάξεις του 
ν. 1024/1971 (Α΄ 232) και έχει εκδοθεί άδεια πριν από 
τη μεταβολή γενικών ή ειδικών διατάξεων που αφορούν 
την επιτρεπόμενη κάλυψη, προκειμένου για έκδοση 
άδειας δόμησης ο κάθε συνιδιοκτήτης χρησιμοποιεί το 
ποσοστό κάλυψης που του αναλογεί σύμφωνα με την επιτρεπόμενη κάλυψη που ισχύει κατά το χρόνο έκδοσης 
της άδειας δόμησης.
3. Στον υπολογισμό της επιτρεπόμενης κάλυψης του 
οικοπέδου: προσμετράται η επιφάνεια που ορίζεται από 
τις προβολές των περιγραμμάτων όλων των κτιρίων, 
όπως αυτά ορίζονται από τους κλειστούς και τους στε-γασμένους χώρους των κτιρίων όπως αναφέρεται στην παράγραφο 5β του άρθρου 11 και από τους ανοικτούς ημιυπαίθριους χώρους, πάνω σε οριζόντιο επίπεδο.
4. Στον υπολογισμό της επιτρεπόμενης κάλυψης του 
οικοπέδου δεν προσμετρώνται οι επιφάνειες των ορθών 
προβολών σε οριζόντιο επίπεδο :
α. Τμημάτων του ακάλυπτου χώρου που εισέχουν στο 
κτίριο, ανεξάρτητα από το πλάτος και το βάθος τους, 
ακόμη και εάν περιλαμβάνουν φέρον στοιχείο.
β. Ανοιχτών και κλειστών εξωστών.
γ. Χώρων και κατασκευών που αναφέρονται στις περι-
πτώσεις ιγ΄, ιθ΄, κ΄, κα΄, κβ΄, κγ΄, κε΄, κστ΄, κη΄ και λα΄ της παραγράφου 6 του άρθρου 11.
δ. Χώρων και κατασκευών όπως ορίζονται στα άρθρα 
16 και 17 με τις ελάχιστες διαστάσεις που προβλέπονται 
σε αυτά.
ε. Αίθριων, ηλιακών αίθριων, οποιασδήποτε μορφής 
διαμπερών ανοιγμάτων και κατακόρυφων φρεατίων του 
κτιρίου, ανεξαιρέτως διαστάσεων, στην περίπτωση που 
ξεκινούν κάτω ή από τη στάθμη του οριστικά διαμορ-
φωμένου εδάφους και μόνο για το τμήμα εκείνο που δεν 
καλύπτεται με ανωδομή.
στ. Το 50% της επιφάνειας των υπόσκαφων κτιρίων 
ή τμήματος κτιρίων για χρήση κατοικίας και το 20% για 
άλλες χρήσεις. Σε περίπτωση κατασκευής υπόσκαφου 
κτιρίου το ποσοστό κάλυψης δύναται να αυξάνεται, χω-ρίς όμως να υπερβαίνει το 70%.
ζ. Η επιφάνεια της στοάς όταν κατασκευάζεται χωρίς 
υποστυλώματα και χωρίς την κατασκευή ορόφου πάνω 
από την επιφάνεια αυτή.
η. Κλίμακες κινδύνου εφόσον απαιτούνται κατ’ εφαρ-
μογή των διατάξεων του εκάστοτε ισχύοντος κανονι-
σμού πυροπροστασίας και μόνο σε υφιστάμενα πριν την 
ισχύ του κανονισμού κτίρια στα οποία έχει εξαντληθεί 
το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης του οικο-
πέδου.»
3. Η παρ. 2 του άρθρου 13 του ν. 4067/2012 τροποποι-
είται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 13
Συντελεστής Όγκου
1. Για τον υπολογισμό της επιτρεπόμενης κατ’ όγκον 
εκμετάλλευσης του οικοπέδου σ.ο. εφαρμόζονται οι 
ακόλουθες σχέσεις :
α) (σ.ο.) = 5,00 x (σ.δ.),
όπου (σ.δ.) ο αντίστοιχος συντελεστής δόμησης του 
οικοπέδου κατά περίπτωση και αφορά κτίρια ανεξάρ-
τητα από το ύψος τους,
β) (σ.ο.) = 5,50 x (σ.δ.),
για κτίρια με μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος μικρότερο 
ή ίσο των 8,50 μ. και ειδικά κτίρια.
2. Για τον υπολογισμό του πραγματοποιούμενου συ-
ντελεστή όγκου σ.ο. :
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11748 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
α) Προσμετρώνται :
- ο όγκος των χώρων που προσμετρώνται στο συντε-
λεστή δόμησης (ο όγκος των χώρων του υπογείου που 
προσμετρώνται στο συντελεστή δόμησης υπολογίζεται 
από την οριστική στάθμη του εδάφους και άνω),
- ο όγκος των ανοικτών ημιυπαίθριων χώρων,
- ο όγκος των χώρων που ορίζονται στις περ. β΄, δ΄, 
ε΄, ιδ΄, ιε΄, κζ΄, λ΄, λβ΄ και λγ΄ της παρ. 6 του άρθρου 11,
- ο χώρος της στέγης μόνον όταν αυτή δεν είναι υπο-
χρεωτική,
- ο χώρος υπογείου από την οριστική στάθμη εδάφους 
και άνω.
β) Δεν προσμετρώνται :- όλες οι περιπτώσεις της παρ. 6 του άρθρου 11 εκτός 
των περ. β΄, δ΄, ε΄, ιδ΄, ιε΄, κζ΄, λ΄, λβ΄ και λγ΄,
- ο χώρος της στέγης (συμπεριλαμβανομένων των κα-
τασκευών που βρίσκονται εντός αυτού όπως πατάρια, 
σοφίτες και μόνο για το τμήμα αυτών των κατασκευών 
που βρίσκονται εντός του ύψους της υποχρεωτικής στέ-
γης) όταν αυτή είναι υποχρεωτική.
3. Για την κατασκευή κτιρίων ειδικής αρχιτεκτονικής 
σχεδίασης, όπως ορίζονται κάθε φορά στην κείμενη νο-
μοθεσία, μπορούν να χορηγούνται παρεκκλίσεις από τις 
διατάξεις της παραγράφου 1, με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά από γνωμοδότηση 
του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Σε περίπτω-
ση που τα κτίρια αυτά βρίσκονται εντός κηρυγμένου 
αρχαιολογικού χώρου, ιστορικού τόπου ή άλλης προ-
στατευόμενης περιοχής, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3028/2002 (Α΄ 153), απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού.»
Άρθρο 105
Θέση κτιρίου και εγκαταστάσεων - Τροποποίηση του άρθρου 14 του ν. 4067/2012
Το άρθρο 14 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) τροποποιείται 
ως εξής:
«Άρθρο 14
Θέση κτιρίου και εγκαταστάσεων
1. Η τοποθέτηση του κτιρίου στο οικόπεδο σε περιοχές 
που εντάχθηκαν στο σχέδιο πριν την έναρξη ισχύος των 
διατάξεων του ν. 1577/1985 (Α΄ 210), γίνεται σύμφωνα με 
τις ακόλουθες διατάξεις και διασφαλίζει την απρόσκο-
πτη πρόσβαση ατόμων με αναπηρία ή εμποδιζόμενων ατόμων σ’ αυτό:
α) η όψη του κτιρίου στο πίσω όριο του οικοπέδου 
απέχει κατ’ ελάχιστο απόσταση Δ από αυτό. Αν δεν υφί-
σταται πίσω όριο λόγω σχήματος του οικοπέδου, δεν 
είναι υποχρεωτική η απόσταση αυτή.
β) όταν στο κοινό πλάγιο όριο όμορων οικοπέδων 
υπάρχει κτίσμα σε απόσταση μεγαλύτερη του ενός μέ-
τρου και μικρότερη ή ίση του δ από το κοινό όριο και έχει 
ανοίγματα στην πλευρά αυτή, το κτίριο οφείλει να έχει 
κατ’ ελάχιστο απόσταση δ από το κοινό πλάγιο όριο μόνο 
κατά το τμήμα του οικοπέδου που υπάρχει το παραπάνω 
κτίσμα του όμορου οικοπέδου. Σε κάθε άλλη περίπτωση 
το κτίριο δύναται να εφάπτεται στο κοινό πλάγιο όριο.
γ) όταν σε οποιοδήποτε τμήμα των πίσω ή πλάγιων ορίων του οικοπέδου εφάπτεται κτίριο οποιασδήποτε 
χρήσης και χρονολογίας κατασκευής, το κτίριο μπορεί 
να εφάπτεται στα όρια αυτά.
δ) όταν το όμορο οικόπεδο είναι αδόμητο ή έχει κτίσμα 
που έχει κατασκευαστεί πριν από την ένταξη της περιο-χής σε σχέδιο, το κτίριο επιτρέπεται να εφάπτεται ή να απέχει από το πλάγιο κοινό όριο απόσταση δ.
ε) όταν το οικόπεδο βρίσκεται σε περιοχές που προ-
βλεπόταν, λόγω συστημάτων δόμησης που ίσχυαν πριν από την ισχύ του ν. 1577/1985, η τοποθέτηση του κτιρί-ου σε επαφή με πλάγιο κοινό όριο, το κτίσμα μπορεί να τοποθετείται σε επαφή με το πλάγιο κοινό όριο ανεξάρ-τητα θέσης και χρόνου κατασκευής του κτίσματος του όμορου οικοπέδου.
στ) αν στο δομήσιμο τμήμα του οικοπέδου, που προ-
κύπτει από την εφαρμογή των οικοδομικών γραμμών 
και των υποχρεωτικών αποστάσεων Δ ή δ, δεν μπορεί 
να εξασφαλιστεί διάσταση πλευράς εννέα (9,00) μ. σε 
κάθε διεύθυνση, τότε το κτίριο τοποθετείται μέσα στην 
υποχρεωτική απόσταση Δ ή δ μέχρι την εξασφάλιση 
πλευράς κτιρίου εννέα (9,00) μ. σε κάθε διεύθυνση και 
εάν το τμήμα της υποχρεωτικής απόστασης που απομέ-
νει είναι μικρότερο του ενός μέτρου, το κτίριο μπορεί να 
εφάπτεται του αντίστοιχου ορίου.
ζ) σε γωνιακά οικόπεδα αφήνεται υποχρεωτικά ακά-
λυπτος δΧδ στην απέναντι της γωνίας θέση του οικοπέ-δου ή σε θέση που η επιφάνεια αυτή συνέχεται με τους 
ακάλυπτους των όμορων ιδιοκτησιών, με την επιφύλαξη 
της περ. στ΄.
η) εάν το όριο του οικοπέδου είναι κοινό με περισσότε-
ρα του ενός οικόπεδα το κτίριο εφάπτεται ή τοποθετείται 
σε απόσταση Δ ή δ από το κοινό όριο και υποχρεωτικά μόνο κατά το τμήμα του οικοπέδου αυτού.
θ) σε οικόπεδα όπου κατασκευάζονται περισσότερα 
του ενός κτίρια, και όταν αυτά δεν εφάπτονται, η ελάχι-στη απόσταση μεταξύ τους είναι δ.
ι) κτίρια του ίδιου ακινήτου μπορούν να εφάπτονται ή 
να απέχουν μεταξύ τους κατά ελάχιστη απόσταση 2,50 
μ., όταν το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος της περιοχής ή το 
ύψος στο οποίο εξαντλείται ο σ.δ. δεν ξεπερνά τα 8,50 μ.
2. Το κτίριο τοποθετείται ελεύθερα στο οικόπεδο 
σε περιοχές που εντάχθηκαν στο σχέδιο μετά από την 
έναρξη ισχύος των διατάξεων του ν. 1577/1985. Όπου 
το κτίριο δεν εφάπτεται με τα πίσω όρια του οικοπέδου 
αφήνεται απόσταση Δ και οπού δεν εφάπτεται με τα πλά-
για όρια του οικοπέδου αφήνεται απόσταση δ.
3. Σε περίπτωση εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων 
ή κατά την επέκταση ή αναθεώρησή τους, όπου το επι-τρεπόμενο ύψος των κτιρίων της περιοχής καθορίζεται μέχρι και οκτώ μέτρα και πενήντα εκατοστά (8,50 μ.) και 
επιβάλλεται η τήρηση απόστασης του κτιρίου από τα 
όρια του οικοπέδου, επιτρέπεται η απόσταση αυτή να 
είναι μικρότερη του Δ της παρ. 1, όχι όμως μικρότερη 
των 2,50 μ.
4. Εσοχές του κτιρίου στην περίπτωση που εφάπτεται 
με τα όρια του οικοπέδου, μπορούν να έχουν οποιαδή-
ποτε απόσταση από το όμορο κτίριο. Ανοίγματα στις 
εσοχές αυτές δεν δημιουργούν δουλεία για τα όμορα 
οικόπεδα και προσμετρώνται στον υπολογισμό των 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11749 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ανοιγμάτων για την επάρκεια φυσικού φωτισμού και 
αερισμού, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις του Κτι-
ριοδομικού Κανονισμού.
Άρθρο 106
Ύψος κτιρίου - Τροποποίηση των παρ. 1, 4, 5 και 8 του άρθρου 15 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 1, 4, 5 και 8 του άρθρου 15 του ν. 4067/2012 
(Α΄ 79), τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 15
Ύψος Κτιρίου-αφετηρία μέτρησης υψών m-πλάτος δρόμου
1. Το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος του κτιρίου ορίζεται 
σε συνάρτηση με τον επιτρεπόμενο συντελεστή δόμη-σης της περιοχής ως εξής:
α) για συντελεστή δόμησης έως και 0,4, ύψος 10,75 μ.,β) για συντελεστή δόμησης έως και 0,8, ύψος 14,00 μ.,
γ) για συντελεστή δόμησης έως και 1,2, ύψος 17,25 μ.,
δ) για συντελεστή δόμησης έως και 1,6, ύψος 19,50 μ.,
ε) για συντελεστή δόμησης έως και 2,0, ύψος 22,75 μ.,
στ) για συντελεστή δόμησης έως και 2,6, ύψος 26,00 
μ. και
ζ) για συντελεστή δόμησης 2,6 και άνω, το δεκαπλάσιο 
του επιτρεπόμενου συντελεστή με μέγιστο ύψος 32,00 μ.
2. Επιτρέπονται παρεκκλίσεις ως προς το ύψος και το 
συντελεστή όγκου με απόφαση του Υπουργού Περιβάλ-
λοντος και Ενέργειας, ύστερα από γνωμοδότηση του 
Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής:
α) για τα ειδικά κτίρια πλην των γραφείων, στις περιο-
χές με συντελεστή δόμησης έως 1,2 και αιτιολογημένη 
πρόταση του αρμόδιου φορέα, με τις ακόλουθες μέγι-
στες τιμές:
για συντελεστή δόμησης έως και 0,4 ύψος 13,00 μ.,για συντελεστή δόμησης έως και 0,8 ύψος 18,00 μ.,για συντελεστή δόμησης έως και 1,2 ύψος 21,00 μ.,β) σε περίπτωση προσθήκης καθ’ ύψος σε κτίριο που 
έχει ανεγερθεί με νόμιμη οικοδομική άδεια, εφόσον δεν 
έχει εξαντληθεί ο συντελεστής δόμησης.
3. Το μέγιστο ύψος του κτιρίου σε κάθε σημείο των 
όψεών του μετριέται από την οριστική στάθμη του εδά-φους σε οποιοδήποτε σημείο μέτρησης ή από τη στάθ-μη του πεζοδρομίου, αν οι όψεις τοποθετούνται επί της ρυμοτομικής γραμμής.
Σε οικόπεδα με πρόσωπα σε περισσότερους του ενός 
κοινόχρηστους χώρους, για τα οποία ισχύουν διαφορε-τικά μέγιστα επιτρεπόμενα ύψη και το ένα τουλάχιστον 
από αυτά δεν ορίζεται βάσει της παραγράφου αυτής, επι-
βάλλεται η τήρηση του μικρότερου από τα επιτρεπόμενα 
ύψη μέχρι την απόσταση των 9,0 μ. από την οικοδομική γραμμή στην οποία αντιστοιχεί αυτό, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από τους ειδικούς όρους δόμησης της πε-
ριοχής. Σε περίπτωση υπογείου με ύπαρξη χαμηλωμένης 
αυλής (cours anglaise) η αφετηρία μέτρησης του ύψους γίνεται από την οριστική στάθμη εδάφους του ισογείου στην αντίστοιχη θέση.
4. Στους ακάλυπτους χώρους των οικοπέδων επιτρέ-
πεται η μερική εκσκαφή ή επιχωμάτωση του φυσικού 
εδάφους για την προσαρμογή του κτιρίου σε αυτό με την προϋπόθεση ότι σε κανένα σημείο η οριστική στάθμη 
του εδάφους δεν θα βρίσκεται ψηλότερα ή χαμηλότερα 
από το 1,50 μ. από την φυσική στάθμη του.
Σε περίπτωση εκσκαφής ή επίχωσης ακαλύπτων χώ-
ρων του οικοπέδου για οικόπεδα με κλίση μεγαλύτερη 
του 20%, η στάθμη του φυσικού εδάφους μπορεί να 
υποβιβαστεί τεχνητά έως 2,00 μ. και να επιχωθεί μέχρι 1,50 μ..
Εκσκαφές ή επιχώσεις εδάφους που υπερβαίνουν τα 
παραπάνω όρια επιτρέπονται ύστερα από γνωμοδότηση 
του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
5. Το κτίριο πλην εξωστών με τα κιγκλιδώματα και τα 
στηθαία ασφαλείας, αρχιτεκτονικών προεξοχών και αρ-χιτεκτονικών στοιχείων, ογκοπλαστικών προεξοχών και 
διακοσμητικών στοιχείων, κινητών συστημάτων σκίασης 
και κινητών προστεγασμάτων, που μπορεί να κατασκευ-
αστεί στο οικόπεδο οφείλει να εγγράφεται στο ιδεατό 
στερεό, που καθορίζεται:
α) στα πρόσωπα του οικοπέδου, από την κατακόρυφη 
επιφάνεια που περνά από την οικοδομική γραμμή και 
της οποίας τα ανώτατα σημεία βρίσκονται σε ύψος 1,5 
Π που δεν μπορεί να είναι μικρότερο των 7,5 μ., από 
τα αντίστοιχα σημεία του κρασπέδου του πεζοδρομίου,
β) από κεκλιμένη επιφάνεια που περνά από τα ανώ-
τατα σημεία της κατακόρυφης επιφάνειας που ορίζεται 
στην προηγούμενη παράγραφο και σχηματίζει με αυτήν 
οξεία γωνία εφαπτομένης 1: 1,5,
γ) στις υπόλοιπες πλευρές του οικοπέδου από κατακό-
ρυφες επιφάνειες που περνούν από τα όρια του οικοπέ-δου ή από τα όρια των αποστάσεων που επιβάλλονται.
6. Σε περιπτώσεις πλατειών ή διευρύνσεων λόγω συμ-
βολής οδών με ή χωρίς απότμηση, για τον καθορισμό 
του ύψους της πρόσοψης των κτιρίων στο τμήμα που 
βλέπει στη διεύρυνση ή την πλατεία, λαμβάνεται το 
μεγαλύτερο μέγεθος Π από όλα τα προκύπτοντα στο 
σημείο της συμβολής.
Όταν ο εγκεκριμένος κοινόχρηστος χώρος περιβάλ-
λεται κατά το μεγαλύτερο μέρος του από οικοδομικό 
τετράγωνο και επικοινωνεί με άλλο κοινόχρηστο χώρο από δίοδο, ως μέγεθος Π για τον καθορισμό του ύψους 
της πρόσοψης των κτιρίων που βλέπουν σε αυτόν λαμ-
βάνεται το πλάτος της διόδου στο σημείο συμβολής της 
με το χώρο αυτόν.
7. Τα ύψη για την εφαρμογή του ιδεατού στερεού, 
μετρώνται από κάθε σημείο της ρυμοτομικής γραμμής 
στη στάθμη του οριστικά διαμορφωμένου πεζοδρομίου, 
όπως αυτή βεβαιώνεται από τον μελετητή μηχανικό και 
εγκρίνεται στο τοπογραφικό διάγραμμα και το διάγραμ-
μα κάλυψης από την αρμόδια υπηρεσία του δήμου.
Αν δεν υπάρχει οριστικά διαμορφωμένο πεζοδρόμιο, 
η στάθμη αυτή καθορίζεται από την εγκεκριμένη υψο-μετρική μελέτη της οδού.
Αν δεν υπάρχει υψομετρική μελέτη της οδού, η μελέτη 
συντάσσεται από ιδιώτη μηχανικό και αυτή εγκρίνεται 
από την αρμόδια υπηρεσία του δήμου. Επιτρέπεται η 
σύνταξη νέας υψομετρικής μελέτης στην περίπτωση 
διαφοροποίησης του ύψους της οδού.
Σε περίπτωση ανέγερσης αθλητικών εγκαταστάσεων 
με χωρητικότητα άνω των δεκαπέντε χιλιάδων (15.000) 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11750 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
θεατών, για την κατασκευή ή τη λειτουργία των οποίων 
απαιτούνται διανοίξεις ή διαμορφώσεις οδών και λοιπά 
συνοδά έργα, οι αρμοδιότητες της έγκρισης κυκλοφορι-
ακών και λοιπών σχετικών τεχνικών και υποστηρικτικών 
μελετών, της έγκρισης υψομετρικής μελέτης οδών και 
της έκδοσης σχετικών βεβαιώσεων που απαιτούνται για 
την έκδοση της οικοδομικής άδειας ή και της κατασκευής 
και επίβλεψης των αντίστοιχων έργων, ασκούνται από 
το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών. Η διάταξη 
εφαρμόζεται και επί εκκρεμών, κατά την έναρξη ισχύος 
της, αιτήσεων έγκρισης των απαιτούμενων μελετών των 
περιπτώσεων του ανωτέρω εδαφίου.
Στις περιπτώσεις ακινήτων που εμπίπτουν στο πεδίο 
εφαρμογής του ν. 3986/2011 (Α΄ 152), οι αρμοδιότητες της έγκρισης υψομετρικής μελέτης οδών και της έκδο-σης σχετικών βεβαιώσεων που απαιτούνται για την έκ-δοση οικοδομικών αδειών ασκούνται από τον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών. Η διάταξη του προηγούμε-
νου εδαφίου εφαρμόζεται και επί εκκρεμών, κατά την 
έναρξη ισχύος της, αιτήσεων έγκρισης της υψομετρικής 
μελέτης οδών.
8. Με την επιφύλαξη των διατάξεων του ν. 3028/2002 
(Α΄ 153), επιτρέπεται προσαύξηση του μέγιστου επιτρε-
πόμενου ύψους μέχρι ένα (1,00) μ., στις περιπτώσεις στις 
οποίες ισχύει μία από τις παρακάτω προϋποθέσεις :
α) το ισόγειο του κτιρίου χρησιμοποιείται κατά ποσο-
στό 50% τουλάχιστον για στάθμευση οχημάτων,
β) το κτίριο κατασκευάζεται σε υποστυλώματα (πυλω-
τές) κατ’ εφαρμογή της περ. ιζ΄ της παρ. 6 του άρθρου 11 και ο ελεύθερος ημιυπαίθριος χώρος της διατίθεται αποκλειστικά για στάθμευση οχημάτων,
γ) κατασκευάζεται φυτεμένο δώμα επιφάνειας μεγαλύ-
τερης του 50% από την καθαρή επιφάνεια του δώματος 
ή φυτεμένη στέγη επιφάνειας μεγαλύτερης του 50% από 
την καθαρή επιφάνεια της στέγης. Στον υπολογισμό της 
φυτεμένης επιφάνειας συμμετέχουν οι ασκεπείς κατα-
σκευές για την υποδοχή στοιχείων νερού και οι πισίνες σε ποσοστό 50% της επιφάνειάς τους,
δ) πραγματοποιείται μείωση του επιτρεπόμενου πο-
σοστού κάλυψης του οικοπέδου κατά 5%.
Η περ. γ) εφαρμόζεται και σε υφιστάμενα κτίρια στα 
οποία έχει γίνει εξάντληση ύψους περιοχής.
Επιτρέπεται προσαύξηση του μέγιστου επιτρεπόμε-
νου ύψους, μέχρι ένα (1) μέτρο όταν ισχύει μία από τις 
παραπάνω προϋποθέσεις και δύο (2,00) μ., όταν ισχύουν 
δύο από τις παραπάνω προϋποθέσεις και ύστερα από 
γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Οι δια-τάξεις της παρούσας εφαρμόζονται και σε περιπτώσεις 
καθορισμού μέγιστου επιτρεπόμενου ύψους από πάσης 
φύσεως διατάγματα, εφόσον δεν περιέχεται ρητή αντί-θετη πρόβλεψη σε αυτά.»
Άρθρο 107
Λειτουργικά, ενεργειακά και διακοσμητικά στοιχεία - Τροποποίηση των παρ. 1, 3 και 5 της περ. ε΄ της παρ. 6 και της παρ. 10 του άρθρου 16 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 1, 3 και 5, η περ. 3 της παρ. 6 και η παρ. 10 του 
άρθρου 16 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:«Άρθρο 16
Λειτουργικά, ενεργειακά και διακοσμητικάστοιχεία στις όψεις του κτιρίου
1.Α. Στις όψεις επί του κελύφους του κτιρίου τόσο για 
τα νέα κτίρια όσο και για τις προσθήκες σε υφιστάμενα 
κτίρια και εφόσον δεν δημιουργούν κλειστούς ή ανοι-
κτούς χώρους χρήσης του κτιρίου, επιτρέπονται και δια-
τάσσονται ελεύθερα σε οποιαδήποτε θέση και, σύμφωνα 
με τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό:
α) αρχιτεκτονικές προεξοχές και αρχιτεκτονικά στοι-
χεία,
β) ογκοπλαστικές προεξοχές και διακοσμητικά στοι-
χεία,
γ) κινητά ή σταθερά συστήματα σκίασης και ρύθμισης 
του φυσικού φωτισμού με τα στηρίγματά τους,
δ) κατασκευές για τη συντήρηση του κελύφους,ε) αγωγοί τεχνικών συστημάτων, όπως καμινάδες, αε-
ραγωγοί, υδρορροές βάσει των προβλεπομένων προ-
διαγραφών.
Β. Τα παραπάνω στοιχεία έχουν μέγιστο πλάτος ίσο 
με 1/4 Δ ή 1/4 δ, η απόστασή τους από τα όρια του οι-κοπέδου δεν μπορεί να είναι μικρότερη του ενός (1,00) 
μ. και στην περίπτωση που εξέχουν της ρυμοτομικής 
γραμμής, κατασκευάζονται σε ύψος τουλάχιστον τριών (3) μ. Στοιχεία με πλάτος που υπερβαίνει τα παραπάνω όρια και μέχρι δύο (2) μ. επιτρέπονται, ύστερα από γνω-μοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
2. Εξώστες και στεγασμένοι χώροι κτιρίων με τυχόν 
οριζόντια φέροντα ή κατακόρυφα και οριζόντια αρχιτε-
κτονικά στοιχεία ή κινητά συστήματα ηλιοπροστασίας ή 
πέργκολες διατάσσονται ελεύθερα σε οποιαδήποτε όψη 
και όροφο του κτιρίου. Στην περίπτωση που τα οριζό-
ντια φέροντα ή κατακόρυφα και οριζόντια αρχιτεκτονι-
κά στοιχεία ή κινητά συστήματα ηλιοπροστασίας ή οι 
πέργκολες στεγάζουν ή περιβάλλουν εξώστη ή δώμα 
ορόφου που προκύπτει από την υποχώρηση του ορό-
φου, δύνανται να υπερβαίνουν το μέγιστο πλάτος της 
παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου με την προϋπό-
θεση ότι δεν υπερβαίνουν το περίγραμμα του εξώστη 
και των περιορισμών της παραγράφου 3 του παρόντος 
άρθρου ή του περιγράμματος του παραπάνω δώματος.»
3. Οι ανοικτοί εξώστες μπορούν να προεξέχουν της 
οικοδομικής γραμμής έως πλάτους 1/10 Π (από την επι-
φάνεια της όψης του κτιρίου) και όχι περισσότερο των 
δύο (2,00) μ. από την επιφάνεια της όψης του κτιρίου, 
όταν αυτή ταυτίζεται με τη ρυμοτομική γραμμή και κα-
τασκευάζονται σε ύψος τουλάχιστον τριών (3,00) μέτρων 
από τη στάθμη του πεζοδρομίου. Οι ανοικτοί εξώστες 
μπορούν να προεξέχουν της οικοδομικής γραμμής έως πλάτους δύο (2,00) μ. από την επιφάνεια της όψης του 
κτιρίου, όταν η οικοδομική γραμμή δεν ταυτίζεται με την 
ρυμοτομική γραμμή και βρίσκονται εντός της ρυμοτο-
μικής γραμμής. Ανοικτοί εξώστες εντός των υποχρεωτι-
κών αποστάσεων Δ ή δ του κτιρίου από τα όρια ή από 
άλλο κτίριο του ίδιου οικοπέδου δεν κατασκευάζονται 
με πλάτος μεγαλύτερο του 1/4 Χ Δ ή 1/4 Χ δ από την 
επιφάνεια της όψης του κτιρίου και η απόστασή τους 
από τα όρια του οικοπέδου δεν είναι μικρότερη από 1,00 
μ. Οι εξώστες, αρχιτεκτονικά και λοιπά δομικά στοιχεία 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11751 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
της παρ. 1, αν εξέχουν της ρυμοτομικής γραμμής, απέ-
χουν τουλάχιστον 0,50 μ. από το άκρο του κρασπέδου 
του πεζοδρομίου και προς την πλευρά της ρυμοτομικής 
γραμμής σε οριζόντια προβολή.
4. Κατακόρυφα στηρίγματα κινητών προστεγασμάτων 
επιτρέπεται να κατασκευάζονται σε οποιαδήποτε θέση, 
ακόμα και σε τμήματα εξωστών που βρίσκονται πάνω 
από κοινόχρηστους χώρους, εφόσον τα στηρίγματα 
αυτά εδράζονται στους εξώστες και δεν εξέχουν από 
το περίγραμμα τους.
5. Κλειστοί εξώστες (έρκερ) κατασκευάζονται με τις 
παρακάτω προϋποθέσεις:
α) Το άθροισμα των επιφανειών των ορθών προβο-
λών σε κατακόρυφο επίπεδο των κλειστών εξωστών που 
κατασκευάζονται στις όψεις των κτιρίων δεν μπορεί να υπερβαίνει το 20% της αντιστοίχου επιφάνειας όψεως.
β) Η μέγιστη προεξοχή να μην υπερβαίνει το 0,80 μ. 
από την επιφάνεια της όψης του κτιρίου.
γ) Σε περίπτωση που η οικοδομική γραμμή συμπίπτει 
με τη ρυμοτομική γραμμή και το κτίριο τοποθετείται σε 
αυτήν οι κλειστοί εξώστες επιτρέπονται μόνο για πλάτος 
δρόμου άνω των 8 μέτρων και σε κάθε περίπτωση πρέπει 
να βρίσκεται πάνω από 5,00 μέτρα από την οριστική 
στάθμη του πεζοδρομίου.
δ) Οι κλειστοί εξώστες επιτρέπονται εντός των, υπο-
χρεωτικών ακαλύπτων, σε ύψος άνω των 3,00 μ. και όταν 
βρίσκονται εντός των υποχρεωτικών αποστάσεων Δ ή δ 
του κτιρίου από τα όρια ή από άλλο κτίριο του ίδιου οι-
κοπέδου δεν επιτρέπεται να κατασκευάζονται με πλάτος 
μεγαλύτερο του 1/4 Χ Δ ή 1/4 Χ δ και η απόστασή τους από τα όρια του οικοπέδου δεν μπορεί να είναι μικρό-
τερη από 1,00 μ.
ε) Δεν επιτρέπεται η κατασκευή ανοιχτών εξωστών 
σε προέκταση κλειστών εξωστών. Είναι δυνατή όμως 
η κατασκευή κλειστών εξωστών δίπλα (σε επαφή ή σε 
απόσταση) από ανοικτούς εξώστες. Η πρόσβαση σε αυ-
τούς μπορεί να γίνεται μέσω ανοιγμάτων, στις κλειστές πλευρές των κλειστών εξωστών, που είναι δίπλα στους ανοικτούς εξώστες.
στ) Η επιφάνεια πάνω από τον κλειστό εξώστη δύνα-
ται να είναι βατή.6. Σε πεζόδρομους και δρόμους ήπιας 
κυκλοφορίας επιτρέπεται η κατασκευή των στοιχείων 
των προηγούμενων παραγράφων σε ύψος μεγαλύτερο 
των 3,00 μ., μετά από βεβαίωση του αρμόδιου δήμου 
ότι δεν παρεμποδίζουν τη λειτουργία του πεζόδρομου.
7. Σε καταστήματα και εισόδους κτιρίων πάνω από 
κοινόχρηστους χώρους επιτρέπεται να κατασκευάζονται 
μόνιμα προστεγάσματα χωρίς κατακόρυφα στηρίγματα. 
Μέσα στις αποστάσεις Δ του κτιρίου από τα όρια ή από άλλο κτίριο του ίδιου οικοπέδου τα παραπάνω προστε-
γάσματα επιτρέπεται να κατασκευάζονται με πλάτος 
μέχρι 1/2 Δ ή 1/2 δ.
8. Μέσα στις ελάχιστες αποστάσεις Δ ή δ του υποχρε-
ωτικού ακάλυπτου χώρου επιτρέπονται κατασκευές για 
την εξυπηρέτηση των ατόμων με αναπηρία ή/και εμπο-διζόμενων ατόμων.
9. Μεταξύ των ανοιχτών στεγασμένων χώρων, στους 
εξώστες και στους υπαίθριους χώρους των κτιρίων, επι-
τρέπονται στηθαία και διαχωριστικά στοιχεία μεταξύ των 
όμορων ιδιοκτησιών ή των συνιδιοκτησιών.10. Τεχνικά συστήματα κλιματισμού ή θέρμανσης και 
παραγωγής Ζεστό Νερό Χρήσης (ΖΝΧ), ηλιοθερμικά 
πανέλα αερισμού, φωτοβολταϊκά στοιχεία και συναφή, 
όπως επίτοιχοι λέβητες αερίου, εξωτερικές μονάδες 
κλιματισμού, στις περιπτώσεις νέων κατασκευών θα πρέπει να ενσωματώνονται στο κέλυφος του κτιρίου 
και να μην προεξέχουν από την επιφάνεια των όψεων 
του κτιρίου. Τα παραπάνω δύνανται να τοποθετηθούν 
εντός κλειστών εξωστών (έρκερ), εντός ανοικτών ημιυ-
παίθριων χώρων, εντός ανοικτών εξωστών, στα δώματα 
(με μέγιστο ύψος στηθαίου 1,50 μ.), σε μη προσβάσι-
μους χώρους (με εξαίρεση την πρόσβαση για συντήρη-ση εγκαταστάσεων) κάτω από ασκεπείς κατασκευές για 
την υποδοχή στοιχείων νερού, στο χώρο της πιλοτής και 
άλλους, εφόσον εξασφαλίζεται από τον αρχιτεκτονικό 
σχεδιασμό ο αποκλεισμός της θέασης των παραπάνω 
συστημάτων στις όψεις του κτιρίου.
Σε υφιστάμενα κτίρια επιτρέπεται να εξέχουν μέχρι 
πενήντα (50) εκατοστά και μόνο όταν δεν μπορούν να τοποθετηθούν επί των εξωστών ή των δωμάτων, να το-
ποθετούνται σε ύψος μεγαλύτερο των τριών (3,00) μ. 
μέτρων από τη στάθμη του πεζοδρομίου και με πρό-
βλεψη κατάλληλης απορροής των παραγόμενων συ-
μπυκνωμένων υδρατμών για κτίρια που βρίσκονται στην 
οικοδομική γραμμή και η λειτουργία τους δεν υπερβαίνει 
τα επιτρεπόμενα όρια θορύβου. Στις όψεις επί του κελύ-
φους του κτιρίου επιτρέπεται η εγκατάσταση μετρητικών 
και ρυθμιστικών διατάξεων των τεχνικών συστημάτων του κτιρίου.»
Άρθρο 108
Κατασκευές και φυτεύσεις στους ακάλυπτους χώρους και περιφράξεις - Τροποποίηση των παρ. 2, 3, 4, 6, 7, 8 και 9 του άρθρου 17 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 2, 3, 4, 6, 7, 8 και 9 του άρθρου 17 του 
ν. 4067/2012 (Α΄ 79), αντικαθίστανται και το άρθρο δια-μορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 17
Κατασκευές και φυτεύσεις στους ακάλυπτουςχώρους και περιφράξεις
1. Για την κατασκευή κάθε εργασίας δόμησης και τη 
διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου του κτιρίου τη-
ρούνται τα προβλεπόμενα από τη σχετική νομοθεσία 
μέτρα για την εναλλακτική διαχείριση των αποβλήτων 
από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις, όπως εκά-
στοτε ισχύει.
2.α. Ο υποχρεωτικά ακάλυπτος χώρος του οικοπέδου 
τουλάχιστον κατά τα 2/3 του παραμένει χωρίς επίστρω-
ση και φυτεύεται, όπως προβλέπεται από τις κείμενες 
διατάξεις. Στον υπολογισμό της φύτευσης συμμετέχουν 
οι ασκεπείς κατασκευές για την υποδοχή στοιχείων νε-
ρού και οι πισίνες, καθώς και κατασκευές που επιβάλ-
λονται μετά την ανεύρεση μνημείων για την προστασία 
και ανάδειξή τους ύστερα από έγκριση του Υπουργείου 
Πολιτισμού και Αθλητισμού.
Κάθε ασκεπής επιφάνεια που φυτεύεται σε ελάχιστο 
πάχος εδάφους σαράντα (40) εκατοστών πάνω από την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11752 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
πλάκα υπογείου, συμμετέχει στον υπολογισμό της απαι-
τούμενης φύτευσης. Στις παραπάνω επιφάνειες συμπερι-
λαμβάνονται: στεγασμένα κεκλιμένα επίπεδα – ράμπες, 
ενιαίοι χώροι στάθμευσης, σύμφωνα με την περ. ιγ΄ της 
παρ. 6 του άρθρου 11.
Οι επιφάνειες κάτω από πέργκολες, στέγαστρα και 
προστεγάσματα δύνανται να συμμετέχουν στον υπο-
λογισμό της φύτευσης, εφόσον φυτεύονται στο επίπεδο 
εδάφους.
Στην περίπτωση που δημιουργούνται υπαίθριοι χώροι 
στάθμευσης με μέγιστη επιτρεπόμενη επιφάνεια έως 
10% της επιτρεπόμενης κάλυψης, τότε ο υπολογισμός 
των 2/3 της υποχρεωτικής φύτευσης λαμβάνεται επί του 
απομειούμενου κατά τα ανωτέρω υποχρεωτικά ακαλύ-πτου χώρου του οικοπέδου.
β. Τα προκήπια είναι υποχρεωτικοί ακάλυπτοι.γ. Το αίθριο δύναται να συμμετέχει στον υπολογισμό 
του υποχρεωτικώς ακαλύπτου χώρου. Εφόσον φυτεύεται 
σε ελάχιστο πάχος εδάφους 40 εκατοστών, σε οποιοδή-ποτε επίπεδο, συμμετέχει στον υπολογισμό της φύτευ-σης κατά το ποσοστό που φυτεύεται.
δ. Η επιφάνεια κάθε διαμπερούς ανοίγματος και η 
επιφάνεια κατακόρυφων φρεατίων που λειτουργούν ως 
φωταγωγοί ή ως αγωγοί κυκλοφορίας του αέρα, που 
φυτεύονται σε ελάχιστο πάχος εδάφους σαράντα (40) 
εκατοστών, σε οποιοδήποτε επίπεδο, συμμετέχουν στον 
υπολογισμό της φύτευσης.
ε. Οι υποχρεωτικοί ακάλυπτοι χώροι του οικοπέδου 
προσαρμόζονται στη μορφολογία του εδάφους του οι-
κοδομικού τετραγώνου.
στ. Για πρατήρια υγρών καυσίμων ο υποχρεωτικός 
χώρος φύτευσης ορίζεται στο 1/4 του αναφερόμενου 
στην παρ. 2α.
ζ. Σε κτίρια όπου δεν είναι εφικτό να πραγματοποιηθεί 
η φύτευση μέχρι τα 2/3 του υποχρεωτικού ακαλύπτου, 
δύναται αυτή να μειωθεί στο 1/2 του υποχρεωτικού ακα-
λύπτου, υπό την προϋπόθεση ότι θα φυτευτεί στο δώμα 
διπλάσια επιφάνεια από την υπολειπόμενη επιφάνεια 
των 2/3 του υποχρεωτικού ακαλύπτου που δεν προβλέ-
πεται να υλοποιηθεί.
Σε κτίρια όπου δεν είναι εφικτό να πραγματοποιηθεί 
η φύτευση μέχρι τα 2/3 του υποχρεωτικού ακαλύπτου, 
κατ’ εξαίρεση δύναται να συμμετέχουν στον υπολογισμό 
της φύτευσης και οι διάδρομοι διέλευσης των οχημάτων, 
εφόσον επιστρώνονται από διάτρητες πλάκες.
3. Στους ακάλυπτους χώρους του οικοπέδου ή γηπέ-
δου επιτρέπονται οι παρακάτω διαμορφώσεις :
α) Η τροποποίηση της φυσικής στάθμης του εδάφους 
των ακαλύπτων χώρων του οικοπέδου για την προσαρ-μογή του κτιρίου σε αυτό και μέχρι στάθμης συν - πλην ενάμισι (±1,50) μ. από το φυσικό έδαφος. Σε περίπτωση 
εκσκαφής ακαλύπτων χώρων του οικοπέδου με κλίση 
μεγαλύτερη του 20%, η στάθμη του φυσικού εδάφους 
μπορεί να υποβιβαστεί τεχνητά έως 2,00 μ. και να επι-
χωθεί μέχρι 1,50 μ.. Εκσκαφές ή επιχώσεις εδάφους, που 
υπερβαίνουν τα παραπάνω όρια, επιτρέπονται ύστερα 
από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
β) Η επίχωση μέχρι τη στάθμη του πεζοδρομίου τμή-
ματος του χώρου μεταξύ της πρόσοψης του κτιρίου και της ρυμοτομικής γραμμής ή η κατασκευή γεφυρωτής 
προσπέλασης στο κτίριο σε πλάτος όσο απαιτείται από 
τη χρήση του κτιρίου για οικόπεδα με κλίση άνω του 17%.
γ) Κατασκευές, όπως σκάλες, κεκλιμένα επίπεδα (ρά-
μπες), πλατύσκαλα, αντηρίδες, πεζούλια, βεράντες, 
φυτεύσεις, κουρ ανγκλαίζ (cours anglaises), συνολικού 
μήκους μικρότερου ή ίσου του 1/2 της όψης στην οποία 
αντιστοιχεί και μέχρι καθαρού πλάτους 1,50 μ., μηχανικά 
μέσα κάλυψης υψομετρικών διαφορών για την εξυπηρέ-
τηση ατόμων με αναπηρία ή εμποδιζόμενων ατόμων .
Οι εν λόγω κατασκευές δεν αποτελούν αφετηρία μέ-
τρησης του πραγματοποιούμενου ύψους του κτιρίου.
4. Μέσα στις ελάχιστες αποστάσεις Δ ή δ του υποχρε-
ωτικού ακάλυπτου χώρου, εκτός όσων αναφέρονται σε άλλα άρθρα του παρόντος νόμου, επιτρέπονται:
α) Τοιχία για την αντιστήριξη πρανών, διαχωριστικοί 
τοίχοι μέγιστου ύψους ενάμισι (1,50) μ., τοίχοι ελεύθερης 
διάταξης που συμβάλλουν στη διαμόρφωση του περι-
βάλλοντα χώρου μέγιστου ύψους ενάμισι (1,50) μ., πε-ζούλια, βεράντες, διαμορφώσεις εισόδων (αυλόθυρες –πορτοσιές), φυτεύσεις, κουρ ανγκλαίζ (cours anglaises) 
συνολικού μήκους μικρότερου ή ίσου του 1/2 της όψης στην οποία αντιστοιχεί και μέχρι καθαρού πλάτους ενά-
μισι (1,50) μ., καθώς και στοιχεία εξυπηρέτησης (πάγκοι, 
τραπέζια), άθλησης και παιχνιδότοπων. Στην περίπτωση 
που οι διαχωριστικοί τοίχοι ή τοίχοι ελεύθερης διάταξης 
υπερβαίνουν το ενάμισι (1,50) μ. λόγω αρχιτεκτονικού 
σχεδιασμού, τότε απαιτείται γνωμοδότηση του Συμβου-
λίου Αρχιτεκτονικής. Οι εν λόγω κατασκευές δεν απο-
τελούν αφετηρία μέτρησης του πραγματοποιούμενου 
ύψους του κτιρίου.
β) Κατασκευές, όπως υπαίθριες σκάλες με τα πλατύ-
σκαλά τους, πλατύσκαλα εισόδων, μηχανικά μέσα κά-
λυψης υψομετρικών διαφορών και κατασκευές για την 
εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία ή εμποδιζόμενων 
ατόμων, οι οποίες κατασκευές είναι απαραίτητες για τη 
σύνδεση των επιπέδων του ακάλυπτου χώρου, καθώς 
και για την πρόσβαση στους ισόγειους και υπόγειους 
χώρους του κτιρίου. Οι εν λόγω κατασκευές δεν απο-
τελούν αφετηρία μέτρησης του πραγματοποιούμενου 
ύψους του κτιρίου.
γ) Κλίμακες κινδύνου, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύ-
ουσες διατάξεις μέσα στις ελάχιστες επιτρεπόμενες 
αποστάσεις του υποχρεωτικά ακάλυπτου χώρου και σε 
απόσταση τουλάχιστον ενός (1,00) μ. από τα όρια του 
οικοπέδου, εφόσον δεν είναι δυνατή η τοποθέτησή τους 
σε άλλη θέση.
δ) Κεκλιμένα επίπεδα - ράμπες πεζών και κεκλιμένα 
επίπεδα - ράμπες (στεγασμένα ή μη) οχημάτων κάθετα 
στην πρόσοψη του κτιρίου ή των κτιρίων. Όταν τα στεγα-
σμένα κεκλιμένα επίπεδα - ράμπες φυτεύονται πάνω από 
την πλάκα τους, σε ελάχιστο πάχος εδάφους σαράντα 
(40) εκατοστών, προσμετρώνται στον υπολογισμό της 
φύτευσης. Στην περίπτωση που τα κεκλιμένα επίπεδα - 
ράμπες (στεγασμένα ή μη) οχημάτων δεν είναι εφικτό να 
κατασκευαστούν κάθετα στην πρόσοψη του κτιρίου ή 
των κτιρίων, επιτρέπεται να κατασκευαστούν παράλληλα 
στην πρόσοψη αυτών ύστερα από γνωμοδότηση του 
Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11753 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ε) Ασκεπείς κατασκευές για την υποδοχή στοιχείων 
νερού, κολυμβητικές δεξαμενές (πισίνες) με τις απαραί-
τητες για τη λειτουργία τους εγκαταστάσεις.
στ) Αρχιτεκτονικές προεξοχές και αρχιτεκτονικά στοι-
χεία, ογκοπλαστικές προεξοχές και διακοσμητικά στοι-
χεία, κινητά ή σταθερά συστήματα σκίασης, κατασκευ-
ές για τη συντήρηση του κελύφους, αγωγοί τεχνικών 
συστημάτων, όπως καμινάδες, αεραγωγοί, υδρορροές, 
προστεγάσματα και στέγαστρα. Το μέγιστο πλάτος όλων 
των παραπάνω ισούται με 1/4 Δ ή 1/4 δ.
ζ) Ενιαίοι χώροι στάθμευσης, σύμφωνα με την περ. ιγ΄ 
της παρ. 6 του άρθρου 11 .
η) Υπαίθριες θέσεις στάθμευσης.
θ) Στεγασμένοι ανελκυστήρες και συστήματα σκίασης 
υπαίθριων θέσεων στάθμευσης, ύστερα από γνωμοδό-τηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
ι) Χώροι φυλακίων, σύμφωνα με τους ισχύοντες κα-
νονισμούς, ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
ια) Κλειστός χώρος συλλογής και αποθήκευσης απορ-
ριμμάτων, σύμφωνα με την περ. κε΄ της παρ. 6 του άρ-
θρου 11, όταν η οικοδομική γραμμή ταυτίζεται με τη 
ρυμοτομική γραμμή.
ιβ) Ζεύξεις κτιρίων ή τμήματα ζεύξεων κτιρίων, ύστερα 
από έγκριση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
5. Επιτρέπεται η στέγαση κολυμβητικών δεξαμενών 
ιδιοκτησίας του Δημοσίου, των ν.π.δ.δ., των Ο.Τ.Α., της 
Ο.Σ.Κ. Α.Ε. και ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων κοινωφελούς 
χαρακτήρα με πέργκολες που καλύπτονται με ελαφρά 
εύκαμπτα υλικά ή με αρθρωτές κινούμενες κατασκευές.
6. Κάτω από την οριστική στάθμη του εδάφους των 
ακάλυπτων χώρων του οικοπέδου ή γηπέδου, επιτρέ-
πονται :
α) Η κατασκευή δεξαμενών (αποχέτευσης ακαθάρτων, 
νερού, υγρών και αερίων καυσίμων), αποθήκης συσσω-
ρευτών φωτοβολταϊκών συστημάτων, μηχανοστασίων-
υδροστασίων για επεξεργασία νερού, δικτύων για την 
εξυπηρέτηση του κτιρίου και των απαραιτήτων για τη 
λειτουργία ασκεπούς πισίνας εγκαταστάσεων, τεχνικών συστημάτων επεξεργασίας λυμάτων και ανακύκλωσης απορριμμάτων, εγκαταστάσεων γεωθερμίας, σύμφωνα 
με τους όρους και τους περιορισμούς που προβλέπονται 
από τις κείμενες διατάξεις.
β) Η επέκταση υπογείων ορόφων με τις χρήσεις που 
ορίζονται στο άρθρο 11:
Για οικόπεδα εμβαδού έως και εξακοσίων (600) τ.μ. 
επιτρέπεται έως τα όρια του οικοπέδου. Στην περίπτωση 
αυτή επιτρέπεται η εξαγορά των θέσεων στάθμευσης 
που δεν εξασφαλίζονται από τη μελέτη.
Σε οικόπεδα εμβαδού από εξακόσια (600) τ.μ. έως χίλια 
(1000) τ.μ. επιτρέπεται επέκταση των υπογείων έξω από 
το περίγραμμα της κάλυψης του κτιρίου και έως τα όρια 
του οικοπέδου σε ποσοστό έως και 80% του υποχρε-
ωτικώς ακάλυπτου χώρου. Στην περίπτωση αυτή επι-
τρέπεται η εξαγορά των θέσεων στάθμευσης που δεν 
εξασφαλίζονται από τη μελέτη, σε ποσοστό έως και 30% 
του συνόλου των απαιτούμενων θέσεων.
Σε περίπτωση που στα οικόπεδα αυτά δεν εξασφαλίζο-
νται από τη μελέτη οι απαιτούμενες θέσεις στάθμευσης στον πρώτο υπόγειο όροφο, μπορεί να επεκτείνονται 
όλοι οι υπόγειοι όροφοι έως και 100% του υποχρεωτικώς 
ακάλυπτου χώρου. Στην περίπτωση αυτή επιτρέπεται 
η εξαγορά των θέσεων στάθμευσης που δεν εξασφα-
λίζονται από τη μελέτη, σε ποσοστό έως και 15% του 
συνόλου των απαιτούμενων θέσεων.
Σε οικόπεδα εμβαδού άνω των χιλίων (1000) τ.μ. επι-
τρέπεται επέκταση των υπογείων έξω από το περίγραμμα 
της κάλυψης του κτιρίου και έως τα όρια του οικοπέδου 
σε ποσοστό έως και 70% του υποχρεωτικώς ακάλυπτου 
χώρου. Στην περίπτωση αυτή δεν επιτρέπεται εξαγορά 
θέσεων στάθμευσης.
Οι επεκτάσεις υπογείων ορόφων με τις χρήσεις που 
ορίζονται στο άρθρο 11 δύνανται να κατασκευαστούν 
εντός των ελαχίστων αποστάσεων Δ ή δ του υποχρεω-
τικού ακάλυπτου χώρου του ακινήτου. Επίσης, δύνα-
νται να κατασκευαστούν κάτω από την επιφάνεια των 
προκηπίων εφόσον, η στάθμη της πλάκας επικάλυψης 
βρίσκεται τουλάχιστον ένα (1,00) μ. κάτω από τη στάθμη 
του οριστικά διαμορφωμένου εδάφους.
γ) Εντός και εκτός περιγράμματος κτιρίων και κάτω 
από την οριστική στάθμη εδάφους (υπόγειοι χώροι και 
ακάλυπτοι χώροι) επιτρέπονται υδατοδεξαμενές, πισίνες 
με τις απαραίτητες για τη λειτουργία τους εγκαταστά-
σεις σε επαφή με δομικά στοιχεία και με τα όρια του 
οικοπέδου.
7. Επί των ακάλυπτων χώρων του οικοπέδου και εφό-
σον καλύπτεται η υποχρέωση για φύτευση, σύμφωνα 
με την παρ. 2, επιτρέπονται οι παρακάτω κατασκευές:
α) Πέργκολες.
β) Τοιχία για την αντιστήριξη πρανών, διαχωριστικοί 
τοίχοι μέγιστου ύψους ενάμισι (1,50) μ., τοίχοι ελεύθερης 
διάταξης που συμβάλλουν στη διαμόρφωση του περι-βάλλοντα χώρου μέγιστου ύψους ενάμισι (1,50) μ., πε-ζούλια, βεράντες, διαμορφώσεις εισόδων (αυλόθυρες –πορτοσιές), φυτεύσεις, κουρ ανγκλαίζ (cours anglaises) συνολικού μήκους μικρότερου ή ίσου του 1/2 της όψης στην οποία αντιστοιχεί και μέχρι καθαρού πλάτους ενά-
μισι (1,50) μ., καθώς και στοιχεία εξυπηρέτησης, όπως 
πάγκοι, τραπέζια, άθλησης και παιχνιδότοπων. Στην 
περίπτωση που οι διαχωριστικοί τοίχοι ή τοίχοι ελεύ-
θερης διάταξης υπερβαίνουν το ενάμισι (1,50) μ., λόγω 
αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, απαιτείται γνωμοδότηση 
του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
γ) Κατασκευές, όπως υπαίθριες σκάλες με τα πλατύ-
σκαλά τους, κλίμακες κινδύνου, πλατύσκαλα εισόδων, 
κεκλιμένα επίπεδα-ράμπες (στεγασμένα ή μη), μηχανικά 
μέσα κάλυψης υψομετρικών διαφορών και κατασκευές 
για την εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία ή εμποδιζό-
μενων ατόμων, οι οποίες κατασκευές είναι απαραίτητες 
για τη σύνδεση των επιπέδων του ακάλυπτου χώρου, 
καθώς και για την πρόσβαση στους ισόγειους, υπέργει-
ους και υπόγειους χώρους του κτιρίου. Όταν τα στεγα-
σμένα κεκλιμένα επίπεδα - ράμπες φυτεύονται πάνω από 
την πλάκα τους, σε ελάχιστο πάχος εδάφους σαράντα 
(40) εκατοστών, προσμετρώνται στον υπολογισμό της 
φύτευσης. Στην περίπτωση που τα κεκλιμένα επίπεδα 
- ράμπες (στεγασμένα ή μη) οχημάτων δεν είναι εφικτό 
να κατασκευαστούν κάθετα στην πρόσοψη του κτιρίου 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11754 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ή των κτιρίων, επιτρέπεται να κατασκευαστούν παράλ-
ληλα στην πρόσοψη αυτών ύστερα από γνωμοδότηση 
του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Οι εν λόγω κατασκευές 
δεν αποτελούν αφετηρία μέτρησης του πραγματοποιού-
μενου ύψους του κτιρίου.
δ) Ασκεπείς κατασκευές για την υποδοχή στοιχείων 
νερού, κολυμβητικές δεξαμενές (πισίνες) με τις απαραί-τητες για τη λειτουργία τους εγκαταστάσεις.
ε) Συστοιχία λεβήτων αερίου για θέρμανση ή παρα-
γωγή ζεστού νερού χρήσης.
στ) Δεξαμενή αερίου καυσίμου, όπως και αποθήκη 
συσσωρευτών φωτοβολταϊκών συστημάτων, εφόσον 
δεν μπορεί να είναι υπόγειες.
ζ) Αρχιτεκτονικές προεξοχές και αρχιτεκτονικά στοι-
χεία, ογκοπλαστικές προεξοχές και διακοσμητικά στοι-
χεία, κινητά ή σταθερά συστήματα σκίασης, κατασκευές 
για τη συντήρηση του κελύφους, αγωγοί τεχνικών συ-
στημάτων (όπως καμινάδες, αεραγωγοί, υδρορροές), 
σύμφωνα με το άρθρο 16.
η) Εγκαταστάσεις παθητικών ή ενεργητικών ηλιακών 
συστημάτων, αντιθορυβικών συστημάτων, κλιματιστι-
κών και αντλιών θερμότητας, που κατασκευάζονται 
σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς, ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
θ) Εγκαταστάσεις παθητικών ή ενεργητικών ηλιακών 
συστημάτων και κλιματιστικών σε παραδοσιακούς οικι-
σμούς ή διατηρητέα κτίρια, ύστερα από γνωμοδότηση 
του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής ή του αρμόδιου φορέα, 
ως προς την ένταξή τους στον χώρο.
ι) Κινητά ή μόνιμα προστεγάσματα με μέγιστο πλάτος 
προεξοχής 1/2 Δ.
ια) Στέγαστρα σε οποιαδήποτε θέση.
ιβ) Οι εγκαταστάσεις των πρατηρίων, οι δεξαμενές, 
οι αντλίες διάθεσης υγρών και αερίων καυσίμων και τα 
στέγαστρά τους, στις θέσεις που εγκρίνονται από την 
αρμόδια υπηρεσία. Στην περίπτωση αυτή το σύνολο των 
κατασκευών των περιπτώσεων α΄ και ια΄ δεν μπορεί να υπερβαίνει το εμβαδόν της επιτρεπόμενης κάλυψης.
ιγ) Ενιαίοι χώροι στάθμευσης, σύμφωνα με την περ. 
ιγ΄ της παρ. 6 του άρθρου 11 .
ιδ) Υπαίθριες θέσεις στάθμευσης.
ιε) Στεγασμένοι ανελκυστήρες και συστήματα σκίασης 
υπαίθριων θέσεων στάθμευσης, ύστερα από γνωμοδό-τηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
ιστ) Χώροι φυλακίων, σύμφωνα με τους ισχύοντες κα-
νονισμούς, ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
ιζ) Κλειστός χώρος συλλογής και αποθήκευσης απορ-
ριμμάτων, σύμφωνα με την περ. κε. της παρ. 6 του άρ-θρου 11.
ιη) Ζεύξεις κτιρίων ή τμήματα ζεύξεων κτιρίων, ύστερα 
από έγκριση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
8. Τα προκήπια διαμορφώνονται ανάλογα με τη χρήση 
του κτιρίου, περιλαμβάνουν πάντοτε δένδρα, φυτά ή 
και υδάτινες κατασκευές, σύμφωνα με τις διατάξεις του κτιριοδομικού κανονισμού.
Α. Κάτω από την επιφάνειά τους, εκτός των προβλε-
πόμενων στον παρόντα νόμο, επιπλέον επιτρέπονται :α) Εγκαταστάσεις των οργανισμών κοινής ωφέλειας.
β) Δεξαμενές νερού, δεξαμενές λυμάτων και δίκτυα 
για την εξυπηρέτηση του κτιρίου.
γ) Δεξαμενές υγρών και αερίων καυσίμων πρατηρίων 
καυσίμων σε αποστάσεις που ορίζονται από τους ισχύ-οντες σχετικούς κανονισμούς.
δ) Διαπλατύνσεις των θεμελίων έως 0,30 μ. έξω από 
τις εγκεκριμένες ρυμοτομικές γραμμές, εφόσον το πάνω 
μέρος τους βρίσκεται σε βάθος μεγαλύτερο από δυόμισι 
(2,50) μέτρα από την οριστική στάθμη του κοινόχρηστου 
χώρου στη συγκεκριμένη θέση.
ε) Υποσταθμός ηλεκτρικού ρεύματος, που κατασκευ-
άζεται από τη ΔΕΗ σε απόσταση δύο (2,00) μ. από τη 
ρυμοτομική γραμμή και με στάθμη της πλάκας επικά-
λυψης ενός (1,00) μ. τουλάχιστον κάτω από τη στάθμη της οδού και του πέριξ εδάφους.
ζ) Ανοιχτός χώρος στάθμευσης ή υπόσκαφος σε οικό-
πεδα ή γήπεδα με κλίση τουλάχιστον 20% με προϋπό-
θεση την υποχρεωτική ύπαρξη φυτεμένης επιφάνειας 
στην οροφή του.
η) Υπόγειες ζεύξεις κτιρίων ή τμήματα υπογείων ζεύ-
ξεων κτιρίων ύστερα από έγκριση του Συμβουλίου Αρ-
χιτεκτονικής, με στάθμη της πλάκας επικάλυψης τουλά-
χιστον ενός (1,00) μ. κάτω από τη στάθμη του οριστικά διαμορφωμένου εδάφους, κατά την παρ. 5 του άρθρου 20 του ν. 4067/2012.
Β. Στην επιφάνειά τους επιτρέπονται, εκτός όσων 
αναφέρονται σε άλλα άρθρα του ν. 4067/2012, εφόσον 
καλύπτεται η υποχρέωση για φύτευση:
α) Πέργκολες, ασκεπείς κατασκευές για την υποδοχή 
στοιχείων νερού, κολυμβητικές δεξαμενές (πισίνες) με 
τις απαραίτητες για τη λειτουργία τους εγκαταστάσεις, 
κινητά ή μόνιμα προστεγάσματα, στέγαστρα και υπαί-
θριες θέσεις στάθμευσης, χωρίς προϋποθέσεις μέγιστου 
πλάτους και έως το όριο της ρυμοτομικής γραμμής.
β) Υπαίθριες σκάλες με τα πλατύσκαλά τους, εφόσον 
εξυπηρετούν όροφο που η στάθμη του δαπέδου του δεν 
υπέρκειται από την οριστική (φυσική ή τεχνητή) στάθμη 
του εδάφους περισσότερο από 1,80 μ., υπαίθριες σκά-
λες για την πρόσβαση στους ισόγειους και υπόγειους 
χώρους του κτιρίου, πλατύσκαλα εισόδων, κεκλιμένα 
επίπεδα - ράμπες πεζών και κεκλιμένα επίπεδα - ράμπες 
(στεγασμένα ή μη) οχημάτων κάθετες στην πρόσοψη του 
κτιρίου ή των κτιρίων. Όταν τα στεγασμένα κεκλιμένα 
επίπεδα - ράμπες φυτεύονται πάνω από την πλάκα τους, 
σε ελάχιστο πάχος εδάφους 40 εκατοστών, προσμετρώ-
νται στον υπολογισμό της φύτευσης. Στην περίπτωση 
που τα κεκλιμένα επίπεδα - ράμπες (στεγασμένα ή μη) 
οχημάτων δεν είναι εφικτό να κατασκευαστούν κάθετα 
στην πρόσοψη του κτιρίου ή των κτιρίων, επιτρέπεται 
να κατασκευαστούν παράλληλα στην πρόσοψη αυτών ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτο-νικής.
γ) Στοιχεία διευκόλυνσης της μετακίνησης ατόμων με 
αναπηρία ή εμποδιζόμενων ατόμων.
δ) Στέγαστρα για την εξυπηρέτηση πρατηρίων υγρών 
και αερίων καυσίμων μετά από έγκριση φορέα και Συμ-
βουλίου Αρχιτεκτονικής έως το όριο της ρυμοτομικής 
γραμμής. Τα στέγαστρα μπορούν να προεξέχουν της 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11755 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
οικοδομικής γραμμής έως πλάτους 1/10 Π και όχι πε-
ρισσότερο των δύο (2,00) μ., όταν η οικοδομική γραμμή 
ταυτίζεται με τη ρυμοτομική γραμμή. Το ύψος του στε-
γάστρου θα πρέπει να είναι τουλάχιστον πέντε (5,00) 
μέτρα από τη στάθμη του πεζοδρομίου.
ε) Τοιχία για την αντιστήριξη πρανών, διαχωριστικοί 
τοίχοι μέγιστου ύψους ενάμισι (1,50) μ., τοίχοι ελεύθε-
ρης διάταξης, που συμβάλλουν στη διαμόρφωση του 
περιβάλλοντα χώρου μέγιστου ύψους ενάμισι (1,50) μ., 
πεζούλια, βεράντες, διαμορφώσεις εισόδων (αυλόθυρες 
– πορτοσιές), φυτεύσεις, κουρ ανγκλαίζ (cours anglaises) 
συνολικού μήκους μικρότερου ή ίσου του 1/2 της όψης, 
στην οποία αντιστοιχεί και μέχρι καθαρού πλάτους ενά-
μισι (1,50) μ., καθώς και στοιχεία εξυπηρέτησης, όπως 
πάγκοι, τραπέζια, άθλησης και παιχνιδότοπων. Στην πε-
ρίπτωση που οι διαχωριστικοί τοίχοι ή τοίχοι ελεύθερης 
διάταξης υπερβαίνουν το 1,50μ., λόγω αρχιτεκτονικού 
σχεδιασμού, τότε απαιτείται γνωμοδότηση του Συμβου-
λίου Αρχιτεκτονικής.
στ) Αρχιτεκτονικές προεξοχές και αρχιτεκτονικά στοι-
χεία, ογκοπλαστικές προεξοχές και διακοσμητικά στοι-
χεία, κινητά ή σταθερά συστήματα σκίασης, σύμφωνα 
με το άρθρο 16.
ζ) Χώροι φυλακίων, σύμφωνα με τους ισχύοντες κα-
νονισμούς, ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
η) Κλειστός χώρος συλλογής και αποθήκευσης απορ-
ριμμάτων, σύμφωνα με την περ. κε. της παρ. 6 του άρ-
θρου 11.
θ) Υπέργειες ζεύξεις κτιρίων και τμήματα υπέργειων 
ζεύξεων κτιρίων, κατά την παρ. 5 του άρθρου 20, ύστε-ρα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
9. Περιφράγματα:α) Τα οικόπεδα οριοθετούνται με σταθερούς οριοδεί-
κτες ή με περιφράγματα. Επιτρέπεται η περίφραξη των αρτίων οικοπέδων και γηπέδων και των μη ρυμοτομού-μενων τμημάτων των μη αρτίων και μη οικοδομήσιμων οικοπέδων, που βρίσκονται σε εντός σχεδίου περιοχές. 
Επιτρέπεται η περίφραξη μη αρτίων γηπέδων με πρόχει-
ρη κατασκευή, όπως συρματόπλεγμα.
β) Τα περιφράγματα τοποθετούνται είτε κατά μήκος 
των ορίων των όμορων οικοπέδων είτε στο πρόσωπο 
αυτών. Τα περιφράγματα και τα αυλόθυρα – πορτασιές 
επιτρέπεται να κατασκευάζονται σε απόσταση από τα 
όρια του οικοπέδου και εντός των ορίων αυτού ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Τα 
περιφράγματα κατασκευάζονται εξ ολοκλήρου εντός 
του οικοπέδου.
γ) Τα περιφράγματα του οικοπέδου ή γηπέδου σε κα-
νένα σημείο δεν έχουν ύψος μεγαλύτερο από τρία (3,00) 
μ. και το συμπαγές τμήμα τους μεγαλύτερο από ενάμισι 
(1,50) μ. Τα αυλόθυρα - πορτασιές για την είσοδο πεζών 
και οχημάτων, που κατασκευάζονται σε συνέχεια της 
περίφραξης, έχουν μέγιστο ύψος δυόμισι (2,50) μ. και 
μπορεί να αποτελούνται από συμπαγή στοιχεία. Αφε-
τηρία μέτρησης των υψών είναι η υψηλότερη από τις 
οριστικές στάθμες του εδάφους εκατέρωθεν του περι-
φράγματος. Για τα περιφράγματα που βρίσκονται στο 
πρόσωπο του οικοπέδου, τα παραπάνω ύψη μετρούνται 
από τη στάθμη του πεζοδρομίου.Επιτρέπεται παρέκκλιση των παραπάνω διατάξεων 
όσον αφορά την κατασκευή συμπαγούς περιφράγμα-
τος έως ύψους τριών (3,00) μ., ύστερα από γνώμη του 
Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
δ) Αν το φυσικό έδαφος στη ρυμοτομική γραμμή είναι 
υψηλότερο από τη στάθμη του πεζοδρομίου από ένα 
(1,00) μ. έως δυόμισι (2,50) μ., το περίφραγμα κατασκευ-
άζεται συμπαγές έως τη στάθμη του φυσικού εδάφους.
Αν από τη στάθμη του πεζοδρομίου έως τη στάθμη 
του φυσικού εδάφους στη ρυμοτομική γραμμή υπάρχει 
υψομετρική διαφορά μεγαλύτερη από δυόμισι (2,50) μ., 
το συμπαγές τμήμα του περιφράγματος μπορεί να έχει 
ύψος έως δυόμισι (2,50) μ. και το έδαφος κλιμακώνεται 
ώστε κάθε κλιμάκωση να έχει ύψος έως δυόμισι (2,50) 
μ. και πλάτος τουλάχιστον ενάμισι (1,50) μ.
ε) Στα οικόπεδα και γήπεδα, στα οποία ανεγείρονται 
ειδικά κτίρια, επιτρέπεται, ύστερα από έγκριση του αρ-
μόδιου από άποψη λειτουργίας του συγκεκριμένου κτιρί-
ου φορέα, να κατασκευάζεται συμπαγές περίφραγμα με 
ύψος μεγαλύτερο από τρία (3,00) μ., εφόσον απαιτείται από λόγους ασφάλειας ή λειτουργίας.
στ) Οι ιδιοκτησίες που καθορίζονται με κάθετη σύ-
σταση ιδιοκτησίας, περιφράσσονται μόνο στα όρια του οικοπέδου ή του γηπέδου.»
Άρθρο 109
Φυτεμένα δώματα - Τροποποίηση των παρ. 1, 2 
και 3 του άρθρου 18 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 1, 2 και 3 του άρθρου 18 του ν. 4067/2012 
(Α΄ 79) τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 18
Φυτεμένα δώματα
1. Η κατασκευή φυτεμένων επιφανειών στα δώματα, 
στις στέγες και στους υπαίθριους χώρους, νέων νομίμως 
υφισταμένων κτιρίων και κτιρίων των περ. δ΄, ε΄ και στ΄ 
της παρ. 2 του άρθρου 23 του ν. 4014/2011 (Α΄ 209) επι-τρέπεται, εφόσον δεν αντίκειται σε ειδικότερους όρους δόμησης που ισχύουν.
Το υπόστρωμα ανάπτυξης των φυτών με τη διαστρω-
μάτωση των εξειδικευμένων υλικών δεν επιτρέπεται να 
υπερβαίνει τα σαράντα (40) εκατοστά πάνω από την άνω 
επιφάνεια της μόνωσης του δώματος και της στέγης και 
της επικάλυψής της. Η βλάστηση που αναπτύσσεται επά-
νω σε αυτό, δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει τα τρία (3,00) 
μ. Το είδος της βλάστησης, το υπόστρωμα ανάπτυξης 
των φυτών, το σύστημα της πολυεπίπεδης διαστρωμά-τωσης των εξειδικευμένων υλικών και το αρδευτικό σύ-στημα περιγράφεται σε τεχνική έκθεση, όπως ορίζεται 
στην παρ. 2. Δεν επιτρέπεται η κατασκευή φυτεμένων 
επιφανειών επάνω στις απολήξεις των κλιμακοστασίων και τα φρεάτια των ανελκυστήρων.
Η κατασκευή φυτεμένων επιφανειών στα δώματα, 
στις στέγες και στους υπαίθριους χώρους των κτιρίων 
πρέπει να μην προσβάλλει την αισθητική του κτιρίου 
και να εναρμονίζεται με τις υπόλοιπες κατασκευές που προβλέπονται σε αυτά, βάσει του άρθρου 19 του παρό-ντος. Ειδικά για τις στέγες πρέπει η φυτεμένη επιφάνεια 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11756 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
να ακολουθεί την κλίση τους, ώστε να μην αλλοιώνεται 
η μορφή του κτιρίου.
Οι φυτεμένες επιφάνειες στα δώματα, τις στέγες και 
τους υπαίθριους χώρους των κτιρίων δεν αίρουν την 
υποχρέωση της παρ. 2 του άρθρου 17.
2.α. Νέα κτίρια:Για την κατασκευή φυτεμένων επιφανειών στα δώμα-
τα, στις στέγες και στους υπαίθριους χώρους κτιρίων που 
κατασκευάζονται με άδειες δόμησης, ακολουθούνται 
οι καθοριζόμενες διαδικασίες πληρότητας και ελέγχου 
του ν. 4030/2011 (Α΄ 249), όπως ισχύει, με την πρόσθετη 
υποβολή τεχνικής έκθεσης κατασκευής Φυτεμένης Επι-φάνειας δώματος ή στέγης ή υπαίθριου χώρου.
Η κατασκευή της φυτεμένης επιφάνειας συσχετίζεται 
με τις επί μέρους μελέτες του κτιρίου.
Η ανωτέρω τεχνική έκθεση συντάσσεται σύμφωνα με 
τις εκάστοτε ισχύουσες προδιαγραφές και κατευθυντή-ριες οδηγίες.
β. Υφιστάμενα κτίρια:Για την κατασκευή φυτεμένων επιφανειών στα δώμα-
τα, στις στέγες και στους υπαίθριους χώρους υφιστά-
μενων κτιρίων, κατά την έννοια της παραγράφου 1, δεν απαιτείται οικοδομική άδεια ή έγκριση εργασιών δόμη-σης μικρής κλίμακας.
Για την κατασκευή φυτεμένων επιφανειών στα κτίρια 
της παρ.1 του άρθρου 21 του ν. 4030/2011 απαιτείται 
σύμφωνη γνώμη του αρμόδιου Συμβουλίου Αρχιτεκτο-νικής.
Για τα κηρυγμένα διατηρητέα κτίρια ή νεώτερα μνη-
μεία απαιτείται επιπροσθέτως η σύμφωνη γνώμη του 
φορέα προστασίας τους.
Σε κάθε υπηρεσία δόμησης τηρείται ειδικό Μητρώο 
«Φυτεμένων Επιφανειών», που ενημερώνεται με τις κατά 
τα άνω υποβαλλόμενες γνωστοποιήσεις.
3. Το περιεχόμενο του φακέλου των δικαιολογητικών 
και οι επιμέρους προδιαγραφές σχεδίων και τεχνικής 
έκθεσης, που υποβάλλονται στην αρμόδια υπηρεσία για 
την κατασκευή Φυτεμένης Επιφάνειας, προσδιορίζεται 
με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας.»
Άρθρο 110
Κατασκευές πάνω από το κτίριο -Τροποποίηση των παρ. 2 και 3 του άρθρου 19 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 2 και 3 του άρθρου 19 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) 
τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 19
Κατασκευές πάνω από το κτίριο
1. Όλες οι κατασκευές πάνω από το κτίριο πρέπει να 
αποτελούν ένα ενιαίο αισθητικό σύνολο, μπορεί να συν-
δέονται ή να περιφράσσονται με ελαφρά ή διάτρητα 
στοιχεία και οι θέσεις τους αποτυπώνονται υποχρεωτικά 
στις μελέτες που συνοδεύουν την άδεια δόμησης.
2. Πάνω από το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος της περι-
οχής και μέσα στο ιδεατό στερεό επιτρέπονται:
α) i. Σε νέα και υφιστάμενα κτίρια, χώροι κύριας χρή-
σης αποκλειστικής ή κοινόχρηστης, μέγιστης επιφάνειας 
τριάντα πέντε (35) τ.μ. και μέγιστου ύψους 3,40 μ., με προϋπόθεση τη δημιουργία φυτεμένου δώματος που 
καλύπτει το 80% της συνολικής επιφάνειας του δώμα-
τος. Στην παραπάνω φυτεμένη επιφάνεια του δώματος 
κτιρίου εξαιρείται η επιφάνεια των στηθαίων, της από-
ληξης κλιμακοστασίου και του ανελκυστήρα με το φρε-
άτιό του. Στον υπολογισμό της φυτεμένης επιφάνειας 
συμμετέχουν οι ασκεπείς κατασκευές για την υποδοχή στοιχείων νερού και οι πισίνες σε ποσοστό 50% της επι-
φάνειάς τους, καθώς και οι φυτεμένες επιφάνειες κάτω 
από πέργκολες.
ii. Σε νέα και υφιστάμενα κτίρια, χώροι κύριας χρήσης 
αποκλειστικής ή κοινόχρηστης, μέγιστης επιφάνειας 35 
τ.μ. και μέγιστου ύψους 3,40 μ., με προϋπόθεση τη δημι-
ουργία φυτεμένου δώματος που καλύπτει το 50% της 
συνολικής επιφάνειας του δώματος κτιρίου και επιπλέον 
τη δημιουργία φυτεμένων υπαίθριων χώρων, δωμάτων 
ορόφων (που προκύπτουν από υποχώρηση ορόφων) και 
ανοικτών εξωστών, που συνολικά καλύπτουν το 50% της 
συνολικής επιφάνειας του δώματος κτιρίου. Στην παρα-
πάνω φυτεμένη επιφάνεια του δώματος κτιρίου εξαιρεί-
ται η επιφάνεια των στηθαίων, της απόληξης κλιμακο-
στασίου και του ανελκυστήρα με το φρεάτιό του. Στον 
υπολογισμό της φυτεμένης επιφάνειας συμμετέχουν οι ασκεπείς κατασκευές για την υποδοχή στοιχείων νερού και οι πισίνες σε ποσοστό 50% της επιφάνειάς τους, κα-θώς και οι φυτεμένες επιφάνειες κάτω από πέργκολες.
Στις παραπάνω περιπτώσεις οι χώροι κύριας αποκλει-
στικής χρήσης δύνανται να συνδέονται λειτουργικά με 
ιδιοκτησίες του υποκείμενου ορόφου. Στις παραπάνω 
περιπτώσεις είναι δυνατή η προσαύξηση του ύψους του 
κτιρίου, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 15.
β) Καπνοδόχοι, αγωγοί αερισμού, εγκαταστάσεις ηλια-
κών συστημάτων με τοποθέτηση του δοχείου σε άμεση 
επαφή με την άνω στάθμη του δώματος και τοποθέτηση 
του συλλέκτη πάνω από αυτό, πύργοι ψύξης και δοχεία 
διαστολής, φωτοβολταϊκών συστημάτων και συστήματα 
παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, 
συστήματα διαχείρισης νωπού αέρα, ανεμιστήρες εξαε-
ρισμού και αντλίες θερμότητας.
γ) Απολήξεις κλιμακοστασίων με στάση ανελκυστή-
ρα στο δώμα (φυτεμένο ή μη) και φρεάτων ανελκυστή-
ρων με τις ελάχιστες αναγκαίες διαστάσεις και μέγιστο εξωτερικό ύψος 4,20 μ. από την τελικά διαμορφωμένη 
επιφάνεια του τελευταίου ορόφου του κτιρίου. Σε αυτήν 
την περίπτωση ο χώρος κύριας χρήσης της παρ. 2.α)
δύναται να έχει μέγιστο εξωτερικό ύψος 4,20 μ. από 
την τελικά διαμορφωμένη επιφάνεια του τελευταίου 
ορόφου του κτιρίου. Πάνω στις απολήξεις αυτές απα-
γορεύεται η τοποθέτηση οποιασδήποτε κατασκευής ή 
εγκατάστασης. Απολήξεις κλιμακοστασίων χωρίς στάση 
ανελκυστήρα στο δώμα (φυτεμένο ή μη) και μέγιστο 
εξωτερικό ύψος 3,40 μ. από την τελικά διαμορφωμένη 
επιφάνεια του τελευταίου ορόφου του κτιρίου. Πάνω στις 
απολήξεις αυτές απαγορεύεται η τοποθέτηση οποιασ-
δήποτε κατασκευής ή εγκατάστασης.
Στο ίδιο δώμα επιτρέπεται η κατασκευή περισσοτέρων 
της μίας απόληξης κλιμακοστασίου με στάση ή μη ανελ-
κυστήρα, ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου 
Αρχιτεκτονικής.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11757 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
δ) Στηθαία και κιγκλιδώματα ασφαλείας τοποθετού-
νται στη θέση του περιγράμματος του υποκείμενου ορό-
φου. Όταν τα στηθαία και τα κιγκλιδώματα ασφαλείας 
τοποθετούνται στην άκρη της οριζόντιας προεξοχής του 
δαπέδου του δώματος, τότε η επιφάνεια της οριζόντιας 
προεξοχής θεωρείται ανοικτός εξώστης και προσμετρά-
ται στο σύνολο των επιτρεπόμενων εξωστών. Σε αυτήν 
την περίπτωση η παραπάνω επιφάνεια συνυπολογίζεται 
στην επιφάνεια του δώματος του κτιρίου.
ε) Ασκεπείς πισίνες, διακοσμητικά χωροδικτυώματα 
μέγιστου ύψους 3,00 μ., μόνιμες γλάστρες φυτών και 
γενικά εγκαταστάσεις για τη δημιουργία κήπων με τον 
εξοπλισμό τους, που κατασκευάζονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, τοποθετούνται υποχρεωτικά μέσα 
στον χώρο που ορίζεται από στηθαία ή κιγκλιδώματα 
ασφαλείας.
στ) Κατασκευές για τη στήριξη των φυτών, πέργκολες 
που μπορούν να επικαλύπτονται από ελαφρά εύκαμπτα 
υλικά ή κινητά συστήματα, καλαμωτές, φωτοβολταϊκά 
πανέλα αποκλειστικά σε οριζόντια θέση και φωτοβολ-
ταϊκά πανέλα πάνω από τη στέγη αποκλειστικά ακολου-
θώντας την κλίση της.
ζ) Στέγες. Απαγορεύονται κατασκευές που δημιουρ-
γούν κατακόρυφα ανοίγματα και διαφοροποιούν την 
ενιαία κλίση και στερεομετρία της στέγης.
3. Πάνω από το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος της πε-
ριοχής και έξω από το ιδεατό στερεό επιτρέπεται η το-ποθέτηση:
α. αλεξικέραυνου, κεντρικής κεραίας τηλεόρασης και 
ραδιοφώνου, κεραίας κινητής επικοινωνίας,
β. τεχνικών συστημάτων αξιοποίησης αιολικής ενέρ-
γειας και σταθμών HEPOS,
γ. κατασκευές αντιθορυβικής προστασίας (ηχοπετά-
σματα) σε υφιστάμενα ειδικά κτίρια για την απόσβεση 
ήχων που προέρχονται από μηχανήματα κλιματισμού. Οι 
κατασκευές αυτές τοποθετούνται σε απόσταση τουλάχι-
στον 0,50 μ. από κάθε όψη του κτιρίου και έχουν μέγιστο 
ύψος 3,50 μ. μαζί με τη βάση στήριξής τους.»
Άρθρο 111
Κατασκευές σε δημόσιους κοινόχρηστους 
χώρους - Τροποποίηση της παρ. 4 του άρθρου 20 του ν. 4067/2012
Η παρ. 4 του άρθρου 20 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) τρο-
ποποιείται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 20
Κατασκευές σε δημόσιουςκοινόχρηστους χώρους
1. Στους δημόσιους κοινόχρηστους χώρους του οικι-
σμού επιτρέπονται κατασκευές για:
α) τη διαμόρφωση του εδάφους, όπως κλίμακες, τοίχοι, 
διάδρομοι, κεκλιμένα επίπεδα, μηχανικά μέσα κάλυψης 
υψομετρικών διαφορών, καθώς και κατασκευές για την 
εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία ή / και εμποδιζόμε-νων ατόμων,
β) τον εξωραϊσμό και την αισθητική τους αναβάθ-
μιση, τον εξοπλισμό και την ασφάλεια τους και γενικά 
κατασκευές για την εξυπηρέτηση του προορισμού των 
χώρων αυτών,γ) λυόμενες και προσωρινές κατασκευές,
δ) για τη λειτουργία και την εξυπηρέτηση των Μέσων 
Μαζικής Μεταφοράς.
Οι παραπάνω κατασκευές υλοποιούνται από τον οικείο 
Δήμο, από άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς ή νομι-
κά πρόσωπα ή ιδιώτες, ύστερα από απόφαση του Δημο-
τικού Συμβουλίου και άδεια της Υπηρεσίας Δόμησης. Με 
απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
καθορίζονται οι κατηγορίες των κατασκευών ή εγκατα-
στάσεων για τις οποίες δεν απαιτείται Άδεια Δόμησης 
και η διαδικασία ελέγχου τους από άποψη ασφάλειας 
και αισθητικής.
2. Επιτρέπονται οι εγκαταστάσεις:
α) Οι κατασκευές δικτύων υποδομής και εγκαταστά-
σεων κοινής ωφέλειας, μετά των παραρτημάτων αυτών 
(υπέργειων και υπόγειων) βάσει μελέτης της αρμόδιας 
αρχής, για τις οποίες δεν απαιτείται έκδοση άδειας. Οι 
επιχειρήσεις και οργανισμοί κοινής ωφέλειας υποχρεού-
νται να κοινοποιούν τα σχέδια στα οποία απεικονίζεται η 
κατασκευή των έργων στις οικείες Υπηρεσίες Δόμησης.
β) Η εγκατάσταση σταθμών μέτρησης ατμοσφαιρικής 
ρύπανσης, θορύβου και μετεωρολογικών παραμέτρων με τον αναγκαίο εξοπλισμό από υπηρεσίες του Υπουρ-
γείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, των Περιφερειών 
και των Δήμων μετά από κοινοποίηση της μελέτης στις 
οικείες Υπηρεσίες Δόμησης. Από τους ίδιους φορείς 
επιτρέπεται η εγκατάσταση των σταθμών αυτών χωρίς 
έκδοση άδειας στους ακάλυπτους χώρους οικοπέδων 
και δωμάτων δημοσίων κτιρίων. Οι κατασκευές αυτές 
δεν προσμετρώνται στο συντελεστή δόμησης και στην 
κάλυψη. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας καθορίζονται τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, 
η χρονική διάρκεια και η διαδικασία εγκατάστασης των 
σταθμών αυτών.
γ) Υπέργειοι και υπόγειοι σταθμοί διανομής ή μέτρη-
σης και ρύθμισης φυσικού αερίου.
δ) Η εγκατάσταση κεντρικών λεβήτων ή μονάδων 
Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και θερμότητας Υψηλής 
Αποδοτικότητας (ΣΗΘΥΑ) για τηλεθέρμανση.
ε) Η εγκατάσταση σταθμών φόρτισης ηλεκτρικών 
οχημάτων.
3. Οι διατάξεις των περ. β΄ και γ΄ της παρ. 1 και των 
περ. α΄ και β΄ της παρ. 2 του παρόντος άρθρου εφαρμό-
ζονται και για τις εκτάσεις κοινόχρηστων χώρων, όπως 
ορίζονται στον ν. 998/1979 (Α΄ 289), μετά από έγκριση 
δασικής υπηρεσίας.
4. Η κατασκευή σκαλοπατιών για την εξυπηρέτηση των 
κτιρίων έξω από τη ρυμοτομική γραμμή απαγορεύεται.
Κατ’ εξαίρεση, είναι δυνατή η κατασκευή τους ύστε-
ρα από άδεια του δημοτικού ή κοινοτικού συμβουλίου, αν μετά από την ανέγερση του κτιρίου έχει μεταβληθεί η υψομετρική στάθμη του δρόμου. Η κατασκευή αυτή 
πρέπει να εξασφαλίζει την ασφάλεια της κυκλοφορίας.
Εκτός της ρυμοτομικής γραμμής, απαγορεύεται 
οποιασδήποτε μορφής κατασκευή, με την επιφύλαξη 
της τήρησης των διατάξεων ασφαλείας για την εγκατά-
σταση δικτύων κοινής ωφέλειας, μόνιμη ή κινητή για την 
εξυπηρέτηση του κτιρίου, όπως ράμπες, σκαλοπάτια, 
ζαρντινιέρες, επιτοίχιοι χειρολισθήρες για την εξυπη-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11758 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ρέτηση ΑμεΑ και εμποδιζόμενων ατόμων, που προεξέ-
χουν των όψεων των κτιρίων πλέον των δεκαπέντε (15) εκατοστών.
Για να εξασφαλισθεί η προσβασιμότητα ΑμεΑ και 
εμποδιζόμενων ατόμων, μετά από αιτιολογημένη έγκρι-
ση της οικείας Περιφερειακής Επιτροπής Προσβασιμό-τητας, που εκδίδεται μετά από τη σύμφωνη γνώμη του 
οικείου δήμου, είναι δυνατή η τοποθέτηση κινητών ή 
προσωρινών κατασκευών, κατά παρέκκλιση της απα-
γόρευσης του προηγούμενου εδαφίου.
5. Η υπέργεια ζεύξη κτιρίων εγκρίνεται από το Συμ-
βούλιο Αρχιτεκτονικής και τον αρμόδιο για τον έλεγχο 
και τη διαχείριση του Κοινοχρήστου Χώρου φορέα. Η 
ζεύξη κτιρίων πραγματοποιείται σε ύψος άνω των πέντε 
(5,00) μ., μπορεί να γίνεται και υπόγεια, τηρουμένων των 
απαραίτητων περιορισμών, με τις ίδιες διαδικασίες και τις κατά περίπτωση απαιτούμενες εγκρίσεις.
6. Οι διατάξεις του παρόντος εφαρμόζονται και σε 
νομίμως υφιστάμενους οικισμούς χωρίς εγκεκριμένο 
ρυμοτομικό σχέδιο.»
Άρθρο 112
Παρόδια στοά - Τροποποίηση της παρ. 3 του άρθρου 22 του ν. 4067/2012
Η παρ. 3 του άρθρου 22 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) τρο-
ποποιείται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 22
Παρόδια στοά
1. Η κατασκευή παρόδιας στοάς είναι υποχρεωτική, 
όταν αυτό προβλέπεται από το ρυμοτομικό σχέδιο της περιοχής και κατά την έγκριση ή τροποποίηση ρυμοτο-μικού σχεδίου, το πλάτος της ορίζεται αριθμητικά.
Η παρόδια στοά οφείλει να συνδέεται λειτουργικά και 
αισθητικά με το κτίριο και η μία πλευρά της να εφάπτεται 
της οικοδομικής γραμμής και δεν μπορεί να αποτελεί 
ανεξάρτητη κατασκευή.
Σε περίπτωση που η όψη του κτιρίου κατασκευάζεται 
σε απόσταση από την οικοδομική γραμμή μεγαλύτερη 
του προβλεπόμενου πλάτους της στοάς ή δεν κατα-
λαμβάνει όλο το μήκος των προσώπων του οικοπέδου, 
στα οποία προβλέπεται η υποχρεωτική στοά, απαιτεί-
ται έγκριση Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής για την έκδοση άδειας δόμησης.
2. Η κατασκευή της ακολουθεί τις παρακάτω προδι-
αγραφές:
α) Το δάπεδο της να είναι συνεχόμενο με το δάπεδο 
του πεζοδρομίου.
β) Το ελεύθερο ύψος της από τη στάθμη του πεζοδρο-
μίου μέχρι την κατώτερη επιφάνεια της οροφής της να 
μην είναι μικρότερο από το ύψος που προκύπτει από τη 
σχέση ύψους προς πλάτος 3:4 και σε όλες τις περιπτώσεις 
να μην είναι μικρότερο των 3,00 μ.
γ) Να μην υπάρχουν μόνιμες προεξοχές ή και κατα-
σκευές στο δάπεδο, την οροφή και στην πλευρά του 
κτιρίου.
δ) Η κάθετη προς την οικοδομική γραμμή πλευρά των 
υποστυλωμάτων δεν επιτρέπεται να είναι μεγαλύτερη 
από το 1/6 του πλάτους της στοάς.ε) Ποσοστό 30% της επιφάνειας της στοάς προσμε-
τράται στον υπολογισμό της απαιτούμενης επιφάνειας 
φύτευσης.
στ) Κάτω από τη στοά σε ίσο πλάτος με αυτή και μέχρι 
βάθος τριών (3,00) μ. από τη στάθμη του πεζοδρομίου επιτρέπονται μόνο εγκαταστάσεις κοινής ωφέλειας και τα δίκτυα που εξυπηρετούν το κτίριο.
ζ) Οι στοές μπορεί να κατασκευαστούν χωρίς υποστυ-
λώματα, εφόσον επιτρέπεται από τη στατική επίλυση του 
κτιρίου που τις διαμορφώνει.
3. Σε κτίρια, στα οποία δεν έχει διανοιγεί η προβλεπό-
μενη από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο στοά, δεν χορηγείται άδεια δόμησης για οποιαδήποτε προσθήκη, είτε καθ’ ύψος είτε κατ’ επέκταση στο κτίριο. Επιτρέπο-
νται επισκευές και διαρρυθμίσεις, καθώς και αλλαγές 
χρήσης του υφισταμένου κτιρίου, σύμφωνα με τις επι-τρεπόμενες χρήσεις που ισχύουν στην περιοχή. Ειδικώς στα κτίρια που βρίσκονται εντός σχεδίου πόλεως όλων των δήμων που δεν αναφέρονται στις περ. α΄, β΄ και γ΄ του άρθρου 10, η διάνοιξη της στοάς δεν είναι υποχρε-
ωτική, με την προϋπόθεση ότι το ελάχιστο ύψος του ισο-
γείου ορόφου είναι τριάμισι (3,5) μέτρα. Στην περίπτωση 
αυτή επιτρέπονται επιπρόσθετα εργασίες επισκευής ή 
και επεμβάσεις στον φέροντα οργανισμό λόγω αλλαγών 
χρήσεων σε χώρους του κτιρίου.
Για κτίρια για τα οποία απαιτούνται επισκευές λόγω 
σεισμών ή σε περίπτωση επισκευών για λόγους υγιει-
νής και χρήσης κτιρίων ή επικινδυνότητας η παραπάνω 
απαγόρευση δεν έχει ισχύ.»
Άρθρο 113
Λειτουργική ενοποίηση οριζοντίων 
ιδιοκτησιών ιδίου ιδιοκτήτη, εσωτερικές διαρρυθμίσεις και επεμβάσεις στον φέροντα οργανισμό - Τροποποίηση της παρ. 5 του άρθρου 23 του ν. 4067/2012
Τροποποιείται το δεύτερο εδάφιο της παρ. 5 του άρ-
θρου 23 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) και η παρ. 5 διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«5. Σε περίπτωση συναίνεσης ιδιοκτητών με αυξημέ-
νη πλειοψηφία (τουλάχιστον 67%) όμορων οικοπέδων, 
είναι δυνατή η λειτουργική ενοποίηση των κτισμάτων 
των ιδιοκτησιών για όσο χρονικό διάστημα προβλέπεται 
από την ιδιωτική σύμβαση, εφόσον διασφαλίζεται η στα-
τική επάρκεια των κτισμάτων μετά τις προβλεπόμενες 
διαρρυθμίσεις.
Σε περίπτωση συναίνεσης με αυξημένη πλειοψηφία 
(τουλάχιστον 67%) ιδιοκτητών αυτοτελών ιδιοκτησι-
ών του ιδίου κτιρίου, είναι δυνατή η λειτουργική τους 
ενοποίηση, εφόσον διασφαλίζεται η στατική επάρκεια 
του κτίσματος μετά τις προβλεπόμενες διαρρυθμίσεις. 
Σε περίπτωση που για την λειτουργική ενοποίηση ή 
εσωτερική διαρρύθμιση απαιτούνται επεμβάσεις στον 
φέροντα οργανισμό του κτιρίου, αυτές είναι επιτρεπτές 
κατόπιν συναίνεσης των συνιδιοκτητών του κτιρίου. Κατ’ 
εξαίρεση επιτρέπονται μονομερώς, κατά παρέκκλιση 
των οριζόμενων στον Κανονισμό του κτιρίου, εφόσον 
μετά τις προβλεπόμενες διαρρυθμίσεις διασφαλίζεται η 
στατική επάρκεια του κτιρίου, όπως αποδεικνύεται από 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11759 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
μελέτη στατικής επάρκειας. Σε περίπτωση που κατά τη 
μελέτη στατικής επάρκειας απαιτούνται επεμβάσεις ενί-
σχυσης στον φέροντα οργανισμό, αυτές είναι επιτρεπτές 
κατόπιν συναίνεσης των συνιδιοκτητών του κτιρίου και, 
κατ’ εξαίρεση επιτρέπονται μονομερώς, κατά παρέκκλι-
ση των οριζόμενων στο Κανονισμό του κτιρίου, εφόσον 
δεν θίγουν στύλους και δοκούς του φέροντος οργανι-
σμού και μετά τις προβλεπόμενες διαρρυθμίσεις δια-
σφαλίζεται η στατική επάρκεια του κτιρίου, όπως αποδει-
κνύεται από μελέτη στατικής επάρκειας. Σε περίπτωση 
που κατά την μελέτη στατικής επάρκειας απαιτούνται 
επεμβάσεις ενίσχυσης στον φέροντα οργανισμό, αυτές 
δύνανται να πραγματοποιούνται μονομερώς με δαπάνη 
των ιδιοκτητών των αυτοτελών οριζόντιων ιδιοκτησιών 
που ενοποιούνται, με την π ροϋπόθεση ότι οι επεμβάσεις 
αυτές περιορίζονται εντός των συγκεκριμένων αυτών 
ιδιοκτησιών.»
Άρθρο 114
Χαμηλά κτίρια - Τροποποίηση των παρ. 3 και 4 του άρθρου 24 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 3 και 4 του άρθρου 24 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) 
αντικαθίστανται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 24
Χαμηλά κτίρια
1. Χαμηλό κτίριο είναι αυτό του οποίου κύρια χρήση 
είναι η κατοικία και το οποίο έχει μέγιστο ύψος το πολύ 
8,50 μ., μη συμπεριλαμβανομένης της στέγης, από την 
οριστική στάθμη του εδάφους και έχει συνολική επιφά-
νεια που υπολογίζεται στον συντελεστή δόμησης το 
πολύ 400 τ.μ.. Στο οικόπεδο είναι δυνατή η κατασκευή περισσότερων του ενός χαμηλών κτιρίων, με την προϋ-
πόθεση ότι η συνολική επιφάνεια όλων των κτιρίων που 
υπολογίζεται στον συντελεστή δόμησης δεν υπερβαίνει 
τα 400 τ.μ.
2. Στη συνολική επιφάνεια, που προκύπτει από τον 
συντελεστή δόμησης, για τα χαμηλά κτίρια δεν υπολο-
γίζεται, εκτός από τα αναφερόμενα στο άρθρο 11, οι 
εξώστες και υπαίθριοι στεγασμένοι χώροι, ανεξάρτητα από την επιφάνεια τους.
3. Τα χαμηλά κτίρια τοποθετούνται ελεύθερα μέσα στο 
οικόπεδο, με την επιφύλαξη του άρθρου 14 και όταν δεν 
εφάπτονται με τα πίσω και πλάγια όρια του οικοπέδου, η 
ελάχιστη απόσταση του κτιρίου από τα όρια ορίζεται σε 
Δ=2,50 μ. Η κάλυψή τους δεν υπερβαίνει την επιτρεπόμε-
νη κάλυψη της περιοχής. Εάν δεν εξασφαλίζεται κάλυψη 
120 τ.μ., το μέγιστο ποσοστό κάλυψης προσαυξάνεται 
έως τα 120 τ.μ., εφόσον η κάλυψη δεν υπερβαίνει το 70% 
του οικοπέδου και δεν ισχύουν διαφορετικές ειδικές δι-ατάξεις στην περιοχή.
4. Πάνω από το μέγιστο ύψος των 8,50 μ. επιτρέπονται 
στέγες μέγιστου ύψους 1,50 μ., καθώς και οι λοιπές κα-τασκευές που αναφέρονται στο άρθρο 19.
5. Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου δεν έχουν εφαρ-
μογή στις περιοχές που το επιτρεπόμενο ύψος είναι μι-κρότερο των 11 μ.
6. Κατά τα λοιπά η δόμηση των χαμηλών κτιρίων διέ-
πεται από τις διατάξεις του παρόντος νόμου.»Άρθρο 115
Κίνητρα για τη δημιουργία κτιρίων ελάχιστης ενεργειακής κατανάλωσης - Αντικατάσταση του άρθρου 25 του ν. 4067/2012
Το άρθρο 25 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 25
Κίνητρα για τη δημιουργία κτιρίων με σχεδόν
μηδενική κατανάλωση ενέργειας
1. Εάν το κτίριο κατατάσσεται, σύμφωνα με τη Μελέτη 
Ενεργειακής Απόδοσης (ΜΕΑ), στην ανώτερη κατηγο-
ρία ενεργειακής απόδοσης του Κανονισμού Ενεργειακής 
Απόδοσης Κτιρίων (ΚΕΝΑΚ), που εγκρίθηκε με την υπό 
στοιχεία ΔΕΠΕΑ/οικ.178581/ 30.6.2017 κοινή απόφα-
ση των Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Β΄ 2367), ο συντελεστής δόμησης αυξάνεται 
κατά 5 %.
2. Σε κτίρια με χρήση κατοικίας με κατανάλωση πρωτο-
γενούς ενέργειας μικρότερης του 16% του Κτιρίου Ανα-
φοράς του Κανονισμού Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων 
(ΚΕΝΑΚ), σύμφωνα με την Μελέτη Ενεργειακής Απόδο-
σης (ΜΕΑ), ο συντελεστής δόμησης αυξάνεται κατά 10%. 
Αντίστοιχα, σε κτίρια χρήσεων πλην της κατοικίας, με κα-
τανάλωση πρωτογενούς ενέργειας μικρότερη του 16% του Κτιρίου Αναφοράς, που παρουσιάζουν ταυτόχρονα 
εξαιρετική περιβαλλοντική απόδοση, ο συντελεστής 
δόμησης αυξάνεται κατά 10%. Η περιβαλλοντική τους 
απόδοση τεκμηριώνεται με χρήση διεθνώς αναγνωρι-
σμένων πρωτοκόλλων περιβαλλοντικής αξιολόγησης, 
όπως LEED, BREAM και DGNB. Για την εφαρμογή της 
παρούσας, ως εξαιρετική περιβαλλοντική απόδοση θε-
ωρείται αυτή που είναι ισοδύναμη ή καλύτερη από το 
LEED Gold, BREEAM Very Good ή DGNB Silver. Με κοινή 
απόφαση των Υπουργών Ανάπτυξης και Επενδύσεων και 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας δύναται να επικαιροποιη-
θούν τα αποδεκτά διεθνώς αναγνωρισμένα πρωτόκολλα 
περιβαλλοντικής αξιολόγησης, καθώς και η ελάχιστη 
απαιτητή βαθμολογία για τον χαρακτηρισμό «εξαιρετική 
περιβαλλοντική απόδοση».
3. Ειδικότερα, για κτίρια μικτής χρήσης, κατοικίας και 
λοιπών χρήσεων, η αύξηση του συντελεστή δόμησης 
εφαρμόζεται κατά τα ισχύοντα για τα ακίνητα με χρή-
ση κατοικίας, όταν οι λοιπές χρήσεις περιορίζονται στο 
ισόγειο και τον ημιώροφο και η δόμηση των λοιπών χρή-
σεων είναι κατά μέγιστο το 50% της δόμησης κατοικι-
ών. Στην περίπτωση χρήσης του αυξημένου συντελεστή 
δόμησης σε κτίριο κατοικίας που στη συνέχεια αλλάζει 
χρήση, για τη διατήρηση της επιπλέον δόμησης προ-
σκομίζεται στην αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ) 
πιστοποιητικό εξαιρετικής περιβαλλοντικής απόδοσης.
4. Κατά τη φάση της υποβολής των δικαιολογητικών 
της άδειας στην αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ), 
κατατίθεται πλήρης φάκελος, που περιλαμβάνει τη Με-
λέτη Ενεργειακής Απόδοσης (ΜΕΑ), η οποία αποδεικνύει 
την ενεργειακή κατάταξη του κτιρίου, καθώς και τον λόγο 
κατανάλωσης ενέργειας τού υπό μελέτη κτιρίου προς 
την κατανάλωση ενέργειας του Κτιρίου Αναφοράς του.
5. Για τα κτίρια εκτός κατοικίας της παρ. 2 στην αρμό-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11760 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
δια Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ) κατατίθεται, επιπλέον 
της Μελέτης Ενεργειακής Απόδοσης, και πλήρης ανάλυ-
ση των περιβαλλοντικών μέτρων που θα υιοθετηθούν, 
ώστε να αποδεικνύεται ότι θα επιτευχθεί η ελάχιστη 
απαιτούμενη περιβαλλοντική απόδοση.
6. Μετά το πέρας της κατασκευής, συμπληρώνεται 
στην Ταυτότητα Κτιρίου και προσκομίζεται στην ΥΔΟΜ 
που εξέδωσε την άδεια:
α) Υπεύθυνη δήλωση του εποπτεύοντος μηχανικού, 
ότι το κτίριο κατασκευάστηκε τηρώντας τον ενεργειακό 
σχεδιασμό και τις ελάχιστες προδιαγραφές της ΜΕΑ.
β) Πιστοποιητικό Ενε ργειακής Απόδοσης, που απο-
δεικνύει την επίτευξη του ενεργειακού στόχου της ΜΕΑ.
γ) Μόνο για τις περιπτώσεις κτιρίων της παρ. 2, με χρή-
ση άλλη, πλην της κατοικίας, πλέον των περ. α΄ και β΄, 
να συμπληρώνεται και να προσκομίζεται πιστοποιητικό 
περιβαλλοντικής αξιολόγησης, που έχει απονεμηθεί στο 
κτίριο από πιστοποιημένο και εξουσιοδοτημένο για τη 
σχετική πράξη πρόσωπο.
7. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας καθορίζονται ο τρόπος άσκησης και η περιο-
δικότητα των ελέγχων τήρησης των όρων του παρόντος, 
το ύψος των προστίμων υπέρ του Πράσινου Ταμείου σε 
περίπτωση μη υλοποίησης της μελέτης, καθώς και κάθε 
άλλο συναφές ζήτημα.»
Άρθρο 116
Εξουσιοδοτικές και μετ αβατικές διατάξεις - 
Τροποποίηση της παρ. 2 και προσθήκη των παρ. 6, 7, 8, 9 και 10 στο άρθρο 28του ν. 4067/2012
1. Η παρ. 2 του άρθρου 28 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79) 
τροποποιείται, προστίθενται παρ. 6, 7, 8, 9 και 10 και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 28
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με π.δ., που εκδίδεται μετά από πρόταση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθορίζονται οι όροι και προϋποθέσεις δόμησης κοντά σε ρέματα.
2. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, μετά από γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου 
Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων, επιλύε-
ται κάθε ερμηνευτικό ζήτημα που προκύπτει από την 
εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος νόμου, καθώς και κάθε διάταξη της κείμενης πολεοδομικής νομοθεσί-
ας. Η απόφαση αυτή είναι δεσμευτική για τις υπηρεσίες 
προς τις οποίες απευθύνεται, από την ανάρτησή της στον 
δικτυακό τόπο «Διαύγεια».
3. α) Με π.δ. που εκδίδονται με πρόταση των Υπουρ-
γών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Υποδομών και Με-
ταφορών, καθορίζονται και εξειδικεύονται οι αρμοδιότη-
τες, οι υποχρεώσεις και οι ευθύνες των φορέων, οι οποίοι 
συμμετέχουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο στην παραγωγή 
των ιδιωτικών οικοδομικών έργων και εγκαταστάσεων.
β) Ειδικότερα καθορίζονται και εξειδικεύονται οι αρ-
μοδιότητες, όπως οι υποχρεώσεις και ευθύνες: - του κυ-
ρίου του έργου - του μελετητή μηχανικού κατά τομέα εργασιών - του επιβλέποντος μηχανικού κατά τομέα 
εργασιών - του γενικού εργολάβου του έργου - του κατ’ 
είδος εργασίας υπεργολάβου, τεχνικού και τεχνίτη - των 
παραγωγών δομικών υλών, υλικών και ειδών - των προ-
μηθευτών δομικών υλών, υλικών και ειδών.
γ) Με τα ίδια π.δ. ορίζονται τα κριτήρια, οι προϋποθέ-
σεις και οι διαδικασίες, βάσει των οποίων οι εργολάβοι, 
υπεργολάβοι, παραγωγοί και προμηθευτές εντάσσονται 
στο αντίστοιχο μητρώο δια του οποίου πιστοποιείται 
η πληρότητα, ποιότητα και αξιοπιστία των παρεχό-
μενων υπηρεσιών, υλών, υλικών και ειδών. Με τα ίδια 
π.δ. ορίζονται τα όργανα και οι διαδικασίες σύνταξης 
των μητρώων εργολάβων, υπεργολάβων, παραγωγών 
και προμηθευτών. Με όμοιο π.δ. καθορίζεται ο τρόπος 
επιμερισμού των ευθυνών των παραπάνω προσώπων, 
το είδος των κυρώσεων και τα κριτήρια και τα όργανα επιβολής αυτών.
4. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας εγκρίνονται Τεχνικές Οδηγίες, μετά από γνώ-μη του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (Τ.Ο.Τ.Ε.Ε.), με 
τις οποίες τροποποιούνται ή και καθορίζονται τεχνικές 
προδιαγραφές μελετών, καθώς και το περιεχόμενο Ειδι-κών Κανονισμών.
5. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας καθορίζονται οι προδιαγραφές για την εξοικο-
νόμηση νερού σε κτίρια και κάθε άλλο συναφές ζήτημα.
6. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας ρυθμίζονται θέματα κτιριοδομικού περιε-
χομένου, που είτε απορρέουν από την εφαρμογή του 
παρόντος νόμου είτε με τη ρύθμισή τους:
α. βελτιώνονται η άνεση, καθώς και η υγεία ενοίκων 
και περιοίκων,
β. βελτιώνονται η ποιότητα, η ασφάλεια, η αισθητική 
και η λειτουργικότητα των κτιρίων,
γ. προστατεύεται το περιβάλλον, εξοικονομείται ενέρ-
γεια και προωθείται η έρευνα και παραγωγή στον τομέα 
της οικοδομής.
Οι αναφερόμενες ρυθμίσεις είναι:
α. διαδικαστικές, όπως μελέτες και εκδόσεις πάσης 
φύσεως αδειών, αρμοδιότητες και ευθύνες για το έργο,
β. λειτουργικές και κτιριοδομικές, όπως:βα) χρήσεις κτιρίων για κατοικία, γραφεία, αναψυχή, 
βιομηχανία, εκπαίδευση, περίθαλψη, κοινωνική πρόνοια,
ββ) χρήσεις χώρων για διαμονή, συνάθροιση, υγιεινή, 
αποθήκευση, στάθμευση,
βγ) ειδικές λειτουργικές απαιτήσεις για άτομα με ειδι-
κές ανάγκες, ασφάλεια, υγεία,
βδ) φωτισμός, ηλιασμός, αισθητική κτιρίων,
βε) εσωτερικές εγκαταστάσεις υδραυλικές, ηλεκτρικές, 
μηχανολογικές,
γ. Κατασκευαστικές και ποιοτικές όπως:γα) φυσική των κτιρίων για θερμομόνωση, ηχομόνω-
ση, ακουστική, πυροπροστασία, πυρασφάλεια,
γβ) δομικά υλικά,
γγ) κτιριοδομικά στοιχεία των κτιρίων που αφορούν 
σε χωματουργικές,
εργασίες, θεμελιώσεις, ικριώματα, φέρουσα κατα-
σκευή, κατασκευή πλήρωσης, δάπεδα, ανοίγματα, στέ-
γες, προεξοχές,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11761 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
γδ) κατασκευές που εξυπηρετούν τα κτίρια όπως σιλό, 
δεξαμενές, αποθήκες, χώροι στάθμευσης, λύματα, απορ-
ρίμματα.
7. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουρ-
γού, επιβάλλονται περιορισμοί και απαγορεύσεις ως 
προς τη χρήση δομικών υλικών και δομικών στοιχείων 
για λόγους αισθητικής, εθνικής οικονομίας, ασφάλειας 
και προσαρμογής στο περιβάλλον.
8. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και του καθ’ ύλην αρμόδιου Υπουργού για θέματα ενεργητικής πυροπροστασίας, καθώς και 
του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουργού σε θέμα-
τα λειτουργικότητας κάθε ειδικής χρήσης, δύναται να 
αντικαθίσταται, αναθεωρείται και συμπληρώνεται ο 
Κανονισμός Πυροπροστασίας Κτιρίων, προκειμένου τα 
κτίρια και τα δομικά έργα να πληρούν τις απαιτήσεις του 
παρόντος και να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις σχε-διασμού και τεχνολογίας.
9. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας, του καθ’ ύλην αρμόδιου Υπουργού για 
θέματα ενεργητικής πυροπροστασίας και του κατά πε-
ρίπτωση αρμόδιου Υπουργού σε θέματα λειτουργικό-
τητας κάθε ειδικής χρήσης, δύναται να καθορίζονται σε 
κτίρια που ανεγέρθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος 
του π.δ. 71/1988 (Α΄ 32), απαιτήσεις που αφορούν στην πυροπροστασία τους.
10. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας δύναται να εκδίδεται Τεύχος Οδηγιών προς 
εξειδίκευση των διατάξεων του παρόντος μέσω περι-
γραφών, σχεδιαγραμμάτων, παραδειγμάτων και κάθε 
άλλου μέσου, που δύναται να συνδράμει την κατανόηση 
και την ορθή εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος.»
2. Οι τροποποιήσεις που επέρχονται με τις διατάξεις 
των άρθρων 99-110 ισχύουν μόνο για προεγκρίσεις ή 
οικοδομικές άδειες που εκδίδονται για κατασκευές που 
πραγματοποιούνται και κτίρια που ανεγείρονται μετά 
την έναρξη ισχύος του παρόντος. Δεν επιτρέπεται η νο-
μιμοποίηση αυθαίρετων κατασκευών ή αλλαγών χρήσης 
που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος με εφαρμογή των διατάξεων αυτών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ
Άρθρο 117
Περιφερειακές Επιτροπέ ς Προσβασιμότητας - 
Τροποποίηση του άρθρου 18 του ν. 4495/2017
Το άρθρο 18 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) τροποποιείται 
ως εξής:
«Άρθρο 18
Περιφερειακές Επιτροπές Προσβασιμότητας
1. Συστήνεται στην έδρα κάθε Περιφέρειας Περιφερεια-
κή Επιτροπή Προσβασιμότητας, η οποία είναι αρμόδια για:
α) τη γνωμοδότηση επί ζητημάτων προσβασιμότη-
τας των Α.Μ.Ε.Α. και των εμποδιζόμενων ατόμων και επί 
ζητημάτων σχετικών με την εφαρμογή των διατάξεων 
για την προσβασιμότητα του Νέου Οικοδομικού Κανονι-σμού (Ν.Ο.Κ.) και του Κτιριοδομικού Κανονισμού, καθώς 
και των διατάξεων που αφορούν σε θέματα προσβασιμό-
τητας των υπαίθριων δημόσιων ή κοινοχρήστων χώρων,
β) την ενημέρωση του Περιφερειακού Συμβουλίου και 
του Περιφερειάρχη για θέματα προσβασιμότητας που 
αφορούν σε ζητήματα χωρικού σχεδιασμού και αστικού 
περιβάλλοντος και ιδίως της εφαρμογής του άρθρου 26 
του ν. 4067/2012 (Α΄ 79),
γ) τη διοργάνωση ενημερωτικών δράσεων αναφορικά 
με θέματα προσβασιμότητας,
δ) την άσκηση αρμοδιοτήτων που αποδίδονται σ’ αυ-
τήν από τα άρθρα 20 και 26 του ν. 4067/2012, καθώς και από άλλες διατάξεις.
2. Η Περιφερειακή Επιτροπή Προσβασιμότητας είναι 
τετραμελής και αποτελείται από:
α) έναν (1) υπάλληλο της οικείας Περιφέρειας κλάδου 
ΠΕ Μηχανικών ως Πρόεδρο, με υπάλληλο αντίστοιχης 
ειδικότητας ως αναπληρωτή του,
β) έναν (1) πολιτικό μηχανικό ή αρχιτέκτονα μηχανικό 
ή τοπογράφο μηχανικό ή χωροτάκτη - πολεοδόμο μηχα-
νικό, που ορίζεται από το Τ.Ε.Ε. με τον αναπληρωτή του,
γ) έναν (1) εκπρόσωπο του Υπουργείου Πολιτισμού 
και Αθλητισμού, με τον αναπληρωτή του,
δ) έναν (1) εκπρόσωπο της ομοσπονδίας ΑμεΑ με τον 
αναπληρωτή του.
3. Η Επιτροπή Προσβασιμότητας συγκροτείται με από-
φαση του οικείου Περιφερειάρχη. Με την ίδια απόφαση 
ανατίθεται η γραμματειακή υποστήριξη της Επιτροπής σε υπάλληλο της Περιφέρειας με τον αναπληρωτή του.
4. Κατά των πράξεων των Περιφερειακών Επιτροπών 
Προσβασιμότητας είναι δυνατή η άσκηση ιεραρχικής 
προσφυγής στην Κεντρική Επιτροπή Προσβασιμότητας 
του άρθρου 19 από όποιον έχει έννομο συμφέρον. Η 
προσφυγή κατατίθεται στην Επιτροπή Προσβασιμότη-τας της Περιφέρειας.»
Άρθρο 118
Κεντρική Επιτροπή Προσβασιμότητας - Τροποποίηση των παρ. 2 και 3 του άρθρου 19 του ν. 4495/2017
Οι παρ. 2 και 3 του άρθρου 19 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 19
Κεντρική Επιτροπή Προσβασιμότητας
1. Στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας συνι-
στάται Κεντρική Επιτροπή Προσβασιμότητας.
2. Η Κεντρική Επιτροπή Προσβασιμότητας αποτελείται 
από δεκατέσσερα (14) μέλη εκ των οποίων:
α) Τον Διευθυντή της Διεύθυνσης Ελέγχου Δομημένου 
Περιβάλλοντος και Εφαρμογής Σχεδιασμού – Παρατηρη-
τήριο του ΥΠΕΝ, ως Πρόεδρο, με τον αναπληρωτή του, Προϊστάμενο Τμήματος της ίδιας Διεύθυνσης.
β) Έναν (1) υπάλληλο της Διεύθυνσης Ελέγχου Δομη-
μένου Περιβάλλοντος και Εφαρμογής Σχεδιασμού – Πα-
ρατηρητήριο του ΥΠΕΝ, με τον αναπληρωτή του.
γ) Έναν (1) υπάλληλο της Διεύθυνσης Αρχιτεκτονικής, 
Οικοδομικών Κανονισμών και Αδειοδοτήσεων του ΥΠΕΝ 
με τον αναπληρωτή του.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11762 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
δ) Ένα (1) μέλος του πρώην Γ ραφείου ΑμεΑ του ΥΠΕ-
ΧΩΔΕ με εμπειρία σε θέματα προσβασιμότητας.
ε) Έναν (1) εκπρόσωπο της ΚΕΔΕ με τον αναπληρωτή 
του.
στ) Έναν (1) εκπρόσωπο του TEE με τον αναπληρωτή 
του.
ζ) Έναν (1) εκπρόσωπο του ΣΑΔΑΣ με τον αναπληρωτή 
του.
η) Έναν (1) εκπρόσωπο του Υπουργείου Υποδομών και 
Μεταφορών με τον αναπληρωτή του.
θ) Έναν (1) εκπρόσωπο του Υπουργείου Υγείας με τον 
αναπληρωτή του.
ι) Έναν (1) εκπρόσωπο του Υπουργείου Τουρισμού με 
τον αναπληρωτή του.
ια) Έναν (1) εκπρόσωπο του Υπουργείου Πολιτισμού 
και Αθλητισμού με τον αναπληρωτή του.
ιβ) Έναν (1) εκπρόσωπο της Εθνικής Συνομοσπονδίας 
ατόμων με αναπηρία (ΕΣΑμεΑ) με τον αναπληρωτή του.
ιγ) Ένα (1) μέλος του κλάδου Μηχανικών με εξειδίκευ-
ση σε θέματα Οικοδομικού και Κτιριοδομικού Κανονι-
σμού και Προσβασιμότητας, οριζόμενο από τον αρμόδιο 
Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
ιδ) Έναν (1) εκπρόσωπο του Νομικού Συμβουλίου του 
Κράτους ή νομικό με εξειδίκευση σε θέματα προσβασι-μότητας ΑμεΑ και εμποδιζόμενων ατόμων.
Η γραμματειακή υποστήριξη παρέχεται από υπάλληλο 
του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τον 
αναπληρωτή του.
3. Η ως άνω Επιτροπή συγκροτείται με απόφαση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η Κεντρική Επι-
τροπή Προσβασιμότητας:
α) εισηγείται στον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας νομοθετικές προτάσεις για τη βελτίωση του θε-
σμικού πλαισίου που αφορά στην προσβασιμότητα των 
κτιρίων, των κοινόχρηστων χώρων και του φυσικού πε-
ριβάλλοντος από ΑμεΑ και εμποδιζόμενα άτομα,
β) παρέχει συνδρομή προς τις αρμόδιες Διευθύνσεις 
του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας αναφο-
ρικά με τις βέλτιστες πρακτικές σχεδιασμού, που αφο-
ρούν σε κτίρια, κοινόχρηστους χώρους και σε φυσικό 
περιβάλλον,
γ) εξετάζει προσφυγές κατά πράξεων των Επιτροπών 
Προσβασιμότητας,
δ) γνωμοδοτεί επί ειδικών θεμάτων προσβασιμότητας, 
που προκύπτουν κατά την εφαρμογή διατάξεων από τα 
αρμόδια όργανα και ιδίως από τα Συμβούλια Αρχιτεκτο-
νικής και τις Υπηρεσίες Δόμησης,
ε) γνωμοδοτεί ως προς τις εύλογες διαμορφώσεις,
στ) ασκεί τις αρμοδιότητες που προβλέπονται στα 
άρθρα 20 και 26 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79).»
Άρθρο 119
Προσβασιμότητα χωρίς φραγμούς για τα άτομα με αναπηρία και τα εμποδιζόμενα άτομα -Αντικατάσταση του τίτλου και των παρ. 1, 4, 5, 
8 και 9 του άρθρου 26 του ν. 4067/2012
Ο τίτλος και οι παρ. 1, 4, 5, 8 και 9 του άρθρου 26 του 
ν. 4067/2012 (Α΄ 79) τροποποιούνται και το άρθρο 26 
διαμορφώνεται ως εξής:«Άρθρο 26
Προσβασιμότητα χωρίς φραγμούς για τα άτομαμε αναπηρία και τα εμποδιζόμενα άτομα
1. Στους χώρους των νέων κτιρίων εκτός των κτιρίων 
με χρήση κατοικίας, για τα οποία η άδεια δόμησης εκδί-
δεται από την έναρξη ισχύος του παρόντος, επιβάλλεται 
να εξασφαλίζεται:
α) η οριζόντια και κατακόρυφη, αυτόνομη και ασφαλής 
προσπέλαση από άτομα με αναπηρία και εμποδιζόμενα 
άτομα και η εξυπηρέτηση αυτών σε όλους τους εξωτερι-
κούς και εσωτερικούς χώρους των κτιρίων, σύμφωνα με 
τις Οδηγίες Σχεδιασμού του Υπουργείου Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας «Σχεδιάζοντας για Όλους»,
β) η πρόβλεψη προσβάσιμων σε άτομα με αναπηρία 
ή εμποδιζόμενα άτομα χώρων υγιεινής σε ποσοστό 5% 
των συνολικών χώρων υγιεινής για χρήση κοινού και 
οπωσδήποτε τουλάχιστον ένας ανά συγκρότημα χώρων 
υγιεινής, ο οποίος μπορεί να έχει μικτή χρήση (ανδρών/ γυναικών).
Οι παραπάνω προσβάσιμοι χώροι υγιεινής συνυπολο-
γίζονται στον αριθμό χώρων υγιεινής που επιβάλλεται 
ανά χρήση από άλλες διατάξεις. Εφόσον τα παραπάνω 
κτίρια διαθέτουν χώρους στάθμευσης, τότε το ποσοστό 
5% αυτών ή τουλάχιστον ένας θα διαμορφώνεται κατάλ-
ληλα για χρήση αναπηρικών αυτοκινήτων.
Ειδικά για τα κτίρια με χρήση κατοικίας που ανεγείρο-
νται μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος, επιβάλλεται 
να εξασφαλίζεται η αυτόνομη και ασφαλής οριζόντια 
και κατακόρυφη προσπέλαση από άτομα με αναπηρία ή εμποδιζόμενα άτομα σε όλους τους εξωτερικούς και 
εσωτερικούς κοινόχρηστους χώρους των κτιρίων κατοι-
κίας, καθώς και η διασφάλιση συνθηκών εύκολης μετα-τρεψιμότητας των κατοικιών σε κατοικίες μελλοντικών 
χρηστών με αναπηρία/εμποδιζόμενων ατόμων, χωρίς 
να θίγεται ο φέρων οργανισμός του κτιρίου.
Σε κάθε κτίριο ή δομική εγκατάσταση πρέπει να εξα-
σφαλίζεται η προσβασιμότητα αυτού σε όλους, χωρίς 
φραγμούς.
2. Η δυνατότητα αυτόνομης και ασφαλούς προσπέλα-
σης όλων των κτιρίων από άτομα με αναπηρία ή εμποδι-
ζόμενα άτομα και η εξυπηρέτηση αυτών εξασφαλίζεται 
με προσβάσιμες οριζόντιες και κατακόρυφες οδεύσεις, 
που αρχίζουν από τη στάθμη του πεζοδρομίου και φτά-
νουν μέχρι την πόρτα του ανελκυστήρα και τους εσωτε-
ρικούς και εξωτερικούς χώρους των κτιρίων αυτών και 
αποτελούνται από στοιχεία κατάλληλων προδιαγραφών, 
όπως ράμπες, αναβατόρια, ανελκυστήρες, με την πρό-
βλεψη προστατευμένων προσβάσιμων χώρων αναμο-
νής σε περίπτωση έκτακτων αναγκών σε κάθε όροφο 
σε αναλογία ένας χώρος με μία θέση αμαξιδίου, όταν ο πληθυσμός του ορόφου είναι μικρότερος από διακόσια (200) άτομα, ή ένας (1) χώρος με δύο θέσεις αμαξιδίου, 
όταν ο πληθυσμός του ορόφου είναι μεγαλύτερος από 
διακόσια (200) άτομα.
3. Οι κοινής χρήσης υπαίθριοι χώροι των οικοπέδων, 
στα οποία κατασκευάζονται τα κτίρια που αναφέρονται στην παρ. 1, επιβάλλεται να διαμορφώνονται κατάλλη-
λα, εφόσον το επιτρέπει η μορφολογία του εδάφους, 
ώστε να χρησιμοποιούνται και από άτομα με αναπηρία ή εμποδιζόμενα άτομα.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11763 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
4. Στα υφιστάμενα πριν από την έναρξη ισχύος του 
παρόντος νόμου κτίρια, που στεγάζονται φορείς της παρ. 
1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α΄ 143), ή έχουν χρή-
σεις συνάθροισης κοινού, όπως χώροι συνεδρίων, εκθέ-
σεων, μουσείων, συναυλιών, αθλητικών ή πολιτιστικών 
συγκεντρώσεων, ναοί, θέατρα, κινηματογράφοι, εστια-
τόρια, ζαχαροπλαστεία, καφενεία, κέντρα διασκέδασης, 
αίθουσες πολλαπλών χρήσεων, αίθουσες αναμονής επι-
βατών, τράπεζες, ανταλλακτήρια, χώροι προσωρινής 
διαμονής, εκπαίδευσης, υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, 
δικαιοσύνης και σωφρονισμού, γραφείων και εμπορίου, 
βιομηχανίας και βιοτεχνίας, καθώς και στους χώρους 
στάθμευσης αυτοκινήτων και πρατηρίων καυσίμων, επι-
βάλλεται να γίνουν οι απαραίτητες διαμορφώσεις, ώστε 
οι λειτουργικοί χώροι τους να είναι προσπελάσιμοι από άτομα με αναπηρία ή εμποδιζόμενα άτομα.
Οι διαμορφώσεις που αναφέρονται στην παρούσα 
γίνονται σύμφωνα με τεχνικές οδηγίες προσαρμογής 
υφιστάμενων κτιρίων και υποδομών της απόφασης της 
παρ. 9 και ολοκληρώνονται μέχρι τις 31.12.2020, στις 
περιπτώσεις που στα υφιστάμενα κτίρια ήδη στεγάζο-
νται οι παραπάνω αναφερόμενες υπηρεσίες και δραστη-
ριότητες, με την προϋπόθεση ότι δεν θίγεται ο φέρων 
οργανισμός του κτιρίου, άλλως τα κτίρια καθίστανται 
αυθαίρετα.
Στις περιπτώσεις που δεν υφίσταται απαιτούμενη συ-
ναίνεση των συνιδιοκτητών, οι ανωτέρω διαμορφώσεις 
δύναται να πραγματοποιηθούν από τον ενδιαφερόμε-
νο και με δαπάνες του, χωρίς τη συναίνεση των λοιπών συνιδιοκτητών, κατά παρέκκλιση των προβλεπόμενων στον Κανονισμό του κτιρίου, κατόπιν απόφασης της Κε-
ντρικής Επιτροπής Προσβασιμότητας του άρθρου 19 του 
ν. 4495/2017 (Α΄ 167), που εκδίδεται μετά από σχετική 
αίτηση του ενδιαφερόμενου, η οποία συνοδεύεται από:
α) πρόσκληση των λοιπών συνιδιοκτητών για την δι-
ατύπωση απόψεων προς την Επιτροπή, τα αποδεικτικά κοινοποίησής της,
β) τεχνική έκθεση μηχανικού, με την οποία τεκμηριώ-
νεται ότι η προτεινόμενη διαμόρφωση δεν παρεμποδίζει 
τη λειτουργία των κοινόχρηστων μερών της πολυκατοι-κίας και των ιδιοκτησιών και
γ) μελέτη στατικής επάρκειας, που αποδεικνύει τη 
στατική επάρκεια του κτιρίου μετά τις προβλεπόμενες διαμορφώσεις. Αν από την μελέτη στατικής επάρκειας 
προκύψει ότι απαιτούνται στατικές ενισχύσεις, αυτές 
πραγματοποιούνται μονομερώς με δαπάνη του ενδια-
φερομένου, με την προϋπόθεση  ότι οι επεμβάσεις αυτές 
περιορίζονται εντός του χώρου που έχει την υποχρέωση 
διαμορφώσεων.
Ειδικά για τα υφιστάμενα κτίρια που μνημονεύονται 
στην παρούσα, επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση η πρόβλεψη 
ανελκυστήρα με τις ελάχιστες εσωτερικές διαστάσεις θα-
λάμου που προβλέπει το πρότυπο ΕΛΟΤ-ΕΝ 81-70 «Κανό-
νες ασφάλειας για την κατασκευή και την εγκατάσταση 
ανελκυστήρων - Ειδικές εφαρμογές για ανελκυστήρες 
επιβατών και αγαθών - Μέρος 70: Προσιτότητα σε ανελ-
κυστήρες ατόμων περιλαμβανομένων και ατόμων με 
ειδικές ανάγκες» για έναν χρήστη αναπηρικού αμαξιδίου και ενός τουλάχιστον προσβάσιμου σε άτομα με αναπη-
ρία και εμποδιζόμενα άτομα χώρου υγιεινής με κοινή 
χρήση ανδρών/γυναικών. Υφιστάμενα κτίρια με χρήσεις 
εμπορίου και γραφείων, εκτός των κτιρίων που στεγά-
ζουν γραφεία υπηρεσιών του δημόσιου και ευρύτερου 
δημόσιου φορέα, νομικών προσώπων δημοσίου δικαί-ου, νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, οργανισμών 
τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτης και δεύτερης βαθμίδας, 
καθώς και καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος 
με ανάπτυγμα τραπεζοκαθισμάτων στον εσωτερικό ή 
εξωτερικό χώρο, με μικτό εμβαδόν μικρότερο από εκατό 
(100) τ.μ. μπορούν να εξαιρεθούν μόνο από την υποχρέ-
ωση δημιουργίας προσβάσιμων χώρων υγιεινής για το κοινό, εφόσον αυτό προκαλεί δυσανάλογη επιβάρυνση στους ιδιοκτήτες τους.
Ειδικότερα θέματα που αφορούν στην προσαρμογή 
των παραπάνω κτιρίων ρυθμίζονται με απόφαση του 
Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του κατά 
περίπτωση αρμόδιου Υπουργού.
5. Εξαιρούνται από την υποχρέωση διαμορφώσεων για 
τη διασφάλιση φυσικής πρόσβασης χρήστη αναπηρικού 
αμαξιδίου:
α) τα κτίρια που έχουν μοναδική πρόσβαση σε δρό-
μο με βαθμίδες ή βρίσκονται σε οικόπεδα στα οποία η 
ελάχιστη διαφορά στάθμης του φυσικού εδάφους στην 
οικοδομική γραμμή από την επιφάνεια του πεζοδρομίου 
είναι μεγαλύτερη από 2,50 μ., ή το πεζοδρόμιο έμπρο-
σθεν αυτών έχει πλάτος μικρότερο του 0,70 μ. (μη συ-
μπεριλαμβανομένου του κρασπέδου), μέχρι να διαμορ-
φωθεί ο εξωτερικός κοινόχρηστος χώρος κίνησης πεζών,
β) τα κτίρια, των οποίων η προσαρμογή δεν είναι δυνα-
τή χωρίς να θίγονται οι δοκοί και οι στύλοι τους ή απαιτεί-
ται να πραγματοποιηθούν άλλες σοβαρές παρεμβάσεις 
στον φέροντα οργανισμό τους, οι οποίες δύνανται να 
επηρεάσουν τη στατική επάρκειά του, όπως τεκμηριώ-
νεται με Τεχνική Έκθεση Μηχανικού, κατόπιν απόφασης 
της Περιφερειακής Επιτροπής Προσβασιμότητας του 
άρθρου 18 του ν. 4495/2017,
γ) τα κτίρια των οποίων η προσαρμογή θα προκα-
λούσε δυσανάλογη οικονομική επιβάρυνση για τον 
υπόχρεο ή τους υπόχρεους -εξαιρουμένων αυτών που 
στεγάζονται υπηρεσίες του Δημοσίου, νομικά πρό-
σωπα δημοσίου δικαίου, νομικά πρόσωπα ιδιωτικού 
δικαίου του ευρύτερου δημόσιου τομέα, κοινωφε-
λείς οργανισμοί, οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης 
πρώτης και δεύτερης βαθμίδας- κατόπιν απόφασης 
της Περιφερειακής Επιτροπής Προσβασιμότητας του άρθρου 18 του ν. 4495/2017. Με την ίδια απόφαση η 
Περιφερειακή Επιτροπή Προσβασιμότητας δύναται να 
επιβάλλει εφαρμογή μέτρων εναλλακτικής εξυπηρέτη-
σης των ατόμων με αναπηρία ή εμποδιζόμενων ατό-μων. Η προσωρινή εξαίρεση έχει διάρκεια 3 έτη. Μετά 
τη λήξη της διάρκειας ισχύος της εξαίρεσης δύναται 
να επανυποβάλλεται σχετικό αίτημα.
Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας καθορίζονται τα κριτήρια δυσανάλογης επιβάρυν-
σης.
Εξαιρούνται από την υποχρέωση αντίστοιχης διαμόρ-
φωσης πρόσβασης στους πάνω από το ισόγειο ορόφους 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11764 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ή τους εσωτερικούς εξώστες ή αναβαθμούς τα κτίρια 
που αναφέρονται στην παράγραφο 1, εφόσον:
α) το εμβαδόν των εσωτερικών εξωστών ή αναβαθμών 
αποτελεί ποσοστό μέχρι 50% του εμβαδού της κυρίως 
αίθουσας και όχι περισσότερο των εκατό (100) τ.μ. και 
η χρήση του είναι ίδια με αυτή της κυρίως αίθουσας ή 
οι εσωτερικοί εξώστες ή αναβαθμοί έχουν βοηθητική 
χρήση,
β) το συνολικό μικτό εμβαδόν των πάνω από το ισόγειο 
ορόφων είναι μικρότερο των διακοσίων (200) τ.μ. και
γ) το μικτό εμβαδόν κάθε ορόφου είναι μικρότερο των 
εβδομήντα (70) τ.μ.
Οι εξαιρέσεις που αναφέρονται στις περιπτώσεις β΄ 
και γ΄ δεν ισχύουν, αν η χρήση του κτιρίου είναι η μο-
ναδική στον οικισμό και ταυτόχρονα στους πάνω από 
το ισόγειο ορόφους υπάρχουν χρήσεις για εξυπηρέτη-
ση κοινού διαφορετικές από αυτές που υπάρχουν στον 
ισόγειο όροφο.
6. Κατά τη διαμόρφωση ή ανακατασκευή των κοινό-
χρηστων χώρων των οικισμών (όπως ιδίως χώρων που προορίζονται για την κυκλοφορία των πεζών, όπως των 
πλατειών / πεζοδρόμων / πεζοδρομίων / νησίδων, χώρων 
πρασίνου / άλσεων, στάσεων / αποβαθρών κλπ.), εφόσον 
το επιτρέπει η μορφολογία του εδάφους, επιβάλλεται 
να εξασφαλίζεται η δυνατότητα πρόσβασης ατόμων με αναπηρία ή εμποδιζόμενων ατόμων με οδεύσεις πεζών / οδεύσεις τυφλών / κεκλιμένα επίπεδα (ράμπες) χωρίς 
αναβαθμούς με κλίση μέχρι 5% / προσβάσιμα μηχανι-
κά μέσα κάλυψης υψομετρικών διαφορών, κατάλληλη 
τοποθέτηση αστικού εξοπλισμού, όπως στεγάστρων, 
καθιστικών, στύλων φωτισμού, κάδων απορριμμάτων, 
σήμανσης, καθώς και να διαμορφώνεται ποσοστό 5% 
των χώρων στάθμευσης ή τουλάχιστον ένας για χρή-
ση αναπηρικών αυτοκινήτων, σύμφωνα με τις Οδηγίες, 
πρότυπα και κανονισμούς που αναφέρονται στην παρ. 1.
Σε πεζοδρόμια και σε πεζόδρομους και λοιπούς κοινό-
χρηστους χώρους του μη βασικού δικτύου πεζοδρόμων, 
εφόσον η μορφολογία του εδάφους δεν επιτρέπει τη 
δυνατότητα δημιουργίας πλήρως προσβάσιμων χώρων 
κίνησης για άτομα σε αναπηρικό αμαξίδιο, εξασφαλίζε-
ται πάντοτε η προσβασιμότητα για τις λοιπές κατηγορίες 
χρηστών.
7. (Καταργείται)
8. Οι ειδικές ρυθμίσεις για την εξυπηρέτηση ατόμων με 
αναπηρία ή εμποδιζόμενων ατόμων που προβλέπονται στο παρόν άρθρο, εφαρμόζονται στη σύνταξη, παρου-
σίαση της μελέτης π ροσβασιμότητας. Η μελέτη προσβα-
σιμότητας περιλαμβάνει την επίλυση των λειτουργικών, 
τεχνικών και μορφολογικών αντικειμένων ενός έργου, 
ώστε να διασφαλίζεται η οριζόντια και κατακόρυφη, 
ανεμπόδιστη, αυτόνομη και ασφαλής κίνηση ατόμων 
σε αναπηρικό αμαξίδιο ατόμων με αναπηρία και εμποδι-
ζόμενων ατόμων. Η Μελέτη Προσβασιμότητας αποτελεί 
μέρος της Αρχιτεκτονικής Μελέτης για κάθε νέο έργο και 
νέα μελέτη για κάθε υφιστάμενο κτίριο ή υπαίθριο δη-
μόσιο χώρο το οποίο προσαρμόζεται ώστε να καταστεί 
προσβάσιμο. Η «Μελέτη Προσ βασιμότητας Κτιριακού 
Έργου» αφορά στο κτίριο και τον περιβάλλοντα χώρο 
του και περιλαμβάνει τεχνική έκθεση, σχέδιο περιβάλ-λοντος χώρου, σχέδια κατόψεων και τομών και κατα-
σκευαστικές λεπτομέρειες. Η «Μελέτη προσβασιμότητας 
υπαίθριων δημόσιων κοινόχρηστων χώρων» αφορά στη 
μελέτη και ανάπλαση των εξωτερικών υπαίθριων δημό-
σιων κοινόχρηστων χώρων και περιλαμβάνει τεχνική 
έκθεση, σχέδιο γενικής διάταξης, διάγραμμα κινήσεων 
οχημάτων, ποδηλάτων, οχημάτων μικροκινητικότητας, 
καθώς και πεζών και ατόμων με αναπηρία και εμποδιζό-
μενων ατόμων και κατασκευαστικές λεπτομέρειες.
Το περιεχόμενο της μελέτης προσβασιμότητας εξει-
δικεύεται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας.
9. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας καθορίζονται τεχνικές οδηγίες προσαρμογής υφιστάμενων κτιρίων και υποδομών για την προσβασι-μότητα αυτών σε άτομα με αναπηρία και εμποδιζόμενα 
άτομα, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Εφόσον 
πρόκειται για κτίρια προστατευόμενα από τις διατάξεις 
του ν. 3028/2002 (Α΄ 153), εκδίδεται κοινή απόφαση των 
Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Πολιτισμού 
και Αθλητισμού.»
Άρθρο 120
Ειδικές διατάξεις - Αντικατάσταση των παρ. 2 και 4 και προσθήκη παρ. 6 και 7 στο άρθρο 27 του ν. 4067/2012
Οι παρ. 2 και 4 του άρθρου 27 του ν. 4067/2012 (Α΄79) 
τροποποιούνται, προστίθενται παρ. 6 και 7 και το άρθρο 
διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 27
Ειδικές διατάξεις
1. Σε κτίρια, κτιριακές υποδομές και εγκαταστάσεις 
που χαρακτηρίζονται ως ειδικά κτίρια δημοσίου ενδι-
αφέροντος ύστερα από απόφαση του Υπουργού Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας, επιτρέπονται παρεκκλίσεις του 
παρόντος νόμου που χορηγείται μετά από αιτιολογημένη 
τεχνική, έκθεση και έγκριση του Κεντρικού Συμβουλίου 
Αρχιτεκτονικής.
2. Σε νομίμως υφιστάμενα κτίρια που δεν διαθέτουν 
ανελκυστήρα και κατά τον χρόνο ανέγερσης τους, δεν ήταν υποχρεωτική η κατασκευή του, επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση των διατάξεων του παρόντος και των ειδι-
κών όρων δόμησης της περιοχής, κατασκευή ανελκυ-
στήρα ή άλλων μηχανικών μέσων κάλυψης υψομετρι-
κών διαφορών και του χώρου πρόσβασης σ’ αυτά, με 
απαραίτητη προϋπόθεση τη σύνταξη ή ενημέρωση της 
Ταυτότητας Κτιρίου.
Για διατηρητέα κτίρια και παραδοσιακούς οικισμούς 
απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου Αρχιτε-
κτονικής.
Στις περιπτώσεις της παρ. 4 του άρθρου 26, για τις 
οποίες είναι υποχρεωτική η προσαρμογή και δεν εφαρ-
μόζονται οι εξαιρέσεις της παρ. 5 του ιδίου άρθρου, όταν 
απαιτείται η κατασκευή ανελκυστήρα ή άλλων μηχανι-
κών μέσων κάλυψης υψομετρικών διαφορών και του 
χώρου πρόσβασης σ’ αυτά, η κατασκευή αυτών είναι 
υποχρεωτική, χωρίς τη συναίνεση της πλειοψηφίας των 
συνιδιοκτητών με δαπάνες του υπόχρεου ή των υπόχρε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11765 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ων κατά παρέκκλιση του κανονισμού, συμπεριλαμβανο-
μένου του κανονισμού πολυκατοικίας.
Στις λοιπές περιπτώσεις, που δεν είναι υποχρεωτική 
η προσαρμογή του κτιρίου, είναι δυνατή η κατασκευή 
ανελκυστήρα, χωρίς τη συναίνεση της πλειοψηφίας των 
συνιδιοκτητών, μόνο κατόπιν αιτιολογημένης γνωμο-
δότησης της Κεντρικής Επιτροπής Προσβασιμότητας 
του άρθρου 19 του ν. 4495/2017, που εκδίδεται κατό-
πιν σχετικής αίτησης του ενδιαφερόμενου ιδιοκτήτη, 
συνοδευόμενης από αποδεδειγμένη πρόσκληση των 
λοιπών συνιδιοκτητών προς διατύπωση απόψεων προς 
την Κεντρική Επιτροπή Προσβασιμότητας.
Αντίστοιχα, σε νομίμως υφιστάμενα κτίρια κατοικίας 
που δεν διασφαλίζουν προσβασιμότητα σε άτομα με 
αναπηρία και μειωμένη κινητικότητα, επιτρέπεται, κατά 
παρέκκλιση κάθε διάταξης, κανονισμού, συμπεριλαμβα-
νομένου του κανονισμού πολυκατοικίας, η τοποθέτηση 
διάταξης (ράμπας ή αναβατορίου), που διασφαλίζει την 
πρόσβαση στα άτομα αυτά από το πεζοδρόμιο στους 
εξωτερικούς κοινόχρηστους χώρους, καθώς και στους 
λοιπούς εσωτερικούς κοινόχρηστους χώρους του ισο-
γείου και των λοιπών ορόφων υπέρ και υπό αυτό, εφό-σον διαμένουν ως ιδιοκτήτες ή ένοικοι στα παραπάνω 
κτίρια, με απαραίτητη προϋπόθεση την εξασφάλιση της 
ασφάλειας των χρηστών, τη σύνταξη ή ενημέρωση της Ταυτότητας Κτιρίου και την κάλυψη των εξόδων κατα-
σκευής από τα ενδιαφερόμενα άτομα. Η τοποθέτηση 
αναβατορίου για την κάλυψη υψομετρικών διαφορών 
υπέρ του ενός ορόφου γίνεται βάσει τεχνικής μελέτης και 
ως προς μεν τη διαστασιολόγηση ακολουθεί τις τεχνικές 
οδηγίες προσαρμογής υφιστάμενων κτιρίων και υποδο-
μών της απόφασης της παρ. 9 του άρθρου 26 του πα-
ρόντος νόμου, ως προς δε τη διαδικασία τοποθέτησης, 
αδειοδότησης και συντήρησης, ισχύουν τα αντίστοιχα 
που αφορούν σε ανελκυστήρες.
3. Σε περίπτωση που συντρέχουν οι προϋποθέσεις 
εφαρμογής των άρθρων 10 όσο και 25, η προσαύξηση 
του συντελεστή δόμησης υπολογίζεται ξεχωριστά για 
κάθε περίπτωση, επί του αρχικού συντελεστή.
4. Για την κατασκευή ή επισκευή τεμένους σε Βακου-
φικό ακίνητο της Θράκης, αντί του τίτλου ιδιοκτησίας, οι 
ενδιαφερόμενοι υποχρεούνται να προσκομίσουν στην αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης τα ακόλουθα δικαιολογη-τικά έγγραφα:
α) πιστοποιητικό από το αρμόδιο υποθηκοφυλακείο 
περί μη διεκδικήσεως του ακινήτου,
β) βεβαίωση του δημάρχου για τον χρόνο δημιουργίας 
του οικοπέδου ή του γηπέδου, συνοδευόμενη από τοπο-
γραφικό διάγραμμα θεωρημένο από τον ίδιο,
γ) υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986 (Α΄ 75), στην 
οποία δηλώνεται ότι ο αιτών είναι κύριος του οικοπέδου 
ή του γηπέδου, ο τρόπος και ο χρόνος απόκτησής του, 
καθώς και ο χρόνος δημιουργίας του που επικαλείται 
για την παρέκκλιση.
Για τα ανωτέρω τεμένη μπορεί να εγκρίνονται παρεκ-
κλίσεις ως προς το ύψος για την κατασκευή μεμονωμέ-
νων στοιχείων (μιναρέδων), με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτε-
κτονικής και έγκριση του Υπουργού Παιδείας και Θρη-
σκευμάτων.
5. α. Για κτίρια του δημοσίου τομέα και των Ο.Τ.Α. α΄ 
και β΄ βαθμού επιτρέπονται οι παρεκκλίσεις από τις δι-
ατάξεις του παρόντος νόμου, καθώς και από τους όρους 
και περιορισμούς δόμησης της περιοχής, προστατευό-μενης ή μη κατά τις ισχύουσες διατάξεις, εφόσον τούτο 
επιβάλλεται για λειτουργικούς και αρχιτεκτονικούς λό-
γους ή η αρχιτεκτονική μελέτη είναι προϊόν δημόσιου 
αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, εφόσον δεν υποβαθμίζει το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον.
β. Οι παραπάνω παρεκκλίσεις εγκρίνονται με απόφα-
ση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, βάσει 
τεκμηριωμένου κτιριολογικού προγράμματος, τεχνικής 
έκθεσης ένταξης του κτιρίου στο πολεοδομικό περιβάλ-
λον του και γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτε-
κτονικής και εάν το κτίριο υπάγεται στις προστατευτι-
κές διατάξεις του ν. 3028/2002 (Α΄ 153), οι παρεκκλίσεις 
εγκρίνονται με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλ-
λοντος και Ενέργειας και Πολιτισμού και Αθλητισμού.
6. Για τα ειδικά κτίρια επιτρέπονται παρεκκλίσεις ως 
προς το ύψος για μεμονωμένα στοιχεία του κτιρίου, όπως 
οι καπναγωγοί, οι υδατόπυργοι και τα σιλό, καθώς και ως 
προς την κατασκευή περισσότερων του ενός υπογείων, που δεν υπολογίζονται στην επιφάνεια που προκύπτει από τον συντελεστή δόμησης.
Οι παραπάνω παρεκκλίσεις εγκρίνονται με απόφαση 
του Συντονιστή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ύστερα 
από σύμφωνη γνώμη του ΣΥΠΟΘΑ και αιτιολογημένη 
πρόταση του φορέα, στον οποίο υπάγεται από άποψη 
λειτουργίας το συγκεκριμένο κτίριο.
7. Κατά παρέκκλιση των όρων δόμησης και με την τή-
ρηση των διατάξεων του οικοδομικού και κτιριοδομικού 
κανονισμού, επιτρέπεται η αλλαγή χρήσης κτιρίων του-ριστικών καταλυμάτων εντός σχεδίου ή εντός οικισμού προ του έτους 1923, ή και η ανάπτυξη σ’ αυτά δραστη-
ριοτήτων, που επιτρέπονται από τις υφιστάμενες για την 
περιοχή χρήσεις γης, εφόσον:
α) τα τουριστικά καταλύματα έχουν ανεγερθεί νόμιμα,
β) έχουν συμπληρώσει διάρκεια μεγαλύτερη των είκο-
σι (20) ετών, από την ημερομηνία χορήγησης της πρώτης 
άδειας λειτουργίας,
γ) έχει παρέλθει το χρονικό διάστημα τήρησης των 
μακροχρόνιων υποχρεώσεων από την υπαγωγή τους 
στις διατάξεις αναπτυξιακών νόμων.
Η παρέκκλιση δεν συμπεριλαμβάνει τμήματα των 
παραπάνω κτιρίων, τα οποία έχουν εξαιρεθεί από την 
κατεδάφιση για την αρχική τους χρήση.
Οικοδομική άδεια για την αλλαγή χρήσης χορηγείται 
μετά από:
α) Γνωμοδότηση του αρμόδιου Συμβουλίου Αρχιτε-
κτονικής και έγκριση του Υπουργείου Πολιτισμού και 
Αθλητισμού, εάν το κτίριο είναι μνημείο ή βρίσκεται 
εντός κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου, κατά τις δια-τάξεις του ν. 3028/2002 (Α΄ 153).
β) Καταβολή τέλους επανάχρησης του κτιρίου ίσου 
με το τέσσερα τοις εκατό (4%) της αντικειμενικής αξί-
ας του οικοπέδου υπέρ του οικείου Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11766 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
που διατίθεται αποκλειστικά για την εκτέλεση έργων 
ανάπλασης και ανάδειξης του φυσικού και δομημένου 
περιβάλλοντος στα διοικητικά όρια του Ο.Τ.Α. αυτού. Σε περίπτωση κατεδάφισης του κτιρίου για οποιονδήποτε λόγο, η παρούσα δεν ισχύει.»
Άρθρο 121
Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου και μελέτη προσβασιμότητας ΑμεΑ και εμποδιζόμενων ατόμων - Τροποποίηση του άρθρου 54 του ν. 4495/2017
Οι περ. β΄, ζ΄και η΄ της παρ. 1 και οι περ. β΄και ζ΄ της 
παρ. 1α του άρθρου 54 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) τρο-ποποιούνται, οι περ. θ΄ των παρ. 1 και 1α καταργούνται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 54
Συμπλήρωση ηλεκτρονικής ταυτότητας -
Έκδοση πιστοποιητικών
1. Η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου περιλαμβάνει τα 
εξής στοιχεία:
α) το στέλεχος της οικοδομικής άδειας του κτιρίου, με 
τις αναθεωρήσεις της,
β) τα σχέδια που συνοδεύουν την οικοδομική άδεια, 
καθώς και η μελέτη προσβασιμότητας ΑμεΑ και εμπο-
διζόμενων ατόμων, εφόσον απαιτείται,
γ) το πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης του κτιρίου 
ή τμημάτων αυτού,
δ) το πιστοποιητικό ελέγχου κατασκευής, εφόσον έχει 
εκδοθεί,
ε) δηλώσεις υπαγωγής σε νόμους αναστολής επιβολής 
κυρώσεων επί αυθαιρέτων,
στ) τα σχέδια κατόψεων, τα οποία αποτυπώνουν το 
κτίριο στην πραγματική του κατάσταση, όταν αυτή δεν προκύπτει από τα στοιχεία των περ. α΄ , β΄ και ε΄,
ζ) το δελτίο δομικής τρωτότητας ή τη τεχνική έκθε-
ση στατικού ελέγχου, που συνοδεύει αίτηση υπαγωγής στον ν. 4178/2013 (Α΄ 174) ή τον παρόντα ή τη μελέτη στατικής επάρκειας, εφόσον απαιτείται, σύμφωνα με το άρθρο 99,
η) τον πίνακα χιλιοστών και τη μελέτη κατανομής δα-
πανών του κτιρίου, εφόσον υπάρχουν.
θ) (καταργείται)
1α. Η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Αυτοτελούς Διηρημένης 
Ιδιοκτησίας περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία:
α) το στέλεχος της οικοδομικής άδειας του κτιρίου 
εντός του οποίου ευρίσκεται η διηρημένη ιδιοκτησία, 
με τις αναθεωρήσεις της,
β) τα σχέδια που συνοδεύουν την οικοδομική άδεια, 
καθώς και η μελέτη προσβασιμότητας ΑμεΑ και εμπο-
διζομένων ατόμων, εφόσον απαιτείται,
γ) το πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης της διη-
ρημένης ιδιοκτησίας,
δ) το πιστοποιητικό ελέγχου κατασκευής, εφόσον έχει 
εκδοθεί,
ε) δηλώσεις υπαγωγής σε νόμους αναστολής επιβολής 
κυρώσεων επί αυθαιρέτων,
στ) τα σχέδια κατόψεων, τα οποία αποτυπώνουν τη 
διηρημένη ιδιοκτησία στην πραγματική της κατάσταση, όταν αυτή δεν προκύπτει από τα στοιχεία των περ. α΄, β΄ 
και ε΄, πλην των κοινοχρήστων χώρων,
ζ) το δελτίο δομικής τρωτότητας ή την τεχνική έκθε-
ση στατικού ελέγχου, που συνοδεύει αίτηση υπαγωγής στον ν. 4178/2013 ή τον παρόντα ή τη μελέτη στατικής 
επάρκειας, εφόσον απαιτείται, σύμφωνα με το άρθρο 99,
η) τον πίνακα χιλιοστών και τη μελέτη κατανομής δα-
πανών του κτιρίου, εφόσον υπάρχουν,
θ) (καταργείται)Σε περίπτωση που η οικοδομική άδεια και τα στοιχεία 
που την συνοδεύουν δεν ανευρίσκονται στα αρχεία της 
οικείας υπηρεσίας, αντί γι’ αυτ ά υποβάλλεται βεβαίωση 
απώλειας από την αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης.
Οι διατάξεις των άρθρων 54-63 του παρόντος νόμου 
ισχύουν και για την ηλεκτρονική ταυτότητα αυτοτελούς διηρημένης ιδιοκτησίας.
2. Τα στοιχεία της παρ. 1 συμπληρώνονται από τους 
επιβλέποντες μηχανικούς του άρθρου 49 και από τους 
εξουσιοδοτημένους μηχανικούς, σε ειδικό έντυπο, το 
οποίο τηρείται σε ηλεκτρονική μορφή.
3. Ενημέρωση της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας του Κτι-
ρίου γίνεται ύστερα από οποιαδήποτε εργασία παρέμ-
βασης ή τροποποίησης στο κτίριο, οριζόντια ή κάθετη διηρημένη ιδιοκτησία, για την οποία απαιτείται οικοδο-
μική άδεια ή έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας από 
δημόσια αρχή. Ο έλεγχος και η καταγραφή των στοιχεί-
ων της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας του Κτιρίου μπορεί να 
πραγματοποιείται και ανά αυτοτελή οριζόντια ή κάθετη 
ιδιοκτησία με γεωχωρική αναφορά. Ύστερα από τη συ-
μπλήρωση των στοιχείων, εκδίδεται από τον εξουσιο-
δοτημένο μηχανικό:
α) το Πιστοποιητικό Πληρότητας της Ηλεκτρονικής 
Ταυτότητας Κτιρίου, ή
β) το Πιστοποιητικό Πληρότητας της ηλεκτρονικής 
ταυτότητας της αυτοτελούς διηρημένης ιδιοκτησίας.
4. Τα απαιτούμενα στοιχεία υπαγωγής στο πληροφορι-
ακό σύστημα των αυθαιρέτων καταχωρίζονται, ύστερα 
από αίτηση του εξουσιοδοτημένου μηχανικού, στο ηλε-
κτρονικό σύστημα της ταυτότητας του κτιρίου και δεν 
απαιτείται υποβολή επιπλέον  στοιχείων νομιμότητας και 
σχεδίων των κτιρίων.
5. Εάν προηγηθεί η έκδοση Ηλεκτρονικής Ταυτότητας 
Κτιρίου για κτίριο που περιλαμβάνει αυτοτελείς διηρη-
μένες ιδιοκτησίες, δεν εκδίδεται Ηλεκτρονική Ταυτότητα 
για τις επιμέρους διηρημένες ιδιοκτησίες.
Η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου χρησιμοποιείται εφ’ 
εξής στη θέση της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Αυτοτε-
λούς Διηρημένης ιδιοκτησίας για όλες τις διηρημένες 
ιδιοκτησίες που περιλαμβάνονται στο αντίστοιχο κτίριο. 
Εάν έχει ήδη εκδοθεί Ηλεκτρονική Ταυτότητα για μια ή 
περισσότερες επιμέρους διηρημένες ιδιοκτησίες, αυτή 
ενσωματώνεται στην Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου.»
Άρθρο 122
Μη υπαγωγή στις διατάξεις των άρθρων 96 επ. 
του ν. 4495/2017 - Τροποποίηση της παρ. 1 του 
άρθρου 89 του ν. 4495/2011
Τροποποιείται η παρ. 1 του άρθρου 89 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167) ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11767 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
«Άρθρο 89
Απαγόρευση υπαγωγής
1. Δεν υπάγονται στις διατάξεις των άρθρων 96 επ. αυ-
θαίρετες κατασκευές και αλλαγές χρήσης που εμπίπτουν 
στις περιπτώσεις του παρόντος, καθώς και οι περιπτώ-
σεις των κτιρίων που χαρακτηρίζονται αυθαίρετα κατ’ 
εφαρμογή της παρ. 4 του άρθρου 26 του ν. 4067/2012 
(Α΄ 79).»
Άρθρο 123
Ελαφρύνσεις - Τροποποίηση των παρ. 1, 2 και 7του άρθρου 103 του ν. 4495/2017
Οι παρ. 1, 2 και 7 του άρθρου 103 του ν. 4495/2017 
(Α΄ 167) τροποποιούνται και το άρθρο 103 διαμορφώ-νεται ως εξής:
«Άρθρο 103
Μειώσεις προστίμων
σε ειδικές ομάδες πληθυσμού
1. Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) με ποσοστό αναπηρίας 
80% και άνω, καθώς και πρόσωπα που φιλοξενούν περισ-
σότερο από ένα έτος ή επιβαρύνονται φορολογικά από 
πρόσωπα με την ανωτέρω ιδιότητα, με ατομικό εισόδη-μα έως σαράντα χιλιάδες (40.000) ευρώ ή οικογενειακό 
εισόδημα έως εξήντα χιλιάδες (60.000) ευρώ, για την 
υπαγωγή στο άρθρο 97 καταβάλλουν ποσοστό 15% του 
ενιαίου ειδικού προστίμου, ανεξαρτήτως περιορισμού 
κύριας κατοικίας και υποβάλλουν τα δικαιολογητικά που 
αποδεικνύουν τη συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέ-
σεων. Το ποσοστό της αναπηρίας πιστοποιείται με βε-
βαίωση ή γνωμάτευση, που έχει εκδοθεί από το Κέντρο Πιστοποίησης Αναπηρίας.
2. Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) με ποσοστό αναπηρίας 
67% και άνω, καθώς και πρόσωπα που φιλοξενούν περισ-
σότερο από ένα έτος ή επιβαρύνονται φορολογικά από 
πρόσωπα με την ανωτέρω ιδιότητα, με ατομικό εισόδη-
μα έως δεκαοκτώ χιλιάδες (18.000) ευρώ ή οικογενειακό 
εισόδημα έως είκοσι τέσσερις χιλιάδες (24.000) ευρώ, για 
την υπαγωγή στο άρθρο 97 της κύριας κατοικίας τους κα-
ταβάλλουν ποσοστό 20% του ενιαίου ειδικού προστίμου 
και υποβάλλουν τα δικαιολογητικά που αποδεικνύουν τη 
συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέσεων.
3. Παλιννοστούντες ομογενείς, οι οποίοι έχουν εγγρα-
φεί στα μητρώα ή τα δημοτολόγια δήμου ή κοινότητας, 
για την υπαγωγή στο άρθρο 97 της κύριας κατοικίας 
τους καταβάλλουν ποσοστό 20% του ενιαίου ειδικού 
προστίμου και υποβάλλουν τα δικαιολογητικά που απο-
δεικνύουν τη συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέσεων. 
Οι διατάξεις του ανωτέρω εδαφίου εφαρμόζονται και για 
τους μόνιμους κατοίκους της Θράκης, καθώς και για τα ακίνητα αυτών στη Θράκη. Για την περίπτωση έλλειψης τίτλων ιδιοκτησίας, τα δικαιολογητικά καθορίζονται με 
κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας, Εσωτερικών και Οικονομικών.
4. Για την υπαγωγή στο άρθρο 97 της κύριας κατοικίας 
πολυτέκνων με ατομικό εισόδημα έως σαράντα χιλιάδες 
(40.000) ευρώ ή οικογενειακό εισόδημα έως ογδόντα 
χιλιάδες (80.000) ευρώ, αυτοί καταβάλλουν ποσοστό 
20% του ενιαίου ειδικού προστίμου και υποβάλλουν τα 
δικαιολογητικά που αποδεικνύουν τη συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέσεων. Πολύτεκνοι του προηγούμε-
νου εδαφίου, για την υπαγωγή στο άρθρο 97 της δευτε-
ρεύουσας κατοικίας τους, με επιφάνεια μικρότερη των 
80 τ.μ., καταβάλλουν ποσοστό 50% του ενιαίου ειδικού 
προστίμου και υποβάλλουν τα δικαιολογητικά που απο-
δεικνύουν τη συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέσεων.
5. Τρίτεκνοι με ατομικό εισόδημα έως εικοσιπέντε 
χιλιάδες (25.000) ευρώ ή οικογενειακό εισόδημα έως 
σαράντα χιλιάδες (40.000) ευρώ, για την υπαγωγή στο 
άρθρο 97 της κύριας κατοικίας τους καταβάλλουν ποσο-
στό 30% του ενιαίου ειδικού προστίμου και υποβάλλουν 
τα δικαιολογητικά που αποδεικνύουν τη συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέσεων.
Οι διατάξεις της παραγράφου αυτής εφαρμόζονται και 
για τις μονογονεϊκές οικογένειες.
6. Μακροχρόνια άνεργοι, για την υπαγωγή στο άρθρο 
97 της κύριας κατοικίας τους καταβάλλουν ποσοστό τρι-
άντα τοις εκατό (30%) του ενιαίου ειδικού προστίμου και 
υποβάλλουν τα δικαιολογητικά που αποδεικνύουν τη 
συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέσεων. Κατά τα δύο 
πρώτα έτη από την υποβολή της δήλωσης υπαγωγής 
αναστέλλεται η καταβολή των δόσεων.
7. Άτομα τα οποία είναι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγ-
γυημένου Εισοδήματος, για την υπαγωγή στο άρθρο 97 της κύριας κατοικίας τους καταβάλλουν ποσοστό 20% 
του ενιαίου ειδικού προστίμου και υποβάλλουν τα δικαι-
ολογητικά που αποδεικνύουν τη συνδρομή της ανωτέρω 
προϋπόθεσης. Κατά τα δύο πρώτα έτη από την υποβολή 
της δήλωσης υπαγωγής αναστέλλεται η καταβολή των δόσεων.
8. Για τα άτομα των παρ. 6 και 7 του παρόντος άρθρου 
καταβάλλεται παράβολο ποσού πενήντα (50) ευρώ, εφό-
σον η κύρια κατοικία τους έχει εμβαδόν έως και εκατόν πενήντα (150) τ.μ.
9. Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται 
και για τις αιτήσεις της παρ. 1 του άρθρου 125 του πα-ρόντος.»
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 124
Αρχή Οργάνωσης, Εποπτείας και Συντονισμού των οικονομικών δραστηριοτήτων στο πεδίο 
προστασίας του περιβάλλοντος
Ως Αρχή Οργάνωσης Εποπτείας και Συντονισμού για 
το πεδίο προστασίας του περιβάλλοντος, κατά την περ.΄ 
της παρ. 4 του άρθρου 127 του ν. 4512/2018 (Α΄ 5), ορί-
ζεται η Γενική Διεύθυνση του Σώματος Επιθεωρητών και 
Ελεγκτών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
(ΥΠΕΝ), η οποία ασκεί, ως προς το παραπάνω πεδίο, τις 
αρμοδιότητες που προβλέπονται στα άρθρα 127 έως 
157 του ν. 4512/2018 και ιδίως:
α) την εισήγηση ως προς την κατανομή του προϋπολο-
γισμού και του προσωπικού που αφορά στη διενέργεια 
περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων, σύμφωνα με το άρθρο 
135 του ν. 4512/2018 και των Περιβαλλοντικών Ελεγκτών 
της περ. ε΄ της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 4014/2011 
(Α΄ 209),
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11768 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
β) την κατάρτιση της μεθοδολογίας σχεδιασμού των 
ενεργειών εποπτείας στο πεδίο προστασίας του περι-
βάλλοντος και την κατάρτιση του εθνικού σχεδίου περι-
βαλλοντικών επιθεωρήσεων, σύμφωνα με τις παρ. 8 και 
9 του άρθρου 20 του ν. 4014/2011, με μέριμνα για την 
αποφυγή επικαλύψεων στη διεξαγωγή περιβαλλοντικών 
επιθεωρήσεων από τις Αρχές Εφαρμογής Εποπτείας και Διαχείρισης,
γ) την κατάρτιση της μεθοδολογίας προγραμματισμού 
περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων και την κατάρτιση του προγράμματος περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων 
για έργα και δραστηριότητες της Κατηγορίας Α του άρ-
θρου 1 του ν. 4014/2011, συμπεριλαμβανομένων των 
οικονομικών δραστηριοτήτων που υπάγονται στην κα-τηγορία αυτή, σύμφωνα με την παρ. 10 του άρθρου 20 
του ν. 4014/2011 και την παρ. 2 του άρθρου 139 του 
ν. 4512/2018,
δ) την αξιολόγηση και κατάταξη κινδύνου, καθώς και 
τη διεξαγωγή ερευνών και μελετών για την αξιολόγηση νέων κινδύνων ή αλλαγών σε υφιστάμενους κινδύνους,
ε) τον σχεδιασμό του συστήματος διαχείρισης περι-
βαλλοντικών καταγγελιών,
στ) την κατάρτιση των φύλλων ελέγχου για τη διενέρ-
γεια του επιτόπιου ελέγχου (αυτοψίας) κατά την περιβαλ-
λοντική επιθεώρηση,
ζ) την κατάρτιση του Μοντέλου Ενεργειών Συμμόρ-
φωσης,
η) τη γενική παρακολούθηση του έργου των Περιβαλ-
λοντικών Ελεγκτών και της ορθής εκτέλεσης των καθη-κόντων τους, καθώς και τον συντονισμό σε θέματα που αφορούν στην άσκηση ελεγκτικών αρμοδιοτήτων από 
τους Περιβαλλοντικούς Ελεγκτές της παρ. 3 του άρθρου 
20 του ν. 4014/2011,
θ) την τήρηση του Μητρώου Περιβαλλοντικών 
Ελεγκτών της περ. α΄ της παρ. 5 του άρθρου 20 του 
ν. 4014/2011, το οποίο κοινοποιείται ετησίως στη Διεύ-
θυνση Συντονισμού Κανονιστικού Πλαισίου και Εποπτεί-
ας Οικονομικών Δραστηριοτήτων και Προϊόντων του 
Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, σύμφωνα με 
το άρθρο 19 του ν. 4635/2019 (Α΄ 167),
ι) την έκδοση γενικών οδηγιών για πληροφόρηση του 
κοινού για θέματα που εμπίπτουν στο πεδίο εποπτείας προστασίας του περιβάλλοντος,
ια) την παροχή κατευθυντήριων οδηγιών για την κα-
τανόηση και εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας από 
τους ελεγχόμενους, με σκοπό τη συμμόρφωση και τον περιορισμό ή τη μείωση των κινδύνων,
ιβ) την σύνταξη και υποβολή στον Υπουργό Περιβάλ-
λοντος και Ενέργειας της συνολικής ετήσιας έκθεσης της 
παρ. 5 του άρθρου 144 του ν. 4512/2018 για το σύνολο 
των αρχών εποπτείας στο πεδίο προστασίας του περι-
βάλλοντος,
ιγ) την κοινοποίηση των προγραμμάτων περιβαλλο-
ντικών επιθεωρήσεων στην Ο.Δ.Ε. για την εποπτεία του 
άρθρου 134 του ν. 4512/2018 και στη Διεύθυνση Συντο-
νισμού και Παρακολούθησης του κανονιστικού πλαισίου 
για το επιχειρηματικό περιβάλλον του άρθρου 133 του ν. 4512/2018,
ιδ) την πρόταση τροποποιήσεων της νομοθεσίας που 
αφορά στις απαιτήσεις συμμόρφωσης,ιε) την έκδοση κανόνων δεοντολογίας (Κώδικας Δε-
οντολογίας), σύμφωνα με τους οποίους διενεργούνται 
περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις.
Άρθρο 125
Αρχές Εφαρμογής Εποπτείας και Διαχείρισηςτων οικονομικών δραστηριοτήτων στο πεδίοπροστασίας του περιβάλλοντος
1. Ως Αρχές Εφαρμογής Εποπτείας και Διαχείρισης των 
οικονομικών δραστηριοτήτων στο πεδίο προστασίας 
του περιβάλλοντος ορίζονται οι αρχές των εδαφίων α΄, 
γ΄ και δ΄ της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 4014/2011 
(Α΄ 209), στις οποίες η Αρχή Οργάνωσης Εποπτείας και 
Συντονισμού αναθέτει τη διενέργεια περιβαλλοντικών 
επιθεωρήσεων συγκεκριμένης κατηγορίας-υποκατη-
γορίας έργων και δραστηριοτήτων του άρθρου 1 του 
ν. 4014/2011 της χωρικής αρμοδιότητάς τους ή συγκε-κριμένου τομέα οικονομικών δραστηριοτήτων της χω-
ρικής αρμοδιότητάς τους ή συγκεκριμένου αντικειμένου 
που αφορά στο πεδίο προστασίας του περιβάλλοντος 
εντός της χωρικής αρμοδιότητάς τους.
2. Οι Αρχές Εφαρμογής Εποπτείας και Διαχείρισης 
συνεργάζονται με την Αρχή Οργάνωσης Εποπτείας και 
Συντονισμού για την απρόσκοπτη υποστήριξη και εφαρ-
μογή του συνόλου των ενεργειών εποπτείας στο πεδίο 
της προστασίας του περιβάλλοντος, σύμφωνα με τα 
άρθρα 127 έως 157 του ν. 4512/2018 (Α΄ 5) και ιδίως για:
α) την εξειδίκευση των κριτηρίων αξιολόγησης κιν-
δύνου και την κατάταξη των επιχειρήσεων σε βαθμούς επικινδυνότητας,
β) την εφαρμογή των προγραμμάτων περιβαλλοντι-
κών επιθεωρήσεων,
γ) την προετοιμασία και έκδοση οδηγιών για πληρο-
φόρηση του κοινού για θέματα που εμπίπτουν στο πεδίο 
της προστασίας του περιβάλλοντος,
δ) την παροχή, σε συνεργασία με την Αρχή Οργάνωσης 
Εποπτείας και Συντονισμού, κατευθυντήριων οδηγιών 
για την κατανόηση και εφαρμογή των κείμενων διατά-
ξεων από τους ελεγχόμενους, με σκοπό τη συμμόρφωση 
και τον περιορισμό ή τη μείωση των κινδύνων,
ε) την λήψη απόφασης για τη διεξαγωγή κοινών πε-
ριβαλλοντικών επιθεωρήσεων, σύμφωνα με το άρθρο 
150 του ν. 4512/2018, προκειμένου να αντιμετωπισθούν 
θέματα που αφορούν σε περισσότερους τομείς εντός 
του πεδίου εποπτείας και τη γενικότερη συνεργασία με 
άλλες εποπτεύουσες αρχές και φορείς της Διοίκησης για 
τους σκοπούς της δράσης τους,
στ) την εξειδίκευση και εφαρμογή του συστήματος 
διαχείρισης περιβαλλοντικών καταγγελιών, καθώς και 
των πληροφοριών που τίθενται σε γνώση τους σύμφωνα 
με το εγκεκριμένο σύστημα διαχείρισης,
ζ) την αξιολόγηση των πληροφοριών και δεδομένων 
που συλλέγονται και αφορούν στο πεδίο προστασίας 
του περιβάλλοντος, καθώς και στη διενέργεια παρακο-
λούθησης μελετών, όπου απαιτείται, για την εκτίμηση 
νέων κινδύνων ή πιθανών αλλαγών σε υφιστάμενους 
κινδύνους,
η) την ανάλυση των αποτελεσμάτων μεμονωμένων 
ελέγχων και την σύνταξη και υποβολή στον Υπουργό 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11769 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Περιβάλλοντος και Ενέργειας της ετήσιας έκθεσης της 
παρ. 5 του άρθρου 144 του ν. 4512/2018,
θ) την ανάθεση άσκησης ελεγκτικών αρμοδιοτήτων 
από τους Περιβαλλοντικούς Ελεγκτές του εδαφίου ε΄ της 
παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 4014/2011, σε περιπτώσεις 
τακτικών και έκτακτων περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων 
και την άμεση παρακολούθηση του έργου τους και της 
άσκησης των καθηκόντων τους.
Επιπλέον, οι Περιφερειακές Αρχές είναι αρμόδιες για 
την εξειδίκευση των κατευθύνσεων εθνικού σχεδίου πε-
ριβαλλοντικών επιθεωρήσεων για έργα και δραστηριό-
τητες της Κατηγορίας Β του άρθρου 1 του ν. 4014/2011, 
συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών δραστηριοτή-
των που υπάγονται στην κατηγορία αυτή, με την κατάρ-
τιση προγράμματος περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων για 
έργα και δραστηριότητες Κατηγορίας Β, σύμφωνα με την 
παρ. 10 του άρθρου 20 του ν. 4014/2011 και την παρ. 2 
του άρθρου 139 του ν. 4512/2018.
Άρθρο 126
Τροποποίηση του άρθρου 20 του ν. 3889/2010και της παρ. 1 του άρθρου 49 του ν. 998/1979
1. Μετά την παρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 3889/2010 
(Α΄ 182) προστίθεται παρ. 2Α, ως εξής:
«2Α. Το Ελληνικό Δημόσιο δεν προβάλλει και δεν δι-
εκδικεί δικαιώματα κυριότητας σε εκτάσεις, που, σύμ-
φωνα με τον δασικό χάρτη, διέπονται από τις διατάξεις 
τής δασικής νομοθεσίας και αφορούν σε πολύγωνα ή 
λωρίδες, που δημιουργούνται από την εφαρμογή των 
Κτηματολογικών διαγραμμάτων επί των δασικών χαρ-
τών, των οποίων αντιστοίχως το εμβαδόν δεν υπερβαίνει 
τα 100 τ.μ. ή βρίσκονται εντός της ζώνης συμβατότητας 
σχήματος των γεωτεμαχίων, σύμφωνα με τις τεχνικές 
προδιαγραφές κατάρτισης του Εθνικού Κτηματολογίου. 
Για τα ανωτέρω πολύγωνα ή λωρίδες δεν απαιτείται η 
έκδοση του πιστοποιητικού της παρ. 4.»
2. Η παρ. 1 του άρθρου 49 του ν. 998/1979 (Α΄ 289) 
τροποποιείται ως εξής:
«1. Επιτρέπεται η επέμβαση σε δημόσια δάση, δημό-
σιες δασικές εκτάσεις και δημόσιες εκτάσεις των περ. 
α΄ και β΄ της παρ. 5 του άρθρου 3 για τη δημιουργία 
χιονοδρομικών κέντρων, εγκαταστάσεων αξιοποίησης 
ιαματικών πηγών - υδροθεραπευτηρίων, κέντρων θα-
λασσοθεραπείας, εγκαταστάσεων ιατρικού τουρισμού 
και ξενοδοχειακών καταλυμάτων κατηγορίας 4 ή 5 
αστέρων, καθώς και η διάνοιξη και δημιουργία διόδων 
διαδρομών τρυπιδοσφαίρισης (γκολφ). Στις ανωτέρω 
εκτάσεις επιτρέπεται η εγκατάσταση μηχανισμών με συρματόσχοινα (σχοινοσιδηρόδρομοι, καλωδιοκίνη-
τοι εναέριοι θάλαμοι και τηλεσκί) που έχουν σκοπό την εξυπηρέτηση των εγκαταστάσεων της παρούσας, ή λει-
τουργούν αυτοτελώς, ως ανεξάρτητες εγκαταστάσεις, με 
την προϋπόθεση ότι δεν επέρχεται αισθητική αλλοίωση 
του τοπίου.»
Άρθρο 127
Ζητήματα εισφοράς σε γη - Προσθήκη παρ. 8Α
στο άρθρο 12 του ν. 3986/2011
Μετά την παρ. 8 του άρθρου 12 του ν.  3986/2011 
(Α΄ 152) προστίθεται παρ. 8Α ως εξής:«8Α. Στα ακίνητα της παρ. 8 είναι δυνατή η μετατρο-
πή της εισφοράς σε γη σε εισφορά σε χρήμα, υπό τη 
συνδρομή των προϋποθέσεων της παρ. 7 του άρθρου 8 
του ν. 1337/1983 (Α΄ 33), η οποία τεκμηριώνεται από τη μελέτη της περ. α΄ της παρ. 2, η οποία περιέχει ειδικώς 
αιτιολογημένη εκτίμηση των πολεοδομικών, περιβαλλο-
ντικών, αρχιτεκτονικών και αναπτυξιακών χαρακτηριστι-
κών και επιπτώσεων από την επιδιωκόμενη επένδυση. 
Εάν το ακίνητο της επένδυσης βρίσκεται επί περιοχής 
εντός εγκεκριμένων Γ .Π.Σ., που ορίζονται ως περιοχές 
ΒΙΠΑ – ΒΙΟΠΑ προς εξυγίανση, η απαιτούμενη εισφορά σε γη υπολογίζεται σύμφωνα με την περ. ζ΄ της παρ. 4 του άρθρου 8 του ν. 1337/1983 ανεξαρτήτως των προ-
τεινόμενων νέων χρήσεων που εμπεριέχονται στο οικείο 
Ε.Σ.Χ.Α.Δ.Α ή Ε.Σ.Χ.Α.Σ.Ε..»
Άρθρο 128
Ειδικές περιπτώσεις αυθαιρέτων -
Παράταση υποβολής δικαιολογητικών -Τροποποίηση του άρθρου 51 του ν. 4643/2019
1. Αυθαίρετες κατασκευές και αλλαγές χρήσης της 
Κατηγορίας 5 του άρθρου 96 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
που είναι προγενέστερες της 28ης.7.2011 υπάγονται στις 
διατάξεις του ν. 4495/2017 για αναστολή κυρώσεων, 
εφόσον αφορούν σε:
α. ακίνητα που αποκτώνται μέσω αναγκαστικού πλει-
στηριασμού, εφόσον η αίτησ η υπαγωγής υποβληθεί 
εντός ενός (1) έτους από την έκδοση της κατακυρωτικής 
έκθεσης και το αργότερο μέχρι τις 31.12.2025,
β. ακίνητα που αποκτώνται κατόπιν κληρονομικής 
διαδοχής, εφόσον η αίτηση υπαγωγής υποβληθεί εντός 
ενός (1) έτους από την προθεσμία του άρθρου 1847 του 
Αστικού Κώδικα και το αργότερο μέχρι τις 31.12.2025,
γ. ακίνητα που εκμισθώνονται με σύμβαση leasing και 
επανέρχονται στη χρήση του κυρίου ή επικαρπωτή τους 
μετά τη λύση ή λήξη της σύμβασης, εφόσον η αίτηση 
υπαγωγής υποβληθεί εντός ενός (1) από την αποβολή 
του μισθωτή ή την απόδοση του μισθίου στον κύριο ή 
επικαρπωτή τους και το αργότερο μέχρι τις 31.12.2025,
δ. ακίνητα που μεταβιβάζονται στην Ε.Τ.Α.Δ. Α.Ε., σύμ-
φωνα με την παρ. 4 του άρθρου 196 του ν. 4389/2016 
(Α΄ 94), εφόσον η αίτηση υπαγωγής υποβληθεί εντός 
ενός (1) έτους από την καταχώρηση ή εγγραφή της μετα-
βίβασής τους στα οικεία κτηματολόγια ή υποθηκοφυλα-
κεία, αντίστοιχα και το αργότερο μέχρι τις 31.12.2025, και
ε. ακίνητα που βρίσκονται σε περιοχές, οι οποίες κη-
ρύχθηκαν εντός του έτους 2020 σε κατάσταση έκτακτης 
ανάγκης πολιτικής προστασίας, σύμφωνα με την παρ. 
2 του άρθρου 25 του ν. 4662/2020 (Α΄ 27), εφόσον η 
αίτηση υπαγωγής υποβληθεί εντός ενός (1) έτους από 
την έναρξη ισχύος του παρόντος. Για ακίνητα που βρί-σκονται στις παραπάνω περιοχές, οι προσαυξήσεις των 
περ. β΄- στ΄ της παρ. 3 του άρθρου 102 του ν. 4495/2017 
ισχύουν μόνον όταν η αίτηση υπαγωγής υποβληθεί μετά 
την πάροδο ενός (1) έτους από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
Ακίνητα των περ. α΄- δ΄ της παρ. 1, για τα οποία το 
γεγονός από το οποίο εκκινεί η αντίστοιχη προθεσμία 
υπαγωγής έχει συμβεί κατά το τελευταίο έτος πριν την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11770 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου, υπάγονται στις δι-
ατάξεις του ν. 4495/2017 για αναστολή κυρώσεων, εάν η αίτηση υπαγωγής υποβληθεί εντός ενός (1) έτους από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
2. Οι προθεσμίες που προβλέπονται στην παρ. 11 του 
άρθρου 51 του ν. 4643/2019 (Α΄ 193), παρατείνονται από 
τότε που είχαν λήξει και η παρ. 11 διαμορφώνεται ως 
εξής:
«11. Για τις περιπτώσεις υπαγωγής στον ν. 4178/2013, 
οι οποίες δεν μεταφέρονται στον ν. 4495/2017 και τις 
περιπτώσεις υπαγωγής στον ν. 4014/2011 που έχουν 
μεταφερθεί στον ν. 4178/2013, ο μηχανικός υποχρεούται 
να ολοκληρώσει την ηλεκτρονική υποβολή των απαραί-
τητων δικαιολογητικών μέχρι:
α) 8.2.2021 για δηλώσεις με ημερομηνία μεταφοράς 
από τον ν. 4014/2011 (Α΄ 209) στον ν. 4178/2013 (Α΄ 174) 
ή εξόφλησης του παραβόλου έως την 31η Δεκεμβρίου 2013,
β) 8.2.2021 για δηλώσεις με ημερομηνία μεταφοράς 
από τον ν. 4014/2011 στον ν. 4178/2013 ή εξόφλησης 
του παραβόλου από 1.1.2014 έως 31.12.2014,
γ) 8.2.2021 για δηλώσεις με ημερομηνία μεταφοράς 
από τον ν. 4014/2011 στον ν. 4178/2013 ή εξόφλησης 
του παραβόλου από 1.1.2015 έως 31.12.2015,
δ) 8.5.2021 για δηλώσεις με ημερομηνία μεταφοράς 
από τον ν. 4014/2011 στον ν. 4178/2013 ή εξόφλησης 
του παραβόλου από 1.1.2016 έως 31.12.2016,
ε) 8.8.2021 για δηλώσεις με ημερομηνία μεταφοράς 
από τον ν. 4014/2011 στον ν. 4178/2013 ή εξόφλησης 
του παραβόλου από 1.1.2017 έως 3.11.2017.»
Άρθρο 129
Επισκευή και αποκατάσταση κτιρίων προς αποκατάσταση ζημιών, οι οποίες προξενήθηκαν από βίαιο συμβάν ή θεομηνία
Το ύψος της στεγαστικής συνδρομής που χορηγείται 
για την επισκευή κτιρίων του άρθρου 1 του από 8.2.1979 
π.δ. (Δ΄ 130), δεν επηρεάζεται στην περίπτωση που μετα-
βάλλονται οι εσωτερικές διαρρυθμίσεις ή τμήματα των 
προσόψεων του πληγέντος κτιρίου/ιδιοκτησίας, εφόσον 
δεν μεταβάλλονται το περίγραμμα και ο όγκος της πλη-
γείσας οικοδομής, όπως αυτή έχει καθορισθεί στην άδεια 
επισκευής πληγέντος κτιρίου από την αρμόδια υπηρεσία, 
εφόσον μετά την επισκευή το κτίριο καθίσταται άρτιο 
και λειτουργικό. Οι απαιτούμενες άδειες ή εγκρίσεις της 
αρμόδιας Υπηρεσίας Δόμησης, που απαιτούνται για τις 
πρόσθετες εργασίες στο εσωτερικό ή στις όψεις του 
κτιρίου, εκδίδονται με ευθύνη, μέριμνα και δαπάνη του ιδιοκτήτη.
Άρθρο 130
Λειτουργία Δημοτικών Κοιμητηρίων
Η προθεσμία που προβλέπεται στο δεύτερο εδάφιο 
της παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4237/2014 (Α΄ 36), όπως 
έχει παραταθεί με τη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 
137 του ν. 4495/2017 (Α΄ 176), σχετικά με τη λειτουργία δημοτικών νεκροταφίων σε χώρους που ήδη χρησιμο-ποιούνται για τον σκοπό αυτό εντός προστατευομένων από ειδικές διατάξεις περιοχών, λήγει στις 31.12.2021.Άρθρο 131
Διατάξεις για υφιστάμενα Γ .Π.Σ. - Τροποποίησητης παρ. 15 του άρθρου 51 του ν. 4178/2013
Η προθεσμία ολοκλήρωσης των πολεοδομικών με-
λετών που προβλέπεται στην παρ. 15 του άρθρου 51 
του ν. 4178/2013 (Α΄ 174) παρατείνεται και η παρ. 15 
αντικαθίσταται ως εξής:
«15. Από τη δημοσίευση του παρόντος νόμου οι 
χρήσεις γης που ορίζονται κατά τις ειδικές διατάξεις των Γ .Π.Σ., που εγκρίθηκαν πριν τη δημοσίευση του 
ν. 2508/1997 (Α΄ 124), είναι δεσμευτικές για τη διοίκηση 
μόνο στην περίπτωση που κατόπιν αυτών εγκρίθηκαν 
πολεοδομικές μελέτες αναθεώρησης ή ένταξης, σύμ-
φωνα με το Γ .Π.Σ..
Σε κάθε περίπτωση εντός προθεσμίας ενός (1) έτους 
από την έναρξη ισχύος του παρόντος κινείται η διαδι-
κασία αναθεώρησης των συγκεκριμένων Γ .Π.Σ., κατό-
πιν απόφασης του αρμόδιου Δημοτικού Συμβουλίου ή άλλου αρμόδιου οργάνου κατά τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις.
Η ως άνω αναθεώρηση του Γ .Π.Σ. θα πρέπει να ολο-
κληρωθεί έως τις 31.12.2021, διαφορετικά από 1.1.2022 
εφαρμόζονται αυτοδικαίως δεσμευτικά οι διατάξεις των 
ως άνω Γ .Π.Σ..
Οι προϋποθέσεις του προηγούμενου εδαφίου ισχύουν 
και για τις περιπτώσεις όπου έχει κινηθεί η διαδικασία 
αναθεώρησης κατά τα ανωτέρω.»
Άρθρο 132
Ειδικές πολεοδομικές ρυθμίσεις
1. Στο τέλος της περ. 4 της παρ. ΙΙ του άρθρου 21 του 
ν. 2742/1999 (Α΄ 207) προστίθεται εδάφιο και η περ. 4 
διαμορφώνεται ως εξής:
«4. Ζώνη Δ:
Η ζώνη αυτή καθορίζεται ως περιοχή του περιαστι-
κού πάρκου της Βορειοδυτικής Πύλης της Αθήνας, με 
λειτουργίες αναψυχής, παιδικής αναψυχής, αθλητισμού, 
ελευθέρου πρασίνου και πολιτιστικών εκδηλώσεων. Στη 
ζώνη αυτή επιτρέπεται η ανέγερση αναψυκτηρίων, καφε-
νείων, εστιατορίων, μικρών αθλητικών εγκαταστάσεων, κτιρίων πολιτιστικών χρήσεων και περιβαλλοντικής εκ-
παίδευσης, καθώς και εγκαταστάσεις ζωολογικού κήπου. 
Επιτρέπονται οι διαμορφώσεις του χώρου σε αισθητικές 
επεμβάσεις, που διευκολύνουν τη δημιουργία αδιάκοπης 
πορείας σύνδεσης του αστικού χώρου του Λεκανοπεδίου 
με το Ποικίλο Όρος και στη συνέχεια με την Πάρνηθα.
Οι εγκαταστάσεις αυτές χωροθετούνται ύστερα από 
ειδική μελέτη που εγκρίνεται από το Τμήμα Μητροπο-
λιτικού Σχεδιασμού Αθήνας - Αττικής του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Για την έγκριση αυτή ζη-
τείται γνώμη της αρμόδιας υπηρεσίας του Υπουργείου 
Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Ο χώρος με στοιχεία 1, 2, 3, 4, 5 … 16, 17, 18, 1, όπως 
φαίνεται στο συνημμένο τοπογραφικό διάγραμμα, χα-
ρακτηρίζεται ως χώρος δημαρχείου και στα υφιστάμενα 
ανενεργά κτίρια του Βοτανικού Κήπου εγκαθίστανται οι 
λειτουργίες του δημοτικού καταστήματος. Εντός του πε-
ριγράμματος και του όγκου των ως άνω κτιρίων επιτρέ-πεται η συντήρηση, επισκευή, ενεργειακή αναβάθμιση, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11771 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ανακατασκευή και ο εκσυγχρονισμός τους. Επιτρέπονται 
οι εσωτερικές διαρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων 
προσθηκών ορόφων και παταριών, καθώς και υπόγειων 
χώρων στάθμευσης με σκοπό την εύρυθμη λειτουργία 
των κτιρίων.»
2. Επιτρέπεται η λειτουργία καταφυγίων αδέσποτων 
ζώων συντροφιάς εντός των κοινόχρηστων χώρων της παρ. 8 του άρθρου 3 του από 20.9.1995 προεδρικού δι-ατάγματος (Δ΄ 1049).
3.α. Στην περ. V.II. Περιοχές με στοιχείο Γ2 (γεωργική 
γη) της παρ. 1 του άρθρου 2 του από 20.2.2003 προεδρι-
κού διατάγματος (Δ΄ 199) προστίθεται η προβλεπόμενη 
χρήση εκπαίδευσης και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«V.ΙΙ. Περιοχές με στοιχείο Γ2 (γεωργική γη)1. Στις παραπάνω περιοχές επιτρέπονται οι χρήσεις:
-αγροτικές αποθήκες που εξυπηρετούν την πρωτο-
γενή παραγωγή,
-θερμοκήπια,-κτηνοτροφικές και σταυλικές εγκαταστάσεις,
-κατοικία,
-κατασκηνώσεις, οργανωμένες τουριστικές κατασκη-
νώσεις (campings) χωρίς οικίσκους και παιδικές κατα-
σκηνώσεις χωρίς οικίσκους.
Κατ’ εξαίρεση, στην περιοχή επιτρέπονται, ύστε-
ρα από προέγκριση χωροθέτησης, σύμφωνα με τη διαδικασία της παρ. 2 του άρθρου 8 της υπ’ αριθμ. 69269/5387/24.10.90 κοινής υπουργικής απόφασης 
(Β/678):
-Εγκαταστάσεις παραγωγής αιολικής ενέργειας.
-Εγκαταστάσεις μετεωρολογικών και γεωδυναμικών 
σταθμών.
-Εγκαταστάσεις υδατοκαλλιεργειών.
-Ελικοδρόμια, σύμφωνα με τις διατάξεις του από 
13.1.92 προεδρικού διατάγματος (Δ΄ 80).
Κατ’ εξαίρεση επιτρέπονται, μετά από πρόταση του 
Υπουργείου Υγείας και έγκριση από το Συμβούλιο Μη-
τροπολιτικού Σχεδιασμού, κέντρα στήριξης και περίθαλ-
ψης ατόμων με ειδικές ανάγκες, καθώς και, μετά από 
πρόταση του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, η χρήση εκπαίδευσης.»
β. Στο τέλος της παρ. 2 της περ. V.II. Περιοχές με στοι-
χείο Γ2 (γεωργική γη) της παρ. 1 του άρθρου 2 του από 
20.2.2003 προεδρικού διατάγματος, προστίθεται περ. 
η΄ως εξής:
«η) Για χρήσεις εκπαίδευσης:
-Mέγιστο ποσοστό κάλυψης: 20%,
-Συντελεστής δόμησης: 0,3,-Mέγιστο επιτρεπόμενο ύψος των κτιρίων: 7,5 μ..»
4. Στο τέλος του άρθρου 3 του π.δ.  της 17.2.1998
(Δ΄ 125) προστίθεται παρ. 38, η οποία έχει ως εξής:
«38. Στις χρήσεις που επιτρέπονται στις περιοχές με 
στοιχεία Δ, Ε, Ζ, Η, Ι1 και Ι2, πέραν των προβλεπομένων 
στο άρθρο 2, περιλαμβάνεται, μέχρι την τροποποίηση 
του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου ή την εκπόνηση Τοπι-
κού ή Ειδικού Χωρικού Σχεδίου και για διάστημα που δεν 
υπερβαίνει τα πέντε (5) έτη από την έναρξη ισχύος του 
παρόντος και οι χερσαίες εγκαταστάσεις διαχείμανσης 
και μικροεπισκευές σκαφών της υπ’ αριθμ. 170544/2013 
(Β΄ 2407) κοινής απόφασης των Υπουργών Περιβάλλο-
ντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής και Ναυτιλίας και Αιγαίου, υπό την προϋπόθεση υπαγωγής τους σε 
πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.»
5. Η παρ. 5 του άρθρου 31 του ν. 3325/2005 (Α΄ 68) 
τροποποιείται ως εξής:
«5. Σε ειδικά κτίρια που ανεγέρθησαν νόμιμα, κατά 
παρέκκλιση των κατά κανόνα όρων και προϋποθέσεων 
της εκτός σχεδίου δόμησης και στα οποία προβλέπεται ή 
επιβάλλεται, από γενικές ή ειδικές διατάξεις, αλλαγή χρή-
σης λόγω καθορισμού νέων χρήσεων γης στην περιοχή, 
επιτρέπεται άπαξ η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων που 
επιτρέπονται από τις νέες χρήσεις γης κατά παρέκκλιση 
από τους ισχύοντες όρους δόμησης, με την τήρηση των 
διατάξεων του οικοδομικού και κτιριοδομικού κανονι-
σμού. Η αλλαγή χρήσης σε χρήσεις «3. Εκπαίδευση» και 
«6. Πολιτιστικές εγκαταστάσεις» της παρ. ΙΙ του άρθρου 
1 του π.δ. 59/2018 (Α΄ 114) ή αντίστοιχες, που περιλαμ-
βάνονται στις νέες καθορισθείσες χρήσεις, επιτρέπεται 
χωρίς περιορισμό. Η παρέκκλιση δεν συμπεριλαμβάνει 
τμήματα των παραπάνω κτιρίων, τα οποία έχουν εξαι-
ρεθεί από την κατεδάφιση για την αρχική τους χρήση. 
Για τη χορήγηση οικοδομικής άδειας για ανάπτυξη των 
νέων χρήσεων προαπαιτούνται: α) έγκριση από τον 
αρμόδιο επαγγελματικό φορέα, β) γνωμοδότηση από 
το αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής και γ) καταβολή τέλους επανάχρησης του κτιρίου ίσου με το πέντε τοις 
εκατό (5%) της αντικειμενικής αξίας του γηπέδου. Το 
τέλος καταβάλλεται υπέρ Ο.Τ.Α., στα διοικητικά όρια του 
οποίου βρίσκεται το κτίριο και διατίθεται αποκλειστικά 
για την εκτέλεση έργων ανάπλασης και ανάδειξης του 
φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος στα διοικητικά όρια του οικείου Ο.Τ.Α.. Σε περίπτωση κατεδάφισης του 
κτιρίου για οποιονδήποτε λόγο, η παραπάνω διάταξη 
δεν ισχύει.»
6. Στην έκταση με ΚΑΕΚ 411114006061/0/0, που βρί-
σκεται εκτός σχεδίου πόλεως και εντός ορίου Γενικού 
Πολεοδομικού Σχεδίου, περιοχή της ΔΕ Ρεθύμνης του 
Δήμου Ρεθύμνης, όπως αυτή αποτυπώνεται στο συ-
νημμένο τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 1:500, ως 
Παράρτημα 1, καθορίζονται χρήσεις εκπαίδευσης (3.4) 
και γραφείων (11), όπως αυτές περιγράφονται στο άρ-
θρο 1 του π.δ. 59/2018 (Α΄ 88), καθώς και οι εξής όροι 
δόμησης: ΣΔ: 0.30, μέγιστο ύψος: 11μ., πλάγια όρια 10μ. 
και μέγιστο ποσοστό κάλυψης 40%.
Άρθρο 133
Πρόστιμο για εκπρόθεσμη δήλωση στο 
Κτηματολόγιο - Τροποποίηση της περ. α΄ της 
παρ. 8 του άρθρου 2 του ν. 2308/1995
Τα όρια και η βάση υπολογισμού του προστίμου που 
προβλέπονται στην περ. α΄ της παρ. 8 του άρθρου 2 του 
ν. 2308/1995 (Α΄ 114) τροποποιούνται και η παρ. 8 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«8.α) Αν δεν υποβληθεί δήλωση, απαγορεύεται η κα-
τάρτιση εμπράγματης δικαιοπραξίας για το δικαίωμα 
που δεν δηλώθηκε, καθώς και η χορήγηση άδειας οικο-
δομής στο όνομα εκείνου που παρέλειψε να υποβάλει 
τη δήλωση.
Με απόφαση του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιβάλλεται πρόστιμο.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11772 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Το πρόστιμο υπολογίζεται βάσει του είδους του εγ-
γραπτέου δικαιώματος που δηλώνεται της αξίας των 
ακινήτων, βάσει του συστήματος αντικειμενικού προσ-
διορισμού αυτής, καθώς και του χρόνου κατά τον οποίον 
καθυστέρησε η υποβολή της δήλωσης σε σχέση με την 
προθεσμία που καθορίζεται σύμφωνα με τη διάταξη της 
παρ. 5. Το πρόστιμο για δικαιώματα κυριότητας (ψιλής 
και πλήρους) και επικαρπίας υπολογίζεται για το σύνο-λο των ακινήτων που δεν έχουν δηλωθεί εμπροθέσμως ακόμη και στις αγροτικές περιοχές της υποπερ. αα΄ της περ. α΄ της παρ. 10, βάση υπολογισμού του προστίμου 
αποτελεί η αξία του δικαιώματος που δηλώνεται. Η βάση 
υπολογισμού αντιστοιχεί σε ποσό που δεν μπορεί να 
είναι κατώτερο των τριακοσίων (300) και ανώτερο των 
δυο χιλιάδων (2.000) ευρώ. Το ποσό αυτό προσαυξά-
νεται, ανάλογα με τον χρόνο καθυστέρησης υποβολής της δήλωσης.
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται εντός έξι 
(6) μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου, 
ορίζεται ο ειδικότερος τρόπος υπολογισμού του προ-
στίμου ανά είδος δικαιώματος, συμπεριλαμβανομένου του συντελεστή προσαύξησης λόγω καθυστέρησης και 
κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια. Η απόφαση αρχίζει να 
ισχύει έναν (1) μήνα μετά την έκδοσή της.
Σε περίπτωση παρέλευσης της προθεσμίας καταβο-
λής προστίμου, αυτό εισπράττεται κατά τις διατάξεις 
του Κ.Ε.Δ.Ε..
β) Οποιαδήποτε απαγόρευση και ακυρότητα από την 
εφαρμογή αυτής της παραγράφου αίρεται είτε με την εκ 
των υστέρων υποβολή δήλωσης από εκείνον που παρέ-
λειψε να την υποβάλει εμπ ροθέσμως, υπό την προϋπό-
θεση ότι δεν αποξενώθηκε πλήρως από το δικαίωμά του 
επί του ακινήτου, είτε εκείνου που αποκτά εγγραπτέο 
δικαίωμα με την παραπάνω δικαιοπραξία. Η υποβολή 
των δηλώσεων αποδεικνύεται με σχετική βεβαίωση, η 
οποία εκδίδεται ατελώς από το αρμόδιο Γ ραφείο Κτη-
ματογράφησης.
Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνή-σεως, της οποίας το περιεχόμενο περιλαμβάνεται στην 
ανακοίνωση για την ανάρτηση που προβλέπεται στο 
άρθρο 4, καθορίζεται η ημερομηνία μέχρι την οποία είναι 
επιτρεπτή η υποβολή εκπρόθεσμων δηλώσεων στην 
περιοχή που κτηματογραφείται. Με όμοια απόφαση, 
που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, 
η προθεσμία αυτή μπορεί να παρατείνεται.»
Άρθρο 134
Ζητήματα λειτουργίας Κτηματολογίου - Τροποποιήσεις των άρθρων 5, 7 και 7Α του 
ν. 2308/1995, της παρ. 2 του άρθρου 102 του ν. 4623/2019
1. Η παρ. 1 του άρθρου 5 του ν. 2308/1995 (Α΄ 114) 
τροποποιείται, προκειμένου τα πιστοποιητικά κτηματο-
γραφούμενου ακινήτου να εκδίδονται και από τον φορέα 
«Ελληνικό Κτηματολόγιο» και το διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Από την ημερομηνία έναρξης της ανάρτησης των 
προσωρινών κτηματολογικών πινάκων και διαγραμμά-των κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 4 και έως τις πρώτες 
εγγραφές απαγορεύεται, με ποινή ακυρότητας, η σύ-
νταξη συμβολαίων για τη σύσταση, μετάθεση, αλλοίω-
ση ή κατάργηση εμπράγματων δικαιωμάτων ή άλλων 
εγγραπτέων στα κτηματολογικά βιβλία δικαιωμάτων σε 
ακίνητα της περιοχής, στην οποία αφορούν τα αναρ-
τημένα στοιχεία, αν δεν μνημονεύεται στο συμβόλαιο 
και δεν επισυνάπτεται σε αυτό πιστοποιητικό κτηματο-
γραφούμενου ακινήτου, που εκδίδεται από το αρμόδιο 
Γ ραφείο Κτηματογράφησης ή από τον φορέα «Ελληνι-
κό Κτηματολόγιο». Το περιεχόμενο του πιστοποιητικού 
αυτού καθορίζεται με απόφαση του φορέα «Ελληνικό 
Κτηματολόγιο».»
2. Η παρ. 8 του άρθρου 7 του ν. 2308/1995 αντικαθί-
σταται, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα να συνεδρι-
άζουν οι Επιτροπές Ενστάσεων με τηλεδιάσκεψη και 
διαμορφώνεται ως εξής:
«8. Οι Επιτροπές Ενστάσεων κατά την εξέταση των εν-
στάσεων του άρθρου 7, της παρ. 9 του άρθρου 2 και των 
αιτήσεων διόρθωσης της περ. α΄ της παρ. 4 του άρθρου 
6 του ν. 2308/1995, δύνανται να συνεδριάζουν με τηλεδι-
άσκεψη κατά τα οριζόμενα στην υπ’ αρ. 429/13.03.2020 κοινή απόφαση (Β΄ 850) των Υπουργών Εσωτερικών και 
Επικρατείας και του Υφυπουργού Οικονομικών. Όταν 
ακολουθείται η διαδικασία αυτή, οι πληρεξούσιοι δικη-
γόροι και οι τεχνικοί σύμβουλοι των ενδιαφερομένων 
δεν παρίστανται ενώπιον της Επιτροπής κατά την εξέ-
ταση των υποθέσεών τους και υποχρεούνται προ τριών (3) ημερών από την ορισθείσα συνεδρίαση να προσκο-μίσουν στο γραφείο κτηματογράφησης τον φάκελο της 
υπόθεσής τους. Το γραφείο κτηματογράφησης διαβιβά-
ζει αμελλητί στην αρμόδια Επιτροπή τον φάκελον της 
υπόθεσης. Θέματα σχετικά με τη λειτουργία της τηλε-
διάσκεψης των επιτροπών ενστάσεων και τις υποχρεώ-
σεις των ενδιαφερομένων ρυθμίζονται με απόφαση του 
Φορέα «Ελληνικό Κτηματολόγιο».»
3. Τροποποιείται η σύνθεση των επιτροπών εξέτασης 
υποθέσεων κτηματογράφησης, που προβλέπεται στην 
παρ. 1 του άρθρου 7Α του ν. 2308/1995 και τα προσό-
ντα των προέδρων των επιτροπών, που προβλέπονται 
στην παρ. 2 του άρθρου 7Α, προστίθεται παρ. 2α μετά 
το άρθρο 2 και το άρθρο 7Α διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 7Α
Επιτροπές εξέτασης
υποθέσεων κτηματογράφησης
1. Συνιστώνται Επιτροπές Εξέτασης υποθέσεων κτη-
ματογράφησης, στις οποίες υπ οβάλλονται οι υποθέσεις 
του άρθρου 6Α και οι ενστάσεις της παραγράφου 9 του 
άρθρου 2. Κάθε Επιτροπή συγκροτείται με απόφαση 
του διοικητικού συμβουλίου του Φορέα και αποτελείται 
από τα ακόλουθα μέλη, που ορίζονται με τους νόμιμους 
αναπληρωτές τους: α) έναν πρωτοδίκη ή ειρηνοδίκη με 
τριετή τουλάχιστον προϋπηρεσία, οριζόμενο κατά την 
κείμενη για τους δικαστικούς λειτουργούς νομοθεσία, 
ή έναν δικηγόρο με πενταετή τουλάχιστον υπηρεσία, 
υποδεικνυόμενο από τον οικείο δικηγορικό σύλλογο, ή 
έναν συμβολαιογράφο με πενταετή τουλάχιστον υπηρε-
σία, υποδεικνυόμενο από τον οικείο συμβολαιογραφικό 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11773 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
σύλλογο, με τη σειρά που αναφέρθηκε, ως Πρόεδρο, β) 
έναν μηχανικό με πενταετή τουλάχιστον υπηρεσία, που 
έχει δικαίωμα υπογραφής τοπογραφικού διαγράμματος, 
υποδεικνυόμενο από τον οικείο επιστημονικό σύλλο-
γο, γ) έναν δικηγόρο με τριετή τουλάχιστον εμπειρία, 
υποδεικνυόμενο από τον οικείο δικηγορικό σύλλογο ή 
έναν συμβολαιογράφο με τριετή τουλάχιστον υπηρε-
σία, υποδεικνυόμενο από τον οικείο συμβολαιογραφικό 
σύλλογο, ως μέλη.
2. Ο κατά την παρ. 1 ορισμός των τακτικών και αναπλη-
ρωματικών μελών της Επιτροπής πραγματοποιείται μέσα 
σε δεκαπέντε (15) ημέρες από την υποβολή σχετικού 
αιτήματος εκ μέρους του Φορέα. Αν παρέλθει η προ-
θεσμία άπρακτη, ο Φορέας έχει δικαίωμα να ορίσει o ο 
ίδιος το μη υποδεικνυόμενο μέλος, το οποίο, για τη θέση 
του Προέδρου είναι είτε δικηγόρος παρ’ Εφέταις, είτε 
συμβολαιογράφος με πενταετή υπηρεσία και για τη θέση 
των υπόλοιπων μελών, είναι ένας μηχανικός με πενταετή 
τουλάχιστον υπηρεσία που έχει δικαίωμα υπογραφής 
τοπογραφικού διαγράμματος και ένας ακόμη από τους 
προαναφερόμενους νομικούς, με τριετή υπηρεσία, με τη 
σειρά που αυτοί αναγράφονται στην περ. γ΄ της παρ. 1.
2α. Με απόφαση του Φορέα καταρτίζεται Μητρώο 
για τη στελέχωση των Επιτροπών Εξέτασης υποθέσεων 
κτηματογράφησης. Στο μητρώο εγγράφονται δικηγόροι, 
συμβολαιογράφοι και μηχανικοί με δικαίωμα υπογρα-
φής τοπογραφικού διαγράμματος, που υποδεικνύονται 
από τους οικείους επιστημονικούς συλλόγους. Με την 
ίδια απόφαση καθορίζεται κάθε σχετική λεπτομέρεια 
για την συγκρότηση και τήρηση του Μητρώου. Από την 
έναρξη λειτουργίας του Μητρώου, οι Επιτροπές της παρ. 
1 στελεχώνονται αποκλειστικά με μέλη του, που έχουν τις ιδιότητες που αναγράφονται στην παρ. 1.
3. Με απόφαση του Φορέα και με την επιφύλαξη όσων 
ορίζονται στην παρ. 4, ρυθμίζονται η τοπική αρμοδιό-
τητα των Επιτροπών, ο τρόπος λειτουργίας τους και η 
γραμματειακή τους υποστήριξη.
4. Η Επιτροπή αξιολογεί τη βασιμότητα των αντιρρή-
σεων που της υποβάλλονται, σύμφωνα με: α) τα έγγραφα 
που προσκομίζουν προαποδεικτικώς τα μέρη στο αρμό-
διο Γ ραφείο Κτηματογράφησης, β) τις πληροφορίες που 
το Γ ραφείο έχει υποχρέωση να της παρέχει. Η Επιτροπή, δια του γραμματέα της, αν το κρίνει αναγκαίο, καλεί με 
κάθε πρόσφορο μέσο, δέκα (10) τουλάχιστον ημέρες 
πριν από τη συνεδρίαση, να παραστούν στη συζήτηση οι 
έχοντες έννομο συμφέρον. Η Επιτροπή μπορεί και αυτε-
παγγέλτως να αναζητήσει από δημόσιες αρχές (κρατικές, 
Ο.Τ.Α., Ν.Π.Δ.Δ.) ή και από τρίτους τα στοιχεία που κρίνει 
αναγκαία για τον σχηματισμό της κρίσης της. Η άρνηση ενδιαφερομένου να προσκομίσει αποδεικτικό στοιχείο, 
που έχει ζητήσει η Επιτροπή, εκτιμάται ελεύθερα. Η 
Επιτροπή αποφαίνεται αιτιολογημένα μέσα σε προθε-
σμία δύο (2) μηνών από την παράδοση σε αυτήν από το αρμόδιο Γ ραφείο Κτηματογράφησης των φακέλων των υποθέσεων. Η προθεσμία αυτή μπορεί να παρατείνεται 
για δύο (2) ακόμη μήνες με απόφαση του Φορέα. Δεν θε-
ωρείται επαρκής αιτιολόγηση η απλή παραπομπή στην έκθεση του Γ ραφείου Κτηματογράφησης.
5. H Επιτροπή δύναται να συνεδριάζει με τηλεδιάσκε-
ψη κατά τα οριζόμενα στην υπ’ αρ. 429/13.03.2020 κοινή υπουργική απόφαση (Β΄ 850). Ζητήματα σχετικά με τη 
λειτουργία της τηλεδιάσκεψης της Επιτροπής και τις υπο-
χρεώσεις των ενδιαφερομένων, μπορούν να ρυθμίζονται 
με απόφαση του Φορέα Ελληνικό Κτηματολόγιο.
6. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, αν ο Φορέας, με αιτι-
ολογημένη απόφασή του, κρίνει ότι έχει παρεισφρήσει 
σφάλμα τεχνικού χαρακτήρα στην απόφαση της Επιτρο-
πής, το οποίο καθιστά αδύνατη την εφαρμογή της ή, αν 
η απόφαση της Επιτροπής δεν είναι επαρκώς αιτιολογη-
μένη, μπορεί να αναπέμψει την υπόθεση στην Επιτροπή 
για επανεξέταση ή για συμπλήρωση της αιτιολογίας.
7. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Περιβάλλοντος και Ενέργειας μπορεί να καθορίζεται 
αποζημίωση για τον Πρόεδρο, τα μέλη και τους γραμμα-
τείς των Επιτροπών Εξέτασης υποθέσεων κτηματογρά-
φησης, κατά παρέκκλιση του ν. 4354/2015 (Α΄ 176). Με την ίδια απόφαση καθορίζονται οι προϋποθέσεις και το ύψος της αποζημίωσης.»
4. Η προθεσμία που προβλέπεται στην παρ. 2 του άρ-
θρου 102 του ν. 4623/2019 (Α΄ 134) παρατείνεται κατά ένα έτος και η παρ. 2 του άρθρου 102 του ν. 4623/2019 
διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Για τις περιοχές που κηρύχθηκαν υπό κτηματογρά-
φηση πριν την έναρξη ισχύος του ν. 3481/2006 (Α΄ 162), 
η αποκλειστική προθεσμία της περίπτωσης α΄ της παρα-
γράφου 2 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998, εάν δεν είχε 
λήξει η ίδια ή οι παρατάσεις της μέχρι τις 30.11.2018, 
λήγει στις 31.12.2021.»
Άρθρο 135
Αρμοδιότητες Ελληνικού Κτηματολογίου -
Τροποποίηση των άρθρων 1 και 47 του 
ν. 4512/2018 και του άρθρου 70 του ν. 4509/2017
1. Η περ. ζ΄ της παρ. 8 του άρθρου 1 του ν. 4512/2018 
(Α΄ 5) τροποποιείται και η παρ. 8 διαμορφώνεται ως εξής:
«8. Ο Φορέας είναι αρμόδιος για:
α) Τη σύνταξη, τήρηση, ενημέρωση και λειτουργία 
του Εθνικού Κτηματολογίου, σύμφωνα με όσα ορίζονται 
στους νόμους 2308/1995 και 2664/1998.
β) Την τήρηση, ενημέρωση και λειτουργία του συστή-
ματος Μεταγραφών και Υποθηκών, σύμφωνα με όσα 
ορίζονται στο κ.δ. 19/23.7.1941 (Α΄ 244), όπως τροπο-
ποιήθηκε με το ν.δ. 811/19.1.1971 (Α΄ 9), καθώς και την 
τήρηση, ενημέρωση και λειτουργία των Κτηματολογίων 
Ρόδου και Κω-Λέρου, σύμφωνα με όσα ορίζονται στο κ.δ. 
132 της 1ης Σεπτεμβρίου 1929, όπως ισχύει, και στην 
παρ. 2 του άρθρου 8 του ν. 510/1974 (Α΄ 298), στις πε-
ριοχές στις οποίες δεν έχει επεκταθεί η λειτουργία του 
Εθνικού Κτηματολογίου και έως την ολοκλήρωση της 
κτηματογράφησης του συνόλου της χώρας.
γ) Την τήρηση και διαχείριση των αρχείων του συστή-
ματος Μεταγραφών και Υποθηκών.
δ) Την τήρηση, ενημέρωση και λειτουργία του συστή-
ματος ενεχύρων σε κινητά χωρίς παράδοση, άλλων συμ-
βάσεων παροχής ασφάλειας επί κινητών, καθώς και της 
ενεχύρασης ή εκχώρησης επιχειρηματικών απαιτήσεων 
ή άλλων δικαιωμάτων, σύμφωνα με όσα ορίζονται στα 
Κεφάλαια Α΄, Β΄ και Γ΄ του ν. 2844/2000 (Α΄ 220), μέχρι την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11774 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
έκδοση του προεδρικού διατάγματος που προβλέπεται 
στην παράγραφο 1 του άρθρου 19 του ίδιου νόμου.
ε) Τη σύνταξη, ενημέρωση, τήρηση και αναθεώρηση 
βασικών και παράγωγων τοπογραφικών χαρτών και το-
πογραφικών διαγραμμάτων, καθώς και άλλων χαρτών 
και διαγραμμάτων που εμπίπτουν στο πεδίο του σκοπού 
του.
στ) Τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη, την οργάνωση, τη 
λειτουργία και τη διαχείριση συστημάτων αναγκαίων για 
τη δημιουργία και διαχείριση γεωδαιτικού υλικού που 
σχετίζονται με τον σκοπό του.
ζ) Τον προγραμματισμό, την εκτέλεση και τον έλεγχο 
φωτογραμμετρικών και τηλεπισκοπικών εργασιών από τη λήψη αεροφωτογραφιών και δορυφορικών εικόνων έως και την τελική απόδοση, καθώς και τον σχεδιασμό 
και την ανάθεση έργων και μελετών χωρικού σχεδια-
σμού, για την κάλυψη των αναγκών του Φορέα, του 
Ελληνικού Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδι-οίκησης και των λοιπών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου.
η) Την οργάνωση και τήρηση βάσεων ψηφιακών γεω-
χωρικών δεδομένων.»
2. Η παρ. 14 του άρθρου 37 του ν. 4512/2018 τροπο-
ποιείται, προκειμένου η ισχύς της να επεκταθεί και στα 
έτη 2021 και 2022 και η παρ. 14 διαμορφώνεται ως εξής:
«14. Ειδικά για τα έτη 2018, 2019, 2020, 2021 και 2022 
προκειμένου για την αναθεώρηση του εγκεκριμένου 
ετήσιου προϋπολογισμού του Ν.Π.Δ.Δ. «Ελληνικό Κτη-
ματολόγιο» δεν απαιτείται έγκριση από τον Υπουργό 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, εφόσον: α) η σε απολο-
γιστική βάση εσωτερική μηνιαία, τριμηνιαία ή ετήσια 
αναδιαμόρφωση των αριθμητικών ποσών, που περι-
γράφονται στους επιμέρους λογαριασμούς εσόδων και 
εξόδων του ετήσιου εγκεκριμένου προϋπολογισμού του, 
δεν επιφέρει αρνητική απόκλιση στο εγκεκριμένο ετήσιο 
δημοσιονομικό αποτέλεσμα «ΙΣΟΖΥΓΙΟ», του προϋπολο-
γισμού του, β) επέρχεται ισόποση μεταβολή εσόδων και 
εξόδων του εγκεκριμένου προϋπολογισμού του Φορέα, 
προερχόμενη από επιχορηγήσεις για την υλοποίηση συγ-
χρηματοδοτούμενων ή μη έργων ή από οποιονδήποτε άλλο λόγο.»
3. Ο τίτλος και η παρ. 1 του άρθρου 70 του ν. 4509/2017 
(Α΄ 201) τροποποιούνται και το άρθρο διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 70
Επενδυτικά δάνεια για εκπόνηση ΤοπικώνΠολεοδομικών Σχεδίων
1. Στο πλαίσιο υλοποίησης προγράμματος χορήγησης 
επενδυτικών δανείων από το Υπουργείο Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας με σκοπό την εκπόνηση Τοπικών Πολεοδο-
μικών Σχεδίων του άρθρου 7 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241), 
το Ν.Π.Δ.Δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο», καθώς και οι Ο.Τ.Α. 
α΄ βαθμού δύναται να συνομολογούν επενδυτικά δάνεια 
με το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων. Η εξυπηρέ-
τηση των δανείων και η κάλυψη κάθε είδους εξόδου 
και λοιπών δαπανών συνομολόγησης και εξόφλησής 
τους γίνεται σε λογαριασμό που συστήνεται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και χρηματοδοτείται από το εθνικό ή το συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του Προ-
γράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) του Υπουργεί-
ου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, 
Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας, και Εσωτερικών καθορίζεται ο φορέας διαχείρισης 
του Προγράμματος της παραγράφου 1 του παρόντος 
άρθρου και οι αρμοδιότητές του, τα κριτήρια ένταξης 
των δικαιούχων Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού στο πρόγραμμα, η 
διαδικασία υποβολής των αιτήσεων και αξιολόγησης 
αυτών, ο έλεγχος της πορείας εκτέλεσης των μελετών, 
οι όροι και τα δικαιολογητικά χορήγησης και ο τρόπος 
απόδοσης του προϊόντος των δανείων, η διαδικασία και 
τα δικαιολογητικά για την αποπληρωμή των δανείων από 
το ΠΔΕ και κάθε άλλο σχετικό ζήτημα.
3. Η ένταξη στο πρόγραμμα της παραγράφου 1 του 
παρόντος άρθρου πραγματοποιείται με απόφαση του 
φορέα διαχείρισης του προγράμματος, όπως αυτός ορί-
ζεται με την κοινή υπουργική απόφαση της προηγούμε-
νης παραγράφου, μετά από υποβολή σχετικού αιτήμα-
τος από τον Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού. Το αίτημα υποβάλλεται 
κατόπιν απόφασης του δημοτικού συμβουλίου, που 
λαμβάνεται με απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων με-
λών. Στην περίπτωση δικαιούχων που δεν διαθέτουν την 
απαιτούμενη τεχνική επάρκεια και εφόσον αναφέρεται στο αίτημα ένταξής τους, η απόφαση ένταξης δύναται 
να προβλέπει ότι η διεξαγωγή της διαδικασίας σύναψης, 
η εποπτεία και η επίβλεψη της σχετικής δημόσιας σύμ-βασης διενεργούνται από την τεχνική υπηρεσία άλλης αναθέτουσας αρχής ή αναθέτοντος φορέα.
4. Για τη συνομολόγηση των δανείων του παρόντος άρ-
θρου δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις της παρ. 1 του άρ-θρου 264 του ν. 3852/2010 (Α΄ 87) και του π.δ. 169/2013 (Α΄272).»
Άρθρο 136
Μεταβατικές ρυθμίσεις του ν. 4280/2014 - Τρο-
ποποίηση της παρ. 8 του άρθρου 52του ν. 4280/2014
1. Η παρ. 8 του άρθρου 52 του ν. 4280/2014 (Α΄ 159) 
τροποποιείται ως εξής:
«8. Χιονοδρομικά κέντρα, υφιστάμενες εγκαταστάσεις 
που εξυπηρετούν τη λειτουργία χιονοδρομικών κέντρων, 
καθώς και ανεξάρτητες μηχανικές εγκαταστάσεις με συρ-
ματόσχοινα, όπως κρεμαστοί ή σχοινοκίνητοι σχοινοσι-
δηρόδρομοι και παρεμφερή μέσα, που βρίσκονται σε 
εκτάσεις που διαχειρίζεται η δασική υπηρεσία και δεν 
έχουν την προβλεπόμενη από την δασική νομοθεσία 
έγκριση, ακόμη και εάν δεν λειτουργούν, λαμβάνουν εντός χρονικού διαστήματος τριών (3) ετών από την 
έναρξη ισχύος του παρόντος την έγκριση της παρ. 2 ή 
την πράξη της παρ. 6 του άρθρου 45 του ν. 998/1979. Το 
πρώτο εδάφιο εφαρμόζεται και για τις εκτάσεις της κατη-
γορίας α΄ της παρ. 1 του άρθρου 4 του ν. 998/1979, με την 
επιφύλαξη της παρ. 15 του άρθρου 45 του ν. 998/1979. 
Κατά την διάρκεια της ανωτέρω προθεσμίας αναστέλλε-
ται η ισχύς των διοικητικών πράξεων αποβολής, επιβο-
λής προστίμων, κατεδάφισης και κήρυξης των εκτάσεων 
ως αναδασωτέων, που έχουν εκδοθεί πριν την προβλε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11775 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
πόμενη από την δασική νομοθεσία έγκριση. Εφόσον εκ-
δοθεί η προβλεπόμενη από την δασική υπηρεσία έγκρι-
ση, ή πράξη της παρ. 6 του άρθρου 45 του ν. 998/1979, 
οι πράξεις παύουν να ισχύουν.».
2. Η προθεσμία που προβλέπεται στην παρ. 8 του άρ-
θρου 52 του ν. 4280/2014 (Α΄ 159) και παρατάθηκε με 
την παρ. 3 του άρθρου 145 του ν. 4483/2017 (Α΄ 107) 
παρατείνεται για ένα (1) έτος από τη λήξη της ανωτέρω παράτασης.
Άρθρο 137
Προσωρινές κατασκευές εντός χερσαίας ζώνης λιμένος και εγκαταστάσεις για τις οποίες δεν απαιτείται οικοδομική άδεια
1. Επιτρέπεται, μέχρι τη σύνταξη αναπτυξιακού προ-
γράμματος και μελέτης διαχείρισης (Master Plan) ή 
μέχρι να εκδοθεί πράξη καθορισμού χρήσεων γης και 
όρων δόμησης του λιμένα, η τοποθέτηση και διατήρη-
ση εντός της μικτής χερσαίας ζώνης λιμένος προκατα-σκευασμένων κτιρίων ή άλλων προσωρινών κατασκευ-
ών ή κατασκευών ελαφρού τύπου για τη δημιουργία, 
επισκευή, επέκταση ή εκσυγχρονισμό των κτιριακών υποδομών και συνοδών έργων λιμεναρχείων, πύλης 
Σένγκεν (Schengen), χώρων υγιεινής, χώρων εκδοτη-
ρίων, στεγάστρων και των απαιτούμενων βοηθητικών 
χώρων αυτών. Η έκταση που καλύπτουν οι παραπάνω 
κατασκευές δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το 10% της 
μικτής χερσαίας ζώνης λιμένος. Τα προκατασκευασμένα 
κτίρια ή προσωρινές κατασκευές ή κατασκευές ελαφρού 
τύπου του προηγούμενου εδαφίου τοποθετούνται κατά 
παρέκκλιση κάθε γενικής ή ειδικής διάταξης σχετικά με 
τους ισχύοντες συντελεστές δόμησης και του ποσοστού 
κάλυψης.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής 
καθορίζονται οι κατηγορίες των κατασκευών ή εγκατα-
στάσεων, για τις οποίες δεν απαιτείται άδεια δόμησης 
εντός χερσαίας ζώνης λιμένος και η διαδικασία ελέγχου 
τους από άποψη ασφάλειας και αισθητικής.
Άρθρο 138
Καταργούμενες διατάξεις
Από την έναρξη ισχύος του παρόντος καταργούνται:
α. η παρ. 7 του άρθρου 21 του ν. 1577/1985 (Α΄ 210),β. το άρθρο 18 του ν. 3983/2011 (Α΄ 144),γ. το άρθρο 32 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79),
δ. η παρ. 3 του άρθρου 41, η περ. θ΄ του άρθρου 64, τα 
άρθρα 69 και 73 και οι παρ. 2 και 3 του άρθρου 77 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167).
Άρθρο 139
Σύσταση Κεντρικής Υπηρεσίας Δόμησης
1. Συστήνεται στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας Κεντρική Υπηρεσία Δόμησης (Κ.Υ.ΔΟΜ.).
Η Κ.Υ.ΔΟΜ. ασκεί τις α ρμοδιότητες των υπηρεσιών δό-
μησης (Υ.ΔΟΜ.) του άρθρου 31 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
και είναι ιδίως αρμόδια για την έκδοση προέγκρισης οι-
κοδομικής άδειας ή αναθεώρησης οικοδομικής άδειας, στις εξής περιπτώσεις:α. οικοδομικών εργασιών που γίνονται στο πλαίσιο 
στρατηγικών επενδύσεων ή επενδύσεων που χρηματο-
δοτούνται εν όλω ή εν μέρει από ευρωπαϊκούς πόρους 
αξίας τουλάχιστον πεντακοσίων χιλιάδων (500.000) ευρώ 
ή που αφορούν σε κτίρια άνω των τριών χιλιάδων (3000) 
τ.μ., ή
β. αν η προέγκριση ή η οικοδομική άδεια ή η αναθε-
ώρηση αυτής δεν έχει εκδοθεί από την αρμόδια Υ.ΔΟΜ. 
μετά την πάροδο τριών (3) μηνών, υπό τις ειδικότερες 
προϋποθέσεις που ορίζει η απόφαση του τελευταίου 
εδαφίου.
Στις περ. α΄ και β΄, η Κ.Υ.ΔΟΜ. ασκεί τις αρμοδιότητες 
αυτές μετά από αίτηση του ενδιαφερόμενου για την έκ-δοση της οικοδομικής άδειας, με την οποία επιλέγει την 
έκδοση της άδειας από την Κ.Υ.ΔΟΜ., αντί της αρμόδιας 
Υ.ΔΟΜ. ή αντί της Γενικής Διεύθυνσης Στρατηγικών Επεν-
δύσεων του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, 
κατόπιν καταβολής παραβόλου, το ύψος του οποίου 
καθορίζεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονο-μικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Οι μελέτες και τα αναγκαία δικαιολογητικά ελέγχονται 
από την Κ.Υ.ΔΟΜ. εντός είκοσι (20) εργάσιμων ημερών 
από την υποβολή της αίτησης, συμπεριλαμβανομέ-νου του αποδεικτικού πληρωμής του παραβόλου. Σε 
περίπτωση που διαπιστωθούν λάθη, ενημερώνεται ο 
χειριστής της υποβληθείσας αίτησης, προκειμένου να 
προβεί στις απαραίτητες συμπληρώσεις ή διορθώσεις 
εντός προθεσμίας πέντε (5) ημερών.
Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας καθορίζονται οι προϋποθέσεις, οι διαδικασίες για 
την εξέταση ή διαβίβαση του φακέλου στην Κ.Υ.ΔΟΜ. 
από τις αρμόδιες Υ.ΔΟΜ. και κάθε άλλο θέμα που αφορά 
στην εφαρμογή του παρόντος.
2. Η σύσταση της Κ.Υ.ΔΟΜ. ως οργανικής μονάδας 
επιπέδου Γενικής Διεύθυνσης και η ένταξή της στην ιε-
ραρχική δομή του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας γίνονται σύμφωνα με το άρθρο 20 του ν. 4622/2019 
(Α΄ 133).
Άρθρο 140
Τροποποιήσεις του Ρυθμιστικού Σχεδίου 
Αθήνας Αττικής - Τροποποίηση της παρ. 4 
του άρθρου 14 του ν. 4277/2014, προσθήκη παραγράφου στο Παράρτημα IV και τροποποίηση ορισμού
1. Προκειμένου να συμπεριληφθεί ο εκσυγχρονισμός 
του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στα προγράμματα 
ειδικών παρεμβάσεων μητροπολιτικού χαρακτήρα για 
την Αττική, τροποποιείται η παρ. 4 του άρθρου 14 του 
ν. 4277/2014 (Α΄ 156) και διαμορφώνεται ως εξής:
«4. Ως προγράμματα ειδικών παρεμβάσεων Μητρο-
πολιτικού Χαρακτήρα για την Αττική στο παρόν ορίζο-
νται οι παρεμβάσεις στα Μητροπολιτικά Πάρκα, όπως 
εξειδικεύονται στο παράρτημα VII, το πρόγραμμα για 
τον Ελαιώνα, βάσει των κατευθύνσεων της περ. στ΄ της 
παρ. 4 του άρθρου 12, τα Σχέδια Ολοκληρωμένων Αστι-
κών Παρεμβάσεων της Αττικής, ο εκσυγχρονισμός του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και η ανάπλαση της 
περιβάλλουσας περιοχής, η παρέμβαση στην οδό Πανε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11776 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
πιστημίου, στην Ακαδημία Πλάτωνος, στα προσφυγικά 
της λεωφόρου Αλεξάνδρας, σε συνδυασμό με τη «διπλή 
ανάπλαση» στην περιοχή της «Νότιας Πύλης» από το 
Γήπεδο Καραϊσκάκη μέχρι τον Άγιο Διονύσιο, καθώς και 
στην περιοχή της «Λιμενοβιομηχανικής Ζώνης Δραπε-
τσώνας- Κερατσινίου», όπως εξειδικεύονται στο παράρ-
τημα IV.»
2. Στο τέλος του Παραρτήματος IV του ν. 4277/2014 
προστίθεται παράγραφος, η οποία περιγράφει τη μη-
τροπολιτικού χαρακτήρα ειδική παρέμβαση που αφορά 
στον εκσυγχρονισμό του Εθνικού Αρχαιολογικού Μου-
σείου και έχει ως εξής:
«Ο εκσυγχρονισμός του Εθνικού Αρχαιολογικού Μου-
σείου με αύξηση της χωρητικότητάς του και με υπόγει-ους χώρους κάτω από το υφιστάμενο κτίριο και το υπό-
λοιπο οικόπεδο, στο οποίο αυτό ευρίσκεται, βελτίωση 
του περιβαλλοντικού του αποτυπώματος, ενίσχυση 
του ρόλου του ως τοποσήμου διεθνούς εμβέλειας και η ανάπλαση της περιβάλλουσας περιοχής με αύξηση της συμπληρωματικότητάς της με το μουσείο.»
3. Όπου στον ν. 4277/2014 αναφέρεται ο όρος «Σχέ-
διο Πλαίσιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης των Ακτών 
της Αττικής (ΣΟΔΑΑ)» αντικαθίσταται με τον όρο «Ει-
δικό Πλαίσιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης των Ακτών 
της Αττικής.»
Άρθρο 141
Κλειστοί υπόγειοι χώροι στάθμευσης -Προσθήκη παρ. 8 στο άρθρο 8 του ν. 4067/2012
Προστίθεται παρ. 8 στο άρθρο 8 του ν. 4067/2012 
(Α΄ 79), ως εξής:
«8. Επιτρέπεται η επέκταση κλειστών υπόγειων χώρων 
στάθμευσης, μέχρι τη ρυμοτομική γραμμή και στάθμη 
της πλάκας επικάλυψης, τουλάχιστον ένα (1,00) μέτρο 
κάτω από τη στάθμη του διαμορφωμένου εδάφους, με 
την προϋπόθεση της εξασφάλισης του σαράντα τοις 
εκατό (40%) των υποχρεωτικών θέσεων στάθμευσης, 
όπως προκύπτουν από τον υπολογισμό του διαγράμ-
ματος κάλυψης, στο αρχικώς υλοποιημένο υπόγειο πριν 
την εφαρμογή της παρούσας.»
Άρθρο 142
Προσωρινή χωροθέτηση Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων (Σ.Μ.Α.)
1. Εγκρίνονται οι θέσεις για την προσωρινή λειτουργία 
εγκαταστάσεων αστικών υποδομών κοινής ωφέλειας 
και, ειδικότερα, Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμά-
των (Σ.Μ.Α.), στα σημεία όπου ήδη λειτουργούν, όπως 
εμφαίνονται στα τοπογραφικά διαγράμματα και δημοσι-
εύονται σε φωτοσμίκρυνση στο Παράρτημα ΙΙ, για τους 
Δήμους Αγίου Δημητρίου, Γαλατσίου, Κισσάμου Χανίων, 
Μαραθώνος, Πειραιά, Πεντέλης, Χαϊδαρίου, Χαλανδρίου, 
ως εξής:
α) Στον Δήμο Αγίου Δημητρίου:
αα) Το τμήμα εντός εδαφικής έκτασης, επί της λεωφό-
ρου Αγίου Δημητρίου, στο Ο.Τ. 1159, επιφανείας 735,14 τ.μ., που εμφαίνεται με στοιχεία (Α1, Α2, …, Α8, Α1) στο 
τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 1:500, που θεωρή-θηκε από τον διευθυντή των τεχνικών υπηρεσιών του 
Δήμου Αγίου Δημητρίου.
αβ) Το τμήμα εντός εδαφικής έκτασης, επί της λεωφό-
ρου Αγίου Δημητρίου, στο Ο.Τ. 1159, επιφανείας 644,85 
τ.μ., που εμφαίνεται με στοιχεία (Β1, Β2, …, Β9, Β1) στο 
τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 1:500, που θεωρή-
θηκε από τον διευθυντή των τεχνικών υπηρεσιών του 
Δήμου Αγίου Δημητρίου.
β) Στον Δήμο Γαλατσίου, το γήπεδο σε εκτός σχεδίου 
περιοχή, στη θέση «Ομορφοκκλήσια Βεΐκου», του Δήμου 
Γαλατσίου, επιφανείας 6.826,77 τ.μ., που εμφαίνεται με 
στοιχεία (Α, Β, Γ , …, Ι, Α) στο τοπογραφικό διάγραμμα 
κλίμακας 1:500, που θεωρήθηκε από τη διευθύντρια 
τεχνικών υπηρεσιών του Δήμου Γαλατσίου.
γ) Στον Δήμο Κισσάμου Χανίων:
γα) Το γήπεδο σε εκτός σχεδίου περιοχή, στη θέση 
«Φρακτό», της τοπικής κοινότητας Καλλεργιανών, της 
Δημοτικής Ενότητας Κισσάμου και της Τοπικής Κοινό-
τητας Καλουδιανών, της Δημοτικής Ενότητας Μηθύμνης 
του Δήμου Κισσάμου, επιφανείας 619,02 τ.μ., που εμ-
φαίνεται με στοιχεία (18, 17, 22, 23, 24, 25,26,27,18) στο 
τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 1:200, που θεωρή-
θηκε από τον διευθυντή των τεχνικών υπηρεσιών του 
Δήμου Χανίων.
γβ) Το γήπεδο σε εκτός σχεδίου περιοχή, στη θέση 
«Φρακτό», της Τοπικής Κοινότητας Καλλεργιανών, της 
Δημοτικής Ενότητας Κισσάμου και της Τοπικής Κοινότη-
τας Καλουδιανών, της Δημοτικής Ενότητας Μηθύμνης, 
του Δήμου Κισσάμου, επιφανείας 852,08 τ.μ., που εμφαί-
νεται με στοιχεία (13, 14, 15, …, 21, 13) στο τοπογραφι-κό διάγραμμα κλίμακας 1:200, που θεωρήθηκε από τον διευθυντή των τεχνικών υπηρεσιών του Δήμου Χανίων.
δ) Στον Δήμο Μαραθώνα το γήπεδο σε εκτός σχεδίου 
περιοχή, στη Δημοτική Κοινότητα Ν. Μάκρης, του Δήμου 
Μαραθώνα, επιφανείας 9.536,85 τ.μ., που εμφαίνεται με στοιχεία (Α, Β ,Γ , … ,Β1, Α) στο τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 1:200, που θεωρήθηκε από τον διευθυντή τε-
χνικών υπηρεσιών του δήμου Μαραθώνα.
ε) Στον Δήμο Πειραιά, το τμήμα εντός εδαφικής έκτα-
σης, στο Σχιστό του Δήμου Περάματος-Κερατσινίου, επι-
φανείας 12.000 τ.μ., που εμφαίνεται με στοιχεία (K1, K2, …,
K10, Κ33, Κ34, Κ35, Κ1) στο τοπογραφικό διάγραμμα 
κλίμακας 1:1.000, που θεωρήθηκε από τον διευθυντή 
της υπηρεσίας δόμησης και Γ .Σ.Π. του Δήμου Πειραιά.
στ) Στον Δήμο Πεντέλης το εδαφικό τμήμα εντός ευ-
ρύτερης έκτασης κοιμητηρίου Μελισσίων, σε εκτός σχε-
δίου περιοχή, στη Δ. Κ. Μελισσίων, επιφανείας 10.441,54 
τ.μ., που εμφαίνεται με στοιχεία (ΣΜΑ1, ΣΜΑ2, ΣΜΑ3, …, 
ΣΜΑ25, ΣΜΑ1) στο τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 
1:500, που θεωρήθηκε από τον διευθυντή πολεοδομίας 
και περιβάλλοντος του Δήμου Πεντέλης.
ζ) Στον Δήμο Χαϊδαρίου το γήπεδο σε εκτός σχεδί-
ου περιοχή, επί της λεωφόρου Παλάσκα, επιφανείας 
8.445,80 τ.μ., που εμφαίνεται με στοιχεία (1, 29, 30, 31, 32, 
33, 34, 35, 36, 1) στο τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 
1:1000, που θεωρήθηκε από τη διευθύντρια τεχνικών 
υπηρεσιών του Δήμου Χαϊδαρίου.
η) Στον Δήμο Χαλανδρίου το εδαφικό τμήμα που περι-
κλείεται από τη λεωφόρο Πεντέλης-Αττική οδό Λεωνιδί-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11777 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ου, στο Ο.Τ.3α, επιφανείας 9.033,79 τ.μ., που εμφαίνεται 
με στοιχεία (Α, Β, Γ , …, Μ, Α) στο τοπογραφικό διάγραμμα 
κλίμακας 1:500, που θεωρήθηκε από τη διευθύντρια τε-
χνικών υπηρεσιών του Δήμου Χαλανδρίου.
2. Η προσωρινή λειτουργία επιτρέπεται από την έναρ-
ξη ισχύος του παρόντος έως τον καθορισμό χώρου προ-
οριζόμενου για τη χρήση αυτή είτε με έγκριση ή τροπο-
ποίηση ρυμοτομικού σχεδίου είτε με τροποποίηση του 
Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (Γ .Π.Σ.) ή με έγκριση Τοπι-
κού Πολεοδομικού Σχεδίου (Τ.Π.Σ.) και όχι περισσότερο 
από τρία (3) έτη από την έναρξη ισχύος του παρόντος. 
Μετά τη λήξη της προθεσμίας αυτής παύει η προσω-
ρινή λειτουργία του Σ.Μ.Α.. Κατά το χρονικό διάστημα 
της παρ. 1 οι Σ.Μ.Α. λειτουργούν με ευθύνη των οικείων 
δήμων, οι οποίοι λαμβάνουν άμεσα όλα τα κατάλληλα 
μέτρα για την αποφυγή πρόκλησης ηχητικής και ατμο-
σφαιρικής ρύπανσης και περιβαλλοντικής υποβάθμισης, 
για την οπτική απομόνωση με προστατευτική περίφραξη 
και περιμετρική προκάλυψη του χώρου με πυκνή υψη-λή δενδροφύτευση και για τη μη πρόκληση δυσμενών 
επιδράσεων σε βάρος της υγείας, ησυχίας και ασφάλειας 
των περιοίκων και των εργαζομένων, τηρουμένων και 
των λοιπών προϋποθέσεων του Κεφαλαίου 2, με τίτλο 
«Τεχνικές προδιαγραφές μεταφόρτωσης στερεών απο-βλήτων», του παραρτήματος Ι του άρθρου 3 της υπ’ αρ. 114218/1997 κοινής απόφασης των Υπουργών Εθνικής 
Οικονομίας, Εμπορικής Ναυτιλίας, Γεωργίας, Δημοσίας 
Τάξεως και των Υφυπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Δι-
οίκησης και Αποκέντρωσης, Ανάπτυξης, Περιβάλλοντος, 
Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, Υγείας και Πρόνοιας 
(Β΄1016). Για τις ανάγκες της εξακολούθησης λειτουρ-
γίας των Σ.Μ.Α. στους ανωτέρω χώρους, ανεξαρτήτως 
του ιδιοκτησιακού καθεστώτος αυτών και του τρόπου 
κτήσης τους, επιτρέπονται οι προσωρινές κατασκευές 
του άρθρου 21 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79).
Μετά τη λήξη της προθεσμίας ή την με οποιονδήποτε 
τρόπο παύση της λειτουργίας του Σ.Μ.Α., ο δήμος οφεί-
λει εντός ενός (1) έτους να αποκαταστήσει τον χώρο στην 
αρχική του μορφή.
3. Επιτρέπεται η προσωρινή χωροθέτηση κινητού 
Σ.Μ.Α. του Δήμου Αθηναίων σε τμήμα του Ο.Τ. 813Β της 
περιοχής του Ελαιώνα του Δήμου Αιγάλεω της Περι-
φερειακής Ενότητας Δυτικ ού Τομέα Αθηνών, εμβαδού 
11.034,23 τ.μ., που εμφαίνεται με στοιχεία (1, 2, 3 … 9)
στο τοπογραφικό διάγραμμα κλίμακας 1:1000 που θε-
ωρήθηκε από την Αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Δι-
εύθυνσης Χωρικού Σχεδιασμού του Δήμου Αιγάλεω και 
επισυνάπτεται σε φωτοσμίκρυνση στο Παράρτημα ΙΙ. 
Η λειτουργία του κινητού σταθμού παύει αυτοδικαίως 
με την ολοκλήρωση της εγκατάστασης και την έναρξη λειτουργίας του μόνιμου Σ.Μ.Α. και πάντως όχι μετά τις 31.12.2022.
Άρθρο 143
Σχέδιο Ολοκληρωμένης Αστικής Παρέμβασης (Σ.Ο.Α.Π.) Δήμου Αθηναίων
Η διάρκεια του Σχεδίου Ολοκληρωμένης Αστικής 
Παρέμβασης (Σ.Ο.Α.Π.) για το κέντρο της Αθήνας, όπως αυτό περιγράφεται στην υπ’ αριθμ. 1397/2015 κοινή από-
φαση των Υπουργών Εξωτερικών, Οικονομικών, Εθνικής 
Άμυνας, Εσωτερικών, Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότη-
τας, Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλη-
τισμού, Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής 
Διακυβέρνησης, Υγείας, Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλι-σης και Πρόνοιας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, 
Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, Περιβάλλοντος, 
Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, Δικαιοσύνης, Διαφά-
νειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Δημόσιας Τάξης και 
Προστασίας του Πολίτη, Τουρισμού (Β΄ 64), παρατείνεται 
για τη χρονική περίοδο 2021 έως 2023.
Άρθρο 144
Υψομετρική μελέτη - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 5 του ν. 4062/2012
Προστίθενται εδάφια στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 
5 του ν. 4062/2012 (Α’ 70) ως εξής:
«Οι αρμοδιότητες της έγκρισης των υψομετρικών με-
λετών οδών για τις εργασίες αυτές ασκούνται από το 
αρμόδιο όργανο του Υπουργείου Υποδομών και Μετα-
φορών. Προς τον σκοπό αυτό, υποβάλλεται στη Διεύθυν-
ση Οδικών Υποδομών του Υπουργείου Υποδομών και 
Μεταφορών σχετική αίτηση, συνοδευόμενη από:
α) πινακίδες σε κλίμακα 1:500 των πολεοδομικών με-
λετών και των μελετών έγκρισης χωρικής οργάνωσης,
β) διαγράμματα υψομετρικών μελετών σε κλίμακα 
1:1000/ 1:100 και
γ) τεύχος στοιχείων πολυγωνομετρίας, στοιχείων χω-
ροσταθμικού δικτύου, συντεταγμένων κορυφών οικοδο-
μικών τετραγώνων και αξονοδιασταυρώσεων.
Η έγκριση της υψομετρικής μελέτης παρέχεται εντός 
αποκλειστικής προθεσμίας τριάντα (30) ημερών από την 
υποβολή πλήρους φακέλου. Εφόσον υπάρχει εγκεκριμέ-
νη υψομετρική μελέτη, οι βεβαιώσεις που απαιτούνται 
για την έκδοση της οικοδομικής άδειας, χορηγούνται 
από την υπηρεσία του άρθρου 6 εντός πέντε (5) ημερών 
από την υποβολή της αίτησης. Με την πάροδο της προ-
θεσμίας άπρακτης, η βεβαίωση θεωρείται χορηγηθείσα.»
Άρθρο 145Διατάξεις για το Κτηματολόγιο - Προσθήκη παρ. 7 στο άρθρο 40 του ν. 4409/2016
Προστίθεται παρ. 7 στο άρθρο 40 του ν. 4409/2016 
(Α΄ 136) ως εξής:
«7. Ειδικώς σε σχέση με τις αγωγές του Δημοσίου με 
αντικείμενο την αναγνώριση δασικής ιδιοκτησίας κατά την έννοια του άρθρου 28 του ν. 2664/1998 (Α΄ 275) επί 
ακινήτων που βρίσκονται σε περιοχές, για τις οποίες 
έχουν αναρτηθεί δασικοί χάρτες, αντί των τοπογραφι-
κών διαγραμμάτων των παρ. 1 και 3 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998 (Α΄ 275), αποστέλλονται ηλεκτρονικά:
α) αντίγραφο του διαγράμματος που έχει παραχθεί 
από τον δασικό χάρτη και προσαρτάται στην εγγραπτέα 
πράξη και
β) διάγραμμα γεωμετρικών μεταβολών, που εκδίδεται 
από τη βάση δεδομένων του φορέα «Ελληνικό Κτηματο-
λόγιο», για την αποτύπωση της μεταβολής που επέρχεται 
με την πράξη αυτή.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11778 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Άρθρο 146
Χωροθέτηση δομών υπηρεσιών υποδοχής και ταυτοποίησης και περίφραξη αυτών - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 57 του ν. 998/1979 και προσθήκη περ. κγ΄ στην παρ. 1 του άρθρου 30 του ν. 4495/2017
1. Η παρ. 1 του άρθρου 57 του ν. 998/1979 (Α΄ 289) 
τροποποιείται και διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Στις δημόσιες εκτάσεις των περ. α΄ και β΄ της παρ. 5 
του άρθρου 3 και ελλείψει αυτών στις δασικές εκτάσεις των περ. γ΄ και ε΄ της παρ. 1 και των περ. β΄, γ΄, στ΄ και ζ΄ της παρ. 2 του άρθρου 4, επιτρέπεται η επέμβαση για την κατασκευή:
α) αθλητικών εγκαταστάσεων,
β) εκπαιδευτικών κτιρίων με τις συνοδές τους εγκα-
ταστάσεις,
γ) νοσοκομείων, θεραπευτηρίων και εγκαταστάσεων 
των Περιφερειακών Συστημάτων Υγείας και Πρόνοιας 
(Πε.Σ.Υ.Π.),
δ) ιερών ναών και παντός είδους μονών, μετοχίων αυ-
τών ή ησυχαστηρίων,
ε) σωφρονιστικών καταστημάτων,στ) εγκαταστάσεων των Σωμάτων Ασφαλείας,
ζ) χώρου αποθήκευσης και επεξεργασίας στερεών και 
υγρών αποβλήτων,
η) υδροτριβείων παραδοσιακού τύπου,θ) βοτανικών κήπων,ι) δομών της παρ. 4 του άρθρου 8 και του άρθρου 10 
του ν. 4375/2016 (Α΄ 51), μετά των απαιτουμένων συνο-δών έργων.
Ειδικότερα, επιτρέπεται ελλείψει των ως άνω εκτάσεων 
η επέμβαση και σε δάση για την κατασκευή σωφρονι-
στικών καταστημάτων.
Επίσης, επιτρέπεται η επέμβαση και σε δάση και σε 
εκτάσεις των περ. δ΄ και ε΄ της παρ. 2 του άρθρου 4, με την επιφύλαξη του ν. 3028/2002 (Α΄ 153), για την κατα-
σκευή δομών της παρ. 4 του άρθρου 8 και του άρθρου 10 
του ν. 4375/2016 (Α΄ 51) μετά των απαιτουμένων συνο-
δών έργων, καθώς και σε αναδασωτέες εκτάσεις εφόσον 
πρόκειται για προσωρινές δομές. Στις περιπτώσεις των 
προηγούμενων εδαφίων, η έγκριση επέμβασης της παρ. 
3 του άρθρου 45 του παρόντος νόμου και του άρθρου 
10 του ν. 3028/2002 χορηγείται εντός αποκλειστικής 
προθεσμίας τριάντα (30) ημερών από την υποβολή της.
Δικαιούχος των ανωτέρω επεμβάσεων είναι ο αρ-
μόδιος φορέας ή το αρμόδιο όργανο της κεντρικής ή 
αποκεντρωμένης διοίκησης ή ο οικείος Οργανισμός 
Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) ή ο Φορέας Διαχείρισης 
Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ). Κατ’ εξαίρεση, στα υδρο-
τριβεία παραδοσιακού τύπου, δικαιούχος είναι και φυ-σικό πρόσωπο. Εφόσον πρόκειται για ιδιωτικές δασικές 
εκτάσεις, δικαιούχοι είναι φυσικά ή νομικά πρόσωπα. 
Στις εκτάσεις της παρούσας επιτρέπονται επεμβάσεις 
από νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, τα 
οποία επιδιώκουν κοινωφελείς σκοπούς και από νομικά 
πρόσωπα που περιλαμβάνονται στον δημόσιο τομέα, 
όπως αυτός ορίζεται στην περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 
14 του ν. 4270/2014 (Α΄ 143).
Αν στην περιοχή ενδιαφέροντος για την υλοποίηση 
των χερσαίων εγκαταστάσεων για τουριστικούς λιμένες ή για τουριστικά καταφύγια δεν υφίστανται ιδιωτικές 
χορτολιβαδικές εκτάσεις, όπως προκύπτει κατόπιν σχε-
τικής βεβαίωσης της οικείας δασικής υπηρεσίας, δύνα-
ται για τον σκοπό αυτόν να επιτρέπεται η επέμβαση σε 
δημόσιες χορτολιβαδικές εκτάσεις των περ. α΄ και β΄ της 
παρ. 5 του άρθρου 3, σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στο άρθρο 45.»
2. Δομές της παρ. 4 του άρθρου 8 και του άρθρου 10 
του ν. 4375/2016, που βρίσκονται σε δάση, δασικές και 
αναδασωτέες εκτάσεις, συνεχίζουν για λόγους δημοσίου 
συμφέροντος τη λειτουργία τους για χρονικό διάστημα 
ενός (1) έτους, εντός του οποίου οφείλουν να λάβουν 
την έγκριση επέμβασης της παρ. 3 του άρθρου 45 του 
ν. 998/1979. Κατά τη διάρκεια της ανωτέρω προθεσμίας 
αναστέλλεται η ισχύς των διοικητικών πράξεων αποβο-
λής και επιβολής προστίμων κατεδάφισης που έχουν 
εκδοθεί και, εφόσον εκδοθεί η προβλεπόμενη από τη δα-
σική νομοθεσία έγκριση ή πράξη της παρ. 3 του άρθρου 
45 του ν. 998/1979, οι πράξεις αυτές παύουν να ισχύουν.
3. Στην παρ. 1 του άρθρου 30 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) 
προστίθεται περ. κγ΄ ως εξής:
«κγ) Περιτοίχιση με χρήση οποιουδήποτε υλικού μέχρι 
ύψους τριάμισι (3,5) μέτρων, γηπέδων σε εκτός σχεδίου 
περιοχές και σε οικισμούς που στερούνται σχέδιο πόλης, 
εντός των οποίων προβλέπεται η λειτουργία κέντρων 
κράτησης μεταναστών, κλειστών ελεγχόμενων δομών 
νήσων, κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης και δομών 
φιλοξενίας.»
Άρθρο 147
Επισκευή, εκσυγχρονισμός και επέκταση κτιρίων στην περιοχή Β΄ του από 15/27.6.1994 προεδρικού διαράγματος
Η δυνατότητα επισκευής, εκσυγχρονισμού και επέκτα-
σης που προβλέπεται στην περ. α΄ της παρ. 4 της ενότη-
τας Β΄ («Περιοχές Β») του άρθρου 3 του από 15/27.6.1994 
π.δ. (Δ΄ 632), ισχύει και για υφιστάμενα κτίρια, τα οποία 
έχουν ανεγερθεί βάσει οικοδομικής άδειας, είναι πλήρως 
αποπερατωμένα και από τη φύση τους προορίζονται 
για αμιγώς βιομηχανική ή βιοτεχνική χρήση, υπό την 
προϋπόθεση ότι τα κτίρια αυτά βρίσκονται εξ ολοκλή-
ρου εντός της περιοχής Β΄ του από 15.6.1994 π.δ. και 
σε απόσταση τουλάχιστον εκατό (100) μέτρων από το 
πλησιέστερο σημείο της όχθης του ποταμού Κηφισού.
Άρθρο 148
Ιεροί Ναοί και ναΰδρια σε περιοχές εκτός σχεδίου δόμησης - Αντικατάσταση του άρθρου 12 του από 6.10.1978 προεδρικού διατάγματος
Το άρθρο 12 του από 6.10.1978 π.δ. (Δ΄ 538) αντικα-
θίσταται ως εξής:
«Επιτρέπεται η ανέγερση Ιερών Ναών και ναϋδρίων 
επί γηπέδων επιφάνειας:
α) τουλάχιστον τεσσάρων χιλιάδων (4000) τ.μ, εάν ανή-
κουν σε φυσικά πρόσωπα ή μη εκκλησιαστικά νομικά 
πρόσωπα και εφόσον δεν καταλαμβάνουν επιφάνεια 
μεγαλύτερη του 0,18 της επιφάνειας του γηπέδου,
β) τουλάχιστον πεντακοσίων (500) τ.μ., εάν ανήκουν 
σε εκκλησιαστικά νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11779 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
κού δικαίου και εφόσον δεν καταλαμβάνουν επιφάνεια 
μεγαλύτερη του 0,20 της επιφάνειας του γηπέδου.
Οι αποστάσεις του κτιρίου από τα όρια του γηπέδου 
ορίζονται σε τουλάχιστον πέντε (5) μ.. Ειδικά οι ναοί ή 
τα ναΰδρια που ανεγείρονται από φυσικά πρόσωπα ή 
μη εκκλησιαστικά νομικά πρόσωπα δεν καταλαμβάνουν 
επιφάνεια μεγαλύτερη των σαράντα (40) τ.μ., συμπερι-
λαμβανόμενων και των κάθε είδους βοηθητικών χώρων, 
οι οποίοι δεν υπερβαίνουν συνολικά τα δέκα (10) τμ. και 
δεν έχουν ύψος μεγαλύτερο των τριών (3) μ.. Σε κάθε 
περίπτωση τηρείται η κείμενη πολεοδομική και περι-
βαλλοντική νομοθεσία.»
Άρθρο 149
Λειτουργική ενοποίηση ξενοδοχειακών καταλυμάτων - Τροποποίηση της παρ. 4 του άρθρου 24 του ν. 4179/2013
1. Στο τέλος της παρ. 4 του άρθρου 24 του ν. 4179/2013 
(Α΄ 175) προστίθεται εδάφιο και η παρ. 4 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«4. Γήπεδα ή οικόπεδα, που ανήκουν στον ίδιο ιδιο-
κτήτη ή έχουν μισθωθεί με μακροχρόνια μίσθωση από 
τον ίδιο μισθωτή και τέμνονται από αγροτικό ή δημοτικό 
ή επαρχιακό δρόμο και στα οποία, τουλάχιστον σε ένα από αυτά, έχουν ανεγερθεί ή πρόκειται να ανεγερθούν 
κύρια ή μη κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα, εφόσον 
τα εκατέρωθεν της οδού γήπεδα ή οικόπεδα αυτά είναι αυτοτελώς άρτια και οικοδομήσιμα, θεωρούνται ενιαία 
έκταση, εφαρμόζονται οι ισχύοντες στην περιοχή, για τις 
τουριστικές εγκαταστάσεις, όροι δόμησης, για το σύνολο 
της έκτασης αυτής και εκδίδονται όλες οι απαιτούμενες 
άδειες και προβλεπόμενες κατά περίπτωση εγκρίσεις 
από τις αρμόδιες υπηρεσίες για το σύνολο της έκτασης αυτής, τοποθετώντας σε κάθε τμήμα του γηπέδου ή οι-
κοπέδου το μέρος του συντελεστή δόμησης που του 
αναλογεί. Στην περίπτωση που στα οικόπεδα της πα-
ρούσας επιτρέπονται ξενοδοχειακά καταλύματα, των 
οποίων η δυναμικότητα ορίζεται κατά το άρθρο 3 του 
από 23.2.1987 π.δ. (Δ΄ 166) ή το άρθρο 3 του π.δ. 59/2018 
(Α΄ 114), η αθροιστική δυναμικότητα που αντιστοιχεί στα 
δύο οικόπεδα ή γήπεδα κατανέμεται χωρίς περιορισμό 
μεταξύ των δύο οικοπέδων ή γηπέδων χωρίς υπέρβαση 
της αθροιστικής δυναμικότητας, υπό τον όρο ότι εφαρ-μόζονται οι ισχύοντες όροι δόμησης και τα καταλύματα 
συνενώνονται και αποκτούν Ενιαίο Ειδικό Σήμα Λειτουρ-
γίας (Ε.Ε.Σ.Λ.).»
2. Προστίθεται παρ. 5 στο άρθρο 24 του ν. 4179/2013 
ως εξής:
«5. Εάν κύρια ή μη κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα 
ανεγείρονται ή επεκτείνονται επί γηπέδων που έχουν 
συνενωθεί και διέπονται από διαφορετικούς όρους 
δόμησης, ο αθροιστικός συντελεστής δόμησης και το 
αθροιστικό ποσοστό κάλυψης των συνενωθέντων γηπέ-
δων μπορεί να κατανεμηθεί στο σύνολο του γηπέδου.»
Άρθρο 150
Ξενοδοχεία συνιδιοκτησίας - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 18 του ν. 4276/2014
Η παρ. 1 του άρθρου 18 του ν. 4276/2014 (Α΄ 155) τρο-
ποποιείται ως εξής:«1.α. Η δημιουργία ξενοδοχείων συνιδιοκτησίας επι-
τρέπεται και με μετατροπή υφιστάμενων ξενοδοχείων 
εντός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων και εντός ορίων 
οικισμών πριν από το έτος 1923 ή κάτω των δύο χιλιάδων 
(2.000) κατοίκων, που πληρούν τις προϋποθέσεις του 
άρθρου αυτού, εφόσον:
αα) έχουν κατασκευαστεί νόμιμα ή έχουν υπαχθεί 
στις ρυθμίσεις των άρθρων 5 έως 7 του ν. 3843/2010 
(Α΄ 62), του άρθρου 24 του ν. 4014/2011 (Α΄209) και του 
ν. 4178/2013 (Α΄ 174) και
αβ) διαθέτουν σε ισχύ ή διέθεταν Ειδικό Σήμα Λειτουρ-
γίας (Ε.Σ.Λ.) και έχουν παύσει τη λειτουργία τους.
β. Η δημιουργία ξενοδοχείων συνιδιοκτησίας επιτρέ-
πεται στις Ζώνες Ανάπτυξης του Μητροπολιτικού Πόλου 
Ελληνικού - Αγ. Κοσμά του ν. 4062/2012 (Α΄ 70). Στις πε-ριοχές αυτές, για τη σύσταση διηρημένων ιδιοκτησιών 
επί των ξενοδοχείων συνιδιοκτησίας δεν έχει εφαρμογή 
η παρ. 2 του άρθρου 1 του ν.δ. 1024/1971 (Α΄ 232).»
Άρθρο 151
Μετατροπή εισφοράς σε γη που επιβλήθηκεπριν από τον ν. 1337/1983 σε εισφορά σε χρήμα
1. Σε περίπτωση που με διάταγμα καθορισμού χρή-
σεων γης και όρων δόμησης του άρθρου 9 του από 
17.7.1923 ν.δ. (Α΄ 228) ή του άρθρου 62 του ν. 947/1979 
(Α΄ 169) έχει επιβληθεί επί ακινήτου παραχώρηση κοινό-
χρηστου χώρου στον οικείο δήμο ή οποιασδήποτε άλλης 
μορφής εισφορά σε γη, εάν η παραχώρηση δεν υλοποι-ηθεί εντός δεκαετίας από την έκδοση του διατάγματος, ο κύριος του ακινήτου ή οι καθολικοί ή ειδικοί διάδοχοι 
αυτού έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν τη μετατροπή της 
υποχρέωσης προς παραχώρηση ή της εισφοράς σε γη σε 
εισφορά σε χρήμα, εάν το ακίνητο δεν βρίσκεται εντός 
σχεδίου πόλεως. Η παραχώρηση ή εισφορά θεωρείται 
ότι έχει υλοποιηθεί όταν η παραχωρηθείσα ή εισφερ-
θείσα έκταση έχει καταληφθεί από τον οικείο δήμο και έχει γίνει έναρξη, τουλάχιστον, εργασιών διαμόρφωσης αυτού για την κατά προορισμό χρήση του είτε από τον 
οικείο δήμο, όπως προκύπτει από πράξεις των οργάνων 
του δήμου με τις οποίες ανατίθενται ή παραλαμβάνονται 
σχετικά έργα είτε από τον κύριο του ακινήτου. Η εισφορά 
σε χρήμα που προκύπτει υπολογίζεται σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 9 του ν. 1337/1983 (Α΄ 33).
2. Η άσκηση του δικαιώματος αυτού γίνεται με αίτηση 
που συνοδεύεται: α) από αποδεικτικό παρακατάθεσης 
στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων υπέρ του οι-
κείου Δήμου ποσού που αντιστοιχεί στο δέκα τοις εκατό 
(10%) της οφειλόμενης εισφοράς σε χρήμα, β) υπεύθυνη 
δήλωση μηχανικού συνοδευόμενη από τοπογραφικό 
διάγραμμα του άρθρου 83 του ν. 4495/2017 (Α΄ 167). Με 
αίτημα του ενδιαφερομένου, το υπόλοιπο της εισφοράς 
σε χρήμα μπορεί να καταβληθεί σε σαράντα οχτώ (48) ισόποσες μηνιαίες δόσεις ή δέκ α έξι (16) ισόποσες τρι-
μηνιαίες δόσεις.
3. Ο δήμαρχος του οικείου δήμου εκδίδει, εντός τρι-
άντα (30) ημερών από την κατάθεση της αίτησης της 
παρ. 2, σχετική διαπιστωτική πράξη, η οποία αποτελεί 
τίτλο που εγγράφεται στο οικείο Υποθηκοφυλάκειο ή 
δηλώνεται ή εγγράφεται στο οικείο Κτηματολόγιο.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11780 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
4. Οι όροι δόμησης που προβλέπονται στο διάταγμα 
της παρ. 1 ισχύουν για το σύνολο του ακινήτου.
Άρθρο 152
Αναστολή πολεοδομικών
προθεσμιών λόγω COVID-19
Αναστέλλονται για το διάστημα από την 1η Μαρτίου 
2020 έως και την 31η Μαρτίου 2021:
α. η προθεσμία της περ. δ΄ του άρθρου 28 του 
ν. 4495/2017 (Α΄ 167),
β. οι προθεσμίες της περ. α΄ της παρ. 3 και της παρ. 4 
του άρθρου 94 του ν. 4495/2017 πλην του τελευταίου 
εδαφίου αυτής,
γ. οι προθεσμίες του άρθρου 42 του ν. 4495/2017. Η 
ως άνω αναστολή παρατείνει και τον αντίστοιχο χρόνο ισχύος των πράξεων του άρθρου 42 του ν. 4495/2017.
Άρθρο 153
Έγκριση μελετών για την Ελ ευσίνα Πολιτιστική 
Πρωτεύουσα της Ευρώπης
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας, Πολιτισμού και Αθλητισμού, Εσωτερικών, 
Υποδομών και Μεταφορών, Ναυτιλίας και Νησιωτικής 
Πολιτικής, εγκρίνονται οι μελέτες ανάπλασης στο πλαί-σιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας Ελευσίνας, κατόπιν 
γνωμοδότησης του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβου-
λίου και του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. 
Στις μελέτες αυτές περιλαμβάνονται η μελέτη αστικού 
σχεδιασμού, οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, τα τεύχη δη-
μοπράτησης και το σύνολο των απαιτούμενων εργα-
σιών για την ολοκλήρωση του έργου της Πολιτιστικής 
Πρωτεύουσας.
Άρθρο 154
Καταργούμενες διατάξεις
Καταργούνται οι παρακάτω διατάξεις:
α. η παρ. 6 του άρθρου 2 του ν. 1772/1988 (Α΄91),β. η παρ. 4 του άρθρου 12 του ν. 1647/1986 (Α΄141),γ. η παρ. 5 του άρθρου 21 του ν. 2508/1997 (Α΄124).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄
ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Άρθρο 155
Ζώνες Απολιγνιτοποίησης (Ζ.ΑΠ.) -Eιδικά Πολεοδομικά Σχέδια (Ε.Π.Σ.)
1. Χαρακτηρίζονται ως «Ζώνες Απολιγνιτοποίησης» 
(Ζ.ΑΠ.):
α. Οι Περιφερειακές Ενότη τες Κοζάνης και Φλώρινας 
της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, με την ονομασία 
«Ζώνη Απολιγνιτοποίησης Κοζάνης» (Ζ.ΑΠ. Κοζάνης) και 
«Ζώνη Απολιγνιτοποίησης Φλώρινας» (Ζ.ΑΠ. Φλώρινας), 
αντίστοιχα.
β. Ο Δήμος Μεγαλόπολης της Περιφέρειας Πελοπον-
νήσου, με την ονομασία «Ζώνη Απολιγνιτοποίησης Με-
γαλόπολης» (Ζ.ΑΠ. Μεγαλόπολης).
Χαρακτηρίζονται ως «Πυρήνες» των ως άνω Ζωνών 
Απολιγνιτοποίησης Κοζάνης, Φλώρινας και Μεγαλόπο-
λης οι αντίστοιχες περιοχές των λιγνιτικών πεδίων και 
μονάδων παραγωγής ενέργειας της Δ.Ε.Η. Α.Ε., που βρί-
σκονται εντός των ορίων των Ζ.ΑΠ..Εντός των Ζ.ΑΠ. καταστρώνονται και εκτελούνται δρά-
σεις και προγράμματα, υλοποιούνται παρεμβάσεις και 
λαμβάνονται μέτρα για την εξυπηρέτηση των σκοπών 
της δίκαιης αναπτυξιακής μετάβασης των λιγνιτικών 
περιοχών.
3. Με προγραμματική σύμβαση μεταξύ του Υπουρ-
γείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και της Ανώνυμης 
Εταιρείας με την επωνυμία Δημόσια Επιχείρηση Ηλε-
κτρισμού (Δ.Ε.Η. Α.Ε.), δύναται να ανατίθεται στη Δ.Ε.Η. 
Α.Ε. η διενέργεια διαγωνισμών για την εκπόνηση των 
μελετών των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (Ε.Π.Σ.) 
εντός των ανωτέρω Ζ.ΑΠ. με δαπάνες της εταιρείας και 
να καθορίζονται οι ειδικότεροι όροι της συνεργασίας, 
συμπεριλαμβανομένων των αρμοδιοτήτων των Ειδικών 
Γνωμοδοτικών Επιτροπών του επόμενου εδαφίου κατά 
την προετοιμασία, ανάθεση και εκτέλεση των συμβάσε-
ων μελετών. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας συγκροτούνται Ειδικές Γνωμοδοτικές Επι-
τροπές από στελέχη του Υπουργείου για να υποστηρί-
ζουν τα αρμόδια όργανα της Δ.Ε.Η. Α.Ε. ως αναθέτουσας 
αρχής κατά την προετοιμασία και υλοποίηση των δια-
γωνιστικών διαδικασιών και την εκτέλεση των συμβά-
σεων μελετών. Η παραλαβή των μελετών για τα Ε.Π.Σ. 
των Ζ.ΑΠ. διενεργείται μετά τη σύμφωνη γνώμη των ως 
άνω Ειδικών Γνωμοδοτικών Επιτροπών.
4. Με προγραμματική σύμβαση μεταξύ του Υπουρ-
γείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και της Δ.Ε.Η. Α.Ε., η οποία κυρώνεται από τη Βουλή, δύναται να ανατίθεται στη Δ.Ε.Η. Α.Ε. η υλοποίηση των νέων χρήσεων γης και 
η αναβάθμιση εκτάσεων, που είχαν περιέλθει στην κυ-
ριότητα ή τη χρήση της Δ.Ε.Η. Α.Ε. για την παραγωγή 
ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη και περιλαμβάνονται στις Ζ.ΑΠ. του παρόντος.
Με την προγραμματική σύμβαση προβλέπονται οι 
όροι και οι προϋποθέσεις για την αναβάθμιση των εκτά-
σεων από τη Δ.Ε.Η. Α.Ε. κατά τα ανωτέρω, οι υποχρεώ-
σεις, η παρακολούθηση της εκτέλεσης της σύμβασης, 
ο τρόπος κάλυψης των δαπανών των δράσεων και τα 
σχετικά χρηματοδοτικά εργαλεία, ο τρόπος υπολογισμού 
των διαχειριστικών δαπανών της Δ.Ε.Η. Α.Ε. και κάλυψής 
τους, καθώς και ο τρόπος μεταβίβασης στο Δημόσιο της 
κυριότητας των υποκείμε νων εκτάσεων που είναι στην 
κυριότητα της Δ.Ε.Η. Α.Ε., όπως και κάθε άλλου δικαιώ-
ματος ή υποχρέωσης που τις αφορά και ο τρόπος πα-
ραχώρησης στη Δ.Ε.Η. Α.Ε. των εκτάσεων, των οποίων 
η αναγκαστική απαλλοτρίωση κηρύχθηκε και συντελέ-
σθηκε βάσει του άρθρου 15 του ν. 4273/2014 (Α΄ 146) 
με δαπάνες της Δ.Ε.Η. Α.Ε. για την εξόρυξη λιγνίτη και 
οι οποίες θα διατεθούν για την παραγωγή ηλεκτρικής 
ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, και κάθε άλλο ζήτημα 
για την εξυπηρέτηση του σκοπού της σύμβασης.
Άρθρο 156
Υλοποίηση έργων Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α.σε Ζώνες Απολιγνιτοποίησης (Ζ.ΑΠ.)
1. Άδειες ή εγκρίσεις που προβλέπονται κατά την αδει-
οδότηση έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (Α.Π.Ε.) 
και Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού – Θερμότητας Υψη-
λής Απόδοσης (Σ.Η.Θ.Υ.Α.) που εγκαθίστανται εντός των 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11781 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Πυρήνων των Ζ.ΑΠ., όπως η έγκριση περιβαλλοντικών 
όρων και οι άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας, δι-
εκπεραιώνονται κατ΄ απόλυτη προτεραιότητα από τις 
αρχές που αδειοδοτούν, καθώς και όλες τις υπηρεσίες 
και φορείς που γνωμοδοτούν κατά την αδειοδότηση. 
Ειδικά τα αιτήματα για βεβαίωση παραγωγού ηλεκτρι-
κής ενέργειας από Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. εξετάζονται κατά 
προτεραιότητα έναντι άλλων αιτημάτων εντός του ίδιου 
κύκλου υποβολής αιτήσεων.
2. Για τα έργα Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. που εγκαθίστανται 
εντός των Πυρήνων των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης 
(Ζ.ΑΠ.), η προθεσμία της υποπερ. αα) της περ. α) της παρ. 
2 του άρθρου 12 του ν. 4685/2020 (Α΄ 92) αναστέλλεται 
μέχρι τη έναρξη ισχύος του προεδρικού διατάγματος για 
την έγκριση του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (Ε.Π.Σ.) 
της Ζ.ΑΠ.. Η αναστολή του προηγούμενου εδαφίου δεν κωλύει την υποβολή και έγκριση φακέλου Μελέτης Πε-
ριβαλλοντικών Επιπτώσεων (Μ.Π.Ε.) ή φακέλου για την 
υπαγωγή σε πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις, για 
την έκδοση απόφασης έγκρισης περιβαλλοντικών όρων 
ή υπαγωγής σε πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις, 
αντίστοιχα, από την αρμόδια αρχή του ν. 4014/2011 
(Α΄ 209).
3. Για τα έργα αυτά και εφόσον η σύνδεση των σταθ-
μών προβλέπεται να γίνει σε υφιστάμενους ή υπό κα-
τασκευή υποσταθμούς (Υ/Σ), ή γραμμές υψηλής τάσης, ή Κέντρα Υπερυψηλής Τάσης (Κ.Υ.Τ.), όπου συνδέονται 
υφιστάμενοι λιγνιτικοί σταθμοί, ή σταθμοί Α.Π.Ε., ή εγκα-
ταστάσεις ορυχείων, ο Διαχειριστής Ελληνικού Δικτύου 
Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε) ή ο 
Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέρ-
γειας (Α.Δ.Μ.Η.Ε Α.Ε.), χορηγούν οριστικές προσφορές 
σύνδεσης μετά την έκδοση της βεβαίωσης του άρθρου 11 του ν. 4685/2020 (Α΄ 92), κατά παρέκκλιση της περ. α) της παρ. 4 του άρθρου 8 του ν. 3468/2006 (Α΄ 129).
4. Εντός της διάρκειας ισχύος της οριστικής προσφο-
ράς σύνδεσης, ο κάτοχος της βεβαίωσης παραγωγού 
δύναται να ζητεί την επιστροφή της εγγυητικής επιστο-
λής της περ. 3 της υποπαρ. Ι.1 της παρ. Ι του άρθρου 
πρώτου του ν. 4152/2013 (Α΄ 107), σε περίπτωση που ο σταθμός δεν μπορεί να υλοποιηθεί για λόγους μεταβο-
λής του νομικού ή κανονιστικού πλαισίου χωροθέτησης, 
ιδίως για λόγους που σχετίζονται με τις χρήσεις γης εντός 
των Ζ.ΑΠ.. Με την επιστροφή της εγγυητικής επιστολής, 
η οριστική προσφορά σύνδεσης παύει αυτοδικαίως να ισχύει.
5. Εάν, για λόγους μεταβολής του νομικού ή κανονιστι-
κού πλαισίου χωροθέτησης, ιδίως για λόγους που σχετί-
ζονται με τις χρήσεις γης εντός των Ζ.ΑΠ., προκύπτει η 
ανάγκη μεταφοράς σε άλλη θέση ή μεταβολής των ορίων 
του πολυγώνου του γηπέδου εγκατάστασης των έργων 
Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. εντός των πυρήνων των Ζ.ΑΠ. και 
των συνοδών αυτών έργων, για τα οποία έχει κατατεθεί 
αίτηση ή έχει εκδοθεί βεβαίωση παραγωγής ηλεκτρικής 
ενέργειας, επιτρέπεται άπαξ και μόνο εντός του Πυρήνα 
Ζ.ΑΠ. η μεταφορά του τόπου εγκατάστασης ή η μετα-
βολή των ορίων του πολυγώνου, μετά από αίτηση του κατόχου της βεβαίωσης στον φορέα αδειοδότησης του 
άρθρου 10 του ν. 4685/2020, εντός κύκλου υποβολής αιτήσεων, όπως αυτός καθορίζεται στην παρ. 2 του άρ-
θρου 11 του ν. 4685/2020.
6. Ειδικά για έργα Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. εντός των πυρή-
νων των Ζ.ΑΠ., για τα οποία έχει υποβληθεί αίτηση για χορήγηση βεβαίωσης παραγωγού πριν από την έναρξη 
ισχύος του παρόντος, ανεξαρτήτως αν έχει εκδοθεί η 
σχετική βεβαίωση παραγωγού, επιτρέπεται η υποβο-
λή αίτησης στον φορέα αδειοδότησης εντός τριών (3) 
μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος και εντός 
κύκλου υποβολής αιτήσεων, όπως αυτός καθορίζεται 
στην παρ. 2 του άρθρου 11 του ν. 4685/2020, για τη μετα-
φορά των σταθμών σε άλλη θέση εντός του αντίστοιχου 
Πυρήνα Ζ.ΑΠ. ή για την επέκταση των ορίων των πολυ-
γώνων εγκατάστασης εντός του αντίστοιχου Πυρήνα 
Ζ.ΑΠ. ή για τη συνένωση ή διάσπαση των βεβαιώσεων κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στον ν. 4685/2020. Εντός 
της ίδιας προθεσμίας επιτρέπεται η υποβολή αίτησης 
για χορήγηση βεβαίωσης παραγωγού για έργα Α.Π.Ε. και 
Σ.Η.Θ.Υ.Α. εντός Πυρήνων Ζ.ΑΠ. που βρίσκονται σε περι-
οχές που έχουν χαρακτηριστεί ως κορεσμένο δίκτυο με 
απόφαση της Ρ .Α.Ε., εφόσον η συνολική ισχύς των έργων 
αυτών δεν υπερβαίνει την ισχύ των εν λειτουργία κατά 
την έναρξη ισχύος του παρόντος λιγνιτικών μονάδων 
του αντίστοιχου Πυρήνα Ζ.ΑΠ.. Οι οριστικές προσφορές 
για τους σταθμούς του προηγούμενου εδαφίου χορη-
γούνται υπό τον όρο ότι οι σταθμοί Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. 
θα τεθούν σε λειτουργία μετά την πλήρη απόσυρση των 
λιγνιτικών μονάδων του αντίστοιχου Πυρήνα Ζ.ΑΠ..
7. Για τους σταθμούς Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. του δευτέ-
ρου εδαφίου της παρ. 6 του άρθρου αυτού δεν δύναται 
να συναφθούν συμβάσεις λειτουργικής ενίσχυσης του 
ν. 4414/2016 (Α΄ 149).
8. Σε δάση και δασικές εκτάσεις εντός των εξαντλη-
μένων ή υπό εκμετάλλευση ορυχείων λιγνίτη της Δ.Ε.Η. 
Α.Ε. είναι επιτρεπτή η επέμβαση για την εγκατάσταση 
φωτοβολταϊκών σταθμών, μετά από έγκριση της Διεύ-
θυνσης Δασικών Έργων και Υποδομών του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατόπιν εισήγησης της 
κατά τόπον αρμόδιας δασικής υπηρεσίας, εφόσον δεν 
είναι εφικτή η αναδάσωση των εκτάσεων αυτών.
Στην προγραμματική σύμβαση του παρόντος μετα-
ξύ του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας και της 
Δ.Ε.Η. Α.Ε. προβλέπεται ως υποχρέωση η δημιουργία 
νέων δασών συνολικής έκτασης μεγαλύτερης κατά πο-
σοστό δέκα τοις εκατό (10%) από τις εκτάσεις του προη-
γούμενου εδαφίου κατά προτεραιότητα εντός των περι-
οχών των εξαντλημένων ή υπό εκμετάλλευση ορυχείων, 
καθώς και οι σχετικές προδιαγραφές και κάθε αναγκαίο 
θέμα για την εφαρμογή της δάσωσης. Το σύνολο των 
σχετικών φυτεύσεων ολοκληρώνεται εντός τριών (3) 
ετών από την έναρξη της ισχύος του παρόντος.
Άρθρο 157
Επιβολή έκτακτης εισφοράς σε έργα Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. - Χρέωση εκπροσώπων φορτίου 
ηλεκτρικής ενέργειας - Τροποποίηση του 
άρθρου 143 του ν. 4001/2011
1. α) Επιβάλλεται άπαξ έκτακτη εισφορά στους παρα-
γωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από σταθμούς Ανανεώσι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11782 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
μων Πηγών Ενέργειας (Α.Π.Ε.) και Συμπαραγωγής Ηλε-
κτρισμού – Θερμότητας Υ ψηλής Απόδοσης (Σ.Η.Θ.Υ.Α.), 
οι οποίοι έχουν τεθεί σε λειτουργία κανονική ή δοκιμα-στική έως και την 31η Δεκεμβρίου 2015. Η έκτακτη ει-
σφορά υπολογίζεται ως εκατοστιαίο ποσοστό επί του, 
προ Φ.Π.Α., τιμήματος πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας, 
που εγχέεται από τον παραγωγό στο σύστημα ή το δια-
συνδεδεμένο δίκτυο ή στα ηλεκτρικά συστήματα των Μη 
Διασυνδεδεμένων Νησιών (Μ.Δ.Ν.), για τις πωλήσεις ηλε-
κτρικής ενέργειας που λαμβάνουν χώρα κατά το χρονικό 
διάστημα από 1.1.2020 έως 31.12.2020 ή τιμολογούνται 
στις μηνιαίες εκκαθαρίσεις του έτους 2020 και ανέρχεται 
σε ποσοστό έξι τοις εκατό (6%) για όλες τις κατηγορίες παραγωγών.
β) Τα ποσά που αντιστοιχούν στην έκτακτη εισφορά 
του παρόντος άρθρου, υπολογίζονται και παρακρατού-
νται από την Ανώνυμη Εταιρεία με την επωνυμία Διαχει-
ριστής Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εγγυήσεων 
Προέλευσης (Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε.) και, για την περίπτωση 
των Μ.Δ.Ν., από την Ανώνυμη Εταιρεία με την Επωνυμία 
Διαχειριστής Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής 
Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε.) ως διαχειριστή των Μ.Δ.Ν., 
και αποτελούν έσοδο ή του Υπολογαριασμού Ενισχύ-
σεων του Ειδικού Λογαριασμού Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. 
Διασυνδεδεμένου Συστήματος και Δικτύου ή του Υπο-
λογαριασμού Ενισχύσεων του Ειδικού Λογαριασμού Ενέργειας Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. Μη Διασυνδεδεμένων 
Νησιών.
Συγκεκριμένα:
(βα) Έως την 31η Ιανουαρίου 2021 ο αρμόδιος δια-
χειριστής εκδίδει ενημερωτικό σημείωμα, με τη μηνιαία ανάλυση της ως άνω εισφοράς, το οποίο αποστέλλεται 
στον υπόχρεο. Τα ποσά της εισφοράς για τους μήνες του 
έτους 2020 υπολογίζονται επί του προς τιμολόγηση πο-σού εκάστου μήνα του 2020, παρακρατούνται και συμ-ψηφίζονται εντός του έτους 2021 με τις πληρωμές των 
τιμολογίων των αντίστοιχων μηνών από τον αρμόδιο 
διαχειριστή προς τον παραγωγό.
(ββ) Για την περίπτωση των φωτοβολταϊκών σταθμών 
που εμπίπτουν στο Ειδικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Φωτο-
βολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις, η 
ως άνω έκτακτη εισφορά επιβάλλεται για κάθε σταθμό και υπολογίζεται επί της κατά αναλογία παραγωγής του 
σταθμού με βάση τα αντίστοιχα χρονομερίδια για την 
περίοδο από 1ης.1.2020 έως 31.12.2020, κατόπιν υπο-
λογισμών της Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε., η οποία ενημερώνει τον 
τρέχοντα προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή τον 
εκπρόσωπο φορτίου του πελάτη. Ο προμηθευτής εφαρ-
μόζει και συμψηφίζει την παραπάνω έκτακτη εισφορά 
με τις μελλοντικές χρεοπιστώσεις προς τους δικαιούχους 
του ειδικού προγράμματος, βάσει της παραγωγής του 
φωτοβολταϊκού συστήματος της αντίστοιχης περιόδου 
του έτους 2020, μειώνοντας αντίστοιχα τις απαιτήσεις 
του από τον Ειδικό Λογαριασμό του άρθρου 143 του 
ν. 4001/2011 (Α΄ 179). Η εισφορά εφαρμόζεται στους 
εκκαθαριστικούς λογαριασμούς που εκδίδονται από την 
1η.1.2021 βάσει της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας 
του φωτοβολταϊκού συστήματος κατά την αντίστοιχη 
χρονική περίοδο του έτους 2020.γ) Τα ποσά που αντιστοιχούν στην εισφορά της πα-
ρούσας, υπολογίζονται και παρακρατούνται σε κάθε 
εκκαθάριση από την Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε. ή τη Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. 
Α.Ε. ως Διαχειριστή των Μ.Δ.Ν. ή από τους προμηθευ-
τές για την ανωτέρω υποπερ. ββ) και η έκπτωση της εν 
λόγω δαπάνης διενεργείται εφάπαξ, το φορολογικό έτος 
εντός του οποίου πραγματοποιήθηκαν η παρακράτηση 
και ο συμψηφισμός της επιβληθείσας έκτακτης εισφο-
ράς και ανεξάρτητα του φορολογικού έτους εντός του 
οποίου πραγματοποιήθηκε η πώληση της παραγόμενης 
ηλεκτρικής ενέργειας και υπολογίσθηκε η επιβληθείσα 
έκτακτη εισφορά.
δ) Ο Κώδικας Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π (Β΄ 2307/2018), ο Κώδικας 
Διαχείρισης Ε.Δ.Δ.Η.Ε. (Β΄ 78/2017) και ο Κώδικας Δια-
χείρισης Μ.Δ.Ν. (Β΄ 304/2014) δύναται να τροποποιού-
νται για την εφαρμογή της παρούσας. Σε περίπτωσης 
διασύνδεσης μη Διασυνδεδεμένων Νησιών εντός του 
έτους 2021 η υποχρέωση της συναλλαγής για υπολειπό-
μενα ποσά υλοποιείται από τη ν Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε. κατόπιν 
στοιχείων που παρέχει η Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε..
2. α) Επιβάλλεται έκτακτη χρέωση για το έτος 2021 
σε κάθε εκπρόσωπο φορτίου (προμηθευτή ηλεκτρικής 
ενέργειας και αυτοπρομηθευόμενο Πελάτη), η οποία κα-
θορίζεται σε δύο (2) ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh) για 
μεν το διασυνδεδέμενο σύστημα και το διασυνδεδέμενο 
δίκτυο επί των ποσοτήτων των δηλώσεων φορτίου των 
εκπροσώπων φορτίου που εντάχθηκαν στον ημερήσιο 
ενεργειακό προγραμματισμό για τον μετρητή ή τους με-
τρητές που εκπροσωπούν στο διασυνδεδεμένο σύστημα 
και δίκτυο για τις ημέρες κατανομής από την 1η.1.2020 μέχρι και την 31.10.2020 και βάσει της καθαρής θέσης 
των εκκαθαρισθεισών εντολών αγοράς και πώλησης των 
εκπροσώπων φορτίου στην αγορά επόμενης ημέρας 
και την ενδοημερήσια αγορά για τις ημέρες εκπλήρω-
σης φυσικής παράδοσης από την 1η.11.2020 μέχρι και 
την 31.12.2020, για δε τα Μ.Δ.Ν. επί της παραγόμενης 
ενέργειας που του αναλογεί κατά το ποσοστό εκπροσώ-
πησής του, σύμφωνα με τις μηνιαίες εκκαθαρίσεις του 
Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε., ως Διαχειριστή Μ.Δ.Ν., κατά το έτος 2020.
β) H έκτακτη χρέωση της παρούσας αποτελεί έσοδο ή 
του υπολογαριασμού ενισχύσεων του ειδικού λογαρια-
σμού Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. διασυνδεδεμένου συστήματος 
και δικτύου ή του υπολογαριασμού ενισχύσεων του ειδι-
κού λογαριασμού ενέργειας Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. Μ.Δ.Ν..
Τα ποσά της χρέωσης για έκαστο των μηνών του έτους 
2020 υπολογίζονται από τους αρμόδιους διαχειριστές, 
Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε. για το διασυνδεδεμένο σύστημα και δι-
ασυνδεδεμένο δίκτυο και Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε. για τα Μ.Δ.Ν., 
και αποστέλλονται σχετικά ενημερωτικά σημειώματα 
στους εκπροσώπους φορτίου. Η Ανώνυμη Εταιρεία με 
την επωνυμία Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας (Ε.Χ.Ε. 
Α.Ε.) παρέχει τα απαραίτητα στοιχεία στην Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. 
Α.Ε. για τους απαιτούμενους υπολογισμούς της έκτακτης 
χρέωσης.
Τα ποσά της εισφοράς για τους μήνες του έτους 2020 
υπολογίζονται επί του προς τιμολόγηση ποσού εκάστου 
μήνα του έτους 2020, παρακρατούνται και συμψηφίζο-
νται εντός του έτους 2021 με τις πληρωμές των τιμολογί-
ων των αντίστοιχων μηνών από τον αρμόδιο διαχειριστή 
προς τον εκπρόσωπο φορτίου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11783 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Σε περίπτωση διασύνδεσης των Μ.Δ.Ν. με το Εθνικό 
Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας εντός του 
έτους 2021, η υποχρέωση της συναλλαγής για τυχόν 
υπολειπόμενα ποσά υλοποιε ίται από την Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. 
Α.Ε. κατόπιν στοιχείων που παρέχει η Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε..
γ) Κάθε θέμα σχετικά με τον υπολογισμό της χρέω-
σης, την εκκαθάριση, τον διακανονισμό των συναλλα-
γών, καθώς και κάθε άλλη λεπτομέρεια αναφορικά με 
την εφαρμογή της παρούσας καθορίζονται στον Κώδικα 
Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. και στον Κώδικα Διαχείρισης Μ.Δ.Ν., οι οποί-
οι τροποποιούνται ενός δύο (2) μηνών από την έναρξη 
ισχύος του παρόντος.
3. α) Από την έναρξη λειτουργίας των αγορών ηλεκτρι-
κής ενέργειας της περ. γ) του άρθρου 5 του ν. 4425/2016 
(Α΄ 185), σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 1298/2020 (Β΄ 4415) 
απόφαση της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), την 
1η.11.2020, η υποπερ. αα) της περ. α) της παρ. 3 του 
άρθρου 143 του ν. 4001/2011 (Α΄ 179) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«αα) Τα ποσά που καταβάλλουν οι συμμετέχοντες στο 
πλαίσιο λειτουργίας των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της περ. γ) του άρθρου 5 του ν. 4425/2016 για την ενέρ-
γεια από σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας 
από Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. με σύμβαση λειτουργικής ενί-
σχυσης σταθερής τιμής ή με σύμβαση πώλησης ηλε-
κτρικής ενέργειας κατά το άρθρο 12 του ν. 3468/2006 
(Α´ 129) ή αντίστοιχη σύμβασ η αγοραπωλησίας ηλεκτρι-
κής ενέργειας προ του ν. 3468/2006, περιλαμβανομένων 
των φωτοβολταϊκών ειδικού προγράμματος του άρθρου 
14Α του ν. 3468/2006 (Α´ 129) ή σύμβαση συμψηφισμού 
ενέργειας, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Κανονισμού 
του Χρηματιστηρίου Ενέργειας (Β΄ 5914/2018), του Κα-νονισμού Εκκαθάρισης Συναλλαγών Αγοράς Επόμενης Ημέρας και Ενδοημερήσιας Αγοράς (Β΄ 428/2020), του 
Κανονισμού Αγοράς Εξισορρόπησης (Β΄ 5910/2018, όπως διορθώθηκε με το Β΄ 468/2019), του Κανονι-
σμού Εκκαθάρισης Θέσεων Αγοράς Εξισορρόπησης (Β΄ 
3076/2020) και του Κώδικα Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π..
Τα ποσά αυτά καταβάλλονται, κατά τρόπον ώστε να 
αντανακλούν κατ’ ελάχιστον το μεσοσταθμικό μετα-
βλητό κόστος των θερμικών συμβατικών σταθμών και να αναλογούν στην ενέργεια που εγχέεται κατά προτε-
ραιότητα στο σύστημα μεταφοράς και στο δίκτυο δια-
νομής της ηπειρωτικής χώρας και των συνδεδεμένων 
με αυτά νησιών, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 9 του 
ν. 3468/2006, με μεθοδολογία που εξειδικεύεται στον 
Κώδικα Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε..»
β) Από την έναρξη λειτουργίας των αγορών ηλεκτρικής 
ενέργειας της περ. γ) του άρθρου 5 του ν. 4425/2016, σύμ-
φωνα με την απόφαση Ρ .Α.Ε. 1298/2020, την 1η.11.2020, 
προστίθενται υποπερ. εε) και στστ) στην περ. α) της παρ. 
3 του άρθρου 143 του ν. 4001/2011 (Α΄ 179) ως εξής:
«εε) το μέρος εκ των ποσών που προκύπτουν κατά 
τη διαδικασία εκκαθάρισης αποκλίσεων, το οποίο δεν 
χρεοπιστώνεται στους κατόχους σταθμών παραγωγής 
ηλεκτρικής ενέργειας από Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. που λει-
τουργούν στο πλαίσιο σύμβασης λειτουργικής ενίσχυσης 
διαφορικής προσαύξησης, κατά τη συμμετοχή τους είτε 
απευθείας είτε μέσω Φορέα Σωρευτικής Εκπροσώπησης (Φο.Σ.Ε.) στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της περ. γ) 
του άρθρου 5 του ν. 4425/2016 εντός του μεταβατικού 
διαστήματος και μέχρι την ανάληψη από τους κατόχους 
των ανωτέρω αδειών πλήρους υποχρέωσης εξισορρό-
πησης, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Κανονισμού του 
Χρηματιστηρίου Ενέργειας, του Κανονισμού Εκκαθάρι-
σης Συναλλαγών Αγοράς Επόμενης Ημέρας και Ενδοη-
μερήσιας Αγοράς, του Κανονισμού Αγοράς Εξισορρό-
πησης, του Κανονισμού Εκκαθάρισης Θέσεων Αγοράς 
Εξισορρόπησης και του Κώδικα Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π.,
στστ) τα ποσά που προκύπτουν κατά τη διαδικασία 
εκκαθάρισης αποκλίσεων, τα οποία αφορούν σε σταθ-
μούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Α.Π.Ε. και 
Σ.Η.Θ.Υ.Α., οι οποίοι λειτουργούν μέσω Φορέα Σω-ρευτικής Εκπροσώπησης Τελευταίου Καταφυγίου 
(Φο.Σ.Ε.Τε.Κ.) και έως την 31η Δεκεμβρίου 2022, ημε-
ρομηνία που καθορίζεται στο πρώτο εδάφιο του άρ-
θρου 2 της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/25512/883/2019 
απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Β΄ 1020) στις Αγορές Ηλεκτρικής Ενέργειας της περ. γ) του άρθρου 5 του ν. 4425/2016, σύμφωνα με τις ειδικό-
τερες προβλέψεις του Κανονισμού του Χρηματιστηρίου 
Ενέργειας, του Κανονισμού Εκκαθάρισης Συναλλαγών 
Αγοράς Επόμενης Ημέρας και Ενδοημερήσιας Αγοράς, 
του Κανονισμού Αγοράς Εξισορρόπησης, του Κανονι-
σμού Εκκαθάρισης Θέσεων Αγοράς Εξισορρόπησης και 
του Κώδικα Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π..»
γ) Στην παρ. 2 του άρθρου 143 του ν. 4001/2011, η λέξη 
«Λ.Α.Γ .Η.Ε. Α.Ε.» αντικαθίσταται από τη λέξη «Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. 
Α.Ε.»
δ) Στην υποπερ. (ββ) της περ. (β) της παρ. 4 του άρθρου 
143 του ν. 4001/2011 η φράση «Λειτουργό της Αγοράς» 
αντικαθίσταται από τη φράση «Διαχειριστή Α.Π.Ε. και 
Εγγυήσεων Προέλευσης».
ε) Στην παρ. 5 του άρθρου 143 του ν. 4001/2011 η 
φράση «Λειτουργό της Αγοράς» αντικαθίσταται από τη 
φράση «Διαχειριστή Α.Π.Ε. και Εγγυήσεων Προέλευσης».
Άρθρο 158Επιβολή πράσινου τέλους στο πετρέλαιο εσωτερικής καύσης («diesel») της παρ. 1 του άρθρου 73 του ν. 2960/2001
1. Επί του πετρελαίου εσωτερικής καύσης (diesel) της 
παρ. 1 του άρθρου 73 του ν. 2960/2001 (Α΄ 265), εξαι-
ρουμένου αυτού που χρησιμοποιείται ως καύσιμο θέρ-
μανσης, επιβάλλεται πράσινο τέλος ύψους τριάντα (30) ευρώ ανά χιλιόλιτρο. Το πράσινο τέλος βεβαιώνεται και εισπράττεται κατά την ίδια χρονική στιγμή με τον ειδικό φόρο κατανάλωσης του προϊόντος αυτού.
2. Το άρθρο 56 του ν. 2960/2001 για το απαιτητό του 
ειδικού φόρου κατανάλωσης κατά τον χρόνο που το 
προϊόν τίθεται σε ανάλωση και το άρθρο 109 του ιδίου νόμου, αναφορικά με τη βεβαίωση και είσπραξη του ει-
δικού φόρου κατανάλωσης, εφαρμόζονται ανάλογα για 
το πράσινο τέλος.
3. Η απαλλαγή από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης 
του πετρελαίου εσωτερικής καύσης («diesel») της παρ. 
1, σύμφωνα με την περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 78 του 
ν. 2960/2001, εφαρμόζεται αναλογικά και για το πράσινο 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11784 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
τέλος. Με απόφαση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής 
Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) καθορίζεται κάθε ειδικό 
θέμα για την εφαρμογή της παρούσας.
4. Τα έσοδα από το πράσινο τέλος αποτελούν δη-
μόσιο έσοδο, το οποίο εισπράττεται από την Α.Α.Δ.Ε., 
σύμφωνα με τις ανωτέρω αναφερόμενες διατάξεις και 
στη συνέχεια πιστώνεται υπέρ του Λογαριασμού Ειδικού 
Σκοπού που συστήνεται στην Τράπεζα της Ελλάδας για 
τη χρηματοδότηση πράσινων έργων και δράσεων που 
συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών ρύπων, όπως 
αυτές εξειδικεύονται στην παρ. 5. Με κοινή απόφαση των 
Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργει-
ας ρυθμίζονται ο σκοπός, η κίνηση του λογαριασμού, 
η εγγραφή των πιστώσεων και κάθε άλλο ειδικό θέμα.
5. Τα έσοδα από την είσπραξη του πράσινου τέλους 
διατίθενται για την υλοποίηση δράσεων ειδικού σκοπού 
στο πλαίσιο των ενεργειακών και κλιματικών στόχων έως 
το έτος 2030, όπως αυτοί προσδιορίζονται στο Εθνικό 
Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (Β΄ 4893/31.12.2019) 
και ειδικότερα για την ενίσχυση των έργων Ανανεώσιμων 
Πηγών Ενέργειας (Α.Π.Ε.), την αύξηση του ποσοστού δι-
είσδυσης των Α.Π.Ε. στην ακαθάριστη τελική κατανάλω-
ση ενέργειας, τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης 
και εξοικονόμησης, την προώθηση της ηλεκτροκίνησης, 
καθώς και για την κάλυψη κοινωφελών σκοπών, δαπα-
νών, μελετών και ερευνών στον τομέα της ενέργειας.
7. Ως έναρξη ισχύος του άρθρου ορίζεται η 1η.1.2021.
Άρθρο 159Αναστολή της υπογραφής ΣυμβάσεωνΛειτουργικής Ενίσχυσης
1. Από την 1η Ιανουαρίου 2021 και μέχρι την έκδοση 
της απόφασης της παρ. 2 του άρθρου 7 του ν. 4414/2016 
(Α΄ 149), αναστέλλεται η υπογραφή συμβάσεων λειτουρ-
γικής ενίσχυσης των άρθρων 9 και 10 του νόμου αυτού 
για:
α) σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από 
Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.) και Συμπαρα-
γωγής Ηλεκτρισμού – Θερμότη τας Υψηλής Απόδοσης 
(Σ.Η.Θ.Υ.Α.), πλην αιολικών και φωτοβολταϊκών σταθμών, 
εγκατεστημένης ισχύος ή μέγιστης ισχύος παραγωγής 
μεγαλύτερης ή ίσης του ενός (1) μεγαβάτ (MW),
β) αιολικούς σταθμούς εγκατεστημένης ισχύος ή μέ-
γιστης ισχύος παραγωγής μεγαλύτερης των τριών (3) 
μεγαβάτ (MW) και ειδικά για ενεργειακές κοινότητες 
(Ε.Κοιν.) μεγαλύτερης των έξι (6) μεγαβάτ (MW) και,
γ) φωτοβολταϊκούς σταθμούς εγκατεστημένης ισχύος 
μεγαλύτερης ή ίσης των πεντακοσίων (500) κιλοβάτ (kW) 
και ειδικά για Ε.Κοιν. μεγαλύτερης του 1MW.
Η αναστολή δεν ισχύει για τη σύναψη συμβάσεων λει-
τουργικής ενίσχυσης για σταθμούς:
γα) που έχουν επιλεγεί ή θα επιλεγούν μέσω ανταγω-
νιστικών διαδικασιών του άρθρου 7 του ν. 4414/2016, ή
γβ) που έχουν αποδεχθεί την οριστική προσφορά σύν-
δεσης με τη συνυποβολή της προβλεπόμενης εγγυητι-
κής επιστολής ως και την 31.12.2020,
γγ) της παρ. 2 του άρθρου 23 του ν. 4643/2019 (Α΄ 193).
2. Μέχρι την έκδοση της απόφασης της παρ. 1 του 
άρθρου 21 του ν. 4414/2016, αναστέλλεται η έκδοση οριστικών προσφορών σύνδεσης και τροποποιήσε-
ων οριστικών προσφορών σύνδεσης λόγω αύξησης 
ισχύος, για υβριδικούς σταθμούς παραγωγής ηλε-
κτρικής ενέργειας σε Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά 
(Μ.Δ.Ν.).
Άρθρο 160
Ανταγωνιστικές διαδικασίες Α.Π.Ε. - 
Τροποποίηση του άρθρου 7 του ν. 4414/2016 
και του άρθρου 2 του ν. 4513/2018
1. Στο άρθρο 7 του ν. 4414/2016 (Α΄ 149) προστίθενται 
νέες παρ. 3β, 3γ, 3δ, 3ε και 3στ ως εξής:
«3β. Για τις νέες αιτήσεις χορήγησης οριστικής προ-
σφοράς σύνδεσης για φωτοβολταϊκούς σταθμούς 
που υποβάλλονται από την 1η.1.2021 στον αρμόδιο 
διαχειριστή, εξαιρουμένων των σταθμών του Ειδικού 
Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστη-
μάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις, καθώς και για τις 
εκκρεμείς αιτήσεις χορήγησης προσφορών σύνδεσης 
που καθίστανται πλήρεις για χορήγηση και κατάταξή 
τους σε σειρά προτεραιότητας μετά την 1η.1.2021, 
συνάπτονται συμβάσεις λειτουργικής ενίσχυσης μόνο 
μετά τη συμμετοχή τους σε ανταγωνιστική διαδικασία 
υποβολής προσφορών, επιπροσθέτως των οριζόμενων 
στις παρ. 3γ και 3δ.
Έως τις 28.2.2021, οι αρμόδιοι διαχειριστές υποχρεού-
νται να δημοσιεύσουν λίστα με τις αιτήσεις χορήγησης 
προσφορών σύνδεσης για φωτοβολταϊκούς σταθμούς 
που έχουν υποβληθεί πριν τις 31.12.2020, επισημαίνο-
ντας ότι εμπίπτουν στο προηγούμενο εδάφιο.
3γ. Μετά την 1η.1.2022, δεν δύναται να υπογραφεί 
σύμβαση λειτουργικής ενίσχυσης για φωτοβολταϊκούς 
σταθμούς, εξαιρουμένων των σταθμών του Ειδικού 
Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημά-
των σε κτιριακές εγκαταστάσεις, χωρίς την προηγούμε-νη συμμετοχή σε ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών.
3δ. Ειδικά για φωτοβολταϊκούς σταθμούς που ανα-
πτύσσονται από Ενεργειακή Κοινότητα (Ε.Κοιν.), εξαιρου-
μένων των περιπτώσεων της παρ. 3ε, και επιπροσθέτως 
των οριζομένων στις παρ. 3β και 3γ, η ίδια Ε.Κοιν. δεν 
δύναται, μετά την 1η.7.2021, να συνάψει πάνω από δύο (2) συμβάσεις λειτουργικής ενίσχυσης για φωτοβολτα-
ϊκούς σταθμούς και για συνολική εγκατεστημένη ισχύ 
πάνω από ένα (1) μεγαβάτ (MW), χωρίς την προηγούμε-νη συμμετοχή σε ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών.
3ε. Ειδικά για τις Ε. Κοιν. στις οποίες συμμετέχουν Ορ-
γανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) Α΄ και Β΄ βαθ-μού και για τις Ε. Κοιν. με περισσότερα από εξήντα (60) μέλη, εκ των οποίων τουλάχιστον τα πενήντα (50) είναι φυσικά πρόσωπα, δεν ισχύουν οι περιορισμοί των παρ. 
3β και 3δ, αλλά εφαρμόζονται μόνο η παρ. 3γ, καθώς και 
το συνολικό όριο ισχύος της παρ.3α.
3στ. Ειδικά για φωτοβολταϊκούς σταθμούς που ανα-
πτύσσονται στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, οι 
προθεσμίες που αναγράφονται στις παρ. 3β, 3γ, 3δ και 3ε παρατείνονται κατά ένα (1) έτος.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11785 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
2. Στο άρθρο 2 του ν. 4513/2018 (Α΄ 9) προστίθενται 
παρ. 5 και 6 ως εξής:
«5. Μέλος Ε. Κοιν. που έχει ως σκοπό την παραγωγή 
ηλεκτρικής ενέργειας από σταθμό Ανανεώσιμών Πηγών 
Ενέργειας (Α.Π.Ε.) ή Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού – Θερ-
μότητας Υψηλής Απόδοσης (Σ.Η.Θ.Υ.Α.) ή Υβριδικό Σταθ-
μό, ο οποίος ενισχύεται μέσω Σύμβασης Λειτουργικής 
Ενίσχυσης, δεν δύναται να είναι μέλος σε άλλη Ενεργει-
ακή Κοινότητα που δραστηριοπ οιείται στην ίδια Περι-
φέρεια και έχει τον παραπάνω σκοπό, με την επιφύλαξη 
της παρ. 4.
6. Ε. Κοιν. που έχουν συσταθεί με τον σκοπό της παρ. 
5, οφείλουν αμελλητί να τροποποιήσουν τη σύνθεση 
των μελών τους, ώστε τα μέλη τους να μην αποτελούν 
μέλη και άλλης Ε. Κοιν. που δραστηριοποιείται στην ίδια 
Περιφέρεια με τον ίδιο σκοπό, ακόμη και σε περίπτωση 
αντίθετης πρόβλεψης του καταστατικού τους.
Εάν κατά τον έλεγχο εκκρεμών αιτημάτων χορήγη-
σης προσφοράς σύνδεσης από Ε. Κοιν., διαπιστωθεί από 
τον αρμόδιο Διαχειριστή ύπαρξη μελών ταυτόσημων με 
μέλη προϋφιστάμενης Ε. Κοιν. που δραστηριοποιείται 
στην ίδια Περιφέρεια με τον ίδιο σκοπό, ως ημερομηνία 
υποβολής αίτησης χορήγησης οριστικής προσφοράς 
ορίζεται η ημερομηνία καταχώρησης της τροποποίη-
σης του τροποποιημένου καταστατικού της στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (Γ .Ε.ΜΗ.)»
Άρθρο 161
Κριτήρια Στρατηγικών Επενδύσεων στις ΑΠΕ -Τροποποίηση του άρθρου 10 του ν. 4608/2019
1. Στο άρθρο 10 του ν. 4608/2019 (Α΄ 66) προστίθεται 
παρ. 4 ως εξής:
«4. Οι επενδύσεις σε μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής 
ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.) δεν 
χαρακτηρίζονται ως «Στρατηγικές Επενδύσεις» με την 
έννοια των περ. (α), (β), (γ) και (δ) της παρ. 2, εκτός εάν, 
σωρευτικά με τις επιμέρους προϋποθέσεις εκάστης των 
περιπτώσεων της παρ. 2, εμπίπτουν και σε μία από τις 
παρακάτω περιπτώσεις:
(α) Αποτελούν έργα καινοτόμων εφαρμογών και τε-
χνολογιών που αξιοποιούν ενεργειακές τεχνολογίες και 
εφαρμογές για την ενίσχυση της παραγωγής ηλεκτρικής 
ενέργειας από Α.Π.Ε., που έχουν προϋπολογισμό κατ’ 
ελάχιστον πενήντα εκατομμύρια (50.000.000) ευρώ και 
κοινό σημείο σύνδεσης στο Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς 
Ηλεκτρικής Ενέργειας.
Για τον χαρακτηρισμό ενός έργου ως καινοτόμου και 
την εξέτασή του για ένταξη στο καθεστώς Στρατηγικών 
Επενδύσεων η επενδυτική πρόταση αφορά έργα που 
χρησιμοποιούν μια από τις παρακάτω τεχνολογίες:
(αα) συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας,
(ββ) παραγωγής «πράσινου» υδρογόνου,
(γγ) εγκατάστασης θαλάσσιων αιολικών και πλωτών 
φωτοβολταϊκών πάρκων,
(δδ) έργων Α.Π.Ε. που διασυνδέουν περιοχές της Επι-
κράτειας με το Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής 
Ενέργειας μέσω υποβρύχιου καλωδίου,
(εε) έργων Α.Π.Ε. πλήρως ελεγχόμενης ηλεκτροπα-
ραγωγής, σύμφωνα με την παρ. 14 του άρθρου 2 του 
ν. 4414/2016 (Α΄ 149),(στστ) υβριδικών έργα ηλεκτροπαραγωγής από Α.Π.Ε. 
σε Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά (Μ.Δ.Ν.).
Για την εφαρμογή της παρούσας περίπτωσης, προ-
κειμένου ένα έργο να χαρακτηριστεί ως καινοτόμο, η Ελληνική Εταιρεία Επενδύ σεων και Εξωτερικού Εμπο-
ρίου Α.Ε. αποστέλλει σχετικό αίτημα προς το Υπουρ-
γείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο οφείλει 
να απαντήσει στο εν λόγω αίτημα εντός προθεσμίας πέντε (5) εργασίμων ημερών από την παραλαβή του αιτήματος.
(β) Αποτελούν έργα Α.Π.Ε. της παρούσας περίπτωσης 
που έχουν προϋπολογισμό κατ’ ελάχιστον εκατό εκατομ-
μυρίων (100.000.000) ευρώ και κοινό σημείο σύνδεσης 
στο Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας.
Για έργα Α.Π.Ε., που λαμβάνουν το κίνητρο ταχείας 
αδειοδότησης του άρθρου 13, η οριστική προσφορά 
σύνδεσης δεν χορηγείται κατά προτεραιότητα έναντι 
λοιπών αιτήσεων.
Για την εφαρμογή της παρούσας περίπτωσης, προ-
κειμένου να εξακριβωθεί εάν το έργο πληροί το κριτή-ριο του κοινού σημείου σύνδεσης στο Εθνικό Σύστημα 
Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας, η Ελληνική Εταιρεία 
Επενδύσεων και Εξωτερικού Εμπ ορίου Α.Ε. ζητά τη γνώ-
μη του αρμόδιου διαχειριστή, ο οποίος οφείλει να απα-
ντήσει εντός προθεσμίας πέντε (5) εργασίμων ημερών 
από την παραλαβή του αιτήματος.»
2. Επενδύσεις σε μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής 
ενέργειας από Α.Π.Ε., για τις οπ οίες έχει υποβληθεί αίτη-
ση για τον χαρακτηρισμό τους ως Στρατηγικών Επενδύ-
σεων και κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος δεν έχει δημοσιευθεί η απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 19 του
ν. 4608/2019, δύνανται να υπαχθούν στο καθεστώς Στρα-
τηγικών Επενδύσεων, σύμφωνα με τα ισχύοντα κατά το χρόνο της αίτησης κριτήρια. Στην περίπτωση αυτή, δεν 
τους χορηγείται κατά προτεραιότητα η οριστική προ-
σφορά σύνδεσης έναντι λοιπών αιτήσεων, σύμφωνα με 
το κίνητρο ταχείας αδειοδότησης του άρθρου 13 του
ν. 4608/2019, εκτός εάν πληρούν και τα κριτήρια της περ. α’
της παρ. 1.
Άρθρο 162
Αύξηση ορίου ισχύος σταθμών ενεργειακού 
συμψηφισμού - Τροποποίηση του άρθρου 14α του ν. 3468/2006
Το έκτο και το έβδομο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 
14α του ν. 3468/2006 (Α΄ 129) αντικαθίστανται ως εξής:
«Με την ανωτέρω υπουργική απόφαση είναι δυνατόν 
να τίθενται, με μέγιστο όριο τα 3 ΜW για τους σταθμούς 
Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α., ανώτατα όρια εγκατεστημένης ισχύ-
ος διαφοροποιημένα ανά κατηγορία παραγωγών και ανά 
ηλεκτρικό σύστημα διασυνδεδεμένο ή αυτόνομο.
Κατά παρέκκλιση των ανωτέρω, ειδικά για σταθμούς 
Α.Π.Ε. και Σ.Η.ΘΥ.Α. και συστήματα αποθήκευσης ηλε-
κτρικής ενέργειας του νομικού προσώπου του κράτους 
ή νομικών προσώπων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου που 
επιδιώκουν σκοπούς δημοσίου ενδιαφέροντος, γενικής 
ή τοπικής εμβέλειας, οι οποίοι εγκαθίστανται στο Δια-
συνδεδεμένο Σύστημα ή στη νήσο Κρήτη επιτρέπεται 
η εγκατάστασή τους με εφαρμογή ενεργειακού συμ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11786 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ψηφισμού, με μέγιστη ισχύ παραγωγής των σταθμών 
Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. ίση με το 100% της συμφωνημένης 
ισχύος κατανάλωσης και, στην περίπτωση που υπάρχει 
σύστημα αποθήκευσης, με μέγιστη ονομαστική ισχύ του 
μετατροπέα του συστήματος αποθήκευσης (σε ΚVA) ίση 
με την ονομαστική ισχύ του σταθμού παραγωγής Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. (σε kW).»
Άρθρο 163
Συντελεστές Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης - Τροποποίηση του άρθρου 73 του ν. 2960/2001
1. H περ. κα΄ της παρ. 1 του άρθρου 73 του ν. 2960/2001 
(Α΄ 265), αντικαθίσταται ως ακολούθως:
«κα) Ηλεκτρική ενέργεια 2716
1) για επιχειρηματική χρήση
- από καταναλωτές υψηλής και 
μέσης τάσης
βάσει κλίμακας κατανάλωσης 
ανά έτος:
από 0 έως και 10.000 MWh
μεγαλύτερη από 10.000 MWh
-από τους λοιπούς 
καταναλωτές5
2
5MWh
2) για μη επιχειρηματική χρήση
- από οικιακή χρήση
- από λοιπές χρήσεις2,2
5MWh»
2. Οι διατάξεις τoυ παρόντος άρθρου ισχύουν από 
1ης.1.2021.
Άρθρο 164
Ρυθμίσεις θεμάτων Ρυθμιστικής Αρχής Ενέρ-γειας (Ρ .Α.Ε.), Διαχειριστή Ανανεώσιμων Πη-γών Ενέργειας και Εγγυήσεων Προέλευσης 
(Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε.) και Διαχειριστή Εθνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε.)
1. Η Ρ .Α.Ε. δύναται αποκλειστικά εντός του έτους 2021 
να συνάπτει μία ή περισσότερες συμβάσεις παροχής 
υπηρεσιών για την ανάπτυξη γεωπληροφοριακών χαρ-
τών σε διανυσματική μορφή στους οποίους θα αποτυπώ-
νονται οι περιοχές αποκλεισμού, ζώνες ασυμβατότητας 
και οι ζώνες που προκύπτουν από τις προβλεπόμενες 
αποστάσεις χωροθέτησης εγκαταστάσεων Α.Π.Ε. σύμ-
φωνα με το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού 
και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Α.Π.Ε., καθώς και άλ-
λες αναγκαίες πληροφορίες που λαμβάνονται υπόψη 
κατά την αδειοδότηση των Α.Π.Ε., κατά παρέκκλιση του 
ν. 4412/2016 (Α΄ 147), με την επιφύλαξη του άρθρου 5 
του ίδιου νόμου. Το συνολικό ποσό των συμβάσεων του 
προηγουμένου εδαφίου δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 
εκατόν πενήντα χιλιάδες (150.000) ευρώ, πλέον Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.).
2. Η Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε. δύναται αποκλειστικά εντός του 
έτους 2021 να συνάπτει μία ή περισσότερες συμβάσεις για την αναβάθμιση, την παραμετροποίηση, τη συντήρη-
ση των πληροφοριακών συστημάτων εκκαθαρίσεων και 
υπολογισμών των μηνιαίων χρεώσεων παραγωγής των 
σταθμών Α.Π.Ε. και των μειωμένων χρεώσεων Ειδικού 
Τέλους Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων (Ε.Τ.Μ.Ε.Α.Ρ .), 
με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης, κατά παρέκ-
κλιση του ν. 4412/2016, με την επιφύλαξη του άρθρου 
235 του ίδιου νόμου. Το συνολικό ποσό των συμβάσεων 
του προηγούμενου εδαφίου δεν μπορεί να υπερβαίνει 
τις εκατόν πενήντα χιλιάδες (150.000) ευρώ πλέον Φ.Π.Α..
3. Το άρθρο 34 του ν. 4643/2019 (Α΄ 193) αντικαθίστα-
ται ως ακολούθως:
«Η δυνατότητα παροχής υποστηρικτικών υπηρεσιών 
από την Ανώνυμη Εταιρεία με την επωνυμία Δημόσια 
Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (Δ.Ε.Η. Α.Ε.) στην Ανώνυμη 
Εταιρεία με την επωνυμία Διαχειριστής Ελληνικού Δι-
κτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. 
Α.Ε.) που προβλέπεται στην παρ. 4 του άρθρου 125 του 
ν. 4001/2011 (Α΄ 179), παρατείνεται μέχρι τις 31.12.2021.»
Άρθρο 165
Παράταση υποβολής απαιτούμενων δικαιολογητικών για τη λειτουργία των 
λατομείων σχιστολιθικών πλακών – 
Τροποποίηση της παρ. 23 του άρθρου 68 του ν. 4512/2018
1. Η προθεσμία του πρώτου εδαφίου της παρ. 23 του 
άρθρου 68 του ν. 4512/2018 (Α΄ 5) τροποποιείται και η 
παρ. 23 διαμορφώνεται ως εξής:
«23. Νομικά και φυσικά πρόσωπα που εκμεταλλεύ-
ονται λατομεία σχιστολιθικών πλακών σύμφωνα με 
το άρθρο 16 του ν. 3851/2010 (Α΄ 85), προκειμένου να 
συνεχίσουν την εκμετάλλευση των λατομείων αυτών, 
οφείλουν να υποβάλουν τα απαιτούμενα δικαιολογητι-κά, σύμφωνα με το άρθρο 64 του ν. 4442/2016 (Α΄ 230), 
μέχρι τις 30.6.2021. Για την πρώτη τριετία εφαρμογής 
των διατάξεων αυτών, η εγγυητική επιστολή έναντι 
οφειλόμενων μισθωμάτων υπολογίζεται στο πενήντα 
τοις εκατό (50%) των προβλεπόμενων πάγιων σύμφω-
να με τον τύπο της παρ. 4 του άρθρο 45. Η κατάθεση 
της εγγυητικής επιστολής της παρ. 2 του άρθρου 55 για 
την αποκατάσταση του περιβάλλοντος σύμφωνα με 
την εγκεκριμένη Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών 
Όρων (ΑΕΠΟ) γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 
22 του παρόντος.».
2. Η παρ. 1 ισχύει αναδρομικά από 1ης.7.2020.
Άρθρο 166
Διακυβέρνηση Ελληνικής Διαχειριστικής Εται-ρείας Υδρογονανθράκων (Ε.Δ.Ε.Υ. Α.Ε.)
Από την έναρξη ισχύος του παρόντος καταργούνται:
1. Η παρ. 9 του άρθρου 148 του ν. 4001/2011 (Α΄ 179).2. Το τρίτο εδάφιο της παρ. 1 του εσωτερικού άρθρου 
10 του άρθρου πρώτου του π.δ. 14/2012 (Α΄ 21).
Άρθρο 167
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται μετά από 
πρόταση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11787 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
καθορίζονται εντός των Ζ.ΑΠ. χρήσεις γης, όροι και πε-
ριορισμοί δόμησης μέσω της εκπόνησης και έγκρισης 
Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (Ε.Π.Σ.) κατά τις διατά-
ξεις του παρόντος και σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που 
παρέχει το Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης.
Ειδικά για την εξέταση Ε.Π.Σ. της παρούσας, το Κεντρι-
κό Συμβούλιο Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητή-
σεων (Κ.Ε.Σ.Υ.Π.Ο.Θ.Α.) συνεδριάζει εντός δεκαπέντε (15) 
ημερών από την υποβολή σε αυτό του Ειδικού Πολεο-
δομικού Σχεδίου και αποφαίνεται εντός αποκλειστικής προθεσμίας δέκα (10) ημερών από τη συνεδρίαση.
Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέρ-
γειας ορίζονται ειδικές τεχνικές προδιαγραφές για την 
εκπόνηση των μελετών των Ειδικών Πολεοδομικών Σχε-
δίων (Ε.Π.Σ.) που αφορούν στις Ζ.ΑΠ. της παρ. 1.
2. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, η οποία εκδίδεται ετησίως, κατανέμονται και αποδίδονται τα έσοδα από την είσπραξη του πράσινου τέλους για τη χρηματοδότηση έργων και δράσεων της παρ. 4 του άρθρου 4 και καθορίζονται το ποσοστό των 
εσόδων, η διαδικασία κατανομής και απόδοσης τους. Με 
την ίδια απόφαση δύναται να αποδίδονται τα έσοδα ως 
πόροι του Ειδικού Λογαριασμού του άρθρου 143 του 
ν. 4001/2011 (Α’ 179) που τηρείται από τον Διαχειριστή 
Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εγγυήσεων Προέ-
λευσης (Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε.) υπέρ του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία «Πράσινο Ταμείο» ή να καταβάλλονται για την αύξηση του μετοχικού κεφα-
λαίου της Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε. υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου. 
Αρμόδια διεύθυνση για την υλοποίηση του παρόντος 
άρθρου ορίζεται η Διεύθυνση Κλιματικής Αλλαγής και 
Ποιότητας της Ατμόσφαιρας του Υπουργείου Περιβάλ-λοντος και Ενέργειας.
Άρθρο 168
Καταργούμενες διατάξεις
1. Το άρθρο 15 του ν. 4273/2014 (Α΄ 146) καταργείται 
από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
2. Το δεύτερο εδάφιο της υποπ ερ. αα) της περ. α της 
παρ. 3 του άρθρου 143 του ν. 4001/2011 (Α΄ 179) καταρ-
γείται από την 1η.1.2021.
3. Οι παρ. 9 έως και 15 του άρθρου 7 του ν. 4414/2016 
(Α’ 149) καταργούνται από την έναρξη ισχύος του πα-
ρόντος.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄
ΑΛΛΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 169
Μεταβίβαση ακινήτου από τον e-ΕΦΚΑστον Δήμο Μαραθώνα
1. Κατά παρέκκλιση της παρ. 4 του άρθρου 31 του 
ν. 2166/1993 (Α΄137), καθώς και του άρθρου 59 του 
ν. 715/1979 (Α’ 212), με απόφαση του Διοικητικού Συμ-βουλίου του Ηλεκτρονικού Εθνικού Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-Ε.Φ.Κ.Α.), που εκδίδεται ύστερα από γνω-
μοδότηση της εκτιμητικής Επιτροπής ή ανεξάρτητου πι-
στοποιημένου εκτιμητή σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην παρ. 2 του παρόντος, κατά παρέκκλιση της παρ. 6 του άρθρου 186 του ν. 3463/2006 (Α΄ 114), και εγκρίνεται 
από τον εποπτεύοντα Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων και τον Υπουργό Οικονομικών, εκποιείται 
άνευ διαγωνισμού στον Δήμο Μαραθώνα ένα ακίνητο 
ιδιοκτησίας του, μετά των επ’ αυτού κτιριακών εγκατα-
στάσεων και εν γένει συστατικών, κείμενου στη θέση 
«Μάτι» Αγίου Ανδρέα του Δήμου Μαραθώνα, εμβαδού 
128.976 τ.μ., με Κωδικό Αριθμό Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ) 051015309025, όπως αυτό εμφαίνεται στο Κτη-ματολογικό Φύλλο του Κτηματολογικού Γ ραφείου Νέας Μάκρης. Αποκλειστικός σκοπός της μεταβίβασης είναι η λειτουργία εντός του ως άνω ακινήτου, από τον Δήμο Μαραθώνα, κοινόχρηστου χώρου υπαίθριας αναψυχής 
για τους κατοίκους της περιοχής και τους επισκέπτες της. 
Η σύμβαση πώλησης τελεί υπό τον όρο της μη μεταβο-λής του προορισμού ή της χρήσης της έκτασης, η οποία 
υπόκειται στην προστασία και τους περιορισμούς της 
δασικής νομοθεσίας και διατηρεί πάντοτε στο ακέραιο 
τον δασικό της χαρακτήρα, η παράβαση δε του όρου 
αυτού επάγεται την ανατροπή της πώλησης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 5.
Ο Δήμος Μαραθώνα υποχρεούται με ευθύνη και δα-
πάνες του να συντηρεί και να βελτιώνει τη δασική βλά-
στηση του ακινήτου, να διαχειρίζεται και να φυλάσσει 
την έκταση αυτήν, σύμφωνα με τις διατάξεις της δασι-
κής νομοθεσίας. Για την εντός του ακινήτου οργάνω-
ση και λειτουργία χώρου υπαίθριας αναψυχής από τον 
Δήμο Μαραθώνα, εκτός από τις διατάξεις της δασικής 
νομοθεσίας εφαρμόζονται και οι διατάξεις της υπ’ αρ. 
66102/970/1995 υπουργικής απόφασης (Β΄170), που 
ρυθμίζουν την οργάνωση χώρων υπαίθριας αναψυχής σε δάση ή δασικές εκτάσεις από τους Οργανισμούς Το-πικής Αυτοδιοίκησης.
2. Για την εκτίμηση της αξίας του ακινήτου της παρ. 
1 και των επικειμένων/συστατικών του, καθώς και για 
το ύψος του τιμήματος πώλησης, γνωμοδοτεί η Επιτρο-
πή που προβλέπεται στην παρ. 1 του άρθρου 15 του 
ν. 2882/2001 (Α΄ 17), στην οποία μετέχουν επιπλέον και δύο (2) δασολόγοι που ορίζονται για τον σκοπό αυτόν από την αρμόδια Διεύθυνση Δασών της Αποκεντρωμέ-νης Διοίκησης Αττικής.
Η εκτίμηση της αξίας του ακινήτου της παρ. 1 και των 
επικειμένων/συστατικών του, καθώς και ο καθορισμός του ύψους του τιμήματος πώλησης μπορεί να ανατίθε-
νται από τον e-ΕΦΚΑ με απόφαση του Διοικητικού του 
Συμβουλίου σε ανεξάρτητο πιστοποιημένο εκτιμητή, η 
έκθεση του οποίου αντικαθιστά τη γνωμοδότηση της 
Επιτροπής του προηγούμενου εδαφίου.
3. Η Επιτροπή ή ο ανεξάρτητος πιστοποιημένος εκτι-
μητής γνωμοδοτεί ύστερα από αίτηση του e-ΕΦΚΑ ή 
του Δήμου Μαραθώνα, μετά από διενέργεια αυτοψίας 
και ελέγχου των στοιχείων που τους υποβάλλονται από τον πωλητή και τον αγοραστή, και μέσα σε τριάντα (30) 
ημέρες από την υποβολή της αίτησης συντάσσει έκθεση 
εκτίμησης της αξίας και του τιμήματος πώλησης του ακι-
νήτου, στην οποία περιγράφονται λεπτομερώς η κατά-
σταση αυτού και των συστατικών του, καθώς και οι τυχόν 
ιδιαίτερες συνθήκες ή τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.
Η Επιτροπή ή ο ανεξάρτητος πιστοποιημένος εκτιμη-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11788 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
τής εκτιμά αιτιολογημένα και αναλυτικά την αξία του 
ακινήτου και των συστατικών του και καθορίζει το κα-
ταβλητέο τίμημα για την εκποίησή του, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 6 του ν. 998/1979 (Α΄289), καθώς 
και στις παρ. 1 και 2 του άρθρου 13 του ν. 2882/2001 
(Α΄17). Εάν προκύψει διαφωνία για την αξία του ακινή-του και τον καθορισμό του τιμήματος για την εκποίησή 
του, καταχωρίζονται στην έκθεση όλες οι γνώμες που 
διατυπώθηκαν. Η γνωμοδότηση της παρούσας υποβάλ-
λεται στον Διοικητή του e-ΕΦΚΑ και στον Δήμαρχο Μα-
ραθώνα και κοινοποιείται στον Υπουργό Οικονομικών 
και στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, 
επέχει δε θέση σύμφωνης γνώμης. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μπορεί 
να προσδιορίζονται ειδικοί ή πρόσθετοι προσδιοριστι-κοί παράγοντες της αξίας του ακινήτου, που πρέπει να 
λαμβάνονται υπόψη από την Επιτροπή ή από τον ανε-
ξάρτητο πιστοποιημένο εκτιμητή για τη σύνταξη της 
έκθεσης εκτίμησής του.
4. Αμέσως μετά την έκδοση της εγκριτικής απόφασης, 
που προβλέπεται στην παρ. 1, ο αγοραστής καλείται 
να προσέλθει εντός αποκλειστικής προθεσμίας τριών 
(3) μηνών για την υπογραφή της σύμβασης πώλησης 
και την καταβολή του τιμήματος, το οποίο πιστώνεται 
υπέρ του πωλητή κατά την υπογραφή του συμβολαίου. 
Η σύμβαση πώλησης καταρτίζεται με συμβολαιογραφικό 
έγγραφο, από δε την υπογραφή του ο αγοραστής φέρει τον κίνδυνο της τυχαίας καταστροφής ή χειροτέρευσης 
του ακινήτου. Το πωλητήριο συμβόλαιο μεταγράφεται 
με επιμέλεια του αγοραστή. Οι δαπάνες για το τίμημα 
και την εν γένει κατάρτιση και μεταγραφή της σύμβα-
σης πώλησης του άρθρου αυτού βαρύνουν τον «Ειδικό 
Λογαριασμό Αρωγής Πυρόπληκτων της 23ης και 24ης 
Ιουλίου 2018», που συστάθηκε με την υπό στοιχεία οικ. 
2/57679/ΔΛΓΚ/25.7.2018 κοινή υπουργική απόφαση 
(Β΄ 3014). Σε περίπτωση που ο πωλητής ή ο αγοραστής 
δεν προσέλθει για την υπογραφή της σύμβασης εντός 
της προθεσμίας που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο, η σύναψη του συμβολαίου ματαιώνεται, εφαρμοζομένης της παρ. 6.
5. Η παραβίαση των όρων του παρόντος και των 
όρων της σύμβασης πώλησης, η χρήση του ακινήτου 
για σκοπό άλλον από τον προβλεπόμενο στο παρόν άρ-
θρο, καθώς και η μεταβολή του δασικού του χαρακτή-ρα με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης του για διημέρευση προσώπων στον χώρο υπαίθριας αναψυχής, επάγεται οποτεδήποτε την αυτο-δίκαιη ανατροπή της πώλησης κατά την ενοχική και την 
εμπράγματη ενέργειά της και την αυτοδίκαιη επαναφορά 
της κυριότητας του ακινήτου στον πωλητή e-ΕΦΚΑ. Τα 
οριζόμενα στο προηγούμενο εδάφιο διαπιστώνονται 
με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Εργα-σίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυ-
βερνήσεως και μεταγράφεται στο αρμόδιο Κτηματολο-
γικό Γ ραφείο. Από τη μεταγραφή της κοινής απόφασης 
του προηγούμενου εδαφίου, ο αγοραστής υποχρεούται 
να παραδώσει το ακίνητο στον e-ΕΦΚΑ σε κατάσταση που εξυπηρετεί τη φύση και τον προορισμό του, ως 
δασικής έκτασης, αποκαθιστώντας κάθε ζημία που έχει 
προκληθεί και ελεύθερο παντός βάρους. Η παραλαβή 
του ακινήτου ενεργείται από τριμελή Επιτροπή που συ-
γκροτείται σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 1 του 
άρθρου 58 του ν. 715/1979. Ο αγοραστής ευθύνεται σε 
ανόρθωση κάθε ζημίας του e-ΕΦΚΑ, λόγω καταστροφής 
ή χειροτέρευσης του ακινήτου ή απώλειας εσόδων από 
οποιαδήποτε νόμιμη αιτία.
6. α. Σε περίπτωση αυτοδίκαιης ματαίωσης ή ανατρο-
πής της πώλησης, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στις 
παρ. 4 και 5, ο e-ΕΦΚΑ δύναται να αξιοποιεί με οποιονδή-
ποτε τρόπο, το ακίνητο της παρ. 1, για την εξυπηρέτηση 
των σκοπών του και κατά τρόπο που να διασφαλίζει τη 
διατήρηση στο ακέραιο του δασικού χαρακτήρα της 
έκτασης.
β. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινω-
νικών Υποθέσεων, που εκδίδεται ύστερα από σύμφω-
νη γνώμη του Διοικητικού Συμβουλίου του e-ΕΦΚΑ, 
το ακίνητο της παρ. 1, μετά των επ’ αυτού κτηριακών 
εγκαταστάσεων και εν γένει συστατικών του, δύναται 
να παραχωρείται σύμφωνα με την περ. στ΄ του άρθρου 50 του ν. 4430/2016 (Α΄ 205). Η παραχώρηση τελεί πά-ντοτε υπό τον όρο της μη μεταβολής του προορισμού, 
της φύσης και της χρήσης της συγκεκριμένης έκτασης, η 
οποία υπόκειται στην προστασία και τους περιορισμούς 
της δασικής νομοθεσίας και διατηρεί στο ακέραιο τον 
δασικό της χαρακτήρα.
Η παρούσα παράγραφος κατισχύει κάθε άλλης γενικής 
και ειδικής διάταξης.
Άρθρο 170
Πρόσθετη αποζημίωση μετακινούμενου ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού
Από τη δημοσίευση του παρόντος στο ιατρικό και 
νοσηλευτικό προσωπικό που μετακινείται εκτός περι-
φερειακής ενότητας σε νοσοκομεία και λοιπούς φορείς 
υποδοχής της παρ. 1 του άρθρου δεύτερου της από 
25.2.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 42), η 
οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4682/2020 (A΄ 76) 
για τις ανάγκες αντιμετώπισης του κορωνοϊού COVID-19, 
καταβάλλεται για κάθε ημέρα απασχόλησης για το χρονι-
κό διάστημα της μετακίνησής τους, ως πρόσθετη αποζη-
μίωση ποσό ίσο με ένα (1) επιπλέον ημερομίσθιο, πλέον 
των μηνιαίων αποδοχών τους. Η πρόσθετη αποζημίωση 
του πρώτου εδαφίου καταβάλλεται και στους ιατρούς 
που μετακινούνται σε επιχειρησιακά κέντρα του Εθνικού 
Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (Ε.Κ.Α.Β.) εκτός περιφερειακής 
ενότητας κατ’ εφαρμογή της παρ. 4 του άρθρου δεύτε-
ρου της από 25.2.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομέ-
νου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4682/2020. Ο φορέας υποδοχής του μετακινούμενου προσωπικού 
αποστέλλει μηνιαίως στον φορέα προέλευσης του με-
τακινούμενου προσωπικού, αναλυτική κατάσταση των 
δικαιούχων που απασχολούνται σε αυτό στο πλαίσιο 
του παρόντος, το χρονικό διάστημα απασχόλησης και 
συμμετοχής τους σε πρόγραμμα εφημεριών, προκει-
μένου να υπολογιστεί και να καταβληθεί το ποσό της 
πρόσθετης αποζημίωσης πλέον των τακτικών αποδοχών 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11789 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
και της συμμετοχής τους σε εφημερίες από τον φορέα 
προέλευσης, που είναι υπόχρεος για τη μισθοδοσία τους. 
Η πρόσθετη αποζημίωση είναι ακατάσχετη και αφορο-
λόγητη, δεν υπόκειται σε ασφαλιστικές εισφορές κύριας 
και επικουρικής ασφάλισης, εφάπαξ παροχής, καθώς και 
υγειονομικής περίθαλψης.
Άρθρο 171
Μετακίνηση ιατρικού, νοσηλευτικού
και βοηθητικού προσωπικού
Οι παρ. 5 και 6 του άρθρου δεύτερου της από 25.2.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 42), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4682/2020 (A΄ 76), τροπο-ποιούνται ως εξής:
«5. Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται κίνδυνος δι-
ασποράς του κορωνοϊού COVID-19 και έως και την 
30ή.6.2021, με απόφαση του Γενικού Γ ραμματέα Υπη-
ρεσιών Υγείας δύναται να εντάσσεται στο δυναμικό της 
πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, των νοσοκομείων και 
κάθε οργανικής μονάδας του Εθνικού Συστήματος Υγεί-
ας (Ε.Σ.Υ.), εθελοντικό ή συμβατικά ή αναγκαστικά δια-
τιθέμενο ιατρικό, νοσηλευτικό, πάσης φύσεως Υποχρε-
ωτικής Εκπαίδευσης βοηθητικό προσωπικό και πάσης 
φύσεως Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης προσωπικό από 
τον ιδιωτικό τομέα και να του ανατίθενται καθήκοντα 
πλήρους ή μερικής απασχόλησης για ορισμένο χρονικό διάστημα για την καταπολέμηση της έκτακτης ανάγκης 
δημόσιας υγείας. Η ανάθεση στο εν λόγω προσωπικό 
αφορά ιδίως σε ιατρικά και νοσηλευτικά καθήκοντα δι-
αφορετικά της ειδίκευσής τους, καθώς και βοηθητικά 
καθήκοντα πάσης φύσεως, λόγω έκτακτης και επιτα-
κτικής ανάγκης συνδρομής στη δημόσια υγεία από την έξαρση του κορωνοϊού COVID-19. Για την απασχόληση του προσερχόμενου προς ανάληψη υπηρεσίας προσω-
πικού του ιδιωτικού τομέα, συνάπτεται ατομική σύμβαση 
πλήρους ή μερικής απασχόλησης με τον Διοικητή της 
οικείας Υγειονομικής Περιφέρειας (Υ.Πε.). Στη σύμβαση 
αναφέρονται ρητά η διάρκεια απασχόλησης, η φύση 
της σύμβασης εργασίας (πλήρης ή μερική), η συμμετο-χή τους ή μη στο πρόγραμμα εφημεριών σε περίπτωση 
ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, το ύψος και οι 
όροι αποζημίωσης του ιδιώτη ιατρού, καθώς και κάθε 
επιμέρους κατηγορίας απασχολούμενου προσωπικού 
που καθορίζονται με την κοινή απόφαση της παρ. 6, κα-θώς και ο συγκεκριμένος οργανικός φορέας του Ε.Σ.Υ., 
στον οποίο κάθε απασχολούμενος ιδιώτης παρέχει τις 
υπηρεσίες του. Η διάρκεια απασχόλησης του ανωτέρω προσωπικού δύναται να παρατείνεται για έξι (6) ακόμα 
μήνες από τη λήξη της και σε κάθε περίπτωση όχι πέραν 
της 31ης.12.2021 με απόφαση του Υπουργού Υγείας, 
εφόσον εξακολουθούν να υφίστανται ανάγκες για την 
κάλυψη έκτακτων αναγκών του Εθνικού Συστήματος 
Υγείας από τη διάδοση του κορωνοϊού COVID-19.
6. Στο προσωπικό των παρ. 1 έως 5 με πλήρη απα-
σχόληση εφαρμόζονται αναλογικά οι διατάξεις του 
ν. 4336/2015 (Α΄ 94). Εντός εύλογου χρονικού διαστή-
ματος, που δεν υπερβαίνει τις σαράντα πέντε (45) ημέρες 
από την ημερομηνία ένταξης του προσωπικού πλήρους 
απασχόλησης της παρ. 5 στο Ε.Σ.Υ., ορίζονται με κοινή 
απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Υγείας ο τρό-
πος αποζημίωσης, το διάστημα απασχόλησης και κάθε 
άλλη αναγκαία λεπτομέρεια. Στο προσωπικό των παρ. 1 
έως 5 με μερική απασχόληση εφαρμόζονται αναλογικά 
οι διατάξεις του ν. 4336/2015. Εντός εύλογου χρονικού 
διαστήματος, που δεν υπερβαίνει τις σαράντα πέντε (45) 
ημέρες από την ημερομηνία ένταξης του προσωπικού 
μερικής απασχόλησης της παρ. 5 στο Εθνικό Σύστημα 
Υγείας, ορίζονται με κοινή απόφαση των Υπουργών Οι-
κονομικών και Υγείας ο τρόπος αποζημίωσης, το διάστη-
μα απασχόλησης και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια.»
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄
Άρθρο 172
Έναρξη ισχύος
Ο παρών νόμος ισχύει από τη δημοσίευσή του στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, εκτός αν άλλως ορίζεται 
στις επιμέρους διατάξεις του.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11790 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11791 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11792 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11793 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11794 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11795 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11796 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11797 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11798 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11799 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11800 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11801 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11802 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11803 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11804 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11805 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11806 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11807 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11808 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11809 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11810 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11811 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11812 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11813 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11814 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11815 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11816 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11817 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11818 Τεύχος A’ 245/09.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11819 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
Παραγγέλλομε τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την εκτέλεσή του ως νόμου 
του Κράτους.
Αθήνα, 9 Δεκεμβρίου 2020
Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΥ
Οι Υπουργοί
Οικονομικών
ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ  Αναπληρωτής Υπουργός
Οικονομικών
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΚΥΛΑΚΑΚΗΣ  Ανάπτυξης και Επενδύσεων
ΣΠΥΡΙΔΩΝ - ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ  
Αναπληρωτής ΥπουργόςΑνάπτυξης και Επενδύσεων
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ  Εξωτερικών
ΝΙΚΟΛΑΟΣ - ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ  Αναπληρωτής ΥπουργόςΕξωτερικών
ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ  
Προστασίας του Πολίτη
ΜΙΧΑΗΛ ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ  Υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΑΡΔΑΛΙΑΣ  Εθνικής Άμυνας
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ  
Παιδείας και Θρησκευμάτων
ΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΩΣ  Εργασίας καιΚοινωνικών Υποθέσεων
ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΡΟΥΤΣΗΣ  Υγείας
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΙΚΙΛΙΑΣ  
Περιβάλλοντος και Ενέργειας
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ  Πολιτισμού και Αθλητισμού
ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΜΕΝΔΩΝΗ  ΥφυπουργόςΠολιτισμού και Αθλητισμού
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΑΥΓΕΝΑΚΗΣ  
Δικαιοσύνης
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ  Εσωτερικών
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΙΚΑΚΟΣ  Μετανάστευσης και Ασύλου
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΗΤΑΡΑΚΗΣ  
Υποδομών και Μεταφορών
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ  Ναυτιλίας καιΝησιωτικής Πολιτικής
ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΛΑΚΙΩΤΑΚΗΣ  Αγροτικής Ανάπτυξηςκαι Τροφίμων
ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΒΟΡΙΔΗΣ  
Τουρισμού
ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ  Επικρατείας
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΙΕΡΡΑΚΑΚΗΣ  Επικρατείας
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ  
Θεωρήθηκε και τέθηκε η Μεγάλη Σφραγίδα του Κράτους.
Αθήνα, 9 Δεκεμβρίου 2020
Ο επί της Δικαιοσύνης Υπουργός
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11820 Τεύχος A’ 245/09.12.2020
*01002450912200156*Ταχυδρομική Διεύθυνση:  Καποδιστρίου 34, τ.κ. 10432, Αθήνα
ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ: 210 5279000 - fax: 210 5279054
ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΚΟΙΝΟΥ 
Πωλήσεις - Συνδρομές:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279178 - 180)
Πληροφορίες:  (Ισόγειο, Γ ρ. 3 και τηλεφ. κέντρο 210 5279000) 
Παραλαβή Δημ. Ύλης:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279167, 210 5279139) 
Ωράριο για το κοινό:  Δευτέρα ως Παρασκευή: 8:00 - 13:30Ιστότοπος:  www.et.gr  
Πληροφορίες σχετικά με την λειτουργία 
του ιστότοπου: helpdesk.et@et.gr  
Αποστολή ψηφιακά υπογεγραμμένων 
εγγράφων προς δημοσίευση στο ΦΕΚ: webmaster.et@et.gr  
Πληροφορίες για γενικό πρωτόκολλο 
και αλληλογραφία: grammateia@et.grΤο Εθνικό Τυπογραφείο αποτελεί δημόσια υπηρεσία υπαγόμενη στην Προεδρία της Κυβέρ-
νησης και έχει την ευθύνη τόσο για τη σύνταξη, διαχείριση, εκτύπωση και κυκλοφορία των Φύλλων της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), όσο και για την κάλυψη των εκτυπωτικών - εκδοτικών αναγκών του δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα (ν. 3469/2006/Α΄ 131 και π.δ. 29/2018/Α΄58). 
1. ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΦΕΚ) 
• Τα ΦΕΚ σε ηλεκτρονική μορφή διατίθενται δωρεάν στο www.et.gr , την επίσημη ιστο-
σελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου. Όσα ΦΕΚ δεν έχουν ψηφιοποιηθεί και καταχωριστεί στην ανωτέρω ιστοσελίδα, ψηφιοποιούνται και αποστέλλονται επίσης δωρεάν με την υποβολή αί-τησης, για την οποία αρκεί η συμπλήρωση των αναγκαίων στοιχείων σε ειδική φόρμα στον ιστότοπο www.et.gr. 
• Τα ΦΕΚ σε έντυπη μορφή διατίθενται σε μεμονωμένα φύλλα είτε απευθείας από το Τμή-
μα Πωλήσεων και Συνδρομητών, είτε ταχυδρομικά με την αποστολή αιτήματος παραγγελίας μέσω των ΚΕΠ, είτε με ετήσια συνδρομή μέσω του Τμήματος Πωλήσεων και Συνδρομητών. Tο κόστος ενός ασπρόμαυρου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,00 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προ σαυξάνεται κατά 0,20 €. Το κόστος ενός έγχρωμου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,50 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προσαυξά-νεται κατά 0,30 €.  To τεύχος Α.Σ.Ε.Π. διατίθεται δωρεάν.
• Τρόποι αποστολής κειμένων προς δημοσίευση: 
Α. Τα κείμενα προς δημοσίευση στο ΦΕΚ, από τις υπηρεσίες και τους φορείς του 
δημο σίου, αποστέλλονται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση webmaster.et@et.gr με χρήση 
προηγμέ νης ψηφιακής υπογραφής και χρονοσήμανσης. 
Β. Κατ’ εξαίρεση, όσοι πολίτες δεν διαθέτουν προηγμένη ψηφιακή υπογραφή μπορούν 
είτε να αποστέλλουν ταχυδρομικά, είτε να καταθέτουν με εκπρόσωπό τους κείμενα προς δημοσίευση εκτυπωμένα σε χαρτί στο Τμήμα Παραλαβής και Καταχώρισης Δημοσιευμάτων. 
• Πληροφορίες, σχετικά με την αποστολή/κατάθεση εγγράφων προς δημοσίευση, την ημε-
ρήσια κυκλοφορία των Φ.Ε.Κ., με την πώληση των τευχών και με τους ισχύοντες τιμοκαταλό-γους για όλες τις υπη ρεσίες μας, περιλαμβάνονται στoν ιστότοπο (www.et.gr). Επίσης μέσω του ιστότοπου δίδονται πληροφορίες σχετικά με την πορεία δημοσίευσης των εγγράφων, με βάση τον Κωδικό Αριθμό Δημοσιεύματος (ΚΑΔ). Πρόκειται για τον αριθμό που εκδίδει το Εθνι-κό Τυπογραφείο για όλα τα κείμενα που πληρούν τις προϋποθέσεις δημοσίευσης. 
2. ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ - ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ 
Το Εθνικό Τυπογραφείο ανταποκρινόμενο σε αιτήματα υπηρεσιών και φορέων του δημοσίου 
αναλαμβάνει να σχεδιάσει και να εκτυπώσει έντυπα, φυλλάδια, βιβλία, αφίσες, μπλοκ, μηχανο-
γραφικά έντυπα, φακέλους για κάθε χρήση, κ.ά.  
Επίσης σχεδιάζει ψηφιακές εκδόσεις, λογότυπα και παράγει οπτικοακουστικό υλικό.
Πείτε μας τη γνώμη σας,
για να βελτιώσουμε τις υπηρεσίες μας,  συμπληρώνοντας την ειδική φόρμα στον ιστότοπό μας.Πείτε μας τη γνώμη σας,