NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 4830 
Νέο πλαίσιο για την ευζωία των ζώων συντρο-
φιάς - Πρόγραμμα «AΡΓΟΣ» και λοιπές διατάξεις.
Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή:
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝΜΕΡΟΣ Α’: ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΖΩΙΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ ΣΥ-
ΝΤΡΟΦΙΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΡΓΟΣ»
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’: Γενικές διατάξειςΆρθρο 1 Σκοπός - ΑντικείμενοΆρθρο 2 ΟρισμοίΆρθρο 3 Αρμόδιες αρχές
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’: Σύσταση Εθνικού Μητρώου Ζώων - Ταυ-
τοποίηση ζώων συντροφιάς
Άρθρο 4 Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ)Άρθρο 5 Έγγραφο ταυτοποίησης (διαβατήριο)Άρθρο 6 Ταυτοποίηση ζώων συντροφιάς
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’: Υιοθεσία αδέσποτων ζώων συντροφιάς - 
Δημιουργία Πανελλήνιας Πλατφόρμας Υιοθεσίας Αδέ-
σποτων Ζώων Συντροφιάς
Άρθρο 7 Υιοθεσία αδέσποτων ζώων συντροφιάς - Δη-
μιουργία Πανελλήνιας Πλατφόρμας Υιοθεσίας Αδέσπο-των Ζώων Συντροφιάς
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’: Εκτροφή, αναπαραγωγή και εμπορία 
ζώων συντροφιάς
Άρθρο 8 Εκτροφή, αναπαραγωγή και εμπορία ζώων 
συντροφιάς
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε’: Υποχρεώσεις ιδιοκτήτη ζώου συντροφιάς
Άρθρο 9 Υποχρεώσεις ιδιοκτήτη ζώου συντροφιάςΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ’: Αρμοδιότητες, υποχρεώσεις και χρη-
ματοδότηση δήμων - Πρόγραμμα «ΑΡΓΟΣ»
Άρθρο 10 Αρμοδιότητες και υποχρεώσεις των δήμωνΆρθρο 11 Χρηματοδότηση των δήμων - Πρόγραμμα 
«ΑΡΓΟΣ»
Άρθρο 12 Κίνητρα για τη σήμανση, τη στείρωση και 
την υιοθεσία σκύλων και γατών
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ’: Σύσταση Εργαστηρίου Φύλαξης και 
Ανάλυσης Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς στο Ίδρυ-
μα Ιατροβιολογικών Ερευνών
Άρθρο 13 Σύσταση Εργαστηρίου Φύλαξης και Ανά-
λυσης Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς στο Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας ΑθηνώνΆρθρο 14 Λήψη γενετικού υλικού από ζώα συντροφιάς
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η’: Διατήρηση και μετακίνηση ζώων συ-
ντροφιάς
Άρθρο 15 Διατήρηση ζώων συντροφιάς σε κατοικίεςΆρθρο 16 Διατήρηση ζώων σε ειδικές εγκαταστάσεις
Άρθρο 17 Μετακίνηση και μεταφορά ζώων συντρο-
φιάς (σκύλων και γατών)
Άρθρο 18 Μεταφορά ζώων συντροφιάς με επιβατηγά 
πλοία
Άρθρο 19 Πρόσβαση σε παραλίες
Άρθρο 20 Αποτροπή πρόσβασης αδέσποτων ζώων 
συντροφιάς σε απόβλητα
Άρθρο 21 Σκύλοι βοήθειας και ζώα θεραπείαςΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ’: Συμμετοχή ζώων σε εκθέσεις, θεάματα 
και άλλες συναφείς δραστηριότητες
Άρθρο 22 Διοργάνωση εκθέσεων με ζώα συντροφιάςΆρθρο 23 Απαγόρευση συμμετοχής ζώων σε κάθε εί-
δους θεάματα και άλλες συναφείς δραστηριότητες
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι’: Κακοποίηση ζώωνΆρθρο 24 Κακοποίηση των ζώων
Άρθρο 25 Αναφορά περιστατικών κακοποίησης ζώων
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ’: Πρόληψη και καταπολέμηση ζωονόσων
Άρθρο 26 Κατάρτιση και εφαρμογή προγραμμάτων 
πρόληψης και καταπολέμησης ζωονόσων
Άρθρο 27 Αντιμετώπιση λεϊσμανίωσης
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ’: Καταφύγια ζώων συντροφιάς και πάρκα
Άρθρο 28 Καταφύγια ζώων συντροφιάς
Άρθρο 29 Προδιαγραφές ίδρυσης και λειτουργίας κα-
ταφυγίων ζώων συντροφιάς
Άρθρο 30 Ίδρυση και λειτουργία περιφραγμένων πάρ-
κων σκύλων
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ’: Προαγωγή της φιλοζωίας και προστασία 
των ζώων
Άρθρο 31 Εκπαίδευση, επιμόρφωση και προαγωγή 
της φιλοζωίας
Άρθρο 32 Εκπαίδευση Σωμάτων Ασφαλείας
Άρθρο 33 Συμπληρωματικές διατάξεις προστασίας 
των ζώων 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ’: ΚυρώσειςΆρθρο 34 Ποινικές κυρώσειςΆρθρο 35 Διοικητικές κυρώσειςΆρθρο 36 Μητρώο Παραβατών
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ’: Περισυλλογή, ταφή και αποτέφρωση 
νεκρών ζώωνΕΦΗΜΕΡΙ∆Α
ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣE
18 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΥΧΟΣ  ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου  1699429
(Το παρόν ΦΕΚ επανεκτυπώθηκε λόγω σφάλματος)
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9430 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
Άρθρο 37 Περισυλλογή, ταφή και αποτέφρωση νε-
κρών ζώων
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤ’: Εφαρμογή νομοθεσίαςΆρθρο 38 Αρμοδιότητα Συνηγόρου του ΠολίτηΆρθρο 39 Ειδική Επιτροπή ΠαρακολούθησηςΆρθρο 40 Υπεύθυνος για θέματα ζώων συντροφιάς - 
Διαδικασία τροποποίησης του Οργανισμού της Εσωτε-
ρικής Υπηρεσίας των δήμων
Άρθρο 41 Βασικοί Δείκτες ΑπόδοσηςΆρθρο 42 Αξιολόγηση εφαρμογήςΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ’: Λοιπές ρυθμίσεις
Άρθρο 43 Επιχορήγηση φιλοζωικών σωματείων και 
φιλοζωικών οργανώσεων μη κερδοσκοπικού χαρακτή-
ρα - Τροποποίηση παρ. 1Α άρθρου 202 του ν. 3463/2006
Άρθρο 44 Πιστοποίηση επαγγελματικής επάρκειας 
εκπαιδευτών σκύλων
ΜΕΡΟΣ B’: ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΙΚΕΣ, ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ, ΤΕΛΙΚΕΣ 
ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΓΟΥΜΕΝΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΥΣ Α’
Άρθρο 45 Εξουσιοδοτικές διατάξεις
Άρθρο 46 Μεταβατικές διατάξειςΆρθρο 47 Τελικές και καταργούμενες διατάξεις
ΜΕΡΟΣ Γ’: ΛΟΙΠΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕ-
ΡΙΚΩΝ
Άρθρο 48 Έννοια «φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης» - 
Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 8 του ν. 4674/2020
Άρθρο 49 Αναπτυξιακά δάνεια Ο.Τ.Α., συνδέσμων δή-
μων και νομικών προσώπων Ο.Τ.Α.
Άρθρο 50 Ρύθμιση για τον μηχανισμό αποτροπής συσ-
σώρευσης ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τρίτους από 
τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης - Τροποποί-
ηση παρ. 2 άρθρου 107 ν. 4714/2020
Άρθρο 51 Χρηματικές επιχορηγήσεις σε αθλητικά σω-
ματεία από Ο.Τ.Α. α’ βαθμού
Άρθρο 52 Προσοντολόγιο - Κλαδολόγιο προσωπικού 
των φορέων του Δημοσίου
Άρθρο 53 Διαδικασία πλήρωσης θέσεων προσωπικού
Άρθρο 54 Δικαίωμα ειδικής άδειας - Τροποποίηση 
παρ. 1 άρθρου 50 ν. 3528/2007
Άρθρο 55 Δικαίωμα μείωσης ωρών εργασίας - Προ-
σθήκη παρ. 1Α στο άρθρο 51 ν. 3528/2007
Άρθρο 56 Άδεια χωρίς αποδοχές - Διευκολύνσεις υπαλ-
λήλων με οικογενειακές υπ οχρεώσεις - Τροποποίηση 
παρ. 1, 3, 4 και 8 και προσθήκη παρ. 1Α άρθρου 53 του 
ν. 3528/2007
Άρθρο 57 Ρύθμιση μειωμένης ημερήσιας απασχόλη-
σης για εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθ-
μιας εκπαίδευσης - Καταργούμενη διάταξη
Άρθρο 58 Δικαίωμα ειδικής άδειας - Τροποποίηση 
παρ. 1 άρθρου 57 ν. 3584/2007
Άρθρο 59 Δικαίωμα μείωσης ωρών εργασίας - Τροπο-
ποίηση άρθρου 58 ν. 3584/2007
Άρθρο 60 Άδεια χωρίς αποδοχές  - Διευκολύνσεις 
υπαλλήλων με οικογενειακές υποχρεώσεις - Τροποποί-
ηση παρ. 1, 3, 4, 8 και προσθήκη παρ. 1Α άρθρου 60
ν. 3584/2007
Άρθρο 61 Καταβολή αποδοχών αποσπασμένων της 
Ε.Γ .Δ.Ι.Χ. - Τροποποίηση παρ. 3 άρθρου 90 ν. 4389/2016Άρθρο 62 Παράταση διάρκειας Προγράμματος «ΘΗ-
ΣΕΑΣ»
Άρθρο 63 Κυρώσεις σε βάρος συνδυασμών και υπο-
ψηφίων εκλογών δημοτικών και περιφερειακών αρχών - 
Τροποποίηση άρθρου του 14 ν. 3870/2010
Άρθρο 64 Προγραμματικές συμβάσεις - Τροποποίηση 
άρθρου 100 του ν. 3852/2010 (Α’ 87)
Άρθρο 65 Απαλλαγή από υποχρέωση καταβολής ειδι-
κού τέλους για τη μελέτη, κατασκευή και επέκταση έργων 
ύδρευσης και αποχέτευσης - Τροποποίηση άρθρου 11 του ν. 1069/1980
Άρθρο 66 Υποβολή δηλώσεων στοιχείων για τον κα-
θορισμό επιφάνειας ή και της χρήσης ακινήτου
Άρθρο 67 Τρόπος λήψης αποφάσεων των συλλογικών 
οργάνων Ο.Τ.Α. και των διοικητικών συμβουλίων των 
εποπτευόμενων νομικών προσώπων τους - Τροποποί-
ηση παρ. 1 άρθρου 10 της από 11.3.2020 Πράξης Νο-
μοθετικού Περιεχομένου
ΜΕΡΟΣ Δ’: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙ-
ΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
Άρθρο 68 Διευκόλυνση με ηλεκτρονικά μέσα της 
εφαρμογής των μέτρων κατά της διασποράς του κορω-
νοϊού COVID-19 στις εκπαιδευτικές δομές
Άρθρο 69 Θυρίδες ιδιωτών φορέων στην Ενιαία Ψη-
φιακή Πύλη της Δημόσιας Διοίκησης - Τροποποίηση 
άρθρου 26 και παρ. 17 άρθρου 107 του ν. 4727/2020
Άρθρο 70 Δυνατότητα σύναψης δημοσίων συμβάσεων 
από τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα για την αντι-
μετώπιση αναγκών ως προς την τήρηση των έκτακτων μέτρων κατά της διασποράς του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 71 Χορήγηση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας 
στο ξένο σχολείο «VERITA INTERNATIONAL SCHOOL» - 
Προσθήκη περ. 31 στην παρ. 8 άρθρου 35 του ν. 4186/2013
ΜΕΡΟΣ Ε’: ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ
Άρθρο 72 Έναρξη ισχύος
ΜΕΡΟΣ Α’
ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΖΩΙΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΡΓΟΣ»
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 1
Σκοπός - Αντικείμενο
Σκοπός του παρόντος είναι η προστασία των ζώων 
συντροφιάς και η εξασφάλιση της ευζωίας τους, η ενί-
σχυση της υπεύθυνης ιδιοκτησίας των ζώων συντροφιάς, 
η θέσπιση σαφούς και συνεκτικού κανονιστικού πλαισίου 
για τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς και στρατηγικής για τη δραστική μείωση του αριθμού τους 
μέσω προγραμμάτων υιοθεσίας, με απαρέγκλιτη τήρηση 
των κανόνων ευζωίας των ζώων.
Άρθρο 2
Ορισμοί
Για τους σκοπούς του παρόντος νοούνται:
1. «Ζώο»: κάθε έμβιος οργανισμός, που συναισθάνεται 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9431 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
και κινείται σε ξηρά, αέρα και θάλασσα ή οποιοδήποτε 
άλλο υδατικό οικοσύστημα ή υγροβιότοπο.
2. «Ευζωία»: η καλή φυσική και ψυχική κατάσταση του 
ζώου σε σχέση με τις συνθήκες στις οποίες διαβιεί και 
πεθαίνει. Ένα ζώο ζει σε συνθήκες ευζωίας εάν: (α) έχει 
εξασφαλισμένο άνετο, ασφαλές, υγιεινό και κατάλληλο 
κατάλυμα, προσαρμοσμένο στον φυσικό τρόπο δια-
βίωσής του, (β) δεν υποφέρει από καταστάσεις, όπως 
πόνος, φόβος και αγωνία και (γ) είναι ικανό να εκφράζει συμπεριφορές, οι οποίες είναι σημαντικές για την καλή φυσική και ψυχική του κατάσταση. Οι κανόνες ευζωίας των ζώων διασφαλίζουν τις ακόλουθες αρχές:
i. Ελευθερία από την πείνα και τη δίψα, με πρόσβαση 
σε τροφή και νερό, κατάλληλ α σε ποιότητα και ποσό-
τητα.
ii. Ελευθερία από άσκοπη ταλαιπωρία και καταπόνηση, 
με ασφαλές και καθαρό κατάλυμα στέγασης και ανάπαυ-
σης, που προστατεύει από αντίξοες καιρικές συνθήκες.
iii. Ελευθερία από πόνο, τραυματισμό και ασθένεια, 
με κατάλληλη φροντίδα και κτηνιατροφαρμακευτική 
περίθαλψη.
iv. Ελευθερία από φόβο και αγωνία, με την κατάλληλη 
συμπεριφορά και μεταχείριση.
v. Ελευθερία έκφρασης φυσιολογικής συμπεριφοράς, 
με κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης και κοινωνικοποί-
ησης.
3. «Ζώο συντροφιάς»: κάθε ζώο που συντηρείται ή 
προορίζεται να συντηρηθεί από τον άνθρωπο κυρίως 
μέσα στην οικία του, για λόγους ζωοφιλίας ή αναφέρεται 
στον κατάλογο του Παραρτήματος Ι του Κανονισμού 
(ΕΕ) 2016/429 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου της 9ης Μαρτίου 2016 σχετικά με τις με-
ταδοτικές νόσους των ζώων και για την τροποποίηση 
και την κατάργηση ορισμένων πράξεων στον τομέα της 
υγείας των ζώων (L 84). Αν άρθρα του παρόντος αφο-
ρούν συγκεκριμένα ζώα συντροφιάς, όπως σκύλους και 
γάτες, τότε αυτά αναφέρονται ρητώς. Ζώα συντροφιάς είναι και οι σκύλοι βοήθειας, οι σκύλοι εργασίας, καθώς και τα ζώα θεραπείας. Ως ζώα συντροφιάς δεν μπορούν να συντηρούνται ζώα άγριας πανίδας.
4. «Δεσποζόμενο ζώο συντροφιάς»: το ζώο συντρο-
φιάς που έχει ιδιοκτήτη. Οι άμεσοι απόγονοι δεσποζό-
μενου σκύλου ή γάτας νοούνται αυτόματα δεσποζόμενα 
ζώα με ιδιοκτήτη τον ιδιοκτήτη του θηλυκού γεννήτορα.
5. «Αδέσποτο ζώο συντροφιάς»: το ζώο συντροφιάς 
που δεν έχει ιδιοκτήτη.
6. «Ιδιοκτήτης»: το φυσικό πρόσωπο που διατηρεί ζώο 
συντροφιάς, κυρίως μέσα στην οικία του, και υπό την 
άμεση επίβλεψη και φροντίδα του. Το πρόσωπο αυτό 
αναγράφεται και στο έγγραφο ταυτοποίησης του ζώου.
7. «Ανάδοχος»: το φυσικό πρόσωπο που φιλοξενεί 
προσωρινά ένα ή περισσότερα αδέσποτα ζώα συντρο-
φιάς έως ότου αυτά υιοθετηθούν. Ο ανάδοχος μπορεί να 
επιλέγεται από τον δήμο ή τα φιλοζωικά σωματεία και τις 
φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα 
που εγγράφονται στο σχετικό υποΜητρώο της παρ. 23, 
καθώς και από φυσικά πρόσωπα που διαθέτουν αδει-
οδοτημένο καταφύγιο αδέσποτων ζώων ή καταφύγιο 
που πληροί τις προδιαγραφές των άρθρων 28 και 29. Μεταξύ του αναδόχου και του δήμου ή του φιλοζωικού 
σωματείου ή της φιλοζωικής οργάνωσης μη κερδοσκοπι-
κού χαρακτήρα ή του φυσικού προσώπου υπογράφεται 
σύμβαση αναδοχής, στην οποία ορίζονται οι υποχρεώ-
σεις του αναδόχου και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια.
8. «Επαγγελματίας εκτροφέας ζώων συντροφιάς»: το 
φυσικό ή νομικό πρόσωπο που εκτρέφει, αναπαράγει και 
πωλεί ζώα συντροφιάς για εμπορικούς σκοπούς.
9. «Ερασιτέχνης εκτροφέας»: το φυσικό πρόσωπο που 
εκτρέφει ερασιτεχνικά, όχι κατ’ επάγγελμα και με σκοπό 
το κέρδος, σκύλο ή γάτα με σκοπό τη διατήρηση των 
φυλών του ζώου και είναι εγγεγραμμένο στο Μητρώο 
Επαγγελματιών και Ερασιτεχνών Εκτροφέων του Εθνικού 
Μητρώου Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ), μετά από βεβαίω-
ση του Κυνολογικού Ομίλου Ελλάδος για σκύλους ή του 
Συλλόγου Ερασιτεχνών Εκτροφέων Σκύλων Ελλάδας για 
σκύλους και του Ελληνικού Ομίλου Γάτας ή του Συλλόγου 
Εκτροφέων Γάτας Ελλάδος για γάτες.
10. «Μικρό ζώο συντροφιάς»: το ζώο συντροφιάς, το 
βάρος του οποίου δεν υπερβαίνει τα δέκα (10) κιλά.
11. «Σκύλος βοήθειας»: ο εκπαιδευμένος ή εκπαιδευό-
μενος σκύλος οδηγός τυφλού και ο σκύλος βοήθειας και 
προστασίας ατόμων με αναπηρία ή ασθένειες.
12. «Σκύλος εργασίας»: ο σκύλος υπό την ενεργή κα-
θοδήγηση του χειριστή του και με επικουρικό ρόλο στην 
εκτέλεση των καθηκόντων ή του σκοπού του χειριστή 
του, ο οποίος χρησιμοποιείται για το κυνήγι (κυνηγετι-
κός), τη φύλαξη ποιμνίων (ποιμενικός), τη φύλαξη χώρων 
(φύλακας), ο σκύλος έρευνας και διάσωσης, ο σκύλος 
ανίχνευσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, καθώς και 
ο σκύλος που χρησιμοποιείται από τις ένοπλες δυνά-
μεις, τα σώματα ασφαλείας και τις διωκτικές αρχές της 
Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) και του 
Υπουργείου Οικονομικών.
13. «Ζώο θεραπείας»: κάθε ζώο που χρησιμοποιείται 
για θεραπευτικούς σκοπούς προς όφελος ενός ατόμου, 
ιδίως ενός ατόμου με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένης 
της φυσικής, αισθητηριακής, ψυχιατρικής, νοητικής ή 
άλλης μορφής ψυχικής αναπηρίας, έχει λάβει ή λαμβάνει 
ειδική εκπαίδευση και φέρει τα κατά τον νόμο πιστο-
ποιητικά.
14. «Επικίνδυνο ζώο συντροφιάς»: το ζώο συντροφιάς 
που εκδηλώνει επανειλημμένα απρόκλητη και αδικαιο-
λόγητη επιθετικότητα προς τον άνθρωπο ή τα άλλα ζώα 
χωρίς να απειληθεί, καθώς και το ζώο που πάσχει ή είναι 
φορέας σοβαρού νοσήματος, που μπορεί να μεταδοθεί 
στον άνθρωπο ή στα άλλα ζώα και, σύμφωνα με γνωμά-
τευση κτηνιάτρου, δε θεραπεύεται.
15. «Σοβαρό νόσημα»: κάθε μεταδοτική ή μη νόσος 
άμεσου και υψηλού κινδύνου για την υγεία του ανθρώ-
που ή ζώου, του ίδιου ή άλλου είδους, καθώς και κάθε νόσος που μπορεί να οδηγήσε ι σε σοβαρή υποβάθμιση 
της υγείας του ζώου σύμφωνα με σχετική γνωμάτευση 
κτηνιάτρου.
16. «Νόσος»: η εμφάνιση λοιμώξεων και προσβολών 
σε ζώα, με ή χωρίς κλινική ή παθολογική εκδήλωση, που 
προκαλούνται από έναν ή περισσότερους νοσογόνους 
παράγοντες.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9432 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
17. «Νοσογόνος παράγοντας»: κάθε παθογόνο που 
μεταδίδεται σε ζώα ή ανθρώπους, το οποίο μπορεί να 
προκαλέσει νόσο σε ζώα.
18. «Πηγή κινδύνου»: κάθε νοσογόνος παράγοντας σε 
ζώο ή προϊόν, ή πάθηση σε ζώο, που μπορεί να έχει δυ-
σμενή επίδραση στην υγεία των ανθρώπων ή των ζώων.
19. «Κίνδυνος»: η πιθανότητα εκδήλωσης και το πιθα-
νό μέγεθος των βιολογικών και οικονομικών συνεπειών μιας δυσμενούς επίδρασης στην υγεία των ζώων ή στη δημόσια υγεία.
20. «Καταφύγιο ζώων συντροφιάς»: η αδειοδοτημένη 
εγκατάσταση ή η εγκατάσταση που πληροί τις προδι-
αγραφές των άρθρων 28 και 29 και στην οποία φιλο-
ξενούνται αδέσποτα ζώα συντροφιάς. Η διαμονή των 
ζώων σε καταφύγιο διασφαλίζει τη διαβίωσή τους σε 
ασφαλές περιβάλλον, το οποίο λειτουργεί με βάση τους 
κανόνες ευζωίας των ζώων, μέχρι την υιοθεσία τους ή την 
επανένταξή τους στο οικείο περιβάλλον.
21. «Υιοθεσία αδέσποτου ζώου συντροφιάς»: η περιέ-
λευση ενός αδέσποτου ζώου συντροφιάς σε κατάσταση 
δεσποζόμενου.
22. «Έγγραφο ταυτοποίησης»: το διαβατήριο, το οποίο 
εκδίδεται σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του Εκτελεστι-κού Κανονισμού (ΕΕ) 577/2013 της Επιτροπής της 28ης 
Ιουνίου 2013 για τα υποδείγματα εγγράφων ταυτοποί-
ησης σχετικά με τις μη εμπορικού χαρακτήρα μετακι-
νήσεις σκύλων, γατών και ικτίδων, την κατάρτιση κατα-λόγων εδαφών και τρίτων χωρών, καθώς και τη μορφή, τη διάταξη και τις γλωσσικές απαιτήσεις των δηλώσεων 
που πιστοποιούν τη συμμόρφωση με ορισμένους όρους 
οι οποίοι προβλέπονται στον Κανονισμό (ΕΕ) αριθμ. 
576/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμ-
βουλίου (L 178).
23. «Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ)»: η 
διαδικτυακή ηλεκτρονική βάση καταγραφής των ζώων 
συντροφιάς με την ονομασία «Εθνικό Μητρώο Ζώων 
Συντροφιάς» που τηρείται σ τη Γενική Γ ραμματεία Πληρο-
φοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης (Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ.) 
του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Στο ΕΜΖΣ 
περιλαμβάνονται τα κάτωθι υποΜητρώα:
(α) ΥποΜητρώο Καταγραφής και Παρακολούθησης 
Ζώων Συντροφιάς.
(β) ΥποΜητρώο Φιλοζωικών Σωματείων και Οργα-
νώσεων όπου καταγράφονται όλα τα αναγνωρισμένα 
και νομίμως λειτουργούντα φιλοζωικά σωματεία και οι 
φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα 
με έδρα στην Ελλάδα ή με έδρα σε κράτη μέλη της Ευρω-
παϊκής Ένωσης που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.
(γ) ΥποΜητρώο Καταφυγίων Ζώων Συντροφιάς όπου 
καταγράφονται όλα τα καταφύγια ζώων συντροφιάς που 
διατηρούν οι δήμοι, οι διαδημοτικοί σύνδεσμοι δήμων 
και οι διαδημοτικές συνεργασίες, τα φιλοζωικά σωματεία 
και οι φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρα-
κτήρα του υποΜητρώου της περ. (β), καθώς και ιδιώτες φιλόζωοι, εφόσον τα καταφύγια είναι αδειοδοτημένα ή πληρούν τις προδιαγραφές των άρθρων 28 και 29.
(δ) ΥποΜητρώο Επαγγελματιών και Ερασιτεχνών 
Εκτροφέων όπου καταγράφονται οι επαγγελματίες και 
ερασιτέχνες εκτροφείς σκύλων και γατών.(ε) Πανελλήνια Πλατφόρμα Υιοθεσίας Αδέσποτων 
Ζώων Συντροφιάς όπου καταχωρούνται όλα τα αδέσπο-
τα προς υιοθεσία ζώα με το όνομα, τη φωτογραφία, την 
περιγραφή, τα στοιχεία του υπεύθυνου προς υιοθεσία 
και λοιπά στοιχεία.
(στ) ΥποΜητρώο Εθελοντικής Αιμοδοσίας Ζώων Συ-
ντροφιάς όπου καταγράφονται οι ιδιοκτήτες ζώων συ-
ντροφιάς που επιθυμούν εθελοντικά να συνεισφέρουν 
στις Τράπεζες Αίματος που λειτουργούν για τα ζώα, 
καθώς και τα ζώα συντροφιάς που διαθέτουν για εθε-
λοντική αιμοδοσία.
(ζ) Αποθετήριο διαβατηρίων που διανέμονται από τον 
Πανελλήνιο Κτηνιατρικό Σύλλογο στους εξουσιοδοτη-
μένους κτηνιάτρους με σκοπό τη διάθεσή τους στους 
ιδιοκτήτες ζώων συντροφιάς.
24. «Μητρώο παραβατών»: το ηλεκτρονικό Μητρώο 
που τηρείται στην Εισαγγελία Αθηνών, το οποίο ενημε-
ρώνεται με μέριμνα των κατά τόπον Εισαγγελέων και στο 
οποίο καταγράφονται όσοι έχουν τελεσίδικη ποινική κα-
ταδίκη για παράβαση των διατάξεων που αφορούν στην 
εγκατάλειψη και την κακοποίηση ζώων. Το Μητρώο αυτό 
διαλειτουργεί με το ΕΜΖΣ και η εγγραφή του παραβάτη 
σε αυτό αποκλείει τη δυνατότητα καταχώρησής του στο 
ΕΜΖΣ ως ιδιοκτήτη ή αναδόχου ζώου ή υπεύθυνου ευ-ζωίας ζώου για λογαριασμό νομικού προσώπου.
25. «Ηλεκτρονικό βιβλιάριο»: το σύνολο των στοιχείων 
που καταχωρούνται στο ΕΜΖΣ και αφορούν στην υγεία 
του ζώου συντροφιάς. Το ηλεκτρονικό βιβλιάριο αντι-
καθιστά το βιβλιάριο υγείας του ζώου.
26. «Τσίρκο»: η προσωρινή υπαίθρια εγκατάσταση, η 
σκηνή ή η τέντα, στην οποία πραγματοποιούνται, με κερ-
δοσκοπικό σκοπό, μουσικοχορευτικές και ακροβατικές παραστάσεις ή άλλου είδους συναφείς εκδηλώσεις για την ψυχαγωγία ανθρώπων.
27. «Θίασος με ποικίλο πρόγραμμα (βαριετέ)»: ομά-
δα ατόμων, η οποία, σε μόνιμη ή προσωρινή εγκατά-
σταση, πραγματοποιεί, με κερδοσκοπικό σκοπό και σε 
εναλλασσόμενη ακολουθία, ψυχαγωγικά προγράμματα, 
παραστάσεις, διασκεδαστικά μικρά κωμικά θεατρικά 
δρώμενα, τραγούδια και χορό με ποικίλο περιεχόμενο.
28. «Μη εμπορικού χαρακτήρα μετακίνηση εκτός 
Ελλάδας»: οποιαδήποτε μετακίνηση ζώου συντροφιάς 
εκτός Ελλάδας που συνοδεύει τον ιδιοκτήτη του ή το 
εξουσιοδοτημένο από αυτόν πρόσωπο, η οποία: (α) δεν 
αποσκοπεί στην πώληση ή στην κατ’ άλλον τρόπον με-
ταβίβαση της κυριότητας του εν λόγω ζώου συντροφιάς 
και (β) είναι μέρος της μετακίνησης του ιδιοκτήτη του 
ζώου συντροφιάς, είτε υπό την άμεση ευθύνη του είτε 
υπό την ευθύνη εξουσιοδοτημένου προσώπου στην πε-
ρίπτωση που το ζώο συντροφιάς δεν βρίσκεται μαζί με τον ιδιοκτήτη του. Στην τελευταία περίπτωση, τίθενται 
στη διάθεση των αρμοδίων αρχών στοιχεία που αποδει-
κνύουν και την αντίστοιχη μετακίνηση του ιδιοκτήτη.
Άρθρο 3
Αρμόδιες αρχές
1. Αρμόδια αρχή για τη θέσπιση και την παρακολού-
θηση της εφαρμογής των κανόνων αναφορικά με την 
υγεία των ζώων, την κτηνιατρική δημόσια υγεία, την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9433 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωογόνων 
παραγόντων σύμφωνα με το π.δ. 41/2006 (Α’ 44) και 
την οδηγία 2003/99/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Νοεμβρίου 2003, για την 
παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογό-
νων παραγόντων, για την τροποποίηση της απόφασης 
90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου και την κατάργηση της 
οδηγίας 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου (L 325) είναι η Γε-
νική Διεύθυνση Κτηνιατρικής του Υπουργείου Αγροτικής 
Ανάπτυξης και Τροφίμων, σύμφωνα με το άρθρο 7 του π.δ. 97/2017 (Α’ 138).
2. Αρμόδιες αρχές για τη φροντίδα, την περισυλλογή 
και τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς εί-
ναι οι δήμοι, εντός των διοικητικών ορίων των οποίων εντοπίζονται τα αδέσποτα ζώα, σύμφωνα με το άρθρο 
10. Οι δήμοι έχουν τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
(α) Την περιοδική σύνταξη και υποβολή προς έγκριση 
στο Τμήμα Προστασίας Ζώων Συντροφιάς της Διεύθυν-
σης Οργάνωσης και Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης 
του Υπουργείου Εσωτερικών επιχειρησιακού προγράμ-ματος, το οποίο περιλαμβάνει τις αναγκαίες δράσεις για 
την εκπλήρωση των υποχρεώσεων των δήμων που θε-σπίζονται με τον παρόντα προς τον σκοπό της ευζωίας 
και της αποτελεσματικής διαχείρισης των αδέσποτων 
ζώων, καθώς και της πρόληψης δημιουργίας νέων αδέ-
σποτων ζώων, εντός των διοικητικών ορίων κάθε δήμου. 
Κάθε επιχειρησιακό πρόγραμμα συνοδεύεται από προ-
ϋπολογισμό των επιμέρους κονδυλίων που απαιτούνται 
για την υλοποίησή του, καθώς και από συγκεκριμένο 
χρονοδιάγραμμα υλοποίησης κάθε δράσης.
(β) Τη συνεργασία με φιλοζωικά σωματεία και φιλοζωι-
κές οργανώσεις μη κερδοσκο πικού χαρακτήρα που είναι 
εγγεγραμμένα στο ΕΜΖΣ με στόχο ιδίως: (βα) την απο-
τελεσματική υλοποίηση προγραμμάτων περισυλλογής και φιλοξενίας αδέσποτων ζώων συντροφιάς σε κατάλ-
ληλα διαμορφωμένα καταφύγια που είναι εγγεγραμμέ-να στο ΥποΜητρώο Καταφυγίων Ζώων Συντροφιάς της 
περ. (γ) της παρ. 23 του άρθρου 2, (ββ) τον εμβολιασμό, 
τη στείρωση και τη σήμανση αδέσποτων ζώων, (βγ) την περίθαλψη με υποστήριξη κτηνιάτρου των ασθενών ή τραυματισμένων αδέσποτων ζώων συντροφιάς, (βδ) τη 
μέριμνα για την υιοθεσία τους στην Ελλάδα και στο εξω-
τερικό ή την επανένταξή τους στο οικείο περιβάλλον και 
(βε) την εν γένει υλοποίηση κάθε σχετικής δράσης προς 
τον σκοπό της επίτευξης των στόχων του παρόντος.
(γ) Τη σύνταξη και την υποβολή προς έγκριση στο 
Τμήμα Προστασίας Ζώων Συντροφιάς της Διεύθυνσης 
Οργάνωσης και Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης 
του Υπουργείου Εσωτερικών προτάσεων εκπαιδευτι-
κών προγραμμάτων προστασίας αδέσποτων ζώων για 
τις ανάγκες ενημέρωσης και τεχνικής κατάρτισης των 
απασχολούμενων υπαλλήλων του δήμου.
(δ) Τον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων και 
προγραμμάτων που μπορούν να συμβάλουν στην 
προστασία και την ευζωία των ζώων συντροφιάς, δε-
σποζόμενων και αδέσποτων, στην ενημέρωση και την 
ευαισθητοποίηση των πολιτών στα θέματα της υπεύθυ-
νης ιδιοκτησίας ζώου συντροφιάς και γενικότερα στην προαγωγή της φιλοζωίας.(ε) Την υποβολή ετήσιας αναφοράς στο Τμήμα Προ-
στασίας Ζώων Συντροφιάς της Διεύθυνσης Οργάνωσης και Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Υπουργεί-ου Εσωτερικών αναφορικά με την πρόοδο υλοποίησης 
των εγκεκριμένων επιχειρησιακών προγραμμάτων και 
δράσεων που συνοδεύεται από απολογισμό της απορ-ρόφησης των επιμέρους κονδυλίων. Η χρηματοδότηση των δήμων σύμφωνα με το άρθρο 11 δύναται να εξαρ-τάται από την αξιολόγηση της πορείας εφαρμογής των 
εγκεκριμένων επιχειρησιακών προγραμμάτων και των 
εν γένει δράσεων κάθε δήμου.
3. Αρμόδια αρχή για την εποπτεία της εφαρμογής 
των επιχειρησιακών προγραμμάτων περισυλλογής και 
διαχείρισης των αδέσποτων ζώων συντροφιάς, καθώς 
και πρόληψης δημιουργίας νέων αδέσποτων ζώων που εκπονούν οι δήμοι σύμφωνα με την παρ. 2 είναι το Τμή-μα Προστασίας Ζώων Συντροφιάς της Διεύθυνσης Ορ-
γάνωσης και Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης του 
Υπουργείου Εσωτερικών, στο οποίο ανατίθενται και ο 
συντονισμός και η ευθύνη για τη γενικότερη πρόοδο 
στο θέμα της αντιμετώπισης των αδέσποτων ζώων συ-
ντροφιάς από τους δήμους. Το Τμήμα Προστασίας Ζώων 
Συντροφιάς της Διεύθυνσης Οργάνωσης και Λειτουργίας 
Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Υπουργείου Εσωτερικών 
έχει ιδίως τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
(α) Τη συνολική ευθύνη για την εφαρμογή της κυβερ-
νητικής πολιτικής που αφορά στη μέριμνα για τα ζώα 
συντροφιάς και τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων, 
την εποπτεία και τον συντονισμό των προγραμμάτων 
διαχείρισης αδέσποτων ζώων από τους δήμους και τον 
καθορισμό των κατάλληλων πρακτικών για τη διαχείριση 
του αριθμού των αδέσποτων ζώων.
(β) Τη μέριμνα ώστε τα επιχειρησιακά προγράμματα 
διαχείρισης αδέσποτων ζώων των δήμων να περιλαμ-
βάνουν υποχρεωτικά δράσεις για:
(βα) τη στείρωση των αδέσποτων ζώων,(ββ) την ηλεκτρονική σήμανση των αδέσποτων ζώων 
και την καταγραφή τους στο ΕΜΖΣ,
(βγ) την κτηνιατρική φροντίδα των αδέσποτων ζώων,
(βδ) την περισυλλογή των αδέσποτων ζώων, καθώς και 
τη φιλοξενία τους σε καταφύγια και αναδόχους,
(βε) την υιοθεσία αδέσποτων ζώων,
(βστ) τη μέριμνα και την παρακολούθηση των αδέ-
σποτων ζώων τα οποία έχουν εμβολιαστεί, στειρωθεί, 
σημανθεί ηλεκτρονικά και έχουν επανενταχθεί στο οι-
κείο περιβάλλον εντός των διοικητικών ορίων του δήμου 
στον οποίο περισυλλέχθηκαν.
4. Αρμόδιοι φορείς εκτέλεσης της σήμανσης και της 
καταγραφής των ζώων συντροφιάς και των ιδιοκτητών 
τους στο ΕΜΖΣ ορίζονται οι κτηνίατροι που πληρούν 
τους όρους των παρ. 6 και 7 του άρθρου 4. Οι φορείς 
αυτοί έχουν τις κάτωθι αρμοδιότητες:
(α) Τη διενέργεια της σήμανσης σε σκύλους και γάτες 
με χρήση των κατάλληλων μέσων ηλεκτρονικής σήμαν-
σης, την καταχώριση των στοιχείων των ζώων αυτών και 
των ιδιοκτητών τους στο ΕΜΖΣ, καθώς και τη διαρκή 
ενημέρωσή του Μητρώου αυτού.
(β) Την ενημέρωση του ηλεκτρονικού βιβλιαρίου του 
ζώου συντροφιάς, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 4.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9434 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
(γ) Την έκδοση και την υπογραφή εκτυπωμένου αντι-
γράφου από το ηλεκτρονικό βιβλιάριο του ζώου, σε κάθε 
περίπτωση που το χρειάζεται ο ιδιοκτήτης.
(δ) Τη λήψη γενετικού υλικού σκύλων και γατών και 
την αποστολή του στο Εργαστήριο Φύλαξης και Ανάλυ-
σης Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς του Ιδρύματος 
Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, για 
όσα ζώα δεν στειρωθούν.
(ε) Την έκδοση διαβατηρίου (εγγράφου ταυτοποίη-
σης) του ζώου συντροφιάς σύμφωνα με τον Εκτελεστικό 
Κανονισμό (ΕΕ) 577/2013 της Επιτροπής της 28ης Ιουνί-
ου 2013 για τα υποδείγματα εγγράφων ταυτοποίησης 
σχετικά με τις μη εμπορικού χαρακτήρα μετακινήσεις 
σκύλων, γατών και ικτίδων, την κατάρτιση καταλόγων 
εδαφών και τρίτων χωρών, καθώς και τη μορφή, τη δι-άταξη και τις γλωσσικές απαιτήσεις των δηλώσεων που πιστοποιούν τη συμμόρφωση με ορισμένους όρους οι 
οποίοι προβλέπονται στον Κανονισμό (ΕΕ) 576/2013 του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, καθώς 
και την καταχώριση του αριθμού διαβατηρίου στο ΕΜΖΣ.
(στ) Τη μέριμνα για την ενημέρωση, με οποιονδήποτε 
πρόσφορο τρόπο, των ιδιοκτητών για τις υποχρεώσεις 
που προβλέπονται στον παρόντα νόμο.
5. Αρμόδιες αρχές ελέγχου της εφαρμογής της κτηνια-
τρικής νομοθεσίας για τα ζώα συντροφιάς και της ορθής 
λειτουργίας του συστήματος σήμανσης και καταγραφής 
των ζώων συντροφιάς και των ιδιοκτητών τους είναι οι κτηνιατρικές υπηρεσίες των περιφερειών και των περι-
φερειακών ενοτήτων της χώρας, καθώς και οι αρμόδιες υπηρεσίες του οικείου δήμου. Οι αρχές αυτές έχουν τις 
ακόλουθες αρμοδιότητες:
(α) Τη συνεργασία με τους φορείς εκτέλεσης της σή-
μανσης και της καταγραφής των ζώων συντροφιάς για τον συντονισμό των ενεργειών τους, την παροχή τεχνι-
κών οδηγιών και κάθε είδους υποστήριξης για την πλήρη 
και ενιαία εφαρμογή της ηλεκτρονικής σήμανσης σκύ-λων και γατών.
(β) Τον έλεγχο και την εποπτεία των φορέων εκτέλεσης 
της σήμανσης και της καταγραφής των ζώων συντρο-
φιάς.
(γ) Τον έλεγχο σε τακτική βάση, καθώς και μετά από 
υποβολή καταγγελιών, των καταφυγίων στα οποία δια-
μένουν ζώα συντροφιάς, προκειμένου να εξακριβωθεί 
εάν τηρούνται οι κανόνες ευζωίας και οι λοιποί όροι που 
τίθενται από τη νομοθεσία.
6. Αρμόδια όργανα ελέγχου και βεβαίωσης των παρα-
βάσεων του άρθρου 35 είναι οι υπάλληλοι της Ελληνικής 
Αστυνομίας, της Δημοτικής Αστυνομίας, της Εθνικής Αρ-
χής Διαφάνειας, της Διυπηρεσιακής Μονάδας Ελέγχου 
Αγοράς του ν. 4712/2020 (Α’ 146), της Δασικής Υπηρε-
σίας, των τελωνειακών αρχών, του Λιμενικού Σώματος - 
Ελληνικής Ακτοφυλακής, των αρμοδίων υπηρεσιών 
των δήμων, του Υπουργείου Εσωτερικών, καθώς και οι ιδιωτικοί φύλακες θήρας των αναγνωρισμένων από το 
Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας κυνηγετικών 
οργανώσεων. Για τις παραβάσεις της περ. γ’ της παρ. 10 και της παρ. 15 του άρθρου 8, καθώς και της παρ. 6 του 
άρθρου 17, αρμόδια όργανα ελέγχου και βεβαίωσης στα σημεία εισόδου της χώρας από χώρες εκτός της Ευρωπα-
ϊκής Ένωσης, είναι οι τελωνειακές αρχές της Ανεξάρτητης 
Αρχής Δημοσίων Εσόδων.
7. Αρμόδιος φορέας για τη δημιουργία, την τήρηση 
και τη διαχείριση του ΕΜΖΣ και των υποΜητρώων που 
περιλαμβάνονται σε αυτό ορίζεται η Γενική Γ ραμματεία 
Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης 
(Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ.) του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, 
η οποία συνεργάζεται με τη Διεύθυνση Ηλεκτρονικής 
Διακυβέρνησης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης 
και Τροφίμων, καθώς και με το Τμήμα Προστασίας Ζώων 
Συντροφιάς της Διεύθυνσης Οργάνωσης και Λειτουργίας 
Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Υπουργείου Εσωτερικών.
8. Αρμόδια αρχή για τα θέματα που αφορούν στα ζώα 
εργασίας των ενόπλων δυνάμεων είναι το Υπουργείο 
Εθνικής Άμυνας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’
ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΗΤΡΩΟΥ ΖΩΩΝ -ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ
Άρθρο 4
Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ)
1. Στη Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. του Υπουργείου Ψηφιακής Δια-
κυβέρνησης τηρείται διαδικτυακή ηλεκτρονική βάση 
σήμανσης και καταγραφής σκύλων και γατών και των 
ιδιοκτητών τους, με την ονομασία «Εθνικό Μητρώο 
Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ)». Το ΕΜΖΣ δύναται να δια-
λειτουργήσει μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας 
της Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. με όλα τα Μητρώα του δημοσίου τομέα, 
καθώς και αντίστοιχες βάσεις δεδομένων άλλων κρατών 
μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2. Πιστοποιημένοι χρήστες του ΕΜΖΣ είναι:
(α) Οι κτηνίατροι για την καταγραφή των ζώων συντρο-
φιάς και των ιδιοκτητών τους. Η ιδιότητά τους ταυτοποι-
είται μέσω διαλειτουργικότητας με το Μητρώο του Γεω-
τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΓΕΩΤΕΕ). Τα πρόσωπα 
της παρούσας περίπτωσης οφείλουν να ενημερώνουν το 
ΕΜΖΣ με τα λοιπά στοιχεία ταυτοποίησής τους.
(β) Οι αρμόδιοι υπάλληλοι του Πανελλήνιου Κτηνια-
τρικού Συλλόγου.
(γ) Οι αρμόδιοι υπάλληλοι των δήμων για τις ανάγκες 
παρακολούθησης και εφαρμογής του προγράμματος 
διαχείρισης των αδέσποτων ζώων, την κατάρτιση προ-γραμμάτων για τα δεσποζόμενα ζώα, καθώς και για τις ανάγκες καταχώρισης και επικαιροποίησης ατελώς των στοιχείων των δημοτών και των κατοίκων τους και των σχετικών μεταβολών τους.
(δ) Οι αρμόδιοι υπάλληλοι της Γενικής Διεύθυνσης 
Κτηνιατρικής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης 
και Τροφίμων.
(ε) Οι αρμόδιοι υπάλληλοι του Τμήματος Προστασί-
ας Ζώων Συντροφιάς της Διεύθυνσης Οργάνωσης και 
Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Υπουργείου 
Εσωτερικών.
(στ) Οι αρμόδιοι υπάλληλοι των οργάνων ελέγχου και 
βεβαίωσης των παραβάσεων της παρ. 6 του άρθρου 3.
(ζ) Οι κτηνίατροι των ενόπλων δυνάμεων και των σω-
μάτων ασφαλείας.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9435 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
(η) Οι αρμόδιοι υπάλληλοι της Γενικής Διεύθυνσης 
Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
3. Στο ΕΜΖΣ καταχωρίζονται από τους εξουσιοδοτη-
μένους κτηνιάτρους τα στοιχεία που αφορούν:
(α) Στην ταυτοποίηση των σκύλων και των γατών, όπως 
ο μοναδικός κωδικός ηλεκτρονικής σήμανσης, το έγγρα-
φο ταυτοποίησης (διαβατήριο) εφόσον έχει εκδοθεί, το 
φύλο, το χρώμα, η φυλή, η ένδειξη και η ημερομηνία 
στείρωσης ή η ένδειξη και η ημερομηνία αποστολής 
γενετικού υλικού (DNA) του ζώου στο Εργαστήριο Φύ-
λαξης και Ανάλυσης Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς 
του άρθρου 13, οι εμβολιασμοί και η ημερομηνία κάθε 
εμβολιασμού, ο μοναδικός κωδικός ηλεκτρονικής σή-
μανσης του θηλυκού γεννήτορα, εφόσον υπάρχει, τα 
αποτελέσματα εργαστηριακών εξετάσεων και, σε πε-
ρίπτωση θετικού αποτελέσματος εξέτασης λεϊσμανίω-
σης, ο τίτλος των αντισωμάτων, καθώς και κάθε άλλο 
μεταδοτικό νόσημα υποχρεωτικής δήλωσης σύμφωνα 
με το π.δ. 41/2006 (Α’ 44), η απώλεια ή η εύρεση δεσπο-
ζόμενου σκύλου ή γάτας και οι αντίστοιχες ημερομηνίες, 
ο θάνατος, η ημερομηνία και η αιτία θανάτου. Επίσης, 
καταχωρείται φωτογραφία του ζώου, αναφέρεται εάν το 
ζώο συντροφιάς είναι σκύλος βοήθειας, σκύλος εργασίας 
ή ζώο θεραπείας και αναγράφονται τυχόν κληρονομικές 
παθήσεις που καθιστούν την αναπαραγωγή επικίνδυνη 
για τα ίδια τα ζώα ή τους απογόνους τους, οπότε και 
επιβάλλεται σε κάθε περίπτωση η στείρωση του ζώου.
(β) Στην ταυτοποίηση του ιδιοκτήτη ή του αναδόχου 
του ζώου συντροφιάς, όπως το ονοματεπώνυμο, η δι-
εύθυνση, ο αριθμός φορολογικού Μητρώου (ΑΦΜ), 
το τηλέφωνο και ο αριθμός ταυτότητας ή διαβατηρί-
ου ή ισοδύναμου δημοσίου εγγράφου. Η καταχώριση 
και η επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρα-
κτήρα των ανωτέρω φυσικών προσώπων γίνεται σύμ-
φωνα με τον ν. 4624/2019 (Α’ 137) και τον Κανονισμό 
(ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016 για την προστα-
σία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας 
των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την 
ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την 
κατάργηση της Οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός 
για την Προστασία Δεδομένων) (L 119). Κατ’ εξαίρεση, 
για ζώα θεραπείας, ζώα επιχειρήσεων εκτροφής, ανα-
παραγωγής και εμπορίας ζώων συντροφιάς, σκύλους 
βοήθειας, φύλαξης, έρευνας και διάσωσης, καθώς και 
για σκύλους που χρησιμοποιούνται από τις ένοπλες δυ-
νάμεις, τα σώματα ασφαλείας και τις διωκτικές αρχές της 
Α.Α.Δ.Ε. και του Υπουργείου Οικονομικών, είναι δυνατόν 
η καταχώριση στο ΕΜΖΣ να γίνεται στο όνομα νομικού 
προσώπου. Στην περίπτωση αυτή, υπεύθυνος για την 
ευζωία του ζώου είναι το φυσικό πρόσωπο που ορίζεται 
με απόφαση του αρμοδίως αποφασίζοντος οργάνου και, 
αν δεν έχει οριστεί τέτοιο, ο νόμιμος εκπρόσωπος του 
νομικού προσώπου. Το πρόσωπο αυτό και η ιδιότητά 
του καταγράφονται στο έγγραφο ταυτοποίησης και στο 
ΕΜΖΣ και το ανωτέρω πρόσωπο λογίζεται ως ιδιοκτήτης 
του ζώου όσον αφορά στα δικαιώματα και τις υποχρεώ-
σεις που απορρέουν από την ιδιότητα αυτή.(γ) Στον τρόπο απόκτησης του δεσποζόμενου ζώου 
(σκύλου ή γάτας). Ως τρόπος απόκτησης θεωρείται και η 
αλλαγή του ιδιοκτήτη δεσποζόμενου ζώου συντροφιάς, 
καθώς και η εύρεση αδέσποτου (σημασμένου ή μη) ημί-
αιμου ζώου συντροφιάς.
(δ) Αν πρόκειται για ζώο εκτροφής, επιπλέον στον 
αριθμό έγκρισης του εκτροφέα, την καταγραφή γεννών 
ανά θηλυκό ζώο εκτροφής, καθώς και την καταγραφή 
κάθε απογόνου και του αριθμού σήμανσης αυτού.
4. Στο ΕΜΖΣ καταχωρούνται και οι αδέσποτοι σκύλοι 
και γάτες, με την αναγραφή όσων από τα στοιχεία της 
περ. α’ της παρ. 3 είναι διαθέσιμα. Οι αδέσποτοι σκύλοι 
και γάτες σημαίνονται με την ένδειξη «αδέσποτο» και τα 
στοιχεία του δήμου στην περιφέρεια του οποίου περισυ-
νελέγησαν ή του φιλοζωικού σωματείου ή φιλοζωικής 
οργάνωσης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ή του ιδιώτη 
που διαθέτει αδειοδοτημένο καταφύγιο ή καταφύγιο 
που πληροί τις προδιαγραφές των άρθρων 28 και 29, 
εφόσον το ζώο θα φιλοξενηθεί εκεί. Εάν το αδέσποτο 
ζώο φιλοξενείται από ανάδοχο, καταγράφονται και τα 
στοιχεία αυτού.
5. Εκτός από τα στοιχεία της παρ. 3, στο ΕΜΖΣ δημι-
ουργούνται και λειτουργούν τα υποΜητρώα της παρ. 23 
του άρθρου 2.
6. Η ηλεκτρονική σήμανση, η καταγραφή και η έκδοση 
εγγράφου ταυτοποίησης του ζώου συντροφιάς πραγμα-
τοποιούνται από κτηνιάτρους που έχουν πιστοποιηθεί 
σύμφωνα με την παρ. 7 και ασκούν νόμιμα το κτηνιατρι-
κό επάγγελμα στην Ελλάδα, καθώς και από εθελοντές 
κτηνιάτρους, υπηκόους των κρατών μελών της Ευρωπα-
ϊκής Ένωσης, οι οποίοι παρέχουν προσωρινά και περι-
στασιακά τις κτηνιατρικές υπηρεσίες τους στην Ελλάδα, 
και συγκεντρώνουν όλες τις προϋποθέσεις, προκειμένου 
να ασκήσουν νόμιμα το επάγγελμα του κτηνιάτρου στην 
Ελλάδα και οι οποίοι οφείλουν να υποβάλουν σχετική 
δήλωση στο Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΓΕΩΤΕΕ). 
Ο κτηνίατρος, κατά την τοποθέτηση της ηλεκτρονικής 
σήμανσης, μεριμνά για την πλήρη και ακριβή ενημέρωση 
όλων των πληροφοριών που καταχωρούνται στο ΕΜΖΣ.
7. Η πιστοποίηση των κτηνιάτρων πραγματοποιείται με 
την ηλεκτρονική υποβολή αίτησης και τη χορήγηση στον 
αιτούντα κτηνίατρο κωδικού πρόσβασης στο ΕΜΖΣ. Η 
πιστοποίηση των κτηνιάτρων των περιφερειακών ενο-
τήτων της Χώρας και των κτηνιάτρων που υπηρετούν ή 
συνεργάζονται με δήμους είναι υποχρεωτική.
8. Εκτός από τους χρήστες της παρ. 2, διαβαθμισμένη 
πρόσβαση στο ΕΜΖΣ έχουν:
(α) Οι αρχές, οι φορείς και τα όργανα των παρ. 1 έως 6 
του άρθρου 3, για την άσκηση των αρμοδιοτήτων που τους ανατίθενται με τον παρόντα.
(β) Οι ιδιοκτήτες δεσποζόμενων ζώων, με τη χρήση 
προσωπικών κωδικών, για την ενημέρωσή τους σχετικά 
με το σύνολο των δεδομένων των ζώων τους που έχουν 
καταχωρηθεί στο ΕΜΖΣ, την εκτύπωση αντιγράφου του 
ηλεκτρονικού βιβλιαρίου, καθώς και την επικαιροποίηση 
των στοιχείων επικοινωνίας τους. Με την ίδια διαδικα-
σία μπορεί να δηλωθεί, κατά περίπτωση, η απώλεια ή η εύρεση δεσποζόμενου σκύλου ή γάτας.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9436 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
9. Για την πραγματοποίηση της ηλεκτρονικής σήμαν-
σης ή την έκδοση διαβατηρίου, το πρόσωπο που θα κα-
ταχωρηθεί ως ιδιοκτήτης ή ανάδοχος του δεσποζόμενου 
ζώου συντροφιάς υποχρεούται να επιδεικνύει στον πι-
στοποιημένο κτηνίατρο την αστυνομική του ταυτότητα ή 
το διαβατήριό του ή άλλο ισοδύναμο δημόσιο έγγραφο, 
για την επαλήθευση των στοιχείων και την αντιστοίχιση 
με αυτά του μοναδικού κωδικού σήμανσης του ζώου. 
Δεν δύναται να καταχωρηθεί ως ιδιοκτήτης ή ανάδο-
χος δεσποζόμενου ζώου συντροφιάς πρόσωπο το οποίο 
δεν έχει συμπληρώσει το δέκατο όγδοο (18ο) έτος της ηλικίας του.
10. Ο διενεργών τη σήμανση πιστοποιημένος κτηνία-
τρος χορηγεί ατελώς στον ιδιοκτήτη ή τον ανάδοχο του 
ζώου βεβαίωση ηλεκτρονικής σήμανσης και καταγρα-
φής, στην οποία αναγράφονται ο αριθμός σήμανσης του 
ζώου, τα χαρακτηριστικά του (φύλο, χρώμα, φυλή) και 
τα στοιχεία του ιδιοκτήτη ή του αναδόχου (ονοματεπώ-
νυμο, διεύθυνση, τηλέφωνο και αριθμός ταυτότητας ή 
διαβατηρίου ή άλλου ισοδύναμου δημοσίου εγγράφου). 
Η βεβαίωση ηλεκτρονικής σήμανσης και καταγραφής 
εκτυπώνεται από το ΕΜΖΣ.
11. Η συμπλήρωση των στοιχείων του διαβατηρίου 
πραγματοποιείται και χειρόγραφα. Ο μοναδικός κωδικός 
της ηλεκτρονικής σήμανσης του ζώου εγγράφεται στο διαβατήριο χειρόγραφα ή με την ετικέτα ταυτοποίησης 
(sticker) και φέρει υποχρεωτικά σφραγίδα και υπογραφή 
κτηνιάτρου.
12. Η ηλεκτρονική σήμανση κάθε σκύλου και γάτας, 
η καταχώρισή τους στο ΕΜΖΣ, καθώς και η καταχώριση 
κάθε μεταβολής είναι υποχρεωτικές. Ο ιδιοκτήτης ή ο 
ανάδοχος του ζώου συντροφιάς (σκύλου ή γάτας) υπο-
χρεούται να ενημερώνει τον κτηνίατρο ή τον αρμόδιο 
υπάλληλο του δήμου, για τη μεταβολή των στοιχείων 
που έχουν καταχωρισθεί στο ΕΜΖΣ και αφορούν είτε 
τον ίδιο (όπως ονοματεπώνυμο, διεύθυνση, τηλέφωνο, 
αριθμό ταυτότητας ή διαβατηρίου ή άλλου ισοδύναμου 
δημοσίου εγγράφου), είτε το ζώο συντροφιάς (σκύλο ή γάτα) του οποίου είναι ιδιοκτήτης ή ανάδοχος, το αργό-
τερο εντός προθεσμίας δέκα (10) εργασίμων ημερών 
από τη μεταβολή. Κατ’ εξαίρεση, η απώλεια και η εύρε-
ση δηλώνονται εντός προθεσμίας δύο (2) εργασίμων 
ημερών από το σχετικό γεγονός. Σε περίπτωση αλλαγής 
ιδιοκτήτη, ενημερώνονται αναλόγως από τον κτηνίατρο 
το ΕΜΖΣ και το διαβατήριο του ζώου. Σε περίπτωση μό-νιμης μετεγκατάστασης του ιδιοκτήτη και του ζώου του εκτός Ελλάδος, η διαγραφή του ζώου συντροφιάς από 
το ΕΜΖΣ πραγματοποιείται αποκλειστικά με την επίδειξη 
σχετικού αποδεικτικού εγγράφου, το οποίο έχει εκδοθεί 
από δημόσια αρχή, πάροχο υπηρεσιών κοινής ωφέλειας 
ή χρηματοπιστωτικό ίδρυμα της χώρας μετεγκατάστα-σης.
13. Η δαπάνη της σήμανσης και της καταγραφής των 
δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς βαρύνει τον ιδιοκτήτη 
τους και των αδέσποτων τον οικείο δήμο. Τα φιλοζωικά 
σωματεία και οι φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπι-
κού χαρακτήρα και οι ιδιοκτήτες ή ανάδοχοι ζώων που 
ανήκουν σε ευαίσθητες και ευπαθείς κοινωνικές ομάδες 
καθώς και οι ιδιοκτήτες σκύλων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την φύλαξη ποιμνίων (ποιμενικών) 
μπορούν, εφόσον επιθυμούν, να σημαίνουν, να κατα-
γράφουν, να στειρώνουν και να εμβολιάζουν τα ζώα 
συντροφιάς τους δωρεάν στα κτηνιατρεία των δήμων 
ή στους ειδικά διαμορφωμένους χώρους των δήμων, των 
διαδημοτικών κέντρων και των κτηνιατρικών υπηρεσιών 
των περιφερειών της χώρας ή από συμβεβλημένους με 
τον δήμο παρέχοντες κτηνιατρικές υπηρεσίες. Στις ομά-
δες του δευτέρου εδαφίου συμπεριλαμβάνονται ιδίως 
άτομα με αναπηρία, πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, μονογονεϊκές 
οικογένειες, άνεργοι εγγεγραμμένοι στα Μητρώα του 
Ο.Α.Ε.Δ. και διαβιούντες με το ελάχιστο εγγυημένο εισό-
δημα. Επίσης, οι δήμοι δύνανται να χορηγούν δωρεάν 
τροφή και φάρμακα στα φιλοζωικά σωματεία και στις 
φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα 
με τα οποία συνεργάζονται, καθώς και στους αναδόχους.
14. Η σήμανση και η ταυτοποίηση των ζώων συ-
ντροφιάς πραγματοποιούνται με την τοποθέτηση στην 
αριστερή εξωτερική πλευρά του τράχηλου του ζώου συστήματος ηλεκτρονικής αναγνώρισης (αποκριτής 
πομποδέκτης), το οποίο είναι παθητική συσκευή ανα-
γνώρισης ραδιοσυχνότητας μόνο για ανάγνωση, σύμ-
φωνο με το πρότυπο ISO 11784 και τεχνολογίας HDX ή 
FDX_B, μπορεί να αναγνωστεί από συσκευή ανάγνωσης 
συμβατή με το πρότυπο ISO 11785 και καταχωρείται 
στο ΕΜΖΣ. Οι προμηθευτές του ηλεκτρονικού μέσου 
σήμανσης, λιανικής ή χονδρικής πώλησης, υποχρεού-
νται να διαθέτουν στην ελληνική αγορά ηλεκτρονικό 
μέσο σήμανσης σύμφωνο με τις παραπάνω απαιτήσεις με οδηγίες χρήσης και στην ελληνική γλώσσα. Ζώα που προέρχονται από τρίτες χώρες και φέρουν ηλεκτρονική σήμανση μη συμβατή με το πρότυπο ISO 11784, σημαί-
νονται και με νέο συμβατό μέσο, εφόσον παραμένουν 
στην Ελλάδα μόνιμα ή προσωρινά για χρονικό διάστημα 
μεγαλύτερο των ενενήντα (90) ημερών.
15. Οι κτηνίατροι που πραγματοποιούν την ηλεκτρο-
νική σήμανση των ζώων συντροφιάς υποχρεούνται να 
ελέγχουν τη λειτουργικότητα των μέσων ηλεκτρονικής 
σήμανσης πριν από την τοποθέτησή τους στο σώμα 
του ζώου και να χρησιμοποιούν μέσα ηλεκτρονικής 
σήμανσης που πληρούν τις προδιαγραφές της παρ. 14. 
Σε περίπτωση καταγγελίας για τη διάθεση ή τη χρήση 
μέσων ηλεκτρονικής σήμανσης που δεν πληρούν τις 
προδιαγραφές της παρ. 14, τα πρόσωπα που διαθέτουν 
ή χρησιμοποιούν αυτά υποχρεούνται να παρέχουν στα 
αρμόδια όργανα ελέγχου και βεβαίωσης παραβάσεων 
της παρ. 6 του άρθρου 3 πλήρη αποδεικτικά στοιχεία για 
τη συμμόρφωσή τους με την παρ. 14.
16. Σε περίπτωση που αδέσποτο ζώο, καταχωρημένο 
στο ΕΜΖΣ, δεν έχει δώσει σημεία ζωής, η εξαφάνισή του 
δηλώνεται στο ΕΜΖΣ από τον οικείο δήμο. Αν το εξαφα-
νισμένο αδέσποτο ζώο δεν έχει δώσει σημεία ζωής για 
περίοδο τουλάχιστον πέντε (5) ετών από την ημερομηνία 
καταχώρισης της εξαφάνισής του στο ΕΜΖΣ, τότε δηλώ-
νεται ο θάνατος του αδέσποτου ζώου και ως αιτία θανά-
του εγγράφεται το εξής: «5+ χρόνια χωρίς σημεία ζωής».
17. Για την αναγνώριση των ιδιοκτητών δεσποζόμε-
νων ζώων συντροφιάς τα οποία φέρουν ηλεκτρονική 
σήμανση, για τον έλεγχο του διαβατήριου τους και για 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9437 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
τον εν γένει έλεγχο της τήρησης των υποχρεώσεων του 
παρόντος, οι δήμοι, οι περιφέρειες, και τα αρμόδια όργα-
να ελέγχου και βεβαίωσης παραβάσεων της παρ. 6 του 
άρθρου 3 εφοδιάζονται με τους κατάλληλους ανιχνευτές 
με μέριμνα και δαπάνες του οικείου φορέα ή οργάνου.
18. Η Διεύθυνση Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης του 
Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων συνε-
πικουρεί τη Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. του Υπουργείου Ψηφιακής Δια-κυβέρνησης σε κάθε αναγκαίο θέμα για την υλοποίηση 
του ΕΜΖΣ και συνεργάζεται για τη μετάπτωση των δεδο-
μένων από την υπάρχουσα «Διαδικτυακή Ηλεκτρονική 
Βάση» που περιλαμβάνει τους κωδικούς σήμανσης, τα 
στοιχεία των ιδιοκτητών και των ζώων συντροφιάς που 
έχει καταγράψει από την ημερομηνία ανάθεσης σε αυτό 
της τήρησης της «Διαδικτυακής Ηλεκτρονικής Βάσης» 
μέχρι την ημερομηνία παράδοσής της στη Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. 
του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
19. Οι σκύλοι εργασίας των ενόπλων δυνάμεων εξαι-
ρούνται της καταχώρισης στο ΕΜΖΣ και καταχωρούνται 
σε ειδικό Μητρώο ζώων εργασίας των ενόπλων δυνά-
μεων. Η καταχώρισή τους στο ΕΜΖΣ πραγματοποιείται 
μόνο μετά την έξοδό τους από τη στρατιωτική υπηρεσία 
για οποιονδήποτε λόγο και την υιοθεσία τους από προ-σωπικό των ενόπλων δυνάμεων ως ζώων συντροφιάς.
Άρθρο 5
Έγγραφο ταυτοποίησης (διαβατήριο)
1. Το διαβατήριο, που εκδίδεται σύμφωνα με το υπό-
δειγμα του Μέρους Ι’ του Παραρτήματος ΙΙΙ του Εκτε-
λεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 577/2013 είναι το μοναδικό 
έγγραφο ταυτοποίησης των σκύλων και γατών. Τα βιβλι-
άρια υγείας που έχουν εκδοθεί πριν την έναρξη ισχύος 
του παρόντος παραμένουν σε ισχύ.
2. Το διαβατήριο εκδίδεται από εξουσιοδοτημένο 
κτηνίατρο με δικαιούχο αποκλειστικά φυσικό πρόσω-
πο αφού:
α) ο κτηνίατρος επαληθεύσει, ότι το ζώο συντροφιάς 
φέρει την προβλεπόμενη σήμανση και
β) ο κτηνίατρος συμπληρώσει δεόντως τα τμήματα Ι 
έως IV και σφραγίσει το τμήμα ΙΙΙ με διαφανή αυτοκόλ-λητη μεμβράνη. Το τμήμα V του διαβατηρίου συμπλη-ρώνεται μόνο εφόσον το ζώο έχει συμπληρώσει την κα-
τώτατη ηλικία, στην οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί ο 
αντιλυσσικός εμβολιασμός. Στη περίπτωση αυτήν, κάθε 
αντιλυσσικός εμβολιασμός καλύπτεται με διαφανή αυ-τοκόλλητη μεμβράνη.
3. Ο εξουσιοδοτημένος κτηνίατρος που εκδίδει το 
έγγραφο ταυτοποίησης ενημερώνει σχετικά το ΕΜΖΣ.
4. Τα διαβατήρια διανέμονται ονομαστικά, κατόπιν 
ενημέρωσης του Πανελληνίου Κτηνιατρικού Συλλόγου και δεν μεταβιβάζονται σε άλλο φυσικό πρόσωπο. Στην περίπτωση που το διαβατήριο εκδίδεται για αδέσποτο, 
ως ιδιοκτήτης αναγράφεται: (α) το φυσικό πρόσωπο του 
άρθρου 40 ή (β) ο ανάδοχος του ζώου ή (γ) ο υπεύθυ-νος του καταφυγίου ή του φιλοζωικού σωματείου ή της 
φιλοζωικής οργάνωσης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.
5. Ο Πανελλήνιος Κτηνιατρικός Σύλλογος διανέμει τα 
κενά έγγραφα ταυτοποίησης μόνο σε εξουσιοδοτημέ-
νους κτηνιάτρους και είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει το Αποθετήριο Διαβατηρίων του ΕΜΖΣ με το ονοματε-
πώνυμο και τα στοιχεία επικοινωνίας των εξουσιοδο-
τημένων κτηνιάτρων, με μνεία του αριθμού των διαβα-
τηρίων, καθώς και με την ημερομηνία διάθεσης αυτών.
6. Ειδικώς, για τους σκύλους εργασίας των ενόπλων 
δυνάμεων εκδίδεται διαβατήριο μόνο όταν απαιτείται 
η έξοδός τους από τη Χώρα.
Άρθρο 6
Ταυτοποίηση ζώων συντροφιάς
1. Τα όργανα ελέγχου και βεβαίωσης παραβάσεων της 
παρ. 6 του άρθρου 3, καθώς και οι δικαστικές αρχές, μπο-
ρούν να αιτηθούν από το Εργαστήριο Φύλαξης και Ανά-
λυσης Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς (ΕΦΑΓΥΖΣ) 
την ταυτοποίηση γεννητόρων μη σημασμένων ζώων 
συντροφιάς, τα οποία έχουν εγκαταλειφθεί, κακοποιηθεί, 
εντοπίζονται νεκρά ή όποτε άλλοτε κριθεί απαραίτητο, ιδίως για τον εντοπισμό παραβάσεων της κείμενης νο-μοθεσίας.
2. Σε περίπτωση ταυτοποίησης θηλυκών γεννητόρων 
μη σημασμένων ζώων συντροφιάς, στον ιδιοκτήτη του γεννήτορα επιβάλλονται οι ποινικές και διοικητικές κυ-ρώσεις των άρθρων 34 και 35.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’
ΥΙΟΘΕΣΙΑ ΑΔΕΣΠΟΤΩΝ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ -ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ
ΥΙΟΘΕΣΙΑΣ ΑΔΕΣΠΟΤΩΝ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ
Άρθρο 7
Υιοθεσία αδέσποτων ζώων συντροφιάς - 
Δημιουργία Πανελλήνιας Πλατφόρμας 
Υιοθεσίας Αδέσποτων Ζώων Συντροφιάς
1. Για τον σκοπό της διενέργειας υιοθεσιών, δημιουρ-
γείται και λειτουργεί στο ΕΜΖΣ Πανελλήνια Πλατφόρ-
μα Υιοθεσίας Αδέσποτων Ζώων Συντροφιάς. Κάθε ζώο 
προς υιοθεσία καταχωρείται στην πλατφόρμα αυτήν με το όνομά του, τη φωτογραφία του, την αναλυτική περι-
γραφή του, τον αριθμό ταυτοποίησης (microchip), την 
ηλικία του, το φύλο του, τα στοιχεία του υπευθύνου του 
δήμου ή του φιλοζωικού σωματείου ή οργάνωσης μη 
κερδοσκοπικού χαρακτήρα ή του καταφυγίου που με-
ριμνά για την υιοθεσία του ή του αναδόχου, εφόσον ο 
ανάδοχος το επιθυμεί, τους συνδέσμους σε άλλες ιστοσε-
λίδες ή δημόσιες σελίδες σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης 
με επιπλέον στοιχεία για το συγκεκριμένο ζώο και λοι-πές πληροφορίες. Τα ανωτέρω πρόσωπα μεριμνούν για 
την ανάρτηση των στοιχείων του αδέσποτου ζώου στην 
Πανελλήνια Πλατφόρμα Υιοθεσίας Αδέσποτων Ζώων 
Συντροφιάς και προβαίνουν σε όλες τις αναγκαίες επι-
κοινωνίες και διαδικασίες έως ότου το ζώο υιοθετηθεί.
2. Ενήλικα άτομα με κατοικία στην Ελλάδα υιοθετούν 
αδέσποτα ζώα από καταφύγιο (δημοτικό ή διαδημοτικό 
ή φιλοζωικού σωματείου ή οργάνωσης μη κερδοσκοπι-κού χαρακτήρα ή ιδιώτη φιλόζωου) ή που διαμένουν σε 
ανάδοχο, υπογράφοντας σχετική σύμβαση υιοθεσίας με 
το πρόσωπο, τα στοιχεία του οποίου έχουν καταχωρη-θεί στο ΕΜΖΣ για το συγκεκριμένο αδέσποτο ζώο. Μετά 
την ολοκλήρωση της υιοθεσίας, τα ανωτέρω πρόσωπα 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9438 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
μεριμνούν άμεσα για την επικαιροποίηση των στοιχείων 
στο ΕΜΖΣ. Επιτρέπεται, επίσης, η υιοθεσία αδέσποτου 
ημίαιμου ζώου, σημασμένου ή μη, που περισυλλέγεται 
από ενδιαφερόμενο. Για τον σκοπό αυτόν, ο ενδιαφε-
ρόμενος μεριμνά για την άμεση σήμανση του ζώου στο 
όνομά του σε περίπτωση μη σημασμένου, άλλως για τη 
μεταβολή των στοιχείων του ζώου στο ΕΜΖΣ.
3. Προς τον σκοπό της υπεύθυνης υιοθεσίας αδέσπο-
του ζώου στο εξωτερικό, οι δήμοι, καθώς και φιλοζωικά 
σωματεία και φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού 
χαρακτήρα, που έχουν καταχωρηθεί στο ΕΜΖΣ μπορούν 
να συνεργάζονται με αντίστοιχα σωματεία και οργανώ-
σεις με έδρα σε άλλα κράτη. Για την υιοθεσία αδέσποτου 
ζώου συντροφιάς από ενδιαφερόμενο νέο ιδιοκτήτη, 
φυσικό πρόσωπο ή φιλοζωικό σωματείο, που δεν είναι μόνιμος κάτοικος της Ελλάδας ή δεν έχει την έδρα του 
στην Ελλάδα, η υιοθεσία πραγματοποιείται στην Ελλάδα 
με τη σύναψη σύμβασης υιοθεσίας και την παράδοση 
του ζώου στον ενδιαφερόμενο νέο ιδιοκτήτη ή σε νό-
μιμο εκπρόσωπό του ή σε πληρεξούσιό του και η πλη-
ρεξουσιότητα αποδεικνύεται από έγγραφο με βέβαιη 
χρονολογία. Ο υπεύθυνος για την υιοθεσία ενός ζώου 
στο εξωτερικό μεριμνά για την ενημέρωση του ΕΜΖΣ 
με την ένδειξη ότι υιοθετήθηκε και τη χώρα προορι-
σμού. Για την υιοθεσία ζώου στο εξωτερικό, το οποίο 
φιλοξενείται σε καταφύγιο, η έκδοση πιστοποιητικού 
μέσω του συστήματος TRACES προϋποθέτει την τήρη-ση των οριζόμενων στον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/429 και στον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/2035. Ως τόπος προέλευσης 
του ζώου αναφέρεται η έδρα του καταφυγίου. Για την 
υιοθεσία ζώου στο εξωτερικό, το οποίο φιλοξενείται σε 
ανάδοχο, στο πιστοποιητικό που εκδίδεται μέσω του 
συστήματος TRACES αναγράφεται ως τόπος προέλευσης 
του ζώου η διεύθυνση κατοικίας του. Απαγορεύεται η 
καταβολή αντιτίμου για την πραγματοποίηση υιοθεσιών, 
εξαιρουμένων των εξόδων μετακίνησης του ζώου και 
τυχόν δαπανών σίτισης και ιατρικής φροντίδας, τα οποία 
έχει αποδεδειγμένα πραγματοποιήσει ο υπεύθυνος για 
την υιοθεσία και τα οποία αναρτώνται στην Πλατφόρμα 
της παρ. 1.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’
ΕΚΤΡΟΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ
Άρθρο 8
Εκτροφή, αναπαραγωγή
και εμπορία ζώων συντροφιάς
1. Οι επιχειρήσεις εκτροφής, αναπαραγωγής και εμπο-
ρίας ζώων συντροφιάς ιδρύονται και λειτουργούν σύμ-
φωνα με το άρθρο 3 του ν. 4711/2020 (Α’ 145), οφείλουν 
να διαθέτουν κατάλληλο ενδιαίτημα, να συμμορφώνο-
νται με τις ελάχιστες απαιτήσεις του Κανονισμού (EE) 
2019/2035 της Επιτροπής της 28ης Ιουνίου 2019 για τη 
συμπλήρωση του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/429 του Ευρω-
παϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, σχετικά με 
τους κανόνες που διέπουν τις εγκαταστάσεις στις οποίες 
διατηρούνται χερσαία ζώα και τα εκκολαπτήρια, καθώς 
και την ιχνηλασιμότητα ορισμένων δεσποζόμενων χερ-
σαίων ζώων και αυγών για επώαση (L 314), καθώς και με τον ν. 604/1977 (Α’ 163) και το π.δ. 463/1978 (Α’ 96) και 
να τηρούν όλους τους κανόνες ευζωίας, ασφάλειας και 
παροχής κατάλληλης κτηνιατρικής περίθαλψης. Ειδικά 
οι επιχειρήσεις εκτροφής, αναπαραγωγής και εμπορίας σκύλων και γατών οφείλουν, επιπλέον, να εγγράφονται 
στο ΥποΜητρώο Επαγγελματιών και Ερασιτεχνών Εκτρο-
φέων του ΕΜΖΣ.
2. Οι εκτρεφόμενοι, οι αναπαραγόμενοι ή οι προς 
πώληση σκύλοι και γάτες διαθέτουν ενημερωμένο ηλε-
κτρονικό βιβλιάριο υγείας και διαβατήριο, σημαίνονται υποχρεωτικά και καταχωρούνται στο ΕΜΖΣ.
3. Οι ερασιτέχνες εκτροφείς μπορούν να αναπαράγουν 
έως δύο (2) θηλυκούς σκύλους ή θηλυκές γάτες μία (1) 
φορά ανά έτος. Για κάθε γέννα λαμβάνουν προηγούμενη 
άδεια από τον Κυνολογικό Όμιλο Ελλάδας ή τον Σύλλογο 
Ερασιτεχνών Εκτροφέων Σκύλων Ελλάδας Ελλάδας (αν 
πρόκειται για σκύλο) ή από τον Ελληνικό Όμιλο Γάτας 
ή τον Σύλλογο Εκτροφέων Γάτος Ελλάδος (αν πρόκει-
ται για γάτα). Προϋπόθεση για τη χορήγηση της άδειας 
είναι ο έλεγχος, κατά περίπτωση, από τον Κυνολογικό 
Όμιλο Ελλάδας ή τον Σύλλογο Ερασιτεχνών Εκτροφέων Σκύλων Ελλάδας ή τον Ελληνικό Όμιλο Γάτας ή τον Σύλ-λογο Εκτροφέων Γάτας Ελλάδος, σχετικά με την πορεία της προηγούμενης γέννας που αιτήθηκε ο ερασιτέχνης 
εκτροφέας ιδίως, ως προς την περίθαλψη και εν γένει 
φροντίδα των νεογέννητων.
4. Οι ιδιοκτήτες σκύλων ή γατών μπορούν να αναπα-
ράξουν το ζώο συντροφιάς μία (1) φορά σε όλη τη ζωή 
του. Για τον σκοπό αυτόν λαμβάνουν προηγούμενη άδεια 
από την Επιτροπή της παρ. 8 του άρθρου 10, την οποία 
οφείλουν επίσης να ενημερώσουν για την πορεία της 
γέννας ιδίως, ως προς την περίθαλψη και εν γένει φρο-ντίδα των νεογέννητων.
5. Οι περιορισμοί των παρ. 3 και 4 δεν ισχύουν για τους 
επαγγελματίες εκτροφείς, καθώς και για τους σκύλους 
εργασίας των ενόπλων δυνάμεων.
6. Οι εκτροφείς τηρούν αρχείο για κάθε θηλυκό 
ζώο αναπαραγωγής, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 
2019/2035. Τα θηλυκά ζώα αναπαραγωγής καταχωρού-
νται στο ΕΜΖΣ με την ένδειξη αναπαραγωγικό ζώο.
7. Θηλυκοί σκύλοι αναπαραγωγής δεν γονιμοποιού-
νται πριν από τον δεύτερο οιστρικό κύκλο και σε καμία 
περίπτωση πριν από την παρέλευση εννέα (9) μηνών 
από τον τελευταίο τοκετό.
8. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή μετά το ένατο έτος 
της ηλικίας του ζώου συντροφιάς, καθώς και η αναπα-
ραγωγή του ίδιου ζώου συντροφιάς περισσότερες από 
έξι (6) φορές σε όλη τη ζωή του.
9. Δεν επιτρέπεται να επιλέγονται για αναπαραγωγή 
ζώα συντροφιάς, των οποίων τα ανατομικά και φυσιολο-
γικά χαρακτηριστικά ή τα χαρακτηριστικά της συμπερι-
φοράς τους μπορούν, ανάλογα με το είδος και τη φυλή, να αποδειχθούν βλαβερά για την υγεία και ευζωία του 
θηλυκού αναπαραγωγικού ζώου συντροφιάς και των 
απογόνων του.
10. Απαγορεύονται:(α) Η πώληση σκύλων και γατών σε υπαίθριους δημό-
σιους χώρους, συμπεριλαμβανόμενων των υπαίθριων 
αγορών.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9439 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
(β) Η πώληση ζώων συντροφιάς με ηλικία μικρότερη 
των δώδεκα (12) εβδομάδων.
(γ) Η εισαγωγή, εμπορία και αναπαραγωγή σκύλων 
που είναι ακρωτηριασμένοι.
(δ) Η έκθεση σκύλων και γατών σε καταστήματα πώ-
λησης ειδών ζώων συντροφιάς (pet shops).
(ε) Η πώληση σκύλων και γατών από ηλεκτρονικά 
καταστήματα, εκτός αν αυτά ανήκουν σε νομίμως λει-
τουργούσες επιχειρήσεις εκτροφής, αναπαραγωγής και εμπορίας ζώων συντροφιάς.
11. Απαγορεύονται οι διαδικτυακές, έντυπες ή άλλες 
αγγελίες «για ζευγάρωμα» ζώων συντροφιάς.
12. Αγγελίες ή διαφημίσεις για πώληση σκύλων και γα-
τών σε έντυπα, φυλλάδια, τοιχοκολλήσεις, ιστοσελίδες ή 
στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπονται μόνο από 
τα πρόσωπα που αναφέρονται στην παρ. 1, με υποχρε-
ωτική αναφορά του αριθμού σήμανσης του ζώου, της 
ημερομηνίας και του τόπου γέννησης και παραμονής 
του ζώου, του φύλου, της φυλής, της τιμής του ζώου, 
των εμβολιασμών και αποπαρασιτώσεών του, του αριθ-
μού έγκρισης του εκτροφέα, καθώς και των στοιχείων 
επικοινωνίας του πωλητή (όνομα και επώνυμο, αριθμός 
τηλεφώνου, λογαριασμός ηλεκτρονικού ταχυδρομείου). 
Εφόσον στην αγγελία αναγράφεται ότι πρόκειται για κα-
θαρόαιμο ζώο συντροφιάς, αναρτάται υποχρεωτικά και το πιστοποιητικό καθαροαιμίας (pedigree).
13. Αγγελίες για υιοθεσία σκύλων και γατών επιτρέπο-
νται μόνο εφόσον συνοδεύονται από τον υπερσύνδε-
σμο της υιοθεσίας, που έχει αναρτηθεί στην Πανελλήνια 
Πλατφόρμα Υιοθεσίας Αδέσποτων Ζώων Συντροφιάς.
14. Για την προώθηση της υπεύθυνης ιδιοκτησίας σε 
κάθε διαφήμιση ή αγγελία τίθεται η εξής προειδοποίηση: 
«Ένα ζώο δεν είναι παιχνίδι. Πρέπει να γνωρίζετε, ότι η αγορά ή η υιοθεσία ενός ζώου είναι μια απόφαση που 
αλλάζει τη ζωή σας. Ως ιδιοκτήτης ζώου είστε νομικά 
υποχρεωμένος να διασφαλίσετε την κάλυψη όλων των 
αναγκών για την ευζωία του. Σε αντίθετη περίπτωση, 
διαπράττετε αδίκημα που τιμωρείται από τον νόμο».
15. Απαγορεύεται να εισάγονται στην Ελλάδα σκύ-
λοι και γάτες που δεν έχουν ηλεκτρονική σήμανση ή 
προέρχονται από εγκαταστάσεις που δεν πληρούν τις 
απαιτήσεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/2035. Τα στοιχεία 
σήμανσης των εισαγόμενων ζώων (κωδικός σήμανσης 
και όνομα εισαγωγέα), από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης καταγράφονται στα σημεία εισόδου στην Ελλά-
δα και ενημερώνεται απευθείας το ΕΜΖΣ.
16. Με την επιφύλαξη των παρ. 7, 8 και 9, τα προγράμ-
ματα αναπαραγωγής σκύλων εργασίας των ενόπλων 
δυνάμεων δεν υπόκεινται σε αδειοδότηση, επίβλεψη 
και έλεγχο.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε’
ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ ΖΩΟΥ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ
Άρθρο 9
Υποχρεώσεις ιδιοκτήτη ζώου συντροφιάς
1. Ο ιδιοκτήτης ζώου συντροφιάς υποχρεούται:
(α) Να στειρώσει το δεσποζόμενο ζώο συντροφιάς 
του, εφόσον είναι σκύλος ή γάτα, εντός έξι (6) μηνών από την απόκτησή του εφόσον το ζώο είναι άνω του ενός (1) 
έτους. Σε περίπτωση απόκτησης ζώου κάτω του ενός 
(1) έτους, η στείρωση λαμβάνει χώρα μέσα στους έξι (6) 
πρώτους μήνες από τη συμπλήρωση του πρώτου (1ου) 
έτους. H προθεσμία των προηγούμενων εδαφίων μπορεί 
να διαφοροποιείται ανάλογα με τη φυλή του ζώου και 
άλλα ειδικά χαρακτηριστικά του, μετά από εμπεριστα-
τωμένη γνωμάτευση κτηνιάτρου. Η στείρωση δεν είναι 
υποχρεωτική για ζώα για τα οποία έχει αποσταλεί δείγμα 
γενετικού υλικού (DNA) τους στo Εργαστήριο Φύλαξης 
και Ανάλυσης Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς του 
άρθρου 13.
Σε περίπτωση, που ο ιδιοκτήτης ζώου δεν στειρώσει το 
ζώο συντροφιάς του ή δεν αποστείλει δείγμα γενετικού 
υλικού (DNA) στο Εργαστήριο Φύλαξης και Ανάλυσης 
Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς, επιβάλλεται το 
πρόστιμο του άρθρου 35 και χορηγείται στον ιδιοκτήτη 
τρίμηνη προθεσμία για να προβεί στη στείρωση ή την 
αποστολή δείγματος γενετικού υλικού του ζώου. Σε πε-ρίπτωση που και αυτή η προθεσμία παρέλθει άπρακτη, επιβάλλεται εκ νέου το πρόστιμο.
Η υποχρέωση του ιδιοκτήτη για στείρωση του δεσπο-
ζόμενου ζώου συντροφιάς ή για αποστολή δείγματος 
γενετικού υλικού του (DNA) άρχεται την 1η.3.2022. Τα 
πρόστιμα του άρθρου 35 για την παράβαση της ως 
άνω υποχρέωσης επιβάλλονται από την 1η.9.2022. Κατ’ 
εξαίρεση, η στείρωση δεν είναι υποχρεωτική για τους 
σκύλους εργασίας των ενόπλων δυνάμεων.
(β) Να σημάνει και να καταγράψει το ζώο του στο 
ΕΜΖΣ, εφόσον αυτό είναι σκύλος ή γάτα, πριν το ζώο 
εγκαταλείψει τον τόπο γέννησής του και οπωσδήποτε 
εντός προθεσμίας δύο (2) μηνών από τη γέννηση αυ-
τού και σε κάθε άλλη περίπτωση απόκτησης, εντός της προθεσμίας της παρ. 12 του άρθρου 4.
(γ) Να τηρεί τις προθεσμίες της παρ. 12 του άρθρου 4 
για την ενημέρωση του ΕΜΖΣ, σε κάθε περίπτωση που 
υπάρχει ανάγκη καταχώρισης ή μεταβολής στοιχείων 
που αφορούν τον ίδιο ή το ζώο συντροφιάς του, εφόσον 
αυτό είναι σκύλος ή γάτα.
(δ) Να μεριμνά για τον ετήσιο εμβολιασμό του ζώου, 
εφόσον αυτός προβλέπεται, και την κτηνιατρική εξέτασή 
του, η οποία αποδεικνύεται από το ηλεκτρονικό βιβλιά-ριο υγείας ή το διαβατήριο του ζώου, εφόσον διαθέτει.
(ε) Να τηρεί τους κανόνες ευζωίας του ζώου συντρο-
φιάς, να μεριμνά για την αναγκαία κτηνιατρική περίθαλ-
ψή του, την εξασφάλιση άνετου, υγιεινού και κατάλληλου 
καταλύματος, προσαρμοσμένου στον φυσικό τρόπο δια-
βίωσης του ζώου, το οποίο να του επιτρέπει να βρίσκεται 
στη φυσική του στάση, χωρίς να εμποδίζονται οι φυσικές 
του κινήσεις και η δυνατότητα για πραγματοποίηση της απαραίτητης για την υγεία και την ευζωία του άσκησης.
(στ) Να εφοδιάζεται με το διαβατήριο του ζώου του, 
εάν πρόκειται να ταξιδέψει με αυτό στο εξωτερικό και να 
μεριμνά για την ενημέρωσή του, σε περίπτωση μεταβο-λής των στοιχείων του ιδιοκτήτη ή του ζώου.
(ζ) Να μην εγκαταλείπει το ζώο συντροφιάς του.
Σε περίπτωση που επιθυμεί να το αποχωριστεί, και 
εφόσον δεν έχει βρει νέο ιδιοκτήτη, υποχρεούται να γνωστοποιεί την πρόθεσή του αυτήν στην αρμόδια 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9440 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
υπηρεσία του δήμου του τόπου της μόνιμης κατοικίας 
του προκειμένου, με μέριμνα του δήμου, να αναρτηθεί 
προς υιοθεσία στην Πανελλήνια Πλατφόρμα Υιοθεσί-
ας Αδέσποτων Ζώων Συντροφιάς για χρονικό διάστη-
μα δύο (2) μηνών, εφόσον πρόκειται για σκύλο ή γάτα. Ακολούθως, και εφόσον δεν βρεθεί νέος ιδιοκτήτης, το 
παραδίδει αποκλειστικά στην αρμόδια υπηρεσία του 
δήμου αυτού με την υπογραφή σχετικής υπεύθυνης δή-
λωσης και καταβολή ποσού τριακόσιων (300) ευρώ για 
την παράδοση, εφόσον είναι σκύλος, ή εκατό (100) ευρώ, 
εφόσον είναι γάτα ή άλλο ζώο συντροφιάς. Ειδικά για 
τους σκύλους και τις γάτες, ο πιστοποιημένος υπάλληλος 
του δήμου μεριμνά άμεσα για την ενημέρωση του ΕΜΖΣ 
ως προς τη μεταβολή αυτή και την καταγραφή του ζώου 
ως αδέσποτου με τα στοιχεία του δήμου. Ιδιοκτήτης που 
αποχωρίζεται το ζώο συντροφιάς του και το παραδίδει 
στον δήμο, στερείται της δυνατότητας απόκτησης άλλου 
ζώου συντροφιάς για χρονικό διάστημα τριών (3) ετών.
(η) Να μεριμνά για τον άμεσο καθαρισμό του περιβάλ-
λοντος από τα περιττώματα του ζώου συντροφιάς, εκτός 
αν πρόκειται για σκύλο βοήθειας, έρευνας και διάσωσης 
κατά τη διάρκεια άσκησης των καθηκόντων του, σκύλο στη διάρκεια του κυνηγιού ή σκύλο φύλαξης ποιμνίων κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των καθηκόντων τους.
(θ) Να μεριμνά, ώστε να καλύπτονται οι ελάχιστες ανά-
γκες του ζώου και το ζώο να έχει επαρκή επαφή με τον 
ίδιο ή άλλο άνθρωπο, ώστε να μην ζει σε κατάσταση 
μοναξιάς και να διατηρείται η ψυχική του υγεία, καθώς και για την εκπαίδευσή του, όταν απαιτείται.
(ι) Να μην κόβει τα αυτιά ή την ουρά του ζώου, εκτός αν 
συντρέχει ιατρικός λόγος. Επιτρέπεται η πρακτική κοπής 
μικρού τμήματος του ενός αυτιού γάτας από κτηνίατρο μετά από επέμβαση στείρωσης.
(ια) Σε κάθε περίπτωση, να διασφαλίζει ότι το ζώο συ-
ντροφιάς απολαμβάνει τις πέντε ελευθερίες που ορίζο-νται στην παρ. 2 του άρθρου 2.
2. Ο ιδιοκτήτης ή ο ανάδοχος ζώου συντροφιάς ευθύ-
νεται για οποιαδήποτε βλάβη ή ζημιά προκαλείται από 
το ζώο, σύμφωνα με το άρθρο 924 του Αστικού Κώδικα 
(π.δ. 456/1984, Α’ 164). Για τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς, 
τα οποία δεν φιλοξενούνται σε ανάδοχο, η αντίστοιχη 
ευθύνη βαρύνει το πρόσωπο, τα στοιχεία του οποίου 
έχουν καταχωρηθεί στο ΕΜΖΣ για το συγκεκριμένο ζώο 
(δήμος ή φιλοζωικό σωματείο ή φιλοζωική οργάνωση 
μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ή ιδιώτης που διαθέτουν 
καταφύγιο), εφόσον αυτοί δεν έχουν συμμορφωθεί με τις 
υποχρεώσεις τους από τον παρόντα νόμο και ιδίως, αν 
δεν έχουν στειρώσει τα ζώα αυτά, εκτός εάν καταβληθεί 
αστική αποζημίωση για την προκληθείσα βλάβη ή ζημία 
από άλλον φορέα, όπως ασφαλιστική εταιρεία. Για τα 
αδέσποτα ζώα συντροφιάς που δεν έχουν σημανθεί, η ευθύνη βαρύνει τον δήμο στα όρια του οποίου προκλή-θηκε η βλάβη ή η ζημία.
3. Εκτός από τις υποχρεώσεις των παρ. 1 και 2, ο ιδιο-
κτήτης σκύλου επιπλέον:
(α) Μεριμνά να γίνεται ο περίπατος του σκύλου πάντα 
με συνοδό.
(β) Οφείλει να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα, ώστε να 
μην εξέρχεται ελεύθερα ο σκύλος του από τον χώρο της ιδιοκτησίας του και εισέρχεται σε χώρους άλλων ιδιοκτη-
σιών ή σε κοινόχρηστους χώρους.
(γ) Για την αποφυγή ατυχημάτων, υποχρεούται κατά τη 
διάρκεια του περιπάτου να κρατάει τον σκύλο του δε-
μένο με λουρί και να βρίσκεται σε μικρή απόσταση από 
αυτόν. Η ίδια υποχρέωση ισχύει και για οποιονδήποτε 
συνοδό του ζώου. Η υποχρέωση αυτή δεν ισχύει για την 
κίνηση του σκύλου εντός πάρκων ζώων.
(δ) Οφείλει να φροντίζει να μην μένει μόνιμα δεμένος 
ο σκύλος του, και πάντως όχι πάνω από δύο (2) ώρες την 
ημέρα, εντός της ιδιοκτησίας του, ακόμα και αν η αλυσί-
δα ή το σκοινί είναι μακρύ. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις 
και εφόσον η ιδιοκτησία δεν έχει περίφραξη, επιτρέπεται 
η χρήση υπόγειου ηλεκτρονικού φράχτη.
(ε) Εφόσον ο σκύλος διαμένει μόνιμα στην αυλή ή σε 
άλλο εξωτερικό χώρο, οφείλει να παρέχει κατάλυμα για ανάπαυση, το οποίο να είναι δροσερό και σκιασμένο το 
καλοκαίρι και επαρκώς προστατευμένο από το κρύο και 
τον αέρα το χειμώνα. Το κατάλυμα για ανάπαυση πρέπει 
να προστατεύεται από τη βροχή, το χιόνι και τα λιμνά-
ζοντα ύδατα. Εφόσον ο σκύλος διαμένει σε εξωτερικό 
χώρο, ο χώρος αυτός πρέπει να καθαρίζεται τακτικά.
(στ) Οφείλει να μεριμνά, ώστε ο σκύλος να έχει ικανή 
πρόσβαση σε χώρο της αυλής ή σε άλλον εξωτερικό 
χώρο τέτοιο, ώστε ο σκύλος να έχει τη δυνατότητα κίνη-
σης και άσκησης ανάλογης με τη φυλή και την ηλικία του.
4. Εκτός από τις υποχρεώσεις των παρ. 1 και 2, ο ιδιο-
κτήτης γάτας οφείλει επιπλέον να μεριμνά, ώστε αυτή 
να μην διαβιεί σε κλουβί.
5. Απαγορεύεται η αφαίρεση του μέσου ηλεκτρονικής 
σήμανσης από τον ιδιοκτήτη του ζώου συντροφιάς ή 
από άλλο πρόσωπο ή από κτηνίατρο, χωρίς κτηνιατρι-
κή γνωμάτευση που βεβαιώνει την αναγκαιότητα της 
αφαίρεσης και εντολή αρμόδιου εισαγγελέα. Σε κάθε 
επίσκεψη επαναληπτικού εμβολιασμού στον κτηνίατρο, 
ελέγχεται η λειτουργία του μέσου ηλεκτρονικής σήμαν-σης και, εφόσον έχει παύσει να λειτουργεί, τοποθετείται 
νέο.
6. Ο ιδιοκτήτης κυνηγετικού σκύλου, κατά τη διάρκεια 
του κυνηγιού ή σε κάθε άλλη μετακίνησή του μαζί με τον 
σκύλο του για τον σκοπό αυτόν, υποχρεούται να φέρει μαζί του το διαβατήριο του σκύλου του ή εκτυπωμένο 
αντίγραφο του ηλεκτρονικού βιβλιαρίου. Οι υποχρεώ-
σεις των περ. α’ , β’ και γ’ της παρ. 3 δεν ισχύουν για τους 
σκύλους βοήθειας, καθώς και για τους σκύλους φύλαξης 
ποιμνίων, τους κυνηγετικούς σκύλους και τους σκύλους 
έρευνας και διάσωσης κατά τη διάρκεια της φύλαξης του 
ποιμνίου, του κυνηγιού, της εκπαίδευσης και της έρευνας 
και διάσωσης, αντίστοιχα.
7. Αφαιρείται για δύο (2) έτη η άδεια κυνηγιού από 
κυνηγό, του οποίου ο σκύλος που χρησιμοποιείται στο 
κυνήγι δεν έχει σημανθεί, καταχωρηθεί στο ΕΜΖΣ και 
στειρωθεί ή για τον οποίο δεν έχει αποσταλεί δείγμα 
γενετικού υλικού στο Εργαστήριο Φύλαξης και Ανάλυ-
σης Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς του άρθρου 
13. Ομοίως, η άδεια κυνηγιού αφαιρείται οριστικά, αν 
ο κυνηγός έχει εγκαταλείψει ζώα που βρίσκονται στην 
ιδιοκτησία του ή άμεσους απογόνους αυτών. Τα μέσα 
μεταφοράς του κυνηγετικού σκύλου είναι κατάλληλα, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9441 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
με επαρκή χώρο, φωτισμό και αερισμό και ικανοποιούν 
τις φυσιολογικές ανάγκες του ζώου.
8. Τις υποχρεώσεις του παρόντος άρθρου φέρει και 
ο ανάδοχος ζώου συντροφιάς. Η αναδοχή λήγει είτε με 
την υιοθεσία του ζώου είτε με επιστροφή του στον δήμο 
ή το φιλοζωικό σωματείο ή τη φιλοζωική οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα με τα οποία έχει συμβληθεί κατά περίπτωση ο ανάδοχος.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ’
ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ, ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΔΗΜΩΝ -ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΡΓΟΣ»
Άρθρο 10
Αρμοδιότητες και υποχρεώσεις των δήμων
1. Οι δήμοι υποχρεούνται να διαθέτουν ολοκληρωμένο 
επιχειρησιακό πρόγραμμα διαχείρισης των αδέσποτων ζώων, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 3, το οποίο 
περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον σε δωδεκάμηνη βάση: (α) 
την περισυλλογή, (β) την παροχή κτηνιατρικής περίθαλ-
ψης, (γ) την ηλεκτρονική σήμανση και την καταγραφή 
στο ΕΜΖΣ, (δ) τη στείρωση, (ε) την εύρεση αναδόχου και 
(στ) την υιοθεσία τους. Η αρμοδιότητα αυτή μπορεί να ασκείται και από συνδέσμους δήμων και διαδημοτικές 
συνεργασίες. Επιπλέον, οι δήμοι υποχρεούνται να εξυ-
πηρετούν τους πολίτες και ιδιοκτήτες δεσποζόμενων 
ζώων συντροφιάς για διοικητικές πράξεις σχετικές με το 
ΕΜΖΣ, καθώς και να υλοποιούν προγράμματα πρόληψης 
δημιουργίας νέων αδέσποτων ζώων.
2. Ο δήμος δύναται, με απόφαση του δημοτικού συμ-
βουλίου, να συνεργάζεται για τους σκοπούς της παρ. 1, 
συνάπτοντας σχετική έγγραφη συμφωνία, με φιλοζωικά 
σωματεία και φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπι-
κού χαρακτήρα που έχουν έδρα στην Ελλάδα ή σε άλλο 
κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είναι κατα-
χωρημένες στο ΥποΜητρώο Φιλοζωικών Σωματείων 
και Οργανώσεων του ΕΜΖΣ. Μεταξύ των δράσεων που αναλαμβάνουν τα φιλοζωικά σωματεία και οι φιλοζωι-
κές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα δυνάμει 
σχετικών συμβάσεων με τους δήμους, μπορεί να συ-
γκαταλέγεται η έκδοση των εγγράφων που απαιτούνται 
για την υλοποίηση υιοθεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 7. 
Οι βασικοί όροι συνεργασίας του δήμου με φιλοζωικά 
σωματεία και φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού 
χαρακτήρα περιλαμβάνονται στο επιχειρησιακό πρό-
γραμμα κάθε δήμου.
3. Κάθε δήμος ή συνεργαζόμενοι δήμοι ή σύνδεσμοι 
δήμων ιδρύουν και λειτουργούν δημοτικά ή διαδημο-
τικά κτηνιατρεία, καταφύγια και αποτεφρωτήρια ζώων 
συντροφιάς σε ιδιόκτητους ή μισθωμένους ή παρα-
χωρούμενους από το Δημόσιο, την περιφέρεια ή από 
ιδιώτες χώρους. Κάθε δήμος υποχρεούται να λαμβάνει 
κάθε αναγκαίο μέτρο για την αντιμετώπιση, με κατάλλη-
λο τρόπο, των αναγκών φιλοξενίας, προσωρινής διαμο-
νής, περίθαλψης και εν γένει φροντίδας των αδέσποτων 
ζώων συντροφιάς, είτε με τη δημιουργία και λειτουργία τουλάχιστον ενός (1) καταφυγίου από τον ίδιο τον δήμο 
ή στο πλαίσιο συνεργασίας με άλλους δήμους ή ως μέλος συνδέσμου δήμων είτε μέσω της συστηματικής συνερ-
γασίας με φιλοζωικά σωματεία ή φιλοζωικές οργανώσεις 
μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που έχουν εγγραφεί στο 
ΕΜΖΣ και διαθέτουν αδειοδοτημένα καταφύγια ή κα-
ταφύγια που πληρούν τις προδιαγραφές των άρθρων 
28 και 29 ή δεν διαθέτουν τέτοια αλλά προτίθενται να 
αναλάβουν το κόστος διαμονής και φροντίδας των ζώων 
σε άλλα ενδιαιτήματα που έχουν εγκατασταθεί και λει-
τουργούν νομίμως, όπως επαύλεις και ξενοδοχεία ζώων, 
έναντι αμοιβής. Η υποχρέωση του προηγούμενου εδα-
φίου δεν υφίσταται για δήμους με πληθυσμό μικρότερο 
των τριών χιλιάδων (3.000) κατοίκων.
4. Για την υλοποίηση του προγράμματος διαχείρισης 
αδέσποτων ζώων, οι δήμοι οφείλουν να διασφαλίζουν, 
καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, την αποτελεσματική 
παροχή των αναγκαίων κτηνιατρικών υπηρεσιών από 
κατάλληλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα είτε με προσφυγή 
στις διαδικασίες ανάθεσης του ν. 4412/2016 (Α’ 147) είτε 
με σύναψη συμβάσεων μίσθωσης έργου του άρθρου 
6 του ν. 2527/1997 (Α’ 206). Με τις ίδιες διαδικασίες, οι 
δήμοι μπορούν να συμβάλλονται με φυσικά ή νομικά 
πρόσωπα για την παροχή υπηρεσιών σταυλίτη, καθώς 
και για την παροχή υπηρεσιών καθαριότητας και φύλα-
ξης για τα καταφύγια που λειτουργούν. Οι συμβάσεις 
μίσθωσης έργου του παρόντος δεν συμπεριλαμβάνονται 
στον μέγιστο επιτρεπόμενο αριθμό των συμβάσεων μί-σθωσης έργου του άρθρου 89 του ν. 4604/2019 (Α’ 50).
5. Η διαχείριση αδέσποτων ζώων συντροφιάς από τους 
δήμους υλοποιείται ως εξής:
(α) Τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς περισυλλέγονται από 
άτομα κατάλληλα εκπαιδευμένα και έμπειρα στην αιχ-
μαλωσία ζώων συντροφιάς. Για τον σκοπό αυτόν, κάθε 
δήμος οφείλει να διαθέτει τουλάχιστον ένα (1) όχημα πε-
ρισυλλογής ειδικά διαμορφωμένο για τον σκοπό αυτόν. Οι δήμοι και το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και 
Αυτοδιοίκησης μπορούν να καταρτίζουν προγράμματα 
εκπαίδευσης του προσωπικού των δήμων από πιστο-
ποιημένους εκπαιδευτές. Τα συνεργεία περισυλλογής 
αδέσποτων ζώων συντροφιάς εποπτεύονται, ως προς τις 
επιτρεπόμενες μεθόδους αιχμαλωσίας των ζώων αυτών, 
από κτηνίατρο της αρμόδιας κτηνιατρικής υπηρεσίας 
του δήμου και, όπου αυτή δεν έχει συσταθεί, από κτηνί-ατρο της οικείας περιφερειακής ενότητας.
(β) Τα ζώα που περισυλλέγονται επειδή περιφέρονται 
σε δημόσιους χώρους ελέγχονται για ηλεκτρονική σή-
μανση.
(βα) Αν δεν έχουν σήμανση θεωρούνται αυτόματα 
αδέσποτα και:
(βαα) Οδηγούνται στα δημοτικά κτηνιατρεία ή σε συ-
νεργαζόμενα με τον δήμο κτηνιατρεία, υποβάλλονται 
σε κτηνιατρική εξέταση, στειρώνονται, αποπαρασιτώ-
νονται, εμβολιάζονται, σημαίνονται με ηλεκτρονική 
σήμανση και καταγράφονται στο ΕΜΖΣ ως αδέσποτα, 
σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 4 του άρθρου 4.
(βαβ) Αν διαπιστωθεί από την κτηνιατρική εξέταση, 
ότι είναι τραυματισμένα ή πάσχουν από ιάσιμο νόσημα, υποβάλλονται στην κα τάλληλη θεραπευτική αγωγή.
(βαγ) Αν διαπιστωθεί από την κτηνιατρική εξέταση, 
ότι είναι επικίνδυνα ζώα συντροφιάς ή ότι πάσχουν από 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9442 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
ανίατη ασθένεια ή ότι είναι πλήρως ανίκανα να αυτοσυ-
ντηρηθούν λόγω γήρατος ή αναπηρίας και η διατήρησή 
τους στη ζωή είναι πρόδηλα αντίθετη με τους κανόνες 
ευζωίας τους, υποβάλλονται σε ευθανασία, ύστερα από 
γνώμη της επιτροπής της παρ. 8 και με τη διαδικασία 
της παρ. 9.
(βαδ) Μετά την παροχή της αναγκαίας κτηνιατρικής 
φροντίδας και περίθαλψης, τα περισυλλεγέντα ζώα 
συντροφιάς, αν δεν βρεθεί ανάδοχος, οδηγούνται στα 
διαθέσιμα καταφύγια, δημοτικά, διαδημοτικά ή σε κατα-
φύγια φιλοζωικών σωματείων και οργανώσεων μη κερ-δοσκοπικού χαρακτήρα ή ιδιωτών φιλόζωων, με σκοπό να υιοθετηθούν κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 7.
(βαε) Αν δεν υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις σε καταφύ-
για, το ζώο επιστρέφεται στο οικείο περιβάλλον του και στις περιοχές που ορίζονται με την απόφαση της παρ. 5 του άρθρου 45, με την προϋπόθεση, ότι είναι στειρωμέ-
νο. Ζώο που βρίσκεται σε καταφύγιο και δεν υιοθετείται 
μετά από διάστημα τρίμηνης συνεχούς παραμονής σε 
αυτό και ανάρτηση στην Πανελλήνια Πλατφόρμα Υιοθε-
σίας Αδέσποτων Ζώων Συντροφιάς, δύναται να επιστρέ-
φεται στο οικείο περιβάλλον και στις περιοχές που ορίζο-
νται με την απόφαση της παρ. 5 του άρθρου 45, μετά από 
απόφαση της επιτροπής της παρ. 8, με την προϋπόθεση, 
ότι είναι στειρωμένο. Δεν επιτρέπεται επαναφορά των 
αδέσποτων ζώων περιμετρικά από νοσοκομεία, σχολεία, 
αθλητικά κέντρα, στις εγκαταστάσεις ενόπλων δυνάμεων 
και σωμάτων ασφαλείας, αυτοκινητόδρομους ταχείας 
κυκλοφορίας, στους χώρους αποβίβασης και επιβίβα-
σης ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών, στα αεροδρόμια, στους 
σιδηροδρομικούς σταθμούς, στους περιφραγμένους αρ-
χαιολογικούς χώρους και στους περιφραγμένους χώ-
ρους του Οργανισμού Κεντρικών Αγορών και Αλιείας 
ΑΕ και της Κεντρικής Αγοράς Θεσσαλονίκης ΑΕ, καθώς 
και σε χώρους σφαγείων ή όπου συγκεντρώνονται ή 
υπάρχουν σκουπίδια.
Σε κάθε περίπτωση, ζώα ηλικίας μικρότερης των πέντε 
(5) μηνών δεν επανεντάσσονται στο οικείο τους περιβάλ-
λον και υιοθετούνται κατά προτεραιότητα.
(ββ) Αν έχουν σήμανση, από την οποία προκύπτει ότι 
είναι ήδη καταχωρημένα στον δήμο ως αδέσποτα, τότε 
ενημερώνονται τα στοιχεία παρακολούθησης του ζώου. 
Εφόσον το ζώο δεν παρουσιάζει κλινικά προβλήματα, 
ελευθερώνεται στο ίδιο σημείο, εκτός αν προκύπτουν 
οι περιορισμοί της υποπερ.  (βαε), οπότε μεταφέρεται 
σε άλλη κατάλληλη περιοχή.
(βγ) Αν έχουν σήμανση από την οποία προκύπτει ότι εί-
ναι δεσποζόμενα, τότε ελέγχεται αν το ζώο έχει δηλωθεί 
ως απολεσθέν. Σε καταφατική περίπτωση, ενημερώνεται 
ο ιδιοκτήτης για να το παραλάβει. Αν δεν υπάρχει δή-
λωση απώλειας, διερευνάται εάν συντρέχει περίπτωση 
εγκατάλειψης και ενημερώνεται η Ελληνική Αστυνομία.
(γ) Την ευθύνη για τη φροντίδα των επανεντασσόμε-
νων αδέσποτων ζώων έχουν οι δήμοι, οι οποίοι οφείλουν 
να δημιουργήσουν σημεία παροχής τροφής και νερού 
για τα ζώα αυτά, καθώς και τα συνεργαζόμενα με τους 
δήμους φιλοζωικά σωματεία και φιλοζωικές οργανώσεις 
μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Η παροχή τροφής, νερού 
και ιατροφαρμακευτικής φροντίδας σε αδέσποτα ζώα συντροφιάς από φιλόζωους πολίτες επιτρέπεται, υπό 
την προϋπόθεση ότι τηρούντ αι οι κανόνες καθαριότητας 
και υγιεινής για όλους, καθώς και οι κανόνες ευζωίας 
των ζώων.
(δ) Το συνεργείο περισυλλογής αδέσποτων ζώων συ-
ντροφιάς του οικείου δήμου μεριμνά και για την ενερ-
γητική διαχείριση των καταγεγραμμένων αδέσποτων 
που ζουν εκτός καταφυγίου, όπως ενδεικτικά για τη με-
ταφορά τους με σκοπό την ετήσια κτηνιατρική εξέταση 
και τον αντιλυσσικό εμβολιασμό, την παρέμβαση σε 
περίπτωση δημιουργίας επιθετικής αγέλης αδέσποτων, 
τη χορήγηση φαρμάκων και την επικαιροποίηση της 
καταγραφής τους.
6. Επιτρέπεται η περισυλλογή και η φιλοξενία αδέσπο-
του ζώου και από εγγεγραμμένα στο οικείο υποΜητρώο 
της παρ. 23 του άρθρου 2 φιλοζωικά σωματεία και φι-
λοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, 
καθώς και από ιδιώτες φιλόζωους που διαθέτουν αδει-
οδοτημένα καταφύγια ή καταφύγια που πληρούν τις 
προδιαγραφές των άρθρων 28 και 29. Στην περίπτωση 
αυτήν, τα ζώα καταχωρούνται στο ΕΜΖΣ ως «αδέσποτα» 
με τα στοιχεία του ως άνω σωματείου ή οργάνωσης ή 
του ιδιώτη φιλόζωου που διαθέτει καταφύγιο, οι οποίοι μεριμνούν για την υιοθεσία τους κατά το άρθρο 7. Επι-τρέπεται, επίσης, η μεταφορά αδέσποτων ζώων από φι-
λόζωους ιδιώτες σε δημοτικό κτηνιατρείο ή κτηνιατρείο 
με το οποίο είναι συμβεβλημένος ο δήμος, προκειμένου 
να εφαρμοστεί η διαδικασία της περ. β’ της παρ. 5, ή σε 
μη συμβεβλημένο με τον δήμο κτηνιατρείο, εφόσον ο 
ιδιώτης επιθυμεί να καλύψει το αντίστοιχο κόστος, απο-
κλειστικά για την παροχή κτηνιατρικής περίθαλψης.
7. Οι στειρώσεις αδέσποτων ζώων συντροφιάς, όπως 
επίσης η σήμανση, η καταγραφή, καθώς και λοιπές ια-
τρικές πράξεις περίθαλψής τους, μπορούν να πραγμα-τοποιούνται δωρεάν και από εθελοντές επαγγελματίες 
κτηνιάτρους, που έχουν την ελληνική υπηκοότητα ή 
την υπηκοότητα άλλου κράτους μέλους της Ευρωπαϊ-
κής Ένωσης και συγκεντρώνουν όλες τις προϋποθέσεις, 
προκειμένου να ασκήσουν νόμιμα το επάγγελμα του 
κτηνιάτρου στην Ελλάδα, οι οποίοι οφείλουν να υπο-
βάλουν σχετική δήλωση στο Γεωτεχνικό Επιμελητήριο 
Ελλάδος (ΓΕΩΤΕΕ). Για την πραγματοποίηση των στειρώ-
σεων, της σήμανσης και της καταγραφής των αδέσποτων 
ζώων συντροφιάς από εθελοντές κτηνίατρους μπορούν 
να διατίθενται οι εγκαταστάσεις των κτηνιατρείων των αρμόδιων υπηρεσιών κτηνιατρικής της οικείας περιφέ-
ρειας, περιφερειακής ενότητας ή του δήμου ή άλλοι χώ-
ροι που ανήκουν στην οικεία περιφέρεια ή στον δήμο ή 
σε συνδέσμους δήμων, υπό την εποπτεία των αρμόδιων 
υπηρεσιών των δήμων. Για τον ίδιο σκοπό μπορούν να διατίθενται και οι χώροι ιδιωτικών κτηνιατρείων.
8. Σε κάθε δήμο συγκροτείται, με απόφαση του δη-
μάρχου, πενταμελής Επιτροπή Παρακολούθησης του 
επιχειρησιακού προγράμματος διαχείρισης αδέσποτων 
ζώων συντροφιάς και πρόληψης δημιουργίας νέων αδέ-
σποτων ζώων. Στην Επιτροπή μετέχουν:
(α) Δύο (2) μέλη που ορίζονται από φιλοζωικά σω-
ματεία και φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού 
χαρακτήρα, που είναι εγγεγραμμένα στο ΥποΜητρώο 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9443 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
Φιλοζωικών Σωματείων και Οργανώσεων της παρ. 23 
του άρθρου 2 και δραστηριοποιούνται στον δήμο.
(β) Ένας (1) κτηνίατρος που ορίζεται από τον οικείο 
δήμο και ο οποίος είναι, κατά προτίμηση, ο υπεύθυνος 
του προγράμματος διαχείρισης των αδέσποτων ζώων 
συντροφιάς και, ελλείψει αυτού, άλλος ιδιώτης κτηνί-
ατρος.
(γ) Ένας (1) επαγγελματίας εκπαιδευτής, μέλος νομί-
μως αναγνωρισμένου επαγγελματικού σωματείου εκ-
παιδευτών σκύλων και, ελλείψει αυτού, εκπαιδευμένος 
υπάλληλος του οικείου δήμου.
(δ) Ένας (1) εκπρόσωπος που ορίζεται από τον οικείο 
δήμο, με τον αναπληρωτή του.
9. Η Επιτροπή της παρ. 8 έχει τις ακόλουθες αρμοδι-
ότητες:
(α) Αποφασίζει για την επικινδυνότητα ενός ζώου συ-
ντροφιάς και για την αναγκαιότητα πραγματοποίησης 
ευθανασίας ενός αδέσποτου ζώου συντροφιάς, σύμφω-
να με τη γνωμάτευση κτηνιάτρου.
(β) Εισηγείται στις αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου τρό-
πους αντιμετώπισης των προβλημάτων που προκύπτουν 
κατά τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων.
(γ) Χορηγεί την άδεια της παρ. 4 του άρθρου 8.(δ) Συντάσσει ετήσια έκθεση προς το δημοτικό συμ-
βούλιο, σχετικά με την πρόοδο της υλοποίησης του 
επιχειρησιακού προγράμματος διαχείρισης αδέσποτων ζώων του δήμου και διατυπώνει προτάσεις για τη βελ-τίωσή του.
10. Στην περίπτωση, που στο πλαίσιο της Επιτροπής 
της παρ. 8 διαπιστώνεται διαφωνία για την επικινδυνότη-
τα ενός αδέσποτου ζώου συντροφιάς ή για την αναγκαι-
ότητα της πραγματοποίησης ευθανασίας, την οριστική απόφαση λαμβάνει ειδική επιστημονική επιτροπή, που συγκροτείται σε κάθε δήμο με απόφαση του δημάρχου και αποτελείται από:
(α) Έναν (1) κτηνίατρο της κτηνιατρικής υπηρεσίας της 
οικείας περιφερειακής ενότητας, με τον αναπληρωτή 
του.
(β) Έναν (1) ιδιώτη κτηνίατρο που ασκεί νόμιμα το 
επάγγελμα στην Ελλάδα και δραστηριοποιείται στην 
περιοχή δικαιοδοσίας του δήμου ή όμορου δήμου, με 
τον αναπληρωτή του.
(γ) Έναν (1) κτηνίατρο που ασκεί νόμιμα το επάγγελμα 
στην Ελλάδα και συνεργάζεται με φιλοζωικό σωματείο 
ή φιλοζωική οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα 
που δραστηριοποιείται στην περιοχή δικαιοδοσίας του δήμου ή όμορου δήμου, με τον αναπληρωτή του.
Σε περίπτωση επιθετικού ζώου, του οποίου η επιθε-
τικότητα δεν οφείλεται σε παθολογικά αίτια, ο δήμος 
μπορεί να ζητήσει τη γνώμη επαγγελματία εκπαιδευτή σκύλων, μέλους νομίμως αναγνωρισμένου επαγγελμα-τικού σωματείου εκπαιδευτών σκύλων.
11. Οι αποφάσεις ευθανασίας αναρτώνται πριν την 
υλοποίησή τους στην Πανελλήνια Πλατφόρμα Υιοθεσίας 
Αδέσποτων Ζώων και στην ιστοσελίδα του οικείου δή-μου για ελάχιστη περίοδο τριάντα (30) ημερών. Η περί-
οδος των τριάντα (30) ημερών δεν απαιτείται να τηρηθεί 
αν συντρέχουν κτηνιατρικοί λόγοι για άμεση ευθανασία, 
ύστερα από άδεια της επιτροπής της παρ. 8.12. Για την υλοποίηση του επιχειρησιακού προγράμμα-
τος διαχείρισης αδέσποτων και πρόληψης δημιουργίας 
νέων αδέσποτων ζώων, ο δήμος μπορεί να συνάψει προ-
γραμματική σύμβαση του άρθρου 100 του ν. 3852/2010 
(Α’ 87) και με αναπτυξιακό οργανισμό του άρθρου 2 του 
ν. 4674/2020 (Α’ 53) ή με δίκτυα δήμων και περιφερειών, 
σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις.
13. Οι δήμοι δεν μπορούν να επιβάλουν ειδικά δημο-
τικά τέλη σχετικά με την ιδιοκτησία ζώων συντροφιάς.
14. Οι δήμοι οφείλουν να συμμορφωθούν με τις υπο-
χρεώσεις του παρόντος άρθρου εντός έξι(6) μηνών από τη δημοσίευση του παρόντος.
Άρθρο 11
Χρηματοδότηση των δήμων -
Πρόγραμμα «ΑΡΓΟΣ»
1. Θεσπίζεται ειδικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα με 
την επωνυμία «Άργος».
2. Στόχος του προγράμματος είναι η χρηματοδότηση 
των δήμων για την υλοποίηση των επιχειρησιακών προ-
γραμμάτων του άρθρου 10 και επιμέρους δράσεων του 
παρόντος, την προμήθεια του απαραίτητου εξοπλισμού 
και οχημάτων, τη χρηματοδότηση προγραμμάτων κα-
ταγραφής, στείρωσης και εμβολιασμού, καθώς και της 
δημιουργίας καταφυγίων, κτηνιατρείων, αποτεφρωτη-
ρίων και περιφραγμένων πάρκων σκύλων, την κάλυψη του κόστους συμβάσεων με κτηνιάτρους, καθώς και με 
το πάσης φύσης λοιπό προσωπικό που είναι αναγκαίο 
για την εφαρμογή του παρόντος.
3. Το πρόγραμμα επιχορηγείται από τα ειδικά χρη-
ματοδοτικά προγράμματα των άρθρων 69 και 71 του 
ν. 4509/2017 (Α’ 201), καθώς και από οποιουσδήποτε 
άλλους πόρους του Υπουργείου Εσωτερικών.
Άρθρο 12
Κίνητρα για τη σήμανση, τη στείρωση και την υιοθεσία σκύλων και γατών
Οι δήμοι δύνανται, με απόφαση του Δημοτικού Συμ-
βουλίου, να παρέχουν κίνητρα, προκειμένου να ενθαρ-
ρύνουν τη σήμανση και καταχώριση στο ΕΜΖΣ των σκύ-
λων και των γατών, τη στείρωσή τους, καθώς και την 
υιοθεσία αδέσποτων ζώων, είτε: α) μέσω διατακτικών 
(«voucher») στους δημότες ή κατοίκους τους ή άλλων 
αντίστοιχων κινήτρων είτε β) με μείωση των δημοτικών 
τελών ανά έτος κατά ανώτατο ποσοστό έως δέκα τοις 
εκατό (10%) για τους ιδιοκτήτες στειρωμένων, σημασμέ-
νων και καταχωρημένων στο ΕΜΖΣ ζώων.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ’
ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΡΓ ΑΣΤΗΡΙΟΥ ΦΥΛΑΞΗΣ
ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ
ΥΛΙΚΟΥ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΙΑΤΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ
Άρθρο 13
Σύσταση Εργαστηρίου Φύλαξης καιΑνάλυσης Γενετικού Υλικού ΖώωνΣυντροφιάς στο Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών
1. Συστήνεται στο Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών 
της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ) Εργαστήριο Φύλαξης 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9444 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
και Ανάλυσης Γενετικού Υλικού Ζώων Συντροφιάς (ΕΦΑ-
ΓΥΖΣ), το οποίο υπάγεται στο Ελληνικό Κέντρο Γονιδι-
ωματικής.
2. Το ΕΦΑΓΥΖΣ έχει ως αντικείμενο τη συγκέντρωση, τη 
φύλαξη, την επεξεργασία και την ανάλυση γενετικού υλικού 
ζώων συντροφιάς και ιδίως σκύλων και γατών, τη συνερ-
γασία με όλους τους αρμόδιους φορείς για την προαγωγή της ευζωίας τους, καθώς και τη συνεργασία με τα όργανα ελέγχου του άρθρου 3 για την ταυτοποίηση γεννητόρων εγκαταλελειμμένων, νεκρών ή κακοποιημένων ζώων.
3. Το ΕΦΑΓΥΖΣ μπορεί να συνεργάζεται με πιστοποιη-
μένα ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας ή του εξωτερικού για την επίτευξη των σκοπών του.
4. Για την ίδρυση και την έναρξη λειτουργίας του ΕΦΑ-
ΓΥΖΣ, το ΙΙΒΕΑΑ λαμβάνει εφάπαξ επιχορήγηση από τον 
κρατικό προϋπολογισμό ύψους έως δύο εκατομμύρια 
ευρώ (2.000.000€).
Άρθρο 14
Λήψη γενετικού υλικού από ζώα συντροφιάς
1. Ιδιοκτήτης σκύλου ή γάτας που δεν επιθυμεί να στει-
ρώσει το ζώο του υποχρεούται, από την 1η.3.2022 και 
μετά, να αποστείλει δείγμα γενετικού υλικού του ζώου συντροφιάς στο ΕΦΑΓΥΖΣ. Η συλλογή δείγματος γενε-
τικού υλικού και η αποστολή του στο ΕΕΓΥΖΣ γίνονται 
αποκλειστικά από κτηνίατρο, μέλος του Πανελλήνιου 
Κτηνιατρικού Συλλόγου.
2. Για τη λήψη, καταχώριση και διατήρηση του γενετι-
κού υλικού για τουλάχιστον δώδεκα (12) έτη υποβάλλε-
ται εφάπαξ από τον ιδιοκτήτη του ζώου συντροφιάς ηλε-
κτρονικό παράβολο ύψους εκατό πενήντα (150) ευρώ για 
κάθε ζώο συντροφιάς. Ο ιδιοκτήτης είναι υποχρεωμένος 
να καταβάλει στον κτηνίατρο, επιπλέον, και τα έξοδα 
αποστολής του δείγματος γενετικού υλικού, τα οποία 
σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υπερβαίνουν τα 
δέκα (10) ευρώ. Οι ιδιοκτήτες σκύλων που χρησιμοποι-
ούνται αποκλειστικά για φύλαξη ποιμνίων (ποιμενικών) 
απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής του 
παραβόλου της παρούσας.
3. Με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του ΙΙΒΕ-
ΑΑ, η οποία δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνή-
σεως, μπορεί να καθορίζεται το ύψος του ηλεκτρονικού παραβόλου για λοιπά ζώα, καθώς και για λοιπές υπηρε-σίες πλην των ανωτέρω.
4. Το ποσό του παραβόλου αποδίδεται κατά σαράντα 
τοις εκατό (40%) στο ΙΙΒΕΑΑ για την κάλυψη των εξόδων 
λειτουργίας του ΕΦΑΓΥΖΣ, κατά δέκα τοις εκατό (10%) 
στον κτηνίατρο που έλαβε το γενετικό υλικό και κατά 
πενήντα τοις εκατό (50%) μέσω του Υπουργείου Εσωτε-
ρικών στους δήμους για την υποστήριξη δράσεων για 
την ευζωία των αδέσποτων ζώων συντροφιάς.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η’
ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ
Άρθρο 15
Διατήρηση ζώων συντροφιάς σε κατοικίες
1. Επιτρέπεται η διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συ-ντροφιάς σε κάθε κατοικία, σύμφωνα με όσα ορίζονται 
στις παρ. 2, 3 και 4.
2. Στις πολυκατοικίες, που αποτελούνται από τουλά-
χιστον δύο (2) διαμερίσματα, επιτρέπεται η διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς εφόσον:
(α) Διαμένουν στο ίδιο διαμέρισμα με τον ιδιοκτήτη 
ή τον ανάδοχό τους ή διαμένουν, δυνάμει ομόφωνης 
απόφασης της Γενικής Συνέλευσης των ιδιοκτητών, σε 
κοινόχρηστους χώρους της πολυκατοικίας, ενδεικτικά 
στην πυλωτή ή στην ταράτσα, στον ακάλυπτο χώρο και 
στον κήπο, και εφόσον τηρούνται οι κανόνες ευζωίας, 
οι υγειονομικές διατάξεις και οι αστυνομικές διατάξεις 
περί κοινής ησυχίας.
(β) Δεν παραμένουν μόνιμα στις βεράντες ή στους 
ανοιχτούς χώρους του διαμερίσματος.
(γ) Η παραμονή στα διαμερίσματα πολυκατοικιών τελεί 
υπό την επιφύλαξη της τήρησης των κανόνων ευζωίας, των υγειονομικών διατάξεων και των αστυνομικών δια-τάξεων περί κοινής ησυχίας.
δ) Εάν πρόκειται για σκύλους ή γάτες, έχουν σημανθεί, 
καταγραφεί και διατηρούν επικαιροποιημένα στοιχεία 
στο ΕΜΖΣ, συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού 
βιβλιαρίου του ζώου.
3. Δεν δύναται να απαγορευθεί η διατήρηση ζώων 
συντροφιάς με τον κανονισμό της πολυκατοικίας, εφό-
σον πληρούνται οι προϋποθέσεις της παρ. 2. Με τον 
κανονισμό μπορεί να περιορίζεται ο μέγιστος αριθμός 
των ζώων που επιτρέπονται, μέχρι τα τρία (3) ζώα ανά 
διαμέρισμα. Αλλαγές στον κανονισμό της πολυκατοικίας 
όσον αφορά τον μέγιστο αριθμό επιτρεπόμενων ζώων ανά διαμέρισμα ισχύουν αφού παρέλθουν δώδεκα (12) μήνες από την ψήφισή τους.
4. Στις μονοκατοικίες επιτρέπεται η διατήρηση ζώων 
συντροφιάς που έχουν σημανθεί και καταχωρηθεί νο-
μίμως και διατηρούν επικαιροποιημένα στοιχεία στο ΕΜΖΣ, με την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κανόνες 
καλής μεταχείρισης και ευζωίας των ζώων, καθώς και 
οι ισχύουσες υγειονομικές διατάξεις και οι αστυνομικές 
διατάξεις περί κοινής ησυχίας.
5. Οι αριθμητικοί περιορισμοί της παρ. 3 ισχύουν μόνο 
για σκύλους και γάτες. Σε κάθε περίπτωση, και ως προς τα λοιπά ζώα συντροφιάς πρέπει να τηρούνται οι κανό-νες ευζωίας, οι ισχύουσες υγειονομικές διατάξεις και οι 
αστυνομικές διατάξεις περί κοινής ησυχίας.
Άρθρο 16
Διατήρηση ζώων σε ειδικές εγκαταστάσεις
Επιτρέπεται η διατήρηση ζώων σε:
(α) ζωολογικούς κήπους και εκθέσεις που λειτουργούν 
νόμιμα,
(β) ενυδρεία,
(γ) κέντρα περίθαλψης ειδών άγριας πανίδας και νομί-
μως λειτουργούντες χώρους προσωρινής ή μόνιμης φι-
λοξενίας ειδών της άγριας πανίδας τα οποία προέρχονται 
από περίθαλψη και δεν είναι δυνατή η απελευθέρωσή τους στο φυσικό περιβάλλον,
(δ) εκτροφεία θηραμάτων και εκθέσεις ανάπτυξης και 
προβολής του κτηνοτροφικού, γεωργικού τομέα, που 
διέπονται από ειδικές διατάξεις,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9445 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
(ε) εγκαταστάσεις στρατιωτικών σκύλων στις μονάδες 
των ενόπλων δυνάμεων και
(στ) κάθε νομίμως λειτουργούσα εγκατάσταση στην 
οποία επιτρέπεται η διατήρηση ζώων, υπό την προϋ-
πόθεση ότι στους παραπάνω χώρους δεν διεξάγονται 
παραστάσεις, κάθε είδους, με τη συμμετοχή κάθε είδους 
ζώου.
Άρθρο 17
Μετακίνηση και μεταφοράζώων συντροφιάς (σκύλων και γατών)
1. Η μη εμπορικού χαρακτήρα μετακίνηση ζώων συ-
ντροφιάς (σκύλων και γατών) από ένα κράτος μέλος της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ένα άλλο ή από έδαφος ή τρίτη 
χώρα σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης διέπε-ται από τις διατάξεις του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 
576/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμ-
βουλίου της 12ης Ιουνίου 2013 σχετικά με τις μη εμπο-
ρικού χαρακτήρα μετακινήσεις ζώων συντροφιάς και την 
κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθμ. 998/2003 (L 178), 
καθώς και του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 577/2013 
της Επιτροπής της 28ης Ιουνίου 2013 για τα υποδείγματα 
εγγράφων ταυτοποίησης σχετικά με τις μη εμπορικού 
χαρακτήρα μετακινήσεις σκύλων, γατών και ικτίδων, την 
κατάρτιση καταλόγων εδαφών και τρίτων χωρών, καθώς 
και τη μορφή, τη διάταξη και τις γλωσσικές απαιτήσεις 
των δηλώσεων που πιστοποιούν τη συμμόρφωση με 
ορισμένους όρους οι οποίοι προβλέπονται στον Κανο-νισμό (ΕΕ) 576/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
2. Η εμπορικού χαρακτήρα μετακίνηση σκύλων και 
γατών από κράτος μέλος της ΕΕ ή τρίτη χώρα διέπεται 
από τις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/429 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 
9ης Μαρτίου 2016 σχετικά με τις μεταδοτικές νόσους 
των ζώων και για την τροποποίηση και την κατάργηση 
ορισμένων πράξεων στον τομέα της υγείας των ζώων 
(L 84) και του Κανονισμού (ΕΚ) 1/2005 του Συμβουλίου 
της 22ας Δεκεμβρίου 2004 για την προστασία των ζώων 
κατά τη μεταφορά και συναφείς δραστηριότητες και για 
την τροποποίηση των οδηγιών 64/432/ΕΟΚ και 93/119/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθμ. 1255/97 (L 3).
3. Οι σκύλοι και οι γάτες που μετακινούνται στο εσω-
τερικό της Χώρας πρέπει να έχουν εμβολιαστεί κατά της 
λύσσας πριν από τη μετακίνηση. Απαγορεύεται η μετακί-
νηση ζώων που δεν έχουν εμβολιαστεί κατά του ιού της 
λύσσας, εκτός εάν συντρέχουν σοβαροί λόγοι υγείας, 
σύμφωνα με γνωμάτευση πιστοποιημένου κτηνιάτρου. 
Η κατώτατη ηλικία στην οποία μπορεί να εμβολιαστεί 
το ζώο κατά του ιού της λύσσας είναι οι δώδεκα (12) 
εβδομάδες.
4. Επιτρέπεται η μεταφορά μικρών ζώων συντροφιάς 
σε όλα τα οδικά, σιδηροδρομικά και σταθερής τροχιάς 
μέσα μαζικής μεταφοράς, καθώς και στα ταξί και στα 
επιβατηγά πλοία, εφόσον τα ζώα είναι τοποθετημένα σε 
ασφαλές κλουβί μεταφοράς και συνοδεύονται από τον 
ιδιοκτήτη ή τον κάτοχο τους. Οι σκύλοι βοήθειας, εφόσον 
φέρουν λουρί χειρισμού, μπορούν να μεταφέρονται στα 
μέσα μεταφοράς, χωρίς κλουβί μεταφοράς και χωρίς 
φίμωτρο, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους.5. H παρ. 4 δεν εφαρμόζεται κατά τις μετακινήσεις ή 
μεταφορές που διενεργούνται από και προς τα κτηνια-τρεία, τις κτηνιατρικές κλινικές και τα καταφύγια εντός της Επικράτειας.
6. Απαγορεύεται η μεταφορά ζώων συντροφιάς στον 
χώρο αποσκευών σε λεωφορεία των ΚΤΕΛ, τουριστικών 
και άλλων λεωφορείων. Για τους σκοπούς της παρ. 1 του 
άρθρου 35, υπαίτιοι τέλεσης της παράβασης είναι τόσο ο 
κάτοχος του ζώου όσο και ο ιδιοκτήτης και ο οδηγός του 
μεταφορικού μέσου, εκτός αν ο ιδιοκτήτης ή ο οδηγός 
του μεταφορικού μέσου δεν ήταν σε θέση να γνωρίζουν 
την τέλεση της παράβασης.
Άρθρο 18
Μεταφορά ζώων συντροφιάςμε επιβατηγά πλοία
1. Τα δρομολογιακά επιβατηγά πλοία που δραστηρι-
οποιούνται για την κάλυψη συγκοινωνιακών αναγκών 
συνολικής διαδρομής των Κατηγοριών I, II, III και IV, του 
π.δ. 44/2011 (Α’ 110), περί κανονισμού ενδιαιτήσεως και 
καθορισμού αριθμού επιβατών των επιβατηγών πλοίων, 
υποχρεούνται να διαθέτουν κλωβούς για την παραμονή 
μεγαλόσωμων ζώων συντροφιάς που συνοδεύονται από 
επιβάτες των πλοίων. Οι κλωβοί τοποθετούνται σε πρό-σφορο χώρο κατά την κρίση του πλοιάρχου του πλοίου, 
κατά το δυνατό προφυλαγμένο από ακραίες καιρικές 
συνθήκες. Οι διατιθέμενοι κλωβοί του πλοίου είναι δια-
φόρων μεγεθών, κατάλληλων για την υποδοχή μεγαλό-σωμων ζώων. Η αριθμητική μεταφορική ικανότητα των υπόχρεων πλοίων σε μεγαλόσωμα ζώα καθορίζεται βά-
σει του αριθμού των διατιθέμενων κλωβών και ο αριθμός 
των κλωβών του πλοίου υπολογίζεται σε συνάρτηση με 
τους μεταφερόμενους επιβάτες σε αναλογία 1/200, ήτοι 
ένας (1) κλωβός ανά διακόσιους (200) μεταφερόμενους επιβάτες.
2. Απαγορεύεται η παραμονή των μεγαλόσωμων ζώων 
συντροφιάς εντός των κλειστών κοινόχρηστων χώρων 
ενδιαίτησης επιβατών και των κλειστών χώρων στοιβα-
σίας οχημάτων.
3. Επιτρέπεται η τοποθέτηση κλωβών μεγαλόσωμων 
ζώων συντροφιάς στα ανοικτά καταστρώματα επιβατών 
και στους ανοικτούς χώρους στοιβασίας οχημάτων σε 
κατάλληλα σημεία, σύμφωνα με την παρ. 1. Ανοικτός 
χώρος στοιβασίας οχημάτων θεωρείται ο χώρος ο οποί-
ος διαθέτει πλευρικά ανοίγματα φυσικού αερισμού στη μεταλλική κατασκευή του.
4. Η μετακίνηση ζώου συντροφιάς επί των καταστρω-
μάτων επιβατών του πλοίου επιτρέπεται μόνο με ιμάντα/
λουρί υπό την εποπτεία και την ευθύνη του συνοδού του.
5. Τα δρομολογιακά επιβατηγά πλοία της παρ. 1 μπο-
ρούν να διαθέτουν ειδικές καμπίνες, στις οποίες μπορεί 
να παραμείνει το ζώο συντροφιάς με τον συνοδό του 
[καμπίνες κατοικιδίων (pet-cabins)], οι οποίες πρέπει να 
περιγράφονται στο σχέδιο γενικής διάταξης του πλοίου. 
Η επικαιροποίηση των σχεδίων γενικής διάταξης πλοίων 
για τυχόν συμπερίληψη τέτοιων καμπινών δύναται να 
γίνεται κατά την ετήσια επιθεώρηση του πλοίου και δεν συνιστά λόγο για την έκδοση άδειας μετασκευής. Για να χαρακτηρισθεί μια καμπίνα ως κατοικιδίων (pet-cabins) 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9446 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
πρέπει, πέραν της πλήρωσης των λοιπών απαιτήσεων 
του κανονισμού ενδιαίτησης επιβατών, κατά το ελάχιστο 
να διαθέτει πλενόμενο δάπεδο, ταπετσαρία και κάλυμμα 
στρώματος. Μετά από κάθε παραμονή επιβάτη μαζί με 
το ζώο συντροφιάς του σε καμπίνα κατοικιδίων (pet-
cabin) αντικαθίσταται ο ιματισμός της (κλινοσκεπάσμα-
τα). Οι ανωτέρω καμπίνες χρησιμοποιούνται μόνο ως 
κατοικιδίων (pet-cabins) και δεν διατίθενται προς έτερη 
χρήση, πλην του σκοπού που εξυπηρετούν. Τυχόν ζημιές 
που προκαλεί το ζώο σε είδη επίπλωσης ή ιματισμού της 
καμπίνας βαρύνουν τον ιδιοκτήτη του ζώου.
6. Ο ιδιοκτήτης ζώου συντροφιάς φέρει μαζί του τα 
ανάλογα πιστοποιητικά καλής υγείας και εμβολιασμού 
του ζώου.
7. Οι διαχειρίστριες ή πλοιοκτήτριες εταιρείες των 
υπόχρεων σε διάθεση κλωβών μεγαλόσωμων ζώων 
πλοίων οφείλουν, εντός ενός (1) έτους από την έναρξη ισχύος του παρόντος, να ενσωματώσουν στο σύστημα 
κράτησης και έκδοσης εισιτηρίων των επιβατών των 
υπό διαχείριση πλοίων τους συναφές πεδίο καταγραφής 
των στοιχείων σήμανσης - ταυτοποίησης του βιβλιαρί-
ου υγείας ή του διαβατηρίου του ζώου συντροφιάς που 
πρόκειται να μεταφερθεί, σε συνάρτηση με τον αριθμό των διατιθέμενων κλωβών.
8. Οι σκύλοι έρευνας και διάσωσης, οι σκύλοι που 
χρησιμοποιούνται από τις ένοπλες δυνάμεις, τα σώμα-
τα ασφαλείας και τις διωκτικές αρχές της Α.Α.Δ.Ε. και 
του Υπουργείου Οικονομικών, οι σκύλοι βοήθειας και 
τα ζώα θεραπείας επιτρέπεται να συνοδεύουν τον ιδι-
οκτήτη τους σε όλους τους κοινόχρηστους ανοικτούς 
και κλειστούς χώρους του πλοίου, εφόσον διαθέτουν τα 
οικεία πιστοποιητικά, που αποδεικνύουν την ιδιότητά 
τους, την καλή υγεία και τον εμβολιασμό τους και φέρουν 
ιμάντα/λουρί.
9. Τα μικρόσωμα ζώα συντροφιάς, μπορούν να συνο-
δεύουν τους ιδιοκτήτες τους σε όλες τις κατηγορίες των 
επιβατηγών πλοίων και σε όλους τους χώρους ενδιαί-
τησης επιβατών ανεξαιρέτως (κλειστούς και ανοικτούς) 
με τη σύμφωνη γνώμη του πλοιάρχου, εφόσον μεταφέ-
ρονται σε ειδικούς κλωβούς και διαθέτουν τα ανάλογα 
πιστοποιητικά καλής υγείας και εμβολιασμού τους. Σε 
περιπτώσεις μεταφοράς μικρόσωμων ζώων συντροφιάς 
στους κλειστούς χώρους επιβατηγού πλοίου, όπου υπάρ-
ξει ανάγκη διαχείρισης παραπόνων και διαμαρτυρίας 
άλλων συνεπιβατών, επιλαμβάνεται για την καλύτερη 
λογική διευθέτηση του θέματος, ο πλοίαρχος του πλοίου 
ή ο εξουσιοδοτημένος από αυτόν αξιωματικός. Σε κάθε 
περίπτωση, ο συνοδός του ζώου οφείλει να σεβαστεί τις 
υποδείξεις και εντολές του πλοιάρχου ή του Αξιωματικού 
που έχει οριστεί από αυτόν.
Άρθρο 19
Πρόσβαση σε παραλίες
1. Επιτρέπεται η πρόσβαση σκύλων σε μη οργανωμέ-
νες παραλίες, καθώς και στη θάλασσα. Εκτός θάλασσας είναι υποχρεωτική πάντοτε η χρήση λουριού.
2. Στις οργανωμένες παραλίες, κατά την έννοια της 
παρ. 1 του άρθρου 1 του π.δ. 71/2020 (Α’ 166), η πρόσβα-
ση σκύλων επιτρέπεται μόνο εάν πρόκειται για σκύλους βοήθειας ή εφόσον υπάρχει σχετική ευδιάκριτη ένδειξη, 
που έχει αναρτηθεί από τον νόμιμο υπεύθυνο εκμετάλ-
λευσης της παραλίας. Εκτός θάλασσας είναι υποχρεωτική 
πάντοτε η χρήση λουριού.
3. Με την επιφύλαξη του άρθρου 21, απαγορεύεται 
η πρόσβαση σκύλων σε παραλίες με πιστοποίηση Γα-
λάζιας Σημαίας από την Ελληνική Εταιρία Προστασίας 
της Φύσης.
Άρθρο 20
Αποτροπή πρόσβασης αδέσποτων ζώωνσυντροφιάς σε απόβλητα
Οι υπεύθυνοι σφαγείων, κρεοπωλείων, νοσοκομεί-
ων, στρατοπέδων, κατασκηνώσεων, καταστημάτων 
διάθεσης τροφίμων, εγκαταστάσεων μαζικής εστίασης 
και γενικά χώρων υγειονομικού ενδιαφέροντος έχουν 
υποχρέωση να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την 
αποτροπή της πρόσβασης των αδέσποτων ζώων συ-
ντροφιάς στα απόβλητα των εγκαταστάσεών τους.
Άρθρο 21
Σκύλοι βοήθειας και ζώα θεραπείας
1. Οι σκύλοι βοήθειας και τα ζώα θεραπείας μπο-
ρούν να εισέρχονται όπου επιτρέπεται η είσοδος των 
ατόμων τα οποία συνοδεύουν, συμπεριλαμβανομένων 
εστιατορίων, ξενοδοχείων, νοσοκομείων, σχολείων, 
δημόσιων υπηρεσιών, αθλητικών εγκαταστάσεων και 
εκκλησιών, εφόσον το επιτρέπουν το μέγεθος και τα 
ειδικά χαρακτηριστικά τους. Το άτομο το οποίο δέχεται 
τις υπηρεσίες του ζώου φέρει τα απαραίτητα πιστο-
ποιητικά που αποδεικνύουν ό τι το ζώο είναι σκύλος 
βοήθειας ή ζώο θεραπείας και τα επιδεικνύει, εφόσον 
του ζητηθεί, από τους υπευθύνους των χώρων στους 
οποίους δεν επιτρέπεται κατά κανόνα η είσοδος σε 
ζώα συντροφιάς.
2. Επιτρέπεται η αξιοποίηση σκύλων βοήθειας και 
ζώων θεραπείας σε νοσοκομεία, κέντρα απεξάρτησης, 
κάθε είδους νοσηλευτικά ιδρύματα, θεραπευτήρια και 
γηροκομεία για την υποσ τήριξη θεραπευτικών σκοπών 
(«ιαματική επικουρία ζώων» ή «Animal Assisted Therapy» 
ή «Pet Therapy»), ιδίως για την αντιμετώπιση ψυχικών δι-
αταραχών, καθώς και την προαγωγή της ψυχικής υγείας 
και της ψυχοκινητικής αποκατάστασης των ασθενών.
3. Οι σκύλοι βοήθειας και τα ζώα θεραπείας του πα-
ρόντος πληρούν τις ισχύουσες ενωσιακές και εθνικές 
υγειονομικές απαιτήσεις.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ’
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΖΩΩΝ ΣΕ ΕΚΘΕΣΕΙΣ, ΘΕΑΜΑΤΑ
ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
Άρθρο 22
Διοργάνωση εκθέσεων με ζώα συντροφιάς
1. Το φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή η ένωση προσώπων 
που διοργανώνουν εκθέσεις ή εκδηλώσεις με ζώα συ-
ντροφιάς οφείλουν να εφοδιάζονται με σχετική άδεια, η 
οποία εκδίδεται από την αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία 
του οικείου δήμου και, όπου αυτή δεν έχει συσταθεί, από 
την κτηνιατρική υπηρεσία της οικείας περιφερειακής 
ενότητας. Ειδικά όσον αφορά στους σκύλους, οι εκδη-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9447 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
λώσεις μπορεί να συνίστανται σε εκθέσεις μορφολογίας 
ή σε αθλητικούς αγώνες και αθλήματα που ορίζονται 
από τη Διεθνή Κυνολογική Ομοσπονδία και διέπονται 
από τους κανόνες ευζωίας, όπως ορίζονται στο άρθρο 2.
2. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης ή της εκδήλωσης, τα 
ζώα συντροφιάς βρίσκονται υπό την άμεση επίβλεψη 
του ιδιοκτήτη ή κατόχου τους, ο οποίος οφείλει να μην 
τους προξενεί φόβο ή πόνο. Ζώα συντροφιάς, που εκ-
δηλώνουν χωρίς αιτία επιθετική συμπεριφορά προς τα 
άλλα ζώα ή τον άνθρωπο, φέρουν υποχρεωτικά φίμωτρο 
ή απομακρύνονται από την έκθεση ή την εκδήλωση. Η 
παρουσία κτηνιάτρου, εφόσον η έκθεση ή η εκδήλωση αφορά σκύλους, είναι υποχρεωτική σε όλη τη διάρκεια της έκθεσης ή της εκδήλωσης.
3. Οι σκύλοι και οι γάτες που συμμετέχουν σε εκθέσεις 
ή εκδηλώσεις πρέπει να έχουν σημανθεί και καταγραφεί 
στο ΕΜΖΣ ή να φέρουν διαβατήριο και οι συνοδοί τους 
να φέρουν εκτυπωμένο αντίγραφο του ηλεκτρονικού 
βιβλιαρίου του ζώου ή το διαβατήριό τους, από το οποίο 
να προκύπτει, ότι είναι εμβολ ιασμένα και ότι έχουν υπο-
βληθεί σε πρόσφατη αποπαρασίτωση.
4. Απαγορεύεται η συμμετοχή ακρωτηριασμένων 
ζώων σε κάθε είδους εκθέσεις και εκδηλώσεις.
5. Επιτρέπεται η διοργάνωση εκδηλώσεων, οι οποίες 
προωθούν την υιοθεσία αδέσποτων ζώων.
Άρθρο 23
Απαγόρευση συμμετοχής ζώων σε κάθε είδουςθεάματα και άλλες συν αφείς δραστηριότητες
1. Απαγορεύεται η συμμετοχή, με οποιονδήποτε τρόπο 
και για οποιονδήποτε σκοπό, κάθε ζώου σε πρόγραμμα 
ή παράσταση που διεξάγεται σε τσίρκο ή από θίασο με ποικίλο πρόγραμμα.
2. Απαγορεύεται η συμμετοχή, με οποιονδήποτε τρό-
πο και για οποιονδήποτε σκοπό, κάθε ζώου σε κάθε 
είδους παραστάσεις, μη εξαιρουμένων των εκπαιδευ-
τικών παραστάσεων. Εκδηλώσεις με συμμετοχή ζώων 
στο πλαίσιο τήρησης λαϊκών ή τοπικών παραδόσεων 
επιτρέπονται αποκλειστικά, εάν διασφαλίζεται η ευζωία 
των ζώων και με υποχρεωτική παρουσία κτηνιάτρου καθ’ 
όλη τη διάρκεια της εκδήλωσης. Απαγορεύεται αυστηρά 
η κακοποίηση και η σφαγή ζώων στο πλαίσιο αυτό. Στις περιπτώσεις του προηγούμενου εδαφίου εφαρμόζεται 
το δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 34. Εκδήλωση 
με συμμετοχή ζώου ή ζώων αδειοδοτείται με απόφαση 
του δημοτικού συμβουλίου του δήμου, όπου θα τελεστεί 
η εκδήλωση. Ο επιβλέπων κτηνίατρος συντάσσει έκθεση 
προ της εκδήλωσης, η οποία κατατίθεται στο δημοτικό 
συμβούλιο πριν την έγκριση της εκδήλωσης και η οποία 
αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της απόφασης του δημο-
τικού συμβουλίου. Ο επιβλέπων κτηνίατρος συντάσσει νέα έκθεση μετά το πέρας της εκδήλωσης, στην οποία επιβεβαιώνει ότι δεν παραβιάστηκε η ευζωία του ζώου ή των ζώων που συμμετείχαν στην εκδήλωση.
3. Με την επιφύλαξη του άρθρου 22, απαγορεύεται η 
χρησιμοποίηση ζώου σε υπαίθρια δημόσια έκθεση με 
σκοπό την αποκόμιση οικονομικού οφέλους.
4. Από τις παραστάσεις της παρ. 2 εξαιρούνται: (α) πα-
ραστάσεις ιππικής δεξιοτεχνίας και διεξαγωγής αθλη-μάτων ιππασίας, που περιλαμβάνουν την υπερπήδηση 
εμποδίων, την ιππική δεξιοτεχνία και το ιππικό τρίαθλο ή (β) εκθέσεις του δεύτερου εδαφίου της παρ. 1 του άρ-
θρου 22 ή (γ) περιπτώσεις κινηματογραφικών ταινιών 
και γενικότερα οπτικοακουστικού υλικού εκπαιδευτικού 
προσανατολισμού υπό την προϋπόθεση της μη κακο-
ποίησης του ζώου.
5. Απαγορεύονται η εκτροφή, η εκπαίδευση και η συμ-
μετοχή ζώων σε οποιοδήποτε είδος μάχης. Επίσης απα-
γορεύονται η εκτροφή, η εξαγωγή και η χρησιμοποίηση 
σκύλων, γατών, ιπποειδών και ειδών νυφίτσας (mustela 
putorius furo) για παραγωγή γούνας, δέρματος, κρέατος 
ή για την παρασκευή φαρμακευτικών ή άλλων ουσιών.
6. Αρμόδια αρχή για την εφαρμογή των παρ. 1, 2, 3 
και 4 είναι ο Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης που 
εκδίδει την άδεια λειτουργίας της επιχείρησης ή πραγ-
ματοποίησης της εκδήλωσης κατά το άρθρο 81 του ν. 
3463/2006 (Α’ 114).
7. Στις περιπτώσεις που για κερδοσκοπικά, ψυχαγω-
γικά ή καλλιτεχνικά θεάματα, μουσικής ή παραστατικής 
ή άλλης τέχνης ή άλλες συναφείς καλλιτεχνικές ή ψυχα-
γωγικές εκδηλώσεις ή προγράμματα από τα αναφερό-
μενα στις παρ. 1, 2, 3 και 4, απαιτείται η έκδοση άδειας 
λειτουργίας, ο αιτών την άδεια οφείλει να υποβάλει στην 
αρμόδια για τη χορήγηση της άδειας αρχή, υπεύθυνη 
δήλωση του ν. 1599/1986 (Α’ 75) ότι δεν διατηρεί ζώα στις 
εγκαταστάσεις του με σκοπό τη χρησιμοποίησή τους με 
οποιονδήποτε τρόπο στο πρόγραμμα ή στην εκδήλωση, 
με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων του άρθρου 16.
8. Η αρμόδια αρχή της παρ. 6 δικαιούται να διενερ-
γήσει επιτόπιο έλεγχο στο σημείο εγκατάστασης της 
επιχείρησης ή διενέργειας της εκδήλωσης οποιαδήποτε 
χρονική στιγμή, πριν ή και μετά την έκδοση της άδειας, 
για να διαπιστώσει αν τηρούνται οι διατάξεις του πα-
ρόντος. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, η αρμόδια αρχή 
μπορεί να ζητήσει τη συνδρομή των αστυνομικών αρ-
χών, εφόσον το κρίνει απαραίτητο. Η επιχείρηση οφείλει 
να συνδράμει τις αρμόδιες αρχές κατά τη διάρκεια του 
ελέγχου. Σε περίπτωση παρεμπόδισης του ελέγχου, δεν 
χορηγείται η άδεια λειτουργίας ή, αν αυτή έχει ήδη χο-ρηγηθεί, ανακαλείται.
9. Η αρχή της παρ. 6 είναι αρμόδια για την παραλαβή 
και εξέταση καταγγελιών σχετικά με παραβάσεις του πα-
ρόντος άρθρου. Σε περίπτωση καταγγελίας, η αρμόδια 
αρχή υποχρεούται σε άμεσο επιτόπιο έλεγχο το αργότε-
ρο εντός της επόμενης εργάσιμης ημέρας από τη λήψη της καταγγελίας.
10. Απαγορεύονται οι κληρώσεις, λοταρίες και διαγω-
νισμοί με έπαθλο ζώα συντροφιάς.
11. Το παρόν εφαρμόζεται με την επιφύλαξη του άρ-
θρου 22, καθώς και των ειδικών διατάξεων που αφορούν 
στα άλογα ιπποδρομιών και τις ιπποδρομίες.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι’
ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ ΖΩΩΝ
Άρθρο 24
Κακοποίηση των ζώων
1. Με την επιφύλαξη ειδικότερων διατάξεων της ευ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9448 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
ρωπαϊκής και εθνικής νομοθεσίας, καθώς και της υπο-
περ. (βαγ) της περ. β’ της παρ. 5 του άρθρου 10, απαγο-
ρεύονται:
(α) η κακοποίηση, η κακή και η βάναυση μεταχεί-
ριση οποιουδήποτε είδους ζώου, όπως ιδίως ο δρα-
στικός και ο μη ιατρογενής περιορισμός της φυσιο-
λογικής κίνησης, όπως ενδεικτικά η ιπποπέδη, οι μη επιτρεπτές μέθοδοι εκπαίδευσης, η εργασία που δεν 
προβλέπεται για το είδος του ζώου, η μη σύννομη 
αναπαραγωγή, ο εκούσιος τραυματισμός με απλή 
σωματική βλάβη και
(β) ο φόνος και ο βασανισμός των ζώων, με την 
εσκεμμένη πρόκληση έντονου σωματικού πόνου ή 
σωματικής εξάντλησης, επικίνδυνης για την υγεία τους, ιδίως με δηλητηρίαση, στραγγαλισμό, απαγ-
χονισμό, πνιγμό/πνιγμονή, πρόκληση εγκαύματος, 
θερμοπληξία, ηλεκτροπληξία, κρυοπαγήματα, σύνθλι-
ψη, ακρωτηριασμό (μη θεραπευτικό), πυροβολισμό 
(πρόκληση τραύματος ή θάνατος ζώου), ο εκούσιος τραυματισμός (βαριά, επικίνδυνη σωματική βλάβη), 
οι κυνομαχίες και κάθε είδους μάχες μεταξύ ζώων, 
η κτηνοβασία, η σεξουαλική κακοποίηση ζώου με 
χρήση αντικειμένων για τη σαδιστική ευχαρίστηση 
του δράστη και η εγκατάλειψη νεογέννητων ζώων. 
Η στείρωση του ζώου, καθώς και κάθε άλλη κτηνια-τρική πράξη με θεραπευτικό σκοπό δεν θεωρούνται ακρωτηριασμός.
2. Εξαιρουμένων των περιπτώσεων κινηματογραφι-
κών ταινιών και γενικότερα οπτικοακουστικού υλικού 
εκπαιδευτικού προσανατολισμού, απαγορεύονται η 
κατοχή, η πώληση, η εμπορία και η παρουσίαση, κα-
θώς και η διακίνηση, μέσω διαδικτύου, οποιουδήποτε 
οπτικοακουστικού υλικού, όπως βίντεο ή άλλου είδους 
κινηματογραφικού ή φωτογραφικού υλικού, στα οποία 
απεικονίζεται οποιαδήποτε πράξη βίας έναντι ζώου, 
καθώς και η σεξουαλική συνεύρεση μεταξύ ζώων ή 
μεταξύ ζώου και ανθρώπου με σκοπό το κέρδος ή 
τη σεξουαλική ικανοποίηση ατόμων που παρακολου-
θούν ή συμμετέχουν σε αυτά. Στην ανωτέρω απαγό-
ρευση συμπεριλαμβάνεται και η περίπτωση της μάχης 
μεταξύ ζώων.
3. Σε περίπτωση τραυματισμού ζώου σε τροχαίο ατύ-
χημα, ο υπαίτιος της πράξης αυτής υποχρεούται να ειδο-
ποιήσει άμεσα τον οικείο δήμο ή την Ελληνική Αστυνο-
μία, προκειμένου να παρασχεθεί στο τραυματισμένο ζώο 
η απαραίτητη κτηνιατρική φροντίδα από τις αρμόδιες 
υπηρεσίες του οικείου δήμου.
Άρθρο 25
Αναφορά περιστατικών κακοποίησης ζώων
1. Για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση περι-
στατικών κακοποίησης δύναται να αναπτυχθεί ψηφι-
ακή εφαρμογή και ιστοσελίδα στη Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ., για την 
αναφορά περιστατικών κακοποίησης ζώων, καθώς και 
κάθε παράβασης του παρόντος.
2. Οι καταγγελίες δύναται να είναι και ανώνυμες. Όταν 
η καταγγελία είναι ανώνυμη, διερευνάται μόνο εφόσον περιέχει συγκεκριμένα στοιχεία που παρέχουν επαρκή βάση για τη διερεύνησή της.ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ’
ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΖΩΟΝΟΣΩΝ
Άρθρο 26
Κατάρτιση και εφαρμογή προγραμμάτωνπρόληψης και καταπολέμησης ζωονόσων
1. Η πρόληψη και η αντιμετώπιση των νόσων που με-
ταδίδονται από τα ζώα στον άνθρωπο ή σε άλλα ζώα του 
ίδιου ή άλλου είδους, γίνονται με ειδικά προγράμματα. 
Με τα προγράμματα αυτά καθορίζονται οι κανόνες πρό-
ληψης και ελέγχου των νόσων που εφαρμόζονται στις 
διάφορες κατηγορίες καταγεγραμμένων νόσων, σύμ-
φωνα με το άρθρο 9 του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/429 του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9ης Μαρτίου 2016.
2. Τα ειδικά προγράμματα της παρ. 1 καταρτίζονται 
από τη Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρικής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και εφαρμόζονται 
από τις αρμόδιες κτηνιατρικές αρχές. Αν εκδηλωθεί 
κρούσμα λύσσας σε ζώο, η Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρι-
κής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων 
μπορεί να λαμβάνει πρόσθετα μέτρα είτε σε συγκεκριμέ-
νη περιοχή της χώρας είτε σε όλη την Επικράτεια, πέραν 
εκείνων που προβλέπονται στους ν. 1197/1981 (Α’ 240) και 2017/1992 (Α’ 31).
Άρθρο 27
Αντιμετώπιση λεϊσμανίωσης
1. Οι δεσποζόμενοι σκύλοι, στους οποίους έχει δι-
αγνωστεί από κτηνίατρο η νόσος της λεϊσμανίωσης 
(Leishmania spp) και έχει επιβεβαιωθεί με εργαστηριακές 
εξετάσεις η μη αναστρέψιμη πορεία της, υπόκεινται σε ευθανασία, με τη συναίνεση του ιδιοκτήτη, λαμβανομέ-νων υπόψη των κανόνων υγείας και ευζωίας των ζώων, 
καθώς και του δυνητικού κινδύνου για τη δημόσια υγεία 
από την ύπαρξη φλεβοτόμων - μεταδοτών της ως άνω 
νόσου. Σε περίπτωση που δεν εφαρμοστεί ευθανασία, 
μετά από γνωμάτευση του κτηνίατρου και με την ευθύνη 
των ιδιοκτητών των δεσποζόμενων σκύλων, λαμβάνο-
νται όλα τα υποστηρικτικά θεραπευτικά και προληπτικά 
μέτρα, τα οποία και καταγράφονται υποχρεωτικά στο βι-
βλίο των νοσημάτων υποχρεωτικής δήλωσης που πρέπει 
να διατηρεί κάθε κτηνίατρος, ενώ ενημερώνεται και το ΕΜΖΣ σε ετήσια βάση.
2. Σε όλους τους αδέσποτους σκύλους επιβάλλεται, 
ανεξάρτητα από την κλινική τους εικόνα, ορολογική 
εξέταση για την ανίχνευση τίτλου των ειδικών κατά της 
Leishmania spp αντισωμάτων, με ενδεδειγμένη επικυρω-
μένη μέθοδο (όπως το Leishmania Rapid Test), κατά την 
πρώτη διαδικασία περισυλλογής τους. Λαμβανομένων 
υπόψη των κανόνων υγείας και ευζωίας των ζώων, καθώς 
και του δυνητικού κινδύνου για τη δημόσια υγεία που 
προκύπτει από την ύπαρξη φλεβοτόμων - μεταδοτών 
της Leishmania spp, εφόσον το αποτέλεσμα είναι θε-
τικό και επιβεβαιωθεί από τον κτηνίατρο με επιπλέον 
αιματολογικές και παρασιτολογικές εξετάσεις η μη ανα-
στρέψιμη πορεία της, οι αδέσποτοι σκύλοι υπόκεινται 
σε ευθανασία. Αν μετά από γνωμάτευση κτηνιάτρου, η 
κλινική εικόνα και οι αιματολογικές και παρασιτολογικές 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9449 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
εξετάσεις επιτρέπουν τη θεραπεία, οι σκύλοι κρατούνται 
σε κλειστό χώρο ή χώρο περιφραγμένο με κατάλληλες 
προστατευτικές σίτες, καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπεί-
ας. Η θεραπεία ορίζεται από τον κτηνίατρο, σύμφωνα με 
τα προτεινόμενα θεραπευτικά πρωτόκολλα, με τη χρησι-
μοποίηση εγκεκριμένων φαρμακευτικών σκευασμάτων 
από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων ή τον Ευρωπαϊκό 
Οργανισμό Φαρμάκων. Η συνταγή, όπου αναφέρεται το 
πρωτόκολλο θεραπείας με την υπογραφή και τη σφραγί-
δα του θεράποντα κτηνιάτρου, φυλάσσεται στο αρχείο 
του καταφυγίου ή του δήμου και αντίγραφό της φέρει, σε περίπτωση υιοθεσίας, ο ιδιοκτήτης.
3. Εάν οι σκύλοι της παρ. 2 υιοθετηθούν, επιβάλλεται η 
υποχρεωτική γραπτή ενημέρωση του νέου ιδιοκτήτη για 
τον τίτλο των ειδικών κατά της Leismania spp αντισωμά-
των. Στη συνέχεια ο ιδιοκτήτης υποχρεούται να αναλάβει 
γραπτώς την ευθύνη της πλήρους και ενδεδειγμένης θε-
ραπείας και προφύλαξης με παράλληλο έλεγχο από τον κτηνίατρο του δήμου ή τις κτηνιατρικές υπηρεσίες της 
οικείας περιφέρειας. Ο νέ ος ιδιοκτήτης υποχρεούται να 
τηρεί όλα τα δελτία και έγγραφα των εργαστηριακών 
και άλλων εξετάσεων, καθώς και τη συνταγή η οποία 
περιλαμβάνει το πρωτόκολλο θεραπείας για τη λεϊσμα-
νίωση με την υπογραφή και τη σφραγίδα του θεράποντα 
κτηνιάτρου, καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του ζώου, και να 
τα καθιστά διαθέσιμα ανά πάσα στιγμή στον έλεγχο.
4. Για τα ζώα που υπήρξαν θετικά στη λεϊσμανίωση 
(δεσποζόμενα και αδέσποτα), λαμβάνονται ανά εξάμηνο 
όλα τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης και γίνεται κτηνι-
ατρική εξέταση και ανίχνευση του τίτλου των κατά της 
Leishmania spp αντισωμάτων για την αξιολόγηση της 
πορείας του νοσήματος, με τήρηση όλων των παραστα-
τικών των εργαστηριακών εξετάσεων. Το αποτέλεσμα 
και ο ακριβής τίτλος αντισωμάτων στα ζώα που επανεξε-
τάζονται κάθε εξάμηνο, αναγράφονται στα ειδικά πεδία 
του ΕΜΖΣ από τον θεράποντα κτηνίατρο του ζώου ή τον 
υπεύθυνο κτηνίατρο του καταφυγίου.
5. Τα αποδεικτικά έγγραφα που περιγράφονται στο 
παρόν άρθρο πρέπει να είναι στη διάθεση των κτηνι-
ατρικών υπηρεσιών των Περιφερειών και των Περιφε-
ρειακών Ενοτήτων της χώρας για έλεγχο. Επιπλέον, στο 
ηλεκτρονικό βιβλιάριο κάθε θετικού στη λεϊσμανίωση 
σκύλου, ο κτηνίατρος επισημειώνει «θετικό στη λεϊσμα-νίωση».
6. Η διαχείριση των σκύλων εργασίας των ενόπλων 
δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας που έχουν προ-
σβληθεί από λεϊσμανίωση, πραγματοποιείται με βάση τις 
οικείες ειδικές διατάξεις των ενόπλων δυνάμεων.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ’
ΚΑΤΑΦΥΓΙΑ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΚΑ
Άρθρο 28
Καταφύγια ζώων συντροφιάς
1. Καταφύγια ζώων συντροφιάς ιδρύουν και λειτουρ-
γούν οι δήμοι, τα νομικά πρόσωπα αυτών ή σύνδεσμοι 
δήμων, οι διαδημοτικές συνεργασίες ή αναπτυξιακοί ορ-
γανισμοί δήμων του άρθρου 2 του ν. 4674/2020 (Α’ 53), 
τα φιλοζωικά σωματεία και οι φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που έχουν εγγραφεί στο σχε-
τικό ΥποΜητρώο του ΕΜΖΣ και φυσικά πρόσωπα. Προ-
ϋπόθεση για τη νόμιμη λειτουργία του καταφυγίου είναι 
η καταχώρησή του στο ΥποΜητρώο Καταφυγίων Ζώων 
Συντροφιάς της παρ. 23 του άρθρου 2 και η καθημερι-
νή παρουσία προσωπικού (συμπεριλαμβανομένων των 
εθελοντών) τουλάχιστον για οκτώ (8) ώρες ημερησίως.
2. Όλα τα καταφύγια ζώων συντροφιάς:(α) Είναι υποχρεωμένα να καταχωρούν σε ιστοσελίδα 
που διατηρούν τα ίδια όλα τα ζώα που έχουν σημανθεί ηλεκτρονικά και διαμένουν στο καταφύγιο. Τα ζώα κα-
ταχωρούνται στην ιστοσελίδα εντός σαράντα οκτώ (48) 
ωρών από την είσοδό τους στο καταφύγιο, ανεξαρτήτως 
αν έχουν ακόμα σημανθεί ηλεκτρονικά ή όχι. Η ιστοσε-
λίδα περιέχει για κάθε ζώο κατ’ ελάχιστο φωτογραφία 
του ζώου, τον αριθμό ηλεκτρονικής σήμανσης (όταν 
αυτός είναι διαθέσιμος), την ημερομηνία εισαγωγής 
στο καταφύγιο και τον σύνδεσμο που παραπέμπει στην 
πλατφόρμα υιοθεσίας του άρθρου 9. Ζώα τα οποία έχουν 
υιοθετηθεί, μεταφερθεί σε άλλες δομές φιλοξενίας, επα-
νατοποθετηθεί στο οικείο περιβάλλον ή έχουν αποβιώ-
σει, παραμένουν στην ιστοσελίδα για τουλάχιστον ένα (1) έτος με την αντίστοιχη σημείωση του λόγου για τον 
οποίο το ζώο δεν βρίσκεται πλέον στο καταφύγιο. Ο 
σύνδεσμος της ιστοσελίδας του καταφυγίου αναρτάται 
στην ιστοσελίδα του οικείου δήμου και στο ΥποΜητρώο 
Καταφυγίων του ΕΜΖΣ. Στην ιστοσελίδα κάθε καταφυ-γίου παρέχονται και πληροφορίες για την υιοθεσία των ζώων και αναγράφεται ο κτηνίατρος (ή κτηνίατροι) που 
παρακολουθεί τα ζώα του καταφυγίου. Σε εξαιρετικές 
περιπτώσεις και με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση της 
επιτροπής της παρ. 8 του άρθρου 10, μπορεί ένα ζώο να 
μην καταχωρείται στη ιστοσελίδα του δήμου και στην 
Πανελλήνια Πλατφόρμα Υιοθεσίας Αδέσποτων Ζώων 
Συντροφιάς.
(β) Ορίζουν ώρες επισκέψεων κάθε εβδομάδα, του-
λάχιστον οκτώ (8) ώρες ανά εβδομάδα μεταξύ ανατο-
λής και δύσης του ήλιου, εκ των οποίων η μία (1) εντός 
Σαββατοκύριακου. Οι ώρες αυτές πρέπει να αναρτώνται 
στην ιστοσελίδα του καταφυγίου. Οι επισκέπτες πρέπει 
να μπορούν να βλέπουν κάθε ζώο που είναι αναρτημένο 
στην ιστοσελίδα του καταφυγίου.
3. Επιτρέπονται η εγκατάσταση και η λειτουργία κα-
ταφυγίων ζώων συντροφιάς εκτός ορίων οικιστικών πε-
ριοχών, πολεοδομημένων και προς πολεοδόμηση, σε 
δασικές εκτάσεις και δημόσιες χορτολιβαδικές εκτάσεις 
των περ. α’ και β’ της παρ. 5 του άρθρου 3 του ν. 998/1979 
(Α’ 289). Επιπλέον, τα καταφύγια αυτά οφείλουν: (α) να 
απέχουν έως πέντε (5) χιλιόμετρα από το άκρο οικισμού 
και (β) να διαθέτουν ευχερή οδική πρόσβαση.
4. Το καταφύγιο μπορεί να θέτει κανόνες για την ευζω-
ία των ζώων και την εύρυθμη λειτουργία του, οι οποίοι 
πρέπει να τηρούνται κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του 
κοινού. Οι κανόνες αυτοί αναρτώνται στην ιστοσελίδα 
του καταφυγίου.
5. Τα μη δημοτικά ή μη διαδημοτικά καταφύγια επι-
τρέπεται να επανατοποθετούν στειρωμένα ζώα, που 
φιλοξενούνται σε αυτά, στο οικείο περιβάλλον από το 
οποίο περισυλλέχθηκαν και στους χώρους που ορίζονται 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9450 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
με την απόφαση της παρ. 5 του άρθρου 45, ύστερα από 
άδεια της Επιτροπής της παρ. 8 του άρθρου 10. Στην 
περίπτωση αυτήν, πριν την επανατοποθέτηση ενημερώ-
νεται το ΕΜΖΣ με τα στοιχεία του οικείου δήμου.
6. Τα καταφύγια οφείλουν ετησίως, μέχρι τις 15 Φε-
βρουάριου κάθε έτους, να κοινοποιούν στον οικείο δήμο 
και να αναρτούν στην ιστοσελίδα τους, τον απολογισμό 
της λειτουργίας τους κατά το προηγούμενο έτος, στον 
οποίο περιλαμβάνονται κατ’ ελάχιστο ο αριθμός ζώων 
που φιλοξενούν στην αρχή του έτους, οι νέες εισαγωγές 
κατά τη διάρκεια του έτους, οι υιοθεσίες, οι θάνατοι και 
οι μεταφορές ζώων σε άλλες δομές.
7. Απόφαση ευθανασίας για ζώα συντροφιάς που φιλο-
ξενούνται σε καταφύγιο λαμβάνεται αποκλειστικά με τη 
διαδικασία που προβλέπεται για τα αδέσποτα ζώα, όπως 
αυτή ορίζεται στις παρ. 7 και 8 του άρθρου 10.
8. Τα καταφύγια, οι χώροι εκτροφής, καθώς και κάθε 
άλλο ενδιαίτημα ζώων οφείλουν να έχουν εκπονήσει 
σχέδιο διαχείρισης φυσικών καταστροφών και ιδίως, 
πυρκαγιών και ασφαλούς απομάκρυνσης των φιλοξε-
νούντων ζώων, το οποίο επικαιροποιείται υποχρεωτικά 
κάθε έτος. Το σχέδιο αναρτάται υποχρεωτικά στην ιστο-
σελίδα του καταφυγίου.
Άρθρο 29
Προδιαγραφές ίδρυσης και λειτουργίαςκαταφυγίων ζώων συντροφιάς
1. Τα καταφύγια ζώων συντροφιάς μπορούν να φιλο-
ξενούν σκύλους και γάτες, καθώς και λοιπά ζώα συντρο-
φιάς.
2. Τα καταφύγια ζώων συντροφιάς πρέπει:α) Να τηρούν απαρέγκλιτα τους κανόνες υγιεινής και 
καθαριότητας των φιλοξενούμενων ζώων και τους κανό-
νες ευζωίας αυτών. Ειδικά τα σκεύη παροχής τροφής και 
νερού πρέπει να καθαρίζονται σχολαστικά ημερησίως.
β) Να διαθέτουν είτε παροχή πόσιμου νερού είτε κα-
τάλληλη δεξαμενή νερού, η οποία θα εξασφαλίζει επαρ-
κές νερό, τόσο για τα φιλοξενούμενα ζώα, όσο και για 
τον καθημερινό καθαρισμό του χώρου.
γ) Να έχουν ορίσει τουλάχιστον ένα (1) πρόσωπο ως 
υπεύθυνο για τη λειτουργία του καταφυγίου και την ευ-ζωία των φιλοξενούμενων ζώων και να συνεργάζονται 
τουλάχιστον με έναν (1) κτηνίατρο, ο οποίος, εφόσον δεν 
υπάρχει κατάλληλος χώρος στο καταφύγιο, θα μεριμνά 
για τη φιλοξενία των ζώων που χρειάζονται νοσηλεία ή θεραπεία. Επιπλέον, ο κτηνίατρος, στον οποίο ανήκει η 
υγειονομική επίβλεψη του καταφυγίου, είναι υπεύθυνος:
(γα) για την κτηνιατρική εξέταση όλων των εισερχόμε-
νων ζώων, για τον περιοδικό έλεγχο όλων των φιλοξε-
νούμενων ζώων και για τον εμβολιασμό τους,
(γβ) για τη δήλωση στις αρμόδιες κτηνιατρικές αρχές 
περιπτώσεων εμφάνισης νοσημάτων υποχρεωτικής δή-
λωσης,
(γγ) για την αναφορά στην αρμόδια κτηνιατρική υπη-
ρεσία των διενεργούμενων προληπτικών εμβολιασμών ανά νόσο υποχρεωτικής δήλωσης.
δ) Να διαθέτουν κατάλληλο εξοπλισμό για τη σίτιση 
των φιλοξενούμενων ζώων, καθώς και για τη συνεχή 
πρόσβασή τους σε πόσιμο νερό.ε) Να πραγματοποιούν τουλάχιστον μία (1) φορά ανά 
δύο (2) μήνες γενική απολύμανση του χώρου, καθώς 
και εξόντωση εντόμων, εξωπαρασίτων και επιβλαβών 
τρωκτικών.
στ) Να απομακρύνουν άμεσα τα απορρίμματα του κα-
ταφυγίου και να τα αποθέτουν σε κατάλληλους κάδους.
ζ) Να διαθέτουν κατάλληλους χώρους προστασίας των 
φιλοξενούμενων ζώων από το ψύχος, τη ζέστη και τις 
δυσμενείς καιρικές συνθήκες.
η) Να αποθηκεύουν τις ζωοτροφές σε χώρο κατάλ-
ληλο, ώστε να μην εκτίθενται στις καιρικές συνθήκες.
θ) Να διαθέτουν κατάλληλους χώρους άσκησης ανά-
λογα με το είδος των φιλοξενούμενων ζώων. Ειδικά για τους σκύλους, εναλλακτικά, να μεριμνούν για τον περί-πατό τους με λουρί, διάρκειας τουλάχιστον τριάντα (30) λεπτών, δύο (2) φορές ημερησίως.
ι) Να μην φιλοξενούν, σε καμία περίπτωση, στον ίδιο 
χώρο μη στειρωμένους σκύλους ή γάτες και γενικά να 
λαμβάνουν κάθε μέτρο για την αποτροπή της αναπα-
ραγωγής τους.
3. Ο χώρος διαμονής των σκύλων είναι διαφορετικός 
από τον χώρο διαμονής των γατών και των λοιπών ζώων 
συντροφιάς. Σε κάθε περίπτωση, διασφαλίζεται ότι δεν 
παρευρίσκονται στον ίδιο χώρο διαφορετικά είδη ζώων.
4. Επιπλέον των ανωτέρω, οι περιφραγμένοι χώροι 
φιλοξενίας έχουν:
α) Για τους σκύλους, ύψος τουλάχιστον ένα κόμμα 
εβδομήντα (1,7) μέτρων και επιφάνεια τουλάχιστον 
τεσσάρων (4) τετραγωνικών μέτρων. Εφόσον φιλοξε-νούνται περισσότεροι σκύλοι στον ίδιο χώρο, η έκτα-ση αυξάνεται κατά τέσσερα (4) τετραγωνικά για κάθε επιπλέον σκύλο.
β) Για τις γάτες, ύψος τουλάχιστον ένα (1) μέτρο και 
επιφάνεια τουλάχιστον δύο (2) τετραγωνικών μέτρων. 
Εφόσον φιλοξενούνται περισσότερες γάτες στον ίδιο 
χώρο, η έκταση αυξάνεται κατά δύο (2) τετραγωνικά για 
κάθε επιπλέον γάτα. Ο χώρος φιλοξενίας των γατών είναι 
κλειστός από την πάνω πλευρά, ώστε να μην μπορούν να διαφύγουν.
γ) Για τα λοιπά ζώα συντροφιάς, κατάλληλο ύψος και 
επιφάνεια, ώστε το ζώο να βρίσκεται στη φυσική του 
στάση, χωρίς να εμποδίζονται οι φυσικές του κινήσεις.
5. Ειδικά τα καταφύγια που λειτουργούν οι δήμοι, τα 
νομικά τους πρόσωπα και οι σύνδεσμοι δήμων οφείλουν 
να διαθέτουν:
α) Συνολικά χώρους τουλάχιστον σαράντα (40) τετρα-
γωνικών μέτρων για:
αα) γραφείο διοίκησης, διαχείρισης και προσωπικού 
και
αβ) αποθήκη τροφών και υλικού,
β) Προαιρετικά ιατρείο και χώρο ανάρρωσης ασθενών 
ζώων.
6. Κάθε καταφύγιο οφείλει να διαθέτει στην ιστοσε-
λίδα του αναλυτική κατάσταση του αριθμού των φιλο-
ξενούμενων ζώων ανά είδος, την οποία επικαιροποιεί 
τουλάχιστον σε εβδομαδιαία βάση, καθώς και να διατη-ρεί επικαιροποιημένο βιβλίο επιθεωρήσεων και βιβλίο απολυμάνσεων.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9451 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
7. Όσον αφορά στις προδιαγραφές ίδρυσης και λει-
τουργίας καταφυγίων ζώων συντροφιάς εφαρμόζονται 
αποκλειστικά τα άρθρα 28 και 29.
8. Εάν, κατά τον έλεγχο της λειτουργίας καταφυγίου 
ζώων συντροφιάς από τις αρμόδιες κτηνιατρικές και 
υγειονομικές αρχές διαπιστωθεί, ότι δεν πληρούνται 
οι προδιαγραφές των άρθρων 28 και 29, ο υπεύθυνος 
του καταφυγίου τιμωρείται με πρόστιμο δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ ή επιβάλλεται προσωρινή αναστολή της λειτουργίας του καταφυγίου έως έξι (6) μήνες. Σε περί-
πτωση επανάληψης της παράβασης, δύναται να επιβλη-
θεί οριστική διακοπή της λειτουργίας του. Οι κυρώσεις επιβάλλονται με απόφαση του οικείου Περιφερειάρχη, 
κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας κτηνιατρικής υπηρε-
σίας και εκτελούνται με τη συνδρομή των αστυνομικών 
αρχών. Καταφύγια που λειτουργούν χωρίς άδεια, από τις 
31.3.2022 και εξής, σφραγίζονται από τις κτηνιατρικές 
αρχές, με τη συνδρομή των αστυνομικών αρχών.
9. Εφόσον τα καταφύγια πραγματοποιούν υιοθεσίες 
στο εξωτερικό, τηρούν κατ’ ελάχιστο τις προδιαγρα-
φές του ν. 2017/1992 (Α’ 31) και του Κανονισμού (ΕΕ) 
2019/2035 της Επιτροπής της 28ης Ιουνίου 2019 για τη 
συμπλήρωση του κανονισμού (ΕΕ) 2016/429 του Ευρω-
παϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, σχετικά με 
τους κανόνες που διέπουν τις εγκαταστάσεις στις οποίες 
διατηρούνται χερσαία ζώα και τα εκκολαπτήρια, καθώς και την ιχνηλασιμότητα ορισμένων δεσποζόμενων χερ-σαίων ζώων και αυγών για επώαση (L 314).
Άρθρο 30
Ίδρυση και λειτουργίαπεριφραγμένων πάρκων σκύλων
1. Κάθε δήμος δύναται να κατασκευάζει και να λειτουρ-
γεί περιφραγμένα πάρκα σκύλων για την εξασφάλιση 
χώρου άσκησής τους.
2. Επιτρέπονται η εγκατάσταση και η λειτουργία πε-
ριφραγμένων πάρκων σκύλων στους κοινόχρηστους χώρους του σχεδίου πόλης και των οικισμών, όπως 
πλατείες, πάρκα και άλση. Η θέση και το μέγεθός τους, 
δεν αναιρούν τη βασική λειτουργία του κοινόχρηστου 
χώρου στον οποίο εντάσσονται. Δεν επιτρέπεται η εγκα-
τάσταση και λειτουργία περιφραγμένων πάρκων σκύλων 
σε ακτίνα πενήντα (50) μέτρων από κατοικίες, σχολεία 
και νοσοκομεία.
3. Τα ζώα επιτρέπεται να περιφέρονται χωρίς λουρί 
εντός των πάρκων σκύλων.
4. Οι ιδιοκτήτες ή οι φύλακες ή οι συνοδοί οφείλουν 
να παραμένουν εντός των περιφραγμένων πάρκων σκύ-
λων, κατά τη διάρκεια της παραμονής των σκύλων τους σε αυτά.
5. Τα περιφραγμένα πάρκα σκύλων διαθέτουν ικανή 
περίφραξη και διπλές πόρτες εισόδου/εξόδου, ώστε να εμποδίζεται η έξοδος των σκύλων χωρίς επίβλεψη κατά τη διάρκεια της άσκησής τους.
6. Πέραν των περιοχών που καθορίζονται με τη δι-
αδικασία του άρθρου 57 του ν. 2637/1998 (Α’ 200), σε 
ελεγχόμενες κυνηγετικές περιοχές επιτρέπεται να κα-
θορίζονται περιορισμένοι χώροι εκγύμνασης σκύλων, 
καθώς και να διεξάγονται αγώνες κυνηγετικών ικανο-
τήτων σκύλων.7. Η τήρηση των όρων λειτουργίας των πάρκων σκύ-
λων διασφαλίζεται από τα όργανα ελέγχου και βεβαίω-σης παραβάσεων του άρθρου 3.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ’
ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΖΩΙΑΣΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ
Άρθρο 31
Εκπαίδευση, επιμόρφωσηκαι προαγωγή της φιλοζωίας
Οι αρμόδιες υπηρεσίες των Υπουργείων Εσωτερικών 
και Παιδείας και Θρησκευμάτων, σε συνεργασία με άλ-
λους αρμόδιους φορείς, μεριμνούν:
(α) Για την οργάνωση επιμορφωτικών σεμιναρίων και 
την προβολή από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (ΜΜΕ), 
προγραμμάτων πληροφόρησης και εκπαίδευσης των 
ατόμων που είναι ιδιοκτήτες ζώων συντροφιάς και των 
ατόμων που ασχολούνται με την εκτροφή, την εκπαίδευ-
ση, το εμπόριο και τη φύλαξη των ζώων αυτών, καθώς και για την ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών, σχετικά 
με τη νομοθεσία για την προστασία των ζώων.
(β) Για την προώθηση, την ευαισθητοποίηση και την 
ανάπτυξη της φιλοζωίας και της υπεύθυνης ιδιοκτησίας 
ζώου συντροφιάς σε νηπιαγωγεία και σχολεία πρωτο-
βάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με εκδηλώ-
σεις, ομιλίες, προβολές, σεμινάρια αντιμετώπισης και 
χειρισμού αδέσποτων ζώων και άλλα κατάλληλα εκπαι-
δευτικά προγράμματα. Τα προγράμματα αυτά εντάσ-
σονται σε αυτοτελή ενότητα αφιερωμένη στα ζώα. Εξα-
σφαλίζεται η υλοποίηση μίας (1) τουλάχιστον φιλοζωικής 
εκπαιδευτικής δράσης ετησίως για κάθε σχολική τάξη 
της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, 
μετά από εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πο-λιτικής (Ι.Ε.Π.). Στο θέμα αυτό αξιοποιούνται ιδίως, η τε-
χνογνωσία και η επιστημονική συνδρομή της Επιτροπής 
Παρακολούθησης του άρθρου 39.
Άρθρο 32
Εκπαίδευση Σωμάτων Ασφαλείας
Στο πρόγραμμα σπουδών της Σχολής Αξιωματικών και 
της Σχολής Αστυφυλάκων της Ελληνικής Αστυνομίας, 
καθώς και της Σχολής Δοκίμων Λιμενοφυλάκων περι-
λαμβάνεται εκπαίδευση, σχετικά με την προστασία της ευζωίας των ζώων συντροφιάς.
Άρθρο 33
Συμπληρωματικές διατάξειςπροστασίας των ζώων
1. Με γνώμονα το συμφέρον του ζώου, ο αρμόδιος 
εισαγγελέας αφαιρεί προσωρινά ή οριστικά το ζώο συ-
ντροφιάς ή ζώο άλλης κατηγορίας από την κατοχή του 
παραβάτη των περ. ε’ και ζ’ της παρ. 1 του άρθρου 9 και 
του άρθρου 24 και το ζώο παραδίδεται σε καταφύγιο 
αδέσποτων ζώων. Ο εισαγγελέ ας μπορεί να απαγορεύσει 
την απόκτηση άλλου ζώου από τον παραβάτη. Ειδικώς 
για την περ. β’ της παρ. 1 του άρθρου 24, η αφαίρεση εί-
ναι οριστική. Ο παραβάτης υποχρεούται να αναλάβει το 
κόστος που συνδέεται με την αποκατάσταση της υγείας 
του ζώου, την κτηνιατρική φροντίδα και τη διαβίωσή του, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9452 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
όπως προκύπτει από παραστατικά και βεβαιώνεται από 
τον οικείο δήμο. Προσωρινή αφαίρεση ζώου συντροφιάς 
μπορούν να αποφασίσουν σε εξαιρετικές καταστάσεις 
και τα όργανα ελέγχου και βεβαίωσης παραβάσεων της 
παρ. 6 του άρθρου 3.
2. Με την επιφύλαξη αυστηρότερων διατάξεων, ο αρ-
μόδιος εισαγγελέας, όταν επιλαμβάνεται δημοσιεύματος 
ή καταγγελίας, μπορεί, με επιτόπια αυτοψία και συνδρο-
μή κτηνιάτρου της οικείας περιφέρειας, να διαπιστώσει 
τις συνθήκες που επικρατούν σε οποιοδήποτε καταφύγιο 
αδέσποτων ζώων συντροφιάς, ενδιαίτημα ή εκτροφείο. Αν οι συνθήκες αυτές δεν είναι σύμφωνες με τον παρό-ντα, καθώς και με τις ειδικές διατάξεις που διέ πουν τη 
λειτουργία των ανωτέρω δομών, δύναται με προσωρινή 
διάταξη του, να καθορίσει τα μέτρα που πρέπει να λάβει 
ο υπεύθυνος λειτουργίας του καταφυγίου, ενδιαιτήματος 
ή εκτροφείου και το χρονικό διάστημα εντός του οποίου 
οφείλει να συμμορφωθεί.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ’
ΚΥΡΩΣΕΙΣ
Άρθρο 34
Ποινικές κυρώσεις
1. Η παράνομη εμπορία ζώων συντροφιάς κατά τους 
όρους του παρόντος τιμωρείται με ποινή φυλάκισης 
τουλάχιστον ενός (1) έτους και χρηματική ποινή μέχρι 
τριακόσιες εξήντα (360) ημερήσιες μονάδες, το ύψος 
εκάστης των οποίων ορίζεται από δέκα (10) έως πενήντα 
(50) ευρώ.
2. Οι παραβάτες της περ. ε’ και του πρώτου εδαφίου 
της περ. ζ’ της παρ. 1 του άρθρου 9, των περ. γ’ και 
δ’ της παρ. 10 του άρθρου 8, της παρ. 4 του άρθρου 
22, καθώς και της περ. α’ της παρ. 1 του άρθρου 24 
τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός 
(1) έτους και χρηματική ποινή μέχρι τριακόσιες εξήντα 
(360) ημερήσιες μονάδες, το ύψος εκάστης των οποί-
ων ορίζεται από δέκα (10) έως πενήντα (50) ευρώ. Οι 
παραβάτες της παρ. 5 του άρθρου 23 και της περ. β’ 
της παρ. 1 του άρθρου 24 τιμωρούνται με ποινή κά-
θειρξης μέχρι δέκα (10) έτη και με χρηματική ποινή 
μέχρι πεντακόσιες (500) ημερήσιες μονάδες, το ύψος εκάστης των οποίων ορίζεται από πενήντα (50) έως 
εκατό (100) ευρώ.
3. Οι παραβάτες του άρθρου 23, πλην της παρ. 5, τιμω-
ρούνται με φυλάκιση μέχρι δύο (2) έτη και με χρηματική 
ποινή μέχρι τριακόσιες εξήντα (360) ημερήσιες μονάδες, 
το ύψος εκάστης των οποίων ορίζεται από δέκα (10) έως 
πενήντα (50) ευρώ.
4. Οι παραβάτες της παρ. 5 του άρθρου 9, καθώς και 
η κλοπή οποιουδήποτε ζώου συντροφιάς τιμωρούνται 
με φυλάκιση μέχρι έξι (6) μηνών και χρηματική ποινή 
μέχρι τριακόσιες (300) ημερήσιες μονάδες, το ύψος εκά-
στης των οποίων ορίζεται από δέκα (10) έως είκοσι (20) ευρώ. Η κλοπή κυνηγετικού σκύλου ή σκύλου βοήθειας 
τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ένα (1) έτος και χρηματική 
ποινή μέχρι τριακόσιες εξήντα (360) ημερήσιες μονάδες, 
το ύψος εκάστης των οποίων ορίζεται από δέκα (10) έως 
πενήντα (50) ευρώ.
5. Οι παραβάτες των άρθρων 3, 4, 7, 9, 10 και 11 του 
ν. 2017/1992 (Α’ 31) τιμωρούνται με τις ποινές που προ-βλέπονται στην παρ. 2.
6. Στις περιπτώσεις των παρ. 1 έως 5, η έκθεση βεβαί-
ωσης της παράβασης που συντάσσεται από αρμόδια 
αρχή διαβιβάζεται εντός δέκα (10) ημερών στον αρμόδιο 
δήμο για την επιβολή των προβλεπόμενων διοικητικών κυρώσεων και προστίμων.
7. Στις περιπτώσεις εγκλημάτων του παρόντος νόμου, 
μπορεί να παρίσταται αυτοτελώς και κάθε φιλοζωικό 
σωματείο ή φιλοζωική οργάνωση μη κερδοσκοπικού 
χαρακτήρα, που δραστηριοποιείται σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο και είναι εγγεγραμμένα στο Μητρώο Φιλοζωι-
κών Σωματείων και Οργανώσεων του ΕΜΖΣ, ανεξάρτητα 
αν έχει υποστεί περιουσιακή ζημία, προς υποστήριξη της 
κατηγορίας και μόνο. Η σχετική δήλωση μπορεί να γίνει 
τόσο κατά την προδικασία όσο και στο ακροατήριο, σύμ-
φωνα με το άρθρο 84 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019, Α’ 96).
Άρθρο 35
Διοικητικές κυρώσεις
1. Για παραβάσεις του παρόντος επιβάλλονται διοικη-
τικές κυρώσεις ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9453 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9454 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9455 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9456 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9457 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9458 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9459 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9460 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9461 Τεύχος A’ 169/18.09.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9462 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
2. Τα ανωτέρω πρόστιμα αποτελούν έσοδο των δή-
μων στα διοικητικά όρια των οποίων διαπιστώνεται η 
παράβαση.
3. Σε περίπτωση επανάληψης της παράβασης τα πρό-
στιμα διπλασιάζονται κάθε φορά. Από τους παραβάτες 
των άρθρων 8, 22 και 23 αφαιρείται και η άδεια λειτουρ-
γίας για διάστημα από ένα (1) μήνα έως ένα (1) έτος. 
Αρμόδια όργανα βεβαίωσης των παραβάσεων του πα-
ρόντος είναι τα αναφερόμενα στην παρ. 6 του άρθρου 3.
4. Επί της πράξης βεβαίωσης της παράβασης αναγρά-
φονται υποχρεωτικώς: (α) η αρμόδια αρχή και η προθε-
σμία προσφυγής σε αυτή, σύμφωνα με την παρ. 5, (β) η 
παράβαση και το άρθρο του νόμου στο οποίο αναφέ-
ρεται αυτή και (γ) το ύψος του προστίμου. Η πράξη βε-βαίωσης της παράβασης κοινοποιείται στον παραβάτη και αντίγραφό της αποστέλλεται άμεσα στην αρμόδια, σύμφωνα με την παρ. 6, αρχή.
5. Αντιρρήσεις κατά της πράξης βεβαίωσης της πα-
ράβασης υποβάλλονται ενώπιον του προϊσταμένου της 
αρχής το όργανο της οποίας τη βεβαίωσε, εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών. Η απόφαση, με την οποία εξετά-ζονται οι αντιρρήσεις, πρέπει να είναι πλήρως αιτιολο-
γημένη, με αναφορά στα συγκεκριμένα περιστατικά και 
στοιχεία. Η απόφαση αυτή κοινοποιείται στην αρμόδια αρχή της παρ. 6.
6. Αν δεν προβληθούν αντιρρήσεις ή αν αυτές απορ-
ριφθούν, επιβάλλεται το πρόστιμο αμελλητί, με απόφα-
ση του προϊσταμένου της οικονομικής υπηρεσίας του 
δήμου στα όρια του οποίου τελέστηκε η παράβαση. Αν παρέλθει άπρακτη η ανωτέρω προθεσμία, το πρόστιμο 
βεβαιώνεται στο σύνολό του από την ταμειακή υπηρεσία 
του δήμου και εισπράττεται σύμφωνα με τον Κώδικα 
Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν.δ. 356/1974, Α’ 90).
7. Ειδικά για την παράβαση των περ. α’ και β’ της παρ. 1 
του άρθρου 9 περί παράλειψης στείρωσης ή αποστολής 
γενετικού υλικού του ζώου και μη εμπρόθεσμης σήμαν-
σης και καταγραφής ζώου συντροφιάς, η απόφαση επι-βολής του προστίμου εκδίδεται από τον αρμόδιο δήμο, 
βεβαιώνεται από την ταμειακή υπηρεσία και εισπράττε-
ται κατά τις διατάξεις του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων.
8. Σε περίπτωση κατ’ εξακολούθηση παράβασης, η αρ-
μόδια υπηρεσία που τη βεβαιώνει, ορίζει εύλογο χρόνο 
για την άρση της και, αν ο παραβάτης δεν συμμορφωθεί, 
επιβάλλει νέο πρόστιμο μετά από κάθε νέα βεβαίωση 
της παράβασης.
9. Τα έσοδα από τα πρόστιμα του παρόντος νόμου 
εγγράφονται με τρόπο διακριτό σε ειδικό λογαριασμό 
(ΑΛΕ) στον προϋπολογισμό του δήμου και διατίθενται 
αποκλειστικά για τη βελτίωση των δημοτικών καταφυγί-
ων και κτηνιατρείων, την ίδρυση νέων και την αντιμετώ-
πιση των δαπανών που προκύπτουν από την εφαρμογή 
του παρόντος νόμου.
10. Οι παρ. 2 έως 9 δεν εφαρμόζονται στις περιπτώ-
σεις διαπίστωσης, στο πλαίσιο τελωνειακού ελέγχου, των 
παραβάσεων της περ. γ’ της παρ. 10 ή της παρ. 15 του 
άρθρου 8, ή της παρ. 6 του άρθρου 17. Στις περιπτώσεις 
αυτές, τα πρόστιμα της παρ. 1 επιβάλλονται και εισπράτ-
τονται από την αρμόδια τελωνειακή αρχή, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον ν. 2960/2001 (Α’ 265).Άρθρο 36
Μητρώο Παραβατών
Στο Μητρώο παραβατών της παρ. 24 του άρθρου 2 
καταγράφονται όσοι έχουν καταδικαστεί τελεσίδικα για 
παράβαση του πρώτου εδαφίου της περ. ζ’ της παρ. 1 
του άρθρου 9, των περ. γ’ και δ’ της παρ. 10 του άρθρου 8, της παρ. 4 του άρθρου 22, της παρ. 5 του άρθρου 23 και των περ. α’ και β’ της παρ. 1 του άρθρου 24. Οι εγγε-
γραμμένοι στο εν λόγω Μητρώο δεν γίνονται αποδεκτοί 
στο ΕΜΖΣ ως ιδιοκτήτες ή ανάδοχοι ζώων συντροφιάς 
ή υπεύθυνοι νομικού προσώπου, ούτε επιτρέπεται να 
έχουν εθελοντική ή μη θέση από την οποία μπορούν να 
επηρεάσουν την ευζωία ενός ζώου, συμπεριλαμβανομέ-
νης ενδεικτικά της εργασίας σε καταφύγιο, ζωολογικό 
κήπο ή κτηνοτροφική μονάδα, για περίοδο τουλάχιστον 
δέκα (10) ετών από την τελεσίδικη ποινική καταδίκη, 
εκτός αν η επιβληθείσα ποινή έχει μεγαλύτερη διάρκεια. 
Σε περίπτωση αμετάκλητης αθωωτικής απόφασης, η 
εγγραφή διαγράφεται.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ’
ΠΕΡΙΣΥΛΛΟΓΗ, ΤΑΦΗΚΑΙ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ ΖΩΩΝ
Άρθρο 37
Περισυλλογή, ταφήκαι αποτέφρωση νεκρών ζώων
1. Οι υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για την καθαριότη-
τα των οδών του εθνικού, επαρχιακού και αστικού δικτύ-
ου έχουν υποχρέωση να απομακρύνουν από τις οδούς 
και τα πεζοδρόμια τα νεκρά ζώα και να μεριμνούν για την 
αποτέφρωση ή την υγειονομική ταφή τους, σύμφωνα με 
τις διατάξεις της εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας. Πριν 
από την αποτέφρωση ή την ταφή των ζώων ενημερώνε-
ται ο οικείος δήμος ή ο συμβεβλημένος κτηνίατρος των 
εταιρειών λειτουργίας των εθνικών οδών, εάν υφίσταται, 
προκειμένου να διαπιστώσει τυχόν παραβάσεις του πα-
ρόντος. Σε περίπτωση δεσποζόμενου ζώου, ενημερώ-
νεται ο ιδιοκτήτης αυτού.
2. Η διάθεση των νεκρών ζώων, όπως η αποτέφρωση 
και η υγειονομική ταφή, πραγματοποιούνται σύμφωνα 
με την ισχύουσα εθνική και ενωσιακή νομοθεσία.
3. Αποτεφρωτήρια και κοιμητήρια ζώων ιδρύονται και 
λειτουργούν από οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης 
και συνδέσμους αυτών, καθώς και από φυσικά πρόσω-
πα, τα οποία πληρούν τις απαιτήσεις περιβαλλοντικής 
αδειοδότησης σύμφωνα με τον ν. 4014/2011 (Α’ 209). Οι 
οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν, επίσης, να 
συμβάλλονται με ιδιωτικά αποτεφρωτήρια και κοιμητή-
ρια ζώων, σύμφωνα με τον ν. 4412/2016 (Α’ 147).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤ’
ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ
Άρθρο 38
Αρμοδιότητα Συνηγόρου του Πολίτη
Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει αρμοδιότητα για τη δι-
αμεσολάβηση σχετικά με τα δικαιώματα των ζώων και την τήρηση της σχετικής νομοθεσίας.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9463 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
Άρθρο 39
Ειδική Επιτροπή Παρακολούθησης
1. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών συγκρο-
τείται επταμελής Ειδική Επιτροπή Παρακολούθησης με 
πενταετή θητεία, με δυνατότητα ανανέωσης. Η Επιτροπή 
απαρτίζεται από τον Πρόεδρο, που είναι πρόσωπο εγνω-
σμένου κύρους και έξι (6) ακόμη τακτικά μέλη ως εξής:
(α) έναν (1) εκπρόσωπο του Πανελληνίου Κτηνιατρικού 
Συλλόγου,
(β) έναν (1) εκπρόσωπο φιλοζωικών σωματείων ή φι-
λοζωικών οργανώσεων μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, 
που είναι εγγεγραμμένα στο ΥποΜητρώο Φιλοζωικών 
Σωματείων και Οργανώσεων της παρ. 23 του άρθρου 
2 και έχουν πολυετή δράση και αναγνωρισμένη προ-
σφορά,
(γ) έναν (1) εκπρόσωπο του Συνηγόρου του Πολίτη,
(δ) δύο (2) εκπροσώπους της Κεντρικής Ένωσης Δή-
μων Ελλάδας (Κ.Ε.Δ.Ε.) και
(ε) τον προϊστάμενο του Τμήματος Προστασίας Ζώων 
Συντροφιάς της Διεύθυνσης Οργάνωσης και Λειτουργίας 
Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Υπουργείου Εσωτερικών.
2. Ειδικότερα όσον αφορά στους εκπροσώπους φιλο-
ζωικών σωματείων ή φιλοζωικών οργανώσεων μη κερ-
δοσκοπικού χαρακτήρα, εκλέγονται με ηλεκτρονική ψη-
φοφορία από το σύνολο των φιλοζωικών σωματείων και 
οργανώσεων μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που έχουν 
καταγραφεί στο ΥποΜητρώο Φιλοζωικών Σωματείων και 
Οργανώσεων της παρ. 23 του άρθρου 2 και η διοίκηση των οποίων έχει προκύψει βάσει νόμιμων αρχαιρεσιών.
3. Η Επιτροπή της παρ. 1 έχει τις εξής αρμοδιότητες:
(α) Την παρακολούθηση της εφαρμογής του παρόντος.
(β) Την επιστημονική υποστήριξη των αρμοδίων αρ-
χών για την εφαρμογή και τον έλεγχο της εφαρμογής της 
νομοθεσίας για την προστασία των ζώων συντροφιάς, 
με την εκπόνηση μελετών και τη σύνταξη προτάσεων 
σε περιοδική βάση ή κατόπιν συγκεκριμένου αιτήματος.
(γ) Την εκπόνηση μελετών, αναφορών και εκθέσεων, 
καθώς και τη σύνταξη προτάσεων προς τις αρμόδιες αρ-
χές για την υιοθέτηση του κατάλληλου επιχειρησιακού 
σχεδιασμού, την εφαρμογή των απαραίτητων διαδικασι-
ών, πρωτοκόλλων και των βέλτιστων διεθνών πρακτικών, 
και την εν γένει εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων 
επίλυσης προβλημάτων στον τομέα της προστασίας των 
ζώων συντροφιάς.
(δ) Την παροχή γνώμης προς τις αρμόδιες αρχές για 
μεμονωμένα ζητήματα που άπτονται της προστασίας 
ζώων συντροφιάς.
(ε) Την υποβολή προτάσεων προς το Υπουργείο Εσω-
τερικών και κάθε άλλο αρμόδιο υπουργείο για την αξι-
ολόγηση και βελτίωση του παρόντος.
Άρθρο 40
Υπεύθυνος για θέματα ζώων συντροφιάς - Διαδικασία τροποποίησης του Οργανισμούτης Εσωτερικής Υπηρεσίας των δήμων
1. Κάθε δήμος οφείλει να ορίζει υπάλληλο ή αντιδή-
μαρχο ή εντεταλμένο σύμβουλο υπεύθυνο για θέματα 
ζώων συντροφιάς, επιφορτισμένο να μεριμνά για την εύρυθμη υλοποίηση του προγράμματος διαχείρισης 
αδέσποτων ζώων.
2. Κατ’ εξαίρεση του άρθρου 10 του ν. 3584/2007 
(Α’ 143) και ειδικά για τις υποχρεώσεις που απορρέουν 
από τον παρόντα, η τροποποίηση του Οργανισμού της 
Εσωτερικής Υπηρεσίας των δήμων εγκρίνεται από την 
Οικονομική Επιτροπή κατόπιν εισήγησης της εκτελεστι-
κής επιτροπής. Η γνώμη του Υπηρεσιακού Συμβουλίου 
παρέχεται εντός ενός (1) μηνός από όταν ζητηθεί, άλλως 
τεκμαίρεται η σύμφωνη γνώμη του.
Άρθρο 41
Βασικοί Δείκτες Απόδοσης
1. Το Τμήμα Προστασίας Ζώων Συντροφιάς της Διεύ-
θυνσης Οργάνωσης και Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοί-
κησης του Υπουργείου Εσωτερικών, ως αρμόδια αρχή 
για την εποπτεία της εφαρμογής του προγράμματος περισυλλογής και διαχείρισης των αδέσποτων ζώων 
συντροφιάς από τους δήμους, δύναται να προσδιορίζει 
Βασικούς Δείκτες Απόδοσης για την παρακολούθηση της 
εφαρμογής των επιχειρησιακών προγραμμάτων κάθε 
δήμου, κατόπιν σύμφωνης γνώμης της Ειδικής Επιτρο-πής Παρακολούθησης του άρθρου 39.
2. Οι Βασικοί Δείκτες Απόδοσης, οι οποίοι ορίζονται το 
αργότερο δύο (2) μήνες πριν την έναρξη κάθε έτους, πε-
ριλαμβάνουν απόλυτους στόχους, καθώς και συγκριτικά 
στοιχεία σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Κάθε χρό-νο οι δήμοι οφείλουν να δημοσιοποιούν ετήσια έκθεση 
με τα αποτελέσματά τους όσον αφορά στους Βασικούς 
Δείκτες Απόδοσης.
Άρθρο 42
Αξιολόγηση εφαρμογής
Κατά το πέμπτο έτος από την έναρξη ισχύος του πα-
ρόντος, λαμβάνει χώρα συνολική αξιολόγηση του πα-
ρόντος με σκοπό τη βελτίωση επιμέρους διατάξεων ή 
τη συνολική αναθεώρηση του πλαισίου για την ευζωία 
των ζώων συντροφιάς. Η διαδικασία της αξιολόγησης 
εκκινεί με πρόταση της Επιτροπής Παρακολούθησης του 
άρθρου 39 και ακολουθεί εκτεταμένη διαβούλευση με 
όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ’
ΛΟΙΠΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Άρθρο 43
Επιχορήγηση φιλοζωικών σωματείων και φιλοζωικών οργανώσεων μη κερδοσκοπικού 
χαρακτήρα - Τροποποίηση παρ. 1Α άρθρου 202 
του ν. 3463/2006
Στην παρ. 1Α του άρθρου 202 του ν. 3463/2006 (Α’ 114), 
ως προς τη δυνατότητα παροχής χρηματικών επιχορη-
γήσεων με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, προ-
στίθεται περ. vii, ως εξής:
«vii. Σε φιλοζωικά σωματεία ή φιλοζωικές οργανώσεις 
μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που εδρεύουν στον 
οικείο δήμο και είναι εγγεγραμμένα στο ΥποΜητρώο 
Φιλοζωικών Σωματείων και Οργανώσεων του Εθνικού 
Μητρώου Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ), που τηρείται στο 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9464 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Πρόσθετη προ-
ϋπόθεση για την επιχορήγηση αυτή αποτελεί η κατάρ-
τιση σχετικού προγράμματος δράσης του σωματείου ή της οργάνωσης, για τον αντίστοιχο δήμο και η έγκρισή 
του από την πενταμελή Επιτροπή Παρακολούθησης του 
επιχειρησιακού προγράμματος διαχείρισης αδέσποτων 
ζώων συντροφιάς και πρόληψης δημιουργίας νέων αδέ-
σποτων ζώων του οικείου δήμου. Με τις ίδιες προϋποθέ-
σεις τα ανωτέρω σωματεία και οργανώσεις μπορούν να 
λαμβάνουν επιχορήγηση και από την οικεία περιφέρεια, 
εφόσον δραστηριοποιούνται εντός των ορίων της.».
Άρθρο 44
Πιστοποίηση επαγγελματικής επάρκειας
εκπαιδευτών σκύλων
Η επαγγελματική επάρκεια των εκπαιδευτών σκύλων, 
πλην των εκπαιδευτών σκύλων εργασίας των ενόπλων 
δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας, πιστοποιείται 
από τον Εθνικό Οργανισμό Πιστοποίησης Προσόντων 
και Επαγγελματικού Προσανατολισμού, σύμφωνα με τον 
ν. 4763/2020 (Α’ 254).
ΜΕΡΟΣ Β’
ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΙΚΕΣ, ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ, ΤΕΛΙΚΕΣΚΑΙ ΚΑΤΑΡΓΟΥΜΕΝΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΥΣ Α’
Άρθρο 45
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Ψηφιακής Διακυβέρνησης ρυθμίζονται οι όροι δημιουρ-
γίας και λειτουργίας του ΕΜΖΣ και των ΥποΜητρώων 
του, περιλαμβανομένης της Πανελλήνιας Πλατφόρμας 
Υιοθεσίας των Αδέσποτων Ζώων Συντροφιάς, το ειδι-
κότερο περιεχόμενο κάθε ΥποΜητρώου και τα πεδία 
που περιλαμβάνει αυτό, τα θέματα που αφορούν στη 
διαδικασία πιστοποίησης και χορήγησης κωδικού πρό-
σβασης στους πιστοποιημένους χρήστες και σε όσους 
αποκτούν πρόσβαση στο ΕΜΖΣ, τα θέματα μεταφοράς των δεδομένων από το υπάρχον Μητρώο, η διαδικασία 
και οι προϋποθέσεις καταχώρισης στοιχείων, τα απαραί-
τητα δικαιολογητικά, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων καθορίζονται οι 
προδιαγραφές και ο εξοπλισμός των εγκαταστάσεων 
των κτηνιατρείων που διατίθενται για την πραγματο-
ποίηση των στειρώσεων, της σήμανσης και της κατα-
γραφής αδέσποτων ζώων από εθελοντές κτηνιάτρους, 
η διαδικασία και χρονική διάρκεια διάθεσής τους, και 
κάθε άλλο σχετικό θέμα.
3. Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου κάθε 
δήμου μπορούν να εξειδικεύονται οι κατηγορίες ευαί-
σθητων και ευπαθών ομάδων της παρ. 13 του άρθρου 4 και να ορίζονται εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια για τη 
δωρεάν σήμανση, καταγραφή στο ΕΜΖΣ, στείρωση και εμβολιασμό των ζώων συντροφιάς (γατών και σκύλων). 
Επίσης, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου μπο-
ρούν να αυξάνονται τα ποσά της περ. ζ’ της παρ. 1 του 
άρθρου 9 ή να μειώνονται ειδικά για τις ευπαθείς ομάδες 
του πρώτου εδαφίου. Με την ίδια απόφαση μπορεί να ορίζεται επιπλέον ποσό για τα έξοδα φιλοξενίας και δια-
τροφής που πρέπει να καταβάλει ανά μήνα φιλοξενίας ο 
ιδιοκτήτης που παραδίδει το ζώο του στον δήμο.
4. Με απόφαση του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης 
και Τροφίμων προσδιορίζονται τα ανατομικά και φυσιο-
λογικά χαρακτηριστικά ή τα χαρακτηριστικά της συμπε-
ριφοράς ζώου που δύνανται να αποδειχθούν βλαβερά για την υγεία και την ευζωία του θηλυκού αναπαραγω-
γικού ζώου συντροφιάς και των απογόνων του και καθι-
στούν μη επιτρεπτή την αναπαραγωγή τους.
5. Με απόφαση της Εκτελεστικής Επιτροπής του δή-
μου, ύστερα από γνώμη της πενταμελούς Επιτροπής 
της παρ. 8 του άρθρου 10, ρυθμίζονται οι λεπτομέρειες 
προσδιορισμού της πυκνότητας του πληθυσμού των 
αδέσποτων ζώων στην περιοχή όπου αυτά επαναφέ-
ρονται και οριοθετούνται οι περιοχές στις οποίες δεν 
επιτρέπεται η επαναφορά τους.
6. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Οικονομικών, που εκδίδεται εντός τριών (3) μηνών από τη δημοσίευση του παρόντος, καθορίζονται οι πόροι, η διαδικασία, τα κριτήρια και ο τρόπος χρηματοδότησης 
των δήμων, των διαδημοτικών συνεργασιών και των 
συνδέσμων δήμων για τους σκοπούς εφαρμογής του 
παρόντος, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
7. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, που εκδί-
δεται ετησίως, καθορίζεται το ύψος της χρηματοδότησης 
που λαμβάνει κάθε δήμος για την υλοποίηση δράσεων 
του παρόντος, λαμβανομένων υπόψη, μεταξύ άλλων, 
των επιδόσεων κάθε δήμου ως προς την υλοποίηση 
των στόχων του επιχειρησιακού του προγράμματος. Σε περίπτωση σοβαρής μη συμμόρφωσης με τις διατάξεις του παρόντος είναι δυνατόν να επιβάλλεται, με απόφα-
ση του Υπουργού Εσωτερικών, κατόπιν εισήγησης της 
Ειδικής Επιτροπής του άρθρου 39, παρακράτηση μέρους 
του ποσού των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) που 
δικαιούται ο δήμος, η οποία μπορεί να ανέλθει σε ποσό που αντιστοιχεί σε έως δύο (2) μήνες σε ετήσια βάση.
8. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών καθορίζε-
ται το ύψος της εφάπαξ επιχορήγησης που λαμβάνει το ΙΙΒΕΑΑ, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 13 και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
9. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, ύστερα 
από σύμφωνη γνώμη του Διοικητικού Συμβουλίου του 
ΙΙΒΕΑΑ, καθορίζονται λεπτομέρειες για την αποστολή 
δείγματος γενετικού υλικού του ζώου συντροφιάς στο 
ΕΦΑΓΥΖΣ από ιδιοκτήτη σκύλου ή γάτας που δεν επιθυ-
μεί να στειρώσει το ζώο και κάθε άλλο σχετικό θέμα. Με 
όμοια απόφαση δύναται να αναπροσαρμόζεται το ύψος 
του ηλεκτρονικού παραβόλου της παρ. 2 του άρθρου 
14 και να διευρύνονται οι κατηγορίες ιδιοκτητών ζώων συντροφιάς που υποχρεούνται να αποστείλουν δείγμα γενετικού υλικού του ζώου τους στο ΕΦΑΓΥΖΣ.
10. Με απόφαση του Υπουργού Υποδομών και Με-
ταφορών ορίζονται οι προδιαγραφές που οφείλουν να 
πληρούν οι κατασκευές μεταφοράς ζώων εργασίας, 
όπως τρέιλερ ή κλουβιά επί ή εντός του αμαξώματος 
οχημάτων.
11. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών 
και Ψηφιακής Διακυβέρνησης καθορίζονται οι τεχνικές 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9465 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
λεπτομέρειες για την ανάπτυξη, τη λειτουργία και την 
υποστήριξη της ψηφιακής εφαρμογής του άρθρου 25, 
καθώς και οι όροι και η διαδικασία για την πρόσβαση σε 
αυτήν των αρμόδιων αρχών του άρθρου 3.
12. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων καθορίζονται 
οι κτηνιατρικοί υγειονομικοί κανόνες και οι εν γένει όροι 
για την αποτροπή του κινδύνου εισβολής στη χώρα ή 
διαφυγής επιζωοτικών νοσημάτων.
13. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων καθορίζονται τα ει-
δικότερα ζητήματα σχετικά με τη διαδικασία, τα όργανα, 
τα αναγκαία δικαιολογητικά και κάθε άλλη λεπτομέρεια 
για την αδειοδότηση των καταφυγίων ζώων συντροφιάς, 
σύμφωνα με τις προδιαγραφές των άρθρων 28 και 29, 
καθώς και τις διοικητικές κυρώσεις που επιβάλλονται σε 
περίπτωση παράβασής τους. Οι κυρώσεις δύνανται να 
συνίστανται σε πρόστιμο ύψους από πεντακόσια (500) 
ευρώ έως πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ ή/και προσωρινή διακοπή λειτουργίας των καταφυγίων έως έξι (6) μήνες. 
Σε περίπτωση υποτροπής, δύναται να επιβληθεί και ορι-
στική διακοπή λειτουργίας του καταφυγίου.
14. Με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου καθο-
ρίζονται οι κανόνες και το ωράριο λειτουργίας των 
περιφραγμένων πάρκων σκύλων εντός της εδαφικής 
περιφέρειας κάθε δήμου, ο διαχωρισμός μικρόσωμων 
και μεγαλόσωμων σκύλων για την είσοδο στα πάρκα, 
ο μέγιστος αριθμός σκύλων ανά συνοδό και κάθε άλλο σχετικό θέμα για την ομαλή λειτουργία των περιφραγ-μένων πάρκων σκύλων.
15. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας και Εσωτερικών καθορίζονται οι όροι και οι 
προϋποθέσεις για τον καθορισμό χώρων σε ελεγχόμενες 
κυνηγετικές περιοχές, στους οποίους επιτρέπονται η εκ-
γύμναση σκύλων και οι αγώνες κυνηγετικών ικανοτήτων 
σκύλων, πέραν των περιοχών που καθορίζονται με τη 
διαδικασία του άρθρου 57 του ν. 2637/1998 (Α’ 200).
16. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Παιδείας και Θρησκευμάτων δύναται να καθορίζονται το 
ειδικότερο περιεχόμενο των προγραμμάτων του άρθρου 
31, καθώς και ο τρόπος, τα κριτήρια, η διαδικασία και το ύψος της χρηματοδότησής τους.
17. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών καθορίζο-
νται τα ειδικότερα θέματα που αφορούν στον τρόπο και 
τη διαδικασία είσπραξης, διάθεσης και αναπροσαρμογής 
των προστίμων των παρ. 1 και 2 του άρθρου 35 και κάθε 
άλλο σχετικό θέμα.
18. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, η οποία 
εκδίδεται εντός έξι (6) μηνών από τη δημοσίευση του 
παρόντος, εξειδικεύονται οι αρμοδιότητες της Ειδικής 
Επιτροπής Παρακολούθησης του άρθρου 39, καθορίζο-
νται οι λεπτομέρειες της λειτουργίας της και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
19. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Ψηφιακής Διακυβέρνησης ρυθμίζεται κάθε αναγκαία λε-
πτομέρεια σχετικά με την εκλογή του εκπροσώπου των φιλοζωικών σωματείων και οργανώσεων στη επιτροπή του άρθρου 39.Άρθρο 46
Μεταβατικές διατάξεις
1. Εντός τριάντα (30) ημερών από την υποβολή σχε-
τικού αιτήματος του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρ-
νησης, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφί-
μων παραδίδει σε αυτό την υπάρχουσα «διαδικτυακή 
ηλεκτρονική βάση» που περιλαμβάνει τους κωδικούς 
σήμανσης, τα στοιχεία των ιδιοκτητών και των ζώων 
συντροφιάς που έχει καταγράψει από την ημερομηνία 
ανάθεσης σε αυτό της τήρησης της «διαδικτυακής ηλε-
κτρονικής βάσης» μέχρι την ημερομηνία παράδοσής 
της στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Η μετα-φορά αυτή δεν αναστέλλει τις υποχρεώσεις του Υπουρ-
γείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, καθώς και 
την πρόσβασή του στο ΕΜΖΣ σύμφωνα με τις κείμενες 
διατάξεις. Μέχρι τη μεταφορά της βάσης, αυτή συνεχίζει 
να λειτουργεί στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
2. Μέχρι την έναρξη λειτουργίας του ΕΜΖΣ, η σήμαν-
ση και η καταγραφή των σκύλων και γατών εξακολου-θεί να διενεργείται στη διαδικτυακή ηλεκτρονική βάση 
του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. 
Όσοι ιδιοκτήτες σκύλων και γατών έχουν ήδη σημάνει ή πρόκειται να σημάνουν τα ζώα συντροφιάς τους στην 
υπάρχουσα βάση, μπορούν, εντός προθεσμίας έξι (6) μη-
νών από την έναρξη λειτουργίας του ΕΜΖΣ, να συμπλη-ρώσουν τα στοιχεία τους με βάση το άρθρο 4. Στο ίδιο 
χρονικό διάστημα μπορούν να γίνουν και διαγραφές ήδη 
καταχωρημένων εγγραφών από τους ιδιοκτήτες ζώων, 
εφόσον πλέον αυτά δεν είναι στην ιδιοκτησία τους ή δεν 
βρίσκονται στη ζωή.
3. Οι επαγγελματίες και οι ερασιτέχνες εκτροφείς σκύ-
λων και γατών οφείλουν, εντός προθεσμίας έξι (6) μηνών 
από την έναρξη λειτουργίας του ΕΜΖΣ, να εγγραφούν 
στο ΥποΜητρώο Επαγγελματιών και Ερασιτεχνών Εκτρο-
φέων.
4. Εντός έξι (6) μηνών από τη δημοσίευση του παρό-
ντος, οι δήμοι οφείλουν να προβούν στην αναγκαία για 
την οργάνωση και εφαρμογή του προγράμματος διαχεί-
ρισης αδέσποτων ζώων τροποποίηση του Οργανισμού 
Εσωτερικής Υπηρεσίας τους, σύμφωνα με το άρθρο 
10 του Κώδικα Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων
(ν. 3584/2007, Α’ 143).
5. Ως πρώτο έτος εφαρμογής των Βασικών Δεικτών 
Απόδοσης του άρθρου 41 ορίζεται το έτος 2023, η δε 
δημοσιοποίησή τους από τη Διεύθυνση Οργάνωσης και 
Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρέπει να γίνει το 
αργότερο έως τις 31.10.2022.
6. Λειτουργούντα κατά τη δημοσίευση του παρόντος 
καταφύγια υποχρεούνται να συμμορφωθούν με τις προ-
διαγραφές των άρθρων 28 και 29 έως τις 31.3.2022. Απο-
φάσεις σφράγισης καταφυγίων αναστέλλονται μέχρι την 
ανωτέρω ημερομηνία, εκτός αν διαπιστωθεί από έκθεση 
των αρμοδίων οργάνων ότι απειλείται η ζωή των φιλο-ξενούμενων ζώων. Καταφύγια που έχουν αδειοδοτηθεί 
μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος, υποχρεούνται 
να συμμορφωθούν προς τις υποχρεώσεις των άρθρων 28 και 29 έως τις 30.9.2023.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9466 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
Άρθρο 47
Τελικές και καταργούμενες διατάξεις
1. Οι διατάξεις του παρόντος δεν θίγουν άλλες διατά-
ξεις νόμων ή διεθνών συμβάσεων, που κυρώθηκαν με 
νόμο και προβλέπουν μεγαλύτερη προστασία σε οποιο-
δήποτε είδος ζώου. Επίσης δεν θίγονται οι διατάξεις του 
Έκτου Βιβλίου του ν.δ. 86/1969 (Α’ 7) και οι κανονιστικές 
πράξεις που έχουν εκδοθεί κατ’ εξουσιοδότησή αυτού.
2. Όπου στις διατάξεις του παρόντος γίνεται αναφορά 
στον Κυνολογικό Όμιλο Ελλάδας, νοείται και οποιοδήπο-
τε άλλο σωματείο, μετά τη δημοσίευση του παρόντος, 
αποκτά την ιδιότητα μέλους της Διεθνούς Κυνολογικής Ομοσπονδίας (Fédération Cynologique Internationale). 
Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, διαπιστώνεται 
η εγγραφή του σωματείου αυτού στη Διεθνή Κυνολογική 
Ομοσπονδία.
3. Όπου στις διατάξεις του παρόντος γίνεται αναφο-
ρά στον Ελληνικό Όμιλο Γάτας, νοείται και οποιοδήπο-
τε άλλο σωματείο, μετά τη δημοσίευση του παρόντος, 
αποκτά την ιδιότητα μέλους της Διεθνούς Ομοσπονδίας 
Γατών (Fédération Internationale Féline). Με απόφαση 
του Υπουργού Εσωτερικών, διαπιστώνεται η εγγραφή 
του σωματείου αυτού στη Διεθνή Ομοσπονδία Γατών.
4. Οι περιορισμοί μετακινήσεων των ζώων συντροφιάς 
του παρόντος δεν εφαρμόζονται σε περιπτώσεις εφαρ-μογής του άρθρου 27 του ν. 4662/2020 (Α’ 27).
5. Ειδικά κατά την εφαρμογή του άρθρου 27 του ν. 
4662/2020, σε περίπτωση μη απομάκρυνσης των ζώων 
(συντροφιάς ή παραγωγικών) από περιφραγμένο χώρο, 
εφόσον ο ιδιοκτήτης αυτών αποδεδειγμένα είχε τη δυ-νατότητα να τα απομακρύνει, εφαρμόζεται αναλόγως η περ. β’ της παρ. 1 του άρθρου 24 του παρόντος.
6. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος καταργούνται:
(α) Το άρθρο 12 του π.δ. 44/2011 (Α’ 110).(β) Τα άρθρα 1 έως 23 του ν. 4039/2012 (Α’ 15).
(γ) Η παρ. 2 του άρθρου 4 και τα άρθρα 6 και 7 του
ν. 1197/1981 (Α’ 24).
(δ) Η παρ. 6 του άρθρου 44 του ν. 4384/2016 (Α’ 78).(ε) Το άρθρο 19 του ν. 4674/2020 (Α’ 53).
(στ) Η υπ’ αρ. 280262/3.12.2003 κοινή απόφαση των 
Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέ-
ντρωσης και Γεωργίας (Β’ 1874).
(ζ) Κάθε γενική ή ειδική διάταξη αντίθετη προς τις ρυθ-
μίσεις του παρόντος.
ΜΕΡΟΣ Γ’
ΛΟΙΠΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Άρθρο 48
Έννοια «φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης» -Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 8του ν. 4674/2020
Τροποποιείται η παρ. 1 του άρθρου 8 του ν. 4674/2020 
(Α’ 53) με τη διαγραφή της αναφοράς στους Ευρωπαϊ-
κούς Ομίλους Εδαφικής Συνεργασίας και η παρ. 1 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«1. Όπου σε διατάξεις νόμων, προεδρικών διαταγμά-
των και κανονιστικών αποφάσεων γίνεται αναφορά σε «φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης», εφεξής νοούνται η 
Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, η Κεντρική Ένωση Δήμων 
Ελλάδος, οι Περιφερειακές Ενώσεις Δήμων, οι Αναπτυξι-
ακοί Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι Σύνδεσμοι 
και τα Δίκτυα Δήμων και τα νομικά πρόσωπα των Ο.Τ.Α. α’ και β’ βαθμού.».
Άρθρο 49
Αναπτυξιακά δάνεια Ο.Τ.Α., συνδέσμων δήμωνκαι νομικών προσώπων Ο.Τ.Α.
1. Για τη συνομολόγηση δανείων μεταξύ του Ταμείου 
Παρακαταθηκών και Δανείων και των Ο.Τ.Α. α’ και β’ βαθ-
μού, των συνδέσμων δήμων και των νομικών προσώπων 
Ο.Τ.Α., στο πλαίσιο υλοποίησης ειδικών αναπτυξιακών 
προγραμμάτων, η εξυπηρέτηση των οποίων, ανεξαρ-
τήτως εκχώρησης εσόδων εκ μέρους των δικαιούχων, 
καθώς και η κάλυψη των κάθε είδους εξόδων και λοιπών 
δαπανών συνομολόγησης και εξόφλησης, χρηματοδο-
τούνται από το εθνικό ή το συγχρηματοδοτούμενο σκέ-
λος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) 
Υπουργείων, δεν εφαρμόζονται η παρ. 1 του άρθρου 
264 του ν. 3852/2010 (Α’ 87), και το π.δ. 169/2013 (Α’ 272). 
Κατόπιν έκδοσης της σχετικής απόφασης χορήγησης 
του δανείου στον δικαιούχο φορέα από το διοικητικό 
συμβούλιο του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων και 
για τη σύναψη αυτού, απαιτείται απόφαση αποδοχής των 
όρων του μόνο από την οικονομική επιτροπή του Ο.Τ.Α. 
α’ ή β’ βαθμού, ή από το διοικητικό συμβούλιο στην πε-
ρίπτωση συνδέσμου δήμων ή νομικού προσώπου Ο.Τ.Α., 
κατά παρέκκλιση του άρθρου 176 του Κώδικα Δήμων 
και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006, Α’ 114). Η απόφαση της 
οικονομικής επιτροπής που ακολουθεί για τη σχετική 
αναμόρφωση του προϋπολογισμού του Ο.Τ.Α., αποτελεί 
δεσμευτική εισήγηση προς το οικείο δημοτικό ή περιφε-
ρειακό συμβούλιο.
2. Η απόφαση της εκτελεστικής επιτροπής του Ο.Τ.Α. 
δικαιούχου φορέα της παρ. 1, εφόσον απαιτείται ανα-
μόρφωση του τεχνικού προγράμματος αυτού, αποτελεί 
δεσμευτική εισήγηση προς το οικείο δημοτικό ή περι-
φερειακό συμβούλιο.
Άρθρο 50
Ρύθμιση για τον μηχανισμό αποτροπής συσσώρευσης ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τρίτους από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης - Τροποποίηση παρ. 2 άρθρου 107 ν. 4714/2020
1. Η περ. β) της παρ. 2 του άρθρου 107 του ν. 4714/2020 
(Α’ 148) τροποποιείται ως προς τις εξαιρούμενες δαπάνες 
από το σύνολο των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του 
Ο.Τ.Α. προς τρίτους και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Εντός δεκαπέντε (15) ημερών από τη λήξη κάθε 
ημερολογιακού τριμήνου, ο Προϊστάμενος Οικονομικών 
Υπηρεσιών έκαστου Ο.Τ.Α.:
α) υποβάλλει στο Υπουργείο Εσωτερικών αναλυτι-
κή κατάσταση με τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του 
Ο.Τ.Α. προς τρίτους κατά την τελευταία ημέρα του τρι-
μήνου. Στην κατάσταση παρατίθενται ανά παραστατικό 
δαπάνης κατ’ ελάχιστον τα στοιχεία που προβλέπεται 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9467 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
να τηρούνται στο Μητρώο δεσμεύσεων και οι λόγοι μη 
εξόφλησης και
β) καταθέτει στον ειδικό λογαριασμό της παρ. 1 το 
χρηματικό ποσό που απαιτείται, προκειμένου το υπό-
λοιπο του λογαριασμού να καλύπτει το σύνολο των 
ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του Ο.Τ.Α. προς τρίτους, εξαιρουμένων των δαπανών που δεν έχουν εξοφληθεί 
με υπαιτιότητα των δικαιούχων ή είναι ενταγμένες σε 
ειδικά προγράμματα και εκκρεμεί η εκταμίευση χρημα-
τοδότησης από τον αρμόδιο φορέα ή έχουν εξοφλη-
θεί και εκκρεμεί η λογιστική τακτοποίησή τους ή έχουν 
νομίμως πραγματοποιηθεί και τελούν υπό δικαστική 
διεκδίκηση.».
2. Ειδικά για τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις κατά την 
30ή.6.2021, δεν εφαρμόζεται η περ. β) της παρ. 2 του 
άρθρου 107 του ν. 4714/2020. Ποσά που έχουν κατατε-θεί στον ειδικό λογαριασμό της παρ. 1 του άρθρου 107 
του ν. 4714/2020 μπορούν να αποδεσμευτούν, κατόπιν 
σχετικής αίτησης του προϊσταμένου οικονομικών υπηρε-
σιών του οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης, που υπο-
βάλλεται προς το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων εντός τριάντα (30) ημερών από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
Άρθρο 51
Χρηματικές επιχορηγήσεις σε αθλητικά σωματεία από Ο.Τ.Α. α’ βαθμού
Η διάρκεια ισχύος της υποπερ. vi) της περ. Α’ της παρ. 1 
του άρθρου 202 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006, Α’ 114) αναφορικά με τη δυνατότητα παρο-χής από δήμο χρηματικών επιχορηγήσεων σε αθλητικά 
σωματεία για την προαγωγή του οικείου αθλήματος, 
καθώς και για την κάλυψη εξόδων μετακίνησης αθλη-
τών και αθλητικών ομάδων, που εδρεύουν στην περιοχή 
του και συμμετέχουν σε εθνικά πρωταθλήματα ολυμπι-
ακών αθλημάτων, παρατείνεται από την λήξη της έως 
την 30η.6.2022.
Άρθρο 52
Προσοντολόγιο - Κλαδολόγιο προσωπικούτων φορέων του Δημοσίου
1. Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται μετά από 
πρόταση του Υπουργού Εσωτερικών, ορίζονται ενιαία για 
όλους ή για μερικούς φορείς του Δημόσιου Τομέα που υπάγονται στην παρ. 1 του άρθρου 2 του ν. 4765/2021 
(Α’ 6) οι κατηγορίες, οι κλάδοι και οι ειδικότητες, τα τυπικά 
προσόντα, κύρια, πρόσθετα ή επικουρικά, διορισμού ή 
πρόσληψης σε θέσεις κάθε κλάδου ή ειδικότητας του 
μόνιμου ή με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου προ-
σωπικού τους. Με το διάταγμα του πρώτου εδαφίου 
δύναται να αντιστοιχίζονται οι υφιστάμενοι κλάδοι και 
ειδικότητες των ως άνω φορέων με τους νέους κλάδους 
και ειδικότητες και να καθορίζεται η διαδικασία αντιστοί-
χισης των υφιστάμενων κλάδων και ειδικοτήτων για τους 
φορείς της παρ. 3.
2. Η Επιτροπή Θεμάτων Ανθρώπινου Δυναμικού Δη-
μόσιου Τομέα του άρθρου 77 του ν. 4674/2020 (Α’ 53) 
παρακολουθεί την εξέλιξη των αναγκών των φορέων 
της παρ. 1 και υποβάλλει ετησίως στον Υπουργό Εσω-τερικών έκθεση για την ανάγκη τροποποίησης ή μη του διατάγματος της παρ. 1, κατόπιν εισήγησης των αρμό-
διων οργανικών μονάδων του Υπουργείου Εσωτερικών.
3. Εντός δύο (2) μηνών από τη θέση σε ισχύ του διατάγ-
ματος της παρ. 1, οι φορείς υποχρεούνται σε αντιστοίχι-
ση των κλάδων και ειδικοτήτων των Οργανισμών και των 
Εσωτερικών Κανονισμών Λειτουργίας τους, καθώς και 
σε αναπροσαρμογή των ψηφιακών οργανογραμμάτων 
του άρθρου 16 του ν. 4440/2016 (Α’ 224). Νέοι Οργανι-
σμοί και Εσωτερικοί Κανονισμοί Λειτουργίας εκδίδονται 
σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο διάταγμα της παρ. 1.
4. Από τη θέση σε ισχύ του διατάγματος της παρ. 1 
καταργούνται:
α) το π.δ. 37α/1987 (Α’ 11),β) το π.δ. 22/1990 (Α’ 7),γ) το π.δ. 50/2001 (Α’ 39) καιδ) η παρ. 6 του άρθρου 21 του ν. 2738/1999 (Α’ 180).
Άρθρο 53
Διαδικασία πλήρωσης θέσεων προσωπικού
1. Θέσεις μόνιμου και με σχέση εργασίας Ιδιωτικού 
Δικαίου Αορίστου Χρόνου προσωπικού, που έχουν 
εγκριθεί με πράξεις υπουργικού συμβουλίου σύμφωνα 
με το άρθρο 51 του ν. 4622/2019 (Α’ 133) έως τη δημοσί-
ευση του παρόντος, πληρούνται σύμφωνα με την παρ. 3 
του άρθρου 28 και τα άρθρα 29 έως 35 και 43 του ν. 
4765/2021 (Α’ 6), εφαρμοζομένων, κατά περίπτωση, των 
άρθρων 1, 2 και 4 του ν. 2643/1998 (Α’ 220) κατά το μέρος 
που αφορούν σε διορισμούς ή προσλήψεις προστατευ-
ομένων προσώπων σε δημόσιες υπηρεσίες, Ν.Π.Δ.Δ., 
Ο.Τ.Α. και των δύο βαθμών και ν.π.ι.δ. που προσλαμβά-
νουν προσωπικό μέσω Α.Σ.Ε.Π., του άρθρου 3 του αυτού 
νόμου, καθώς και των παρ. 6, 7 και 8 του άρθρου 14 του 
ν. 2190/1994 (Α’ 28).
2. Για θέσεις μόνιμου και με σχέση εργασίας Ιδιωτικού 
Δικαίου Αορίστου Χρόνου προσωπικού, για τις οποίες 
έχει δημοσιευθεί σχετική προκήρυξη από το Α.Σ.Ε.Π. 
έως τη δημοσίευση του παρόντος, εφαρμόζονται, κατά 
περίπτωση, τα άρθρα 1 έως 4 του ν. 2643/1998 κατά το μέρος που αφορούν σε διορισμούς ή προσλήψεις 
προστατευομένων προσώπων σε δημόσιες υπηρεσίες, 
Ν.Π.Δ.Δ., Ο.Τ.Α. και των δύο βαθμών και Ν.Π.Ι.Δ. που προ-
σλαμβάνουν προσωπικό μέσω Α.Σ.Ε.Π.
3. Εξακολουθούν να ισχύουν πράξεις υπουργικού συμ-
βουλίου της Επιτροπής της ΠΥΣ 33/2006 για την κίνηση 
διαδικασιών πρόσληψης για θέσεις προσωπικού, μόνι-
μου και με σχέση εργασίας Ιδιωτικού Δικαίου Αορίστου 
Χρόνου, που έχουν εκδοθεί πριν από το έτος 2020, για τις 
οποίες δεν έχει δημοσιευθεί προκήρυξη και έχουν απο-
σταλεί σχετικά αιτήματα στο Α.Σ.Ε.Π. έως τις 31.12.2021. 
Οι διαδικασίες ολοκληρώνονται με τη διαδικασία της 
παρ. 1 του παρόντος.
Άρθρο 54
Δικαίωμα ειδικής άδειας - Τροποποίηση
παρ. 1 άρθρου 50 ν. 3528/2007
Στην παρ. 1 του άρθρου 50 του Κώδικα Κατάστασης 
Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλ-
λήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007, Α’ 26) τροποποιείται το 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9468 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
τρίτο εδάφιο, προκειμένου να αυξηθεί ο αριθμός ημε-
ρών της άδειας απουσίας του πατέρα υπαλλήλου λόγω 
γέννησης τέκνου, προστίθενται τρία νέα εδάφια και η 
παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Οι υπάλληλοι έχουν δικαίωμα άδειας απουσίας με 
αποδοχές πέντε (5) εργάσιμων ημερών σε περίπτωση 
γάμου και τριών (3) εργάσιμων ημερών σε περίπτωση 
θανάτου συζύγου τους ή και συγγενούς έως και β’ βαθ-
μού. Επίσης δικαιούνται κατόπιν τεκμηριωμένης αίτησης 
ειδική άδεια με αποδοχές διάρκειας μίας (1) έως τριών 
(3) ημερών, κατά περίπτωση, για την άσκηση του εκλο-γικού δικαιώματος ή για τη συμμετοχή σε δίκη ενώπιον 
οποιουδήποτε δικαστηρίου. Στον  πατέρα υπάλληλο χο-
ρηγείται υποχρεωτικά άδεια δεκατεσσάρων (14) εργάσι-
μων ημερών, με αποδοχές, η οποία πρέπει να λαμβάνεται 
κατά τη γέννηση του τέκνου. Η άδεια αυτή δύναται να 
χορηγείται είτε α) δύο (2) ημέρες πριν από την αναμενό-
μενη ημερομηνία τοκετού, οπότε οι υπόλοιπες δώδεκα 
(12) χορηγούνται, συνολικά ή τμηματικά, εντός τριάντα 
(30) ημερών από την ημερομηνία γέννησης, είτε β) μετά 
την ημερομηνία γέννησης, συνολικά ή τμηματικά, εντός 
τριάντα (30) ημερών από την ημερομηνία γέννησης. Για 
την εύρυθμη λειτουργία της υπηρεσίας, ο υπάλληλος 
γνωστοποιεί αρμοδίως την πιθανολογούμενη ημέρα 
τοκετού, προκειμένου η υπηρεσία να λάβει εγκαίρως 
γνώση. Σε περίπτωση υιοθεσίας ή αναδοχής τέκνου, 
ηλικίας έως οκτώ (8) ετών, η άδεια των προηγούμενων 
εδαφίων χορηγείται από την ένταξη του παιδιού στην 
οικογένεια.».
Άρθρο 55
Δικαίωμα μείωσης ωρ ών εργασίας - Προσθήκη 
παρ. 1Α στο άρθρο 51 ν. 3528/2007
Στο άρθρο 51 του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πο-
λιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. 
(ν. 3528/2007, Α’ 26) προστίθεται παρ. 1Α ως εξής:
«1Α. Οι υπάλληλοι μπορούν, με τη διαδικασία και τις 
προϋποθέσεις της παρ. 2, να ζητήσουν με αίτησή τους τη 
μείωση των ωρών εργασίας τους μέχρι και πενήντα τοις 
εκατό (50%), με ανάλογη μείωση των αποδοχών τους, για 
χρονική διάρκεια μέχρι πέντε (5) έτη. Με την αίτησή του 
ο υπάλληλος προσδιορίζει εάν επιθυμεί τη μείωση της ημερήσιας απασχόλησης ή των εργάσιμων ημερών. Σε 
κάθε περίπτωση, ως χρόνος πραγματικής και συντάξιμης 
δημόσιας υπηρεσίας για κάθε νόμιμη συνέπεια, υπολογί-
ζεται μόνο ο χρόνος πραγματικής απασχόλησης.».
Άρθρο 56
Άδεια χωρίς αποδοχές - Διευκολύνσεις υπαλλήλων με οικογενειακές υποχρεώσεις - Τροποποίηση παρ. 1, 3, 4 και 8 και προσθήκη παρ. 1Α άρθρου 53 του ν. 3528/2007
1. Η παρ. 1 του άρθρου 53 του Κώδικα Κατάστασης Δη-
μοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλή-
λων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007, Α’ 26) αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Η προβλεπόμενη από την παρ. 2 του άρθρου 51 
άδεια άνευ αποδοχών χορηγείται αυτοτελώς σε κάθε 
φυσικό, θετό και ανάδοχο γονέα υποχρεωτικά, χωρίς 
γνώμη υπηρεσιακού συμβουλίου, όταν πρόκειται για ανατροφή τέκνου ηλικίας έως και οκτώ (8) ετών. Για τους 
υπαλλήλους που έχουν έως δύο (2) τέκνα και δικαιούνται 
την άδεια του πρώτου εδαφίου, η υπηρεσία που βαρύ-
νεται με την υποχρέωση μισθοδοσίας του υπαλλήλου, 
υποχρεούται να καταβάλλει στον γονέα μηνιαίως, για 
κάθε τέκνο, ποσό ίσο με τον ελάχιστο νομοθετημένο 
μισθό, για τους δύο (2) πρώτους μήνες της άδειας. Οι 
γονείς διδύμων, τριδύμων ή και περισσότερων πολύδυ-
μων τέκνων δικαιούνται να λάβουν την άδεια του πρώ-
του εδαφίου για κάθε παιδί ξεχωριστά, τμηματικά ή και 
συνεχόμενα, και δικαιούνται να λάβουν την παροχή του δεύτερου εδαφίου για δύο (2) μήνες επιπλέον, ανεξαρ-
τήτως του αριθμού των παιδιών που γεννήθηκαν μαζί. 
Οι μονογονείς, λόγω θανάτου του άλλου γονέα ή λόγω 
ολικής αφαίρεσης της γονικής μέριμνας ή μη αναγνώρι-
σης του τέκνου από τον άλλο γονέα, δικαιούνται τις διευ-
κολύνσεις των προηγούμενων εδαφίων εις διπλούν. Σε περίπτωση γέννησης τρίτου και περισσότερων τέκνων, 
για χρονικό διάστημα τριών (3) μηνών, η άδεια του πρώ-
του εδαφίου χορηγείται με πλήρεις αποδοχές. Η άδεια 
των προηγούμενων εδαφίων χορηγείται είτε συνεχόμενα 
είτε τμηματικά, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν είναι δυ-
νατή η χορήγησή της για διάστημα μικρότερο του ενός 
(1) μηνός. Για κάθε τέκνο, διάστημα τεσσάρων (4) μηνών 
της άδειας του πρώτου εδαφίου λογίζεται ως χρόνος 
πραγματικής δημόσιας υπηρεσίας για κάθε συνέπεια. 
Η αίτηση για χορήγηση της άδειας των προηγούμενων 
εδαφίων υποβάλλεται τουλάχιστον, ένα (1) μήνα πριν 
από την έναρξη της άδειας, εκτός εάν συντρέχουν έκτα-
κτοι λόγοι, οι οποίοι καθιστούν αναγκαία την έναρξη της 
άδειας σε συντομότερο χρονικό διάστημα. Η αρμόδια 
υπηρεσία απαντά στην αίτηση του υπαλλήλου άμεσα 
και πάντως το αργότερο εντός ενός (1) μηνός από την 
υποβολή της.».
2. Στο άρθρο 53 του Κώδικα Κατάστασης Δημοσί-
ων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων 
Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007), προστίθεται παρ. 1Α ως εξής:
«1Α. Η διευκόλυνση της παρ. 1Α του άρθρου 51 χο-
ρηγείται αυτοτελώς σε κάθε φυσικό, θετό και ανάδοχο 
γονέα υποχρεωτικά, χωρίς γνώμη υπηρεσιακού συμβου-
λίου, όταν πρόκειται για ανατροφή τέκνου ηλικίας έως και οκτώ (8) ετών.».
3. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 53 του 
Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών 
Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007) τρο-
ποποιείται με την προσθήκη επιφύλαξης και η παρ. 3 
διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Με την επιφύλαξη της πρόβλεψης περί αυτοτελούς 
άσκησης των διευκολύνσεων του παρόντος, αν και οι 
δύο γονείς είναι υπάλληλοι, με κοινή τους δήλωση, που 
κατατίθεται στις υπηρεσίες τους, καθορίζεται ποιος από 
τους δύο θα κάνει χρήση των διευκολύνσεων του παρό-
ντος, εκτός αν με τη δήλωση αυτή καθορίσουν χρονικά 
διαστήματα που ο καθένας θα κάνει χρήση, μέσα στα 
οριζόμενα κατά περίπτωση ηλικιακά όρια του τέκνου. 
Αν η σύζυγος του υπαλλήλου ή ο σύζυγος της υπαλλή-
λου εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα, εφόσον δικαιούται όμοιων ολικώς ή μερικώς διευκολύνσεων, ο σύζυγος ή 
η σύζυγος υπάλληλος δικαιούται να κάνει χρήση των 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9469 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
διευκολύνσεων της παρ. 2 κατά το μέρος που η σύζυγος 
αυτού ή ο σύζυγος αυτής δεν κάνει χρήση των δικών της 
ή των δικών του δικαιωμάτων ή κατά το μέρος που αυτά 
υπολείπονται των διευκολύνσεων της παρ. 2.».
4. Η παρ. 4 του άρθρου 53 του Κώδικα Κατάστασης 
Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλ-
λήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007) τροποποιείται με την προ-
σθήκη αναφοράς στη διευκόλυνση της παρ. 1Α και η 
παρ. 4 διαμορφώνεται ως εξής:
«4. Όταν ο ένας γονέας λάβει την άδεια της παρ. 1 ή τη 
διευκόλυνση της παρ. 1Α του παρόντος, ο άλλος δεν έχει 
δικαίωμα να κάνει χρήση των διευκολύνσεων της παρ. 2 
του άρθρου αυτού για το ίδιο διάστημα.».
5. Στο τέλος της παρ. 8 του άρθρου 53 του Κώδικα Κα-
τάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων 
και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007) προστίθεται νέο 
εδάφιο και η παρ. 8 διαμορφώνεται ως εξής:
«8. Υπάλληλοι που έχουν ανήλικα τέκνα, δικαιούνται 
άδεια με αποδοχές έως τέσσερις (4) εργάσιμες ημέρες για 
κάθε ημερολογιακό έτος σε περίπτωση ασθένειας των 
τέκνων τους. Για τους υπαλλήλους που είναι τρίτεκνοι η 
ως άνω άδεια ανέρχεται σε επτά (7) εργάσιμες ημέρες 
για κάθε ημερολογιακό έτος και για τους υπαλλήλους 
που είναι πολύτεκνοι σε δέκα (10) εργάσιμες ημέρες. Για 
τους υπαλλήλους που είναι μονογονείς, η ως άνω άδεια 
ανέρχεται σε οκτώ (8) εργάσιμες ημέρες για κάθε ημερο-
λογιακό έτος. Σε περίπτωση που και οι δύο γονείς είναι 
υπάλληλοι, το δικαίωμα είναι αυτοτελές για κάθε γονέα.».
Άρθρο 57Ρύθμιση μειωμένης ημερήσιαςαπασχόλησης για εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης - Καταργούμενη διάταξη
1. Το άρθρο 55 και η παρ. 2 του άρθρου 56 δεν εφαρ-
μόζονται στους εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευ-
τεροβάθμιας εκπαίδευσης.
2. Η παρ. 5 του άρθρου 37 του ν. 3986/2011 (Α’ 152), 
περί δυνατότητας μείωσης των ωρών εργασίας του τα-
κτικού προσωπικού του Δημοσίου, των Ν.Π.Δ.Δ. και των 
Ο.Τ.Α. α’ και β’ βαθμού με αντίστοιχη μείωση των αποδο-
χών του, καταργείται.
Άρθρο 58
Δικαίωμα ειδικής άδειας - Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 57 ν. 3584/2007
Στην παρ. 1 του άρθρου 57 του Κώδικα Κατάστασης 
Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007, 
Α’ 143), τροποποιείται το τρίτο εδάφιο, προκειμένου να 
αυξηθεί ο αριθμός ημερών της άδειας απουσίας του πα-
τέρα υπαλλήλου λόγω γέννησης τέκνου, προστίθενται 
τρία νέα εδάφια και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Οι υπάλληλοι έχουν δικαίωμα άδειας απουσίας με 
αποδοχές πέντε (5) εργασίμων ημερών σε περίπτωση 
γάμου και τριών (3) εργασίμων ημερών σε περίπτωση 
θανάτου συζύγου τους ή και συγγενούς έως και β’ βαθ-
μού. Επίσης, δικαιούνται κατόπιν τεκμηριωμένης αίτησης 
ειδική άδεια με αποδοχές διάρκειας μίας (1) έως τριών (3) ημερών, κατά περίπτωση, για την άσκηση του εκλο-γικού δικαιώματος ή για τη συμμετοχή σε δίκη ενώπιον 
οποιουδήποτε δικαστηρίου. Στον  πατέρα υπάλληλο χο-
ρηγείται υποχρεωτικά άδεια δεκατεσσάρων (14) εργάσι-
μων ημερών, με αποδοχές, η οποία πρέπει να λαμβάνεται 
κατά τη γέννηση του τέκνου. Η άδεια αυτή δύναται να 
χορηγείται: είτε α) δύο (2) ημέρες πριν από την αναμενό-
μενη ημερομηνία τοκετού, οπότε οι υπόλοιπες δώδεκα 
(12) χορηγούνται, συνολικά ή τμηματικά, εντός τριάντα (30) ημερών από την ημερομηνία γέννησης είτε β) μετά 
την ημερομηνία γέννησης, συνολικά ή τμηματικά, εντός 
τριάντα (30) ημερών από την ημερομηνία γέννησης. Για 
την εύρυθμη λειτουργία της υπηρεσίας, ο υπάλληλος 
γνωστοποιεί αρμοδίως την πιθανολογούμενη ημέρα 
τοκετού, προκειμένου η υπηρεσία να λάβει εγκαίρως 
γνώση. Σε περίπτωση υιοθεσίας ή αναδοχής τέκνου, 
ηλικίας έως οκτώ (8) ετών, η άδεια των προηγούμενων 
εδαφίων χορηγείται από την ένταξη του παιδιού στην 
οικογένεια.».
Άρθρο 59
Δικαίωμα μείωσης ωρών εργασίας - Τροποποίηση άρθρου 58 ν. 3584/2007
Στο άρθρο 58 του Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και 
Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007, Α’ 143) προστίθε-
ται παρ. 1Α ως εξής:
«1Α. Οι υπάλληλοι μπορούν με τη διαδικασία και τις 
προϋποθέσεις της παρ. 2 να ζητήσουν με αίτησή τους τη 
μείωση των ωρών εργασίας τους μέχρι και πενήντα τοις 
εκατό (50%), με ανάλογη μείωση των αποδοχών τους, για 
χρονική διάρκεια μέχρι πέντε (5) έτη. Με την αίτηση του 
ο υπάλληλος προσδιορίζει εάν επιθυμεί τη μείωση της ημερήσιας απασχόλησης ή των εργάσιμων ημερών. Σε 
κάθε περίπτωση, ως χρόνος πραγματικής και συντάξιμης 
δημόσιας υπηρεσίας για κάθε νόμιμη συνέπεια, υπολογί-
ζεται μόνο ο χρόνος πραγματικής απασχόλησης.».
Άρθρο 60
Άδεια χωρίς αποδοχές - Διευκολύνσεις υπαλλήλων με οικογενειακές υποχρεώσεις - Τροποποίηση παρ. 1, 3, 4, 8 και προσθήκη παρ. 1Α άρθρου 60 ν. 3584/2007
1. Η παρ. 1 του άρθρου 60 του Κώδικα Κατάστασης 
Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων. (ν. 3584/2007, 
Α’ 143), αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Η προβλεπόμενη από την παρ. 2 του άρθρου 58 
άδεια άνευ αποδοχών χορηγείται αυτοτελώς σε κάθε 
φυσικό, θετό και ανάδοχο γονέα υποχρεωτικά, χωρίς 
γνώμη υπηρεσιακού συμβουλίου, όταν πρόκειται για 
ανατροφή τέκνου ηλικίας έως και οκτώ (8) ετών. Για τους 
υπαλλήλους που έχουν έως δύο (2) τέκνα και δικαιούνται 
την άδεια του προηγούμενου εδαφίου, η υπηρεσία που 
βαρύνεται με την υποχρέωση μισθοδοσίας του υπαλλή-
λου, υποχρεούται να καταβάλει στον γονέα μηνιαίως, για 
κάθε τέκνο, ποσό ίσο με τον ελάχιστο νομοθετημένο μι-
σθό για τους δύο (2) πρώτους μήνες της άδειας. Η άδεια 
χορηγείται είτε συνεχόμενα είτε τμηματικά, αλλά σε κάθε 
περίπτωση δεν είναι δυνατή η χορήγησή της για διάστη-
μα μικρότερο του ενός (1) μηνός. Για κάθε τέκνο, διάστη-
μα τεσσάρων (4) μηνών της άδειας του πρώτου εδαφίου 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9470 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
λογίζεται ως χρόνος πραγματικής δημόσιας υπηρεσίας 
για κάθε συνέπεια. Σε περίπτωση πολύδυμης κύησης, οι 
διευκολύνσεις των προηγούμενων εδαφίων χορηγούνται 
αυτοτελώς για κάθε τέκνο. Οι μονογονείς, λόγω θανάτου 
του άλλου γονέα ή λόγω ολικής αφαίρεσης της γονικής 
μέριμνας ή μη αναγνώρισης του τέκνου από τον άλλο 
γονέα δικαιούνται τις διευκολύνσεις των προηγούμε-
νων εδαφίων εις διπλούν. Σε περίπτωση γέννησης τρίτου 
και περισσότερων τέκνων, για χρονικό διάστημα τριών 
(3) μηνών η άδεια του πρώτου εδαφίου χορηγείται με 
πλήρεις αποδοχές. Η αίτηση για χορήγηση της άδειας 
των προηγούμενων εδαφίων υποβάλλεται τουλάχιστον 
έναν (1) μήνα πριν από την έναρξη της άδειας, εκτός εάν 
συντρέχουν έκτακτοι λόγοι, οι οποίοι καθιστούν ανα-
γκαία την έναρξη της άδειας σε συντομότερο χρονικό 
διάστημα. Η αρμόδια υπηρεσία απαντά στην αίτηση του 
υπαλλήλου άμεσα και πάντως το αργότερο εντός ενός 
(1) μηνός από την υποβολή της.».
2. Στο άρθρο 60 του Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών 
και Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007), προστίθεται 
παρ. 1Α ως εξής:
«1Α. Η διευκόλυνση της παρ. 1Α του άρθρου 51 του 
Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών 
Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007) χο-ρηγείται αυτοτελώς σε κάθε φυσικό, θετό και ανάδοχο 
γονέα υποχρεωτικά, χωρίς γνώμη υπηρεσιακού συμβου-
λίου, όταν πρόκειται για ανατροφή τέκνου ηλικίας έως 
και οκτώ (8) ετών.».
3. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 60 του Κώ-
δικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων 
(ν. 3584/2007) τροποποιείται με την προσθήκη επιφύλα-
ξης και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Με την επιφύλαξη της πρόβλεψης περί αυτοτελούς 
άσκησης των διευκολύνσεων του παρόντος άρθρου, αν 
και οι δύο γονείς είναι υπάλληλοι, με κοινή τους δήλω-
ση, που κατατίθεται στις υπηρεσίες τους, καθορίζεται 
ποιος από τους δύο θα κάνει χρήση των διευκολύνσεων 
του παρόντος, εκτός αν με τη δήλωση αυτή καθορίσουν 
χρονικά διαστήματα που ο καθένας θα κάνει χρήση, 
μέσα στα οριζόμενα κατά περίπτωση ηλικιακά όρια 
του τέκνου. Αν η σύζυγος του υπαλλήλου ή ο σύζυγος 
της υπαλλήλου εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα, εφόσον 
δικαιούται όμοιες, ολικώς ή μερικώς, διευκολύνσεις, ο 
σύζυγος ή η σύζυγος υπάλληλος δικαιούται να κάνει χρή-
ση των διευκολύνσεων της παρ. 2, κατά το μέρος που η σύζυγος αυτού ή ο σύζυγος αυτής δεν κάνει χρήση των 
δικών της ή των δικών του δικαιωμάτων ή κατά το μέρος 
που αυτά υπολείπονται των διευκολύνσεων της παρ. 2.».
4. Η παρ. 4 του άρθρου 60 του Κώδικα Κατάστασης 
Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007) 
τροποποιείται με την προσθήκη αναφοράς στη διευκό-λυνση της παρ. 1Α του άρθρου 60 και η παρ. 4 διαμορ-φώνεται ως εξής:
«4. Όταν ο ένας γονέας λάβει την άδεια της παρ. 1 ή 
τη διευκόλυνση της παρ. 1Α του άρθρου 60, ο άλλος δεν 
έχει δικαίωμα να κάνει χρήση των διευκολύνσεων της 
παρ. 2 του άρθρου αυτού για το ίδιο διάστημα.».
5. Στο τέλος της παρ. 8 του άρθρου 60 του Κώδικα 
Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007), προστίθεται νέο εδάφιο και η παρ. 8 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«8. Υπάλληλοι που έχουν ανήλικα τέκνα δικαιούνται 
άδεια με αποδοχές έως τέσσερις (4) εργάσιμες ημέρες για 
κάθε ημερολογιακό έτος σε περίπτωση ασθένειας των 
τέκνων τους. Για τους υπαλλήλους που είναι τρίτεκνοι η 
ως άνω άδεια ανέρχεται σε επτά (7) εργάσιμες ημέρες 
για κάθε ημερολογιακό έτος και για τους υπαλλήλους 
που είναι πολύτεκνοι σε δέκα (10) εργάσιμες ημέρες. Για 
τους υπαλλήλους που είναι μονογονείς, η ως άνω άδεια 
ανέρχεται σε οκτώ (8) εργάσιμες ημέρες για κάθε ημερο-
λογιακό έτος. Σε περίπτωση που και οι δύο γονείς είναι 
υπάλληλοι, το δικαίωμα είναι αυτοτελές για κάθε γονέα.».
Άρθρο 61Καταβολή αποδοχών αποσπασμένων
της Ε.Γ .Δ.Ι.Χ. - Τροποποίηση παρ. 3 άρθρου 90 
ν. 4389/2016
1. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 90 του
ν. 4389/2016 (Α’ 94) τροποποιείται ως προς τη διαγραφή 
της αναφοράς στην οριοθέτηση του δημόσιου τομέα, σε 
παρεκκλίσεις από τις κείμενες διατάξεις και στην απου-σία προηγούμενης απόφασης ή σύμφωνης γνώμης των 
αρμόδιων Υπηρεσιακών Συμβουλίων και το δεύτερο 
εδάφιο ως προς την κάλυψη των αποδοχών των απο-
σπασμένων και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Με απόφαση του ΚΥ.Σ.Δ.Ι.Χ. και ύστερα από προ-
κήρυξη της Ειδικής Γ ραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού 
Χρέους, η οποία θα περιλαμβάνει την περιγραφή του 
αντικειμένου των προς κάλυψη θέσεων, οι οργανικές 
θέσεις που αναφέρονται στην παρ. 1 καλύπτονται με 
μετατάξεις, μεταφορές και αποσπάσεις μονίμων υπαλ-
λήλων ή υπαλλήλων Ιδιωτικού Δικαίου Αορίστου Χρόνου 
του δημοσίου τομέα, με την ίδια σχέση εργασίας και με 
το ίδιο μισθολογικό καθεστώς, κατά τις διατάξεις του
ν. 4354/2015. Ο χρόνος υπηρεσίας των αποσπασμένων 
λογίζεται ως χρόνος υπηρεσίας στην οργανική τους θέση 
και οι αποδοχές τους βαρύνουν τον φορέα υποδοχής.».
2. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 90 του 
ν. 4389/2016, όπως τροποποιείται με την παρ. 1 του πα-
ρόντος, καταλαμβάνει και τις περιπτώσεις αποσπασμέ-
νων υπαλλήλων, στους οποίου ς δεν έχουν καταβληθεί οι 
αποδοχές τους από τις υπηρεσίες από τις οποίες έχουν 
αποσπασθεί δυνάμει της ανωτέρω διάταξης, όπως αυτή 
ισχύει μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος.
Άρθρο 62
Παράταση διάρκειας Προγράμματος «ΘΗΣΕΑΣ»
Η διάρκεια του προγράμματος «ΘΗΣΕΑΣ» του Κεφα-
λαίου Β’ του ν. 3274/2004 (Α’ 195) παρατείνεται από τη λήξη της έως και τις 31.3.2022.
Άρθρο 63
Κυρώσεις σε βάρος συνδυασμών και υποψηφίων εκλογών δημοτικών και περιφερειακών αρχών - Τροποποίηση 
άρθρου 14 του ν. 3870/2010
1. Η παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 3870/2010 (Α’ 138) 
τροποποιείται ως προς το ανώτατο και το κατώτατο όριο 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9471 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
των επιβαλλόμενων προστίμων και η παρ. 1 διαμορφώ-
νεται ως ακολούθως:
«1. Εκτός των διοικητικών κυρώσεων, που προβλέ-
πονται στις διατάξεις του παρόντος, υπόκεινται σε δι-
οικητικές κυρώσεις και οι ακόλουθες παραβάσεις των 
συνδυασμών και των υποψηφίων:
α. Η ελλιπής ή αντικανονική τήρηση και ενημέρωση 
του βιβλίου εσόδων-εξόδων των συνδυασμών τιμωρεί-ται με πρόστιμο ύψους μέχρι το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο εκλογικών δαπανών του συνδυασμού.
β. Οι συνδυασμοί που παραβιάζουν τις παρ. 4 και 5 
του άρθρου 1, καθώς και οι υποψήφιοι που παραβιάζουν 
τις παρ. 3 και 5 του άρθρου 2, τιμωρούνται με πρόστιμο από δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ μέχρι τριάντα χιλιάδες (30.000) ευρώ.
γ. Για κάθε παράβαση των παρ. 1, 2, 4, 5 και 6 του άρ-
θρου 5 επιβάλλεται πρόστιμο σε βάρος του συνδυασμού 
από πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ μέχρι δέκα χιλιάδες 
(10.000) ευρώ.
δ. Η μη εμπρόθεσμη υποβολή, η ελλιπής ή η αντικα-
νονική σύνταξη των βιβλίων εσόδων-εξόδων και της 
αναλυτικής κατάστασης εκλογικών εσόδων και δαπανών, 
που προβλέπονται από τις παρ. 1 και 2 των άρθρων 9 και 
11, επισύρει σε βάρος του συνδυασμού πρόστιμο από 
δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ μέχρι πέντε χιλιάδες (5.000) 
ευρώ.
ε. Η μη εμπρόθεσμη ή ελλιπής ή αντικανονική τήρηση 
των αναλυτικών καταστάσεων, εσόδων και δαπανών, 
από τους υποψηφίους, επισύρει σε βάρος τους πρόστι-
μο από χίλια (1.000) ευρώ μέχρι πέντε χιλιάδες (5.000) 
ευρώ.».
2. Αποφάσεις που έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή 
Ελέγχου Δαπανών και Εκλογικών Παραβάσεων του άρ-
θρου 12 του ν. 3870/2010 και αφορούν στην επιβολή 
προστίμων αναπροσαρμόζονται, τροποποιούνται ή 
ανακαλούνται, σύμφωνα με την παρ. 1, με αποφάσεις 
της Επιτροπής, ύστερα από ένσταση του επικεφαλής 
του συνδυασμού ή του διαχειριστή των οικονομικών 
του συνδυασμού ή του υποψηφίου, η οποία ασκείται 
ενώπιον της Επιτροπής μέσα σε προθεσμία εξήντα (60) ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης.
3. Ποσά που έχουν καταλογισθεί ή εισπραχθεί, δεν 
επιστρέφονται.
4. Η ισχύς του παρόντος αρχίζει από την 25η.3.2019.
Άρθρο 64
Προγραμματικές συμβάσεις - Τροποποίησηάρθρου 100 του ν. 3852/2010
Στην περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 100 του ν. 3852/
2010 (Α’ 87) τροποποιείται ως προς την προσθήκη της 
εταιρείας Γ ΑΙΑΟΣΕ Α.Ε. κατόπιν σύμπραξης της εταιρείας 
Ο.Σ.Ε. Α.Ε. όπου απαιτείται σύμφωνα με τον ν. 3891/2010 
(Α’ 188) μεταξύ των εταιρειών με τις οποίες είναι δυνατή 
η σύναψη προγραμματικών συμβάσεων, και η περ. α) 
διαμορφώνεται ως ακολούθως:
«1. α) Για τη μελέτη και εκτέλεση έργων και προγραμ-
μάτων ανάπτυξης μιας περιοχής, καθώς και για την πα-
ροχή υπηρεσιών και την υλοποίηση προμηθειών κάθε 
είδους, οι δήμοι, οι περιφέρειες, οι σύνδεσμοι δήμων, τα δίκτυα δήμων και περιφερειών του άρθρου 101, οι 
περιφερειακές ενώσεις δήμων, η Κεντρική Ένωση Δήμων 
Ελλάδος και η Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, τα νομικά 
πρόσωπα δημοσίου δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.), τα οποία συνι-
στούν ή στα οποία συμμετέχουν οι προαναφερόμενοι 
φορείς, καθώς και νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου 
(Ν.Π.Ι.Δ.), στα οποία συμμετέχουν ή συνιστούν η Κεντρι-
κή Ένωση Δήμων Ελλάδος και η Ένωση Περιφερειών 
Ελλάδας, οι δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και απο-
χέτευσης, η Ένωση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης 
Αποχέτευσης (Ε.Δ.Ε.Υ.Α.), οι επιχειρήσεις των Ο.Τ.Α. που ανήκουν στον δημόσιο τομέα, σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 1 του ν. 1256/1982 (Α’ 65), τα δημοτικά και 
περιφερειακά ιδρύματα, καθώς και κοινωφελή ιδρύματα 
και κληροδοτήματα και τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύ-ματα, μπορούν να συνάπτουν προγραμματικές συμβά-
σεις με το Δημόσιο ή με την Εγνατία Οδό Α.Ε. ή με τη 
Μονάδα Οργάνωσης της Διαχείρισης Αναπτυξιακών 
Προγραμμάτων (ΜΟΔ) Α.Ε. ή με την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίων Α.Ε. (ΕΤΑΔ Α.Ε.) ή με την εταιρεία με την επω-νυμία «Γ ΑΙΑΟΣΕ - Ανώνυμη Εταιρεία Αστικών Ακινήτων, 
Κτηματικών, Οικοδομικών, Τουριστικών και Συναφών 
Επιχειρήσεων» (Γ ΑΙΑΟΣΕ Α.Ε.), κατόπιν σύμπραξης της 
εταιρείας με την επωνυμία «Οργανισμός Σιδηροδρόμων 
Ελλάδος Ανώνυμη Εταιρεία» (Ο.Σ.Ε. Α.Ε.), όπου απαιτείται 
σύμφωνα με τον ν. 3891/2010 (Α’ 188), ή με το Ταμείο 
Παρακαταθηκών και Δανείων ή με τον ΕΛ.Γ .Ο. - ΔΗΜΗ-
ΤΡΑ ή μεταξύ τους ή με Ν.Π.Δ.Δ. ή με τους φορείς των 
παρ. 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 12 του ν. 4412/2016 
(Α’ 147), μεμονωμένα ή από κοινού. Στις προγραμματικές 
συμβάσεις στις οποίες μετέχει το Δημόσιο, μπορεί να 
εκπροσωπείται και από τον Συντονιστή της αποκεντρω-
μένης διοίκησης, στην οποία εκτελείται η προγραμμα-
τική σύμβαση. Οι ανωτέρω συμβάσεις υπόκεινται στον 
προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συ-
νεδρίου. Οι προγραμματικές συμβάσεις, στις οποίες ένας 
εκ των συμβαλλομένων είναι Ο.Τ.Α. α’ ή β’ βαθμού, δεν 
εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 225.».
Άρθρο 65
Απαλλαγή από υποχρέωση καταβολής 
ειδικού τέλους για τη μελέτη, κατασκευή και 
επέκταση έργων ύδρευσης και αποχέτευσης - Τροποποίηση άρθρου 11 του ν. 1069/1980
Στην παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 1069/1980 (Α’ 191) 
αποδίδεται στη δημοτική γλώσσα το πρώτο εδάφιο, προ-
στίθεται δεύτερο εδάφιο και η παρ. 1 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«1. Επιβάλλεται υπέρ των επιχειρήσεων που συστήνο-
νται κατά τις διατάξεις του παρόντος, προς τον σκοπό 
μελέτης, κατασκευής ή επέκτασης έργων ύδρευσης και 
αποχέτευσης και για μία δεκαετία από την 1η Ιανουαρίου 
του επομένου της σύστασής τους έτους πρόσθετο ειδικό 
τέλος υπολογιζόμενο σε ποσοστό ογδόντα τοις εκατό 
(80%) επί της αξίας του καταναλισκομένου ύδατος.
Το ίδιο τέλος επιβάλλεται και σε περίπτωση επέκτα-
σης της επιχείρησης. Από το ειδικό τέλος του πρώτου 
εδαφίου απαλλάσσονται οι επιχειρήσεις, οι οποίες εξα-
σφαλίζουν με ίδια μέσα τη σύνδεσή τους με τα δίκτυα 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9472 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
της Δ.Ε.Υ.Α., χωρίς να εκπονηθεί μελέτη ή να πραγμα-
τοποιηθεί κατασκευή ή επέκταση έργων ύδρευσης και 
αποχέτευσης, από την οικεία Δ.Ε.Υ.Α.».
Άρθρο 66
Υποβολή δηλώσεων στοιχείωνγια τον καθορισμό επιφάνειας ήκαι της χρήσης ακινήτου
1. Οι υπόχρεοι σε δήλωση για τον καθορισμό της επι-
φάνειας ή και της χρήσης ακινήτου, προκειμένου να υπο-
λογισθούν επ’ αυτού φόροι - τέλη και εισφορές προς τους 
Ο.Τ.Α. α’ βαθμού, που μέχρι σήμερα δεν έχουν υποβάλει ή 
έχουν υποβάλει ανακριβή δήλωση, υποβάλλουν δήλωση 
με τα ορθά στοιχεία, το αργότερο μέχρι τις 31.12.2021.
2. Κατ’ εξαίρεση των ισχυόντων ιδίως, στο άρθρο 73 
του β.δ. της 24.9/20.10.1958 (Α’ 171) στα άρθρα 2 και 
5 του ν. 25/1975 (Α’ 74), στο άρθρο 2 του ν. 429/1976 
(Α’ 235), στις παρ. 11 και 14 του άρθρου 10 του ν. 1080/1980 (Α’ 246) και στις παρ. 12 και 16 του άρθρου 24 του
ν. 2130/1993 (Α’  62), σε όσους υποβάλλουν δήλωση 
ορθών στοιχείων, σύμφωνα με την παρ. 1, διαγράφε-
ται το σύνολo των προστίμων που προκύπτουν από τις 
διαφορές τετραγωνικών μέτρων. Οι υποβάλλοντες τη 
δήλωση της παρ. 1, υποχρεούνται να καταβάλουν τα 
τέλη που αντιστοιχούν στα ορθά τετραγωνικά μέτρα, 
υπολογιζόμενα από 1ης.1.2020, μέχρι την ημερομηνία 
της δήλωσης, με πρόστιμο είκοσι τοις εκατό (20%) επί 
του ποσού που προκύπτει από τη διαφορά των τετρα-γωνικών μέτρων αυτού του διαστήματος.
3. Οι Ο.Τ.Α. α’ βαθμού επεξεργάζονται τις δηλώσεις και 
εκκαθαρίζουν όλες τις σχετικές υποθέσεις, εγγράφοντας 
στα Μητρώα τους τα ορθά τετραγωνικά μέτρα, το αργό-
τερο μέχρι την 31η Μαρτίου 2022.
4. Οφειλές προς τους Ο.Τ.Α. α’ βαθμού, που προκύ-
πτουν από τα οριζόμενα στην παρ. 2, καταβάλλονται 
από τους υπόχρεους σε είκοσι τέσσερις (24) ισόποσες 
μηνιαίες δόσεις με ελάχιστο όριο μηνιαίας δόσης πλην 
της τελευταίας δόσης τα δέκα (10) ευρώ για φυσικά πρό-
σωπα και τα πενήντα (50) ευρώ για τα νομικά πρόσωπα. Μηνιαίες δόσεις με ποσό μικ ρότερο των ανωτέρω ελα-
χίστων ορίων, που έχουν ήδη καταβληθεί ή βεβαιωθεί 
μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος, διατηρούνται 
σε ισχύ.
5. Οι οφειλές που προκύπτουν από διαφορές ως προς 
την επιφάνεια ενός ακινήτου ή τη χρήση αυτού, κατά το παρόν, εξαιρούνται από την παρ. 1 του άρθρου 165 του ν. 4764/2020 (Α’ 256).
Άρθρο 67
Τρόπος λήψης αποφάσεων των συλλογικών οργάνων Ο.Τ.Α. και των διοικητικών 
συμβουλίων των εποπτευόμενων νομικών προσώπων τους - Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 10 της από 11.3.2020 Πράξης 
Νομοθετικού Περιεχομένου
Η παρ. 1 του άρθρου 10 της από 11.3.2020 Πράξης 
Νομοθετικού Περιεχομένου (Α’ 55), η οποία κυρώθηκε 
με το άρθρο 2 του ν. 4682/2020 (Α’ 76), αντικαθίσταται 
ως εξής:«1. Κατά το διάστημα λήψης των μέτρων αποφυγής της 
διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19, η λήψη των απο-
φάσεων των πάσης φύσεως συλλογικών οργάνων των 
Ο.Τ.Α. α’ και β’ βαθμού και των διοικητικών συμβουλίων 
των εποπτευόμενων νομικών τους προσώπων μπορεί να 
λαμβάνει χώρα: α) είτε διά περιφοράς κατά τις προβλέ-
ψεις της παρ. 5 του άρθρου 67 και της παρ. 1 του άρθρου 
167 του ν. 3852/2010 (Α’ 87) β) είτε με τηλεδιάσκεψη με 
κάθε πρόσφορο μέσο ηλεκτρονικών επικοινωνιών γ) είτε 
δια ζώσης δ) είτε δια ζώσης και με τηλεδιάσκεψη. Στην 
περίπτωση της δια ζώσης σύγκλησης των συλλογικών 
οργάνων και των διοικητικών συμβουλίων της παρ. 1, οι 
συνεδριάσεις πραγματοποιούνται σύμφωνα με τα ισχύ-
οντα υγειονομικά μέτρα. Συνεδριάσεις των συλλογικών 
οργάνων και των διοικητικών συμβουλίων της παρ. 1, 
που ήδη έλαβαν χώρα με έναν από τους ανωτέρω τρό-πους θεωρούνται νόμιμες.».
ΜΕΡΟΣ Δ’
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
Άρθρο 68
Διευκόλυνση με ηλεκτρονικάμέσα της εφαρμογής των μέτρων κατά της διασποράς του κορωνοϊού COVID-19 στις 
εκπαιδευτικές δομές
1. Ο έλεγχος συνδρομής των νόμιμων προϋποθέσεων 
για τη δυνατότητα της φυσικής παρουσίας σε εκπαιδευ-
τική δομή, ανεξαρτήτως τύπου και βαθμίδας, δημόσιας 
και ιδιωτικής, στο πλαίσιο εφαρμογής μέτρων προστασίας 
κατά της διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, μπορεί να 
διενεργείται ηλεκτρονικά, μέσω της ειδικής πλατφόρμας 
«edupass.gov.gr», που είναι προσβάσιμη μέσω της Ενιαίας 
Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr-ΕΨΠ). 
Μέσω της πλατφόρμας πραγματοποιείται η ηλεκτρονι-
κή επιβεβαίωση της πλήρωσης των προϋποθέσεων που 
απαιτούνται από την κείμενη νομοθεσία, για το επιτρεπτό 
της φυσικής παρουσίας προσώπων, ανάλογα με την ιδιό-
τητά τους, σε εκπαιδευτικές δομές, ανεξαρτήτως τύπου 
και βαθμίδας, δημόσιες και ιδιωτικές, και καταχωρίζεται 
το αποτέλεσμα της επιβεβαίωσης αυτής σε αυτοτελές 
αρχείο ή σύνολο δεδομένων που τηρούνται στις θυρίδες 
της ΕΨΠ, σύμφωνα με τις παρ. 3 και 4 του άρθρου 26 του ν. 
4727/2020 (Α’ 184). Η πρόσβαση στην πλατφόρμα γίνεται 
σύμφωνα με το άρθρο 24 του ν. 4727/2020.
2. Κατόπιν αίτησης του φυσικού προσώπου, η πλατ-
φόρμα αντλεί δεδομένα σχετικά με την κατάσταση του 
φυσικού προσώπου όσον αφορά στον εμβολιασμό, το αποτέλεσμα της τελευταίας δοκιμασίας ταχέων μορια-
κών ελέγχων (rapid test) ή μοριακής μεθόδου ανάλυσης 
(PCR test) ή αυτοδιαγνωστικής δοκιμασίας ελέγχου (self-
test), ή τη νόσηση από τον κορωνοϊό COVID-19. Τα στοι-
χεία αυτά αντλούνται μέσω διασύνδεσης με το Εθνικό 
Μητρώο Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού COVID-19 
του άρθρου 55 του ν. 4764/2020 (Α’ 256), το Εθνικό Μη-
τρώο Ασθενών από τον κορωνοϊό COVID-19 του άρθρου 
εικοστού ένατου της από 30.3.2020 Πράξης Νομοθετι-
κού Περιεχομένου (Α’ 75), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9473 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
1 του ν. 4684/2020 (Α’ 86), το πληροφοριακό σύστημα 
της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Ψηφιακού 
Πιστοποιητικού COVID-19 του άρθρου πρώτου της από 
30.5.2021 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α’ 87), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4806/2021 (Α’ 95) και το πληροφοριακό σύστημα της ηλεκτρονικής πλατ-
φόρμας για την καταχώριση και ηλεκτρονική διαχείριση 
του αποτελέσματος της αυτοδιαγνωστικής δοκιμασίας 
ελέγχου της νόσησης από κορωνοϊό COVID-19 (self-test) 
του άρθρου 27 του ν. 4792/2021 (Α’ 54).
3. Τα δεδομένα της παρ. 2 αποστέλλονται μέσω της 
πλατφόρμας στη θυρίδα της εκπαιδευτικής δομής, που καταχωρίζει το αιτούν πρόσωπο κατά την υποβολή της 
αίτησης της ίδιας παραγράφου, με τη μορφή δεδομέ-
νων χαρακτηρισμού κατάστασης, σύμφωνα με τα οποία 
επιτρέπεται ή δεν επιτρέπεται η φυσική παρουσία του 
προσώπου σε χώρο της εκπαιδευτικής δομής.
4. Τα ως άνω δεδομένα διατηρούνται για επτά (7) 
ημέρες από την καταχώρισή τους στη θυρίδα της εκπαι-
δευτικής δομής. Μετά την πάροδο του χρονικού αυτού διαστήματος διαγράφονται αυτόματα από τη θυρίδα.
5. Η πλατφόρμα δύναται να διαλειτουργεί και με άλλες 
βάσεις δεδομένων ή ολοκληρωμένα πληροφοριακά συ-
στήματα φορέων του δημόσιου τομέα αποκλειστικά α) 
για την εξακρίβωση της ιδιότητας - σχέσης του αιτούντος 
φυσικού προσώπου προς την εκπαιδευτική δομή στη 
θυρίδα της οποίας αιτείται να καταχωρισθεί η κατάστασή 
του και β) για τη συνολική απεικόνιση της κατάστασης των προσώπων που δύνανται ή υποχρεούνται να έχουν 
φυσική παρουσία στην εκπαιδευτική δομή, σύμφωνα 
με τις παρ. 1 έως 4.
6. Τα δεδομένα που αποστέλλονται στη θυρίδα της 
εκπαιδευτικής δομής δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν 
ως παρουσιολόγιο ή για άλλον σκοπό πέραν των ρητώς 
οριζόμενων στο παρόν. Στις εκπαιδευτικές δομές στις 
οποίες δεν είναι υποχρεωτική η προσέλευση, η αίτηση της παρ. 2 περιλαμβάνει και εκδήλωση βούλησης φυσι-κής παρουσίας στον χώρο της δομής.
7. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υγείας, Παιδείας 
και Θρησκευμάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης ρυθ-μίζονται τα τεχνικά και οργανωτικά ζητήματα για τη λει-
τουργία της πλατφόρμας, οι κατηγορίες δεδομένων προ-
σωπικού χαρακτήρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία 
σύμφωνα με το παρόν, οι κατηγορίες των υποκειμένων, οι ρόλοι ως προς την επεξεργασία δεδομένων προσω-
πικού χαρακτήρα, οι τυχόν αποδέκτες δεδομένων, τα 
τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την ασφάλεια της επε-
ξεργασίας αυτών, η μορφή των δεδομένων χαρακτηρι-
σμού κατάστασης, η διασύνδεση της πλατφόρμας με 
άλλα πληροφοριακά συστήματα φορέων του δημόσιου 
τομέα, καθώς και κάθε αναγκαία, τεχνική ή άλλη, λεπτο-
μέρεια για την εφαρμογή του παρόντος.
Άρθρο 69
Θυρίδες ιδιωτών φορέων στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη της Δημόσιας Διοί κησης - Τροποποίηση 
άρθρου 26 και παρ. 17 άρθρου 107 τουν. 4727/2020
1. Στο άρθρο 26 του ν. 4727/2020 (Α’ 184) προστίθεται 
παρ. 4 ως εξής:«4. Στην ΕΨΠ μπορούν να τηρούνται θυρίδες νομικών 
προσώπων ή νομικών οντοτήτων, με σκοπό την εκπλή-
ρωση έννομης υποχρέωσής τους και για λόγους δημο-σίου συμφέροντος. Στις θυρίδες αυτές καταχωρίζονται 
μέσω της ΕΨΠ, έγγραφα ή άλλα δεδομένα που δύνανται 
να αφορούν και φυσικά πρόσωπα, κατόπιν αίτησης των 
τελευταίων ή εφόσον προβλέπεται από τον νόμο. Αν 
δεν ορίζεται διαφορετικά, υπεύθυνοι επεξεργασίας των 
δεδομένων που τηρούνται στις θυρίδες της παρούσας 
ορίζονται τα νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες, που 
είναι υπεύθυνοι ιδίως για τον ορισμό των εσωτερικών 
όρων χρήσης των θυρίδων τους και των εξουσιοδοτη-μένων χρηστών αυτών.
2. Στην παρ. 17 του άρθρου 107 του ν. 4727/2020 προ-
στίθεται νέο δεύτερο εδάφιο και η παρ. 17 διαμορφώ-νεται ως εξής:
«17. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Ψηφιακής Δι-
ακυβέρνησης και του αρμόδιου Υπουργού ρυθμίζεται η 
τήρηση θυρίδας στην ΕΨΠ σε κάθε φορέα του δημοσίου 
τομέα, η έναρξη παραγωγικής λειτουργίας κάθε θυρίδας 
και κάθε τεχνικό και ειδικότερο ζήτημα. Με όμοια από-
φαση μπορούν να ρυθμίζονται ειδικότερα ζητήματα για 
την τήρηση θυρίδων νομικών προσώπων και νομικών 
οντοτήτων, η διαδικασία πρόσβασης, οι κατηγορίες των 
εγγράφων και άλλων δεδομένων που καταχωρίζονται σε 
αυτές, ο χρόνος και ο τρόπος τήρησης, διαχείρισης και 
διαγραφής των δεδομένων, η μεθοδολογία άντλησης 
και περαιτέρω επεξεργασίας των δεδομένων και κάθε 
άλλο ειδικότερο ή τεχνικό θέμα για την εφαρμογή της 
παρ. 4 του άρθρου 26.».
Άρθρο 70
Δυνατότητα σύναψης δημοσίων συμβάσεων από τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα για την αντιμετώπιση αναγκών ως προς την τήρηση των έκτακτων μέτρων κατά της διασποράς του κορωνοϊού COVID-19
1. Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυ-
νος διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, η έλλειψη του 
οποίου βεβαιώνεται με απόφαση του Υπουργού Υγεί-
ας, και πάντως για χρονικό διάστημα που δεν μπορεί 
να υπερβαίνει την 31η.3.2022, τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά 
Ιδρύματα (Α.Ε.Ι.) δύνανται να προβαίνουν στη διαδικασία 
της απευθείας ανάθεσης για τη σύναψη δημόσιας σύμ-
βασης παροχής υπηρεσιών με αντικείμενο τον έλεγχο 
της τήρησης των έκτακτων μέτρων για τη συμμετοχή των 
φοιτητών κάθε κύκλου σπουδών, καθώς και του τακτικού 
και έκτακτου διδακτικού προσωπικού των Α.Ε.Ι. στη δια ζώσης εκπαιδευτική διαδικασία, κατά παρέκκλιση κάθε 
σχετικής διάταξης της κείμενης εθνικής νομοθεσίας περί 
δημοσίων συμβάσεων. Η χρονική διάρκεια της δημόσιας 
σύμβασης του πρώτου εδαφίου δεν μπορεί να υπερβαί-
νει τους έξι (6) μήνες. Ως αρμόδιο όργανο για την έγκριση 
της δαπάνης της δημόσιας σύμβασης, καθώς και κάθε 
διαδικαστικής ενέργειας για την έκδοση της πρόσκλη-
σης και τη σύναψη της δημόσιας σύμβασης ορίζεται το Πρυτανικό Συμβούλιο του Α.Ε.Ι.
2. Με απόφαση του Υπουργού Παιδείας και Θρησκευ-
μάτων δύναται να παρέχεται έκτακτη επιχορήγηση από 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9474 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
τον τακτικό προϋπολογισμό του Υπουργείου Παιδείας 
και Θρησκευμάτων προς κάθε Α.Ε.Ι. για την κάλυψη της 
δαπάνης που προκαλείται από τη σύναψη δημοσίων 
συμβάσεων της παρ. 1.
Άρθρο 71
Χορήγηση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας στο ξένο σχολείο «VERITA INTERNATIONAL 
SCHOOL» - Προσθήκη περ. 31 στην παρ. 8 του 
άρθρου 35 του ν. 4186/2013
Στην παρ. 8 του άρθρου 35 του ν. 4186/2013 (Α’ 193) 
προστίθεται περ. 31, για τη χορήγηση άδειας ίδρυσης και 
λειτουργίας στο ξένο σχολείο: «VERITA INTERNATIONAL 
SCHOOL», και η παρ. 8 διαμορφώνεται ως εξής:
«8. Αναγνωρίζονται ως ξένα σχολεία κατά την έννοια 
της παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 4862/1931 (Α’ 156) τα 
ακόλουθα σχολεία:
1. ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ2. ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ3. ΕΛΛΗΝΟΓ ΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΕΥ-
ΓΕΝΙΟΣ ΝΤΕΛΑΚΡΟΥΑ
4. ΙΤΑΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ5. ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΝΑΤΟΛΙΑ6. ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ7. ΕΛΛΗΝΟΓ ΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ8. ΕΛΛΗΝΟΓ ΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ JEANNE D’ ARC9. ΕΛΛΗΝΟΓ ΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΑΜΑΡΙ
10. ΕΛΛΗΝΟΓ ΑΛΛΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΔΕΛΑΣΑΛ ΘΕΣΣΑ-
ΛΟΝΙΚΗΣ
11. ΛΕΟΝΤΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ12. ΕΛΛΗΝΟΓ ΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΓΙΟΣ ΙΩΣΗΦ13. ΕΛΛΗΝΟΓ ΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΟΥΡΣΟΥΛΙΝΩΝ
14. ΛΕΟΝΤΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ15. AMERICAN COMMUNITY SCHOOLS OF ATHENS
16. ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ Γ ΑΛΛΙΚΗΣ ΛΑΪΚΗΣ 
ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ
17. Γ ΑΛΛΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΓΥΜΝΑΣΙΟ 
-ΛΥΚΕΙΟ)
18. INTERNATIONAL COMMUNITY SCHOOL OF LARISA
19. KATIPUNAN PHILLIPINES CULTURAL ACADEMY20. BYRON COLLEGE21. PINEWOOD SCHOOL OF THESSALONIKI
22. ΠΟΛΩΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ZYGMUNT MINEYKO
23. ST. CATHERINE’S BRITISH SCHOOL24. ST. LAWRENCE COLLEGE25. INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS26. CAMPION SCHOOL
27. ΙΡΑΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
28. ΛΙΒΥΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 17ΗΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ29. ΚΑΝΑΔΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ30. ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ31. VERITA INTERNATIONAL SCHOOL
Στα σχολεία αυτά χορηγούνται, διά του παρόντος, 
άδεια ίδρυσης και άδεια λειτουργίας.».
ΜΕΡΟΣ Ε’
ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ
Άρθρο 72
Έναρξη ισχύος
Η ισχύς του παρόντος νόμου αρχίζει από τη δημοσί-
ευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, εκτός αν 
ορίζεται διαφορετικά στις επιμέρους διατάξεις του.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9475 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
Παραγγέλλομε τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την εκτέλεσή του ως νόμου 
του Κράτους.
Αθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2021
Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΥ
Ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΙΚΡΑΜΜΕΝΟΣ
Οι Υπουργοί
Οικονομικών
ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ  Αναπληρωτής Υπουργός 
Οικονομικών
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΚΥΛΑΚΑΚΗΣ  Ανάπτυξης και Επενδύσεων
ΣΠΥΡΙΔΩΝ - ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ  
Αναπληρωτής ΥπουργόςΕξωτερικών
ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ  Εθνικής Άμυνας
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ  Παιδείας και Θρησκευμάτων
ΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΩΣ  
Εργασίας καιΚοινωνικών Υποθέσεων
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ  Υγείας
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΕΥΡΗΣ  Περιβάλλοντος και Ενέργειας
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΡΕΚΑΣ
Προστασίας του Πολίτη
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΙΚΑΚΟΣ  Πολιτισμού και Αθλητισμού
ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΜΕΝΔΩΝΗ  ΥφυπουργόςΠολιτισμού και Αθλητισμού
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΑΥΓΕΝΑΚΗΣ  
Δικαιοσύνης
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ  Εσωτερικών
ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΒΟΡΙΔΗΣ  Αναπληρωτής Υπουργός Εσωτερικών
ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΠΕΤΣΑΣ
Υποδομών και Μεταφορών
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ  Ναυτιλίαςκαι Νησιωτικής Πολιτικής
ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΛΑΚΙΩΤΑΚΗΣ  Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων
ΣΠΥΡΙΔΩΝ - ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΙΒΑΝΟΣ  
Επικρατείας
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ  Επικρατείας
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΙΕΡΡΑΚΑΚΗΣ
Θεωρήθηκε και τέθηκε η Μεγάλη Σφραγίδα του Κράτους.
Αθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2021
Ο επί της Δικαιοσύνης Υπουργός
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 9476 Τεύχος A’ 169/18.09.2021
*01001691809210048*Ταχυδρομική Διεύθυνση:  Καποδιστρίου 34, τ.κ. 10432, Αθήνα
ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ: 210 5279000 - fax: 210 5279054
ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΚΟΙΝΟΥ 
Πωλήσεις - Συνδρομές:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279178 - 180)
Πληροφορίες:  (Ισόγειο, Γ ρ. 3 και τηλεφ. κέντρο 210 5279000) 
Παραλαβή Δημ. Ύλης:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279167, 210 5279139) 
Ωράριο για το κοινό:  Δευτέρα ως Παρασκευή: 8:00 - 13:30Ιστότοπος:  www.et.gr  
Πληροφορίες σχετικά με την λειτουργία 
του ιστότοπου: helpdesk.et@et.gr  
Αποστολή ψηφιακά υπογεγραμμένων 
εγγράφων προς δημοσίευση στο ΦΕΚ: webmaster.et@et.gr  
Πληροφορίες για γενικό πρωτόκολλο 
και αλληλογραφία: grammateia@et.grΤο Εθνικό Τυπογραφείο αποτελεί δημόσια υπηρεσία υπαγόμενη στην Προεδρία της Κυβέρ-
νησης και έχει την ευθύνη τόσο για τη σύνταξη, διαχείριση, εκτύπωση και κυκλοφορία των Φύλλων της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), όσο και για την κάλυψη των εκτυπωτικών - εκδοτικών αναγκών του δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα (ν. 3469/2006/Α΄ 131 και π.δ. 29/2018/Α΄58). 
1. ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΦΕΚ) 
• Τα ΦΕΚ σε ηλεκτρονική μορφή διατίθενται δωρεάν στο www.et.gr , την επίσημη ιστο-
σελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου. Όσα ΦΕΚ δεν έχουν ψηφιοποιηθεί και καταχωριστεί στην ανωτέρω ιστοσελίδα, ψηφιοποιούνται και αποστέλλονται επίσης δωρεάν με την υποβολή αί-τησης, για την οποία αρκεί η συμπλήρωση των αναγκαίων στοιχείων σε ειδική φόρμα στον ιστότοπο www.et.gr. 
• Τα ΦΕΚ σε έντυπη μορφή διατίθενται σε μεμονωμένα φύλλα είτε απευθείας από το Τμή-
μα Πωλήσεων και Συνδρομητών, είτε ταχυδρομικά με την αποστολή αιτήματος παραγγελίας μέσω των ΚΕΠ, είτε με ετήσια συνδρομή μέσω του Τμήματος Πωλήσεων και Συνδρομητών. Tο κόστος ενός ασπρόμαυρου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,00 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προ σαυξάνεται κατά 0,20 €. Το κόστος ενός έγχρωμου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,50 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προσαυξά-νεται κατά 0,30 €.  To τεύχος Α.Σ.Ε.Π. διατίθεται δωρεάν.
• Τρόποι αποστολής κειμένων προς δημοσίευση: 
Α. Τα κείμενα προς δημοσίευση στο ΦΕΚ, από τις υπηρεσίες και τους φορείς του 
δημο σίου, αποστέλλονται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση webmaster.et@et.gr με χρήση 
προηγμέ νης ψηφιακής υπογραφής και χρονοσήμανσης. 
Β. Κατ’ εξαίρεση, όσοι πολίτες δεν διαθέτουν προηγμένη ψηφιακή υπογραφή μπορούν 
είτε να αποστέλλουν ταχυδρομικά, είτε να καταθέτουν με εκπρόσωπό τους κείμενα προς δημοσίευση εκτυπωμένα σε χαρτί στο Τμήμα Παραλαβής και Καταχώρισης Δημοσιευμάτων. 
• Πληροφορίες, σχετικά με την αποστολή/κατάθεση εγγράφων προς δημοσίευση, την ημε-
ρήσια κυκλοφορία των Φ.Ε.Κ., με την πώληση των τευχών και με τους ισχύοντες τιμοκαταλό-γους για όλες τις υπη ρεσίες μας, περιλαμβάνονται στoν ιστότοπο (www.et.gr). Επίσης μέσω του ιστότοπου δίδονται πληροφορίες σχετικά με την πορεία δημοσίευσης των εγγράφων, με βάση τον Κωδικό Αριθμό Δημοσιεύματος (ΚΑΔ). Πρόκειται για τον αριθμό που εκδίδει το Εθνι-κό Τυπογραφείο για όλα τα κείμενα που πληρούν τις προϋποθέσεις δημοσίευσης. 
2. ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ - ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ 
Το Εθνικό Τυπογραφείο ανταποκρινόμενο σε αιτήματα υπηρεσιών και φορέων του δημοσίου 
αναλαμβάνει να σχεδιάσει και να εκτυπώσει έντυπα, φυλλάδια, βιβλία, αφίσες, μπλοκ, μηχανο-
γραφικά έντυπα, φακέλους για κάθε χρήση, κ.ά.  
Επίσης σχεδιάζει ψηφιακές εκδόσεις, λογότυπα και παράγει οπτικοακουστικό υλικό.
Πείτε μας τη γνώμη σας,
για να βελτιώσουμε τις υπηρεσίες μας,  συμπληρώνοντας την ειδική φόρμα στον ιστότοπό μας.Πείτε μας τη γνώμη σας,