ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
 ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ     Αρ. Φύλλου  80
 1 Απριλίου 2014
ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 4251
Κώδικας Μετανάστευσης και Κοινωνικής Ένταξης
και λοιπές διατάξεις .
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή: 
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
ΔΙΕΛΕΥΣΗ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΚΑΙ 
ΔΙΑΜΟΝΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ 
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 1
Ορισμοί
1. Για την εφαρμογή των διατάξεων του Κώδικα αυτού: 
α) Αλλοδαπός είναι το φυσικό πρόσωπο που δεν έχει 
την ελληνική ιθαγένεια ή που είναι ανιθαγενής.
β) Πολίτης τρίτης χώρας είναι το φυσικό πρόσωπο 
που δεν έχει την ελληνική ιθαγένεια ούτε την ιθαγένεια 
άλλου κράτους − μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 20 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
γ) Ανιθαγενής είναι το φυσικό πρόσωπο που πληροί 
τις προϋποθέσεις της Σύμβασης της Νέας Υόρκης του 
1954 περί του καθεστώτος των ανιθαγενών, η οποία 
έχει κυρωθεί με το ν. 139/1975 (Α΄ 176).
δ) Πολίτης της Ένωσης: Kάθε πρόσωπο το οποίο έχει 
την ιθαγένεια κράτους − μέλους της Ένωσης. 
ε) Αντικειμενικά στερούμενος διαβατηρίου: πολίτης 
τρίτης χώρας ο οποίος αποδεικνύει, αντικειμενική αδυ−
ναμία εφοδιασμού με διαβατήριο ή ταξιδιωτικό έγγραφο 
λόγω ιδιαίτερων συνθηκών ή καταστάσεων.
στ) Πρόσφυγας: O πολίτης τρίτης χώρας ή ανιθαγενής 
στο πρόσωπο του οποίου πληρούνται οι προυποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 1Α της Σύμβασης της Γενεύης. 
ζ) Δικαιούχος διεθνούς προστασίας: Ο αλλοδαπός ή 
ανιθαγενής στον οποίο έχει χορηγηθεί από την αρμό−
δια ελληνική αρχή καθεστώς πρόσφυγα ή δικαιούχου 
επικουρικής προστασίας.
η) Δικαιούχος επικουρικής προστασίας: Με την επι−
φύλαξη του άρθρου 17 του π.δ. 141/2013, ο αλλοδαπός ή ο ανιθαγενής που δεν πληροί τις προυποθέσεις για να 
αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας, αλλά στο πρόσωπό του συντρέχουν ουσιώδεις λόγοι από τους οποίους προκύ−
πτει ότι αν επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του ή στην 
περίπτωση ανιθαγενούς στη χώρα της προηγούμενης 
συνήθους διαμονής του, κινδυνεύει να υποστεί σοβαρή 
βλάβη, κατά την έννοια του άρθρου 15 του π.δ. 141/2013 
και που δεν μπορεί, ή λόγω του κινδύνου αυτού δεν 
επιθυμεί, να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της εν 
λόγω χώρας.
θ) Δελτίο αιτούντος διεθνή προστασία: Το ειδικό ατο−
μικό δελτίο που εκδίδεται για τον αιτούντα κατά τη 
διάρκεια της εξέτασης του αιτήματός του από τις αρμό−
διες ελληνικές αρχές παραλαβής και του επιτρέπει την παραμονή στην ελληνική επικράτεια μέχρι την έκδοση τελεσίδικης απόφασης επί του αιτήματος. 
ι) Ασυνόδευτος ανήλικος είναι το πρόσωπο ηλικίας 
κάτω των 18 ετών, το οποίο φθάνει στην Ελλάδα, χωρίς 
να συνοδεύεται από ενήλικα υπεύθυνο για τη φροντίδα 
του, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία ή πρακτική 
και για όσο χρόνο κανένας υπεύθυνος ενήλικας δεν 
ασκεί στην πράξη την επιμέλειά του ή ο ανήλικος που 
εγκαταλείπεται ασυνόδευτος μετά την είσοδό του στην 
Ελλάδα. 
ια) Θύμα εμπορίας ανθρώπων είναι τόσο το φυσικό 
πρόσωπο για το οποίο υπάρχουν βάσιμοι λόγοι, ώστε 
να θεωρηθεί θύμα οποιουδήποτε από τα εγκλήματα 
που προβλέπονται στα άρθρα 323, 323Α, 323Β, 339 πα−ράγραφοι 1 και 4, 342 παράγραφοι 1 και 2, 348Α, 348Β, 349, 351 και 351Α του Π.Κ., πριν ασκηθεί η ποινική δίωξη 
για αυτό όσο και εκείνο σε βάρος του οποίου τελέστηκε 
κάποιο από τα παραπάνω εγκλήματα για τα οποία κινή−
θηκε η ποινική δίωξη, ανεξάρτητα από το εάν αυτό έχει 
εισέλθει στη χώρα νόμιμα ή παράνομα. Θύμα εμπορίας 
ανθρώπων, κατά το προηγούμενο εδάφιο, είναι το θύμα 
του εγκλήματος του άρθρου 336 του Ποινικού Κώδικα, όταν αυτό είναι ανήλικος. 
Ο χαρακτηρισμός «θύμα εμπορίας ανθρώπων» αποδί−
δεται με Πράξη του αρμόδιου Εισαγγελέα Πρωτοδικών, 
τόσο αμέσως μετά την κίνηση της ποινικής δίωξης για έγκλημα που προβλέπεται στα άρθρα 323, 323Α, 323Β, 339 παράγραφοι 1 και 4, 342 παράγραφοι 1 και 2, 348Α, 348Β, 349, 351 και 351Α του Π.Κ. όσο και πριν ασκηθεί 
ποινική δίωξη για κάποιο από αυτά τα αδικήματα. Στην 
τελευταία περίπτωση, για την έκδοση της εν λόγω Πρά−1303
1304 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
ξης απαιτείται έγγραφη γνωμοδότηση, που συντάσσεται 
από δύο επιστήμονες με ειδικότητα ψυχιάτρου, ψυχο−
λόγου ή κοινωνικού λειτουργού, οι οποίοι υπηρετούν σε 
Υπηρεσία ή σε Μονάδα Προστασίας και Αρωγής των 
άρθρων 2, 3 και 4 του π.δ. 233/2003, όπως αυτό ισχύει, 
ή στην Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής, ΜΚΟ ή στο ΔΟΜ ή σε Διεθνείς Οργανώσεις ή σε άλλους εξειδικευμένους και αναγνωρισμένους από το κράτος φορείς προστα−σίας και αρωγής, σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 
2, 3 και 4 του π.δ. 233/2003. Η Πράξη χαρακτηρισμού 
εκδίδεται ανεξαρτήτως εάν το θύμα συνεργάζεται με τις διωκτικές Αρχές, σε όσες περιπτώσεις ο ανωτέρω 
Εισαγγελέας κρίνει, κατόπιν σύμφωνης γνώμης του Ει−
σαγγελέα Εφετών, ότι συντρέχουν οι όροι του άρθρου 1 
παρ. 2 του π.δ. 233/2003 ή ότι το θύμα δεν συνεργάζεται 
εξαιτίας απειλών που στρέφονται κατά προσώπων της 
οικογένειάς του που βρίσκονται στην Ελλάδα ή στη 
χώρα της προέλευσής του ή οπουδήποτε αλλού και ότι, 
εάν αυτό δεν προστατευθεί ή εάν απομακρυνθεί από 
τη χώρα αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο τα προαναφε−ρόμενα πρόσωπα.
Η ανωτέρω διαδικασία εφαρμόζεται και για την πε−
ρίπτωση χαρακτηρισμού προσώπου ως «θύματος πα−
ράνομης διακίνησης μεταναστών», όπως ορίζεται στην 
περίπτωση ιβ΄ του παρόντος άρθρου.
ιβ) Θύμα παράνομης διακίνησης μεταναστών είναι 
τόσο το φυσικό πρόσωπο, για το οποίο υπάρχουν βά−σιμοι λόγοι ώστε να θεωρηθεί θύμα οποιουδήποτε από τα εγκλήματα που προβλέπονται στα άρθρα 29 παρά−
γραφοι 5 και 6 και 30 του παρόντος, όταν τελούνται 
από εγκληματικές οργανώσεις, κατά το άρθρο 187 παρ. 1 
του Π.Κ., πριν ασκηθεί η ποινική δίωξη για αυτό όσο και εκείνο σε βάρος του οποίου τελέστηκε κάποιο από τα παραπάνω εγκλήματα για τα οποία κινήθηκε η ποινική δίωξη, εφόσον αυτό έχει εισέλθει στη χώρα παράνομα.
ιγ) Παράνομη παραμονή: Παρουσία στην ελληνική επι−
κράτεια πολίτη τρίτης χώρας που δεν πληροί, ή έχει 
πάψει να πληροί, τις προϋποθέσεις εισόδου, όπως ορί−
ζονται στο άρθρο 5 παράγραφος 1 του Κανονισμού 
562/2006 (Κώδικας Συνόρων του Σένγκεν) ή τις λοιπές 
προϋποθέσεις εισόδου, παραμονής ή διαμονής της κεί−μενης νομοθεσίας.
ιδ) Ομοιόμορφη Θεώρηση (Visa C): Ομοιόμορφη θεώ−
ρηση τύπου C είναι η θεώρηση που ισχύει για ολόκληρη 
την επικράτεια των κρατών − μελών της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης που εφαρμόζουν τις διατάξεις του κοινοτικού 
κώδικα θεωρήσεων και χορηγείται ενόψει διέλευσης 
από ή πρόθεση παραμονής στην επικράτεια των κρα−
τών − μελών, η οποία δεν υπερβαίνει σε διάρκεια τις 
90 ημέρες εντός οποιασδήποτε περιόδου 180 ημερών 
στο έδαφος των κρατών−μελών της ενισχυμένης συ−
νεργασίας Σένγκεν.
ιε) Θεώρηση Μακράς διάρκειας (Εθνική θεώρηση − 
Visa D): Θεώρηση εισόδου D είναι η εξουσιοδότηση που 
χορηγείται από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές για την είσοδο και διαμονή πολιτών τρίτων χωρών στην ελλη−
νική επικράτεια για διάστημα που υπερβαίνει τις 180 
ημέρες και μπορεί να ανέλθει έως 365 ημέρες, βάσει 
των αντίστοιχων για το καθεστώς διαμονής πολιτών 
τρίτων χωρών, εθνικών νομοθετικών ρυθμίσεων ή το 
ενωσιακό δίκαιο. 
ιστ) Άδεια διαμονής (οριστικός τίτλος διαμονής) είναι 
κάθε είδους πιστοποίηση που παρέχεται από τις αρ−μόδιες ελληνικές αρχές σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 1 παράγραφος 2 περίπτωση α΄ του Κανονισμού (ΕΚ) αριθμ. 1030/2002 του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 
2002 «Για την καθιέρωση αδειών διαμονής ενιαίου τύπου 
για τους πολίτες τρίτων χωρών» (ΕΕ L 157/15.6.2002), 
όπως κάθε φορά ισχύει, και βάσει της οποίας, επιτρέ−πεται σε πολίτη τρίτης χώρας να διαμένει νόμιμα στην Ελληνική Επικράτεια.
ιζ) Βεβαίωση κατάθεσης αίτησης: Έγγραφο πιστοποί−
ησης προσωρινής νόμιμης διαμονής, ετήσιας διάρκειας, 
που χορηγείται από τις αρμόδιες υπηρεσίες για την πα−
ραλαβή των αιτήσεων των πολιτών τρίτων χωρών που 
αφορούν σε χορήγηση ή ανανέωση αδειών διαμονής, 
εφόσον τα απαιτούμενα δικαιολογητικά είναι πλήρη. 
Η βεβαίωση αυτή δεν παρέχει δικαίωμα κυκλοφορίας 
εντός του χώρου Schengen. Σε έκτακτες περιστάσεις 
δύναται να παρέχει δικαίωμα εξόδου του κατόχου της 
προς άλλη τρίτη χώρα εκτός κρατών − μελών Σένγκεν, με απόφαση του Υπουργού Δημόσιας Τάξης και Προ−
στασίας του Πολίτη. Στην περίπτωση αυτή, τίθεται 
προθεσμία επιστροφής, μετά την πάροδο της οποίας 
ο κάτοχος της βεβαίωσης δεν γίνεται πλέον δεκτός 
στο ελληνικό έδαφος. 
ιη) Ειδική βεβαίωση νόμιμης διαμονής: Προσωρινός 
τίτλος διαμονής που χορηγείται σε πολίτες τρίτων χω−
ρών που τελούν σε καθεστώς δικαστικής προστασίας ο οποίος δεν επιτρέπει στον κάτοχό του ελεύθερη κυ−κλοφορία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
ιθ) Αποδεικτικό φορολογικών υποχρεώσεων: Επικυ−
ρωμένο αντίγραφο εκκαθαριστικού σημειώματος της 
φορολογικής δήλωσης, εφόσον είχε υποβληθεί φορο−
λογική δήλωση το προηγούμενο έτος ή επικυρωμένο 
αντίγραφο υποβληθείσας φορολογικής δήλωσης, εάν 
κατά το έτος υποβολής της αίτησης ανανέωσης της 
άδειας διαμονής υπεβλήθη για πρώτη φορά φορολογική 
δήλωση.
κ) Μετάκληση: Διαδικασία, με την οποία καθίσταται 
δυνατή η είσοδος και διαμονή πολίτη τρίτης χώρας για 
παροχή εξαρτημένης εργασίας στην Ελλάδα, σε συγκε−
κριμένο εργοδότη και για ορισμένο είδος απασχόλησης.
κα) Απασχόληση: Η άσκηση δραστηριοτήτων που 
καλύπτουν οποιαδήποτε μορφή εργασίας ρυθμιζόμενη σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή σύμφωνα με την 
καθιερωμένη πρακτική για λογαριασμό ή υπό τη διεύ−
θυνση ή/και την εποπτεία εργοδότη.
κβ) Σύμβαση εργασίας: Έγγραφη συμφωνία με την 
οποία ο μισθωτός αναλαμβάνει την υποχρέωση να πα−ρέχει επί ορισμένο ή αόριστο χρόνο την εργασία του 
υπό τις οδηγίες και τον έλεγχο του εργοδότη, ο δε ερ−
γοδότης πρέπει να καταβάλλει το συμφωνηθέντα μισθό 
και να παρέχει κάθε προστασία που προβλέπεται από 
τη νομοθεσία. Η σύμβαση εργασίας διέπεται κυρίως από 
τους εκάστοτε ισχύοντες ειδικούς εργατικούς νόμους 
και από τις διατάξεις του άρθρου 648 του Α.Κ..
κγ) Παροχή υπηρεσιών ή έργου: Εργασία για την 
εκτέλεση υπηρεσίας ή έργου, η οποία δεν υποβάλλεται 
σε νομική και προσωπική εξάρτηση ή έλεγχο από τον 
εργοδότη και επί της οποίας δεν έχουν εφαρμογή οι 
διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας.
κδ) Εποχική εργασία: Δραστηριότητα που πραγμα−
τοποιείται στην Ελλάδα για χρονικό διάστημα έως έξι συνολικά μήνες, ανά περίοδο δώδεκα μηνών, σε τομέα 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1305
δραστηριότητας που συναρτάται με πρόσκαιρη και επο−
χιακού χαρακτήρα, απασχόληση. 
κε) Εποχικά εργαζόμενος: Ο πολίτης τρίτης χώρας 
που διατηρεί τον κύριο τόπο κατοικίας του σε τρίτη 
χώρα και διαμένει νόμιμα και προσωρινά για λόγους 
απασχόλησης στην ελληνική επικράτεια σε τομέα δρα−
στηριότητας που εξαρτάται από την αλλαγή των επο−
χών βάσει μιας ή περισσότερων συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου που συνάπτονται απευθείας μεταξύ 
του πολίτη τρίτης χώρας και του εργοδότη που είναι εγκατεστημένος στην Ελλάδα.
κστ) Εργαζόμενοι ειδικού σκοπού: Πολίτες τρίτων χω−
ρών που εισέρχονται και διαμένουν στην Ελλάδα, βάσει 
ειδικής νομοθεσίας, ειδικών διακρατικών συμφωνιών ή 
προς εξυπηρέτηση του συμφέροντος της εθνικής οι−
κονομίας. 
κζ) Άδεια για προσωρινή διαμονή: Κάθε είδους πιστο−
ποίηση που παρέχεται από τις ελληνικές αρχές και με 
βάση την οποία επιτρέπεται σε πολίτη τρίτης χώρας 
να διαμένει νόμιμα στην ελληνική επικράτεια, για συ−
γκεκριμένο σκοπό και συγκεκριμένο χρονικό διάστημα 
που συναρτάται με την ολοκλήρωση του σκοπού. 
κη) Ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα: Η δραστη−
ριότητα που αποβλέπει στην απόκτηση εισοδήματος 
από εμπορική, βιομηχανική, βιοτεχνική ή γεωργική επι−
χείρηση, καθώς και από κάθε άλλη επιχείρηση παροχής 
υπηρεσιών ή άσκησης ελεύθερου επαγγέλματος. 
κθ) Επενδυτική δραστηριότητα: Η πραγματοποίηση 
επένδυσης που έχει, κατά αρμόδια κρίση, θετικές επι−
πτώσεις στην ανάπτυξη και την εθνική οικονομία.
λ) Οικονομικά ανεξάρτητα άτομα: Πολίτες τρίτων 
χωρών που διαθέτουν επαρκείς πόρους σε επίπεδο 
σταθερού ετήσιου εισοδήματος για την κάλυψη των 
δαπανών διαβίωσης.
λα) Οικογενειακή επανένωση: Η είσοδος και η διαμονή 
στη χώρα των μελών της οικογένειας πολίτη τρίτης 
χώρας που διαμένει νόμιμα στην Ελλάδα, προκειμένου 
να διατηρηθεί η ενότητα της οικογένειάς του, ασχέ−
τως εάν οι οικογενειακοί δεσμοί δημιουργήθηκαν πριν 
ή μετά από την είσοδό του στη χώρα.
λβ) Συντηρών: Ο πολίτης τρίτης χώρας που διαμένει 
νόμιμα στην Ελλάδα και υποβάλλει αίτηση οικογενεια−κής επανένωσης, προκειμένου να επιτραπεί η είσοδος 
και η διαμονή στα μέλη της οικογένειάς του στην Ελλά−
δα, όπως αυτά προσδιορίζονται στον παρόντα Κώδικα.
λγ) Μέλη οικογένειας πολίτη τρίτης χώρας: α. Ο έτερος των συζύγων, εφόσον έχει συμπληρώσει 
το 18ο έτος της ηλικίας του, καθώς και τα κάτω των 18 ετών άγαμα, κοινά τέκνα τους, συμπεριλαμβανομένων 
και εκείνων που έχουν νομίμως υιοθετηθεί στην Ελλάδα 
με δικαστική απόφαση ή με αλλοδαπή δικαστική από−
φαση που είναι αυτοδικαίως εκτελεστή ή έχει κηρυχθεί 
εκτελεστή ή έχει αναγνωρισθεί το δεδικασμένο της 
στην Ελλάδα.
β. Τα λοιπά, κάτω των 18 ετών, άγαμα τέκνα του συ−
ντηρούντος ή του ετέρου των συζύγων, συμπεριλαμβα−νομένων των τέκνων που έχουν, κατά τα ανωτέρω, υιο−
θετηθεί, εφόσον η άσκηση της επιμέλειας έχει νομίμως 
ανατεθεί για μεν τα τέκνα του συντηρούντος σε αυτό, 
για δε τα τέκνα του ετέρου συζύγου στον σύζυγο αυτόν.
λδ) Αυτοτελές δικαίωμα διαμονής: Το δικαίωμα δι−
αμονής των μελών οικογένειας πολίτη τρίτης χώρας 
που έχουν γίνει δεκτά στην ελληνική επικράτεια για λόγους οικογενειακής επανένωσης το οποίο διατηρείται 
αποκλειστικά σε προσωπική βάση. 
λε) Μέλος οικογένειας Έλληνα:(α) ο/η σύζυγος ανεξαρτήτως ιθαγένειας,
(β) ανεξαρτήτως ιθαγένειας: οι κατιόντες, συγγενείς 
εξ αίματος σε ευθεία γραμμή, των συζύγων, οι οποίοι είναι κάτω των 21 ετών ή ανεξαρτήτως ηλικίας, εφόσον 
είναι συντηρούμενοι, καθώς και εκείνοι του/της συζύγου, 
κατά την ανωτέρω διάκριση, ως προς την ηλικία, καθώς 
και τα τέκνα που έχουν υιοθετηθεί, επίσης κατά την 
ανωτέρω διάκριση,
(γ) ανεξαρτήτως ιθαγένειας, οι απευθείας ανιόντες 
του πολίτη της Ένωσης, καθώς και εκείνοι του/της συ−ζύγου, εφόσον είναι συντηρούμενοι.
λστ) Προσωποπαγές δικαίωμα διαμονής : Το δικαίωμα 
διαμονής των μελών οικογένειας Έλληνα που διατηρεί−ται αποκλειστικά σε προσωπική βάση.
λζ) Επί μακρόν διαμένων είναι ο πολίτης τρίτης χώρας 
που αποκτά την ανωτέρω ιδιότητα, σύμφωνα με τα 
άρθρα 89 και 90 του παρόντος Κώδικα.
λη) Άδεια διαμονής επί μακρόν διαμένοντος: Κάθε 
είδους πιστοποίηση που παρέχεται από τις ελληνικές αρχές κατά την ένταξη του πολίτη τρίτης χώρας στο 
καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος και με βάση την 
οποία επιτρέπεται σε αυτόν να διαμένει νόμιμα στην 
ελληνική επικράτεια, σύμφωνα με τις διατάξεις του στοι−
χείου α΄ της παρ. 2 του άρθρου 1 του Κανονισμού (ΕΚ) 
με αρίθμ. 1030/2002 του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 
2002 «Για την καθιέρωση αδειών διαμονής ενιαίου τύπου 
για τους πολίτες τρίτων χωρών» (ΕΕ L 157/15.6.2002).
λθ) Πρώτο κράτος − μέλος: Το κράτος − μέλος της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο ενέταξε πολίτη τρίτης χώρας στο καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος για πρώτη φορά.
μ) Δεύτερο κράτος − μέλος: Κάθε κράτος − μέλος της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, άλλο από εκείνο που ενέταξε για 
πρώτη φορά στο καθεστώς του επί μακρόν διαμένο−
ντος πολίτη τρίτης χώρας και στο οποίο ο εν λόγω 
επί μακρόν διαμένων ασκεί το δικαίωμα διαμονής του.
μα) Σπουδαστής: Ο πολίτης τρίτης χώρας που έγινε 
δεκτός σε αναγνωρισμένο από την εθνική νομοθεσία 
ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα και στον οποίο επετράπη 
η είσοδος και διαμονή στην ελληνική επικράτεια, προ−κειμένου να έχει ως κύρια δραστηριότητα την παρακο−
λούθηση προγράμματος σπουδών πλήρους φοίτησης, με 
σκοπό την απόκτηση πτυχίου, μεταπτυχιακού διπλώμα−
τος ειδίκευσης ή διδακτορικού διπλώματος που χορηγεί 
το ίδρυμα αυτό. Στην έννοια των σπουδών εντάσσεται και ο κύκλος προετοιμασίας, εφόσον προβλέπεται από την κείμενη νομοθεσία, ως τμήμα των σπουδών αυτών.
μβ) Εκπαιδευτικό Ίδρυμα: Ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυ−
μα, νομίμως συστημένο, του οποίου το πρόγραμμα 
σπουδών είναι αναγνωρισμένο, σύμφωνα με την κείμενη 
ελληνική νομοθεσία. 
μγ) Πρόγραμμα εθελοντικής υπηρεσίας: Πρόγραμμα 
δραστηριοτήτων αλληλεγγύης που βασίζεται σε εθνικό 
ή κοινοτικό πρόγραμμα και επιδιώκει στόχους γενικού ενδιαφέροντος.
μδ) Επαγγελματική κατάρτιση: Κατάρτιση, για την 
εφαρμογή του παρόντος, είναι η φοίτηση σε Ινστιτούτα 
Επαγγελματικής Κατάρτισης (Ι.Ε.Κ.), Κολλέγια, Κέντρα 
Μεταλυκειακής Εκπαίδευσης και Εργαστήρια Ελευθέ−
ρων Σπουδών (Ε.Ε.Σ.).
1306 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
με) Έρευνα: Η πρωτότυπη εργασία που αναλαμβάνε−
ται με συστηματικό τρόπο για να αυξηθεί το σύνολο 
των γνώσεων, συμπεριλαμβανομένης της γνώσης του 
ανθρώπου, του πολιτισμού και της κοινωνίας, καθώς 
και η χρησιμοποίηση αυτού του συνόλου γνώσεων για 
νέες εφαρμογές.
μστ) Ερευνητικός οργανισμός: Κάθε ιδιωτικός ή δη−
μόσιος οργανισμός που πραγματοποιεί έρευνα και έχει 
εγκριθεί για τους σκοπούς του παρόντος σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία.
μζ) Ερευνητής: Ο πολίτης τρίτης χώρας, ο οποίος 
διαθέτει κατάλληλο τίτλο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 
που δίνει πρόσβαση σε διδακτορικά προγράμματα, και ο οποίος επιλέγεται από ερευνητικό οργανισμό για να υλοποιήσει ερευνητικό σχέδιο για το οποίο απαιτείται ο ανωτέρω τίτλος.
μη) Απασχόληση υψηλής ειδίκευσης: Απασχόληση 
προσώπου, το οποίο:
i) προστατεύεται με βάση την ελληνική εργατική νο−
μοθεσία ως μισθωτός, που παρέχει γνήσια και αποτελε−
σματική εργασία για λογαριασμό ή υπό την καθοδήγηση 
άλλου, ανεξάρτητα από το νομικό τύπο που η σχέση 
αυτή έχει περιβληθεί, 
ii) αμείβεται και 
iii) έχει την απαιτούμενη επαρκή και ειδική γνώση, που 
αποδεικνύεται από υψηλά επαγγελματικά προσόντα, 
όπως αυτά ορίζονται στο παρόν Κεφάλαιο.
μθ) Μπλε κάρτα της Ευρωπαϊκής Ένωσης («Μπλε κάρ−
τα της ΕΕ»): Η άδεια που φέρει τη μνεία «Μπλε κάρτα της ΕΕ» και επιτρέπει στον κάτοχό της να διαμένει και 
να εργάζεται νόμιμα στην ελληνική επικράτεια, σύμφωνα 
με τους όρους του άρθρου 111 του παρόντος Κώδικα.
ν) Τίτλος σπουδών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης: Διπλώ−
ματα, πιστοποιητικά ή άλλοι τίτλοι τυπικών προσόντων, 
εκδοθέντα από αρμόδια αρχή με τα οποία πιστοποιείται 
η επιτυχής ολοκλήρωση προγράμματος εκπαίδευσης 
μεταδευτεροβάθμιου επιπέδου, δηλαδή μιας δέσμης 
μαθημάτων που παρέχονται από εκπαιδευτικό ίδρυ−
μα, το οποίο αναγνωρίζεται από το κράτος στο οποίο βρίσκεται ως ίδρυμα ανώτατης εκπαίδευσης. Για τους 
σκοπούς του παρόντος, ένας τίτλος σπουδών τριτο−
βάθμιας εκπαίδευσης λαμβάνεται υπόψη, υπό τον όρο ότι οι σπουδές που απαιτήθηκαν για την απόκτησή του 
διήρκεσαν τουλάχιστον τρία έτη.
να) Επαγγελματική εμπειρία: Ο χρόνος πραγματικής 
και νόμιμης άσκησης του συγκεκριμένου επαγγέλματος.
νβ) Νομοθετικά ρυθμιζόμενο επάγγελμα: Το νομοθε−
τικά ρυθμιζόμενο επάγγελμα, όπως ορίζεται στο άρ−
θρο 3 παράγραφος 1, εδάφιο α΄ του υπ’ αρίθμ. 38/2010 προεδρικού διατάγματος «Προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας στην Οδηγία 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Σεπτεμβρίου 
2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων» (Α΄ 78).
νγ) Επιστροφή πολίτη τρίτης χώρας: Διαδικασία επα−
νόδου πολίτη τρίτης χώρας είτε με οικειοθελή συμ−
μόρφωσή του προς υποχρέωση επιστροφής είτε ανα−
γκαστικά: α) στη χώρα καταγωγής του ή β) σε χώρα 
διέλευσης, σύμφωνα με κοινοτικές ή διμερείς συμφωνίες 
επανεισδοχής ή άλλες ρυθμίσεις ή γ) σε άλλη τρίτη 
χώρα στην οποία αποφασίζει εθελοντικά να επιστρέψει 
και στην οποία γίνεται δεκτός.νδ) Απόφαση επιστροφής: Διοικητική πράξη με την 
οποία κηρύσσεται ή αναφέρεται ως παράνομη η παρα−
μονή πολίτη τρίτης χώρας στην ελληνική επικράτεια και 
του επιβάλλεται η υποχρέωση επιστροφής.
νε) Απομάκρυνση: Εκτέλεση της απόφασης επιστρο−
φής με φυσική μεταφορά του πολίτη τρίτης χώρας 
εκτός της ελληνικής επικράτειας.
νστ) Οικειοθελής αναχώρηση: Η τήρηση της υποχρέ−
ωσης επιστροφής εντός της προθεσμίας που ορίζεται για το σκοπό αυτόν στην απόφαση επιστροφής.
Άρθρο 2
Πεδίο εφαρμογής
1. Οι διατάξεις του Κώδικα αυτού δεν έχουν εφαρμογή 
στις ακόλουθες κατηγορίες προσώπων, εκτός αν ορίζε−
ται διαφορετικά σε επιμέρους διατάξεις του:
α. Στους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά την 
έννοια του άρθρου 20 παρ. 1 της Συνθήκης της Ευρωπα−
ϊκής Κοινότητας, όπως αυτό τροποποιήθηκε και ισχύει.
β. Στους υπηρετούντες σε διπλωματικές και προξενι−
κές αρχές υπαλλήλους που απολαύουν νομικού καθε−
στώτος υποκειμένου στη σύμβαση της Βιέννης του 1961 
περί των διπλωματικών σχέσεων, η οποία κυρώθηκε με 
το ν.δ. 503/1970 (Α΄ 108), ή στη σύμβαση της Βιέννης του 
1963 περί των προξενικών σχέσεων, η οποία κυρώθηκε με το ν. 90/1975 (Α΄ 150), καθώς και σε ανακοινωθέντες 
στις αρμόδιες ελληνικές αρχές υπαλλήλους διεθνών 
οργανισμών, στο μέτρο που το νομικό τους καθεστώς διέπεται από τις οικείες διεθνείς συμβάσεις. 
γ. Στους δικαιούχους διεθνούς προστασίας, καθώς 
και στους αιτούντες διεθνή προστασία, κατά την έννοια 
της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 και σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.
δ. Στα πρόσωπα που έχουν την άδεια να παραμείνουν 
στην Ελλάδα με βάση προσωρινή προστασία ή ζήτησαν 
την άδεια να παραμείνουν για το λόγο αυτόν και ανα−μένουν την έκδοση της σχετικής απόφασης.
ε. Στα πρόσωπα στα οποία έχει χορηγηθεί καθεστώς 
επικουρικής προστασίας.
2. Πρόσωπα που έχουν περισσότερες ιθαγένειες, από 
τις οποίες η μία είναι ελληνική ή κράτους − μέλους 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή κράτους το οποίο δεν είναι 
μέλος της Ε.Ε. αλλά εφαρμόζει το κοινοτικό κεκτημένο 
σε θέματα θεωρήσεων, αντιμετωπίζονται ως Έλληνες ή 
πολίτες των κρατών − μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
αντίστοιχα και εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής 
του Κώδικα αυτού.
3. Πρόσωπα που έχουν περισσότερες ιθαγένειες, 
στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνεται η ελληνική, είναι 
υποχρεωμένα να επιλέξουν ιθαγένεια, με δήλωσή τους στην αρμόδια Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευ−σης, εφόσον είναι εφοδιασμένοι με διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό έγγραφο του οικείου κράτους.
4. Ο νόμος αυτός εφαρμόζεται, με την επιφύλαξη ευ−
νοϊκότερων ρυθμίσεων που προβλέπονται:
α. Σε διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες μεταξύ των 
κρατών−μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της Ευρωπα−
ϊκής Ένωσης και των κρατών − μελών της αφενός, και τρίτων χωρών αφετέρου.
β. Σε διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες μεταξύ της 
Ελληνικής Δημοκρατίας και τρίτων χωρών.
γ. Στον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη της 18ης Οκτω−
βρίου 1961, ο οποίος κυρώθηκε με το ν. 1426/1984 (Α΄ 32).
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1307
5. Οι διατάξεις του Κώδικα αυτού εφαρμόζονται ανα−
λόγως και στους ανιθαγενείς.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΙΣΟΔΟΥ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ
Άρθρο 3
Σημεία εισόδου − εξόδου − Άσκηση ελέγχου 
εισόδου − εξόδου
1. Σε κάθε πρόσωπο επιτρέπεται να εισέρχεται στο 
ελληνικό έδαφος και να εξέρχεται από αυτό μόνον από 
τις ελεγχόμενες μεθοριακές διαβάσεις. Με απόφαση 
των Υπουργών Εξωτερικών, Οικονομικών, Εσωτερικών, 
Εθνικής Άμυνας, Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του 
Πολίτη και Ναυτιλίας και Αιγαίου καθορίζονται οι αερο−
λιμένες, οι λιμένες και τα χερσαία σημεία στα σύνορα 
της χώρας, μέσω των οποίων επιτρέπεται η είσοδος 
προσώπων στο ελληνικό έδαφος και η έξοδος από αυτό, 
καθώς και το περιεχόμενο του κάθε μορφής ελέγχου, 
τα όργανα ελέγχου και η διαδικασία εφαρμογής των 
δικαστικών και διοικητικών πράξεων, που έχουν σχέση 
με την είσοδο και την έξοδο προσώπων από τη χώρα. Η 
επιτήρηση των χερσαίων και θαλασσίων συνόρων ενερ−
γείται από τις αρμόδιες για το σκοπό αυτόν αστυνομι−
κές και λιμενικές αρχές. Η είσοδος και η έξοδος εκτός 
των μεθοριακών διαβάσεων μπορεί να επιτραπεί κατά 
περίπτωση, για εξαιρετικούς λόγους, με απόφαση του 
Υπουργού Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη 
που καθορίζει και τον τρόπο διενέργειας του ελέγχου.
2. Ο έλεγχος των προσώπων που εισέρχονται στο 
ελληνικό έδαφος ή εξέρχονται από αυτό ανήκει στην 
αρμοδιότητα του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης και Προ−
στασίας του Πολίτη και ενεργείται από τις κατά τόπους 
αρμόδιες, για το σκοπό αυτόν, αστυνομικές αρχές.
3. Για την εφαρμογή του Κώδικα αυτού δεν συνιστά 
είσοδο στο ελληνικό έδαφος η παραμονή πολίτη τρίτης 
χώρας, εν διελεύσει, στη ζώνη διερχομένων αερολιμένος 
ή λιμένος της χώρας με σκοπό να συνεχίσει το ταξίδι του στην αλλοδαπή, με το ίδιο ή άλλο αεροσκάφος ή πλοίο.
Για την παραμονή στη ζώνη διερχομένων απαιτεί−
ται θεώρηση διέλευσης αεροδρομίου (VISA A) σε όσες 
περιπτώσεις και υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπε−
ται από το ενωσιακό κεκτημένο (Κοινοτικός Κώδικας 
Θεωρήσεων). Ο πολίτης τρίτης χώρας, που παραμένει 
στη ζώνη διερχομένων, υποχρεούται να συνεχίσει το 
ταξίδι του. Αν δεν αναχωρήσει, εντός ευλόγου χρονικού 
διαστήματος, επιβιβάζεται σε αεροσκάφος ή πλοίο, με 
φροντίδα της αστυνομικής αρχής. Οι αερολιμενικές ή 
λιμενικές αρχές είναι υποχρεωμένες να συνδράμουν, 
εφόσον τους ζητηθεί.
4. Οι αρμόδιες αστυνομικές, τελωνειακές, λιμενικές και 
υγειονομικές αρχές διατηρούν το δικαίωμα να ελέγχουν 
τα πρόσωπα που παραμένουν στη ζώνη διερχομένων, 
εφόσον κρίνουν τούτο αναγκαίο.
5. Οι ελληνικές αρχές ελέγχου μπορεί να υποχρεώ−
σουν σε άμεση αναχώρηση διερχόμενο πολίτη τρίτης 
χώρας αν διαπιστώσουν ότι δεν έχει θεώρηση εισόδου, 
όταν αυτή απαιτείται, και εισιτήριο για τη συνέχιση του 
ταξιδιού του, τόσο για τη χώρα προορισμού όσο και 
τις ενδιάμεσες χώρες, από το έδαφος των οποίων κατ’ ανάγκη θα διέλθει.
6. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Δημόσιας 
Τάξης και Προστασίας του Πολίτη και Ναυτιλίας και Αιγαίου, είναι δυνατόν να καθορίζονται στα σύνορα της 
Χώρας προσωρινά σημεία διέλευσης προσώπων, για 
λόγους δημόσιου συμφέροντος, υπό την προϋπόθεση 
ότι θα πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις για 
την άσκηση ελέγχου της κυκλοφορίας των διερχόμενων 
προσώπων.
Οι ώρες και ο συνολικός χρόνος λειτουργίας αυτών 
των σημείων καθορίζονται με βάση τις ιδιαίτερες συν−
θήκες που επιβάλλουν την ανάγκη λειτουργίας τους 
και σε καμία περίπτωση δεν θα υπερβαίνει τους οκτώ μήνες, εκτός και αν εξαιρετικοί λόγοι δημόσιου συμφέ−
ροντος επιβάλλουν τη λειτουργία τους για μεγαλύτερο 
χρονικό διάστημα.
Άρθρο 4
Άρνηση εισόδου
1. Οι αποφάσεις απόρριψης αιτημάτων χορήγησης θε−
ώρησης εισόδου, που λαμβάνονται από τις διπλωματικές 
και προξενικές αρχές, χρήζουν αιτιολογίας. Ειδικής αιτι−
ολογίας χρήζουν και οι περιπτώσεις που αναφέρονται 
στις ακόλουθες κατηγορίες πολιτών τρίτων χωρών και 
υπό την επιφύλαξη της συνδρομής λόγων δημόσιας τά−
ξης και ασφάλειας:
α. Πολίτες τρίτων χωρών, μέλη οικογένειας Έλληνα, 
κατά τα οριζόμενα στην περίπτωση λε΄ της παραγρά−
φου 1 του άρθρου 1.
β. Πολίτες τρίτων χωρών, μέλη οικογένειας πολίτη 
άλλου κράτους − μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
γ. Πολίτες τρίτων χωρών, των οποίων η είσοδος, 
διαμονή, εγκατάσταση και απασχόληση στην Ελλάδα 
ζητείται κατ’ εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ.
δ. Δικαιούχους διεθνούς προστασίας και τα μέλη της 
οικογένειάς τους.
ε. Πολίτες τρίτων χωρών, που απασχολούνται σε επι−
χειρήσεις εγκατεστημένες σε άλλο κράτος − μέλος της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και μετακινούνται στην Ελλάδα για 
την εκτέλεση εργασίας ή έργου, στο πλαίσιο σχετικής 
συμβατικής υποχρέωσης.
2. Οι ελληνικές αρχές ελέγχου μπορούν να απαγορεύ−
σουν, αιτιολογημένα, την είσοδο στην Ελλάδα πολίτη τρίτης χώρας, εφόσον διαπιστώσουν ότι στο πρόσωπο αυτού συντρέχει μία, τουλάχιστον, από τις παρακάτω 
περιπτώσεις:
α) Δεν διαθέτει έγκυρο ταξιδιωτικό έγγραφο ή έγγρα−
φα που επιτρέπουν τη διέλευση των συνόρων, αναγνω−
ρισμένο από την Ελλάδα.
β) Δεν διαθέτει έγκυρη θεώρηση, εφόσον απαιτείται 
σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) αρίθμ. 539/2001 του 
Συμβουλίου της 15ης Μαρτίου 2001, περί του καταλόγου 
τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων υπόκεινται στην 
υποχρέωση θεώρησης για τη διέλευση των εξωτερικών 
συνόρων των κρατών − μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 
και του καταλόγου των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των 
οποίων απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή, εκτός 
εάν διαθέτουν έγκυρο τίτλο διαμονής.
γ) Δεν αιτιολογεί το σκοπό και τις συνθήκες της προ−
βλεπόμενης παραμονής, δεν διαθέτει επαρκή μέσα δια−
βίωσης, τόσο για την προβλεπόμενη περίοδο παραμονής 
όσο και για την επιστροφή στη χώρα προέλευσης ή 
τη διέλευση προς τρίτη χώρα στην οποία η είσοδός 
του είναι εξασφαλισμένη, ή δεν μπορεί να εξασφαλίσει 
νομίμως τα μέσα αυτά.
1308 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
δ) Είναι καταχωρισμένος/η στο Σύστημα Πληροφοριών 
SCHENGEN (SIS) ως ανεπιθύμητος/η.
ε) Θεωρείται απειλή για τη δημόσια τάξη, την εσωτε−
ρική ασφάλεια, τη δημόσια υγεία ή τις διεθνείς σχέσεις ενός εκ των κρατών − μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 
ιδίως δε αν είναι καταχωρισμένος/η ως ανεπιθύμητος/η 
στις εθνικές βάσεις δεδομένων για τους οποίους υπάρ−
χει απαγόρευση εισόδου σύμφωνα με το άρθρο 82 του ν. 3386/2005, όπως ισχύει. 
στ) Το διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό έγγραφο που 
κατέχει δεν εξασφαλίζει την επάνοδό του στη χώρα 
προέλευσης ή ιθαγένειάς του ή σε τρίτη χώρα.
ζ) Έρχεται με σκοπό να παραμείνει στην Ελλάδα για 
λόγο, ως προς τον οποίο απαιτείται η έκδοση άδειας 
διαμονής και δεν έχει την απαιτούμενη εθνική θεώρηση 
εισόδου.
η) Εμπλέκεται με οποιονδήποτε τρόπο σε παράνομη 
διακίνηση μεταναστών από οργανωμένη εγκληματική 
ομάδα, οπότε ανακαλείται η θεώρηση εισόδου που έχει 
χορηγηθεί, ενώ ενημερώνεται και ο κατάλογος ανεπι−θύμητων αλλοδαπών του άρθρου 82 του ν. 3386/2005, όπως ισχύει.
θ) Υπέβαλε πλαστό/ παραποιημένο ταξιδιωτικό έγ−
γραφο.
ι) Υπέβαλε πλαστά ή παραποιημένα δικαιολογητικά 
ή υπάρχουν εύλογες αμφιβολίες ως προς την ακρίβεια του περιεχομένου των δικαιολογητικών εγγράφων που υποβλήθηκαν ή την αξιοπιστία των δηλώσεων του αι−τούντα.
3. Σε περίπτωση συνδρομής μίας εκ των ανωτέρω πε−
ριπτώσεων επιδίδεται στον πολίτη τρίτης χώρας αιτιο−
λογημένη απόφαση, η οποία αναφέρει τους συγκεκριμέ−
νους λόγους άρνησης και έχει τη μορφή τυποποιημένου 
εντύπου, (Ενιαίο έντυπο άρνησης εισόδου στα σύνορα) όπως προβλέπεται στον Κώδικα Συνόρων SCHENGEN (Κανονισμός (ΕΚ) αρίθμ. 562/2006 του Ευρωπαϊκού Κοι−νοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Μαρτίου 2006 
για τη θέσπιση του κοινοτικού κώδικα σχετικά με το 
καθεστώς διέλευσης προσώπων από τα σύνορα) άρθρο 
13 (2) και στο Παράρτημα V, όπως έχει τροποποιηθεί και 
ισχύει με τον Κανονισμό (ΕΚ) αρίθμ. 610/2013).
4. Ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του 
Πολίτη μπορεί, με απόφασή του, να επιτρέπει στις ελεγ−
χόμενες μεθοριακές διαβάσεις και στα προσωρινά ση−
μεία διέλευσης προσώπων την είσοδο πολίτη τρίτης 
χώρας, παρά την ύπαρξη απαγορευτικού λόγου της προ−
ηγούμενης παραγράφου, εφόσον τούτο επιβάλλεται για 
σπουδαίους λόγους δημόσιου συμφέροντος ή ανωτέρας 
βίας ή διευκόλυνσης κίνησης ελληνικού πλοίου, η οποία 
δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί με άλλο τρόπο.
5. Πολίτης τρίτης χώρας, που έχει εισέλθει στην Ελλά−
δα από τη ζώνη διερχομένων και δεν του επιτρέπεται η 
είσοδος στη χώρα προορισμού, δεν γίνεται δεκτός για επανείσοδο, εάν δεν πληροί εκ νέου τις προϋποθέσεις 
του παρόντος, εφόσον κατά την επιστροφή του μεσο−
λάβησε είσοδός του σε τρίτη, ενδιάμεση, χώρα.
6. Δεν απαγορεύεται η είσοδος στην Ελλάδα προ−
σώπου που αποδεικνύεται ότι έχει την ελληνική ιθαγέ−νεια ή την ιθαγένεια κράτους − μέλους της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης και αν ακόμη στερείται διαβατηρίου ή άλλου 
ταξιδιωτικού εγγράφου.
7. Οι ελληνικές αρχές ελέγχου εφόσον, κατά την 
είσοδο στην Ελλάδα πολίτη τρίτης χώρας που είναι κάτοχος άδειας διαμονής, διαπιστώσουν τη συνδρομή 
λόγων που δικαιολογούν την ανάκλησή της ή την απόρ−
ριψη εκκρεμούς αιτήματος, οφείλουν να το γνωστο−
ποιήσουν αμέσως στην αρμόδια υπηρεσία αλλοδαπών 
και μετανάστευσης, προκειμένου να κινηθεί η σχετική 
διαδικασία. Στις περιπτώσεις αυτές απαγορεύεται η εί−
σοδος του πολίτη τρίτης χώρας στην Ελλάδα μέχρι την 
έκδοση απόφασης για την ανάκληση ή μη της άδειας διαμονής ή την απόρριψη εκκρεμούς αιτήματος χωρίς οι ελληνικές αρχές εισόδου να παρακρατούν την άδεια 
διαμονής ή τη βεβαίωση υποβολής αιτήματος με πλήρη 
δικαιολογητικά. 
Άρθρο 5
Θεώρηση εισόδου
1. Πολίτης τρίτης χώρας, ο οποίος εισέρχεται στο 
ελληνικό έδαφος οφείλει να κατέχει έγκυρο ταξιδιωτικό 
έγγραφο, αναγνωρισμένο από τις αρμόδιες ελληνικές 
Αρχές, που πληροί τα ακόλουθα κριτήρια: α) η ισχύς 
του εκτείνεται τουλάχιστον τρεις μήνες μετά την προ−
βλεπόμενη ημερομηνία αναχώρησης από την επικράτεια 
των κρατών − μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή, σε πε−
ρίπτωση περισσότερων επισκέψεων, μετά την τελευταία 
προβλεπόμενη ημερομηνία αναχώρησης από την επι−
κράτεια των κρατών − μελών ωστόσο, σε αιτιολογημένη 
επείγουσα περίσταση, η υποχρέωση αυτή δύναται να 
αίρεται, β) περιέχει τουλάχιστον δύο κενές σελίδες, γ) 
εκδόθηκε εντός της προηγούμενης δεκαετίας.
2. Τα έγγραφα αυτά πρέπει να φέρουν, εφόσον αυτό 
απαιτείται από τις ισχύουσες διεθνείς συμβάσεις, το 
δίκαιο της ΕΕ και τις εθνικές ρυθμίσεις, θεώρηση ει−
σόδου (VISA).
3. Η θεώρηση εισόδου χορηγείται από την προξενι−
κή αρχή, εντός της δικαιοδοσίας της οποίας διαμένει νομίμως ο αιτών πολίτης τρίτης χώρας, αφού ληφθούν υπόψη λόγοι που αφορούν ιδίως στη δημόσια τάξη και ασφάλεια της χώρας και τη δημόσια υγεία και διακρί−
νεται σε Ομοιόμορφη Θεώρηση (Visa C) σε Θεώρηση 
Περιορισμένης Εδαφικής Ισχύος (Visa LTV) και σε θε−
ώρηση μακράς διαρκείας (εθνική θεώρηση − Visa D).
4. Πολίτης τρίτης χώρας, που δεν έχει υποχρέωση 
θεώρησης εισόδου, επιτρέπεται να εισέρχεται και να 
παραμένει στην ελληνική επικράτεια για διάστημα το 
οποίο δεν υπερβαίνει τις 90 ημέρες εντός οποιασδήποτε 
περιόδου 180 ημερών από την ημερομηνία της πρώτης 
εισόδου. Πολίτης τρίτης χώρας που εισέρχεται στη 
χώρα για τουρισμό, συνέδρια, πολιτιστικές και αθλητικές 
εκδηλώσεις και γενικά για ολιγοήμερη διαμονή, μπορεί 
να παραμείνει προσωρινά χωρίς άδεια διαμονής, για όσο 
χρόνο ισχύει η προξενική θεώρηση ή για χρονικό διά−στημα μέχρι 90 ημέρες εντός οποιασδήποτε περιόδου 
180 ημερών εάν πρόκειται για πολίτη τρίτης χώρας στον 
οποίο επιτρέπεται η είσοδος χωρίς προξενική θεώρηση.
Η περίοδος ισχύος μιας χορηγηθείσας θεώρησης ή/
και η επιτρεπόμενη διάρκεια παραμονής παρατείνεται 
σύμφωνα με το άρθρο 33 του Κανονισμού 810/2009 εφό−
σον ο κάτοχος της θεώρησης διαθέτει επαρκείς πόρους 
διαβίωσης και παρέχει αποδεικτικά στοιχεία για την 
ύπαρξη ανωτέρας βίας ή ανθρωπιστικών λόγων που τον 
εμπόδισαν να εγκαταλείψει την επικράτεια των κρατών 
− μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης πριν από τη λήξη της 
περιόδου ισχύος της θεώρησης ή της επιτρεπόμενης 
διάρκειας διαμονής. Η παράταση αυτή πραγματοποιεί−
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1309
ται από τις αρμόδιες αρχές του Υπουργείου Δημόσιας 
Τάξης και Προστασίας του Πολίτη. Η παράταση των θε−
ωρήσεων λαμβάνει τη μορφή αυτοκόλλητης θεώρησης.
5. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Εξωτε−
ρικών και Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη 
καθορίζεται το ύψος του απαιτούμενου συναλλάγματος 
για κάθε ημέρα διαμονής του πολίτη τρίτης χώρας στην 
Ελλάδα. Με όμοια απόφαση είναι δυνατή η αναπρο−
σαρμογή του.
6. Σε έκτακτες περιπτώσεις, θεώρηση εισόδου επι−
τρέπεται να χορηγηθεί από τις υπηρεσίες ελέγχου δι−
αβατηρίων κατά την άφιξη του πολίτη τρίτης χώρας 
στο σημείο εισόδου, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Κώδικα Θεωρήσεων.
7. Η εθνική θεώρηση εισόδου εκδίδεται βάσει των 
αντίστοιχων για την άδεια διαμονής νομοθετικών ρυθμί−
σεων του παρόντος και η διάρκειά της συναρτάται, κατά 
περίπτωση, με εκείνη της προβλεπόμενης διαμονής.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΔΙΑΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ
ΔΙΑΤΥΠΩΣΕΙΣ
Άρθρο 6
Γενικές προϋποθέσεις δικαιώματος διαμονής
Το δικαίωμα διαμονής πολιτών τρίτων χωρών που 
εισέρχονται νόμιμα στην Ελλάδα, για έναν από τους 
λόγους του Κώδικα αυτού, τελεί υπό τις εξής προϋ−
ποθέσεις:
α) Να είναι κάτοχοι έγκυρου ταξιδιωτικού εγγράφου 
αναγνωρισμένου από την Ελλάδα η ισχύς του οποίου 
εκτείνεται τουλάχιστον τρεις μήνες μετά την τελευταία 
προβλεπόμενη ημερομηνία αναχώρησης, να περιέχει 
τουλάχιστον δύο κενές σελίδες και να εκδόθηκε εντός 
της προηγούμενης δεκαετίας. 
Ειδικά, για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο πο−
λίτης τρίτης χώρας αδυνατεί να προσκομίσει ισχύον 
διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό έγγραφο, είναι δυνατή η 
αναγνώριση δικαιώματος διαμονής ως στερούμενος δι−
αβατηρίου, εφόσον ο πολίτης τρίτης χώρας επικαλείται 
ειδικώς και αιτιολογημένα αντικειμενική αδυναμία λόγω 
ιδιαίτερων συνθηκών ή καταστάσεων, κατόπιν γνώμης 
της Επιτροπής της παραγράφου 2 του άρθρου 134. 
β) Να είναι κάτοχοι ισχύουσας εθνικής θεώρησης εισό−
δου για έναν από τους λόγους του νόμου, υπό την επι−
φύλαξη ειδικότερων ρυθμίσεων του παρόντος Κώδικα. 
γ) Να μην θεωρούνται απειλή για τη δημόσια τάξη, 
την εσωτερική ασφάλεια ή τις διεθνείς σχέσεις και να 
μην είναι καταχωρισμένοι ως ανεπιθύμητοι στις εθνικές 
βάσεις δεδομένων.
Ως κριτήρια για τη συνδρομή των λόγων και δημό−
σιας τάξης και ασφάλειας, συνεκτιμώνται από την αρ−μόδια για την έκδοση της άδειας διαμονής υπηρεσία: i) η έκδοση τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης για 
κακούργημα ή πλημμέλημα σε ποινή φυλάκισης του−
λάχιστον ενός (1) έτους, ii) η εγγραφή στον κατάλογο 
ανεπιθύμητων, η οποία παύει αυτοδικαίως να ισχύει με 
τη χορήγηση ή ανανέωση άδειας διαμονής, iii) άλλοι 
λόγοι δημόσιας τάξης, οι οποίοι θα πρέπει να μνημονεύ−
ονται ειδικώς και αιτιολογημένα στη σχετική απόφαση, 
iv) ιδιαιτέρως εξαιρετικoί λόγοι, ειδικώς αιτιολογημένοι, 
που αφορούν σε ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας. 
Η εξέταση λόγων που αφορούν στη δημόσια τάξη 
και ασφάλεια της χώρας αποτελεί προαπαιτούμενο στοιχείο μόνο κατά την αρχική χορήγηση της άδειας 
διαμονής του πολίτη τρίτης χώρας και για την υπαγωγή 
σε καθεστώς αδειών διαμονής μακράς διάρκειας. Για τα 
ανήλικα τέκνα των πολιτών τρίτων χωρών, η εξέταση 
συνδρομής λόγων δημόσιας τάξης και ασφάλειας θα 
διενεργείται μόνο μετά τη συμπλήρωση του 15ου έτους 
της ηλικίας τους. Εφόσον συντρέχουν λόγοι δημόσιας 
τάξης και ασφάλειας, η αρμόδια υπηρεσία μπορεί να 
αρνηθεί τη χορήγηση ή ανανέωση της άδειας διαμονής. 
Η συνδρομή λόγων δημόσιας τάξης και ασφάλειας που 
ανακύπτουν μετά τη χορήγηση της άδειας διαμονής 
συνιστούν λόγο ανάκλησής της. 
Οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Δημόσιας Τά−
ξης και Προστασίας του Πολίτη, υποχρεούνται να απα−
ντήσουν μέσα σε προθεσμία δύο μηνών. Η παράλειψη 
των υπηρεσιών να αποστείλουν εγκαίρως γνώμη δεν 
κωλύει την έκδοση της απόφασης χορήγησης άδειας 
διαμονής, εκτός αν τούτο ζητηθεί ειδικώς από τις ανω−τέρω υπηρεσίες.
δ) Να μην αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. 
Οι ασθένειες που μπορούν να δικαιολογήσουν άρνηση εισόδου είναι εκείνες που προβλέπονται από την Πα−γκόσμια Οργάνωση Υγείας και το ενωσιακό κεκτημένο, 
καθώς και άλλες λοιμώδεις, μεταδοτικές ή παρασιτικές 
ασθένειες, οι οποίες επιβάλλουν τη λήψη μέτρων για 
την προστασία της δημόσιας υγείας. Η διαπίστωση, 
μετά την έκδοση της αρχικής άδειας διαμονής, ότι ο 
ενδιαφερόμενος πάσχει από ασθένεια, από την οποία προσεβλήθη μετά την είσοδό του στη χώρα δεν απο−
τελεί λόγο για τη μη ανανέωση της άδειας διαμονής 
του ή την απομάκρυνσή του από το έδαφος της χώρας.
Ο Υπουργός Εσωτερικών ή ο Γενικός Γραμματέας της 
Αποκεντρωμένης Διοίκησης, κατά περίπτωση, μπορεί να 
ζητήσει από τον πολίτη τρίτης χώρας, εάν υπάρχουν 
σοβαρές ενδείξεις που το καθιστούν αναγκαίο, να υπο−
βληθεί, εντός τριών μηνών από την ημερομηνία άφιξης, 
σε ιατρική εξέταση προκειμένου να πιστοποιηθεί ότι δεν 
πάσχουν από καμία από τις ασθένειες που αναφέρονται 
στην παραπάνω παράγραφο. Αυτές οι ιατρικές εξετά−σεις δεν μπορούν να έχουν συστηματικό χαρακτήρα.
ε) Να διαθέτουν πλήρη ασφάλιση ασθένειας, για το 
σύνολο των κινδύνων που καλύπτονται για τους ημε−
δαπούς. Υπό την επιφύλαξη ειδικών ρυθμίσεων της 
ασφαλιστικής νομοθεσίας, οι πολίτες τρίτων χωρών 
που διαμένουν στη χώρα για εργασία και τα μέλη των οικογενειών τους, εφόσον είναι συντηρούμενα, ασφα−
λίζονται υποχρεωτικά στον ασφαλιστικό φορέα που 
υπάγονται, αναλόγως του επαγγέλματος που ασκούν, αντίστοιχα με τους ημεδαπούς. Πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στη χώρα για λοιπούς λόγους μπορούν να ασφαλίζονται σε ιδιωτικούς ασφαλιστικούς φορείς. 
Άρθρο 7
Κατηγορίες αδειών διαμονής
1. Πολίτης τρίτης χώρας, που έχει λάβει θεώρηση ει−
σόδου στην Ελλάδα για έναν από τους λόγους που 
προβλέπονται από τις διατάξεις του παρόντος, οφείλει 
να ζητήσει ευθύς μετά την είσοδό του στη χώρα άδεια 
διαμονής για τον ίδιο λόγο, υπό την επιφύλαξη των ειδι−
κότερων άρθρων του παρόντος Κώδικα, εάν πληροί τις προβλεπόμενες από τον Κώδικα αυτόν προϋποθέσεις.
2. Οι κατηγορίες αδειών διαμονής, καθώς και οι τύποι 
αδειών που περιλαμβάνονται σε αυτές είναι οι εξής:
1310 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
Α) Άδεια διαμονής για εργασία και επαγγελματικούς 
λόγους 
Α1. Εργαζόμενοι με εξαρτημένη εργασία – παροχή 
υπηρεσιών ή έργου
Α2. Εργαζόμενοι ειδικού σκοπούΑ3. Επενδυτική δραστηριότητα Α4. Απασχόληση υψηλής ειδίκευσης «Μπλε Κάρτα»Β) Προσωρινή διαμονή Β1. Εποχική εργασία 
Β2. Αλιεργάτες
Β3. Μέλη καλλιτεχνικών συγκροτημάτων 
Β4. Πολίτες τρίτων χωρών που μετακινούνται από επι−
χείρηση εγκατεστημένη σε κράτος − μέλος της Ευρω−παϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, με σκοπό την παροχή υπηρεσίας
Β5. Πολίτες τρίτων χωρών που μετακινούνται από 
επιχείρηση εγκατεστημένη σε τρίτη χώρα με σκοπό 
την παροχή υπηρεσίας
Β6. Αρχηγοί οργανωμένων ομάδων τουρισμού
Β7. Πολίτες τρίτων χωρών φοιτητές τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης που συμμετέχουν σε προγράμματα πρα−
κτικής άσκησης
Γ) Άδεια διαμονής για ανθρωπιστικούς, εξαιρετικούς 
και άλλους λόγους 
Γ1. Ανθρωπιστικοί λόγοιΓ2. Εξαιρετικοί λόγοιΓ3. Δημόσιο συμφέρον
Γ4. Άλλοι λόγοι
Δ) Άδεια διαμονής για σπουδές, εθελοντική εργασία, 
έρευνα και επαγγελματική κατάρτιση, 
Δ1. ΣπουδέςΔ2. Εθελοντική εργασίαΔ3. Έρευνα
Δ4. Επαγγελματική κατάρτιση. 
Ε) Άδεια διαμονής για θύματα εμπορίας ανθρώπων 
και παράνομης διακίνησης μεταναστών 
ΣΤ) Άδεια διαμονής για οικογενειακή επανένωσηΣΤ1. Μέλη οικογένειας πολίτη τρίτης χώρας
ΣΤ2. Μέλη οικογένειας Έλληνα ή ομογενούς
ΣΤ3. Αυτοτελής άδεια διαμονής μέλους οικογένειας 
πολίτη τρίτης χώρας ή ομογενούς
ΣΤ4. Προσωποπαγές δικαίωμα διαμονής μελών οικο−
γένειας Έλληνα 
Ζ) Άδεια διαμονής μακράς διάρκειας 
Ζ1. Άδεια διαμονής επί μακρόν διαμένοντος 
Ζ2. Άδεια διαμονής δεύτερης γενιάςΖ3. Άδεια δεκαετούς διάρκειας3. Σε κάθε άδεια διαμονής αναγράφεται εάν επιτρέ−
πεται η πρόσβαση στην αγορά εργασίας, με επιφύλαξη των ειδικών ρυθμίσεων του Κώδικα αυτού.
4. Δεν επιτρέπεται η αλλαγή σκοπού για τους κατό−
χους αδειών διαμονής για τους λόγους που προβλέπο−νται στα άρθρα 16,17,18, 20, 31 έως 42, 44 έως 48, 57 έως 67 και 109 έως 124, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά σε ειδικότερες διατάξεις. Στις συγκεκριμένες κατηγορίες 
αδειών διαμονής αναγράφεται η επαγγελματική ή άλλη 
ιδιότητα του κατόχου.
5. Η ισχύς της αρχικής άδειας διαμονής, με την επιφύ−
λαξη ειδικών ρυθμίσεων του Κώδικα αυτού, είναι διετής 
και η εκάστοτε ανανέωσή της τριετής. 
Άρθρο 8
Χορήγηση Άδειας Διαμονής
1. Πολίτης τρίτης χώρας που αιτείται τη χορήγηση 
άδειας διαμονής στην Ελλάδα, για έναν από τους λό−γους του Κώδικα αυτού, οφείλει, μετά την είσοδό του 
στη χώρα και πριν από τη λήξη της θεώρησης εισόδου, εκτός αν από τις διατάξεις του παρόντος ορίζεται δι−αφορετικά, να υποβάλει αίτηση για τη χορήγησή της.
2. Οι αιτήσεις για τη χορήγηση των αδειών διαμονής 
κατατίθενται στην υπηρεσία μιας στάσης της αρμό−
διας Διεύθυνσης Αλλοδαπών και Μετανάστευσης της 
Αποκεντρωμένης Διοίκησης του τόπου διαμονής του 
αιτούντος ή στην αρμόδια Διεύθυνση Μεταναστευτικής 
Πολιτικής του Υπουργείου Εσωτερικών, σύμφωνα με 
τις διατάξεις του άρθρου 2 του ν. 4018/2011 (A΄ 215). Η 
υποβολή των αιτήσεων για τη χορήγηση αρχικής άδειας 
διαμονής, η υποβολή συμπληρωματικών δικαιολογητικών 
και η παραλαβή της άδειας διαμονής ή της απορριπτι−κής απόφασης ή άλλων εγγράφων από τον οικείο φά−
κελο μπορεί να γίνεται είτε με αυτοπρόσωπη παρουσία 
του πολίτη τρίτης χώρας είτε με εκπροσώπησή του από 
πληρεξούσιο δικηγόρο είτε από συζύγους, ανιόντες και 
ενήλικους κατιόντες. Η πληρεξουσιότητα αποδεικνύεται 
εγγράφως με θεώρηση του γνησίου της υπογραφής 
του εξουσιοδοτούντος από οποιαδήποτε δημόσια αρχή. 
Επίδοση οποιουδήποτε εγγράφου ή δικαιολογητικών για 
τη χορήγηση άδειας διαμονής ή την ανανέωσή της με δικαστικό επιμελητή δεν επιτρέπεται.
3. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών μπορεί να 
καθορίζεται η δυνατότητα επικοινωνίας των πολιτών 
τρίτων χωρών με τις αρμόδιες υπηρεσίες μέσω ταχυ−
δρομείου, τηλεομοιοτυπίας ή ηλεκτρονικά, μέσω διαδι−
κτύου, για θέματα, όπως η υποβολή αίτησης χορήγησης 
ή ανανέωσης άδειας διαμονής, η υποβολή συμπληρωμα−
τικών δικαιολογητικών ή η παρακολούθηση της πορείας 
του φακέλου είτε για συγκεκριμένους τύπους αδειών δι−
αμονής ή υπηρεσίες υποδοχής είτε συνολικά, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις για την ηλεκτρο−
νική διακυβέρνηση και τις διαθέσιμες, κατά περίπτωση, 
τεχνικές δυνατότητες. Με όμοια απόφαση μπορεί να 
καθορίζεται ο χρόνος προσκόμισης των πρωτότυπων 
δικαιολογητικών, όπου αυτά απαιτούνται, καθώς και να 
τροποποιείται η διαδικασία υποβολής εγγράφων και να 
ρυθμίζεται κάθε άλλο σχετικό θέμα.
4. Μαζί με την αίτηση χορήγησης άδειας διαμονής, ο 
αιτών πρέπει να καταθέτει παράβολο, όπως τούτο ορί−
ζεται στο άρθρο 132, και να επισυνάπτει τα απαιτούμενα 
για κάθε περίπτωση δικαιολογητικά που ορίζονται στην 
υπουργική απόφαση που προβλέπεται στην παράγραφο 
1 του άρθρου 136.
5. Οι αρμόδιες υπηρεσίες για την παραλαβή των αιτή−
σεων των πολιτών τρίτων χωρών για χορήγηση αδειών 
διαμονής, εφόσον τα δικαιολογητικά της προηγούμενης 
παραγράφου είναι πλήρη, χορηγούν βεβαίωση κατά−
θεσης αίτησης, η διάρκεια της οποίας είναι ετήσια. Ο κάτοχος βεβαίωσης κατάθεσης αίτησης διαμένει νομί−
μως στη χώρα για όσο χρόνο αυτή ισχύει. Αν εκδοθεί 
απορριπτική απόφαση, η βεβαίωση παύει, αυτοδικαίως, 
να ισχύει. Η διάρκεια ισχύος των βεβαιώσεων μπορεί να 
μεταβάλλεται με αιτιολογημένη απόφαση του Υπουρ−γού Εσωτερικών, η οποία εκδίδεται μετά από εκτίμηση 
των δυνατοτήτων των αρμοδίων υπηρεσιών. Εφόσον η 
αίτηση εκκρεμεί κατά τη λήξη ισχύος της βεβαίωσης 
κατάθεσης αίτησης, η υπηρεσία στην οποία υπεβλήθη 
η αίτηση υποχρεούται να εκδώσει νέα βεβαίωση κατά 
τα οριζόμενα στα προηγούμενα εδάφια, ενημερώνοντας 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1311
ταυτοχρόνως αιτιολογημένα τον ενδιαφερόμενο σχετι−
κά με τους λόγους καθυστέρησης.
6. Η ίδια βεβαίωση κατάθεσης αίτησης χορηγείται, 
εάν πρόκειται για αίτημα αρχικής χορήγησης άδειας 
διαμονής, όταν ελλείπει η βεβαίωση ότι έχει υποβληθεί 
αίτηση στον οικείο ασφαλιστικό φορέα για την κάλυψη 
εξόδων νοσηλείας, ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης 
και εργατικού ατυχήματος ή πιστοποιητικό υγείας από Ελληνικό Κρατικό Νοσηλευτικό Ίδρυμα, όπου τα δικαιο−λογητικά αυτά απαιτούνται, σύμφωνα με την ισχύουσα 
νομοθεσία. Σε αυτήν την περίπτωση, οι ενδιαφερόμενοι 
οφείλουν να προσκομίσουν το ελλείπον δικαιολογητικό 
εντός έξι μηνών από την υποβολή της σχετικής αίτησης.
7. Ο πολίτης τρίτης χώρας, ο οποίος κατέθεσε αίτηση 
χορήγησης της άδειας διαμονής και έχει λάβει τη βεβαί−
ωση της προηγούμενης παραγράφου, διαμένει νομίμως 
στη χώρα για όσο χρόνο αυτή ισχύει. Ο κάτοχος βεβαί−
ωσης κατάθεσης αίτησης απολαύει των δικαιωμάτων 
που παρέχει η άδεια διαμονής που αιτείται. 
8. Η Αρμόδια Διεύθυνση της Αποκεντρωμένης Διοίκη−
σης, αφού ελέγξει τις προϋποθέσεις του άρθρου 6 του 
παρόντος, μπορεί να καλέσει, τον πολίτη τρίτης χώρας 
για συνέντευξη σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ενώπι−
ον της Επιτροπής Μετανάστευσης. Η κλήση του πολίτη τρίτης χώρας για συνέντευξη ενώπιον της Επιτροπής 
Μετανάστευσης γίνεται με έγγραφη κλήση. Σε περίπτω−
ση που η κλήση του πολίτη τρίτης χώρας σε συνέντευξη 
επιστρέψει ανεπίδοτη, τεκμαίρεται ότι υπάρχει αδικαιο−
λόγητη απουσία του πολίτη τρίτης χώρας και η αίτηση 
χορήγησης άδειας διαμονής απορρίπτεται με απόφαση 
του Γενικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. 
9. Η άδεια διαμονής εκδίδεται με απόφαση του Γενι−
κού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ή του 
Υπουργού Εσωτερικών. Οι αρμόδιες υπηρεσίες των 
Αποκεντρωμένων Διοικήσεων της χώρας ενημερώνουν 
ηλεκτρονικά μέσω του πληροφοριακού συστήματος με−
τανάστευσης του Υπουργείου Εσωτερικών τις αρμόδιες 
αρχές των Υπουργείων Εξωτερικών και Δημόσιας Τάξης 
και Προστασίας του Πολίτη για όλες τις αποφάσεις 
που εκδίδουν και αφορούν αιτήματα χορήγησης άδειας 
διαμονής.
Άρθρο 9
Ανανέωση Άδειας Διαμονής
1. Για την ανανέωση της άδειας διαμονής, ο πολί−
της τρίτης χώρας οφείλει, μέσα σε χρονικό διάστη−
μα δύο μηνών πριν από τη λήξη της άδειας διαμονής, να υποβάλει σχετική αίτηση που συνοδεύεται από τα απαιτούμενα για κάθε περίπτωση δικαιολογητικά που ορίζονται στην υπουργική απόφαση που προβλέπεται 
στην παράγραφο 1 του άρθρου 136. Εκπρόθεσμη αίτηση 
για ανανέωση άδειας διαμονής, μπορεί να κατατεθεί 
μέχρι και ένα μήνα από τη λήξη της. Στην περίπτωση 
αυτή ο πολίτης τρίτης χώρας υπόκειται στην κατα−
βολή προστίμου ύψους πενήντα (50) ευρώ, υπέρ του 
Δημοσίου. Το αρμόδιο όργανο για την επιβολή και η 
διαδικασία βεβαίωσης του προστίμου καθορίζονται με την κοινή υπουργική απόφαση της παρ. 11 του άρθρου 136. Μετά την πάροδο μηνός από τη λήξη της άδειας διαμονής δεν είναι δυνατή η κατάθεση σχετικής αίτη−σης. Εκπρόθεσμες, πέραν του μηνός, αιτήσεις, δεν πα−
ραλαμβάνονται, εκτός εάν συντρέχουν, αποδεδειγμένως, 
λόγοι ανωτέρας βίας.2. Οι αιτήσεις για την ανανέωση των αδειών διαμονής 
κατατίθενται στην υπηρεσία μιας στάσης της αρμόδιας 
Διεύθυνσης της Αποκεντρωμένης Διοίκησης του τόπου 
διαμονής του αιτούντος ή στην αρμόδια Διεύθυνση του 
Υπουργείου Εσωτερικών, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 2 του ν. 4018/2011. Η υποβολή των αιτήσεων, 
η υποβολή συμπληρωματικών δικαιολογητικών και η 
παραλαβή της άδειας διαμονής ή της απορριπτικής 
απόφασης ή άλλων εγγράφων από τον οικείο φάκε−
λο μπορεί να γίνεται είτε με εκπροσώπησή του από 
πληρεξούσιο δικηγόρο είτε από συζύγους, ανιόντες και 
ενήλικους κατιόντες. Η πληρεξουσιότητα αποδεικνύεται 
εγγράφως με θεώρηση του γνησίου της υπογραφής 
του εξουσιοδοτούντος από οποιαδήποτε δημόσια αρχή. 
Επίδοση οποιουδήποτε εγγράφου ή δικαιολογητικών 
για τη χορήγηση άδειας διαμονής ή την οποιουδήποτε εγγράφου ή δικαιολογητικών για τη χορήγηση άδειας διαμονής ή την ανανέωσή της με δικαστικό επιμελητή δεν επιτρέπεται.
3. Μαζί με την αίτηση ανανέωσης άδειας διαμονής, 
ο αιτών πρέπει να καταθέτει παράβολο, όπως τούτο 
ορίζεται στο άρθρο 132, και να επισυνάπτει τα απαιτού−
μενα για κάθε περίπτωση δικαιολογητικά που ορίζονται 
στην υπουργική απόφαση που προβλέπεται στην παρ. 1 του άρθρου 136.
4. Οι αρμόδιες υπηρεσίες για την παραλαβή των αιτή−
σεων των πολιτών τρίτων χωρών για ανανέωση αδειών 
διαμονής, εφόσον τα απαιτούμενα δικαιολογητικά είναι 
πλήρη, χορηγούν βεβαίωση κατάθεσης αίτησης, η διάρ−
κεια της οποίας είναι ετήσια. Η ίδια βεβαίωση χορηγεί−
ται και στην περίπτωση λήξης του διαβατηρίου, εφόσον 
προσκομιστεί βεβαίωση της αρμόδιας προξενικής αρχής 
ότι έχει υποβληθεί αίτηση για την έκδοση νέου. Σε 
αυτήν την περίπτωση, οι ενδιαφερόμενοι οφείλουν να 
προσκομίσουν το ελλείπον δικαιολογητικό εντός έξι 
μηνών από την υποβολή της σχετικής αίτησης.
5. Ο κάτοχος βεβαίωσης κατάθεσης αίτησης ανανέ−
ωσης άδειας διαμονής διαμένει νομίμως στη χώρα για όσο χρόνο αυτή ισχύει και απολαμβάνει των δικαιωμά−
των που παρείχε η προηγούμενη άδεια διαμονής της 
οποίας την ανανέωση αιτείται. Αν εκδοθεί απορριπτική απόφαση, η βεβαίωση παύει, αυτοδικαίως, να ισχύει.
Άρθρο 10
Διαδικασία Επιδόσεων
1. Η άδεια διαμονής επιδίδεται στον αιτούντα από 
την αρμόδια για την έκδοσή της υπηρεσία της Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης ή από την αρμόδια Διεύθυνση του 
Υπουργείου Εσωτερικών με αποδεικτικό επίδοσης και 
αντίγραφο της σχετικής απόφασης. Κατά την παραλαβή 
της άδειας είτε αυτή διενεργείται αυτοπρόσωπα είτε 
μέσω πληρεξουσίου, ο παραλαμβάνων οφείλει να φέρει 
το διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό έγγραφο του ενδιαφε−
ρόμενου πολίτη τρίτης χώρας, με εξαίρεση όσους έχουν 
διαπιστωμένα αντικειμενική αδυναμία προσκόμισης δι−
αβατηρίου. Απαραίτητη προϋπόθεση για την επίδοση 
της απόφασης αποδοχής αιτήματος χορήγησης άδειας 
διαμονής είναι η επιστροφή από τον ενδιαφερόμενο της 
βεβαίωσης κατάθεσης.
2. Σε περίπτωση μη ανεύρεσης ή μη προσέλευσης 
του ενδιαφερομένου, προκειμένου να παραλάβει την 
εκδοθείσα άδεια διαμονής, η σχετική άδεια κρατείται 
μέχρι και ένα μήνα από τη λήξη της και μπορεί να 
1312 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
επιδοθεί σε αυτόν, εφόσον προσέλθει ο ίδιος ή νόμι−
μος εκπρόσωπός του για την παραλαβή της, εντός του 
συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος. Μετά τη λήξη 
της ως άνω προθεσμίας και εντός ευλόγου χρονικού 
διαστήματος μπορεί να χορηγηθεί ακριβές αντίγραφο 
της σχετικής απόφασης του οικείου Γενικού Γραμματέα 
της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ή του Υπουργού Εσω−τερικών μόνο στην περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος επικαλείται έννομο συμφέρον. Η κατά τα ανωτέρω επί−δοση ακριβούς αντιγράφου της απόφασης, δεν συνε−πάγεται δυνατότητα ανανέωσης της άδειας διαμονής, εκτός εάν αποδεικνύεται ότι η μη έγκαιρη επίδοση της άδειας διαμονής, οφείλεται σε λόγους ανωτέρας βίας.
3. Η επίδοση απορριπτικών αποφάσεων ή αποφάσε−
ων για ανάκληση αδειών διαμονής, με ενσωματωμένες αποφάσεις επιστροφής, διενεργείται από την αρμόδια 
υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ή την αρμόδια 
Διεύθυνση του Υπουργείου Εσωτερικών, η οποία την 
εξέδωσε, με αποδεικτικό επίδοσης και ακριβές αντί−
γραφο της σχετικής απόφασης. 
Η σχετική απόφαση επιδίδεται εντός διαστήματος 
εξήντα ημερών από την ημερομηνία αποστολής έγ−
γραφης ειδοποίησης στον ενδιαφερόμενο. Κατά την 
επίδοση της απορριπτικής απόφασης ή της απόφασης ανάκλησης της άδειας διαμονής είτε αυτή διενεργείται 
αυτοπρόσωπα είτε μέσω πληρεξουσίου, ο παραλαμ−
βάνων οφείλει να επιδεικνύει το διαβατήριο ή άλλο 
ταξιδιωτικό έγγραφο του ενδιαφερόμενου πολίτη τρίτης 
χώρας, με εξαίρεση όσους έχουν αντικειμενική αδυ−
ναμία προσκόμισης διαβατηρίου, και να παραδίδει τη 
βεβαίωση.
4. Η ενημέρωση για την παραλαβή, την απόρριψη ή την 
ανάκληση της άδειας διενεργείται με έγγραφη κλήση. 
5. Μετά την παρέλευση της προθεσμίας επίδοσης της 
παραγράφου 3 του παρόντος άρθρου, στους ενδιαφερό−
μενους χορηγείται αντίγραφο της σχετικής απόφασης 
απόρριψης ή ανάκλησης άδειας διαμονής.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΔΙΑΜΟΝΗ ΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ
Άρθρο 11
Διαδικασία καθορισμού όγκου εισδοχής για εργασία
1. Με απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Εξωτερι−
κών, Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας, Ναυτιλίας και 
Αιγαίου, Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας, 
που εκδίδεται κατά το τελευταίο τρίμηνο κάθε δεύτε−
ρου έτους καθορίζεται ο ανώτατος αριθμός θέσεων 
για εξαρτημένη εργασία που χορηγούνται σε πολίτες 
τρίτων χωρών, ανά Περιφέρεια και ειδικότητα απασχό−
λησης. Με την ίδια απόφαση μπορεί να προβλέπεται 
προσαύξηση του ανώτατου αριθμού θέσεων έως 10%, 
ώστε να καλύπτονται απρόβλεπτες και έκτακτες ανά−
γκες, καθώς και κάθε άλλη σχετική λεπτομέρεια. 
2. Για την έκδοση της ανωτέρω κοινής υπουργικής 
απόφασης λαμβάνονται υπόψη, υποχρεωτικά, η γνώ−
μη: (α) της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, (β) 
του ΟΑΕΔ, καθώς και (γ) των Περιφερειών της χώρας, 
κατόπιν ερωτήματος των Υπουργών Εσωτερικών και 
Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας αναφο−
ρικά με τις υπάρχουσες ανάγκες εργασίας στην ελλη−νική επικράτεια. Οι ανάγκες αυτές θα προσδιορίζονται, 
ιδίως, με βάση τα ακόλουθα κριτήρια: τη διαβούλευση μεταξύ της Περιφέρειας και εργοδοτικών φορέων, το 
συμφέρον της εθνικής οικονομίας, τη σκοπιμότητα της 
απασχόλησης, την προσφορά εργασίας από ημεδαπούς, 
ευρωπαίους πολίτες ή νομίμως διαμένοντες στη χώρα 
πολίτες τρίτων χωρών ανά ειδικότητα και τα ποσο−
στά ανεργίας ανά τομέα απασχόλησης. Με βάση τις 
ανωτέρω γνώμες, οι οποίες διατυπώνονται μέσα σε 
προθεσμία τριάντα (30) ημερών από την υποβολή του 
ερωτήματος, το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφά−
λισης και Πρόνοιας μεριμνά για την έκδοση της κοινής 
υπουργικής απόφασης της παραγράφου 1, λαμβάνοντας 
υπόψη τις γνώμες αυτές, καθώς και το συμφέρον της εθνικής οικονομίας.
3. Οι ρυθμίσεις των παραγράφων 1 και 2 εφαρμόζονται 
αναλόγως και για τον καθορισμό του όγκου εισδοχής 
για εποχική απασχόληση, μετάκληση αλιεργατών και 
απασχόληση υψηλής ειδίκευσης, σύμφωνα με τα άρθρα 
109 έως 127. Ειδικά, για την περίπτωση της μετάκλη−
σης εποχικών εργαζομένων στην αγροτική οικονομία, 
μπορεί με την υπουργική απόφαση της παραγράφου 
1 του παρόντος άρθρου, να καθορίζεται η αντιστοιχία 
μεταξύ καλλιεργήσιμης έκτασης ή ζωικού κεφαλαίου του 
αιτούντος εργοδότη με τον αριθμό των εποχικών εργα−
ζομένων των οποίων μπορεί να ζητήσει τη μετάκληση. 
4.Τα ανωτέρω ισχύουν υπό την επιφύλαξη έκδοσης 
κοινής απόφασης των αρμοδίων Υπουργών Εξωτερικών, 
Εσωτερικών και Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλειας και 
Πρόνοιας ως προς την αναστολή των μετακλήσεων από 
τρίτες χώρες για λόγους εθνικού συμφέροντος, εθνικής 
οικονομίας ή διμερών σχέσεων, ιδίως σε περίπτωση 
κατά την οποία συγκεκριμένη τρίτη χώρα δεν συνερ−γάζεται στον τομέα των επιστροφών των πολιτών της.
Άρθρο 12
Αίτηση μετάκλησης πολιτών τρίτης χώρας για 
εξαρτημένη εργασία
1. Κάθε εργοδότης, ο οποίος επιθυμεί να προσλάβει 
προσωπικό για εξαρτημένη εργασία, με βάση τις θέσεις 
εργασίας οι οποίες περιλαμβάνονται στην κοινή υπουρ−
γική απόφαση του άρθρου 11 του παρόντος, καταθέτει 
αίτηση στην αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης του τόπου διαμονής του, στην οποία θα ανα−
φέρονται ο αριθμός των θέσεων εργασίας, τα στοιχεία 
και η ιθαγένεια των προς απασχόληση πολιτών τρίτων 
χωρών, η ειδικότητα, καθώς και το χρονικό διάστημα 
της απασχόλησης. Η αίτηση θα πρέπει να συνοδεύεται: 
(α) από έγκυρη σύμβαση εργασίας για ένα τουλάχιστον 
έτος στην Ελλάδα από την οποία προκύπτει ότι η αμοιβή 
του είναι ίση, τουλάχιστον, με τις μηνιαίες αποδοχές 
του ανειδίκευτου εργάτη και (β) εκκαθαριστικό σημεί−
ωμα φόρου ή αντίγραφο δήλωσης φορολογίας νομικού 
προσώπου από τα οποία να προκύπτει η δυνατότητα 
του εργοδότη να καταβάλει τις μηνιαίες αποδοχές όπως 
αυτές ορίζονται στη σύμβαση εργασίας. 
2. Ο Γενικός Γραμματέας της αρμόδιας Αποκεντρω−
μένης Διοίκησης εκδίδει πράξη με την οποία εγκρίνεται 
η απασχόληση του πολίτη τρίτης χώρας για παροχή 
εξαρτημένης εργασίας σε συγκεκριμένο εργοδότη μό−
νον εφόσον η ειδικότητα απασχόλησης περιλαμβάνεται 
στην κοινή απόφαση του άρθρου 11 του παρόντος και ο αριθμός των εκεί προβλεπομένων θέσεων εργασίας της εν λόγω ειδικότητας, που προβλέπονται στην ίδια απόφαση, δεν έχει εξαντληθεί. Η σχετική πράξη έγκρι−
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1313
σης διαβιβάζεται, μαζί με την υπογεγραμμένη από τον 
εργοδότη σύμβαση εργασίας, στην αρμόδια ελληνική 
προξενική αρχή. 
3. Η αρμόδια ελληνική προξενική αρχή καλεί τους 
ενδιαφερόμενους πολίτες τρίτων χωρών, για τους οποί−
ους έχει εκδοθεί πράξη έγκρισης για την είσοδο στην 
Ελλάδα με σκοπό την παροχή εξαρτημένης εργασίας. 
Οι ενδιαφερόμενοι οφείλουν να παρουσιάζονται αυτο−
προσώπως στην ανωτέρω υπηρεσία προκειμένου να 
υπογράψουν τη σχετική σύμβαση εργασίας και να τους 
χορηγηθεί η εθνική θεώρηση εισόδου, τηρουμένων κατά 
τα λοιπά των γενικών και ειδικών διατάξεων για τις 
θεωρήσεις. 
4. Οι πράξεις έγκρισης για εργασία στην Ελλάδα 
αποστέλλονται στα οικεία Προξενεία από τις Αποκε−
ντρωμένες Διοικήσεις, είτε ταχυδρομικώς, είτε μετά από 
αίτηση του ενδιαφερόμενου εργοδότη και υπό την προ−
ϋπόθεση ότι αναλαμβάνει τα έξοδα αποστολής, μέσω 
ταχυμεταφοράς των ΕΛΤΑ ή ιδιωτικών εταιρειών. Μέσω 
ηλεκτρονικού ταχυδρομείου αποστέλλονται σε κάθε 
περίπτωση, προς τα οικεία προξενεία και κατάλογοι με 
τις πράξεις έγκρισης για όλες τις περιπτώσεις μετακλή−
σεων, σύμφωνα με τον παρόντα Κώδικα.
Άρθρο 13
Αίτηση μετάκλησης πολιτών τρίτης χώρας 
για εποχική εργασία
1. Κάθε εργοδότης, ο οποίος επιθυμεί να προσλάβει 
προσωπικό για εποχική εργασία, με βάση τις θέσεις 
εργασίας οι οποίες περιλαμβάνονται στην κοινή υπουρ−
γική απόφαση του άρθρου 11 του παρόντος, καταθέτει 
αίτηση στην αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης του τόπου διαμονής του, στην οποία θα ανα−
φέρονται ο αριθμός των θέσεων εργασίας, τα στοιχεία 
και η ιθαγένεια των προς απασχόληση πολιτών τρίτων 
χωρών, η ειδικότητα, καθώς και το χρονικό διάστημα 
της απασχόλησης. 
Μαζί με την αίτηση, ο εργοδότης καταθέτει:
α) Αποδεικτικό καταβολής τέλους εκατόν πενήντα 
(150) ευρώ για κάθε πολίτη τρίτης χώρας, που θέλει να απασχολήσει, το οποίο εισπράττεται υπέρ του Δημο−σίου και δεν επιστρέφεται.
β) Υπεύθυνη δήλωση ότι θα προσλάβει τους εργαζό−
μενους και θα αναλάβει τις προβλεπόμενες δαπάνες 
αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της παρ. 3 του άρθρου 80 του ν. 3386/2005.
γ) Σύμβαση εργασίας (εις διπλούν), υπογεγραμμένη 
από τον ίδιο, για κάθε εργαζόμενο, και θεωρημένη από την οικεία υπηρεσία της Επιθεώρησης Εργασίας. Στη σύμβαση αναγράφονται το είδος της απασχόλησης, η 
διάρκεια και η αμοιβή του εργαζόμενου, η οποία δεν 
μπορεί να είναι, σε καμία περίπτωση, μικρότερη από τις 
αποδοχές ανειδίκευτου εργαζόμενου. 
δ) Αντίγραφο δήλωσης προς τη Δημόσια Οικονομική 
Υπηρεσία (Δ.Ο.Υ.) στην οποία φαίνεται η καλλιεργήσιμη 
έκταση που είναι στην κατοχή του ενδιαφερομένου ή 
το ζωικό κεφάλαιο. 
ε) Υπεύθυνη δήλωση ότι θα εξασφαλίσει στον εργα−
ζόμενο κατάλληλο κατάλυμα, όπως αυτό ορίζεται με 
απόφαση του Υπουργού Υγείας κατ’ εξουσιοδότηση 
του άρθρου 43 του ν. 4025/2011 (Α΄ 228), όπως ισχύει. 
2. Αν ο εργοδότης επιθυμεί να απασχολήσει πολίτη 
τρίτης χώρας στην αγροτική οικονομία ή σε εκμετάλ−λευση της παρ. 1 του άρθρου 7 του ν. 3232/2004 (Α΄ 
48), όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 1α του άρθρου 
52 του ν. 3518/2006 (Α΄ 272), οφείλει να καταθέσει και 
αποδεικτικό καταβολής από τον εργοδότη στον Ο.Γ.Α. 
των ασφαλιστικών εισφορών που προβλέπονται από 
την ισχύουσα νομοθεσία και αντιστοιχούν σε διάστημα 
απασχόλησης δύο μηνών. Οι εισφορές που αντιστοιχούν 
στο υπολειπόμενο διάστημα και μέχρι τη λήξη της σύμ−
βασης εργασίας θα καταβάλλονται από τον εργοδότη ανά δίμηνο.
Αν για οποιονδήποτε λόγο δεν εγκριθεί η είσοδος 
του μετακαλουμένου πολίτη τρίτης χώρας ή δεν του 
χορηγηθεί σχετική θεώρηση εισόδου ή αυτός δεν ει−
σέλθει στη χώρα και τούτο βεβαιώνεται από το κατά περίπτωση αρμόδιο όργανο, οι ασφαλιστικές εισφορές 
που έχουν προκαταβληθεί επιστρέφονται στον εργοδό−
τη, μετά από αίτησή του. Οι ασφαλιστικές εισφορές που 
αντιστοιχούν στο υπολειπόμενο διάστημα της σκοπού−
μενης απασχόλησης του μετακληθέντος επιστρέφονται 
στον εργοδότη που τις κατέβαλε, εφόσον ο μετακληθείς 
υπαχθεί σε διαδικασία αναγκαστικής απομάκρυνσης ή 
δικαστικής απέλασης. Σε περίπτωση καταγγελίας της 
σύμβασης εκ μέρους του μετακληθέντος, στον εργοδό−
τη επιστρέφονται οι ασφαλιστικές εισφορές που αντι−
στοιχούν στο υπολειπόμενο διάστημα της σκοπούμενης 
απασχόλησης μόνον εφόσον πιστοποιεί ότι ο μετακλη−
θείς έχει αποχωρήσει από τη χώρα.
3. Αν ο εργοδότης επιθυμεί να απασχολήσει πολίτη 
τρίτης χώρας σε τομέα απασχόλησης που υπάγεται 
στην ασφάλιση του Ι.Κ.Α., εφαρμόζεται η ισχύουσα 
ασφαλιστική νομοθεσία.
4. Αρμόδια για την εξέταση της αίτησης είναι η κατά 
τόπο αρμόδια, σύμφωνα με την παράγραφο 1, υπηρεσία 
της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η οποία αποστέλλει τη 
σχετική εγκριτική πράξη στην αρμόδια ελληνική προξε−
νική αρχή. Οι εγκριτικές πράξεις των αρμόδιων Διευθύν−
σεων των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων κοινοποιούνται 
υποχρεωτικά στον κατά τόπο αρμόδιο ανταποκριτή του 
Ο.Γ.Α., εφόσον αφορά απασχόληση στην αγροτική οι−
κονομία ή στα κατά τόπον αρμόδια υποκαταστήματα 
του Ι.Κ.Α. και περιφερειακές υπηρεσίες του Σ.Ε.Π.Ε. σε κάθε άλλη περίπτωση.
Άρθρο 14
Αίτηση μετάκλησης πολιτών τρίτης χώρας 
για αλιεργάτες
1. Κάθε εργοδότης, ο οποίος επιθυμεί να προσλά−
βει αλιεργάτες, με βάση τις θέσεις εργασίας οι οποί−
ες περιλαμβάνονται στην κοινή υπουργική απόφαση 
του άρθρου 11 του παρόντος, καταθέτει αίτηση στην 
αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η 
οποία εδρεύει στο νομό, όπου είναι εγκαταστημένη η 
επιχείρησή του ή στην έδρα νηολογίου του σκάφους 
του, στην οποία θα αναφέρονται ο αριθμός των θέσεων 
εργασίας, τα στοιχεία και η ιθαγένεια των προς απα−
σχόληση πολιτών τρίτων χωρών, καθώς και το χρονικό 
διάστημα της απασχόλησης. 
Μαζί με την αίτηση ο εργοδότης καταθέτει:
α) Αποδεικτικό καταβολής τέλους εκατόν πενήντα 
(150) ευρώ για κάθε πολίτη τρίτης χώρας που θέλει να απασχολήσει, το οποίο εισπράττεται υπέρ του Δημο−
σίου και δεν επιστρέφεται.
1314 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
β) Πίνακα με τα στοιχεία των πολιτών τρίτων χωρών 
στα οποία περιλαμβάνονται, υποχρεωτικά, η ιθαγένεια, 
το ονοματεπώνυμο, το όνομα πατρός, η ημερομηνία 
γέννησης και ο αριθμός διαβατηρίου.
γ) Υπεύθυνη δήλωση ότι θα προσλάβει τους εργαζό−
μενους και θα αναλάβει τις προβλεπόμενες δαπάνες, αν 
συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής των διατάξεων 
της παρ. 3 του άρθρου 80 του ν. 3386/2005.
δ) Σύμβαση εργασίας (εις διπλούν), υπογεγραμμένη 
από τον ίδιο, για κάθε εργαζόμενο, στην οποία αναφέ−
ρονται οι όροι εργασίας, το χρονικό διάστημα απασχό−
λησης και η αμοιβή του εργαζομένου και
ε) αποδεικτικό καταβολής από τον εργοδότη στον 
Ο.Γ.Α. των ασφαλιστικών εισφορών, οι οποίες προβλέ−πονται από την ισχύουσα νομοθεσία, και αντιστοιχούν 
σε διάστημα δύο μηνών απασχόλησης του πολίτη τρίτης 
χώρας. Οι εισφορές που αντιστοιχούν στο υπολειπόμενο 
διάστημα και μέχρι τη λήξη της σύμβασης εργασίας θα 
καταβάλλονται από τον εργοδότη ανά δίμηνο.
Αν δεν εγκριθεί η είσοδος του πολίτη τρίτης χώρας 
ή δεν χορηγηθεί η σχετική θεώρηση εισόδου ή αυτός 
δεν εισέλθει στη χώρα και τούτο βεβαιώνεται από το 
αρμόδιο όργανο, ή προκύψουν λόγοι ανωτέρας βίας , ιδί−
ως ακινησία του σκάφους ή αδυναμία για προσωπικούς 
λόγους του εργαζομένου, οι ασφαλιστικές εισφορές που 
έχουν προκαταβληθεί επιστρέφονται στον εργοδότη, 
μετά από αίτησή του. Σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης εκ μέρους του μετακληθέντος εργαζομένου, 
επιστρέφονται στον εργοδότη οι ασφαλιστικές εισφο−ρές που αντιστοιχούν στο υπολειπόμενο διάστημα της 
σκοπούμενης απασχόλησης μόνον εφόσον πιστοποιεί 
ότι ο μετακληθείς έχει αποχωρήσει από τη χώρα.
στ) Βεβαίωση της αρμόδιας λιμενικής αρχής, από την 
οποία προκύπτει η έδρα του νηολογίου, το επιτρεπόμε−
νο όριο ατόμων που μπορεί να επιβιβαστεί στο σκάφος 
και ότι το σκάφος δεν είναι παροπλισμένο ή αργούν.
2. Αρμόδια για την εξέταση της αίτησης είναι η κατά 
τόπο αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκη−
σης, η οποία αποστέλλει τη σχετική εγκριτική πράξη 
στην αρμόδια ελληνική προξενική αρχή. 
Άρθρο 15
Χορήγηση και ανανέωση άδειας διαμονής για 
εξαρτημένη εργασία
1. Στον πολίτη τρίτης χώρας, που έχει λάβει θεώρηση 
εισόδου για την παροχή εξαρτημένης εργασίας στην 
Ελλάδα, χορηγείται άδεια διαμονής για εξαρτημένη 
εργασία, εφόσον προσκομίσει σύμβαση εργασίας από 
την οποία να προκύπτει ότι η αμοιβή του είναι ίση, του−
λάχιστον, με τις μηνιαίες αποδοχές του ανειδίκευτου εργάτη και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
2. Για την ανανέωση άδειας διαμονής για εξαρτημένη 
εργασία, ο πολίτης τρίτης χώρας οφείλει να καταθέ−σει αίτηση, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 
9, και δικαιολογητικά από τα οποία να προκύπτει ότι 
πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
α) Εκπλήρωση φορολογικών υποχρεώσεων.
β) Ύπαρξη βιβλιαρίου υγείας, σε ισχύ, από τον οικείο 
ασφαλιστικό φορέα.
γ) Πραγματοποίηση ελάχιστου αριθμού ημερομισθίων 
στον οικείο ασφαλιστικό φορέα, όπως αυτά καθορίζο−
νται στην απόφαση του άρθρου 136 παράγραφος 6. Εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει πραγματοποιήσει 
μικρότερο αριθμό ημερομισθίων, μπορεί να προβεί στην 
εξαγορά αριθμού ημερών ασφάλισης μέχρι ποσοστού 
20% του απαιτούμενου βάσει της ανωτέρω απόφασης, αριθμού. Σε περίπτωση ανανέωσης διετούς ή τριετούς 
άδειας διαμονής, η προϋπόθεση αυτή πρέπει να συντρέ−
χει αθροιστικά για το σύνολο της διετίας ή τριετίας.
3. Αρμόδια για την εξέταση της αίτησης και την έκδο−
ση απόφασης χορήγησης ή ανανέωσης άδειας διαμονής 
για εξαρτημένη εργασία είναι η οικεία υπηρεσία της 
Αποκεντρωμένης Διοίκησης.
4. Ο πολίτης τρίτης χώρας επιτρέπεται να συνάπτει 
σύμβαση εργασίας με άλλον εργοδότη κατά τη διάρκεια 
ισχύος της αρχικής άδειας διαμονής του, με την προϋ−
πόθεση ότι δεν επέρχεται μεταβολή της ειδικότητας, για 
την οποία του χορηγήθηκε η εθνική θεώρηση εισόδου, καθώς και του ασφαλιστικού φορέα. 
5. Ο κάτοχος άδειας διαμονής για εργασία μπορεί να 
εργασθεί σε άλλη Περιφερειακή Ενότητα και να μετα−βάλει ειδικότητα μετά την πάροδο ενός έτους από τη χορήγηση της αρχικής άδειας διαμονής.
6. Η άδεια διαμονής που ανανεώνεται σύμφωνα με 
την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου παρέχει στον πολίτη τρίτης χώρας πρόσβαση στην εξαρτημένη ερ−γασία και στην παροχή υπηρεσιών ή έργου.
7. Ο κάτοχος άδειας διαμονής για εξαρτημένη εργασία 
μπορεί να ασκήσει, υπό την επιφύλαξη ειδικών διατάξε−
ων του παρόντος Κώδικα, ανεξάρτητη οικονομική δρα−
στηριότητα μόνον εφόσον αποκτήσει άδεια διαμονής 
μακράς διάρκειας της περίπτωσης Ζ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 7.
Άρθρο 16
Χορήγηση και ανανέωση άδειας διαμονής για 
επενδυτική δραστηριότητα
Α. 1. Επιτρέπεται η είσοδος και η διαμονή πολιτών 
τρίτης χώρας στην Ελλάδα, προκειμένου να πραγμα−
τοποιήσουν επένδυση που θα έχει θετικές επιπτώσεις 
στην εθνική ανάπτυξη και οικονομία. Για την υλοποίηση 
της επένδυσης επιτρέπεται να εισέλθουν και να δια−
μείνουν στη χώρα μέχρι δέκα πολίτες τρίτων χωρών, αναλόγως του ύψους της επένδυσης:
α) ως υψηλόβαθμα στελέχη, οικονομικοί και νομικοί 
σύμβουλοι προκειμένου να προβούν στις απαιτούμενες, 
από την ελληνική νομοθεσία, ενέργειες για την έναρξη υλοποίησης της επένδυσης,
β) ως εμπειρογνώμονες και μεσαία στελέχη προκειμέ−
νου να παρέχουν υπηρεσίες κατά το στάδιο υλοποίησης 
της επένδυσης,
γ) ως εξειδικευμένο υπαλληλικό ή τεχνικό προσωπικό 
προκειμένου να απασχοληθούν στην επιχείρηση, κατά το στάδιο λειτουργίας της επένδυσης. 
2. Προϋπόθεση για να επιτραπεί η είσοδος και η δια−
μονή των ανωτέρω πολιτών τρίτων χωρών στην Ελλάδα 
αποτελεί η εισήγηση του Τμήματος Εταιρειών Ενδοομι−
λικών Υπηρεσιών και Άμεσων Επενδύσεων του Υπουρ−γείου Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας, σχετικά με 
τη σκοπιμότητα χορήγησης άδειας διαμονής, στους 
πολίτες τρίτων χωρών, σε σχέση με την επένδυση. 
3. Η αίτηση και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, όπως 
καθορίζονται με την κοινή υπουργική απόφαση της πα−
ραγράφου 12 του άρθρου 136, υποβάλλονται στην ελλη−
νική προξενική αρχή του τόπου διαμονής των ενδιαφε−
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1315
ρομένων και διαβιβάζονται στο Υπουργείο Ανάπτυξης 
και Ανταγωνιστικότητας.
Το Τμήμα εταιρειών Ενδοομιλικών Υπηρεσιών και 
Άμεσων Επενδύσεων του Υπουργείου Ανάπτυξης και 
Ανταγωνιστικότητας, διαβιβάζει στην αρμόδια προξενική 
αρχή την εισήγηση σχετικά με το χαρακτηρισμό της 
επένδυσης προκειμένου να χορηγηθούν οι απαιτούμενες 
εθνικές θεωρήσεις εισόδου.
4. Στον πολίτη τρίτης χώρας, που έχει λάβει θεώρηση 
εισόδου για την πραγματοποίηση επένδυσης χορηγείται 
άδεια διαμονής για τον ίδιο λόγο, εφόσον προσκομίσει τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Η διάρκεια ισχύος της 
άδειας διαμονής είναι πενταετής και ανανεώνεται για 
πέντε έτη κάθε φορά, εφόσον συνεχίζεται η λειτουργία 
της επενδυτικής δραστηριότητας. 
5. Οι παραπάνω πολίτες τρίτων χωρών μπορούν, κατά 
παρέκκλιση των διατάξεων της παρ. 1 του άρθρου 70, 
να συνοδεύονται από τα μέλη της οικογένειάς τους στα 
οποία χορηγείται άδεια διαμονής για οικογενειακή επα−
νένωση που λήγει ταυτόχρονα με την άδεια διαμονής 
των συντηρούντων.
6. Αρμόδια για την εξέταση της αίτησης και την έκδο−
ση απόφασης χορήγησης ή ανανέωσης άδειας διαμονής 
για πραγματοποίηση επενδυτικής δραστηριότητας είναι 
η Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής του Υπουργεί−
ου Εσωτερικών. 
7. Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται 
ομοίως για την είσοδο και διαμονή πολιτών τρίτων χω−ρών στο πλαίσιο νέων επενδύσεων που πραγματοποι−ούνται από λειτουργούσες ημεδαπές επιχειρήσεις και επιχειρήσεις της ΕΕ ή από πολίτες τρίτων χωρών που 
διαμένουν ήδη νομίμως στην Ελλάδα και είναι κάτοχοι 
άδειας διαμονής για ανεξάρτητη οικονομική ή επενδυ−τική δραστηριότητα.
8. Στην άδεια διαμονής των πολιτών τρίτων χωρών 
της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου αναγράφεται 
«Άδεια διαμονής για επενδυτική δραστηριότητα» και 
στο πεδίο «Παρατηρήσεις» η επαγγελματική ιδιότητα 
του κατόχου. 
Β.1. Επιτρέπεται να εισέλθουν στη χώρα εφόσον προ−
ηγουμένως λάβουν, όπου απαιτείται, θεώρηση εισόδου 
(Visa D), μέχρι δέκα (10) πολίτες τρίτων χωρών, ανά 
επένδυση, που κρίνονται απαραίτητοι, προκειμένου να 
πραγματοποιήσουν επενδύσεις οι οποίες έχουν χα−
ρακτηρισθεί ως «Στρατηγικές Επενδύσεις», μετά από 
απόφαση της Διυπουργικής Επιτροπής Στρατηγικών 
Επενδύσεων περί υπαγωγής στο ν. 3894/2010 (A΄ 204).
Η ανωτέρω θεώρηση χορηγείται ατελώς, με την προ−
σκόμιση της απόφασης της Διυπουργικής Επιτροπής 
Στρατηγικών Επενδύσεων, η οποία χαρακτηρίζει την 
επένδυση ως «Στρατηγική Επένδυση» και εισήγηση του 
Γενικού Γραμματέα Στρατηγικών και Ιδιωτικών Επενδύ−
σεων που αναφέρεται στη σχέση των πολιτών τρίτων χωρών με το φορέα της στρατηγικής επένδυσης.
2. Στους ανωτέρω χορηγείται, με απόφαση του Υπουρ−
γού Εσωτερικών, άδεια διαμονής δεκαετούς διάρκειας η οποία ανανεώνεται για δέκα έτη, εφόσον ισχύουν οι ίδιες προϋποθέσεις. 
3. Για τη χορήγηση της άδειας διαμονής υποβάλλεται 
αίτηση με τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, όπως αυτά 
ορίζονται στην προβλεπόμενη, από τις διατάξεις της 
παρ. 1 του άρθρου 136, κοινή υπουργική απόφαση, στη 
Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής του Υπουργείου Εσωτερικών. Η άδεια διαμονής εκδίδεται εντός διαστή−
ματος πέντε (5) ημερών, από την ημερομηνία υποβολής 
της αίτησης.
4. Οι παραπάνω πολίτες τρίτων χωρών μπορούν, κατά 
παρέκκλιση των διατάξεων της παρ. 1 του άρθρου 70, 
να συνοδεύονται από τα μέλη της οικογένειάς τους στα 
οποία χορηγείται άδεια διαμονής για οικογενειακή επα−
νένωση που λήγει ταυτόχρονα με την άδεια διαμονής 
των συντηρούντων, καθώς και από βοηθητικό προσω−πικό, εφόσον πρόκειται για άτομα με ειδικές ανάγκες. 
Γ. 1. Πολίτες τρίτων χωρών που υπάγονται στα κε−
φάλαια Α΄ και Β΄ του παρόντος άρθρου και διαμένουν νόμιμα στη χώρα δεν υποχρεούνται να εγκαταλείψουν 
την ελληνική επικράτεια, προκειμένου να υποβάλουν 
αίτηση για άδεια διαμονής. 
2. Οι αρμόδιες υπηρεσίες των Υπουργείων Ανάπτυξης 
και Ανταγωνιστικότητας γνωστοποιούν εγγράφως ή 
ηλεκτρονικά στη Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτι−
κής του Υπουργείου Εσωτερικών κάθε μεταβολή στην 
εξέλιξη υλοποίησης της επενδυτικής δραστηριότητας.
Άρθρο 17
Χορήγηση και ανανέωση άδειας διαμονής 
ειδικού σκοπού
1. Υπό την επιφύλαξη των διατάξεων της περίπτωσης 
στ΄ του παρόντος, επιτρέπεται να εισέλθουν στη χώρα 
αφού προηγουμένως λάβουν εθνική θεώρηση εισόδου, 
πολίτες τρίτων χωρών που πρόκειται να απασχοληθούν 
ή διαμείνουν στην Ελλάδα, βάσει ειδικής νομοθεσίας, 
διακρατικών συμφωνιών ή προς εξυπηρέτηση του δη−
μοσίου συμφέροντος, του πολιτισμού, του αθλητισμού και της εθνικής οικονομίας. Στην παραπάνω κατηγορία εντάσσονται πολίτες τρίτων χωρών:
α. Μέλη διοικητικών συμβουλίων, μέτοχοι, διαχειριστές, 
νόμιμοι εκπρόσωποι και ανώτατα διευθυντικά στελέχη 
(γενικοί διευθυντές, διευθυντές), ημεδαπών εταιρειών, 
καθώς και θυγατρικών εταιρειών και υποκαταστημά−
των αλλοδαπών εταιρειών που ασκούν νόμιμα εμπορική 
δραστηριότητα στην Ελλάδα, εφόσον προσκομίσουν 
στην αρμόδια προξενική αρχή αντίγραφο του Φύλλου 
της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως δημοσίευσης του 
διορισμού ή της εκλογής τους και, σε περίπτωση μη 
δημοσίευσης, αντίγραφο του καταστατικού της εταιρεί−
ας ή αντίγραφο απόφασης του αρμοδίου οργάνου της εταιρείας για την ιδιότητά τους ως μελών διοικητικού 
συμβουλίου ή διαχειριστών ή νόμιμων εκπροσώπων ή 
γενικών διευθυντών ή διευθυντών.
β. Εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις, βάσει ειδικών διακρα−
τικών συμφωνιών ή εισηγήσεων αρμοδίων ελληνικών 
αρχών, εφόσον προσκομίσουν στην αρμόδια προξενική 
αρχή τη σχετική συμφωνία ή την εισήγηση των αρμοδί−
ων αρχών και τη σύμβαση εργασίας με την επιχείρηση. 
γ. Διευθυντές, επιχειρησιακά και τεχνικά στελέχη εται−
ρειών του ν. 27/1975 (Α΄ 77) που ασχολούνται στη θαλάσ−
σια έρευνα, γεώτρηση και εξόρυξη υδρογονανθράκων.
δ. Υπαλληλικό προσωπικό και νόμιμοι εκπρόσωποι που 
απασχολούνται αποκλειστικά σε εταιρείες που έχουν 
υπαχθεί στις διατάξεις του ν. 3427/2005 (Α΄ 312), του 
ν. 378/1968 (Α΄ 82) και του άρθρου 25 του ν. 27/1975 
(Α΄ 77), όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο 4 του 
ν. 2234/1994 (Α΄ 142), καθώς και σε επιχειρήσεις του 
ν.δ. 2687/1953 (Α΄ 317), καθώς και σε ημεδαπές επιχει−
ρήσεις, της περίπτωσης α΄ του παρόντος, που έχουν 
1316 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
αναλάβει, στο πλαίσιο εκτέλεσης σύμβασης παροχής 
υπηρεσιών ή έργου που έχει συνάψει η αλλοδαπή εται−
ρεία της περίπτωσης α΄ του παρόντος, με τρίτη/ες, την 
προώθηση των προϊόντων και την παροχή τεχνικής υπο−
στήριξης σε αλλοδαπές επιχειρήσεις και καταναλωτές, εφόσον προσκομίζουν τίτλο σπουδών ή έγγραφα που 
αποδεικνύουν διετή εργασιακή εμπειρία, συναφή με το 
αντικείμενο απασχόλησης στην εταιρεία, όπως αυτό 
περιγράφεται στη σύμβαση εργασίας.
Από την ανωτέρω υποχρέωση προσκόμισης τίτλου 
σπουδών ή εγγράφων απόδειξης διετούς εργασιακής 
εμπειρίας, απαλλάσσεται το υπαλληλικό προσωπικό που 
απασχολείται αποκλειστικά σε εταιρείες του προηγού−
μενου εδαφίου, εφόσον η εταιρεία απασχολεί τουλάχι−στον πενήντα ημεδαπούς εργαζόμενους. 
ε. Τεχνικοί που απασχολούνται σε βιομηχανίες ή με−
ταλλεία υπό τους όρους, πλην του χρόνου διαμονής, 
που προβλέπονται στον α.ν. 448/1968 (Α΄ 130). 
στ. Αθλητές και προπονητές αθλήματος, που έχει ανα−
γνωρισθεί από τις ελληνικές αθλητικές αρχές, για την εγγραφή, μεταγραφή ή πρόσληψή τους σε αναγνωρι−
σμένο αθλητικό σωματείο, σε Αθλητική Ανώνυμη Εταιρία 
(Α.Α.Ε.) ή σε Τμήμα Αμειβόμενων Αθλητών (Τ.Α.Α.) με 
συμβόλαιο/σύμβαση εργασίας, εφόσον λάβουν θεώρη−ση εισόδου και προσκομίσουν στην αρμόδια προξενική 
αρχή έγκριση της ελληνικής αθλητικής ομοσπονδίας του 
οικείου αθλήματος, όπου απαιτείται και επικυρωμένο 
από αυτή αντίγραφο του συμβολαίου/σύμβασης.
ζ. Πνευματικοί δημιουργοί που παράγουν έργα πνευ−
ματικού περιεχομένου, ιδίως συγγραφείς, λογοτέχνες, 
σκηνοθέτες, ζωγράφοι, γλύπτες, ηθοποιοί, μουσικοί, 
τραγουδιστές, χορογράφοι και σκηνογράφοι, εφόσον 
προσκομίσουν στην αρμόδια προξενική αρχή σύμβαση 
διάρκειας μεγαλύτερης των τριών μηνών με επιχείρηση 
ή οργανισμό, το αντικείμενο του οποίου συνίσταται σε 
δραστηριότητες εκμετάλλευσης ή δημιουργίας προϊό−
ντων πνευματικής ιδιοκτησίας.
η. Λειτουργοί της επικρατούσας θρησκείας ή γνωστής 
θρησκείας στη χώρα που ασκούν αποκλειστικά ιερατικά 
καθήκοντα εφόσον προσκομισθεί στην αρμόδια ελλη−
νική προξενική αρχή, βεβαίωση του οικείου μητροπο−
λίτη, προκειμένου για λειτουργούς της επικρατούσας 
θρησκείας ή βεβαίωση του Υπουργείου Παιδείας και 
Θρησκευμάτων ή του οικείου εκπροσώπου της γνωστής 
θρησκείας στη χώρα ότι οι ανωτέρω λειτουργοί θα 
ασκήσουν αποκλειστικά ιερατικά καθήκοντα.
θ. Ανταποκριτές ξένου τύπου που έχουν διαπιστευτεί 
στη Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης και Επικοινωνίας ή 
η διαδικασία διαπίστευσής τους βρίσκεται σε εξέλιξη, 
εφόσον προσκομίσουν στην αρμόδια προξενική αρχή 
βεβαίωση ότι έχουν διαπιστευτεί στη Γενική Γραμματεία 
Ενημέρωσης και Επικοινωνίας.
ι. Μέλη ξένης αρχαιολογικής σχολής, η επιστημονική 
δραστηριότητα της οποίας υπάγεται στην εποπτεία του 
Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού για εργασία στο 
πλαίσιο της δραστηριότητας της σχολής.
ια. Εκπαιδευτικοί ξένων σχολείων που λειτουργούν 
με άδεια του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων στην Ελλάδα.
2. Αρμόδια για την εξέταση της αίτησης και την έκδο−
ση απόφασης χορήγησης ή ανανέωσης άδειας διαμονής 
των περιπτώσεων α΄, β΄, γ΄, δ΄ και ε΄ της προηγούμενης 
παραγράφου είναι η Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολι−τικής του Υπουργείου Εσωτερικών. Για τις περιπτώσεις 
στ΄, ζ΄, η΄, θ΄, ι΄ και ια΄ της ίδιας παραγράφου, αρμόδια για την εξέταση της αίτησης και την έκδοση απόφα−σης χορήγησης ή ανανέωσης άδειας διαμονής είναι η 
αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης του 
τόπου διαμονής των ενδιαφερομένων. 
3. Στους παραπάνω πολίτες τρίτων χωρών, εφόσον 
προσκομίσουν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, χορηγεί−
ται άδεια διαμονής διετούς ή ίσης διάρκειας με την προ−
βλεπόμενη περίοδο διαμονής τους στη χώρα η οποία 
ανανεώνεται ανά τριετία, εφόσον οι ενδιαφερόμενοι 
εξακολουθούν να παρέχουν τις υπηρεσίες τους. 
Οι παραπάνω πολίτες τρίτων χωρών μπορούν, κατά 
παρέκκλιση των διατάξεων της παρ.1 του άρθρου 70, να 
συνοδεύονται από τα μέλη της οικογένειάς τους στα 
οποία χορηγείται άδεια διαμονής για οικογενειακή επα−
νένωση που λήγει ταυτόχρονα με την άδεια διαμονής των συντηρούντων.
4. Στην άδεια διαμονής των πολιτών τρίτων χωρών 
της παραγράφου 1 του παρόντος αναγράφεται «Άδεια 
διαμονής για εργασία ειδικού σκοπού» και στο πεδίο 
«Παρατηρήσεις» η επαγγελματική ιδιότητα του κατόχου. 
5. Οι επιχειρήσεις, οργανισμοί, νομικά πρόσωπα δη−
μοσίου ή ιδιωτικού δικαίου στα οποία απασχολούνται οι πολίτες τρίτων χωρών της παραγράφου 1 του πα−ρόντος υποχρεούνται να γνωστοποιούν στην αρμόδια 
Διεύθυνση του Υπουργείου Εσωτερικών ή στις αρμόδιες 
διευθύνσεις των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων της χώ−ρας κατά περίπτωση, κάθε μεταβολή στην εργασιακή κατάσταση των ενδιαφερομένων.
Άρθρο 18
Προσωρινή Διαμονή − Απασχόληση με εθνική 
θεώρηση εισόδου
1. Σε πολίτες τρίτων χωρών που εισέρχονται στη χώρα 
για συγκεκριμένο σκοπό και για συγκεκριμένο διάστημα 
διαμονής, που συναρτάται με την ολοκλήρωση του σκο−
πού, χορηγείται από την αρμόδια προξενική αρχή, με την 
επιφύλαξη των γενικών και ειδικών διατάξεων για τις 
θεωρήσεις, εθνική θεώρηση εισόδου, πέραν των ενενή−
ντα ημερών, που επιτρέπει τη διαμονή για εργασιακούς 
ή άλλους λόγους. Η εν λόγω εθνική θεώρηση εισόδου 
χορηγείται σε πολίτες τρίτων χωρών που εμπίπτουν 
στις παρακάτω κατηγορίες:
α. Εποχικά εργαζόμενοιi. Σε πολίτη τρίτης χώρας, στον οποίο έχει εγκριθεί η 
είσοδος για εποχική εργασία, η αρμόδια προξενική αρχή, 
με την επιφύλαξη των γενικών και ειδικών διατάξεων 
για τις θεωρήσεις, εκδίδει αντίστοιχη θεώρηση εισόδου 
για εποχική εργασία.
Η θεώρηση εισόδου για εποχική εργασία είναι ισόχρο−
νη με τη διάρκεια της απασχόλησης, όπως προκύπτει 
από τη σχετική σύμβαση εργασίας, δεν μπορεί να υπερ−
βαίνει τους έξι μήνες και παρέχει δικαίωμα πρόσβασης 
στην αγορά εργασίας αποκλειστικά για την παροχή 
της συγκεκριμένης εργασίας και στον συγκεκριμένο 
εργοδότη, ύστερα από πρόσκληση του οποίου αυτή 
χορηγήθηκε. 
ii. Μετά την είσοδο στην Ελλάδα, μπορεί να επιβληθεί, 
ύστερα από εντολή του Γενικού Γραμματέα της κατά 
τόπον αρμόδιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, δειγμα−
τοληπτικά, υγειονομικός έλεγχος για λόγους δημόσιας υγείας, ο οποίος περιορίζεται στις απολύτως απαραί−
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1317
τητες διαδικασίες και δεν συνεπάγεται έξοδα των ερ−
γαζομένων.
iii. Ο εποχικός εργαζόμενος πολίτης τρίτης χώρας, 
μετά την ολοκλήρωση της περιόδου απασχόλησης και 
υπό την επιφύλαξη των οριζομένων σε διεθνείς συμφω−
νίες, οφείλει άμεσα να αναχωρήσει από την ελληνική 
επικράτεια. Αν δεν συμμορφωθεί, δεν έχει τη δυνατότη−
τα να εισέλθει εκ νέου στη χώρα για κανέναν από τους λόγους που προβλέπονται στον παρόντα νόμο και για περίοδο έως πέντε έτη από την ημερομηνία κατά την 
οποία ήταν υποχρεωμένος να αναχωρήσει από τη χώρα.
iv. Στους εποχικούς εργαζόμενος χορηγούνται πα−
ροχές υγείας μετά την είσοδό τους στη χώρα και την 
έναρξη της απασχόλησής τους. Κατά τα λοιπά, ισχύ−
ουν οι διατάξεις του άρθρου 7 του ν. 3232/2004, όπως 
αντικαταστάθηκε από την παρ. 1 του άρθρου 52 του 
ν. 3518/ 2006.
β. Αλιεργάτεςi. Σε πολίτη τρίτης χώρας, στον οποίο έχει εγκριθεί 
η είσοδος για εργασία αλιεργάτη η αρμόδια προξενική 
αρχή, με την επιφύλαξη των γενικών και ειδικών δια−
τάξεων για τις θεωρήσεις, εκδίδει αντίστοιχη θεώρηση εισόδου για εποχική εργασία.
ii. Η θεώρηση εισόδου αλιεργατών είναι ισόχρονη με 
τη διάρκεια της απασχόλησης, όπως προκύπτει από τη σχετική σύμβαση εργασίας, δεν μπορεί να υπερβαίνει 
τους έντεκα μήνες και παρέχει δικαίωμα πρόσβασης 
στην αγορά εργασίας αποκλειστικά για την παροχή της 
συγκεκριμένης εργασίας και στον συγκεκριμένο εργο−δότη, ύστερα από πρόσκληση του οποίου χορηγήθηκε. 
iii. Μετά την είσοδο στην Ελλάδα, μπορεί να επιβληθεί, 
ύστερα από εντολή του Γενικού Γραμματέα της κατά τόπο αρμόδιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, δειγματο−
ληπτικά, υγειονομικός έλεγχος για λόγους δημόσιας 
υγείας, ο οποίος περιορίζεται στις απολύτως απαραί−
τητες διαδικασίες και δεν συνεπάγεται δαπάνες των 
εργαζομένων.
iv. Ο αλιεργάτης πολίτης τρίτης χώρας οφείλει άμεσα 
να αναχωρήσει από την ελληνική επικράτεια μετά την ολοκλήρωση της περιόδου απασχόλησης ή εάν λυθεί, 
με οποιονδήποτε τρόπο, η σχέση εργασίας. Εάν δεν 
συμμορφωθεί, δεν έχει τη δυνατότητα να εισέλθει εκ νέου στη χώρα για κανέναν από τους λόγους που προ−βλέπονται στον παρόντα Κώδικα και για περίοδο έως 
πέντε έτη από την ημερομηνία κατά την οποία ήταν 
υποχρεωμένος να αναχωρήσει από τη χώρα.
v. Για όσους υπόκεινται στις ρυθμίσεις της διμερούς 
συμφωνίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου, η οποία έχει κυ−
ρωθεί με το ν. 1453/1984 (Α΄ 88), αν λυθεί, με οποιον−
δήποτε τρόπο, η σχέση εργασίας, κατά το διάστημα 
ισχύος της θεώρησης εισόδου, επιτρέπεται η σύναψη 
νέας σύμβασης εργασίας με άλλον εργοδότη για το 
υπόλοιπο διάστημα έως τη λήξη της θεώρησης εισόδου. 
Εάν δεν συναφθεί νέα σύμβαση εργασίας, η θεώρηση ει−
σόδου εξακολουθεί να ισχύει για διάστημα τριών μηνών 
και πάντως, εφόσον το εναπομείναν χρονικό διάστημα είναι μικρότερο των τριών μηνών, έως τη λήξη της. Εάν 
η σχέση εργασίας λυθεί κατά τα ανωτέρω και συναφθεί 
νέα σύμβαση εργασίας με άλλον εργοδότη, ο νέος εργο−
δότης υποχρεούται να καταβάλει στον Ο.Γ.Α. το σύνολο 
των ασφαλιστικών εισφορών, οι οποίες προβλέπονται 
από την ισχύουσα νομοθεσία και αντιστοιχούν στην περίοδο, κατά την οποία θα απασχολήσει τον Αιγύπτιο αλιεργάτη. Οι προκαταβληθείσες ασφαλιστικές εισφο−
ρές για το εν λόγω χρονικό διάστημα επιστρέφονται 
στον αρχικό εργοδότη.
vi. Στους αλιεργάτες πολίτες τρίτων χωρών χορηγού−
νται παροχές υγείας μετά την είσοδό τους στη χώρα και την έναρξη της απασχόλησής τους. Κατά τα λοιπά, 
ισχύουν οι διατάξεις του πρώτου εδαφίου του άρθρου 7 του ν. 3232/2004 (Α΄ 48), όπως αντικαταστάθηκε από 
την παρ. 1 του άρθρου 52 του ν. 3518/2006 (Α΄ 272).
γ. Μέλη καλλιτεχνικών συγκροτημάτων, εφόσον προ−
σκομίσουν στην αρμόδια προξενική αρχή:
i) Επικυρωμένο αντίγραφο της σύμβασης εργασίας 
με θεωρημένο το γνήσιο της υπογραφής του εργοδότη 
από δημόσια υπηρεσία ή αντίγραφο σύμβασης παροχής 
υπηρεσιών ή έργου.
ii) Αποδείξεις για την ανωτέρω ιδιότητα, μεταξύ των 
οποίων βεβαίωση της αρμόδιας υπηρεσίας της χώρας προέλευσης για την επίσημη καταχώριση του συγκρο−τήματος.
Η θεώρηση εισόδου είναι ισόχρονη με τη διάρκεια των 
παραστάσεων ή εκδηλώσεων, δεν μπορεί να υπερβαίνει 
το ένα έτος και παρέχει δικαίωμα πρόσβασης στην 
αγορά εργασίας αποκλειστικά για την παροχή της συ−
γκεκριμένης εργασίας, λαμβανομένης υπόψη της ενιαίας 
δομής του καλλιτεχνικού συγκροτήματος. 
δ. Εργαζόμενοι νόμιμα σε επιχείρηση εγκατεστημένη 
σε κράτος − μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευ−ρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, οι οποίοι μετακινούνται 
στην Ελλάδα για παροχή συγκεκριμένης υπηρεσίας, 
στο πλαίσιο σχετικής συμβατικής υποχρέωσης μεταξύ 
της ανωτέρω επιχείρησης και του αντισυμβαλλομένου, 
ο οποίος ασκεί τις δραστηριότητές του στην Ελλάδα, εφόσον προσκομίσουν στην αρμόδια προξενική αρχή: 
i) Υπεύθυνη δήλωση της επιχείρησης, στην οποία θα 
αναγράφονται πλήρως τα στοιχεία ταυτότητας και επι−
κοινωνίας της, από την οποία μετακινείται ο πολίτης 
τρίτης χώρας, επίσημα επικυρωμένη και μεταφρασμένη, 
στην οποία βεβαιώνεται ότι έχει συνάψει σύμβαση με τον αντισυμβαλλόμενο αποδέκτη της υπηρεσίας στην 
Ελλάδα, και προκύπτουν ο σκοπός της μετακίνησής του, 
το προβλεπόμενο διάστημα της μετακίνησης του πολίτη 
τρίτης χώρας και η ανάληψη από την επιχείρηση που 
απασχολεί τον πολίτη τρίτης χώρας στο κράτος − μέλος 
της ΕΕ ή του Ε.Ο.Χ., των εξόδων διαμονής, ιατροφαρμα−
κευτικής περίθαλψης και επιστροφής του. 
ii) Αντίγραφο θεωρημένου βιβλιαρίου ασθενείας ή Ευ−
ρωπαϊκής κάρτας ασφάλισης ασθένειας ή άλλου ισοδύ−
ναμου κοινοτικού εγγράφου. 
Η θεώρηση εισόδου για εργασία είναι ισόχρονη με το 
χρόνο που απαιτείται για την εκπλήρωση της αναλη−φθείσας συμβατικής υποχρέωσης από την επιχείρηση και δεν μπορεί να υπερβαίνει συνολικά το ένα έτος. 
ε. Εργαζόμενοι ως εξειδικευμένο τεχνικό προσωπικό 
σε επιχείρηση, η οποία είναι εγκατεστημένη σε τρίτη 
χώρα και για την οποία προβλέπεται η παροχή συγκε−
κριμένων υπηρεσιών, στο πλαίσιο σύμβασης προμήθειας, 
μεταξύ της ανωτέρω επιχείρησης και της αντίστοιχης 
που ασκεί τις δραστηριότητές της στην Ελλάδα, εφόσον 
η επιχείρηση, από την οποία μετακινείται ο πολίτης 
τρίτης χώρας, έχει συνάψει σύμβαση προμήθειας, με 
την οποία προβλέπεται η παροχή συγκεκριμένων υπη−
ρεσιών που αναφέρονται, αποκλειστικώς, στην εγκα−
1318 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
τάσταση, δοκιμαστική λειτουργία και συντήρηση των 
προμηθευόμενων ειδών, εφόσον προσκομίσουν στην 
αρμόδια προξενική αρχή:
i) Βεβαίωση της επιχείρησης, στην οποία θα αναγρά−
φονται πλήρως τα στοιχεία ταυτότητας και επικοινωνί−
ας της, η ιδιότητα και τα καθήκοντα του εργαζομένου, 
συνοδευόμενη από αποδεικτικά στοιχεία για τη νομι−
μότητα της εργασίας του σε αυτή.
ii) Επικυρωμένο αντίγραφο της σύμβασης προμήθειας 
μεταξύ της επιχείρησης παροχής υπηρεσίας και της 
ημεδαπής επιχείρησης−αποδέκτη της υπηρεσίας. Στη 
σύμβαση αυτή θα πρέπει να προβλέπεται η παροχή 
συγκεκριμένων υπηρεσιών που αναφέρονται αποκλει−
στικώς στην εγκατάσταση, δοκιμαστική λειτουργία και 
συντήρηση των προμηθευόμενων ειδών, το χρονικό διάστημα παροχής των υπηρεσιών, ο αριθμός και η 
ειδικότητα των ατόμων που θα απασχοληθούν, καθώς και η ανάληψη των εξόδων διαμονής, πλήρους ιατρο−φαρμακευτικής περίθαλψης και επιστροφής τους.
Η θεώρηση εισόδου για εργασία είναι ισόχρονη με 
το χρόνο που απαιτείται για την εκπλήρωση της ανα−
ληφθείσας και μόνο συμβατικής υποχρέωσης από την 
επιχείρηση και δεν μπορεί να υπερβαίνει, συνολικά, τους 
έξι μήνες. 
στ. Αρχηγοί οργανωμένων Ομάδων Τουρισμού (Tour 
Leaders), που εισέρχονται στη χώρα για το συγκεκρι−
μένο σκοπό, εφόσον οι ενδιαφερόμενοι προσκομίσουν: 
i) Βεβαίωση από την αρμόδια περιφερειακή Υπηρε−
σία Τουρισμού, όπου εδρεύει το ελληνικό τουριστικό 
γραφείο στην οποία θα αναφέρεται ότι εγκρίνεται η 
εργασία του αλλοδαπού ως Αρχηγού Οργανωμένων 
Ομάδων Τουριστών.
ii) Βεβαίωση του αλλοδαπού τουριστικού γραφείου ότι 
ο υπό απασχόληση αλλοδαπός εργάζεται και αμείβεται 
από αυτό. 
iii) Υπεύθυνη δήλωση του ελληνικού τουριστικού γρα−
φείου που συνεργάζεται με αλλοδαπό τουριστικό γρα−φείο ότι ο αλλοδαπός δεν θα προσληφθεί για εργασία 
και ότι θα απασχοληθεί εκτός του γραφείου για την 
εξυπηρέτηση των αφικνούμενων, μέσω αλλοδαπού του−
ριστικού γραφείου, ομάδων τουριστών για συγκεκριμένο 
χρονικό διάστημα που δεν θα υπερβαίνει τους οκτώ 
(8) μήνες.
iv) Βεβαίωση ασφάλισης για κάλυψη εξόδων νοση−
λείας, ιατρικής και φαρμακευτικής περίθαλψης και για την κάλυψη εργατικού ατυχήματος. Σε περίπτωση που υπάρχει με τη χώρα του διακρατική συμφωνία ασφάλι−
σης για υγεία και εργατικό ατύχημα, αρκεί η προσκόμιση 
βεβαίωσης της χώρας του ότι είναι ασφαλισμένος στο 
κοινωνικό ασφαλιστικό της σύστημα σε διαφορετική 
περίπτωση θα προσκομίσει εγγύηση του κράτους προέ−
λευσης, ότι θα καλύψει τον ασφαλιστικό κίνδυνο από τις 
ανωτέρω αιτίες ή ασφαλιστήριο ιδιωτικής ασφαλιστι−
κής εταιρείας κάλυψης των ανωτέρω κινδύνων για την 
απασχόλησή του ως Αρχηγού οργανωμένων Ομάδων 
Τουρισμού στην Ελλάδα.
Η θεώρηση εισόδου για εργασία επιτρέπει εργασία 
μόνο για το συγκεκριμένο σκοπό και δεν μπορεί να 
υπερβαίνει τους οκτώ μήνες. 
ζ. Αθλητές, προπονητές και λοιπό εξειδικευμένο προ−
σωπικό που τους συνοδεύει και εισέρχονται στη χώρα για προετοιμασία εν όψει συμμετοχής τους σε διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις, εφόσον οι ενδιαφερόμενοι 
προσκομίσουν:
i) Έγκριση της ελληνικής ομοσπονδίας του οικείου 
αθλήματος για την είσοδό τους στην Ελλάδα με σκο−
πό την προετοιμασία εν όψει συμμετοχής σε διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις.
ii) Αποδεικτικά στοιχεία ότι, σύμφωνα με τα οριζόμε−
να στην απόφαση της παραγράφου 6 του άρθρου 137, 
διαθέτει οικονομικούς πόρους, νόμιμης προέλευσης, για 
την κάλυψη των δαπανών διαβίωσής του στην Ελλάδα χωρίς να παρέχει εξαρτημένη εργασία ή να ασκεί ανε−
ξάρτητη οικονομική δραστηριότητα πέραν της αθλητι−
κής προετοιμασίας.
Η θεώρηση εισόδου για το συγκεκριμένο σκοπό δεν 
μπορεί να υπερβαίνει, συνολικά, τους έξι μήνες. 
η. Πολίτες τρίτων χωρών φοιτητές τριτοβάθμιας εκ−
παίδευσης, που συμμετέχουν σε προγράμματα με σκοπό 
την πρακτική άσκηση στο αντικείμενο των σπουδών 
τους, έναντι αποζημίωσης, που επιτρέπει τη διαμονή για 
εργασιακούς λόγους, για διάστημα που δεν υπερβαίνει 
τους έξι μήνες.
Η εθνική θεώρηση εισόδου χορηγείται εφόσον έχουν 
γίνει δεκτοί σε πρόγραμμα για πρακτική άσκηση στο 
αντικείμενο των σπουδών τους σε συγκεκριμένη επι−
χείρηση και για ορισμένο χρονικό διάστημα, δια μέσου 
φορέα ανταλλαγών. Ως φορείς ανταλλαγών, θεωρού−
νται τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας 
μας που έχουν συνάψει διμερείς συμφωνίες αναλόγου 
περιεχομένου με αντίστοιχα ιδρύματα της αλλοδαπής 
και σε περιπτώσεις που δεν υφίστανται τέτοιες, διεθνείς 
φορείς ανταλλαγών φοιτητών.
Ειδικά για τα προγράμματα πρακτικής άσκησης σε 
ξενοδοχειακές επιχειρήσεις ισχύουν τα οριζόμενα, κάθε 
φορά, στη νομοθεσία που ρυθμίζει τους όρους και τις 
προϋποθέσεις πρακτικής άσκησης ημεδαπών και αλ−
λοδαπών σπουδαστών/μαθητών Σχολών Τουριστικής 
Εκπαίδευσης και φοιτητών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. 
Μετά τη λήξη της θεώρησης ο πολίτης τρίτης χώρας 
οφείλει να εγκαταλείψει αμέσως το ελληνικό έδαφος, χωρίς άλλες διατυπώσεις.
2. Στους εισερχόμενους με εθνική θεώρηση εισόδου 
πολίτες τρίτων χωρών για έναν από τους λόγους της 
παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου δεν μπορεί, κατά 
το χρόνο ισχύος της, να χορηγηθεί άδεια διαμονής 
οποιασδήποτε κατηγορίας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄
ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΑΔΕΙΩΝ ΔΙΑΜΟΝΗΣ 
ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΟΥΣ Η΄ ΑΛΛΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ
Άρθρο 19
Χορήγηση άδειας διαμονής για εξαιρετικούς λόγους
1. Ο Υπουργός Εσωτερικών μπορεί κατ’ εξαίρεση να 
χορηγεί μετά από γνώμη των Επιτροπών της παραγρά−
φου 1 του άρθρου 134 άδεια διαμονής διάρκειας ενός 
έτους σε πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στην 
Ελλάδα και αποδεικνύουν ότι έχουν αναπτύξει ισχυρούς 
δεσμούς με τη χώρα. Η άδεια διαμονής για εξαιρετικούς 
λόγους μπορεί να ανανεώνεται μόνο για έναν από τους 
λοιπούς λόγους του παρόντος Κώδικα. 
Αίτημα χορήγησης άδειας για εξαιρετικούς λόγους 
εξετάζεται μόνον εφόσον ο ενδιαφερόμενος πολίτης 
τρίτης χώρας προσκομίζει: (α) θεώρηση εισόδου η οποία 
έχει χορηγηθεί από ελληνική προξενική αρχή τουλάχι−
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1319
στον τρία έτη πριν την υποβολή αίτησης ή (β) άδεια 
διαμονής, έστω και εάν αυτή έχει λήξει, (γ) διαβατήριο 
σε ισχύ, (δ) παράβολο ύψους 300 ευρώ, καθώς και (ε) έγ−
γραφα που στοιχειοθετούν ότι έχουν αναπτύξει ιδιαίτε−
ρους δεσμούς με τη χώρα οι οποίοι καθιστούν αναγκαία 
την παραμονή τους εντός της ελληνικής επικράτειας.
Κατ’ εξαίρεση δεν απαιτείται η προσκόμιση των υπό 
στοιχείου α΄ εγγράφων εφόσον ο ενδιαφερόμενος απο−
δεικνύει με έγγραφα βέβαιης χρονολογίας το πραγ−
ματικό γεγονός της διαμονής του στη χώρα για δέκα τουλάχιστον συνεχή έτη. Με απόφασή του ο Υπουργός Εσωτερικών, μπορεί να καθορίζει περιοριστικά τα έγ−
γραφα βέβαιης χρονολογίας που αποδεικνύουν τη δεκα−
ετή συνεχή παραμονή του αιτούντος στη χώρα, καθώς 
και να ορίζει περιοριστικά τους λόγους παραπομπής 
στις Επιτροπές του άρθρου 134 του παρόντος.
Δεν απαιτείται επίσης η κατοχή διαβατηρίου σε ισχύ 
εφόσον συντρέχει διαπιστωμένη αντικειμενική αδυναμία 
του ενδιαφερόμενου να εφοδιαστεί με οποιοδήποτε 
ταξιδιωτικό έγγραφο, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 6.
Στην περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος επικαλείται 
επιπρόσθετα σοβαρούς λόγους υγείας του ιδίου ή ανή−
λικου τέκνου του, θα πρέπει να αποδεικνύει ότι οι λόγοι 
αυτοί προέκυψαν μετά την είσοδό του στη χώρα και 
συνδέονται με τη διαμονή του σε αυτή.
Για τη διαπίστωση της συνδρομής ισχυρών δεσμών 
με τη χώρα συνεκτιμώνται ιδίως: (α) η πολύ καλή γνώ−
ση της ελληνικής γλώσσας, (β) η φοίτηση σε ελληνικό 
σχολείο πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, 
του αιτούντος ή των τέκνων τους, (γ) το διάστημα δι−αμονής του στην Ελλάδα και κυρίως της νόμιμης, (δ) ο 
χρόνος τυχόν ασφάλισής του σε ελληνικό οργανισμό 
κύριας ασφάλισης και εκπλήρωσης φορολογικών υπο−
χρεώσεων και (ε) ο συγγενικός δεσμός του με Έλληνα 
πολίτη ή ομογενή.
2. Αρμόδια υπηρεσία για την υποβολή των παραπάνω 
αιτήσεων είναι η Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής 
του Υπουργείου Εσωτερικών. 
3. Οι άδειες διαμονής του παρόντος άρθρου παρέ−
χουν στον πολίτη τρίτης χώρας δικαίωμα πρόσβασης 
στην εξαρτημένη εργασία – παροχή υπηρεσιών ή έρ−
γου. Δυνατότητα άσκησης ανεξάρτητης οικονομικής 
δραστηριότητας παρέχεται μόνο στην περίπτωση που ο κάτοχος της ανωτέρω άδειας διαμονής κατείχε προ−ηγουμένως άδεια διαμονής η οποία του επέτρεπε την άσκηση ανεξάρτητης οικονομικής δραστηριότητας και η δραστηριότητα αυτή εξακολουθεί να υφίσταται. Για 
την ανανέωση των αδειών διαμονής του προηγουμένου 
εδαφίου θα εξετάζεται η συνδρομή των προϋποθέσεων 
ανανέωσης αδειών διαμονής για ανεξάρτητη οικονομική 
δραστηριότητα σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις 
του παρόντος.
4. Σε ιδιαιτέρως εξαιρετικές περιπτώσεις, μπορεί να 
παραπέμπονται από τον Υπουργό Εσωτερικών στις Επι−
τροπές της παραγράφου 1 του άρθρου 134 του παρό−
ντος, αιτήσεις πολιτών τρίτων χωρών που δεν πληρούν 
τις οριζόμενες από τις διατάξεις του παρόντος άρθρου 
προϋποθέσεις παραπομπής, οι οποίοι, με κίνδυνο της 
ζωής τους, προβαίνουν σε πράξεις κοινωνικής αρετής, 
προσφοράς και αλληλεγγύης που προάγουν τις αξίες του ανθρωπισμού.5. Η κατάθεση αίτησης για χορήγηση άδειας διαμονής 
για εξαιρετικούς λόγους σύμφωνα με τις διατάξεις του 
παρόντος άρθρου δεν συνεπάγεται τη νόμιμη διαμονή 
του αιτούντος για το χρόνο που θα απαιτηθεί μέχρι την 
εξέταση του φακέλου. 
6. Η έκδοση απόφασης επιστροφής σε πολίτες τρί−
των χωρών που έχουν υποβάλλει αίτημα για χορήγηση 
άδειας διαμονής για εξαιρετικούς λόγους σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας παραγράφου και κρατού−νται για λόγους δημόσιας τάξης και ασφάλειας ή συλ−λαμβάνονται λόγω μη νόμιμης διαμονής υπάγεται στην αρμοδιότητα των κατά το άρθρο 76 του ν. 3386/2005 
αρμόδιων οργάνων και διενεργείται σύμφωνα με τις 
οικείες διατάξεις του ν. 3907/2011. 
7. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών χορηγεί−
ται άδεια διαμονής σε πολίτες τρίτων χωρών, εφόσον αιτιολογημένα συντρέχει δημόσιο συμφέρον, το οποίο 
δύναται να προκύπτει κατά τεκμήριο από διμερείς συμ−
φωνίες ή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, που αφορούν 
ιδίως τομείς εξωτερικής πολιτικής, άμυνας, εσωτερικής 
ασφάλειας, οικονομίας και ανάπτυξης, επενδύσεων, εκ−
παίδευσης, πολιτισμού από εισήγηση του κατά περί−
πτωση αρμόδιου δημόσιου φορέα. Η ανωτέρω άδεια 
διαμονής παρέχει στον πολίτη τρίτης χώρας δικαίωμα 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας. Η άδεια διαμονής 
χορηγείται για χρονικό διάστημα ενός έτους και μπορεί 
να ανανεώνεται για ισόχρονο διάστημα. Οι παραπάνω 
πολίτες τρίτης χώρας μπορούν να συνοδεύονται και από 
τα μέλη της οικογένειάς τους, στα οποία χορηγείται, ύστερα από αίτησή τους, ατομική άδεια διαμονής που 
λήγει ταυτόχρονα με την άδεια διαμονής του συντη−
ρούντος.
8. Μετά την πάροδο δύο ετών από τη δημοσίευση του 
παρόντος νόμου, οι άδειες διαμονής των πολιτών τρίτων 
χωρών που πληρούν τις προϋποθέσεις των περιπτώσε−
ων β΄, γ΄, δ΄, και ε΄ του τρίτου εδαφίου της παραγράφου 
1 του παρόντος άρθρου, δύνανται, κατόπιν σχετικής 
απόφασης του Υπουργού Εσωτερικού, να χορηγούνται 
από τον κατά τόπο αρμόδιο Γενικό Γραμματέα της Απο−
κεντρωμένης Διοίκησης. Με την ίδια απόφαση ορίζονται 
οι λεπτομέρειες, καθώς και ειδικότερα ζητήματα για 
την εφαρμογή της.
Άρθρο 20
Λοιποί λόγοι χορήγησης άδειας διαμονής
Στον πολίτη τρίτης χώρας, που έχει λάβει θεώρηση 
εισόδου για έναν από τους λόγους του παρόντος άρ−θρου, χορηγείται αντίστοιχη άδεια διαμονής. 
Α. Οικονομικά ανεξάρτητα άτομα.
1. Με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης χορηγείται άδεια διαμονής σε 
πολίτες τρίτης χώρας εφόσον οι ενδιαφερόμενοι δια−
θέτουν επαρκείς πόρους, σε επίπεδο σταθερού ετήσιου 
εισοδήματος για την κάλυψη των δαπανών διαβίωσης.
Η άδεια διαμονής έχει διάρκεια δύο έτη και μπορεί να 
ανανεώνεται ανά τριετία. 
Η εν λόγω άδεια διαμονής δεν παρέχει πρόσβαση 
στην αγορά εργασίας. 
2. Το ύψος των επαρκών πόρων καθορίζεται με κοινή 
υπουργική απόφαση σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 
136 του Κώδικα αυτού.
3. Οι παραπάνω πολίτες τρίτης χώρας μπορούν να 
συνοδεύονται και από τα μέλη της οικογένειάς τους, 
1320 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
στα οποία χορηγείται, ύστερα από αίτησή τους, ατομική 
άδεια διαμονής που λήγει ταυτόχρονα με την άδεια δι−
αμονής του συντηρούντος. Η προϋπόθεση των επαρκών 
πόρων διαβίωσης θα πρέπει να συντρέχει είτε στο πρό−
σωπο του κάθε μέλους της οικογένειας είτε αθροιστικά 
για όλα τα μέλη αυτής.
Β. Ιδιοκτήτες ακινήτων στην Ελλάδα.
1. Με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης, χορηγείται άδεια διαμονής για 
πέντε έτη, με δυνατότητα ανανέωσης, σε πολίτη τρίτης 
χώρας, που:
(α) Έχει εισέλθει νομίμως στη χώρα με οποιαδήποτε 
θεώρηση εισόδου ή διαμένει νομίμως στη χώρα ακόμη 
και αν ο τίτλος διαμονής που κατέχει δεν επιτρέπει 
αλλαγή σκοπού.
(β) Διαθέτει προσωπικά κατά πλήρη κυριότητα, νομή 
και κατοχή, ακίνητη περιουσία στην Ελλάδα. Στην πε−
ρίπτωση συνιδιοκτησίας ακινήτου, αξίας 250.000 ευρώ, 
δικαίωμα διαμονής παρέχεται, μόνον εφόσον οι ιδιο−
κτήτες του ακινήτου είναι σύζυγοι που κατέχουν το 
ακίνητο εξ αδιαιρέτου. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις 
συνιδιοκτησίας, το δικαίωμα διαμονής παρέχεται μόνον 
εάν το ποσοστό συνιδιοκτησίας κάθε συνιδιοκτήτη είναι 
αξίας 250.000 ευρώ.
(γ) Διαθέτει κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή 
ακίνητη περιουσία στην Ελλάδα, μέσω νομικού προσώ−
που, του οποίου οι μετοχές ή τα εταιρικά μερίδια του ανήκουν εξ ολοκλήρου.
(δ) Έχει συνάψει τουλάχιστον δεκαετούς διάρκειας 
μίσθωση ξενοδοχειακών καταλυμάτων ή τουριστικών 
επιπλωμένων κατοικιών σε σύνθετα τουριστικά κατα−λύματα, σύμφωνα με τα οριζόμενα του άρθρου 8 παρ. 2 του ν. 4002/2011 (Α΄ 180).
(ε) Έχει συνάψει σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης 
σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 1652/1986 «Σύμβαση 
Χρονομεριστικής Μίσθωσης και Ρύθμιση Συναφών Θε−μάτων» (A΄ 167), όπως ισχύει.
2. Το ελάχιστο ύψος της ακίνητης περιουσίας, κα−
θώς και το συμβατικό τίμημα των μισθώσεων ξενο−
δοχειακών καταλυμάτων ή τουριστικών κατοικιών του 
παρόντος άρθρου, καθορίζεται σε διακόσιες πενήντα 
χιλιάδες (250.000) ευρώ και πρέπει να έχει καταβληθεί 
ολοσχερώς κατά την υπογραφή του συμβολαίου. Το 
τίμημα καταβάλλεται με δίγραμμη τραπεζική επιταγή 
ή με άλλη τραπεζική συναλλαγή, τα ειδικότερα στοι−
χεία της οποίας πρέπει να δηλώνονται υπευθύνως από 
τους συμβαλλόμενους ενώπιον του συντάσσοντος το 
συμβόλαιο συμβολαιογράφου και να αναγράφονται σε 
αυτό. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Οικονομικών το ύψος της ως άνω ακίνητης περιουσίας 
μπορεί να αναπροσαρμόζεται και θα προκύπτει από τις 
αναγραφόμενες επί των συμβολαίων αξίες των ακινήτων 
ή των συμβάσεων μίσθωσης. 
3. Στους πολίτες τρίτων χωρών, κατόχους ακινήτων 
παρέχεται δυνατότητα εκμίσθωσης αυτών. 
4. Ο παραπάνω πολίτης τρίτης χώρας μπορεί να συ−
νοδεύεται και από τα μέλη της οικογένειάς του στα 
οποία χορηγείται, ύστερα από αίτησή τους, ατομική 
άδεια διαμονής που λήγει ταυτόχρονα με την άδεια 
διαμονής του συντηρούντος.
Ως μέλη οικογένειας νοούνται:(α) ο/η σύζυγος (β) οι απευθείας κατιόντες των συζύγων ή του ετέρου 
των συζύγων, οι οποίοι είναι ηλικίας κάτω των 21 ετών.
5. Η ως άνω άδεια μπορεί να ανανεώνεται για ισόχρο−
νη διάρκεια, κάθε φορά, εφόσον η ακίνητη περιουσία 
παραμένει στην κυριότητα και νομή του πολίτη τρίτης 
χώρας ή παραμένουν σε ισχύ οι συμβάσεις της πα−
ραγράφου 1 της παρούσας και πληρούνται οι λοιπές, 
προβλεπόμενες από το νόμο προϋποθέσεις. Διαστήματα 
απουσίας από τη χώρα δεν αποτελούν παρακωλυτικό 
λόγο για την ανανέωση της άδειας διαμονής. Η μεταπώ−
ληση της ακίνητης περιουσίας κατά τη διάρκεια ισχύος 
της άδειας διαμονής, σε έτερο πολίτη τρίτης χώρας 
δεν παρέχει δικαίωμα χορήγησης άδειας διαμονής στο 
νέο αγοραστή.
6. Οι κατά τις παραγράφους 1 και 4 του παρόντος άρ−
θρου χορηγούμενες άδειες διαμονής δεν καθιερώνουν 
δικαίωμα πρόσβασης σε οποιαδήποτε μορφή εργασίας.
7. Το κατά τις διατάξεις της περίπτωσης Β΄ του πα−
ρόντος άρθρου χρονικό διάστημα διαμονής, δεν συ−
νυπολογίζεται για την απόκτηση του καθεστώτος του 
επί μακρόν διαμένοντος και τη χορήγηση ιθαγένειας 
στους διαμένοντες.
8. Η έκδοση της άδειας διαμονής χορηγείται εντός 
δύο μηνών από την περιέλευση όλων των στοιχείων του 
φακέλου στην εκδούσα αρχή.
Γ. Ενήλικα, άνω του 20ού έτους της ηλικίας τους, 
τέκνα μελών του διπλωματικού και του διοικητικού και τεχνικού προσωπικού διπλωματικής αποστολής, καθώς και τέκνα προξενικών λειτουργών και ειδικών προξενι−κών υπαλλήλων που υπηρετούν στην Ελλάδα, εφόσον 
συγκατοικούν με τους γονείς τους. Η άδεια διαμονής 
χορηγείται με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της 
Αποκεντρωμένης Διοίκησης για χρονικό διάστημα ίσο με το χρόνο υπηρεσίας των προσώπων αυτών.
Δ. Εξαρτώμενα μέλη οικογένειας, ανιόντες πρώτου 
βαθμού συγγένειας, μελών του διπλωματικού και του 
διοικητικού και τεχνικού προσωπικού διπλωματικής απο−
στολής, καθώς και προξενικών λειτουργών και ειδικών προξενικών υπαλλήλων που υπηρετούν στην Ελλάδα.
Η άδεια διαμονής χορηγείται με απόφαση του Γενικού 
Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης για χρονικό 
διάστημα ίσο με το χρόνο υπηρεσίας των προσώπων αυτών. 
Για τη χορήγηση της άδειας διαμονής οι ενδιαφερό−
μενοι υποχρεούνται στην καταβολή του αναλογούντος 
παραβόλου, εκτός εάν η αποστέλλουσα χώρα απαλ−
λάσσει από αντίστοιχα τέλη Έλληνες υπαλλήλους που 
υπηρετούν εκεί. Η ανωτέρω άδεια χορηγείται εντός 
δύο μηνών από την υποβολή όλων των στοιχείων του 
φακέλου στην εκδούσα αρχή και δεν παρέχει δικαίωμα 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας.
Ε. Με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης χορηγείται άδεια διαμονής σε ερ−
γαζόμενους ως ιδιωτικοί υπηρέτες μελών Διπλωματικών 
Αποστολών, σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος η΄ της 
Σύμβασης της Βιέννης του 1961 «Περί των Διπλωματικών 
Σχέσεων», η οποία έχει κυρωθεί με το ν.δ. 503/1970 (Α΄ 108), οι οποίοι βρίσκονται στο εξωτερικό και καλούνται στην Ελλάδα. 
Η άδεια διαμονής χορηγείται για χρονικό διάστημα 
ίσο με το χρόνο που διαρκεί η σχέση τους με το μέλος 
της Διπλωματικής Αποστολής και δεν παρέχει δικαίωμα 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας.
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1321
ΣΤ. Με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης χορηγείται άδεια διαμονής στην περιοχή του Αγίου Όρους για σπουδή ή γνωριμία του 
Αγιορείτικου μοναχικού βίου, ύστερα από αίτηση του 
ενδιαφερομένου προς μία από τις είκοσι Ιερές Μονές 
του Αγίου Όρους και εισήγηση της Ιεράς Κοινότητας 
εφόσον:
α. Η φιλοξενούσα Ιερά Μονή βεβαιώνει ότι αναλαμβά−
νει να του παρέχει κατάλυμα, τροφή και λοιπά έξοδα 
διαβίωσης και να τον ασφαλίσει για την κάλυψη των 
εξόδων νοσηλείας και πλήρους ιατροφαρμακευτικής 
περίθαλψης.
β. Η φιλοξενούσα Ιερά Μονή του Αγίου Όρους διαβι−
βάζει στην αρμόδια Διεύθυνση της Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης την εισήγηση της Ιεράς Κοινότητας με την 
παραπάνω αίτηση του ενδιαφερομένου.
γ. Η άδεια έχει ισχύ ένα έτος και μπορεί να ανανεώνε−
ται κάθε φορά για ίσο χρονικό διάστημα και δεν μπορεί 
να υπερβαίνει συνολικά τα πέντε έτη.
Ζ. Με απόφαση του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμέ−
νης Διοίκησης χορηγείται άδεια διαμονής για ένα έτος, 
που μπορεί να ανανεώνεται για ισόχρονο διάστημα, σε 
πολίτη τρίτης χώρας ο οποίος επιθυμεί να γνωρίσει 
το μοναχικό βίο ή να μονάσει, εφόσον προσκομισθεί 
βεβαίωση της οικείας Ιεράς Μονής ότι έχει γίνει δεκτός 
για να γνωρίσει το μοναχικό βίο ή να μονάσει. 
Η αίτηση για τη χορήγηση της άδειας διαμονής θα 
πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχη βεβαίωση ανά−ληψης των εξόδων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΥΡΩΣΕΙΣ 
ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ
Άρθρο 21
Κοινά δικαιώματα πολιτών τρίτων χωρών 
1. Οι πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν νομίμως 
στη χώρα έχουν ελευθερία κίνησης και εγκατάστασης 
στο σύνολο της επικράτειας. Με προεδρικό διάταγ−
μα, που εκδίδεται ύστερα από πρόταση των Υπουργών 
Εσωτερικών, Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας και Δημόσιας 
Τάξης και Προστασίας του Πολίτη, μπορεί να απαγορεύ−
εται, για λόγους δημόσιου συμφέροντος, η διαμονή ή η 
εγκατάστασή τους σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές 
της Χώρας.
2. Οι πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα 
στην Ελλάδα ασφαλίζονται στους οικείους ασφαλι−
στικούς οργανισμούς και έχουν τα ίδια ασφαλιστικά 
δικαιώματα με τους ημεδαπούς.
3. Οι διατάξεις του ν.δ. 57/1973, όπως κάθε φορά ισχύει, 
για την κοινωνική προστασία, εφαρμόζονται και στους 
πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στην Ελ−
λάδα.
4. Οι κρατούμενοι πολίτες τρίτων χωρών ενημερώνο−
νται, σε γλώσσα την οποία κατανοούν, αμέσως μετά την 
εισαγωγή τους σε ίδρυμα, για τους κανόνες διαβίωσής 
τους σε αυτό, καθώς και για τα δικαιώματα και τις 
υποχρεώσεις τους. Διευκολύνεται, επίσης, η επικοινω−νία τους με διπλωματικούς ή προξενικούς υπαλλήλους 
του Κράτους, του οποίου έχουν την ιθαγένεια ή από το 
οποίο προέρχονται, καθώς και με τους πληρεξούσιους 
δικηγόρους τους.5. Οι πράξεις που προβλέπονται στα άρθρα 1 και 2 του 
ν. 927/1979 (Α΄ 139) και στην παρ. 1 του άρθρου 16 του 
ν. 3304/2005 (Α΄ 16) διώκονται αυτεπαγγέλτως. 
6. Η ισχύς της άδειας διαμονής, υπό την επιφύλαξη 
ειδικότερων ρυθμίσεων του παρόντος Κώδικα, δεν θί−γεται από προσωρινές απουσίες που δεν υπερβαίνουν 
τους έξι μήνες ετησίως ούτε από απουσίες μεγαλύτερης 
διάρκειας για την εκπλήρωση υποχρεωτικής στρατιω−
τικής θητείας ή από μία απουσία δώδεκα συναπτών 
μηνών κατ’ ανώτατο όριο για σοβαρούς λόγους, ιδίως 
εγκυμοσύνη και μητρότητα, σοβαρή ασθένεια ή σπουδές 
ή επαγγελματική κατάρτιση σε άλλο κράτος − μέλος 
ή τρίτη χώρα. 
7. Ανήλικοι πολίτες τρίτων χωρών, που διαμένουν στην 
ελληνική επικράτεια, υπάγονται στην υποχρεωτική σχο−
λική φοίτηση, όπως και οι ημεδαποί. Οι ανήλικοι πολίτες 
τρίτων χωρών, που φοιτούν σε όλες τις βαθμίδες της 
εκπαίδευσης, έχουν, χωρίς περιορισμούς, πρόσβαση στις δραστηριότητες της σχολικής ή εκπαιδευτικής 
κοινότητας.
8. Για την εγγραφή ανήλικων πολιτών τρίτων χωρών 
στα ελληνικά σχολεία, όλων των βαθμίδων, απαιτούνται 
τα αντίστοιχα με τα προβλεπόμενα για τους ημεδαπούς 
δικαιολογητικά. Κατ΄ εξαίρεση, με ελλιπή δικαιολογητικά 
μπορεί να εγγράφονται στα δημόσια σχολεία και τέκνα 
πολιτών τρίτων χωρών, εφόσον:
α. Προστατεύονται από το ελληνικό κράτος ως δι−
καιούχοι διεθνούς προστασίας και όσων τελούν υπό 
την προστασία της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών.
β. Προέρχονται από περιοχές, στις οποίες επικρατεί 
έκρυθμη κατάσταση.
γ. Έχουν υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας.
δ. Είναι πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στην 
Ελλάδα, ακόμη και αν δεν έχει ρυθμισθεί η νόμιμη δια−μονή τους σε αυτή.
9. Με απόφαση του Υπουργού Παιδείας και Θρησκευ−
μάτων μπορεί να καθορίζονται οι όροι και οι προϋπο−
θέσεις αναγνώρισης τίτλων σπουδών πρωτοβάθμιας 
και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που αποκτήθηκαν 
στη χώρα προέλευσης και οι προϋποθέσεις κατάταξης σε βαθμίδες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, καθώς και εγγραφής μαθητών, οι οποίοι είναι πολίτες 
τρίτων χωρών, στα δημόσια σχολεία. Με όμοια απόφαση 
μπορεί να ρυθμίζονται θέματα προαιρετικής διδασκα−λίας της μητρικής γλώσσας και πολιτισμού εκεί όπου 
υπάρχει ικανός αριθμός μαθητών που ενδιαφέρονται, 
στο πλαίσιο των ενισχυτικών δράσεων του Υπουργεί−
ου Παιδείας και Θρησκευμάτων και να καθορίζονται, η 
εργασιακή σχέση και τα προσόντα των εκπαιδευτικών που θα διδάσκουν τη μητρική γλώσσα και τα στοιχεία πολιτισμού της χώρας προέλευσής τους.
10. Υπό την επιφύλαξη ειδικότερων διατάξεων της 
κείμενης νομοθεσίας, πολίτες τρίτων χωρών, που έχουν 
αποφοιτήσει από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση στην 
Ελλάδα, έχουν πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, 
υπό τους αυτούς όρους και προϋποθέσεις, όπως και οι 
ημεδαποί.
11. Για την άσκηση οποιασδήποτε επαγγελματικής 
δραστηριότητας από πολίτες τρίτων χωρών και εφό−
σον πληρούνται οι λοιπές νόμιμες προϋποθέσεις δεν 
απαιτείται η προσκόμιση πιστοποιητικού αμοιβαιότητας. 
1322 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
Άρθρο 22
Υποχρεώσεις πολιτών τρίτων χωρών 
1. Ο πολίτης τρίτης χώρας, κατά τη διάρκεια της δια−
μονής του στην Ελλάδα, υποχρεούται να δηλώσει στις 
αρμόδιες υπηρεσίες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων 
της χώρας ή στη Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής 
του Υπουργείου Εσωτερικών:
α. Κάθε μεταβολή της διεύθυνσης της κατοικίας του.β. Κάθε μεταβολή της προσωπικής του κατάστασης, 
ιδίως δε την αλλαγή ιθαγένειας, τη σύναψη, λύση ή 
ακύρωση γάμου ή τη γέννηση τέκνου.
γ. Την απώλεια ή την ανανέωση ή μεταβολή των 
στοιχείων του διαβατηρίου του ή άλλου ταξιδιωτικού εγγράφου.
δ. Την απώλεια της άδειας ή του δελτίου διαμονής ή 
μόνιμης διαμονής.
2. Πολίτης τρίτης χώρας, κάτοχος άδειας διαμονής, 
οφείλει να αναχωρήσει χωρίς άλλη ειδοποίηση μέχρι 
την τελευταία ημέρα της λήξης της ισχύος της, εκτός αν πριν από τη λήξη της έχει υποβάλει αίτηση για την 
ανανέωσή της και του έχει χορηγηθεί η βεβαίωση της 
παραγράφου 7 του άρθρου 8 και της παραγράφου 6 
του άρθρου 9.
3. Τα δημόσια έγγραφα που έχουν εκδοθεί από αλλο−
δαπές αρχές, τα οποία απαιτούνται από τις διατάξεις του παρόντος πρέπει να είναι επικυρωμένα με την επι−
σημείωση της Σύμβασης της Χάγης, όπου αυτή απαιτεί−
ται. Στις περιπτώσεις που δεν απαιτείται επισημείωση, 
τα έγγραφα αυτά πρέπει να φέρουν επικύρωση του 
γνήσιου της υπογραφής του αλλοδαπού οργάνου από την ελληνική προξενική αρχή ή το ελληνικό Υπουργείο 
Εξωτερικών. 
Άρθρο 23
Κυρώσεις πολιτών τρίτων χωρών
1. Οι δηλώσεις της παραγράφου 1 του άρθρου 22 του 
παρόντος, γίνονται μέσα σε δύο μήνες αφότου συμβεί το αντίστοιχο γεγονός. Στους πολίτες τρίτων χωρών, 
οι οποίοι δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους, επι−
βάλλεται πρόστιμο ύψους πενήντα (50) ευρώ και εκατό (100) ευρώ σε περίπτωση υποτροπής. Το αρμόδιο όρ−γανο, καθώς και η διαδικασία βεβαίωσης του προστί−
μου καθορίζονται με την κοινή υπουργική απόφαση της 
παραγράφου 11 του άρθρου 136.
2. Πολίτης τρίτης χώρας, που παραβιάζει την προ−
θεσμία οικειοθελούς αναχώρησης ή σε κάθε άλλη 
περίπτωση διαμένει παράνομα στη χώρα για χρονι−
κό διάστημα που δεν ξεπερνά τις τριάντα (30) ημέ−
ρες, υποχρεούται κατά την αναχώρηση να καταβάλει 
το τετραπλάσιο του προβλεπόμενου παραβόλου για 
άδεια διαμονής ετήσιας διάρκειας. Εάν ο χρόνος της 
παράνομης διαμονής είναι μεγαλύτερος των τριάντα 
ημερών, υποχρεούται να καταβάλει το οκταπλάσιο του 
προβλεπόμενου παραβόλου για ετήσια άδεια διαμονής.
Εξαιρούνται από την επιβολή προστίμων: α) οι ανήλι−
κοι, β) όσοι έχουν την ιδιότητα του ομογενούς, γ) όσοι 
έχουν την ιδιότητα του συζύγου ή γονέα ημεδαπού, 
ομογενούς ή πολίτη ΕΕ, δ) όσοι εντάσσονται σε δια−
δικασίες και προγράμματα οικειοθελούς επαναπατρι−
σμού, ε) όσοι παραβιάζουν το νόμιμο χρόνο παραμονής 
τους στην ελληνική επικράτεια για λόγους ανωτέρας 
βίας, εφόσον αναχωρήσουν εντός τριάντα (30) ημερών από την εξάλειψη του γεγονότος. Για τη συνδρομή του λόγου εξαίρεσης σε κάθε περίπτωση αποφαίνεται η 
αστυνομική αρχή που πραγματοποιεί τον έλεγχο ανα−
χώρησης του αλλοδαπού.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄
ΑΠΟΡΡΙΨΗ− ΑΝΑΚΛΗΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΔΙΑΜΟΝΗΣ 
ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ 
Άρθρο 24
Απόρριψη – Ανάκληση άδειας διαμονής 
1. Η άδεια διαμονής δε χορηγείται ή ανακαλείται ή δεν 
ανανεώνεται, εφόσον:
α. Δεν πληρούνται ή δεν πληρούνται πλέον, οι προϋ−
ποθέσεις του Κώδικα αυτού.
β. Αποδειχθεί από επίσημο έγγραφο αρμόδιας ελληνι−
κής αρχής ή κατόπιν τελεσίδικης δικαστικής απόφασης 
ότι για την έκδοση της άδειας διαμονής, χρησιμοποι−
ήθηκαν ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες, πλα−
στά ή παραποιημένα έγγραφα ή ότι διαπράχθηκε με 
οποιονδήποτε τρόπο απάτη ή ότι χρησιμοποιήθηκαν 
άλλα παράνομα μέσα.
γ. Ο αιτών δεν ανταποκριθεί εντός διαστήματος δύο 
μηνών, σε έγγραφη κλήση για οποιοδήποτε ζήτημα 
αφορά τη διαδικασία έκδοσης της άδειας διαμονής. 
Αίτημα επανεξέτασης εκ μέρους του αιτούντος μπορεί να υποβληθεί εντός μηνός από την ειδοποίησή του για 
την απόρριψη του αιτήματός του.
2. Εφόσον χορηγηθείσα άδεια διαμονής ανακαλείται 
ή απορρίπτεται αίτημα χορήγησης ή ανανέωσης άδειας 
διαμονής, οι αρμόδιες κατά περίπτωση υπηρεσίες εκδί−
δουν απόφαση επιστροφής σύμφωνα με τις διατάξεις 
των άρθρων 16 – 41 του ν. 3907/2011. 
Άρθρο 25
Διαδικαστικές εγγυήσεις
1. Η διάταξη του άρθρου 1 παρ. 2 του ν. 2503/1997 
(Α΄ 107) για την άσκηση προσφυγής κατά πράξεων του 
Γενικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, 
κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 8 του ν. 3200/1955 (Α΄ 97), δεν εφαρμόζεται για τις αποφάσεις του Γενικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, που εκδί−
δονται κατ’ εφαρμογή του Κώδικα αυτού.
2. Αίτηση θεραπείας κατά απόφασης που εκδίδεται 
κατ’ εφαρμογή του παρόντος Κώδικα δεν εξετάζεται, 
εφόσον υποβληθεί μετά την παρέλευση εύλογου χρόνου 
που υπερβαίνει τους έξι (6) μήνες από την επίδοση της 
απόφασης, εκτός εάν συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας. 
3. Κατά της απόφασης απόρριψης της αίτησης για 
χορήγηση άδειας διαμονής, ανάκλησης ή μη ανανέωσής 
της, που εκδίδεται δυνάμει των διατάξεων του παρό−
ντος, ασκείται αίτηση ακύρωσης ενώπιον του αρμόδιου 
διοικητικού δικαστηρίου, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων 
του άρθρου 15 του ν. 3068/2002 (Α΄ 274), όπως ισχύει.
4. Σε πολίτη τρίτης χώρας για τον οποίο έχει εκδοθεί 
απόφαση αναστολής ή προσωρινή διαταγή αναστολής 
από το Διοικητικό Πρωτοδικείο επί διοικητικής πράξεως 
κατά της οποίας έχει ασκήσει αίτηση ακύρωσης και 
αφορά: α) την απόρριψη αιτήματος ανανέωσης άδειας 
διαμονής, β) την ανάκληση εκδοθείσης άδειας διαμονής 
και γ) την απόρριψη αιτήματος για αρχική χορήγηση 
άδειας διαμονής, υπό την προϋπόθεση ότι η αίτηση έχει 
υποβληθεί με πλήρη δικαιολογητικά για έναν από τους 
λόγους του παρόντος Κώδικα και έχει χορηγηθεί η βε−
βαίωση κατάθεσης, χορηγείται ειδική βεβαίωση νόμιμης 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1323
διαμονής. Η ειδική βεβαίωση νόμιμης διαμονής συνιστά 
προσωρινό τίτλο διαμονής, έχει ετήσια διάρκεια, μπορεί 
να ανανεώνεται για ισόχρονο κάθε φορά χρονικό διά−
στημα μέχρι την έκδοση απόφασης επί της εκκρεμούς 
αιτήσεως ακυρώσεως από το Διοικητικό Δικαστήριο και 
παρέχει στον κάτοχό της δικαιώματα αντίστοιχα της 
κατηγορίας που αφορούσε η άδεια διαμονής η οποία έχει ανακληθεί ή δεν έχει ανανεωθεί.
Η ειδική βεβαίωση νόμιμης διαμονής της παρούσας 
παραγράφου δε χορηγείται κατά τη διάρκεια ισχύος 
παράτασης οικειοθελούς αναχώρησης. 
5. Οι διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου εφαρ−
μόζονται αναλόγως και σε πολίτες τρίτων χωρών που: 
α) αποφυλακίζονται με περιοριστικούς όρους, μεταξύ 
των οποίων περιλαμβάνεται και η απαγόρευση εξόδου 
από τη χώρα, β) τους επιβάλλεται κατά τη διάρκεια 
της προδικασίας περιοριστικός όρος, η τήρηση του 
οποίου απαιτεί τη διαμονή τους μέχρι την εκδίκαση 
της υπόθεσης, γ) που βρίσκονται παράνομα στη χώρα και καταγγέλλουν αξιόποινες πράξεις που τελέσθηκαν 
από εγκληματική οργάνωση του άρθρου 187 του Π.Κ. 
εφόσον με διάταξη του Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών 
και έγκριση του Εισαγγελέα Εφετών έχει ανασταλεί η 
απέλαση μέχρι να εκδοθεί αμετάκλητη απόφαση για τις 
πράξεις που καταγγέλθηκαν και δ) των ανήλικων κατά 
την έννοια του άρθρου 121 του Π.Κ., οι οποίοι έχουν 
υποβληθεί στα αναμορφωτικά μέτρα των περιπτώσεων 
β΄, γ΄ και δ΄ του άρθρου 122 ή στα θεραπευτικά μέτρα του άρθρου 123 του ίδιου Κώδικα.
Η ειδική βεβαίωση νόμιμης διαμονής χορηγείται για 
ένα έτος και ανανεώνεται για ισόχρονο διάστημα, εφό−
σον εξακολουθούν να ισχύουν οι οριζόμενες προϋπο−
θέσεις και παρέχει δικαίωμα πρόσβασης στη μισθωτή εργασία. 
6. Η αίτηση για τη χορήγηση της ειδικής βεβαίωσης 
νόμιμης διαμονής κατατίθεται στην αρμόδια Διεύθυνση 
του Υπουργείου Εσωτερικών ή στην αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, αναλόγως της υπηρε−σίας που εξέδωσε τη σχετική απόφαση.
7. Η άδεια διαμονής που εκδίδεται σε συμμόρφωση 
προς τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις, κατόπιν αι−
τήσεως ακυρώσεως πολίτη τρίτης χώρας κατά απόρ−
ριψης αιτήματός του για ανανέωση άδειας εργασίας 
ή διαμονής, καθώς και κατά της ανακλήσεως τούτων, μπορούν να ανανεωθούν, ύστερα από αίτηση του ενδι−
αφερόμενου για έναν από τους λόγους του παρόντος Κώδικα. Η αίτηση αυτή υποβάλλεται εντός μηνός από 
την επίδοση της σχετικής άδειας διαμονής, σύμφωνα με 
τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα, θεωρουμένου του 
χρόνου που έχει διανυθεί από τη λήξη ισχύος αυτών 
μέχρι την υποβολή της ανωτέρω αίτησης ανανέωσής 
τους, ως χρόνου νόμιμης διαμονής στη χώρα.
8. Κατά την εκδίκαση σε πρώτο βαθμό των ακυρω−
τικών διαφορών, οι οποίες γεννώνται κατ’ εφαρμογή 
της νομοθεσίας περί αλλοδαπών εν γένει, η Διοίκη−
ση εκπροσωπείται από ειδικά εξουσιοδοτημένο για το 
σκοπό αυτόν υπάλληλό της. Σε όσες υποθέσεις προ−
βάλλονται λόγοι που αφορούν ζητήματα αντίθεσης κει−
μένων διατάξεων προς το Σύνταγμα ή όταν πρόκειται 
για υποθέσεις με ιδιάζουσα σοβαρότητα ή με ευρύτερο 
ενδιαφέρον, η Διοίκηση, ύστερα από προηγούμενο έγ−
γραφο αίτημά της, μπορεί να εκπροσωπείται από μέλος 
του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Κατά των εκδι−δομένων αποφάσεων ένδικο μέσο ασκείται από μέλος 
του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, μόνο μετά από έγγραφο αίτημα της Διοίκησης.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄
ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ, ΔΗΜΟΣΙΩΝ 
ΛΕΙΤΟΥΡΓΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΩΝ 
Άρθρο 26
Υποχρεώσεις υπηρεσιών και υπαλλήλων − Κυρώσεις
1. Οι δημόσιες υπηρεσίες, τα νομικά πρόσωπα δη−
μοσίου δικαίου, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, 
οι οργανισμοί και επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και οι 
οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης υποχρεούνται να μην 
παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε πολίτες τρίτης χώ−
ρας, οι οποίοι δεν έχουν διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό 
έγγραφο που αναγνωρίζεται από διεθνείς συμβάσεις 
και θεώρηση εισόδου ή άδεια διαμονής και γενικά δεν 
αποδεικνύουν ότι έχουν εισέλθει και διαμένουν νόμιμα 
στην Ελλάδα. 
Σε πολίτες τρίτων χωρών που είναι αντικειμενικά στε−
ρούμενοι διαβατηρίου αναγνωρίζεται δικαίωμα συναλ−
λαγής με τις αναφερόμενες στο προηγούμενο εδάφιο 
υπηρεσίες με μόνη την επίδειξη της άδειας διαμονής 
τους.
2. Από τις ρυθμίσεις της προηγούμενης παραγράφου 
εξαιρούνται:
α) τα νοσοκομεία, θεραπευτήρια και κλινικές όταν 
πρόκειται για πολίτες τρίτων χωρών που εισάγονται 
εκτάκτως για νοσηλεία, τοκετό και για ανήλικα παιδιά, 
καθώς και οι δομές κοινωνικής μέριμνας που λειτουρ−
γούν στο πλαίσιο των Ο.Τ.Α.,
β) η θεώρηση του γνήσιου της υπογραφής κρατού−
μενων αλλοδαπών για εξουσιοδότηση σε δικηγόρους, 
προκειμένου να εκπροσωπηθούν ενώπιον δικαστικών 
αρχών και υπό την προϋπόθεση ότι αποδεικνύονται, 
εξ οιουδήποτε δημόσιου εγγράφου, τα στοιχεία της 
ταυτότητας τους,
γ) καταγγελίες ή προσφυγή σε αρμόδια δικαστήρια ή 
διοικητικές αρχές, παράνομα απασχολούμενων πολιτών 
τρίτων χωρών, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις 
των άρθρων 83 και 86 του ν. 4052/2012,
δ) η συναλλαγή των πολιτών τρίτων χωρών που τε−
λούν υπό καθεστώς οικειοθελούς αναχώρησης μόνο για 
τη διευθέτηση εκκρεμών υποχρεώσεων που σχετίζονται 
με την αναχώρησή τους από τη χώρα,
ε) η συναλλαγή των πολιτών τρίτων χωρών που τε−
λούν υπό καθεστώς παράτασης της οικειοθελούς ανα−
χώρησής τους από τη χώρα,
στ) η υποβολή αιτήσεων για χορήγηση αδειών διαμο−
νής στις αρμόδιες υπηρεσίες του άρθρου 19, 
στ) η χορήγηση αντιγράφου απόρριψης ή ανάκλησης 
άδειας διαμονής σύμφωνα με την παράγραφο 5 του 
άρθρου 10,
ζ) η άσκηση αίτησης θεραπείας σύμφωνα με την πα−
ράγραφο 2 του άρθρου 25.
3. Οι διευθυντές φυλακών και κρατητηρίων υποχρεού−
νται να παραλαμβάνουν και να φυλάσσουν διαβατήρια 
ή άλλα έγγραφα που αποδεικνύουν τη νομιμότητα της 
διαμονής, καθώς και την ταυτότητα των κρατούμενων πολιτών τρίτων χωρών. Τα έγγραφα αυτά επιστρέφο−
νται κατά την απόλυση του πολίτη τρίτης χώρας. Αν ο 
πολίτης τρίτης χώρας δεν έχει τα ανωτέρω έγγραφα, 
οι ως άνω υπάλληλοι οφείλουν να το γνωστοποιήσουν 
1324 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
αμέσως στην πλησιέστερη αστυνομική αρχή ή στην 
πλησιέστερη υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης.
4. Οι υπάλληλοι των παραπάνω υπηρεσιών και φορέων 
που παραβαίνουν τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 
2 του άρθρου αυτού διώκονται πειθαρχικά και τιμωρού−
νται, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ποινικού Κώδικα, για 
παράβαση καθήκοντος.
Άρθρο 27
Υποχρεώσεις συμβολαιογράφων
1. Κατά την κατάρτιση συμβολαιογραφικών πράξε−
ων, στις οποίες συμβαλλόμενοι ή συμμετέχοντες καθ’ 
οιονδήποτε τρόπο είναι πολίτες τρίτων χωρών, που 
παρίστανται αυτοπροσώπως ή δηλώνουν κατοικία ή 
διαμονή στην ημεδαπή, οι συμβολαιογράφοι υποχρεού−
νται να διαπιστώνουν ότι αυτοί έχουν θεώρηση εισόδου 
ή άδεια διαμονής ή βεβαίωση της παραγράφου 7 του άρθρου 8 και της παραγράφου 6 του άρθρου 9 και να προβούν σε σχετική μνεία στην πράξη τους.
2. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις της σύνταξης πληρεξου−
σίων σε δικηγόρους προκειμένου να εκπροσωπήσουν 
πολίτες τρίτων χωρών ενώπιον δικαστικών και διοικη−τικών αρχών, καθώς και της σύνταξης συμβολαιογρα−φικών πράξεων που αφορούν την αναγνώριση τέκνου εκτός γάμου που δεν έχει συμπληρώσει το τρίτο έτος της ηλικίας του όταν ο ένας των γονέων είναι Έλληνας 
ή πολίτης άλλου κράτους − μέλους της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης ή πολίτης τρίτης χώρας που διαμένει νομίμως 
στην Ελλάδα. 
Άρθρο 28
Υποχρεώσεις εργοδοτών και εργαζόμενων πολιτών 
τρίτων χωρών − Κυρώσεις
1. Δεν επιτρέπεται η πρόσληψη και η απασχόληση 
πολιτών τρίτων χωρών που δεν πληρούν ή δεν πληρούν 
πλέον τις προϋποθέσεις νόμιμης διαμονής στην Ελλάδα.
2. Δεν επιτρέπεται η πρόσληψη και η απασχόληση 
πολιτών τρίτων χωρών που η άδεια διαμονής ή η θε−
ώρηση εισόδου (visa) που κατέχουν δεν τους δίνουν 
το δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά εργασίας ή είναι 
κάτοχοι βεβαίωσης κατάθεσης δικαιολογητικών για 
άδεια διαμονής, η οποία δεν παρέχει πρόσβαση στην αγορά εργασίας. 
Αν η κατάρτιση της σύμβασης εργασίας, παροχής 
υπηρεσιών ή έργου αποτελεί προϋπόθεση για τη χορή−γηση της άδειας διαμονής, η ισχύς της σύμβασης τελεί 
υπό την αναβλητική αίρεση της χορήγησης αντίστοιχης 
άδειας. 
3. Στους εργοδότες που παραβιάζουν τις διατάξεις 
της παραγράφου 1, πέραν των άλλων κυρώσεων που 
προβλέπονται από τη νομοθεσία, θα επιβάλλονται οι 
κυρώσεις που προβλέπονται από τις διατάξεις του ν. 
4052/ 2012, όπως ισχύει. 
4. Στους εργοδότες που παραβιάζουν τις διατάξεις της 
παραγράφου 2 του άρθρου, πέραν των άλλων κυρώσεων 
που προβλέπονται από τη νομοθεσία, θα επιβάλλεται πρόστιμο 1.500 ευρώ για κάθε νόμιμα διαμένοντα αλλά 
παράνομα απασχολούμενο αλλοδαπό. Εάν οι συγκεκρι−
μένες παραβάσεις διαπιστώνονται από τις υπηρεσίες 
ελέγχου των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων ή κοινοποι−ούνται σε αυτές από άλλους ελεγκτικούς μηχανισμούς (Ελληνική Αστυνομία), τότε το χρηματικό πρόστιμο θα επιβάλλεται με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Εάν αυτές διαπιστώνονται 
από τους Επιθεωρητές Εργασίας, το πρόστιμο θα επι−
βάλλεται με αιτιολογημένη πράξη του αρμόδιου Προ−
ϊσταμένου της Διεύθυνσης Κοινωνικής Επιθεώρησης 
Εργασίας ή του Κέντρου Πρόληψης Επαγγελματικού 
Κινδύνου ή του ελέγξαντος Ειδικού Επιθεωρητή Εργα−
σίας με βάση τις διατάξεις που διέπουν τη λειτουργία 
του Σώματος.
5. Όταν η παραβίαση των διατάξεων του παρόντος 
άρθρου γίνεται με σκοπό την προαγωγή πολιτών τρίτων 
χωρών σε πορνεία, εκτός των άλλων κυρώσεων που 
προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία, ο εργοδό−της τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και 
χρηματική ποινή τουλάχιστον έξι χιλιάδων (6.000) ευρώ. 
Σε περίπτωση που το θύμα είναι ανήλικο, τιμωρείται με 
κάθειρξη μέχρι δέκα ετών και με χρηματική ποινή δέκα χιλιάδων (10.000) έως πενήντα χιλιάδων (50.000) ευρώ. 
Με κάθειρξη και χρηματική ποινή πενήντα χιλιάδων 
(50.000) έως εκατό χιλιάδων (100.000) ευρώ τιμωρεί−
ται ο υπαίτιος αν το έγκλημα τελέσθηκε: α. εναντίον 
προσώπου νεότερου των δεκαπέντε ετών, β. με απατη−λά μέσα, γ. από τον ανιόντα συγγενή εξ αίματος ή εξ αγχιστείας ή από θετό γονέα, σύζυγο, επίτροπο ή από άλλον στον οποίο έχουν εμπιστευθεί τον ανήλικο για 
ανατροφή, διδασκαλία, επίβλεψη ή φύλαξη, έστω και 
προσωρινή, δ. από υπάλληλο ο οποίος, κατά την άσκηση 
της υπηρεσίας του ή επωφελούμενος από την ιδιότητά 
του αυτή, διαπράττει ή συμμετέχει με οποιονδήποτε 
τρόπο στην πράξη. Τα παραπάνω αδικήματα θεωρούνται 
σε κάθε περίπτωση αυτόφωρα. Η έκδοση αμετάκλητης καταδικαστικής απόφασης γνωστοποιείται με μέριμνα της αρμόδιας εισαγγελίας στον Γενικό Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης μέσα σε ένα μήνα από την 
έκδοσή της. Ο τελευταίος υποχρεούται, μέσα σε ένα 
μήνα από τη γνωστοποίηση της απόφασης, να αφαι−
ρέσει την άδεια λειτουργίας του καταστήματος ή της επιχείρησης όπου τελέσθηκε το αδίκημα, για χρονικό 
διάστημα τουλάχιστον δώδεκα μηνών, μπορεί δε, συνε−
κτιμώντας και τις εν γένει περιστάσεις, να προβεί στην οριστική αφαίρεση της άδειας λειτουργίας.
6. Για την απασχόληση πολιτών τρίτων χωρών από 
φυσικά ή νομικά πρόσωπα που συμβάλλονται με το 
Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, όπως ισχύει, απαιτείται και έγκριση της στρατιωτικής αρχής.
7. Για την απασχόληση πολιτών τρίτων χωρών από 
φυσικά ή νομικά πρόσωπα που συμβάλλονται ή επο−
πτεύονται από το Υπουργείο Εξωτερικών, όπως ισχύει, 
απαιτείται και έγκριση της αρμόδιας διεύθυνσης του 
Υπουργείου Εξωτερικών.
Άρθρο 29
Υποχρεώσεις ιδιωτών και υπαλλήλων − Κυρώσεις
1. Απαγορεύεται η εκμίσθωση ακινήτων σε πολίτη τρί−
της χώρας που δεν έχει διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό 
έγγραφο που αναγνωρίζεται από διεθνείς συμβάσεις και 
ισχυρή θεώρηση εισόδου ή άδεια διαμονής. 
2. Οι διευθυντές ξενοδοχείων και παραθεριστικών κέ−
ντρων οφείλουν να ενημερώνουν την αστυνομική υπη−
ρεσία για την άφιξη και την αναχώρηση πολιτών τρίτων 
χωρών που φιλοξενούν.
3. Στα πρόσωπα που παραβιάζουν τις διατάξεις των 
παραγράφων 1 και 2, πέραν άλλων κυρώσεων που προ−
βλέπονται από τη νομοθεσία, επιβάλλεται, με απόφαση 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1325
του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης, 
χρηματικό πρόστιμο χιλίων πεντακοσίων (1.500) ευρώ 
έως τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.
4. Τα πρόστιμα της προηγούμενης παραγράφου επι−
βάλλονται επίσης στα πρόσωπα που υποβάλλουν ανα−κριβείς δηλώσεις ή βεβαιώσεις που προβλέπονται στο 
νόμο αυτόν και στις κατ’ εξουσιοδότηση εκδιδόμενες 
κανονιστικές πράξεις, καθώς και στους πολίτες τρίτων 
χωρών οι οποίοι κατέχουν άδεια διαμονής, παρέχουν 
όμως εξαρτημένη εργασία ή υπηρεσίες ή έργο ή ασκούν 
ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα, χωρίς την απαι−
τούμενη, κατ’ αντιστοιχία, άδεια διαμονής ή έγκριση 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας.
5. Όποιος διευκολύνει την είσοδο στο ελληνικό έδα−
φος ή την έξοδο από αυτό πολίτη τρίτης χώρας, χωρίς να υποβληθεί στον έλεγχο που προβλέπεται στο άρ−θρο 5, τιμωρείται με κάθειρξη μέχρι δέκα (10) ετών και χρηματική ποινή τουλάχιστον είκοσι χιλιάδων (20.000) ευρώ. Αν ο ανωτέρω ενήργησε εκ κερδοσκοπίας ή κατ’ 
επάγγελμα ή κατά συνήθεια ή το έγκλημα τελείται από 
δύο (2) ή περισσότερους από κοινού, επιβάλλεται κά−
θειρξη τουλάχιστον δέκα (10) ετών και χρηματική ποινή 
τουλάχιστον πενήντα χιλιάδων (50.000) ευρώ.
6. Όποιος διευκολύνει την παράνομη διαμονή πολίτη 
τρίτης χώρας ή δυσχεραίνει τις έρευνες των αστυνο−μικών αρχών για εντοπισμό, σύλληψη και απέλασή του, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους και 
με χρηματική ποινή τουλάχιστον πέντε χιλιάδων (5.000) 
ευρώ. Αν ο ανωτέρω ενήργησε εκ κερδοσκοπίας, επιβάλ−
λεται φυλάκιση τουλάχιστον δύο (2) ετών και χρηματική 
ποινή τουλάχιστον δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ.
7. Όποιος παράνομα κατέχει ή χρησιμοποιεί γνήσιο 
διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό έγγραφο άλλου προσώ−
που, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών 
και με χρηματική ποινή τουλάχιστον τριών χιλιάδων 
(3.000) ευρώ.
Με την ίδια ποινή τιμωρείται και όποιος παρακρατεί 
διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό έγγραφο άλλου προ−
σώπου ή αρνείται να παραδώσει τούτο στην αρμόδια υπηρεσία. Με την ίδια, επίσης, ποινή τιμωρείται όποιος κατέχει ή χρησιμοποιεί πλαστό διαβατήριο ή άλλο τα−ξιδιωτικό έγγραφο.
8. Ο υπεύθυνος γραφείου ταξιδίων ή μετανάστευσης ή 
οποιοσδήποτε άλλος υποβάλλει για λογαριασμό τρίτου 
στην αρμόδια αρχή δικαιολογητικά εκδόσεως ταξιδιω−τικού εγγράφου, με στοιχεία που δεν ανταποκρίνονται 
στην ταυτότητα του προσώπου αυτού, τιμωρείται με 
φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους και με χρηματι−κή ποινή τουλάχιστον δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ. Με την ίδια ποινή τιμωρείται και εκείνος, για λογαριασμό του οποίου υποβάλλονται τα δικαιολογητικά. Με από−φαση του οικείου Περιφερειάρχη επιβάλλεται και τρί−μηνη αφαίρεση της άδειας λειτουργίας του γραφείου και, σε περίπτωση υποτροπής, οριστική αφαίρεση της άδειας αυτής.
Άρθρο 30
Υποχρεώσεις μεταφορέων − Κυρώσεις
1. Πλοίαρχοι ή κυβερνήτες πλοίου, πλωτού μέσου ή 
αεροπλάνου και οδηγοί κάθε είδους μεταφορικού μέ−σου που μεταφέρουν από το εξωτερικό στην Ελλάδα 
πολίτες τρίτων χωρών, που δεν έχουν δικαίωμα εισόδου 
στο ελληνικό έδαφος ή στους οποίους έχει απαγορευθεί η είσοδος για οποιαδήποτε αιτία, καθώς και αυτοί που 
τους παραλαμβάνουν από τα σημεία εισόδου, τα εξωτε−
ρικά ή εσωτερικά σύνορα, για να τους προωθήσουν στο 
εσωτερικό της χώρας ή στο έδαφος κράτους – μέλους 
της Ε.Ε. ή τρίτης χώρας ή διευκολύνουν τη μεταφορά τους ή εξασφαλίζουν σε αυτούς κατάλυμα για απόκρυ−ψη, τιμωρούνται:
α. με κάθειρξη μέχρι δέκα (10) ετών και χρηματική ποι−
νή δέκα χιλιάδων (10.000) έως τριάντα χιλιάδων (30.000) 
ευρώ για κάθε μεταφερόμενο πρόσωπο,
β. με κάθειρξη τουλάχιστον δέκα (10) ετών και χρημα−
τική ποινή τριάντα χιλιάδων (30.000) έως εξήντα χιλιά−
δων (60.000) ευρώ για κάθε μεταφερόμενο πρόσωπο, 
αν ο υπαίτιος ενεργεί εκ κερδοσκοπίας, κατ’ επάγγελμα 
ή κατά συνήθεια ή είναι υπότροπος ή έχει την ιδιότητα 
του δημοσίου υπαλλήλου ή τουριστικού ή ναυτιλιακού ή 
ταξιδιωτικού πράκτορα ή αν δύο ή περισσότεροι ενερ−
γούν από κοινού,
γ. με κάθειρξη τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ετών και 
χρηματική ποινή τουλάχιστον διακοσίων χιλιάδων 
(200.000) ευρώ για κάθε μεταφερόμενο πρόσωπο, αν 
από την πράξη μπορεί να προκύψει κίνδυνος για άν−
θρωπο,
δ. με ισόβια κάθειρξη και χρηματική ποινή τουλάχι−
στον επτακοσίων χιλιάδων (700.000) ευρώ για κάθε με−
ταφερόμενο πρόσωπο, αν στην περίπτωση γ΄ επήλθε 
θάνατος. 
2. Πλοίαρχοι ή κυβερνήτες πλοίου, πλωτού μέσου ή 
αεροπλάνου και οδηγοί κάθε είδους μεταφορικού μέσου 
υποχρεούνται να μη δέχονται για μεταφορά πρόσωπα, 
τα οποία δεν είναι εφοδιασμένα με τα απαιτούμενα 
ταξιδιωτικά έγγραφα ή δεν έχουν υποστεί τον κανονικό 
αστυνομικό έλεγχο. Οι παραβάτες τιμωρούνται σύμφωνα 
με τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού. 
Η ανωτέρω αξιόποινη πράξη θεωρείται τετελεσμένη, 
προκειμένου μεν για θαλάσσια και εναέρια μεταφορικά 
μέσα, εφόσον το πρόσωπο που επιβιβάσθηκε λαθραίως 
βρίσκεται μέσα σε αυτά κατά την έναρξη του ελέγχου 
από τα αρμόδια κρατικά όργανα προ του απόπλου ή 
της απογείωσης ή μετά τον απόπλου του πλοίου ή την 
απογείωση του αεροπλάνου, προκειμένου δε για άλλα μεταφορικά μέσα, εφόσον το πρόσωπο που αναχωρεί 
λαθραίως βρίσκεται μέσα σε αυτά κατά τον τελευταίο 
έλεγχο εξόδου ή πλησίον των συνόρων. Οι κυρώσεις 
της παραγράφου 3 του παρόντος εφαρμόζονται και 
στα πρόσωπα που αναφέρονται στην παράγραφο αυτή.
3. Αεροπορικές ή ναυτιλιακές εταιρείες, καθώς και 
κάθε άλλο φυσικό ή νομικό πρόσωπο που εκτελεί 
οποιασδήποτε μορφής δημόσια μεταφορά προσώπων 
υποχρεούνται να μη δέχονται για μεταφορά και να λαμ−
βάνουν κάθε μέτρο που να αποκλείει τη μεταφορά από 
το εξωτερικό στην Ελλάδα πολιτών τρίτων χωρών που: 
α) δεν είναι εφοδιασμένοι με τα απαραίτητα εν ισχύ 
διαβατήρια ή άλλα ταξιδιωτικά έγγραφα και θεώρηση 
εισόδου όπου απαιτείται ή β) κατέχουν διαβατήρια ή 
άλλα ταξιδιωτικά έγγραφα με ενδείξεις πλαστογρά−
φησης ή παραποίησης. Στις αεροπορικές εταιρίες που παραβαίνουν τις παραπάνω υποχρεώσεις επιβάλλεται 
χρηματικό πρόστιμο από πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ 
έως τριάντα χιλιάδες (30.000) ευρώ για κάθε μεταφε−
ρόμενο πρόσωπο με απόφαση αερολιμενάρχη. Στις 
ναυτιλιακές εταιρίες, καθώς και σε κάθε άλλο φυσικό 
ή νομικό πρόσωπο, το ίδιο πρόστιμο επιβάλλεται με 
1326 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης. Σε περίπτωση υποτροπής εντός του ίδιου 
ημερολογιακού έτους, τα ανωτέρω πρόστιμα μπορεί 
να προσαυξάνονται στο διπλάσιο και πάντως όχι πέ−
ραν του ποσού των τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ, 
με απόφαση του κατά περίπτωση αρμόδιου οργάνου. 
Πρόστιμο δεν επιβάλλεται στις εταιρείες, οι οποίες 
μπορούν να αποδείξουν τεκμηριωμένα ότι έχουν λάβει 
επαρκή προληπτικά μέτρα για να διασφαλίσουν ότι οι 
επιβαίνοντες πολίτες τρίτων χωρών δεν εμπίπτουν στις 
προαναφερθείσες περιπτώσεις α΄ και β΄ της παρούσας παραγράφου.
4. Τα πρόσωπα που αναφέρονται στις παραγράφους 1, 
2 και 3, καθώς και ταξιδιωτικά γραφεία και οι ιδιοκτήτες 
των μεταφορικών μέσων ευθύνονται εις ολόκληρον για τις δαπάνες διαβίωσης και τα έξοδα επαναπροώθησης 
των ανωτέρω προσώπων στο εξωτερικό. Την ίδια ευ−
θύνη έχουν και όσοι εγγυήθηκαν τον επαναπατρισμό 
πολίτη τρίτης χώρας, αν παραβιάσθηκαν όροι εισόδου 
ή διαμονής του στη χώρα. Η διαδικασία βεβαίωσης και 
καταβολής του ανωτέρω προστίμου ενεργείται σύμφω−
να με τις διατάξεις του Κώδικα Εισπράξεως Δημοσίων Εσόδων.
5. Τα πρόσωπα που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο 
της παραγράφου 1 ή οι ιδιοκτήτες των μεταφορικών 
μέσων ή οι αντιπρόσωποι αυτών στην Ελλάδα υπο−
χρεούνται αμέσως μετά την άφιξη του μεταφορικού 
μέσου να παραδίδουν στις υπηρεσίες του αστυνομι−
κού ελέγχου διαβατηρίων δελτία άφιξης ή καταστάσεις 
των επιβατών που είναι πολίτες τρίτων χωρών, τους 
οποίους μεταφέρουν και προορίζουν για την Ελλάδα 
και αντίστροφα. Την ίδια υποχρέωση έχουν κατά την 
άφιξη αεροπλάνων μη τακτικών πτήσεων από τρίτες 
χώρες. Με απόφαση του Υπουργού Δημόσιας Τάξης και 
Προστασίας του Πολίτη καθορίζονται τα στοιχεία των 
ανωτέρω δελτίων ή καταστάσεων.
6. Οι ανωτέρω κυρώσεις δεν επιβάλλονται στις πε−
ριπτώσεις διάσωσης ανθρώπων στη θάλασσα, καθώς 
και της μεταφοράς ανθρώπων που χρήζουν διεθνούς 
προστασίας, κατά τις επιταγές του διεθνούς δικαίου. 
7. Οι διατάξεις του άρθρου 253Α του Κ.Π.Δ. εφαρμό−
ζονται και για τις αξιόποινες πράξεις που προβλέπονται 
από τις διατάξεις του άρθρου 29 και του παρόντος 
άρθρου, ανεξάρτητα αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις 
των άρθρων 187 και 187Α του Π.Κ..
8. Η προθεσμία για την άσκηση της έφεσης και η 
άσκησή της κατά της καταδικαστικής απόφασης για 
παραβάσεις του παρόντος άρθρου, καθώς και των πα−
ραγράφων 5, 6 και 8 του προηγούμενου άρθρου, δεν 
αναστέλλουν την εκτέλεση της απόφασης.
9. Για την εκδίκαση των κακουργημάτων που προ−
βλέπονται στο παρόν άρθρο, καθώς και στο άρθρο 29, 
αρμόδιο είναι το Τριμελές Εφετείο και εφαρμόζεται η δι−
αδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 20 του ν. 663/1977 
(Α΄ 215), όπως ισχύει.
10. Περιουσία που αποτελεί προϊόν της εγκληματικής 
δραστηριότητας του παρόντος άρθρου, καθώς και των 
παραγράφων 5, 6 και 8 του άρθρου 29 ή που αποκτήθηκε 
με οποιονδήποτε τρόπο από προϊόν τέτοιας εγκλημα−
τικής δραστηριότητας ή περιουσία που χρησιμοποιή−
θηκε, εν όλω ή εν μέρει, για την ως άνω εγκληματική δραστηριότητα κατάσχεται και, εφόσον δεν συντρέχει 
περίπτωση αποδόσεώς της στον ιδιοκτήτη, κατά τα άρθρα 310 παράγραφος 2 και 373 του Κ.Π.Δ., δημεύ−
εται υποχρεωτικά με την καταδικαστική απόφαση. Η 
δήμευση επιβάλλεται ακόμη και αν η περιουσία ανήκει 
σε τρίτο, εφόσον αυτός τελούσε εν γνώσει της εγκλη−
ματικής δραστηριότητας κατά το χρόνο κτήσεως της 
περιουσίας. Σε περίπτωση που η περιουσία ή το προϊόν 
κατά το προηγούμενο εδάφιο υπερβαίνει τις τέσσερις 
χιλιάδες (4.000) ευρώ και δεν είναι δυνατόν να κατα−
σχεθεί, κατάσχονται και δημεύονται υπό τους όρους 
του προηγουμένου εδαφίου περιουσιακά στοιχεία ίσης αξίας προς εκείνη της προαναφερθείσας περιουσίας ή 
του προϊόντος.
11. Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου και των πα−
ραγράφων 5, 6 και 8 του άρθρου 29 εφαρμόζονται και 
όταν οι προβλεπόμενες σε αυτά αξιόποινες πράξεις 
τελέσθηκαν στην αλλοδαπή από ημεδαπό ή αλλοδαπό 
ακόμη και αν αυτές δεν είναι αξιόποινες κατά τους 
νόμους της χώρας στην οποία τελέσθηκαν. 
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΑΔΕΙΕΣ ΔΙΑΜΟΝΗΣ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΣΤΟ ΠΛΑΙ−
ΣΙΟ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 
ΚΑΙ ΛΟΙΠΕΣ ΕΦΑΡΜΟΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
ΤΜΗΜΑ A΄
ΕΙΣΔΟΧΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ 
ΤΙΣ ΣΠΟΥΔΕΣ, ΤΗΝ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 
ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ
2004/114 ΕΚ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ A΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 31
Πεδίο εφαρμογής
1. Οι ρυθμίσεις των άρθρων 31 έως 44 εφαρμόζονται 
στους πολίτες τρίτων χωρών που εισέρχονται στην 
Ελλάδα με σκοπό να διαμείνουν για σπουδές ή εθελο−
ντική υπηρεσία. 
2. Οι ρυθμίσεις των άρθρων 31 έως 44 δεν εφαρμό−
ζονται: 
α. στους πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στην 
Ελλάδα ως αιτούντες διεθνούς προστασίας, ή στο πλαί−
σιο επικουρικών μορφών προστασίας ή συστημάτων 
προσωρινής προστασίας, σύμφωνα με τις διεθνείς υπο−
χρεώσεις ή την εθνική νομοθεσία ή ζητούν να διαμείνουν 
για τους λόγους αυτούς και αναμένουν την έκδοση 
απόφασης σχετικά με το καθεστώς τους,
β. στους πολίτες τρίτων χωρών η επιστροφή ή η απέ−
λαση των οποίων έχει ανασταλεί, 
γ. στους πολίτες τρίτων χωρών που είναι μέλη οι−
κογενειών πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχουν 
ασκήσει το δικαίωμά τους για ελεύθερη κυκλοφορία 
εντός της Ε.Ε., σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία,
δ. στους πολίτες τρίτων χωρών που έχουν αποκτή−
σει το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος σε άλλο 
κράτος − μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αιτούνται την είσοδο και διαμονή τους στην Ελλάδα σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 98, σχετικά με το καθεστώς 
πολιτών τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν δι−
αμένοντες,
ε. στους πολίτες τρίτων χωρών που έχουν λάβει άδεια 
διαμονής για εργασία ή ανεξάρτητη οικονομική δραστη−
ριότητα σύμφωνα με τις διατάξεις του.
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1327
3. Το παρόν ισχύει υπό την επιφύλαξη ευνοϊκότερων 
διατάξεων που προκύπτουν:
α. από διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες που συνάπτο−
νται μεταξύ της Ε.Ε. ή της Ε.Ε. και των κρατών − μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αφ’ ενός και ενός ή περισσο−τέρων τρίτων χωρών αφ’ ετέρου,
β. από διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες που συνά−
πτονται μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας ή περισσό−
τερων κρατών − μελών και ενός ή περισσότερων τρίτων 
χωρών.
Άρθρο 32
Γενικές προϋποθέσεις δικαιώματος διαμονής με 
σκοπό τις σπουδές ή την εθελοντική υπηρεσία
1. Η είσοδος και διαμονή πολίτη τρίτης χώρας σύμ−
φωνα με τις διατάξεις των άρθρων 31 έως 42 υπόκει−ται σε έλεγχο δικαιολογητικών που αποδεικνύουν ότι πληρούνται σωρευτικά οι προϋποθέσεις της επόμενης παραγράφου του παρόντος άρθρου και οι αντίστοιχες προϋποθέσεις των επόμενων άρθρων.
2. Επιτρέπεται η είσοδος και διαμονή πολιτών τρίτων 
χωρών στην Ελλάδα με σκοπό τις σπουδές ή την εθελο−
ντική υπηρεσία, εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι εξής γενικές προϋποθέσεις:
α. είναι κάτοχοι διαβατηρίου ή άλλου ταξιδιωτικού 
εγγράφου αναγνωρισμένου από την Ελλάδα, η ισχύς 
του οποίου διαρκεί τρεις τουλάχιστον μήνες μετά τη λήξη της θεώρησης εισόδου και έχουν λάβει θεώρηση εισόδου για το σκοπό των σπουδών ή της εθελοντικής 
υπηρεσίας,
β. προσκομίζουν συναίνεση των γονέων ή του ασκού−
ντος τη γονική μέριμνα για την προβλεπόμενη διαμονή 
σε περίπτωση που είναι κάτω των 18 ετών,
γ. διαθέτουν πλήρη ασφάλιση ασθενείας ως προς το 
σύνολο των παροχών που καλύπτονται αντίστοιχα για τους ημεδαπούς, 
δ. δεν αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια τάξη και 
ασφάλεια και τη δημόσια υγεία,
ε. έχουν καταβάλλει παράβολο σύμφωνα με τις διατά−
ξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 132 του παρόντος 
νόμου.
3. Ως προς τους πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι συμ−
μετέχουν σε ευρωπαϊκά προγράμματα για την ενίσχυση 
της κινητικότητας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση ή εντός 
αυτής και οι οποίοι, στο πλαίσιο των προγραμμάτων 
αυτών, επιθυμούν την είσοδο και διαμονή τους στην Ελ−
ληνική Επικράτεια, η διαδικασία εισδοχής διευκολύνεται 
προκειμένου για την έγκαιρη έκδοση των απαιτούμενων 
θεωρήσεων εισόδου και των αδειών διαμονής.
4. Οι σπουδαστές που καλύπτονται αυτομάτως από 
ασφάλιση ασθενείας για όλους τους κίνδυνους για τους 
οποίους καλύπτονται κανονικά και οι ημεδαποί λόγω 
της εγγραφής τους σε εκπαιδευτικό ίδρυμα, θεωρού−
νται ότι πληρούν την προϋπόθεση του στοιχείου γ΄ της 
παραγράφου 2 του παρόντος άρθρου.
5. Υπό την επιφύλαξη ειδικότερων διατάξεων του 
παρόντος, αρμόδια υπηρεσία για την εξέταση των αι−
τήσεων χορήγησης αδειών διαμονής του παρόντος εί−
ναι η αρμόδια υπηρεσία της οικείας Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης. Η αίτηση υποβάλλεται στις υπηρεσίες που ορίζονται από τις διατάξεις του άρθρου 8. Άρθρο 33
Χορήγηση άδειας διαμονής για λόγους σπουδών
1. Ο πολίτης τρίτης χώρας, που έχει λάβει εθνική θε−
ώρηση εισόδου για σπουδές στην Ελλάδα, υποβάλλει 
αίτηση στην, κατά την παράγραφο 5 του προηγούμενου 
άρθρου, αρμόδια υπηρεσία, εφόσον, εκτός από τις γενι−
κές προϋποθέσεις του άρθρου 6, συντρέχουν σωρευτικά 
και οι εξής προϋποθέσεις:
α. έχει γίνει δεκτός σε ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυ−
μα στην Ελληνική Επικράτεια για να παρακολουθήσει 
πρόγραμμα σπουδών,
β. διαθέτει επαρκείς πόρους για την κάλυψη των εξό−
δων διαβίωσής του κατά τη διάρκεια της διαμονής, 
γ. έχει καταβάλλει τέλη εγγραφής στο οικείο εκπαι−
δευτικό ίδρυμα, όπου απαιτούνται.
2. Στα προγράμματα σπουδών περιλαμβάνεται και η 
φοίτηση σε Κέντρα Διδασκαλίας της Ελληνικής Γλώσ−σας και Πολιτισμού που πραγματοποιούνται από Ανώ−τατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα. 
3. Όταν το πρόγραμμα σπουδών που πρόκειται να πα−
ρακολουθήσει ο πολίτης τρίτης χώρας απαιτεί επάρκεια 
γνώσης της ελληνικής γλώσσας ως προϋπόθεση για την 
εγγραφή του, το οικείο εκπαιδευτικό ίδρυμα προβαίνει στους απαραίτητους ελέγχους και χορηγεί αντίστοιχη βεβαίωση, η οποία προσκομίζεται στην αρμόδια ελλη−
νική προξενική αρχή. 
4. Η αίτηση της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου 
συνοδεύεται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
5. Κατά την εξέταση της αίτησης για τη χορήγηση 
της άδειας διαμονής και για την έκδοση της σχετικής 
απόφασης εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 8. 
Άρθρο 34
Διάρκεια και ανανέωση της άδειας διαμονής για
λόγους σπουδών
1. Η άδεια διαμονής για σπουδές έχει διάρκεια ισχύ−
ος ένα έτος και μπορεί να ανανεώνεται για ισόχρονο 
διάστημα, εφόσον συνεχίζουν να πληρούνται οι προ−
ϋποθέσεις των άρθρων 32 και 33 του παρόντος. Αν η διάρκεια του προγράμματος σπουδών είναι κατώτερη 
του ενός έτους, η άδεια διαμονής ισχύει για τη διάρκεια 
του προγράμματος σπουδών.
2. α. Παρέχεται ευχέρεια στον πολίτη τρίτης χώρας να 
αιτηθεί για τη χορήγηση άδειας διαμονής για σπουδές με διάρκεια ισχύος ισόχρονη με την ανώτατη διάρκεια φοίτησης του συγκεκριμένου προγράμματος σπουδών. Στην περίπτωση αυτή, κατά την υποβολή της αίτησης 
ο σπουδαστής προσκομίζει συμπληρωματικά βεβαίωση 
του οικείου εκπαιδευτικού ιδρύματος για το συνολικό 
χρόνο σπουδών του προγράμματος που πρόκειται να 
παρακολουθήσει.
β. Για την έκδοση της ανωτέρω άδειας διαμονής, κα−
ταβάλλεται παράβολο ύψους εκατόν πενήντα (150) ευρώ 
για κάθε έτος για το οποίο χορηγείται η άδεια διαμονής 
για σπουδές. Για την καταβολή του παραβόλου αυτού ακολουθείται η διαδικασία του άρθρου 132.
γ. Ο σπουδαστής, που είναι κάτοχος άδειας διαμονής 
με διάρκεια ισχύος ισόχρονη με την ανώτατη διάρκεια 
του προγράμματος σπουδών, υποχρεούται να υποβάλει 
στην αρμόδια υπηρεσία της οικείας Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης, ανά διετία, βεβαίωση εγγραφής και συμ−
μετοχής στις εξετάσεις, από το οικείο εκπαιδευτικό 
ίδρυμα, καθώς και πιστοποιητικό αναλυτικής βαθμολο−
1328 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
γίας σπουδών για το ίδιο διάστημα, από το οποίο να 
προκύπτει η γενικότερη πρόοδός του ή λεπτομερής 
έκθεση προόδου από αρμόδιο όργανο, σε περίπτωση 
μεταπτυχιακών σπουδών ή εκπόνησης διδακτορικής 
διατριβής. Σε περίπτωση μη εκπλήρωσης της ανωτέ−
ρω υποχρέωσης, εντός δύο μηνών από την ημερομηνία 
παρέλευσης της διετίας από την έκδοση της άδειας 
διαμονής, αυτή ανακαλείται και ο σπουδαστής οφείλει 
να εγκαταλείψει αμέσως το ελληνικό έδαφος, χωρίς 
άλλες διατυπώσεις.
3. Για την ανανέωση των αδειών διαμονής των προη−
γούμενων παραγράφων, ο πολίτης τρίτης χώρας υπο−
χρεούται να υποβάλει αίτηση, πριν από τη λήξη τους, 
στην, κατά τις διατάξεις του άρθρου 9, αρμόδια υπη−
ρεσία υποβολής της αίτησης, η οποία συνοδεύεται από 
τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
4. Ο συνολικός χρόνος ανανέωσης της άδειας δια−
μονής δεν μπορεί να υπερβεί την περίοδο κανονικής 
φοίτησης που ισούται με τον ελάχιστο αριθμό των 
αναγκαίων για την απονομή του τίτλου σπουδών εξα−μήνων σύμφωνα με το ενδεικτικό πρόγραμμα σπουδών 
της σχολής, προσαυξημένο κατά τέσσερα εξάμηνα και 
κατά το ήμισυ για τους σπουδαστές μεταπτυχιακών 
σπουδών ή τους υποψήφιους διδάκτορες. Στο χρονικό 
αυτό διάστημα προστίθεται ένα επιπλέον έτος για την 
εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, εφόσον αυτό έχει 
ζητηθεί από το οικείο εκπαιδευτικό ίδρυμα.
Άρθρο 35
Κινητικότητα σπουδαστών
1. Με την επιφύλαξη των άρθρων 24 και 25 ο πολίτης 
τρίτης χώρας που έχει ήδη γίνει δεκτός για σπουδές 
σε άλλο κράτος − μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 
υποβάλλει αίτηση για να παρακολουθήσει μέρος του 
προγράμματος σπουδών που έχει ήδη αρχίσει ή να το 
συμπληρώσει με συναφές πρόγραμμα σπουδών στην 
Ελλάδα, γίνεται δεκτός εντός χρονικής περιόδου που δεν κωλύει τη συνέχιση των συγκεκριμένων σπουδών, 
ενώ ταυτόχρονα αφήνει στις αρμόδιες αρχές αρκετό 
χρόνο για να διεκπεραιώσουν την αίτηση, εφόσον:
α. Πληροί τις προϋποθέσεις που ορίζουν τα άρθρα 32 
και 33, πλην της προϋπόθεσης εθνικής θεώρησης εισό−
δου. Σε αυτές τις περιπτώσεις επιβάλλεται μόνο θεώρη−
ση εισόδου, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) 539/2001, 
του Συμβουλίου περί του καταλόγου τρίτων χωρών, 
οι υπήκοοι των οποίων υπόκεινται στην υποχρέωση 
θεώρησης για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων 
των κρατών − μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του καταλόγου των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων 
απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή, όπως ισχύει.
β. Υποβάλει βεβαίωση του κύκλου σπουδών που έχει 
διανύσει, από την οποία προκύπτει, επίσης, ο συναφής 
και συμπληρωματικός χαρακτήρας μεταξύ των δύο προ−
γραμμάτων σπουδών.
γ. Συμμετέχει σε κοινοτικό ή διμερές πρόγραμμα 
ανταλλαγής ή έχει γίνει δεκτός ως σπουδαστής σε άλλο 
κράτος − μέλος για τουλάχιστον δύο έτη.
2. Η άδεια διαμονής της παραγράφου 1 του παρόντος 
άρθρου χορηγείται και ανανεώνεται, εφόσον πληρού−
νται οι προϋποθέσεις και σύμφωνα με τη διαδικασία 
των άρθρων 32 και 33, αντίστοιχα. 3. Κατά την υποβολή της αίτησης για τη χορήγηση 
της άδειας διαμονής της παραγράφου 1, ο σπουδαστής 
υποβάλλει συμπληρωματικά τα εξής δικαιολογητικά:
α. Ακριβές αντίγραφο της άδειας διαμονής για σπου−
δές, της οποίας είναι κάτοχος στο άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
β. Βεβαίωση του εκπαιδευτικού ιδρύματος του άλλου 
κράτους − μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον κύ−
κλο σπουδών που έχει διανύσει ο σπουδαστής σε αυτό, 
καθώς και για το συμπληρωματικό ή συναφή χαρακτήρα 
του ανωτέρω κύκλου σπουδών με το πρόγραμμα που πρόκειται να παρακολουθήσει στην Ελλάδα.
γ. Βεβαίωση του φορέα υλοποίησης του αντίστοιχου 
προγράμματος για τη συμμετοχή του στο κοινοτικό ή 
διμερές πρόγραμμα ανταλλαγής ή βεβαίωση των αρμό−
διων αρχών κράτους−μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι έχει γίνει δεκτός σε αυτό ως σπουδαστής για διά−στημα τουλάχιστον δύο ετών. 
4. Η προϋπόθεση του στοιχείου γ΄ της παραγράφου 1 
του παρόντος άρθρου, δεν ισχύει στην περίπτωση που 
ο σπουδαστής, στο πλαίσιο του προγράμματος σπου−
δών του, υποχρεούται να παρακολουθήσει μέρος των σπουδών του σε ίδρυμα άλλου κράτους − μέλους. Στην περίπτωση αυτή, η υπό στοιχείο γ΄ της προηγούμενης παραγράφου του παρόντος άρθρου βεβαίωση αντικα−
θίσταται από βεβαίωση του εκπαιδευτικού ιδρύματος 
του άλλου κράτους − μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 
με την οποία πιστοποιείται η υποχρεωτική παρακολού−
θηση μέρους του προγράμματος των σπουδών αυτών στην Ελλάδα.
5. Στην περίπτωση που πολίτης τρίτης χώρας, κά−
τοχος άδειας διαμονής για σπουδές στην Ελλάδα, υποβάλλει αίτηση σε άλλο κράτος − μέλος, δυνάμει 
του παρόντος άρθρου, οι αρμόδιες ελληνικές αρχές 
διαβιβάζουν, μετά από αίτημα του κράτους − μέλους 
στο οποίο έχει υποβληθεί η αίτηση, τις απαραίτητες 
πληροφορίες όσον αφορά στη διαμονή του σπουδαστή 
στην Ελληνική Επικράτεια.
Άρθρο 36
Επαγγελματική δραστηριότητα σπουδαστών 
πολιτών τρίτων χωρών
Πολίτες τρίτων χωρών, που έχουν λάβει άδεια δι−
αμονής για λόγους σπουδών, σύμφωνα με το παρόν, 
επιτρέπεται να εργάζονται μόνο με καθεστώς μερικής 
απασχόλησης, σύμφωνα με τις αντίστοιχες προβλέψεις 
της οικείας νομοθεσίας. Σε κάθε περίπτωση ο αριθμός 
των ωρών εργασίας δεν μπορεί να είναι μικρότερος 
από τις δέκα ώρες την εβδομάδα ή το αντίστοιχό τους σε ημέρες ή μήνες κατ’ έτος. 
Άρθρο 37
Ταχεία διαδικασία χορήγησης αδειών διαμονής 
σε μεταπτυχιακούς σπουδαστές
1. Τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας, στα 
οποία λειτουργούν προγράμματα μεταπτυχιακών σπου−
δών, μπορούν να συνάπτουν συμβάσεις για τη δημιουρ−
γία ταχείας διαδικασίας χορήγησης αδειών διαμονής σε 
μεταπτυχιακούς σπουδαστές πολίτες τρίτων χωρών, με 
το Υπουργείο Εσωτερικών, εφόσον συντρέχουν ειδικοί προς τούτο λόγοι και υπό τους εξής όρους:
α. Η διάρκεια του προγράμματος μεταπτυχιακών 
σπουδών είναι ανώτερη των τριών (3) μηνών.
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1329
β. Πληρούνται οι προϋποθέσεις των άρθρων 32 και 33 
για τη χορήγηση αδειών διαμονής στο πλαίσιο τέτοιων 
συμβάσεων.
Στις συμβάσεις ταχείας διαδικασίας περιλαμβάνεται 
ο ακριβής τίτλος του μεταπτυχιακού προγράμματος και 
μνημονεύονται οι ειδικοί λόγοι που συντρέχουν για τη 
σύναψη της σύμβασης, η διάρκεια ισχύος και η δυνα−
τότητα ανανέωσής της, καθώς και οι υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων μερών. 
2.α. Για τη σύναψη συμβάσεων ταχείας διαδικασίας το 
Υπουργείο Εσωτερικών εκπροσωπείται από τον προϊ−
στάμενο της Διεύθυνσης Μεταναστευτικής Πολιτικής 
της Γενικής Διεύθυνσης Μεταναστευτικής Πολιτικής 
και Κοινωνικής Ένταξης, το δε ανώτατο εκπαιδευτικό 
ίδρυμα από νόμιμο εκπρόσωπό του.
β. Οι αιτήσεις για τη χορήγηση των αδειών διαμονής 
του άρθρου αυτού υποβάλλονται στην ανωτέρω Δι−
εύθυνση του Υπουργείου Εσωτερικών και οι σχετικές 
άδειες χορηγούνται με απόφαση του οικείου Υπουργού.
γ. Η αρμόδια Διεύθυνση του Υπουργείου Εσωτερικών 
χορηγεί τις άδειες διαμονής, εφόσον πληρούνται οι 
προϋποθέσεις του παρόντος, σε διάστημα είκοσι (20) 
ημερών από την ημερομηνία παραλαβής της αίτησης 
με τα πλήρη δικαιολογητικά.
3. Το ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα ενημερώνει, με 
κάθε πρόσφορο μέσο, την ελληνική προξενική αρχή στη 
χώρα από την οποία πρόκειται να εισέλθει ο πολίτης 
τρίτης χώρας για τη σύμβαση ταχείας διαδικασίας που 
έχει συνάψει σύμφωνα με τα παραπάνω.
Άρθρο 38
Χορήγηση άδειας διαμονής για εθελοντική υπηρεσία
1. Ο πολίτης τρίτης χώρας που έχει γίνει δεκτός σε 
πρόγραμμα εθελοντικής υπηρεσίας, διάρκειας άνω των 
τριών μηνών, γίνεται δεκτός για διαμονή στην Ελλά−
δα, εφόσον έχει λάβει εθνική θεώρηση εισόδου για το 
σκοπό αυτόν. 
2. Για τη χορήγηση της άδειας διαμονής ο πολίτης 
τρίτης χώρας υποβάλλει αίτηση στην αρμόδια υπηρεσία, 
χωρίς να απαιτείται για το σκοπό αυτόν η καταβολή 
παραβόλου, εφόσον συντρέχουν, εκτός από τις γενικές προϋποθέσεις του άρθρου 32, οι εξής προϋποθέσεις:
α. Έχει συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του.β. Έχει συνάψει συμφωνία με τον φορέα υλοποίησης 
του προγράμματος εθελοντικής υπηρεσίας στο οποίο συμμετέχει, με την οποία ο ανωτέρω φορέας υλοποίη−
σης αναλαμβάνει πλήρως τα έξοδα ταξιδίου, διαβίωσης, 
καταλύματος, επαναπατρισμού και ιατροφαρμακευτικής 
περίθαλψης, καθώς και κάθε άλλη δαπάνη που θα προ−
κύψει κατά τη διάρκεια διαμονής του εθελοντή στην 
Ελλάδα, περιλαμβανομένης και τυχόν εκπαίδευσής του για την εκπλήρωση των καθηκόντων του και η οποία περιλαμβάνει επίσης, περιγραφή των καθηκόντων του 
και των όρων άσκησής τους, καθώς και του ωραρίου 
εργασίας του.
γ. Ο φορέας υλοποίησης του προγράμματος εθελοντι−
κής υπηρεσίας, έχει συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο αστικής ευθύνης, και δέχεται να φέρει πλήρως την ευ−θύνη γι’ αυτόν καθ’ όλη τη διάρκεια της διαμονής του, ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα έξοδα διαβίωσης, ιατρο−φαρμακευτικής περίθαλψης και επαναπατρισμού του.
3. Εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι προϋποθέσεις του 
άρθρου 32 και της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου, ο πολίτης τρίτης χώρας υποβάλλει αίτηση στην, κατά 
τις διατάξεις του άρθρου 8, υπηρεσία για τη χορήγηση άδειας διαμονής για εθελοντική υπηρεσία στην αρμό−δια για το σκοπό αυτόν υπηρεσία, το αργότερο εντός δεκαπέντε ημερών, αφότου υποβληθούν.
Άρθρο 39
Διάρκεια και ανανέωση της άδειας διαμονής για 
εθελοντική υπηρεσία
1. Η άδεια διαμονής για εθελοντική υπηρεσία έχει δι−
άρκεια ισχύος μέχρι ένα έτος.
2. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και εφόσον η διάρκεια 
του συγκεκριμένου προγράμματος υπερβαίνει το έτος, η διάρκεια της άδειας διαμονής δύναται να χορηγείται για χρονικό διάστημα ίσο με τη διάρκεια υλοποίησης του εν λόγω προγράμματος.
3. Ο εθελοντής, μετά τη λήξη της άδειας διαμονής του 
οφείλει να εγκαταλείψει αμέσως το ελληνικό έδαφος, χωρίς άλλες διατυπώσεις. 
Άρθρο 40
Ανάκληση ή άρνηση ανανέωσης της άδειας διαμονής
για σπουδές ή εθελοντική υπηρεσία
Οι άδειες διαμονής που χορηγούνται σύμφωνα με τις 
διατάξεις των άρθρων 31 έως 39, ανακαλούνται ή δεν 
ανανεώνονται, πέραν των οριζομένων στο άρθρο 24, και 
στις ακόλουθες ειδικότερες περιπτώσεις:
α. δεν τηρεί τους όρους που προβλέπει η οικεία νομο−
θεσία για το καθεστώς μερικής απασχόλησης κατά την 
άσκηση των οικονομικών του δραστηριοτήτων,
β. δεν σημειώνει ικανοποιητική πρόοδο στις σπουδές 
του.
Άρθρο 41
Δικαιώματα και υποχρεώσεις
1. Εκτός αν άλλως ορίζεται σε ειδικές περιπτώσεις, 
δεν επιτρέπεται η αλλαγή σκοπού για τους κατόχους 
άδειας διαμονής για σπουδές ή εθελοντική υπηρεσία.
2. Με την επιφύλαξη του δεύτερου εδαφίου της πα−
ραγράφου 2 του άρθρου 89 σχετικά με το καθεστώς 
πολιτών τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμέ−
νοντες, το χρονικό διάστημα διαμονής πολιτών τρίτων 
χωρών που έχουν διαμείνει στην Ελληνική Επικράτεια 
με την ιδιότητα του σπουδαστή ή του εθελοντή, σύμ−φωνα με τις διατάξεις του παρόντος, δεν λαμβάνεται 
υπόψη προκειμένου για την παροχή, στα πρόσωπα αυτά, 
περαιτέρω δικαιωμάτων.
Άρθρο 42
Για όσα ζητήματα δεν ρυθμίζονται διαφορετικά στις 
διατάξεις των ως άνω άρθρων 31 έως και 41 ισχύουν οι 
ρυθμίσεις των άρθρων 1 έως 30. 
Άρθρο 43
1. Στα τέκνα που γεννιούνται στην Ελλάδα από γονείς 
κατόχους άδειας διαμονής για σπουδές σύμφωνα με τις 
διατάξεις του παρόντος, κατά παρέκκλιση των ισχυου−
σών διατάξεων της νομοθεσίας για την οικογενειακή 
επανένωση πολιτών τρίτων χωρών, χορηγείται ατομική 
άδεια διαμονής με την ιδιότητά τους ως μελών οικογέ−
νειας σπουδαστή, που λήγει ταυτόχρονα με την άδεια διαμονής των γονέων τους ή ενός εξ αυτών. 
1330 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
2. Δεν χορηγείται άδεια διαμονής για λόγους σπου−
δών στους πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στη Χώρα για εργασιακούς ή επαγγελματικούς λόγους, με εξαίρεση όσους έχουν γίνει δεκτοί για λόγους οικογε−νειακής επανένωσης.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 44
Επαγγελματική κατάρτιση
1. Επαγγελματική κατάρτιση για την εφαρμογή του 
παρόντος, είναι η φοίτηση σε Ινστιτούτα Επαγγελμα−
τικής Κατάρτισης (Ι.Ε.Κ.), σύμφωνα με τα προβλεπόμενα 
στο ν. 2009/1992 (Α΄ 18), όπως κάθε φορά ισχύει, σε 
Κέντρα Μεταλυκειακής Εκπαίδευσης σύμφωνα με τα 
προβλεπόμενα στο ν. 3696/2008 (Α΄ 177), όπως τροπο−
ποιήθηκε και ισχύει, σε Εργαστήρια Ελευθέρων Σπουδών 
σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στον ίδιο νόμο, καθώς 
και σε Κολλέγια που παρέχουν κατ’ αποκλειστικότη−
τα σπουδές αφενός βάσει συμφωνιών πιστοποίησης 
(validation) και δικαιόχρησης (franchising) με ανώτατα 
εκπαιδευτικά ιδρύματα της αλλοδαπής, αναγνωρισμένα 
από τις αρμόδιες αρχές στη χώρα που εδρεύουν και 
αφετέρου προγράμματα σπουδών των οποίων οδηγούν 
σε μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών, εφόσον αυτά τα συ−
γκεκριμένα προγράμματα σπουδών έχουν πιστοποίηση 
(accreditation) από διεθνείς οργανισμούς πιστοποίησης, 
σύμφωνα με την τελευταία τροποποίηση του ίδιου νό−
μου (ν. 4111/2013, Α΄ 18).
Της εν λόγω κατάρτισης μπορεί να προηγείται, όπου 
απαιτείται, με βάση το πρόγραμμα σπουδών της απαι−
τούμενης ειδικότητας, ένα προπαρασκευαστικό έτος 
εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας.
2. Η είσοδος πολίτη τρίτης χώρας στην Ελλάδα για 
κατάρτιση σε δημόσια ή ιδιωτικά Ι.Ε.Κ., επιτρέπεται, εφό−
σον ο πολίτης τρίτης χώρας γίνει δεκτός από αυτά και χορηγηθεί σχετική έγκριση φοίτησης από τον αρμόδιο 
φορέα της Γενικής Γραμματείας Δια Βίου Μάθησης, του 
Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Με απόφαση του Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμά−
των, και ύστερα από γνώμη του αρμόδιου φορέα της 
Γενικής Γραμματείας Δια Βίου Μάθησης, καθορίζονται 
οι όροι, οι προϋποθέσεις και τα πιστοποιητικά από−
δειξης της γλωσσομάθειας όπου απαιτούνται για την 
έγκριση αυτή.
3. Η είσοδος πολίτη τρίτης χώρας για φοίτηση σε 
Κέντρα Μεταλυκειακής Εκπαίδευσης και Κολλέγια, επι−
τρέπεται εφόσον ο πολίτης τρίτης χώρας γίνει δεκτός 
σε πρόγραμμα που απαιτεί κανονική και όχι εξ αποστά−
σεως φοίτηση, διαθέτει έγγραφο πιστοποίησης επάρ−
κειας γνώσης της γλώσσας στην οποία διδάσκονται 
τα γνωστικά αντικείμενα του προγράμματος σπουδών και χορηγηθεί σχετική βεβαίωση του Κολλεγίου ή του 
Τμήματος Κέντρων Μεταλυκειακής Εκπαίδευσης του 
Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, με την οποία 
θα βεβαιώνεται η ύπαρξη σε ισχύ άδειας ίδρυσης και 
λειτουργίας αυτών.
4. Η είσοδος πολίτη τρίτης χώρας για φοίτηση σε 
Εργαστήρια Ελευθέρων Σπουδών επιτρέπεται εφόσον, προσκομισθεί το Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως 
στο οποίο έχει δημοσιευθεί η απόφαση του Δ.Σ. του 
Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π. με την οποία έχει χορηγηθεί άδεια λειτουρ−
γίας στο Εργαστήριο Ελευθέρων Σπουδών και βεβαίωση του Εργαστηρίου Ελευθέρων Σπουδών με την οποία 
θα βεβαιώνεται ότι ο πολίτης τρίτης χώρας έχει γίνει 
δεκτός σε πρόγραμμα που απαιτεί κανονική και όχι εξ 
αποστάσεως φοίτηση, διαθέτει έγγραφο πιστοποίη−
σης επάρκειας γνώσης της γλώσσας στην οποία διδά−
σκονται τα γνωστικά αντικείμενα του προγράμματος 
σπουδών, καθώς και το χρονικό διάστημα διάρκειας 
των σπουδών.
5. Η οικεία εθνική θεώρηση εισόδου και η αντίστοιχη 
άδεια διαμονής, καθώς και η ανανέωσή της, χορηγούνται 
σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στα 
άρθρα 37 και 38 του Κώδικα αυτού, που εφαρμόζονται αναλόγως.
Άρθρο 45
Συμμετοχή σε ειδικά προγράμματα
1. Πολίτες τρίτων χωρών, που μετέχουν σε προγράμ−
ματα ανταλλαγών στο πλαίσιο διακρατικών συμφωνιών, 
σε προγράμματα συνεργασίας με χρηματοδότηση της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και υπότροφοι υπουργεί−ων, οργανισμών, κοινωφελών ιδρυμάτων και του Ι.Κ.Υ., 
γίνονται δεκτοί για διαμονή στη χώρα εφόσον έχουν 
λάβει εθνική θεώρηση εισόδου. Η εθνική θεώρηση ει−
σόδου χορηγείται, εφόσον προσκομισθεί στην αρμόδια 
ελληνική προξενική αρχή βεβαίωση του φορέα πραγμα−
τοποίησης του αντίστοιχου προγράμματος ή χορήγησης 
της υποτροφίας.
2. Η άδεια διαμονής χορηγείται για χρονικό διάστημα 
ίσο με το διάστημα εκτέλεσης του προγράμματος ή 
διάρκειας της υποτροφίας. Οι υπότροφοι της προηγού−
μενης παραγράφου δεν υποχρεούνται στην καταβολή 
παραβόλου.
Άρθρο 46
Σπουδές σε στρατιωτικές και παραγωγικές σχολές
Πολίτες τρίτων χωρών, που έχουν λάβει εθνική θεώ−
ρηση εισόδου και έχουν γίνει δεκτοί για φοίτηση στις Σχολές και τα Ειδικά Σχολεία των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας ή στις Ακαδημίες και τα Σχο−
λεία του Εμπορικού Ναυτικού λαμβάνουν, κατ’ εξαίρεση, 
άδεια διαμονής για όσο χρόνο διαρκεί η φοίτησή τους 
σε αυτές. Όσοι έχουν γίνει δεκτοί προς φοίτηση ως 
υπότροφοι των ανωτέρω Σχολών και Ειδικών Σχολείων δεν υποχρεούνται στην καταβολή παραβόλου.
Άρθρο 47
Απόκτηση ιατρικής ειδικότητας
1. Για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας από πολίτη 
τρίτης χώρας απαιτείται εθνική θεώρηση εισόδου. Η 
άδεια διαμονής χορηγείται από τον Γενικό Γραμματέα 
της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, έχει διάρκεια ενός έτους και μπορεί να ανανεώνεται ανά δύο έτη και 
μέχρι την απόκτηση της ειδικότητας. Προϋπόθεση για τη 
χορήγηση της άδειας διαμονής αποτελεί η προσκόμιση 
βεβαίωσης από νοσηλευτικό ίδρυμα που, σύμφωνα με 
την ισχύουσα νομοθεσία, παρέχει ειδικότητα, ότι γίνεται 
δεκτός προς απόκτησή της.
2. Οι παραπάνω πολίτες τρίτων χωρών μπορούν να 
συνοδεύονται και από τα μέλη της οικογένειάς τους, 
στα οποία χορηγείται, ύστερα από αίτησή τους, ατομική 
άδεια διαμονής που λήγει ταυτόχρονα με την άδεια 
διαμονής των συντηρούντων.
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1331
Άρθρο 48
Χορήγηση και ανανέωση άδειας διαμονής για
φοίτηση στην Αθωνιάδα Εκκλησιαστική Ακαδημία 
του Αγίου Όρους
1. Η είσοδος ομόδοξου πολίτη τρίτης χώρας για φοί−
τηση στην Αθωνιάδα Εκκλησιαστική Ακαδημία του Αγίου 
Όρους επιτρέπεται, εφόσον προηγουμένως ο πολίτης 
τρίτης χώρας λάβει εθνική θεώρηση εισόδου.
2. Ο πολίτης τρίτης χώρας οφείλει, δύο τουλάχιστον 
μήνες πριν από τη λήξη της θεώρησης εισόδου, να υπο−
βάλει στην Ιερά Επιστασία του Αγίου Όρους, με την 
επιφύλαξη του άρθρου 8 και την έναρξη χορήγησης της 
άδειας διαμονής με τη μορφή αυτοτελούς εγγράφου, 
αίτηση για τη χορήγηση άδειας διαμονής. Μαζί με την αίτηση πρέπει να καταθέσει:
α. Αντίγραφο διαβατηρίου ή άλλου ταξιδιωτικού εγ−
γράφου με την εθνική θεώρηση εισόδου.
β. Βεβαίωση εγγραφής στην Αθωνιάδα Εκκλησιαστική 
Ακαδημία.
γ. Βεβαίωση Ιεράς Μονής ή ιδρύματος ή ιδιώτη ότι 
αναλαμβάνουν την κηδεμονία, τα έξοδα σπουδών και 
διαβίωσής του στο Άγιον Όρος.
δ. Βεβαίωση της Ιεράς Επιστασίας ή της Ιεράς Μονής 
ή του ιδρύματος ή του ιδιώτη, που έχουν αναλάβει την 
κηδεμονία του, ότι υποχρεούται προς πλήρη κάλυψη 
της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των εξόδων 
νοσηλείας του, καθώς και 
ε. Πιστοποιητικό υγείας, που εκδίδεται από ημεδαπά 
κρατικά νοσηλευτικά ιδρύματα ή κέντρα υγείας ή θε−ραπευτήρια και ιατρεία του Ι.Κ.Α., ότι ο πολίτης τρίτης χώρας δεν πάσχει από νόσημα, το οποίο, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας και του ενωσιακού δικαίου μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
3. Η άδεια διαμονής του πολίτη τρίτης χώρας χορη−
γείται με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκε−ντρωμένης Διοίκησης, ύστερα από εισήγηση της Ιεράς Επιστασίας.
4. Η άδεια διαμονής χορηγείται για το χρονικό διά−
στημα των ετών φοίτησης και μπορεί να ανανεώνεται για ένα ακόμη έτος.
ΤΜΗΜΑ Β΄
ΕΙΣΔΟΧΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ − ΘΥΜΑΤΩΝ 
ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΩΝ Ή ΠΑΡΑΝΟΜΗΣ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ 
ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ 2004/81/ΕΚ 
Άρθρο 49
Προθεσμία περίσκεψης
1. Σε πολίτες τρίτων χωρών που έχουν χαρακτηριστεί 
θύματα εμπορίας ανθρώπων ή παράνομης διακίνησης 
μεταναστών κατά τις διατάξεις των περιπτώσεων ια΄ 
και ιβ΄ του άρθρου 1 του παρόντος Κώδικα, εφόσον δεν 
υπάγονται στη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 2 του π.δ. 233/ 
2003, παρέχεται με πράξη της αρμόδιας Εισαγγελικής 
Αρχής προθεσμία περίσκεψης τριών μηνών, ώστε να 
διαφύγουν από την επιρροή των δραστών των σε βά−ρος τους εγκλημάτων και να αποκατασταθούν ψυχικά για να μπορέσουν να λάβουν συνειδητά ανεπηρέαστη απόφαση σχετικά με τη συνεργασία τους με τις διω−κτικές Αρχές. 
2. Ειδικά για τους ανηλίκους − θύματα εμπορίας αν−
θρώπων ή παράνομης διακίνησης μεταναστών, η ίδια προθεσμία μπορεί να παρατείνεται για δύο ακόμη μή−
νες με απόφαση της αρμόδιας Εισαγγελικής Αρχής και 
με κριτήριο την εξυπηρέτηση του συμφέροντος του 
ανηλίκου.
3. Κατά το χρονικό διάστημα της προθεσμίας περί−
σκεψης τα πρόσωπα των προηγούμενων παραγράφων δεν απομακρύνονται από τη χώρα. Απόφαση επιστρο−φής, που έχει εκδοθεί, αλλά δεν έχει ακόμη εκτελεστεί, αναστέλλεται.
4. Με απόφαση της αρμόδιας Εισαγγελικής Αρχής, η 
προθεσμία περίσκεψης μπορεί να περατώνεται πριν από 
τη λήξη της, σε περίπτωση κατά την οποία:
α. διαπιστώνεται από την οικεία Εισαγγελική Αρχή ότι 
το ανωτέρω πρόσωπο επανασυνέδεσε ενεργώς, εκουσί−
ως και με δική του πρωτοβουλία τις σχέσεις του με τους 
δράστες των εγκλημάτων του άρθρου 1 περιπτώσεις ια΄ 
και ιβ΄ του παρόντος Κώδικα ή ότι δε συντρέχουν τελικά 
στο πρόσωπο του τα στοιχεία που λήφθηκαν υπόψη για 
το χαρακτηρισμό του ως θύματος εμπορίας ανθρώπων ή παράνομης διακίνησης μεταναστών, τα οποία απαι−
τούνται, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις περιπτώσεις ια΄ 
και ιβ΄ του άρθρου 1 του παρόντος Κώδικα ή
β. συντρέχουν λόγοι δημόσιας τάξης και ασφάλειας.
Άρθρο 50
Ενημέρωση θυμάτων και ειδική μέριμνα για ανήλικους
1. Ο αρμόδιος Εισαγγελέας Πρωτοδικών ή η αρμόδια 
αστυνομική Αρχή ή οι αρμόδιοι φορείς κοινωνικής στή−
ριξης, που προβλέπονται στο π.δ. 233/2003, όπως αυτό 
ισχύει, αλλά και οποιοσδήποτε από τους φορείς που 
αναφέρονται στο άρθρο 49 του παρόντος Κώδικα, γνω−
στοποιούν στον πολίτη τρίτης χώρας − θύμα εμπορίας 
ανθρώπων ή παράνομης διακίνησης μεταναστών ότι 
δικαιούται να υποβάλει αίτημα για να του χορηγηθεί 
άδεια διαμονής, σύμφωνα με τα προαναφερόμενα, παρέ−
χοντας σε αυτόν την αναγκαία προς τούτο ενημέρωση.
2. Στην περίπτωση πολίτη τρίτης χώρας θύματος 
εμπορίας ανθρώπων ή παράνομης διακίνησης μετανα−
στών που είναι ασυνόδευτος ανήλικος, η αρμόδια Εισαγ−
γελική Αρχή προβαίνει σε κάθε αναγκαία ενέργεια για 
να προσδιορίσει την ταυτότητα και την ιθαγένειά του και για να θεμελιώσει το γεγονός ότι δεν συνοδεύεται, 
καταβάλλει κάθε προσπάθεια για τον ταχύτερο δυνατό 
εντοπισμό της οικογένειάς του και λαμβάνει αμέσως τα 
απαραίτητα μέτρα για να εξασφαλίσει τη νομική του εκ−
προσώπηση και, εφόσον χρειάζεται, την εκπροσώπησή του στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας. Ο αρμόδιος Εισαγγελέας Ανηλίκων ή, όπου δεν υφίσταται Εισαγγε−λέας Ανηλίκων, ο αρμόδιος Εισαγγελέας Πρωτοδικών, εάν δεν βρεθεί η οικογένεια του ανηλίκου ή εάν κρίνει 
ότι υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες ο επαναπατρισμός 
του δεν εξυπηρετεί το συμφέρον του, μπορεί να διατάσ−
σει κάθε πρόσφορο μέτρο για την προστασία του μέχρι 
την έκδοση απόφασης από το Δικαστήριο, στο οποίο πρέπει να απευθύνεται εντός τριάντα (30) ημερών, για το διορισμό Επιτρόπου, σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 1532, 1534 και 1592 Α.Κ..
Άρθρο 51
Περίθαλψη και παροχές κατά την περίοδο περίσκεψης
1. Κατά τη διάρκεια της περιόδου περίσκεψης, τα 
θύματα εμπορίας ανθρώπων ή παράνομης διακίνησης μεταναστών έχουν δικαίωμα ιατροφαρμακευτικής πε−
1332 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
ρίθαλψης και πρόσβασης στις υπηρεσίες ψυχολογικής 
υποστήριξης που παρέχονται από το Ε.Σ.Υ., από τις 
Μονάδες Προστασίας και Αρωγής, αλλά και από φορείς 
που συνεργάζονται με τους ανωτέρω, σύμφωνα με τα 
οριζόμενα στα άρθρα 2, 3 και 4 του π.δ. 233/2003, όπως 
ισχύει, καθώς και από τις Υπηρεσίες Πρώτης Υποδοχής.
2. Στα ίδια πρόσωπα διασφαλίζονται ικανές συνθήκες 
διαβίωσης, εφόσον δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους.
3. Οι αρμόδιες εισαγγελικές, δικαστικές και αστυνο−
μικές αρχές φροντίζουν, κατά προτεραιότητα, για την 
προστασία και την ασφάλεια των προαναφερόμενων 
θυμάτων, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις οικείες διατά−ξεις, για την παροχή σε αυτά υπηρεσιών μετάφρασης 
και διερμηνείας όταν αγνοούν την ελληνική γλώσσα, για 
την ενημέρωση τους σχετικά με τα νόμιμα δικαιώματά τους και με τις υπηρεσίες που τους παρέχονται, καθώς και για την παροχή κάθε αναγκαίας νομικής βοήθειας.
Άρθρο 52
Χορήγηση και ανανέωση άδειας διαμονής
Σε πολίτη τρίτης χώρας που έχει χαρακτηρισθεί θύμα 
εμπορίας ανθρώπων ή παράνομης διακίνησης μετανα−στών με Πράξη του αρμόδιου Εισαγγελέα Πρωτοδικών, 
σύμφωνα με το άρθρο 49, χορηγείται, μετά από σχετική 
αίτησή του, που υποβάλλεται αυτοπροσώπως ή μέσω 
του αρμόδιου Εισαγγελέα, άδεια διαμονής ή ανανεώ−
νεται η χορηγηθείσα, χωρίς να απαιτείται η καταβολή 
παραβόλου, με τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία των 
επόμενων άρθρων.
Άρθρο 53
Προϋποθέσεις χορήγησης και ανανέωσης 
άδειας διαμονής
1. Μετά την πάροδο της προθεσμίας περίσκεψης ή και 
πριν παρέλθει αυτή, εφόσον συντρέξει η περίπτωση β΄ 
της παραγράφου αυτής, ο αρμόδιος Εισαγγελέας εξετά−
ζει εάν πληρούται μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις 
και συντάσσει σχετική έκθεση:
α. εάν κρίνεται σκόπιμη η παράταση της διαμονής του 
εν λόγω προσώπου στην Ελληνική Επικράτεια, προς 
διευκόλυνση της διενεργούμενης έρευνας ή της ποινικής 
διαδικασίας,
β. εάν το ανωτέρω πρόσωπο έχει επιδείξει σαφή βού−
ληση συνεργασίας και
γ. εάν το ίδιο πρόσωπο έχει διακόψει κάθε σχέση 
με τους φερόμενους ως δράστες των αδικημάτων του 
άρθρου 1 περιπτώσεις ια ΄ και ιβ΄. 
2. Η εξέταση της αίτησης για τη χορήγηση της άδειας 
διαμονής γίνεται κατά προτεραιότητα και η χορήγηση 
της διενεργείται με απόφαση του Υπουργού Εσωτε−
ρικών. Με την επιφύλαξη λόγων δημόσιας τάξης και 
ασφάλειας, εκδίδεται άδεια διαμονής διάρκειας δώδεκα 
μηνών, εάν συντρέχει μία από τις προϋποθέσεις της 
προηγούμενης παραγράφου και η οποία ανανεώνεται 
κάθε φορά για ισόχρονο διάστημα, εφόσον συνεχίζουν να πληρούνται οι ίδιες προϋποθέσεις.
Άρθρο 54
Δικαιώματα
Η άδεια διαμονής διασφαλίζει:
α) δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά εργασίας, το 
οποίο ισχύει μόνο κατά τη διάρκεια της, 
β) στις παροχές και την περίθαλψη του άρθρου 52, γ) στις προϋποθέσεις επαγγελματικής κατάρτισης και 
εκπαίδευσης, σύμφωνα με τις ειδικότερες προβλέψεις 
των άρθρων 5 και 6 του π.δ. 233/2003, όπως ισχύει.
Άρθρο 55
Ειδικοί λόγοι μη ανανέωσης και ανάκλησης 
της άδειας διαμονής
Η άδεια διαμονής δεν ανανεώνεται ή ανακαλείται εφό−
σον συντρέχει μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α. Εάν ο δικαιούχος επανασυνδέσει τις σχέσεις του 
ενεργώς και εκουσίως με τους εικαζόμενους δράστες των πράξεων που έχει καταγγείλει.
β. Εάν η αρμόδια Αρχή κρίνει ότι η συνεργασία ή η 
καταγγελία του θύματος είναι δόλια ή καταχρηστική ή ότι συντρέχουν λόγοι δημόσιας τάξης και ασφάλειας.
γ. Όταν η ποινική διαδικασία για τα εγκλήματα των 
περιπτώσεων ια΄ και ιβ΄ του άρθρου 1 έχει περατωθεί 
σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις των άρθρων 43 
ή 47 Κ.Π.Δ. ή έχει εκδοθεί αμετάκλητη δικαστική απόφα−
ση, με την οποία περατώνεται η σχετική διαδικασία. Η 
διάταξη αυτή δεν ισχύει για τα θύματα κατά την έννοια 
του άρθρου 1 παρ. 2 του π.δ. 233/2003.
Άρθρο 56
Αλλαγή σκοπού διαμονής
Μέσα σε ένα μήνα από την περάτωση της σχετικής 
διαδικασίας με την έκδοση αμετάκλητης δικαστικής 
απόφασης, μπορεί να χορηγείται στον κάτοχο άδειας 
διαμονής, με την ιδιότητα του θύματος εμπορίας ανθρώ−
πων ή παράνομης διακίνησης μεταναστών, άδεια διαμο−
νής για έναν από τους λόγους και υπό τις αντίστοιχες 
προϋποθέσεις που προβλέπονται στον Κώδικα αυτόν, με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών ή του Γενικού 
Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης. 
Κατά τη διαδικασία χορήγησης της άδειας διαμονής 
λαμβάνεται ειδικά υπόψη ότι ο/η αιτών/ούσα είναι ή 
υπήρξε κάτοχος άδειας διαμονής ως θύμα εμπορίας 
ανθρώπων ή παράνομης διακίνησης μεταναστών.
ΤΜΗΜΑ Γ΄
ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΙΣΔΟΧΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ 
ΧΩΡΩΝ ΓΙΑ ΣΚΟΠΟΥΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ 2005/71/ΕΚ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ A΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 57
Πεδίο Εφαρμογής
1. Οι διατάξεις των άρθρων 58 έως 67 του παρόντος 
εφαρμόζεται στους πολίτες τρίτων χωρών που ζητούν 
να τους επιτραπεί η είσοδος και η διαμονή στην Ελ−
ληνική Επικράτεια προκειμένου να πραγματοποιήσουν έρευνα.
2. Το παρόν δεν εφαρμόζεται:α) στους πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι διαμένουν 
στην Ελλάδα ως αιτούντες διεθνή προστασία ή στο 
πλαίσιο καθεστώτων προσωρινής προστασίας,
β) στους πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι αιτούνται να 
διαμείνουν στην Ελλάδα υπό την ιδιότητα του σπουδα−
στή κατά την έννοια της Οδηγίας 2004/114/ΕΚ σχετικά 
με τις προϋποθέσεις εισδοχής πολιτών τρίτων χωρών 
με σκοπό τις σπουδές, την ανταλλαγή μαθητών, την 
άμισθη πρακτική άσκηση ή την εθελοντική υπηρεσία, 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1333
προκειμένου να διεξάγουν έρευνα για την απόκτηση 
διδακτορικού διπλώματος,
γ) στους πολίτες τρίτων χωρών, η επιστροφή/απέλαση 
των οποίων έχει ανασταλεί,
δ) σε περίπτωση απόσπασης ερευνητή από ερευνη−
τικό οργανισμό κράτους − μέλους της Ένωσης σε άλλο ερευνητικό οργανισμό στην Ελλάδα.
Άρθρο 58
Ευνοϊκότερες διατάξεις
1. Το παρόν ισχύει υπό την επιφύλαξη ευνοϊκότερων 
διατάξεων που προκύπτουν:
α) από διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες που συνά−
πτονται μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της Ευρω−
παϊκής Ένωσης και των κρατών − μελών της αφενός, και 
ενός ή περισσοτέρων τρίτων χωρών αφετέρου,
β) από διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες που συνά−
πτονται μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας ή περισσο−
τέρων κρατών − μελών και ενός ή περισσοτέρων τρίτων 
χωρών.
2. Οι αρμόδιες ελληνικές αρχές διατηρούν τη δυνατό−
τητα να θεσπίζουν ή να διατηρούν πιο ευνοϊκές διατά−
ξεις για τα πρόσωπα στα οποία εφαρμόζεται το παρόν.
Άρθρο 59
Έγκριση ερευνητικού οργανισμού
1. Κάθε ερευνητικός οργανισμός ο οποίος πρόκειται να 
υποδεχθεί ερευνητή σύμφωνα με τη διαδικασία εισόδου 
και διαμονής που ορίζεται στο παρόν, πρέπει να έχει προηγουμένως εγκριθεί για το σκοπό αυτόν, σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία. 
2. Η έγκριση ερευνητικού οργανισμού χορηγείται από 
τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας του 
Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων (ΓΓΕΤ). 
3. Δημόσιοι ερευνητικοί οργανισμοί, ή άλλοι αντί−
στοιχοι ερευνητικοί φορείς του δημόσιου τομέα, ή τα 
Ν.Π.Ι.Δ. που εποπτεύονται από δημόσια αρχή, καθώς και 
αναγνωρισμένα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ), 
δηλαδή Πανεπιστήμια και Τεχνολογικά Εκπαιδευτικά 
Ιδρύματα (ΤΕΙ), θεωρούνται εγκεκριμένοι φορείς για τις ανάγκες του παρόντος Κώδικα. 
4. Ιδιωτικοί φορείς προκειμένου να λάβουν έγκριση, 
υποβάλλουν αίτηση συνοδευόμενη από τα ακόλουθα 
δικαιολογητικά: 
α) Καταστατικό του φορέα στο οποίο τεκμηριώνεται 
η ύπαρξη Τμήματος Έρευνας και Ανάπτυξης.
β) Τεκμηρίωση των ερευνητικών δραστηριοτήτων του 
φορέα και των δαπανών για δραστηριότητες έρευνας 
και τεχνολογίας, όπως προκύπτουν από τα αιτήματα 
του φορέα για εφαρμογή φορολογικών εκπτώσεων για 
δαπάνες έρευνας και τεχνολογίας, σύμφωνα με το ν. 
3296/ 2004 (Α΄ 253), όπως ισχύει.
γ) Επαρκή τεκμηρίωση της αναγκαιότητας απασχό−
λησης ερευνητών πολιτών τρίτων χωρών. 
5. Τα ανωτέρω δικαιολογητικά υποβάλλονται στη 
ΓΓΕΤ, από την οποία και αξιολογούνται. Σε περίπτωση 
θετικής αξιολόγησης χορηγείται έγκριση διάρκειας 5 
ετών. 
6. Όλοι οι ερευνητικοί οργανισμοί υποχρεούνται να 
υποβάλουν στη ΓΓΕΤ βεβαίωση ότι σε περίπτωση που ένας ερευνητής παραμείνει παρανόμως στην Ελληνική 
Επικράτεια μετά τη λήξη της σύμβασής του, ο ερευνητι−
κός οργανισμός ευθύνεται για την πληρωμή των εξόδων διαμονής ή/και επιστροφής που βαρύνουν το Δημόσιο. 
Η ΓΓΕΤ οφείλει να κοινοποιεί αντίγραφο της βεβαίωσης 
αυτής στη Διεύθυνση Αλλοδαπών του Αρχηγείου της 
Ελληνικής Αστυνομίας. Η οικονομική ευθύνη του ερευ−νητικού οργανισμού λήγει έξι μήνες μετά τη λήξη της σύμβασης υποδοχής κάθε ερευνητή.
7. Οι ερευνητικοί οργανισμοί είναι υπεύθυνοι για τον 
έλεγχο της ακρίβειας των στοιχείων των βιογραφι−
κών σημειωμάτων των ερευνητών τρίτων χωρών και 
των προσόντων τους υπό το πρίσμα των στόχων της έρευνας, όπως αυτά επιβεβαιώνονται με επικυρωμένα 
αντίγραφα των τίτλων τους σύμφωνα με το άρθρο 1 
στοιχείο μζ΄.
8. Όλοι οι ερευνητικοί οργανισμοί έχουν υποχρέωση 
να γνωστοποιούν στη ΓΓΕΤ τις συμβάσεις υποδοχής τις 
οποίες έχουν υπογράψει. Η ΓΓΕΤ είναι αρμόδια για τον έλεγχο των εν λόγω συμβάσεων. 
9. Η ΓΓΕΤ είναι αρμόδια για την τήρηση και έλεγχο 
των όρων που προβλέπονται στις παραγράφους 4 και 
6 του παρόντος. Αν διαπιστωθεί μη τήρηση αυτών, ή σε 
περίπτωση που η έγκριση αποκτήθηκε δολίως ή όταν ο 
ερευνητικός οργανισμός έχει υπογράψει σύμβαση υπο−δοχής με πολίτη τρίτης χώρας κατά καταστρατήγηση των διατάξεων του παρόντος, η έγκριση ανακαλείται ή 
δεν ανανεώνεται. Εάν η έγκριση ανακληθεί ή δεν ανανε−
ωθεί, μπορεί να απαγορευθεί στο συγκεκριμένο οργα−
νισμό να ζητήσει εκ νέου έγκριση για χρονικό διάστημα 
μέχρι πέντε (5) ετών από την ημερομηνία δημοσίευσης 
της απόφασης ανάκλησης ή μη ανανέωσης. Η ανάκληση 
ή μη ανανέωση της έγκρισης κοινοποιείται στην αρμόδια 
Διεύθυνση του Υπουργείου Εσωτερικών, καθώς και στις 
αρμόδιες υπηρεσίες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων. 
10. Η ΓΓΕΤ δημοσιεύει και ενημερώνει ετησίως κατα−
λόγους των ερευνητικών οργανισμών που εγκρίνονται για τους σκοπούς του παρόντος και κοινοποιεί άμεσα 
κάθε μεταβολή στην αρμόδια Διεύθυνση του Υπουρ−
γείου Εσωτερικών, καθώς και στις αρμόδιες υπηρεσίες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων. 
Άρθρο 60
Σύμβαση υποδοχής
1. Κάθε ερευνητικός οργανισμός που επιθυμεί να υπο−
δεχθεί έναν ερευνητή, υπογράφει μαζί του σύμβαση 
υποδοχής με την οποία ο ερευνητής αναλαμβάνει τη δέ−
σμευση να ολοκληρώσει το ερευνητικό πρόγραμμα και ο οργανισμός αναλαμβάνει τη δέσμευση να υποδεχθεί τον ερευνητή για το σκοπό αυτόν, υπό την επιφύλαξη του άρθρου 61. 
2. Οι ερευνητικοί οργανισμοί μπορούν να υπογράφουν 
συμβάσεις υποδοχής μόνον εφόσον έχουν ελεγχθεί οι ακόλουθοι όροι:
α) Το ερευνητικό σχέδιο έχει γίνει δεκτό από το αρ−
μόδιο όργανο του ερευνητικού οργανισμού αφού ελεγ−χθούν τα ακόλουθα:
i) ο σκοπός και η διάρκεια της έρευνας και η διαθεσι−
μότητα των απαραίτητων χρηματοοικονομικών πόρων για τη διεξαγωγή της,
ii) τα προσόντα του ερευνητή στο πλαίσιο του αντι−
κειμένου της έρευνας, όπως αυτά επιβεβαιώνονται με επικυρωμένο αντίγραφο του τίτλου του.
β) Ο ερευνητής διαθέτει, κατά τη διάρκεια της παρα−
μονής του, επαρκείς πόρους, χωρίς να προσφύγει στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, οι οποίοι δεν μπορεί να 
1334 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
είναι κατώτεροι των 900 ευρώ μηνιαίως, ώστε να καλύ−
πτει τις δαπάνες του. Το ποσό των επαρκών πόρων του 
προηγούμενου εδαφίου μπορεί να αναπροσαρμόζεται 
με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Οικονο−
μικών και Παιδείας και Θρησκευμάτων.
γ) Ο ερευνητής διαθέτει, κατά τη διάρκεια της πα−
ραμονής του, ασφάλιση για το σύνολο των κινδύνων 
που καλύπτονται για τους ημεδαπούς σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
δ) Η σύμβαση υποδοχής προσδιορίζει τη νομική σχέση 
και τις εργασιακές συνθήκες των ερευνητών, σύμφωνα 
με τη σχετική νομοθεσία.
3. Μόλις υπογραφεί η σύμβαση υποδοχής, ο ερευνητι−
κός οργανισμός χορηγεί στον ερευνητή ατομική δήλωση 
ότι έχει αναληφθεί η οικονομική ευθύνη για τα έξοδα, σύμφωνα με το άρθρο 59 παράγραφος 6.
4. Ο ερευνητικός οργανισμός ειδοποιεί αμέσως την 
αρμόδια, σύμφωνα με το άρθρο 61 παράγραφος 1 του παρόντος, αρχή για τη χορήγηση της άδειας διαμονής 
για κάθε γεγονός το οποίο εμποδίζει την εκτέλεση της 
σύμβασης υποδοχής.
5. Συμβάσεις υποδοχής με ερευνητικούς οργανισμούς, 
των οποίων η έγκριση έχει ανακληθεί παύουν να ισχύ−
ουν. Ομοίως, η σύμβαση υποδοχής λήγει αυτοδικαίως σε 
περίπτωση που ο ερευνητής δεν λάβει άδεια διαμονής, 
καθώς και όταν η σχέση μεταξύ ερευνητή και ερευνη−
τικού οργανισμού λήξει.
Άρθρο 61
Χορήγηση άδειας διαμονής ερευνητή
1. Εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι προϋποθέσεις 
των άρθρων 59 και 60 του παρόντος, ο πολίτης τρί−
της χώρας υποβάλει αίτηση για τη χορήγηση άδειας 
διαμονής. Η αίτηση υποβάλλεται στις υπηρεσίες που 
ορίζονται από τις διατάξεις του άρθρου 8 του παρόντος 
και συνοδεύεται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
2. Εάν τα στοιχεία που παρέχονται προς υποστήριξη της 
αίτησης είναι ανεπαρκή, η αρμόδια αρχή ενημερώνει τον αιτούντα για τα απαιτούμενα συμπληρωματικά στοιχεία.
3. Για τη χορήγηση της άδειας διαμονής εφαρμόζονται 
οι διατάξεις του άρθρου 8. 
4. Οι ερευνητές, πολίτες τρίτων χωρών, μπορούν να 
συνοδεύονται ή να ακολουθούνται από τα μέλη της 
οικογένειάς τους. 
Άρθρο 62
Διάρκεια και ανανέωση της άδειας διαμονής ερευνητή
1. Η άδεια διαμονής ερευνητή είναι ισόχρονη με τη 
διάρκεια της σύμβασης υποδοχής. Σε περίπτωση που 
παρατείνεται η σύμβαση υποδοχής η άδεια διαμονής 
ανανεώνεται για ισόχρονο χρονικό διάστημα. 
2. Για την ανανέωση της άδειας διαμονής, ο ερευνητής 
υποχρεούται να υποβάλει αίτηση, πριν από τη λήξη αυ−
τής, στο αρμόδιο για την παραλαβή της αίτησης όργανο, 
σύμφωνα με τον παρόντα Κώδικα, η οποία συνοδεύεται 
από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
3. Για τη χορήγηση και ανανέωση της άδειας διαμονής 
εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 8 και 9. 
Άρθρο 63
Άδεια διαμονής μελών οικογενείας ερευνητή
1. Στα μέλη οικογενείας ερευνητή χορηγείται, ύστερα 
από αίτησή τους, άδεια διαμονής, η οποία λήγει ταυτό−χρονα με την άδεια διαμονής του ερευνητή. 2. Το μέλος οικογένειας ερευνητή υποβάλλει αίτηση 
για χορήγηση άδειας διαμονής σύμφωνα με τις διατά−ξεις του άρθρου 61 του παρόντος, συνοδευόμενη από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
3. Για την ανανέωση της άδειας διαμονής, το μέλος 
οικογένειας ερευνητή υποχρεούται να υποβάλει αίτηση, 
πριν από τη λήξη αυτής, στο αρμόδιο για την παραλαβή 
της αίτησης όργανο, σύμφωνα με τον παρόντα Κώδικα.
Άρθρο 64
Δικαίωμα διαμονής και χορήγηση άδειας διαμονής, 
στην Ελλάδα, σε πολίτη τρίτης χώρας που έχει λάβει 
άδεια διαμονής ερευνητή σε άλλο κράτος − μέλος
της Ευρωπαϊκής Ένωσης
1. Πολίτης τρίτης χώρας, ο οποίος έχει γίνει δεκτός 
ως ερευνητής σε άλλο κράτος − μέλος της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης και κατέχει ισχύουσα άδεια διαμονής στο εν 
λόγω κράτος − μέλος βάσει της Οδηγίας 2005/71/ΕΚ 
μπορεί να πραγματοποιεί μέρος της έρευνάς του στην 
Ελλάδα υπό τους όρους του παρόντος άρθρου.
2. Εάν ο ερευνητής διαμένει για περίοδο έως και τρεις 
μήνες στη χώρα η έρευνα μπορεί να διεξάγεται βάσει της σύμβασης υποδοχής που συνήφθη στο πρώτο κρά−τος − μέλος, εφόσον ο ερευνητής δεν αποτελεί απειλή 
για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή τη δημόσια 
υγεία.
3. Εάν ο ερευνητής διαμείνει στη χώρα για διάστημα 
που υπερβαίνει τους τρεις μήνες, απαιτείται νέα σύμβα−
ση υποδοχής για τη διεξαγωγή της έρευνας στη χώρα, 
καθώς και άδεια διαμονής, σύμφωνα με τις διατάξεις 
του άρθρου 61 του παρόντος.
4. Η αίτηση για χορήγηση άδειας διαμονής στην πε−
ρίπτωση της προηγούμενης παραγράφου υποβάλλεται από τον ερευνητή πολίτη τρίτης χώρας εφόσον ο ίδιος βρίσκεται ήδη στο έδαφος της χώρας, σύμφωνα με τη 
διαδικασία και τους όρους του άρθρου 61 του παρόντος.
5. Για τη χορήγηση άδειας διαμονής, τα πρόσωπα 
της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου υποβάλλουν 
αίτηση το αργότερο εντός τριών μηνών από την είσοδό 
τους στη Χώρα στο αρμόδιο για την παραλαβή της 
αίτησης όργανο, σύμφωνα με τον παρόντα Κώδικα, η 
οποία συνοδεύεται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
6. Η άδεια διαμονής ερευνητή είναι ισόχρονη με τη 
διάρκεια της σύμβασης υποδοχής του και ανανεώνεται 
σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 62 του παρόντος.
7. Ο ερευνητής μπορεί να συνοδεύεται ή να ακολου−
θείται από τα μέλη της οικογένειάς του, εφόσον δια−
θέτουν ισχύουσα άδειας διαμονής ως μέλη οικογενείας 
ερευνητή στο άλλο κράτος − μέλος.
8. Στα πρόσωπα της ανωτέρω παραγράφου χορη−
γείται άδεια διαμονής σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 63 του παρόντος. 
9. Ερευνητής που πληροί τις προϋποθέσεις του άρ−
θρου αυτού δεν υποχρεούται να εγκαταλείψει την Ελ−
ληνική Επικράτεια προκειμένου να υποβάλει αίτηση για 
άδεια διαμονής. 
Άρθρο 65
Ανάκληση ή μη ανανέωση της άδειας διαμονής
Οι άδειες διαμονής που χορηγούνται σύμφωνα με τις 
διατάξεις των άρθρων 57 έως 64 ανακαλούνται ή δεν 
ανανεώνονται, πέραν των οριζομένων στο άρθρο 24 και 
στις ακόλουθες ειδικότερες περιπτώσεις: 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1335
α. όταν έχει αποκτηθεί δολίως ή 
β. όταν ο κάτοχος δεν εκπληρώνει τους όρους εισόδου 
και διαμονής που προβλέπονται στα άρθρα 59, 60, 61 
και 62 ή διαμένει για σκοπούς άλλους από εκείνους για τους οποίους του επετράπη η διαμονή.
Άρθρο 66
Διδασκαλία
Οι ερευνητές που γίνονται δεκτοί βάσει του παρόντος 
μπορούν να παρέχουν διδακτικό έργο σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία.
Άρθρο 67
Ίση μεταχείριση
Ο κάτοχος άδειας διαμονής ερευνητή έχει δικαίωμα 
ίσης μεταχείρισης με τους ημεδαπούς όσον αφορά:
α) την αναγνώριση των διπλωμάτων, πιστοποιητικών 
και άλλων επαγγελματικών τίτλων, σύμφωνα με τις σχε−
τικές εθνικές διαδικασίες,
β) τις συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των 
όρων αμοιβής και απόλυσης,
γ) τους κλάδους κοινωνικής ασφάλειας όπως ορίζο−
νται στον κανονισμό ΕΚ αριθμ. 883/2004 του Συμβου−λίου, της 29ης Απριλίου 2004, για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς, 
στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών 
τους που διακινούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
Οι ειδικές διατάξεις στο Παράρτημα του Κανονισμού 
(ΕΚ) αριθμ. 1231/2010 του Συμβουλίου της 24ης Νοεμ−
βρίου 2010, για την επέκταση των διατάξεων του Κα−νονισμού (ΕΚ) αριθμ. 883/2004 και του Κανονισμού ΕΕ 
αριθμ. 987/2009 στους πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι 
δεν καλύπτονται ήδη από τις διατάξεις αυτές μόνο λόγω 
της ιθαγένειάς τους, εφαρμόζονται αναλόγως,
δ) τις φορολογικές διευκολύνσεις,ε) την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και την πα−
ροχή αγαθών και υπηρεσιών που τίθενται στη διάθεση του κοινού.
Άρθρο 68
Για όσα ζητήματα δεν ρυθμίζονται διαφορετικά στις 
διατάξεις των ως άνω άρθρων 57 έως και 67 ισχύουν οι ρυθμίσεις των άρθρων 1 έως 30. 
ΤΜΗΜΑ Δ΄
ΕΙΣΔΟΧΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΓΙΑ 
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΕΠΑΝΕΝΩΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ 
2003/86/ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 
22ης ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2003
ΚΕΦΑΛΑΙΟ A΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 69
Πεδίο Εφαρμογής
1. Οι διατάξεις του παρόντος εφαρμόζονται όταν ο 
συντηρών κατέχει άδεια διαμονής που έχει εκδοθεί από 
τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, διάρκειας ισχύος τουλά−
χιστον δύο ετών, η οποία του παρέχει τη δυνατότητα 
να αποκτήσει δικαίωμα μόνιμης διαμονής, εφόσον τα 
μέλη της οικογένειάς του είναι πολίτες τρίτης χώρας, 
ανεξάρτητα από το καθεστώς τους. 
2. Οι ρυθμίσεις των άρθρων 69 έως 77 δεν εφαρμό−
ζονται όταν ο συντηρών: α. έχει υποβάλει αίτηση να του αναγνωρισθεί η ιδιότη−
τα του δικαιούχου διεθνούς προστασίας, επί της οποίας 
δεν έχει ακόμα εκδοθεί η σχετική απόφαση, 
β. έχει λάβει άδεια διαμονής δυνάμει προσωρινής προ−
στασίας ή ζητεί άδεια να διαμείνει με αυτό το καθεστώς 
και αναμένει την έκδοση σχετικής απόφασης, 
γ. έχει λάβει άδεια διαμονής στην Ελλάδα δυνάμει επι−
κουρικών μορφών προστασίας, σύμφωνα με τις διεθνείς 
υποχρεώσεις, την εθνική νομοθεσία ή τις πρακτικές 
των κρατών − μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή ζητεί 
άδεια να διαμείνει με αυτό το καθεστώς και αναμένει την έκδοση σχετικής απόφασης. 
3. Οι ρυθμίσεις των άρθρων 69 έως 77 δεν εφαρμόζο−
νται στα μέλη της οικογένειας πολίτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
4. Οι ρυθμίσεις των άρθρων 69 έως 77 εφαρμόζονται 
υπό την επιφύλαξη ευνοϊκότερων διατάξεων: 
α. διμερών και πολυμερών συμφωνιών μεταξύ της ΕΕ ή 
της ΕΕ και των κρατών − μελών της, αφενός, και τρίτων 
χωρών, αφετέρου, 
β. του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη της 18ης Οκτω−
βρίου 1961 (ν. 1426 /1984, Α΄ 32), ως ισχύει.
Άρθρο 70
Προϋποθέσεις για την οικογενειακή επανένωση
1. Ο πολίτης τρίτης χώρας που κατοικεί νόμιμα στην 
Ελλάδα για διάστημα δύο ετών δικαιούται να ζητήσει, 
κατόπιν αίτησής του, την είσοδο και διαμονή στη χώρα των μελών της οικογένειάς του. Η αίτηση υποβάλλεται και εξετάζεται όταν τα μέλη αυτά διαμένουν εκτός της Ελληνικής Επικράτειας. Τυχόν διαμονή των μελών αυ−τών στην Ελληνική Επικράτεια, πριν την υποβολή της 
αίτησης για οικογενειακή επανένωση, δεν αποτελεί 
παρακωλυτικό λόγο και η αίτηση για τη χορήγηση της 
θεώρησης εισόδου εξετάζεται, υπό την προυπόθεση ότι 
τα μέλη της οικογένειας, την είσοδο των οποίων αιτείται 
ο πολίτης τρίτης χώρας, πληρούν κριτήρια ένταξης στη 
χώρα, όπως αυτά ορίζονται στην παράγραφο 14 του 
άρθρου 136.
2. Για την άσκηση του δικαιώματος της προηγούμενης 
παραγράφου, ο συντηρών θα πρέπει να αποδεικνύει 
την οικογενειακή σχέση με τα μέλη της οικογένειάς 
του για τα οποία ζητεί την επανένωση στην Ελλάδα, 
καθώς και ότι πληροί ο ίδιος, σωρευτικά, τις κατωτέρω προϋποθέσεις:
α. Διαθέτει κατάλυμα ικανό να καλύψει τις ανάγκες 
του ιδίου και των μελών της οικογένειάς του για τα 
οποία ζητεί την επανένωση, όπως αυτό ορίζεται με 
απόφαση του Υπουργού Υγείας κατ’ εξουσιοδότηση 
του άρθρου 43 του ν. 4025/2011 (Α΄ 228), όπως ισχύει.
β. Διαθέτει προσωπικό εισόδημα σταθερό και τακτικό, 
επαρκές για τις ανάγκες του ιδίου και της οικογένειάς του, το οποίο δεν προέρχεται από προσφυγή στο σύ−
στημα κοινωνικής αρωγής της χώρας. Το εισόδημα αυτό 
δεν μπορεί να είναι κατώτερο από τις ετήσιες απολαβές 
του αμειβόμενου με τον κατώτατο μισθό, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, προσαυξημένο κατά 20% για τη σύζυγο και κατά 15% για κάθε τέκνο. Η ανωτέρω προ−σαύξηση του 15% για κάθε τέκνο δεν απαιτείται στην 
περίπτωση κατά την οποία και οι δύο σύζυγοι διαμένουν 
νομίμως στην Ελλάδα.
γ. Διαθέτει πλήρη ασφάλιση ασθενείας ως προς το 
σύνολο των κινδύνων που καλύπτονται για τις αντί−
1336 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
στοιχες κατηγορίες εργαζομένων ημεδαπών, η οποία 
να μπορεί να καλύψει και τα μέλη της οικογένειάς του.
3. Σε περίπτωση πολυγαμίας, αν ο συντηρών έχει ήδη 
σύζυγο που ζει μαζί του στην Ελλάδα, δεν επιτρέπεται 
η οικογενειακή επανένωση με άλλη σύζυγο.
Δεν επιτρέπεται η οικογενειακή επανένωση ανήλικων 
τέκνων του συντηρούντος και άλλης συζύγου, εκτός 
των περιπτώσεων που του έχει ανατεθεί νομίμως η 
επιμέλεια.
4. Για τη διακρίβωση ύπαρξης της οικογενειακής σχέ−
σης το αρμόδιο όργανο μπορεί να καλεί τον συντηρού−
ντα σε προσωπική συνέντευξη και να διενεργεί οποια−
δήποτε άλλη έρευνα κρίνεται αναγκαία και η αίτηση 
του συντηρούντος να συνοδεύεται από τα απαιτούμενα 
δικαιολογητικά, όπως ορίζονται στην παράγραφο 1 του 
άρθρου 136.
Άρθρο 71
Υποβολή και εξέταση της αίτησης για έγκριση 
της οικογενειακής επανένωσης
1. Ο συντηρών καταθέτει αίτηση οικογενειακής επανέ−
νωσης, συνοδευόμενη από τα απαιτούμενα δικαιολογη−
τικά, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8.
2. Το αρμόδιο για την εξέταση του αιτήματος όργανο, 
σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8, υποχρεούται 
να ζητήσει άμεσα τη γνώμη της οικείας αστυνομικής 
αρχής για θέματα που αφορούν στη δημόσια τάξη και 
ασφάλεια της χώρας, καθώς και τη γνώμη της αρμόδιας 
Ελληνικής προξενικής αρχής, με σκοπό τη διακρίβωση 
ύπαρξης της οικογενειακής σχέσης και της δυνατότητας 
ένταξης, ιδίως μέσω προσωπικών συνεντεύξεων με τα 
μέλη της οικογένειας και την εξέταση κινδύνων που 
προκύπτουν για τη δημόσια υγεία. Μη εμφάνιση των 
μελών της οικογένειας, των οποίων την είσοδο έχει 
αιτηθεί ο συντηρών, σε κλήση για συνέντευξη, στην οι−
κεία προξενική αρχή καθιστά το αίτημα μη παραδεκτό. 
Οι ανωτέρω γνώμες παρέχονται εντός αποκλειστικής 
τριμήνου προθεσμίας. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις που έχουν σχέση με το σύνθετο χαρακτήρα της εξέτασης, 
η εν λόγω προθεσμία μπορεί να παρατείνεται για διά−
στημα τριάντα ημερών. Ο πλήρης φάκελος του αιτούντα 
οικογενειακής επανένωσης αποστέλλεται στο οικείο 
Προξενείο από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση είτε τα−
χυδρομικώς είτε μετά από αίτηση του ενδιαφερομένου 
και υπό την προϋπόθεση ότι αναλαμβάνει τα έξοδα 
αποστολής, μέσω ταχυμεταφοράς των ΕΛΤΑ ή ιδιωτικών 
εταιρειών. Μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου αποστέλ−
λονται σε κάθε περίπτωση, προς τα οικεία προξενεία και 
κατάλογοι με τους πολίτες οι οποίοι έχουν καταθέσει 
αίτηση για οικογενειακή επανένωση.
Το αρμόδιο όργανο εξετάζει την αίτηση ως προς τη 
συνδρομή των προϋποθέσεων του άρθρου 70. Κατά την 
εξέταση της αίτησης για οικογενειακή επανένωση εκτι−
μάται ιδιαιτέρως και το συμφέρον των ανηλίκων τέκνων.
Το αρμόδιο όργανο, αφού λάβει υπόψη τις ανωτέρω 
γνώμες, εκδίδει σχετική απόφαση.
3. Το αρμόδιο όργανο διαβιβάζει την απόφαση έγκρι−
σης για οικογενειακή επανένωση στην οικεία Ελληνική 
προξενική αρχή, η οποία, εφόσον το αίτημα έχει γίνει 
δεκτό, χορηγεί, εφόσον πληρούνται οι λοιποί όροι εισό−
δου, στα μέλη της οικογένειας τις απαιτούμενες ειδικές 
θεωρήσεις εισόδου, με την επιφύλαξη των διατάξεων περί απαγόρευσης εισόδου του άρθρου 82 του ν. 3386/ 
2005. 
Άρθρο 72
Χορήγηση της άδειας διαμονής
1 .Το κάθε μέλος της οικογένειας, μετά την είσοδό 
του στη χώρα και πριν από τη λήξη της θεώρησης 
εισόδου, υποβάλλει αίτηση για χορήγηση της οικείας 
άδειας διαμονής, συνοδευόμενη από τα απαιτούμενα 
δικαιολογητικά, στο αρμόδιο όργανο, σύμφωνα με τις 
διατάξεις του άρθρου 8. Για τα ανήλικα τέκνα η αίτηση 
υποβάλλεται από εκείνον που ασκεί την επιμέλεια και 
τους χορηγείται ατομική άδεια διαμονής.
2. Η αίτηση για τη χορήγηση της άδειας διαμονής συ−
νοδεύεται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Η άδεια 
διαμονής χορηγείται με απόφαση του Γενικού Γραμμα−
τέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ή του Υπουργού 
Εσωτερικών κατά περίπτωση. 
3. Η διαδικασία της οικογενειακής επανένωσης ολο−
κληρώνεται το αργότερο μέσα σε εννέα μήνες αφότου υποβλήθηκε η αίτηση του άρθρου 71 παράγραφος 1, με 
τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, για την έγκριση της 
οικογενειακής επανένωσης. Σε περίπτωση συνδρομής 
εξαιρετικών λόγων, η ανωτέρω προθεσμία μπορεί να 
υπερβαίνει τους εννέα (9) μήνες και μέχρι τρεις (3) μή−νες. 
Άρθρο 73
Διάρκεια και ανανέωση άδειας διαμονής
1. Στα μέλη της οικογένειας χορηγείται αρχική άδεια 
διαμονής με ημερομηνία λήξεως αυτήν της άδειας δια−
μονής του συντηρούντος. Κατά την ανανέωση, η άδεια 
διαμονής των μελών ακολουθεί την τύχη της άδειας 
διαμονής του συντηρούντος.
Στην περίπτωση που ο συντηρών αποκτήσει την ιδιό−
τητα του επί μακρόν διαμένοντος η άδεια διαμονής των 
μελών της οικογένειάς του ανανεώνεται ανά τριετία.
Στην περίπτωση που ο συντηρών έχει ήδη αποκτή−
σει την ιδιότητα του επί μακρόν διαμένοντος, η αρχική άδεια διαμονής στα μέλη της οικογένειάς του για τα 
οποία έχει αιτηθεί οικογενειακή επανένωση χορηγείται 
για δύο (2) έτη και ανανεώνεται ανά τριετία.
2. Για την ανανέωση της άδειας διαμονής, ο συντηρών 
θα πρέπει να αποδεικνύει ότι εξακολουθεί να διατηρεί την οικογενειακή σχέση με τα συντηρούμενα μέλη της 
οικογένειάς του και ότι έχει εκπληρώσει τις ασφαλιστι−
κές και φορολογικές του υποχρεώσεις.
3. Το μέλος της οικογένειας, που επιθυμεί την ανα−
νέωση της άδειας διαμονής για λόγους οικογενειακής 
επανένωσης υποχρεούται, πριν από τη λήξη της, να 
καταθέσει αίτηση στο αρμόδιο, κατά περίπτωση, όργα−
νο συνοδευόμενη από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
Άρθρο 74
Απόρριψη αίτησης, ανάκληση ή μη ανανέωση 
άδειας διαμονής
1. Η άδεια διαμονής για οικογενειακή επανένωση δεν 
χορηγείται, ανακαλείται ή δεν ανανεώνεται, στις ακό−λουθες περιπτώσεις:
α. Συντρέχει κίνδυνος για τη δημόσια τάξη και ασφά−
λεια. Η εξέταση λόγων που αφορούν στη δημόσια τάξη 
και ασφάλεια της χώρας αποτελεί προαπαιτούμενο 
στοιχείο κατά την έγκριση της οικογενειακής επανέ−
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1337
νωσης και την αρχική χορήγηση της άδειας διαμονής 
στα μέλη της οικογένειας. 
β. Συντρέχουν λόγοι δημόσιας υγείας. 
γ. Ο συντηρών και τα μέλη της οικογένειάς του έπαυ−
σαν να διάγουν πραγματικό συζυγικό ή οικογενειακό βίο.
δ. Αποδειχθεί, από επίσημο έγγραφο αρμόδιας Ελλη−
νικής Αρχής ή τελεσίδικη δικαστική απόφαση, ότι χρησι−
μοποιήθηκαν ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες, 
πλαστά ή παραποιημένα έγγραφα, ότι διαπράχθηκε, με 
οποιονδήποτε τρόπο απάτη ή χρησιμοποιήθηκαν άλλα 
παράνομα μέσα.
ζ. Διαπιστωθεί ότι η οικογενειακή σχέση, ιδίως ο γά−
μος, η υιοθεσία ή η αναγνώριση τέκνων έχει συναφθεί με σκοπό την καταστρατήγηση των διατάξεων του πα−
ρόντος, προκειμένου να επιτευχθεί η είσοδος ή διαμονή 
στη χώρα ή η διαμονή του συντηρούντος τερματισθεί 
και το μέλος της οικογένειας δεν διαθέτει αυτοτελές 
δικαίωμα διαμονής.
2. Κατά την ανάκληση ή τη μη ανανέωση της άδειας 
διαμονής μέλους της οικογένειας του συντηρούντος 
για λόγους δημόσιας τάξης και δημόσιας ασφάλειας 
ή δημόσιας υγείας, εξετάζονται, πέραν των ανωτέρω 
διατάξεων, καθώς και των σχετικών προβλέψεων του 
παρόντος Κώδικα, η σοβαρότητα ή το είδος του αδική−ματος που διεπράχθη και οι κίνδυνοι που προέρχονται 
από αυτό το άτομο.
3. Έλεγχοι μπορούν να διενεργούνται σε κάθε περί−
πτωση που περιέρχεται στη γνώση των υπηρεσιών και 
για οποιοδήποτε περιστατικό που μπορεί να δικαιολο−
γήσει ανάκληση της άδειας διαμονής.
4. Για την απόρριψη αίτησης, την ανάκληση ή την 
άρνηση ανανέωσης της άδειας διαμονής, ή σε περί−
πτωση λήψης μέτρου απομάκρυνσης εις βάρος του συ−
ντηρούντος ή μελών της οικογένειάς του, συνεκτιμάται 
ο χαρακτήρας και η σταθερότητα των οικογενειακών 
δεσμών του προσώπου, η διάρκεια διαμονής του στη 
χώρα, καθώς και η ύπαρξη οικογενειακών, πολιτιστικών 
και κοινωνικών δεσμών με τη χώρα καταγωγής του. 
Άρθρο 75
Δικαιώματα και υποχρεώσεις μελών οικογένειας 
πολίτη τρίτης χώρας
1. Τα μέλη της οικογένειας του συντηρούντος έχουν, 
εξίσου με αυτόν, δικαίωμα:
α. πρόσβασης στην εκπαίδευση,β. πρόσβασης σε εξαρτημένη εργασία − παροχή υπη−
ρεσιών ή έργου κατά την πρώτη ανανέωση της άδειας 
διαμονής τους,
γ. πρόσβασης στον επαγγελματικό προσανατολισμό, 
τη βασική και περαιτέρω κατάρτιση, καθώς και την επα−
νακατάρτιση.
2. Οι κάτοχοι αδειών διαμονής για οικογενειακή επα−
νένωση υπόκεινται στα γενικά δικαιώματα και υποχρε−
ώσεις των πολιτών τρίτων χωρών, σύμφωνα με τις δι−
ατάξεις του παρόντος Κώδικα.
Άρθρο 76
Αυτοτελής άδεια διαμονής μελών οικογένειας
1. Πρόσωπα που έχουν γίνει δεκτά για λόγους οικογε−
νειακής επανένωσης δικαιούνται, κατόπιν αίτησής τους, 
συνοδευόμενη από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, να αποκτήσουν αυτοτελή άδεια διαμονής στην Ελλάδα 
στις ακόλουθες περιπτώσεις: 
α. παρέλευσης πενταετίας από τη χορήγηση της αρ−
χικής άδειας διαμονής για οικογενειακή επανένωση, 
εφόσον δεν έχει χορηγηθεί άδεια διαμονής για έναν 
από τους λοιπούς λόγους του Κώδικα, 
β. ενηλικίωσης.
2. Αυτοτελής άδεια διαμονής μπορεί να χορηγείται 
στα πρόσωπα που έχουν γίνει δεκτά δυνάμει οικογενει−
ακής επανένωσης στις ακόλουθες περιπτώσεις:
α. θανάτου του συντηρούντος, εφόσον τα μέλη της 
οικογένειας διαμένουν στη χώρα τουλάχιστον επί ένα 
έτος πριν το θάνατό του,
β. σε περίπτωση διαζυγίου ή ακύρωσης του γάμου 
ή αποδεδειγμένης διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, 
εφόσον: 
i. ο γάμος διήρκεσε, έως την έναρξη της δίκης έκδοσης 
διαζυγίου ή ακύρωσης του γάμου ή αποδεδειγμένης δι−
ακοπής της έγγαμης συμβίωσης, επί τρία, τουλάχιστον, 
έτη από τα οποία το ένα έτος έχει διανυθεί στη χώρα. 
ii. συντρέχουν ιδιαιτέρως δυσχερείς καταστάσεις, 
όπως σε περίπτωση που το μέλος της οικογένειας 
υπήρξε θύμα οικογενειακής βίας, ενόσω υφίστατο ο 
γάμος. 
Το κάθε μέλος της οικογένειας, υποβάλλει αίτηση, 
σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8 για τη χορή−
γηση αυτοτελούς άδειας διαμονής, εφόσον πληροί μία 
εκ των ανωτέρω προϋποθέσεων, συνοδευόμενη από τα 
απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
3. Η διάρκεια της αυτοτελούς άδειας διαμονής δεν 
μπορεί να υπερβαίνει το ένα έτος. Περαιτέρω ανανέ−
ωσή της επιτρέπεται για άλλους λόγους, εκτός της 
οικογενειακής επανένωσης, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα. 
4. Το δικαίωμα διαμονής των ανήλικων τέκνων ακο−
λουθεί την τύχη του δικαιώματος διαμονής του γονέα, στον οποίον έχει ανατεθεί η επιμέλεια.
5. Για τα τέκνα που ενηλικιώνονται, η αυτοτελής άδεια 
διαμονής, κατά παρέκκλιση της παραγράφου 3 του πα−ρόντος άρθρου, είναι τριετής και δεν μπορεί να υπερ−
βαίνει την συμπλήρωση του 21ου έτους της ηλικίας τους. 
Η εν λόγω άδεια διαμονής, υπό την επιφύλαξη συνδρο−
μής στο πρόσωπο του αιτούντος λόγων δημόσιας τάξης 
και ασφάλειας, ανανεώνεται για επιπλέον τρία έτη με 
μόνη υποχρέωση την προσκόμιση της προηγούμενης 
αυτοτελούς άδειας διαμονής.
Περαιτέρω ανανέωσή της επιτρέπεται σύμφωνα με 
τις προβλέψεις του Κώδικα αυτού. 
6. Σε περίπτωση που η αυτοτελής άδεια διαμονής 
ανανεωθεί για σπουδές ή επαγγελματική κατάρτιση, 
ο πολίτης τρίτης χώρας μπορεί, μετά το πέρας των 
σπουδών του, να την ανανεώσει αυτοτελώς για ένα (1) έτος. Περαιτέρω ανανέωσή της επιτρέπεται σύμφωνα 
με τις προβλέψεις του Κώδικα αυτού. 
7. Η αυτοτελής άδεια διαμονής παρέχει στον κάτοχό 
της δικαίωμα άμεσης πρόσβασης στην εξαρτημένη ερ−
γασία−παροχή ανεξαρτήτων υπηρεσιών ή έργου, καθώς 
και σε σπουδές σε οποιαδήποτε βαθμίδα εκπαίδευσης.
Άρθρο 77
Για όσα ζητήματα δεν ρυθμίζονται διαφορετικά στις 
διατάξεις των ως άνω άρθρων 69 έως και 76 ισχύουν 
οι ρυθμίσεις των άρθρων 1 έως 30. 
1338 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 78
Η ανανέωση άδειας διαμονής οικογενειακής επανένω−
σης ή αυτοτελούς άδειας διαμονής, για λόγους σπουδών 
δεν υπόκειται στις διατάξεις της περίπτωσης β΄ παρ. 
2 του άρθρου 32 και της περίπτωσης β΄ παρ. 1 του 
άρθρου 33.
Άρθρο 79
Η ρύθμιση της παραγράφου 5 του άρθρου 76 κα−
ταλαμβάνει κάθε πολίτη τρίτης χώρας που κατά την 
ενηλικίωσή του διέμενε νόμιμα στην Ελλάδα με οριστι−
κό τίτλο νόμιμης διαμονής ανεξάρτητα από την αρχή 
έκδοσής του. 
Άρθρο 80
Ρυθμίσεις οικογενειακής επανένωσης όταν η σύ−
σταση της οικογένειας συντελείται στην Ελλάδα
1. Σε περιπτώσεις τέλεσης γάμου μεταξύ πολιτών τρί−
των χωρών που διαμένουν στη Χώρα με άδεια διαμονής, 
στον ένα εκ των συζύγων και στα μέλη της οικογένειάς 
τους, που διαμένουν ήδη νόμιμα στη χώρα μπορεί να 
χορηγηθεί άδεια διαμονής για οικογενειακή επανένωση. 
2. Η διαμονή των ανήλικων τέκνων που γεννιούνται 
στην Ελλάδα καλύπτεται από την άδεια διαμονής του 
συντηρούντος γονέα μέχρις ότου υποβληθεί αίτηση για 
τη χορήγηση άδειας διαμονής σε αυτά. 
Άρθρο 81
Ρυθμίσεις μελών οικογένειας ομογενών
1. Στους συζύγους ομογενών, που είναι πολίτες τρίτων 
χωρών, χορηγείται άδεια διαμονής διάρκειας πέντε (5) 
ετών η οποία παρέχει δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά 
εργασίας. 
Οι άδειες διαμονής του παρόντος άρθρου χορηγού−
νται με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης, είναι δυνατόν να ανανεώνονται, 
κάθε φορά, για ισόχρονο διάστημα και δεν υπόκεινται 
στην καταβολή παραβόλου.
2. Οι σύζυγοι ομογενούς, που είναι πολίτες τρίτων 
χωρών, δικαιούνται να αποκτήσουν αυτοτελή άδεια δι−
αμονής, λόγω:
i. θανάτου του συντηρούντος, εφόσον τα μέλη της 
οικογένειας διαμένουν στη Χώρα τουλάχιστον επί ένα έτος πριν το θάνατό του,
ii. έκδοσης αμετάκλητης απόφασης διαζυγίου ή ακύ−
ρωσης του γάμου και εφόσον ο γάμος διήρκεσε, έως 
την ημερομηνία κατάθεσης της αγωγής διαζυγίου ή της 
αγωγής ακύρωσης του γάμου, επί τρία, τουλάχιστον, έτη 
από τα οποία το ένα έτος έχει διανυθεί στην Ελλάδα,
iii. συντρέχουν ιδιαιτέρως δυσχερείς καταστάσεις, 
όπως σε περίπτωση που το μέλος της οικογένειας κατέ−
στη θύμα οικογενειακής βίας, ενόσω υφίστατο ο γάμος.
Η διάρκεια της αυτοτελούς άδειας διαμονής χορηγεί−
ται για ένα έτος. Περαιτέρω ανανέωσή της επιτρέπεται 
σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα αυτού.
3. Στις ρυθμίσεις της προηγούμενης παραγράφου 
υπάγονται και οι αλλογενείς σύζυγοι ομογενών από 
Αλβανία, το καθεστώς διαμονής των οποίων ρυθμίζεται 
από τις διατάξεις της απόφασης που εκδίδεται κατ’ 
εφαρμογή του άρθρου 17 παρ. 4 του ν. 1975/1991.4. Στις ανωτέρω περιπτώσεις, το δικαίωμα διαμονής 
των ανήλικων τέκνων ακολουθεί την τύχη του δικαιώ−ματος διαμονής του γονέα, στον οποίο έχει ανατεθεί η επιμέλεια.
Άρθρο 82
Είσοδος και διαμονή πολιτών τρίτων χωρών που
είναι μέλη οικογένειας Έλληνα
1. Σε πολίτες τρίτων χωρών που είναι μέλη οικογένειας 
Έλληνα και εισέρχονται στην Ελλάδα, με ομοιόμορφη 
θεώρηση εισόδου ή θεώρηση εισόδου περιορισμένης 
εδαφικής ισχύος, όπου αυτή απαιτείται σύμφωνα με 
τα αναφερόμενα στο άρθρο 1.1 του Κανονισμού (ΕΚ) 
539/2001 του Συμβουλίου ή διαμένουν νόμιμα, με οριστι−
κό ή προσωρινό τίτλο διαμονής, ο οποίος έχει χορηγη−θεί από τις υπηρεσίες Αλλοδαπών και Μετανάστευσης 
των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων της χώρας ή την αρ−
μόδια υπηρεσία του Υπουργείου Εσωτερικών χορηγείται 
«Δελτίο Διαμονής μέλους οικογένειας Έλληνα», υπό την 
προϋπόθεση σταθερής διαμονής τους στη χώρα. 
Το παραπάνω Δελτίο Διαμονής χορηγείται και σε πο−
λίτες τρίτων χωρών που ήταν κάτοχοι Ειδικού Δελτίου 
Ταυτότητας Ομογενούς, ως αλλογενείς σύζυγοι Ομο−
γενούς, καθώς και σε αναγνωρισμένους δικαιούχους 
διεθνούς προστασίας. 
Το Δελτίο Διαμονής χορηγείται με την επιφύλαξη 
των ρυθμίσεων που αφορούν την έκδοση των αδει−
ών διαμονής υπό τη μορφή του αυτοτελούς εγγράφου σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 1 του ν. 4018/ 2011. 
2. Το Δελτίο Διαμονής είναι ατομικό και χορηγείται 
στα μέλη της οικογένειας της επόμενης παραγράφου, με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της οικείας Απο−κεντρωμένης Διοίκησης, υπό την επιφύλαξη εξέτασης λόγων δημόσιας τάξης και ασφάλειας και συνδρομής 
των προϋποθέσεων της παραγράφου 3 του άρθρου 
αυτού. Κάθε μέτρο που λαμβάνεται για λόγους δημόσιας 
τάξης ή δημόσιας ασφάλειας πρέπει να είναι σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας και να θεμελιώνεται αποκλειστικά στην προσωπική συμπεριφορά του προ−
σώπου που αφορά. Προηγούμενες ποινικές καταδίκες 
δεν αποτελούν αυτοτελώς λόγους για τη λήψη τέτοιων 
μέτρων. Η προσωπική συμπεριφορά του προσώπου που 
αφορά το μέτρο πρέπει να συνιστά πραγματική, ενεστώ−
σα και αρκούντως σοβαρή απειλή, που στρέφεται κατά 
θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας. Αιτιολογίες 
που δεν συνδέονται με τα στοιχεία της υπόθεσης ή 
στηρίζονται σε εκτιμήσεις γενικής πρόληψης δεν γίνο−νται αποδεκτές.
3. Το μέλος της οικογένειας Έλληνα, που επιθυμεί τη 
χορήγηση Δελτίου Διαμονής, κατά την παράγραφο 1, 
οφείλει να καταθέσει αίτηση σύμφωνα με τις διατά−
ξεις του άρθρου 8 του παρόντος στις υπηρεσίες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων της Χώρας, σε διάστημα 
τριών μηνών, από την ημερομηνία εισόδου στη Χώρα 
ή εντός δύο μηνών από την ημερομηνία σύναψης του γάμου. Σε περίπτωση μη υποβολής της αίτησης εντός διαστήματος ενός έτους από την ημερομηνία εισόδου 
ή σύναψης του γάμου, επιβάλλεται χρηματικό πρόστιμο 
ύψους πενήντα (50) ευρώ. Η αίτηση συνοδεύεται από τα 
απαιτούμενα δικαιολογητικά, με τα οποία: 
α. Αποδεικνύει εγγράφως την οικογενειακή του σχέση 
με τον Έλληνα.
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1339
β. Αποδεικνύει στις περιπτώσεις β΄ και γ΄ της περί−
πτωσης λε΄της παρ. 1 του άρθρου 1 του παρόντος ότι 
συντρέχει η προϋπόθεση του συντηρούμενου μέλους, 
δηλαδή ότι υποστηρίζεται υλικά από τον Έλληνα ή τον 
έτερο των συζύγων που είναι πολίτης τρίτης χώρας. 
Ειδικότερα, θα πρέπει να αποδεικνύει ότι θα συντηρεί−
ται από τον Έλληνα και ότι συντηρούνταν ή ζούσε υπό τη στέγη του ετέρου των συζύγων που είναι πολίτης 
τρίτης χώρας στη χώρα καταγωγής ή ότι υπάρχουν σο−
βαροί λόγοι υγείας που καθιστούν απολύτως αναγκαία την προσωπική φροντίδα του μέλους της οικογένειας από τον Έλληνα. 
4. Αρμόδια για την εξέταση της αίτησης είναι η οικεία 
υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η οποία και χορηγεί το Δελτίο Διαμονής.
5. Το Δελτίο Διαμονής έχει διάρκεια πέντε έτη. To 
αδιάλειπτο της διαμονής δεν θίγεται από προσωρινές 
απουσίες που δεν υπερβαίνουν συνολικά τους έξι μήνες 
ετησίως, ούτε από απουσίες μεγαλύτερης διάρκειας για 
την εκπλήρωση υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας ή από μία απουσία δώδεκα συναπτών μηνών κατ’ ανώτα−
το όριο, για σοβαρούς λόγους, ιδίως εγκυμοσύνη και 
μητρότητα, σοβαρή ασθένεια, σπουδές ή επαγγελμα−
τική κατάρτιση ή τοποθέτηση σε άλλο κράτος−μέλος 
ή τρίτη χώρα. 
Άρθρο 83
Μόνιμη διαμονή
1. Τα μέλη οικογένειας Έλληνα τα οποία διαμένουν 
νομίμως στη Χώρα με τον Έλληνα για συνεχές χρονικό 
διάστημα πέντε ετών, έχουν δικαίωμα μόνιμης διαμονής 
στη Χώρα. To δικαίωμα αυτό δεν υπόκειται στους όρους 
που προβλέπονται από τις διατάξεις της παραγράφου 
3 του προηγούμενου άρθρου. Διακοπή της διαμονής, 
η οποία δεν υπερβαίνει τα δύο συνεχόμενα έτη, από 
τη λήξη του Δελτίου Διαμονής δεν θίγει το δικαίωμα απόκτησης Δελτίου Μόνιμης Διαμονής. 
2. Το μέλος της οικογένειας Έλληνα που επιθυμεί τη 
χορήγηση Δελτίου Μόνιμης Διαμονής, κατά την παρά−
γραφο 1 του άρθρου αυτού, οφείλει να υποβάλει σχετική 
αίτηση δύο μήνες πριν από τη λήξη της ισχύος του Δελ−
τίου Διαμονής του στην κατά το άρθρο 8 υπηρεσία, σε 
διάστημα τριών μηνών, από την ημερομηνία εισόδου στη 
Χώρα. Σε περίπτωση μη υποβολής της αίτησης εντός 
διαστήματος ενός έτους από την ημερομηνία λήξης 
του Δελτίου Διαμονής, επιβάλλεται χρηματικό πρόστιμο 
ύψους, πενήντα (50) ευρώ. Η αίτηση συνοδεύεται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
3. Το Δελτίο Μόνιμης Διαμονής χορηγείται με απόφα−
ση του Γενικού Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης, υπό την επιφύλαξη λόγων δημόσιας τάξης 
και ασφάλειας, και ανανεώνεται αυτοδικαίως ανά δεκα−
ετία. Κάθε μέτρο που λαμβάνεται για λόγους δημόσιας 
τάξης ή δημόσιας ασφάλειας πρέπει να είναι σύμφωνο 
με την αρχή της αναλογικότητας και να θεμελιώνεται αποκλειστικά στην προσωπική συμπεριφορά του προ−σώπου που αφορά. Προηγούμενες ποινικές καταδίκες 
δεν αποτελούν αυτοτελώς λόγους για τη λήψη τέτοιων 
μέτρων. Η προσωπική συμπεριφορά του προσώπου που 
αφορά το μέτρο πρέπει να συνιστά πραγματική, ενεστώ−
σα και αρκούντως σοβαρή απειλή, που στρέφεται κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας. Αιτιολογίες 
που δεν συνδέονται με τα στοιχεία της υπόθεσης ή στηρίζονται σε εκτιμήσεις γενικής πρόληψης δεν γίνο−νται αποδεκτές.
Το Δελτίο Διαμονής χορηγείται με την επιφύλαξη 
των ρυθμίσεων που αφορούν την έκδοση των αδει−
ών διαμονής υπό τη μορφή του αυτοτελούς εγγράφου σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 
1 του ν. 4018/ 2011. 
4. Μετά την απόκτηση Δελτίου Μόνιμης Διαμονής η 
απώλεια του δικαιώματος, επέρχεται μόνο σε περίπτω−
ση απουσίας του ενδιαφερόμενου από την Ελλάδα, για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τα δύο (2) συναπτά έτη.
Άρθρο 84
Προϋποθέσεις διατήρησης δικαιώματος διαμονής
πολιτών τρίτων χωρών, μελών οικογένειας Έλληνα
1. Τα μέλη οικογένειας Έλληνα διατηρούν προσωπο−
παγές δικαίωμα διαμονής όταν:
α. Ο Έλληνας αποβιώσει και τα μέλη της οικογένειας 
διαμένουν στην Ελλάδα επί ένα έτος τουλάχιστον πριν από το θάνατό του.
β. Εκδοθεί απόφαση διαζυγίου και ο γάμος διήρκεσε 
τρία τουλάχιστον έτη, πριν την υποβολή αίτησης αγω−
γής διαζυγίου, εκ των οποίων το ένα έτος στην Ελλάδα 
ή η επιμέλεια των τέκνων έχει ανατεθεί νομίμως σε έναν 
από τους συζύγους που είναι πολίτης τρίτης χώρας.
γ. Συντρέχουν ιδιαιτέρως δυσχερείς καταστάσεις, 
όπως σε περίπτωση που το μέλος της οικογένειας κατέ−
στη θύμα οικογενειακής βίας, ενόσω υφίστατο ο γάμος.
δ. Ο ένας εκ των συζύγων απολαύει νομίμως του δι−
καιώματος επικοινωνίας με ανήλικο τέκνο, υπό τον όρο ότι από τη σχετική δικαστική απόφαση ή την έγγραφη 
συμφωνία των συζύγων προκύπτει ότι οι επισκέψεις 
πρέπει να πραγματοποιούνται στην Ελλάδα και για όσο 
διάστημα απαιτείται.
2. Το δικαίωμα διαμονής των προσώπων της παρα−
γράφου 1 διατηρείται, υπό την προϋπόθεση ότι τα πρό−σωπα αυτά αποδεικνύουν την ιδιότητά τους ως μισθω−τών ή την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας, ή αποδεικνύουν ότι διαθέτουν επαρκείς πόρους για τους 
ίδιους και τα μέλη της οικογένειάς τους, ούτως ώστε 
να μην επιβαρύνουν, κατά τη διάρκεια της παραμονής 
τους στην Ελλάδα, το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας 
της χώρας, καθώς και ότι έχουν πλήρη ασφαλιστική 
κάλυψη ασθενείας στην Ελλάδα, ή, τέλος αποδεικνύουν 
ότι είναι μέλη της ήδη συσταθείσης, στην Ελλάδα, οικο−
γένειας ενός προσώπου, το οποίο πληροί τις ανωτέρω προϋποθέσεις. 
3. Το μέλος της οικογένειας Έλληνα που πληροί τις 
προϋποθέσεις του παρόντος άρθρου και επιθυμεί τη 
χορήγηση Προσωποπαγούς Δικαιώματος Διαμονής, 
οφείλει να υποβάλει σχετική αίτηση για τη χορήγηση 
άδειας διαμονής σην κατά το άρθρο 8 υπηρεσία, σε 
διάστημα δύο μηνών, αφότου συμβεί το γεγονός, ως 
απόρροια του οποίου διατηρείται το προσωποπαγές 
δικαίωμα, να υποβάλλει στις αρμόδιες αρχές, σχετική 
αίτηση η οποία θα συνοδεύεται από τα απαιτούμενα 
δικαιολογητικά.
4. Αρμόδια για την εξέταση της αίτησης είναι η οικεία 
υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η οποία χο−ρηγεί προσωποπαγή άδεια διαμονής.
5. Η προσωποπαγής άδεια διαμονής έχει διάρκεια πέ−
ντε (5) έτη και ανανεώνεται για πέντε (5) έτη κάθε φορά. 
1340 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
6. Πολίτες τρίτων χωρών που διέμεναν νόμιμα στην 
Ελλάδα για έναν από τους λόγους του παρόντος Κώδικα 
και μετά τη σύναψη γάμου με έτερο πολίτη τρίτης χώ−
ρας ή Έλληνα πολίτη μετέβαλλαν το καθεστώς διαμονής 
τους και έλαβαν είτε άδεια διαμονής για λόγους οικογε−
νειακής επανένωσης είτε δελτίο διαμονής ως μέλη οι−
κογένειας Έλληνα, έχουν τη δυνατότητα να επανέλθουν 
στο προηγούμενο καθεστώς διαμονής τους, εφόσον:
α. Ο πολίτης τρίτης χώρας ή ο Έλληνας αποβιώσει και 
δεν δικαιούνται αυτοτελές ή προσωποπαγές αντίστοιχα 
δικαίωμα διαμονής.
β. Εκδοθεί αμετάκλητη απόφαση διαζυγίου ή ακύρω−
σης του γάμου και δεν δικαιούνται αυτοτελές ή προ−σωποπαγές αντίστοιχα δικαίωμα διαμονής.
Η ανωτέρω δυνατότητα παρέχεται και σε όσα από τα 
μέλη της οικογένειάς τους διέμεναν νόμιμα στη χώρα και μετέβαλαν αντίστοιχα το καθεστώς διαμονής τους. 
Άρθρο 85
Γενικές διατάξεις περί Δελτίων Διαμονής, Μόνιμης 
Διαμονής και Προσωποπαγών Αδειών Διαμονής 
πολιτών τρίτης χώρας
1. Η έκδοση του Δελτίου Διαμονής, του Δελτίου Μόνι−
μης Διαμονής και της Προσωποπαγούς Άδειας Διαμονής 
δεν υπόκειται σε καταβολή παραβόλου.
2. Ο [η] σύζυγος ανεξαρτήτως ιθαγένειας και οι κα−
τιόντες, συγγενείς εξ αίματος σε ευθεία γραμμή, των συζύγων, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παράγραφο 
2 του άρθρου 82, που κατέχουν Δελτίο Διαμονής έχουν 
πρόσβαση σε εξαρτημένη εργασία−παροχή υπηρεσιών ή έργου και επαγγελματική δραστηριότητα. 
3. Οι κάτοχοι Δελτίου Μόνιμης Διαμονής και Προσω−
ποπαγούς Δικαιώματος Διαμονής έχουν πρόσβαση σε 
εξαρτημένη εργασία−παροχή υπηρεσιών ή έργου και 
επαγγελματική δραστηριότητα. 
4. Με την επιφύλαξη των παραγράφων 2 και 3 του 
παρόντος άρθρου, οι πολίτες τρίτων χωρών μέλη οικο−γένειας Έλληνα απολαύουν ίσης μεταχείρισης με τους πολίτες της Ένωσης, εφόσον έχουν δικαίωμα διαμονής ή μόνιμης διαμονής. 
Άρθρο 86
Μη αναγνώριση δικαιώματος − Απώλεια
δικαιώματος διαμονής
1.Το Δελτίο Διαμονής δεν χορηγείται, ανακαλείται ή 
δεν ανανεώνεται, εκτός από τις περιπτώσεις που ανα−φέρονται στο άρθρο 24, και στις περιπτώσεις που:
α. Αποδειχθεί από επίσημο έγγραφο Ελληνικής Αρχής 
ή τελεσίδικη δικαστική απόφαση ή αμετάκλητο βού−
λευμα του αρμόδιου δικαστικού συμβουλίου ότι χρησι−μοποιήθηκαν ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες, 
πλαστά ή παραποιημένα έγγραφα ή ότι διαπράχθηκε 
με οποιονδήποτε τρόπο απάτη ή ότι χρησιμοποιήθηκαν 
άλλα παράνομα μέσα και γενικά ότι στοιχειοθετείται 
κατάχρηση δικαιώματος ή απάτη, όπως στην περίπτωση 
εικονικού γάμου. 
β. Ο Έλληνας και τα μέλη της οικογένειάς του έπαυσαν 
να διάγουν πραγματικό συζυγικό ή οικογενειακό βίο.
γ. Διαπιστωθεί ότι η οικογενειακή σχέση, ιδίως ο γά−
μος, η υιοθεσία ή η αναγνώριση τέκνων έχει συναφθεί 
με κύριο σκοπό την καταστρατήγηση των διατάξεων 
του Κώδικα αυτού, προκειμένου να αποκτηθεί το Δελτίο 
Διαμονής ή Μόνιμης Διαμονής.Η οικογενειακή σχέση θεωρείται ότι έχει συναφθεί 
για το σκοπό αυτόν ιδίως όταν δεν υπάρχει συμβίωση 
των μελών της οικογένειας ή δεν υφίσταται δυνατότητα 
επικοινωνίας τους ή όταν ο ένας σύζυγος αγνοεί στοι−
χεία της ταυτότητας του ετέρου συζύγου. 
2. Εφόσον αίτημα χορήγησης ή ανανέωσης άδειας 
διαμονής απορρίπτεται ή χορηγηθείσα άδεια διαμονής 
ανακαλείται, οι αρμόδιες κατά περίπτωση υπηρεσίες 
εκδίδουν απόφαση επιστροφής σύμφωνα με τις διατά−
ξεις των άρθρων 16 έως 41 του ν. 3907/2011. Ως προς τις 
ουσιαστικές προϋποθέσεις και όρους έκδοσης των απο−
φάσεων επιστροφής σε βάρος πολιτών τρίτων χωρών μελών οικογένειας Έλληνα εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 22 έως 24 του π.δ. 106/2007 (Α΄ 135).
Άρθρο 87
Γονείς και ανήλικα αδέλφια ημεδαπών
Με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης χορηγείται το Δελτίο Διαμονής της παραγράφου 1 του άρθρου 82 σε γονείς ανήλικων 
ημεδαπών που διαμένουν στην Ελλάδα, ανεξαρτήτως 
του τρόπου κτήσης εκ μέρους των τέκνων τους της 
ελληνικής ιθαγένειας. Το ίδιο Δελτίο Διαμονής χορη−
γείται και σε ανήλικα αδέλφια των ως άνω ημεδαπών. Ως προς τη διαδικασία και τους λοιπούς όρους χορή−γησης και ανανέωσης του Δελτίου Διαμονής γονέα ή 
ανήλικου αδελφού ημεδαπού εφαρμόζονται οι ρυθμίσεις 
των άρθρων 82 έως 86. 
ΤΜΗΜΑ Ε΄
ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ 
ΕΙΝΑΙ ΕΠΙ ΜΑΚΡΟΝ ΔΙΑΜΕΝΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ 
ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ 2003/109/ΕΚ ΤΗΣ 25ΗΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2003
ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ 
ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2011/51/ΕΕ 
ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ 
ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 11ης ΜΑΪΟΥ 2011 
ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ 2003/109/ΕΚ 
ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΠΕΚΤΕΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΕΔΙΟ 
ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΥΣ 
ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 88
Πεδίο Εφαρμογής
1. Το παρόν Τμήμα εφαρμόζεται στους πολίτες τρίτων 
χωρών που διαμένουν νόμιμα στην ελληνική επικρά−
τεια, συμπεριλαμβανομένων των δικαιούχων διεθνούς 
προστασίας. 
2.Το παρόν δεν εφαρμόζεται στους πολίτες τρίτων 
χωρών, οι οποίοι:
α) Έχουν άδεια διαμονής για σπουδές ή επαγγελματι−
κή κατάρτιση σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα.
β) Έχουν λάβει άδεια διαμονής στην Ελλάδα δυνάμει 
προσωρινής προστασίας ή ζητούν την άδεια να δια−
μείνουν για τον ίδιο λόγο και αναμένουν την έκδοση 
απόφασης σχετικά με το καθεστώς τους. 
γ) Έχουν λάβει άδεια διαμονής στην Ελλάδα δυνάμει 
μορφών προστασίας εκτός της διεθνούς προστασίας, σύμφωνα με τις διεθνείς υποχρεώσεις ή την εθνική νο−μοθεσία ή ζητούν την άδεια να διαμείνουν για τον ίδιο 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1341
λόγο και αναμένουν απόφαση σχετικά με το καθεστώς 
τους.
δ) Έχουν υποβάλει αίτηση για να τους χορηγηθεί κα−
θεστώς διεθνούς προστασίας, για την οποία δεν έχει ακόμα εκδοθεί σχετική απόφαση.
ε) Έχουν προσωρινό καθεστώς διαμονής, σύμφωνα 
με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα, καθώς και στα μέλη της οικογένειας που τους συνοδεύουν, όπου αυτό προβλέπεται.
στ) Απολαύουν νομικού καθεστώτος υποκείμενου στη 
σύμβαση της Βιέννης του 1961 περί των διπλωματικών σχέσεων, η οποία κυρώθηκε με το ν.δ. 503/1970 (Α΄ 108), 
της σύμβασης της Βιέννης του 1963 περί των προξενικών 
σχέσεων, η οποία κυρώθηκε με το ν. 90/1975 (Α΄ 150). 
3.Το παρόν εφαρμόζεται υπό την επιφύλαξη ευνοϊκό−
τερων διατάξεων:
α) Διμερών και πολυμερών συμφωνιών μεταξύ των 
κρατών−μελών της Κοινότητας ή της Κοινότητας και των 
κρατών−μελών της αφενός και τρίτων χωρών αφετέρου.
β) Διμερών και πολυμερών συμφωνιών μεταξύ της 
Ελληνικής Δημοκρατίας και τρίτων χωρών.
γ) Της Ευρωπαϊκής Σύμβασης περί Εγκαταστάσεως 
της 13ης Δεκεμβρίου 1955, του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού 
Χάρτη της 18ης Οκτωβρίου 1961, ο οποίος κυρώθηκε 
με το ν. 1426/1984 (Α΄32) και της παραγράφου 11 του 
παραρτήματος της Σύμβασης περί της Νομικής Κατα−
στάσεως των Προσφύγων της 28ης Ιουλίου 1951, η οποία 
κυρώθηκε με το ν.δ. 3989/1959 (Α΄201), όπως τροποποι−ήθηκε από το συναφές Πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης 
της 31ης Ιανουαρίου 1967, το οποίο κυρώθηκε με τον 
α.ν. 389/1968 (Α΄125).
Άρθρο 89
Προϋποθέσεις απόκτησης του καθεστώτος 
επί μακρόν διαμένοντος
1. Στον πολίτη τρίτης χώρας που διαμένει στην Ελλά−
δα, νόμιμα και αδιάλειπτα, κατά τα πέντε (5) έτη αμέσως 
πριν από την ημερομηνία υποβολής της σχετικής αίτη−
σης, υπό την επιφύλαξη της παραγράφου 3 του άρθρου 
αυτού, χορηγείται το καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος, 
εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:
α. Διαθέτει εισόδημα, επαρκές για τις ανάγκες του 
ιδίου και της οικογένειάς του, το οποίο δεν προέρχεται 
από προσφυγή στο σύστημα κοινωνικής αρωγής της 
Χώρας. Το εισόδημα αυτό δεν μπορεί να είναι μικρότερο 
από τις ετήσιες αποδοχές του αμειβόμενου με τον κα−
τώτατο μισθό, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, προ−
σαυξημένο κατά 10% για το σύνολο των συντηρούμενων 
μελών της οικογένειάς του, συνυπολογιζομένου τυχόν 
ποσού προερχόμενου από επίδομα τακτικής επιδότησης 
ανεργίας. Στον υπολογισμό του εισοδήματος λαμβάνο−
νται υπόψη οι συνεισφορές των μελών της οικογένειας. 
Ο τακτικός χαρακτήρας του ανωτέρω εισοδήματος απο−
δεικνύεται ιδίως από την εκπλήρωση των ασφαλιστικών 
και φορολογικών υποχρεώσεών του.
β. Διαθέτει πλήρη ασφάλιση ασθενείας ως προς το 
σύνολο των παροχών που καλύπτονται για τις αντί−
στοιχες κατηγορίες ασφαλισμένων ημεδαπών, η οποία καλύπτει και τα μέλη της οικογένειάς του.
γ. Πληροί όρους ένταξης στην ελληνική κοινωνία, σύμ−
φωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 90 παράγραφος 2.
2. Οι περίοδοι διαμονής που αναφέρονται στις περι−
πτώσεις ε΄ και στ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 88 δεν λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό της ανωτέρω πενταετούς περιόδου.
Ειδικώς περίοδοι διαμονής για λόγους σπουδών ή 
επαγγελματικής κατάρτισης λαμβάνονται υπόψη μόνο κατά το ήμισυ για τον υπολογισμό της ίδιας περιόδου.
Για τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας, στον 
υπολογισμό της περιόδου της παραγράφου 1 λαμβά−νεται υπόψη το ήμισυ της περιόδου μεταξύ της ημε−
ρομηνίας υποβολής της αίτησης διεθνούς προστασίας 
βάσει της οποίας χορηγήθηκε το καθεστώς διεθνούς προστασίας και της ημερομηνίας έκδοσης της άδειας 
διαμονής κατά τις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 24 
της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 2011 ή ολό−κληρη η περίοδος, εφόσον υπερβαίνει τους δεκαοκτώ (18) μήνες.
3. Περίοδοι απουσίας, εφόσον είναι κατώτερες των έξι 
διαδοχικών μηνών και δεν υπερβαίνουν συνολικά τους 
δέκα μήνες εντός της πενταετίας, προσμετρώνται στον 
υπολογισμό της πενταετούς περιόδου.
4. Το Υπουργείο Εσωτερικών και οι αρμόδιοι φορείς 
για την υποβολή και εξέταση της αίτησης, καθώς και για τη χορήγηση της άδειας διαμονής του επί μακρόν 
διαμένοντος ενημερώνουν τους ενδιαφερόμενους, σχε−
τικά με τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες απόκτησης 
του καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος, καθώς και 
για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν 
από αυτή. Η ενημέρωση πραγματοποιείται ιδίως μέσω ενημερωτικών φυλλαδίων, ανάρτησης πληροφοριακού υλικού στις ιστοσελίδες των ανωτέρω φορέων ή κάθε άλλο πρόσφορο μέσο. Το υλικό αυτό επικαιροποιείται 
ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Για την ενημέρωση των 
δικαιούχων διεθνούς προστασίας μεριμνά και η Υπηρε−
σία Ασύλου.
Άρθρο 90
Απόκτηση του καθεστώτος και χορήγηση άδειας 
διαμονής επί μακρόν διαμένοντος
1.Εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι προϋποθέσεις του 
προηγούμενου άρθρου, ο πολίτης τρίτης χώρας υποβά−
λει αίτηση για τη χορήγηση άδειας διαμονής επί μακρόν 
διαμένοντος στο αρμόδιο κατά την παράγραφο 3 του 
παρόντος άρθρου όργανο, η οποία συνοδεύεται από τα 
απαιτούμενα δικαιολογητικά.
2. Οι όροι ένταξης ενός πολίτη τρίτης χώρας στην 
ελληνική κοινωνία, που αναφέρονται στην παράγραφο 1 
του άρθρου 89, πληρούνται στις παρακάτω περιπτώσεις:
α) εφόσον αποδεικνύει ότι διαθέτει επαρκή γνώση της 
ελληνικής γλώσσας και γνώση στοιχείων της ελληνικής 
ιστορίας και του ελληνικού πολιτισμού σύμφωνα με το άρθρο 107 ή 
β) εφόσον είναι κάτοχοι δελτίου μόνιμης διαμονής ως 
μέλη οικογένειας Έλληνα ή 
γ) εφόσον υπάρχει σχετική εισήγηση από επιτροπή 
πολιτογράφησης του άρθρου 12 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας και σύμφωνα με την παράγραφο 2 του άρ−θρου 5Α του ίδιου Κώδικα ή 
δ) εφόσον διαμένουν νόμιμα στην Ελλάδα για δώδεκα 
(12) έτη.
3. Αρμόδιο όργανο για τη χορήγηση της άδειας διαμο−
νής επί μακρόν διαμένοντος είναι εκείνο που χορήγησε 
την τελευταία άδεια διαμονής. Για τους δικαιούχους 
διεθνούς προστασίας, αρμόδιο όργανο για τη χορήγηση 
1342 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
της άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος είναι ο 
Γενικός Γραμματέας της κατά τόπο αρμόδιας Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης. Κατά την παραλαβή της άδειας 
διαμονής επί μακρόν διαμένοντος ο δικαιούχος διεθνούς 
προστασίας παραδίδει την άδεια διαμονής δικαιούχου διεθνούς προστασίας, η οποία διαβιβάζεται στην Υπη−
ρεσία Ασύλου και παύει αυτοδικαίως να ισχύει.
4. Το αρμόδιο όργανο, αφού ζητήσει τη γνώμη της 
οικείας αστυνομικής αρχής για θέματα που αφορούν 
τη δημόσια τάξη και ασφάλεια της χώρας, εξετάζει εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 89.
5. Το αρμόδιο όργανο, αφού λάβει υπόψη την ανωτέρω 
γνώμη, εκδίδει σχετική απόφαση, το αργότερο εντός 
έξι μηνών από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης 
με όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Η ανωτέρω 
προθεσμία μπορεί να παραταθεί για επιπλέον τρεις 
μήνες και μόνο εφόσον συντρέχουν αιτιολογημένα ει−δικές προϋποθέσεις. Σε περίπτωση θετικής απόφασης, 
χορηγείται στον πολίτη τρίτης χώρας άδεια διαμονής 
ενιαίου τύπου κατ’ εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΚ) με 
αρ. 1030/2002 του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2002 για 
την καθιέρωση αδειών διαμονής ενιαίου τύπου για τους 
πολίτες τρίτων χωρών, όπως ισχύει. Στον τίτλο «τύπος άδειας» αναγράφεται «επί μακρόν διαμένων – ΕΕ». Για 
τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας, στο πεδίο «Πα−
ρατηρήσεις» της άδειας διαμονής αναγράφεται: «Έχει χορηγηθεί διεθνής προστασία από την Ελληνική Δημο−
κρατία στις (ημερομηνία).». 
6. Όταν χορηγείται άδεια διαμονής επί μακρόν δια−
μένοντος σε δικαιούχο διεθνούς προστασίας κάτοχο 
άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος εκδοθείσας 
από άλλο κράτος−μέλος, στην άδεια διαμονής ανα−
γράφεται και η ως άνω παρατήρηση που αναφέρει το 
κράτος−μέλος χορήγησης του καθεστώτος διεθνούς 
προστασίας. Πριν την αναγραφή της εν λόγω παρατή−
ρησης, το αρμόδιο όργανο ζητά από το κράτος−μέλος 
που αναφέρεται στην παρατήρηση να παράσχει πλη−
ροφορίες σχετικά με το εάν ο επί μακρόν διαμένων 
είναι ακόμα δικαιούχος διεθνούς προστασίας. Αν η 
διεθνής προστασία έχει αρθεί με τελεσίδικη απόφαση 
του ως άνω κράτους−μέλους, η σχετική παρατήρηση 
δεν αναγράφεται. Στην περίπτωση που άλλο κράτος−
μέλος ζητεί την παροχή των ως άνω πληροφοριών η Υπηρεσία Ασύλου απαντά το αργότερο εντός μηνός από την παραλαβή της αίτησης παροχής πληροφο−
ριών.
7. Το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος είναι 
μόνιμο, υπό την επιφύλαξη του άρθρου 93 του παρόντος. 
Άρθρο 91
Διάρκεια και ανανέωση άδειας διαμονής 
επί μακρόν διαμένοντος
1. Η άδεια διαμονής του επί μακρόν διαμένοντος έχει 
διάρκεια ισχύος πέντε έτη, η οποία ανανεώνεται για 
πέντε έτη κάθε φορά, χωρίς την ανάγκη συνδρομής 
των προϋποθέσεων του άρθρου 89.
2. Για την ανανέωση της άδειας διαμονής, ο επί μα−
κρόν διαμένων υποχρεούται να υποβάλει αίτηση, πριν 
από τη λήξη της, στην αρμόδια υπηρεσία για την πα−
ραλαβή της αίτησης, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
παρόντος, η οποία συνοδεύεται από τα απαιτούμενα 
δικαιολογητικά.Άρθρο 92
Απόρριψη αίτησης για την χορήγηση άδειας διαμονής 
επί μακρόν διαμένοντος για λόγους δημόσιας τάξης 
ή δημόσιας ασφάλειας
1. Η αίτηση για τη χορήγηση της άδειας διαμονής επί 
μακρόν διαμένοντος μπορεί να απορρίπτεται για λόγους 
δημόσιας τάξης ή δημόσιας ασφάλειας.
2. Η εξέταση των λόγων που αφορούν τη δημόσια 
τάξη ή τη δημόσια ασφάλεια της xώρας αποτελεί προ−
απαιτούμενο στοιχείο για την εξέταση του αιτήματος 
απόκτησης του καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος 
και τη χορήγηση της άδειας διαμονής. 
3. Κατά τη λήψη της σχετικής απόφασης εξετάζονται η 
σοβαρότητα ή το είδος του αδικήματος κατά της δημό−
σιας τάξης ή της δημόσιας ασφάλειας ή ο κίνδυνος που 
προέρχεται από το εν λόγω πρόσωπο, συνεκτιμώντας 
τη διάρκεια της διαμονής και την ύπαρξη δεσμών με τη xώρα. Η άρνηση χορήγησης της άδειας διαμονής δεν μπορεί να βασίζεται στην επίκληση λόγων γενικότερης δημοσιονομικής πολιτικής.
Άρθρο 93
Ανάκληση ή απώλεια του καθεστώτος 
επί μακρόν διαμένοντος
1. Ο επί μακρόν διαμένων δεν δικαιούται να διατηρεί 
το καθεστώς, εφόσον:
α. Αποδειχθεί ότι έχει συμπράξει δολίως στην από−
κτηση του καθεστώτος.
β. Έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής στο πρόσωπό 
του, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 95.
γ. Έχει απουσιάσει από το έδαφος της Ε.Ε. για διά−
στημα μεγαλύτερο ή ίσο των δώδεκα διαδοχικών μηνών.
δ. Συνιστά απειλή για τη δημόσια τάξη, συνεκτιμώντας 
τη σοβαρότητα των αδικημάτων που έχει διαπράξει, 
έστω κι αν η απειλή αυτή δεν αποτελεί λόγο επιστρο−φής κατά την έννοια του άρθρου 95. 
ε. Έχει αποκτήσει το καθεστώς του επί μακρόν διαμέ−
νοντος σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 
στο πλαίσιο της άσκησης του δικαιώματος διαμονής 
στα άλλα κράτη−μέλη, δυνάμει της Οδηγίας 2003/109/ΕΚ.
στ. Αποδειχθεί, με οποιονδήποτε τρόπο, ότι έχει απου−
σιάσει από το έδαφος της Ελλάδας για διάστημα που υπερβαίνει τα έξι έτη.
ζ. Ανακληθεί ή απορριφθεί αίτηση ανανέωσης καθε−
στώτος διεθνούς προστασίας σύμφωνα με τα άρθρα 
14 παρ. 3 και 19 παρ.3 της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ. Η Υπη−
ρεσία Ασύλου ενημερώνει τον Γενικό Γραμματέα της 
κατά τόπο αρμόδιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης σε 
περίπτωση ανάκλησης ή μη ανανέωσης του καθεστώ−
τος διεθνούς προστασίας κατόχου άδειας διαμονής επί 
μακρόν διαμένοντος.
2. Η λήξη της άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος 
δεν αποτελεί, αυτοτελώς, λόγο ανάκλησης ή απώλειας 
του καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος.
3. Όταν η ανάκληση ή απώλεια του καθεστώτος δεν 
δικαιολογούν τη λήψη μέτρου επιστροφής κατά την 
έννοια της παρ. 1 του άρθρου 95, ο πολίτης τρίτης χώ−
ρας μπορεί να υποβάλει αίτηση για άλλο λόγο, εκτός της απόκτησης του καθεστώτος επί μακρόν διαμένο−
ντος, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα, 
χωρίς να απαιτείται χορήγηση της εθνικής θεώρησης 
εισόδου. Σε περίπτωση δικαιούχου διεθνούς προστασί−
ας ενημερώνεται η Υπηρεσία Ασύλου προκειμένου να 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1343
του επαναχορηγήσει την άδεια διαμονής δικαιούχου 
διεθνούς προστασίας.
Άρθρο 94
Επανάκτηση του καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος
1. Ο πολίτης τρίτης χώρας, ο οποίος έχει απολέσει το 
καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος, μπορεί να ζητήσει την επανάκτησή του, στις ακόλουθες περιπτώσεις:
α. όταν έχει απολέσει το καθεστώς λόγω απουσίας 
από το έδαφος της Ε.Ε. για διάστημα μεγαλύτερο ή ίσο 
των δώδεκα διαδοχικών μηνών ή 
β. όταν έχει απολέσει το καθεστώς στην Ελλάδα, λόγω 
χορήγησης του καθεστώτος αυτού σε άλλο κράτος−
μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2. Για την επανάκτηση του καθεστώτος, ο πολίτης 
τρίτης χώρας υποβάλλει αίτηση στο όργανο που του είχε χορηγήσει αρχικά το καθεστώς επί μακρόν διαμέ−
νοντος, η οποία συνοδεύεται από τα δικαιολογητικά που 
ορίζονται στην υπουργική απόφαση της παραγράφου 1 του άρθρου 136.
3. Κατά τα λοιπά, ακολουθείται η διαδικασία των άρ−
θρων 90 και 91.
Άρθρο 95
Επιστροφή – προστασία από την επιστροφή
1. Η επιστροφή πολίτη τρίτης χώρας με καθεστώς 
επί μακρόν διαμένοντος επιτρέπεται κατ’ εφαρμογή 
των διατάξεων των άρθρων 16 έως 41 του ν. 3907/2011, 
όταν συνιστά ενεστώσα και ειδικά αιτιολογημένη απειλή 
κατά της δημόσιας τάξης ή της δημόσιας ασφάλειας.
2. Η απόφαση επιστροφής δεν μπορεί να βασίζεται 
στην επίκληση λόγων γενικότερης δημοσιονομικής πο−λιτικής.
3. Κατά την εξέταση των λόγων που δικαιολογούν την 
λήψη μέτρου επιστροφής στο πρόσωπο του επί μακρόν 
διαμένοντος συνεκτιμώνται:
α. Η διάρκεια διαμονής του στη Χώρα.
β. Οι επιπτώσεις στον ίδιο και τα μέλη της οικογέ−
νειάς του.
γ. Οι δεσμοί με τη χώρα διαμονής ή η απουσία δεσμών 
με τη χώρα καταγωγής του.
δ. Η ηλικία του ενδιαφερόμενου προσώπου.
4. Στην περίπτωση που η επιστροφή αφορά δικαιούχο 
διεθνούς προστασίας με καθεστώς επί μακρόν διαμέ−νοντος ζητείται από το κράτος−μέλος που αναφέρεται στην παρατήρηση της παραγράφου 6 του άρθρου 90 να επιβεβαιώσει εάν το εν λόγω άτομο εξακολουθεί να 
δικαιούται διεθνούς προστασίας στο κράτος αυτό. Στην 
περίπτωση που κράτος−μέλος υποβάλει σχετική αίτηση 
παροχής πληροφοριών η Υπηρεσία Ασύλου οφείλει να 
απαντήσει εντός μηνός από την παραλαβή της αίτησης.
5. Εάν ο επί μακρόν διαμένων εξακολουθεί να δικαιού−
ται διεθνούς προστασίας στο κράτος−μέλος που αναφέ−
ρεται στην παρατήρηση της παραγράφου 4 του άρθρου 
5, επιστρέφεται στο κράτος αυτό. Κατά παρέκκλιση, ο επί μακρόν διαμένων μπορεί, σύμφωνα με τις διεθνείς 
υποχρεώσεις της χώρας, να επιστραφεί σε χώρα διαφο−
ρετική από το κράτος−μέλος που του χορήγησε διεθνή προστασία, εφόσον πληροί τους όρους του άρθρου 21 παρ. 2 της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ.
6. Στην περίπτωση που κράτος−μέλος επιστρέφει 
πολίτη τρίτης χώρας επί μακρόν διαμένοντα που του 
έχει χορηγηθεί καθεστώς διεθνούς προστασίας στην Ελλάδα, το οποίο είναι σε ισχύ, η χώρα με την επιφύ−
λαξη εφαρμογής της ευρωπαϊκής ή εθνικής νομοθεσίας 
και της αρχής της ενότητας της οικογένειας, επιτρέπει άμεσα την επανεισδοχή του και των μελών της οικογέ−νειάς του χωρίς διατυπώσεις.
7. Το παρόν άρθρο ισχύει υπό την επιφύλαξη του σε−
βασμού της αρχής της μη επαναπροώθησης σύμφωνα 
με τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας. 
Άρθρο 96
Δικαίωμα προσφυγής
1. Η απόφαση απόρριψης αίτησης για χορήγηση 
άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος, ανάκλησης 
της άδειας διαμονής ή επιστροφής πρέπει να αιτιολο−
γείται. Η απόφαση κοινοποιείται στον ενδιαφερόμενο, 
ο οποίος ενημερώνεται με έγγραφο κοινοποίησης για τα, κατά το παρόν άρθρο, μέσα προστασίας, καθώς και για την προθεσμία άσκησής τους.
2. Για τις αποφάσεις που εκδίδονται δυνάμει του πα−
ρόντος, ασκείται αίτηση θεραπείας, σύμφωνα με το 
άρθρο 24 του ν. 2690/1999 (Α΄ 45), όπως ισχύει. 
3. Κατά της απόφασης απόρριψης της αίτησης για 
χορήγηση άδειας διαμονής επί μακρόν διαμένοντος, 
της ανάκλησης ή μη ανανέωσής της, της απώλειας του 
καθεστώτος ή της απόφασης επιστροφής, ασκείται 
αίτηση ακύρωσης ενώπιον του αρμόδιου διοικητικού 
δικαστηρίου, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 
15 του ν. 3068/2002 (Α΄ 274), όπως ισχύει.
4. Για την άσκηση του ένδικου μέσου κατά της από−
φασης επιστροφής, χορηγείται στον επί μακρόν διαμέ−νοντα που δεν διαθέτει επαρκείς πόρους για το σκοπό 
αυτόν, το ευεργέτημα πενίας, σύμφωνα με τις διατάξεις 
της κείμενης νομοθεσίας.
Άρθρο 97
Δικαιώματα και υποχρεώσεις επί μακρόν διαμένοντος
1. Ο επί μακρόν διαμένων απολαύει ίσης μεταχείρισης 
με τους ημεδαπούς όσον αφορά:
α. Την πρόσβαση στη μισθωτή ή μη μισθωτή δραστη−
ριότητα και τους όρους απασχόλησης και εργασίας, 
περιλαμβανομένων των όρων απόλυσης και αμοιβής. 
Δεν επιτρέπεται πρόσβαση σε δραστηριότητες που 
αφορούν την άσκηση δημόσιας εξουσίας. 
β. Την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, 
περιλαμβανομένων των υποτροφιών σπουδών.
γ. Την αναγνώριση επαγγελματικών διπλωμάτων, πι−
στοποιητικών και άλλων τίτλων.
δ. Την κοινωνική ασφάλεια και τα βασικά πλεονεκτή−
ματα της κοινωνικής αρωγής και προστασίας, όπως 
αυτά οριοθετούνται στο πλαίσιο ιδίως του ν. 4051/1960 «Περί ενισχύσεως απροστάτευτων παίδων» (Α΄68), του 
ν.δ. 57/ 1973 «Περί λήψεως μέτρων κοινωνικής προστα−σίας οικονομικώς αδυνάτων και καταργήσεως των διε−
πουσών τον θεσμόν της απορίας διατάξεων» (Α΄149), του 
ν. 1302/ 1982 «Για την επικύρωση της Διεθνούς Σύμβασης 
εργασίας αρ.103/1952 (Α΄ 133), του ν. 2101/1992 «Κύρωση 
της Διεθνούς Σύμβασης για τα δικαιώματα των παιδιών» 
(Α΄192) και του ν. 3454/2006 «Ενίσχυση της οικογένειας 
και λοιπές διατάξεις» (Α΄ 75).
ε. Τις φορολογικές διευκολύνσεις.στ. Την πρόσβαση και παροχή αγαθών και υπηρεσιών 
που βρίσκονται στη διάθεση του κοινού και την πρό−σβαση στις διαδικασίες απόκτησης στέγης.
1344 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
ζ. Την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και της εγγρα−
φής και συμμετοχής σε οργανώσεις εργαζομένων ή 
εργοδοτών ή σε οποιαδήποτε οργάνωση της οποίας 
τα μέλη ασκούν συγκεκριμένο επάγγελμα, περιλαμβα−
νομένων και των πλεονεκτημάτων που παρέχονται από 
αυτόν τον τύπο οργάνωσης, υπό την επιφύλαξη των δι−
ατάξεων περί δημόσιας τάξης και δημόσιας ασφάλειας.
η. Την ελεύθερη κίνηση και εγκατάσταση στο σύ−
νολο της Επικράτειας. Το δικαίωμα αυτό μπορεί να 
περιορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21 παράγραφος 1. 
2. Το δικαίωμα της ίσης μεταχείρισης που προβλέ−
πεται στις διατάξεις των στοιχείων β΄, δ΄, ε΄, στ΄ και 
ζ΄ της παραγράφου 1 ασκείται στις περιπτώσεις που 
ο τόπος κατοικίας του επί μακρόν διαμένοντος ή των 
μελών της οικογένειας, για τα οποία αυτός ζητά την 
παροχή των ως άνω δικαιωμάτων, ευρίσκεται εντός της 
Επικράτειας της χώρας.
3. Το δικαίωμα της ίσης μεταχείρισης περιορίζεται 
ως προς την: 
α. Πρόσβαση σε μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα 
η οποία, σύμφωνα με τις διατάξεις της κείμενης νομο−θεσίας, ασκείται αποκλειστικά από Έλληνες ή πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ε.Ο.Χ..
β. Πρόσβαση στην εκπαίδευση και επαγγελματική κα−
τάρτιση, για την οποία μπορεί να απαιτείται να απο−δείξει ο επί μακρόν διαμένων την απαιτούμενη για το σκοπό αυτόν γλωσσική επάρκεια.
γ. Είσοδο στα Ιδρύματα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης 
Πανεπιστημιακού και Τεχνολογικού Τομέα της Ανώτατης 
Εκπαίδευσης, για την οποία απαιτείται η προηγούμε−
νη εκπλήρωση των εκπαιδευτικών προϋποθέσεων της ισχύουσας νομοθεσίας.
4. Όσον αφορά τους δικαιούχους διεθνούς προστα−
σίας οι παράγραφοι 1(δ) και 3 εφαρμόζονται υπό την 
επιφύλαξη των διατάξεων της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ. 
Άρθρο 98
Δικαίωμα διαμονής και χορήγηση άδειας διαμονής, 
στην Ελλάδα, σε πολίτη τρίτης χώρας με καθεστώς 
επί μακρόν διαμένοντος σε άλλο κράτος−μέλος
της Ευρωπαϊκής Ένωσης
1. Ο επί μακρόν διαμένων, ο οποίος έχει αποκτήσει το 
καθεστώς αυτό σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης, μπορεί να διαμένει, υπό όρους, στη χώρα για 
διάστημα που υπερβαίνει τους τρεις μήνες, για τους 
ακόλουθους λόγους: 
α. Για την άσκηση μισθωτής δραστηριότητας. Στην 
περίπτωση αυτή, ο επί μακρόν διαμένων θα πρέπει να 
έχει συνάψει σύμβαση εργασίας, από την οποία προ−
κύπτει ότι η αμοιβή του είναι ίση, τουλάχιστον, με τις 
μηνιαίες αποδοχές του ανειδίκευτου εργάτη. Οι όροι και 
η διαδικασία χορήγησης της οικείας άδειας διαμονής 
καθορίζονται σύμφωνα με τις αντίστοιχες διατάξεις του 
παρόντος Κώδικα.
β. Για την άσκηση μη μισθωτής δραστηριότητας, κα−
θώς και για τα οικονομικώς ανεξάρτητα άτομα. Στις 
περιπτώσεις αυτές, για τους όρους και προϋποθέσεις 
χορήγησης των οικείων αδειών διαμονής, εφαρμόζο−
νται αναλόγως οι αντίστοιχες διατάξεις του παρόντος Κώδικα.
γ. Για σπουδές. Στην περίπτωση αυτή, ο επί μακρόν 
διαμένων θα πρέπει να έχει εγγραφεί ή να έχει γίνει αποδεκτός προς εγγραφή στο οικείο εκπαιδευτικό ίδρυ−
μα, σύμφωνα με το άρθρο 33. Οι όροι και η διαδικασία 
χορήγησης της οικείας άδειας διαμονής καθορίζονται, 
σύμφωνα με τις αντίστοιχες διατάξεις του παρόντος 
Κώδικα.
δ. Για την επαγγελματική κατάρτιση. Στην περίπτωση 
αυτή, ο επί μακρόν διαμένων θα πρέπει να έχει γίνει δε−
κτός από Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης (Ι.Ε.Κ.) 
και να του έχει χορηγηθεί σχετική έγκριση φοίτησης 
από τον αρμόδιο φορέα της Γενικής Γραμματείας Δια Βίου Μάθησης, του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευ−μάτων, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 44 του 
παρόντος Κώδικα. Οι όροι και η διαδικασία χορήγησης της οικείας άδειας διαμονής καθορίζονται, αναλόγως, 
σύμφωνα με τις αντίστοιχες διατάξεις του παρόντος 
Κώδικα.
2. Για τη χορήγηση άδειας διαμονής στις παραπάνω 
περιπτώσεις, απαιτείται να αποδεικνύεται ότι ο ενδια−φερόμενος διαθέτει:
α. Επαρκείς πόρους, σε επίπεδο σταθερού εισοδήμα−
τος για την κάλυψη των δαπανών διαβίωσης, σύμφωνα 
με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα.
β. Ασφάλιση ασθενείας που να καλύπτει κινδύνους 
παρόμοιους με εκείνους των ημεδαπών, σύμφωνα με 
τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα.
3. Στις περιπτώσεις των στοιχείων α΄ και β΄ της πα−
ραγράφου 1 του παρόντος άρθρου, δίνεται προτεραι−
ότητα στους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τους 
πολίτες τρίτων χωρών, εφόσον προβλέπεται από την κοινοτική νομοθεσία και τους πολίτες τρίτων χωρών οι 
οποίοι διαμένουν νομίμως στην Ελλάδα και λαμβάνουν 
επίδομα ανεργίας.
4. Για τη χορήγηση της αντίστοιχης άδειας διαμονής, 
τα πρόσωπα της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου 
υποβάλλουν αίτηση το αργότερο εντός τριών μηνών 
από την είσοδό τους στη xώρα στο αρμόδιο όργα−
νο, εφόσον πληρούνται οι παραπάνω προϋποθέσεις, η 
οποία συνοδεύεται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
5. Αρμόδια υπηρεσία για την εξέταση των αιτήσεων 
χορήγησης αδειών διαμονής του παρόντος είναι η αρ−
μόδια υπηρεσία της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκη−
σης. Η αίτηση υποβάλλεται σύμφωνα με τα οριζόμενα 
στις διατάξεις του άρθρου 8 του παρόντος Κώδικα. 
Η αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης 
εξετάζει την αίτηση και, εφόσον πληρούνται οι ανωτέρω 
προϋποθέσεις και δεν συντρέχουν λόγοι που αφορούν 
τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή τη δημόσια 
υγεία σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 100 του 
παρόντος, εκδίδει απόφαση, με την οποία χορηγεί την αντίστοιχη άδεια διαμονής. Η απόφαση αυτή κοινοποι−
είται στο σημείο επαφής, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 104 του παρόντος.
6. Η διαδικασία εξέτασης της αίτησης ολοκληρώνε−
ται το αργότερο εντός τεσσάρων μηνών, αφότου υπο−
βλήθηκε η αίτηση με τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Αν η αίτηση συνοδεύεται από ελλιπή δικαιολογητικά ή 
συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι, η ανωτέρω προθεσμία 
μπορεί να υπερβαίνει τους τέσσερις μήνες και μέχρι 
τρεις επιπλέον μήνες. Το αρμόδιο όργανο ενημερώνει σχετικά τον αιτούντα.
7. Η διάρκεια ισχύος της εν λόγω άδειας διαμονής, 
καθώς και η διαδικασία ανανέωσής της καθορίζονται, 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1345
κατά περίπτωση, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρό−
ντος Κώδικα.
8. Το παρόν κεφάλαιο δεν εφαρμόζεται στους πα−
ρακάτω πολίτες τρίτων χώρων που είναι επί μακρόν 
διαμένοντες σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης:
α. Μισθωτούς εργαζόμενους που απασχολούνται από 
φορέα παροχής υπηρεσιών στο πλαίσιο διασυνοριακής 
παροχής υπηρεσιών, σύμφωνα με τις διατάξεις της περί−
πτωση δ΄ της παρ.1 του άρθρου 18 του παρόντος Κώδικα.
β. Φορείς παροχής διασυνοριακών υπηρεσιών.9. Πολίτες τρίτων χωρών που είναι επί μακρόν διαμέ−
νοντες σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
μπορούν να εισέλθουν στη xώρα για εποχιακή εργασία σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα.
10. Για τα θέματα που αφορούν στην κοινωνική ασφά−
λεια των πολιτών τρίτων χωρών με καθεστώς επί μα−
κρόν διαμένοντος σε άλλο κράτος−μέλος και ασκούν 
το δικαίωμα διαμονής τους στην Ελλάδα, δυνάμει του 
παρόντος κεφαλαίου, ισχύει το ενωσιακό δίκαιο στον 
τομέα της κοινωνικής ασφάλειας.
11. Σε περίπτωση σχετικής αίτησης από άλλο κράτος−
μέλος, το αρμόδιο όργανο εκδίδει εντός τριών μηνών τροποποιημένη κατά το σκέλος της παρατήρησης της παραγράφου 5 του άρθρου 90 άδεια επί μακρόν δια−μένοντος.
12. Αν χορηγηθεί καθεστώς διεθνούς προστασίας σε 
πολίτη τρίτης χώρας, στον οποίο άλλο κράτος−μέλος 
έχει προηγουμένως χορηγήσει καθεστώς επί μακρόν 
διαμένοντος, η Υπηρεσία Ασύλου ζητεί από το κρά−
τος−μέλος που έχει εκδώσει την άδεια διαμονής επί 
μακρόν διαμένοντος να την τροποποιήσει ούτως ώστε να περιληφθεί και η παρατήρηση που αναφέρεται στο 
τελευταίο εδάφιο της παραγράφου 5 του άρθρου 90.
Άρθρο 99
Μέλη οικογένειας πολίτη τρίτης χώρας που ασκεί 
το δικαίωμα διαμονής στην Ελλάδα ως επί μακρόν 
διαμένων σε άλλο κράτος−μέλος της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης
1. Ο πολίτης τρίτης χώρας με καθεστώς επί μακρόν 
διαμένοντος σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης μπορεί να συνοδεύεται ή να επανενωθεί με τα 
μέλη της οικογένειάς του εφόσον η οικογένεια είχε ήδη 
συγκροτηθεί στο άλλο κράτος−μέλος.
Τα ανωτέρω μέλη οικογένειας υποβάλλουν αίτηση 
για τη χορήγηση άδειας διαμονής, στην αρμόδια για 
την παραλαβή της αίτησης υπηρεσία, σύμφωνα με τις 
διατάξεις του παρόντος Κώδικα, το αργότερο εντός 
τριών μηνών από την είσοδό τους στη χώρα, η οποία 
συνοδεύεται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά.
2. Αρμόδια υπηρεσία για την εξέταση των αιτήσεων 
χορήγησης αδειών διαμονής του παρόντος είναι η αρ−
μόδια υπηρεσία της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκη−
σης. Η αίτηση υποβάλλεται σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 8. Η αρμόδια υπηρεσία της 
Αποκεντρωμένης Διοίκησης εξετάζει την αίτηση και, 
εφόσον πληρούνται οι ανωτέρω προϋποθέσεις και δεν 
συντρέχουν λόγοι που αφορούν τη δημόσια τάξη, τη 
δημόσια ασφάλεια ή τη δημόσια υγεία σύμφωνα με 
τις διατάξεις του άρθρου 100 του παρόντος, εκδίδει 
απόφαση, με την οποία χορηγεί άδεια διαμονής για 
οικογενειακή επανένωση η οποία ακολουθεί την τύχη της άδειας διαμονής του συντηρούντος. Η απόφαση 
αυτή κοινοποιείται στο σημείο επαφής, σύμφωνα με τις 
διατάξεις του άρθρου 104 του παρόντος.
Η διαδικασία εξέτασης της αίτησης ολοκληρώνεται το 
αργότερο εντός τεσσάρων μηνών, αφότου υποβλήθηκε 
η αίτηση με τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Αν η αίτηση 
συνοδεύεται από ελλιπή δικαιολογητικά ή σε περίπτωση 
συνδρομής εξαιρετικών λόγων, η ανωτέρω προθεσμία 
μπορεί να υπερβαίνει τους τέσσερις (4) μήνες και μέχρι 
τρεις (3) επιπλέον μήνες. Το αρμόδιο όργανο ενημερώνει 
σχετικά τον αιτούντα.
3. Σε περίπτωση που η οικογένεια συγκροτήθηκε μετά 
την άσκηση του δικαιώματος διαμονής στην Ελλάδα, 
ισχύουν οι διατάξεις των άρθρων 69 έως 77.
Άρθρο 100
Απόρριψη αίτησης για χορήγηση άδειας διαμονής 
σε πολίτη τρίτης χώρας με καθεστώς επί μακρόν 
διαμένοντος σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης και στα μέλη της οικογένειάς του, για
λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας
ή δημόσιας υγείας
1. Η αίτηση για χορήγηση άδειας διαμονής σε επί 
μακρόν διαμένοντα ή σε μέλη της οικογένειάς του δυ−
νάμει του παρόντος Κεφαλαίου μπορεί να απορρίπτεται 
για λόγους δημόσιας τάξης ή δημόσιας ασφάλειας. Η εξέταση των λόγων που αφορούν στη δημόσια τάξη ή 
τη δημόσια ασφάλεια της Χώρας αποτελεί προαπαι−
τούμενο στοιχείο κατά την εξέταση του αιτήματος για τη χορήγηση της οικείας άδειας διαμονής. 
2. Κατά την εξέταση των θεμάτων που αφορούν στη 
δημόσια τάξη ή δημόσια ασφάλεια, εξετάζονται η σο−βαρότητα ή το είδος του αδικήματος ή ο κίνδυνος που αντιπροσωπεύει το εν λόγω πρόσωπο. Η άρνηση χορή−γησης της άδειας διαμονής δυνάμει του παρόντος κε−
φαλαίου δεν μπορεί να βασίζεται στην επίκληση λόγων 
γενικότερης δημοσιονομικής πολιτικής.
3. Η αίτηση για χορήγηση άδειας διαμονής σε πολίτη 
τρίτης χώρας με καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε μέλη της οικογένειάς του δυνάμει του παρόντος κεφαλαίου μπορεί να απορρίπτεται για λόγους δημόσιας υγείας.
Οι μόνες ασθένειες που μπορούν να δικαιολογήσουν 
άρνηση εισόδου ή του δικαιώματος διαμονής είναι εκεί−
νες που προβλέπονται από την Παγκόσμια Οργάνωση 
Υγείας, καθώς και άλλες λοιμώδεις, μεταδοτικές ή παρα−
σιτικές ασθένειες, οι οποίες επιβάλλουν τη λήψη μέτρων 
για την προστασία της δημόσιας υγείας. Η διαπίστωση, 
μετά την έκδοση της αρχικής άδειας διαμονής, ότι ο 
πολίτης τρίτης χώρας πάσχει από ασθένεια, από την οποία προσεβλήθη μετά την είσοδό του στη xώρα, δεν 
αποτελεί λόγο για τη μη ανανέωση της άδειας διαμονής 
του ή την απομάκρυνσή του από το έδαφος της xώρας.
4. Οι διατάξεις του άρθρου 96 του παρόντος εφαρμό−
ζονται και για τις ανωτέρω άδειες διαμονής.
Άρθρο 101
Δικαιώματα και υποχρεώσεις πολιτών τρίτης χώρας
με καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος σε άλλο κράτος
μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι κάτοχοι
άδειας διαμονής στην Ελλάδα
1. Οι πολίτες τρίτης χώρας με καθεστώς επί μακρόν 
διαμένοντος σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής 
1346 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
Ένωσης που διαμένουν στην Ελλάδα δυνάμει του πα−
ρόντος κεφαλαίου απολαύουν ίσης μεταχείρισης με 
τους ημεδαπούς στους τομείς και υπό τους όρους του 
άρθρου 97.
2. Οι πολίτες τρίτης χώρας με καθεστώς επί μακρόν 
διαμένοντος σε άλλο κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης που διαμένουν στην Ελλάδα με σκοπό την 
άσκηση μισθωτής δραστηριότητας, δυνάμει του παρό−ντος κεφαλαίου, δεν επιτρέπεται, κατά το πρώτο δω−δεκάμηνο, να απασχοληθούν σε άλλη ειδικότητα από εκείνη, για την οποία τους χορηγήθηκε η αρχική άδεια διαμονής, καθώς και να μεταβάλουν τον ασφαλιστικό τους φορέα.
3. Τα πρόσωπα που εισέρχονται στη xώρα δυνάμει 
των στοιχείων γ΄ και δ΄ της παρ. 1 του άρθρου 98 του 
παρόντος επιτρέπεται να εργάζονται μόνο με καθεστώς 
μερικής απασχόλησης σύμφωνα με τον παρόντα Κώδικα. 
4. Τα μέλη της οικογένειας που είναι κάτοχοι άδειας 
διαμονής δυνάμει του παρόντος Κεφαλαίου υπόκεινται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του άρθρου 75.
Άρθρο 102
Ανάκληση της άδειας διαμονής 
και υποχρέωση επανεισδοχής
1. Έως ότου ο πολίτης τρίτης χώρας αποκτήσει κα−
θεστώς επί μακρόν διαμένοντος στην Ελλάδα, η άδεια 
διαμονής του δεν ανανεώνεται ή ανακαλείται και ο εν−
διαφερόμενος και τα μέλη της οικογένειάς του υποχρε−
ούνται να εγκαταλείψουν το έδαφος της χώρας, στις 
ακόλουθες περιπτώσεις:
α. Για λόγους δημόσιας τάξης ή δημόσιας ασφάλειας, 
σύμφωνα με το άρθρο 100.
β. Όταν οι όροι και οι προϋποθέσεις των άρθρων 98 
και 99 δεν πληρούνται πλέον.
γ. Όταν ο πολίτης τρίτης χώρας δεν διαμένει νομίμως 
στη xώρα.
2. Αν ληφθεί ένα από τα μέτρα που αναφέρονται στην 
παράγραφο 1, ο πολίτης τρίτης χώρας, στον οποίον 
αφορά, οφείλει να επιστρέψει αμέσως στο πρώτο κρά−
τος−μέλος που του χορήγησε το καθεστώς επί μακρόν 
διαμένοντος. 
3. Στην περίπτωση που ένα από τα μέτρα που αναφέ−
ρονται στην παράγραφο 1 ληφθεί από δεύτερο κράτος−
μέλος και αφορά σε πολίτη τρίτης χώρας, ο οποίος έχει 
υπαχθεί στο καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος 
στην Ελλάδα και ασκεί το δικαίωμα διαμονής του στο 
δεύτερο κράτος−μέλος, οι αρμόδιες ελληνικές αρχές 
οφείλουν να επιτρέψουν αμέσως και χωρίς διατυπώσεις, 
την επανεισδοχή αυτού και των μελών της οικογένειάς του στην Ελλάδα. 
4. Μέχρι να αποκτήσει καθεστώς επί μακρόν διαμένο−
ντος στην Ελλάδα και με την επιφύλαξη της υποχρέω−
σης επανεισδοχής που προβλέπεται στην παράγραφο 2, 
οι αρμόδιες ελληνικές αρχές μπορούν να απομακρύνουν 
τον πολίτη τρίτης χώρας από το έδαφος της Ευρωπα−ϊκής Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 95 του παρόντος και δυνάμει των εγγυήσεων του άρθρου αυτού, για σο−
βαρούς λόγους δημόσιας τάξης ή δημόσιας ασφάλειας. 
Στις περιπτώσεις αυτές, οι αρμόδιες ελληνικές αρχές προβαίνουν σε διαβούλευση με τις αντίστοιχες αρχές του πρώτου κράτους−μέλους.
Οι αρμόδιες ελληνικές αρχές, στο πλαίσιο της ανωτέ−
ρω διαβούλευσης, ζητούν, από το πρώτο κράτος−μέλος, τις αναγκαίες πληροφορίες για την έκδοση και εκτέλε−
ση της απόφασης απέλασης.
5. Οι αποφάσεις επιστροφής, βάσει των στοιχείων β΄ 
και γ΄ της παρ. 1 του παρόντος άρθρου, δεν συνοδεύο−
νται από μόνιμη απαγόρευση διαμονής.
6. Σε περίπτωση που ληφθεί ένα από τα μέτρα 
που αναφέρονται στην παράγραφο 1 και οι αρμόδι−
ες ελληνικές αρχές ζητήσουν την επανεισδοχή του 
στο κράτος−μέλος που είχε χορηγήσει το καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος, σύμφωνα με την παρ. 2 του 
παρόντος άρθρου, ο πολίτης τρίτης χώρας και τα 
μέλη της οικογένειάς του διατηρούν το δικαίωμα να 
μετακινηθούν προς ένα τρίτο κράτος−μέλος της Ευ−ρωπαϊκής Ένωσης.
7. Η παράγραφος 4 του παρόντος δεν εφαρμόζεται 
σε δικαιούχους διεθνούς προστασίας με άδεια διαμονής 
επί μακρόν διαμένοντος από άλλο κράτος−μέλος, εκτός 
εάν εντωμεταξύ έχει αρθεί η διεθνής προστασία ή εάν 
το πρόσωπο για το οποίο πρόκειται εμπίπτει σε μία 
από τις κατηγορίες που ορίζονται στο άρθρο 21 παρ. 2 
της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ. Η παρούσα παράγραφος ισχύει 
υπό την επιφύλαξη του άρθρου 21 παρ. 1 της Οδηγίας 
2011/95/ΕΕ.
Άρθρο 103
Απόκτηση καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος 
στην Ελλάδα στο πλαίσιο της άσκησης 
του δικαιώματος διαμονής ως επί μακρόν διαμένων 
σε άλλο κράτος − μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Ο πολίτης τρίτης χώρας, στον οποίον έχει χορηγηθεί 
το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος σε άλλο κρά−
τος−μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διαμένει νόμιμα 
στην Ελλάδα δυνάμει του παρόντος Κεφαλαίου, μπορεί 
να υποβάλει αίτηση για τη χορήγηση καθεστώτος επί 
μακρόν διαμένοντος στην Ελλάδα, σύμφωνα με τους 
όρους και τις προϋποθέσεις των ρυθμίσεων του άρθρου 
98. Η απόφαση αυτή κοινοποιείται στο πρώτο κράτος−μέλος, σύμφωνα με το άρθρο 98.
Άρθρο 104
Σημείο επαφής
1. Η Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής του Υπουρ−
γείου Εσωτερικών ορίζεται ως το ελληνικό σημείο επα−
φής με τις αντίστοιχες αρμόδιες υπηρεσίες των λοιπών 
κρατών−μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανταλ−λαγή των πληροφοριών που καθορίζονται στο παρόν.
2. Οι αρμόδιες υπηρεσίες των Αποκεντρωμένων Διοι−
κήσεων της Χώρας υποχρεούνται να ενημερώνουν τη 
Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής του Υπουργεί−
ου Εσωτερικών για τις αιτήσεις που υποβάλλονται και 
τις άδειες διαμονής που χορηγούνται σύμφωνα με τις 
ρυθμίσεις των άρθρων 98, 102 και 103.
3. Το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του 
Πολίτη υποχρεούται να ενημερώνει τη Διεύθυνση Με−ταναστευτικής Πολιτικής του Υπουργείου Εσωτερικών 
για τις αποφάσεις επιστροφής που εκδίδονται σε βάρος 
των πολιτών τρίτων χωρών που έχουν λάβει άδεια δια−μονής στην Ελλάδα ως επί μακρόν διαμένοντες άλλου κράτους− μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
4. Η Υπηρεσία Ασύλου παρέχει κάθε απαραίτητη πλη−
ροφορία στο ελληνικό σημείο επαφής σχετικά με τους 
δικαιούχους διεθνούς προστασίας.
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1347
Άρθρο 105
Ειδικές διατάξεις
Οι πολίτες τρίτης χώρας που έχουν λάβει άδεια δια−
μονής αόριστης ή δεκαετούς διάρκειας, βάσει των διατά−ξεων των νόμων 2910/2001 (Α΄ 91) και 3386/2005 και των αντίστοιχων διατάξεων του Κώδικα, δεν απολαύουν των 
δικαιωμάτων που προβλέπονται στα άρθρα 88 έως και 103.
Άρθρο 106
Για όσα ζητήματα δεν ρυθμίζονται διαφορετικά στις 
διατάξεις των ως άνω άρθρων 88 έως και 105 ισχύουν οι 
ρυθμίσεις των άρθρων 1 έως 30 του παρόντος Κώδικα.
Οι διατάξεις του παρόντος Κεφαλαίου εφαρμόζονται 
αναλόγως στους πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς στους οποίους έχει χορηγηθεί ή χορηγείται καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας, σύμ−
φωνα με τις διατάξεις των προεδρικών διαταγμάτων 
114/2010 (Α΄195), 96/2008, 61/1999 (Α΄63) και του ν.1975/1991 
(Α΄184).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 107
Αποδεικτικό επαρκούς γνώσης της ελληνικής γλώσσας 
και στοιχείων ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού 
για την απόκτηση του καθεστώτος του επί 
μακρόν διαμένοντος
1. Η επαρκής γνώση της ελληνικής γλώσσας, ιστορίας 
και πολιτισμού αποδεικνύεται με έναν από τους ακόλου−
θους τίτλους: α) τίτλο αποφοίτησης της υποχρεωτικής 
τουλάχιστον εκπαίδευσης ελληνικών σχολείων στην Ελ−
λάδα, β) τίτλο αποφοίτησης από λύκεια του εξωτερικού 
τα οποία ανήκουν στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, 
γ) αναγνωρισμένο τίτλο αποφοίτησης από τμήματα 
ελληνικής γλώσσας πανεπιστημίων του εξωτερικού, δ) 
πιστοποιητικό ελληνομάθειας επιπέδου τουλάχιστον 
Β1 που εκδίδεται σύμφωνα με το π.δ. 60/2010 και ε) 
ειδικό πιστοποιητικό επαρκούς γνώσης της ελληνικής γλώσσας και στοιχείων ελληνικής ιστορίας και πολιτι−
σμού μετά από επιτυχή εξέταση που διενεργείται με 
ευθύνη της Γενικής Γραμματείας Δια Βίου Μάθησης 
σε συνεργασία με το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, στο 
πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του για την πιστοποίηση 
της ελληνομάθειας.
2. Οι κάτοχοι πιστοποιητικού ελληνομάθειας επιπέδου 
Α, που έχει εκδοθεί σύμφωνα με το π.δ. 363/1998 (Α΄ 242), 
ή Α2, που εκδίδεται σύμφωνα με το π.δ. 60/2010 (Α΄ 98), 
θεωρείται ότι διαθέτουν επαρκή γνώση της ελληνικής 
γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού προκειμένου να υπα−χθούν στις διατάξεις του π.δ. 150/2006 (Α΄ 160), εφόσον 
επιπρόσθετα λάβουν πιστοποίηση της επαρκούς γνώσης 
στοιχείων της ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού, σύμ−φωνα με τη διαδικασία που καθορίζεται από την κοινή υπουργική απόφαση της παρ. 3 του παρόντος άρθρου.
3. Η διαδικασία απόκτησης του ειδικού πιστοποιητικού 
επαρκούς γνώσης της ελληνικής γλώσσας και στοιχείων 
ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού από τη Γενική Γραμ−
ματεία Δια Βίου Μάθησης, καθώς και η πιστοποίηση από 
τη ΓΓΔΒΜ της επαρκούς γνώσης στοιχείων ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού για τους κατόχους πιστοποι−ητικού ελληνομάθειας επιπέδου Α ή Α2, όπως και κάθε 
άλλη σχετική λεπτομέρεια, ρυθμίζονται με απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Οικονομικών και Παιδείας 
και Θρησκευμάτων, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
4. Στις εξετάσεις για την απόκτηση των πιστοποιη−
τικών που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 3 του παρόντος άρθρου, μπορούν να συμμετέχουν όσοι πολίτες τρίτων χωρών διαμένουν νόμιμα στην Ελλάδα.
5. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Παιδείας και Θρησκευμάτων, μπορούν να εξαιρούνται 
από τη διαδικασία των εξετάσεων για την απόκτηση των 
πιστοποιητικών που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 3 του παρόντος άρθρου πολίτες τρίτων χωρών που έχουν επιτυχώς ολοκληρώσει την παρακολούθηση 
ειδικών προγραμμάτων εκμάθησης της ελληνικής γλώσ−
σας και απόκτησης γνώσεων στοιχείων της ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού, ιδίως στο πλαίσιο προγραμ−
μάτων ένταξης που απευθύνονται σε πολίτες τρίτων 
χωρών που είναι κάτοχοι τίτλων διαμονής μακράς δι−άρκειας. Με την ίδια απόφαση καθορίζεται κάθε άλλο ζήτημα που αφορά τη διοργάνωση και το περιεχόμενο 
των ειδικών προγραμμάτων εκμάθησης της ελληνικής 
γλώσσας και απόκτησης γνώσεων στοιχείων της ελλη−νικής ιστορίας και πολιτισμού.
6. Για τη συμμετοχή στις εξετάσεις της παραγράφου 
3 του παρόντος άρθρου καταβάλλεται από τον ενδιαφε−
ρόμενο παράβολο υπέρ του Δημοσίου. Το ύψος του πα−
ραβόλου και η διαδικασία καταβολής του καθορίζονται με απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Παιδείας και Θρησκευμάτων, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Άρθρο 108
Άδεια διαμονής δεύτερης γενιάς
Σε ενήλικες πολίτες τρίτων χωρών που γεννήθηκαν 
στην Ελλάδα ή έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς έξι τάξεις 
ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα, πριν τη συμπλήρωση 
του 21ου έτους της ηλικίας τους και διαμένουν νόμιμα στη χώρα χορηγείται, εφόσον προσκομιστούν τα απαι−
τούμενα δικαιολογητικά, άδεια διαμονής πενταετούς 
διάρκειας η οποία παρέχει στον κάτοχό της τα δικαι−ώματα του άρθρου 97. 
Η άδεια διαμονής ανανεώνεται για πέντε έτη, κάθε 
φορά με μόνη υποχρέωση την προσκόμιση της προη−γούμενης άδειας διαμονής.
Η εν λόγω άδεια, μπορεί να ανανεωθεί, υπό τους 
όρους του παρόντος Κώδικα, οποτεδήποτε κατά το 
διάστημα ισχύος της, για την υπαγωγή στο καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος. 
Η άδεια διαμονής ανακαλείται ή δεν ανανεώνεται, εάν 
συντρέχουν στο πρόσωπο του κατόχου οι λόγοι που 
προβλέπονται από τις διατάξεις του άρθρου 93.
ΤΜΗΜΑ ΣΤ΄
ΕΙΣΔΟΧΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ 
ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ 
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ 2009/50/ΕΚ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ A΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 109
Πεδίο εφαρμογής
1. Το παρόν Κεφάλαιο εφαρμόζεται σε πολίτες τρίτων 
χωρών που αιτούνται να τους επιτραπεί η είσοδος και 
1348 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
διαμονή στην Ελληνική Επικράτεια για το σκοπό της 
απασχόλησης υψηλής ειδίκευσης, σύμφωνα με τους 
όρους του παρόντος Κεφαλαίου. 
2. Το παρόν Κεφάλαιο δεν εφαρμόζεται στους πολίτες 
τρίτων χωρών, οι οποίοι:
α) έχουν λάβει τίτλο διαμονής που τους επιτρέπει 
να διαμείνουν στην Ελλάδα δυνάμει προσωρινής προ−
στασίας ή έχουν αιτηθεί να παραμείνουν για τον ίδιο λόγο και αναμένουν την έκδοση απόφασης σχετικά με 
το καθεστώς τους,
β) απολαμβάνουν διεθνούς προστασίας σύμφωνα με 
τις διατάξεις του υπ’ αριθμ. 96/2008 προεδρικού δια−
τάγματος «Προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας προς 
τις διατάξεις της Οδηγίας 2004/83/ΕΚ του Συμβουλί−
ου της 29ης Απριλίου 2004 για τη θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για την αναγνώριση και το καθεστώς των 
πολιτών τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως προσφύγων 
ή ως προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας για 
άλλους λόγους» (Α΄ 152), όπως ισχύει,
γ) απολαμβάνουν προστασίας σύμφωνα με την εθνική 
νομοθεσία, τις διεθνείς υποχρεώσεις ή έχουν αιτηθεί 
προστασία σύμφωνα με τα προηγούμενα και για των 
οποίων την αίτηση δεν έχει ληφθεί ακόμη οριστική 
απόφαση,
δ) υποβάλλουν αίτηση για άδεια διαμονής στην Ελλά−
δα ως ερευνητές σύμφωνα με τις διατάξεις του παρό−
ντος Κώδικα που ενσωματώνουν την Οδηγία 2005/71/ΕΚ 
της 12ης Οκτωβρίου 2005, «σχετικά με ειδική διαδικασία 
εισδοχής πολιτών τρίτων χωρών για σκοπούς επιστη−μονικής έρευνας» (EE L 289 της 3.11.2005),
ε) είναι μέλη οικογένειας πολιτών της Ένωσης που 
άσκησαν ή ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας 
εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης σύμφωνα με τις διατά−ξεις του υπ’ αριθμ. 106/2007 προεδρικού διατάγματος «Ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή στην Ελληνική Επι−
κράτεια των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των 
μελών των οικογενειών τους» (Α΄ 106),
στ) απολαμβάνουν ευρωπαϊκό καθεστώς επί μακρόν 
διαμένοντος σε κράτος−μέλος σύμφωνα με διατάξεις 
του παρόντος Κώδικα που ενσωματώνουν την Οδηγία 2003/109/ΕΚ «σχετικά με το καθεστώς πολιτών τρίτων 
χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες» (EE L 
16/44 της 23.01.2004) και ασκούν το δικαίωμά τους να διαμένουν στην Ελλάδα, προκειμένου να ασκήσουν μι−σθωτή ή ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα,
ζ) εισέρχονται στην Ελλάδα βάσει δεσμεύσεων οι 
οποίες περιλαμβάνονται σε διεθνή συμφωνία για τη 
διευκόλυνση της εισόδου και της προσωρινής διαμονής 
ορισμένων κατηγοριών φυσικών προσώπων σε σχέση 
με εμπορικές και επενδυτικές δραστηριότητες,
η) έχουν γίνει δεκτοί στην Ελλάδα ως εποχιακοί ερ−
γαζόμενοι, σύμφωνα με τις διατάξεις της κείμενης νο−μοθεσίας,
θ) υπόκεινται σε δικαστική απέλαση ή σε διαδικασία 
επιστροφής, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3907/2011 
(Α΄ 7) ή του ν. 3386/2005 (Α΄ 212), η οποία έχει ανασταλεί 
για πραγματικούς ή νομικούς λόγους,
ι) εμπίπτουν στις διατάξεις του υπ’ αριθμ. 219/2000 
προεδρικού διατάγματος «Μέτρα για την προστασία 
των εργαζομένων που αποσπώνται για την εκτέλεση 
προσωρινής εργασίας στο έδαφος της Ελλάδας, στο 
πλαίσιο διεθνικής παροχής υπηρεσιών» (Α΄ 190), με το 
οποίο προσαρμόστηκε η ελληνική νομοθεσία στην Οδη−γία 96/71/ΕΚ της 16ης Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με την 
απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσι−
ών, καθ’ όσο διάστημα είναι αποσπασμένοι στην Ελλάδα. 
Το παρόν Κεφάλαιο δεν εφαρμόζεται σε πολίτες τρί−
των χωρών και στα μέλη της οικογένειάς τους, ανε−
ξαρτήτως ιθαγένειας, εφόσον, δυνάμει συμφωνιών που 
έχουν συναφθεί μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 
των κρατών−μελών της αφενός και των τρίτων χωρών 
προέλευσής τους αφετέρου απολαμβάνουν δικαιώματα 
ελεύθερης κυκλοφορίας ισοδύναμα με τα δικαιώματα 
των πολιτών της Ένωσης.
3. Το παρόν Κεφάλαιο δεν θίγει οποιαδήποτε συμ−
φωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και/ή των κρα−
τών−μελών της αφενός και μιας ή περισσότερων τρί−
των χωρών αφετέρου, εφόσον σε αυτή απαριθμούνται 
επαγγέλματα τα οποία δεν θα πρέπει να εμπίπτουν στο 
παρόν Κεφάλαιο, προκειμένου, μέσω της προστασίας 
των ανθρώπινων πόρων όσων αναπτυσσομένων χωρών 
είναι συμβαλλόμενα μέρη στις συμφωνίες αυτές, να 
διασφαλίζεται ότι η πρόσληψη πολιτών τους θα διενερ−
γείται σύμφωνα με τους κανόνες της δεοντολογίας σε τομείς που πάσχουν από έλλειψη προσωπικού.
4. Οι διατάξεις του παρόντος Κεφαλαίου δεν θίγουν το 
δικαίωμα των αρμόδιων ελληνικών αρχών να εκδίδουν 
άδειες διαμονής, εκτός της «Μπλε κάρτας της Ε.Ε.», 
για οποιονδήποτε σκοπό σχετικό με την απασχόληση. Τέτοιες άδειες διαμονής δεν παρέχουν δικαίωμα δια−
μονής στα άλλα κράτη−μέλη, όπως προβλέπεται στο 
παρόν Κεφάλαιο.
Άρθρο 110
Ευνοϊκότερες διατάξεις
Το παρόν Κεφάλαιο ισχύει υπό την επιφύλαξη ευνοϊ−
κότερων διατάξεων:
α) της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περι−
λαμβανομένων διμερών ή πολυμερών συμφωνιών που 
συνάπτονται μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της Ευ−
ρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών−μελών της αφενός και μίας ή περισσοτέρων τρίτων χωρών αφετέρου,
β) διμερών ή πολυμερών συμφωνιών που συνάπτονται 
μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας ή περισσοτέρων 
κρατών−μελών και ενός ή περισσοτέρων τρίτων χωρών.
Άρθρο 111
Προϋποθέσεις δικαιώματος διαμονής
1. Με την επιφύλαξη του άρθρου 112, πολίτης τρίτης 
χώρας ο οποίος αιτείται τη χορήγηση «Μπλε κάρτας 
της Ε.Ε.», υπό τους όρους του παρόντος Κεφαλαίου, θα 
πρέπει να πληροί τις εξής προϋποθέσεις:
α) Να είναι κάτοχος ισχύοντος διαβατηρίου ή άλ−
λου ταξιδιωτικού εγγράφου που αναγνωρίζεται κατά 
τα οριζόμενα στην εθνική νομοθεσία και να έχει λάβει εθνική θεώρηση εισόδου για το σκοπό της απασχόλη−
σης υψηλής ειδίκευσης. Η περίοδος ισχύος του ταξι−
διωτικού εγγράφου θα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον 
την αρχική διάρκεια της άδειας διαμονής. Οι αρμόδιες 
προξενικές αρχές της χώρας χορηγούν στον πολίτη 
τρίτης χώρας κάθε διευκόλυνση για τη χορήγηση της απαιτούμενης θεώρησης.
β) Να έχει συνάψει έγκυρη σύμβαση εργασίας με αντι−
κείμενο την απασχόληση υψηλής ειδίκευσης, διάρκειας ενός τουλάχιστον έτους στην Ελλάδα, από την οποία 
να προκύπτει ότι η αμοιβή του δεν υπολείπεται του 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1349
κατώτατου ορίου μισθού για απασχόληση υψηλής ειδί−
κευσης το οποίο προσδιορίζεται και δημοσιεύεται για 
το σκοπό αυτόν από την αρμόδια Διεύθυνση του Υπουρ−
γείου Εσωτερικών. Το κατώτατο αυτό όριο ισούται του−
λάχιστον με το 1,5 του ύψους του μέσου ακαθάριστου 
ετήσιου μισθού στην Ελλάδα, όπως αυτός προκύπτει με 
βάση τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής. Το 
προαναφερθέν ύψος μισθολογικού συντελεστή για τον υπολογισμό του εθνικού κατώτατου ορίου μισθού για 
εισδοχή πολιτών τρίτων χωρών με σκοπό την απασχό−ληση υψηλής ειδίκευσης μπορεί να αναπροσδιορίζεται 
κάθε φορά με την απόφαση της παραγράφου 1 του 
άρθρου 11. Με την ίδια απόφαση και εφόσον πρόκειται για απασχόληση σε επαγγέλματα στα οποία υπάρχει ιδιαίτερη ανάγκη για εργαζομένους από τρίτες χώρες και τα οποία εντάσσονται στις κλάσεις 1 και 2 της Δι−
εθνούς Τυποποιημένης Ταξινόμησης Επαγγελμάτων 
(ISCO), μπορεί να καθορίζεται, κατά παρέκκλιση των 
ανωτέρω, διαφορετικό ύψος μισθολογικού συντελεστή, 
που δεν μπορεί να είναι κατώτερο του 1,2 επί του ύψους 
του μέσου ακαθάριστου ετήσιου μισθού στην Ελλάδα. 
Στην περίπτωση αυτή, οι αρμόδιες εθνικές αρχές κοι−
νοποιούν κατ’ έτος, στην Επιτροπή τον κατάλογο των επαγγελμάτων για τα οποία έχει αποφασισθεί τέτοια παρέκκλιση.
γ) Εφόσον πρόκειται για νομοθετικά ρυθμιζόμενο 
επάγγελμα, να αποδεικνύει ότι πληροί τις προϋπο−
θέσεις που προβλέπονται από τις διατάξεις του υπ’ 
αριθμ. 38/2010 προεδρικού διατάγματος «Προσαρμο−
γή της ελληνικής νομοθεσίας στην Οδηγία 2005/36/
ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 
της 7.9.2005» (Α΄ 78) προκειμένης της άσκησης των εκεί 
αναφερομένων επαγγελμάτων από τους πολίτες της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ελλάδα ή, εφόσον πρόκει−
ται για επάγγελμα που δεν περιλαμβάνεται σε αυτά, 
από τις οικείες διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας που ρυθμίζουν την άσκηση αυτών από πολίτες της Ευρω−
παϊκής Ένωσης στην Ελλάδα. Ο προσδιορισμός των 
κατά περίπτωση εφαρμοστέων διατάξεων διενεργείται 
με βάση την περιγραφή του επαγγέλματος στην οικεία σύμβαση εργασίας.
δ) Εφόσον πρόκειται για μη νομοθετικά ρυθμιζόμενο 
επάγγελμα, να αποδεικνύει τα υψηλά επαγγελματικά 
προσόντα που πιστοποιούνται από τίτλο σπουδών τρι−τοβάθμιας εκπαίδευσης ή, εφόσον αυτό προβλέπεται, 
κατά παρέκκλιση, από την εθνική νομοθεσία, από πέντε 
τουλάχιστον έτη επαγγελματικής εμπειρίας επιπέδου 
ανάλογου προς τίτλο σπουδών τριτοβάθμιας εκπαί−
δευσης και σχετικής με το επάγγελμα ή τον τομέα που 
προσδιορίζεται στη σύμβαση εργασίας και τα οποία 
πρέπει να είναι συναφή με το επάγγελμα ή τον τομέα που προσδιορίζεται στη σύμβαση εργασίας.
ε) Να διαθέτει πλήρη ασφάλιση ασθενείας για το 
σύνολο των κινδύνων που καλύπτονται για τους ημε−
δαπούς. 
στ) Να μην συντρέχει κίνδυνος για τη δημόσια τάξη 
και ασφάλεια.
ζ) Να μην αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, 
σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 6.
2. Σε περίπτωση κατά την οποία συντρέχουν οι προ−
ϋποθέσεις εφαρμογής ειδικότερων συλλογικών συμ−
βάσεων εργασίας ή διαιτητικών αποφάσεων ή κοινών 
υπουργικών αποφάσεων για τον καθορισμό των όρων αμοιβής και εργασίας συγκεκριμένων κατηγοριών ερ−
γαζομένων, αυτές θα εφαρμόζονται και για τους εργα−ζόμενους υψηλής ειδίκευσης, με την προϋπόθεση ότι οι αποδοχές που καθορίζονται για τους συγκεκριμένους εργαζόμενους, δεν θα υπολείπονται του σχετικού κα−τωτάτου ορίου μισθού της παραγράφου 1β, όπως αυτό θα δημοσιεύεται κάθε φορά, ενώ παράλληλα θα εφαρ−μόζονται και οι λοιποί όροι αυτών.
3. To παρόν άρθρο δεν θίγει τις εφαρμοστέες συλ−
λογικές συμβάσεις ή πρακτικές των σχετικών επαγγελ−
ματικών κλάδων για την απασχόλησης υψηλής εξειδί−κευσης.
Άρθρο 112
Καθορισμός όγκου εισερχόμενων πολιτών τρίτων
χωρών για απασχόληση υψηλής ειδίκευσης
Για τον καθορισμό του όγκου εισδοχής εισερχόμενων 
πολιτών τρίτων χωρών για απασχόληση υψηλής ειδί−
κευσης ισχύουν τα οριζόμενα στο άρθρο 11.
Άρθρο 113
Υποβολή αίτησης για χορήγηση 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ»
1. Ο πολίτης τρίτης χώρας που αιτείται τη χορήγηση 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ» στην Ελλάδα, κατά τη διαδικασία 
του άρθρου 126, οφείλει, μετά την είσοδό του στη χώρα 
και πριν από τη λήξη της εθνικής θεώρησης εισόδου 
για το σκοπό της απασχόλησης υψηλής ειδίκευσης, να 
υποβάλει αίτηση για τη χορήγησή της. Οι αιτήσεις για τη 
χορήγηση και ανανέωση της «Μπλε κάρτας της ΕΕ» κα−
τατίθενται και εξετάζονται από την αρμόδια Διεύθυνση 
του Υπουργείου Εσωτερικών, ενώ οι σχετικές αποφάσεις 
εκδίδονται από τον Υπουργό Εσωτερικών. Με απόφαση 
του Υπουργού Εσωτερικών είναι δυνατός ο καθορισμός 
των υπηρεσιών των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων ως 
αρμόδιων υπηρεσιών για την υποβολή των αιτήσεων των 
πολιτών τρίτων χωρών για τη χορήγηση και ανανέωση 
της «Μπλε κάρτας της ΕΕ», την έκδοση των σχετικών αποφάσεων, καθώς και κάθε άλλη λεπτομέρεια.
2. Μαζί με την αίτηση χορήγησης της «Μπλε κάρτας 
της ΕΕ», ο αιτών επισυνάπτει τα απαιτούμενα δικαιο−
λογητικά, σύμφωνα και με τις προϋποθέσεις του άρ−
θρου 111. Οι ρυθμίσεις του άρθρου 132 εφαρμόζονται 
αναλόγως.
3. Εάν τα δικαιολογητικά που κατατίθενται με την 
υποβολή της σχετικής αίτησης είναι ελλιπή, η αρμό−
δια υπηρεσία ενημερώνει σχετικώς τον αιτούντα και 
καθορίζει προθεσμία ενός μηνός για την υποβολή των απαιτούμενων συμπληρωματικών στοιχείων. 
4. Στον πολίτη τρίτης χώρας, ο οποίος κατέθεσε 
εμπρόθεσμα αίτηση χορήγησης «Μπλε κάρτας της ΕΕ» 
με όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, χορηγείται η 
προβλεπόμενη στο άρθρο 8 βεβαίωση κατάθεσης, με 
την οποία θεωρείται ότι νομίμως διαμένει στη χώρα 
για όσο χρόνο αυτή ισχύει. Αν εκδοθεί απορριπτική 
απόφαση, η βεβαίωση παύει, αυτοδικαίως, να ισχύει.
5. Η αρμόδια υπηρεσία εξετάζει την αίτηση με όλα 
τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και εφόσον πληρούνται 
οι προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 111, εκδίδει, 
μέσα σε 90 το αργότερο ημέρες από την περιέλευση σε 
αυτήν του συνόλου των απαιτούμενων δικαιολογητικών, 
σχετική απόφαση χορήγησης «Μπλε κάρτας της ΕΕ». 
1350 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
6. Οι σχετικές αποφάσεις κοινοποιούνται γραπτώς 
στον αιτούντα, σύμφωνα με τις διαδικασίες κοινοποίη−
σης που προβλέπονται στον παρόντα Κώδικα. Στην πε−
ρίπτωση απόρριψης αίτησης για χορήγηση ή ανανέωση 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ» ή ανάκλησης αυτής, η σχετική 
απόφαση αναφέρει τους νομικούς και πραγματικούς 
λόγους για την έκδοσή της, καθώς και πληροφορίες για 
τα διαθέσιμα ένδικα μέσα και τις προθεσμίες άσκησης 
αυτών. 
Άρθρο 114
Χορήγηση και ανανέωση «Μπλε κάρτας της ΕΕ»
1. Σε πολίτη τρίτης χώρας που έχει υποβάλει αίτηση, 
σύμφωνα με το άρθρο 113, εφόσον πληροί τις προ−
ϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 111 και δεν 
συντρέχουν οι λόγοι του άρθρου 115, χορηγείται «Μπλε 
κάρτα της ΕΕ».
2. Η ισχύς της «Μπλε κάρτας της ΕΕ» είναι διετούς 
διάρκειας. Εάν η σύμβαση εργασίας καλύπτει περίοδο 
μικρότερη από την προαναφερόμενη, η «Μπλε κάρτα της 
ΕΕ» εκδίδεται για τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας προσαυξημένη κατά τρεις μήνες.
3. Η «Μπλε κάρτα της ΕΕ» εκδίδεται από την αρμόδια 
υπηρεσία με χρήση του ενιαίου τύπου που θεσπίζεται στον Κανονισμό (ΕΚ) αριθμ. 1030/2002 του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2002 «για την καθιέρωση αδειών δια−μονής ενιαίου τύπου για τους πολίτες τρίτων χωρών», 
όπως ισχύει, στην οποία αναγράφονται οι προϋποθέσεις 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας. Στο σημείο «κατηγο−
ρία άδειας» της άδειας διαμονής, αναγράφεται «Μπλε κάρτα της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
4. Ο πολίτης τρίτης χώρας στον οποίο έχει χορηγηθεί 
η «Μπλε κάρτα της ΕΕ», σύμφωνα με το παρόν Κεφάλαιο 
και κατά τη διάρκεια ισχύος αυτής:
α) δικαιούται να εισέρχεται, να εισέρχεται εκ νέου και 
να διαμένει στην Ελλάδα,
β) απολαμβάνει τα δικαιώματα που του αναγνωρίζο−
νται με βάση το παρόν Κεφάλαιο.
5. Για την ανανέωση της «Μπλε κάρτας της ΕΕ», ο 
πολίτης τρίτης χώρας υποχρεούται να υποβάλει στην αρμόδια Υπηρεσία αίτηση, πριν από τη λήξη αυτής, η 
οποία συνοδεύεται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. 
Η αρμόδια υπηρεσία εξετάζει την αίτηση και εφόσον 
εξακολουθούν να πληρούνται οι προϋποθέσεις που ορί−
ζονται στα άρθρα 111 και 113 και δεν συντρέχουν οι λόγοι 
των άρθρων 115 και 116, εκδίδει απόφαση με την οποία 
ανανεώνεται για τρία έτη η «Μπλε κάρτα της ΕΕ». Εάν η 
σύμβαση εργασίας καλύπτει περίοδο μικρότερη από την 
προαναφερόμενη, η «Μπλε κάρτα της ΕΕ» ανανεώνεται 
για τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας προσαυξημένη 
κατά τρεις μήνες.
Άρθρο 115
Απόρριψη αίτησης για χορήγηση 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ»
1. Η «Μπλε κάρτα της ΕΕ» δεν χορηγείται εάν ο αιτών 
δεν πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο 
άρθρο 111 ή εάν τα προσκομιζόμενα έγγραφα έχουν 
αποκτηθεί δολίως ή έχουν πλαστογραφηθεί ή έχουν 
άλλως νοθευθεί, σύμφωνα και με τα προβλεπόμενα στο 
άρθρο 24.
2. Αίτηση για «Μπλε κάρτα της ΕΕ» απορρίπτεται στις 
εξής περιπτώσεις: α) Εάν έχει καλυφθεί ο ανώτατος αριθμός θέσεων ερ−
γασίας πολιτών τρίτων χωρών για απασχόληση υψηλής 
ειδίκευσης που έχει καθοριστεί σύμφωνα με την κοινή 
υπουργική απόφαση που προβλέπεται στο άρθρο 11.
β) Εάν ο εργοδότης έχει υποστεί κυρώσεις σύμφωνα 
με την κείμενη νομοθεσία για αδήλωτη εργασία και/ή παράνομη απασχόληση.
3. Μία αίτηση για «Μπλε κάρτα της ΕΕ» μπορεί να 
απορριφθεί, προκειμένου να εξασφαλισθούν δεοντολο−
γικές προσλήψεις σε τομείς που πάσχουν από έλλειψη 
ειδικευμένου προσωπικού στις χώρες καταγωγής.
Άρθρο 116
Ανάκληση ή μη ανανέωση «Μπλε κάρτας της ΕΕ»
1. Η «Μπλε κάρτα της ΕΕ» που εκδίδεται βάσει του 
παρόντος Κεφαλαίου ανακαλείται ή δεν ανανεώνεται 
στις ακόλουθες περιπτώσεις:
α) όταν αυτή έχει αποκτηθεί δολίως ή έχει πλαστο−
γραφηθεί ή έχει άλλως νοθευθεί,
β) όταν διαφαίνεται ότι ο κάτοχος δεν πληρούσε ή δεν 
πληροί πλέον τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής 
που θεσπίζονται στο παρόν Κεφάλαιο ή διαμένει για 
σκοπούς άλλους από εκείνους για τους οποίους του 
επετράπη η διαμονή,
γ) όταν ο κάτοχος δεν τήρησε τους περιορισμούς 
που προβλέπονται στα άρθρα 117 παράγραφοι 1 και 2 και στο άρθρο 118.
2. Η έλλειψη της δήλωσης που προβλέπεται στο άρθρο 
117 παράγραφος 1 και στο άρθρο 118 παράγραφος 3 δεν 
θεωρείται επαρκής λόγος ανάκλησης ή μη ανανέωσης 
της «Μπλε κάρτας της ΕΕ», εάν ο κάτοχος μπορεί να 
αποδείξει ότι η δήλωση δεν διαβιβάστηκε στην αρμόδια 
υπηρεσία για λόγους μη αναγόμενους σε υπαιτιότητά του.
3. Η «Μπλε κάρτα της ΕΕ», που έχει εκδοθεί βάσει του 
παρόντος Κώδικα ανακαλείται ή δεν ανανεώνεται στις εξής περιπτώσεις:
α) Για λόγους δημόσιας τάξης και δημόσιας ασφά−
λειας.
β) Όταν ο κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» δεν δι−
αθέτει επαρκείς πόρους για τη συντήρησή του και 
ανάλογα με την περίπτωση, τη συντήρηση των μελών 
της οικογένειάς του, χωρίς να προσφεύγει στο σύστη−
μα κοινωνικής πρόνοιας της Ελλάδας. Οι πόροι αυτοί 
αξιολογούνται ανάλογα με τη φύση και την τακτικό−
τητά τους, μπορεί δε, να λαμβάνεται υπόψη το ύψος 
των κατώτατων εθνικών αποδοχών και συντάξεων, 
καθώς και ο αριθμός των μελών της οικογένειας του 
ενδιαφερομένου. Η αξιολόγηση αυτή δεν πραγματο−
ποιείται κατά την περίοδο ανεργίας που αναφέρεται 
στο άρθρο 120. 
γ) Όταν ο κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» αιτείται 
την παροχή κοινωνικής πρόνοιας, με την προϋπόθεση ότι η αρμόδια για τη χορήγηση της «Μπλε κάρτας της 
ΕΕ» υπηρεσία τον έχει ενημερώσει εκ των προτέρων 
εγγράφως για το θέμα αυτό.
4. Η ανεργία καθαυτή δεν αποτελεί λόγο ανάκλησης 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ», εκτός εάν το διάστημα ανεργίας 
υπερβαίνει τρεις συναπτούς μήνες. Εφόσον η ανεργία 
συμβαίνει άνω της μίας φοράς κατά τη διάρκεια ισχύος 
της «Μπλε κάρτας της ΕΕ», η διάρκειά της δεν θα πρέπει 
να υπερβαίνει συνολικά τους τρεις μήνες.
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1351
Άρθρο 117
Πρόσβαση στην αγορά εργασίας
1. Κατά τα δύο πρώτα έτη νόμιμης απασχόλησης του 
ενδιαφερομένου στην Ελλάδα, ως κατόχου «Μπλε κάρ−
τας της ΕΕ», η πρόσβασή του στην αγορά εργασίας 
περιορίζεται στην άσκηση μισθωτής εργασίας υψηλής ειδίκευσης, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 111. Κατά το διάστημα αυτό, για την αλλαγή εργοδότη απαιτείται προηγούμενη γραπτή έγκριση από την αρ−μόδια για τη χορήγηση της «Μπλε κάρτας της ΕΕ» υπη−ρεσία, σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία και εντός των προθεσμιών που προβλέπονται στο άρθρο 
113 παράγραφος 5. Εφόσον πρόκειται για μεταβολές 
που επηρεάζουν τις προϋποθέσεις εισδοχής, απαιτείται 
προηγούμενη δήλωση, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 113. 
2. Μετά τα δύο πρώτα έτη, ο ενδιαφερόμενος υποχρε−
ούται να δηλώνει στην αρμόδια υπηρεσία, σύμφωνα με 
την ισχύουσα εθνική νομοθεσία, κάθε μεταβολή ανα−
φορικά με την αλλαγή εργοδότη και τις προϋποθέσεις του άρθρου 111.
3. Οι κάτοχοι «Μπλε κάρτας της ΕΕ» δεν έχουν πρό−
σβαση στην απασχόληση εφόσον πρόκειται για δρα−
στηριότητες οι οποίες:
α) αφορούν ακόμα και περιστασιακή συμμετοχή στην 
άσκηση δημόσιας εξουσίας και ευθύνης για τη διαφύλα−
ξη των γενικών συμφερόντων του Κράτους, σε περιπτώ−
σεις που σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική ή κοινοτική 
νομοθεσία οι δραστηριότητες αυτές προορίζονται μόνο 
για Έλληνες, 
β) σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική ή κοινοτική νομο−
θεσία ασκούνται αποκλειστικά από Έλληνες ή πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του ΕΟΧ.
4. Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται 
με την επιφύλαξη της αρχής της κοινοτικής προτίμη−
σης, όπως διατυπώνεται στις σχετικές διατάξεις των 
Πράξεων Προσχώρησης 2003 και 2005, ιδίως σχετικά με 
τα δικαιώματα των πολιτών αυτών των κρατών−μελών 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την πρόσβαση 
στην αγορά εργασίας.
Άρθρο 118
Προσωρινή ανεργία
1. Κατά το διάστημα ανεργίας, όπως αυτό ορίζεται 
στο άρθρο 116 παράγραφος 4, επιτρέπεται στον κάτοχο 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ» να αναζητεί και να αναλαμβάνει απασχόληση σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προ−βλέπονται στο άρθρο 117.
2. Ο κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» επιτρέπεται να 
παραμένει στη Χώρα έως τη χορήγηση ή την απόρριψη 
της απαιτούμενης έγκρισης που προβλέπεται στο άρ−θρο 117 παράγραφος 1. Με την υποβολή της δήλωσης 
που προβλέπεται στο άρθρο 117 παράγραφοι 1 και 2 
τερματίζεται αυτόματα το διάστημα ανεργίας.
3. Ο κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» υποχρεούται 
να δηλώσει, εντός διμήνου, την έναρξη της περιόδου 
ανεργίας στην αρμόδια υπηρεσία, σύμφωνα με τα προ−βλεπόμενα στο άρθρο 22.
Άρθρο 119
Ίση μεταχείριση
1. Ο κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» έχει δικαίωμα ίσης 
μεταχείρισης με τους ημεδαπούς, όσον αφορά:α) Τις συνθήκες εργασίας, περιλαμβανομένων των 
όρων αμοιβής και απόλυσης, καθώς και τις απαιτήσεις 
σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο ερ−γασίας. 
β) Την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, της προσχώ−
ρησης και της συμμετοχής σε οργάνωση εργαζομένων 
ή εργοδοτών ή οποιαδήποτε επαγγελματική οργάνωση, 
συμπεριλαμβανομένων των πλεονεκτημάτων που παρέ−
χονται από τις οργανώσεις αυτές και υπό την επιφύλαξη 
των διατάξεων για τη δημόσια τάξη και τη δημόσια 
ασφάλεια.
γ) Την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση.
δ) Την αναγνώριση των διπλωμάτων/ πιστοποιητικών 
και άλλων επαγγελματικών προσόντων, σύμφωνα με τις 
σχετικές εθνικές διαδικασίες.
ε) Τις διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας σχετικά με 
τους κλάδους κοινωνικής ασφάλειας, όπως ορίζονται 
στον Κανονισμό (ΕΚ) αριθμ. 883/2004 του Συμβουλίου, 
για το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλι−
σης στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη 
των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Ευρω−
παϊκής Ένωσης. Οι ειδικές διατάξεις του Παραρτήματος 
του Κανονισμού (ΕΚ) αριθμ. 1231/2010 του Συμβουλίου για την επέκταση των διατάξεων των Κανονισμών (ΕΚ) 
883/2004 και 987/2004 στους πολίτες τρίτων χωρών, 
οι οποίοι δεν καλύπτονται ήδη από τις διατάξεις αυτές 
μόνο λόγω της ιθαγένειάς τους, εφαρμόζονται αναλό−
γως.
στ) Με την επιφύλαξη των υφιστάμενων διμερών συμ−
φωνιών, την καταβολή ποσών σχετικών με κεκτημένα δικαιώματα στο πλαίσιο εκ του νόμου συντάξεων γή−
ρατος στο ύψος που προβλέπει η εθνική νομοθεσία ή η 
νομοθεσία των κρατών−μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
που οφείλουν τα εν λόγω ποσά στην περίπτωση μετα−
κίνησης σε τρίτη χώρα.
ζ) Την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και την προ−
μήθεια αγαθών και υπηρεσιών που τίθενται στη διάθε−ση του κοινού, περιλαμβανομένων των διαδικασιών για την πρόσβαση σε στέγαση, καθώς και των υπηρεσιών ενημέρωσης και παροχής συμβουλών που παρέχουν οι 
υπηρεσίες εύρεσης εργασίας. Το δικαίωμα αυτό δεν 
θίγει τη συμβατική ελευθερία σύμφωνα με την κοινοτική 
και εθνική νομοθεσία.
η) Την ελεύθερη πρόσβαση στο σύνολο της Επικράτει−
ας. Το δικαίωμα αυτό μπορεί να περιορίζεται σύμφωνα 
με τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 21.
2. Όσον αφορά την παράγραφο 1 στοιχεία γ΄ και ζ΄, το 
δικαίωμα της ίσης μεταχείρισης περιορίζεται όσον αφο−
ρά τις υποτροφίες και τα σπουδαστικά δάνεια ή άλλες παροχές και δάνεια στο πλαίσιο της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της επαγγελματικής 
κατάρτισης, καθώς και τις διαδικασίες για την παροχή στέγης.
Όσον αφορά τις διατάξεις της παραγράφου 1 στοι−
χείο γ΄:
α) η πρόσβαση στις πανεπιστημιακές και τις μεταδευ−
τεροβάθμιες σπουδές υπόκειται στην πλήρωση των ειδι−
κών προϋποθέσεων σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία,
β) το δικαίωμα της ίσης μεταχείρισης περιορίζεται 
στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η κατοικία ή η συνή−
θης διαμονή του κατόχου «Μπλε κάρτας της ΕΕ» ή του 
μέλους της οικογένειάς του για το οποίο ζητεί παροχές 
ευρίσκεται εντός της Ελληνικής Επικράτειας.
1352 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
3. Το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης, όπως ορίζεται στην 
παράγραφο 1, δεν θίγει το δικαίωμα των αρμόδιων ελ−
ληνικών αρχών να ανακαλούν την «Μπλε κάρτα της ΕΕ» 
ή να απορρίπτουν την ανανέωσή της, σύμφωνα με το 
άρθρο 116.
4. Σε περίπτωση που πολίτης τρίτης χώρας στον 
οποίο έχει χορηγηθεί «Μπλε κάρτα της ΕΕ» από άλλο 
κράτος−μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης εισέρχεται στην 
Ελληνική Επικράτεια, σύμφωνα με το άρθρο 122 και η αρμόδια υπηρεσία δεν έχει αποφανθεί ακόμη επί του αιτήματος για τη χορήγηση «Μπλε κάρτας της ΕΕ», η ίση μεταχείριση περιορίζεται στους τομείς που αναφέ−ρονται στην παράγραφο 1, εκτός των στοιχείων β΄ και 
δ΄. Εάν, κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, επιτραπεί 
στον αιτούντα να εργασθεί, χορηγείται ίση μεταχείριση 
με τους ημεδαπούς σε όλους τους τομείς της παρα−
γράφου 1.
Άρθρο 120
Μέλη της οικογένειας
1. Τα μέλη της οικογένειας πολίτη τρίτης χώρας, κα−
τόχου «Μπλε Κάρτας της ΕΕ» μπορούν να συνοδεύουν ή 
να έρχονται να συναντήσουν τον συντηρούντα, εφόσον 
αυτός αποδεικνύει ότι διαθέτει προσωπικό εισόδημα 
σταθερό και τακτικό, επαρκές για τις ανάγκες του ιδίου 
και της οικογένειάς του, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο 
άρθρο 70. 
2. Οι άδειες διαμονής για τα μέλη οικογένειας της 
προηγούμενης παραγράφου χορηγούνται κατά παρέκ−
κλιση του άρθρου 72, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέ−
σεις της οικογενειακής επανένωσης, το αργότερο μέσα 
σε έξι μήνες από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης.
3. Η διάρκεια ισχύος των αδειών διαμονής των μελών 
οικογένειας της παραγράφου 1, κατά παρέκκλιση του άρθρου 73 παράγραφος 1, είναι η ίδια με τη διάρκεια 
ισχύος των αδειών διαμονής που χορηγούνται στον κά−
τοχο «Μπλε κάρτας της ΕΕ» στο μέτρο που το επιτρέπει 
η περίοδος ισχύος των ταξιδιωτικών τους εγγράφων.
4. Κατά παρέκκλιση του άρθρου 75 παράγραφος 1, 
δεν εφαρμόζεται καμία προθεσμία όσον αφορά την 
πρόσβαση στην αγορά εργασίας. 
5. Για τον υπολογισμό της πενταετούς διαμονής που 
απαιτείται για την απόκτηση αυτοτελούς άδειας δια−
μονής, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 76 παράγραφος 
1 στοιχείο α΄, λαμβάνεται υπ’ όψιν σωρευτικά η διαμο−νή σε διαφορετικά κράτη−μέλη. Στην περίπτωση αυτή 
εφαρμόζονται, τηρουμένων των αναλογιών, οι διατάξεις 
του άρθρου 121 όσον αφορά τη σώρευση περιόδων δι−αμονής σε διαφορετικά κράτη−μέλη από κάτοχο «Μπλε κάρτας της ΕΕ».
Άρθρο 121
Καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος στην ΕΕ
για τους κατόχους «Μπλε κάρτας της ΕΕ»
1. Κατά παρέκκλιση του άρθρου 89 παράγραφος 1, 
στην περίπτωση κατόχου «Μπλε κάρτας της ΕΕ», που 
χρησιμοποίησε τη δυνατότητα η οποία προβλέπεται 
στο άρθρο 122, επιτρέπεται ο συνυπολογισμός σωρευ−
τικά περιόδων διαμονής σε διαφορετικά κράτη−μέλη 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να ικανοποιηθεί η απαίτηση σχετικά με τη διάρκεια της διαμονής, εάν πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:α) πέντε έτη νόμιμης και αδιάλειπτης διαμονής στην 
επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως κατόχου «Μπλε 
κάρτας της ΕΕ» και
β) δύο έτη νόμιμης και αδιάλειπτης διαμονής, αμέσως 
πριν από την υποβολή της σχετικής αίτησης, ως κατό−
χου «Μπλε κάρτας της ΕΕ», στην Ελληνική Επικράτεια, 
στην οποία υποβάλλεται η αίτηση για άδεια διαμονής επί μακρόν διαμένοντος στην ΕΚ.
2. Για τον υπολογισμό της περιόδου νόμιμης και αδι−
άλειπτης διαμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και κατά 
παρέκκλιση από το άρθρο 89 παράγραφος 3, περίοδοι 
απουσίας από την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένω−
σης δεν διακόπτουν την περίοδο που αναφέρεται στην 
παράγραφο 2 στοιχείο α΄ του παρόντος άρθρου εάν 
είναι μικρότερες από δώδεκα συναπτούς μήνες και δεν 
υπερβαίνουν συνολικά τους δεκαοκτώ μήνες εντός της περιόδου που αναφέρεται στην παράγραφο 2 στοιχείο 
α΄ του παρόντος άρθρου. Η παρούσα παράγραφος 
εφαρμόζεται και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο 
κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» δεν χρησιμοποίησε τη 
δυνατότητα που προβλέπεται στο άρθρο 122.
3. Κατά παρέκκλιση του άρθρου 93 παράγραφος 1 
στοιχείο γ΄, παρατείνεται σε 24 διαδοχικούς μήνες η 
περίοδος απουσίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, που 
επιτρέπεται σε κάτοχο άδειας διαμονής επί μακρόν 
διαμένοντος στην ΕΕ με την παρατήρηση που αναφέ−
ρεται στην παράγραφο 7 του παρόντος άρθρου και στα 
μέλη της οικογένειάς του στα οποία έχει χορηγηθεί το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος στην ΕΕ.
4. Οι παρεκκλίσεις από τις ρυθμίσεις ενσωμάτωσης της 
Οδηγίας 2003/109/ΕΚ που θεσπίζονται στις παραγρά−
φους 3 και 4 του παρόντος άρθρου περιορίζονται στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ενδιαφερόμενος πολίτης 
τρίτης χώρας μπορεί να προσκομίσει στοιχεία που απο−
δεικνύουν ότι απουσίασε από την επικράτεια της Ευρω−
παϊκής Ένωσης για να ασκήσει μισθωτή ή ανεξάρτητη 
οικονομική δραστηριότητα ή να προσφέρει εθελοντική 
υπηρεσία ή να σπουδάσει στη χώρα καταγωγής του.
5. Τα άρθρα 119 στοιχείο στ΄ και 120 εξακολουθούν να 
εφαρμόζονται στους κατόχους άδειας διαμονής επί μα−
κρόν διαμένοντος με την παρατήρηση που αναφέρεται στην παράγραφο 7 κατά περίπτωση, αφού ο κάτοχος 
της «Μπλε κάρτας της ΕΕ» έχει αποκτήσει το καθεστώς 
του επί μακρόν διαμένοντος στην ΕΕ.
6. Στους κατόχους «Μπλε κάρτας της ΕΕ», οι οποίοι 
πληρούν τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο παρόν 
άρθρο για την απόκτηση του καθεστώτος του επί μα−
κρόν διαμένοντος στην ΕΕ, χορηγείται άδεια διαμονής, σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 2 στοιχείο α΄ του Κανο−νισμού (ΕΚ) αριθμ. 1030/2002 του Συμβουλίου. Στο ση−
μείο «Παρατηρήσεις» της άδειας διαμονής, αναγράφεται 
«Πρώην κάτοχος Μπλε κάρτας της ΕΕ».
Άρθρο 122
Δικαίωμα διαμονής στην Ελλάδα σε κάτοχο «Μπλε 
κάρτας της ΕΕ» από άλλο κράτος−μέλος της ΕΕ
1. Έπειτα από δεκαοκτώ μήνες νόμιμης διαμονής του 
στο πρώτο κράτος−μέλος ως κατόχου «Μπλε κάρτας της 
ΕΕ», ο ενδιαφερόμενος και τα μέλη της οικογένειάς του 
μπορούν να μετακινηθούν στην Ελλάδα για το σκοπό 
της απασχόλησης υψηλής ειδίκευσης σύμφωνα με τις 
προϋποθέσεις που ορίζονται στο παρόν άρθρο.
2. Ο κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» υποβάλλει το 
αργότερο μέσα σε ένα μήνα από την είσοδό του στην 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1353
Ελλάδα, στην αρμόδια υπηρεσία αίτηση για χορήγηση 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ», καταθέτοντας όλα τα δικαιολο−γητικά που αποδεικνύουν ότι πληρούνται οι προϋποθέ−σεις του άρθρου 111. 
3. Σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 
115, η αρμόδια υπηρεσία διεκπεραιώνει την αίτηση και ενημερώνει γραπτώς τον αιτούντα και το πρώτο κρά−τος−μέλος για την απόφαση είτε:
α) να χορηγήσει «Μπλε κάρτα της ΕΕ» και να επιτρέψει 
στον αιτούντα να διαμείνει στην Ελληνική Επικράτεια 
για απασχόληση υψηλής ειδίκευσης, εφόσον πληρούνται 
οι προϋποθέσεις που ορίζονται στο παρόν άρθρο και στα άρθρα 111 έως και 119 ή
β) να αρνηθεί την έκδοση «Μπλε κάρτας της ΕΕ» και να 
υποχρεώσει τον αιτούντα και τα μέλη της οικογένειάς του, σύμφωνα με τις διατάξεις της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας και το άρθρο 21 του ν. 3907/2011 (Α΄ 7) ανα−φορικά με τη διαδικασία επιστροφής, να εγκαταλείψει την Ελληνική Επικράτεια εάν δεν πληρούνται οι προϋ−ποθέσεις που ορίζονται στο παρόν άρθρο.
4. Στον πολίτη τρίτης χώρας, ο οποίος κατέθεσε 
εμπρόθεσμα αίτηση χορήγησης «Μπλε κάρτας της ΕΕ» 
με όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, χορηγείται η 
προβλεπόμενη στο άρθρο 8 βεβαίωση κατάθεσης, με 
την οποία θεωρείται ότι νομίμως διαμένει στη χώρα 
για όσο χρόνο αυτή ισχύει. Αν εκδοθεί απορριπτική 
απόφαση, η βεβαίωση παύει, αυτοδικαίως, να ισχύει.
5. Ο αιτών και ο εργοδότης του λογίζονται συνυπεύ−
θυνοι για τα έξοδα επιστροφής και επανεισδοχής του 
κατόχου της «Μπλε κάρτας της ΕΕ», καθώς και των 
μελών της οικογένειάς του, σύμφωνα με τα οριζόμενα 
στην παρ. 2 του άρθρου 37 του ν. 3907/2011, περιλαμβα−
νομένων και των εξόδων που καλύφθηκαν ενδεχομένως 
από δημόσιους πόρους, σύμφωνα με την παράγραφο 
3 στοιχείο β΄.
6. Κατά την εφαρμογή του παρόντος άρθρου εφαρ−
μόζονται οι ρυθμίσεις που προβλέπονται στα άρθρα 
11, 112 και 126.
7. Από τη δεύτερη φορά κατά την οποία κάτοχος 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ» και, κατά περίπτωση, τα μέλη της 
οικογένειάς του κάνουν χρήση της δυνατότητας μετα−κίνησης σε άλλο κράτος−μέλος σύμφωνα με το παρόν 
Κεφάλαιο, ως «πρώτο κράτος−μέλος» νοείται το κρά−
τος−μέλος από το οποίο ο ενδιαφερόμενος αναχωρεί και ως «δεύτερο κράτος−μέλος» το κράτος−μέλος στο 
οποίο υποβάλλει αίτηση για χορήγηση άδειας διαμονής.
8. Αν η αίτηση για χορήγηση «Μπλε κάρτας της ΕΕ» 
που αφορά σε πολίτη τρίτης χώρας, ο οποίος είναι ήδη 
κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» στην Ελλάδα, απορρι−
φθεί από δεύτερο κράτος−μέλος, οι αρμόδιες ελληνικές 
αρχές υποχρεούνται να δεχθούν αμέσως και χωρίς δια−
τυπώσεις τον κάτοχο και τα μέλη της οικογένειάς του ακόμα και σε περίπτωση που η «Μπλε κάρτα της ΕΕ» 
που εκδόθηκε στην Ελλάδα έχει λήξει ή ανακληθεί κατά 
το χρονικό διάστημα εξέτασης της αίτησης. Οι διατάξεις 
του άρθρου 118 εφαρμόζονται μετά την επανεισδοχή.
Άρθρο 123
Διαμονή των μελών της οικογένειας κατόχου 
«Μπλε κάρτας της ΕΕ» που ασκεί το δικαίωμα 
διαμονής στην Ελλάδα
1. Όταν ο κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» μετακινείται 
από το πρώτο κράτος−μέλος στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 122, και όταν η οικογένειά του 
είχε ήδη συσταθεί στο πρώτο κράτος−μέλος, επιτρέπε−
ται στα μέλη της οικογένειάς του, να τον συνοδεύσουν 
ή να επανενωθούν μαζί του.
2. Τα ενδιαφερόμενα μέλη της οικογένειας ή ο συ−
ντηρών τα πρόσωπα αυτά, κάτοχος «Mπλε κάρτας ΕΕ», 
σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, υποβάλλουν στην 
αρμόδια υπηρεσία, το αργότερο μέσα σε ένα μήνα από 
την είσοδό τους στη χώρα αίτηση για χορήγηση άδειας 
διαμονής μέλους οικογένειας.
3. Στα μέλη της οικογένειας πολίτη τρίτης χώρας 
τα οποία κατέθεσαν εμπρόθεσμα αίτηση χορήγησης 
άδειας διαμονής για οικογενειακή επανένωση, και εφό−σον προσκομίζουν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά για την πλήρωση των προϋποθέσεων των παραγράφων 4 και 5, χορηγείται η προβλεπόμενη στο άρθρο 8 βεβαί−
ωση κατάθεσης με την οποία θεωρείται ότι νομίμως 
διαμένουν στη χώρα για όσο χρόνο αυτή ισχύει. Αν 
εκδοθεί απορριπτική απόφαση, η βεβαίωση παύει, αυ−
τοδικαίως, να ισχύει.
4. Για την άσκηση του δικαιώματος της οικογενειακής 
επανένωσης, ο συντηρών, κάτοχος «Μπλε κάρτας της 
ΕΕ», θα πρέπει να παρέχει αποδεικτικά στοιχεία ότι δια−
θέτει σταθερούς και τακτικούς πόρους, επαρκείς για τη 
συντήρηση του ιδίου και των μελών της οικογένειάς του, 
οι οποίοι δεν προέρχονται από προσφυγή στο σύστημα 
κοινωνικής πρόνοιας της Χώρας. Κατά την εξέταση της 
αίτησης, οι πόροι αυτοί αξιολογούνται ανάλογα με τη 
φύση και την τακτικότητά τους και μπορεί να λαμβάνε−ται υπόψη το ύψος των κατώτατων εθνικών αποδοχών 
και συντάξεων, καθώς και ο αριθμός των μελών της 
οικογένειας. Το ύψος και τα αντίστοιχα δικαιολογητικά που αποδεικνύουν τους επαρκείς πόρους καθορίζονται 
με την κοινή υπουργική απόφαση που προβλέπεται στην 
παράγραφο 6 του άρθρου 136. 
5. Τα ενδιαφερόμενα μέλη της οικογένειας που υπο−
βάλλουν αίτηση, σύμφωνα με την παράγραφο 2, θα 
πρέπει να πληρούν τις εξής προϋποθέσεις:
α) να είναι κάτοχοι ισχύοντος διαβατηρίου και άδειας 
διαμονής στο πρώτο κράτος−μέλος ή επικυρωμένων 
αντίγραφων αυτών, καθώς και θεώρησης εισόδου, εάν απαιτείται,
β) να αποδεικνύουν ότι είχαν διαμείνει ως μέλη οι−
κογένειας κατόχου «Μπλε κάρτας της ΕΕ» στο πρώτο κράτος−μέλος,
γ) να διαθέτουν ασφάλιση ασθενείας για το σύνολο 
των κινδύνων που καλύπτονται για τους ημεδαπούς ή 
ότι ο κάτοχος «Μπλε κάρτας της ΕΕ» διαθέτει ανάλογη 
ασφάλιση για αυτούς.
6. Οι παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 120 
εξακολουθούν να εφαρμόζονται τηρουμένων των ανα−λογιών.
7. Όταν η οικογένεια δεν είχε συσταθεί ήδη στο πρώτο 
κράτος−μέλος, εφαρμόζεται το άρθρο 120.
Άρθρο 124
Σημείο επαφής
1. Η Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής του Υπουρ−
γείου Εσωτερικών ορίζεται ως το ελληνικό σημείο επα−
φής με τις αντίστοιχες αρμόδιες υπηρεσίες των λοιπών 
κρατών−μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανταλ−λαγή των πληροφοριών που καθορίζονται στα άρθρα 121 και 122 και στο άρθρο 20 της Οδηγίας 2009/ 50/ΕΚ.
1354 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
2. Η ανωτέρω αρμόδια Διεύθυνση του Υπουργείου 
Εσωτερικών ανακοινώνει στην Επιτροπή και τα άλλα 
κράτη−μέλη εάν θεσπίσθηκαν νομοθετικά ή κανονιστικά 
μέτρα όσον αφορά το άρθρο 6, το άρθρο 8 παράγραφος 
2 και το άρθρο 18 παράγραφος 6 της Οδηγίας 2009/50/
ΕΚ του Συμβουλίου. Σε περίπτωση που εφαρμόζεται 
το άρθρο 8 παράγραφος 4 της ανωτέρω Οδηγίας, 
κοινοποιείται στην Επιτροπή και τα λοιπά κράτη−μέ−
λη δεόντως αιτιολογημένη απόφαση που αναφέρει τις 
σχετικές χώρες και τομείς.
3. Η ανωτέρω αρμόδια Διεύθυνση του Υπουργείου 
Εσωτερικών κάθε έτος και για πρώτη φορά όχι αργότε−
ρα από τις 19 Ιουνίου 2013, ανακοινώνει στην Επιτροπή, 
σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθμ. 862/2007 στα−
τιστικά στοιχεία για τον αριθμό των πολιτών τρίτων 
χωρών στους οποίους χορηγήθηκε «Μπλε κάρτα της ΕΕ» 
και, εφόσον είναι δυνατόν, των οποίων η εν λόγω κάρτα 
ανανεώθηκε ή ανακλήθηκε κατά τη διάρκεια του προη−
γούμενου ημερολογιακού έτους, με μνεία της ιθαγενείας 
τους και, εφόσον είναι δυνατόν, του επαγγέλματός τους. 
Τα στατιστικά στοιχεία για τα μέλη της οικογένειας 
που έγιναν δεκτά ανακοινώνονται με τον ίδιο τρόπο, 
εκτός από τις πληροφορίες για το επάγγελμά τους. 
Για τους κατόχους «Μπλε κάρτας της ΕΕ» και τα μέλη της οικογένειάς τους που έγιναν δεκτοί, σύμφωνα με 
τις διατάξεις των άρθρων 18, 19 και 20 της Οδηγίας 
2009/50/ΕΚ του Συμβουλίου, οι παρεχόμενες πληροφο−ρίες διευκρινίζουν επίσης, στο μέτρο του δυνατού, το 
κράτος−μέλος προηγούμενης διαμονής.
Άρθρο 125
Για όσα ζητήματα δεν ρυθμίζονται διαφορετικά στις 
διατάξεις των ως άνω άρθρων 109 έως και 124 ισχύουν 
οι ρυθμίσεις των άρθρων 1 έως 30 του παρόντος. 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 126
Ρύθμιση θεμάτων διαδικασίας όγκου εισερχόμενων 
πολιτών τρίτων χωρών για απασχόληση 
υψηλής ειδίκευσης
1. Κάθε εργοδότης, ο οποίος επιθυμεί να προσλάβει 
προσωπικό για εργασία υψηλής ειδίκευσης, με βάση τις 
θέσεις εργασίας οι οποίες περιλαμβάνονται στην κοινή 
υπουργική απόφαση του άρθρου 11, καταθέτει αίτηση 
στην αρμόδια Διεύθυνση του Υπουργείου Εσωτερικών 
στην οποία θα αναφέρονται ο αριθμός των θέσεων 
εργασίας, τα στοιχεία και η ιθαγένεια των προς απα−σχόληση πολιτών τρίτων χωρών, η ειδικότητα, καθώς 
και το χρονικό διάστημα της απασχόλησης. Η αίτηση θα 
πρέπει να συνοδεύεται από: (α) έγκυρη σύμβαση εργασί−
ας που αφορά απασχόληση υψηλής ειδίκευσης για ένα 
τουλάχιστον έτος στην Ελλάδα, από την οποία να προ−
κύπτει ότι η αμοιβή του εργαζόμενου δεν υπολείπεται 
του κατώτατου ορίου μισθού για απασχόληση υψηλής ειδίκευσης, όπως αυτό προσδιορίζεται κάθε φορά, στο 
άρθρο 111 παράγραφος 1 εδάφιο β΄ και (β) τίτλο σπουδών 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σχετικό με το επάγγελμα ή 
τον τομέα που προσδιορίζεται στη σύμβαση εργασίας, 
επίσημα μεταφρασμένο και επικυρωμένο. Εφόσον τα 
υψηλά επαγγελματικά προσόντα του ενδιαφερόμενου πολίτη τρίτης χώρας πιστοποιούνται μόνο από επαγ−
γελματική πείρα, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, θα πρέπει να αποδεικνύονται τα έτη της επαγγελματικής 
πείρας, καθώς επίσης να πληρούνται οι λοιπές αντίστοι−
χες προϋποθέσεις της εθνικής νομοθεσίας.
2. Ο Υπουργός Εσωτερικών εκδίδει πράξη με την οποία 
εγκρίνεται η απασχόληση του πολίτη τρίτης χώρας για 
παροχή εργασίας υψηλής ειδίκευσης σε συγκεκριμένο 
εργοδότη μόνον εφόσον ο τίτλος σπουδών αυτού είναι 
συναφής με ειδικότητα που περιλαμβάνεται στην κοινή απόφαση του άρθρου 11 και ο αριθμός των εκεί προ−βλεπομένων θέσεων εργασίας της εν λόγω συναφούς 
ειδικότητας, που προβλέπονται στην ίδια απόφαση, δεν 
έχει εξαντληθεί. Η σχετική πράξη έγκρισης διαβιβάζεται, 
μαζί με την υπογεγραμμένη από τον εργοδότη σύμβαση 
εργασίας, στην αρμόδια ελληνική προξενική αρχή. Για τον προσδιορισμό της συνάφειας του τίτλου σπουδών με ειδικότητα προβλεπόμενη στην κοινή απόφαση του 
άρθρου 11, οι αρμόδιες για την εξέταση της αίτησης 
υπηρεσίες μπορούν, σε περίπτωση αμφιβολίας, να ζη−
τούν σχετική γνώμη υπηρεσιών των καθ’ ύλην αρμόδιων 
Υπουργείων.
3. Η αρμόδια ελληνική προξενική αρχή καλεί τους 
ενδιαφερόμενους πολίτες τρίτων χωρών, για τους οποί−
ους έχει εκδοθεί πράξη έγκρισης για την είσοδο στην 
Ελλάδα με σκοπό την παροχή εργασίας υψηλής ειδί−
κευσης. Οι ενδιαφερόμενοι οφείλουν να παρουσιάζονται 
αυτοπροσώπως στην ανωτέρω υπηρεσία, υποβάλλοντας 
τους απαιτούμενους τίτλους σπουδών, νόμιμα επικυ−
ρωμένους, καθώς και βεβαίωση από αρμόδια αρχή της 
χώρας προέλευσης με την οποία θα πιστοποιείται η 
επιτυχής ολοκλήρωση προγράμματος εκπαίδευσης που 
έπεται της δευτεροβάθμιας, δηλαδή μιας δέσμης μα−
θημάτων που παρέχονται από εκπαιδευτικό ίδρυμα, το 
οποίο αναγνωρίζεται ως ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευ−
σης από το κράτος στο οποίο βρίσκεται, προκειμένου να υπογράψουν τη σχετική σύμβαση εργασίας και να 
τους χορηγηθεί η εθνική θεώρηση εισόδου, τηρουμένων 
κατά τα λοιπά των γενικών και ειδικών διατάξεων για τις 
θεωρήσεις. Εάν πρόκειται για νομοθετικά κατοχυρωμένο 
επάγγελμα, ο ενδιαφερόμενος πολίτης τρίτης χώρας, θα πρέπει να προσκομίζει τίτλο σπουδών, ακαδημαϊκά αναγνωρισμένο στην Ελλάδα και να πληροί τις λοιπές 
προϋποθέσεις της κείμενης νομοθεσίας για την άσκηση 
του επαγγέλματος αυτού. 
Άρθρο 127
1. Για την κάλυψη των δαπανών της απομάκρυνσης 
που προβλέπονται στις διατάξεις του προηγούμενου 
Κεφαλαίου εφαρμόζονται αναλογικώς οι διατάξεις του 
άρθρου 80 του ν. 3386/2005 και της κοινής υπουργικής 
απόφασης που εκδίδεται κατ’ εξουσιοδότηση των παρα−
γράφων 1έως 3 του άρθρου 80 του ν. 3386/2005 (Α΄ 212) και της παραγράφου 5 του άρθρου 83 του ίδιου νόμου.
2. Πολίτες τρίτων χωρών, κάτοχοι αδειών διαμονής 
στην Ελλάδα, για τους οποίους επιτρέπεται η αλλα−
γή σκοπού, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος 
Κώδικα, μπορούν να αιτηθούν, κατά την ανανέωση της άδειας διαμονής τους, τη χορήγηση «Μπλε κάρτας της ΕΕ», εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέ−
πονται στις ρυθμίσεις του προηγούμενου Κεφαλαίου 
του παρόντος. 
3. Σε κάθε περίπτωση, δεν επιτρέπεται η αλλαγή σκο−
πού για τους κατόχους άδειας διαμονής «Μπλε κάρτας της ΕΕ».
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1355
4. Κατά παρέκκλιση της παραγράφου 4 του άρθρου 
7, κάτοχοι αδειών διαμονής για τους λόγους που προ−
βλέπονται στις ρυθμίσεις των άρθρων 31 έως και 37 
και 57 έως και 68 μπορούν να υπαχθούν στις διατάξεις του προηγούμενου Κεφαλαίου του παρόντος, εφόσον πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις, καθώς και τα κρι−
τήρια που καθορίζονται με απόφαση των Υπουργών 
Εσωτερικών, Παιδείας και Θρησκευμάτων, Εργασίας, 
Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας και Υγείας.
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ – ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟΥ 
ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ−ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ
Άρθρο 128
Πεδίο εφαρμογής
1. Η πολιτική της κοινωνικής ένταξης αποσκοπεί στην 
ομαλή προσαρμογή των πολιτών τρίτων χωρών στην 
ελληνική κοινωνία και στην αναγνώριση από πλευράς 
της ελληνικής κοινωνίας δυνατότητας ισότιμης συμμε−τοχής, στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της χώρας. 
Οι πολίτες τρίτων χωρών κατά τη διαδικασία ένταξής 
τους στην ελληνική κοινωνία αποκτούν δικαιώματα και 
υποχρεώσεις, όπως και οι Έλληνες πολίτες. Βασική τους 
υποχρέωση είναι ο σεβασμός της έννομης τάξης και των 
θεμελιωδών αξιών της ελληνικής κοινωνίας.
2. Οι πολιτικές ένταξης και οι δράσεις που εντάσσο−
νται σε αυτές εφαρμόζονται σε όλους τους νομίμως 
διαμένοντες πολίτες τρίτων χωρών και στα μέλη των οικογενειών τους στο πλαίσιο των ρυθμίσεων, για την 
οικογενειακή επανένωση. Επίσης, εφαρμόζονται στα 
παιδιά των μεταναστών, στους δικαιούχους διεθνούς 
προστασίας και στα μέλη των οικογενειών τους.
3. Η στρατηγική ένταξης των μεταναστών μπορεί να 
συνδυάζεται με δράσεις εξωτερικής πολιτικής αναπτυ−
ξιακού χαρακτήρα ως προς τις χώρες προέλευσής τους 
με στόχο τη δημιουργία ευνοϊκών κοινωνικοοικονομικών 
συνθηκών για πιθανή επιστροφή τους σε αυτές.
Άρθρο 129
Βασικές αρχές κοινωνικής ένταξης 
Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Δράσης
1. Για την ένταξη των πολιτών τρίτων χωρών που δι−
αμένουν νομίμως στη χώρα το Υπουργείο Εσωτερικών σε συνεργασία με τα καθ’ ύλην αρμόδια Υπουργεία και 
φορείς εφαρμόζει μία Στρατηγική που περιλαμβάνει 
ένα Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Δράσης. Η Εθνική Στρα−
τηγική για την Ένταξη των πολιτών τρίτων χωρών και το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Δράσης βασίζεται στις θεμελιώδεις αρχές:
α) Απουσίας κάθε μορφής διάκρισης, βασισμένης σε 
κριτήρια που ορίζει το Ελληνικό Σύνταγμα. 
β) Σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πο−
λιτών τρίτων χωρών και προστασίας της πολιτιστικής ετερότητας.
2. Το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Δράσης διαρθρώ−
νεται σε τομεακά προγράμματα που μεταξύ άλλων 
περιλαμβάνουν:
α) εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και 
πολιτισμού, β) εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών τρίτων 
χωρών για θέματα υγείας, κοινωνικής ασφάλισης και 
εργασίας,
γ) ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης για θέματα 
ξενοφοβίας, εμπορίας ανθρώπων και παράνομης δια−
κίνησης μεταναστών,
δ) εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης των εργαζομέ−
νων στο δημόσιο τομέα και την τοπική αυτοδιοίκηση 
για θέματα μετανάστευσης,
ε) διαπολιτισμική μεσολάβηση και
στ) ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών τρίτων 
χωρών σε συλλογικές δράσεις στα Συμβούλια Ένταξης 
Μεταναστών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ
Άρθρο 130
Επιτροπή Συντονισμού της Μεταναστευτικής 
Πολιτικής και της Κοινωνικής Ένταξης
1. Για το συντονισμό της μεταναστευτικής πολιτικής 
συνιστάται Επιτροπή, αποτελούμενη από τους Γενικούς Γραμματείς, με αναπληρωτές τους αρμόδιους Γενικούς 
Διευθυντές, των Υπουργείων Εσωτερικών, Εξωτερικών, 
Οικονομικών, Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας, Παι−
δείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού, 
Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας, Υγείας, Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη, Ναυτιλίας και Αιγαίου και τον Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης Αττικής, η οποία συνέρχεται, όποτε κρίνεται 
τούτο απαραίτητο με πρωτοβουλία του Γενικού Γραμ−ματέα Πληθυσμού και Κοινωνικής Συνοχής για ζητήματα που αφορούν στη νόμιμη μετανάστευση ή του Γενικού 
Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας του Υπουργείου Δημό−
σιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη για ζητήματα που 
αφορούν ζητήματα παράνομης μετανάστευσης, ασύλου προσφύγων και δικαιούχων διεθνούς προστασίας.
2. Έργο της Επιτροπής είναι η επεξεργασία θεμάτων 
μετανάστευσης (νόμιμης και παράνομης) και ένταξης, με 
βάση την εξελικτική πορεία του φαινομένου, η έκδοση κατευθυντήριων οδηγιών με σκοπό το συντονισμό των κατά περίπτωση εμπλεκόμενων φορέων, η παρακολού−
θηση του έργου τους και η εισήγηση μέτρων θεσμικού 
και τεχνικού χαρακτήρα στον καθ’ ύλην αρμόδιο Υπουρ−
γό προς την κατεύθυνση αποτελεσματικής αντιμετώπι−
σης των σχετικών ζητημάτων. 
Άρθρο 131
Για τη διευκόλυνση του έργου της, η Επιτροπή επι−
κουρείται από Επιστημονική Επιτροπή, η οποία συ−
νέρχεται μία φορά ανά εξάμηνο και έχει ως έργο την 
προετοιμασία των θεμάτων που εξετάζονται, καθώς 
και την εισήγηση των κατάλληλων μέτρων. Η ανωτέρω 
Επιστημονική Επιτροπή συγκροτείται με απόφαση του 
Υπουργού Εσωτερικών. Με την ίδια απόφαση ορίζεται 
ο Πρόεδρος και η γραμματειακή της υποστήριξη, καθώς 
και ειδικότερα λειτουργικά ζητήματα.
Άρθρο 132
Παράβολα−Αναπροσαρμογή προστίμων
1. Η αίτηση για τη χορήγηση και την ανανέωση των 
αδειών διαμονής συνοδεύεται από παράβολο, το οποίο, 
αν για λόγους αμοιβαιότητας δεν ορίζεται διαφορετικά, 
ορίζεται ως ακολούθως:
1356 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
α. Για τις άδειες διάρκειας μέχρις ενός έτους σε εκα−
τόν πενήντα (150) ευρώ.
β. Για τις άδειες διάρκειας μέχρι δύο έτη σε τριακόσια 
(300) ευρώ.
γ. Για τις άδειες διάρκειας μέχρι τρία έτη σε τετρα−
κόσια πενήντα (450) ευρώ.
δ. Για τις άδειες διαμονής μέχρι πέντε έτη σε πεντα−
κόσια (500) ευρώ.
ε. Για τις άδειες διαμονής μέχρι δέκα έτη σε εξακόσια 
(600) ευρώ. 
2. Το παράβολο, το οποίο καταβάλλεται κατά την 
υποβολή της αίτησης για την υπαγωγή στο καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος, ανέρχεται στο ποσό των τετρακοσίων (400) ευρώ. Δεν υπόκεινται στην καταβο−λή του ανωτέρω παραβόλου όσοι κατέχουν ήδη άδεια διαμονής αόριστης, δεκαετούς ή πενταετούς διάρκειας του άρθρου 108 και ζητούν να υπαχθούν στο καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος. 
Ειδικά όσοι υποβάλλουν αίτηση για την απόκτηση 
άδειας διαμονής δεκαετούς διάρκειας σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 138 καταβάλλουν παράβολο ύψους εννιακοσίων (900) ευρώ, ενώ για την ανανέωση της εν 
λόγω άδειας καταβάλλεται κάθε φορά παράβολο ύψους 
τετρακοσίων πενήντα (450) ευρώ. 
Όσοι υποβάλλουν αίτηση για την απόκτηση ή ανα−
νέωση άδειας διαμονής του άρθρου 108 καταβάλλουν παράβολο τριακοσίων (300) ευρώ.
3. Η αίτηση για τη χορήγηση εθνικής θεώρησης ει−
σόδου των υπαγομένων στις ρυθμίσεις του άρθρου 18 
του παρόντος συνοδεύεται από παράβολο, το οποίο, 
αν για λόγους αμοιβαιότητας δεν ορίζεται διαφορετικά, 
ορίζεται σε ποσό ύψους εκατόν πενήντα (150) ευρώ.
4. Τα πρόστιμα και τα παράβολα που προβλέπονται 
από τον παρόντα νόμο εισπράττονται υπέρ του Δημοσί−
ου και αναπροσαρμόζονται με απόφαση των Υπουργών 
Εσωτερικών, Οικονομικών, Εξωτερικών και Δημόσιας 
Τάξης και Προστασίας του Πολίτη.
5. Ανήλικοι πολίτες τρίτων χωρών εξαιρούνται από 
την υποχρέωση καταβολής παραβόλου.
6. Οι υπαγόμενοι στις ρυθμίσεις της συμφωνίας μεταξύ 
της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Αραβικής Δημοκρα−
τίας της Αιγύπτου, που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του ν. 1245/1982 (Α΄ 45) δεν υπόκεινται στην υποχρέωση καταβολής παραβόλου.
7. Οι υπαγόμενοι στις ρυθμίσεις της συμφωνίας μεταξύ 
Ελληνικής Δημοκρατίας και Καναδά σχετικά με την κινη−
τικότητα των νέων, που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο 
του ν. 4091/2012 (Α΄ 219) υπόκεινται στην υποχρέωση 
καταβολής παραβόλου, το ύψος του οποίου καθορίζεται 
με κοινή απόφαση των Υπουργών Εξωτερικών, Οικονο−μικών και Εσωτερικών.
8. Τα παράβολα του άρθρου αυτού εισπράττονται με 
τη διαδικασία του ηλεκτρονικού παραβόλου.
9. Τα έσοδα από τα παράβολα του παρόντος άρθρου 
εμφανίζονται και παρακολουθούνται σε ειδικούς Κωδι−
κούς, Αριθμούς Εσόδων (ΚΑΕ) του Κρατικού Προϋπολο−
γισμού, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στις διατάξεις της 
παρ. 4 του άρθρου 2 του ν. 4018/2011 (A΄215).
Άρθρο 133
Ενιαίο πληροφορικό σύστημα−Τήρηση μητρώου 
1. Στο Υπουργείο Εσωτερικών και στις Αποκεντρω−
μένες Διοικήσεις της xώρας λειτουργεί πληροφορικό σύστημα καταχώρισης και επεξεργασίας στοιχείων που 
αφορούν τη χορήγηση, ανανέωση, ανάκληση αδειών 
διαμονής και αποφάσεων επιστροφής πολιτών τρίτων 
χωρών που διαμένουν στην Ελλάδα. 
Με απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Οικονομι−
κών, Εξωτερικών και Δημόσιας Τάξης και Προστασίας 
του Πολίτη και κατόπιν γνώμης της Αρχής Προστασίας 
Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα καθορίζονται τα 
προσωπικά δεδομένα των πολιτών τρίτων χωρών που 
ζουν στην Ελλάδα, τα οποία μπορούν να συλλέγουν, 
αποθηκεύουν και επεξεργάζονται οι αρμόδιες υπηρε−
σίες του Υπουργείου Εσωτερικών, οι υπηρεσίες των 
Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, καθώς και συναρμόδια 
Υπουργεία, προκειμένου να τηρούν μητρώο πολιτών 
τρίτων χωρών και να αντιμετωπίζονται λοιπές ανάγκες εφαρμογής της σχετικής νομοθεσίας. Με την ίδια από−
φαση καθορίζονται οι διαδικασίες και οι φορείς συλλο−
γής, τήρησης και επεξεργασίας των δεδομένων αυτών, 
οι προϋποθέσεις κοινοποίησής τους στα δικαιούμενα 
φυσικά πρόσωπα, στα οποία αφορούν, καθώς και η δι−αδικασία και οι προϋποθέσεις διασύνδεσης αρχείων.
2. Οι αρμόδιοι φορείς των Υπουργείων Παιδείας και 
Θρησκευμάτων και Υγείας οφείλουν να τηρούν στατι−
στικά στοιχεία των νομίμων, των αιτούντων άσυλο και 
των παράνομα ευρισκόμενων πολιτών τρίτων χωρών 
που κάνουν χρήση των υπηρεσιών τους.
Άρθρο 134
Επιτροπές
1. Στο Υπουργείο Εσωτερικών συνιστώνται πέντε Επι−
τροπές Μετανάστευσης, οι οποίες γνωμοδοτούν σχετι−
κά με τη συνδρομή σε πολίτες τρίτων χωρών ιδιαίτερων 
και ισχυρών δεσμών με την κοινωνική ζωή της χώρας, προκειμένου να χορηγηθεί άδεια διαμονής, καθώς και 
σε κάθε περίπτωση που παραπέμπεται σε αυτές στο πλαίσιο χορήγησης ή ανανέωσης άδειας διαμονής με 
απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών. Με απόφαση του 
ιδίου συγκροτούνται οι Επιτροπές και ορίζονται ο πρό−
εδρος, τα τακτικά και αναπληρωματικά μέλη τους και 
οι γραμματείς με τους αναπληρωτές τους. Με όμοια 
απόφαση μπορεί να συστήνονται επιπλέον επιτροπές 
εφόσον τούτο επιβάλλεται για την ταχύτητα διεκπεραί−
ωσης του έργου τους. Οι επιτροπές αποτελούνται από:
α. Τρεις υπαλλήλους του Υπουργείου Εσωτερικών 
κατηγορίας ΠΕ.
β. Έναν εκπρόσωπο της Κοινωνίας των Πολιτών, που 
προτείνει η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του 
Ανθρώπου.
γ. Έναν εκπρόσωπο της Κ.Ε.Δ.Ε..
Καθήκοντα εισηγητών στις Επιτροπές Μετανάστευ−
σης ασκούν οι υπάλληλοι της αρμόδιας Διεύθυνσης του 
Υπουργείου Εσωτερικών που χειρίζονται τους σχετικούς 
φακέλους. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών μπο−
ρούν να συνιστώνται περισσότερες των προβλεπομένων, 
ανωτέρω, Επιτροπών, εφόσον τούτο επιβάλλεται για την 
ταχύτερη διεκπεραίωση των σχετικών υποθέσεων.
2. Στο Υπουργείο Εσωτερικών συνιστάται ειδική τρι−
μελής Επιτροπή, η οποία γνωμοδοτεί σχετικά με την 
ύπαρξη προσωρινής ή μόνιμης αντικειμενικής αδυναμίας 
προσκόμισης ισχυρού διαβατηρίου και συγκροτείται με 
απόφαση του Υπουργού ως εξής: 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1357
α. έναν πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κρά−
τους στο Υπουργείο Εσωτερικών, ως Πρόεδρο, με τον αναπληρωτή αυτού,
β. τον προϊστάμενο του αρμόδιου τμήματος του 
Υπουργείου Εσωτερικών, με αναπληρωτή του υπάλλη−λο του ιδίου Τμήματος και 
γ. έναν υπάλληλο της Ελληνικής Αστυνομίας, ο οποί−
ος προτείνεται από τον Υπουργό Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη. 
Εισηγητής και γραμματέας στην Επιτροπή ορίζονται 
υπάλληλοι του αρμόδιου Τμήματος της αρμόδιας Δι−
εύθυνσης του Υπουργείου Εσωτερικών, με τους ανα−
πληρωτές τους.
3. Σε κάθε νομό της Αποκεντρωμένης Διοίκησης συνι−
στάται πενταμελής Επιτροπή Μετανάστευσης, η οποία 
αποτελείται από τέσσερις υπαλλήλους της αρμόδιας 
υπηρεσίας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, από τους οποίους ο ένας είναι ο προϊστάμενός της, ο οποίος και προεδρεύει, και από έναν εκπρόσωπο της αστυνομικής 
αρχής. Για την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής συ−
νιστάται μία Επιτροπή για κάθε αρμόδια υπηρεσία. Με 
απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης συγκροτείται η Επιτροπή και ορίζονται τα 
τακτικά και αναπληρωματικά μέλη της, ο γραμματέας με τον αναπληρωτή του, καθώς και ο εισηγητής, χωρίς δικαίωμα ψήφου, μαζί με τον αναπληρωτή του. Ο ειση−γητής και ο γραμματέας είναι υπάλληλοι της αρμόδιας υπηρεσίας. 
Με αποφάσεις των Γενικών Γραμματέων των Απο−
κεντρωμένων Διοικήσεων Αττικής και Μακεδονίας και 
Θράκης, αντίστοιχα, μπορεί να συνιστώνται, σε κάθε 
αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ατ−
τικής και στο Νομό Θεσσαλονίκης της Αποκεντρωμένης 
Διοίκησης Μακεδονίας και Θράκης, μέχρι δύο επιπλέον Επιτροπές Μετανάστευσης, εφόσον τούτο επιβάλλεται για την ταχύτερη διεκπεραίωση του έργου τους. 
Η συγκρότηση των Επιτροπών, σε κάθε Νομό Αποκε−
ντρωμένης Διοίκησης, μπορεί να γίνεται και με υπαλ−λήλους της, που υπηρετούν σε οποιαδήποτε υπηρεσία 
του ίδιου νομού, εφόσον δεν επαρκεί το προσωπικό της 
αντίστοιχης αρμόδιας υπηρεσίας.
Έργο της Επιτροπής Μετανάστευσης της παρούσας 
παραγράφου είναι η διατύπωση γνώμης για τη χορήγη−
ση ή ανανέωση της άδειας διαμονής του πολίτη τρίτης χώρας. Η Επιτροπή, για να διαμορφώσει τη γνώμη της, λαμβάνει υπόψη τα προβλεπόμενα από τις επιμέρους διατάξεις του Κώδικα αυτού στοιχεία και την εν γένει 
προσωπικότητα του πολίτη τρίτης χώρας.
Άρθρο 135
Εποπτεία εφαρμογής
1. Αρμόδιο για την παρακολούθηση και την αξιολόγη−
ση της εφαρμογής των διατάξεων του Κώδικα αυτού, 
καθώς και για το συντονισμό των συναρμόδιων φορέων, 
όπως και για την εκπροσώπηση της χώρας στο εξωτε−ρικό σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, για κάθε θέμα που σχετίζεται με την είσοδο, διαμονή και ένταξη των 
πολιτών τρίτων χωρών στην Ελληνική Επικράτεια, είναι 
το Υπουργείο Εσωτερικών.
2. Οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών 
και των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, οι αστυνομικές, 
λιμενικές ή αερολιμενικές αρχές και οι υπηρεσίες ελέγ−
χου του Υπουργείου Εργασίας Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας είναι αρμόδιες να παρακολουθούν την 
εφαρμογή του Κώδικα αυτού, να διενεργούν ελέγχους 
και να βεβαιώνουν τις παραβάσεις. Με απόφαση του 
Υπουργού Εσωτερικών και του κατά περίπτωση αρ−
μόδιου Υπουργού μπορεί να ρυθμίζονται θέματα που 
αναφέρονται στον τρόπο διενέργειας των ελέγχων και 
της διαδικασίας βεβαίωσης των παραβάσεων.
Άρθρο 136
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εξωτερικών και 
Εσωτερικών καθορίζονται τα ειδικά δικαιολογητικά ανά 
κατηγορία εθνικής θεώρησης και τα δικαιολογητικά που 
απαιτούνται για την έκδοση των αντίστοιχων αδειών 
διαμονής.
2. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών μπορεί 
να καθορίζονται ζητήματα που αφορούν τον τύπο και 
το περιεχόμενο των αιτήσεων, τη διαδικασία επίδοσης 
των αδειών διαμονής στους δικαιούχους, καθώς και τον 
τύπο της βεβαίωσης κατάθεσης αίτησης του άρθρου 8. 
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Ερ−
γασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας και Υγείας 
καθορίζεται το σύνολο των κινδύνων που θα πρέπει 
να καλύπτονται, κατ’ αναλογία με τους ημεδαπούς, 
προκειμένου να διαθέτουν πλήρη ασφάλιση ασθένειας πολίτες τρίτων χωρών που μπορούν να ασφαλίζονται 
σε ιδιωτικούς ασφαλιστικούς φορείς. 
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Ανά−
πτυξης και Ανταγωνιστικότητας, Εργασίας, Κοινωνικής 
Ασφάλισης και Πρόνοιας, Υγείας και Αγροτικής Ανάπτυ−
ξης και Τροφίμων καθορίζονται ειδικότερα ζητήματα 
σχετικά με τη διαδικασία καθορισμού του όγκου εισ−
δοχής πολιτών τρίτων χωρών και τη διαδικασία μετά−
κλησης για εξαρτημένη εργασία, εποχική απασχόληση, απασχόληση αλιεργατών και υψηλής ειδίκευσης. 
5. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, 
Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας και 
Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων καθορίζονται τα 
δικαιολογητικά τα οποία θα πρέπει να υποβάλει κάθε 
εργοδότης, ο οποίος επιθυμεί να προσλάβει προσωπι−
κό για εποχική εργασία ή ως αλιεργάτες, με βάση τις 
θέσεις εργασίας οι οποίες περιλαμβάνονται στην κοινή 
υπουργική απόφαση του άρθρου 11. 
6. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, 
Οικονομικών και Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και 
Πρόνοιας καθορίζεται ο ελάχιστος αριθμός ημερομι−
σθίων ή το ελάχιστο χρονικό διάστημα ασφάλισης, 
ανά ασφαλιστικό φορέα, όπου αυτό απαιτείται για την 
ανανέωση των αδειών διαμονής του παρόντος, τα απαι−
τούμενα, κατά περίπτωση, αποδεικτικά, καθώς και κάθε 
σχετικό θέμα. 
7. Όπου στις διατάξεις του παρόντος και στις σχετικές 
κανονιστικές ρυθμίσεις προβλέπεται ως προϋπόθεση η 
διάθεση επαρκών πόρων, το ύψος τούτων, η αναπρο−
σαρμογή τους και ο τρόπος απόδειξης καθορίζονται με 
κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Οικονομικών 
και Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας. 
8. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, 
Οικονομικών και Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του 
Πολίτη καθορίζεται το ύψος της δαπάνης της επανα−προώθησης και των κάθε μορφής εξόδων επιστροφής, καθώς και η διαδικασία απόδοσης του ποσού της σχε−
τικής εγγυητικής επιστολής σε περίπτωση κατάπτωσής 
1358 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
της υπέρ του Δημοσίου, από το οικείο πιστωτικό ίδρυμα 
ή το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων στον Κρατικό 
Προϋπολογισμό.
9. Με απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Εργα−
σίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας και των κατά 
περίπτωση αρμόδιων Υπουργών μπορεί να καθορίζονται 
και άλλες κατηγορίες αδειών πολιτών τρίτων χωρών, 
καθώς και οι ειδικότερες προϋποθέσεις, η διαδικασία 
και ο τύπος της άδειας διαμονής για την υπαγωγή στις διατάξεις του παρόντος Κώδικα.
10. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών και των 
κατά περίπτωση αρμόδιων Υπουργών, όπου τούτο 
απαιτείται, μπορεί να ρυθμίζεται κάθε ειδικό θέμα που 
αναφέρεται στην εφαρμογή των διατάξεων του Κώδικα 
αυτού.
11. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και 
Οικονομικών και του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουρ−
γού, καθορίζεται το αρμόδιο όργανο και η διαδικασία βεβαίωσης των προστίμων του Κώδικα αυτού.
12. Με απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Ανά−
πτυξης και Ανταγωνιστικότητας, καθορίζεται το ύψος της επένδυσης, η αρμόδια υπηρεσία και τα δικαιολο−γητικά για την έγκριση σκοπιμότητας που απαιτούνται 
για την υπαγωγή στις διατάξεις του άρθρου 16 του 
παρόντος, καθώς και ο αριθμός των αδειών διαμονής φυσικών προσώπων που είναι απαραίτητες για την εύ−ρυθμη λειτουργία της επένδυσης. 
13. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, 
Εξωτερικών και Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του 
Πολίτη, καθορίζονται τα έγγραφα, με τα οποία πρέπει 
να εφοδιάζονται οι πολίτες τρίτων χωρών που στερού−
νται ταξιδιωτικών εγγράφων και δεν καθίσταται δυνα−τός ο έγκαιρος εφοδιασμός τους από τις διπλωματικές 
αρχές της χώρας τους.
14. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, 
Εξωτερικών και Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του 
Πολίτη, ορίζονται τα κριτήρια ένταξης που απαιτούνται 
κατά την εξέταση αιτημάτων οικογενειακής επανένω−
σης. 
15. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εσωτερικών μπορεί να καθορίζεται διαφορετικά η 
διαδικασία καταβολής των παραβόλων του άρθρου 132.
16. Με απόφαση του Υπουργού Εξωτερικών καθορί−
ζονται τα γενικά δικαιολογητικά και η διαδικασία χο−ρήγησης των θεωρήσεων εισόδου μακράς διάρκειας.
17. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας καθορίζονται 
οι λόγοι που συνιστούν απειλή για τη δημόσια υγεία, 
καθώς και οι λοιμώδεις, μεταδοτικές ή παρασιτικές 
ασθένειες οι οποίες επιβάλλουν τη λήψη μέτρων για 
την προστασία της δημόσιας υγείας.
18. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εξωτερικών και 
Οικονομικών είναι δυνατόν να διαφοροποιούνται τα 
προξενικά τέλη ανάλογα με τα κράτη στα οποία εδρεύ−
ουν οι προξενικές αρχές και τα προξενικά γραφεία.
Άρθρο 137
Κωδικοποίηση
1. Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται ύστερα από 
πρόταση των Υπουργών Εσωτερικών, Εξωτερικών, Ερ−
γασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας και Δη−
μόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη, μπορεί να 
κωδικοποιούνται σε ενιαίο αυτοτελές κείμενο όλες οι διατάξεις που αφορούν στην είσοδο και διαμονή αλλο−δαπών στην Ελλάδα, στις διαδικασίες επιστροφής και 
απομάκρυνσής τους από τη χώρα στα ζητήματα ασύλου 
και διεθνούς προστασίας, καθώς και κάθε άλλη διάτα−
ξη νόμου ή κανονιστικής πράξης που αφορά ζητήματα μεταχείρισης αλλοδαπών. 
2. Κατά την κωδικοποίηση επιτρέπεται η αναδιατύ−
πωση όπου κρίνεται απολύτως αναγκαία για την ακρι−
βέστερη νοηματική απόδοση, η απάλειψη διατάξεων 
που έχουν καταργηθεί ρητά ή σιωπηρά, καθώς και 
των διατάξεων που δεν έχουν πεδίο εφαρμογής, η νέα αρίθμηση των άρθρων, η διαφορετική κατάταξη αυτών, 
των παραγράφων και των εδαφίων τους, η υποδιαίρεση 
άρθρων σε περισσότερα και γενικά κάθε αναμόρφωση 
των υπό κωδικοποίηση διατάξεων, για την αρτιότερη 
νομοτεχνική κατάστρωσή τους, χωρίς καμία νοηματική 
αλλοίωση ή μεταβολές ορολογίας, καθώς και η προ−
σαρμογή των διατάξεων που καθορίζουν αρμοδιότητες 
διοικητικών και άλλων οργάνων στο υφιστάμενο οργα−
νωτικό σχήμα των κεντρικών και αποκεντρωμένων κρα−
τικών υπηρεσιών, των νομικών προσώπων του δημόσιου 
τομέα και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Αν υπάρξει αμφιβολία στην έννοια διάταξης που κωδικο−
ποιήθηκε επικρατεί το αρχικό κείμενο της διάταξης που 
κωδικοποιήθηκε. 
3. Με απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Εξωτε−
ρικών, Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας και Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη, ρυθ−
μίζονται τα θέματα συγκρότησης της Επιτροπής Κω−
δικοποίησης, καθώς και κάθε άλλο θέμα σχετικά με τη 
λειτουργία της. Στα μέλη της Επιτροπής Κωδικοποίησης 
δεν καταβάλλεται αποζημίωση. 
4. Μελλοντικές αλλαγές της νομοθεσίας αυτής γίνο−
νται με τροποποίηση του εν λόγω διατάγματος.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 
Άρθρο 138
1. Πολίτης τρίτης χώρας, ο οποίος είχε άδεια διαμο−
νής σε ισχύ κατά την έναρξη ισχύος του ν. 3386/2005, 
εφόσον συμπληρώσει δεκαετή νόμιμη διαμονή στην 
Ελλάδα κατά την τελευταία δωδεκαετία πριν την υπο−
βολή σχετικού αιτήματος, δικαιούται να λάβει άδεια 
διαμονής διάρκειας δέκα (10) ετών, με την επιφύλαξη 
των διατάξεων του άρθρου 6, η οποία παρέχει δικαίωμα 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας. Για τη συμπλήρω−
ση της δεκαετούς νόμιμης διαμονής προσμετράται το 
χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο ενδιαφερόμενος 
κατείχε ελληνική ιθαγένεια ή οριστικό τίτλο διαμονής ανεξαρτήτως της αρχής έκδοσής του. 
Η άδεια χορηγείται ύστερα από αίτηση του πολίτη 
τρίτης χώρας και απόφαση της αρμόδιας αρχής που 
χορήγησε την τελευταία άδεια διαμονής, εφόσον ο αι−
τών: α) διαθέτει πλήρη κάλυψη ιατροφαρμακευτικής 
και νοσοκομειακής περίθαλψης, β) εκπληρώνει τις φο−
ρολογικές του υποχρεώσεις, γ) πληροί προϋποθέσεις 
ανανέωσης για μία από τις άδειες του παρόντος Κώδικα.
2. Άδειες διαμονής αόριστης διάρκεεας μετατρέπονται 
αυτοδικαίως σε άδειες διαμονής δεκαετούς διάρκειας 
της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου κατά την επα−
νέκδοσή τους. Για την απόκτηση της άδειας διαμονής 
δεκαετούς διάρκειας, σύμφωνα με την παρούσα δεν 
απαιτείται η καταβολή παραβόλου.
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1359
3. Οι άδειες διαμονής που εκδόθηκαν σύμφωνα με τις 
διατάξεις του άρθρου 91 παρ. 2 του ν. 3386/2005, καθώς 
και αυτές που εκδίδονται σύμφωνα με τις διατάξεις των 
παραγράφων 1 και 2 του παρόντος άρθρου, ανανεώνο−
νται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα για την απόκτηση του καθεστώτος του επί μακρόν δι−
αμένοντος σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 89 
του παρόντος. Εάν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για 
την υπαγωγή τους στο καθεστώς του επί μακρόν δια−
μένοντος, και εφόσον ο ενδιαφερόμενος: α) αποδεικνύει 
συνεχή διαμονή στην Ελλάδα, η διακοπή της οποίας δεν 
υπερβαίνει τα δύο (2) συναπτά έτη, β) εκπληρώνει τις 
φορολογικές του υποχρεώσεις και γ) διαθέτει πλήρη 
κάλυψη ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περί−
θαλψης, η άδεια διαμονής του, εφαρμοζομένων κατά 
τα λοιπά των διατάξεων του παρόντος Κώδικα, ανα−
νεώνεται για τρία (3) έτη κάθε φορά και επιτρέπει την πρόσβαση σε εξαρτημένη εργασία−παροχή υπηρεσιών 
ή έργο ή ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα με κρι−
τήριο την εργασιακή ή επαγγελματική δραστηριότητα 
που ασκούσαν με τη δεκαετή ή αόριστης διάρκειας 
άδεια διαμονής που κατείχαν. 
4.α. Οι βεβαιώσεις και οι προσωρινές άδειες που προ−
βλέπονται από τις διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 76 
του ν. 2910/2001 και του άρθρου 24 του ν. 3013/ 2002 
(Α΄ 102), αντικαθίστανται από άδειες διαμονής ετήσιας 
διάρκειας, εφόσον τα πρόσωπα, στα οποία χορηγήθη−
καν οι βεβαιώσεις της ανωτέρω παραγράφου, κριθούν 
αλλογενείς πολίτες τρίτων χωρών και εξακολουθούν 
να διαμένουν στην Ελλάδα. Η αίτηση απόκτησης της 
ανωτέρω άδειας διαμονής υποβάλλεται στις αρμόδιες 
υπηρεσίες εντός ενός (1) έτους από την επίδοση των 
σχετικών απορριπτικών αποφάσεων. 
β. Οι άδειες διαμονής της προηγούμενης παραγράφου 
χορηγούνται εφόσον:
βα) δεν συντρέχουν λόγοι δημόσιας τάξης και ασφά−
λειας στο πρόσωπο του αιτούντος,
ββ) ο αιτών δεν έχει καταδικαστεί με τελεσίδικη 
απόφαση για χρησιμοποίηση ψευδών πληροφοριών, 
πλαστών ή παραποιημένων εγγράφων, καθώς και για 
διάπραξη απάτης. 
γ. Η ανωτέρω άδεια διαμονής παρέχει στον πολίτη 
τρίτης χώρας δικαίωμα πρόσβασης στην εξαρτημένη 
εργασία−παροχή υπηρεσιών ή έργου και ανανεώνεται με 
τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία των διατάξεων του 
παρόντος Κώδικα. Δυνατότητα άσκησης ανεξάρτητης οικονομικής δραστηριότητας παρέχεται μόνο στην πε−ρίπτωση που ο κάτοχος της ανωτέρω άδειας διαμονής ασκούσε ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα και η 
δραστηριότητα εξακολουθεί να υφίσταται. Για την ανα−
νέωση των αδειών διαμονής του προηγούμενου εδαφί−ου εξετάζεται επίσης η συνδρομή των προϋποθέσεων 
ανανέωσης αδειών διαμονής για ανεξάρτητη οικονομική 
δραστηριότητα σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 8 
του παρόντος άρθρου.
δ. Η ανωτέρω άδεια διαμονής χορηγείται αυτοτελώς 
στα μέλη της οικογένειας του αιτούντος, εφόσον απο−δεδειγμένα συγκατοικούσαν με αυτόν επί εξαετία πριν 
την έκδοση απόφασης σχετικά με την ομογενειακή τους 
ιδιότητα και εξακολουθούν να διαμένουν στη χώρα. Τυ−
χόν διαπίστωση πλαστότητας δικαιολογητικών βαρύνει 
προσωπικά τον πολίτη τρίτης χώρας που τα προσκόμι−
σε και όχι τα μέλη της οικογένειάς του.5. α. Σε πρόσωπα των οποίων ανακαλείται χορηγη−
θείσα ελληνική ιθαγένεια χορηγείται άδεια διαμονής 
ετήσιας διάρκειας, εφόσον υποβάλλουν σχετική αίτησή 
τους ενώπιον των αρμόδιων υπηρεσιών του τόπου δι−
αμονής τους εντός ενός (1) έτους από την επίδοση της σχετικής απόφασης.
β. Οι άδειες διαμονής της προηγούμενης παραγράφου, 
χορηγούνται εφόσον:
βα) δεν συντρέχουν λόγοι δημόσιας τάξης και ασφά−
λειας στο πρόσωπο του αιτούντος, 
ββ) ο αιτών δεν έχει καταδικαστεί με τελεσίδικη 
απόφαση για χρησιμοποίηση ψευδών πληροφοριών, 
πλαστών ή παραποιημένων εγγράφων, καθώς και για 
διάπραξη απάτης. 
γ. Η ανωτέρω άδεια διαμονής παρέχει στον πολίτη 
τρίτης χώρας δικαίωμα πρόσβασης στην εξαρτημένη 
εργασία−παροχή υπηρεσιών ή έργου και ανανεώνεται με 
τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία των διατάξεων του 
παρόντος Κώδικα. Δυνατότητα άσκησης ανεξάρτητης οικονομικής δραστηριότητας παρέχεται μόνο στην πε−ρίπτωση που ο κάτοχος της ανωτέρω άδειας διαμονής 
ασκούσε ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα και η 
δραστηριότητα εξακολουθεί να υφίσταται. Για την ανα−
νέωση των αδειών διαμονής του προηγούμενου εδαφίου 
εξετάζεται η συνδρομή των προϋποθέσεων ανανέωσης 
αδειών διαμονής για ανεξάρτητη οικονομική δραστη−
ριότητα, σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 7 
του παρόντος άρθρου.
δ. Η ανωτέρω άδεια διαμονής χορηγείται αυτοτελώς 
στα μέλη της οικογένειας του αιτούντος, εφόσον αποδε−
δειγμένα συγκατοικούσαν με αυτόν επί εξαετία πριν την 
ανάκληση της χορηγηθείσας ελληνικής ιθαγένειας και 
εξακολουθούν να διαμένουν στη χώρα. Τυχόν διαπίστω−
ση πλαστότητας δικαιολογητικών βαρύνει προσωπικά 
τον πολίτη τρίτης χώρας που τα προσκόμισε και όχι 
τα τέκνα της οικογένειάς του που ήταν ανήλικα κατά το χρόνο απόκτησης της ιθαγένειας.
ε. Στις ρυθμίσεις της παρούσας παραγράφου υπάγο−
νται και πολίτες τρίτων χωρών, των οποίων η χορηγη−
θείσα ελληνική ιθαγένεια ανακλήθηκε πριν την ημερο−
μηνία έναρξης εφαρμογής των διατάξεων του Κώδικα αυτού και συνεχίζουν έκτοτε να διαμένουν στη χώρα 
εφόσον οι σχετικές αιτήσεις υποβληθούν εντός ενός (1) 
έτους από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
6. Άδειες διαμονής που εκδόθηκαν πριν την έναρξη 
ισχύος του Κώδικα αυτού, με βάση τις διατάξεις του ν. 
3386/2005 και αντιστοιχούν σε προσωρινό καθεστώς 
διαμονής σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώ−
δικα παραμένουν σε ισχύ έως τη λήξη της διάρκειας 
ισχύος τους. 
7. Άδειες διαμονής για ανεξάρτητη οικονομική δρα−
στηριότητα που είναι σε ισχύ κατά την έναρξη ισχύος 
του παρόντος Κώδικα, ανανεώνονται για τρία (3) έτη 
κάθε φορά, εφόσον: 
α. η δραστηριότητα εξακολουθεί να ασκείται και 
β. έχουν εκπληρωθεί οι φορολογικές και ασφαλιστικές 
υποχρεώσεις, ο ελάχιστος δηλαδή αριθμός ημερομι−
σθίων ή το ελάχιστο χρονικό διάστημα ασφάλισης ανά έτος και ασφαλιστικό φορέα.
8. Εκκρεμείς αιτήσεις για ανθρωπιστικούς λόγους που 
κατατέθηκαν μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος 
Κώδικα στο Υπουργείο Εσωτερικών, εξετάζονται από 
1360 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
τη Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής του ίδιου 
Υπουργείου.
9. Εκκρεμείς αιτήσεις κατά την έναρξη ισχύος του 
παρόντος Κώδικα εξετάζονται, σύμφωνα με τα οριζό−
μενα σε αυτόν. 
10. Οι άδειες διαμονής που εκδίδονται σε ανανέωση 
μεταβατικών τύπων αδειών διαμονής έχουν διάρκεια 
ισχύος δύο (2) έτη. 
11. α) Η ισχύς των αδειών διαμονής πολιτών τρίτων 
χωρών οι οποίες έχουν εκδοθεί από τις υπηρεσίες Αλ−
λοδαπών και Μετανάστευσης των Αποκεντρωμένων 
Διοικήσεων της Χώρας που λήγουν από 1.1.2014 έως 
και 30.4.2014, παρατείνονται αυτοδικαίως έως και πέντε 
μήνες από την ημερομηνία λήξης τους, χωρίς την ανά−γκη έκδοσης σχετικής διαπιστωτικής πράξης. Κατά το χρονικό διάστημα της πεντάμηνης παράτασης ο πολί−
της τρίτης χώρας είναι νόμιμα διαμένων στην Ελληνική 
Επικράτεια. Αιτήματα ανανέωσης των ως άνω αδειών διαμονής δύνανται να γίνουν δεκτά καθ’ όλο το χρόνο 
της παράτασης, εφόσον οι ενδιαφερόμενοι επικαλούνται 
σπουδαίο λόγο. Με απόφαση του κατά τόπον Γενικού 
Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, αιτήματα 
ανανέωσης αδειών διαμονής δύνανται να γίνουν δεκτά καθ’ όλο το χρόνο της παράτασης.
β) Οι βεβαιώσεις κατάθεσης αίτησης για τη χορήγηση 
ή την ανανέωση άδειας διαμονής που χορηγήθηκαν 
σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 3 του άρθρου 11 
του ν. 3386/2005, έως τη δημοσίευση του παρόντος 
νόμου, ισχύουν για χρονικό διάστημα ενός έτους από την ημερομηνία έναρξης ισχύος αυτού. 
12. Αιτήματα ανανέωσης άδειας διαμονής πολιτών τρί−
των χωρών για εξαρτημένη εργασία και παροχή υπηρε−
σιών ή έργου ή για άδεια διαμονής μακράς διάρκειας, καθώς και αιτήματα μελών των οικογενειών τους στο πλαίσιο χορήγησης ή ανανέωσης άδειας διαμονής για 
οικογενειακή επανένωση, που υποβλήθηκαν κατά τα έτη 
2010, 2011, 2012 και 2013 και εκκρεμούν προς απόρριψη, στις υπηρεσίες Αλλοδαπών και Μετανάστευσης, λόγω 
μη συμπλήρωσης του απαιτούμενο αριθμού ημερών 
ασφάλισης, όπως αυτός καθορίζεται με την κ.υ.α. 15055/ 
546/2011 (Β΄ 1886), ανανεώνονται, υπό την προϋπόθεση ύπαρξης βιβλιαρίου υγείας σε ισχύ.
Στις παραπάνω ρυθμίσεις υπάγονται και πολίτες τρί−
των χωρών των οποίων οι άδειες διαμονής λήγουν έως 30.9.2014.
Στις ρυθμίσεις του εδαφίου α΄ της παρούσας παρα−
γράφου υπάγονται επίσης αιτήματα που έχουν απορ−ριφθεί κατά τα έτη 2010, 2011, 2012 και 2013, λόγω μη πλήρωσης της ως άνω προϋπόθεσης, εφόσον οι ενδια−
φερόμενοι πολίτες τρίτων χωρών έχουν ασκήσει ένδικα 
μέσα μέχρι την ημερομηνία έναρξης ισχύος του Κώδικα 
και τελούν υπό καθεστώς προσωρινής δικαστικής προ−
στασίας, υπό την προϋπόθεση ότι παραιτούνται από τα 
ασκηθέντα ένδικα βοηθήματα και ένδικα μέσα. Για την 
υπαγωγή των τελούντων υπό καθεστώς προσωρινής 
δικαστικής προστασίας στις ρυθμίσεις του εδαφίου α΄ 
υποβάλλεται σχετική αίτηση έως τις 30.6.2014, στην 
οποία, πλέον των λοιπών δικαιολογητικών που προβλέ−
πει ο παρών Κώδικας για την ανανέωση άδειας διαμο−
νής, επισυνάπτεται η παραίτηση του ενδιαφερόμενου 
από τα ασκηθέντα ένδικα βοηθήματα και μέσα. 
Οι άδειες διαμονής που εκδίδονται βάσει των διατά−
ξεων της παρούσας παραγράφου έχουν τριετή διάρκεια διαμονής και ανανεώνονται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα εφόσον οι ενδιαφερόμενοι προ−
σκομίσουν συμπληρωματικό παράβολο ύψους εκατόν 
πενήντα (150) ευρώ. 
Οι άδειες διαμονής που εκδίδονται σύμφωνα με την 
παρούσα παράγραφο και λήγουν κατά τα έτη 2013 και 
2014 και οι οποίες ανανεώνονται για τον ίδιο λόγο ή 
για την απόκτηση άδειας μακράς διαμονής, σύμφωνα 
με τα διαλαμβανόμενα στην περίπτωση Ζ΄ του άρθρου 7 του παρόντος Κώδικα, δεν υπόκεινται στις ρυθμίσεις 
για τη συμπλήρωση του απαιτούμενου αριθμού ενσήμων. 
13. Πολίτες τρίτων χωρών που πληρούν τις προϋποθέ−
σεις υπαγωγής στο καθεστώς του επί μακρόν διαμένο−ντος, πλην της προϋπόθεσης για την κατοχή επαρκούς 
εισοδήματος, όπως αυτό ορίζεται στις διατάξεις του 
άρθρου 89 παράγραφος 1α του παρόντος, έχουν τη 
δυνατότητα να υπαχθούν στο καθεστώς του επί μακρόν 
διαμένοντος εφόσον αποδεικνύουν ότι διαθέτουν ατομι−
κό ή οικογενειακό εισόδημα ύψους 8.500 ευρώ, το οποίο 
έχει αποκτηθεί κατά τα δύο τελευταία οικονομικά έτη 
πριν την ημερομηνία υποβολής του σχετικού αιτήματος. 
Το σχετικό αίτημα υποβάλλεται μέχρι 31.12.2014. 
14. Πολίτες τρίτων χωρών που έχουν λάβει άδεια δι−
αμονής, βάσει των διατάξεων του άρθρου 44 παρ. 1 
περίπτωση θ΄ του ν. 3386/2005, έχουν τη δυνατότητα να 
υπαχθούν στις διατάξεις του άρθρου 108 του παρόντος 
Κώδικα, εάν κατά την ημερομηνία δημοσίευσης στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, των διατάξεων του Κώ−
δικα αυτού, δεν είχε καταστεί δυνατή η ανανέωσή τους 
για έναν από τους λόγους του νόμου και συνεχίζουν 
έκτοτε να διαμένουν στη χώρα. Οι σχετικές αιτήσεις 
θα πρέπει να υποβληθούν εντός ενός (1) έτους από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
15. Όπου στις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας γί−
νεται αναφορά σε διατάξεις του ν. 3386/2005, σε ρυθ−
μί− σεις ενσωμάτωσης Οδηγιών της ΕΕ και σε κανονι− 
στικές πράξεις που εκδόθηκαν κατ’ εξουσιοδότηση του 
ν. 3386/2005, εννοούνται εφεξής οι κατά περιεχόμενο 
αντίστοιχες ρυθμίσεις του παρόντος Κώδικα.
16.α. Πολίτες Αλβανίας, οι οποίοι αιτούνται τον εφοδι−
ασμό τους ή την ανανέωση Ειδικού Δελτίου Ταυτότητας 
Ομογενούς (Ε.Δ.Τ.Ο.) και το αίτημά τους απορρίπτεται, 
διότι δεν απέδειξαν ομογενειακή ιδιότητα, έχουν τη 
δυνατότητα υπαγωγής στις διατάξεις του παρόντος, 
εφόσον:
i. Διαμένουν επί τρία (3) τουλάχιστον έτη στη χώρα.
ii. Έχει εκδοθεί τελεσίδικη δικαστική απόφαση επί 
τυχόν ασκηθείσας αιτήσεως ακυρώσεως της σχετικής 
απορριπτικής απόφασης.
iii. Δεν έχει ασκηθεί σε βάρος τους ποινική δίωξη για 
χρησιμοποίηση ψευδών πληροφοριών, πλαστών ή παρα−
ποιημένων εγγράφων, καθώς και για διάπραξη απάτης.
iν. Δεν υφίστανται σε βάρος τους λόγοι δημόσιας 
τάξης και ασφάλειας 
β. Η αίτηση για τη χορήγηση άδειας διαμονής υπο−
βάλλεται στην αρμόδια αρχή εντός τριών (3) μηνών από 
την επίδοση της απορριπτικής απόφασης ή της τελεσί−
δικης δικαστικής απόφασης επί ασκηθείσας αιτήσεως 
ακυρώσεως ή εντός τριών (3) μηνών από τη δημοσίευση 
του παρόντος Κώδικα για όσες αποφάσεις έχουν ήδη 
τελεσιδικήσει.
Η ανωτέρω άδεια διαμονής παρέχει στον υπήκοο 
τρίτης χώρας δικαίωμα πρόσβασης στη μισθωτή απα−
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1361
σχόληση και στην παροχή υπηρεσιών ή έργου και έχει 
ετήσια ισχύ. Δυνατότητα άσκησης ανεξάρτητης οικονο−
μικής δραστηριότητας παρέχεται μόνο στην περίπτωση 
που ο κάτοχος της ανωτέρω άδειας διαμονής ασκούσε 
ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα και η δραστη−ριότητα εξακολουθεί να υφίσταται. Για την ανανέωση 
των αδειών διαμονής του προηγούμενου εδαφίου θα 
εξετάζεται η συνδρομή των προϋποθέσεων ανανέωσης 
αδειών διαμονής για ανεξάρτητη οικονομική δραστη−
ριότητα.
Οι άδειες διαμονής της παρούσης μπορούν να ανα−
νεώνονται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις και τη διαδι−κασία των διατάξεων του Κώδικα αυτού.
γ. Η ανωτέρω άδεια διαμονής χορηγείται και στα μέλη 
της οικογένειας του αιτούντος, εφόσον αποδεδειγμένα 
συγκατοικούσαν με αυτόν και εξακολουθούν να διαμέ−
νουν στη χώρα. Τυχόν διαπίστωση πλαστότητας δικαιο−
λογητικών βαρύνει προσωπικά τον πολίτη τρίτης χώρας 
που τα προσκόμισε και όχι τα τέκνα της οικογένειάς 
του που ήταν ανήλικα κατά το χρόνο απόκτησης Ειδικού 
Δελτίου Ταυτότητας Ομογενούς (Ε.Δ.Τ.Ο.).
δ. Δικαίωμα υπαγωγής στην ανωτέρω διαδικασία πα−
ρέχεται και στους πολίτες Αλβανίας των οποίων το 
αίτημα για χορήγηση ή ανανέωση Ειδικού Δελτίου Ταυ−
τότητας Ομογενούς (Ε.Δ.Τ.Ο.) απορρίφθηκε λόγω προ−
σκόμισης πλαστών ή παραποιημένων εγγράφων, εφόσον 
υποβάλλουν σχετική αίτηση, εντός τριών (3) μηνών από 
την έκδοση σχετικής τελεσίδικης αθωωτικής απόφασης 
για τη διάπραξη των συγκεκριμένων αδικημάτων ή εντός 
τριών (3) μηνών από τη δημοσίευση του παρόντος Κώ−δικα για όσες αποφάσεις έχουν τελεσιδικήσει πριν την ημερομηνία δημοσίευσής του.
Άρθρο 139
Καταργούμενες και διατηρούμενες διατάξεις
1. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος και με την 
επιφύλαξη των διατάξεων που διατηρούνται σε ισχύ 
σύμφωνα με τις παραγράφους 2 και 3, καταργούνται οι διατάξεις του ν. 3386/2005 (Α΄ 212) και οι κανονιστικές 
πράξεις που εκδόθηκαν κατ’ εξουσιοδότηση του ίδιου 
νόμου, με την επιφύλαξη των διατάξεων της επομένης παραγράφου, οι διατάξεις των άρθρων 1, 18 και 19 του ν. 3536/2007 (Α΄ 42), το άρθρο 28 του ν. 3613/2007 (Α΄ 203), η παρ. 2 του άρθρου 39 του ν. 3731/ 2008 (Α΄ 263), 
οι παράγραφοι 4, 5, 6, 7 του άρθρου 40 του ν. 3731/ 
2008, η περίπτωση η΄ του άρθρου 45 του ν. 3731/2008, οι παράγραφοι 1 και 2 του άρθρου 43 του ν. 3801/2009 (Α΄ 163), το άρθρο 43 του ν. 3907/2011 (Α΄ 7), οι παρά−γραφοι 4, 7 και 9 του άρθρου 7 του ν. 4018/2011 (Α΄ 215), τα άρθρα 22 − 41 του ν. 4071/2012 (Α΄ 85), το άρθρο 6 
του ν. 4146/2013 (Α΄90), και τα προεδρικά διατάγματα 
150/2006 (Α΄ 160), 128/2008 (Α΄ 190) και 101/2008, (Α΄ 157), οι παράγραφοι 4, 5 και 6 του άρθρου 11 του ν. 4147/2013 
(Α΄ 98), το άρθρο 94 του ν. 4139/2013 (Α΄ 74) και το άρθρο 
31 του ν. 4115/ 2013 (Α΄ 24) και το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 1 παρ. 7 του ν. 2949/2001. 
2. Διατηρούνται σε ισχύ οι διατάξεις των άρθρων 
76, 77, 78, 80, 81, 82, 83 και 89 (παράγραφοι 1−3) του 
ν. 3386/2005, όπως ισχύουν, οι διατάξεις του άρθρου 15 
του ν. 3536/ 2007 (Α΄ 42), οι διατάξεις της παρ. 8 του άρ−
θρου 18 του ν. 3870/2010 (Α΄ 138), το π.δ. 106/2007 (Α΄ 135) 
και οι υπ’ αριθμ. 23443/2011 (Β΄ 2225) και 15055/546/2011 (Β΄ 1886) κοινές υπουργικές αποφάσεις.3. Το π.δ. 131/2006 (Α΄143), όπως τροποποιήθηκε με τα 
προεδρικά διατάγματα 167/2008 (Α΄ 223) και 113/ 2013 
(Α΄146), διατηρείται σε ισχύ, εφαρμοζόμενο αποκλειστικά 
για την οικογενειακή επανένωση των υπαγόμενων στις 
ρυθμίσεις της κείμενης νομοθεσίας για τους δικαιού−
χους διεθνούς προστασίας.
Άρθρο 140
1. Στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Αν−
θρωπίνων Δικαιωμάτων συνιστάται νομοπαρασκευα−
στική επιτροπή, έργο της οποίας είναι η επεξεργασία 
και η πρόταση διατάξεων για την τροποποίηση του 
ν. 3068/2002 (Α΄ 274), όπως ισχύει, και η πρόβλεψη στο 
εθνικό δίκαιο της έκδοσης εκτελεστού τίτλου όταν η 
υποκείμενη σχέση είναι διοικητική σύμβαση.
2. Η νομοπαρασκευαστική επιτροπή συγκροτείται από 
δικαστικούς λειτουργούς των πολιτικών και διοικητικών 
δικαστηρίων, καθώς και του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Ε.Σ.), 
που υποδεικνύονται κατά τις διατάξεις της παρ. 2 του 
άρθρου 41 του ν. 1756/1988 (Α΄ 35), μέλη του Νομικού 
Συμβουλίου του Κράτους (Ν.Σ.Κ.), μέλη ΔΕΠ πανεπι−
στημίων (εν ενεργεία ή/και ομότιμα), μέλη της Ενιαίας 
Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) 
και στελέχη των Υπουργείων Οικονομικών και Δικαιο−
σύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που 
υποδεικνύονται αρμοδίως, με τους αναπληρωτές τους.
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, 
ορίζονται τα μέλη της και ανατίθενται καθήκοντα γραμ−
ματέα και βοηθού γραμματέα αυτής, σε υπαλλήλους 
των ανωτέρω Υπουργείων.
Άρθρο 141
Παράγραφος 1: Παράταση δικαιώματος συνταξιοδό−
τησης λόγω αναπηρίας
Τα τελευταία δύο εδάφια του άρθρου 66 του ν. 4144/ 
2013 (Α΄ 88), όπως αυτό ισχύει μετά τη συμπλήρωσή του 
με την παρ. 2 του άρθρου 8 του ν. 4237/2014 (Α΄ 36), 
αντικαθίστανται ως εξής:
«Οι ως άνω ρυθμίσεις εφαρμόζονται και για όλα τα 
επιδόματα που χορηγούνται λόγω αναπηρίας (προνοια−
κά, βαριάς αναπηρίας, εξωιδρυματικό απολύτου αναπη−
ρίας κ.λπ.), καθώς και συντάξεις με αιτία την αναπηρία (συντάξεις θανάτου σε ανίκανα για κάθε βιοποριστική εργασία παιδιά κ.λπ.), ενώ για τον ίδιο χρόνο παρατεί−
νεται η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη όσων εμπίπτουν 
στο παρόν άρθρο. Η ισχύς του άρθρου αυτού, για όλα τα 
πρόσωπα που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής του, λή−
γει στις 30.4.2014. Τα πρόσωπα εκείνα, που κατ’ εφαρμο−
γή του παρόντος άρθρου, έχουν δικαιωθεί μια εξάμηνη παράταση της καταβολής της σύνταξης ή επιδόματός 
τους λόγω αναπηρίας και η εξάμηνη αυτή παράταση 
λήγει μέχρι τις 30.4.2014, δικαιούνται και μία επιπλέον 
εξάμηνη παράταση της σύνταξης ή του επιδόματός 
τους, εφόσον εξακολουθεί να εκκρεμεί στις υγειονο−
μικές επιτροπές ΚΕ.Π.Α. ιατρική κρίση τους χωρίς δική τους υπαιτιότητα.»
Παράγραφος 2 : Απονομή σύνταξης σε ασφαλισμένους 
του τ. ΤΑΠ−ΟΤΕ
Από της ισχύος του άρθρου 5 της ΠΥΣ 6/28.2.2012 
(Α΄ 38), για την απονομή σύνταξης σε ασφαλισμένους 
του κλάδου σύνταξης του πρώην ΤΑΠ−ΟΤΕ δεν απαιτεί−
ται η απόλυσή τους λόγω νόσου, αλλά αρκούν η λύση 
1362 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
της σύμβασης, με οποιονδήποτε τρόπο, η συμπλήρωση 
των απαιτούμενων από τις αντίστοιχες διατάξεις ετών ασφάλισης, καθώς και συντάξιμο ποσοστό αναπηρίας που επιφέρει ανικανότητα σωματική ή διανοητική προς 
εκτέλεση κάθε εργασίας ή ανικανότητα για την εργασία 
που οφείλει να παρέχει.
Παράγραφος 3 : Πρωτοβάθμιες και Δευτεροβάθμιες 
Υγειονομικές Επιτροπές του ΕΟΠΥΥ
Η παρ. 3α του άρθρου 30 του ν. 3918/2011 (Α΄ 31), η 
οποία προσετέθη με την παρ. 2 με τίτλο «Τροποποίηση διατάξεων του ν. 3918/2011 (Α΄ 31)» του άρθρου 54 του ν. 4223/2013 (Α΄ 287), αντικαθίσταται ως εξής:
«3.α. Με αποφάσεις του Υπουργού Υγείας, ύστερα από 
πρόταση του Δ.Σ. του ΕΟΠΥΥ, συγκροτούνται στον ΕΟ−
ΠΥΥ Πρωτοβάθμιες και Δευτεροβάθμιες Υγειονομικές 
Επιτροπές για την παραπομπή θεμάτων υγειονομικής περίθαλψης, πιστοποίησης νόσου που επιφέρει ανικα−
νότητα για εργασία, καθώς και κρίσης ικανότητας προς 
εργασία για την υπαγωγή στην προαιρετική ασφάλιση, 
με τις οποίες καθορίζονται η σύνθεση, οι αρμοδιότητές 
τους, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια που αφορά στη λειτουργία τους.» 
Άρθρο 142 
Θέματα ιθαγένειας
1. Το άρθρο 5 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας 
(ν. 3284/2004), όπως το άρθρο αυτό αντικαταστάθηκε με το άρθρο 2 του ν. 3838/2010, τροποποιείται ως εξής:
α. Στο τέλος της περίπτωσης β΄ της παρ. 1 του άρθρου 
5 προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Ποινική καταδίκη αλλοδαπού, κατά τα ανωτέρω, 
που επιβλήθηκε με αναστολή εκτέλεσης της ποινής, 
εξακολουθεί να συνιστά κώλυμα προς απόκτηση της 
ελληνικής ιθαγένειας με πολιτογράφηση, ακόμα και εάν 
παρέλθει ο χρόνος της αναστολής, χωρίς αυτή να αρθεί 
ή να ανακληθεί.»
β. Η παρ. 2 του άρθρου 5 αντικαθίσταται ως εξής:«Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών μπορεί να 
τροποποιούνται, αντικαθίστανται ή καταργούνται τίτλοι 
οριστικής διαμονής που αναφέρονται στο υπό στοιχείο 
ε΄ της προηγούμενης παραγράφου και να προστίθενται 
νέοι τίτλοι νόμιμης διαμονής.»
2. Στην παρ. 1 του άρθρου 6 του Κώδικα Ελληνικής 
Ιθαγένειας, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 4 του 
ν. 3838/2010, προστίθεται δεύτερο εδάφιο ως εξής:
«Από την υποχρέωση υποβολής δήλωσης πολιτογρά−
φησης εξαιρούνται οι ομογενείς αλλοδαποί.»
3. Η παρ. 3 του άρθρου 9 του Κώδικα Ελληνικής Ιθα−
γένειας αντικαθίσταται ως εξής:
«Ο όρκος δίδεται ενώπιον του Γενικού Γραμματέα της 
οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης ή εφόσον πρόκειται 
για ομογενή που διαμένει στο εξωτερικό ενώπιον του οικείου Έλληνα Προξένου. Για την ορκωμοσία συντάσ−
σεται σχετικό πρακτικό.»
4. Στην παρ. 2 του άρθρου 10 του Κώδικα Ελληνικής 
Ιθαγένειας, όπως αυτός κυρώθηκε με το ν. 3284/2004 και ισχύει, προστίθεται δεύτερο εδάφιο ως εξής:
«Οι αρμόδιες αστυνομικές αρχές του Υπουργείου Δη−
μόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη υποχρεούνται 
να διατυπώσουν την παραπάνω γνώμη για θέματα που 
αφορούν στη δημόσια τάξη και ασφάλεια της χώρας 
μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών. Η παράλειψη των 
αρμόδιων αστυνομικών αρχών να αποστείλουν εγκαί−ρως γνώμη δεν κωλύει την έκδοση της απόφασης του 
Υπουργού.»
5. Οι διατάξεις του δεύτερου εδαφίου της παρ. 2 του 
άρθρου 10 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας, όπως το 
εδάφιο αυτό προστέθηκε με την περίπτωση β΄ της προ−
ηγούμενης παραγράφου, εφαρμόζονται και στις εκκρε−μείς αιτήσεις.
6. Στο άρθρο 12 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας, 
όπως αντικαταστάθηκε αρχικά με το άρθρο 8 του 
ν. 3838/ 2010 και εν συνεχεία με την παρ. 2 του άρθρου 
26 του ν. 3938/2011, προστίθεται παράγραφος 6 ως εξής:
«6. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, που δη−
μοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, μπορεί 
να προβλέπεται η σύσταση και άλλων Επιτροπών Πο−
λιτογράφησης. Με την εν λόγω υπουργική απόφαση 
προσδιορίζεται η τοπική αρμοδιότητα, η σύνθεση και η 
θητεία των Επιτροπών αυτών.»
7. Στην παρ. 2 του άρθρου 25 του Κώδικα Ελληνικής 
Ιθαγένειας προστίθεται δεύτερο εδάφιο ως εξής: 
«Περίληψη των αποφάσεων που αφορούν την κτήση 
της ελληνικής ιθαγένειας δημοσιεύονται στην Εφημε−
ρίδα της Κυβερνήσεως.»
8. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 22 του 
ν. 3838/2010 αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Εκκρεμείς αιτήσεις πολιτογράφησης διεκπεραιώ−
νονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις περί 
πολιτογράφησης, με εξαίρεση τις διατάξεις της περί−πτωσης β΄ της παρ. 1 του άρθρου 5 του Κώδικα Ελληνι−κής Ιθαγένειας, όπως το άρθρο αυτό αντικαταστάθηκε 
με το άρθρο 2 του ν. 3838/2010, οι οποίες εφαρμόζονται 
στις εν λόγω εκκρεμείς αιτήσεις.»
9. Το άρθρο 23 του ν. 3838/2010 τροποποιείται ως 
ακολούθως:
α. Στην παρ. 1 του άρθρου 23 προστίθεται περίπτωση 
ε΄ ως εξής: 
«ε) Υπεύθυνη δήλωση με το όνομα και επώνυμο του 
ομογενούς, όπως επιθυμεί να αναγράφονται στην από−
φαση πολιτογράφησης. Ο ομογενής δύναται, εφόσον 
επιθυμεί, να προχωρήσει σε εξελληνισμό του κύριου 
ονόματος και του επωνύμου του.»
β. Η παρ. 3 του άρθρου 23 του ν. 3838/2010 αντικαθί−
σταται ως εξής: 
«3. Για την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας απαι−
τείται η δημοσίευση περίληψης της απόφασης του Γε−νικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η ελληνική ιθαγένεια απο−
κτάται από τη δημοσίευση της ανωτέρω απόφασης, 
μη εφαρμοζόμενου αναλόγως του άρθρου 9 του ίδιου 
Κώδικα. Η απόφαση αιτιολογείται σύμφωνα με το άρθρο 
8 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας, όπως τροποποιείται 
με τον παρόντα νόμο, και εκδίδεται και δημοσιεύεται εντός έτους από την υποβολή της σχετικής αίτησης με πλήρη δικαιολογητικά.»
γ. Οι διατάξεις της παρ. 3 του άρθρου 23 του ν. 3838/ 
2010, όπως αντικαταστάθηκαν με την περίπτωση β΄ της 
παρούσας παραγράφου, εφαρμόζονται και στις εκκρε−μείς αιτήσεις.
δ. Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 23, όπως 
το εδάφιο αυτό αντικαταστάθηκε με την παρ. 3β του 
άρθρου 26 του ν. 3938/2011, αντικαθίσταται ως εξής:
«Οι διατάξεις της περίπτωσης β΄ της παρ. 1 του άρ−
θρου 5, του άρθρου 5Α, των εδαφίων β΄ και γ΄ της παρ. 
2 του άρθρου 7 και του άρθρου 8 του Κώδικα Ελληνικής 
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1363
Ιθαγένειας, όπως τροποποιείται με τον παρόντα νόμο, 
εφαρμόζονται αναλογικά, στις εν λόγω εκκρεμείς αι−
τήσεις.»
10. α. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου 
στο Υπουργείο Εσωτερικών συνιστώνται έως τρεις πε−
νταμελείς Επιτροπές Πολιτογράφησης, οι οποίες απο−
τελούνται από:
αα. έναν προϊστάμενο Διεύθυνσης ή Τμήματος της Γε−
νικής Γραμματείας Πληθυσμού και Κοινωνικής Συνοχής 
του Υπουργείου Εσωτερικών, ως Πρόεδρο,
αβ. δύο μέλη Δ.Ε.Π. στον τομέα των ανθρωπιστικών 
επιστημών Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος,
αγ. έναν προϊστάμενο Τμήματος της Διεύθυνσης Ιθα−
γένειας της Γενικής Γραμματείας Πληθυσμού και Κοι−νωνικής Συνοχής του Υπουργείου Εσωτερικών και
αδ. έναν υπάλληλο, κλάδου/ειδικότητας ΠΕ Διοικητι−
κού, της Διεύθυνσης Ιθαγένειας της Γενικής Γραμματεί−
ας Πληθυσμού και Κοινωνικής Συνοχής του Υπουργείου 
Εσωτερικών.
β. Οι παραπάνω Επιτροπές ασκούν τις αρμοδιότη−
τες που προβλέπονται από το άρθρο 12 του Κώδικα 
Ελληνικής Ιθαγένειας, όπως αυτό ίσχυε πριν από την 
τροποποίησή του με το άρθρο 8 του ν. 3838/2010, και λειτουργούν μέχρι την έκδοση αποφάσεως επί των εκ−κρεμών κατά την έναρξη ισχύος του ν. 3838/2010 αιτή−σεων πολιτογράφησης.
γ. Οι Επιτροπές της παρούσας παραγράφου συγκρο−
τούνται με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών. Με την 
ίδια απόφαση ορίζονται οι αναπληρωτές του Προέδρου 
και των μελών των Επιτροπών. Χρέη γραμματέα των 
Επιτροπών Πολιτογράφησης ασκεί υπάλληλος, κατά 
προτίμηση δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, που υπηρετεί 
στη Διεύθυνση Ιθαγένειας του Υπουργείου Εσωτερικών, 
που ορίζεται μαζί με τον αναπληρωτή του με την ίδια ως άνω απόφαση.
Στην Επιτροπή Πολιτογράφησης συμμετέχει ως ειση−
γητής, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ο υπάλληλος που χειρί−ζεται την υπόθεση.
δ. Η θητεία των μελών της Επιτροπής Πολιτογράφη−
σης είναι διετής.
ε. Η παρ. 2 του άρθρου 22 του ν. 3838/2010 καταρ−
γείται.
Έως τη συγκρότηση και λειτουργία τουλάχιστον μίας 
εκ των ανωτέρω Επιτροπών εξακολουθεί να λειτουργεί 
η Επιτροπή Πολιτογράφησης που προβλέπεται στην 
ανωτέρω καταργηθείσα διάταξη. 
11. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 13 του 
ν. 4018/2011 (Α΄ 215) τροποποιείται ως εξής:
«1. Σε πολίτες Ισραήλ ή άλλων χωρών, εβραϊκής κα−
ταγωγής, αποδεικνυόμενης με δημόσια έγγραφα, οι 
οποίοι γεννήθηκαν ως την 9η Μαΐου 1945 στην Ελλάδα και εξακολουθούν να βρίσκονται εν ζωή, χορηγείται εκ 
νέου η ελληνική ιθαγένεια, εφόσον είχαν στο παρελθόν 
την ελληνική ιθαγένεια από τη γέννησή τους και την 
απώλεσαν καθ’ οιονδήποτε τρόπο.»
Άρθρο 143
1. Η περίπτωση α΄ της παραγράφου 12 του άρθρου 1 
του ν. 4065/2012 (Α΄ 77) αντικαθίσταται ως εξής:
«α. Ο έλεγχος της Επιτροπής ολοκληρώνεται μέχρι 
την 31η Δεκεμβρίου 2014».
2. Η περίπτωση β.i. της παρ. 1 του άρθρου 3 του 
ν. 3213/2003 αντικαθίσταται ως εξής:«β.i. Ο έλεγχος της αρχικής δήλωσης αφορά στη δια−
πίστωση του αληθούς περιεχομένου για τα υφιστάμενα 
κατά το χρόνο υποβολής της περιουσιακά στοιχεία. Για 
τα μετέπειτα έτη ο έλεγχος, πέραν της διαπίστωσης του 
αληθούς περιεχομένου της δήλωσης, περιλαμβάνει, σε 
κάθε περίπτωση, τη διακρίβωση, εάν η απόκτηση νέων 
περιουσιακών στοιχείων ή η επαύξηση υφιστάμενων 
δικαιολογείται από το ύψος των πάσης φύσεως εσόδων, 
σε συνδυασμό με τις δαπάνες διαβίωσης των υπόχρεων 
σε δήλωση προσώπων. Η δήλωση δεν θεωρείται ανακρι−
βής ή ελλιπής σε περίπτωση επουσιώδους ανακρίβειας 
ή έλλειψης ή εφόσον, ύστερα από πρόσκληση του ορ−
γάνου ελέγχου, αποδεικνύεται η νομιμότητα της πηγής 
προέλευσης του ανακριβώς δηλωθέντος στοιχείου.»
3. Στην παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4065/2012 δια−
γράφεται η φράση «, δύο έτη πριν,» και προστίθενται εδάφια ως εξής:
«Ο έλεγχος γίνεται με βάση τις υποβληθείσες δηλώ−
σεις, τα εκάστοτε προσκομισθέντα παραστατικά και τις 
διαθέσιμες φορολογικές δηλώσεις, με την επιφύλαξη 
της παραγράφου 8, εάν η επιτροπή κρίνει ότι συντρέχει 
αποχρών λόγος προς τούτο. Κατά τα λοιπά εφαρμόζε−
ται η διάταξη της περίπτωσης βi της παρ. 1 του άρθρου 
3 του ν. 3213/2003.»
4.α. Η παρ. 2 του άρθρου 9 του ν. 3213/2003 αντικα−
θίσταται ως εξής: 
«2. Στον υπαίτιο των αδικημάτων που προβλέπονται 
στα άρθρα 4, 5, 6 παράγραφος 2 και 8 παράγραφος 2 
επιβάλλεται και αποστέρηση των πολιτικών του δικαι−ωμάτων από ένα (1) έως πέντε (5) έτη, αν η ποινή είναι 
φυλάκιση, και από δύο (2) έως δέκα (10) έτη, αν η ποινή 
είναι κάθειρξη. Η έκπτωση του υπαιτίου από το αιρετό 
δημόσιο, δημοτικό ή κοινοτικό αξίωμα ή τη δημόσια, 
δημοτική ή κοινοτική θέση που κατέχει, ως συνέπεια της 
αποστέρησης των πολιτικών του δικαιωμάτων, επέρχε−
ται αυτοδικαίως μόλις η καταδικαστική απόφαση κα−
ταστεί αμετάκλητη και δεν μπορεί να αποκλειστεί με εφαρμογή του άρθρου 64 του Ποινικού Κώδικα.»
β. Η περίπτωση β΄ της παρ. 3 του άρθρου 9 του 
ν. 3213/2003 αντικαθίσταται ως εξής:
«β. Τα περιουσιακά στοιχεία που δεν δηλώθηκαν στην 
περίπτωση κάποιου από τα αδικήματα των παραγράφων 
1 και 2 του άρθρου 6, και εφόσον δεν έχει προηγηθεί 
εφαρμογή της παραγράφου 5 του άρθρου 2, δημεύονται 
με την καταδικαστική απόφαση, εκτός αν ο υπαίτιος 
αποδεικνύει τη νόμιμη προέλευσή τους.»
γ. Η περίπτωση γ΄ της παρ. 12 του άρθρου 1 του 
ν. 4065/2012 αντικαθίσταται ως εξής:
«Ειδικότερα, εφόσον από τον έλεγχο προκύψει αδικαι−
ολόγητη απόκτηση ή επαύξηση περιουσιακών στοιχείων, 
συντάσσεται σχετική έκθεση, η οποία αποστέλλεται 
στον Γενικό Επίτροπο της Επικράτειας για το ενδεχό−
μενο συνδρομής περίπτωσης καταλογισμού κατά τις 
κείμενες διατάξεις. Αν ανακύπτει περίπτωση ποινικής 
ευθύνης, η έκθεση αποστέλλεται στο αρμόδιο για την 
άσκηση ποινικής δίωξης όργανο.»
Άρθρο 144
1. Μετά το τέταρτο εδάφιο της περίπτωσης 4 της 
υποπαραγράφου Ζ.1 της παρ. Ζ΄ του άρθρου πρώτου 
του ν. 4093/2012 (Α΄222), όπως έχει αντικατασταθεί με 
την παρ. 2 του άρθρου 91 του ν. 4172/2013 (Α΄ 167) και συ−
1364 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
μπληρωθεί με την παρ. 7 του άρθρου 54 του ν. 4178/2013 
(Α΄ 174) και το άρθρο 12 του ν. 4210/2013 (Α΄ 254) και έχει 
τροποποιηθεί με το άρθρο 44 του ν. 4238/2014 (Α΄38) 
προστίθεται εδάφιο ως ακολούθως:
«Ειδικά για την περίπτωση της υπ’ αριθμ. 10/2014 
(Β΄479) Ανακοίνωσης του Υπουργού Διοικητικής Μεταρ−
ρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, η οριζόμενη 
στο προηγούμενο εδάφιο δεκαπενθήμερη προθεσμία 
για την υποβολή των αιτήσεων−υπεύθυνων δηλώσεων 
από τους ενδιαφερόμενους υπαλλήλους παρατείνεται 
από τη λήξη της μέχρι και την Παρασκευή 21.3.2014.»
2. Η ισχύς του ανωτέρω εδαφίου άρχεται από τις 
13.3.2014.
Άρθρο 145 
Για την εφαρμογή του άρθρου 5 της υπ’ αριθμ. ΔΙΙ−
ΠΙΔΔ/Β.2/ΟΙΚ.21634/2013 (Β΄ 1914) απόφασης του Υπουρ−
γού Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής 
Διακυβέρνησης, και σε περίπτωση έλλειψης των προ−
βλεπομένων στο άρθρο αυτό εκθέσεων αξιολόγησης για 
τους υπαλλήλους που είχαν διατεθεί κατά το άρθρο 92 
παρ. 1 του ν. 1943/1991 (Α΄ 50), εφόσον η έλλειψη αυτή 
δεν οφείλεται σε υπαιτιότητά τους, οι εκθέσεις αυτές 
για τα έτη 2012, 2013 και εφεξής μπορούν να συνταχθούν 
και να κατατεθούν αρμοδίως εντός προθεσμίας δύο (2) μηνών από την ισχύ του παρόντος, η οποία μπορεί να 
παραταθεί με απόφαση του ως άνω Υπουργού.
Η αξιολόγηση γίνεται από τα πρόσωπα ή τους φορείς 
στους οποίους τα πρόσωπα αυτά έχουν διατεθεί. Τα 
κριτήρια, ο τύπος, η διαδικασία ως και τα συναφή δικαι−
ώματα των αξιολογούμενων υπαλλήλων, που ορίζονται 
στο π.δ. 318/1992 (Α΄ 161) προσαρμόζονται αναλόγως στις 
ειδικές συνθήκες άσκησης των καθηκόντων των ανωτέ−
ρω υπαλλήλων με απόφαση του ίδιου ως άνω Υπουργού, 
η οποία καθορίζει και κάθε άλλη λεπτομέρεια που είναι 
τυχόν αναγκαία για την εφαρμογή της παρούσης.
Άρθρο 146
Η παρ. γ΄ του άρθρου 25 του ν. 3852/2010 «Πρόγραμμα 
Καλλικράτης» καταργείται.
Άρθρο 147
Η παρ. 4 του άρθρου 383 του Κώδικα Ποινικής Δικο−
νομίας αντικαθίσταται ως εξής:
«4. Ο κατάλογος αποτελείται από ίσο, κατά το δυνα−
τόν, αριθμό ονομάτων ανδρών και γυναικών. Περιέχει 
συνολικά: α) για την Αθήνα έως 2.400, όχι όμως λιγότερα 
από 2.000 ονόματα, β) για τη Θεσσαλονίκη, Πειραιά και 
Πάτρα έως 1.000, όχι όμως λιγότερα από 600 ονόματα και γ) για τις υπόλοιπες πόλεις έως 750, όχι όμως λι−γότερα από 150 ονόματα.»
 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  1365
Άρθρο 148
Έναρξη ισχύος
Η ισχύς του παρόντος αρχίζει δύο (2) μήνες μετά τη 
δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, πλην 
των διατάξεων του άρθρου 138 παράγραφοι 11 και 12 και 
των άρθρων 141, 142, 143, 145, 146 και 147, που ισχύουν 
από την ημερομηνία δημοσίευσης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθώς και του άρθρου 144 που ισχύει από τις 13.3.2014.  
Παραγγέλλομε τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την εκτέλεσή του ως 
νόμου του Κράτους.
  Αθήνα, 31 Μαρτίου 2014
  Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
ΚΑΡΟΛΟΣ ΓΡ. ΠΑΠΟΥΛΙΑΣ
ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ
 ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ  
 ΚΑΙ ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ
 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΒΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ
 ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΣ  ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
 ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΡΒΑΝΙΤΟΠΟΥΛΟΣ
  ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ  ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΥΓΕΙΑΣ
 ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ  ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ−ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ
 ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ, ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
 ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΡΟΥΤΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΤΣΑΥΤΑΡΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Θεωρήθηκε και τέθηκε η Μεγάλη Σφραγίδα του Κράτους.
Αθήνα, 31 Μαρτίου 2014
Ο ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ   
1366 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)  
ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ
ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΟΥ 34 * ΑΘΗΝΑ 104 32 * ΤΗΛ. 210 52 79 000 * FAX 210 52 21 004 *01000800104140064*ΕΘΝΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ
ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
øîñì  õðì÷ì÷  úùððò  øì÷ êúìñêöîç÷  øì÷ ïùèêöòì÷ê÷
Σε έντυπη μορφή:
• Για τα Φ.Ε.Κ. από 1 έως 16 σελίδες σε 1 € προσαυξανόμενη κατά 0,20 € για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο ή μέρος αυτού.
• Για τα φωτοαντίγραφα Φ.Ε.Κ. σε 0,15 € ανά σελίδα.
Σε μορφή DVD/CD:
Τεύχος Ετήσια έκδοση Τριμηνιαία έκδοση Μηνιαία έκδοση Τεύχος Ετήσια έκδοση Τριμηνιαία έκδοση Μηνιαία έκδοση
Α΄ 150 € 40 € 15 € Α.Α.Π. 110 € 30 € -
Β΄ 300 € 80 € 30 € Ε.Β.Ι. 100 € − -
Γ΄ 50 € − − Α.Ε.Δ. 5 € − -
Υ.Ο.Δ.Δ. 50 € − − Δ.Δ.Σ. 200 € − 20 €
Δ΄ 110 € 30 € − Α.Ε.−Ε.Π.Ε. − − 100 €
•  Η τιμή πώλησης μεμονωμένων Φ.Ε.Κ. σε μορφή cd−rom από εκείνα που διατίθενται σε ψηφιακή μορφή και μέχρι 100 σελίδες, σε  5 € 
προσαυξανόμενη κατά 1 € ανά 50 σελίδες.
êøì÷îê÷  ÷ùòöôñê÷  ú.ê.ï.
Τεύχος Έντυπη μορφή
Α΄ 225 €
Β΄ 320 €
Γ΄ 65 €
Υ.Ο.Δ.Δ. 65 €Τεύχος Έντυπη μορφή
Δ΄ 160 €
Α.Α.Π. 160 €
Ε.Β.Ι. 65 €
Α.Ε.Δ. 10 €Τεύχος Έντυπη μορφή
Α.Ε.−Ε.Π.Ε. 2.250 €
Δ.Δ.Σ. 225 €
Α.Σ.Ε.Π. 70 €
Ο.Π.Κ. −
•   Το τεύχος Α.Σ.Ε.Π. (έντυπη μορφή) θα αποστέλλεται σε συνδρομητές ταχυδρομικά, με την επιβάρυνση των 70 €, ποσό το οποίο αφορά 
τα ταχυδρομικά έξοδα.
•   Η καταβολή γίνεται σε όλες τις Δημόσιες Οικονομικές Υπηρεσίες (Δ.Ο.Υ.). Το πρωτότυπο διπλότυπο (έγγραφο αριθμ. πρωτ. 9067/28.2. 2005 
2η Υπηρεσία Επιτρόπου Ελεγκτικού Συνεδρίου) με φροντίδα των ενδιαφερομένων, πρέπει να αποστέλλεται ή να κατατίθεται 
στο Εθνικό Τυπογραφείο (Καποδιστρίου 34, Τ.Κ. 104 32 Αθήνα).
•  Σημειώνεται ότι φωτοαντίγραφα διπλοτύπων, ταχυδρομικές Επιταγές για την εξόφληση της συνδρομής, δεν γίνονται δεκτά 
και θα επιστρέφονται.
•  Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τα μέλη της Ένωσης Ιδιοκτητών Ημερησίου Τύπου Αθηνών και Επαρχίας, οι τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί σταθμοί, η Ε.Σ.Η.Ε.Α, τα τριτοβάθμια συνδικαλιστικά όργανα και οι τρι−τοβάθμιες επαγγελματικές ενώσεις δικαιούνται έκπτωσης πενήντα τοις εκατό (50%) επί της ετήσιας συνδρομής.
•  Το ποσό υπέρ ΤΑ.Π.Ε.Τ. (5% επί του ποσού συνδρομής), καταβάλλεται ολόκληρο (Κ.Α.Ε. 3512) και υπολογίζεται πριν την έκ−πτωση.
•   Στην Ταχυδρομική συνδρομή του τεύχους Α.Σ.Ε.Π. δεν γίνεται έκπτωση.
Πληροφορίες  για δημοσιεύματα που καταχωρίζονται στα Φ.Ε.Κ. στο τηλ.: 210 5279000.
Φωτοαντίγραφα παλαιών Φ.Ε.Κ.: τηλ.: 210 8220885.
Τα φύλλα όλων των τευχών της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως διατίθενται δωρεάν σε ηλεκτρονική μορφή 
από την ιστοσελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου (www.et.gr)
ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΑΠΟ 08:00 ΜΕΧΡΙ 13:30Hλεκτρονική Διεύθυνση: http://www.et.gr − e−mail: webmaster.et@et.gr