NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 4605 
Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με την 
Οδηγία (ΕΕ) 2016/943 του Ευρωπαϊκού Κοινο-
βουλίου και του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 
2016 σχετικά με την προστασία της τεχνογνω-
σίας και των επιχειρηματικών πληροφοριών που 
δεν έχουν αποκαλυφθεί (εμπορικό απόρρητο) 
από την παράνομη απόκτηση, χρήση και απο-
κάλυψή τους (EEL 157 της 15.6.2016) - Μέτρα για 
την επιτάχυνση του έργου του Υπουργείου Οικο-
νομίας και Ανάπτυξης και άλλες διατάξεις.
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή:
ΜΕΡΟΣ Α΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ
Άρθρο 1
Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με την Οδηγία (ΕΕ) 2016/943 του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 
8ης Ιουνίου 2016, σχετικά με την προστασία της τεχνογνωσίας και των επιχειρηματικών πληροφοριών που δεν έχουν αποκαλυφθεί (εμπορικό απόρρητο) από την παράνομη 
απόκτηση, χρήση και αποκάλυψή τους (EEL 157)
Μετά το άρθρο 22 του ν. 1733/1987 (Α΄ 171) προστίθενται 
άρθρα 22Α, 22Β, 22Γ , 22Δ, 22Ε, 22ΣΤ, 22Ζ, 22Η, 22Θ, 22Ι και 
22Κ ως εξής:
«Άρθρο 22Α(άρθρα 1 και 2 της Οδηγίας 2016/943)Πεδίο Εφαρμογής - Ορισμοί
1. Οι διατάξεις των άρθρων 22Α-22Κ του παρόντος 
εφαρμόζονται στις τεχνογνωσίες και στις επιχειρη-ματικές πληροφορίες που δεν έχουν αποκαλυφθεί 
(εμπορικά απόρρητα) και οι οποίες παράγουν έννομα 
αποτελέσματα στο έδαφος της Ελληνικής Επικράτειας.
2. Οι διατάξεις των άρθρων 22Α-22Κ του παρόντος δεν 
θίγουν:
α) την άσκηση του δικαιώματος στην ελευθερία της 
έκφρασης και της πληροφόρησης, όπως κατοχυρώνεται 
στο Σύνταγμα και στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμά-
των της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου 
του σεβασμού της ελευθερίας και της πολυφωνίας των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης,
β) την εφαρμογή των ενωσιακών ή εθνικών κανόνων 
που επιβάλλουν στους κατόχους εμπορικού απορρήτου 
να αποκαλύπτουν, για λόγους δημόσιου συμφέροντος, 
πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων εμπορικών απορ-
ρήτων, στο κοινό ή σε διοικητικές ή δικαστικές αρχές 
στο πλαίσιο της εκτέλεσης των καθηκόντων των αρχών αυτών,
γ) την εφαρμογή των ενωσιακών ή εθνικών κανόνων 
που επιβάλλουν ή επιτρέπουν στα όργανα και τους 
οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή τις εθνικές 
δημόσιες αρχές να αποκαλύπτουν πληροφορίες που 
υποβάλλονται από τις επιχειρήσεις, τις οποίες τα ανω-
τέρω όργανα, οργανισμοί ή αρχές κατέχουν σύμφωνα 
με, και σε συμμόρφωση με, τις υποχρεώσεις και τα 
προνόμια που προβλέπονται στο ενωσιακό ή εθνικό δίκαιο,
δ) την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων και το δικαί-
ωμά τους να συνάπτουν συλλογικές συμβάσεις, σύμφω-
να με το ενωσιακό και εθνικό δίκαιο και την αντίστοιχη πρακτική.
3. Οι διατάξεις των άρθρων 22Α-22Κ δεν αποτελούν 
λόγο περιορισμού της κινητικότητας των εργαζομένων. 
Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά την άσκηση της κινητικότητας, 
η εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 22Α-22Κ δεν 
δικαιολογεί:
α) τον περιορισμό της εκ μέρους των εργαζομένων 
χρήσης των πληροφοριών, που δεν συνιστούν εμπορικό 
απόρρητο σύμφωνα με την περίπτωση α΄ της παραγρά-
φου 4,ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α
ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣE
1 Απριλίου 2019 ΤΕΥΧΟΣ  ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου  521511
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1512 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
β) τον περιορισμό της χρήσης εκ μέρους των εργα-
ζομένων της εμπειρίας και των δεξιοτήτων που έχουν 
νομότυπα αποκτήσει στο σύνηθες πλαίσιο της εργασίας 
τους,
γ) την επιβολή στους εργαζομένους, μέσω των συμ-
βάσεων εργασίας τους, πρόσθετων περιορισμών εκτός 
όσων προβλέπονται από το εθνικό ή ενωσιακό δίκαιο.
4. Για τους σκοπούς του παρόντος, ισχύουν οι εξής 
ορισμοί:
α) ως «εμπορικό απόρρητο» νοούνται οι πληροφορίες 
οι οποίες πληρούν σωρευτικά τις εξής προϋποθέσεις:
αα) είναι απόρρητες, με την έννοια ότι, είτε ως σύνο-
λο είτε από την άποψη του ακριβούς περιεχομένου και 
της διάταξης των συνιστωσών τους, δεν είναι ευρέως 
γνωστές σε πρόσωπα που ανήκουν στους κύκλους που 
ασχολούνται συνήθως με αυτό το είδος πληροφοριών 
ούτε άμεσα προσβάσιμες στα πρόσωπα αυτά,
ββ) έχουν εμπορική αξία που απορρέει από τον απόρ-
ρητο χαρακτήρα τους,
γγ) το πρόσωπο, που έχει αποκτήσει νόμιμα τον έλεγχο 
επί των εν λόγω πληροφοριών, έχει καταβάλει εύλογες 
προσπάθειες, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων, 
για την προστασία του απόρρητου χαρακτήρα τους,
β) ως «κάτοχος εμπορικού απορρήτου» νοείται κάθε 
φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ελέγχει νόμιμα ένα εμπο-
ρικό απόρρητο,
γ) ως «παραβάτης» νοείται κάθε φυσικό ή νομικό πρό-
σωπο που παράνομα έχει αποκτήσει, χρησιμοποιήσει ή 
αποκαλύψει εμπορικό απόρρητο,
δ) ως «παράνομα εμπορεύματα» νοούνται τα εμπορεύ-
ματα των οποίων το σχέδιο, τα χαρακτηριστικά, η λει-
τουργία, η διαδικασία παραγωγής ή η εμπορία αποκτούν 
σημαντικό πλεονέκτημα από την παράνομη απόκτηση, 
χρήση ή αποκάλυψη εμπορικών απορρήτων.
Άρθρο 22Β
(άρθρα 3, 4 και 5 της Οδηγίας 2016/943)
Απόκτηση, χρήση και αποκάλυψη εμπορικών απορρήτων
1. Η απόκτηση εμπορικού απορρήτου θεωρείται νόμι-
μη, όταν το εμπορικό απόρρητο προέρχεται από οποιον-
δήποτε από τους εξής τρόπους:
α) ανεξάρτητη ανακάλυψη ή δημιουργία,
β) παρατήρηση, μελέτη, αποσυναρμολόγηση ή δοκιμή 
ενός προϊόντος ή αντικειμένου που έχει τεθεί στη διάθε-
ση του κοινού ή που βρίσκεται νόμιμα στην κατοχή του 
αποδέκτη των πληροφοριών, ο οποίος δεν υπέχει νόμιμη 
υποχρέωση περιορισμού της απόκτησης του εμπορικού 
απορρήτου,
γ) άσκηση του δικαιώματος των εργαζομένων ή των 
εκπροσώπων τους στην ενημέρωση και τη διαβούλευ-ση, σύμφωνα με το ενωσιακό και εθνικό δίκαιο και την αντίστοιχη πρακτική,
δ) οποιαδήποτε άλλη πρακτική, η οποία, υπό τις πε-
ριστάσεις αυτές, είναι σύμφωνη με τα χρηστά συναλ-
λακτικά ήθη.
2. Η απόκτηση, η χρήση ή η αποκάλυψη εμπορικού 
απορρήτου θεωρείται νόμιμη αν επιβάλλεται ή επιτρέ-πεται από το ενωσιακό ή το εθνικό δίκαιο.3. Η απόκτηση εμπορικού απορρήτου χωρίς τη συ-
γκατάθεση του κατόχου του θεωρείται παράνομη όταν 
διενεργείται με:
α) μη επιτρεπόμενη πρόσβαση, ιδιοποίηση ή αντιγρα-
φή εγγράφων, αντικειμένων, υλικών, ουσιών ή ηλεκτρο-
νικών αρχείων που νόμιμα βρίσκονται υπό τον έλεγχο 
του κατόχου του εμπορικού απορρήτου, τα οποία περι-
έχουν το εμπορικό απόρρητο ή από τα οποία μπορεί να εξαχθεί το εμπορικό απόρρητο, ή
β) οποιαδήποτε άλλη συμπ εριφορά η οποία, υπό τις 
περιστάσεις αυτές, θεωρείται αντίθετη στα χρηστά συ-
ναλλακτικά ήθη.
4. Η χρήση ή η αποκάλυψη εμπορικού απορρήτου 
θεωρείται παράνομη όποτε πραγματοποιείται χωρίς τη 
συγκατάθεση του κατόχου του εμπορικού απορρήτου 
από πρόσωπο που αποδεδε ιγμένα πληροί οποιαδήποτε 
από τις εξής προϋποθέσεις:
α) έχει αποκτήσει το εμπορικό απόρρητο παράνομα,
β) έχει παραβιάσει συμφωνία εμπιστευτικότητας ή 
άλλη υποχρέωση μη αποκάλυψης του εμπορικού απορ-
ρήτου,
γ) έχει παραβιάσει συμβατική ή άλλη υποχρέωση να 
περιορίζει τη χρήση του εμπορικού απορρήτου.
5. Η απόκτηση, η χρήση ή η αποκάλυψη εμπορικού 
απορρήτου θεωρείται, επίσης, παράνομη όταν ένα πρό-
σωπο, κατά τη στιγμή της απόκτησης, της χρήσης ή της αποκάλυψης, γνώριζε ή όφειλε, υπό τις περιστάσεις, να 
γνωρίζει ότι το εμπορικό απόρρητο έχει αποκτηθεί άμε-
σα ή έμμεσα από άλλο πρόσωπο, το οποίο χρησιμοποι-ούσε ή αποκάλυπτε το εμπορικό απόρρητο παράνομα, σύμφωνα με την παράγραφο 4.
6. Η παραγωγή, η προσφορά ή η διάθεση στην αγορά 
παράνομων εμπορευμάτων, ή η εισαγωγή, η εξαγωγή ή 
η αποθήκευση παράνομων εμπορευμάτων για τους σκο-
πούς αυτούς θεωρείται, επίσης παράνομη χρήση εμπο-
ρικού απορρήτου όταν το πρόσωπο που ασκεί αυτές τις 
δραστηριότητες γνώριζε ή όφειλε υπό τις περιστάσεις, 
να γνωρίζει ότι, το εμπορικό απόρρητο έχει χρησιμοποι-
ηθεί παράνομα, σύμφωνα με την παράγραφο 4.
7. Αίτηση παροχής δικαστικής προστασίας με αντικεί-
μενο τη λήψη μέτρων ή την καταβολή αποζημιώσεως, 
που προβλέπονται στα άρθρα 22Δ-22Ι, απορρίπτεται, 
όταν η θεωρούμενη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη του 
εμπορικού απορρήτου έχει πραγματοποιηθεί:
α) για την άσκηση του δικαιώματος στην ελευθερία της 
έκφρασης και της πληροφόρησης, όπως κατοχυρώνεται 
στο Σύνταγμα και στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμά-
των της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου 
του σεβασμού της ελευθερίας και της πολυφωνίας των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης, ή
β) για τη διαπίστωση αδικοπρακτικής συμπεριφοράς 
ή παράνομης δραστηριότητας, με την προϋπόθεση ότι 
ο εναγόμενος ενήργησε προς τον σκοπό της προστασίας 
του γενικού δημόσιου συμφέροντος,
γ) όταν το εμπορικό απόρρητο αποκαλύφθηκε από 
τους εργαζομένους στους εκπροσώπους τους, στο πλαί-
σιο της νόμιμης άσκησης εκ μέρους των αντιπροσώπων 
αυτών των καθηκόντων τους, σύμφωνα με το ενωσιακό ή 
εθνικό δίκαιο, εφόσον η αποκάλυψη αυτή ήταν αναγκαία 
για την άσκηση των συγκεκριμένων καθηκόντων,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1513 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
δ) χάριν προστασίας έννομου συμφέροντος που ανα-
γνωρίζεται από το ενωσιακό ή εθνικό δίκαιο.
Άρθρο 22Γ
(άρθρα 7 και 8 της Οδηγίας 2016/943)Αναλογικότητα, αποφυγή καταχρηστικής 
προσφυγής στη δικαιοσύνη 
και προθεσμία παραγραφής
1. Τα μέτρα, οι διαδικασίες και τα μέσα ένδικης προ-
στασίας που προβλέπονται στα άρθρα 22Δ-22Ι εφαρμό-
ζονται κατά τρόπο ο οποίος:
α) είναι αναλογικός,
β) αποτρέπει τη δημιουργία εμποδίων για το νόμιμο 
εμπόριο στην εσωτερική αγορά,
γ) παρέχει διασφαλίσεις κατά της καταχρηστικής τους 
χρήσης.
2. Το δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτημα του 
εναγομένου, όταν η αίτηση που αφορά την παράνομη 
απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη εμπορικών απορρήτων 
είναι προδήλως αβάσιμη και διαπιστώνεται ότι o ενάγων 
κίνησε τη δικαστική διαδικασία καταχρηστικά ή κακόπι-
στα, να διατάξει την καταβολή στον εναγόμενο αποζη-
μίωσης ανάλογης προς την ζημία που υπέστη εξαιτίας 
της προσβολής της προσωπικότητάς του.
3. Οι αξιώσεις για τη λήψη μέτρων ή την επιδίκαση 
αποζημιώσεως, που προβλέπονται στα άρθρα 22Δ-22Ι, παραγράφονται ύστερα από πέντε (5) έτη από τότε που ο κάτοχος του εμπορικού απορρήτου έλαβε γνώση είτε 
της προσβολής είτε της ζημίας και του προς αποζημίωση 
υπόχρεου.
Άρθρο 22Δ
(άρθρο 9 της Οδηγίας 2016/943)Προστασία του εμπιστευτικού χαρακτήρα των εμπορικών απορρήτων κατά τις δικαστικές διαδικασίες
1. Οι διάδικοι, οι δικηγόροι ή άλλοι εκπρόσωποί τους, 
οι μάρτυρες, οι πραγματογνώμονες και κάθε άλλο πρό-
σωπο που συμμετέχει σε δικαστική διαδικασία που 
αφορά την παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη 
εμπορικού απορρήτου, ή που έχει πρόσβαση σε έγ-
γραφα τα οποία αποτελούν μέρος των εν λόγω δικα-
στικών διαδικασιών, απαγορεύεται να χρησιμοποιούν 
ή να αποκαλύπτουν οποιοδήποτε εμπορικό απόρρητο ή θεωρούμενο εμπορικό απόρρητο, που ευρίσκεται εις 
χείρας των αρμόδιων δικαστικών αρχών, το οποίο έχει 
χαρακτηριστεί εμπιστευτικό και περιήλθε σε γνώση τους 
λόγω αυτής της συμμετοχής ή της πρόσβασης ύστερα από τεκμηριωμένη αίτηση κάποιου ενδιαφερομένου.
Η υποχρέωση του πρώτου εδαφίου παραμένει σε ισχύ 
και μετά την ολοκλήρωση των δικαστικών διαδικασιών, αλλά λήγει αν:
α) κριθεί με τελεσίδικη απόφαση ότι το θεωρούμενο 
εμπορικό απόρρητο δεν πληροί τις απαιτήσεις της πα-ραγράφου 4 του άρθρου 22Α,
β) με την πάροδο του χρόνου, οι εν λόγω πληροφορίες 
καθίστανται ευρέως γνωστές σε πρόσωπα που ανήκουν 
στους κύκλους που ασχολούνται συνήθως με αυτό το 
είδος πληροφοριών ή καθίστανται άμεσα προσβάσιμες από αυτά.2. Το δικαστήριο μπορεί, κατόπιν αιτήσεως του 
διαδίκου, να λαμβάνει ειδικά μέτρα που είναι αναγκαία 
προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστευτικότητα 
κάθε εμπορικού απορρήτου ή θεωρούμενου εμπορι-
κού απορρήτου, το οποίο χρησιμοποιείται ή αναφέρεται 
κατά την εξέλιξη της δικαστικής διαδικασίας που αφορά 
την παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη εμπορι-
κού απορρήτου.
Τα μέτρα που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο περι-
λαμβάνουν τη δυνατότητα:
α) να περιορίζεται εν όλω ή εν μέρει η πρόσβαση σε 
οποιοδήποτε έγγραφο περιέχει εμπορικά απόρρητα ή 
θεωρούμενα εμπορικά απόρρητα, το οποίο υποβάλλεται 
από τους διαδίκους ή τρίτους, σε περιορισμένο αριθμό προσώπων,
β) να επιτρέπεται η πρόσβαση στην ακροαματική δια-
δικασία, καθώς και στα αντίστοιχα πρακτικά ή καταγρα-
φές της διαδικασίας σε περιορισμένο αριθμό προσώπων, 
όταν ενδέχεται να αποκαλυφθούν εμπορικά απόρρητα ή θεωρούμενα εμπορικά απόρρητα,
γ) να διατίθεται σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο που 
δεν περιλαμβάνεται στον περιορισμένο αριθμό προσώ-
πων που αναφέρονται στις περιπτώσεις α΄ και β΄ ένα μη 
εμπιστευτικό κείμενο της δικαστικής απόφασης, στην 
οποία τα αποσπάσματα που περιέχουν εμπορικά απόρ-
ρητα έχουν αφαιρεθεί ή αναδιατυπωθεί.
Ο αριθμός των προσώπων που αναφέρονται στις 
περιπτώσεις α΄ και β΄ δεν υπερβαίνει αυτόν που είναι 
αναγκαίος, για να εξασφαλιστεί η συμμόρφωση με το 
δικαίωμα των διαδίκων σε άσκηση ενδίκου βοηθήματος 
ή μέσου και δίκαιη δίκη και περιλαμβάνει ένα τουλάχι-στον φυσικό πρόσωπο για κάθε διάδικο και τον πληρε-
ξούσιο δικηγόρο του ή άλλους εκπροσώπους των εν 
λόγω διαδίκων.
3. Το δικαστήριο, όταν αποφασίζει σχετικά με τα μέ-
τρα της παραγράφου 2 και αξιολογεί την αναλογικότητά 
τους, λαμβάνει υπόψη την ανάγκη να διασφαλιστεί το 
δικαίωμα σε άσκηση ενδίκου βοηθήματος ή μέσου και 
σε δίκαιη δίκη, τα νόμιμα συμφέροντα των διαδίκων και 
των, κατά περίπτωση, τρίτων, καθώς και κάθε ενδεχόμε-
νη βλάβη των διαδίκων και των, κατά περίπτωση, τρίτων, 
που απορρέει από την αποδοχή ή την απόρριψη των 
σχετικών μέτρων.
4. Κάθε επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρα-
κτήρα σύμφωνα με τις παραγράφους 1, 2 ή 3 πραγμα-
τοποιείται σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 
(ΕΕL 119).
Άρθρο 22Ε
(άρθρο 10 της Οδηγίας 2016/943)Ασφαλιστικά μέτρα
1. Εφόσον πιθανολογείται προσβολή εμπορικού απορ-
ρήτου, το μονομελές πρωτοδικείο, δικάζοντας κατά τη 
διαδικασία των άρθρων 686 επ. Κ.Πολ.Δ., μπορεί, ύστερα 
από αίτημα του κατόχου του εμπορικού απορρήτου, να 
διατάξει οποιοδήποτε από τα εξής ασφαλιστικά μέτρα έναντι του φερόμενου ως παραβάτη:
α) την παύση ή, ανάλογα με την περίπτωση, την απα-
γόρευση της χρήσης ή της αποκάλυψης του εμπορικού απορρήτου σε προσωρινή βάση,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1514 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
β) την απαγόρευση της παραγωγής, της προσφο-
ράς, της διάθεσης στην αγορά ή της χρήσης παράνο-
μων εμπορευμάτων ή της εισαγωγής, της εξαγωγής ή 
της αποθήκευσης παράνομων εμπορευμάτων για τους 
σκοπούς αυτούς,
γ) την κατάσχεση ή την παράδοση των εμπορευμάτων, 
για τα οποία υπάρχουν υπό νοιες ότι είναι παράνομα, συ-
μπεριλαμβανομένων των εισαγόμενων εμπορευμάτων, 
ώστε να εμποδιστεί η είσοδος ή η κυκλοφορία τους στην 
αγορά.
Στις περιπτώσεις της παρούσας, εφαρμόζεται το άρ-
θρο 687 Κ.Πολ.Δ. και, εφόσον απαιτείται, χορηγείται προ-
σωρινή διαταγή σύμφωνα με το άρθρο 691Α Κ.Πολ.Δ.
2. Εναλλακτικά, σε σχέση με τα μέτρα της παραγρά-
φου 1, το μονομελές πρωτοδικείο μπορεί να εξαρτά 
τη συνέχιση της θεωρούμενης παράνομης χρήσης του 
εμπορικού απορρήτου από την κατάθεση εγγυήσεων, 
με σκοπό να εξασφαλιστεί η αποζημίωση του κατόχου 
του εμπορικού απορρήτου. Απαγορεύεται η αποκάλυψη 
εμπορικού απορρήτου έναντι κατάθεσης εγγυήσεων.
Άρθρο 22ΣΤ
(άρθρο 11 της Οδηγίας 2016/943)
Προϋποθέσεις προσφυγής και εγγυήσεις
1. Σε σχέση με τα μέτρα του άρθρου 22Ε, το μονομελές 
πρωτοδικείο μπορεί να απαιτεί από τον αιτούντα να προ-
σκομίσει αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία μπορεί να θεω-
ρηθούν διαθέσιμα, προκειμένου να πιθανολογηθεί ότι:
α) υφίσταται εμπορικό απόρρητο,
β) ο αιτών είναι ο κάτοχος του εμπορικού απορρήτου, γ) το εμπορικό απόρρητο έχει αποκτηθεί παράνομα, 
χρησιμοποιείται ή αποκαλύπτεται παράνομα, ή ότι επί-κειται παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψή του. 
2. Το μονομελές πρωτοδικείο, κατά τη λήψη της από-
φασης λαμβάνει υποχρεωτικά υπόψη την αρχή της ανα-
λογικότητας και τις ειδικές περιστάσεις της υπόθεσης 
που περιλαμβάνουν ανάλογα με την περίπτωση:
α) την αξία και τα λοιπά ειδικά χαρακτηριστικά του 
εμπορικού απορρήτου,
β) τα μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία του 
εμπορικού απορρήτου,
γ) τη συμπεριφορά του καθ΄ ου κατά την απόκτηση, 
τη χρήση ή την αποκάλυψη του εμπορικού απορρήτου,
δ) τις επιπτώσεις της παράνομης χρήσης ή αποκάλυ-
ψης του εμπορικού απορρήτου,
ε) τα νόμιμα συμφέροντα των διαδίκων, όπως και τις 
επιπτώσεις που μπορεί να έχει η αποδοχή ή η απόρριψη 
των μέτρων έναντι των διαδίκων,
στ) τα νόμιμα συμφέροντα τρίτων,ζ) το δημόσιο συμφέρον, η) την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
3. α. Τα ασφαλιστικά μέτρα αίρονται αυτοδικαίως αν ο 
αιτών δεν ασκήσει αγωγή για την κύρια υπόθεση ενώπι-
ον του αρμόδιου πολιτικού δικαστηρίου, μέσα σε εύλογη 
προθεσμία που προσδιορίζεται στην απόφαση που τα 
διατάσσει. Αν η απόφαση δεν ορίζει τέτοια προθεσμία, τα 
ασφαλιστικά μέτρα αίρονται αυτοδικαίως αν ο αιτών δεν 
ασκήσει αγωγή για την κύρια υπόθεση μέσα σε είκοσι (20) εργάσιμες ημέρες ή τριάντα μία (31) ημερολογιακές 
ημέρες, ανάλογα με το ποια περίοδος είναι η μεγαλύτε-
ρη, από τη δημοσίευση της απόφασης. 
β. Τα ασφαλιστικά μέτρα ανακαλούνται ύστερα από 
αίτημα του καθ΄ ου, αν οι επίμαχες πληροφορίες δεν 
πληρούν πλέον τις προϋποθέσεις της παραγράφου 4 
του άρθρου 22Α για λόγους που δεν μπορεί να καταλο-
γιστούν στον καθ΄ ου.
4. Το μονομελές πρωτοδικείο μπορεί να εξαρτά τη 
λήψη των μέτρων του άρθρου 22Ε από την εκ μέρους 
του αιτούντος χορήγηση κατάλληλης εγγύησης ή την πα-
ροχή ισοδύναμης διασφάλισης, με σκοπό να εξασφαλι-
στεί η αποκατάσταση τυχόν ζημίας του καθ΄ ου και, όπου 
ενδείκνυται, κάθε άλλου προσώπου θιγόμενου από τα 
μέτρα.Αν τα μέτρα του άρθρου 22Ε ανακληθούν σύμφω-
να με την περίπτωση α΄ της παραγράφου 3, αν παύσουν 
να ισχύουν λόγω πράξης ή παράλειψης του αιτούντος ή αν διαπιστωθεί, εκ των υστέρων, ότι δεν υπήρξε καμία 
παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη του εμπο-
ρικού απορρήτου ή απειλή τέτοιας συμπεριφοράς, το 
μονομελές πρωτοδικείο μπορεί να διατάξει τον αιτού-
ντα, ύστερα από αίτημα του καθ΄ ου ή του ζημιωθέντος 
τρίτου, να τους παράσχει εύλογη αποζημίωση για την 
όποια ζημία προκλήθηκε από τα μέτρα αυτά.
Άρθρο 22Ζ
(άρθρο 12 της Οδηγίας 2016/943)Δικαστικές διαταγές και μέτρα αποκατάστασης
1. Κατά την έκδοση δικαστικής απόφασης, με την 
οποία διαπιστώνεται παράνομη απόκτηση, χρήση ή απο-
κάλυψη εμπορικού απορρήτου, το δικαστήριο μπορεί, 
ύστερα από αίτημα του ενάγοντος, να διατάξει κατά του 
παραβάτη ένα ή περισσότερα από τα εξής μέτρα:
α) την παύση ή, ανάλογα με την περίπτωση, την απα-
γόρευση της χρήσης ή της αποκάλυψης του εμπορικού απορρήτου,
β) την απαγόρευση της παραγωγής, της προσφο-
ράς, της διάθεσης στην αγορά ή της χρήσης παράνο-
μων εμπορευμάτων ή της εισαγωγής, της εξαγωγής ή 
της αποθήκευσης παράνομων εμπορευμάτων για τους σκοπούς αυτούς,
γ) τη λήψη των κατάλληλων μέτρων αποκατάστασης 
σε σχέση με τα παράνομα εμπορεύματα,
δ) την καταστροφή του συνόλου ή μέρους εγγράφου, 
αντικειμένου, υλικού, ουσίας ή ηλεκτρονικού αρχείου 
που περιέχει ή ενσωματώνει το εμπορικό απόρρητο ή, 
όπου ενδείκνυται, την παράδοση στον ενάγοντα του συ-
νόλου ή μέρους των εν λόγω εγγράφων, αντικειμένων, υλικών, ουσιών ή ηλεκτρονικών αρχείων.
2. Μεταξύ των μέτρων αποκατάστασης της περίπτω-
σης γ΄ της παραγράφου 1 συγκαταλέγονται τα εξής:
α) ανάκληση των παράνομων εμπορευμάτων από την 
αγορά και διάθεσή τους σε φιλανθρωπικές οργανώσεις,
β) αφαίρεση των χαρακτηριστικών που καθιστούν τα 
εμπορεύματα παράνομα,
γ) καταστροφή των παράνομων εμπορευμάτων ή 
όπου ενδείκνυται απόσυρσή τους από την αγορά, με 
την προϋπόθεση ότι, η απόσυρση δεν υποσκάπτει την προστασία του επίδικου εμπορικού απορρήτου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1515 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
3. Το δικαστήριο διατάσσει την εκτέλεση των μέτρων 
που αναφέρονται στις περιπτώσεις γ΄ και δ΄ της παρα-
γράφου 1 με δαπάνη του παραβάτη, εκτός αν συντρέ-
χουν ειδικοί λόγοι για το αντίθετο. Τα εν λόγω μέτρα 
ισχύουν με την επιφύλαξη ενδεχόμενης αποζημίωσης 
που μπορεί να οφείλεται στον κάτοχο του εμπορικού 
απορρήτου λόγω της παράνομης απόκτησης, χρήσης 
και αποκάλυψής του. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι 
διατάξεις των άρθρων 941 επ. Κ.Πολ.Δ.
Άρθρο 22Η
(άρθρο 13 της Οδηγίας 2016/943)Προϋποθέσεις προσφυγής, εγγυήσεις και εναλλακτικά μέτρα
1. Το δικαστήριο, κατά την εξέταση αίτησης για έκδο-
ση των διαταγών και των μέτρων αποκατάστασης του 
άρθρου 22Ζ, λαμβάνει υποχρεωτικά υπόψη την αρχή της 
αναλογικότητας και τις ειδικές περιστάσεις της υπόθεσης 
που περιλαμβάνουν, ανάλογα με την περίπτωση:
α) την αξία ή άλλα ειδικά χαρακτηριστικά του εμπο-
ρικού απορρήτου,
β) τα μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία του 
εμπορικού απορρήτου,
γ) τη συμπεριφορά του εναγομένου κατά την απόκτη-
ση, τη χρήση ή την αποκάλυψη του εμπορικού απορ-
ρήτου,
δ) τις επιπτώσεις της παράνομης χρήσης ή αποκάλυ-
ψης του εμπορικού απορρήτου,
ε) τα νόμιμα συμφέροντα των διαδίκων, όπως και τις 
επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η αποδοχή ή η 
απόρριψη των μέτρων έναντι των διαδίκων,
στ) τα νόμιμα συμφέροντα τρίτων,ζ)το δημόσιο συμφέρον,η) την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Όταν το δικαστήριο περιορίζει τη διάρκεια ισχύος των 
μέτρων των περιπτώσεων α΄ και β΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 22Ζ, η διάρκεια αυτή πρέπει να είναι επαρ-
κής προκειμένου να εξαλειφθεί κάθε εμπορικό ή οικονο-
μικό πλεονέκτημα που θα μπορούσε να έχει αποκομίσει 
ο παραβάτης από την παράνομη απόκτηση, χρήση ή 
αποκάλυψη του εμπορικού απορρήτου.
2. Τα μέτρα των περιπτώσεων α΄ και β΄ της παρα-
γράφου 1 του 22Ζ ανακαλούνται ή άλλως παύουν να 
παράγουν αποτελέσματα, ύστερα από αίτημα του ενα-γομένου, αν, στο διάστημα που μεσολαβεί, οι επίμαχες πληροφορίες δεν πληρούν πλέον τις απαιτήσεις της πα-
ραγράφου 4 του άρθρου 22Α για λόγους που δεν μπορεί 
να καταλογιστούν άμεσα ή έμμεσα στον εναγόμενο.
3. Ύστερα από αίτημα του προσώπου έναντι του οποί-
ου ενδέχεται να ληφθούν τα μέτρα που προβλέπονται 
στο άρθρο 22Ζ, το δικαστήριο μπορεί, αντί να επιβάλει 
τα μέτρα αυτά, να διατάξει την καταβολή χρηματικής 
αποζημίωσης στο ζημιωθέντα, αν πληρούνται σωρευ-
τικά οι εξής όροι:
α) το ενδιαφερόμενο πρόσωπο κατά τη χρήση ή την 
αποκάλυψη δεν γνώριζε ούτε όφειλε, υπό τις συγκεκρι-
μένες περιστάσεις, να γνωρίζει ότι το εμπορικό απόρρη-
το αποκτήθηκε από τρίτο που χρησιμοποίησε ή αποκά-λυψε το εμπορικό απόρρητο παράνομα,β) η εκτέλεση των εν λόγω μέτρων θα προκαλούσε 
δυσανάλογη ζημία στο πρόσωπο αυτό,
γ) η καταβολή χρηματικής αποζημίωσης στο ζημιω-
θέντα διάδικο κρίνεται εύλογη.
Όταν διατάσσεται χρηματική αποζημίωση αντί των 
μέτρων που αναφέρονται στις περιπτώσεις α΄ και β΄ της 
παραγράφου 1 του άρθρου 22Ζ, αυτή δεν μπορεί να 
υπερβαίνει το ύψος των δικαιωμάτων ή των λοιπών αμοι-
βών που θα οφείλονταν, αν το εν λόγω πρόσωπο είχε 
ζητήσει την άδεια να χρησιμοποιε ί το επίμαχο εμπορικό 
απόρρητο για τη χρονική περίοδο κατά την οποία θα 
μπορούσε να έχει απαγορευτεί η χρήση του εμπορικού 
απορρήτου.
Άρθρο 22Θ
(άρθρο 14 της Οδηγίας 2016/943)Αποζημίωση
1. Αν το ζητήσει ο ζημιωθείς διάδικος, το δικαστήριο 
διατάσσει τον παραβάτη, ο οποίος γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι προέβαινε σε παράνομη απόκτηση, χρήση 
ή αποκάλυψη εμπορικού απορρήτου, να καταβάλει στον 
κάτοχο του εμπορικού απορρήτου αποζημίωση ανάλογη 
προς την πραγματική ζημία που υπέστη ως αποτέλε-
σμα της παράνομης απόκτησης, χρήσης ή αποκάλυψης. 
Η ευθύνη για την καταβολή αποζημίωσης εκ μέρους 
εργαζομένων προς τους εργοδότες τους για παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη εμπορικού απορρήτου 
του εργοδότη περιορίζεται, αναλόγως, αν οι εργαζόμενοι 
είχαν ενεργήσει χωρίς δόλο.
2. Κατά τον καθορισμό της αποζημίωσης της παρα-
γράφου 1, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη όλους τους 
σχετικούς παράγοντες, όπως τις αρνητικές οικονομικές 
επιπτώσεις, περιλαμβανομένης της απώλειας κερδών, τις 
οποίες υπέστη ο ζημιωθείς διάδικος, τα αθέμιτα κέρδη που έχει αποκομίσει ο παραβάτης και, κατά περίπτωση, άλλα στοιχεία, πέραν των οικονομικών, όπως την ηθική 
βλάβη που έχει προκαλέσει στον κάτοχο του εμπορικού 
απορρήτου η παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυ-ψή του. Εναλλακτικά, το δικαστήριο μπορεί, κατά περί-πτωση, να καθορίζει κατ΄ αποκοπή αποζημίωση βάσει 
στοιχείων, όπως, τουλάχιστον, το ύψος των δικαιωμάτων 
ή των λοιπών αμοιβών που θα οφείλονταν, αν ο παρα-
βάτης είχε ζητήσει την άδεια να χρησιμοποιεί το επίδικο 
εμπορικό απόρρητο.
Άρθρο 22Ι
(άρθρο 15 της Οδηγίας 2016/943)Δημοσίευση των δικαστικών αποφάσεων
1. Σε περίπτωση δικαστικής προσφυγής κατά της πα-
ράνομης απόκτησης, χρήσης ή αποκάλυψης εμπορικού 
απορρήτου, το δικαστήριο μπορεί να διατάσσει, ύστερα 
από αίτημα του ενάγοντος και με δαπάνη του παραβάτη, 
ενδεδειγμένα μέτρα για τη διάδοση των πληροφοριών 
σχετικά με την απόφαση, συμπεριλαμβανομένης της 
πλήρους ή μερικής δημοσίευσής της.
2. Σε οποιοδήποτε μέτρο από όσα αναφέρονται στην 
παράγραφο 1 προστατεύεται η εμπιστευτικότητα των 
εμπορικών απορρήτων όπως προβλέπεται στο άρθρο 
22Δ.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1516 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
3. Όταν αποφασίζει αν θα διατάξει μέτρο της παρα-
γράφου 1 και αξιολογεί την αναλογικότητά του, το δικα-
στήριο λαμβάνει, όπου χρειάζεται, υπόψη την αξία του 
εμπορικού απορρήτου, τη συμπεριφορά του παραβάτη 
ως προς την απόκτηση, τη χρήση ή την αποκάλυψη του 
εμπορικού απορρήτου, τις επιπτώσεις της παράνομης 
χρήσης ή αποκάλυψης του εμπορικού απορρήτου, κα-
θώς και την πιθανότητα περαιτέρω παράνομης χρήσης ή αποκάλυψης του εμπορικού απορρήτου από τον πα-
ραβάτη. Το δικαστήριο λαμβάνει, επίσης, υπόψη κατά 
πόσον οι πληροφορίες για τον παραβάτη θα επιτρέψουν 
να προσδιοριστεί το φυσικό πρόσωπο και, σε καταφα-τική περίπτωση, κατά πόσον η δημοσίευση αυτών των 
πληροφοριών δικαιολογείται, ιδίως υπό το πρίσμα της 
ενδεχόμενης βλάβης που μπορεί να προκαλέσει το εν 
λόγω μέτρο στην ιδιωτική ζωή και τη φήμη του παρα-
βάτη.
Άρθρο 22Κ
(άρθρα 16 και 17 της Οδηγίας 2016/943)Κυρώσεις - ανταλλαγή πληροφοριών
1. Το δικαστήριο μπορεί να επιβάλλει κυρώσεις σε 
κάθε πρόσωπο που δεν συμμορφώνεται ή αρνείται να 
συμμορφωθεί με οποιοδήποτε μέτρο λαμβάνεται σύμ-φωνα με τα άρθρα 22Δ, 22Ε και 22Ζ.
2. Οι προβλεπόμενες κυρώσεις περιλαμβάνουν τη δυ-
νατότητα να επιβληθούν περιοδικές χρηματικές ποινές, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς μέτρο που λαμ-βάνεται σύμφωνα με τα άρθρα 22Ε και 22Ζ.
3. Εθνικός ανταποκριτής για κάθε θέμα εφαρμογής των 
μέτρων που προβλέπονται στα άρθρα 22Δ-22Ι ορίζεται ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ).
Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυ-
ξης, μετά από τεκμηριωμένη πρόταση από τον ΟΒΙ, 
καθορίζονται το είδος των κυρώσεων, τα κριτήρια για 
την κλιμάκωσή τους, η διαδικασία και οι προϋποθέσεις επιβολής των κυρώσεων και κάθε άλλο σχετικό ζήτημα.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ
Άρθρο 2
Εθνικό Συμβούλιο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας
1. Συνιστάται στο Υπουργείο Οικονομίας και Ανά-
πτυξης το Εθνικό Συμβούλιο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΕΣυΒι), στο οποίο συμμετέχουν ως μέλη:
α) ο Γενικός Γ ραμματέας Βιομηχανίας,
β) ο Γενικός Γ ραμματέας Εμπορίου και Προστασίας 
Καταναλωτή,
γ) ο Γενικός Γ ραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας,
δ) ο Γενικός Γ ραμματέας Περιβάλλοντος και Ενέργειας,
ε) ο Γενικός Γ ραμματέας του Υπουργείου Αγροτικής 
Ανάπτυξης και Τροφίμων,
στ) ο Ειδικός Γ ραμματέας του Σώματος Δίωξης Οικο-
νομικού Εγκλήματος (ΣΔΟΕ), 
ζ) ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του 
Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και ο Γενικός 
Διευθυντής του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας. 
Πρόεδρος του Συμβουλίου ορίζεται εκ περιτροπής ο Γε-νικός Γ ραμματέας Βιομηχανίας και ο Γενικός Γ ραμματέας 
Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή.
2. Το ΕΣυΒι είναι όργανο συντονιστικό και έχει ως έργο:
α) την καταγραφή των πρωτοβουλιών και δράσεων 
των Υπουργείων και εποπτευόμενων φορέων που είναι 
αρμόδιοι για τη ρύθμιση, την εποπτεία, την προώθηση 
και την προστασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας στην 
Ελλάδα,
β) τη χάραξη μίας ολοκληρωμένης στρατηγικής για τη 
βιομηχανική ιδιοκτησία στην Ελλάδα,
γ) τον συντονισμό των δράσεων και πρωτοβουλιών 
των αρμοδίων Υπουργείων και φορέων σύμφωνα με την 
ανωτέρω στρατηγική,
δ) την επεξεργασία προτάσεων για την εφαρμογή 
ενωσιακών και διεθνών ρυθμίσεων, δράσεων, πολιτικών 
και προτύπων και την υιοθέτηση σχετικών βελτίστων 
πρακτικών,
ε) την επεξεργασία προτάσεων για δράσεις ενημέρω-
σης του κοινού για τη βιομηχανική ιδιοκτησία,
στ) την παρακολούθηση και καταγραφή των οικονο-
μικών και κοινωνικών συνεπειών των ρυθμίσεων βιοχα-
νικής ιδιοκτησίας στην Ελλάδα, ιδίως με τη δημιουργία 
σχετικών δεικτών.
3. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, Αγρο-
τικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και Περιβάλλοντος και 
Ενέργειας καθορίζεται η συγκρότηση του οργάνου με 
τον ορισμό αναπληρωματικών μελών, η εξειδίκευση του 
έργου και η λειτουργία του Εθνικού Συμβουλίου Βιομη-
χανικής Ιδιοκτησίας (ΕΣυΒι) ως προς τη σύγκληση, τη 
λήψη αποφάσεων, το συντονισμό και τον απολογισμό 
δράσεων και τη διοικητική υποστήριξή του, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
Άρθρο 3
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 1733/1987 (Α΄ 171)
Στον ν. 1733/1987 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Στο τέλος της παραγράφου 1 του άρθρου 1 προστί-
θεται εδάφιο ως εξής:
«Ο ΟΒΙ είναι αυτοχρηματοδοτούμενος τεχνολογικός 
φορέας σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 45 του άρ-
θρου 2 του ν. 4310/2014 (Α΄ 258) και εποπτεύεται από 
το Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης, σύμφωνα με 
τις διατάξεις του ν. 4512/2018 (Α΄5).» 
2. Η παράγραφος 1 του άρθρου 7Α αντικαθίσταται ως 
εξής: 
«1. Από τις 15.4.2019 η κατάθεση στον ΟΒΙ των αιτήσε-
ων για χορήγηση κάθε είδους τίτλων και πιστοποιητικών 
βιομηχανικής ιδιοκτησίας, κατ΄ εφαρμογή των διατάξε-
ων για τη βιομηχανική ιδιοκτησία, γίνεται αποκλειστι-
κά με ηλεκτρονικό τρόπο. Οι αιτήσεις υπογράφονται ηλεκτρονικά είτε με την ηλεκτρονική υπογραφή του 
στοιχείου 10 του άρθρου 3 του Κανονισμού 910/2014 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Ιουλίου 2014 (ΕΕ L 257), η οποία έχει νομική ισχύ 
και είναι παραδεκτή, σύμφωνα με την παράγραφο 1 του 
άρθρου 25 του εν λόγω Κανονισμού είτε με την εγκε-
κριμένη ηλεκτρονική υπογραφή του στοιχείου 12 του 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1517 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
άρθρου 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 26 του Κανονι-
σμού 910/2014, η οποία έχει νομική ισχύ ισοδύναμη με 
την ιδιόχειρη υπογραφή σύμφωνα με την παράγραφο 2 
του άρθρου 25 του εν λόγω Κανονισμού. Τα σχετικά 
τέλη καταβάλλονται αποκλειστικά μέσω ηλεκτρονικών 
πληρωμών. Με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου 
του ΟΒΙ, που εγκρίνεται από τον Υπουργό Οικονομίας 
και Ανάπτυξης και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της 
Κυβερνήσεως, καθορίζονται οι όροι, οι προϋποθέσεις, 
οι διαδικασίες, οι τεχνικές προδιαγραφές και κάθε άλλο 
θέμα σχετικό με την εφαρμογή της παρούσας, καθώς και 
οι τρόποι καταβολής των σχετικών τελών και οι ημερο-μηνίες των πληρωμών.» 
3. Στο άρθρο 7Α προστίθεται παράγραφος 4 ως εξής: 
«4. Μέχρι την έκδοση της απόφασης της παραγρά-
φου 1 εφαρμόζεται η απόφαση 12625/1/2014 του Υφυ-πουργού Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας (Β΄ 3258), 
με ανάλογη εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 910/2014 
(ΕΕL 257)».
4. Οι διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 
7Α του ν. 1733/1987 ισχύουν αναδρομικά από 17.1.2018. 
5. Στο άρθρο 8 του ν. 1733/1987 μετά την παράγραφο 
6 προστίθεται παράγραφος 6α ως εξής: 
«6α. Ο καταθέτης μπορεί, μέσα σε αποκλειστική προ-
θεσμία δύο (2) μηνών από την κοινοποίηση της τελι-
κής έκθεσης έρευνας του ΟΒΙ, να επαναδιατυπώσει τις αξιώσεις της αίτησης, περιορίζοντας την έκταση και το 
περιεχόμενο της αιτούμενης προστασίας. Η περιγραφή, 
ο τίτλος, η περίληψη και τα σχέδια επαναδιατυπώνονται, 
αντιστοίχως, σε περίπτωση προφανούς ανακολουθίας 
τους με το περιεχόμενο των αξιώσεων. Κατά τα λοιπά 
εφαρμόζονται αναλόγως οι παράγραφοι 6 έως 15 του 
άρθρου 8.» 
Άρθρο 4
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 1733/1987 
για τις άδειες εκμετάλλευσης
Στον ν. 1733/1987 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Στην παράγραφο 3 του άρθρου 12 προστίθεται τρίτο 
εδάφιο ως εξής: 
«Η συμφωνία για την παραχώρηση συμβατικής άδειας 
εκμετάλλευσης δημοσιεύεται στο Ειδικό Δελτίο Βιομη-
χανικής Ιδιοκτησίας και αρχίζει να ισχύει από την ημε-
ρομηνία καταχώρισής της στο μητρώο διπλωμάτων 
ευρεσιτεχνίας.»
2. Μετά το άρθρο 12 προστίθεται άρθρο 12Α ως εξής:
«Άρθρο 12Α
Δημόσια προσφορά αδειών εκμετάλλευσης
1. Ο δικαιούχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας μπορεί να 
προβεί σε δημόσια προσφορά συμβατικών μη αποκλει-
στικών αδειών εκμετάλλευσης του διπλώματός του, με 
ή χωρίς αποζημίωση, υποβάλλοντας έγγραφη δήλωση 
στον ΟΒΙ ότι διατίθεται να επιτρέψει τη χρήση της ευρεσι-
τεχνίας, που προστατεύεται με το εν λόγω δίπλωμα, από 
οποιονδήποτε ενδιαφερόμενο με τη ν ιδιότητα του δικαι-
οδόχου. Η δήλωση καταχωρίζεται στο μητρώο διπλω-
μάτων ευρεσιτεχνίας στο Τεύχος Δ΄ με τίτλο «Μητρώο 
ανοικτών αδειών εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτε-χνίας», το οποίο αναρτάται σε ξεχωριστή ιστοσελίδα στο 
διαδικτυακό τόπο του ΟΒΙ και δημοσιεύεται στο Ειδικό 
Δελτίο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας.
2. Στην περίπτωση της παραγράφου 1, στον δικαιούχο 
του διπλώματος ευρεσιτεχνίας παρέχεται έκπτωση από 
το ποσό των οφειλόμενων ετήσιων τελών προστασίας 
του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, το ύψος της οποίας κα-
θορίζεται γενικά ή κατά κατηγορία περιπτώσεων από το 
διοικητικό συμβούλιο του ΟΒΙ και η οποία παρέχεται από 
την ημερομηνία καταχώρισης της δήλωσης στο μητρώο 
ανοικτών αδειών εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσι-
τεχνίας και μόνο για το χρονικό διάστημα που ισχύει η 
δημόσια προσφορά. Στον δικαιούχο του διπλώματος 
ευρεσιτεχνίας, ο οποίος προβαίνει σε προσφορά αδει-
ών εκμετάλλευσης χωρίς αποζημίωση σε φορείς κοι-
νωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας του ν. 4430/2016 
(Α΄ 205) ή σε δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμούς του 
ν. 3429/2005 (Α΄ 314), που παρέχουν υπηρεσίες κοινής 
ωφέλειας και δεν υπάγονται στο Κεφάλαιο Β΄ του νόμου 
αυτού, παρέχεται απαλλαγή από την υποχρέωση κατα-
βολής των οφειλόμενων ετήσιων τελών προστασίας του 
διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το χρονικό διάστημα που 
ισχύει η δημόσια προσφορά.
3. Η προσφορά μπορεί να αποσυρθεί, οποτεδήποτε, 
με έγγραφη κοινοποίηση στον ΟΒΙ, εφόσον κανείς δεν 
έχει εκδηλώσει στον δικαιούχο του διπλώματος ευρε-
σιτεχνίας πρόθεση να κάνει χρήση της ευρεσιτεχνίας 
που προστατεύεται με το εν λόγω δίπλωμα. Η απόσυρση 
της προσφοράς αρχίζει να ισχύει από την ημερομηνία 
παραλαβής της κοινοποίησης.
4. Δεν είναι δυνατή η προσφορά των αδειών των πα-
ραγράφων 1, 2 και 3 όταν υπάρχει αποκλειστική άδεια 
εκμετάλλευσης του διπλώματος, η οποία έχει καταχω-
ρηθεί στο μητρώο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, ή εφό-
σον έχει υποβληθεί αίτηση καταχώρισης τέτοιας άδειας. 
Με την υποβολή της δημόσιας προσφοράς δεν μπορεί 
να γίνει δεκτή αίτηση καταχώρισης αποκλειστικής άδειας 
στο μητρώο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας παρά μόνον αν αποσυρθεί η προσφορά. 
5. Η αποδοχή της δημόσιας προσφοράς νομιμοποιεί 
οποιοδήποτε πρόσωπο να κάνει χρήση της ευρεσιτεχνί-
ας που προστατεύεται με το δίπλωμα ως μη αποκλειστι-
κός δικαιοδόχος. 
6. Όποιος επιθυμεί να κάνει χρήση της ευρεσιτεχνί-
ας που προστατεύεται με το δίπλωμα επί τη βάσει της 
δημόσιας προσφοράς πρέπει να το δηλώσει στον ΟΒΙ, 
υποδεικνύοντας τη χρήση της ευρεσιτεχνίας, στην οποία 
πρόκειται να προβεί. Ο ΟΒΙ κοινοποιεί τη δήλωση στο 
δικαιούχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας και στον αι-
τούντα. Ο αιτών νομιμοποιείται να χρησιμοποιήσει την ευρεσιτεχνία με τον τρόπο που έχει υποδείξει μέσα σε 
προθεσμία τριών (3) μηνών από την ημερομηνία της 
δήλωσης, την οποία έχει υποβάλει στον ΟΒΙ.
7. Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ των μερών και 
ύστερα από αίτηση οποιουδήποτε μέρους και ακρόα-
σης αμφοτέρων, ο ΟΒΙ καθορίζει το χρηματικό ποσό της 
αποζημίωσης που πρέπει να πληρώσει ο δικαιοδόχος. 
Ο ΟΒΙ μπορεί να τροποποιήσει την οφειλόμενη αποζημί-
ωση αν έχουν προκύψει στοιχεία τα οποία καθιστούν την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1518 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
αποζημίωση, που έχει καθοριστεί, προδήλως ακατάλ-
ληλη. Η αίτηση για τροποποίηση της αποζημίωσης δεν 
μπορεί να υποβληθεί πριν παρέλθει ένα (1) έτος από την 
έκδοση της απόφασης καθορισμού της. Οι αποφάσεις 
του ΟΒΙ για καθορισμό ή τροποποίηση της οφειλόμενης 
αποζημίωσης υπόκεινται στον ακυρωτικό έλεγχο του 
Συμβουλίου της Επικρατείας.
8. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανά-
πτυξης και των κατά περίπτωση συναρμόδιων Υπουρ-
γών καθορίζεται ο τρόπος καταχώρισης των δημόσι-
ων προσφορών αδειών εκμετάλλευσης, καθώς και οι 
διαδικασίες συναινετικής επίλυσης των διαφορών που 
ανακύπτουν.» 
Άρθρο 5
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 1733/1987 για τη μη συμβατική άδεια εκμετάλλευσης
Το άρθρο 13 του ν. 1733/1987 αντικαθίσταται ως εξής: 
«Άρθρο 13Μη συμβατική άδεια εκμετάλλευσης
1. Ο ΟΒΙ μπορεί να παραχωρεί σε τρίτους, χωρίς τη 
συναίνεση του δικαιούχου, μη συμβατική άδεια εκμετάλ-
λευσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας, εφόσον συντρέχουν 
σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις: 
α. έχει παρέλθει τριετία από τη χορήγηση του διπλώ-
ματος ευρεσιτεχνίας ή τετραετία από την κατάθεση της αίτησης για χορήγηση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας,
β. η σχετική εφεύρεση δεν υπήρξε αντικείμενο εκμε-
τάλλευσης στην Ελλάδα ή, εφόσον υπήρξε, η εν λόγω 
εκμετάλλευση δεν αρκεί για την κάλυψη της εγχώριας 
ζήτησης. 
Για τους σκοπούς του παρόντος, ως εκμετάλλευση νο-
είται και η εισαγωγή προϊόντων που κατασκευάστηκαν 
σε οποιοδήποτε κράτος-μέλος του Παγκόσμιου Οργα-
νισμού Εμπορίου.
2. Η μη συμβατική άδεια εκμετάλλευσης δεν παρέχεται 
αν ο δικαιούχος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας δικαιολο-
γήσει τη μη εκμετάλλευση ή τη μη επαρκή εκμετάλλευση 
στη χώρα.
3. Η μη συμβατική άδεια εκμετάλλευσης:α) δεν έχει αποκλειστικό χαρακτήρα,
β) δεν μπορεί να μεταβιβαστεί παρά μόνον από κοι-
νού με το τμήμα της επιχείρησης ή πελατείας το οποίο εκμεταλλεύεται την εφεύρεση, 
γ) περιορίζεται στο μέτρο που είναι αναγκαίο για την 
επίτευξη του σκοπού για τον οποίο έχει παρασχεθεί η 
άδεια, 
δ) η χρήση της επιτρέπεται κατά κύριο λόγο για την 
κάλυψη της ζήτησης στην εγχώρια αγορά,
ζ) εφόσον έχει χορηγηθεί για κύριο δίπλωμα ευρε-
σιτεχνίας, η άδεια εκτείνεται και στο συμπληρωματικό 
πιστοποιητικό προστασίας,
ε) όταν το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αφορά τεχνολογία 
στον τομέα των ημιαγωγών, επιτρέπεται μόνο η χρήση 
της άδειας από κρατικές αρχές για μη εμπορικούς σκο-
πούς ή για την άρση των συνεπειών μιας πρακτικής που έχει κριθεί ως αντιβαίνουσα στον ανταγωνισμό ύστερα από σχετική δικαστική ή διοικητική διαδικασία.4. Ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας μπορεί να ζη-
τήσει από τον ΟΒΙ τη χορήγηση μη συμβατικής άδειας 
εκμετάλλευσης προγενέστερου διπλώματος ευρεσιτε-
χνίας, εφόσον η εφεύρεσή του σχετίζεται με την εφεύ-
ρεση του προγενέστερου διπλώματος και δεν είναι δυ-
νατή η εκμετάλλευση αυτής της εφεύρεσης χωρίς να 
θιγούν τα δικαιώματα των κατόχων του προγενέστερου 
διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Η άδεια χορηγείται μόνο αν 
η εφεύρεση του μεταγενέστερου διπλώματος ευρεσιτε-
χνίας στηρίζεται σε σημαντική τεχνική πρόοδο μεγάλης 
οικονομικής σπουδαιότητας σε σχέση με την εφεύρεση 
του προγενέστερου διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Εφόσον 
χορηγηθεί η άδεια, ο δικαιούχος του πρώτου διπλώμα-
τος ευρεσιτεχνίας δικαιούται να λάβει παράλληλη άδεια 
με εύλογους όρους για τη χρήση της εφεύρεσης που 
κατοχυρώνεται με το δεύτερο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. 
Η άδεια υποχρεωτικής εκμετάλλευσης του πρώτου δι-
πλώματος ευρεσιτεχνίας δεν μπορεί να εκχωρηθεί παρά 
μόνον από κοινού με το δεύτερο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
5. Η μη συμβατική άδεια εκμετάλλευσης χορηγείται 
ύστερα από αίτηση του ενδιαφερομένου στον ΟΒΙ. Η αί-
τηση συνοδεύεται από στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν 
ότι ο ενδιαφερόμενος έχει καταβάλει προσπάθειες να 
εξασφαλίσει την άδεια του δικαιούχου με εύλογους οι-
κονομικούς όρους και προϋποθέσεις, και οι προσπάθειες 
αυτές δεν έχουν ευοδωθεί μέσα σε τριάντα (30) ημέρες από την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Ο ΟΒΙ εκδίδει 
απόφαση επί της αίτησης μέσα σε προθεσμία εξήντα (60) 
ημερών από την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης. 
Αντίγραφο της αίτησης για χορήγηση μη συμβατικής 
άδειας εκμετάλλευσης κοινοποιείται στον κάτοχο του 
διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Ο τελευταίος μπορεί να υπο-
βάλει εγγράφως τις παρατηρήσεις του ενώπιον του ΟΒΙ 
μέσα σε αποκλειστική προθεσμία είκοσι (20) ημερών 
από την ημερομηνία κοινοποίησης της αίτησης. 
6. Αν η αίτηση γίνει αποδεκτή, ο ΟΒΙ χορηγεί τη μη 
συμβατική άδεια εκμετάλλευσης. Η άδεια περιέχει την 
έκταση του δικαιώματος εκμετάλλευσης της εφεύρεσης, 
τη διάρκεια ισχύος της, την προθεσμία έναρξης της εκ-
μετάλλευσης της εφεύρεσης στην Ελλάδα, καθώς και το 
ύψος και τους όρους αποζημίωσης του δικαιούχου του 
διπλώματος ευρεσιτεχνίας από τον δικαιούχο της άδειας. 
Το ύψος και οι όροι της αποζημίωσης καθορίζονται ανά-
λογα με την έκταση της βιομηχανικής εκμετάλλευσης της 
προστατευόμενης εφεύρεσης.
7. Η απόφαση της παραγράφου 6 καταχωρίζεται στο 
μητρώο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, δημοσιεύεται στο 
Ειδικό Δελτίο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και κοινοποιείται 
στα πρόσωπα της παραγράφου 5. Η απόφαση τίθεται σε 
ισχύ από την ημερομηνία δημοσίευσής της στο Ειδικό 
Δελτίο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας.
8. Ύστερα από αίτηση του κατόχου του διπλώματος ευ-
ρεσιτεχνίας ή της μη συμβατικής άδειας εκμετάλλευσης, 
ο ΟΒΙ μπορεί να τροποποιεί τους όρους χορήγησης της 
άδειας, εφόσον υπάρχουν νέα στοιχεία που δικαιολογούν 
την τροποποίηση, ή να ανακαλεί τη μη συμβατική άδεια 
εκμετάλλευσης, εφόσον ο δικαιούχος της δεν εφαρμό-
ζει τους όρους της άδειας ή εφόσον οι προϋποθέσεις 
για την παροχή της έπαυσαν να υπάρχουν. Η απόφαση 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1519 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
του ΟΒΙ επί της αίτησης για ανάκληση ή τροποποίηση 
της άδειας εκδίδεται μέσα σε προθεσμία τριάντα (30) 
ημερών από την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης. 
Αν η άμεση ανάκληση προκαλεί σημαντική βλάβη στον 
δικαιούχο της μη συμβατικής άδειας, ο ΟΒΙ μπορεί να 
επιτρέπει τη συνέχιση της εκμετάλλευσης για εύλογο 
χρονικό διάστημα, το οποίο πρέπει να καθορίζεται με 
σαφήνεια. Η παράγραφος 7 εφαρμόζεται αναλόγως.
9. Ο δικαιούχος μιας μη συμβατικής άδειας εκμετάλ-
λευσης έχει τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις με τους 
κατόχους διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
10. Οι αποφάσεις του ΟΒΙ για χορήγηση, τροποποίηση 
ή ανάκληση των μη συμβατικών αδειών εκμετάλλευσης 
υπόκεινται στον ακυρωτικό έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας.»
Άρθρο 6
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 1733/1987για την υποχρεωτική αδειοδότηση
Το άρθρο 14 του ν. 1733/1987 αντικαθίσταται ως εξής: 
«Άρθρο 14Υπαγωγή σε καθεστώς υποχρεωτικής αδειοδότησης
1. Για επιτακτικούς λόγους δημόσιου συμφέροντος 
δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μπορεί να υπάγεται σε καθεστώς 
υποχρεωτικής αδειοδότησης, ύστερα από γνωμοδό-
τηση του ΟΒΙ, με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας 
και Ανάπτυξης και των κατά περίπτωση συναρμόδιων 
Υπουργών. 
2. Λόγοι δημόσιου συμφέροντος συντρέχουν όταν:α) τα προϊόντα ή οι μέθοδοι παραγωγής που προστα-
τεύονται με το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας διατίθενται στο 
κοινό σε ανεπαρκή ποσότητ α, ποιότητα, ή σε ασυνήθι-
στα υψηλές τιμές σε σχέση με τις τιμές ομοειδών προϊ-όντων σε ομοειδείς αγορές,
β) η εκμετάλλευση του εν λόγω διπλώματος ευρεσιτε-
χνίας επιβάλλεται για λόγους δημόσιας υγείας,
γ)η εκμετάλλευση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας συ-
νιστά πράξη αθέμιτου ανταγωνισμού,
δ) η εκμετάλλευση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας είναι 
απαραίτητη για τη συμμόρφωση με πρότυπο το οποίο εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον,
ε) η έλλειψη εκμετάλλευσης του διπλώματος ευρεσιτε-
χνίας πλήττει την οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη 
της χώρας. 
3. Πριν από την έκδοση της απόφασης της παραγρά-
φου 1 καλείται ο κάτοχος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας 
και κάθε άλλο πρόσωπο, που είναι σε θέση να παράσχει χρήσιμες συμβουλές, να εκθέσει τις απόψεις του.
4. Με την απόφαση της παραγράφου 1, ύστερα από 
γνωμοδότηση του ΟΒΙ, καθορίζεται το ύψος και οι όροι καταβολής αποζημίωσης στον κάτοχο του διπλώματος 
ευρεσιτεχνίας. Το ύψος της αποζημίωσης καθορίζεται 
ανάλογα με την έκταση της βιομηχανικής εκμετάλλευ-σης της εφεύρεσης. Σε περίπτωση διαφωνίας του δικαι-
ούχου του διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το ύψος της 
αποζημίωσης, η αποζημίωση καθορίζεται από το κατά 
τόπο μονομελές πρωτοδικείο, κατά τη διαδικασία των 
ασφαλιστικών μέτρων.5. Μετά την υπαγωγή ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας 
σε καθεστώς υποχρεωτικής αδειοδότησης, κάθε ενδια-φερόμενο μέρος μπορεί να υπ οβάλλει αίτηση ενώπιον 
του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης για τη χορή-
γηση άδειας εκμετάλλευσης του εν λόγω διπλώματος 
ευρεσιτεχνίας. Η άδεια εκμετάλλευσης εκδίδεται με από-
φαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, με την 
οποία προσδιορίζεται σαφώς η χρονική διάρκεια και το πεδίο εφαρμογής της. Η παράγραφος 3 του άρθρου 13 εφαρμόζεται αναλόγως.
6. Για λόγους που αφορούν την εθνική άμυνα της 
χώρας, μπορεί να παρέχεται άδεια εκμετάλλευσης μιας 
εφεύρεσης εντός της Eπικράτειας σε φορείς του δη-
μόσιου τομέα με αιτιολογημένη απόφαση των Υπουρ-
γών Οικονομίας και Ανάπτυξης και Εθνικής Άμυνας. 
Σε αυτή την περίπτωση, ο δικαιούχος του διπλώματος 
ευρεσιτεχνίας ενημερώνεται για την παραχωρηθείσα 
άδεια το αργότερο μέσα σε δέκα (10) ημέρες από την 
ημερομηνία δημοσίευσης της απόφασης. Οι παράγρα-φοι 2 έως 5 εφαρμόζονται αναλόγως.» 
Άρθρο 7
Υποχρεωτική άδεια εκμετάλλευσης
Μετά το άρθρο 14 του ν. 1733/1987 προστίθεται άρ-
θρο 14Α ως εξής:
«Άρθρο 14Α
Υποχρεωτική άδεια εκμετάλλευσης του Κανονισμού (ΕΚ) 816/2006
1. Οι αιτήσεις για χορήγηση υποχρεωτικών αδειών 
εκμετάλλευσης του Κανονισμού (ΕΚ) 816/2006 του Ευ-
ρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 
2006 (ΕΕ L 157) υποβάλλονται στον ΟΒΙ. Η άδεια χορη-
γείται με την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι όροι που 
καθορίζονται στα άρθρα 6 έως 10 του Κανονισμού και 
πρέπει να είναι σαφώς ορισμένη ως προς τη διάρκεια, το 
αντικείμενο και την αποζημίωση που καταβάλλεται στον 
δικαιούχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, για το οποίο έχει χορηγηθεί η υποχρεωτική άδεια εκμετάλλευσης. 
2. Η υποχρεωτική άδεια εκμετάλλευσης τίθεται σε ισχύ 
από την ημερομηνία κοινοποίησης της απόφασης του 
ΟΒΙ περί αποδοχής της αίτησης στον αιτούντα και τον 
δικαιούχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας.
3. Ο ΟΒΙ μπορεί να ανακαλέσει την υποχρεωτική άδεια 
εκμετάλλευσης σύμφωνα με το άρθρο 16 του Κανονι-
σμού (ΕΚ) 816/2006, αν ο κάτοχος της άδειας δεν τηρεί 
τους όρους της.
4. Οποιαδήποτε παραβίαση του άρθρου 13 του Κανο-
νισμού (ΕΚ) 816/2006 και του άρθρου 2 του Κανονισμού 
(ΕΚ) 793/2016 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμ-
βουλίου της 11ης Μαΐου 2016 (ΕΕ L 135 ) λογίζεται ως 
προσβολή του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, για το οποίο 
έχει χορηγηθεί η υποχρεωτική άδεια εκμετάλλευσης. 
5. Η απόφαση του ΟΒΙ για τη χορήγηση υποχρεωτικής 
άδειας εκμετάλλευσης του Κανονισμού (ΕΚ) 816/2006 
υπόκειται στον ακυρωτικό έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1520 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Άρθρο 8
Ρυθμίσεις για τις κοινοπραξίεςεκμετάλλευσης τεχνολογίας
Μετά το άρθρο 22Κ του ν. 1733/1987 προστίθεται άρ-
θρο 22Λ ως εξής:
«Άρθρο 22Λ
Κοινοπραξίες εκμετάλλευσης τεχνολογίας
1. Ως κοινοπραξίες εκμετάλλευσης τεχνολογίας νοού-
νται συμφωνίες βάσει των οποίων δύο ή περισσότερα 
μέρη δημιουργούν ένα ενιαίο τεχνολογικό έργο, για το 
οποίο παραχωρείται άδεια εκμετάλλευσης. Οι συμφωνίες 
για τη σύσταση κοινοπραξίας εκμετάλλευσης τεχνολο-
γίας καταχωρίζονται στο μητρώο μεταφοράς τεχνολο-γίας και δημοσιεύονται στο Ειδικό Δελτίο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας.
2. Η σύσταση και η λειτουργία των κοινοπραξιών εκμε-
τάλλευσης τεχνολογίας, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο βασικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της παρα-
χώρησης αδειών εκμετάλλευσης από αυτές, πρέπει να 
πληροί σωρευτικά τους εξής όρους: 
α) η συμμετοχή στη δημιουργία της κοινοπραξίας εί-
ναι ανοικτή σε όλους τους ενδιαφερόμενους κατόχους δικαιωμάτων τεχνολογίας,
β) προβλέπονται επαρκείς διασφαλίσεις, ώστε να εξα-
σφαλίζεται ότι αντικείμενο της κοινοπραξίας γίνονται 
μόνο βασικές τεχνολογίες, οι οποίες είναι κατ΄ ανάγκη 
και συμπληρωματικές,
γ) προβλέπονται επαρκείς διασφαλίσεις, ώστε η ανταλ-
λαγή ευαίσθητων πληροφοριών να περιορίζεται σε αυ-
τές που είναι αναγκαίες για τη σύσταση και τη λειτουργία 
της κοινοπραξίας,
δ) οι άδειες εκμετάλλευσης των τεχνολογιών που απο-
τελούν αντικείμενο της κοινοπραξίας παραχωρούνται 
στην κοινοπραξία σε μη αποκλειστική βάση,
ε) οι άδειες εκμετάλλευσης των τεχνολογιών που απο-
τελούν αντικείμενο της κοινοπραξίας παραχωρούνται σε 
όλους τους δυνητικούς δικαιοδόχους και με όρους δίκαι-
ους και εύλογους, οι οποίοι δεν προκαλούν διακρίσεις, 
στ) οι συμβαλλόμενοι που συνεισφέρουν τεχνολογία 
στην κοινοπραξία και οι δικαιοδόχοι είναι ελεύθεροι να 
αμφισβητήσουν την ισχύ και τον βασικό χαρακτήρα των 
τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της κοινοπρα-
ξίας,
ζ) οι συμβαλλόμενοι που συνεισφέρουν τεχνολογία 
στην κοινοπραξία και οι δικαιοδόχοι παραμένουν ελεύ-
θεροι να αναπτύσσουν ανταγωνιστικά προϊόντα και 
τεχνολογίες. 
3. Οι κοινοπραξίες εκμετάλλευσης τεχνολογίας, οι 
οποίες έχουν ως αντικείμενο μη βασικές τεχνολογίες, 
πρέπει να εξετάζονται κατά περίπτωση για συμμόρφωση 
με το δίκαιο ανταγωνισμού.
4. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυ-
ξης και των κατά περίπτωση συναρμόδιων Υπουργών 
είναι δυνατή η σύσταση κοινοπραξίας εκμετάλλευσης τε-
χνολογίας ειδικού σκοπού για την αντιμετώπιση κοινωνι-
κών αναγκών, καθώς και η δημιουργία χρηματοδοτικών 
κεφαλαίων με σκοπό την προώθηση της τεχνολογικής 
ανάπτυξης σε συγκεκριμένα πεδία.»ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄ 
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ
Άρθρο 9
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 3982/2011 (Α΄ 143) για το μετοχικό κεφάλαιο
1. Η παρ. 4 του άρθρου 45 του ν. 3982/2011 αντικα-
θίσταται ως εξής:
«4. Η ΕΑΝΕΠ είναι εταιρεία ειδικού σκοπού για την 
οποία ισχύουν τα εξής:
α) Tο μετοχικό της κεφάλαιο δεν μπορεί να είναι κατώ-
τερο του δέκα τοις εκατό (10%) του εγκεκριμένου προϋ-
πολογισμού των έργων υποδομής, όπως περιγράφονται 
στα σχέδια που περιλαμβάνονται στο Επιχειρηματικό Σχέ-
διο, προβλέπονται στην υποπερίπτωση ββ΄ της περίπτω-
σης γ΄ και στις περιπτώσεις δ΄ και ε΄ της παραγράφου 5 
του άρθρου 46 και εγκρίνονται με την υπουργική απόφα-
ση του άρθρου 47 παράγραφος 1. Το πενήντα τοις εκατό 
(50%) τουλάχιστον του παραπάνω μετοχικού κεφαλαίου 
καταβάλλεται σε μετρητά. Η πιστοποίηση του ελάχιστου 
μετοχικού κεφαλαίου του δέκα τοις εκατό (10%) δεν απο-
τελεί προϋπόθεση για την υποβολή αίτησης ίδρυσης ΕΠ, 
ενώ η καταβολή του μετοχικού κεφαλαίου πιστοποιείται 
μόνο μετά την έκδοση της υπουργικής απόφασης του 
άρθρου 47 παράγραφος 1, σύμφωνα με οριζόμενα στο παρόν. 
Αν ο προϋπολογισμός των έργων υποδομής αυξηθεί 
με τροποποίηση της απόφασης του άρθρου 47 παρά-
γραφος 1, η εταιρεία υποχρεούται σε αύξηση του μετοχι-
κού κεφαλαίου για την κάλυψη του ανωτέρω ποσοστού.
β) Μέσα σε έξι (6) μήνες από τη δημοσίευση στην Εφη-
μερίδα της Κυβερνήσεως της απόφασης του άρθρου 
47 παράγραφος 1, η ΕΑΝΕΠ υποχρεούται να υποβάλ-
λει στην αρμόδια Διεύθυνση της Γενικής Γ ραμματείας 
Βιομηχανίας του Υπουργείου Οικονομίας, τα έγγραφα 
πιστοποίησης του μετοχικού κεφαλαίου της, σύμφωνα 
με την παράγραφο 6 του άρθρου 20 του ν. 4548/2018 
(Α΄104), όπως δημοσιεύονται στο Γ .Ε.ΜΗ. 
Παράταση αυτής της προθεσμίας χορηγείται με από-
φαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης ύστε-
ρα από εισήγηση της αρμόδιας Διεύθυνσης της Γενικής Γ ραμματείας Βιομηχανίας.
γ) Αν η ΕΑΝΕΠ είναι ιδιοκτήτης μέρους ή ολόκληρης 
της εδαφικής έκτασης του Επιχειρηματικού Πάρκου, η 
αξία της έκτασης αυτής μπορεί να αποτελέσει τμήμα 
του ως άνω μετοχικού κεφαλαίου, σε ποσοστό πενήντα 
τοις εκατό (50%) αυτού κατ΄ ανώτατο όριο. Στην περί-
πτωση αυτή, η αξία της έκτασης υπολογίζεται από ορκω-
τό εκτιμητή και το μετοχικό κεφάλαιο της εταιρίας που πρέπει να πιστοποιηθεί, κατά τα ανωτέρω, σε μετρητά, και εντός της οριζόμενης προθεσμίας των έξι (6) μηνών, ανέρχεται στο πέντε τοις εκατό (5%) του εγκεκριμένου 
προϋπολογισμού των έργων υποδομής. Αν η αξία της 
έκτασης υπολείπεται του πενήντα τοις εκατό (50%) του 
ζητούμενου ποσού, αναλόγως αναπροσαρμόζεται και 
το μετοχικό κεφάλαιο που καταβάλλεται σε μετρητά, 
ώστε το σύνολο του ποσού που συγκεντρώνεται, και 
αποτελείται από το αντίστοιχο της αξίας της έκτασης 
ποσό και το μετοχικό κεφάλαιο σε μετρητά, να ισούται 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1521 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
με το δέκα τοις εκατό (10%) του προϋπολογισμού των 
έργων υποδομής, κατ΄ ελάχιστον. 
δ) σε περίπτωση τμηματοποιημένης υλοποίησης και 
ανάπτυξης του επιχειρηματικού πάρκου σε δύο φάσεις, 
σύμφωνα με την παράγραφο 3 του άρθρου 53, το ποσο-
στό των ανωτέρω εδαφίων υπολογίζεται επί του συνολι-
κού προϋπολογισμού των έργων υποδομής.»
2. Στο άρθρο 45 του ν. 3982/2011 προστίθεται παρά-
γραφος 5 ως εξής:
«5. Η πρωτοβουλία ανάπτυξης επιχειρηματικού πάρ-
κου μπορεί να αναληφθεί και από Εταιρία Ανάπτυξης 
Επιχειρηματικού Πάρκου (ΕΑΝΕΠ) υπό σύσταση. Στην 
περίπτωση αυτή, η σύσταση της ΕΑΝΕΠ πρέπει να ολο-
κληρωθεί μέσα σε έξι (6) μήνες από την δημοσίευση της 
απόφασης της παραγράφου 1 του άρθρου 47, χρονικό 
διάστημα εντός του οποίου πρέπει να εκπληρωθούν και 
οι απαιτήσεις της παραγράφου 4. Στην περίπτωση αυτή 
η πλήρωση των οικονομικών προϋποθέσεων αποδει-
κνύεται από τα παρακάτω προσκομιζόμενα έγγραφα 
και στοιχεία που κατατίθενται πριν την έκδοση της πα-ραπάνω απόφασης:
α) σύντομη παρουσίαση των φυσικών και νομικών 
προσώπων που αποτελούν τους μετόχους της υπό σύ-σταση ΕΑΝΕΠ,
β) απόφαση του διοικητικού συμβουλίου των νομι-
κών προσώπων, μετόχων της υπό σύσταση ΕΑΝΕΠ, στο πλαίσιο των καταστατικών τους υποχρεώσεων, για την καταβολή του ποσού ιδίας συμμετοχής σε μετρητά, κα-θώς και την πηγή προέλευσης των χρημάτων, 
γ) υπεύθυνη δήλωση των φυσικών προσώπων - μετό-
χων της υπό σύσταση ΕΑΝΕΠ, με την οποία ο κάθε μέτο-
χος ξεχωριστά δηλώνει ότι, θα συμμετέχει στον Φορέα ΒΕΠΕ, ότι θα καταβάλει το ποσό της ιδίας του συμμετο-
χής σε μετρητά που αναφέρεται σε αυτόν, καθώς και την 
πηγή εξεύρεσης των χρημάτων,
δ) δημοσιευμένους Ισολογισμούς των τριών (3) τελευ-
ταίων χρόνων, εφόσον λειτουργούν επί τριετία, για τα 
νομικά πρόσωπα, μετόχους της υπό σύσταση ΕΑΝΕΠ, 
που εκ του νόμου υποχρεούνται να δημοσιεύσουν Ισο-
λογισμό ή οικονομικές καταστάσεις για τους μη υπόχρε-
ους δημοσίευσης ισολογισμού,
ε) τραπεζικά έγγραφα ή λοιπά έγγραφα για το ύψος 
των διαθεσίμων του κάθε μετόχου, φυσικού ή νομικού προσώπου, της υπό σύσταση ΕΑΝΕΠ, 
στ) υπεύθυνη δήλωση για την κατάσταση των περιου-
σιακών στοιχείων του κάθε μετόχου, φυσικού ή νομικού 
προσώπου, της υπό σύσταση ΕΑΝΕΠ.»
Άρθρο 10
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 3982/2011 (Α΄ 143)
1. Η περίπτωση δ΄ της παρ. 2 του άρθρου 52 του 
ν. 3982/2011 αντικαθίσταται ως εξής:
«δ. Όταν στην πολεοδομική μελέτη που εγκρίνεται, 
προβλέπεται η δημιουργία υπαίθριων ή στεγασμένων 
χώρων στάθμευσης σε κοινόχρηστους ή κοινωφελείς 
χώρους στάθμευσης του επιχειρηματικού πάρκου, η χω-
ρητικότητά τους υπολογίζεται με βάση τις προβλεπόμε-
νες διαστάσεις και μεγέθη των υπαίθριων ή στεγασμένων σταθμών αυτοκινήτων, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
π.δ. 455/1976 (Α΄ 169). Στα κτήρια που ανεγείρονται σε 
επιχειρηματικό πάρκο, όπου προβλέπεται η ύπαρξη κοι-
νοχρήστων χώρων στάθμευσης, ο αριθμός των θέσεων 
στάθμευσης που επιβάλλεται να κατασκευαστεί για τις 
ανάγκες του κάθε κτηρίου, υπολογίζεται σύμφωνα με το 
προηγούμενο εδάφιο, αφού προηγουμένως αφαιρεθεί ο 
αναλογούν αριθμός κοινόχρηστων θέσεων στάθμευσης. 
Η αναλογία αυτή αντιστοιχεί στο κλάσμα της επιφάνειας 
του οικοπέδου που κατασκευάζεται το κτήριο, δια της 
συνολικής επιφάνειας των οικοπέδων που προκύπτει 
από την πολεοδομική μελέτη, μετά την αφαίρεση των 
κοινόχρηστων και κοινωφελών επιφανειών. Η διάταξη 
αυτή εφαρμόζεται και για ΒΙΠΕ του ν. 4458/1965, ΒΕΠΕ 
του ν. 2545/1997 και ΕΠ του ν. 3982/2011 που κατασκευ-
άστηκαν με βάση προϊσχύουσες διατάξεις.»
2. Η παρ. 3 του άρθρου 53 του ν. 3982/2011 αντικα-
θίσταται ως εξής:
«3. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, ύστερα από επιτόπιο έλεγχο οργάνου και σύντα-
ξη της έκθεσης ελέγχου της προηγούμενης παραγράφου, 
διαπιστώνεται η ολοκλήρωση των έργων υποδομής. 
Η απόφαση αυτή αποτελεί την άδεια λειτουργίας του 
επιχειρηματικού πάρκου. Επιτρέπεται η διαπίστωση τμη-
ματικής ολοκλήρωσης των έργων υποδομής, εφόσον 
αυτό είναι δυνατό από τεχνική άποψη. Στην περίπτωση αυτή, η υλοποίηση, της υλοποίησης και λειτουργίας του 
επιχειρηματικού πάρκου μπορεί να γίνεται σε δύο φά-
σεις και σε δύο (2) διακριτά τμήματα αυτού, σύμφωνα 
με το επιχειρηματικό σχέδιο. Η υλοποίηση της πρώτης 
φάσης του επιχειρηματικού σχεδίου λαμβάνει χώρα στις 
προθεσμίες της παραγράφου 4. Η διαπίστωση τμηματι-κής ολοκλήρωσης των έργων υποδομής, εφόσον αυτό 
είναι δυνατό από τεχνική άποψη, εφαρμόζεται και στους 
Οργανωμένους Υποδοχείς Μεταποιητικών και Επιχειρη-
ματικών Δραστηριοτήτων, εφόσον έχουν εκδοθεί κατ΄ 
εξουσιοδότηση των διατάξεων της παρ. 1 του άρθρου 5 
του ν. 2545/1997 (Α΄ 254) οι κοινές υπουργικές αποφά-σεις, και δεν έχει εκδοθεί η διαπιστωτική απόφαση της 
παραγράφου 4 του άρθρου 5 του ιδίου νόμου για την 
ανάκλησή τους.»
3. Η παράγραφος 3 του άρθρου 54 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«3. Οι επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητες του 
δεύτερου μέρους του παρόντος, καθώς και οι επιχειρή-
σεις του άρθρου 1 του ν. 4302/2014, οι οποίες εγκαθί-
στανται σε επιχειρηματικά πάρκα, δεν υποχρεούνται στη 
διαδικασία προκαταρτικής περιβαλλοντικής εκτίμησης 
και αξιολόγησης, με την επιφύλαξη των παραγράφων 3 
και 4 του άρθρου 43, ούτε στην έκδοση άδειας εγκατά-στασης.»
4. Στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 56 του ν. 3982/2011 
προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Για την εκπλήρωση της προϋπόθεσης της περίπτωσης 
ε΄της παραγράφου 2, προσμετρώνται οι επιφάνειες όλων 
των υφισταμένων κτηριακών υποδομών που εξυπηρε-
τούν δραστηριότητες του άρθρου 43.»
5. Η παρ. 3 του άρθρου 58 του ν. 3982/2011 αντικα-
θίσταται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1522 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
«3. Ο Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού, στα διοικητικά όρια του οποί-
ου είναι εγκαταστημένη η ΕΑΝΕΠ ή η ΕΔΕΠ ή υφίσταται 
άτυπη βιομηχανική συγκέντρωση για την οποία έχει 
εκδοθεί η απόφαση της παραγράφου 1 του άρθρου 56, 
παρέχει στις εγκατεστημένες επιχειρήσεις στον χώρο 
του επιχειρηματικού πάρκου ή την Άτυπη Βιομηχανική Συγκέντρωση, τις ίδιες υπηρεσίες που παρέχει και στις 
λοιπές περιοχές που βρίσκονται στα διοικητικά του όρια, 
όπως υπηρεσίες καθαριότητας, φωτισμού κοινοχρήστων 
χώρων, συλλογής απορριμμάτων, ανταποδοτικά, με τα 
εισπραττόμενα, δημοτικά τέλη. Κατ΄ εξαίρεση, η ΕΑΝΕΠ 
ή η ΕΔΕΠ μπορεί να συνάπτει συμβάσεις με τον οικείο 
Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού για την ανάθεση σ΄ αυτήν μέρους ή του 
συνόλου των ως άνω υπηρεσιών, με ανάλογη μεταβίβα-
ση των δημοτικών τελών. Το ύψος των ανταποδοτικών τελών προσδιορίζεται επί συγκεκριμένου πλαισίου πα-
ρεχομένων υπηρεσιών που συμφωνείται μεταξύ ΕΑΝΕΠ 
ή ΕΔΕΠ και Ο.Τ.Α., με ανοικτή ανταγωνιστική διαδικασία 
την οποία μπορεί να διενεργεί και η ΕΑΝΕΠ ή η ΕΔΕΠ. 
Mε απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Οικονομίας 
και Ανάπτυξης και Οικονομικών καθορίζεται ο τύπος 
των ανωτέρω συμβάσεων, η διαδικασία απόδοσης των 
τελών, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα. Οι συμβάσεις 
κοινοποιούνται στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου 
Οικονομίας και Ανάπτυξης. Σε κάθε περίπτωση, η χρέω-
ση δημοτικών τελών ανά τ.μ. στεγασμένης επιφανείας 
για τις επιχειρήσεις που έχουν εγκατασταθεί εντός επιχει-
ρηματικού πάρκου ή άτυπης βιομηχανικής συγκέντρω-
σης (ΑΒΣ) για την οποία έχει εκδοθεί η απόφαση, της 
παραγράφου 1 του άρθρου 56, δεν πρέπει να υπερβαί-νει τη μέση χρέωση για την αντίστοιχη δραστηριότητα εκτός του επιχειρηματικού πάρκου.
Αν, μετά από πρόταση προς τον αρμόδιο Ο.Τ.Α. για την 
υπογραφή της σύμβασης, αυτή δεν συναφθεί, τότε μέσα 
σε προθεσμία τριών (3) μηνών ο Υπουργός Οικονομίας 
και Ανάπτυξης εκδίδει διαπιστωτική απόφαση με την 
οποία το ογδόντα τοις εκατό (80%) των καταβαλλομέ-
νων τελών από τις επιχειρήσεις εντός του οργανωμένου 
υποδοχέα που εισπράττονται από τη Δ.Ε.Η. αποδίδεται 
στην ΕΑΝΕΠ ή ΕΔΕΠ και κατατίθεται σε ειδικό τραπεζικό 
λογαριασμό για κάλυψη κοινοχρήστων δαπανών.
Στην περίπτωση αυτή, η ΕΑΝΕΠ/ΕΔΕΠ αναλαμβάνει να 
παρέχει, στις εγκατεστημένες επιχειρήσεις στον χώρο 
του επιχειρηματικού πάρκου ή την ΑΒΣ, τις ως άνω αντα-
ποδοτικές υπηρεσίες, σύμφ ωνα με τις προβλέψεις του 
οικείου Κανονισμού Λειτουργίας.
Το εναπομείναν είκοσι τοις εκατό (20%) των καταβαλ-
λομένων τελών που αποδίδεται στον Ο.Τ.Α., θεωρείται 
ανταποδοτικό τέλος για την λειτουργία του επιχειρηματι-
κού πάρκου ή της ΑΒΣ εντός των διοικητικών του ορίων.»
6. Στο άρθρο 59 του ν. 3982/2011 προστίθενται παρά-
γραφοι 3 και 4 ως εξής:
«3. Με απόφαση του Γενικού Γ ραμματέα Βιομηχανί-
ας, μετά από αίτημα που υποβάλλεται από τον Φορέα 
Διαχείρισης ή από επιχειρήσεις ή σωματείο αυτών που 
εκπροσωπεί τουλάχιστον το είκοσι τοις εκατό (20%) των 
εγκατεστημένων επιχειρήσεων σε ΒΙΠΕ του ν. 4458/1965, ΒΕΠΕ του ν. 2545/1997 και ΕΠ του ν. 3982/2011, συστή-
νεται Επιτροπή Διαβούλευσης για την εξέταση των 
προτάσεων τροποποίησης υφιστάμενου κανονισμού λειτουργίας. Στην Επιτροπή συμμετέχουν εκπρόσω-
ποι της αρμόδιας Διεύθυνσης της Γενικής Γ ραμματείας 
Βιομηχανίας, του Φορέα Διαχείρισης, του πλέον αντι-
προσωπευτικού Σωματείου με μέλη τις εγκατεστημέ-
νες επιχειρήσεις ή ελλείψει αυτού εκπροσώπου τους, 
καθώς και του αρμόδιου Επιμελητηρίου. Των εργασιών 
της Επιτροπής προεδρεύει ο εκπρόσωπος της αρμόδιας 
Διεύθυνσης της ΓΓΒ. Έργο της Επιτροπής Διαβούλευ-
σης είναι η διατύπωση έκθεσης, η οποία διαβιβάζεται 
στον Υπουργό Οικονομίας και Ανάπτυξης, με απόφαση 
του οποίου συντελείται η τροποποίηση του κανονισμού 
λειτουργίας.
4. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, καθορίζεται πλαίσιο κοινών κανόνων και κατευ-
θύνσεων οργάνωσης και λειτουργίας των επιχειρηματι-κών πάρκων για τις αρμοδιότητες και υποχρεώσεις της ΕΔΕΠ, τους όρους και προϋποθέσεις εγκατάστασης και 
λειτουργίας των επιχειρήσεων εντός του επιχειρηματι-
κού πάρκου, τις παρεχόμενες υπηρεσίες και οικονομικές 
υποχρεώσεις ιδιοκτητών ακινήτων και επιχειρήσεων, τα 
δικαιώματα και υποχρεώσεις ιδιοκτητών ακινήτων και 
επιχειρήσεων, τις ρυθμίσεις οργάνωσης και διαχείρισης κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων, πραγμάτων και 
εγκαταστάσεων, τα θέματα περιβαλλοντικής διαχείρισης 
και ελέγχων, τα θέματα που διασφαλίζουν την διοικητική 
αποτελεσματικότητα της ΕΔΕΠ και εξασφαλίζουν τον 
ανταποδοτικό χαρακτήρα των επενδύσεων ανάπτυξης επιχειρηματικών πάρκων, καθώς και κάθε άλλο τεχνικό 
και ειδικό θέμα αναγκαίο για τη λειτουργία των επιχειρη-
ματικών πάρκων και τίθεται προθεσμία για την εναρμό-νιση όλων των εγκεκριμένων Κανονισμών Λειτουργίας σε αυτό.» 
7. Η παράγραφος 3 του άρθρου 62 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«3. Οι επιχειρήσεις του Δεύτερου Μέρους του πα-
ρόντος, καθώς και οι επιχειρήσεις του άρθρου 1 του 
ν. 4302/2014 που μετεγκαθίστανται σε επιχειρηματικά 
πάρκα, απαλλάσσονται από την καταβολή φόρου ει-
σοδήματος για την υπεραξία που προκύπτει από την 
εκποίηση των ακινήτων και των λοιπών εγκαταστά-
σεών τους, κατά το μέρος που αντιστοιχεί στο κόστος 
μετεγκατάστασής τους. Αν, μέσα σε πέντε (5) έτη από 
τη μετεγκατάσταση, η επιχείρηση παύσει να ασκεί επι-
χειρηματική δραστηριότητα μέσα στο επιχειρηματικό 
πάρκο, υποχρεούται σε επιστροφή του ποσού της φο-
ροαπαλλαγής με τις νόμιμες προσαυξήσεις. Το ποσό που 
αποτελεί αντικείμενο απαλλαγής συνυπολογίζεται στο 
ποσό της δημόσιας επιχορήγησης, εφόσον η επιχορη-
γούμενη επιχείρηση ενταχθεί σε χρηματοδοτικό πρό-
γραμμα που αντιστοιχεί σε ποσοστό μέχρι το ανώτατο 
επιτρεπόμενο όριο, που προβλέπεται από τον εκάστοτε 
ισχύοντα Χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων για κάθε 
Περιφέρεια της Χώρας.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1523 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΤΗΣ ΑΤΥΠΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΩΝ ΟΙΝΟΦΥΤΩΝ ΤΟΥ Ν. ΒΟΙΩΤΙΑΣ
Άρθρο 11
Μετά το άρθρο 56 του ν. 3982/2011 (Α΄ 443) προστί-
θενται άρθρα 56Α και 56Β ως εξής:
«Άρθρο 56Α
Οργάνωση και εξυγίανση της Άτυπης 
Βιομηχανικής  Συγκέντρωσης στην περιοχή 
Οινοφύτων του Νομού Βοιωτίας
1. Η περιοχή άτυπης βιομηχανικής συγκέντρωσης 
του Ασωπού ποταμού, που εκτείνεται εκατέρωθεν της 
Εθνικής Οδού Αθηνών - Λαμίας και πέριξ της Δημοτικής 
Ενότητας Οινοφύτων του Δήμου Τανάγρας του νομού 
Βοιωτίας, χαρακτηρίζεται ως περιοχή που χρήζει περι-
βαλλοντικής και λειτουργικής εξυγίανσης κατά την έν-νοια της παραγράφου 1 του άρθρου 56. Τα ακριβή όρια 
της περιοχής αυτής καθορίζονται στον από Ιουνίου 2017 
χάρτη κλίμακας 1:10.000 και το τεύχος συντεταγμένων, που προσαρτώνται σε σμίκρυνση ως Παράρτημα Α΄ και αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του παρόντος.
2. Η χαρακτηριζόμενη με την προηγούμενη παρά-
γραφο περιοχή, είναι Οργανωμένος Υποδοχέας Μετα-
ποιητικών και Επιχειρηματικών Δραστηριοτήτων της 
παραγράφου 4 του άρθρου 41, στα πλαίσια του Ολο-
κληρωμένου Σχεδίου Στρατηγικών Επεμβάσεων (ΟΣΣΠ) 
της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, για την αστική, κοινω-
νική, περιβαλλοντική και επιχειρηματική εξυγίανση της 
ευρύτερης περιοχής της Λεκάνης Απορροής Ασωπού 
(ΛΑΠ), για το οποίο έχει εκδοθεί η υπουργική απόφαση 
των Αναπληρωτών Υπουργών Οικονομίας και Ανάπτυ-
ξης και Περιβάλλοντος και Ενέργειας 16784/9.2.2018 
(Β΄ 609) και σε αυτήν μπορεί να ιδρυθεί αποκλειστικά 
και μόνο Επιχειρηματικό Πάρκο Εξυγίανσης (ΕΠΕ), τα 
όρια του οποίου θα καταλαμβάνουν κατά παρέκκλιση 
της διατάξεως της περίπτωσης ε΄ της παραγράφου 2 
του άρθρου 56 μέρος ή το σύνολο της έκτασης που 
οριοθετείται με το τοπογραφικό διάγραμμα της προη-
γούμενης παραγράφου, εξαιρουμένων τυχόν εκτάσεων, 
δασικών, γαιών υψηλής παραγωγικότητας, αρχαιολογι-
κών χώρων, ζωνών απαλλοτρίωσης σιδηροδρομικών 
γραμμών και οδών, συμπεριλαμβανομένου του πλάτους 
αυτών ή άλλων εκτάσεων που βάσει κείμενων διατάξεων 
απαγορεύεται να ενταχθούν σε επιχειρηματικό πάρκο. Εκτάσεις για τις οποίες έχει υποβληθεί αίτηση ανάπτυ-
ξης επιχειρηματικού πάρκου, στην αρμόδια Διεύθυνση 
της Γενικής Γ ραμματείας Βιομηχανίας του Υπουργείου 
Οικονομίας και Ανάπτυξης, εξαιρούνται από την περιοχή 
της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου και η κοινή 
υπουργική απόφαση του άρθρου 47 παράγραφος 1 του 
παρόντος νόμου, για τις εκτάσεις αυτές, εκδίδεται κατά τις οικείες διατάξεις.
Τα όρια του Επιχειρηματικού Πάρκου Εξυγίανσης (ΕΠΕ) 
της παρούσης παραγράφου μπορούν να επεκταθούν και 
πέραν της άνω οριοθετημένης εκτάσεως αποκλειστικά προς τις όμορες περιοχές που καθορίζονται στο εγκεκρι-
μένο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) του πρώην Δή-
μου Σχηματαρίου Βοιωτίας (ΦΕΚ ΤΑΑΠΘ 607/31.12.2010) 
ως Ζώνες Ανάπτυξης Παραγωγικών Δραστηριοτήτων 
(ΒΙΠΑ, Ζώνη Ανάπτυξης Βιομηχανικών Δραστηριοτήτων 
χαμηλής όχλησης, Ζώνη Χονδρεμπορίου), στις οποίες 
υφίσταται Άτυπη Βιομηχανική Συγκέντρωση (ΑΒΣ) και 
χρήζουν εξυγίανσης. Η επέκταση αυτή που δεν μπορεί 
να υπερβεί το τριάντα τοις εκατό (30%) του εμβαδού 
της έκτασης της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου, 
εγκρίνεται με την κοινή υπουργική της παραγράφου 1 
του άρθρου 47 του παρόντος νόμου.
3. Για την ίδρυση, τον καθορισμό και τη λειτουργία 
του ΕΠΕ εφαρμόζονται οι διατάξεις του Τρίτου Μέρους 
(άρθρα 41 έως 64), σύμφωνα με τα ειδικότερα οριζόμενα 
στο επόμενο άρθρο.
Άρθρο 56Β
Ρυθμίσεις για την ίδρυση και ανάπτυξη Επιχειρηματικού Πάρκου Εξυγίανσης στην περιοχή Οινοφύτων του νομού Βοιωτίας
1. Στο μετοχικό κεφάλαιο της ΕΑΝΕΠ του ΕΠΕ του προ-
ηγούμενου άρθρου συμμετέχει υποχρεωτικά ένας του-λάχιστον από τους εξής φορείς: α) Περιφέρεια Στερεάς 
Ελλάδας, β) Δήμος Τανάγρας, γ) Ν.Π.Ι.Δ. με την επωνυμία 
«Σύνδεσμος Βιομηχανιών Στερεάς Ελλάδας»,
δ) Ανώνυμη Εταιρεία με την επωνυμία «ΕΤΒΑ ΒΙΟΜΗ-
ΧΑΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Α.Ε.» και ε) Επιμελητήριο Βοιωτίας.
2. Κατά παρέκκλιση των διατάξεων της παραγράφου 3 
του άρθρου 53 η ανάπτυξη και λειτουργία του ΕΠΕ του 
άρθρου 56Α μπορεί να υλοποιείται τμηματοποιημένα και 
σταδιακά, κατά μέγιστο σε τέσσερα (4) διακριτά τμήμα-τα της έκτασης του ΕΠΕ και αντίστοιχα σε έως τέσσερις (4) φάσεις. Στην περίπτωση αυτή η τμηματοποίηση, οι 
φάσεις, τα τμήματα και ο προϋπολογισμός των έργων 
υποδομής κάθε φάσης περιγράφονται αναλυτικά στο 
επιχειρηματικό σχέδιο της παραγράφου 5 του άρθρου 
46. Αν η ανάπτυξη και λειτουργία του ΕΠΕ υλοποιείται 
τμηματοποιημένα, η υλοποίηση της πρώτης φάσης πραγματοποιείται εντός των προθεσμιών της παρα-
γράφου 4 του άρθρου 53. H υλοποίηση κάθε επόμενης 
φάσης πραγματοποιείται εντός των προθεσμιών της 
παραγράφου 4 του άρθρου 53, με ημερομηνία έναρξης 
της υλοποίησης την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης 
Διαπίστωσης της ολοκλήρωσης των έργων Υποδομής 
της παραγράφου 3 του άρθρου 53, για κάθε προηγού-
μενη φάση. Ο αναλυτικός χρονικός προγραμματισμός 
καθορίζεται στο εγκεκριμένο επιχειρηματικό σχέδιο της 
παραγράφου 5 του άρθρου 46. Η κατασκευή κεντρικής 
μονάδας καθαρισμού αποβλήτων περιλαμβάνεται υπο-
χρεωτικά στην πρώτη φάση.
3. Στην περίπτωση τμηματοποιημένης υλοποίησης 
και λειτουργίας του ΕΠΕ, ως προς το μετοχικό κεφάλαιο ισχύουν τα εξής:
Η ΕΑΝΕΠ υποχρεούται να αυξάνει το μετοχικό της κε-
φάλαιο: 
α) Με την υποβολή της αίτησης της παραγράφου 5 του 
άρθρου 46 το καταβεβλημένο μετοχικό κεφάλαιο της 
ΕΑΝΕΠ δεν μπορεί να είναι μικρότερο του ένα τοις εκα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1524 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
τό (1%) του απαιτούμενου συνολικού προϋπολογισμού 
των έργων υποδομής (μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ), 
όπως αυτά περιγράφονται στο επιχειρηματικό σχέδιο της 
παραγράφου 5 του άρθρου 46.
β) Τμηματικά σε δύο (2) φάσεις στους κατωτέρω χρό-
νους κατά το υπόλοιπο ποσό, ώστε το σύνολο του κα-
ταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου της ΕΑΝΕΠ να μην είναι μικρότερο του δέκα τοις εκατό (10%) του προϋπο-
λογισμού των έργων υποδομής (μη συμπεριλαμβανομέ-
νου ΦΠΑ), του πρώτου τμήματος και φάσης ανάπτυξης, 
όπως περιγράφονται στο επιχειρηματικό σχέδιο της 
παραγράφου 5 του άρθρου 46, εκ του οποίου ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%) καταβάλλεται σε μετρητά:
(1) εντός δύο (2) μηνών από τη δημοσίευση της από-
φασης της παραγράφου 1 του άρθρου 47 στην Εφημε-ρίδα της Κυβερνήσεως, κατά ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%),
(2) εντός δύο (2) μηνών από τη δημοσίευση της από-
φασης της έγκρισης της πράξεως εφαρμογής της πολε-οδομικής μελέτης (παράγραφος 3β του άρθρου 52 του 
παρόντος νόμου) στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, 
κατά ποσοστό τέσσερα τοις εκατό (4%).
γ) Η προθεσμία για την κάλυψη του προβλεπόμενου 
μετοχικού κεφαλαίου κάθε επόμενου τμήματος και φά-σης ανάπτυξης υπολογίζεται από την έναρξη υλοποίη-σης κάθε αντίστοιχου τμήματος και φάσης ανάπτυξης. 
4. Η πολεοδομική μελέτη καταρτίζεται από την ΕΑΝΕΠ 
για το σύνολο της έκτασης του ΕΠΕ, με την επισήμαν-
ση των τμημάτων ανά φάση ανάπτυξης σε περίπτωση τμηματοποιημένης υλοποίησης, και υποβάλλεται στην 
αρμόδια αρχή εντός έτους από τη δημοσίευση της 
απόφασης της παραγράφου 1 του άρθρου 47. Η πράξη 
εφαρμογής καταρτίζεται από την ΕΑΝΕΠ και υποβάλ-
λεται στην αρμόδια αρχή εντός ενός (1) έτους από την 
δημοσίευση της απόφασης έγκρισης της πολεοδομικής 
μελέτης. Στην περίπτωση τμηματοποιημένης ανάπτυξης 
και λειτουργίας του ΕΠΕ, η ΕΑΝΕΠ μπορεί να καταρτίζει την πράξη εφαρμογής και να την καταθέτει στην αρμό-δια υπηρεσία ανά τμήμα και φάση ανάπτυξης, οπότε η 
προθεσμία της περίπτωσης γ΄ της παραγράφου 3 του 
άρθρου 52 υπολογίζεται από την ημερομηνία έκδοσης 
της απόφασης της παραγράφου 3 του άρθρου 53 της 
προηγούμενης φάσης. 
5. Η εισφορά σε γη αποτελείται από ποσοστό επιφά-
νειας της κάθε ιδιοκτησίας πριν από την πολεοδόμησή 
της, το οποίο ανέρχεται σε είκοσι τοις εκατό (20%) της 
αρχικής έκτασης της ιδιοκτησίας, μη εφαρμοζόμενου 
του πέμπτου εδαφίου της παραγράφου 5 του άρθρου 
52. Σε ειδικές περιπτώσεις συγκεκριμένων ακινήτων 
και αν αυτό επιβάλλεται για πολεοδομικούς λόγους, η 
εισφορά σε γη μπορεί να περιορίζεται και σε χαμηλό-
τερο ποσοστό κατά περίπτωση, με αντίστοιχη αύξηση 
της εισφοράς σε χρήμα των συγκεκριμένων ακινήτων. 
Στην περίπτωση αυτή απαιτείται γνώμη του αρμόδιου 
Συμβουλίου Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος 
της Αποκεντρωμένης Διοίκησης.
6. Η εισφορά σε χρήμα καταβάλλεται σε έξι (6) ισόπο-
σες τριμηνιαίες δόσεις και μπορεί να μετατραπεί, εν όλω 
ή εν μέρει, σε αντίστοιχη εισφορά σε γη μετά από αίτημα 
του ιδιοκτήτη γηπέδου. Στο Επιχειρηματικό Σχέδιο της παραγράφου 5 του άρθρου 46 προβλέπεται υποχρε-
ωτικά ο τρόπος χρησιμοποίησης ακινήτων που τυχόν 
προκύπτουν από την εν λόγω μετατροπή της εισφοράς 
σε χρήμα σε εισφορά σε γη, για τους σκοπούς της ΕΑΝΕΠ. 
7. Εφόσον επιβάλλεται από ειδικές αντικειμενικές ανά-
γκες πολεοδομικής φύσης, κατά το στάδιο έγκρισης της 
πολεοδομικής μελέτης, μπορεί να περιορίζονται οι κοι-
νόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι, κατά παρέκκλιση των 
διατάξεων της περίπτωσης γ΄ της παραγράφου 2 του 
άρθρου 52, με εξαίρεση τις διατάξεις για την υποχρέωση 
δημιουργίας χώρων υψηλού πρασίνου περιμετρικά του 
ΕΠΕ που διατηρούνται σε ισχύ. Το ελάχιστο ποσοστό των 
κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων στην περίπτω-
ση αυτή μπορεί να καθορισθεί συνολικά χαμηλότερο 
του είκοσι τοις εκατό (20%) της συνολικής επιφάνειας 
του ΕΠΕ, και συμπεριλαμβάνει χώρους εντός αυτού με 
ήδη διαμορφωμένη τέτοια χρήση, εξαιρουμένων των 
οδών του εθνικού οδικού δικτύου, η μείωση όμως του 
ποσοστού των κοινοχρήστων δεν μπορεί να υπερβαίνει 
την ποσοστιαία μείωση που επέρχεται συνολικά στην 
εισφορά σε γη, με βάση την ανωτέρω περίπτωση της 
παραγράφου 5 του παρόντος. 
8. Με την απόφαση της παραγράφου 1 του άρθρου 47 
και κατά παρέκκλιση των διατάξεων της παραγράφου 3 
του άρθρου 53 και της παραγράφου 2 του άρθρου 58 
ανατίθεται αποκλειστικά στην ΕΔΕΠ η διοίκηση και δια-
χείριση του ΕΠΕ και καθορίζονται οι αρμοδιότητές της. 
9. Στο μετοχικό κεφάλαιο της ΕΔΕΠ συμμετέχουν υπο-
χρεωτικά κύριοι ή μισθωτές εκτάσεων που αντιπροσω-
πεύουν ποσοστό τουλάχιστον δέκα τοις εκατό (10%) της 
συνολικής έκτασης της παραγράφου 1 του άρθρου 56Α. 
Στη διοίκηση της ΕΔΕΠ μπορεί να συμμετέχουν ένας ή περισσότεροι από τους φορείς της παραγράφου 1. 
10. Η λειτουργία, συντήρηση και διαχείριση των έργων 
υποδομής και η κυριότητα των κοινόχρηστων και κοι-
νωφελών χώρων και εγκαταστάσεων κατά τα οριζόμενα 
στην παράγραφο 2 του άρθρου 48, περιέρχονται στην 
ΕΔΕΠ με την έκδοση της απόφασης της παραγράφου 
3 του άρθρου 53 για το σύνολο του ΕΠΕ και στην περί-
πτωση διαπίστωσης τμηματικής ολοκλήρωσης για το 
αντίστοιχο τμήμα ή φάση που η απόφαση αυτή αφορά. 
11. Σε αποκλειστική προθεσμία έξι (6) μηνών από τη 
δημοσίευση του παρόντος ιδρύεται ανώνυμη εταιρεία 
ειδικού σκοπού (ΕΑΝΕΠ) κατά την έννοια των διατάξε-
ων του άρθρου 45 του ν. 3982/2011 (Α΄ 143), για την 
ανάπτυξη Επιχειρηματικού Πάρκου των άρθρων 56Α 
και 56Β του ίδιου νόμου, με τη συμμετοχή τουλάχιστον 
ενός από τους φορείς της παρ. 1 του άρθρου 56Β του 
ν. 3982/2011 (Α΄ 143). Αν η προθεσμία παρέλθει άπρα-κτη, η εταιρεία μπορεί να ιδρυθεί από κάθε ενδιαφερό-
μενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο και χωρίς τη συμμετοχή 
των φορέων αυτών. 
12. Η Εταιρεία Διαχείρισης (ΕΔΕΠ) του Επιχειρηματικού 
Πάρκου των άρθρων 56Α και 56Β του ν. 3982/2011 (Α΄ 
143) ιδρύεται σε αποκλειστική προθεσμία έξι (6) μηνών 
από την ίδρυση της ΕΑΝΕΠ και μέχρι εννέα (9) μηνών 
από τη δημοσίευση του παρόντος, σύμφωνα με το άρ-
θρο 58 και τα ειδικότερα οριζόμενα στο άρθρο 56Β του ν. 3982/2011 (Α΄ 143).
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1525 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
13. Σε αποκλειστική προθεσμία δεκαπέντε (15) μηνών 
από τη δημοσίευση του παρόντος, η ανώνυμη εταιρεία 
της παραγράφου 11 υποβάλλει στην αρμόδια Διεύθυνση 
της Γενικής Γ ραμματείας Βιομηχανίας του Υπουργείου Οι-
κονομίας και Ανάπτυξης αίτηση για την έγκριση ανάπτυ-
ξης του ΕΠΕ, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παράγραφο 
5 του άρθρου 46 και στο άρθρο 47 με την επιφύλαξη των 
διατάξεων των άρθρων 56Α και 56Β του ν. 3982/2011 
(Α΄ 143). Η προθεσμία αυτή μπορεί να παραταθεί για 
χρονικό διάστημα έξι (6) μηνών.
14. Εάν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία της παραγρά-
φου 13, λύεται και παύει να έχει αρμοδιότητες η Εταιρεία 
Διαχείρισης (ΕΔΕΠ) του Επιχειρηματικού Πάρκου, εφό-
σον έχει ιδρυθεί κατά τα οριζόμενα στην παράγραφο 
12 του παρόντος.
15. Εάν παρέλθει άπρακτη οποιαδήποτε από τις προ-
θεσμίες των παραγράφων 11 και 13 του παρόντος, το 
Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης μπορεί να δημο-
σιεύσει πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για την 
ίδρυση, οργάνωση, λειτουργία και εκτέλεση των έργων 
υποδομής Επιχειρηματικού Πάρκου Εξυγίανσης κατά τα 
οριζόμενα στην παρ. 3 του άρθρου 56 του ν. 3982/2011, 
εντός της περιοχής της παραγράφου 1 του άρθρου 56Α 
του παρόντος νόμου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΤΕΧΝΙΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ
Άρθρο 12
Τροποποίηση διατάξεων του π.δ. 112/2012 
(Α΄ 197)
Στο π.δ. 112/2012 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 5 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών με ισότιμο 
τίτλο και αντίστοιχη ειδικότητα, οι οποίες αναφέρονται 
στο Παράρτημα Α΄, καθώς και άλλων σχολών ή άλλων εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απονομής τίτλων, οι 
οποίες καθίστανται ισότιμες των σχολών της περίπτω-
σης (Ι) ή των σχολών του Παραρτήματος Α΄, αντίστοιχης 
ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει αναγνω-
ριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με τίτλους 
των περιπτώσεων (Ι) και (ΙΙ), αναγγέλλουν την έναρξη 
άσκησης της δραστηριότητας του τεχνίτη υδραυλικού 
με αίτηση/υπεύθυνη δήλωση, σύμφωνα με το υπόδειγμα 
του Παραρτήματος Δ΄, και αποκτούν το δικαίωμα άσκη-
σης των επαγγελματικών δραστηριοτήτων του τεχνίτη 
υδραυλικού, σύμφωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 5 
παρ. 11 του ν. 3982/2011.»
2. Στο άρθρο 6 προστίθεται παράγραφος 13 ως εξής: 
«13. Αν δεν συγκροτηθεί η αρμόδια εξεταστική επι-
τροπή στην Περιφέρεια του ενδιαφερομένου, η αίτηση 
εξετάζεται από συλλογικό όργανο που συγκροτείται 
για το σκοπό αυτό από τον Περιφερειάρχη, σύμφωνα 
με την περίπτωση ιβ΄ της παρ. 1 του άρθρου 159 του 
ν. 3852/2010 (Α΄87), το οποίο και συντάσσει αντίστοιχο 
πρακτικό προϋπηρεσίας.»Άρθρο 13
Τροποποίηση διατάξεων του π.δ. 113/2012 (Α΄ 198)
Στο π.δ. 113/2012 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 5 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) οι κάτοχοι πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών με 
ισότιμο τίτλο και αντίστοιχη ειδικότητα, οι οποίες ανα-φέρονται στο Παράρτημα Β΄, καθώς και άλλων σχολών 
ή άλλων εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απονομής 
τίτλων, οι οποίες καθίστανται ισότιμες των σχολών της 
περίπτωσης (Ι) ή των σχολών του Παραρτήματος Β΄, αντί-
στοιχης ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) οι κάτοχοι τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει 
αναγνωριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με 
τίτλους των περιπτώσεων (Ι) και (ΙΙ), μετά την κτήση του 
τίτλου σπουδών τους αναγγέλλουν την έναρξη άσκησης 
της δραστηριότητας του βοηθού χειριστή μηχανημάτων 
έργου με σχετική αίτηση/υπεύθυνη δήλωση, σύμφωνα 
με το υπόδειγμα του Παραρτήματος Ε΄, και αποκτούν το 
δικαίωμα άσκησης των επαγγελματικών δραστηριοτή-
των του βοηθού χειριστή μηχανημάτων έργου, σύμφωνα 
με όσα ορίζονται στο άρθρο 5 παρ. 11 του ν. 3982/2011.»
2. Στο άρθρο 6 προστίθεται παράγραφος 12 ως εξής:
«12. Αν δεν συγκροτηθεί η αρμόδια εξεταστική επι-
τροπή στην περιφέρεια του ενδιαφερομένου, η αίτηση 
εξετάζεται από συλλογικό όργανο που συγκροτείται 
για το σκοπό αυτό από τον Περιφερειάρχη, σύμφωνα 
με την περίπτωση ιβ΄της παρ. 1 του άρθρου 159 του 
ν. 3852/2010 (Α΄87), το οποίο και συντάσσει αντίστοιχο πρακτικό προϋπηρεσίας.»
Άρθρο 14
Τροποποίηση διατάξεων του π.δ. 114/2012 (Α΄ 199)
Στο π.δ. 114/2012 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 5 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών με ισότιμο 
τίτλο και αντίστοιχη ειδικότητα, οι οποίες αναφέρονται 
στο Παράρτημα Α΄, καθώς και άλλων σχολών ή άλλων 
εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απονομής τίτλων, οι 
οποίες καθίστανται ισότιμες των σχολών της περίπτω-
σης (Ι) ή των σχολών του Παραρτήματος Α΄, αντίστοιχης 
ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει αναγνω-
ριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με τίτλους 
των περιπτώσεων (Ι) και (ΙΙ), αναγγέλλουν την έναρξη 
άσκησης της δραστηριότητας του τεχνίτη εγκαταστά-
σεων καύσης με αίτηση/υπεύθυνη δήλωση, σύμφωνα 
με το υπόδειγμα του Παραρτήματος Δ΄, και αποκτούν 
το δικαίωμα άσκησης των επαγγελματικών δραστηριο-
τήτων του τεχνίτη εγκαταστάσεων καύσης, σύμφωνα με 
όσα ορίζονται στο άρθρο 5 παρ. 11 του ν. 3982/2011.»
2. Στο άρθρο 6 προστίθεται παράγραφος 13 ως εξής:
«13. Αν δεν συγκροτηθεί η αρμόδια εξεταστική επι-
τροπή στην περιφέρεια του ενδιαφερομένου, η αίτηση 
εξετάζεται από συλλογικό όργανο που συγκροτείται 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1526 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
για το σκοπό αυτό από τον Περιφερειάρχη, σύμφωνα 
με την περίπτωση ιβ΄ της παρ. 1 του άρθρου 159 του 
ν. 3852/2010 (Α΄87), το οποίο και συντάσσει αντίστοιχο 
πρακτικό προϋπηρεσίας.»
3. Μετά την παράγραφο 2 του άρθρου 9 προστίθενται 
παράγραφοι 2Α και 2Β ως εξής:
«2Α. Άδειες που έχουν εκδοθεί σύμφωνα με το 
π.δ. 511/1977 (Α΄ 162) και για τις οποίες δεν συντρέχουν 
οι προϋποθέσεις των παραγράφων 1 ή 2, θεωρούνται, 
εφόσον ο ενδιαφερόμενος προσκομίσει αίτηση έως τις 
30.6.2020, συνοδευόμενη από αποδεικτικό καταβολής παραβόλου τετραπλάσιου από το προβλεπόμενο στην παράγραφο 3 του άρθρου 8 και από στοιχεία που τεκ-μηριώνουν προϋπηρεσία δύο (2) ετών ως εξής:
α) βεβαίωση υπηρεσίας από αντίστοιχο εργοδότη, 
β) εφόσον πρόκειται για ελεύθερο επαγγελματία, αντί-
γραφα εκκαθαριστικών φορολογικών δηλώσεων ή κατά-
σταση τιμολογίων, η οποία για κάθε τιμολόγιο αναφέρει 
την ημερομηνία έκδοσης και τον αριθμό του τιμολογίου, 
για την παροχή υπηρεσιών εγκατάστασης-συντήρησης καυστήρων υγρών καυσίμων.
Στη συνέχεια οι άδειες αυτές θεωρούνται κάθε οκτώ 
(8) έτη, σύμφωνα με το άρθρο 8. Οι κάτοχοι των αδειών 
αυτών έχουν το δικαίωμα εκτέλεσης των εργασιών του 
παρόντος που αφορούν αποκλειστικά τα υγρά καύσιμα.
2Β. Αν ο ενδιαφερόμενος αδυνατεί να προσκομίσει 
τα απαραίτητα δικαιολογητικά ή αν παρέλθει άπρακτη 
η προθεσμία της παραγράφου 2Α, η άδεια ανακαλείται 
και, προκειμένου ο ενδιαφερόμενος να έχει το δικαίωμα 
άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας του παρό-
ντος, οφείλει να εφοδιαστεί με τη νέα άδεια του εγκατα-στάτη εγκαταστάσεων καύσης, η οποία εκδίδεται μετά 
την υποβολή σχετικής αίτησης και ύστερα από επιτυχή 
εξέταση σύμφωνα με όσα ορίζονται στην περίπτωση 
στ΄ της παραγράφου 7. Για τον σκοπό αυτό, ο ενδια-
φερόμενος καταβάλλει το παράβολο που καθορίζεται 
σύμφωνα με τις παραγράφου 13 και 15 του άρθρου 5 
του ν. 3982/2011 (Α΄ 143).»
4. Η περίπτωση στ΄ της παραγράφου 7 του άρθρου 9 
αντικαθίσταται ως εξής:
«στ. Ο αδειούχος εγκαταστάτης συντηρητής καυστή-
ρων υγρών καυσίμων, καθώς και όσοι εμπίπτουν στην 
παράγραφο 2Β, με προϋπηρεσία έξι (6) τουλάχιστον μη-
νών στις εγκαταστάσεις καύσης αερίων καυσίμων, απο-
κτά την άδεια του εγκαταστάτη εγκαταστάσεων καύσης, 
ύστερα από εξετάσεις.»
Άρθρο 15
Τροποποίηση διατάξεων του π.δ. 115/2012 
(Α΄ 200)
1. Στο π.δ. 115/2012 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
α. Στο άρθρο 6 προστίθεται παράγραφος 12 ως εξής:
«12. Αν δεν συγκροτηθεί η αρμόδια εξεταστική επι-
τροπή στην Περιφέρεια του ενδιαφερομένου, η αίτηση 
εξετάζεται από συλλογικό όργανο που συγκροτείται 
για τον σκοπό αυτό από τον Περιφερειάρχη, σύμφωνα 
με την περίπτωση ιβ΄ της παρ. 1 του άρθρου 159 του 
ν. 3852/2010 (Α΄87), το οποίο και συντάσσει αντίστοιχο 
πρακτικό προϋπηρεσίας.»β. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 12 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών με ισότιμο 
τίτλο και αντίστοιχη ειδικότητα, οι οποίες αναφέρονται 
στο Παράρτημα Β, καθώς και άλλων σχολών ή άλλων 
εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απονομής τίτλων, οι 
οποίες καθίστανται ισότιμες των σχολών της περίπτω-
σης (Ι) ή των σχολών του Παραρτήματος Β΄, αντίστοιχης 
ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει αναγνω-
ριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με τίτλους 
των περιπτώσεων (Ι) ή (ΙΙ), μετά την κτήση του τίτλου 
σπουδών τους αναγγέλλουν την έναρξη άσκησης της 
δραστηριότητας του τεχνίτη μηχανικού εγκαταστάσε-
ων με σχετική αίτηση/υπεύθυνη δήλωση, σύμφωνα με 
το υπόδειγμα του Παραρτήματος Α΄, και αποκτούν το 
δικαίωμα άσκησης των επαγγελματικών δραστηριοτή-των του τεχνίτη μηχανικού εγκαταστάσεων για όλες τις 
ειδικότητες, σύμφωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 5 
παρ. 11 του ν. 3982/2011.»
γ. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 18 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών με ισότιμο 
τίτλο και αντίστοιχη ειδικότητα, οι οποίες καθίστανται 
ισότιμες των σχολών της περίπτωσης (Ι), αντίστοιχης 
ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει αναγνω-
ριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με τίτλους 
των περιπτώσεων (Ι) ή (ΙΙ), μετά την κτήση του τίτλου 
σπουδών τους αναγγέλλουν την έναρξη άσκησης της 
δραστηριότητας του τεχνίτη οξυγονοκολλητή ή/ και ηλε-
κτροσυγκολλητή με σχετική αίτηση/ υπεύθυνη δήλωση, 
σύμφωνα με το υπόδειγμα του Παραρτήματος Α΄, και 
αποκτούν το δικαίωμα άσκησης των επαγγελματικών 
δραστηριοτήτων του τεχνίτη οξυγονοκολλητή ή/και 
ηλεκτροσυγκολλητή, σύμφωνα με όσα ορίζονται στο 
άρθρο 5 παρ. 11 του ν. 3982/2011.»
2. Όπου στις διατάξεις του π.δ. 115/2012 αναφέρονται 
οι λέξεις «απολυτηρίου γυμνασίου» αντικαθίστανται από 
τις λέξεις «απολυτηρίου υποχρεωτικής εκπαίδευσης».
Άρθρο 16
Τροποποίηση διατάξεων του π.δ. 1/2013 (Α΄ 3)
Στο π.δ. 1/2013 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 5 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών με ισότιμο τίτ-
λο και αντίστοιχη ειδικότητα, οι οποίες σήμερα δεν λει-
τουργούν και οι οποίες αναφέρονται στο Παράρτημα Α΄, 
καθώς και άλλων σχολών ή άλλων εκπαιδευτικών φορέ-
ων ή φορέων απονομής τίτλων, οι οποίες καθίστανται 
ισότιμες των σχολών της περίπτωσης (Ι) ή των σχολών 
του Παραρτήματος Α΄, αντίστοιχης ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει αναγνω-
ριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με τίτλους 
των περιπτώσεων (Ι) ή (ΙΙ), αναγγέλλουν την έναρξη άσκη-
σης της δραστηριότητας του τεχνίτη ψυκτικού με αίτη-
ση/υπεύθυνη δήλωση, σύμφωνα με το υπόδειγμα του 
Παραρτήματος Δ΄, και αποκτούν το δικαίωμα άσκησης 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1527 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
των επαγγελματικών δραστηριοτήτων του τεχνίτη ψυ-
κτικού, σύμφωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 5 παρ. 11 
του ν. 3982/2011.»
2. Στο άρθρο 6 προστίθεται παράγραφος 13 ως εξής:
«13. Αν δεν συγκροτηθεί η αρμόδια εξεταστική επι-
τροπή στην Περιφέρεια του ενδιαφερομένου, η αίτηση 
εξετάζεται από συλλογικό όργανο που συγκροτείται 
για το σκοπό αυτό από τον Περιφερειάρχη, σύμφωνα 
με την περίπτωση ιβ΄ της παρ. 1 του άρθρου 159 του 
ν. 3852/2010 (Α΄87), το οποίο και συντάσσει αντίστοιχο πρακτικό προϋπηρεσίας.»
Άρθρο 17
Τροποποίηση διατάξεων του π.δ. 108/2013 (Α΄ 141)
Στο π.δ. 108/2013 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 5 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών, οι οποίες ανα-
φέρονται στο Παράρτημα Δ΄, καθώς και άλλων σχολών 
ή άλλων εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απονομής 
τίτλων, οι οποίες καθίστανται ισότιμες των σχολών της 
περίπτωσης (Ι) ή των σχολών του Παραρτήματος Δ΄, 
αντίστοιχης ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει αναγνω-
ριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με τίτ-
λους των περιπτώσεων (Ι) ή (ΙΙ), αναγγέλλουν την έναρξη 
άσκησης της δραστηριότητας του τεχνίτη ηλεκτρολόγου 
με αίτηση/υπεύθυνη δήλωση, σύμφωνα με το υπόδειγμα 
του Παραρτήματος Α΄, και αποκτούν το δικαίωμα άσκη-
σης των επαγγελματικών δραστηριοτήτων του τεχνίτη 
ηλεκτρολόγου Α΄ Ειδικότητας, σύμφωνα με όσα ορίζο-
νται στην παρ. 11 του άρθρου 5 του ν. 3982/2011.»
2. Η περίπτωση δ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 5 
αντικαθίσταται ως εξής:
«δ) Κάτοχοι πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών, οι οποί-
ες αναφέρονται στο Παράρτημα Δ΄, καθώς και άλλων 
σχολών ή άλλων εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απο-
νομής τίτλων, οι οποίες καθίστανται ισότιμες των σχο-
λών της του παραρτήματος Δ΄, αντίστοιχης ειδικότητας, 
αφού αποκτήσουν, κατά περίπτωση, την απαιτούμενη 
προϋπηρεσία.»
3. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 7 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών, οι οποίες ανα-
φέρονται στο Παράρτημα Δ΄, καθώς και άλλων σχολών 
ή άλλων εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απονομής 
τίτλων, οι οποίες καθίστανται ισότιμες των σχολών της 
περίπτωσης (Ι) ή των σχολών του παραρτήματος Δ΄, αντί-
στοιχης ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει αναγνω-
ριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με τίτ-
λους των περιπτώσεων (Ι) ή (ΙΙ), αναγγέλλουν την έναρξη 
άσκησης της δραστηριότητας του τεχνίτη ηλεκτρολόγου 
φωτοβόλων σωλήνων και επιγραφών με αίτηση/υπεύθυ-
νη δήλωση, υπόδειγμα της οποίας παρέχεται στο Παράρ-
τημα Α΄, και αποκτούν το δικαίωμα άσκησης των επαγ-
γελματικών δραστηριοτήτων του τεχνίτη ηλεκτρολόγου φωτοβόλων σωλήνων και επιγραφών, σύμφωνα με όσα 
ορίζονται στην παρ. 11 του άρθρου 5 του ν. 3982/2011.»
4. Η περίπτωση δ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 7 
αντικαθίσταται ως εξής:
«δ) Κάτοχοι πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών, οι οποί-
ες αναφέρονται στο Παράρτημα Δ΄, καθώς και άλλων 
σχολών ή άλλων εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απο-
νομής τίτλων, οι οποίες καθίστανται ισότιμες των σχο-
λών της του Παραρτήματος Δ΄, αντίστοιχης ειδικότητας, 
αφού αποκτήσουν, κατά περίπτωση, την απαιτούμενη 
προϋπηρεσία.»
5. Οι περιπτώσεις (ΙΙ) και (ΙΙΙ) της παραγράφου 1 του 
άρθρου 9 αντικαθίστανται ως εξής:
«(ΙΙ) πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών, οι οποίες ανα-
φέρονται στο Παράρτημα Δ΄, καθώς και άλλων σχολών 
ή άλλων εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απονομής 
τίτλων, οι οποίες καθίστανται ισότιμες των σχολών της 
περίπτωσης (Ι) ή των σχολών του Παραρτήματος Δ΄, 
αντίστοιχης ειδικότητας, ή
(ΙΙΙ) τίτλου σπουδών της αλλοδαπής που έχει αναγνω-
ριστεί ως ισότιμος και αντίστοιχης ειδικότητας με τίτ-
λους των περιπτώσεων (Ι) ή (ΙΙ), αναγγέλλουν την έναρξη 
άσκησης της δραστηριότητας του τεχνίτη ηλεκτρολόγου 
Δ΄ Ειδικότητας, με αίτηση/υπεύθυνη δήλωση, υπόδειγμα 
της οποίας παρέχεται στο Παράρτημα Α΄, και αποκτούν το δικαίωμα άσκησης των επαγγελματικών δραστηριο-
τήτων του τεχνίτη ηλεκτρολόγου Δ΄ Ειδικότητας, σύμ-
φωνα με όσα ορίζονται στην παρ. 11 του άρθρου 5 του ν. 3982/2011.»
6. Η περίπτωση δ΄ της παραγράφου 2Α του άρθρου 9 
αντικαθίσταται ως εξής:
«δ) Κάτοχοι πτυχίου ή τίτλου σπουδών σχολών, οι οποί-
ες αναφέρονται στο Παράρτημα Δ΄, καθώς και άλλων 
σχολών ή άλλων εκπαιδευτικών φορέων ή φορέων απο-
νομής τίτλων, οι οποίες καθίστανται ισότιμες των σχο-
λών της του Παραρτήματος Δ΄, αντίστοιχης ειδικότητας, 
αφού αποκτήσουν, κατά περίπτωση, την απαιτούμενη 
προϋπηρεσία.»
7. Στο άρθρο 11 προστίθεται παράγραφος 13 ως εξής:
«13. Αν δεν συγκροτηθεί η αρμόδια εξεταστική επι-
τροπή στην Περιφέρεια του ενδιαφερομένου, η αίτηση 
εξετάζεται από συλλογικό όργανο που συγκροτείται 
για το σκοπό αυτόν, από τον Περιφερειάρχη, σύμφωνα 
με την περίπτωση ιβ΄ της παρ. 1 του άρθρου 159 του 
ν. 3852/2010 (Α΄ 87), το οποίο και συντάσσει αντίστοιχο πρακτικό προϋπηρεσίας».
Άρθρο 18
Θητεία μελών εξεταστικών επιτροπών
1. Η παρ. 2 του άρθρου 2 της 411/14/Φ.Γ .9.6.4./ 2013 
απόφασης των Υπουργών Eσωτερικών και Παιδείας, 
Δια Βίου Μάθησης, Πολιτισμού και Αθλητισμού και του 
Υφυπουργού Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υπο-
δομών, Μεταφορών και Δικτύων (Β´21), η παρ. 2 του 
άρθρου 2 της 10574/661/Φ.Γ .9.6.4/2013 απόφασης 
των Υπουργών Εσωτερικών και Παιδείας και Θρησκευ-
μάτων και του Υφυπουργού Ανάπτυξης και Ανταγω-
νιστικότητας (Β´2190) και η παρ. 2 του άρθρου 2 της 
10169/639/Φ.Γ .9.6.4(ΣΤ)/2013 απόφασης των Υπουρ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1528 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
γών Εσωτερικών και Παιδείας και Θρησκευμάτων και 
του Υφυπουργού Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας 
(Β´1983) αντικαθίστανται ως εξής:
«2. Τα μέλη της εξεταστικής επιτροπής διορίζονται 
για θητεία δύο (2) ετών, η οποία μπορεί να παραταθεί 
μία φορά, για ίσο χρόνο. Η ιδιότητα του μέλους της εξε-
ταστικής επιτροπής μπορεί να αποκτηθεί ξανά με την 
πάροδο δύο (2) ετών. Ο περιορισμός του προηγούμενου 
εδαφίου δεν ισχύει σε περίπτωση αδυναμίας εξεύρεσης 
νέων μελών με τα κατάλληλα σχετικά προσόντα και ο εκ 
νέου διορισμός των μελών πρέπει να είναι προς τούτο 
ειδικά αιτιολογημένος. Η αντικατάσταση μέλους πριν 
από τη λήξη της θητείας του είναι δυνατή αν αυτό απο-
βιώσει, παραιτηθεί, χάσει την ιδιότητα βάσει της οποίας 
ορίστηκε ως μέλος της εξεταστικής επιτροπής, καθώς 
και για λόγο αναγόμενο στην πλημμελή άσκηση των 
καθηκόντων του. Στην τελευταία περίπτωση, η πράξη 
αντικατάστασης πρέπει να είναι προς τούτο ειδικά αι-
τιολογημένη.»
2. Η παρ. 2 του άρθρου 2 της 7667/520/ Φ.Γ .9.6.4.(Γ)/2013 
απόφασης των Υπουργών Εσωτερικών και Παιδείας και 
Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού και του 
Υφυπουργού Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδο-
μών, Μεταφορών και Δικτύων (Β´1447) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«2. Τα μέλη της εξεταστικής επιτροπής διορίζονται 
για θητεία δύο (2) ετών, η οποία μπορεί να παραταθεί 
μία φορά για ίσο χρόνο. Η ιδιότητα του μέλους της εξε-
ταστικής επιτροπής μπορεί να αποκτηθεί ξανά με την 
πάροδο δύο (2) ετών. Ο τελευταίος περιορισμός, δηλαδή 
η απαιτούμενη πάροδος των δύο (2) ετών, δεν ισχύει σε περίπτωση αδυναμίας εξεύρεσης νέων μελών με τα κα-τάλληλα σχετικά προσόντα και ο εκ νέου διορισμός των 
μελών πρέπει να είναι προς τούτο ειδικά αιτιολογημένος. 
Η αντικατάσταση μέλους πριν από τη λήξη της θητείας 
του είναι δυνατή αν αυτό αποβιώσει, παραιτηθεί, χάσει 
την ιδιότητα βάσει της οποίας ορίστηκε ως μέλος της 
εξεταστικής επιτροπής, καθώς και για λόγο αναγόμενο 
στην πλημμελή άσκηση των καθηκόντων του. Στην τε-
λευταία περίπτωση, η πράξη αντικατάστασης πρέπει να 
είναι προς τούτο ειδικά αιτιολογημένη. Κατ΄ εξαίρεση, η 
αντικατάσταση μέλους πριν από τη λήξη της θητείας του 
είναι δυνατή, αν το νέο μέλος είναι κάτοχος του πιστο-
ποιητικού κατηγορίας Ι του Κανονισμού (ΕΚ) 303/2008 
ή του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/2067 και αντικαθιστά μέλος 
που δεν διαθέτει το εν λόγω πιστοποιητικό.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ
Άρθρο 19
Τροποποίηση του άρθρου 36 του ν. 2459/1997 (Α΄ 17)
Στο άρθρο 36 του ν. 2459/1997 επέρχονται οι εξής 
τροποποιήσεις:
1. Στην παράγραφο 1 οι λέξεις «εκτός σεισμών.» δια-
γράφονται.
2. Στην παράγραφο 3 η λέξη «ολοσχερώς» διαγράφεται. Άρθρο 20
Τροποποίηση του άρθρου 16 του ν. 3325/2005 (Α΄ 68)
Το τρίτο εδάφιο της περίπτωσης β΄ της παρ. 3 του 
άρθρου 16 του ν. 3325/2005, όπως τροποποιήθηκε με 
την παρ. 1 του άρθρου 43 του ν. 4155/2013 (Α΄ 120), 
αντικαθίσταται ως εξής:
«Συμπλήρωση δραστηριότητας επιτρέπεται, εφόσον 
χρησιμοποιείται ο ίδιος μηχανολογικός εξοπλισμός ή 
ίδιου τύπου και ίσης ή μικρότερης ισχύος μηχανολογι-
κός εξοπλισμός και δεν μεταβάλλεται ο βαθμός όχλησης 
της μονάδας ή εφόσον πρόκειται για καθετοποίηση της μονάδας, χωρίς να αλλάζει ο βαθμός όχλησης της προ-κύπτουσας εγκατάστασης αθροιστικά.»
Άρθρο 21
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 4177/2013 (Α΄ 173) για τη διακίνηση και αγορά προϊόντων
Στο ν. 4177/2013 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. H παράγραφος 4 του άρθρου 20, όπως έχει αντικα-
τασταθεί με την παρ. 2 του άρθρου 83 του ν. 4413/2016 (Α΄ 148), αντικαθίσταται ως εξής:
«4. Για τη διαπίστωση των παραβάσεων της παραγρά-
φου 3 ο έλεγχος διενεργείται και με ειδικά μετασκευ-
ασμένο για το σκοπό αυτόν αυτοκινούμενο όχημα με 
συμβατικές πινακίδες κυκλοφορίας, χωρίς προηγούμενη 
γνωστοποίηση στον ελεγχόμενο.
Κατά την αναζήτηση στοιχείων από τον ενδιαφερόμε-
νο για το διενεργηθέντα έλεγχο, δεν παρέχονται ο αριθ-
μός κυκλοφορίας και τα λοιπά στοιχεία ταυτοποίησης 
του οχήματος, τα στοιχεία ταυτότητας των ελεγκτών, 
η ημερομηνία και η ώρα ελέγχου που αποτυπώνονται 
στην εκτύπωση των αποτελεσμάτων της μέτρησης, κα-θώς και ο αριθμός και η ημερομηνία της σχετικής από-δειξης εσόδου, στοιχεία τα οποία διατίθενται μόνο στις 
εισαγγελικές και δικαστικές αρχές, κατά την εξέταση των 
υποθέσεων, για τη διασφάλιση της εμπιστευτικότητας 
των στοιχείων του εν λόγω ελέγχου.
Τα αποτελέσματα των ελέγχων και ο προσδιορισμός 
της ταυτότητας του ελεγχόμενου πρατηρίου υγρών καυ-
σίμων, μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος εντοπισμού 
θέσης (GPS), δεν αμφισβητούνται για οποιονδήποτε 
λόγο και προσβάλλονται μόνο για λόγους πλαστότητας. 
Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, Εσωτερικών και Οικονομικών καθορίζονται οι 
προδιαγραφές του ειδικού οχήματος, του συστήματος 
μέτρησης του όγκου του παραλαμβανόμενου καυσίμου 
και του ηλεκτρονικού συστήματος εντοπισμού θέσης 
(GPS) για την απόδειξη της ακριβούς θέσης και την ταυ-
τοποίηση του ελεγχόμενου πρατηρίου, καθώς και οι 
διαδικασίες ελέγχου, τα είδη και ο τρόπος παραγωγής και 
αξιολόγησης των επίσημων έντυπων στοιχείων που δη-
μιουργούνται κατά τον έλεγχο, το μέγιστο ανεκτό σφάλ-
μα του μετρητικού συστήματος που χρησιμοποιείται, τα 
προγράμματα εκπαίδευσης των ελεγκτών, η έγκριση της 
τεχνικής τους επάρκειας, η αποζημίωσή τους και κάθε 
άλλο σχετικό θέμα.»
2. Η παράγραφος 2 του άρθρου 26 αντικαθίσταται ως 
εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1529 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
«2. Η ενδικοφανής προσφυγή ασκείται ενώπιον του 
Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, εφόσον οι διοι-
κητικές κυρώσεις έχουν επιβληθεί από τις κεντρικές 
υπηρεσίες του Υπουργείου, ενώπιον του Υπουργού Οικονομικών, εφόσον οι διοικητικές κυρώσεις έχουν 
επιβληθεί από το ΣΔΟΕ, και ενώπιον του Γενικού Γ ραμ-
ματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης, στην περιφέρεια του 
οποίου διαπιστώθηκε η παράβαση, σε όλες τις άλλες 
περιπτώσεις. Η απόφαση επί της προσφυγής εκδίδεται μέσα σε προθεσμία τριάντα (30) ημερών από την κατά-θεση της προσφυγής.»
Άρθρο 22
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 4302/2014 (Α΄ 225)
Στον ν. 4302/2014 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Η περίπτωση β΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 6 
αντικαθίσταται ως εξής:
«β) Το τμήμα Υποστήριξης Περιφερειών, Μητρώων 
Επιθεωρητών και Βιομηχανικών και Επιχειρηματικών 
Μητρώων του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης».
2. Η παράγραφος 2 του άρθρου 9 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«2. Τα Κέντρα Αποθήκευσης και Διανομής (κύριες και 
δευτερεύουσες δραστηριότητε ς) μπορεί να εγκαθίστα-
νται σε περιοχές εκτός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων 
ή εκτός ορίων οικισμών προϋφιστάμενων του έτους 
1923 ή οριοθετημένων σύμφωνα με τους όρους του 
από 24.4.1985 π.δ., εφόσον δεν υφίσταται ειδικός όρος προστασίας της αντίστοιχης περιοχής κατά τις κείμενες 
διατάξεις. Για τα Κέντρα Αποθήκευσης και Διανομής 
ισχύουν οι όροι δόμησης των βιομηχανικών κτηρίων. 
Σε περιοχές που επιτρέπονται οι εμπορικές αποθήκες 
και όχι βιομηχανικά κτίρια, επιτρέπεται η εγκατάσταση 
των Κέντρων Αποθήκευσης και Διανομής με τους όρους 
δόμησης που ισχύουν για τις εμπορικές αποθήκες. Στα Κέντρα Αποθήκευσης και Διανομής του προηγούμενου εδαφίου επιτρέπονται: α) οι κύριες δραστηριότητες της 
περίπτωσης β΄ του άρθρου 1, β) οι δευτερεύουσες - 
συμπληρωματικές δραστηριότητες της περίπτωσης β΄ 
του άρθρου 1, εξαιρουμένων των μεταποιητικών δρα-
στηριοτήτων, γ) η αποθήκευση προϊόντων ελεγχόμενης 
θερμοκρασίας σε ψυγεία».
ΜΕΡΟΣ Β ΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ 
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝΚΑΙ ΕΣΠΑ
Άρθρο 23
Τροποποίηση Καταστατικού της Μονάδας Οργάνωσης της Διαχείρισης Α.Ε. (Μ.Ο.Δ. Α.Ε.)
Το καταστατικό της Μ.Ο.Δ. Α.Ε., που κωδικοποιήθη-
κε σε ενιαίο κείμενο με το άρθρο 33 του ν. 3614/2007 
(Α΄ 267), τροποποιείται ως εξής: 
1. Στο τέλος της περίπτωσης δ΄ του άρθρου 1 του Κα-
ταστατικού προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Μπορεί, επίσης, να καλύπτει τις ανάγκες στέγασης 
των γραφείων των γενικών και ειδικών γραμματέων, υφυπουργών, αναπληρωτών υπουργών και υπουργών, 
στους οποίους υπάγονται οι φορείς αυτοί, καθώς και 
τις ανάγκες στέγασης του εποπτεύοντος την Μ.Ο.Δ. Α.Ε. 
Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης και των εποπτευ-
όμενων φορέων του.»
2. Στο άρθρο 1 του Καταστατικού προστίθεται περί-
πτωση ιζ΄ ως εξής:
«ιζ) Μπορεί να υποστηρίζει φορείς του δημόσιου και 
ευρύτερου δημόσιου τομέα και ιδίως Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού 
και τα νομικά τους πρόσωπα κατά την υλοποίηση έργων 
που χρηματοδοτούνται από το συγχρηματοδοτούμενο ή 
εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσε-
ων ή από άλλα εθνικά, ενωσιακά ή διεθνή αναπτυξιακά προγράμματα ή από άλλους πόρους.»
3. Το τέταρτο εδάφιο της περίπτωσης α΄ του άρθρου 8 
του Καταστατικού αντικαθίσταται ως εξής: 
«Για το προσωπικό που αποσπάται από το δημόσιο ή 
ευρύτερο δημόσιο τομέα εφαρμόζονται οι διατάξεις των 
άρθρων 34 και 37 του ν. 4314/2014 (Α΄ 265).»
4. Η περίπτωση ζ΄ του άρθρου 8 του Καταστατικού 
αντικαθίσταται ως εξής:
«ζ) Επιτρέπεται η απόσπαση προσωπικού με σχέση 
εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου της Μ.Ο.Δ. 
Α.Ε. σε φορείς εκτός των Ειδικών Υπηρεσιών και των 
Κοινών Γ ραμματειών των ΕΠ Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συ-
νεργασίας του ν. 4314/2014 καθώς και των υπηρεσιών συντονισμού, εφαρμογής ή διαχείρισης άλλων συγχρη-ματοδοτούμενων ενωσιακών και διεθνών προγραμμά-των ως εξής:
αα) σε φορείς ή υπηρεσίες του δημόσιου και ευρύτε-
ρου δημόσιου τομέα, εφόσον ανήκουν στη Γενική Κυ-
βέρνηση, όπως εκάστοτε οριοθετείται από την Ελληνική 
Στατιστική Αρχή στο Μητρώο Φορέων Γενικής Κυβέρνη-
σης, σύμφωνα με το ενιαίο σύστημα κινητικότητας του ν. 4440/2016 (Α΄ 224),
ββ) σε οργανισμούς της τοπικής αυτοδιοίκησης α΄ 
και β΄ βαθμού και στα νομικά τους πρόσωπα για την 
υποστήριξη στο σχεδιασμό, τη διαχείριση και την υλο-ποίηση έργων που χρηματοδοτούνται από το συγχρη-
ματοδοτούμενο ή το εθνικό σκέλος του Προγράμμα-
τος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ). Η απόσπαση γίνεται κατά παρέκκλιση των διατάξεων για το ενιαίο σύστημα 
κινητικότητας του ν. 4440/2016 και έχει διάρκεια έως 
πέντε (5) έτη, με δυνατότητα ανανέωσης σε περίπτωση 
συνέχισης της υποστήριξης έως πέντε (5) έτη. Η από-
σπαση πραγματοποιείται με απόφαση των Υπουργών 
Οικονομίας και Ανάπτυξης και Εσωτερικών, ύστερα από 
αίτηση του ενδιαφερομένου και του φορέα υποδοχής, 
η οποία υποβάλλεται προς το Δ.Σ. της Μ.Ο.Δ. Α.Ε. για 
τη σύμφωνη γνώμη του. Αν απαιτείται άρση υφιστάμε-
νης απόσπασης, αυτή περιλαμβάνεται στην απόφαση 
απόσπασης του προηγούμενου εδαφίου. Η δαπάνη μι-
σθοδοσίας του αποσπώμενου προσωπικού βαρύνει τον 
φορέα υποδοχής, 
γγ) σε φορείς ή υπηρεσίες ή ανεξάρτητες αρχές που 
εξαιρούνται από το ενιαίο σύστημα κινητικότητας, σύμ-
φωνα με το άρθρο 19 του ν. 4440/2016, μέχρι ποσοστού 
τρία τοις εκατό (3 %) του συνόλου του προσωπικού 
ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου της Εταιρείας. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1530 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Η απόσπαση έχει διάρκεια έως πέντε (5) έτη, με δυνατό-
τητα ανανέωσης έως πέντε (5) έτη και πραγματοποιείται 
με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης 
και του αρμόδιου για τον φορέα υποδοχής Υπουργού, 
ύστερα από αίτηση του ενδιαφερομένου και του φο-
ρέα υποδοχής, η οποία υποβάλ λεται προς το Δ.Σ. της 
Μ.Ο.Δ. Α.Ε. για τη σύμφωνη γνώμη του, εκτός αν ορί-
ζεται διαφορετικά σε ειδικές διατάξεις. Αν απαιτείται 
άρση υφιστάμενης απόσπασης, αυτή περιλαμβάνεται 
στην απόφαση απόσπασης του προηγούμενου εδαφίου. 
Η δαπάνη μισθοδοσίας του αποσπώμενου προσωπικού 
βαρύνει τον φορέα υποδοχής, εκτός αν ορίζεται διαφο-
ρετικά σε ειδικές διατάξεις.» 
5. Η περίπτωση η΄ του άρθρου 8 του Καταστατικού 
αντικαθίσταται ως εξής:
«η) Για τη στήριξη των αστικών αρχών που υλοποιούν 
Ολοκληρωμένες Χωρικές Επενδύσεις (ΟΧΕ), οι οποίες 
ανήκουν σε Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού της Περιφέρειας Αττικής, 
επιτρέπεται η απόσπαση έως δύο (2) υπαλλήλων με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου 
ανά αστική αρχή, κατά παρέκκλιση των διατάξεων του 
ενιαίου συστήματος κινητικότητας του ν. 4440/2016, 
ύστερα από δημόσια πρόσκληση της αστικής αρχής ή 
του αντίστοιχου δήμου, με την οποία καθορίζονται τα 
απαιτούμενα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα. Η από-σπαση των επιλεγέντων υπαλλήλων γίνεται με απόφα-
ση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, ύστερα 
από αίτηση της αστικής αρχής ή του αντίστοιχου δή-
μου στο Δ.Σ. της ΜΟΔ Α.Ε. για τη σύμφωνη γνώμη του. 
Οι υπάλληλοι που αποσπώνται μπορούν να καταλάβουν 
θέση ευθύνης Προϊσταμένου Διεύθυνσης ή Τμήματος 
ανάλογα με τα τυπικά τους προσόντα και σύμφωνα με 
τις διαδικασίες που ορίζονται από τις οικείες διατάξεις 
που διέπουν το φορέα που αποσπώνται. Η απόσπαση 
διαρκεί μέχρι τη λήξη της υλοποιούμενης ΟΧΕ και η δα-
πάνη μισθοδοσίας και τυχόν επιδόματος θέσης ευθύνης 
βαρύνει τη Μ.Ο.Δ. Α.Ε.» 
Άρθρο 24
Πληροφοριακό Σύστημα Κρατικών ΕνισχύσεωνΉσσονος Σημασίας 
Στον ν. 4314/2014 (Α΄ 265) επέρχονται οι εξής τροπο-
ποιήσεις:
1. Η παράγραφος 31 του άρθρου 3 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«31. Πληροφοριακό Σύστημα Σώρευσης Κρατικών 
Ενισχύσεων Ήσσονος σημασίας: το πληροφοριακό 
σύστημα του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης, 
όπου καταχωρίζονται τα δεδομένα που αφορούν τον 
έλεγχο σώρευσης, όπως αυτή περιγράφεται στους Κα-
νονισμούς Κρατικών Ενισχύσεων Ήσσονος Σημασίας 
(ΕΕ) 1407/2013, 1408/2013, 717/2014 και 360/2012 της Επιτροπής.» 
2. Μετά το άρθρο 57 προστίθεται άρθρο 57Α ως εξής:
«Άρθρο 57Α
Πληροφοριακό Σύστημα Σώρευσης ΚρατικώνΕνισχύσεων Ήσσονος Σημασίας (ΠΣΣΚΕΗΣ)
1. Η Γενική Γ ραμματεία Δημοσίων Επενδύσεων και 
ΕΣΠΑ τηρεί Πληροφοριακό Σύστημα Σώρευσης Κρα-τικών Ενισχύσεων Ήσσονος Σημασίας, στο οποίο κα-
ταχωρίζονται τα δεδομένα που αφορούν τον έλεγχο 
σώρευσης για την παρακολούθηση της τήρησης των 
Κανονισμών Κρατικών Ενισχύσεων Ήσσονος Σημασίας 
(ΕΕ) 1407/2013, 1408/2013, 717/2014 και 360/2012 της Επιτροπής.
2. Η χρήση του πληροφοριακού συστήματος της παρα-
γράφου 1 για την καταχώριση και τον έλεγχο σώρευσης 
των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας είναι υποχρεωτική 
για το σύνολο των φορέων που τις χορηγούν, ανεξαρ-
τήτως της πηγής χρηματοδότησης.
3. Η Γενική Γ ραμματεία Δημοσίων Επενδύσεων και 
ΕΣΠΑ διασφαλίζει τη δυνατότητα διασύνδεσης του εν 
λόγω συστήματος με το Κεντρικό Πληροφοριακό Σύ-
στημα Κρατικών Ενισχύσεων της υποπαραγράφου Β΄8 
του ν. 4152/2013 (Α΄107).
4. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Οικο-
νομίας και Ανάπτυξης μπορεί να καθορίζονται οι όροι, οι 
προϋποθέσεις, η διαδικασία και κάθε άλλο θέμα σχετικό 
με τη λειτουργία του.»
Άρθρο 25
Δημοσιονομικές διορθώσεις 
1. Στο άρθρο 33 του ν. 4314/2014 επέρχονται οι εξής 
τροποποιήσεις:
α) Μετά το πέμπτο εδάφιο της υποπαραγράφου β.3 της 
παραγράφου 3 προστίθενται εδάφια ως εξής:
«Μέχρι τη δημιουργία του λογαριασμού παρακατάθε-
σης στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, για τους Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού και τα εποπτευόμενα από αυτούς νο-
μικά πρόσωπα εφαρμόζονται οι υποπαράγραφοι β.1 και 
β.2 της παραγράφου 3. Η διάταξη του προηγούμενου 
εδαφίου εφαρμόζεται και για τις εντοπισθείσες πριν από 
την έναρξη ισχύος αυτής μη επιλέξιμες δαπάνες».
β) Μετά την παράγραφο 4 προστίθενται παράγραφοι 
5, 6 και 7 ως εξής:
«5. Αν οι Αρμόδιες Αρχές της παραγράφου 1 του άρ-
θρου 4 διαπιστώσουν παρατυπία κατά την υλοποίηση 
δράσεων ή πράξεων που οφείλεται σε πράξη ή παρά-
λειψη του λήπτη επιχορήγησης ή χρηματοδότησης, 
από την οποία προκύπτει αχρεωστήτως ή παρανόμως 
καταβληθείσα δαπάνη, αυτή καταλογίζεται σε βάρος 
του λήπτη της επιχορήγησης ή της χρηματοδότησης, 
όταν αυτός διαφέρει από το δικαιούχο της δράσης ή της 
πράξης. Η πράξη καταλογισμού εκδίδεται με απόφαση 
του αρμόδιου, κατά περίπτωση, οργάνου.
6. Αν οι Αρμόδιες Αρχές της παραγράφου 1 του άρ-
θρου 4 διαπιστώσουν παρατυπία που οφείλεται σε πρά-
ξη ή παράλειψη των δομών παροχής υπηρεσιών φροντί-
δας και φιλοξενίας παιδιών στο πλαίσιο υλοποίησης της 
δράσης «Εναρμόνιση Οικογενειακής και Επαγγελματικής 
Ζωής» της προγραμματικής περιόδου 2014-2020, από 
την οποία προκύπτει αχρεωστήτως ή παρανόμως κα-
ταβληθείσα δαπάνη, αυτή καταλογίζεται σε βάρος των 
ανωτέρω δομών, με απόφαση του αρμόδιου, κατά περί-
πτωση, οργάνου. Η ρύθμιση του προηγούμενου εδαφί-ου εφαρμόζεται και αν έχει διαπιστωθεί παρατυπία του 
προηγούμενου εδαφίου και δεν έχει εκδοθεί απόφαση 
δημοσιονομικής διόρθωσης με ανάκτηση.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1531 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
7. Δημοσιονομικές διορθώσεις που επιβάλλονται σε 
δαπάνες συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων της 
προγραμματικής περιόδου 2007-2013 σε συνέχεια δια-
πίστωσης παρατυπιών στο πλαίσιο ελέγχων της Αρχής Ελέγχου, οι οποίες, όπως αποτυπώνονται στις σχετικές 
εκθέσεις ελέγχου της, αφορούν ελλείψεις ή εσφαλμέ-
νη εφαρμογή του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου 
από τους αρμόδιους φορείς διαχείρισης και όχι παρατυ-
πία εκ μέρους του δικαιούχου της κρατικής ενίσχυσης, δεν οδηγούν σε ανάκτηση των σχετικών ποσών από το δικαιούχο της ενίσχυσης. 
Η ρύθμιση της παρούσας εφαρμόζεται αν: 
α. έχει διαπιστωθεί παρατυπία του προηγούμενου εδα-
φίου και δεν έχει εκδοθεί, πριν από την έναρξη ισχύος 
του παρόντος, απόφαση δημοσιονομικής διόρθωσης 
με ανάκτηση,
β. έχουν εκδοθεί, πριν από την έναρξη ισχύος του 
παρόντος, αποφάσεις δημοσιονομικής διόρθωσης με 
ανάκτηση.
Ο αρμόδιος φορέας διαχείρισης μπορεί, μέσα σε απο-
κλειστική προθεσμία τριών (3) μηνών από την έναρξη 
ισχύος του παρόντος, να ζητήσει από την Αρχή Ελέγχου την εξέταση της σχετικής σύστασης επιβολής δημοσιο-
νομικής διόρθωσης και ανάκτησης που αναφέρεται στην 
έκθεση οριστικών αποτελεσμάτων και την ανάκληση 
του σκέλους της απόφασης που αφορά την ανάκτηση, αν αυτή επιβλήθηκε για τους λόγους που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο της παρούσας παραγράφου.
Η Αρχή Ελέγχου εξετάζει τη συνδρομή των προϋπο-
θέσεων του πρώτου εδαφίου και σε θετική περίπτωση 
δέχεται το αίτημα και είτε εκδίδει απόφαση δημοσιο-
νομικής διόρθωσης, χωρίς ανάκτηση, είτε ανακαλεί το 
σκέλος της απόφασης που αφορά την ανάκτηση, δια-
φορετικά απορρίπτει το αίτημα. Τα ποσά των ανωτέρω 
δημοσιονομικών διορθώσεων μειώνουν το συνολικό 
όριο πληρωμών από εθνικούς πόρους του φορέα χρημα-
τοδότησης του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων 
του επόμενου έτους. Από την υποβολή εμπρόθεσμου 
αιτήματος, σύμφωνα με τα προηγούμενα εδάφια, μέχρι 
την έκδοση απόφασης της Αρχής Ελέγχου επ΄ αυτού, 
αναστέλλεται η εκτέλεση της απόφασης ανάκτησης την 
οποία αφορά το αίτημα». 
2. Από την έναρξη ισχύος της παρ. 6 του άρθρου 33 του 
ν. 4314/2014, οι αποφάσεις δημοσιονομικής διόρθωσης 
με ανάκτηση, που έχουν εκδοθεί πριν από την έναρξη 
ισχύος του παρόντος, σε βάρος της δικαιούχου ΕΕΤΑΑ 
ΑΕ, στο πλαίσιο της ανωτέρω δράσης, ανακαλούνται αυ-
τοδίκαια και παύει η διαδικασία είσπραξης των σχετικών 
ποσών. Στη συνέχεια, το αρμόδιο όργανο εκδίδει νέες 
αποφάσεις σε βάρος των δομών σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο της παρ. 6 του άρθρου 33 του ν. 4314/2014.
Άρθρο 26
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 4314/2014 
Στο ν. 4314/2014 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Μετά το πρώτο εδάφιο της περίπτωσης ε΄ της παρα-
γράφου 7 του άρθρου 13 προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Η απόφαση του προηγούμενου εδαφίου εκδίδεται 
χωρίς να απαιτείται η προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του Γενικού Γ ραμματέα Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ 
της παραγράφου 5 του παρόντος.»
2.Η παράγραφος 3 του άρθρου 39 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«3. α) Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και 
Ανάπτυξης τοποθετείται ο Προϊστάμενος της ΕΑΣ και 
οι Προϊστάμενοι των Ειδικών Υπηρεσιών και των μονά-
δων τους, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παραπάνω 
διαδικασίας. Αντίστοιχα, με απόφαση του Προέδρου της 
Μ.Ο.Δ. ΑΕ τοποθετούνται οι προϊστάμενοι της Κεντρικής 
Υπηρεσίας (Κ.Υ.) της Μ.Ο.Δ. Α.Ε. Οι ανωτέρω προϊστάμε-
νοι τοποθετούνται στις θέσεις αυτές για θητεία πέντε (5) 
ετών, στη λήξη της οποίας οι θέσεις επαναπροκηρύσσο-
νται σύμφωνα με όσα προβλέπονται στην παράγραφο 2.
β) Οι προϊστάμενοι που είχαν επιλεγεί σύμφωνα με τις 
διατάξεις του ν. 3614/2007 ή του παρόντος νόμου ή με ειδικές διατάξεις και δεν τοποθετηθούν ως προϊστάμε-νοι κατ΄ εφαρμογή της διαδικασίας της παραγράφου 2, τοποθετούνται με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας 
και Ανάπτυξης ή του Δ.Σ. της Μ.Ο.Δ. Α.Ε., αντίστοιχα, που 
εκδίδεται συνεκτιμώντας τη σχετική αίτησή τους και τις 
υπηρεσιακές ανάγκες, σε θέση στελέχους στην υπη-
ρεσία όπου υπηρετούσαν ως προϊστάμενοι ή σε άλλη 
Ειδική Υπηρεσία του άρθρου 4 ή στην Κεντρική Υπη-
ρεσία της Μ.Ο.Δ. Α.Ε., εφαρμοζομένων των διατάξεων 
των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 36 του παρόντος, εξαιρουμένου του επιδόματος ευθύνης του άρθρου 16 
του ν. 4354/2015. Η διάταξη του προηγούμενου εδαφίου 
εφαρμόζεται μετά από κάθε προκήρυξη της παραγρά-
φου 2 για τους υπαλλήλους που δεν επιλέγονται εκ νέου 
ως προϊστάμενοι.»
3. Στο άρθρο 41 του ν. 4314/2014 προστίθεται παρά-
γραφος 6 ως εξής:
«6. Για το σύνολο του προσωπικού με σύμβαση εργα-
σίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου των Κοινών 
Γ ραμματειών των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων Ευρω-
παϊκής Συνεργασίας της περιόδου 2014 - 2020, αναγνω-
ρίζεται ως προϋπηρεσία η με οποιαδήποτε σχέση εργα-
σίας ή με σύμβαση έργου προηγούμενη απασχόληση».
4. Η παράγραφος 6 του άρθρου 41 αναριθμείται σε 
παράγραφο 7. 
5. Η παράγραφος 1 του άρθρου 47 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«1. Στις περιπτώσεις δράσεων και πράξεων κρατικών 
ενισχύσεων που συγχρηματοδοτούνται από τα Διαρ-
θρωτικά Ταμεία, με απόφαση του αρμόδιου Υπουργού ή 
του αρμόδιου Περιφερειάρχη που εποπτεύει τον φορέα 
διαχείρισης εγκρίνονται οι προκηρύξεις και προσκλήσεις 
προς τους δικαιούχους ενισχύσεων, ύστερα από σύμ-
φωνη γνώμη του Γενικού Γ ραμματέα Δημοσίων Επενδύ-
σεων και ΕΣΠΑ, με την επιφύλαξη της παραγράφου 10 
του άρθρου 13. Η σύμφωνη γνώμη αφορά στην τήρηση 
των κανόνων κρατικών ενισχύσεων και στη χρήση του 
ΠΣΚΕ. Στις προκηρύξεις και προσκλήσεις ορίζονται οι 
δικαιούχοι των ενισχύσεων, οι επιλέξιμες δαπάνες, οι 
προϋποθέσεις και τα κ ριτήρια υπαγωγής, οι προθεσμίες 
και κάθε άλλο σχετικό θέμα.»
6. Στην παράγραφο 4 του άρθρου 48 πριν από τη φρά-
ση «Διεύθυνση Δημοσίων Επενδύσεων» προστίθεται η 
λέξη «Γενική».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1532 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
7. Στο άρθρο 53Α προστίθεται παράγραφος 6 ως εξής:
«6. Η υπερωριακή απασχόληση του προσωπικού της 
ΕΥ - ΧΜ ΕΟΧ εγκρίνεται με απόφαση του Υπουργού 
Οικονομίας και Ανάπτυξης, στην οποία αναφέρονται 
σαφή και συγκεκριμένα στοιχεία που δικαιολογούν την 
ανωτέρω υπερωριακή εργασία. Στην απόφαση αυτή 
καθορίζεται ο αριθμός των υπαλλήλων, το χρονικό διά-στημα και οι ώρες υπερωριακής απασχόλησής τους. Οι πιστώσεις για την υπερωριακή απασχόληση των παρα-πάνω υπαλλήλων εγγράφονται σε συλλογική απόφαση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων του Υπουρ-γείου Οικονομίας και Ανάπτυξης. Η αποζημίωση για το σύνολο του προσωπικού δύναται να καταβάλλεται από 
τη ΜΟΔ Α.Ε. και να καλύπτεται από την Τεχνική Βοήθεια 
του Χρηματοδοτικού Μηχανισμού ΕΟΧ ή από εθνικούς 
πόρους. Ειδικότερα ζητήματα εφαρμογής του προηγού-
μενου εδαφίου δύναται να ρυθμίζονται με απόφαση του 
Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης.»
8. Η παράγραφος 6 του άρθρου 58 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«6. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανά-
πτυξης για τα ΤΕΠ ή του αρμόδιου Περιφερειάρχη για τα 
ΠΕΠ και ύστερα από εισήγηση των αρμόδιων διαχειριστι-
κών αρχών συγκροτείται η επιτροπή παρακολούθησης 
για κάθε ΕΠ και ορίζονται ο πρόεδρος, τα μέλη και οι 
αναπληρωτές τους.»
Άρθρο 27
Πληρωμές του Προγράμματος Δημοσίων 
Επενδύσεων
1. Για την πραγματοποίηση των πληρωμών του Προ-
γράμματος Δημοσίων Επενδύσεων σύμφωνα με το 
άρθρο 79 του ν.4270/2014 (Α΄ 143) μπορεί να ορίζεται 
υπεύθυνος λογαριασμού ή εισηγητής για την εκκαθάρι-
ση υπάλληλος άλλης, εκτός της αρμόδιας για την πλη-
ρωμή, υπηρεσίας ή υπάλληλος του ευρύτερου δημόσιου 
τομέα που απασχολείται με σχέση εργασίας δημοσίου ή 
ιδιωτικού δικαίου. Η ανάθεση των καθηκόντων γίνεται 
παράλληλα με τα κύρια καθήκοντα του υπαλλήλου με 
εντολή του Προϊσταμένου του, κατά παρέκκλιση των 
διατάξεων του άρθρου 30 του ν. 3528/2007 (Α΄ 26) και 
δεν δημιουργεί οποιαδήποτε άλλη ιεραρχική σχέση. 
2. Η διάταξη της παραγράφου 1 ισχύει από την 
1η.1.2018.
ΜΕΡΟΣ Γ ΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ 
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ 
ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ
Άρθρο 28
Τροποποίηση διατάξεων των άρθρων 5, 6, 8, 
11, 18  και 20 του ν. 4399/2016
Στον ν. 4399/2016 (Α΄ 117) επέρχονται οι εξής τροπο-
ποιήσεις:
1. Η περίπτωση δ΄ της παραγράφου 3 του άρθρου 5 
αντικαθίσταται ως εξής:«δ. Θεμελιώδη αλλαγή του συνόλου της παραγωγικής 
διαδικασίας υφιστάμενης μονάδας μεγάλης επιχείρησης 
με τον όρο ότι οι επιλέξιμες δαπάνες υπερβαίνουν τις 
αποσβέσεις των στοιχείων ενεργητικού που συνδέονται 
με τη δραστηριότητα που πρόκειται να εκσυγχρονιστεί 
κατά τη διάρκεια των τριών (3) προηγούμενων οικονο-
μικών ετών.»
2. Η περίπτωση β΄ της παραγράφου 3 του άρθρου 6 
αντικαθίσταται ως εξής:
«β) επιχειρήσεις που κατά τα δύο (2) έτη πριν από την 
υποβολή της αίτησης για ενίσχυση έχουν προβεί σε με-τεγκατάσταση στην επιχειρηματική εγκατάσταση στην 
οποία θα πραγματοποιηθεί η αρχική επένδυση και για 
την οποία ζητείται η ενίσχυση ή δεν δεσμεύονται ότι 
δεν θα το πράξουν μέσα σε περίοδο δύο (2) ετών μετά την ολοκλήρωση της αρχικής επένδυσης για την οποία 
ζητείται η ενίσχυση. Ως «μετεγκατάσταση» ορίζεται η 
μεταφορά της ίδιας ή παρεμφερούς δραστηριότητας 
ή μέρους αυτής από επιχειρηματική εγκατάσταση στο 
έδαφος συμβαλλόμενου μέρους της συμφωνίας ΕΟΧ 
(αρχική εγκατάσταση) σε επιχειρηματική εγκατάσταση στην οποία πραγματοποιείται η ενισχυόμενη επένδυση 
στο έδαφος άλλου συμβαλλόμενου μέρους της συμφω-
νίας ΕΟΧ (ενισχυόμενη εγκατάσταση).
Μεταφορά υπάρχει όταν το προϊόν ή η υπηρεσία στην 
αρχική και στην ενισχυόμενη εγκατάσταση εξυπηρετεί, 
τουλάχιστον εν μέρει, τον ίδιο σκοπό και καλύπτει τις 
απαιτήσεις ή τις ανάγκες του ίδιου τύπου πελατών και 
χάνονται θέσεις εργασίας στην ίδια ή παρεμφερή δρα-
στηριότητα σε μία από τις αρχικές εγκαταστάσεις του 
δικαιούχου στον ΕΟΧ.»
3. Η περίπτωση στ΄ της παραγράφου 6 του άρθρου 8 
αντικαθίσταται ως εξής:
«στ. η ανέγερση ή επέκταση κτιριακών εγκαταστάσεων 
επί γηπέδου που δεν ανήκει κατά κυριότητα στο φορέα 
της επένδυσης, εκτός αν τούτο έχει παραχωρηθεί από 
το Δημόσιο ή φορέα του ευρύτερου δημόσιου τομέα ή 
έχει μισθωθεί για τον σκοπό αυτόν για δεκαπέντε (15) 
τουλάχιστον έτη από την ημερομηνία έκδοσης της από-
φασης υπαγωγής.
Οι μισθώσεις αυτές μπορεί να καταρτίζονται και με 
ιδιωτικό έγγραφο εφόσον τα στοιχεία τους υποβάλλο-
νται ηλεκτρονικά στην αντίστοιχη πλατφόρμα της Γ .Γ .Π.Σ 
(taxis) και το συμφωνητικό της μίσθωσης μεταγράφε-
ται στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο ή καταχωρείται στο 
Κτηματολόγιο αρμοδίως. Μετά την ολοκλήρωση της 
διαδικασίας μεταγραφής, η μίσθωση αποκτά την ισχύ 
που προβλέπεται στο άρθρο 618 του Αστικού Κώδικα.»
4. Η παράγραφος 3 του άρθρου 11 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«3. Το συνολικό ποσό ενίσχυσης ανά υποβαλλόμενο 
επενδυτικό σχέδιο δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό 
των πέντε εκατομμυρίων (5.000.000) ευρώ με την επι-
φύλαξη του άρθρου 67. Οι ενισχύσεις που παρέχονται 
σε κάθε φορέα δεν μπορεί να υπερβαίνουν σωρευτικά 
τα δέκα εκατομμύρια (10.000.000) ευρώ για μεμονωμένη 
επιχείρηση και τα είκοσι εκατομμύρια (20.000.000) ευρώ 
για το σύνολο των συνεργαζόμενων κατά το ποσοστό 
συμμετοχής τους ή συνδεδεμένων επιχειρήσεων, με την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1533 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
επιφύλαξη των περιορισμών του άρθρου 4 του Γ .Α.Κ. Οι 
περιορισμοί αυτοί ισχύουν για τα επενδυτικά σχέδια που 
υπάγονται στις διατάξεις τους παρόντος και για χρονική 
περίοδο τριών (3) ετών από την έκδοση της απόφασης 
υπαγωγής. Το υπερβάλλον ποσό ενίσχυσης περικόπτεται 
αναλογικά κατά είδος ενίσχυσης και ομάδα δαπανών.» 
5. α. Η περίπτωση β΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 
18 αντικαθίσταται ως εξής: 
«β. Η προθεσμία ολοκλήρωσης του επενδυτικού 
σχεδίου που προβλέπεται στην απόφαση υπαγωγής ή, ύστερα από έγκριση, παράτασης, σύμφωνα με όσα ορί-ζονται στην περίπτωση α΄, μπορεί επίσης να παραταθεί για λόγους ανωτέρας βίας για χρονικό διάστημα ίσο με εκείνο της διακοπής ή της καθυστέρησης, με την προ-
ϋπόθεση ότι τεκμηριώνεται η δυνατότητα ολοκλήρω-
σης του επενδυτικού σχεδίου μέσα στη νέα προθεσμία. 
Το αίτημα παράτασης για λόγους ανωτέρας βίας υποβάλ-
λεται ηλεκτρονικά μέσω του ΠΣΚΕ μέσα στην αρχική ή την παραταθείσα προθεσμία ολοκλήρωσης.»
β. To πρώτο εδάφιο της παραγράφου 4 του άρθρου 
18 αντικαθίσταται ως εξής:
«O επενδυτής υποβάλλει αίτηση ηλεκτρονικά μέσω 
του ΠΣΚΕ για την πιστοποίηση της ολοκλήρωσης και 
της έναρξης παραγωγικής λειτουργίας της επένδυσης το 
αργότερο μέσα σε εξήντα (60) ημέρες από τη λήξη της 
προθεσμίας ολοκλήρωσης της επένδυσης σύμφωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 19.»
6. Οι υποπεριπτώσεις αα΄ και ββ΄ της περίπτωσης α΄ 
της παραγράφου 1 του άρθρου 20 αντικαθίστανται ως εξής:
«αα. η ενίσχυση που δικαιούται ο ενδιαφερόμενος να 
μην υπερβαίνει, κατ΄ έτος, το 1/3 του συνολικού εγκεκρι-
μένου ποσού της φορολογικής απαλλαγής, με εξαίρεση 
την περίπτωση της μη πλήρους αξιοποίησής του κατά 
τα προηγούμενα φορολογικά έτη λόγω έλλειψης επαρ-κών κερδών. Στην περίπτωση αυτή, εναπομείναν ποσό 
ενίσχυσης από προηγούμενα φορολογικά έτη προστίθε-
ται στο ανωτέρω υπολογιζόμενο μέγιστο ετήσιο ποσό 
δικαιούμενης ενίσχυσης,
ββ. η ενίσχυση που δικαιούται ο ενδιαφερόμενος να 
μην υπερβαίνει το 1/3 του συνολικού εγκεκριμένου πο-
σού της φορολογικής απαλλαγής, μέχρι το φορολογι-
κό έτος της έκδοσης της απόφασης ολοκλήρωσης και 
έναρξης της παραγωγικής λειτουργίας της επένδυσης.»
Άρθρο 29
Προσθήκη άρθρου 27Α στον ν. 4399/2016
1. Μετά το άρθρο 27 του ν. 4399/2016 προστίθεται 
άρθρο 27A, ως εξής: 
«Άρθρο 27A
Δεν απαιτείται δημοσίευση των αποφάσεων συγκρό-
τησης των συλλογικών οργάνων του παρόντος, όπως 
των επιτροπών αξιολόγησης επενδυτικών σχεδίων, 
των επιτροπών εξέτασης των ενστάσεων, των οργάνων 
ελέγχου επενδύσεων, της Επιτροπής Διαχείρισης Μη-
τρώων και Ελέγχου Διαδικασιών και των γνωμοδοτικών 
επιτροπών αλλά απαιτείται η ανάρτηση στο πρόγραμμα 
ΔΙΑΥΓΕΙΑ».2. Η ρύθμιση της παραγράφου 1 αφορά και τις αποφά-
σεις συγκρότησης των συλλογικών οργάνων που έχουν 
εκδοθεί ή εκδίδονται στο πλαίσιο εφαρμογής των νό-
μων 3908/2011 (Α΄ 8) και 3299/2004 (Α΄ 261). Η ισχύς 
της παρ. 1 αρχίζει από την ημερομηνία έναρξης ισχύος 
του ν. 4399/2016 (Α΄ 117).
Άρθρο 30
Τροποποίηση διατάξεων των άρθρων 65 και 67 του ν. 4399/2016
Στον ν. 4399/2016 (Α΄ 117) επέρχονται οι εξής τροπο-
ποιήσεις:
1. Οι περιπτώσεις α΄ και β΄της παραγράφου 2 του άρ-
θρου 65 αντικαθίστανται ως εξής:
«α) το συνολικό επιλέξιμο κόστος της επένδυσης υπερ-
βαίνει τα δεκαπέντε εκατομμύρια (15.000.000) ευρώ,
β) το επενδυτικό σχέδιο δημιουργεί μία (1) τουλάχι-
στον θέση εργασίας ανά ένα εκατομμύριο (1.000.000) 
ευρώ επιλέξιμου κόστους επένδυσης.»
2. Η παράγραφος 2 του άρθρου 67 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«2. Εναλλακτικά, ο φορέας της επένδυσης μπορεί να 
κάνει χρήση της φορολογικής απαλλαγής της περίπτω-
σης α΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 10 και να του 
χορηγηθεί ενίσχυση έως του ποσού των επτά εκατομ-
μυρίων (7.000.000) ευρώ: 
α. με βάση τα ποσοστά του Χάρτη Περιφερειακών Ενι-
σχύσεων, για το σύνολο των δαπανών της παραγράφου 1 
του άρθρου 66, 
β. με βάση τα ποσοστά και ποσά ενίσχυσης, όπως αυτά 
ορίζονται στο άρθρο 11, για τις δαπάνες της παραγρά-
φου 2 του άρθρου 66. Το δικαίωμα έναρξης χρήσης της 
ωφέλειας του κινήτρου της φορολογικής απαλλαγής 
θεμελιώνεται με την πιστοποίηση της υλοποίησης του 
πενήντα τοις εκατό (50%) του κόστους του επενδυτικού σχεδίου από το αρμόδιο όργανο ελέγχου και η δικαιού-
μενη ενίσχυση χορηγείται σύμφωνα με τις διατάξεις της 
παραγράφου 1 του άρθρου 20.»
Άρθρο 31
Κατάργηση διάταξης του άρθρου 71 του ν. 4399/2016 
Η περίπτωση ιγ΄ της παρ. 2 του άρθρου 71 του ν. 4399/ 
2016 καταργείται.
Άρθρο 32
Τροποποίηση διατάξεων των άρθρων 78 και 82 
του ν. 4399/2016
1. Η περίπτωση β΄ της παραγράφου 4 του άρθρου 78 
αντικαθίσταται ως εξής: 
«β. Για τα επενδυτικά σχέδια που έχουν υπαχθεί στον 
ν. 3908/2011 ανεξάρτητα από το χρόνο υπαγωγής τους και εφόσον κάνουν χρήση του κινήτρου της φορολογι-
κής απαλλαγής αυτοτελώς ή συνδυαστικά με άλλο κί-
νητρο, έχουν εφαρμογή αναλόγως οι υπο περιπτώσεις 
αα΄ και ββ΄ της περίπτωσης α΄ της παραγράφου 1 του 
άρθρου 20.» 
2. H παράγραφος 2 του άρθρου 82 αντικαθίσταται ως 
εξής: 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1534 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
«2. Στα μέλη του Μητρώου Αξιολογητών του άρθρου 
7 του π.δ. 33/2011 (Α΄ 83), που πραγματοποίησαν αξιο-λογήσεις επενδυτικών σχεδίων του ν. 3908/2011 (Α΄ 8) 
από τις 30 Ιουνίου 2011 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2011, 
καταβάλλονται οι αποζημιώσεις που προβλέπονται στην 
2/88585/0022/21.12.2012 απόφαση των Υπουργών Οι-
κονομικών και Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδο-
μών, Μεταφορών και Δικτύων (Υ.Ο.Δ.Δ. 592).»
Άρθρο 33
Τροποποίηση διατάξεων του άρθρου 85 του ν. 4399/2016
Στον ν. 4399/2016 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1. Το δεύτερο και τρίτο εδάφιο της περίπτωσης α΄ της 
παραγράφου 10 του άρθρου 85 αντικαθίσταται ως εξής:
«Για τις αποφάσεις ολοκλήρωσης και έναρξης παρα-
γωγικής λειτουργίας των επενδύσεων που έχουν εκδοθεί 
μέχρι την 31η Μαρτίου 2019 ο φορέας της επένδυσης 
υποχρεούται στην υποβολή των στοιχείων για τη δή-
λωση τήρησης των μακροχρόνιων υποχρεώσεων μέχρι 
την 31η Ιουλίου 2019. Σε κάθε περίπτωση, ο φορέας της 
επένδυσης υποχρεούται στην υποβολή των στοιχείων 
πριν από την εκταμίευση της εγκριθείσας ενίσχυσης που 
πραγματοποιείται μετά την ημερομηνία αυτή.»
2. Η παράγραφος 11 του άρθρου 85 αντικαθίσταται 
ως εξής:
«11. Οι λέξεις «εντός διετίας» της παρ. 2 του άρθρου 3 
της 41766/26.9.2013 απόφασης του Υφυπουργού Ανά-πτυξης και Ανταγωνιστικότητας (Β΄ 2589) αντικαθίστα-
νται από τις λέξεις «εντός εξαετίας». Για τη διενέργεια 
των διοικητικών ελέγχων της απόφασης αυτής μπορεί 
να εφαρμόζεται αναλόγως η 20283/3.5.2012 απόφαση 
του Υφυπουργού Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας και 
Ναυτιλίας (Β΄1518) πλην της παραγράφου 5 αυτής.»
3. Στην παράγραφο 17 του άρθρου 85 προστίθεται 
εδάφιο ως εξής:
«Οι αποζημιώσεις που προβλέπονται στην 26226/
3.3.2017 απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και 
Ανάπτυξης και Οικονομικών (Υ.Ο.Δ.Δ. 117) αφορούν 
ποσά πλέον Φ.Π.Α. και έχουν εφαρμογή από την έναρ-
ξη ισχύος της ανωτέρω απόφασης. Τα μηνιαία όρια 
αποζημιώσεων της περίπτωσης α΄ της παραγράφου 1 
του άρθρου 5 της απόφασης του προηγούμενου εδα-
φίου υπολογίζονται σωρευτικά σε ετήσια βάση και 
όχι πέρα του ποσού των δύο χιλιάδων τετρακοσίων 
(2.400.00) ευρώ.»
Άρθρο 34
Τροποποίηση διάταξης του άρθρου 14Β του ν. 3908/2011
Στο τέλος της παρ. Δ΄ του άρθρου 14Β του ν. 3908/2011 
(Α΄ 8) προστίθεται εδάφιο ως εξής: 
«Με την ίδια απόφαση ορίζονται δικαιολογητικά, όροι 
και προϋποθέσεις για τη ν υποβολή αιτημάτων τροπο-
ποίησης μετά την έκδοση απόφασης ολοκλήρωσης και 
έναρξης παραγωγικής λειτουργίας των επενδυτικών 
σχεδίων».Άρθρο 35
Ρυθμίσεις για τα επενδυτικά σχέδια των νόμων 2601/1998, 3299/2004 και 3908/2011
1. Φορείς επενδυτικών σχε δίων που έχουν υπαχθεί 
στις διατάξεις του ν. 2601/1998 (Α΄ 81) και για τα οποία 
δεν έχουν εκδοθεί αποφάσεις ολοκλήρωσης ή ανάκλη-
σης, οφείλουν, εντός προθεσμίας δύο (2) μηνών από την 
έναρξη ισχύος του παρόντος να υποβάλουν αίτηση στις 
αρμόδιες υπηρεσίες εφαρμογής του νόμου αυτού με 
γνωστοποίηση του βαθμού υλοποίησης του επενδυτικού 
έργου τους. 
2. Για τα επενδυτικά σχέδια παραγωγής ηλεκτρικής 
ενέργειας από Α.Π.Ε. και ΣΗΘΥ Α που έχουν υπαχθεί στις 
διατάξεις των νόμων 3299/2004 (Α΄ 261) και 3908/2011 (Α΄ 8), το ενισχυόμενο ποσό που αφορά έργα σύνδεσης με το Ελληνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέρ-
γειας μειώνεται στην περίπτωση και κατά το ποσοστό 
συμμετοχής έτερου παραγωγού ηλεκτρικής ενέργειας 
στο κόστος κοινών έργων σύνδεσης στη βάση της εγκε-
κριμένης ισχύος, με αντίστοιχη αναμόρφωση του συ-
νολικού ενισχυόμενου ποσού, ύστερα από αίτηση του 
φορέα της επένδυσης. 
3. Ποσό ενίσχυσης που έχει καταβληθεί για τα επεν-
δυτικά σχέδια της προηγούμενης παραγράφου επι-
στρέφεται κατά το ανωτέρω ποσοστό ή συμψηφίζεται 
με υπολειπόμενο προς καταβολή ποσό ενίσχυσης στον φορέα, εντόκως, ύστερα από αίτησή του. Το ποσό των 
αναλογούντων τόκων υπολογίζεται από την ημερομηνία 
υπογραφής της συμφωνίας επιμερισμού του κόστους 
μεταξύ του φορέα της επένδυσης και του έτερου πα-
ραγωγού μέχρι την ημερομηνία υποβολής της αίτησης.
Το ύψος του επιτοκίου καθορίζεται σύμφωνα με το 
άρθρο 9 του Κανονισμού (ΕΚ) αριθμ. 794/2004, όπως 
αντικαταστάθηκε με την παράγραφο 3 του άρθρου 1 
του Κανονισμού 271/2008 της Επιτροπής της 30ης Ια-
νουαρίου 2008.
4. Η περίπτωση ε΄ της παρ. 2 του άρθρου 1 του π.δ. 35/
2011 (Α΄88) αντικαθίσταται ως εξής: 
«ε. Αν έχει προκαταβληθεί ποσό επιχορήγησης που 
είναι μεγαλύτερο από αυτό που οριστικοποιείται με 
την απόφαση ολοκλήρωσης και έναρξης της παραγω-
γικής λειτουργίας της επένδυσης, επιστρέφεται άτοκα 
το υπερβάλλον ποσό, μέσα σε έναν (1) μήνα από την 
κοινοποίηση της απόφασης ολοκλήρωσης και έναρξης της παραγωγικής λειτουργίας της επένδυσης στον φο-ρέα της επένδυσης. 
Με την κατάθεση στην αρμόδια υπηρεσία των σχετι-
κών παραστατικών πληρωμής του επιστρεφόμενου πο-
σού αποδεσμεύεται η υποβληθε ίσα εγγυητική επιστολή. 
Σε περίπτωση μη επιστροφής του υπερβάλλοντος πο-
σού, μέσα στην προθεσμία του ενός (1) μηνός, καταπί-
πτει μερικώς και κατά το οφειλόμενο ποσό η εγγυητική επιστολή.» 
5. Οι διατάξεις του π.δ. 35/2011 έχουν ανάλογη εφαρ-
μογή και για επενδυτικά σχέδια του ν. 3299/2004.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1535 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Άρθρο 36
Ταμεία Χαρτοφυλακίου Επιχειρηματικών Συμμετοχών (ΤΧΕΣ)
1. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανά-
πτυξης και του εκάστοτε αρμόδιου Υπουργού μπορεί να 
ιδρύονται Ταμεία Χαρτοφυλακίου Επιχειρηματικών Συμ-
μετοχών (ΤΧΕΣ). Η χρηματοδότηση των ΤΧΕΣ πραγματο-
ποιείται από το εθνικό ή το συγχρηματοδοτούμενο σκέ-
λος του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων (ΠΔΕ). 
Τα κεφάλαια των ΤΧΕΣ τοποθετούνται σε νεοϊδρυθέντα 
Ταμεία Επιχειρηματικών Συμμετοχών εφεξής «Ταμεία» 
(funds). Τα «Ταμεία» αυτά αποτελούν είτε Οργανισμούς 
Εναλλακτικών Επενδύσεων (ΟΕΕ) του ν. 4209/2013 
(Α΄ 253) είτε Αμοιβαία Κεφάλαια Επιχειρηματικών Συμ-
μετοχών (Α.Κ.Ε.Σ.) του άρθρου 7 του ν. 2992/2002 (Α΄ 54) 
είτε Εταιρίες Κεφαλαίου Επιχειρηματικών Συμμετοχών 
(Ε.Κ.Ε.Σ.) του ν. 2367/1999 (Α΄261) ή αντίστοιχα σχήματα 
παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων κράτους - μέλους 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και 
Ανάπτυξης και του εκάστοτε αρμόδιου Υπουργού: α) ορίζεται η επενδυτική στρατηγική του Ταμείου 
Χαρτοφυλακίου Επιχειρηματικών Συμμετοχών (ΤΧΕΣ), 
β) καθορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις συμμετοχής 
του ΤΧΕΣ στα «Ταμεία» για την επίτευξη της επενδυτικής 
στρατηγικής του ΤΧΕΣ, γ) ορίζεται Διαχειριστής Οργα-
νισμού Εναλλακτικών Επενδύσεων του ν. 4209/2013 (Α΄253) ως ανάδοχος φορέας εφαρμογής του ΤΧΕΣ, 
ύστερα από σχετική συμφωνία χρηματοδότησης, δ) συ-
γκροτείται η Επενδυτική Επιτροπή του ΤΧΕΣ με σκοπό 
την παρακολούθηση της εφαρμογής της επενδυτικής 
στρατηγικής του ΤΧΕΣ, το συντονισμό της υλοποίησής της και τη σύννομη και αποτελεσματική λειτουργία του, και ε) ρυθμίζεται κάθε άλλο σχετικό θέμα. 
3. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και Οι-
κονομίας και Ανάπτυξης καθορίζονται οι αποζημιώσεις 
των μελών της Επενδυτικής Επιτροπής για τη συμμετοχή 
τους σε αυτή.
4. Το Κεφάλαιο ΙΑ΄( άρθρα 59, 60 και 61) με τίτλο 
«ΕΝΔΙΑΜΕΣΟΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟΙ ΟΡΓ ΑΝΙΣΜΟΙ - 
ΤΑΜΕΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ» του ν. 4399/2016 αντικαθίστα-νται ως εξής:
«ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄
ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ
Άρθρο 59
Δικαιούχοι, υπαγόμενα επενδυτικά σχέδια και επιλέξιμες δαπάνες
1. Δικαιούχοι των ενισχύσεων του παρόντος είναι οι 
Πολύ Μικρές και Μικρές Επιχειρήσεις κατά την έννοια 
του άρθρου 2 του Παραρτήματος I του Κανονισμού (ΕΕ) αριθμ. 651/2014 της Επιτροπής της 17ης Ιουνίου 2014.
2. Τα είδη των επενδυτικών σχεδίων που υπάγονται 
στο παρόν ορίζονται με την απόφαση Προκήρυξης του καθεστώτος και επιλέγονται από τα σχέδια που αναφέ-ρονται στο άρθρο 7.3.α. Τα υπαγόμενα στο παρόν επενδυτικά σχέδια ενι-
σχύονται για το σύνολο των δαπανών του άρθρου 8.
β. Επιπλέον και συμπληρωματικά προς τις περιφερειακές 
ενισχύσεις της περίπτωσης α΄ μπορούν να ενισχυθούν 
και α) για τις δαπάνες των παραγράφων 1, 2, 6 και 10 του 
άρθρου 9 και β) για τις δαπάνες αυτοπαραγωγής ηλεκτρι-
κής ενέργειας ή/και παραγωγής θερμότητας/ψύξης από 
ΑΠΕ για ιδία χρήση της παραγράφου 8 του άρθρου 9.
γ. Τα επενδυτικά σχέδια συμπαραγωγής ενέργειας από 
ΑΠΕ ενισχύονται μόνο για τις δαπάνες της παραγράφου 7 
του άρθρου 9, τα επενδυτικά σχέδια Μικρών Υδροηλε-
κτρικών Σταθμών, Υβριδικών Σταθμών από ΑΠΕ στα Μη 
Διασυνδεδεμένα Νησιά (ΜΔΝ), τα επενδυτικά σχέδια 
παραγωγής βιοκαυσίμων και παραγωγής θερμότητας/
ψύξης από ΑΠΕ ενισχύονται μόνο για τις δαπάνες της 
παραγράφου 8 του άρθρου 9 και τα επενδυτικά σχέδια 
αποδοτικών συστημάτων τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης 
ενισχύονται μόνο για τις δαπάνες της παραγράφου 9 
του άρθρου 9.
Άρθρο 60
Είδη, εντάσεις και ύφος ενισχύσεων
1. Τα υπαγόμενα στο παρόν επενδυτικά σχέδια ενισχύ-
ονται με τα κίνητρα της φορολογικής απαλλαγής, της επι-
χορήγησης, της επιδότησης χρηματοδοτικής μίσθωσης και της επιδότησης του κόστους της δημιουργούμενης 
απασχόλησης, όπως αυτά ορίζονται στις περιπτώσεις α΄, 
β΄, γ΄ και δ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 10 και με την 
επιφύλαξη της παραγράφου 1 του άρθρου 8.
2. Τα ποσοστά ενισχύσεων για το σύνολο των δαπανών 
του άρθρου 8 χορηγούνται με βάση τα ανώτατα ποσο-στά του Χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων, όπως αυτά 
ορίζονται στην παραγράφου 1 του άρθρου 11 και για τις 
δαπάνες των περιπτώσεων β΄και γ΄ της παραγράφου 3 
του άρθρου 59 με βάση τα ανώτατα ποσοστά ενίσχυσης, 
όπως αυτά ορίζονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 11.
3. Το ποσοστό της επιχορήγησης για το παρόν καθε-
στώς ενισχύσεων ορίζεται στο εβδομήντα τοις εκατό 
(70%) της ανώτατης επιτρεπόμενης έντασης ενίσχυσης, 
εξαιρουμένων των επενδυτικών σχεδίων που υπάγονται 
στις διατάξεις του άρθρου 12, για τα οποία το ποσοστό επιχορήγησης ορίζεται στο εκατό τοις εκατό (100%). Το 
ποσοστό ενίσχυσης της φορολογικής απαλλαγής, της 
επιδότησης χρηματοδοτικής μίσθωσης και της επιδό-
τησης του κόστους της δημιουργούμενης απασχόλησης 
παρέχεται στο εκατό τοις εκατό (100%) της ανώτατης επι-
τρεπόμενης έντασης ενίσχυσης για το σύνολο των επεν-
δυτικών σχεδίων που υπάγονται στο παρόν καθεστώς.
4. Το συνολικό ύψος ενίσχυσης ανά υποβαλλόμενο 
επενδυτικό σχέδιο δεν μπορεί  να υπερβεί το ποσό των 
τριών εκατομμυρίων (3.000.000) ευρώ, κατά παρέκκλιση 
των οριζομένων στην παράγραφο 3 του άρθρου 11.
Άρθρο 61
Διαδικασία αξιολόγησης και ελέγχου
Τα επενδυτικά σχέδια του παρόντος αξιολογούνται με 
τη μέθοδο της συγκριτικής αξιολόγησης, κατά τα οριζό-
μενα στο άρθρο 14. Στα επενδυτικά σχέδια θα διενεργεί-
ται διοικητικός ενδιάμεσος έλεγχος και επιτόπιος τελικός 
έλεγχος, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 16.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1536 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Άρθρο 37
Τροποποίηση διατάξεων του άρθρου 19 του ν. 2579/1998 
Στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 19 του ν. 2579/1998 
(Α΄ 31) η τελεία αντικαθίσταται με κόμμα και προστίθεται 
η φράση «- τη σύσταση και τη συγκρότηση του ελληνικού 
συμβουλίου ανταγωνιστικότητας (national productivity 
board) και τη συνεργασία με τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά 
εθνικά συμβούλια ανταγωνιστικότητας.». 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ Α.Ν. 89/1967
Άρθρο 38
Η παρ. 1 του άρθρου 1 του α.ν. 89/1967 (Α΄ 132) αντι-
καθίσταται ως εξής: 
«1. Αλλοδαπές εταιρείες μπορούν να εγκαθίστανται 
στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος, με αποκλειστικό σκοπό να παρέχουν στα κεντρικά τους 
καταστήματα ή σε συνδεδεμένες με αυτές, κατά την 
έννοια του άρθρου 2 του ν. 4172/2013 (Α΄167), και μη 
εγκατεστημένες στην Ελλάδα επιχειρήσεις, υπηρεσίες: 
(α) συμβουλευτικού χαρακτήρα, (β) κεντρικής λογιστι-
κής υποστήριξης, (γ) ελέγχου ποιότητας παραγωγής, 
προϊόντων διαδικασιών και υπηρεσιών, (δ) κατάρτισης 
μελετών, σχεδίων και συμβάσεων, (ε) διαφήμισης και 
μάρκετινγκ, (στ) επεξεργασίας στοιχείων, (ζ) λήψης και 
παροχής πληροφοριών, (η) έρευνας και ανάπτυξης, 
(θ) ανάπτυξης λογισμικού, προγραμματισμού ηλεκτρο-
νικών υπολογιστών και υποστήριξης συστημάτων πλη-
ροφορικής, (ι) αποθήκευσης και διαχείρισης αρχείων και 
πληροφοριών, (ια) διαχείρισης προμηθευτών, πελατών 
και εφοδιαστικής αλυσίδας μη συμπεριλαμβανομένης 
της εκτέλεσης μεταφορών με ίδια μέσα, (ιβ) διαχείρισης 
και εκπαίδευσης ανθρώπινου δυναμικού, και (ιγ) δρα-
στηριοτήτων τηλεφωνικού κέντρου και τηλεφωνικής 
πληροφόρησης που βασίζεται σε ηλεκτρονικό υπολο-
γιστή. 
Οι εγκαθιστάμενες εταιρείες υποχρεούνται: α) εντός 
δώδεκα (12) μηνών από την έναρξη ισχύος της απόφα-
σης της παραγράφου 2 και εφεξής να απασχολούν στην 
Ελλάδα προσωπικό, τουλάχιστον τεσσάρων (4) ατόμων, 
εκ των οποίων ένα (1) δύναται να είναι μερικής απασχό-
λησης και β) να έχουν δαπάνες λειτουργίας στην Ελλάδα 
τουλάχιστον εκατό χιλιάδων (100.000) ευρώ ετησίως. 
Τα ως άνω μεγέθη μπορεί να αναπροσαρμόζονται με 
απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης. 
Για παραβάσεις της νομοθεσίας περί εισόδου και δια-
μονής αλλοδαπών ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολό-κληρον με την εταιρεία και ο νόμιμος εκπρόσωπός της στην Ελλάδα, ανεξαρτήτως της τυχόν ποινικής ευθύνης του.
Η παροχή των υπηρεσιών του πρώτου εδαφίου, δεν 
συνιστά άσκηση πραγματικής διοίκησης στην Ελλάδα 
κατά το άρθρο 4 της παρ. 4 του ν. 4172/2013, από την εγκαθιστάμενη αλλοδαπή εταιρεία ή τις συνδεδεμένες 
με αυτήν επιχειρήσεις και οι διατάξεις των παραγράφων 
3 και 4 του άρθρου 4 του ν. 4172/2013 (Α΄ 167) δεν εφαρ-
μόζονται.»Άρθρο 39
1. Το άρθρο 6 του α.ν. 89/1967 αναριθμείται σε άρθρο 
8 και προστίθενται νέα άρθρα 6 και 7 ως εξής: 
«Άρθρο 6
1. Αλλοδαπές εταιρείες που εγκαθίστανται στην Ελλά-
δα σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1 και ημεδαπές 
εταιρείες που υπάγονται στις διατάξεις του παρόντος 
σύμφωνα με το άρθρο 4, μπορούν να λάβουν τις ενισχύ-
σεις της παραγράφου 2, εφόσον: α) αναπτύσσουν νέα 
δραστηριότητα είτε ως προς το αντικείμενο των παρε-
χόμενων υπηρεσιών είτε ως προς τις επιχειρήσεις στις 
οποίες παρέχονται οι υπηρεσί ες, η οποία δεν ασκείται 
στην Ελλάδα τα τελευταία δύο (2) έτη μέχρι την ημερο-
μηνία υποβολής της αίτησης χορήγησης της ενίσχυσης 
από τις ίδιες ή άλλες εταιρείες του ομίλου στον οποίο 
ανήκουν και β) από τη νέα δραστηριότητα δημιουργείται 
ελάχιστος αριθμός νέων θέσεων απασχόλησης, οι οποίες 
διατηρούνται τουλάχιστον για συγκεκριμένο χρονικό 
διάστημα, όπως ορίζεται ανά κατηγορία παρεχόμενων 
υπηρεσιών και χορηγούμενων ενισχύσεων στην από-
φαση της παραγράφου 6 του παρόντος άρθρου. Κατ΄ 
εξαίρεση, εταιρείες που θα υποβάλουν αίτηση έως και 
28.6.2019, δύνανται να έχουν αναπτύξει τη νέα δραστη-
ριότητα, πριν την υποβολή της αίτησης χορήγησης της 
ενίσχυσης και πάντως όχι πριν την 1.1.2019, ημερομηνία 
κατά την οποία προσμετρώνται και τα δύο (2) τελευταία 
έτη.
Τα οριζόμενα στα προηγούμενα εδάφια ισχύουν και 
για τις αλλοδαπές εταιρείες που έχουν εγκατασταθεί 
στην Ελλάδα σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1, 
καθώς και ημεδαπές εταιρε ίες που έχουν υπαχθεί στις 
διατάξεις του παρόντος νόμου κατά το άρθρο 4, εφό-
σον αυτές αναπτύσσουν νέα δραστηριότητα από την 
οποία δημιουργούνται νέες θέσεις απασχόλησης, κατά 
τα οριζόμενα στα προηγούμενα εδάφια της παρούσας παραγράφου. 
Οι ενισχύσεις χορηγούνται με την απόφαση της πα-
ραγράφου 2 του άρθρου 1 ή την τροποποίηση αυτής 
κατόπιν υποβολής συμπληρωματικού αιτήματος στη Διεύθυνση Κεφαλαίων Εξωτερικού του Υπουργείου 
Οικονομίας και Ανάπτυξης. 
2. Στις εταιρείες της παραγράφου 1 μπορεί να χορη-
γούνται, σωρευτικά ή διαζευκτικά, ενισχύσεις των πα-
ρακάτω κατηγοριών:
α) Ενισχύσεις για την πρόσληψη εργαζομένων σε μει-
ονεκτική θέση και ατόμων με αναπηρία, σύμφωνα με τα 
άρθρα 32 και 33 του Κανονισμού (ΕΕ) 651/2014. 
Επιλέξιμες για ενίσχυση δαπάνες είναι οι μισθολογικές 
δαπάνες για μέγιστη περίοδο δώδεκα (12) μηνών από 
την πρόσληψη εργαζομένου, ο οποίος:
αα) δεν είχε κανονική αμειβόμενη εργασία κατά τους 
προηγούμενους έξι (6) μήνες, ή
ββ) δεν έχει συμπληρώσει δύο (2) έτη από την ολο-
κλήρωση εκπαίδευσης με πλήρες ωράριο και δεν είχε 
προηγουμένη κανονική αμειβομένη απασχόληση, ή 
γγ) είναι ηλικίας άνω των 50 ετών, ή δδ) ζει μόνος έχοντας τη φροντίδα ενός η περισσότε-
ρων μελών, ή 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1537 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
εε) έχει αναγνωρισθεί ως εργαζόμενος με αναπηρία 
βάσει της εθνικής νομοθεσίας.
Η πρόσληψη πρέπει να εξυπηρετεί τη νέα δραστη-
ριότητα και να συνεπάγεται αύξηση του αριθμού των 
εργαζομένων της οικείας επιχείρησης, σε σχέση με το 
μέσο όρο του δωδεκαμήνου. Όταν η πρόσληψη δεν αντι-
προσωπεύει καθαρή αύξηση του αριθμού των εργαζομέ-
νων της οικείας επιχείρησης σε σχέση με τον μέσο όρο 
του δωδεκαμήνου που προηγήθηκε, η θέση ή οι θέσεις 
πρέπει να έχουν μείνει κενές από αποχώρηση εργαζόμε-
νων για λόγους που δεν εξαρτώνται από την επιχείρηση 
ή λόγω απόλυσης για πειθαρχικούς λόγους και όχι λόγω προηγούμενης κατάργησης θέσεων εργασίας.
Η ένταση ενίσχυσης ανέρχεται σε ποσοστό έως πε-
νήντα τοις εκατό (50%) επί των επιλέξιμων δαπανών. 
Εταιρεία δεν μπορεί να λαμβάνει για τους ίδιους εργαζο-
μένους άλλη ενίσχυση επί των μισθολογικών δαπανών της περιόδου των πρώτων δώδεκα (12) μηνών από την πρόσληψη εκάστου. 
Με την απόφαση της περίπτωσης α΄ της παραγράφου 
6 καθορίζεται ο ανώτατος αριθμός προσλήψεων και το ανώτατο ποσό μισθολογικού κόστους ανά εργαζόμενο, 
για τα οποία η εταιρεία μπορεί να λαμβάνει την ανωτέρω 
ενίσχυση, καθώς και η ένταση ενίσχυσης ανά κατηγορία 
παρεχομένων υπηρεσιών.
Η ενίσχυση της παρούσας κατηγορίας δεν μπορεί να 
υπερβαίνει τα πέντε εκατομμύρια (5.000.000) ευρώ ετη-
σίως, αθροιζόμενη με άλλες κρατικές ενισχύσεις που 
λαμβάνει η επιχείρηση όπως αυτή νοείται στον Κανο-
νισμό (ΕΕ) 651/2014, για πρόσληψη εργαζομένων σε 
μειονεκτική θέση. 
β) Ενισχύσεις για προγράμματα επαγγελματικής κα-
τάρτισης σύμφωνα με το άρθρο 31 του Κανονισμού (ΕΕ) 
651/2014. 
Η ενίσχυση χορηγείται για προγράμματα που διοργα-
νώνονται από το νομικό πρόσωπο για την εκπαίδευση 
του προσωπικού σε σχέση με τη νέα δραστηριότητα. Δεν 
χορηγούνται ενισχύσεις για επαγγελματική κατάρτιση 
που πραγματοποιείται από επιχειρήσεις προκειμένου 
να συμμορφωθούν με τα εθνικά υποχρεωτικά πρότυπα επαγγελματικής κατάρτισης.
Επιλέξιμες για ενίσχυση δαπάνες είναι:αα) οι δαπάνες προσωπικού των εκπαιδευτών, για τις 
ώρες κατά τις οποίες οι εκπαιδευτές συμμετέχουν στην 
επαγγελματική κατάρτιση, 
ββ) τα έξοδα μετακίνησης των εκπαιδευτών και των 
εκπαιδευομένων,
γγ) υλικά και εφόδια που σχετίζονται άμεσα με το έργο,
δδ) οι δαπάνες συμβουλευτικών υπηρεσιών σε σχέση 
με το έργο επαγγελματικής κατάρτισης, 
εε) οι δαπάνες προσωπικού των εκπαιδευομένων και 
γενικές έμμεσες δαπάνες (διοικητικές δαπάνες, μισθώ-
ματα, γενικά έξοδα) για τις ώρες κατά τις οποίες οι εκπαι-
δευόμενοι συμμετέχουν στην επαγγελματική κατάρτιση. 
Η ένταση της ενίσχυσης ανέρχεται σε ποσοστό έως 50 % 
επί των επιλέξιμων δαπανών, και η εταιρεία δεν μπορεί 
να λαμβάνει άλλη ενίσχυση για το ίδιο πρόγραμμα επαγ-
γελματικής κατάρτισης.Με την απόφαση της περίπτωσης α΄ της παραγρά-
φου 6 καθορίζεται το ανώτατο ποσό δαπανών για τις 
οποίες η επιχείρηση μπορεί να λαμβάνει την παραπάνω 
ενίσχυση συνολικά ή και κατά κατηγορία δαπάνης. Η 
χορηγούμενη ενίσχυση ανά έργο επαγγελματικής κα-
τάρτισης δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δύο εκατομμύρια 
(2.000.000) ευρώ. 
γ) Ενισχύσεις για έργα έρευνας και ανάπτυξης, σύμ-
φωνα με το άρθρο 25 του Κανονισμού (ΕΕ) 651/2014. 
Η παρούσα κατηγορία ενισχύσεων παρέχεται σε 
εταιρείες που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής του πα-
ρόντος με σκοπό την παροχή υπηρεσιών έρευνας και 
ανάπτυξης. Το ενισχυόμενο μέρος του έργου έρευνας 
και ανάπτυξης πρέπει να εμπίπτει πλήρως σε μία από 
τις ακόλουθες κατηγορίες όπως αυτές ορίζονται στον 
ανωτέρω Κανονισμό: βιομηχανική έρευνα, πειραματική 
ανάπτυξη, μελέτες σκοπιμότητας. 
Οι επιλέξιμες για ενίσχυση δαπάνες του έργου έρευ-
νας και ανάπτυξης αφορούν συγκεκριμένη κατηγορία 
έρευνας και ανάπτυξης και είναι οι εξής:
αα) δαπάνες προσωπικού: ερευνητές, τεχνικοί και λοι-
πό υποστηρικτικό προσωπικό, εφόσον απασχολούνται 
αποκλειστικά στο έργο, 
ββ) δαπάνες κτιρίων, οργάνων και εξοπλισμού, εφόσον 
και για όσο χρόνο χρησιμοποιούνται για το έργο. Για τα κτίρια, τα όργανα και τον εξοπλισμό που δεν χρησιμο-ποιούνται καθ΄ όλη τη διάρκεια ζωής τους για το έργο, 
επιλέξιμες θεωρούνται μόνον οι δαπάνες απόσβεσης 
που αντιστοιχούν στη διάρκεια του έργου, οι οποίες 
υπολογίζονται με βάση τις γενικά αποδεκτές λογιστικές αρχές, 
γγ) δαπάνες για έρευνα επί συμβάσει, καθώς και δα-
πάνες για συμβουλευτικές υπηρεσίες που χρησιμοποι-ούνται αποκλειστικά για το έργο, 
δδ) πρόσθετα γενικά έξοδα και λοιπές λειτουργικές 
δαπάνες, συμπεριλαμβανομένου του κόστους υλικών, 
εφοδίων και συναφών προϊόντων, που είναι άμεσο απο-
τέλεσμα του έργου, 
εε) δαπάνες για τη διεξαγωγή μελετών σκοπιμότητας.Η ένταση της ενίσχυσης επί των επιλέξιμων δαπανών 
ανέρχεται σε ποσοστό έως πενήντα τοις εκατό (50%) 
για βιομηχανική έρευνα, είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) 
για πειραματική ανάπτυξη και πενήντα τοις εκατό (50%) 
για μελέτες σκοπιμότητας. Η εταιρεία δεν μπορεί να 
λαμβάνει άλλη ενίσχυση για το ίδιο έργο έρευνας και 
ανάπτυξης.
Με την απόφαση της περίπτωσης β΄ της παραγράφου 
6, καθορίζεται το ανώτατο ποσό δαπανών για τις οποίες 
η εταιρεία μπορεί να λαμβάνει την παραπάνω ενίσχυση συνολικά ή και κατά κατηγορία έρευνας και κατηγορία 
δαπάνης, καθώς και η ένταση ενίσχυσης κατά κατηγορία 
έρευνας.
Η χορηγούμενη ενίσχυση της κατηγορίας αυτής, 
αθροιζόμενη με άλλες κρατικές ενισχύσεις έρευνας και 
ανάπτυξης που λαμβάνει η επιχείρηση όπως αυτή νοείται 
στον Κανονισμό (ΕΕ) 651/2014, δεν μπορεί να υπερβαί-
νει, για έργα που αφορούν κυρίως βιομηχανική έρευνα 
τα είκοσι εκατομμύρια (20.000.000) ευρώ ανά έργο, για 
έργα που αφορούν κυρίως πειραματική ανάπτυξη τα 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1538 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
δεκαπέντε εκατομμύρια (15.000.000) ευρώ ανά έργο και 
για μελέτες σκοπιμότητας και προετοιμασίας ερευνητι-
κών δραστηριοτήτων τα επτά εκατομμύρια πεντακόσιες 
χιλιάδες (7.500.000) ευρώ ανά μελέτη. 
δ) Ενίσχυση δαπανών μισθολογικού κόστους και δαπα-
νών εγκατάστασης συστημάτων πληροφορικής και επι-
κοινωνιών, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 1407/2013. 
Ενισχυόμενες δαπάνες είναι:
αα) Οι μισθολογικές δαπάνες για μέγιστη περίοδο 
δώδεκα (12) μηνών από την πρόσληψη οποιουδήποτε 
εργαζομένου. Η πρόσληψη πρέπει να εξυπηρετεί τη νέα 
δραστηριότητα και να αντιπροσωπεύει αύξηση του αριθ-
μού των εργαζομένων της οικείας επιχείρησης, σε σχέση 
με τον μέσο όρο του δωδεκαμήνου. Όταν η πρόσληψη δεν αντιπροσωπεύει καθαρή αύξηση του αριθμού των εργαζομένων της οικείας επιχείρησης σε σχέση με τον 
μέσο όρο του δωδεκαμήνου που προηγήθηκε, η θέση ή 
οι θέσεις πρέπει να έχουν μείνει κενές από αποχώρηση 
εργαζόμενων για λόγους που δεν εξαρτώνται από την 
επιχείρηση ή λόγω νόμιμης απόλυσης για πειθαρχικούς 
λόγους και όχι λόγω προηγούμενης κατάργησης θέσεων 
εργασίας.
ββ) Οι δαπάνες για αγορά εξοπλισμού και λογισμικού 
συστημάτων πληροφορικής και επικοινωνιών που σχε-τίζονται άμεσα με τη νέα δραστηριότητα.
Η ένταση ενίσχυσης ανέρχεται σε ποσοστό έως πενή-
ντα τοις εκατό (50%) επί των επιλέξιμων δαπανών. Το 
νομικό πρόσωπο δεν μπορεί να λαμβάνει άλλη ενίσχυ-ση για τους ίδιους εργαζομένους επί των μισθολογικών 
δαπανών της περιόδου των δώδεκα (12) πρώτων μηνών 
από την πρόσληψη εκάστου, καθώς και για τις ίδιες δα-πάνες αγοράς εξοπλισμού και λογισμικού. 
Με την απόφαση της περίπτωσης α΄ της παραγράφου 
6, καθορίζεται το ανώτατο ποσό δαπανών για τις οποίες 
χορηγείται η παραπάνω ενίσχυση, καθώς και η ένταση ενίσχυσης ανά κατηγορία παρεχόμενων υπηρεσιών.
Η χορηγούμενη ενίσχυση στην κατηγορία αυτή, αθροι-
ζόμενη με άλλες ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί από το 
κράτος, βάσει του προαναφερόμενου Κανονισμού, στην 
ενιαία επιχείρηση, όπως ορίζεται στον ίδιο Κανονισμό, 
δεν μπορεί να υπερβαίνει τις διακόσιες χιλιάδες (200.000) 
ευρώ σε περίοδο τριών (3) οικονομικών ετών. 
3. Οι παραπάνω ενισχύσεις παρέχονται με τη μορφή 
επιχορήγησης, που συνίσταται σε παροχή χρηματικού 
ποσού για την κάλυψη τμήματος των ενισχυόμενων δα-πανών και προσδιορίζεται ως ποσοστό επ΄ αυτών. 
Οι ενισχύσεις του παρόντος άρθρου χρηματοδοτού-
νται από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του 
Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης. 
Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης 
καθορίζεται κατ΄ έτος το ποσό ενισχύσεων του άρθρου 6 
συνολικά ή και κατά κατηγορία ενισχύσεων που μπορεί 
να χορηγηθούν κατά το έτος αυτό. Το ποσό αυτό συνιστά 
αυτοδίκαια τον προϋπολογισμό του έργου που εγγράφε-
ται στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.
4. Οι ενισχύσεις χορηγούνται για επιλέξιμες δαπάνες 
που πραγματοποιούνται και εξοφλούνται εντός του χρο-
νικού διαστήματος από την ημερομηνία έκδοσης της 
απόφασης χορήγησης της ενίσχυσης και μέχρι τη συ-μπλήρωση πέντε (5) πλήρων διαχειριστικών περιόδων. 
Οι ενισχύσεις καταβάλλονται στην εταιρεία σε ετήσια 
βάση μετά το πέρας κάθε διαχειριστικής περιόδου, με 
απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, ύστερα από διενέργεια διοικητικού ή και επιτόπιου 
ελέγχου. 
Ο διοικητικός έλεγχος διενεργείται από τη Διεύθυνση 
Κεφαλαίων Εξωτερικού του Υπουργείου Οικονομίας και 
Ανάπτυξης, βάσει ετήσιας αναφο ράς που υποβάλλει η 
εταιρεία με τα στοιχεία της δραστηριότητας αυτής, η 
οποία συνοδεύεται από έκθεση ορκωτού λογιστή για τις 
επιλέξιμες προς ενίσχυση δαπάνες και τα δικαιολογητικά 
όπως καθορίζονται κατά περίπτωση στις αποφάσεις της 
παραγράφου 6 του παρόντος άρθρου.
Ο επιτόπιος έλεγχος διενεργείται από όργανα ελέγχου 
που συστήνονται με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας 
και Ανάπτυξης, ύστερα από εισήγηση της Διεύθυνσης 
Κεφαλαίων Εξωτερικού. Με την ίδια απόφαση ορίζεται 
το αντικείμενο του ελέγχου, τα μέλη που δεν μπορεί να είναι λιγότερα από δύο (2), το χρονικό διάστημα εντός 
του οποίου αυτά υποχρεούνται να διενεργήσουν τον 
έλεγχο και να παραδώσουν την έκθεσή τους, καθώς και κάθε άλλη σχετική λεπτομέρεια. 
Η εταιρεία υποχρεούται να παρακολουθεί τις ενισχυό-
μενες δαπάνες διακριτά στα λογιστικά της βιβλία και να τηρεί τα στοιχεία των ενισχυόμενων δαπανών έως ότου ενημερωθεί από το Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυ-
ξης ότι απαλλάσσεται από την υποχρέωση αυτή. Κατά το 
χρονικό αυτό διάστημα δύναται να διενεργηθεί από το 
Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης ή άλλο αρμόδιο 
φορέα διοικητικός ή και επιτόπιος έλεγχος στην επιχεί-ρηση σε σχέση με τη χορηγηθείσα ενίσχυση.
5. Αν διαπιστωθεί ότι υποβλήθηκαν ψευδή ή παρα-
πλανητικά στοιχεία ή αποσιωπήθηκαν στοιχεία που επη-
ρεάζουν τη χορήγηση ή την καταβολή της ενίσχυσης, 
ανακαλείται η απόφαση της παραγράφου 2 του άρθρου 
1 κατά το μέρος που αφορά τη συγκεκριμένη ενίσχυση 
και επιστρέφεται έντοκα και με τις νόμιμες επιβαρύνσεις 
τυχόν καταβληθέν ποσό. Με απόφαση του Υπουργού 
Οικονομίας και Ανάπτυξης μπορεί να μην καταβληθεί 
ή να αναζητηθεί τμήμα ή το σύνολο της ενίσχυσης, αν 
διαπιστωθεί η μη τήρηση των υποχρεώσεων που τίθε-
νται για τη χορήγηση της ενίσχυσης, σύμφωνα με τα 
οριζόμενα στις αποφάσεις της παραγράφου 6 του πα-
ρόντος άρθρου. 
6. α) Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανά-
πτυξης ορίζονται για τις κατηγορίες ενισχύσεων των 
περιπτώσεων α΄, β΄ και δ΄ της παραγράφου 2, ο απαι-
τούμενος ελάχιστος αριθμός δημιουργούμενων νέων 
θέσεων απασχόλησης συνολικά ή κατ΄ έτος, το χρονικό διάστημα εντός του οποίου πρέπει να δημιουργηθούν και το μετέπειτα χρονικό διάστημα για το οποίο υπάρ-
χει υποχρέωση διατήρησης αυτών, τα ανώτατα όρια 
ενισχυόμενων δαπανών και τα ποσοστά ενίσχυσης για κάθε κατηγορία ενισχύσεων, καθώς και τα απαιτούμενα 
δικαιολογητικά και η διαδικασία για τη χορήγηση των 
ενισχύσεων, τη διενέργεια των διοικητικών και επιτόπιων 
ελέγχων και την εκταμίευση των ποσών της ενίσχυσης, καθώς και κάθε άλλη σχετική λεπτομέρεια. Με την ίδια 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1539 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
απόφαση ορίζεται η διαδικασία ανάκλησης της από-
φασης της παραγράφου 2 του άρθρου 1 κατά το μέρος 
που αφορά τη χορήγηση της ενίσχυσης και επιστροφής 
τυχόν καταβληθέντων ποσών, καθώς και οι κυρώσεις 
που μπορεί να φθάνουν έως την ολική ανάκτηση της 
επιχορήγησης και η διαδικασία επιβολής αυτών, σε πε-ρίπτωση που συντρέχουν οι αντίστοιχες προϋποθέσεις 
των δύο τελευταίων εδαφίων της παραγράφου 5 του 
παρόντος άρθρου.
β) Για την κατηγορία ενισχύσεων της περίπτωσης 
γ΄ της παραγράφου 2, τα αναφερόμενα στην περίπτωση 
α΄ της παρούσας παραγράφου ορίζονται με απόφαση 
του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης και του Υπουρ-
γού Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων. 
Άρθρο 7
1. Οι ενισχύσεις του άρθρου 6 χορηγούνται σύμφω-
να με τα οριζόμενα στις παραγράφους 2, 3, 4, 5 και 6 
του άρθρου αυτού και σε εγκατεστημένα στην Ελλάδα 
υποκαταστήματα αλλοδαπών εταιρειών, καθώς και ημε-
δαπές εταιρείες, που παρέχουν υπηρεσίες αποκλειστικά 
των περιπτώσεων α΄ έως ιγ΄ του πρώτου εδαφίου της 
παραγράφου 1 του άρθρου 1 σε μη εγκατεστημένες στην 
Ελλάδα επιχειρήσεις οι οποίες δεν είναι απαραίτητα τα 
κεντρικά τους καταστήματα ή συνδεδεμένες με αυτές 
κατά την έννοια του άρθρου 2 του ν. 4172/2013. Οι εται-
ρείες του προηγούμενου εδαφίου δύνανται παράλλη-
λα να παρέχουν τις ίδιες υπηρεσίες και σε επιχειρήσεις 
εγκατεστημένες στην Ελλάδα, εφόσον αυτό προβλέπεται 
στην απόφαση της παραγράφου 3. 
Προϋπόθεση για τη χορήγηση των ενισχύσεων αποτε-
λεί η ανάπτυξη από την ωφελούμενη εταιρεία νέας δρα-
στηριότητας στην Ελλάδα αναφορικά με το αντικείμενο 
των παρεχόμενων υπηρεσιών, η οποία δεν ασκείται στην 
Ελλάδα τα τελευταία δύο (2) έτη μέχρι την ημερομηνία 
υποβολής της αίτησης χορήγησης της ενίσχυσης, από 
την ίδια ή άλλες εταιρείες του ομίλου στον οποίο ανήκει.
Κατ΄ εξαίρεση, εταιρείε ς που θα υποβάλουν αίτηση 
έως και 28.6.2019, δύνανται να έχουν αναπτύξει τη νέα 
δραστηριότητα, πριν την υποβολή της αίτησης χορή-
γησης της ενίσχυσης και πάντως όχι πριν την 1.1.2019, 
ημερομηνία κατά την οποία προσμετρώνται και τα δύο (2) τελευταία έτη.
Ο ελάχιστος αριθμός νέων θέσεων πλήρους απασχό-
λησης που δημιουργούνται εκ της νέας δραστηριότητας, 
για την οποία χορηγείται η ενίσχυση, όπως αυτός ορί-
ζεται με τις αποφάσεις της παραγράφου 6 του άρθρου 6, δεν μπορεί να είναι μικρότερος των εκατόν πενήντα 
(150), για το πρώτο έτος μετά τη χορήγηση της ενίσχυ-σης.
2. Για τις εταιρείες στις οποίες χορηγούνται ενισχύσεις 
σύμφωνα με το παρόν άρθρο, δεν έχουν εφαρμογή οι 
διατάξεις των άρθρων 1 έως 4. 
3. Οι ενισχύσεις του παρόντος άρθρου χορηγούνται 
με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης η 
οποία δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εντός πενήντα (50) ημερών από την υποβολή σχετικής 
αίτησης στη Διεύθυνση Κεφαλαίων Εξωτερικού του 
Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης. 4. Με τις αποφάσεις της παραγράφου 6 του άρθρου 
6 ορίζονται αναλόγως τα αναφερόμενα σε αυτές στοι-
χεία και λεπτομέρειες για την εφαρμογή του παρόντος 
άρθρου». 
ΜΕΡΟΣ Δ ΄
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 40
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 3310/2005 (Α΄ 30)
Το πρώτο και το δεύτερο εδάφιο της περίπτωσης α΄ 
της παρ. 4 του άρθρου 4 του ν. 3310/2005 (Α΄30) αντι-καθίστανται ως εξής:
«4.α) Απαγορεύεται η σύναψη δημοσίων συμβάσεων 
με εξωχώριες εταιρείες από φορολογικά «μη συνεργά-σιμα» κράτη κατά την έννοια των παραγράφων 3 και 4 
του άρθρου 65 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος 
του ν. 4172/2013, (Α΄ 167). Οι εξωχώριες εταιρείες από 
φορολογικά «μη συνεργάσιμα» κράτη απαγορεύεται 
επίσης, να συμμετέχουν με ποσοστό μεγαλύτερο του 
ένα τοις εκατό (1%) επί του μετοχικού κεφαλαίου ή να 
κατέχουν εταιρικά μερίδια ή να είναι εταίροι των εταίρων 
σε επιχειρήσεις που συνάπτουν δημόσιες συμβάσεις. 
Για τον έλεγχο και την επιβολή της απαγόρευσης αυτής 
η αναθέτουσα αρχή ή ο αναθέτων φορέας εφαρμόζει 
την υπουργική απόφαση που εκδίδεται κατά την παρά-γραφο 4 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος. Απαγο-ρεύεται η σύναψη δημοσίων συμβάσεων με εξωχώριες 
εταιρείες από κράτη που έχουν προνομιακό φορολογικό 
καθεστώς όπως αυτά ορίζονται από τον κατάλογο της 
απόφασης της παραγράφου 7 του άρθρου 65 του Κώ-
δικα Φορολογίας Εισοδήματος με εξαίρεση τα κράτη 
που αποτελούν:
αα. κράτος - μέλος της Ένωσης, ήββ. κράτος - μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώ-
ρου (Ε.Ο.Χ.), ή
γγ. τρίτες χώρες που έχουν υπογράψει και κυρώσει 
τη ΣΔΣ, στο βαθμό που η υπό ανάθεση σύμβαση καλύ-πτεται από τα Παραρτήματα 1, 2, 4 και 5 και τις γενικές 
σημειώσεις του σχετικού με την Ένωση Προσαρτήματος Ι 
της ως άνω ΣΔΣ, ή
δδ. σε τρίτες χώρες που δεν εμπίπτουν στις ανωτέρω 
περιπτώσεις και έχουν συνάψει διμερή ή πολυμερή συμ-
φωνία με την Ένωση.»
Άρθρο 41 
Δυνατότητα παράτασης εμπορικών μισθώσεων σε ακίνητα του Δημοσίου
1. Οι παράγραφοι 12 και 13 του άρθρου 15 του 
ν. 4013/2011 (Α΄ 204) αντικαθίστανται ως εξής:
«12. Μισθώσεις ακινήτων, που υπάγονται στο π.δ. 34/
1995 (Α΄ 30), οι οποίες αφορούν σε ακίνητα στα οποία 
στεγάζονται επιχειρήσεις με εκμισθωτή το Δημόσιο, 
Ν.Π.Δ.Δ., Ο.Τ.Α. ή φορέα του ευρύτερου δημόσιου το-
μέα πλην της ΕΤΑΔ, συμπεριλαμβανομένων αυτών που 
έχουν παραταθεί ή ανανεωθεί, εφόσον δεν υπάρχουν λη-
ξιπρόθεσμες οφειλές μισθωμάτων ή άλλες οφειλές προς 
τον οικείο φορέα και υποβληθεί βιώσιμο επιχειρηματικό 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1540 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
πλάνο για εκσυγχρονισμό και ανακαίνιση του ακινήτου 
που εγκρίνεται από την αρμόδια υπηρεσία του εκμισθω-
τή, μπορούν να παρατείνονται μέχρι δώδεκα (12) χρόνια 
από τη λήξη τους με απόφαση του αρμόδιου οργάνου 
και με απευθείας σύναψη σύμβασης παράτασης της 
μίσθωσης με τον εγκατεστημένο στο μίσθιο μισθωτή. 
Το ίδιο ισχύει και για μισθώσεις των παραπάνω ακινήτων 
που έχουν λήξει, εφόσον το μίσθιο δεν έχει αποδοθεί και 
δεν υφίσταται αντισυμβατική διακράτηση.
13. Για τον καθορισμό του μισθώματος του χρόνου 
της παράτασης της μίσθωσης σύμφωνα με την παρά-
γραφο 12, προηγείται εκτίμηση της μισθωτικής αξίας 
του μισθίου από πιστοποιημένο εκτιμητή που έχει εγ-
γραφεί στο μητρώο της παρ. Γ΄ του άρθρου πρώτου του 
ν. 4152/2013 (Α΄ 107). Το μίσθωμα δεν μπορεί να συμφω-
νηθεί κατώτερο από την ανωτέρω εκτιμώμενη μισθωτι-
κή αξία. Αν το ήδη καταβαλλόμενο μίσθωμα υπερβαίνει 
την εκτιμώμενη μισθωτική αξία, το μίσθωμα δεν μπορεί 
να συμφωνηθεί κατώτερο από το ήδη καταβαλλόμενο.»
2. Η παρ. 3 του άρθρου 56 του ν. 4144/2013 (Α΄ 88) 
καταργείται.
Άρθρο 42 
Τροποποίηση του ν. 4251/2014 (Α΄ 80) 
1. Στο άρθρο 16 του ν. 4251/2014 επέρχονται οι εξής 
τροποποιήσεις:
α) Η περίπτωση 1 της παραγράφου Α΄ αντικαθίσταται 
ως εξής: 
«Α.1. Επιτρέπεται η είσοδος και η διαμονή πολιτών τρί-
των χωρών στην Ελλάδα, ως επενδυτών, για να πραγμα-
τοποιήσουν επένδυση που θα έχει θετικές επιπτώσεις 
στην εθνική ανάπτυξη και οικονομία. Αν η επένδυση 
πραγματοποιείται από αλλοδαπό νομικό πρόσωπο, επι-
τρέπεται η είσοδος και διαμονή στην Ελλάδα μέχρι τριών 
(3), αναλόγως του ύψους της επένδυσης, πολιτών τρίτων 
χωρών, οι οποίοι είναι μέτοχοι ή στελέχη του αλλοδαπού 
νομικού προσώπου.
Για την υλοποίηση και τη λειτουργία του επενδυτικού 
σχεδίου επιτρέπεται να εισέλθουν και να διαμείνουν στη 
χώρα μέχρι δέκα (10), αναλόγως του συνολικού ύψους 
της επένδυσης, πολίτες τρίτων χωρών, επιπλέον εκείνων 
που έχουν λάβει άδεια εισόδου και διαμονής για το ίδιο επενδυτικό σχέδιο, σύμφωνα με το πρώτο και δεύτερο εδάφιο της παρούσας περίπτωσης.»
β) Στην παράγραφο Α΄ προστίθεται περίπτωση 9 ως 
εξής:
«9. Με την απόφαση του πρώτου εδαφίου της παρα-
γράφου 12 του άρθρου 136 καθορίζονται το απαιτού-
μενο ελάχιστο ύψος επένδυσης για την υπαγωγή στις 
διατάξεις της παρούσας παραγράφου, καθώς και κάθε 
άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή της. Με την ίδια 
απόφαση μπορεί να ορίζονται πρόσθετα χαρακτηριστι-
κά της επένδυσης ως προϋπόθεση για την υπαγωγή στις 
διατάξεις της παρούσας παραγράφου.»
γ) Μετά την παράγραφο Β΄ προστίθεται παράγραφος 
Γ΄, ως εξής:
«Γ .1. Επιτρέπεται η είσοδος και διαμονή στην Ελλάδα 
πολίτη τρίτης χώρας που έχει πραγματοποιήσει επένδυ-
ση σε μία από τις εξής κατηγορίες: α. εισφορά κεφαλαίου, ποσού τετρακοσίων χιλιάδων 
(400.000) ευρώ, τουλάχιστον, σε εταιρεία η οποία έχει 
έδρα ή εγκατάσταση στην Ελλάδα, εξαιρουμένων των 
Εταιρειών Επενδύσεων Χαρτοφυλακίου και, με την επι-
φύλαξη της υποπερίπτωσης β΄, των Εταιρειών Επενδύ-
σεων Ακίνητης Περιουσίας, για την απόκτηση μετοχών 
σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ή ομολόγων κατά την έκδοση ομολογιακού δανείου, τα οποία εισάγονται για 
διαπραγμάτευση σε ρυθμιζόμενες αγορές ή πολυμερείς 
μηχανισμούς διαπραγμάτευσης, που λειτουργούν στην Ελλάδα. 
Η πραγματοποίηση της επένδυσης γίνεται με διαμε-
σολαβητή επιχείρηση επενδύσεων του άρθρου 4 του 
ν. 4514/2018 (Α΄ 14), η οποία παρέχει την επενδυτική 
υπηρεσία της περίπτωσης 4 του Παραρτήματος I του 
Τμήματος Α΄ του ίδιου νόμου, ή πιστωτικό ίδρυμα, με 
έδρα ή υποκατάστημα στην Ελλάδα, με τη δημιουργία 
προσωπικής μερίδας του επενδυτή στο Σύστημα Άυ-
λων Τίτλων (ΣAT) της «Ελληνικό Κεντρικό Αποθετήριο 
Τίτλων Α.Ε.».
Η πραγματοποίηση της επένδυσης πιστοποιείται με 
βεβαίωση η οποία εκδίδεται από τον ανωτέρω διαμεσο-
λαβητή και η διακράτησή της με βεβαίωση που εκδίδε-ται από την επιχείρηση επενδύσεων του άρθρου 4 του 
ν. 4514/2018, η οποία παρέχει την επενδυτική υπηρεσία 
της περίπτωσης 4 του Παραρτήματος I του Τμήματος 
Α΄ του ίδιου νόμου, ή το πιστωτικό ίδρυμα, με έδρα ή 
υποκατάστημα στην Ελλάδα, που τηρεί τον σχετικό λο-γαριασμό χειριστή,
β. εισφορά κεφαλαίου, ποσού τετρακοσίων χιλιάδων 
(400.000) ευρώ τουλάχιστον, σε Ανώνυμη Εταιρεία Επεν-
δύσεων σε Ακίνητη Περιουσία (ΑΕΕΑΠ) του άρθρου 21 
του ν. 2778/1999 (Α΄ 295), που έχει ως σκοπό να επενδύει 
αποκλειστικά στην Ελλάδα, για την απόκτηση μετοχών σε αύξηση του μετοχικού της κεφαλαίου.
Κατά το αρχικό στάδιο και μέχρι την εισαγωγή της ΑΕΕ-
ΑΠ σε ρυθμιζόμενη αγορά, η πραγματοποίηση της επέν-
δυσης και η διακράτησή της πιστοποιείται με βεβαιώσεις 
που εκδίδονται από την εταιρεία. Μετά την εισαγωγή 
της ΑΕΕΑΠ σε ρυθμιζόμενη αγορά που λειτουργεί στην 
Ελλάδα, ισχύουν όσα ορίζονται στην υποπερίπτωση α΄,
γ. εισφορά κεφαλαίου, ποσού τετρακοσίων χιλιάδων 
(400.000) ευρώ τουλάχιστον, σε Εταιρεία Κεφαλαίου 
Επιχειρηματικών Συμμετοχών (ΕΚΕΣ) του άρθρου 5 του ν. 2367/1995 (Α΄ 261) για απόκτηση μετοχών ή σε Αμοι-
βαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών (ΑΚΕΣ) 
του άρθρου 7 του ν. 2992/2002 (Α΄ 54) για απόκτηση 
μεριδίων, εφόσον οι παραπάνω Οργανισμοί Εναλλακτι-κών Επενδύσεων (ΟΕΕ) έχουν ως σκοπό να επενδύουν 
αποκλειστικά σε επιχειρήσεις με έδρα ή και εγκατάσταση 
στην Ελλάδα.
Σε περίπτωση τμηματικής καταβολής της συμμετοχής, 
σύμφωνα με τους όρους λειτουργίας του Οργανισμού 
Εναλλακτικών Επενδύσεων, ο επενδυτής υποχρεούται 
να τοποθετήσει το υπολειπόμενο ποσό της συμμετοχής 
του, σε δεσμευμένο λογαριασμό (escrow account), στο 
πιστωτικό ίδρυμα που αποτελεί το θεματοφύλακα του 
Οργανισμού Εναλλακτικών Επενδύσεων.
Για την επένδυση με εισφορά κεφαλαίου σε ΑΚΕΣ, ο 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1541 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
επενδυτής υποχρεούται να δημιουργήσει στο ανωτέρω 
πιστωτικό ίδρυμα μοναδικό τραπεζικό λογαριασμό με 
αποκλειστική χρήση την κατάθεση των κεφαλαίων που 
επιστρέφονται σε αυτόν από τον Οργανισμό Εναλλα-
κτικών Επενδύσεων. Ο επενδυτής μπορεί να προβαίνει 
σε πράξεις εκταμίευσης από τον εν λόγω λογαριασμό, 
με την προϋπόθεση ότι το άθροισμα του παραμένο-
ντος υπολοίπου του, της ονομαστικής αξίας της παρα-
μένουσας επένδυσης στον Οργανισμό Εναλλακτικών 
Επενδύσεων και του παραμένοντος υπολοίπου στον δε-
σμευμένο λογαριασμό του δεύτερου εδαφίου ισούται 
τουλάχιστον με το αρχικά επενδυθέν ποσό για το οποίο 
έχει χορηγηθεί η άδεια διαμονής. Η πραγματοποίηση 
και η διακράτηση της επένδυσης πιστοποιείται με βε-
βαιώσεις που εκδίδονται από το διαχειριστή του Οργα-
νισμού Εναλλακτικών Επενδύσεων για τη συμμετοχή του 
επενδυτή και το πιστωτικό ίδρυμα για τις κινήσεις των 
προαναφερόμενων λογαριασμών. Για την επένδυση με 
εισφορά κεφαλαίου σε ΕΚΕΣ, κατά το αρχικό στάδιο και 
μέχρι την εισαγωγή της ΕΚΕΣ σε ρυθμιζόμενη αγορά, 
η πραγματοποίηση της επένδυσης και η διακράτησή της 
πιστοποιούνται με βεβαιώσεις που εκδίδονται από την εταιρεία. Μετά την εισαγωγή της ΕΚΕΣ σε ρυθμιζόμενη αγορά που λειτουργεί στην Ελλάδα, ισχύουν όσα ορίζο-νται στην υποπερίπτωση α΄,
δ. αγορά ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου, με αξία 
κτήσης τετρακοσίων χιλιάδων (400.000) ευρώ τουλάχι-
στον, και υπολειπόμενη διάρκεια, κατά το χρόνο αγοράς, 
τρία (3) τουλάχιστον έτη, μέσω πιστωτικού ιδρύματος 
εγκατεστημένου στην Ελλάδα, το οποίο αποτελεί και 
τον θεματοφύλακά τους. 
Η πραγματοποίηση και η διακράτηση της επένδυσης 
πιστοποιείται με βεβαιώσεις που εκδίδονται από το πι-στωτικό ίδρυμα,
ε. προθεσμιακή κατάθεση ύψους τετρακοσίων χιλιά-
δων (400.000) ευρώ τουλάχιστον, σε ημεδαπό πιστωτικό 
ίδρυμα, ετήσιας τουλάχιστον διάρκειας, με πάγια εντολή 
ανανέωσης.
Η πραγματοποίηση και η διακράτηση της επένδυσης 
πιστοποιείται με βεβαιώσεις που εκδίδονται από το πι-στωτικό ίδρυμα,
στ. αγορά μετοχών, εταιρικών ομόλογων ή και ομολό-
γων του Ελληνικού Δημοσίου, τα οποία εισάγονται για 
διαπραγμάτευση ή διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες 
αγορές ή πολυμερείς μηχανισμούς διαπραγμάτευσης, 
που λειτουργούν στην Ελλάδα, αξίας κτήσης οκτακοσίων 
χιλιάδων (800.000) ευρώ τουλάχιστον.
Η πραγματοποίηση της επένδυσης γίνεται με διαμε-
σολαβητή επιχείρηση επενδύσεων του άρθρου 4 του 
ν. 4514/2018, η οποία παρέχει την επενδυτική υπηρεσία 
της περίπτωσης 4 του Παραρτήματος I του Τμήματος Α΄ του ίδιου νόμου, ή πιστωτικό ίδρυμα, με έδρα ή υποκα-
τάστημα στην Ελλάδα, με τη δημιουργία προσωπικής 
μερίδας του επενδυτή στο Σύστημα Άυλων Τίτλων (ΣAT) 
της «Ελληνικό Κεντρικό Αποθετήριο Τίτλων Α.Ε.».
Ο επενδυτής υποχρεούται να τηρεί σε πιστωτικό ίδρυ-
μα εγκατεστημένο στην Ελλάδα μοναδικό και αποκλει-
στικής χρήσης λογαριασμό για τις πράξεις πραγματο-
ποίησης της επένδυσης και των μετέπειτα συναλλαγών διαχείρισης του χαρτοφυλακίου του και να μην εκταμι-
εύει οποιοδήποτε ποσό απ ό ρευστοποίηση των κινητών 
αξιών, παρά μόνο για την επανεπένδυσή του σε κινητές 
αξίες του πρώτου εδαφίου, ώστε το μέσο ετήσιο υπόλοι-
πο του ανωτέρω λογαριασμού να μην υπερβαίνει το εί-
κοσι τοις εκατό (20%) του ποσού της αρχικής επένδυσης.
Η πραγματοποίηση και η διακράτηση της επένδυσης 
πιστοποιείται με βεβαιώσεις που εκδίδονται από την επι-
χείρηση επενδύσεων του άρθρου 4 του ν. 4514/2018, η 
οποία παρέχει την επενδυτική υπηρεσία της περίπτωσης 
4 του Παραρτήματος I του Τμήματος Α΄ του ίδιου νό-
μου, ή το πιστωτικό ίδρυμα, με έδρα ή υποκατάστημα 
στην Ελλάδα, που τηρεί τον λογαριασμό χειριστή, για 
την κίνηση του χαρτοφυλακίου του επενδυτή, και από 
το πιστωτικό ίδρυμα του τρίτου εδαφίου, για την κίνηση 
του λογαριασμού που τηρείται από τον επενδυτή,
ζ. αγορά μεριδίων αξίας κτήσης τετρακοσίων χιλιάδων 
(400.000) ευρώ τουλάχιστον, σε αμοιβαίο κεφάλαιο το 
οποίο έχει συσταθεί στην Ελλάδα ή άλλη χώρα και έχει 
ως σκοπό να επενδύει αποκλειστικά σε μετοχές, εται-
ρικά ομόλογα ή και ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου, 
τα οποία εισάγονται για διαπραγμάτευση ή διαπραγμα-τεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές ή πολυμερείς μηχανι-
σμούς διαπραγμάτευσης, που λειτουργούν στην Ελλάδα, 
εφόσον: (αα) το ύψος του ενεργητικού του αμοιβαίου 
κεφαλαίου ανέρχεται στο ποσό των τριών εκατομμυρίων 
(3.000.000) ευρώ τουλάχιστον και (ββ) το αμοιβαίο κε-
φάλαιο και ο διαχειριστής του είναι αδειοδοτημένοι από 
την αρχή που εποπτεύει την κεφαλαιαγορά της χώρας στην οποία εδρεύει, η οποία για χώρες εκτός της Ευρω-
παϊκής Ένωσης απαιτείται να είναι μέλος της Διεθνούς 
Ένωσης Επιτροπών Κεφαλαιαγοράς (IOSCO) και να έχει 
συνάψει διμερή συμφωνία ανταλλαγής πληροφοριών 
με την Ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. 
Η πραγματοποίηση των επενδύσεων του αμοιβαίου 
κεφαλαίου γίνεται με διαμεσολαβητή επιχείρηση επεν-
δύσεων του άρθρου 4 του ν. 4514/2018, η οποία παρέχει 
την επενδυτική υπηρεσία της περίπτωσης 4 του Παραρ-
τήματος I του Τμήματος Α΄ του ίδιου νόμου, ή πιστωτικό 
ίδρυμα, με έδρα ή υποκατάστημα στην Ελλάδα, με τη 
δημιουργία μερίδας αυτού στο Σύστημα Άυλων Τίτλων (ΣAT) της «Ελληνικό Κεντρικό Αποθετήριο Τίτλων Α.Ε.».
Για το αμοιβαίο κεφαλαίο τηρείται σε πιστωτικό ίδρυ-
μα εγκατεστημένο στην Ελλάδα μοναδικός και απο-
κλειστικής χρήσης λογαριασμός για τις πράξεις πραγ-
ματοποίησης των επενδύσεών του και των μετέπειτα 
συναλλαγών διαχείρισης του χαρτοφυλακίου του και 
την είσπραξη μερισμάτων. Κατά τη μεταφορά των προς 
επένδυση ποσών στον ανωτέρω λογαριασμό, ο διαχει-
ριστής του αμοιβαίου κεφαλαίου δηλώνει στο πιστωτικό 
ίδρυμα τα στοιχεία των μεριδιούχων και των μεριδίων 
που σχετίζονται με αυτά.
Με την επιφύλαξη των περιπτώσεων του πέμπτου εδα-
φίου, από τον παραπάνω λογαριασμό δεν εκταμιεύεται 
οποιοδήποτε ποσό και ο δια χειριστής υποχρεούται να 
επενδύει τα κεφάλαια σε κινητές αξίες του πρώτου εδα-
φίου, ώστε το μέσο ετήσιο υπόλοιπο του λογαριασμού 
του τρίτου εδαφίου να μην υπερβαίνει το είκοσι τοις 
εκατό (20%) της ονομαστικής αξίας των μεριδίων του 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1542 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
αμοιβαίου κεφαλαίου. Εκταμίευση ποσού από τον πα-
ραπάνω λογαριασμό επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο 
για πραγματοποίηση επένδυσης σύμφωνα με τον σκοπό 
του αμοιβαίου κεφαλαίου, κάλυψη εξόδων διαχείρισης 
και διανομή μερισμάτων στους μεριδιούχους ή εξόφλη-
ση μεριδίων, με την προϋπόθεση ότι για πολίτες τρίτης 
χώρας ο μεριδιούχος έχει προσκομίσει στον διαχειριστή 
έγγραφο της αρμόδιας υπηρεσίας της περίπτωσης 6, 
στο οποίο αυτή βεβαιώνει ότι έχει λάβει γνώση για την 
επικείμενη ρευστοποίηση της επένδυσης. 
Η πραγματοποίηση και η διακράτηση της επένδυσης 
από τους μεριδιούχους και το αμοιβαίο κεφάλαιο πιστο-
ποιούνται με την ετήσια έκθεση του αμοιβαίου κεφα-
λαίου, καθώς και με βεβαιώσεις που εκδίδονται από τον 
διαχειριστή του αμοιβαίου κεφαλαίου για τη συμμετοχή 
του πολίτη τρίτης χώρας σε αυτό, από την επιχείρηση 
επενδύσεων του άρθρου 4 του ν. 4514/2018, η οποία 
παρέχει την επενδυτική υπηρεσία της περίπτωσης 4 
του Παραρτήματος I του Τμήματος Α΄ του ιδίου νόμου ή το πιστωτικό ίδρυμα, με έδρα ή υποκατάστημα στην 
Ελλάδα, που τηρεί το λογαριασμό χειριστή για την κί-
νηση του χαρτοφυλακίου του αμοιβαίου κεφαλαίου και 
από το πιστωτικό ίδρυμα του τρίτου εδαφίου για την 
κίνηση του λογαριασμού του αμοιβαίου κεφαλαίου, η 
αγορά μεριδίων ή μετοχών αξίας κτήσης τετρακοσίων 
χιλιάδων (400.000) ευρώ τουλάχιστον σε Οργανισμό 
Εναλλακτικών Επενδύσεων (ΟΕΕ), ο οποίος έχει συσταθεί 
στην Ελλάδα ή σε άλλο κράτος - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει ως σκοπό να επενδύει αποκλειστικά σε ακίνητη περιουσία στην Ελλάδα, εφόσον: (αα) το ύψος 
του ενεργητικού του ΟΕΕ ανέρχεται στο ποσό των τριών 
εκατομμυρίων (3.000.000) ευρώ τουλάχιστον και (ββ) ο 
ΟΕΕ και ο διαχειριστής του είναι αδειοδοτημένοι από 
την αρχή που εποπτεύει την κεφαλαιαγορά της χώρας στην οποία εδρεύει.
Για τον ΟΕΕ τηρείται σε πιστωτικό ίδρυμα εγκατεστη-
μένο στην Ελλάδα μοναδικός και αποκλειστικής χρή-
σης λογαριασμός για την κίνηση των κεφαλαίων που 
αφορούν την πραγματοποίηση των επενδύσεων και την 
είσπραξη των ποσών από την εκμετάλλευση ή ρευστο-
ποίησή τους. Κατά τη μεταφορά των προς επένδυση 
ποσών στον ανωτέρω λογαριασμό, ο διαχειριστής του 
ΟΕΕ δηλώνει στο πιστωτικό ίδρυμα τα στοιχεία των με-ριδιούχων και των μεριδίων που σχετίζονται με αυτά.
Με την επιφύλαξη των περιπτώσεων του τέταρτου 
εδαφίου, από τον παραπάνω λογαριασμό δεν εκταμιεύ-
εται οποιοδήποτε ποσό και ο διαχειριστής υποχρεούται 
να επενδύει τα κεφάλαια σε ακίνητη περιουσία στην Ελ-
λάδα, ώστε το μέσο ετήσιο υπόλοιπο του λογαριασμού 
του δεύτερου εδαφίου να μην υπερβαίνει το είκοσι τοις 
εκατό (20%) της ονομαστικής αξίας των μεριδίων του 
ΟΕΕ. Εκταμίευση ποσού από τον παραπάνω λογαριασμό 
επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο για πραγματοποίηση 
επένδυσης σύμφωνα με τον σκοπό του ΟΕΕ, κάλυψη 
εξόδων διαχείρισης και διανομή μερισμάτων στους μερι-
διούχους ή εξόφληση μεριδίων, με την προϋπόθεση ότι 
για πολίτες τρίτης χώρας ο μεριδιούχος έχει προσκομίσει 
στον διαχειριστή έγγραφο της αρμόδιας υπηρεσίας της περίπτωσης 6, στο οποίο αυτή βεβαιώνει ότι έχει λάβει 
γνώση για την επικείμενη ρευστοποίηση της επένδυσης. 
Η πραγματοποίηση και η διακράτηση της επένδυσης 
από τους μεριδιούχους και τον ΟΕΕ πιστοποιείται με έκ-
θεση του διαχειριστή του, που συνοδεύεται από έκθεση 
ορκωτών λογιστών για τη δραστηριότητα του ΟΕΕ, κα-
θώς και βεβαιώσεις που εκδίδονται από τον διαχειριστή 
του ΟΕΕ για τη συμμετοχή του πολίτη τρίτης χώρας σε 
αυτόν και από το πιστωτικό ίδρυμα του δεύτερου εδαφί-
ου της για την κίνηση του λογαριασμού του ΟΕΕ. 
2. Με την απόφαση του τρίτου εδαφίου της παρα-
γράφου 12 του άρθρου 136 μπορεί να προστίθενται 
στις κατηγορίες επενδύσεων της περίπτωσης 1, περι-
πτώσεις που αφορούν τη συμμετοχή σε άλλες μορφές 
Οργανισμών Εναλλακτικών Επενδύσεων. Ο Οργανισμός 
Εναλλακτικών Επενδύσεων πρέπει να έχει ως σκοπό να 
επενδύει αποκλειστικά στην Ελλάδα και τόσο αυτός, όσο 
και ο διαχειριστής του να είναι αδειοδοτημένοι από την αρχή που εποπτεύει την κεφαλαιαγορά της χώρας στην 
οποία εδρεύει, η οποία για χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης απαιτείται να είναι μέλος της Διεθνούς Ένωσης 
Επιτροπών Κεφαλαιαγοράς (IOSCO) και να έχει συνά-
ψει διμερή συμφωνία ανταλλαγής πληροφοριών με την Ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. 
3. Στην περίπτωση πραγματοποίησης επένδυσης των 
υποπεριπτώσεων α΄ έως στ΄ της περίπτωσης 1 από νο-μικό πρόσωπο, επιτρέπεται η είσοδος και διαμονή στην Ελλάδα πολιτών τρίτης χώρας ως εξής:
α) για επένδυση ύψους ποσού τουλάχιστον ίσου με 
αυτό που ορίζεται κατά υποπερίπτωση στην περίπτωση 
1, η οποία πραγματοποιείται από ημεδαπό νομικό πρό-σωπο, επιτρέπεται η είσοδος και διαμονή στην Ελλάδα σε πολίτη τρίτης χώρας εφόσον κατέχει το σύνολο των 
εταιρικών του μεριδίων,
β) για επένδυση που πραγματοποιείται από αλλοδα-
πό νομικό πρόσωπο, επιτρέπεται η είσοδος και διαμονή 
στην Ελλάδα μέχρι τριών (3), αναλόγως του ύψους της 
επένδυσης, πολιτών τρίτων χωρών, οι οποίοι είναι μέτο-
χοι ή στελέχη του αλλοδαπού νομικού προσώπου. 
Με την απόφαση του δευτέρου εδαφίου της παρα-
γράφου 12 του άρθρου 136 καθορίζεται ο αριθμός των 
πολιτών τρίτων χωρών του προηγούμενου εδαφίου, ανα-
λόγως του ύψους της επένδυσης, το οποίο δεν μπορεί να 
είναι κατώτερο από το διπλάσιο του ελάχιστου ποσού 
που ορίζεται κατά υποπερίπτωση στην περίπτωση 1. 
4. Με μέριμνα της Διεύθυνσης Κεφαλαίων Εξωτερικού 
του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης, σε συνερ-
γασία με την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, καταρτίζονται 
κατάλογοι στους οποίους περιλαμβάνονται, ύστερα από 
αίτησή τους, οι ΑΕΕΑΠ της υποπερίπτωσης β΄, οι Οργανι-
σμοί Εναλλακτικών Επενδύσεων της υποπερίπτωσης γ΄, 
τα Αμοιβαία Κεφάλαια της υποπερίπτωσης ζ΄ και οι Ορ-
γανισμοί Εναλλακτικών Επενδύσεων της υποπερίπτωσης 
η΄ της περίπτωσης 1, που πληρούν τις κατά υποπερίπτω-
ση προϋποθέσεις. Οι ανωτέρω κατάλογοι αναρτώνται σε 
ιστοσελίδα που ορίζεται με την απόφαση του δευτέρου εδαφίου της παραγράφου 12 του άρθρου 136. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1543 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Αρμόδια υπηρεσία για την πιστοποίηση της πραγμα-
τοποίησης και της διακράτησης των επενδύσεων της 
παρούσας παραγράφου είναι η Διεύθυνση Κεφαλαίων 
Εξωτερικού του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης.
5. Η αίτηση εισόδου στην Ελλάδα και τα δικαιολογη-
τικά που καθορίζονται με την απόφαση του δεύτερου 
εδαφίου της παραγράφου 12 του άρθρου 136, υπο-
βάλλονται στην αρμόδια ελληνική προξενική αρχή του 
τόπου διαμονής του επενδυτή, μέσα στο επόμενο από 
την πραγματοποίηση της επένδυσης έτος. Η προξενική 
αρχή, μέσα σε έναν (1) μήνα από την παραλαβή τους, 
διαβιβάζει αυτά στην αρμόδια υπηρεσία του τελευταί-
ου εδαφίου της περίπτωσης 4, για την πιστοποίηση της 
πραγματοποίησης και της διακράτησης της επένδυσης. 
Η ανωτέρω υπηρεσία, εξετάζει τα δικαιολογητικά που 
έχουν υποβληθεί και διαβιβάζει, μέσα σε έναν (1) μήνα από την παραλαβή τους, στην προξενική αρχή σχετική 
πιστοποίηση προκειμένου να χορηγηθεί η εθνική θε-
ώρηση εισόδου για «επένδυση σε τίτλους ή τραπεζική κατάθεση.».
6. Στον πολίτη τρίτης χώρας, που έχει λάβει εθνική 
θεώρηση εισόδου ως επενδυτής της παρούσας παρα-
γράφου, εφόσον προσκομίσει πρόσφατη πιστοποίηση 
της αρμόδιας υπηρεσίας για τη διακράτηση της επέν-
δυσης και τα λοιπά απαιτούμενα δικαιολογητικά της πα-
ραγράφου 1 του άρθρου 136, χορηγείται, με απόφαση 
του Υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής, άδεια δια-
μονής, πενταετούς διάρκειας, η οποία ανανεώνεται για 
ίσο χρονικό διάστημα κάθε φορά, εφόσον πιστοποιείται 
η διακράτηση της συγκεκριμένης επένδυσης και πλη-
ρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις χορήγησης της άδειας. 
Αρμόδια για την εξέταση της αίτησης και την έκδοση 
απόφασης χορήγησης ή ανανέωσης της άδειας διαμονής 
σε πολίτες τρίτων χωρών, που έχουν πραγματοποιήσει 
επένδυση της παρούσας παραγράφου, είναι η Διεύθυνση 
Μεταναστευτικής Πολιτικής του Υπουργείου Μετανα-
στευτικής Πολιτικής. 
Η άδεια διαμονής ανακαλείται ή δεν ανανεώνεται 
εφόσον δεν πληρούνται πλέον οι προϋποθέσεις χορή-
γησής της.
7. Στην άδεια διαμονής των πολιτών τρίτων χωρών ως 
επενδυτών της παρούσας παραγράφου αναγράφεται 
«Άδεια διαμονής για επένδυση σε τίτλους ή τραπεζική 
κατάθεση» και στο πεδίο «Παρατηρήσεις» η συγκεκρι-
μένη κατηγορία επένδυσης της περίπτωσης 1. 
8. Οι πολίτες τρίτων χωρών που υπάγονται στις διατά-
ξεις του παρούσας παρ. μπορούν, κατά παρέκκλιση των διατάξεων της παραγράφου 1 του άρθρου 70, να συνο-
δεύονται και από τα μέλη της οικογένειάς τους, σύμφωνα 
με την περίπτωση 5 της παραγράφου Α΄.
9. Οι άδειες διαμονής που χορηγούνται σύμφωνα με 
την παρούσα παρ. δεν καθιερώνουν δικαίωμα πρόσβα-σης σε οποιαδήποτε μορφή εργασίας.».
δ) Η παράγραφος Γ΄ αναριθμείται σε παράγραφο Δ΄ 
και αντικαθίσταται ως εξής: 
«Δ.1. Πολίτες τρίτων χωρών, που έχουν εισέλθει νόμιμα 
στη χώρα με οποιαδήποτε θεώρηση εισόδου ή διαμέ-
νουν νόμιμα στη χώρα, εφόσον πληρούν τις προϋποθέ-
σεις των παραγράφων Α΄ ή Β΄ ή Γ΄, δεν υποχρεούνται να εγκαταλείψουν την Ελληνική Επικράτεια προκειμένου να 
υποβάλουν αίτηση για άδεια διαμονής, σύμφωνα με τις 
παραγράφους αυτές. 
2. Πολίτες τρίτων χωρών, που έχουν εισέλθει νόμιμα 
στη χώρα με οποιαδήποτε θεώρηση εισόδου ή διαμέ-
νουν νόμιμα στη χώρα, μπορούν να υποβάλουν στη 
Διεύθυνση Μεταναστευτικής Πολιτικής του Υπουργεί-
ου Μεταναστευτικής Πολιτικής αίτηση για χαρακτηρι-
σμό επένδυσης της παραγράφου Α΄ ή για πιστοποίηση πραγματοποίησης και διακράτησης επένδυσης της πα-
ραγράφου Γ΄, που συνοδεύεται από τα δικαιολογητικά 
που ορίζονται, κατά περίπτωση, στην απόφαση του 
πρώτου ή δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 12 του 
άρθρου 136. Η αίτηση διαβιβάζεται στην αρμόδια υπη-
ρεσία προκειμένου να εισηγηθεί, κατά περίπτωση, για το 
χαρακτηρισμό ή την πραγματοποίηση και διακράτηση 
της επένδυσης όπως προβλέπεται στις περιπτώσεις 2 
της παραγράφου Α΄ και 4 της παραγράφου Γ΄.
3. Η υπηρεσία που εισηγείται για την επένδυση, σύμ-
φωνα με όσα προβλέπονται στις παραγράφους Α΄ και Γ΄, 
είναι αρμόδια για την παρακολούθησή της μετά τη χορή-
γηση της άδειας διαμονής και ενημερώνει το Υπουργείο 
Μεταναστευτικής Πολιτικής για κάθε μεταβολή. Για τον 
σκοπό αυτόν, οι επενδυτές των παραγράφων Α΄ και Γ΄ 
υποχρεούνται να υποβάλλουν, κατά το πρώτο δίμηνο 
κάθε έτους ή όποτε άλλοτε ζητηθεί από τις αρμόδιες 
υπηρεσίες, τα σχετικά δικαιολογητικά που καθορίζονται, 
κατά περίπτωση, στην απόφαση του πρώτου ή δευτέρου 
εδαφίου της παραγράφου 12 του άρθρου 136.».
2. Η παράγραφος 12 του άρθρου 136 αντικαθίσταται 
ως εξής: 
«12. Με απόφαση των Υπουργών Μεταναστευτικής 
Πολιτικής, Οικονομίας και Ανάπτυξης και Εξωτερικών, 
καθορίζεται το απαιτούμενο ελάχιστο ύψος επένδυσης 
και λοιπά χαρακτηριστικά της επένδυσης για την υπα-
γωγή στις διατάξεις της παραγράφου Α΄ του άρθρου 16, 
όπως ορίζεται στην περίπτωση 9 της ίδιας παραγράφου, 
ο αριθμός αδειών αναλόγως του ύψους της επένδυσης που πραγματοποιείται από αλλοδαπό νομικό πρόσωπο 
και ο ανώτατος αριθμός αδειών διαμονής σε πολίτες 
τρίτων χωρών για την υλοποίηση και τη λειτουργία της 
επένδυσης, αναλόγως του ύψους της, κατ΄ εφαρμογή 
του δεύτερου και τρίτου εδαφίου της υποπερίπτωσης α΄ 
της περίπτωσης 1 της παραγράφου Α΄ του άρθρου 16, 
τα δικαιολογητικά που συνοδεύουν την αίτηση της περί-
πτωσης 3 της παραγράφου Α΄ του άρθρου 16, ο τρόπος 
παρακολούθησης της τήρησης των όρων και των προϋ-
ποθέσεων όσον αφορά την επενδυτική δραστηριότητα, 
καθώς και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή της 
παραγράφου Α΄ του άρθρου 16. 
Με όμοια απόφαση καθορίζονται τα δικαιολογητικά 
που συνοδεύουν την αίτηση της περίπτωσης 5 της πα-
ραγράφου Γ΄ του άρθρου 16, ο αριθμός αδειών αναλό-
γως του ύψους της επένδυσης που πραγματοποιείται 
από αλλοδαπό νομικό πρόσωπο, κατ΄ εφαρμογή της 
υποπερίπτωσης β΄ της περίπτωσης 3 της παραγράφου 
Γ΄ του άρθρου 16, τα δικαιολογητικά που συνοδεύουν 
την αίτηση, η διαδικασία κατάρτισης των καταλόγων 
και η ιστοσελίδα ενημέρωσης των ενδιαφερομένων της 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1544 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
περίπτωσης 4 της παραγράφου Γ΄ του ίδιου άρθρου, 
τα δικαιολογητικά και ο τρόπος παρακολούθησης της 
τήρησης των όρων και των προϋποθέσεων αναφορικά 
με την επένδυση, κατ΄ εφαρμογή της περίπτωσης 3 της 
παραγράφου Δ΄ του άρθρου 16, καθώς και κάθε άλλο 
θέμα σχετικό με την εφαρμογή της παραγράφου Γ΄ του άρθρου 16.
Με απόφαση των Υπουργών Μεταναστευτικής Πολι-
τικής και Οικονομίας και Ανάπτυξης μπορεί να προστί-
θενται στις κατηγορίες επενδύσεων της περίπτωσης 1 
της παραγράφου Γ΄ του άρθρου 16 περιπτώσεις που 
αφορούν τη συμμετοχή σε άλλες μορφές Οργανισμών 
Εναλλακτικών Επενδύσεων, όπως ορίζεται στην περί-
πτωση 2 της παραγράφου Γ΄ του ίδιου άρθρου, και να 
τίθενται οι, κατά περίπτωση, όροι και οι προϋποθέσεις.».
3. Η ισχύς των διατάξεων των παραγράφων 1 και 2 
αρχίζει τρεις (3) μήνες μετά από τη δημοσίευση του πα-ρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
4. Το τελευταίο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 5 
του ν. 4375/2016 καταργείται. 
Άρθρο 43
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 4412/2016 (Α΄ 147)
1. Μετά το άρθρο 32 προστίθεται άρθρο 32Α ως εξής: 
«Άρθρο 32Α
Εξαιρούνται της υποχρεωτικής εφαρμογής των άρ-
θρων 22 παράγραφοι 1, 36, 72 παράγραφος 1 περίπτωση 
α΄, 79 παράγραφοι 1 έως 4, και 221 παράγραφοι 8 και 9, 
οι ακόλουθες περιπτώσεις του άρθρου 32: 
α) όπου η δυνατότητα ανάθεσης περιορίζεται σε έναν 
προκαθορισμένο συμμετέχοντα, σύμφωνα με την περί-
πτωση β΄ της παραγράφου 2, με την παράγραφο 3, με την 
περίπτωση β΄ της παραγράφου 4 και την παράγραφο 6, 
β) λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της ανάθεσης σύμ-
φωνα με την περίπτωση γ΄ της παραγράφου 2, ή 
γ) λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της συναλλα-
γής στην περίπτωση προμηθειών που είναι εισηγμένες 
και αγοράζονται σε χρηματιστήριο εμπορευμάτων σύμ-
φωνα με την περίπτωση γ΄ της παραγράφου 4. 
Στις περιπτώσεις α΄ και β΄ η διαδικασία διεξάγεται 
σύμφωνα με τα οριζόμενα στους όρους της πρόσκλη-
σης, όπου υπάρχει, και η αξιολόγηση των προσφορών μπορεί να γίνεται σε ενιαίο στάδιο με την ανάθεση της σύμβασης. Στην περίπτωση γ΄ δεν απαιτείται προηγού-
μενη πρόσκληση και η διαδικασία διεξάγεται με βάση τα 
ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της συναλλαγής. Η διαδικασία 
της διαπραγμάτευσης γίνεται από τριμελές όργανο, το 
οποίο συγκροτείται από την Αναθέτουσα Αρχή και ειση-
γείται προς το αποφαινόμενο όργανο για κάθε θέμα που 
ανακύπτει κατά την ανάθεση της σύμβασης.».
2.α. Στο τέλος του άρθρου 33 προστίθεται παράγρα-
φος 11 ως εξής: 
«11. Σε προληπτικό έλεγχο νομιμότητας, σύμφωνα 
με τις εκάστοτε ισχύουσες για το Ελεγκτικό Συνέδριο 
διατάξεις, υπόκεινται η πρώτη σύμβαση ανεξαρτήτως 
αξίας αυτής, εφόσον η συνολική εκτιμώμενη αξία του Δυναμικού Συστήματος Αγορών υπερβαίνει τα εκάστοτε 
ισχύοντα όρια, καθώς και κάθε επιμέρους σύμβαση εφό-
σον υπερβαίνει αυτοτελώς τα εκάστοτε ισχύοντα όρια.».
β. Η περίπτωση α΄ ισχύει και για τα δυναμικά συστή-
ματα που είναι σε εξέλιξη κατά τη δημοσίευση του πα-
ρόντος.
3.α. Η περίπτωση ε΄ της παραγράφου 3 του άρθρου 
38 αντικαθίσταται ως εξής: 
«ε. το χρηματικό ένταλμα ή κάθε άλλο παραστατικό 
που αντιστοιχεί σε αυτό για τους φορείς που δεν εμπί-πτουν στον ν. 4270/2014 (A΄143).».
β. Δαπάνες συμβάσεων που είχαν γίνει μέχρι την ισχύ 
του παρόντος με αναρτήσεις χρηματικών ενταλμάτων 
ή άλλων παραστατικών θεωρούνται έγκυρες. 
4. Η παράγραφος 9 του άρθρου 39 αναδιατυπώνεται 
ως εξής: 
«9. Οι συμφωνίες - πλαίσιο αποστέλλονται για προλη-
πτικό έλεγχο στο Ελεγκτικό Συνέδριο, κατά τις οικείες 
διατάξεις, ενώ οι εκτελεστικές αυτών συμβάσεις μόνο 
εφόσον η αξία τους υπερβαίνει αυτοτελώς τα εκάστοτε ισχύοντα όρια.».
5. Στην περίπτωση α΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 
72 γίνονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: 
α. στο πρώτο εδάφιο μετά τη φράση «της εκτιμώμενης 
αξίας της σύμβασης» προστίθεται η φράση «μη συνυπο-
λογιζόμενων των δικαιωμάτων προαίρεσης και παράτα-
σης της σύμβασης», 
β. στην υποπερίπτωση αα΄ οι λέξεις «άσκησης προ-
σφυγής» αντικαθίστανται από τις λέξεις «άσκησης ενδι-κοφανούς προσφυγής»,
γ. στην υποπερίπτωση ββ΄ οι λέξεις «ασφαλιστικών 
μέτρων» αντικαθίστανται από τις λέξεις «ενδίκων βοη-θημάτων προσωρινής δικαστικής Προστασίας»,
δ. στο τελευταίο εδάφιο η φράση «στην περίπτωση» 
αντικαθίσταται από τη φράση «στις κάτωθι περιπτώσεις: 
α) λήξης του χρόνου ισχύος της προσφοράς και μη ανα-
νέωσης αυτής και β).».
6. Μετά την παράγραφο 3 του άρθρου 79Α προστίθε-
ται παράγραφος 4 ως εξής: 
«4. Το ΕΕΕΣ ή το ΤΕΥΔ κατά περίπτωση μπορεί να υπο-
γράφεται έως δέκα (10) ημέρες πριν την καταληκτική 
ημερομηνία υποβολής των προσφορών.».
7.α. Στο άρθρο 80 γίνονται οι εξής τροποποιήσεις:αα. Η παράγραφος 2 αντικαθίσταται ως εξής:
«2. Οι αναθέτουσες αρχές δέχονται ως επαρκή απόδει-
ξη του ότι ο οικονομικός φορέας δεν εμπίπτει σε καμία από τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 73:
α) για την παράγραφο 1 του εν λόγω άρθρου, την 
προσκόμιση αποσπάσματος του σχετικού μητρώου, 
όπως του ποινικού μητρώου ή, ελλείψει αυτού, ισοδύ-
ναμου εγγράφου που εκδίδεται από αρμόδια δικαστι-
κή ή διοικητική αρχή του κράτους-μέλους ή της χώρας 
καταγωγής ή της χώρας όπου είναι εγκατεστημένος ο 
εν λόγω οικονομικός φορέας, από τον οποίο προκύπτει 
ότι πληρούνται αυτές οι π ροϋποθέσεις. Η υποχρέωση 
προσκόμισης του ως άνω αποσπάσματος αφορά και τα 
πρόσωπα του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 1 του 
άρθρου 73,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1545 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
β) για τις παραγράφους 2 και 4 περίπτωση β΄ του άρ-
θρου 73, πιστοποιητικό που εκδίδεται από την αρμόδια αρχή του οικείου κράτους - μέλους ή χώρας,
γ) για την περίπτωση γ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 
73, πιστοποιητικό από τη Διεύθυνση Προγραμματισμού 
και Συντονισμού της Επιθεώρησης Εργασιακών Σχέσεων, 
από το οποίο να προκύπτουν οι πράξεις επιβολής προ-
στίμου που έχουν εκδοθεί σε βάρος του οικονομικού 
φορέα σε χρονικό διάστημα δύο (2) ετών πριν από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας υποβολής προσφο-ράς ή αίτησης συμμετοχής.
Αν το κράτος-μέλος ή η εν λόγω χώρα δεν εκδίδει 
τέτοιου είδους έγγραφο ή πιστοποιητικό ή όπου το έγ-
γραφο ή το πιστοποιητικό αυτό δεν καλύπτει όλες τις 
περιπτώσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 1, στις περιπτώσεις α΄ και β΄ της παραγράφου 2 και στην περί-πτωση β΄ της παραγράφου 4 του άρθρου 73, το έγγρα-
φο ή το πιστοποιητικό μπορεί να αντικαθίσταται από 
ένορκη βεβαίωση ή, στα κράτη - μέλη ή στις χώρες όπου 
δεν προβλέπεται ένορκη βεβαίωση, από υπεύθυνη δή-λωση του ενδιαφερομένου ενώπιον αρμόδιας δικαστι-
κής ή διοικητικής αρχής, συμβολαιογράφου ή αρμόδιου 
επαγγελματικού ή εμπορικού οργανισμού του κράτους - 
μέλους ή της χώρας καταγωγής ή της χώρας όπου είναι εγκατεστημένος ο οικονομικός φορέας.
Οι αρμόδιες δημόσιες αρχές παρέχουν, όπου κρίνε-
ται αναγκαίο, επίσημη δήλωση στην οποία αναφέρεται 
ότι δεν εκδίδονται τα έγγραφα ή τα πιστοποιητικά της 
παρούσας παρ. ή ότι τα έγγραφα αυτά δεν καλύπτουν 
όλες τις περιπτώσεις που αναφέρονται στην παράγρα-φο 1, στις περιπτώσεις α΄ και β΄ της παραγράφου 2 και στην περίπτωση β΄ της παραγράφου 4 του άρθρου 73. 
Οι επίσημες δηλώσεις καθίστανται διαθέσιμες μέσω του 
επιγραμμικού αποθετηρίου πιστοποιητικών (e-Certis) 
του άρθρου 81.».
αβ. Στην παράγραφο 10 η φράση «μπορούν να συνο-
δεύονται από μετάφρασή τους» αντικαθίσταται από τη 
φράση «συνοδεύονται από μετάφρασή τους.». 
αγ. Στην παράγραφο 9 προστίθεται δεύτερο εδάφιο 
ως εξής: 
«Σε δημόσιες συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία μεγαλύ-
τερη των δύο χιλιάδων πεντακοσίων (2.500) ευρώ χω-
ρίς Φ.Π.Α. και έως είκοσι χιλιάδες (20.000) ευρώ χωρίς 
Φ.Π.Α., οι αναθέτουσες αρχές δύνανται να απαιτούν ως 
απόδειξη για τη μη συνδρομή των λόγων αποκλεισμού 
της παραγράφου 1 του άρθρου 73 του παρόντος, την 
υποβολή υπεύθυνης δήλωσης εκ μέρους του οικονο-
μικού φορέα, σε περίπτωση φυσικού προσώπου, ή σε 
περίπτωση νομικού προσώπου την υποβολή αυτής εκ 
μέρους του νομίμου εκπροσώπου, όπως αυτός ορίζεται 
στην περίπτωση 79Α του παρόντος.».
αδ. Προστίθεται νέα παράγραφος 12 που έχει ως εξής: 
«12. Τα αποδεικτικά μέσα γίνονται αποδεκτά κατά τον 
ακόλουθο τρόπο: α) τα δικαιολογητικά που αφορούν 
την παράγραφο 1 του άρθρου 73, την περίπτωση γ΄ της 
παραγράφου 2 του άρθρου 73 και την περίπτωση β΄ της 
παραγράφου 4 του άρθρου 73 εφόσον έχουν εκδοθεί 
έως τρεις (3) μήνες πριν από την υποβολή τους, β) τα 
λοιπά δικαιολογητικά που αφορούν την παράγραφο 2 του άρθρου 73 εφόσον είναι εν ισχύ κατά το χρόνο υπο-
βολής τους, άλλως, στην περίπτωση που δεν αναφέρε-
ται χρόνος ισχύος, να έχουν εκδοθεί κατά τα οριζόμενα 
στην προηγούμενη περίπτωση, γ) τα δικαιολογητικά που 
αφορούν την παράγραφο 2 του άρθρου 75, τα αποδει-
κτικά ισχύουσας εκπροσώπησης σε περίπτωση νομικών 
προσώπων, και τα πιστοποιητικά αρμόδιας αρχής σχε-
τικά με την ονομαστικοποίηση των μετοχών σε περί-
πτωση ανωνύμων εταιρειών, εφόσον έχουν εκδοθεί έως 
τριάντα (30) εργάσιμες ημέρες πριν από την υποβολή 
τους, δ) οι ένορκες βεβαιώσεις, εφόσον έχουν συντα-
χθεί έως τρεις (3) μήνες πριν από την υποβολή τους και 
ε) οι υπεύθυνες δηλώσεις, εφόσον έχουν συνταχθεί μετά 
την κοινοποίηση της πρόσκλησης για την υποβολή των δικαιολογητικών.».
αε. Προστίθεται νέα παράγραφος 13 η οποία έχει ως 
εξής: 
«13. Τα έγγραφα του παρόντος υποβάλλονται, σύμ-
φωνα με τις διατάξεις του ν. 4250/2014 (Α΄ 94). Ειδικά 
τα αποδεικτικά τα οποία αποτελούν ιδιωτικά έγγραφα, 
μπορεί να γίνονται αποδεκτά και σε απλή φωτοτυπία, 
εφόσον συνυποβάλλεται υπεύθυνη δήλωση στην οποία 
βεβαιώνεται η ακρίβειά τους.».
β. Η υποπερίπτωση αδ΄ ισχύει και για τις διαδικασίες 
ανάθεσης σύμβασης που κατά τη δημοσίευση του πα-ρόντος είναι εκκρεμείς, εφόσον στα έγγραφα της σύμ-
βασης δεν προβλέπεται ειδικός όρος ως προς τον χρόνο 
έκδοσης και ισχύος των δικαιολογητικών κατακύρωσης. 
Ως εκκρεμείς διαδικασίες για την εφαρμογή του παρό-
ντος, νοούνται οι διαδικασίες στο πλαίσιο των οποί-ων δεν έχει παρέλθει η προθεσμία προσκόμισης των 
δικαιολογητικών κατακύρωσης, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 103.
8. Στο άρθρο 92 γίνονται οι εξής τροποποιήσεις: 
α. Στην παράγραφο 4 η φράση «μπορούν να συνο-
δεύονται από μετάφρασή τους» αντικαθίσταται από τη φράση «συνοδεύονται από μετάφρασή τους.».
β. Προστίθενται παράγραφοι 7 και 8 ως εξής: 
«7. Στις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων 
που διενεργούνται με ηλεκτρονικά μέσα, σύμφωνα με 
τα άρθρα 22 και 36, οι αλλοδαποί οικονομικοί φορείς 
δεν έχουν την υποχρέωση να υπογράφουν τα δικαιολο-
γητικά του παρόντος με χρήση προηγμένης ηλεκτρο-
νικής υπογραφής, αλλά μπορεί να τα αυθεντικοποιούν με οποιονδήποτε άλλον πρόσφορο τρόπο, εφόσον στη χώρα προέλευσής τους δεν είναι υποχρεωτική η χρήση 
προηγμένης ψηφιακής υπογραφής σε διαδικασίες σύ-
ναψης δημοσίων συμβάσεων. Στις περιπτώσεις αυτές 
η προσφορά συνοδεύεται με υπεύθυνη δήλωση, στην 
οποία δηλώνεται ότι, στη χώρα προέλευσης δεν προβλέ-
πεται η χρήση προηγμένης ψηφιακής υπογραφής ή ότι, στη χώρα προέλευσης δεν είναι υποχρεωτική η χρήση 
προηγμένης ψηφιακής υπογραφής για τη συμμετοχή σε 
διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων.
8. Στις περιπτώσεις που με την αίτηση συμμετοχής ή 
την προσφορά υποβάλλονται ιδιωτικά έγγραφα, αυτά 
γίνονται αποδεκτά είτε κατά τα προβλεπόμενα στις 
διατάξεις του ν. 4250/2014 (Α΄ 94) είτε και σε απλή φωτο-
τυπία, εφόσον συνυποβάλλεται υπεύθυνη δήλωση, στην 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1546 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
οποία βεβαιώνεται η ακρίβειά τους και η οποία φέρει 
υπογραφή έως και δέκα (10) ημέρες πριν την καταληκτι-
κή ημερομηνία υποβολής των προσφορών.».
9. Στο άρθρο 94 προστίθεται παράγραφος 5 ως εξής:«5.α. Ειδικά στις συμβάσεις προμηθειών οι αναθέτου-
σες αρχές δύνανται να ζητούν από τους προσφέροντες 
να δηλώνουν στην τεχνική τους προσφορά τη χώρα κα-
ταγωγής του τελικού προϊόντος που προσφέρουν. 
β. Στην περίπτωση που ζητείται στην τεχνική προσφο-
ρά η ανωτέρω δήλωση, ο προσφέρων, εφόσον κατα-
σκευάζει ο ίδιος το τελικό προϊόν, πρέπει να δηλώνει 
στην προσφορά του, την επιχειρηματική μονάδα στην 
οποία θα κατασκευάσει το προσφερόμενο προϊόν, καθώς 
και τον τόπο εγκατάστασής της. Προσφορά στην οποία 
δεν θα υπάρχει η ανωτέρω δήλωση, θα απορρίπτεται 
ως απαράδεκτη. Όταν οι προσφέροντες δεν θα κατα-
σκευάσουν οι ίδιοι το τελικό προϊόν, σε δική τους επιχει-
ρηματική μονάδα, στην προσφορά τους δηλώνουν την 
επιχειρηματική μονάδα, στην οποία θα κατασκευαστεί το 
προσφερόμενο προϊόν και τον τόπο εγκατάστασής της. 
Επίσης, στην προσφορά τους πρέπει να επισυνάψουν 
και υπεύθυνη δήλωσή τους προς την Αναθέτουσα Αρχή 
ότι, η κατασκευή του τελικού προϊόντος θα γίνει από την 
επιχείρηση στην οποία ανήκει ή η οποία εκμεταλλεύεται 
ολικά ή μερικά τη μονάδα κατασκευής του τελικού προ-
ϊόντος και ότι ο νόμιμος εκπρόσωπος της επιχείρησης 
αυτής ή ο επίσημος αντιπρόσωπός της έχει αποδεχθεί 
έναντί τους την εκτέλεση της συγκεκριμένης προμήθει-
ας, σε περίπτωση κατακύρωσης στον προμηθευτή υπέρ 
του οποίου έγινε η αποδοχή. Προσφορά στην οποία δεν 
θα υπάρχουν οι ανωτέρω δηλώσεις θα απορρίπτεται ως 
απαράδεκτη.».
10. Στο άρθρο 100 γίνονται οι εξής τροποποιήσεις:
α. Το τρίτο εδάφιο της παραγράφου 4 του άρθρου 100 
αντικαθίσταται ως εξής: 
«Για τις συμβάσεις που διενεργούνται με ηλεκτρονικό 
τρόπο με κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα 
από οικονομική άποψη προσφορά, μόνο βάσει τιμής 
ανεξαρτήτως ποσού και ανεξαρτήτως διαδικασίας, απο-
σφραγίζονται οι φάκελοι δικαιολογητικών, τεχνικής και οικονομικής προσφοράς όλων των διαγωνιζόμενων για όλα τα στάδια και εκδίδεται μια απόφαση, με την οποία επικυρώνονται τα αποτελέσματα: α) όλων των σταδίων της παραγράφου 2 στην περίπτωση ανοικτής διαδικα-
σίας και β) του δεύτερου σταδίου, ήτοι της υποβολής 
προσφορών, στην περίπτωση κλειστής διαδικασίας και 
ανταγωνιστικής διαδικασίας με διαπραγμάτευση.».
β. Στην παράγραφο 6 του άρθρου 100 προστίθεται 
δεύτερο εδάφιο ως εξής: 
«Ειδικά στις διαδικασίες που διενεργούνται μέσω Δυ-
ναμικού Συστήματος Αγορών, οι αιτήσεις συμμετοχής 
των οικονομικών φορέων για την εγγραφή τους στο σύ-
στημα υποβάλλονται ηλεκτρονικά, χωρίς να ακολουθεί-
ται η διαδικασία ηλεκτρονικής αποσφράγισης.».
11. Η περίπτωση β΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 
101 αντικαθίσταται ως εξής: 
«β) στις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων 
μελετών, τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, εκτός από την περίπτωση που κριτήριο ανά-
θεσης είναι η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη 
προσφορά μόνο βάσει τιμής και.».
12. Στο άρθρο 103 γίνονται οι εξής τροποποιήσεις: 
α. Στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1η φράση 
«, που καθορίζεται στα έγγραφα της σύμβασης και δεν 
μπορεί να είναι μικρότερη των δέκα (10) ούτε μεγαλύτε-
ρη των είκοσι (20) ημερών» αντικαθίσταται με τη φράση 
«εντός δέκα (10) ημερών.».
β. Η παράγραφος 2 αντικαθίσταται ως εξής: 
«2. Αν δεν προσκομισθούν τα παραπάνω δικαιολογητι-
κά ή υπάρχουν ελλείψεις σε αυτά που υπoβλήθηκαν και ο 
προσωρινός ανάδοχος υποβάλλει εντός της προθεσμίας 
της παραγράφου 1 αίτημα προς το αρμόδιο όργανο αξι-
ολόγησης για την παράταση της προθεσμίας υποβολής, 
το οποίο συνοδεύεται με αποδεικτικά έγγραφα από τα 
οποία να αποδεικνύεται ότι έχει αιτηθεί τη χορήγηση 
των δικαιολογητικών, η αναθέτουσα αρχή παρατείνει την 
προθεσμία υποβολής των δικαιολογητικών για όσο χρό-
νο απαιτηθεί για τη χορήγηση των δικαιολογητικών από 
τις αρμόδιες αρχές.Το παρόν εφαρμόζεται αναλόγως και 
στις περιπτώσεις που η αναθέτουσα αρχή ζητήσει την 
προσκόμιση των δικαιολογητικών κατά τη διαδικασία 
αξιολόγησης των προσφορών ή αιτήσεων συμμετο-
χής και πριν το στάδιο κατακύρωσης, κατ΄ εφαρμογή 
της διάταξης του άρθρου 79 παράγραφος 5 εδάφιο α΄, 
τηρουμένων των αρχών της ίσης μεταχείρισης και της 
διαφάνειας.».
γ. Στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 6 μετά τη φράση 
«από το αρμόδιο γνωμοδοτικό όργανο» προστίθεται η 
φράση «,στο οποίο αναγράφεται η τυχόν συμπλήρωση 
δικαιολογητικών κατά τα οριζόμενα στην παράγραφο 2,».
δ. Στην παράγραφο 7 η φράση «υπέβαλαν παραδεκτές 
προσφορές» αντικαθίσταται με τη φράση «δεν έχουν 
αποκλειστεί οριστικά.».
13. Στο άρθρο 105 γίνονται οι εξής τροποποιήσεις:α. στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1 μετά τη λέξη 
«άρθρα» προστίθενται οι λέξεις «127 και»,
β. στην παράγραφο 2 μετά τη φράση «σε κάθε προ-
σφέροντα» προστίθεται η φράση «που δεν έχει αποκλει-
στεί οριστικά.».
γ. Η παράγραφος 3 αντικαθίσταται ως εξής: 
«3. Η απόφαση κατακύρωσης δεν παράγει τα έννο-
μα αποτελέσματά της, εφόσον η αναθέτουσα αρχή δεν την κοινοποίησε σε όλους τους προσφέροντες που δεν 
έχουν αποκλειστεί οριστικά. Τα έννομα αποτελέσματα 
της απόφασης κατακύρωσης και ιδίως, η σύναψη της 
σύμβασης επέρχονται εφόσον και όταν συντρέξουν σω-
ρευτικά τα εξής:
α) αα) σε συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία άνω των 
εξήντα χιλιάδων (60.000) ευρώ, παρέλθει άπρακτη η 
προθεσμία άσκησης προδικαστικής προσφυγής ή σε 
περίπτωση άσκησης, παρέλθει άπρακτη η προθεσμία 
άσκησης αίτησης αναστολής κατά της απόφασης της 
Α.Ε.Π.Π. και σε περίπτωση άσκησης αίτησης αναστολής κατά της απόφασης της Α.Ε.Π.Π., εκδοθεί απόφαση επί 
της αίτησης, με την επιφύλαξη της χορήγησης προσωρι-
νής διαταγής, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο τελευταίο εδάφιο της παραγράφου 4 του άρθρου 372 και 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1547 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
ββ) σε συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία έως εξήντα χι-
λιάδες (60.000) ευρώ, παρέλθει άπρακτη η προθεσμία 
άσκησης της ένστασης του άρθρου 127 και σε περίπτω-
ση άσκησης, η έκδοση απόφασης επί αυτής ή η πάρο-
δος άπρακτης της προθεσμίας του πρώτου εδαφίου της 
παραγράφου 2 του άρθρου 127,
β) ολοκληρωθεί επιτυχώς ο προσυμβατικός έλεγχος 
από το Ελεγκτικό Συνέδριο, σύμφωνα με τα άρθρα 35 
και 36 του ν. 4129/2013, εφόσον απαιτείται και
γ) κοινοποιηθεί η απόφαση κατακύρωσης στον προ-
σωρινό ανάδοχο, εφόσον ο τελευταίος υποβάλλει, έπειτα 
από σχετική πρόσκληση, υπεύθυνη δήλωση, που υπο-
γράφεται κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 79Α, στην οποία 
θα δηλώνεται ότι, δεν έχουν επέλθει στο πρόσωπό του 
οψιγενείς μεταβολές κατά την έννοια του άρθρου 104 και 
μόνον στην περίπτωση του προσυμβατικού ελέγχου ή της άσκησης προδικαστικής προσφυγής κατά της από-
φασης κατακύρωσης. Η υπεύθυνη δήλωση ελέγχεται 
από το αρμόδιο γνωμοδοτικό όργανο, το οποίο συντάσ-
σει πρακτικό που συνοδεύει τη σύμβαση.».
δ. Στο δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 5 η φράση «η 
κατακύρωση γίνεται στον» αντικαθίσταται από τη φράση 
«ακολουθείται η διαδικασία του άρθρου 103 για τον.». 
14. Στο άρθρο 107 γίνονται οι εξής τροποποιήσεις: 
α. στην παράγραφο 1 μετά τη λέξη «109» προστίθεται 
κόμμα «,» και η λέξη «109 Α.».
β. Στην παράγραφο 2 μετά τη λέξη «109» προστίθεται 
κόμμα «,» και η λέξη «109 Α.».
15. Μετά το άρθρο 109 προστίθεται άρθρο 109Α ως 
εξής: 
«Άρθρο 109Α
Διαδικασία ανάθεσης 
1. Οι συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία έως και εξήντα 
χιλιάδες (60.000) ευρώ ανατίθενται σύμφωνα με όσα 
αναφέρονται στις παραγράφους 1 έως 4 του άρθρου 
118. Οι συμβάσεις άνω του ποσού των εξήντα χιλιάδων 
(60.000) ευρώ, ανατίθενται με μία από τις διαδικασίες 
που προβλέπονται στο άρθρο 26 του παρόντος. 
2. Ιδίως, για συμβάσεις του δευτέρου εδαφίου της προ-
ηγούμενης παραγράφου ισχύουν τα κάτωθι: 
α) αα) Για συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία κάτω του ορί-
ου της περίπτωσης δ΄ του άρθρου 5, η ελάχιστη προθε-
σμία παραλαβής προσφορών στις ανοιχτές διαδικασίες 
ανέρχεται σε δέκα (10) ημέρες από την ημερομηνία δη-μοσίευσης της διακήρυξης στο ΚΗΜΔΗΣ. Στην κλειστή 
διαδικασία, στην ανταγωνιστική διαδικασία με διαπραγ-
μάτευση, στον ανταγωνιστικό διάλογο και στη σύμπρα-
ξη καινοτομίας η ελάχιστη προθεσμία παραλαβής των 
αιτήσεων συμμετοχής ανέρχεται σε οκτώ (8) ημέρες 
από την ημερομηνία δημοσίευσης της προκήρυξης της 
σύμβασης στο ΚΗΜΔΗΣ. Στην κλειστή διαδικασία και 
στην ανταγωνιστική διαδικασία με διαπραγμάτευση 
ελάχιστη προθεσμία παραλαβής των προσφορών των 
οικονομικών φορέων που έχουν προεπιλεγεί για την 
υποβολή προσφοράς ανέρχεται σε οκτώ (8) ημέρες από 
την ημερομηνία αποστολής της πρόσκλησης υποβολής 
προσφοράς προς τους προεπιλεγέντες. Σε εξαιρετικές 
περιπτώσεις και εφόσον συντρέχουν επείγοντες λόγοι για την ανάθεση, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση της 
Αναθέτουσας Αρχής μπορεί να καθορίζονται μικρότερες 
προθεσμίες για την παραλαβή των προσφορών και των 
αιτήσεων συμμετοχής. 
ββ) Για συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία άνω του ορίου 
της περίπτωσης δ΄ του άρθρου 5, η ελάχιστη προθε-
σμία παραλαβής προσφορών στις ανοιχτές διαδικασίες 
ανέρχεται σε δεκαπέντε (15) ημέρες από την ημερομηνία 
αποστολής στην Υπηρεσία Εκδόσεων της Ένωσης της 
προκήρυξης της σύμβασης ή εάν ως μέσο προκήρυξης 
του διαγωνισμού χρησιμοποιείται η προκαταρκτική προ-
κήρυξη από την ημερομηνία αποστολής στην Υπηρεσία 
Εκδόσεων της Ένωσης της πρόσκλησης επιβεβαίωσης 
ενδιαφέροντος. Στην κλειστή διαδικασία, στην ανταγω-
νιστική διαδικασία με διαπραγμάτευση, στον ανταγωνι-
στικό διάλογο και στη σύμπραξη καινοτομίας η ελάχιστη 
προθεσμία παραλαβής των αιτήσεων συμμετοχής ανέρ-
χεται σε οκτώ (8) ημέρες από την ημερομηνία αποστολής 
στην Υπηρεσία Εκδόσεων της Ένωσης της προκήρυξης της σύμβασης ή εάν ως μέσο προκήρυξης του διαγωνι-
σμού χρησιμοποιείται η προκαταρκτική προκήρυξη από 
την ημερομηνία αποστολής στην Υπηρεσία Εκδόσεων 
της Ένωσης της πρόσκλησης επιβεβαίωσης ενδιαφέρο-
ντος. Στην κλειστή διαδικασία και στην ανταγωνιστική 
διαδικασία με διαπραγμάτευση ελάχιστη προθεσμία πα-
ραλαβής των προσφορών των οικονομικών φορέων που 
έχουν προεπιλεγεί για την υποβολή προσφοράς ανέρ-
χεται σε οκτώ (8) ημέρες από την ημερομηνία αποστο-
λής της πρόσκλησης υποβολής προσφοράς προς τους 
προεπιλεγέντες. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και εφόσον 
συντρέχουν επείγοντες λόγοι για την ανάθεση, με ειδικά 
αιτιολογημένη απόφαση της Αναθέτουσας Αρχής μπορεί 
να καθορίζονται μικρότερες προθεσμίες για την παρα-λαβή των προσφορών και των αιτήσεων συμμετοχής. 
β) Οι λόγοι αποκλεισμού των παραγράφων 1 και 2 του 
άρθρου 73 εφαρμόζονται υποχρεωτικά, με τους όρους 
και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 73. 
γ) Τα κριτήρια επιλογής καθορίζονται στα έγγραφα 
της σύμβασης και μπορούν να περιλαμβάνουν αυτά που 
παρατίθενται στο άρθρο 75, με τους όρους και τις προ-ϋποθέσεις που προβλέπονται σε αυτό. 
δ) Για την απόδειξη των περιπτώσεων β΄ και γ΄ εφαρ-
μόζονται αναλογικά τα άρθρα 79, 79A και 80 του πα-
ρόντος.
ε) Οι Αναθέτουσες Αρχές υποχρεούνται να χρησιμο-
ποιούν το Ε.Σ.Η.Δ.Η.Σ., σύμφωνα με το άρθρο 36 του 
παρόντος. 
στ) Για τις εγγυήσεις, ισχύουν τα προβλεπόμενα στο 
άρθρο 72 του παρόντος.
3. Οι συμβάσεις ποσού άνω των χιλίων (1.000) ευρώ 
αναρτώνται στο ΚΗΜΔΗΣ.».
16. Στο τέλος του άρθρου 111 προστίθεται εδάφιο ως 
εξής: 
«Για την εφαρμογή της περίπτωσης β΄, με απόφαση 
του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, εξειδικεύ-ονται οι μελέτες ιδιαίτερης κοινωνικής, αρχιτεκτονικής, 
πολεοδομικής και περιβαλλοντικής σημασίας για τις 
οποίες διενεργείται αρχιτεκτονικός διαγωνισμός και κα-
θορίζονται οι λεπτομέρειες που αφορούν στη διαδικασία 
προκήρυξης και διενέργειας του διαγωνισμού.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1548 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
17. Στην παράγραφο 3 του άρθρου 117 μετά το πρώτο 
εδάφιο προστίθενται νέα εδάφια ως εξής: 
«Στα έγγραφα της σύμβασης μπορεί να προβλέπε-
ται η υποχρεωτική συνυποβολή των εγγράφων και σε 
ηλεκτρονική μορφή, με τη χρήση οπτικού δίσκου. Σε 
περίπτωση απόκλισης μεταξύ των έντυπων και ηλεκτρο-
νικών στοιχείων, κατισχύουν αυτά που υποβάλλονται 
σε έντυπη μορφή. Οι Αναθέτουσες Αρχές δύνανται να 
χρησιμοποιούν το Ε.Σ.Η.Δ.Η.Σ. σε όλα τα στάδια της 
διαγωνιστικής διαδικασίας, εφόσον αυτό προβλέπεται 
στα έγγραφα της σύμβασης.».
18. α. Στο άρθρο 119 προστίθενται παράγραφοι 7 και 
8 ως εξής:
«7. Η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για σύνα-
ψη σύμβασης σύμφωνα με την παράγραφο 2 του παρό-
ντος άρθρου δεν απαιτείται να αναρτηθεί στο ΚΗΜΔΗΣ. 
Η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για σύναψη 
σύμβασης σύμφωνα με την παράγραφο 3 του παρόντος 
άρθρου αναρτάται στο ΚΗΜΔΗΣ. 
8. Σε περίπτωση συμβάσεων υπηρεσιών, οι οποίες 
αφορούν σε ενέργειες ωρίμανσης των συγχρηματοδο-τούμενων πράξεων του ΕΣΠΑ, του ΕΟΧ ή άλλων ενωσι-ακών ή διεθνών προγραμμάτων ή/και ταμείων, και των 
οποίων η εκτιμώμενη αξία δεν υπερβαίνει τα όρια της 
παραγράφου 1 του άρθρου 118 του παρόντος, η διαδι-κασία ανάθεσης γίνεται σύμφωνα με τα οριζόμενα στις παραγράφους 1 έως 4 του άρθρου 118 του παρόντος.».
β. Η μη ανάρτηση στο ΚΗΜΔΗΣ, μέχρι τη δημοσίευση 
του παρόντος νόμου, των προσκλήσεων του άρθρου 
119 δεν επηρεάζει την κανονικότητα της δαπάνης ούτε το κύρος της σύμβασης. 
19. Η παράγραφος 1 του άρθρου 121 αντικαθίσταται 
ως εξής: 
«1. Στις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων 
κάτω των ορίων τηρούνται οι ακόλουθες προθεσμίες: 
α) Στην ανοικτή διαδικασία, η ελάχιστη προθεσμία 
παραλαβής προσφορών ανέρχεται σε δεκαπέντε (15) 
ημέρες από την ημερομηνία δημοσίευσης της προκή-
ρυξης της σύμβασης στο ΚΗΜΔΗΣ. Σε περίπτωση που επείγουσα κατάσταση δεόντως τεκμηριωμένη από την 
Αναθέτουσα Αρχή καθιστά αδύνατη την τήρηση της 
ελάχιστης προθεσμίας που προβλέπεται στο προηγού-
μενο εδάφιο, οι Αναθέτουσες Αρχές μπορούν να ορίζουν 
ελάχιστη προθεσμία που δε ν είναι μικρότερη των δέκα 
(10) ημερών από την ημερομηνία δημοσίευσης της προ-
κήρυξης της σύμβασης στο ΚΗΜΔΗΣ. 
β) Στην κλειστή διαδικασία και στην ανταγωνιστική 
διαδικασία με διαπραγμάτευση, η ελάχιστη προθεσμία 
παραλαβής των αιτήσεων συμμετοχής ανέρχεται σε δέκα 
(10) ημέρες από την ημερομηνία δημοσίευσης της προ-
κήρυξης της σύμβασης στο ΚΗΜΔΗΣ και η ελάχιστη προ-
θεσμία παραλαβής των προσφορών των οικονομικών 
φορέων που έχουν προεπιλεγεί για την υποβολή προ-
σφοράς ανέρχεται σε επτά (7) ημέρες από την ημερομη-
νία αποστολής της πρόσκλησης υποβολής προσφοράς 
προς τους προεπιλεγέντες. 
γ) Στον συνοπτικό διαγωνισμό, η ελάχιστη προθεσμία 
παραλαβής προσφορών ανέρχεται σε δέκα (10) ημέρες από την ημερομηνία δημοσίευσης της διακήρυξης στο ΚΗΜΔΗΣ.».20. Στο άρθρο 127 γίνονται οι εξής τροποποιήσεις: 
α. Στο τέλος του τίτλου του άρθρου 127 προστίθεται 
παύλα «-» και οι λέξεις «Δικαστική Προστασία.».
β. Το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1 αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Για δημόσιες συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία κατώ-
τερη ή ίση των εξήντα χιλιάδων (60.000) ευρώ (χωρίς 
Φ.Π.Α.), σε περίπτωση ένστασης κατά πράξης ή παρά-
λειψης της αναθέτουσας αρχής, η προθεσμία άσκησής 
της είναι πέντε (5) ημέρες από την κοινοποίηση της προ-
σβαλλόμενης πράξης στον ενδιαφερόμενο οικονομικό φορέα ή από τη συντέλεση της παράλειψης.».
γ. Το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 1 αντικαθίστα-
ται ως εξής: 
«Η ένσταση κατά της διακήρυξης ή της πρόσκλησης 
υποβάλλεται σε προθεσμία που εκτείνεται μέχρι το ήμισυ 
του χρονικού διαστήματος από τη δημοσίευση της δια-
κήρυξης στο ΚΗΜΔΗΣ ή την αποστολή της πρόσκλησης, 
κατά περίπτωση, μέχρι την καταληκτική ημερομηνία 
υποβολής των προσφορών.».
δ. Στο τέλος του άρθρου 127 προστίθενται παράγρα-
φοι 4 και 5, ως εξής: 
«4. Η προθεσμία για την άσκηση ένστασης της παρα-
γράφου 1 και η άσκησή της κωλύουν τη σύναψη της 
σύμβασης. Κατά τα λοιπά, η άσκηση της ένστασης δεν κωλύει την πρόοδο της διαγωνιστικής διαδικασίας.
5. Όποιος έχει έννομο συμφέρον, μπορεί να ζητήσει 
την αναστολή εκτέλεσης και την ακύρωση της πράξης ή της παράλειψης της Αναθέτουσας Αρχής που εκδίδε-
ται ή συντελείται επί της ένστασης της προηγούμενης 
παραγράφου, ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου της 
έδρας της αναθέτουσας αρχής, κατά τα οριζόμενα στο π.δ. 18/1989 (Α΄ 8). 
Η άσκηση της ένστασης της παραγράφου 1 αποτελεί 
προϋπόθεση για την άσκηση των ενδίκων βοηθημάτων 
του παρόντος. Πέραν από την ενδικοφανή αυτή προ-
σφυγή δεν χωρεί καμία άλλη τυχόν προβλεπόμενη από 
γενική διάταξη ενδικοφανής προσφυγή ή ειδική προ-
σφυγή νομιμότητας.
Το παράβολο για την άσκηση της αίτησης ακύρωσης 
και της αίτησης αναστολής υπολογίζεται σύμφωνα με τα 
οριζόμενα στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 36 του π.δ. 18/1989 (Α΄ 8).».
21. Στο τέλος του άρθρου 132 προστίθεται παράγρα-
φος 6 ως εξής: 
«6. Στον έλεγχο νομιμότητ ας υπάγονται οι τροποποι-
ητικές συμβάσεις, εφόσον η κύρια σύμβαση διήλθε από 
τον προληπτικό έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συ-
νεδρίου, εκτός από τις ακόλουθες περιπτώσεις: 
α) όταν οι τροποποιήσεις δεν έχουν οικονομικό αντι-
κείμενο και δεν είναι ουσιώδεις κατά την έννοια της πα-
ραγράφου 4, 
β) όταν οι τροποποιήσεις γίνονται κατ΄ εφαρμογή της 
περίπτωσης α΄ της παραγράφου 1 και της παραγράφου 2 
του παρόντος και 
γ) όταν μετά τον έλεγχο νομιμότητας της αρχικής σύμ-
βασης αυτή εντάχθηκε σε πρόγραμμα χρηματοδότησης 
και το συνολικό ποσό της αρχικής σύμβασης δεν υπερ-βαίνει το εκάστοτε ισχύον όριο ελέγχου για τις συγχρη-
ματοδοτούμενες συμβάσεις. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1549 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Στον έλεγχο νομιμότητας υπάγονται και τροποποι-
ητικές συμβάσεις, δυνάμει των οποίων τροποποιείται 
σύμβαση της οποίας η αρχική αξία υπολειπόταν του εκά-
στοτε ορίου του ελέγχου, εφόσον με την τροποποίηση 
αυτή προσαυξάνεται το οικονομικό αντικείμενο τόσο, 
ώστε η συνολική αξία της σύμβασης να υπερβαίνει το 
εκάστοτε όριο ελέγχου.».
22. Στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 2 του άρθρου 
200 μετά τις λέξεις «στον ανάδοχο» προστίθεται η φράση 
«αν δεν προβλέπεται άλλος τρόπος στα έγγραφα της 
σύμβασης».
23. Το άρθρο 205 αντικαθίσταται ως εξής: 
«Άρθρο 205
Διοικητικές προσφυγές κατά τη διαδικασία εκτέλεσης των συμβάσεων
Ο ανάδοχος μπορεί κατά των αποφάσεων που επι-
βάλλουν σε βάρος του κυρώσεις κατ΄ εφαρμογή των 
άρθρων 203, 206, 208, 207, 213, 218, 219 και 220, καθώς 
και κατ΄ εφαρμογή των συμβατικών όρων να ασκήσει 
προσφυγή για λόγους νομιμότητας και ουσίας ενώπιον 
του φορέα που εκτελεί τη σύμβαση μέσα σε ανατρεπτική 
προθεσμία (30) ημερών από την ημερομηνία της κοινο-
ποίησης ή της πλήρους γνώσης της σχετικής απόφασης. 
Η εμπρόθεσμη άσκηση της προσφυγής αναστέλλει τις 
επιβαλλόμενες κυρώσεις. Επί της προσφυγής αποφασίζει 
το αρμοδίως αποφαινόμενο όργανο, ύστερα από γνω-μοδότηση του προβλεπόμενου στις περιπτώσεις β΄ και δ΄ της παραγράφου 11 του άρθρου 221 οργάνου, εντός προθεσμίας τριάντα (30) ημερών από την άσκησή της, 
άλλως θεωρείται ως σιωπηρώς απορριφθείσα. Κατά της 
απόφασης αυτής δεν χωρεί η άσκηση άλλης οποιασδή-
ποτε φύσης διοικητικής προσφυγής. Αν κατά της απόφα-
σης που επιβάλλει κυρώσεις δεν ασκηθεί εμπρόθεσμα η 
προσφυγή ή αν απορριφθεί αυτή από το αποφαινόμενο 
αρμοδίως όργανο, η απόφαση καθίσταται οριστική. Αν ασκηθεί εμπρόθεσμα προσφυγή, αναστέλλονται οι συ-νέπειες της απόφασης μέχρι αυτή να οριστικοποιηθεί.». 
24.α. Μετά το άρθρο 205 προστίθεται άρθρο 205Α 
ως εξής: 
«Άρθρο 205Α
Δικαστική Επίλυση Διαφορών
1. Κάθε διαφορά μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών 
που προκύπτει από τη σύμβαση προμήθειας ή παροχής 
υπηρεσιών, ανεξάρτητα από τον χαρακτήρα της σύμβα-
σης ως διοικητικής ή ως ιδιωτικού δικαίου, επιλύεται με 
την άσκηση προσφυγής ή αγωγής στο Διοικητικό Εφε-
τείο της Περιφέρειας, στην οποία εκτελείται η σύμβαση. 
Παρέκταση αρμοδιότητας δεν επιτρέπεται. Αν η σύμ-
βαση εκτελείται στην Πε ριφέρεια δύο ή περισσότερων 
Διοικητικών Εφετείων, αρμόδιο καθίσταται αυτό που θα 
επιλέξει ο προσφεύγων ή ο ενάγων. 
2. Πριν από την άσκηση της προσφυγής στο Διοικητι-
κό Εφετείο προηγείται υποχρεωτικά η τήρηση της προ-
βλεπόμενης στο άρθρο 205 ενδικοφανούς διαδικασίας, 
διαφορετικά η προσφυγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη. 
Δεν απαιτείται η τήρηση ενδικοφανούς διαδικασίας αν ασκείται από τον ενδιαφερόμενο αγωγή, στο δικόγραφο 
της οποίας δεν σωρεύεται αίτημα ακύρωσης ή τροπο-
ποίησης διοικητικής πράξης ή παράλειψης. 
3. Η υπόθεση συζητείται σε δικάσιμο που ορίζεται όσο 
το δυνατόν συντομότερα. Αν ο φάκελος της υπόθεσης 
δεν αποσταλεί στο Διοικητικό Εφετείο από τη Διοίκη-
ση, η συζήτηση αναβάλλεται σε νέα δικάσιμο, κατά την 
οποία η υπόθεση συζητείται με βάση τα στοιχεία που 
προσκομίζει ο προσφεύγων ή ο ενάγων, αν το ζητήσει 
ο ίδιος. 
4. Η συζήτηση και η διεξαγωγή της απόδειξης ολο-
κληρώνονται σε μία (1) δικάσιμο. Ένορκες βεβαιώσεις 
ενώπιον ειρηνοδίκη ή συμβολαιογράφου ή προξένου 
λαμβάνονται υπόψη, μόνο αν έχουν δοθεί ύστερα από 
κλήτευση του αντιδίκου τρεις (3) τουλάχιστον εργάσιμες 
ημέρες πριν από τη βεβαίωση και, αν πρόκειται να δο-
θούν στην αλλοδαπή, οκτώ (8) τουλάχιστον ημέρες πριν 
από αυτή. Η απόφαση εκδίδεται το ταχύτερο. Οι αποφά-
σεις του Διοικητικού Εφετείου είναι αμέσως εκτελεστές. 
5. Κατά των αποφάσεων των Διοικητικών Εφετείων 
που εκδίδονται σύμφωνα με την παράγραφο 1 μπορεί 
να ασκηθεί αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Συμβουλίου 
της Επικρατείας, κατά τις ισχύουσες διατάξεις. Αν από 
την εκτέλεση της απόφασης πιθανολογείται κίνδυνος 
βλάβης δυσχερώς επανορθώσιμης, μπορεί να διαταχθεί 
με αίτηση κάποιου από τους διαδίκους η ολική ή η εν 
μέρει αναστολή της εκτέλεσης της προσβαλλόμενης 
απόφασης, με τον όρο παροχής ανάλογης εγγύησης ή 
και χωρίς εγγύηση ή να εξαρτηθεί η εκτέλεση της απόφα-
σης από την παροχή εγγύησης από τον διάδικο που έχει 
νικήσει. Για την αίτηση αποφαίνεται, συνεδριάζοντας ως 
συμβούλιο, χωρίς υποχρεωτική κλήτευση των διαδίκων, 
το αρμόδιο τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, το 
οποίο συγκροτείται από τρία (3) μέλη, στα οποία περι-
λαμβάνεται υποχρεωτικά ο εισηγητής της υπόθεσης. 
Η απόφαση της αναστολής μπορεί κατά τον ίδιο τρόπο 
να ανακληθεί, με αίτηση κάποιου από τους διαδίκους έως 
και κατά την πρώτη συζήτηση της αναίρεσης. 
6. Αν ο ανάδοχος του έργου είναι κοινοπραξία, η προ-
σφυγή ασκείται είτε από την ίδια είτε από όλα τα μέλη 
της, που μεταξύ τους στην περίπτωση αυτή υπάρχει 
αναγκαστική ομοδικία.».
β. Η ισχύς του παρόντος άρθρου αρχίζει τρεις (3) μήνες 
μετά τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
25. Στο άρθρο 218 γίνονται οι εξής τροποποιήσεις:
α. Στην παράγραφο 1 προστίθεται δεύτερο εδάφιο ως 
εξής: «Ποινικές ρήτρες δύναται να επιβάλλονται και για πλημμελή εκτέλεση των όρων της σύμβασης.».
β. Στην παράγραφο 2 προστίθεται περίπτωση δ΄ ως 
εξής: 
«δ) τυχόν άλλες ποινικές ρήτρες που επιβάλλονται 
για πλημμελή εκτέλεση των συμβατικών υποχρεώσεων, 
εφόσον προβλέπονται στα συμβατικά τεύχη. Το σύνολο 
των ποινικών ρητρών αυτής της περίπτωσης δεν μπορεί 
να υπερβαίνει το δέκα τοις εκατό (10%) της αξίας της 
σύμβασης, εκτός αν αιτιολογημένα η αναθέτουσα αρχή αποφασίσει άλλως.».
26. Το άρθρο 219 αντικαθίσταται ως εξής: 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1550 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
«Άρθρο 219
1. Η παραλαβή των παρεχόμενων υπηρεσιών ή παρα-
δοτέων γίνεται από επιτροπή παραλαβής που συγκρο-
τείται, σύμφωνα με την παράγραφο 3 του άρθρου 221. 
2. Κατά τη διαδικασία παραλαβής διενεργείται ο απαι-
τούμενος έλεγχος, σύμφωνα με τα οριζόμενα στη σύμ-
βαση, μπορεί δε να καλείται να παραστεί και ο ανάδοχος. 
Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, η επιτροπή πα-
ραλαβής: α) είτε παραλαμβάνει τις σχετικές υπηρεσίες ή 
παραδοτέα, εφόσον καλύπτονται οι απαιτήσεις της σύμ-
βασης χωρίς έγκριση ή απόφαση του αποφαινομένου 
οργάνου, β) είτε εισηγείται για την παραλαβή με παρα-
τηρήσεις ή την απόρριψη των παρεχομένων υπηρεσιών 
ή παραδοτέων, σύμφωνα με τις παραγράφους 3 και 4. Τα 
ανωτέρω εφαρμόζονται και σε τμηματικές παραλαβές.
3. Αν η επιτροπή παραλαβής κρίνει ότι οι παρεχόμενες 
υπηρεσίες ή τα παραδοτέα δεν ανταποκρίνονται πλήρως 
στους όρους της σύμβασης, συντάσσεται πρωτόκολλο 
προσωρινής παραλαβής, που αναφέρει τις παρεκκλίσεις 
που διαπιστώθηκαν από τους όρους της σύμβασης και γνωμοδοτεί αν οι αναφερόμενες παρεκκλίσεις επηρεά-ζουν την καταλληλότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών 
ή παραδοτέων και συνεπώς αν μπορούν οι τελευταίες 
να καλύψουν τις σχετικές ανάγκες. 
4. Για την εφαρμογή της παραγράφου 3 ορίζονται τα 
ακόλουθα: 
α) Στην περίπτωση που διαπιστωθεί ότι, δεν επηρεά-
ζεται η καταλληλότητα, με αιτιολογημένη απόφαση του 
αρμόδιου αποφαινόμενου οργάνου, μπορεί να εγκριθεί 
η παραλαβή των εν λόγω παρεχόμενων υπηρεσιών ή 
παραδοτέων, με έκπτωση επί της συμβατικής αξίας, η 
οποία θα πρέπει να είναι ανάλογη προς τις διαπιστω-
θείσες παρεκκλίσεις. Μετά την έκδοση της ως άνω από-φασης, η επιτροπή παραλαβής υποχρεούται να προβεί 
στην οριστική παραλαβή των παρεχόμενων υπηρεσιών 
ή παραδοτέων της σύμβασης και να συντάξει σχετικό 
πρωτόκολλο οριστικής παραλαβής, σύμφωνα με τα ανα-
φερόμενα στην απόφαση. 
β) Αν διαπιστωθεί ότι επηρεάζεται η καταλληλότητα, 
με αιτιολογημένη απόφαση του αρμόδιου αποφαινόμε-
νου οργάνου απορρίπτονται οι παρεχόμενες υπηρεσίες 
ή τα παραδοτέα, με την επιφύλαξη των οριζομένων στο άρθρο 220. 
5. Αν παρέλθει χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 
τριάντα (30) ημερών από την ημερομηνία υποβολής του παραδοτέου από τον οικονομικό φορέα και δεν 
έχει εκδοθεί πρωτόκολλο παραλαβής της παραγράφου 2 ή πρωτόκολλο με παρατηρήσεις της παραγράφου 3, 
θεωρείται ότι η παραλαβή έχει συντελεσθεί αυτοδίκαια. 
6. Ανεξάρτητα από την, κατά τα ανωτέρω, αυτοδίκαιη 
παραλαβή και την πληρωμή του αναδόχου, πραγματο-
ποιούνται οι προβλεπόμενοι από τη σύμβαση έλεγχοι 
από επιτροπή που συγκροτείται με απόφαση του αρμο-δίου αποφαινομένου οργάνου, στην οποία δεν μπορεί να συμμετέχουν ο πρόεδρος και τα μέλη της επιτροπής της παραγράφου 1. Η παραπάνω επιτροπή παραλαβής προβαίνει σε όλες τις διαδικασίες παραλαβής που προ-βλέπονται από την σύμβαση και συντάσσει τα σχετικά 
πρωτόκολλα. Οι εγγυητικές επιστολές προκαταβολής και καλής εκτέλεσης δεν επιστρέφονται πριν την ολο-
κλήρωση όλων των προβλεπομένων από τη σύμβαση 
ελέγχων και τη σύνταξη των σχετικών πρωτοκόλλων. 
Οποιαδήποτε ενέργεια που έγιν ε από την αρχική επιτρο-
πή παραλαβής, δεν λαμβάνεται υπόψη.».
27. Το άρθρο 221 τροποποιείται ως εξής: α. Στο τέλος της παραγράφου 6 προστίθενται εδάφια 
ως εξής:
«Tα συλλογικά όργανα είναι δυνατόν να συνεδριάζουν 
και με τη χρήση ηλεκτ ρονικών μέσων (τηλεδιάσκεψη), 
σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 13 του άρθρου 14 
του ν. 2690/1999 (Α΄ 45). Ειδικά στις περιπτώσεις που δεν 
διενεργούνται με ηλεκτρονικά μέσα, η αποσφράγιση και 
μονογραφή των φακέλων γίνεται από το μέλος ή τα μέλη 
που βρίσκονται στην έδρα της αναθέτουσας αρχής, στην 
οποία έχουν κατατεθεί οι προσφορές ή αιτήσεις συμμε-τοχής, κατά τη διάρκεια της τηλεδιάσκεψης.».
β. Η παράγραφος 11 τροποποιείται ως εξής: 
αα) Στην περίπτωση α΄ διαγράφονται στο δεύτερο 
εδάφιο οι λέξεις «και προσφυγών».
ββ) Στο τέλος της περίπτωσης α΄ προστίθεται εδάφιο 
ως εξής: 
«Σε περίπτωση αποδοχής, ολικής ή μερικής, ένστασης 
με την οποία ζητείται η αναβαθμολόγηση τεχνικών προ-
σφορών, η επιτροπή αξιολόγησης ενστάσεων προβαίνει 
κατά την κρίση της σε αναβαθμολόγηση.».
γγ) Μετά τις λέξεις «αποφαινομένου οργάνου» του 
πρώτου εδαφίου των περιπτώσεων β΄ και δ΄ προστί-
θεται η φράση «της Αναθέτουσας Αρχής ή του Φορέα 
Εκτέλεσης της Σύμβασης.».
δδ) Στο τέλος της περίπτωσης δ΄ της παραγράφου 11 
προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Ως μέλη της Επιτροπής του παρόντος δύναται να 
συμμετέχουν και ορίζονται και υπάλληλοι στους οποί-
ους έχουν ανατεθεί καθήκοντα, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 216.».
εε) Στο τέλος της παραγράφου 11 μετά την περίπτωση ζ΄ 
προστίθεται περίπτωση η΄ ως εξής: 
«η) Για την παρακολούθηση ή παραλαβή συμβάσεων 
προμηθειών ή συμβάσεων υπηρεσιών με εκτιμώμενη 
αξία ίση ή κατώτερη από το ποσό των δύο χιλιάδων πε-ντακοσίων ευρώ (2.500,00) δεν απαιτείται συγκρότηση Επιτροπής Παρακολούθησης ή Παραλαβής και το σχε-
τικό πρωτόκολλο εκδίδεται από τον Προϊστάμενο της 
αρμόδιας Υπηρεσίας.».
28. Μετά το άρθρο 221 προστίθεται άρθρο 221Α ως 
εξής:
«Άρθρο 22Α
Προθεσμίες για την ολοκλήρωση των επιμέρους σταδίων
1. Οι Επιτροπές που έχουν αναλάβει τη διεξαγωγή 
των διαγωνιστικών διαδικασιών ολοκληρώνουν το έργο 
τους εντός των κάτωθι προθεσμιών: α) Όταν κριτήριο 
ανάθεσης είναι η πλέον συμφέρουσα από οικονομικής 
άποψης προσφορά βάσει μόνο της τιμής η αξιολόγη-
ση των δικαιολογητικών συμμετοχής και των τεχνικών 
προσφορών ολοκληρώνεται εντός επτά (7) εργασίμων 
ημερών από την αποσφράγιση. β) Όταν κριτήριο ανάθε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1551 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
σης είναι η πλέον συμφέρουσα από οικονομικής άποψης 
προσφορά βάσει μόνο της τιμής και δεν προβλέπεται η 
υποβολή τεχνικής προσφοράς η αξιολόγηση των δικαι-ολογητικών συμμετοχής ολοκληρώνεται αυθημερόν με 
την αποσφράγιση. Αν η ολοκλήρωση του ελέγχου δεν 
είναι δυνατή την ίδια μέρα, λόγω του μεγάλου αριθμού 
των προσφορών, ελέγχονται τουλάχιστον οι δέκα (10) 
πρώτες κατά σειρά υποβολής. Στην περίπτωση αυτή η 
διαδικασία συνεχίζεται τις επόμενες εργάσιμες ημέρες. 
γ) Όταν κριτήριο ανάθεσης είναι η πλέον συμφέρουσα 
από οικονομικής άποψης προσφορά βάσει βέλτιστης 
σχέσης ποιότητας - τιμής, η αξιολόγηση των δικαιολο-
γητικών συμμετοχής και των τεχνικών προσφορών ολο-
κληρώνεται εντός τριάντα (30) εργασίμων ημερών από 
την αποσφράγιση. δ) Η αξιολόγηση των οικονομικών 
προσφορών ολοκληρώνεται εντός δύο (2) εργάσιμων 
ημερών. ε) Η αξιολόγηση των δικαιολογητικών κατα-
κύρωσης ολοκληρώνεται σε δύο (2) εργάσιμες ημέρες. 
στ) Η αξιολόγηση των ενστάσεων από την αρμόδια Επιτροπή ολοκληρώνεται εντός πέντε (5) εργασίμων 
ημερών από την κοινοποίηση σε αυτήν της ένστασης 
και την πλήρη πρόσβαση στα αρχεία του διαγωνισμού. 
Ειδικά στις περιπτώσεις ενστάσεων κατά διακήρυξης, 
η αξιολόγηση των ενστάσεων ολοκληρώνεται πριν την καταληκτική ημερομηνία υποβολής των προσφορών. 
2. Η Αναθέτουσα Αρχή αποφαίνεται επί των Πρακτικών 
εντός προθεσμίας δέκα (10) εργασίμων ημερών από την 
κοινοποίηση των σχετικών Πρακτικών. 
3. Οι ως άνω προθεσμίες παρατείνονται αναλόγως σε 
περίπτωση που ζητηθούν διευκρινίσεις ή συμπληρώσεις 
ή απαιτείται επιβεβαίωση στοιχείων κατά τις κείμενες 
διατάξεις. Σε συμβάσεις προϋπολογισμού άνω των δέκα 
εκατομμυρίων (10.000.000) ευρώ ή σύνθετες συμβάσεις 
που ο όγκος των δικαιολογητικών ή των τεχνικών προ-σφορών είναι μεγάλος οι ως άνω προθεσμίες δύνανται να παρατείνονται έως και το εξαπλάσιο των παραπάνω προθεσμιών. 
4. Τυχόν υπέρβαση των ως άνω προθεσμιών της πα-
ραγράφου 1 και 2 δεν συνεπάγεται ακυρότητα της δια-δικασίας.».
29. Στην παράγραφο 7 του άρθρου 222 διαγράφεται η 
φράση «που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ενέρ-γειας, σύμφωνα με τα άρθρα 228, 229 και 234.».
30. Μετά το άρθρο 269 προστίθεται άρθρο 269Α ως 
εξής: 
«Άρθρο 269Α
Εξαιρούνται της υποχρεωτικής εφαρμογής των άρ-
θρων 79 παράγραφοι 1 έως 4, 258 παράγραφος 1 και 302 
παράγραφος 1 περίπτωση α΄, οι ακόλουθες περιπτώσεις 
του άρθρου 269: 
α) όπου η δυνατότητα ανάθεσης περιορίζεται σε έναν 
προκαθορισμένο συμμετέχοντα σύμφωνα με τις περι-
πτώσεις γ΄, ε΄, στ΄ και θ΄ της παραγράφου 1, 
β) λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της ανάθεσης σύμ-
φωνα με τις περιπτώσεις δ΄ και η΄ της παραγράφου 1 και 
γ) λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της συναλλα-
γής στην περίπτωση προμηθειών που είναι εισηγμένες 
και αγοράζονται σε χρηματιστήριο εμπορευμάτων σύμ-
φωνα με την περίπτωση ζ΄ της παραγράφου 1. Στις περιπτώσεις α΄ και β΄ η διαδικασία διεξάγεται σύμ-
φωνα με τα οριζόμενα στους όρους της πρόσκλησης 
και η αξιολόγηση των προσφορών μπορεί να γίνεται 
σε ενιαίο στάδιο με την ανάθεση της σύμβασης. Στην 
περίπτωση γ΄ δεν απαιτείται προηγούμενη πρόσκληση 
και η διαδικασία διεξάγεται με βάση τα ιδιαίτερα χαρα-
κτηριστικά της συναλλαγής.».
31.α. Στο τέλος του άρθρου 270 προστίθεται παρά-
γραφος 11 ως εξής: 
«11. Σε προληπτικό έλεγχο νομιμότητας, σύμφωνα 
με τις εκάστοτε ισχύουσες για το Ελεγκτικό Συνέδριο 
διατάξεις, υπόκεινται η πρώτη σύμβαση ανεξαρτήτως 
αξίας αυτής, εφόσον η συνολική εκτιμώμενη αξία του 
Δυναμικού Συστήματος Αγορών υπερβαίνει τα εκάστοτε 
ισχύοντα όρια, καθώς και κάθε επιμέρους σύμβαση εφό-
σον υπερβαίνει αυτοτελώς τα εκάστοτε ισχύοντα όρια.».
β. Η περίπτωση α΄ ισχύει και για τα δυναμικά συστή-
ματα που είναι σε εξέλιξη κατά τη δημοσίευση του πα-
ρόντος.
32. Στο τέλος του άρθρου 273 προστίθεται παράγρα-
φος 3 ως εξής: 
«3. Οι συμφωνίες πλαίσιο αποστέλλονται για προλη-
πτικό έλεγχο στο Ελεγκτικό Συνέδριο, κατά τις οικείες 
διατάξεις, ενώ οι εκτελεστικές αυτών συμβάσεις μόνο 
εφόσον η αξία τους υπερβαίνει αυτοτελώς τα εκάστοτε ισχύοντα όρια.».
33. Στην παράγραφο 1 του άρθρου 302 γίνονται οι 
εξής τροποποιήσεις: 
α. Στο πρώτο εδάφιο της περίπτωσης α΄ πριν τη φράση 
«συνυπολογιζομένων των δικαιωμάτων προαίρεσης και 
παράτασης της σύμβασης» προστίθεται η λέξη «μη». 
β. Στην υποπερίπτωση αα΄ της περίπτωσης α΄ οι λέξεις 
«άσκησης προσφυγής» αντικαθίστανται από τις λέξεις 
«άσκησης ενδικοφανούς προσφυγής.».
γ. Το τελευταίο εδάφιο αντικαθίσταται ως εξής:«Για τα προηγούμενα στάδια της κατακύρωσης η εγ-
γύηση συμμετοχής επιστρέφεται στους συμμετέχοντες 
στις κάτωθι περιπτώσεις: α) λήξης του χρόνου ισχύος 
της προσφοράς και μη ανανέωσης αυτής και β) απόρ-
ριψης της προσφοράς τους και εφόσον δεν έχει ασκηθεί 
ενδικοφανής προσφυγή ή ένδικο βοήθημα ή έχει εκ-
πνεύσει άπρακτη η προθεσμία άσκησης ενδικοφανούς 
προσφυγής ή ένδικων βοηθημάτων ή έχει λάβει χώρα 
παραίτησης από το δικαίωμα άσκησης αυτών ή αυτά 
έχουν απορριφθεί αμετακλήτως.».
34. Στο τέλος του άρθρου 315 προστίθενται εδάφια 
ως εξής: 
«Σε περίπτωση εφαρμογής του άρθρου 304, εφόσον 
στα έγγραφα της σύμβασης δεν προβλέπεται υποβολή 
ΕΕΕΣ ή ΤΕΥΔ κατά περίπτωση, και ζητείται να προσκο-
μιστούν όλα τα δικαιολογητικά κατά την υποβολή της 
προσφοράς, δύναται να μην εφαρμόζεται η διαδικασία του άρθρου 103, εφόσον δεν παρέλθει χρονικό διάστη-μα άνω των τριών (3) μηνών από την αποσφράγιση των 
προσφορών μέχρι την έκδοση της απόφασης κατακύ-
ρωσης. Στις περιπτώσεις αυτές, μετά την αξιολόγηση 
των προσφορών, εκδίδεται η απόφαση κατακύρωσης.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1552 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
35. Το άρθρο 316 τροποποιείται ως εξής: 
α. Στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1 μετά τη λέξη 
«άρθρα» προστίθενται οι λέξεις «333Α και.».
β. Στην παράγραφο 2 μετά τη φράση «σε κάθε προσφέ-
ροντα» προστίθεται η φράση «που δεν έχει αποκλειστεί οριστικά.».
γ. Η παράγραφος 3 αντικαθίσταται ως εξής: 
«3. Η απόφαση κατακύρωσης δεν παράγει τα έννο-
μα αποτελέσματά της, εφόσον ο αναθέτων φορέας δεν την κοινοποίησε σε όλους τους προσφέροντες που δεν 
έχουν αποκλειστεί οριστικά. Τα έννομα αποτελέσματα 
της απόφασης κατακύρωσης και ιδίως η σύναψη της 
σύμβασης επέρχονται εφόσον και όταν συντρέξουν σω-
ρευτικά τα εξής:
α) αα) σε συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία άνω των 
εξήντα χιλιάδων (60.000) ευρώ, παρέλθει άπρακτη η 
προθεσμία άσκησης προδικαστικής προσφυγής ή σε 
περίπτωση άσκησης, παρέλθει άπρακτη η προθεσμία 
άσκησης αίτησης αναστολής κατά της απόφασης της 
Α.Ε.Π.Π. και σε περίπτωση άσκησης αίτησης αναστολής κατά της απόφασης της Α.Ε.Π.Π., εκδοθεί απόφαση επί 
της αίτησης, με την επιφύλαξη της χορήγησης προσω-
ρινής διαταγής, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο τελευ-
ταίο εδάφιο της παραγράφου 4 του άρθρου 372 και 
ββ) σε συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία έως εξήντα χιλιά-
δες (60.000) ευρώ, παρέλθει άπρακτη η προθεσμία άσκη-
σης της ένστασης του άρθρου 333Α και σε περίπτωση 
άσκησης, η έκδοση απόφασης επί αυτής ή η πάροδος 
άπρακτης της προθεσμίας του πρώτου εδαφίου της πα-
ραγράφου 2 του άρθρου 127,
β) ολοκληρωθεί επιτυχώς ο προσυμβατικός έλεγχος 
από το Ελεγκτικό Συνέδριο, σύμφωνα με τα άρθρα 35 
και 36 του ν. 4129/2013, εφόσον απαιτείται και
γ) κοινοποιηθεί η απόφαση κατακύρωσης στον προ-
σωρινό ανάδοχο, εφόσον ο τελευταίος υποβάλει, έπειτα 
από σχετική πρόσκληση, υπεύθυνη δήλωση, που υπο-
γράφεται κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 79Α, στην οποία 
θα δηλώνεται ότι δεν έχουν επέλθει στο πρόσωπό του 
οψιγενείς μεταβολές κατά την έννοια του άρθρου 104 και 
μόνον στην περίπτωση του προσυμβατικού ελέγχου ή της άσκησης προδικαστικής προσφυγής κατά της από-
φασης κατακύρωσης. Η υπεύθυνη δήλωση ελέγχεται 
από το αρμόδιο γνωμοδοτικό όργανο, το οποίο συντάσ-
σει πρακτικό που συνοδεύει τη σύμβαση.».
δ. Στην παράγραφο 4 οι λέξεις «εντός είκοσι (20) ημε-
ρών» αντικαθίστανται από τη φράση «θέτοντάς του 
προθεσμία που δεν μπορεί να υπερβαίνει τις είκοσι (20) 
ημέρες.».
ε. Στο δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 5 η φράση «η 
κατακύρωση γίνεται στον» αντικαθίσταται από τη φράση 
«ακολουθείται η διαδικασία του άρθρου 103 για τον.». 
36. Στην παράγραφο 2 του άρθρου 318 μετά τον αριθ-
μό «320» προστίθενται οι λέξεις «, 109 Α».
37. Μετά το άρθρο 320 προστίθεται άρθρο 320Α ως 
εξής: 
«Άρθρο 320Α
Διαδικασία ανάθεσης
1. Οι συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία έως και εξήντα χι-λιάδων (60.000) ευρώ ανατίθενται σύμφωνα με όσα ανα-
φέρονται στο άρθρο 328. Οι συμβάσεις άνω του ποσού 
των εξήντα χιλιάδων (60.000) ευρώ, ανατίθενται με μία από τις διαδικασίες που προβλέπονται στο άρθρο 263. 
2. Ιδίως για συμβάσεις του δευτέρου εδαφίου της πα-
ραγράφου 1 ισχύουν τα κάτωθι: 
α) αα) Για συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία κάτω του 
ορίου της περίπτωσης γ΄ του άρθρου 235 η ελάχιστη 
προθεσμία παραλαβής προσφορών στις ανοιχτές δια-
δικασίες ανέρχεται σε δέκα (10) ημέρες από την ημερο-μηνία δημοσίευσης της διακήρυξης στο ΚΗΜΔΗΣ. Στην 
κλειστή διαδικασία, στην ανταγωνιστική διαδικασία με διαπραγμάτευση, στον ανταγωνιστικό διάλογο και στη 
σύμπραξη καινοτομίας η ελάχιστη προθεσμία παραλα-
βής των αιτήσεων συμμετοχής ανέρχεται σε οκτώ (8) 
ημέρες από την ημερομηνία δημοσίευσης της προκή-
ρυξης της σύμβασης στο ΚΗΜΔΗΣ. Στην κλειστή διαδι-
κασία και στην ανταγωνιστική διαδικασία με διαπραγμά-
τευση ελάχιστη προθεσμία παραλαβής των προσφορών 
των οικονομικών φορέων που έχουν προεπιλεγεί για την 
υποβολή προσφοράς ανέρχεται σε οκτώ (8) ημέρες από 
την ημερομηνία αποστολής της πρόσκλησης υποβολής 
προσφοράς προς τους προεπιλεγέντες. Σε εξαιρετικές 
περιπτώσεις και εφόσον συντρέχουν επείγοντες λόγοι 
για την ανάθεση, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση του 
Αναθέτοντα Φορέα μπορεί να καθορίζονται μικρότερες 
προθεσμίες για την παραλαβή των προσφορών και των 
αιτήσεων συμμετοχής. 
ββ) Για συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία άνω του ορίου 
της περίπτωσης γ΄ του άρθρου 235 η ελάχιστη προθε-σμία παραλαβής προσφορών στις ανοιχτές διαδικασίες 
ανέρχεται σε δεκαπέντε (15) ημέρες από την ημερομηνία 
αποστολής στην Υπηρεσία Εκδόσεων της Ένωσης της 
προκήρυξης της σύμβασης ή, εάν ως μέσο προκήρυ-
ξης του διαγωνισμού χρησιμοποιείται η προκαταρκτι-
κή προκήρυξη από την ημερομηνία αποστολής στην 
Υπηρεσία Εκδόσεων της Ένωσης της πρόσκλησης επι-
βεβαίωσης ενδιαφέροντος. Στην κλειστή διαδικασία, στην ανταγωνιστική διαδικασία με διαπραγμάτευση, 
στον ανταγωνιστικό διάλογο και στη σύμπραξη καινο-
τομίας η ελάχιστη προθεσμία παραλαβής των αιτήσε-
ων συμμετοχής ανέρχεται σε οκτώ (8) ημέρες από την 
ημερομηνία αποστολής στην Υπηρεσία Εκδόσεων της 
Ένωσης της προκήρυξης της σύμβασης ή, εάν ως μέσο 
προκήρυξης του διαγωνισμού χρησιμοποιείται η προ-
καταρκτική προκήρυξη από την ημερομηνία αποστολής 
στην Υπηρεσία Εκδόσεων της Ένωσης της πρόσκλησης επιβεβαίωσης ενδιαφέροντος. Στην κλειστή διαδικασία 
και στην ανταγωνιστική διαδικασία με διαπραγμάτευση 
ελάχιστη προθεσμία παραλαβής των προσφορών των 
οικονομικών φορέων που έχουν προεπιλεγεί για την 
υποβολή προσφοράς ανέρχεται σε οχτώ (8) ημέρες από 
την ημερομηνία αποστολής της πρόσκλησης υποβολής 
προσφοράς προς τους προεπιλεγέντες. Σε εξαιρετικές 
περιπτώσεις και εφόσον συντρέχουν επείγοντες λόγοι 
για την ανάθεση, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση του 
Αναθέτοντα Φορέα μπορεί να καθορίζονται μικρότερες 
προθεσμίες για την παραλαβή των προσφορών και των 
αιτήσεων συμμετοχής. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1553 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
β) Οι λόγοι αποκλεισμού των παραγράφων 1 και 2 του 
άρθρου 73 εφαρμόζονται υποχρεωτικά μόνο από τους 
Αναθέτοντες Φορείς που είναι Αναθέτουσες Αρχές, με 
τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο 
άρθρο 73. 
γ) Τα κριτήρια επιλογής καθορίζονται στα έγγραφα 
της σύμβασης και μπορούν να περιλαμβάνουν αυτά που 
παρατίθενται στο άρθρο 75, με τους όρους και τις προ-
ϋποθέσεις που προβλέπονται σε αυτό. 
δ) Όλες οι επικοινωνίες, καθώς και όλες οι ανταλλαγές 
πληροφοριών εκτελούνται σύμφωνα με τα οριζόμενα 
στο άρθρο 258. 
ε) Για τις εγγυήσεις, ισχύουν τα προβλεπόμενα στο 
άρθρο 302.
3. Οι συμβάσεις ποσού άνω των χιλίων (1.000) ευρώ 
αναρτώνται στο ΚΗΜΔΗΣ.».
38. Η παράγραφος 1 του άρθρου 331 αντικαθίσταται 
ως εξής: 
«1. Στις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων κάτω των 
ορίων τηρούνται οι ακόλουθες προθεσμίες: 
α) Στην ανοικτή διαδικασία, η ελάχιστη προθεσμία πα-
ραλαβής προσφορών ανέρχεται σε δεκαπέντε (15) ημέ-ρες από την ημερομηνία δημοσίευσης της προκήρυξης της σύμβασης στο ΚΗΜΔΗΣ. Αν επείγουσα κατάσταση, 
δεόντως τεκμηριωμένη από τον αναθέτοντα φορέα, κα-
θιστά αδύνατη την τήρηση της ελάχιστης προθεσμίας 
του πρώτου εδαφίου, οι αναθέτοντες φορείς μπορεί να 
ορίζουν ελάχιστη προθεσμία που δεν είναι μικρότερη 
των δέκα (10) ημερών από την ημερομηνία δημοσίευσης 
της προκήρυξης της σύμβασης στο ΚΗΜΔΗΣ. 
β) Στην κλειστή διαδικασία και στη διαδικασία με δια-
πραγμάτευση με δημοσίευση προκήρυξης, η ελάχιστη 
προθεσμία παραλαβής των αιτήσεων συμμετοχής ορί-
ζεται σε δέκα (10) ημέρες από την ημερομηνία δημο-
σίευσης της προκήρυξης της σύμβασης στο ΚΗΜΔΗΣ 
και η ελάχιστη προθεσμία παραλαβής των προσφορών 
των οικονομικών φορέων που έχουν προεπιλεγεί για την 
υποβολή προσφοράς ορίζεται σε επτά (7) ημέρες από 
την ημερομηνία αποστολής της πρόσκλησης υποβολής 
προσφοράς προς τους προεπιλεγέντες. 
γ) Στον συνοπτικό διαγωνισμό, η ελάχιστη προθεσμία 
παραλαβής προσφορών ορίζεται σε δέκα (10) ημέρες 
από την ημερομηνία δημοσίευσης της διακήρυξης στο 
ΚΗΜΔΗΣ.».
39. Μετά το άρθρο 333 προστίθεται άρθρο 333Α ως 
εξής: 
«Άρθρο 333Α 
Ενστάσεις που ασκούνται κατά τη διαδικασία σύναψης συμβάσεων με εκτιμώμενη αξία κατώτερη ή ίση των εξήντα χιλιάδων (60.000) ευρώ (χωρίς Φ.Π.Α.) - Δικαστική Προστασία
Για συμβάσεις με εκτιμώμενη αξία κατώτερη ή ίση των 
εξήντα χιλιάδων (60.000) ευρώ (χωρίς Φ.Π.Α.), αναφορικά 
με τις ενστάσεις και τα ένδικα βοηθήματα, εφαρμόζονται 
αναλογικά οι διατάξεις του άρθρου 127. Σε περίπτωση 
Αναθέτοντα Φορέα που δεν είναι Αναθέτουσα Αρχή δεν 
απαιτείται η κατάθεση παραβόλου για το παραδεκτό 
της ένστασης.».40. Στο άρθρο 337 προστίθεται παράγραφος 6 ως εξής: 
«6. Στον έλεγχο νομιμότητ ας υπάγονται οι τροποποι-
ητικές συμβάσεις, εφόσον η κύρια σύμβαση διήλθε από 
τον προληπτικό έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συ-
νεδρίου, εκτός από τις ακόλουθες περιπτώσεις: 
α) όταν οι τροποποιήσεις δεν έχουν οικονομικό αντι-
κείμενο και δεν είναι ουσιώδεις κατά την έννοια της πα-
ραγράφου 4, 
β) όταν οι τροποποιήσεις γίνονται κατ΄ εφαρμογή της 
περίπτωσης α΄ της παραγράφου 1 και της παραγράφου 2 
του παρόντος και 
γ) όταν μετά τον έλεγχο νομιμότητας της αρχικής σύμ-
βασης αυτή εντάχθηκε σε πρόγραμμα χρηματοδότησης 
και το συνολικό ποσό της αρχικής σύμβασης δεν υπερ-βαίνει το εκάστοτε ισχύον όριο ελέγχου για τις συγχρη-
ματοδοτούμενες συμβάσεις. 
Στον έλεγχο νομιμότητας υπάγονται και τροποποι-
ητικές συμβάσεις που εμπίπτουν στον προσυμβατικό 
έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όταν τροποποιείται 
σύμβαση της οποίας η αρχική αξία υπολειπόταν του εκά-
στοτε ορίου του ελέγχου, εφόσον με την τροποποίηση 
προσαυξάνεται το οικονομικό αντικείμενο τόσο, ώστε η 
συνολική αξία της σύμβασης να υπερβαίνει το εκάστοτε 
όριο ελέγχου.».
41. Στο άρθρο 364 αριθμείται η υφιστάμενη παράγρα-
φος ως παράγραφος 1 και προστίθεται νέα παράγραφος 2 
ως εξής: 
«2. Η παράγραφος 1 δεν εφαρμόζεται στις ακόλουθες 
περιπτώσεις:
α) όταν δεν απαιτείται προηγούμενη δημοσίευση της 
προκήρυξης, 
β) αν υποβλήθηκε μόνο μία (1) προσφορά και δεν 
υπάρχουν ενδιαφερόμενοι υποψήφιοι και 
γ) εφόσον πρόκειται για εκτελεστική σύμβαση συμφω-
νίας - πλαίσιο σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 39, ή για σύμβαση που συνάπτεται στο πλαίσιο Δυναμικού 
Συστήματος Αγορών, σύμφωνα με τα οριζόμενα στα 
άρθρα 33 και 270.».
42. Στο τέλος της παραγράφου 1 του άρθρου 365 προ-
στίθενται εδάφια ως εξής: 
«Σε περίπτωση συμπληρωματικής αιτιολογίας επί της 
προσβαλλόμενης πράξης, αυτή υποβάλλεται έως και 
δέκα (10) ημέρες πριν την συζήτηση της προσφυγής και 
κοινοποιείται αυθημερόν στον προσφεύγοντα μέσω της 
πλατφόρμας του ΕΣΗΔΗΣ ή αν αυτό δεν είναι εφικτό 
με οποιοδήποτε πρόσφορο μέσο. Υπομνήματα επί των 
απόψεων και της συμπληρωματικής αιτιολογίας της Ανα-
θέτουσας Αρχής κατατίθενται μέσω της πλατφόρμας του 
ΕΣΗΔΗΣ έως πέντε (5) ημέρες πριν από τη συζήτηση της 
προσφυγής.».
43. Στο τέλος του άρθρου 367 προστίθεται παράγρα-
φος 5 ως εξής: 
«5. H Α.Ε.Π.Π. επιλαμβάνεται αποκλειστικά επί θεμάτων 
που θίγονται με την προσφυγή και δεν μπορεί να ελέγξει 
παρεμπιπτόντως όρους της διακήρυξης ή ζητήματα που 
αφορούν τη διενέργεια της διαδικασίας.».
44. Στο τελευταίο εδάφιο της περίπτωσης γ΄ του άρ-
θρου 368 μετά τη φράση «την περίπτωση α΄ της παρα-γράφου 4» προστίθεται η λέξη «και» και διαγράφεται η 
φράση «και την παράγραφο 2 του άρθρου 273.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1554 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
45. Στο δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 4 του άρ-
θρου 372 η λέξη «έκδοση» αντικαθίσταται με τις λέξεις: 
«κοινοποίηση ή την πλήρη γνώση.».
46. α. Στο άρθρο 376 προστίθεται παράγραφος 17 ως 
εξής: 
«17. Μέχρι να καταστεί εφικτή η έκδοση του πιστο-
ποιητικού που προβλέπεται στην περίπτωση γ΄ της πα-
ραγράφου 2 του άρθρου 80, αυτό αντικαθίσταται από 
υπεύθυνη δήλωση του οικονομικού φορέα, χωρίς να 
απαιτείται επίσημη δήλωση του ΣΕΠΕ σχετικά με την 
έκδοση του πιστοποιητικού.». 
β. Η περίπτωση α΄ καταλαμβάνει και τις εκκρεμείς 
διαγωνιστικές διαδικασίες για τις οποίες, κατά το χρόνο 
έναρξης ισχύος του παρόντος δεν έχει εκδοθεί πράξη 
κατακύρωσης.
47. Η περίπτωση 43 της παραγράφου 1 του άρθρου 
377 αντικαθίσταται ως εξής: 
«(43) των παραγράφων 3 και 33 του άρθρου 19 του 
ν. 2947/2001 (Α΄ 228),».
48. α. Το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 3 του άρ-
θρου 379 αντικαθίσταται ως εξής: 
«Η ισχύς του τελευταίου εδαφίου της παραγράφου 4 
του άρθρου 38 αρχίζει από 1.6.2019.».
β. Η περίπτωση α΄ ισχύει αναδρομικώς από 1.6.2018 
και οι συναφθείσες συμβάσεις θεωρούνται έγκυρες.
Άρθρο 44
Το έβδομο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 4 του 
ν. 4013/2011 (Α΄ 204 ) αντικαθίσταται ως εξής: 
«Για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών της Αρχής 
στις συμβάσεις άνω των δυόμισι χιλιάδων (2.500) ευρώ 
που υπάγονται στον παρόντα νόμο, και ανεξαρτήτως 
πηγής προέλευσης χρηματοδότησης, οι οποίες συνάπτο-
νται μετά την έναρξη ισχύος του, επιβάλλεται κράτηση 
ύψους 0,07%, η οποία υπολογίζεται επί της αξίας κάθε πληρωμής προ φόρων και κρατήσεων της αρχικής, κα-θώς και κάθε συμπληρωματικής σύμβασης.». 
Άρθρο 45
Στο τέλος του πρώτου εδαφίου της παρ. 18 του άρ-
θρου 12 του ν. 4109/2013 (Α΄16) προστίθεται εδάφιο ως 
εξής: «και από τις διατάξεις περί δημοσίων συμβάσεων 
έργων, προμηθειών και υπηρεσιών, και σε κάθε περίπτω-
ση από τις διατάξεις του ν. 4412/2016 (Α΄ 147).». 
Άρθρο 46
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 4497/2017 
(Α΄ 171)
Στον ν. 4497/2017 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
1) Στην παρ. 3 του άρθρου 3 του ν. 4497/2017 προστί-
θεται τρίτο εδάφιο ως εξής:
«Ο πωλητής ενημερώνει τις Καταστάσεις Διακινού-
μενων Προϊόντων μηνιαίως. Η ενημέρωση για κάθε 
μήνα γίνεται συγκεντρωτικά για κάθε προϊόν εντός των 
πρώτων πέντε (5) ημερών του επομένου σύμφωνα με τα 
παραστατικά στοιχεία που τηρεί ο πωλητής.». 
2) Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 4 του 
ν. 4497/2017 μετά τη φράση «τέκνα τους» προστίθενται 
οι λέξεις «ή από τους γονείς ή από τα αδέρφια τους.». 3) Στο τέλος της παραγράφου 1 του άρθρου 9 προστί-
θεται εδάφιο ως εξής: 
«Οι αγρότες που υπάγονται στ ο ειδικό καθεστώς Φ.Π.Α. 
του άρθρου 41 του Κώδικα Φ.Π.Α. και δραστηριοποιού-
νται στο στάσιμο ή πλανόδιο εμπόριο δεν υποχρεούνται 
στην προσκόμιση βεβαίωσης έναρξης δραστηριότητας 
από το TAXIS, καθώς και βεβαίωσης ταμειακής μηχανής 
από το TAXIS.».
4) Στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 4 του άρθρου 
13 μετά τη λέξη «συνταξιοδότησης» προστίθενται οι 
λέξεις «θανάτου ή παραίτησης ή αναπηρίας 67% του-
λάχιστον.». 
5) Στο τέλος της παραραγράφου 4 του άρθρου 13 προ-
στίθενται εδάφια ως εξής: 
«Σε περίπτωση θανάτου του κατόχου της άδειας, ένα 
από τα ενήλικα τέκνα ή ο σύζυγός του κατόχου που απε-
βίωσε δύναται μέσα σε έξι (6) μήνες από την ημερομηνία 
του θανάτου, να υποβάλλει αίτηση για την απόκτηση 
της θέσης με τα εξής δικαιολογητικά: α) ληξιαρχική 
πράξη θανάτου, β) πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, 
γ) έγγραφες παραιτήσεις από κάθε δικαίωμα απόκτησης 
θέσης στο μέλλον, από τα όλα τα ανωτέρω πρόσωπα με 
θεώρηση του γνησίου της υπογραφής τους από Αρμόδια 
αρχή. Σε περίπτωση παραίτησης ή αναπηρίας, ο κάτοχος 
της άδειας και μέσα σε έξι (6) μήνες από την ημερομηνία 
πιστοποίησης αυτής υποβάλλει στις Αρμόδιες Αρχές του 
άρθρου 8 αίτηση, στην οποία δηλώνει το πρόσωπο στο οποίο θα παραχωρηθεί η θέση με συνημμένη βεβαίω-
ση που εκδίδεται από τις υγειονομικές επιτροπές των 
Κ.Ε.Π.Α.». 
6) Στο τέλος του άρθρου 19 προστίθεται παράγραφος 
6 ως εξής: 
«6. Η μείωση των τελών λόγω ένταξης στο ΚΕΑ ισχύει 
για όλους τους πωλητές που δραστηριοποιούνται στο 
υπαίθριο εμπόριο σύμφωνα με τις διατάξεις του παρό-ντος.».
7) Το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 3 του άρθρου 
20 του ν. 4497/2017 αντικαθίσταται ως εξής:
«Στην περίπτωση αυτή, διενεργείται η διαδικασία για 
την προκήρυξη θέσης της παραγράφου 3 του άρθρου 59, εκτός και αν, με υπεύθυνη δήλωσή του, ο αδειούχος 
πωλητής δηλώσει ότι δεν επιθυμεί να δραστηριοποιηθεί 
για περισσότερες ημέρες.». 
8) Στο τέλος της περίπτωσης στ΄ της παραγράφου 5 
του άρθρου 28 προστίθενται οι λέξεις «εφόσον υπάρχει.».
9) Στο τέλος της περίπτωσης ζ΄ της παραγράφου 5 του 
άρθρου 28 προστίθενται οι λέξεις «εφόσον υπάρχει.».
10) Στο τέλος του άρθρου 28 του ν. 4497/2017 προ-
στίθεται παραγράφος 9 ως εξής:
«9. Η Επιτροπή Λαϊκών Αγορών συνεδριάζει δύο (2) 
τουλάχιστον φορές τον μήνα.».
11) Μετά το στοιχείο β΄ της παρ. 5 του άρθρου 36 του 
ν. 4497/2017 προστίθεται στοιχείο γ΄ ως εξής:
«γ. Από το ημερήσιο τέλος απαλλάσσονται οι παρα-
γωγοί οι οποίοι δεν προσέρχονται στις λαϊκές αγορές, 
λόγω εξάντλησης των αποθεμάτων των προϊόντων τους 
που οφείλεται στην πώληση αυτών. Για το σκοπό αυτόν, 
ο παραγωγός υποβάλλει υπεύθυνη δήλωση στον φορέα 
λειτουργίας της λαϊκής αγοράς όπου δηλώνει την εξά-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1555 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
ντληση των αποθεμάτων του λόγω πώλησης και δεν έχει 
δικαίωμα προσέλευσης στη λαϊκή αγορά καθόλο το χρο-
νικό διάστημα που αναγράφεται στην διάρκεια ισχύος 
τηςάδειάς του για τα προϊόντα που έχουν εξαντληθεί.».
12) Στην περίπτωση γ΄ της παρ. 3 του άρθρου 65 του 
ν. 4497/2017 (Α΄ 171) προστίθενται εδάφια ως εξής:
«Τα Επιμελητήρια που μετέχουν σε Εταιρίες Ανάπτυξης 
Επιχειρηματικού Πάρκου (ΕΑΝΕΠ) του άρθρου 45 του 
ν. 3982/2011 (Α΄ 143), δεν υπόκεινται στους περιορι-
σμούς του άρθρου 14 του ν. 2042/1992 (Α΄ 75). Για τη 
συμμετοχή σε ΕΑΝΕΠ, επιτρέπεται η αξιοποίηση μέρους 
του αποθεματικού τους μετά από έγκριση του Υπουργού 
Οικονομίας και Ανάπτυξης. Για την έκδοση της σχετικής απόφασης, το οικείο Επιμελητήριο καταθέτει αίτηση η οποία περιλαμβάνει:
αα. Αναφορά στο ύψος του ποσού που ενδιαφέρεται 
να επενδύσει και 
ββ. Έκθεση Τεκμηρίωσης της Σκοπιμότητας σχετικά με 
τις προβλεπόμενες επιπτώσεις ανάπτυξης του Επιχειρη-
ματικού Πάρκου σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 42 
του ν. 3982/2011.».
13) Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 6 του άρθρου 69 
του ν. 4497/2017 όπως ισχύει απαλείφεται η λέξη «έκτα-
κτων.».
14) Στο τρίτο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 88 του 
ν. 4497/2017 όπως ισχύει απαλείφεται η λέξη «έκτα-
κτων.».
15) Το τελευταίο εδάφιο της περίπτωσης β΄ της παρ. 3 
του άρθρου 100 του ν. 4497/2017 αντικαθίσταται ως 
εξής: 
«Οι υπηρεσίες στις οποίες ανήκουν οργανικά οι απο-
σπασμένοι στο ΣΥΚΕΑΑΠ, προβαίνουν στην επιβολή των 
κυρώσεων των υποθέσεων που τους αποστέλλονται αρ-
μοδίως και ενεργούν για τη διεκπεραίωση των υποθέσε-
ων αυτών. Στην περίπτωση της επιβολής κυρώσεων από 
τους ελεγκτές που αποσπώνται στο ΣΥΚΕΑΑΠ από τη Γε-
νική Γ ραμματεία Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή, 
αρμόδια για τη διεκπεραίωση καθίσταται η Διεύθυνση Ελέγχων και Παρατηρητηρίων της Γενικής Γ ραμματείας 
Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή του Υπουργείου 
Οικονομίας και Ανάπτυξης.».
16) Το εδάφιο μετά την περίπτωση ιε΄ της παρ. 6 του 
άρθρου 100 του ν. 4497/2017 αντικαθίσταται ως εξής: 
«Τα μέλη του ΣΥΚΕΑΑΠ υποδεικνύονται, για μεν την 
περίπτωση γ΄ από τον Υπουργό Οικονομίας και Ανάπτυ-
ξης, για δε τις περιπτώσεις δ΄ έως ιε΄ από τους αντίστοι-χους φορείς. Τα μέλη των περιπτώσεων δ΄, ε΄, στ΄, ζ΄, ια΄, 
και ιβ΄ αποσπώνται, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής ή 
ειδικής διάταξης, στη Γενική Γ ραμματεία Εμπορίου και 
Προστασίας Καταναλωτή του Υπουργείου Οικονομίας 
και Ανάπτυξης και διατίθενται στο ΣΥΚΕΑΑΠ για όσο 
χρονικό διάστημα διαρκεί η θητεία τους. Τα μέλη των 
περιπτώσεων γ΄ και ι΄ διατίθενται για αποκλειστική απα-
σχόληση στο ΣΥΚΕΑΑΠ. 
17) Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 6 του άρθρου 100 
του ν. 4497/2017 αντικαθίσταται ως εξής: 
«Στο ΣΥΚΕΑΑΠ διατίθενται για αποκλειστική απασχό-
ληση, με διετή θητεία, δύο (2) υπάλληλοι της Γενικής 
Γ ραμματείας Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή με προϋπηρεσία σε οργανική μονάδα με κυρωτικές αρμο-
διότητες και δύο (2) ελεγκτές της Διεύθυνσης Πολιτικής 
Ποιότητας (Μετρολογία) της Γενικής Γ ραμματείας Βιο-
μηχανίας οι οποίοι εντέλλονται για κατ΄ αρμοδιότητα 
ελέγχους από το Συντονιστικό Κέντρο.».
18) Στο Παράρτημα ΙΓ΄ του ν. 4497/2017 το στοιχείο 
«Έλλειψη άδειας σε πλανόδιο ή στάσιμο εμπόριο, για 
την άσκηση του οποίου δεν χρησιμοποιήθηκε αυτο-
κινούμενο όχημα, έλλειψη άδειας του άρθρου 44 και 
παραμονή πλανόδιου πωλητή σε χώρο πέραν του χρο-
νικού διαστήματος που διαρκεί η συναλλαγή: 200 ευρώ» 
αντικαθίσταται ως εξής:
«Έλλειψη άδειας σε πλανόδιο ή στάσιμο εμπόριο, για 
την άσκηση του οποίου δε ν χρησιμοποιήθηκε αυτοκι-
νούμενο όχημα, έλλειψη άδειας του άρθρου 45 και πα-
ραμονή πλανόδιου πωλητή σε χώρο πέραν του χρονικού 
διαστήματος που διαρκεί η συναλλαγή: 200 ευρώ.».
Άρθρο 47
1. Η Γενική Διεύθυνση Εφαρμογής Κανονισμών, Υπο-
δομών και Ελέγχου της Γενικής Γ ραμματείας Βιομηχα-
νίας του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης, που 
έχει συσταθεί με το άρθρο 2 του π.δ. 147/2017 (Α΄ 192), 
μετονομάζεται σε Γενική Διεύθυνση Βιομηχανίας και Επι-
χειρηματικού Περιβάλλοντος.
2. Όπου στην κείμενη νομοθεσία και στις διοικητικές 
πράξεις αναφέρεται η Γενική Διεύθυνση Εφαρμογής Κα-
νονισμών, Υποδομών και Ελέγχου της Γενικής Γ ραμμα-
τείας Βιομηχανίας του Υπουργείου Οικονομίας και Ανά-πτυξης νοείται εφεξής η Γενική Διεύθυνση Βιομηχανίας και Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος.
3. Η παρ. 6 του άρθρου 174 του ν. 4512/2018 (Α΄5) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«6. Από 17.4.2018 καταργούνται η περίπτωση β΄ της 
παραγράφου 1, η περίπτωση δ΄της παραγράφου 2 και 
η περίπτωση δ΄με τις υποπεριπτώσεις της παρ. 3 του 
άρθρου 50 του π.δ. 147/2017 (Α΄ 192).».
Άρθρο 48
Τροποποίηση του άρθρου 7 του ν. 4302/2014 (Α΄ 225)
Στο άρθρο 7 του ν. 4302/2014 επέρχονται οι εξής τρο-
ποποιήσεις:
1. Η περίπτωση α΄ της παραγράφου 2 αντικαθίσταται 
ως εξής:
«α) δύο (2) υπαλλήλους του Υπουργείου Οικονομίας 
και Ανάπτυξης, και συγκεκριμένα: 
αα) έναν (1) υπάλληλο της Γενικής Γ ραμματείας Εμπο-
ρίου και Προστασίας Καταναλωτή, ο οποίος αναλαμβά-
νει και τη γραμματειακή υποστήριξη του Συμβουλίου, και 
ββ) έναν (1) υπάλληλο της Γενικής Γ ραμματείας Βιο-
μηχανίας.».
2. Η παράγραφος 6 καταργείται.
Άρθρο 49 
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 3325/2005 (Α΄ 68)
1. Η παρ. 7 του άρθρου 20 του ν. 3325/2005 αντικα-
θίσταται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1556 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
«7. Σε περίπτωση διαχωρισμού υφιστάμενων βιομηχα-
νικών - βιοτεχνικών μονάδων, επαγγελματικών εργαστη-
ρίων, μηχανολογικών εγκαταστάσεων παροχής υπηρε-
σιών και αποθηκών που λειτουργούν νόμιμα εντός των ορίων της Περιφέρειας Αττικής, για τη δημιουργία δύο 
(2) ή περισσότερων δρασ τηριοτήτων που ανήκουν σε 
διαφορετικά φυσικά ή νομικά πρόσωπα και λειτουργούν 
σε πλήρως διακεκριμένους χώρους, οι προκύπτουσες 
από τον διαχωρισμό μονάδες θεωρούνται υφιστάμενες 
δραστηριότητες και δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμο-
γής του άρθρου 17 του παρόντος, εφόσον η συνολική 
όχληση που προκύπτει από τη δραστηριότητα όλων 
των επιμέρους μονάδων δεν υπερβαίνει αθροιστικά την 
όχληση από τη λειτουργία της αρχικής διαχωριζόμενης 
μονάδας κατά το χρόνο της τελευταίας αδειοδότησής 
της. Προκειμένου περί διαχωρισμού ναυπηγοεπισκευα-
στικών δραστηριοτήτων, για τη ν έκδοση ή τροποποίηση 
της άδειας λειτουργίας και της ΑΕΠΟ για κάθε προκύ-
πτουσα δραστηριότητα, δεν ισχύουν οι περιορισμοί του 
άρθρου 16 του ν. 3325/2005, υπό την προϋπόθεση ότι 
κάθε προκύπτουσα δραστηριότητα λειτουργεί σε έκτα-
ση που αποτελεί τμήμα του χώρου εγκατάστασης της 
δραστηριότητας πριν από τον διαχωρισμό.».
2. Στο άρθρο 20 του ν. 3325/2005 προστίθεται παρά-
γραφος 8 ως εξής:
«8. Σε περίπτωση διαχωρισμού υφιστάμενων βιομη-
χανικών - βιοτεχνικών μονάδων, επαγγελματικών εργα-
στηρίων, μηχανολογικών εγκαταστάσεων παροχής υπη-
ρεσιών και αποθηκών που λειτουργούν νόμιμα, για τις 
επιμέρους μονάδες που προκύπτουν από το διαχωρισμό 
εξακολουθεί να ισχύει κατά περίπτωση και αναλόγως του 
αδειοδοτικού καθεστώτος που διέπει τη δραστηριότητά 
της, η άδεια ή έγκριση ή γνωστοποίηση εγκατάστασης 
ή η υπεύθυνη δήλωση της διαχωριζόμενης επιχείρη-
σης. Η έγκριση λειτουργίας των επιμέρους μονάδων, 
εφόσον προβλέπεται από τις κείμενες διατάξεις, χορη-
γείται, χωρίς να απαιτείται νέα έγκριση εγκατάστασης, 
με τροποποίηση της άδειας ή έγκρισης ή γνωστοποί-
ησης λειτουργίας ή της υπεύθυνης δήλωσης της δια-
χωριζόμενης μονάδας. Για την τροποποίηση της άδειας 
ή έγκρισης ή γνωστοποίησης λειτουργίας ή της υπεύ-
θυνης δήλωσης, ως προς την αλλαγή του φορέα εφαρ-
μόζονται οι διατάξεις του άρθρου 23 του ν. 3982/2011. 
Αν για τη διαχωριζόμενη μονάδα έχει εκδοθεί απόφαση 
έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ), οι όροι αυτοί 
καλύπτουν και τις επιμέρους μονάδες και δεν απαιτεί-
ται νέα ΑΕΠΟ για την άδεια, έγκριση, γνωστοποίηση ή 
υπεύθυνη δήλωση λειτουργίας τους. Στις πράξεις που 
εκδίδονται ή στις δηλώσεις που γίνονται για τη λειτουρ-
γία των προκυπτουσών μονάδων τίθεται όρος για την 
τήρηση των περιβαλλοντικών όρων που αναφέρονται 
στην ΑΕΠΟ. Μετά τη λήξη ισχύος της ΑΕΠΟ για καθεμία από τις επιμέρους μονάδες εκδίδεται, εφόσον προβλέ-
πεται από τις κείμενες διατάξεις και με τροποποίηση της 
ΑΕΠΟ της διαχωριζόμενης μονάδας, διακριτή ΑΕΠΟ για 
κάθε δραστηριότητα και φο ρέα. Λοιπά πιστοποιητικά 
και εγκρίσεις της διαχωριζόμενης μονάδας τεκμαίρεται 
ότι καλύπτουν τις μονάδες που προκύπτουν μετά τον 
διαχωρισμό και εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι τη λήξη τους, οπότε και καθεμία από αυτές οφείλει να εφοδιαστεί 
με αυτά ξεχωριστά.». 
Άρθρο 50
Ρυθμίσεις νομικών προσώπων δημοσίου τομέα
1. Οι διατάξεις των άρθρων 4, 6 και 9 του ν. 3429/2005 
(Α΄ 314) εφαρμόζονται σε όλα τα νομικά πρόσωπα ιδιω-
τικού δικαίου της Κεντρικής Κυβέρνησης κατά την έν-
νοια της περίπτωσης γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του 
ν. 4270/2014 (Α΄ 143).
2. Στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 3429/2005 
προστίθεται εδάφιο ως εξής: «Τα επιχειρησιακά σχέδια 
κοινοποιούνται και στη Γενική Γ ραμματεία Εμπορίου και 
Προστασίας Καταναλωτή του Υπουργείου Οικονομίας 
και Ανάπτυξης.».
3. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος, τα οριζόμε-
να στην παρ. 4 του άρθρου 7 του ν. 4369/2016 (Α΄ 33) 
εφαρμόζονται σε όλα τα μονομελή και συλλογικά όργα-
να διοίκησης και τους εν γένει επικεφαλής:
α) φορέων της Κεντρικής Κυβέρνησης, κατά την έν-
νοια της περίπτωσης γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του 
ν. 4270/2014 (Α΄ 143), με την εξαίρεση της Κεντρικής 
Διοίκησης κατά την έννοια της περίπτωσης στ΄ της ίδιας 
παραγράφου, 
β) Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης κατά την έν-
νοια της περίπτωσης ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του 
ν. 4270/ 2014 και
γ) νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου εκτός Γενικής 
Κυβέρνησης, ανεξάρτητα από τον τρόπο επιλογής και 
διορισμού τους. 
Μονομελή και συλλογικά όργανα διοίκησης, καθώς 
και εν γένει επικεφαλής της περίπτωσης γ΄ του προη-
γουμένου εδαφίου, που παραπέμπονται αμετάκλητα για 
κακούργημα και εφόσον έχει επιβληθεί η προσωρινή 
τους κράτηση, τίθενται αυτοδικαίως σε αργία για όσο 
χρονικό διάστημα διαρκεί η προσωρινή κράτηση αυτή 
ή η εκτέλεση πρωτοβάθμιας καταδικαστικής απόφασης. 
4. Από 1.7.2019 καταργείται κάθε γενική ή ειδική 
διάταξη κατά το μέρος που αντίκειται στις διατάξεις της 
παραγράφου 1. Ειδικές διατάξεις για θέματα οργάνωσης 
δομών, καθώς και εσωτερικών κανονισμών λειτουργίας 
νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, τα οποία εμπί-
πτουν στη ρύθμιση της παραγράφου 1 του παρόντος, 
παραμένουν σε ισχύ, υπό την προϋπόθεση ότι σε αυτές 
περιλαμβάνονται κατ΄ ελάχιστο τα οριζόμενα στην παρ. 2 
του άρθρου 4 του ν. 3429/2005. Από την έναρξη ισχύος 
του παρόντος νόμου καταργείται κάθε γενική ή ειδική 
διάταξη κατά το μέρος που αντίκειται στις διατάξεις των 
παραγράφου 2 και 3.
5. Η ισχύς της παραγράφου 1 άρχεται από 1.7.2019. 
Άρθρο 51
Διάταξη για πολιτιστική πρωτεύουσα Ελευσίνας 
Στο τέλος της παρ. 2 του άρθρου 107 του ν. 3852/2010 
(Α΄ 87) προστίθεται εδάφιο ως εξής: 
«Οι επιχειρήσεις που συστήνονται για τη φιλοξενία 
του θεσμού «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης» 
απαλλάσσονται από την υποχρέωση λήψης εγγυήσεων 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1557 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
συμμετοχής, σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 
του άρθρου 72 του ν. 4412/2016, και εγγυήσεων καλής εκτέλεσης, σύμφωνα με το δεύτερο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 72 του ν. 4412/2016, κατά την ανάθεση δη-
μοσίων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών, 
στόχος των οποίων είναι οποιοσδήποτε από τους κα-
τωτέρω λόγους: α) δημιουργία ή απόκτηση μοναδικού 
έργου τέχνης ή καλλιτεχνικής εκδήλωσης, όπως ορίζεται 
στην υποπερίπτωση αα΄ της περίπτωσης β΄ της παρ. 2 
του άρθρου 32 του ν. 4412/2016 ή β) προστασία απο-
κλειστικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των 
δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, όπως ορίζεται 
στην υπο περίπτωση γγ΄ της περίπτωσης β΄ της παρ. 2 του άρθρου 32 του ν. 4412/2016.».
Άρθρο 52
Διατάξεις σχετικά με τον Συνήγορο 
του Καταναλωτή
Οι παρακάτω κενές οργανικές θέσεις μόνιμου προ-
σωπικού, όπως αυτές περιγράφονται κατά κατηγορία 
και κλάδο στην παρ. 1 του άρθρου 5 του ν. 3297/2004 (Α΄259), ανακατανέμονται μέσω της σύστασης - κατάρ-
γησης θέσεων ως εξής:
α. Οργανικές θέσεις που καταργούνται: 
αα. Πέντε (5) θέσεις του κλάδου ΠΕ Διοικητικού Οι-
κονομικού.
ββ. Μία (1) θέση του κλάδου ΔΕ Οδηγού.γγ. Μία (1) θέση του κλάδου ΥΕ Κλητήρα.β. Οργανικές θέσεις που συνιστώνται: 
Επτά (7) θέσεις ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, 
κλάδου ΠΕ Ειδικού Επιστημονικού Προσωπικού.
Ως εκ τούτου, οι ανωτέρω κλάδοι διαμορφώνονται 
ως ακολούθως:
ΚΛΑΔΟΣ   ΘΕΣΕΙΣΕιδικοί Επιστήμονες   Τριάντα πέντε (35)
ΠΕ Διοικητικού Οικονομικού Πέντε (5)ΔΕ Οδηγού    Μηδέν (0)
ΥΕ Κλητήρα    Μηδέν (0)
Κατά τα λοιπά εξακολουθεί να ισχύει η κατανομή των 
οργανικών θέσεων μόνιμου προσωπικού και με σχέση 
εργασίας αορίστου χρόνου όπως περιγράφεται στην 
παρ. 1 του άρθρου 5 του ν. 3297/2004.
Άρθρο 53
Οργανισμός και Κανονισμός Λειτουργίας 
Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.
Α. Θεσπίζεται ως σύνολο ο «ΟΡΓ ΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΝΟ-
ΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ 
ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.)», οι διατάξεις 
του οποίου έχουν ως εξής: 
«ΟΡΓ ΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΝΙ-
ΑΙΑΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 
(Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.)
Άρθρο 1
Αποστολή και φύση της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.)
Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων [στο 
εξής η Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. ή Αρχή], όπως προβλέπεται στον ιδρυτικό της νόμο (ν. 4013/2011, Α΄204), αλλά και στις 
σχετικές διατάξεις των νόμων 4412/2016 (Α΄147) και 
4413/2016 (Α΄148), έχει ως κύρια αποστολή την προ-
ώθηση μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής και 
ανάπτυξης των συναφών πολιτικών, τη διασφάλιση της 
εναρμόνισης του Εθνικού με το Δίκαιο Δημοσίων Συμ-
βάσεων της Ένωσης, την υποβολή προτάσεων για τη με-
ταρρύθμιση και βελτίωση του θεσμικού πλαισίου, ώστε η 
ανάθεση και εκτέλεση των Δημοσίων Συμβάσεων να γί-
νονται με διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, καθώς και 
την παρακολούθηση, τον έλεγχο και την αξιολόγηση του 
τομέα αυτού και των επί μέρους δράσεων του. Επίσης, 
αποτελεί πρωτεύουσα εθνική αρχή επικοινωνίας των 
ελληνικών αρχών με τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένω-
σης σχετικά με την ανταλλαγή απόψεων, πληροφοριών και στοιχείων που αφορούν την εθνική στρατηγική, το νομικό πλαίσιο και τις διαδικασίες προκήρυξης, ανάθε-
σης και εκτέλεσης Δημοσίων Συμβάσεων και συμμετέχει 
στην εκπροσώπηση της χώρας σε διεθνείς οργανισμούς 
και συναντήσεις στον τομέα των Δημοσίων Συμβάσεων. 
Ως Ανεξάρτητη Αρχή, η Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. απολαύει λει-
τουργικής ανεξαρτησίας, διοικητικής και οικονομικής 
αυτοτέλειας και δεν υπόκειται σε έλεγχο ή εποπτεία από 
κυβερνητικά όργανα ή άλλη ανεξάρτητη ή διοικητική 
αρχή, παρά μόνον στον έλεγχο της Βουλής των Ελλήνων, 
σύμφωνα με το άρθρο 138Α του Κανονισμού της Βου-
λής. Ο Πρόεδρος της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. καλείται στα αρμόδια για θέματα Δημοσίων Συμβάσεων κυβερνητικά όργανα προς ενημέρωσή τους. 
ΤΙΤΛΟΣ Α΄
ΟΡΓ ΑΝΙΣΜΟΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.)
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ - ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ
Άρθρο 2
Διοικητική διάρθρωση της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.
1. Οι οργανικές μονάδες της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. διακρίνονται 
σε αυτές που υπάγονται απευθείας στον Πρόεδρο της 
Αρχής και σε αυτές που υπάγονται στη Γενική Διεύθυνση 
Δημοσίων Συμβάσεων.
2. Οι οργανικές μονάδες που υπάγονται απ΄ ευθείας 
στον Πρόεδρο της Αρχής είναι οι εξής:
α. Γ ραφείο Προέδρου.
β. Γ ραφείο Δημόσιων και Διεθνών Σχέσεων.
γ. Γ ραφείο Νομικού Συμβούλου.
3. Η Γενική Διεύθυνση Δημοσίων Συμβάσεων (Γ .Δ.Δ.Σ.) 
απαρτίζεται από πέντε (5) Διευθύνσεις, ένα Αυτοτελές 
Γ ραφείο και μία (1) διοικητική δομή επιπέδου γραφείου:
α) Διεύθυνση Συντονισμού, η οποία συγκροτείται από 
το Τμήμα Συντονισμού και το Τμήμα Εκπαίδευσης και 
Πιστοποίησης.
β) Διεύθυνση Μελετών και Γνωμοδοτήσεων, η οποία 
συγκροτείται από το Τμήμα Μελετών και το Τμήμα Γνω-μοδοτήσεων.
γ) Διεύθυνση Ελέγχου, η οποία συγκροτείται από το 
Τμήμα Ελέγχου Αιτημάτων Διαπραγμάτευσης και το 
Τμήμα Παρακολούθησης και Ελέγχου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1558 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
δ) Διεύθυνση Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων 
Συμβάσεων και Ηλεκτρονικής Υποστήριξης, η οποία 
συγκροτείται από το Τμήμα Εθνικής Βάσης Δεδομένων 
Δημοσίων Συμβάσεων και Στατιστικών Αναλύσεων και το Τμήμα Ηλεκτρονικής Υποστήριξης.
ε) Διεύθυνση Διοικητικής και Οικονομικής Υποστή-
ριξης, η οποία συγκροτείται από το Τμήμα Διοικητικής 
Υποστήριξης και Ανθρώπινου Δυναμικού, το Τμήμα 
Οικονομικής Υποστήριξης και το Τμήμα Προμηθειών.
στ) Αυτοτελές Γ ραφείο Θεσσαλονίκης.ζ) Τεχνική Υπηρεσία του άρθρου 14 του παρόντος.
Άρθρο 3
Γ ραφείο Προέδρου
Το Γ ραφείο Προέδρου υποστηρίζει γραμματειακά, ορ-
γανωτικά και επιτελικά τον Πρόεδρο, τον Αντιπρόεδρο 
και τα μέλη της Αρχής. Στο πλαίσιο αυτό, οι αρμοδιό-
τητες του Γ ραφείου διακρίνονται σε εκείνες που έχουν 
οργανωτικό και γραμματειακό χαρακτήρα (Γ ραμματεία Προέδρου) και σε εκείνες με επιτελικό χαρακτήρα (Επι-τελικός Τομέας).
α) Στις οργανωτικού και γραμματειακού χαρακτήρα 
αρμοδιότητες (Γ ραμματεία Προέδ ρου) περιλαμβάνονται 
οι ακόλουθες:
αα) Η παροχή γραμματειακής και οργανωτικής υπο-
στήριξης προς τον Πρόεδρο, τον Αντιπρόεδρο και τα 
μέλη της Αρχής.
ββ) Η τήρηση πρωτοκόλλου Γ ραφείου Προέδρου, η 
τήρηση σχεδίων των αποφάσεων και εν γένει πράξεων 
της Αρχής και η τήρηση των Πρακτικών των Συνεδριά-σεων της Αρχής.
γγ) Η επιμέλεια έκδοσης των εκθέσεων και κάθε άλλου 
πληροφοριακού εντύπου της Αρχής.
β) Στις επιτελικού χαρακτήρα αρμοδιότητες (Επιτελι-
κός Τομέας) περιλαμβάνονται οι ακόλουθες:
αα) Η παρακολούθηση των επί μέρους δράσεων της 
Εθνικής Στρατηγικής στο πεδίο των Δημοσίων Συμβά-
σεων.
ββ) Ο συντονισμός των συναρμόδιων υπηρεσιών της 
Αρχής σε ζητήματα σχεδιασμού ή απολογισμού, όπως 
και στη σύνταξη της ετήσιας έκθεσης πεπραγμένων και 
προτάσεων για την βελτίωση του νομοθετικού και κα-
νονιστικού πλαισίου που υποβ άλλει η Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. στον 
Πρόεδρο της Βουλής, σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 2 
περίπτωση ιγ΄ του ν. 4013/2011, καθώς και κάθε έκθε-
σης που προβλέπεται στο πλαίσιο της Διακυβέρνησης, 
σύμφωνα με τα άρθρα 340 έως 344 του ν. 4412/2016 και 
56 του ν. 4413/2016.
γγ) Η μέριμνα για τη δέουσα δημοσίευση ή με οποιο-
δήποτε τρόπο εκτέλεση των αποφάσεων, γνωμοδοτή-
σεων, συστάσεων, οδηγιών, αξιολογήσεων, πορισμάτων 
και των άλλων εκθέσεων και δράσεων της Αρχής.
δδ) Ο συντονισμός των συναρμόδιων υπηρεσιών της 
Αρχής για την απάντηση στα ερωτήματα κοινοβουλευ-
τικού ελέγχου που υποβάλλονται μέσω του Υπουργού 
Οικονομίας και Ανάπτυξης.
εε) Κάθε άλλη σχετική αρμοδιότητα που προβλέπεται 
για τον Πρόεδρο της Αρχής.Άρθρο 4
Γ ραφείο Δημοσίων και Διεθνών Σχέσεων
Το Γ ραφείο Δημόσιων και Διεθνών Σχέσεων έχει ως 
αποστολή την υποστήριξη των Δημόσιων και Διεθνών σχέσεων της Αρχής, καθώς και τα θέματα εθιμοτυπίας.
Οι αρμοδιότητες του Γ ραφείου είναι οι ακόλουθες:
α) Η προεργασία και ο σχεδιασμός της εκπροσώπησης 
της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. στα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ευρω-
παϊκής Ένωσης για την ανταλλαγή απόψεων, πληροφορι-
ών και στοιχείων που αφορούν στην εθνική στρατηγική, 
στο νομικό πλαίσιο και στις διαδικασίες προκήρυξης, 
ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων, καθώς 
και την εν γένει ερμηνεία και εφαρμογή του δικαίου των 
Δημοσίων Συμβάσεων.
β) Η προεργασία και ο σχεδιασμός για τη συμμετοχή 
του Προέδρου των μελών ή του προσωπικού της Αρχής, 
κατόπιν εντολής του Προέδρου, στην εκπροσώπηση της 
χώρας σε διεθνείς οργανισμούς και συναντήσεις στον 
τομέα των Δημοσίων Συμβάσεων.
γ) Η επιμέλεια και εν γένει υποστήριξη σε κάθε επαφή 
με κρατικό ή διεθνή οργανισμό στον τομέα των Δημο-σίων Συμβάσεων.
δ) Ο σχεδιασμός και προγραμματισμός των δράσεων 
δημοσιότητας της Αρχής, καθώς και η οργάνωση και 
συντονισμός της συμμετοχής της Αρχής σε συνέδρια.
ε) Ο σχεδιασμός, η εισήγηση και η υλοποίηση των προ-
γραμμάτων Δημοσίων Σχέσεων της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. και της 
επικοινωνίας της με άλλους φορείς.
στ) Η παρακολούθηση, επισήμανση και συλλογή ειδή-
σεων και δημοσιευμάτων, τα οποία αφορούν αρμοδιότη-
τες και δραστηριότητες της Αρχής, η δημιουργία αρχείου 
δημοσιευμάτων, καθώς και η σχετική ενημέρωση, των 
υπηρεσιακών μονάδων για θέματα που ανήκουν στις 
αρμοδιότητές τους.
ζ) Η ενημέρωση του κοινού για το έργο και την απο-
στολή της Αρχής και ειδικότερα η μέριμνα για την επι-κοινωνία και τις σχέσεις της Αρχής με τα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης, η πληροφόρησή τους για τις αρμοδιότητες 
και το έργο της, η οργάνωση συνεντεύξεων τύπου, κα-
θώς και η κατάρτιση και διανομή των δελτίων τύπου, των 
ενημερωτικών φυλλαδίων και ενημερωτικών δελτίων. 
η) Η επιμέλεια διοργάνωσης των εκδηλώσεων της 
Αρχής.
θ) Η διαχείριση θεμάτων πρωτοκόλλου και εθιμοτυ-
πίας.
Άρθρο 5
Γ ραφείο Νομικού Συμβούλου 
1. Το Γ ραφείο Νομικού Συμβούλου έχει ως αρμοδιότη-
τα τη νομική υποστήριξη της Αρχής. Το εν λόγω Γ ραφείο 
στελεχώνεται από το Νομικό Σύμβουλο, ο οποίος ως 
προς όλες τις έννομες συνέπειες, πλην του επιδόματος 
ευθύνης, εξομοιώνεται με προϊστάμενο Διεύθυνσης της 
Αρχής. Ο Νομικός Σύμβουλος, κατά την άσκηση των 
αρμοδιοτήτων του, επικουρείται από μέλη του Ειδικού Επιστημονικού Προσωπικού (ΕΕΠ), καθώς και του Διοι-
κητικού Προσωπικού που μπορεί να τοποθετούνται στο 
Γ ραφείο με απόφαση του Προέδρου της Αρχής. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1559 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
2. Στην Αρχή μπορεί να απασχολούνται έως τρεις (3) 
ασκούμενοι δικηγόροι, μετά από απόφαση της Αρχής, 
σύμφωνα με τον Κώδικα περί Δικηγόρων και τα εκάστο-
τε προβλεπόμενα σε σχετική απόφαση του Υπουργού 
Οικονομίας και Ανάπτυξης. Οι ασκούμενοι δικηγόροι 
τοποθετούνται με πράξη του Προέδρου στο Γ ραφείο 
Νομικού Συμβούλου. 
Ο Νομικός Σύμβουλος καθορίζει το πρόγραμμα άσκη-
σης των ασκούμενων δικηγόρων και σε αυτό το πλαίσιο 
μπορεί αυτοί να διατίθενται από τον ίδιο ή τον Πρόεδρο 
της Αρχής σε υπηρεσίες της Γενικής Διεύθυνσης.
3. Οι ειδικότερες αρμοδιότητες του Γ ραφείου Νομικού 
Συμβούλου διακρίνονται σε δύο τομείς: (α) σε εκείνες 
που σχετίζονται με την αντιμετώπιση δικαστικών υπο-
θέσεων και την έκδοση γνωμοδοτήσεων και (β) στις 
αφορώσες σε ζητήματα δικαίου της Ένωσης.
α) Στον τομέα των δικαστικών υποθέσεων και έκδοσης 
γνωμοδοτήσεων ανήκουν οι ακόλουθες αρμοδιότητες:
αα) Η σύνταξη γνωμοδοτήσεων που ανατίθενται από 
τον Πρόεδρο ή τα μέλη της Αρχής, καθώς και από υπη-
ρεσίες της Γενικής Διεύθυνσης, κατόπιν εντολής του 
Προέδρου.
ββ) Ο συντονισμός και η προετοιμασία των διοικητι-
κών φακέλων και των εκθέσεων απόψεων της Αρχής, 
τις οποίες υποχρεούνται να συντάσσουν οι αρμόδιες Διευθύνσεις, προς αποστολή στα δικαστήρια για την 
εκδίκαση υποθέσεων στις οποίες η Αρχή είναι διάδικος.
γγ) Η άσκηση και υποστήριξη ένδικων βοηθημάτων 
και μέσων προς προάσπιση των συμφερόντων της Αρ-χής.
δδ) Η εκπροσώπηση της Αρχής σε δικαστικές και 
διοικητικές διαδικασίες.
εε) Ο νομικός έλεγχος των εγγράφων των συμβάσεων 
που συνάπτει η Αρχή, μετά από παραγγελία της τελευ-ταίας ή του Προέδρου της.
στστ) Η νομική υποστήριξη στελεχών της Αρχής, κα-
τόπιν ειδικής εντολής του Προέδρου, ενώπιον των Δικα-
στηρίων ή των Δικαστικών Αρχών, σε περίπτωση ποινι-
κής δίωξης αυτών για αδικήματα που τους αποδίδεται 
ότι διέπραξαν κατά την ενάσκηση των καθηκόντων τους, 
εφόσον η ανωτέρω δίωξη δεν έχει κινηθεί με ενέργειες της Αρχής.
β) Στον τομέα που άπτεται των ζητημάτων του δικαίου 
της Ένωσης ανήκουν οι ακόλουθες αρμοδιότητες:
αα) Η σύνταξη γνωμών και εισηγήσεων, κατόπιν πα-
ραγγελίας της Αρχής ή του Προέδρου, ως προς την ανά-
γκη ασκήσεως παρεμβάσεως επί προδικαστικών ερω-
τημάτων που έχουν τεθεί στο Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ).
ββ) Η εισήγηση προς την Αρχή και η σύνταξη των σχε-
τικών δικογράφων για την υποβολή παρατηρήσεων σε 
θέματα Δημοσίων Συμβάσεων, ιδίως για την ερμηνεία 
του δικαίου των Δημόσιων Συμβάσεων, είτε γραπτά, είτε 
προφορικά με πρωτοβουλία της Αρχής ή ύστερα από 
αίτημα των αρμόδιων δικαστηρίων σε δίκες που διε-
ξάγονται ενώπιόν τους, καθώς και στην Αρχή Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών (ΑΕΠΠ).γγ) Η εισήγηση προς την Αρχή και σύνταξη σχεδίων 
δικογράφων για κάθε θέμα που απαιτεί προσφυγή, πα-
ρέμβαση ή άλλο ένδικο βοήθημα ή μέσο ενώπιον ευ-
ρωπαϊκών ή διεθνών δικαστηρίων σε θέματα Δημοσίων 
Συμβάσεων κατόπιν ερωτήματος ή σε συνεννόηση με τις 
αρμόδιες υπηρεσίες.
4. Ο Νομικός Σύμβουλος, ως επικεφαλής του Γ ραφείου 
Νομικού Συμβούλου, μπορεί να αναθέτει την άσκηση 
καθηκόντων του σε μέλη του Ειδικού Επιστημονικού 
Προσωπικού της Αρχής, τα οποία έχουν τοποθετηθεί 
στο εν λόγω Γ ραφείο.
5. Ο Νομικός Σύμβουλος μπορεί, κατόπιν εντολής του 
Προέδρου, να υποστηρίζει τις Διευθύνσεις της Αρχής επί 
νομικών ζητημάτων που τις απασχολούν στο πλαίσιο 
των αρμοδιοτήτων τους.
6. Στο Γ ραφείο Νομικού Συμβούλου τηρούνται βάσεις 
δεδομένων της ελληνικής, ευρωπαϊκής και διεθνούς νο-
μολογίας περί Δημοσίων Συμβάσεων, όπως και άλλων 
ανεξαρτήτων αρχών, για εσωτερική χρήση της Αρχής.
Άρθρο 6
Γενική Διεύθυνση Δημοσίων Συμβάσεων
1. Η Γενική Διεύθυνση επικουρεί τον Πρόεδρο της Αρ-
χής που έχει την ευθύνη για τη λειτουργία της Αρχής, 
καθώς και τα μέλη της. Επιχειρησιακοί στόχοι της Γενικής 
Διεύθυνσης είναι η παρακολούθηση του συντονισμού 
και του ελέγχου των Διευθύνσεων και των λοιπών υπη-
ρεσιών που την απαρτίζουν, καθώς και η διασφάλιση 
της έγκαιρης περαίωσης των ανατεθειμένων σ΄ αυτές 
εργασιών και καθηκόντων και της εν γένει οργανωτικής 
αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών αυτών. Επίσης, 
κεντρικός επιχειρησιακός στόχος της Γενικής Διεύθυν-
σης, μέσω και της, σύμφωνα με το δημόσιο λογιστικό, 
άσκησης αρμοδιοτήτων Γενικής Διεύθυνσης Οικονομι-
κών Υπηρεσιών, είναι η συνεχής μέριμνα για την χρηστή 
δημοσιονομική διαχείριση της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. και την ομα-
λή λειτουργία των υπηρεσιών της μέσω της διασφάλισης 
όλων των αναγκαίων πόρων και υπηρεσιών με τον πιο 
αποδοτικό τρόπο αλλά και των ειδικών θεμάτων διοικη-
τικής πρακτικής της Αρχής.
2. Το Αρχείο της Γενικής Διεύθυνσης τηρείται σε επί-
πεδο κάθε Διεύθυνσης χωριστά.
Άρθρο 7
Γενικός Διευθυντής
1. Ο Γενικός Διευθυντής προΐσταται των Διευθύνσεων 
και Τμημάτων που υπάγονται στη Γ .Δ.Δ.Σ. Οι αρμοδιότη-
τες του Γενικού Διευθυντή είναι οι ακόλουθες:
α) Η μέριμνα για την τήρηση του προγραμματισμού, 
καθώς και για την υλοποίηση των στόχων και των κατευ-
θύνσεων που τίθενται στη Γ .Δ.Δ.Σ. από τον Πρόεδρο και 
την Αρχή. Προς το σκοπό αυτόν ο Γενικός Διευθυντής 
παρακολουθεί τις εργασίες των Διευθύνσεων και των 
Τμημάτων.
β) Η κατανομή των εργασιών και των υποθέσεων με-
ταξύ των Διευθύνσεων της Γ .Δ.Δ.Σ., η περαιτέρω παρα-
κολούθηση και έλεγχος της περαίωσης των εργασιών 
και υποθέσεων από τους χειριστές τους, καθώς και της 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1560 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
σύνταξης των σχετικών εισηγήσεων εντός των προβλε-
πόμενων ή οριζόμενων προθεσμιών και τέλος η από-
φαση για την τηρητέα πορεία επί των υποθέσεων όταν 
εκδηλώνεται διάσταση απόψεων μεταξύ των συναρμο-
δίων υπηρεσιών.
γ) Η μέριμνα για την εμπρόθεσμη και ορθή εισαγωγή 
ενώπιον του αρμοδίου οργάνου των υποθέσεων, των 
εισηγήσεων ή εκθέσεων επί των σχεδίων γνωμοδοτή-
σεων, επί μέρους διατάξεων, αποφάσεων, συστάσεων, 
αξιολογήσεων, πορισμάτων της Αρχής και κάθε άλλης 
δράσης αυτής.
δ) Η εισήγηση προς τον Πρόεδρο της Αρχής για την 
τοποθέτηση του προσωπικού στις οργανωτικές μονάδες 
της Αρχής και τη μετακίνησή του μεταξύ των μονάδων αυτών.
ε) Ο έλεγχος για την εφαρμογή και την τήρηση από 
το προσωπικό της Γενικής Διεύθυνσης των νόμων, των κανονισμών και των αποφάσεων που το αφορούν.
στ) Η μέριμνα, σε συνεργασία με τις λοιπές συναρ-
μόδιες υπηρεσίες, για τη σύνταξη της ετήσιας έκθεσης 
πεπραγμένων και προτάσεων που υποβάλλει η Ε.Α.Α.ΔΗ.
ΣΥ. στον Πρόεδρο της Βουλής, σύμφωνα με το άρθρο 2 
της παρ. 2 περίπτωση ιγ΄ του ν. 4013/2011, του προϋπο-
λογισμού της Αρχής, καθώς και των άλλων εκθέσεων και 
εγγράφων που υποβάλλονται σε κάθε εθνικό και διεθνές 
όργανο ή Οργανισμό.
ζ) Η συγκρότηση ομάδων εργασίας από υπαλλήλους 
που ανήκουν σε διαφορετικές Διευθύνσεις, Τμήματα ή Γ ραφεία, για την αντιμετώπιση και επεξεργασία συγκε-κριμένου ζητήματος ή την εκτέλεση διοικητικού έργου 
ή εργασίας που ανήκει στην  αρμοδιότητα οποιασδήποτε 
υπηρεσιακής μονάδας της Γενικής Διεύθυνσης καθώς και 
ο ορισμός συντονιστή της ομάδας εργασίας.
2. Ο Γενικός Διευθυντής, κατά την άσκηση των αρμο-
διοτήτων του, μπορεί να επικουρείται γραμματειακά 
από μέλη του διοικητικού προσωπικού που ορίζονται 
με απόφαση του Προέδρου της Αρχής.
3. Ο Πρόεδρος της Αρχής μπορεί να ορίσει ως ανα-
πληρωτή του Γενικού Διευθυντή, όταν απουσιάζει ή κω-
λύεται, έναν από τους προϊσταμένους των υποκείμενων 
Διευθύνσεων της Γενικής Διεύθυνσης. Το αυτό ισχύει και 
σε περίπτωση κένωσης, καθ΄ οιονδήποτε τρόπο, της θέ-
σης Γενικού Διευθυντή της Αρχής μέχρι την επιλογή και 
τοποθέτηση νέου προϊσταμένου της Γενικής Διεύθυνσης.
Άρθρο 8
Διεύθυνση Συντονισμού
1. Οι επιχειρησιακοί στόχοι της Διεύθυνσης Συντο-
νισμού αναφέρονται κυρίως: α) στην παρακολούθηση 
και το συντονισμό κάθε είδους φορέα που εμπλέκεται 
στον τομέα των Δημοσίων Συμβάσεων, β) στην οργά-
νωση της επικοινωνίας και ανταλλαγής πληροφοριών 
με τις αρμόδιες υπηρεσίες και θεσμούς της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης για θέματα που άπτονται της αρμοδιότητας της 
Διεύθυνσης, γ) στην οργάνωση της συμμετοχής της Αρ-
χής σε επιτροπές διαφόρων καθηκόντων, δ) στη συλλογή 
και επεξεργασία σχετικών δεδομένων και ε) στην ανά-πτυξη της κατάλληλης αρχιτεκτονικής της πολιτικής για την επαγγελματοποίηση και την εν γένει κατάρτιση και πιστοποίηση του προσωπικού των αναθετουσών αρχών 
και αναθετόντων φορέων σε συνεργασία με τις αρμόδιες 
υπηρεσίες της ΓΓΕ και της ΓΓΥ. 
2. Η Διεύθυνση Συντονισμού συγκροτείται από τα εξής 
Τμήματα:
α) Τμήμα Συντονισμού, καθώς και 
β) Τμήμα Εκπαίδευσης και Πιστοποίησης.
3. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Συντονισμού είναι 
οι ακόλουθες:
α) Η παρακολούθηση των φορέων της κεντρικής 
διοίκησης στον τομέα των Δημοσίων Συμβάσεων στο 
πλαίσιο της εποπτείας και του συντονισμού της δράσης 
τους, και ειδικότερα στο πλαίσιο της προαγωγής της 
εθνικής στρατηγικής, πολιτικής και δράσης στον τομέα των Δημοσίων Συμβάσεων, καθώς και η εκπόνηση των 
δράσεων της Εθνικής Στρατηγικής, για τις οποίες η Αρχή 
φέρει τη σχετική υποχρέωση.
β) Η επικοινωνία και ανταλλαγή πληροφοριών με τα 
θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κάθε άλ-
λου κράτους μέλους για ζητήματα αρμοδιότητας της 
Διεύθυνσης.
γ) Η προετοιμασία της συμμετοχής της Αρχής σε συλ-
λογικά κυβερνητικά και άλλα όργανα με αρμοδιότητα 
επί των Δημοσίων Συμβάσεων.
δ) Η προετοιμασία συσκέψεων συντονισμού με εκ-
προσώπους των φορέων της κεντρικής διοίκησης και η 
συγκρότηση ομάδων εργασίας με τη συμμετοχή εκπρο-
σώπων όλων των συναρμόδιων φορέων με σκοπό την 
ενοποίηση και ομοιόμορφη ανάπτυξη και εφαρμογή του 
δικαίου των Δημοσίων Συμβάσεων σε συνεργασία με τη 
Διεύθυνση Μελετών και Γνωμοδοτήσεων.
ε) Η παρακολούθηση του συστήματος των δημοσίων 
συμβάσεων και ιδίως της εφαρμογής των κανόνων περί 
Δημοσίων Συμβάσεων, που περι λαμβάνει δραστηριότη-
τες όπως τη συλλογή, ανάλυση και επεξεργασία δεδομέ-
νων σχετικά με τον προγραμματισμό και τις διαδικασίες 
προκήρυξης, ανάθεσης και εκτέλεσης των Δημοσίων 
Συμβάσεων, καθώς και η, κατόπιν συνεργασίας με τη 
Διεύθυνση Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων Συμ-
βάσεων και Ηλεκτρονικής Υποστήριξης, επεξεργασία, 
ανάλυση αυτών των δεδομένων και εξαγωγή σχετικών 
συμπερασμάτων. Τα αποτελέσματα των δραστηριοτή-
των της παρακολούθησης αυτής τίθενται στη διάθεση 
του κοινού με υποχρεωτική ανάρτησή τους στην επίση-
μη ιστοσελίδα της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων 
Συμβάσεων.
στ) Η προεργασία, σε συνεργασία με τη συναρμόδια 
Διεύθυνση Μελετών και Γνωμοδοτήσεων, για την πα-
ροχή οδηγιών σε αναθέτουσες αρχές ως συνέπεια της 
προαναφερόμενης αρμοδιότητας της παρακολούθησης 
των συμβάσεων.
ζ) Η σύνταξη, σε συνεργασία με τις λοιπές Διευθύν-
σεις και Γ ραφεία, της ετήσιας έκθεσης πεπραγμένων και 
προτάσεων για την βελτίωση του νομοθετικού και κα-
νονιστικού πλαισίου στον τομέα των Δημοσίων Συμβά-σεων και τη συμμόρφωση των αρμόδιων φορέων με τις 
προτάσεις και τις οδηγίες αυτές που υποβάλλει η Αρχή 
στον Πρόεδρο της Βουλής, σύμφωνα με το άρθρο 2 της παρ. 2 περίπτωση ιγ΄ του ν. 4013/2011, καθώς και κάθε 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1561 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
έκθεσης που προβλέπεται στο πλαίσιο της Διακυβέρνη-
σης, σύμφωνα με τα άρθρα 340 επ. του ν. 4412/2016 και 
56 του ν. 4413/2016.
η) Η παρακολούθηση του ετήσιου προγραμματισμού 
των αναγκών της κεντρικής και αποκεντρωμένης διοί-
κησης, καθώς και της περιφερειακής και τοπικής αυ-τοδιοίκησης σχετικά με την εκτέλεση έργων, παροχή 
υπηρεσιών και προμήθεια αγαθών.
4. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Εκπαίδευσης και 
Πιστοποίησης είναι οι ακόλουθες:
α) Η συμμετοχή, σε συνεργασία με εκπαιδευτικούς φο-
ρείς και, ιδίως, με το Ινστιτούτο Επιμόρφωσης (ΙΝ.ΕΠ.) 
του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοί-
κησης, στο σχεδιασμό και την υλοποίηση πιστοποιημέ-νων ή μη προγραμμάτων κατάρτισης του προσωπικού 
των αναθετουσών αρχών και αναθετόντων φορέων, των 
εκπαιδευτών του προσωπικού αυτού, καθώς και η εν 
γένει παρακολούθηση των εκπαιδευτικών δράσεων και 
των διαδικασιών πιστοποίησης στον τομέα των Δημο-
σίων Συμβάσεων.
β) Η ανάπτυξη και παροχή εργαλείων και μεθοδολο-
γίας για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων, γνώσεων και 
ακεραιότητας που απαιτούνται για την επάρκεια των 
αναθετουσών αρχών, των αναθετόντων φορέων και του 
προσωπικού τους και η εισήγηση προς τους αρμόδιους 
φορείς για την ανάπτυξη και εφαρμογή αποτελεσματικής 
πολιτικής επαγγελματοποίησης, καθώς και συστήματος 
πιστοποίησης δομών και φυσικών προσώπων στον το-μέα των Δημοσίων Συμβάσεων.
γ) Η ανίχνευση των εκπαιδευτικών αναγκών του προ-
σωπικού της Αρχής και η κατάρτιση προτάσεων και εισηγήσεων για τη συμμετοχή τους σε προγράμματα 
επιμόρφωσης και δια βίου μάθησης.
Άρθρο 9
Διεύθυνση Μελετών και Γνωμοδοτήσεων
1. Οι επιχειρησιακοί στόχοι της Διεύθυνσης Μελετών 
και Γνωμοδοτήσεων αναφέρονται: α) στην έκδοση κα-τευθυντήριων οδηγιών και εγκυκλίων, β) στην προετοι-
μασία των ζητημάτων εναρμόνισης του εθνικού με το δί-
καιο της Ένωσης, γ) στην τεκμηρίωση και την εκπόνηση 
μελετών για την υποστήριξη θεσμοθέτησης ρυθμίσεων και λοιπών δράσεων στον τομέα των Δημοσίων Συμβά-
σεων, δ) στη σύνταξη πρότυπων ή υποδειγμάτων εγγρά-
φων σύμβασης, ε) στην παροχή κάθε είδους συμβουλής 
ή γνωμοδοτήσεως σύμφωνης ή απλής επί ερωτημάτων 
ή διατάξεων σχεδίων νόμων ή κανονιστικών πράξεων 
που αφορούν στον τομέα των Δημοσίων Συμβάσεων. 
2. Η Διεύθυνση Μελετών και Γνωμοδοτήσεων συγκρο-
τείται από τα εξής Τμήματα:
α) Τμήμα Μελετών, καθώς και β) Τμήμα Γνωμοδοτήσεων.
3. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Μελετών είναι οι 
ακόλουθες:
α) Η τεκμηρίωση και η εν γένει προετοιμασία των ει-
σηγήσεων της Αρχής προς τα αρμόδια εθνικά όργανα 
με σκοπό την θεσμοθέτηση ρυθμίσεων για την προσή-κουσα εναρμόνιση της εθνικής έννομης τάξης προς το 
δίκαιο της Ένωσης, την απλούστευση, κωδικοποίηση και ενοποίηση των σχετικών νομοθετικών και κανονιστικών 
διατάξεων του εθνικού δικαίου, καθώς και τον εξορθο-
λογισμό των διοικητικών πρακτικών και διαδικασιών 
ανάθεσης και εκτέλεσης των Δημοσίων Συμβάσεων.
β) Η σύνταξη, σε συνεργασία με τις λοιπές Διευθύν-
σεις κατά τον λόγο αρμοδιότητάς τους, κανονισμών, 
κατευθυντήριων οδηγιών, καθώς και εισηγήσεων για 
εγκυκλίους, που αναφέρονται σε τεχνικά ή λεπτομερεια-κά θέματα σχετικά με ζητήματα Δημοσίων Συμβάσεων που αφορούν ιδίως στην ερμηνεία της σχετικής εθνικής 
νομοθεσίας και της νομοθεσίας της Ένωσης, κατόπιν με-
λέτης και συνεκτίμησης της εθνικής νομολογίας και της νομολογίας των δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
γ) Η σύνταξη σχεδίων πρότυπων ή υποδειγμάτων εγ-
γράφων της σύμβασης, ιδίως διακηρύξεων και σχεδίων συμβάσεων μετά από διαβούλευση με τους κατά περί-πτωση αρμόδιους δημόσιους φορείς.
δ) Η συγκέντρωση υλικού και η σχετική τεκμηρίωση 
για την υποβολή γραπτών ή προφορικών παρατηρήσε-ων από την Αρχή σχετικά με θέματα Δημοσίων Συμβά-σεων, ιδίως για την ερμηνεία του δικαίου των Δημοσίων Συμβάσεων.
ε) Η εκπόνηση μελετών σε κλάδους του δικαίου Δη-
μοσίων Συμβάσεων, με στόχο τον εντοπισμό των αποτε-
λεσματικότερων επιλογών για την εναρμόνιση, απλού-στευση και εξορθολογισμό των διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης των Δημοσίων Συμβάσεων.
στ) Η μέριμνα για την οργάνωση και λειτουργία βι-
βλιοθήκης με εκδόσεις, ελληνικές και ξενόγλωσσες, σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή, σχετικές με την εφαρ-μογή της νομοθεσίας των Δημοσίων Συμβάσεων και με 
οποιοδήποτε άλλο έντυπο ή ηλεκτρονικό υλικό, που 
υποβοηθά το έργο της Αρχής.
ζ) Η συλλογή και η μέριμνα για τη δημοσίευση πληρο-
φοριών σχετικά με το νομοθετικό και κανονιστικό πλαί-
σιο των Δημοσίων Συμβάσεων και τη συναφή νομολογία 
των ευρωπαϊκών και εθνικών δικαστηρίων.
η) Η επικοινωνία και ανταλλαγή πληροφοριών με τα 
θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κάθε άλ-
λου κράτους - μέλους για ζητήματα αρμοδιότητας της 
Διεύθυνσης.
5. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Γνωμοδοτήσεων, 
είναι οι ακόλουθες:
α) Η σύνταξη εισήγησης για τη διατύπωση γνώμης επί 
των διατάξεων σχεδίων νόμων που αφορούν στις Δημό-
σιες Συμβάσεις πριν από την κατάθεση τους στη Βουλή.
β) Η προετοιμασία των συσκέψεων με εκπροσώπους 
όλων των συναρμόδιων Υπουργείων ή και με τρίτους, 
ειδικούς σε θέματα Δημοσίων Συμβάσεων για την σύ-
γκλιση διισταμένων απόψεων σε περίπτωση διαφωνίας του Υπουργού με την γνώμη της Αρχής.
γ) Η σύνταξη εισήγησης για τη διατύπωση γνώμης επί 
των προεδρικών διαταγμάτων, κατά το μέρος που ρυθ-μίζουν θέματα Δημοσίων Συμβάσεων.
δ) Η σύνταξη εισήγησης στο πλαίσιο της διαδικασί-
ας για την παροχή ή μη της απαιτούμενης σύμφωνης 
γνώμης της Αρχής για την έκδοση των λοιπών, πλην των 
διακηρύξεων, κανονιστικών πράξεων - καθώς και των κα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1562 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
νονισμών άλλων δημόσιων οργάνων και αναθετουσών 
αρχών ή αναθετόντων φορέων, κατά το μέρος που οι 
πράξεις αυτές ρυθμίζουν θέματα Σημοσίων Συμβάσεων.
ε) Η έρευνα, τεκμηρίωση και προεργασία για την παρο-
χή οποιασδήποτε άλλης γ νώμης, συμβουλής ή εν γένει 
συνδρομής στο πλαίσιο της συμβουλευτικής υποστήρι-
ξης της Αρχής προς τη Διοίκηση ή τις αναθέτουσες αρχές 
και αναθέτοντες φορείς.
Άρθρο 10
Διεύθυνση Ελέγχου
1. Οι επιχειρησιακοί στόχοι της Διεύθυνσης Ελέγχου 
είναι η εποπτεία, η παρακολούθηση, η αξιολόγηση και ο 
έλεγχος των δράσεων των εν γένει φορέων της διοίκησης 
στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων σύμφωνα με όσα 
ο νόμος ορίζει.
2. Η Διεύθυνση Ελέγχου συγκροτείται από τα εξής 
Τμήματα:
α) Τμήμα Ελέγχου Αιτημάτων Διαπραγμάτευσης.β) Τμήμα Παρακολούθησης και Ελέγχου.
3. Η αρμοδιότητα του Τμήματος Ελέγχου Αιτημάτων 
Διαπραγμάτευσης περιλαμβάνει την προετοιμασία έκ-
θεσης του εισηγητή, η οποία διαλαμβάνει το ιστορικό, 
τα στοιχεία που βεβαιώνονται από τα έγγραφα και τα 
νομικά ζητήματα που ανακύπτουν στο πλαίσιο της διαδι-
κασίας για την παροχή ή μη της απαιτούμενης σύμφωνης 
γνώμης της Αρχής, προκειμένου να εκδοθεί απόφαση 
αναθέτουσας αρχής ή αναθέτοντος φορέα που αφορά σε προσφυγή στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης για την ανάθεση δημόσιας σύμβασης.
4. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Παρακολούθησης 
και Ελέγχου είναι οι ακόλουθες:
α) Η παρακολούθηση και αξιολόγηση της αποδοτικό-
τητας και αποτελεσματικότητας των δράσεων των δη-
μοσίων φορέων στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, 
συμπεριλαμβανομένων των συναρμόδιων Υπουργείων, 
των αρμόδιων διοικητικών οργάνων άσκησης ελέγχου 
και εποπτείας και των εσωτερικών ελεγκτικών τους κανο-
νισμών, καθώς και των αναθετουσών αρχών και αναθε-τόντων φορέων, στο πλαίσιο του ισχύοντος εθνικού και 
ενωσιακού νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου περί 
ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων με σκο-
πό την εξαγωγή συμπερασμάτων για τη βελτίωση των 
ελεγκτικών μεθόδων και τον εντοπισμό των συνήθων 
και πλέον κρίσιμων πλημμελειών που παρουσιάζονται 
κατά τον προγραμματισμό και τις διαδικασίες προκήρυ-
ξης, ανάθεσης και εκτέλεσης των δημοσίων συμβάσε-
ων σύμφωνα με όσα ο νόμος ορίζει. Τα αποτελέσματα 
των δραστηριοτήτων της παρακολούθησης αυτής, σε 
συνεργασία με το Τμήμα Συντονισμού της Διεύθυνσης 
Συντονισμού, τίθενται στη διάθεση του κοινού με υπο-
χρεωτική ανάρτησή τους στην επίσημη ιστοσελίδα της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. 
β) Η διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων σε ευρι-
σκόμενες σε εξέλιξη διαδικασίες προκήρυξης, ανάθεσης 
και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων από τις αναθέτου-σες αρχές και τους εμπλεκόμενους δημόσιους και ιδιω-
τικούς φορείς για την διαπίστωση παραβίασης ή μη του εθνικού δικαίου ή του δικαίου της Ένωσης.γ) Η προετοιμασία για την έκδοση πορίσματος της 
Αρχής σχετικά με την έρευνα επί των υπό το ανωτέρω 
στοιχείο β΄ ελεγχόμενων διαδικασιών προκήρυξης, ανά-
θεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων και η κοινο-
ποίηση τους στην οικεία αναθέτουσα αρχή.
δ) Η προεργασία και η εισήγηση για την έκδοση από-
φασης της Αρχής σχετικά με την διακοπή της προόδου 
των διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης δημόσιας 
σύμβασης σε περίπτωση διαπίστωσης παραβίασης του 
εθνικού ή του ευρωπαϊκού δικαίου ή η εισήγηση για την 
παροχή έγγραφης συναίνεσης για την συνέχιση αυτών.
ε) Η μέριμνα για την διαβίβαση των ανωτέρω πορισμά-
των στα αρμόδια δικαστήρια και τις εισαγγελικές αρχές, 
κατόπιν αιτήματός τους, καθώς και η ενημέρωση των 
αρμοδίων οργάνων εποπτείας και ελέγχου, προκειμέ-
νου αυτά να επιληφθούν για την άσκηση των κατά νόμο 
αρμοδιοτήτων τους.
στ) Η εισήγηση για την αξιολόγηση, στο πλαίσιο της 
εποπτείας της Αρχής, των αρμόδιων ελεγκτικών οργά-
νων στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων ως προς την 
άσκηση των καθηκόντων τους σύμφωνα με το ισχύον 
εθνικό και ενωσιακό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο 
και τις κατευθυντήριες οδηγίες της Αρχής.
ζ) Η μέριμνα για την εκπόνηση συστήματος ανάλυσης 
κινδύνων με συγκεκριμένους δείκτες επί των δημοσίων 
συμβάσεων, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Εθνικής 
Βάσης Δεδομένων Δημοσίων Συμβάσεων και Ηλεκτρο-νικής Υποστήριξης.
η) Η σύνταξη σχεδίων των κατευθυντηρίων οδηγιών 
προς τους αρμόδιους δημόσιους φορείς και τις αναθέ-τουσες αρχές με αντικείμενο την ενοποίηση των διαδι-
κασιών ελέγχου των σταδίων προκήρυξης, ανάθεσης και 
εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων, καθώς επίσης και η 
εισήγηση προς τους αρμόδιους Υπουργούς της έκδοσης 
σχετικών εγκυκλίων.
Άρθρο 11
Διεύθυνση Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων Συμβάσεων και Ηλεκτρονικής Υποστήριξης 
1. Οι επιχειρησιακοί στόχοι της Διεύθυνσης Εθνικής Βά-
σης Δεδομένων Δημοσίων Συμβάσεων και Ηλεκτρονικής 
Υποστήριξης είναι η τήρηση και η εύρυθμη λειτουργία και ανάπτυξη της Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων 
Συμβάσεων, η στατιστική επεξεργασία και ανάλυση των 
εισερχόμενων πληροφοριών επί των δημοσίων συμβά-σεων και των δράσεων της Αρχής, καθώς και η τήρηση 
ή και παρακολούθηση σχετικών Μητρώων. Η Εθνική 
Βάση Δεδομένων Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Β.Δ.ΔΗ.ΣΥ.), 
η οποία προβλέπεται στο άρθρο 2 της παρ. 2 περίπτωση 
ι΄ του ν. 4013/2011, αποτελεί ενιαία συλλογή δεδομένων, 
με πηγές τόσο τα πληροφοριακά συστήματα που περι-έχουν στοιχεία δημοσίων συμβάσεων, όσο και επεξερ-γασμένα δεδομένα που παράγει η ίδια η Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.
2. Η Διεύθυνση Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων 
Συμβάσεων και Ηλεκτρονικής Υποστήριξης συγκροτεί-ται από τα εξής Τμήματα:
α) Τμήμα Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων Συμ-
βάσεων και Στατιστικών Αναλύσεων.
β) Τμήμα Ηλεκτρονικής Υποστήριξης.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1563 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
3. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Εθνικής Βάσης Δε-
δομένων Δημοσίων Συμβάσεων και Στατιστικών Αναλύ-
σεων είναι οι ακόλουθες:
α) Η τήρηση, επικαιροποίηση και παρακολούθηση του 
Μητρώου Αποκλεισθέντων Φορέων, του Μητρώου ανα-
θετουσών αρχών και αναθετόντων φορέων.
β) Η μέριμνα για την τήρηση της Εθνικής Βάσης Δεδο-
μένων Δημοσίων Συμβάσεων, τη διαχείρισή της και τη 
διαλειτουργικότητα με υφιστάμενα ή και υπό ανάπτυξη 
πληροφοριακά συστήματα που σχετίζονται με τον τομέα 
των δημοσίων συμβάσεων.
Ειδικότερα η μέριμνα για την τήρηση της Ε.Β.Δ.ΔΗ.ΣΥ. 
περιλαμβάνει: 
αα) τη συλλογή και δημοσίευση πληροφοριών σχετικά 
με το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο των δημοσίων 
συμβάσεων και τη συναφή νομολογία των ενωσιακών 
και εθνικών δικαστηρίων, 
ββ) την παρακολούθηση και αξιολόγηση της συλλο-
γής, επεξεργασίας και δημοσίευσης στο Κεντρικό Ηλε-
κτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων δεδομένων και 
στοιχείων από τις αναθέτουσες αρχές, τους αναθέτοντες 
φορείς και τους αρμόδιους δημόσιους φορείς σύμφωνα 
με τις διατάξεις του άρθρου 11 του ν. 4013/2011, 
γγ) την τήρηση των κατωτέρω στοιχείων: i) προκηρύ-
ξεων των διαγωνισμών και προσκλήσεων εκδήλωσης 
ενδιαφέροντος, ii) του αντικειμένου των διαγωνισμών 
και της διαδικασίας που τους διέπει, iii) των προϋπολο-
γισμών και της πηγής χρηματοδότησης, iv) των σχετικών 
χρονοδιαγραμμάτων και προθεσμιών, v) τυχόν συμπλη-
ρωματικών ή τροποποιητικών συμβάσεων, vi) σχετικής 
νομολογίας, vii) στατιστικών στοιχείων, καθώς επίσης 
και όσων ειδικότερων στοιχείων προβλέπονται από τις 
διατάξεις του ν. 4013/2011, των άρθρων 339 έως 344 του 
ν. 4412/2016 και 56 έως 57 του ν. 4413/2016.
γ) Η μέριμνα για την διαρκή επικαιροποίηση, σε συ-
νεργασία με το Τμήμα Συντονισμού της Διεύθυνσης Συ-
ντονισμού και το Τμήμα Μελετών της Διεύθυνσης Με-
λετών και Γνωμοδοτήσεων, των πληροφοριών ως προς 
τα πιστοποιητικά και τις λοιπές μορφές αποδεικτικών 
εγγράφων που εισάγονται στο σύστημα του επιγραμμι-κού αποθετηρίου της Επιτροπής (e-certis).
δ) Η ανάπτυξη, ενημέρωση και εν γένει επιμέλεια της 
ηλεκτρονικής πύλης της Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δη-
μοσίων Συμβάσεων, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο 
Πλαίσιο Παροχής Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρ-
νησης (Π.Η.Δ.-Β΄1301/12.4.2012), όπως εκάστοτε ισχύει.
ε) Η ομογενοποίηση των δεδομένων που προβλέπο-
νται στα ως άνω στοιχεία ώστε να επιτυγχάνεται η μονα-
δικότητά τους και η παραγωγή πληροφοριών.
στ) Η μέριμνα για τη λειτουργία συστήματος ανάλυσης 
κινδύνων με συγκεκριμένους δείκτες επί των δημοσίων 
συμβάσεων σε συνεργασία με τις λοιπές υπηρεσιακές 
μονάδες της Αρχής.
ζ) Η υλοποίηση, σε συνεργασία με το Τμήμα Συντονι-
σμού της Διεύθυνσης Συντονισμού, των αναφορών επί των δεδομένων δημοσίων συμβάσεων.
η) Η εφαρμογή μεθοδολογιών στο σύστημα επιχει-
ρηματικής ευφυΐας (Business Intelligence System) της 
Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων Συμβάσεων, για 
την υποστήριξη του έργου της Αρχής.θ) Η εκπόνηση, κατόπιν αιτήματος της Αρχής ή του 
Προέδρου της, κάθε είδους στατιστικής ανάλυσης και 
επεξεργασίας δεδομένων στον τομέα των δημοσίων 
συμβάσεων.
4. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Ηλεκτρονικής Υπο-
στήριξης είναι οι εξής:
α) Η ανάπτυξη, τήρηση, ενημέρωση και εν γένει επιμέ-
λεια του ιστοτόπου της Αρχής, σύμφωνα με τα προβλε-
πόμενα στο Πλαίσιο Παροχής Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής 
Διακυβέρνησης (Π.Η.Δ.).
β) Η υποβολή προτάσεων, σε συνεργασία με τις λοιπές 
υπηρεσιακές μονάδες, για θέματα πληροφοριακών συ-στημάτων, η παρακολούθηση της τεχνικής υλοποίησής 
τους και η εισήγηση για τις αναγκαίες τροποποιήσεις και 
προσαρμογές σε συνεργασία με τους τελικούς χρήστες.
γ) Η υποβολή τεχνικών προδιαγραφών για την προ-
μήθεια υλικών και υπηρεσιών που αφορούν στη χρήση, 
την επέκταση, την αναβάθμιση και τη βελτίωση των Πλη-
ροφοριακών και Τηλεπικοινωνιακών Συστημάτων της 
Αρχής και η διαβίβασή τους στο Τμήμα Προμηθειών της 
Διεύθυνσης Διοικητικής και Οικονομικής Υποστήριξης.
δ) Η μέριμνα για την απρόσκοπτη λειτουργία των πλη-
ροφοριακών συστημάτων και του τηλεφωνικού κέντρου 
της Αρχής σε σχέση με τον εξοπλισμό, το λειτουργικό 
σύστημα, τα συστήματα διαχείρισης των Βάσεων Δεδο-μένων και τα δίκτυα.
ε) Η εν γένει υποστήριξη των χρηστών των πληροφο-
ριακών συστημάτων της Αρχής και η εξασφάλιση της 
ορθής λειτουργίας του εξοπλισμού της Αρχής.
Άρθρο 12
Διεύθυνση Διοικητικής και Οικονομικής 
Υποστήριξης
1. Οι επιχειρησιακοί στόχοι της Διεύθυνσης Διοικητι-
κής και Οικονομικής Υποστήριξης είναι η εύρυθμη διοι-
κητική λειτουργία της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. με το συντονισμό και 
τη διαχείριση των θεμάτων που άπτονται της διοικητικής 
υποστήριξης των υπηρεσιών της Αρχής, της διοίκησης του ανθρώπινου δυναμικού και της υπηρεσιακής κατά-
στασης των υπαλλήλων, καθώς και η αποτελεσματική 
άσκηση της λειτουργίας της οικονομικής διοίκησης της Αρχής και της με διαφάνεια προμήθειας έργων, αγαθών 
και υπηρεσιών με σύγχρονες διαδικασίες και κριτήρια 
κόστους - οφέλους. 
2. Η Διεύθυνση Διοικητικής και Οικονομικής Υποστή-
ριξης συγκροτείται από τα εξής Τμήματα:
α) Τμήμα Διοικητικής Υποστήριξης και Ανθρώπινου 
Δυναμικού,
β) Τμήμα Οικονομικής Υποστήριξης καιγ) Τμήμα Προμηθειών.
3. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Διοικητικής Υποστή-
ριξης και Ανθρώπινου Δυναμικού είναι οι ακόλουθες:
α) Η οργάνωση και η τήρηση του πρωτοκόλλου εξερ-
χόμενων και εισερχομένων εγγράφων, η παραλαβή και 
διακίνηση της αλληλογραφίας των εγγράφων και των τη-
λεφωνικών κλήσεων της Αρχής, καθώς και η μέριμνα για 
την κοινοποίηση και επίδοση κάθε εγγράφου, στα οποία 
περιλαμβάνονται οι κλήσεις, αποφάσεις, συστάσεις, 
αξιολογήσεις, πορίσματα και γνωμοδοτήσεις της Αρχής.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1564 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
β) Η οργάνωση, ταξινόμηση και τήρηση αρχείου εγ-
γράφων της Διεύθυνσης, καθώς και η αρχειοθέτηση, η 
ταξινόμηση και η φύλαξη των αποφάσεων της Αρχής. 
γ) Η βεβαίωση της ακρίβειας αντιγράφων εγγράφων, 
καθώς και η βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής του 
προσωπικού της Αρχής.
δ) Η μέριμνα για την εξυπηρέτηση του κοινού, και την 
επικοινωνία του με την, κατά περίπτωση, αρμόδια υπη-ρεσία της Αρχής.
ε) Η εισήγηση για το πρόγραμμα αναγκών σε ανθρώπι-
νο δυναμικό της Αρχής σε συνεργασία με τις επιμέρους υπηρεσιακές μονάδες, καθώς και η διενέργεια των απα-ραίτητων διαδικασιών για τη στελέχωση αυτής και γενι-κά ο χειρισμός θεμάτων που αφορούν σε προσλήψεις, αποσπάσεις και μετατάξεις προσωπικού.
στ) Η έκδοση εγκυκλίων και οδηγιών, σχετικών με 
θέματα προσωπικού της Αρχής.
ζ) Ο χειρισμός των θεμάτων της υπηρεσιακής κατάστα-
σης του προσωπικού της Αρχής, καθώς και των θεμάτων 
που αφορούν στη χορήγηση των κάθε φύσης αδειών του 
προσωπικού, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις και τις 
αποφάσεις των, κατά περίπτωση, αρμόδιων οργάνων, 
στη σύνταξη σχετικών εισηγήσεων προς το Υπηρεσι-
ακό και Πειθαρχικό Συμβούλιο και στη μέριμνα για την έκδοση των αντίστοιχων πράξεων.
η) Η συγκέντρωση, η συμπλήρωση και η διαβίβαση 
των δικαιολογητικών συνταξιοδότησης και η παρακο-
λούθηση των θεμάτων σύνταξης και ασφάλισης του 
προσωπικού της Αρχής.
θ) Η τήρηση αρχείου των ατομικών φακέλων και 
ηλεκτρονικής βάσης με τα στοιχεία του υπηρετούντος 
προσωπικού, προκειμένου να ενημερώνεται το Μητρώο 
του Προσωπικού με τη συγκέντρωση και καταγραφή 
των μεταβολών του, καθώς και το Τμήμα Οικονομικής 
Υποστήριξης με τις απαραίτητες πληροφορίες, για τον 
προσδιορισμό των τακτικών και έκτακτων αποδοχών 
του προσωπικού της Αρχής.
ι) Η διεκπεραίωση των διαδικασιών που απαιτούνται 
για τη μετακίνηση υπαλλήλων στο εσωτερικό και το 
εξωτερικό, για εκτέλεση υπηρεσίας και η έκδοση των 
σχετικών αποφάσεων.
ια) Η πρόταση για την κατανομή των οργανικών θέ-
σεων, η διαδικασία αξιολόγησης του προσωπικού σύμ-
φωνα με τις κείμενες διατάξεις, η παρακολούθηση τή-
ρησης του ωραρίου και της υπερωριακής απασχόλησης, 
η μέριμνα για τη διακίνηση του υπηρεσιακού οχήμα-
τος, η τήρηση των διατάξεων για την απλούστευση των διαδικασιών, καθώς επίσης για την προσβασιμότητα σε άτομα με αναπηρία. 
ιβ) Κάθε άλλο θέμα που άπτεται της εύρυθμης λειτουρ-
γίας της Αρχής και αφορά στην υπηρεσιακή κατάσταση του Προσωπικού της Αρχής.
4. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Οικονομικής Υπο-
στήριξης είναι οι ακόλουθες:
α) Η έκδοση εντολής πληρωμής των δαπανών της 
Αρχής, εντός των καθοριζομένων χρονικών ορίων πλη-
ρωμών και η έκδοση χρηματικών ενταλμάτων εντός της 
προβλεπόμενης προθεσμίας.β) Η τακτοποίηση των χρηματικών ενταλμάτων προ-
πληρωμής και η έκδοση συμψηφιστικών ενταλμάτων 
(τακτικών και προπληρωμής) για την εμφάνιση των 
εξόδων που βαρύνουν το Πρόγραμμα Δημοσίων Επεν-
δύσεων στη δημόσια ληψοδοσία, καθώς και η έκδοση 
λοιπών συμψηφιστικών χρηματικών ενταλμάτων, όπου 
προβλέπεται.
γ) Η μέριμνα για τη σύνταξη, την έγκριση, την εκτέλε-
ση και την παρακολούθηση του Προϋπολογισμού της 
Αρχής, σύμφωνα και με τους προβλεπόμενους δεσμευ-τικούς στόχους.
δ) Η σύνταξη των απολογιστικών οικονομικών κατα-
στάσεων και του ισολογισμού και η υποβολή τους για 
έγκριση και δημοσίευσή τους.
ε) Ο έλεγχος και η παρακολούθηση της είσπραξης του 
ειδικού τέλους υπέρ της Αρχής.
στ) Η μέριμνα για την εκκαθάριση των αποδοχών, των 
λοιπών αποζημιώσεων και των εξόδων μετακίνησης του 
Προέδρου, των Μελών και του Νομικού Συμβούλου της 
Αρχής, του Προσωπικού της Αρχής, καθώς και για την 
καταβολή των αμοιβών των εξωτερικών συνεργατών 
της. Η τήρηση των μισθολογικών Μητρώων και η χορή-
γηση ατομικών δελτίων μισθοδοσίας και πάσης φύσεως 
βεβαιώσεων μισθολογικού περιεχομένου.
ζ) Η εντολή και εκκαθάριση κάθε άλλης δαπάνης.
η) Η χορήγηση πάσης φύσεως βεβαιώσεων οικονομι-
κού περιεχομένου.
θ) Ο έλεγχος νομιμότητας και κανονικότητας, καθώς 
και η εκκαθάριση των δαπανών της Αρχής, με βάση τα νόμιμα δικαιολογητικά αυτών.
ι) Η σύνταξη έκθεσης επί διαφωνιών με τον διατάκτη 
κατά την διενέργεια ελέγχου νομιμότητας και κανονικό-
τητας της δαπάνης και η υποβολή της, μαζί με τον σχε-
τικό φάκελο, στη Διεύθυνση Συντονισμού και Ελέγχου 
Εφαρμογής Δημοσιολογιστικών Διατάξεων με σχετική 
κοινοποίηση στη Γενική Διεύθυνση Δημοσιονομικών 
Ελέγχων του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, σύμ-
φωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 1 του άρθρου 26 του ν. 4270/ 2014.
ια) Η οργάνωση, η λειτουργία και η παρακολούθηση 
του Ταμείου και η εισήγηση για τη διαχείριση των δια-
θεσίμων της Αρχής.
ιβ) Η οργάνωση, η λειτουργία και η παρακολούθηση 
του Λογιστηρίου και η τήρηση των προβλεπόμενων από 
την κείμενη νομοθεσία βιβλίων και στοιχείων, καθώς και 
του Μητρώου Δεσμεύσεων.
ιγ) Η κατάρτιση του σχεδίου απόφασης ανάληψης 
υποχρέωσης, κατόπιν τεκμηριωμένου αιτήματος από 
τον διατάκτη και η καταχώριση των αναλαμβανόμενων 
δεσμεύσεων στα οικεία λογιστικά βιβλία και στο Μητρώο 
Δεσμεύσεων.
ιδ) Ο έλεγχος της τήρησης των περί ανάληψης υπο-
χρεώσεων διατάξεων και η παροχή βεβαίωσης επί των 
σχεδίων των σχετικών πράξεων για την ύπαρξη της απαι-
τούμενης πίστωσης και τη μη υπέρβαση του οριζόμενου 
κάθε φορά από το αρμόδιο όργανο ποσοστού διάθεσης 
της πίστωσης.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1565 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
ιε) Η παραγωγή στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό 
Σύστημα εντολών μεταφοράς και πίστωσης λογαρια-
σμού προς τις συνεργαζόμενες τράπεζες για την εξόφλη-
ση των εκδιδόμενων χρηματικών ενταλμάτων (τακτικών 
και προπληρωμής) με πίστωση των τραπεζικών λογαρια-
σμών των δικαιούχων και η απόδοση των διενεργούμε-
νων κρατήσεων υπέρ τρίτων σε αυτούς.
ιστ) Η μέριμνα για τη διενέργεια συμψηφισμών και η 
απόδοση στο Δημόσιο και στα οικεία ασφαλιστικά τα-
μεία των οφειλών των δικαιούχων που αναγράφονται 
στις σχετικές βεβαιώσεις φορολογικών και ασφαλιστι-
κών οφειλών.
ιζ) Η ενημέρωση των δικαιούχων και των φορέων για 
την έκδοση χρηματικών ενταλμάτων και την πληρωμή των δικαιούχων.
ιη) Η καταχώριση των στοιχείων κατασχέσεων και εκ-
χωρήσεων στα τηρούμενα Μητρώα.
5. Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Προμηθειών είναι 
οι ακόλουθες:
α) Η έγκαιρη συγκέντρωση αιτημάτων αναγκών προ-
μηθειών από το σύνολο των υπηρεσιών της Αρχής και 
η κατάρτιση του Ενιαίου Προγράμματος Προμηθειών 
πάσης φύσεως υλικών, εξοπλισμού και εφοδίων για τις ανάγκες των υπηρεσιών και για τη συντήρηση και απο-
κατάσταση κάθε είδους εξοπλισμού.
β) Η συγκρότηση και τήρηση φακέλου δημόσιας 
σύμβασης και σε ηλεκτρονική μορφή σύμφωνα με την 
ισχύουσα νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων, κα-
θώς και η τήρηση του αρχείου προμηθευτών αγαθών 
και υπηρεσιών της Αρχής.
γ) Η κατάρτιση, η παρακολούθηση και η εκτέλεση του 
προγράμματος και των συμβάσεων προμηθειών αγα-
θών, παροχής υπηρεσιών και εκπόνησης μελετών της 
Αρχής και η υποστήριξη της διενέργειας των σχετικών 
διαδικασιών.
δ) Η παρακολούθηση της παραλαβής των αγαθών και 
υπηρεσιών που προμηθεύεται η Αρχή και η διανομή ή διακίνηση αυτών προς τους αποδέκτες τους.
ε) Η μέριμνα για την καθαριότητα, τη φύλαξη (ασφά-
λεια), τη συντήρηση και την επισκευή των κτιριακών 
εγκαταστάσεων και του λοιπού εξοπλισμού, εκτός από τα πληροφοριακά συστήματα.
στ) Η μέριμνα για τη λειτουργία αποθήκης αναλώσι-
μων και μη υλικών, καθώς και για τη συγκέντρωση του παλαιού και άχρηστου υλικού και για την επισκευή του, 
εκποίηση του ή καταστροφή του, σύμφωνα με την κεί-
μενη νομοθεσία.
ζ) Η μέριμνα για την απογραφή και διασφάλιση της κι-
νητής και ακίνητης περιουσίας της Αρχής, καθώς και για 
τη συγκέντρωση και διασφάλιση των τίτλων κτήσης της 
ακίνητης περιουσίας και για την τήρηση του Μητρώου 
παγίων στοιχείων.
η) Η συγκέντρωση του συνόλου των απαιτούμενων 
δικαιολογητικών για τις δαπάνες προμηθειών και σύ-
νταξη κατάστασης πληρωμής δαπάνης και στη συνέχεια 
διαβίβαση αυτών με έγγραφο για έλεγχο, εκκαθάριση, ενταλματοποίηση και πληρωμή στο αρμόδιο τμήμα.Άρθρο 13
Αυτοτελές Γ ραφείο Θεσσαλονίκης 
1. Το Αυτοτελές Γ ραφείο Θεσσαλονίκης υπάγεται απ΄ 
ευθείας στον Γενικό Διευθυντή και έχει τις εξής αρμο-
διότητες:
α) Τη διεκπεραίωση υποθέσεων αρμοδιότητας των 
Διευθύνσεων Συντονισμού, Μελετών και Γνωμοδοτήσε-
ων, καθώς και Ελέγχου της Αρχής μετά από εντολή του 
Γενικού Διευθυντή και σε συνεργασία με τον Προϊστά-
μενο του Τμήματος. 
β) Τη διενέργεια έκτακτων ελέγχων σχετικά με ζητή-
ματα δημοσίων συμβάσεων που αφορούν ιδίως στις 
περιφέρειες της Μακεδονίας και της Θράκης, όταν συ-
ντρέχουν σοβαροί λόγοι, κατόπιν σχετικής εντολής του 
Γενικού Διευθυντή, και επί του σχετικού πορίσματος 
συντάσσεται εισηγητικό σημείωμα προς την αρμόδια 
Διεύθυνση της Αρχής.
2. Οι ανωτέρω αρμοδιότητες ανατίθενται στο Αυτοτε-
λές Γ ραφείο Θεσσαλονίκης με κριτήρια ιδίως την χωρική 
εγγύτητα του Τμήματος προς τις αρμόδιες κατά περίπτω-
ση υπηρεσίες, τη μεγαλύτερη ευχέρεια συλλογής και επε-
ξεργασίας των αναγκαίων στοιχείων ή και οποιοδήποτε άλλο κριτήριο η Αρχή προκρίνει με γνώμονα την απο-
τελεσματικότερη άσκηση των καθηκόντων της. Σε κάθε 
περίπτωση, οι αρμοδιότητες του Αυτοτελούς Γ ραφείου 
μπορεί να ασκούνται παράλληλα ή συμπληρωματικά με 
τις αρμοδιότητες των κεντρικών υπηρεσιών της Αρχής.
3. Το Αυτοτελές Γ ραφείο συνεργάζεται με τις καθ΄ 
ύλην αρμόδιες Διευθύνσεις της Αρχής από τις οποίες 
λαμβάνει οδηγίες και κατευθύνσεις για την άσκηση των 
αρμοδιοτήτων του και στις οποίες διαβιβάζει τα πορί-
σματα των ελέγχων που διενεργεί κατόπιν εντολής του Γενικού Διευθυντή και τα στοιχεία και πληροφορίες που εν γένει συλλέγει.
Άρθρο 14
Τεχνική Υπηρεσία
1. Στον Γενικό Διευθυντή υπάγεται απευθείας η Τεχνική 
Υπηρεσία της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ., ως διοικητική δομή επιπέδου 
γραφείου.
2. Η Τεχνική Υπηρεσία έχει τις αρμοδιότητες που σύμ-
φωνα με τη κείμενη νομοθεσία για τα δημόσια έργα και 
τις μελέτες έχουν οι τεχνικές υπηρεσίες αναθετουσών 
αρχών. Η καθ΄ ύλην αρμοδιότητά της καθορίζεται για 
έργα και μελέτες αξίας έως εκατόν πενήντα χιλιάδες 
(150.000) ευρώ. Με απόφαση της Αρχής που δημοσιεύ-
εται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως επιτρέπεται η 
αύξηση αυτού του ορίου. Έργα ή μελέτες άνω του ως άνω 
ορίου εκτελούνται με την κατάρτιση προγραμματικής 
σύμβασης με άλλη αναθέτουσα αρχή σύμφωνα με τις 
κείμενες διατάξεις.
3. Η Τεχνική υπηρεσία στελεχώνεται από μέλη του 
ειδικού επιστημονικού προσωπικού ειδικότητας μη-
χανικού ή του διοικητικού προσωπικού της Αρχής, στα οποία ανατίθενται τα ανωτέρω καθήκοντα με απόφαση του Προέδρου, σύμφωνα με τις εκάστοτε υφιστάμενες ανάγκες, σε παράλληλη τοποθέτηση με τις διευθύνσεις της Αρχής, όπου και ασκούν τα κύρια καθήκοντά τους. 
Με απόφαση της Αρχής ορίζεται μεταξύ αυτών ο επι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1566 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
κεφαλής υπάλληλος, ο οποίος δεν λαμβάνει επίδομα 
θέσεως ευθύνης, αλλά ο χρόνος ασκήσεως των σχετικών 
καθηκόντων του λογίζεται ως χρόνος άσκησης καθηκό-
ντων Προϊσταμένου Γ ραφείου ως προς όλες τις λοιπές 
συνέπειες.
ΜΕΡΟΣ Β΄
ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ 
Άρθρο 15
Σύσταση νέων θέσεων - Κατηγορίες και υπηρεσιακή κατάσταση προσωπικού 
1. Στις οργανικές θέσεις που έχουν συσταθεί στην 
Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. με βάση το άρθρο 9 του ν. 4013/2011 και 
το άρθρο 13 του π.δ. 123/2012, καθώς και τις θέσεις αφε-
νός μεν Γενικού Διευθυντή που συστάθηκε με την παρ. 
5 του άρθρου 238 του ν. 4072/2012 (Α΄ 86), αφετέρου 
δε Νομικού Συμβούλου που συστάθηκε με το άρθρο 10 
του ν. 4013/2011, προστίθενται με το παρόν άρθρο δέκα 
επτά (17) νέες θέσεις ειδικού επιστημονικού προσωπικού 
και καταργείται μία (1) θέση διοικητικού προσωπικού. 
Η πλήρωση των θέσεων ειδικού επιστημονικού και 
διοικητικού προσωπικού γίνεται είτε με πρόσληψη 
σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 2190/1994 (Α΄28) όπως 
ισχύουν, ύστερα από σχετική προκήρυξη, στην οποία 
εξειδικεύονται τα εκάστοτε απαιτούμενα προσόντα, είτε με μετακίνηση στο πλαίσιο των διατάξεων του 
ν. 4440/2016 (Α΄ 224) όπως ισχύουν, διατηρώντας τις 
διαδικασίες επιλογής που προβλέπονται στα άρθρα 19 έως και 24 του παρόντος.
2. Οι νέες θέσεις που συνιστώνται με το παρόν, μαζί με 
τις συσταθείσες με τον ν. 4013/2011 και το π.δ. 123/2012 
θέσεις, συμπεριλαμβανομένων των θέσεων του Γενικού 
Διευθυντή και του Νομικού Συμβούλου, αναβιβάζουν 
το σύνολο των θέσεων του προσωπικού της Αρχής σε 
εκατόν δώδεκα (112), κατανέμονται δε ως ακολούθως:
Α. Θέσεις Διοικητικού προσωπικού: 
α) Κατηγορία Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΠΕ), 
θέσεις δεκατέσσερεις (14), ως εξής:
Κλάδος ΠΕ Διοικητικού-Οικονομικού: θέσεις δεκα-
τέσσερεις (14), από τις οποίες επτά (7) έχουν συσταθεί 
με το άρθρο 9 παρ. 3 του ν. 4013/2011, έξι (6) με το 
π.δ. 123/2012 και μία (1) με το παρόν.
β) Κατηγορία Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (ΤΕ), θέσεις 
εννέα (9), ως εξής:
Κλάδος ΤΕ Πληροφορικής: θέ σεις τέσσερεις (4), οι 
οποίες έχουν συσταθεί με το π.δ. 123/2012.
Κλάδος Διοικητικού - Λογιστικού: θέσεις πέντε (5) που 
έχουν συσταθεί με το π.δ. 123/2012.
γ) Κατηγορία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (ΔΕ), θέ-
σεις δύο (2), ως εξής:
Κλάδος ΔΕ Διοικητικών Γ ραμματέων: διατηρούνται θέ-
σεις δύο (2) και καταργείται μία (1) επί συνολικά τριών 
(3) που έχουν συσταθεί με το π.δ. 123/2012.
δ) Κατηγορία Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης (ΥΕ), θέσεις 
δύο (2), ως εξής:Κλάδος Επιμελητών: θέσεις δύο (2) που έχουν συστα-
θεί με το π.δ. 123/2012.
Β. Θέσεις Διοικητικού Προσωπικού Γ ραμματέων: δια-
τηρείται μία (1) θέση από τις δύο (2), που έχουν συσταθεί 
με το άρθρο 9 παρ. 4 του ν. 4013/2011 και καταργείται 
μία (1) η οποία καλύπτεται, σύμφωνα με τα οριζόμενα 
στο άρθρο αυτό. Η διατηρούμενη θέση καλύπτει ανά-
γκες του Γ ραφείου Προέδρου της Αρχής.
Γ . Ειδικό Επιστημονικό Προσωπικό (Ε.Ε.Π.)Οι θέσεις του ειδικού επιστημονικού προσωπικού εί-
ναι ογδόντα δύο (82), καλύπτονται είτε από μονίμους 
δημοσίους υπαλλήλους είτε από υπαλλήλους με σχέση 
εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, εφόσον 
κατέχουν τα αναγκαία προσόντα που ορίζονται στο άρ-
θρο 2 του π.δ. 50/2001 (Α΄ 39), και επιμερίζονται στις 
παρακάτω ειδικότητες:
α) Νομικοί: θέσεις σαράντα (40), από τις οποίες οκτώ 
(8) συστάθηκαν με τον ν. 4013/2011, είκοσι δυο (22) με 
το π.δ. 123/2012 και δέκα (10) συνιστώνται με το παρόν.
β) Διπλωματούχοι μηχανικοί: θέσεις δέκα τρεις (13), 
από τις οποίες τρεις (3) συστάθηκαν με το ν. 4013/2011, οκτώ (8) με το π.δ. 123/2012 και δύο (2) συνιστώνται με το παρόν.
γ) Χημικοί, Βιολόγοι και λοιποί επιστήμονες με ειδικό-
τητες αντίστοιχες με τις περιγραφόμενες στα άρθρα 7 και 
8 του π.δ. 50/2001: θέσεις τέ σσερεις (4), από τις οποίες 
μία (1) συστάθηκε με τον ν. 4013/2011 και τρεις (3) με 
το π.δ. 123/2012.
δ) Επιστήμονες πληροφορικής: θέσεις δέκα (10), από 
τις οποίες (2) συστάθηκαν με τον ν. 4013/2011, τέσσερεις 
(4) με το π.δ. 123/2012 και τέσσερεις (4) συνιστώνται με 
το παρόν.
ε) Οικονομολόγοι: θέσεις έντεκα (11), από τις οποίες 
η μία (1) συστάθηκε με τον ν. 4013/2011, εννέα (9) με το π.δ. 123/2012 και μία (1) συνιστάται με το παρόν.
στ) Στατιστικολόγοι: θέσεις δύο (2), οι οποίες συστά-
θηκαν με το π.δ. 123/2012.
ζ) Ιατροί - Οδοντογιατροί - Φαρμακοποιοί και άλλοι 
ειδικού επιστημονικού προσωπικού του τομέα υγείας: 
δυο (2) θέσεις οι οποίες συστάθηκαν με το π.δ. 123/2012.
3. Στο Αυτοτελές Γ ραφείο Θεσσαλονίκης μπορεί να 
τοποθετούνται με απόφαση του Προέδρου στελέχη του 
επιστημονικού προσωπικού της Αρχής από τις υφιστά-μενες ή συνιστώμενες με το παρόν θέσεις, ειδικοτήτων 
ιδίως νομικού ή οικονομολόγου ή μηχανικού. Επίσης, με 
απόφαση του Προέδρου μπορεί να τοποθετούνται έως 
δύο (2) μόνιμοι ή ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου 
υπάλληλοι διοικητικού προσωπικού.
4. Οι ειδικότητες, με τις οποίες καλύπτονται όλες οι 
ανωτέρω θέσεις, ορίζονται κάθε φορά με την προκήρυξη 
πλήρωσής τους.
5. Πριν από την έκδοση απόφασης μετάταξης ή από-
σπασης προσωπικού για την πλήρωση των θέσεων του 
ειδικού επιστημονικού και διοικητικού προσωπικού, 
διεξάγεται αξιολόγηση των τυπικών και ουσιαστικών 
προσόντων ενός εκάστου, από οριζόμενη με απόφα-
ση του Προέδρου της Αρχής τριμελή επιτροπή, η οποία απαρτίζεται από μέλη ή και αναπληρωματικά μέλη της Αρχής προκειμένου να αξιολογηθεί υποψήφιος για την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1567 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
πλήρωση θέσης του Ειδικού Επιστημονικού Προσωπικού 
και από δύο (2) μέλη ή και αναπληρωματικά μέλη της Αρ-
χής και τον Γενικό Διευθυντή ή Προϊστάμενο της αμέσως 
υποκείμενης οργανικής μονάδας για την αξιολόγηση των 
προσόντων του διοικητικού προσωπικού, σύμφωνα και 
με τα οριζόμενα στο άρθρο 7 του ν. 4440/2016 όπως 
ισχύει. Στις εργασίες της τριμελούς επιτροπής παρίστα-
ται, χωρίς δικαίωμα ψήφου, αιρετό μέλος του Υπηρεσια-
κού Συμβουλίου της Αρχής οριζόμενο από τον Πρόεδρο. 
Εφόσον τούτο έχει νομίμως κληθεί, η τριμελής επιτροπή 
συνεδριάζει νομίμως και χωρίς την παρουσία του.
Άρθρο 16
Προϊστάμενοι οργανικών μονάδων
1. Της Γενικής Διεύθυνσης Δημοσίων Συμβάσεων προ-
ΐσταται Γενικός Διευθυντής, ο οποίος επιλέγεται κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 20.
2. Των Διευθύνσεων Συντονισμού, Μελετών και Γνω-
μοδοτήσεων και Ελέγχου, καθώς και των Τμημάτων των 
Διευθύνσεων αυτών, προΐστανται υπάλληλοι με την 
ιδιότητα του Ειδικού Επιστημονικού Προσωπικού. Των 
Διευθύνσεων Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων Συμ-
βάσεων και Ηλεκτρονικής Υποστήριξης και Διοικητικής 
και Οικονομικής Υποστήριξης προΐστανται υπάλληλοι 
με την ιδιότητα του Ειδικού Επιστημονικού Προσωπικού 
ή κατηγορίας ΠΕ, ενώ των Τμημάτων των Διευθύνσεων αυτών, προΐστανται υπάλληλοι με την ιδιότητα του Ειδι-κού Επιστημονικού Προσωπικού ή κατηγορίας ΠΕ ή ΤΕ.
3. Οι θέσεις των Προϊσταμένων των Γ ραφείων αντι-
στοιχούν σε θέσεις Προϊσταμένου Τμήματος της Αρχής πλην του επιδόματος ευθύνης.
Άρθρο 17
Κατανομή του προσωπικού
1. Οι θέσεις του προσωπικού αποτελούν ενιαίο σύνολο 
και η εκάστοτε κατανομή τους, καθώς και η μετακίνηση 
του προσωπικού, σε όλες τις επί μέρους υπηρεσιακές 
μονάδες και κάθε σχετική λεπτομέρεια καθορίζονται με 
απόφαση του Προέδρου της Αρχής.
2. Σε περίπτωση που στέλεχος του προσωπικού της 
Αρχής αναλαμβάνει θέση οργάνου σε δημόσια αρχή ή 
οργανισμό, ή αιτείται και λαμβάνει άδεια άνευ αποδο-
χών, επιτρέπεται η κάλυψη της οργανικής του θέσεως με 
απόσπαση προσωπικού για διάστημα που δεν μπορεί 
να υπερβαίνει το χρόνο λήξεως της θητείας του ή της 
άδειας άνευ αποδοχών. Οι αποσπάσεις αυτές λύονται 
αυτοδίκαια με την εκ νέου ανάληψη υπηρεσίας από το στέλεχος στην Αρχή.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΘΕΣΕΩΝ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΩΝ
Άρθρο 18
Περίγραμμα θέσης Προϊσταμένου 
Γενικής Διεύθυνσης
1. Τα καθήκοντα της Γενικής Διεύθυνσης της Ε.Α.Α.ΔΗ.
ΣΥ. είναι τα παρακάτω:
α) Η ευθυγράμμιση των επιχειρησιακών στόχων της 
Γενικής Διεύθυνσης με την αποστολή της Αρχής.β) Ο συντονισμός των Προϊσταμένων των οργανικών 
μονάδων που υπάγονται στη Γενική Διεύθυνση για την επίτευξη των επιχειρησιακών τους στόχων.
γ) Η παροχή εμπεριστατωμένων εισηγήσεων στην 
Αρχή, μετά από ανάλυση δεδομένων και αξιολόγηση 
κινδύνων, καθώς και η διαμόρφωση εναλλακτικών επιλο-
γών, βάσει της ανάλυσης του εσωτερικού και εξωτερικού 
περιβάλλοντος λειτουργίας του φορέα.
δ) Η διασφάλιση συνθηκών οριζόντιας συνεργασίας 
μεταξύ των Διευθύνσεων του φορέα και λοιπών φορέων 
της Δημόσιας Διοίκησης.
ε) Η ανάληψη πρωτοβουλιών για τη διαχείριση κρί-
σεων.
στ) Η διαχείριση και αξιοποίηση του προσωπικού, 
ώστε να επιτυγχάνονται οι θεσπισμένοι στόχοι.
ζ) Η έγκριση των Περιγραμμάτων Θέσεων Εργασίας 
(ΠΘΕ) των υποκείμενων οργανικών μονάδων.
η) Η εισήγηση της ετήσιας στοχοθεσίας και η παρακο-
λούθησή της βάσει των θεσπισμένων δεικτών απόδοσης, 
καθώς και η συνεχής βελτίωση του τρόπου λειτουργίας 
των οργανικών μονάδων με την υποβολή προτάσεων 
οργανωτικού και επιχειρησιακού ανασχεδιασμού.
θ) Η αξιολόγηση του προσωπικού σύμφωνα με το ισχύ-
ον θεσμικό πλαίσιο.
ι) Η εκπροσώπηση της Γενικής Διεύθυνσης, όπου απαι-
τείται.
2. Επιπρόσθετα καθήκοντα που απορρέουν από αρ-
μοδιότητες που περιγράφοντ αι σε ειδικότερη κείμενη 
νομοθεσία ή σε ειδικότερες σχετικές κανονιστικές δια-
τάξεις διατηρούνται σε ισχύ.
Άρθρο 19
Περιγράμματα θέσεων Προϊσταμένων Διευθύνσεων
1. Τα καθήκοντα των Προϊσταμένων Διευθύνσεων είναι 
τα παρακάτω:
α) Η ευθυγράμμιση των επιχειρησιακών στόχων της 
Διεύθυνσης με την ευρύτερη στόχευση της Γενικής 
Διεύθυνσης της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.
β) Η παροχή οδηγιών και κατευθύνσεων βάσει των 
επιχειρησιακών στόχων.
γ) Η διασφάλιση συνθηκών οριζόντιας συνεργασίας 
μεταξύ των οργανικών μονάδων της Διεύθυνσης και 
λοιπών φορέων της Δημόσιας Διοίκησης.
δ) Η παρότρυνση του προσωπικού για την επίτευξη 
των επιχειρησιακών στόχων της Διεύθυνσης.
ε) Η διαχείριση, ανάπτυξη και αξιοποίηση του προσω-
πικού, ώστε να επιτυγχάνονται οι προγραμματισμένοι 
στόχοι και η εισήγηση προτάσεων βελτίωσης για την 
κατανομή του ανθρώπινου δυναμικού.
στ) Η έγκριση των Περιγραμμάτων Θέσεων Εργασίας 
(ΠΘΕ) των υποκείμενων οργανικών μονάδων και η εισή-
γηση τυχόν τροποποιήσεων.
ζ) Η διαμόρφωση της ετήσιας στοχοθεσίας και ο προσ-
διορισμός των δεικτών μέτρησης αυτής σε συνεργασία με τους Προϊσταμένους των Τμημάτων.
η) Η αξιολόγηση του προσωπικού σύμφωνα με το 
ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1568 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
θ) Η παρακολούθηση βέλτιστων πρακτικών και ο 
προσδιορισμός οργανωτικών, λειτουργικών και επι-
χειρησιακών βελτιώσεων των οργανικών μονάδων της Διεύθυνσης.
ι) Η εκπροσώπηση της Διεύθυνσης όπου απαιτείται.
2. Επιπρόσθετα καθήκοντα που απορρέουν από αρ-
μοδιότητες που περιγράφοντ αι σε ειδικότερη κείμενη 
νομοθεσία ή σε ειδικότερες σχετικές κανονιστικές δια-
τάξεις διατηρούνται σε ισχύ.
Άρθρο 20
Περιγράμματα θέσεων Προϊσταμένων 
Τμημάτων ή Γ ραφείων
1. Τα καθήκοντα των προϊσταμένων Τμημάτων ή Γ ρα-
φείων είναι τα παρακάτω:
α) Η λειτουργική διασύνδεση των ασκούμενων αρμο-
διοτήτων με τους επιχειρησιακούς στόχους της υπερκεί-
μενης Διεύθυνσης.
β) Η συγκέντρωση, επεξεργασία, σύνθεση και παρου-
σίαση των απαραίτητων δεδομένων για την υποστήριξη 
της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.
γ) Η παρότρυνση των υπαλλήλων για την υλοποίηση 
των δράσεων του Τμήματος ή του Γ ραφείου.
δ) Η ορθολογική κατανομή του αντικειμένου και των 
εισερχομένων στους υπαλλήλους του Τμήματος ή του 
Γ ραφείου.
ε) Η διασφάλιση συνθηκών συνεργασίας με άλλες 
υπηρεσίες της Αρχής και λοιπών φορέων της Δημόσιας Διοίκησης.
στ) Η ανίχνευση επιμορφωτικών αναγκών του προ-
σωπικού και η διαμόρφωση ευκαιριών μάθησης για το 
σύνολο αυτού.
ζ) Η εισήγηση στον Προϊστάμενο της υπερκείμενης 
οργανικής μονάδας για ζητήματα σύστασης, τροποποί-
ησης και κατάργησης θέσεων εργασίας και των σχετικών 
Περιγραμμάτων Θέσεων Εργασίας (ΠΘΕ) του Τμήματος 
ή του Γ ραφείου.
η) Η εφαρμογή και η παρακολούθηση της θεσπισμένης 
στοχοθεσίας σε ατομικό επίπεδο και η ανάληψη πρω-
τοβουλιών για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των 
υπαλλήλων.
θ) Η αξιολόγηση του προσωπικού σύμφωνα με το ισχύ-
ον θεσμικό πλαίσιο.
ι) Η ανάληψη πρωτοβουλιών για τη βελτίωση της λει-
τουργίας του Τμήματος και η τήρηση των προβλεπόμε-νων προθεσμιών.
ια) Η μέριμνα για την τήρηση του Αρχείου του Τμήμα-
τος ή του Γ ραφείου.
2. Επιπρόσθετα καθήκοντα που απορρέουν από αρ-
μοδιότητες που περιγράφοντ αι σε ειδικότερη κείμενη 
νομοθεσία ή σε ειδικότερες σχετικές κανονιστικές δια-
τάξεις διατηρούνται σε ισχύ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ
Άρθρο 21
Προσόντα διορισμού Γενικού Διευθυντή
Τα προσόντα διορισμού στη θέση του Γενικού Διευ-θυντή είναι τα προβλεπόμενα στην παράγραφο 6 του 
άρθρου 9 του ν. 4013/2011, και στην παράγραφο 6α του 
άρθρου 24 του ν. 4270/2014. Επιπλέον απαιτείται άριστη 
γνώση της αγγλικής γλώσσας, όπως αυτή αποδεικνύεται 
κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 28 του π.δ. 50/2001 
(Α΄ 39). Περαιτέρω, συνεκτιμάται η γνώση της γαλλικής ή γερμανικής ή άλλης γλώσσας.
Άρθρο 22
Τρόπος επιλογής και διορισμού Γενικού Διευθυντή
1. Η επιλογή του Γενικού Διευθυντή γίνεται κατά πα-
ρέκκλιση από τις σχετικές διατάξεις του Κώδικα Κατά-
στασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων 
και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007- Α΄ 26) μετά από δημόσια ανακοίνωση-πρόσκλησ η σε δύο (2) ημερήσιες 
εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας, με παράλληλη ανάρ-
τηση στον ηλεκτρονικό ιστότοπο «ΔΙΑΥΓΕΙΑ» που πραγ-
ματοποιούνται το νωρίτερο έξι (6) μήνες πριν από τη 
λήξη της θητείας του προηγούμενου επιλεγέντος Γενικού 
Διευθυντή και το αργότερο είκοσι (20) ημέρες μετά από 
αυτήν. Με τη δημόσια ανακοίνωση-πρόσκληση, η Αρχή 
καλεί τους ενδιαφερομένους να υποβάλλουν αίτηση για 
επιλογή, μέσα σε προθεσμία που ειδικώς ορίζεται στη 
δημόσια ανακοίνωση-πρόσκληση και που δεν μπορεί 
να είναι μικρότερη από δεκαπέντε (15) ημέρες από τη 
δημοσίευση. Στη δημόσια ανακοίνωση-πρόσκληση 
προσδιορίζονται η ειδικότητα, τα τυπικά και ουσιαστικά 
προσόντα των υποψηφίων, καθώς και τα δικαιολογητικά 
που πρέπει να συνυποβληθούν.
2. Ο Γενικός Διευθυντής είναι πλήρους και αποκλει-
στικής απασχόλησης και διορίζεται για τριετή θητεία, η 
οποία μπορεί να ανανεωθεί μία φορά με απόφαση της 
Αρχής. Η θητεία του Γενικού Διευθυντή μπορεί να διακό-
πτεται πριν από τη λήξη της για λόγους που ανάγονται σε 
αδυναμία ή σε πλημμελή εκπλήρωση των καθηκόντων 
του, με πράξη του Προέδρου, που εκδίδεται ύστερα από 
ειδικά αιτιολογημένη απόφαση της Αρχής.
3. Η θέση του Γενικού Διευθυντή μπορεί να πληρού-
ται από υποψηφίους εγγεγραμμένους στο Μητρώο του άρθρου 1 του ν. 4369/2016, καθώς και υποψηφίους που 
δεν υπηρετούν στον δημόσιο τομέα, όπως ο τελευταίος 
ορίζεται στο άρθρο 14 παρ. 1 περίπτωση α΄ του ν. 4270/ 
2014 (Α΄143). Ο Γενικός Διευθυντής επιλέγεται από την 
Αρχή και διορίζεται με απόφαση του Προέδρου, κατά 
παρέκκλιση των διατάξεων περί ελέγχου προσλήψεων, όπως ισχύει κάθε φορά. Για την επιλογή εισηγείται στην Αρχή τριμελής επιτροπή, η οποία συγκροτείται με από-φασή της και αποτελείται από τον Πρόεδρο της Αρχής, ένα μέλος της και ένα μέλος του ΝΣΚ.
Άρθρο 23
Προσόντα Προϊσταμένων Διευθύνσεων
1. Για την πλήρωση της θέσης Προϊσταμένου της 
Διεύθυνσης Συντονισμού απαιτούνται:
α) Τίτλος σπουδών ελληνικού Α.Ε.Ι. ή αναγνωρισμένος 
ισότιμος τίτλος της αλλοδαπής σε οποιαδήποτε από τις 
ειδικότητες που περιγράφονται στην υποπαράγραφο 
Γ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 15 του παρόντος και 
μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών ή διδακτορικό δίπλωμα.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1569 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
β) Επαγγελματική εμπειρία σε συναφές αντικείμενο με 
αυτό της Αρχής, στο δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα, τουλά-
χιστον πέντε (5) ετών.
γ) Πολύ καλή γνώση σε θέματα δημοσίων συμβάσεων 
σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.
δ) Άριστη γνώση της αγγλικής με συνεκτίμηση γνώσης 
άλλης ξένης γλώσσας.
2. Για την πλήρωση της θέσης Προϊσταμένου της 
Διεύθυνσης Μελετών και Γνωμοδοτήσεων απαιτούνται:
α) Τίτλος σπουδών Νομικής Σχολής ελληνικού Α.Ε.Ι. 
ή αναγνωρισμένος ισότιμος τίτλος της αλλοδαπής και 
μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών ή διδακτορικό δίπλωμα.
β) Επαγγελματική εμπειρία σε συναφές αντικείμενο με 
αυτό της Αρχής, στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα, τουλά-χιστον πέντε (5) ετών.
γ) Πολύ καλή γνώση στα θέματα εθνικού και ενωσια-
κού δικαίου δημοσίων συμβάσεων.
δ) Άριστη γνώση της αγγλικής με συνεκτίμηση γνώσης 
άλλης ξένης γλώσσας.
3. Για την πλήρωση της θέσης Προϊσταμένου της 
Διεύθυνσης Ελέγχου απαιτούνται:
α) Τίτλος σπουδών ελληνικού Α.Ε.Ι. ή αναγνωρισμένος 
ισότιμος τίτλος της αλλοδαπής σε οποιαδήποτε από τις 
ειδικότητες που περιγράφονται στην υποπαράγραφο 
Γ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 15 του παρόντος και 
μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών ή διδακτορικό δίπλωμα.
β) Επαγγελματική εμπειρία σε αντικείμενο παρόμοιο 
με αυτό της Αρχής στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα, του-
λάχιστον πέντε (5) ετών. 
γ) Άριστη γνώση της αγγλικής με συνεκτίμηση γνώσης 
άλλης ξένης γλώσσας και
δ) Πολύ καλή γνώση των θεμάτων των δημοσίων συμ-
βάσεων σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.
4. Για την πλήρωση της θέσης Προϊστάμενου της Διεύ-
θυνσης Εθνικής Βάσης Δεδομένων Δημοσίων Συμβάσε-
ων και Ηλεκτρονικής Υποστήριξης απαιτούνται:
α) Τίτλος σπουδών ελληνικού Α.Ε.Ι. ή αναγνωρισμένος 
ισότιμος τίτλος της αλλοδαπής από τους τίτλους σπου-
δών που προβλέπονται στην παρ. 1 του άρθρου 6 του 
π.δ. 50/2001 ή Διοίκησης Επιχειρήσεων ή Στατιστικολό-
γου ή διπλωματούχου ΠΕ μηχανικού και μεταπτυχιακός 
τίτλος σπουδών ή διδακτορικό δίπλωμα στα αντικείμενα 
αυτά.
β) Επαγγελματική εμπειρία σε αντικείμενο παρόμοιο 
με αυτό της Αρχής στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα, του-
λάχιστον πέντε (5) ετών.
γ) Άριστη γνώση της αγγλικής με συνεκτίμηση γνώσης 
άλλης ξένης γλώσσας. 
5. Για τη θέση Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Διοικητι-
κής και Οικονομικής Υποστήριξης απαιτούνται:
α) Πανεπιστημιακός τίτλος σπουδών ελληνικού Α.Ε.Ι. ή 
αναγνωρισμένος ισότιμος τίτλος της αλλοδαπής.
β) Επαγγελματική εμπειρία σε παρόμοια προς το αντι-
κείμενο της Διεύθυνσης θέματα, στο δημόσιο ή ιδιωτικό 
τομέα τουλάχιστον πέντε (5) ετών.
γ) Πολύ καλή γνώση της αγγλικής με συνεκτίμηση 
γνώσης άλλης ξένης γλώσσας.
6. Τα προσόντα των Προϊσταμένων που απαιτούνται 
κατά τις προηγούμενες παραγράφους, αποδεικνύονται 
κατά τα προβλεπόμενα στο π.δ. 50/2001.7. Για την επιλογή των Προϊσταμένων Διευθύνσεων, 
επιπλέον των προαναφερομένων απαιτήσεων, συνεκτι-
μώνται η γενικότερη επιστημονική κατάρτιση, η δρα-
στηριότητα στην υπηρεσία, η επαγγελματική ευσυνει-
δησία, η παραγωγικότητα, οι διοικητικές ικανότητες, η 
ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών, η ικανότητα για 
συνεργασία και συλλογική εργασία και η συμπεριφορά 
του υπαλλήλου.
Άρθρο 24
Τρόπος επιλογής Προϊσταμένων Διευθύνσεων
1. Οι Προϊστάμενοι των Διευθύνσεων της Γενικής 
Διεύθυνσης Δημοσίων Συμβάσεων, επιλέγονται από την 
Αρχή, κατά παρέκκλιση από τις διατάξεις του Κώδικα Κα-
τάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων 
και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007), μετά από δημό-
σια προκήρυξη του Προέδρου της Αρχής, που λαμβά-
νει την προσήκουσα δημοσιότητα, και αξιολόγηση των τυπικών και ουσιαστικών προσόντων των υποψηφίων, 
ύστερα από γνώμη τριμελούς επιτροπής που συγκροτεί-
ται με απόφαση του Προέδρου της Αρχής και η οποία 
απαρτίζεται από δύο (2) μέλη της Αρχής και ένα μέλος του ΝΣΚ.
2. Οι Προϊστάμενοι των Διευθύνσεων επιλέγονται και 
τοποθετούνται στις θέσεις αυτές με θητεία τριών (3) 
ετών, η οποία μπορεί να ανανεωθεί μία φορά με ειδικά 
αιτιολογημένη απόφαση της Αρχής, μετά τη λήξη της 
οποίας εξακολουθούν και ασκούν τα καθήκοντά τους 
έως την επανατοποθέτησή τους ως Προϊσταμένων ή 
την τοποθέτηση νέου Προϊσταμένου, σύμφωνα με την 
προβλεπόμενη στην παράγραφο 1 διαδικασία, η έναρξη 
της οποίας, με τη δημοσίευση της σχετικής προκήρυξης, 
λαμβάνει χώρα το νωρίτερο έξι (6) μήνες πριν από τη 
λήξη της θητείας του προηγούμενου επιλεγέντος Προϊ-σταμένου και το αργότερο είκοσι (20) ημέρες μετά από αυτήν.
3. Άρση της ανάθεσης καθηκόντων Προϊσταμένου 
Διεύθυνσης μπορεί να γίνεται με αιτιολογημένη απόφα-
ση της Αρχής και πριν τη λήξη της τριετίας, για λόγους που ανάγονται στην άσκηση των καθηκόντων του.
4. Σε περίπτωση που επιλέγεται ως Προϊστάμενος 
Διευθύνσεως υποψήφιος που δεν είναι υπάλληλος της 
Αρχής και δεν υφίσταται κενή οργανική θέση, με την 
υπουργική απόφαση αποσπάσεώς του συνιστάται και 
προσωποπαγής οργανική θέση έως τη λήξη της θητείας 
του.
Άρθρο 25
Προσόντα και τρόπος επιλογής Προϊσταμένων 
λοιπών οργανικών μονάδων
1. Για τις θέσεις Προϊσταμένων των Τμημάτων και των 
Γ ραφείων, επιλέγονται κάτοχοι τίτλου σπουδών πανε-
πιστημιακής ή τεχνολογικής εκπαίδευσης που έχουν 
επαγγελματική εμπειρία σε σχετικό αντικείμενο, στον 
δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα, τουλάχιστον δύο (2) ετών. 
Ειδικά για τις θέσεις Προϊσταμένων των Τμημάτων της 
Διεύθυνσης Μελετών και Γνωμοδοτήσεων απαιτείται 
πανεπιστημιακός τίτλος σπουδών Νομικής Σχολής ελ-
ληνικού Α.Ε.Ι. ή αναγνωρισμένος ισότιμος τίτλος της 
αλλοδαπής.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1570 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
2. Για την επιλογή των Προϊσταμένων Τμημάτων και 
Γ ραφείων συνεκτιμάται η επιστημονική κατάρτιση, η 
προϋπηρεσία σε δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα σε συναφές 
αντικείμενο, η γνώση ξένων γλωσσών, η δραστηριότητα 
στην υπηρεσία, η επαγγελματική ευσυνειδησία, η παρα-
γωγικότητα, οι διοικητικές ικανό τητες, η ικανότητα ανά-
ληψης πρωτοβουλιών, η ικανότητα για συνεργασία και 
συλλογική εργασία και η συμπεριφορά του υπαλλήλου.
3. Οι Προϊστάμενοι των Τμημάτων και Γ ραφείων της 
Γενικής Διεύθυνσης Δημοσίων Συμβάσεων, καθώς και 
των Γ ραφείων Προέδρου και Δημοσίων και Διεθνών 
Σχέσεων, επιλέγονται από την Αρχή, κατά παρέκκλιση 
από τις διατάξεις του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων 
Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007), μετά από δημόσια προκήρυξη 
του Προέδρου της Αρχής, που λαμβάνει την προσήκου-
σα δημοσιότητα, και αξιολόγηση των τυπικών και ουσια-
στικών προσόντων των υποψηφίων, ύστερα από γνώμη 
τριμελούς επιτροπής που συγκροτείται με απόφαση του 
Προέδρου της Αρχής. Οι Προϊστάμενοι των Τμημάτων 
και Γ ραφείων διορίζονται στις θέσεις αυτές με θητεία 
τριών ετών, η οποία μπορεί να ανανεωθεί μία φορά με 
ειδικά αιτιολογημένη απόφαση της Αρχής, μετά τη λήξη 
της οποίας εξακολουθούν και ασκούν τα καθήκοντά τους 
έως την επανατοποθέτησή τους ως Προϊσταμένων ή 
την τοποθέτηση νέου Προϊσταμένου, σύμφωνα με την προβλεπόμενη στο προηγούμενο εδάφιο διαδικασία, η 
έναρξη της οποίας, με τη δημοσίευση της σχετικής προ-
κήρυξης, λαμβάνει χώρα το νωρίτερο έξι (6) μήνες πριν 
από τη λήξη της θητείας του προηγούμενου επιλεγέντος 
Προϊσταμένου και το αργότερο είκοσι (20) ημέρες μετά από αυτήν.
4. Άρση της ανάθεσης καθηκόντων Προϊσταμένου 
Τμήματος ή Γ ραφείου μπορεί να γίνεται με αιτιολογημένη 
απόφαση της Αρχής και πριν τη λήξη της τριετίας, για λό-
γους που ανάγονται στην άσκηση των καθηκόντων του.
5. Σε περίπτωση που επιλέγεται ως Προϊστάμενος Τμή-
ματος ή Γ ραφείου υποψήφιος που δεν είναι υπάλληλος 
της Αρχής και δεν υφίσταται κενή οργανική θέση, με 
την υπουργική απόφαση αποσπάσεώς του συνιστάται 
και προσωποπαγής οργανική θέση έως τη λήξη της θη-τείας του.
Άρθρο 26
Προσόντα διορισμού λοιπού προσωπικού Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.
1. Τα προσόντα διορισμού στις θέσεις που προβλέ-
πονται στο άρθρο 15 του παρόντος είναι τα οριζόμενα στο π.δ. 50/2001.
2. Με τη δημόσια προκήρυξη ή με σχετική απόφαση 
της Αρχής μπορεί να εξειδικεύονται, εφόσον απαιτού-
νται, οι μεταπτυχιακοί τίτλοι σπουδών ή τα διδακτορικά 
διπλώματα που γίνονται δεκτά για την κάλυψη των προ-
κηρυσσόμενων θέσεων.
3. Ως προς τις ξένες γλώσσες, ελάχιστο προσόν για το 
ειδικό επιστημονικό προσωπικό, ορίζεται η πολύ καλή 
γνώση, όπως αυτή αποδεικνύεται κατά τα οριζόμενα στο 
άρθρο 28 του π.δ. 50/2001.ΤΙΤΛΟΣ Β΄
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.)
Άρθρο 27
Αρχές λειτουργίας της Αρχής
1. Η Αρχή ασκεί τις αρμοδιότητες και εν γένει λειτουρ-
γεί σύμφωνα με τις αρχές της διαφάνειας, της αντικειμε-
νικότητας και της αμεροληψίας.
2. Για την άσκηση των αρμοδιοτήτων της η Αρχή: 
α) δύναται να συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
και άλλες αρμόδιες εθνικές ή διεθνείς αρχές, όπως και 
με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα της ημεδαπής 
και της αλλοδαπής, β) δύναται να δημοσιεύει μελέτες με 
συγκεντρωτικά και συγκριτικά στοιχεία, να απευθύνει 
συστάσεις και να υποβάλλει προτάσεις στους αρμόδιους 
δημόσιους φορείς και αναθέτουσες αρχές.
3. Όπου στη κείμενη νομοθεσ ία περί Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. γί-
νεται λόγος για αναθέτουσες αρχές νοούνται και οι ανα-θέτοντες φορείς. 
4. Τα μέλη της Αρχής κατά την εκτέλεση των καθηκό-
ντων τους ενεργούν συλλογικά, εκτός αν άλλως προβλέ-
πεται από τις κείμενες διατάξεις.
Άρθρο 28
Ατομικοί φάκελοι
1. Για κάθε μέλος της Αρχής τηρείται στο γραφείο του 
Προέδρου ατομικός φάκελος, στον οποίο περιλαμβά-
νονται όλα τα στοιχεία και έγγραφα που αναφέρονται 
στον διορισμό και την προσωπική υπηρεσιακή του κα-
τάσταση.
2. Δικαίωμα να λάβουν γνώση των παραπάνω φακέ-
λων έχουν μόνο: α) ο Πρόεδρος της Αρχής, β) σε περί-
πτωση άσκησης πειθαρχικής δίωξης, ο Πρόεδρος, τα 
μέλη της Αρχής και του Πειθαρχικού Συμβουλίου και 
γ) το μέλος το οποίο αφορά ο φάκελος.
Άρθρο 29
Συνεδριάσεις της Αρχής
1. Η Αρχή συνεδριάζει τακτικά τουλάχιστον δύο (2) 
φορές το μήνα και έκτακτα με απόφαση του Προέδρου 
ή αν το ζητήσουν τέσσερα (4) τουλάχιστον τακτικά μέλη 
της. Σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις, και εφόσον 
υπάρχει ανάγκη να ληφθεί απόφαση, ο Πρόεδρος της 
Αρχής συγκαλεί αμέσως την Αρχή χωρίς την τήρηση 
προδικασίας.
2. Στις συνεδριάσεις της Αρχής μετέχουν τα τακτικά 
μέλη της. Οι αναπληρωτές του Προέδρου και των μελών 
καλούνται, αντ΄ αυτών, σε περίπτωση προσωρινής απου-
σίας ή κωλύματος του αντίστοιχου τακτικού.
Σε περίπτωση αδυναμίας σχηματισμού απαρτίας λόγω 
κωλύματος οποιασδήποτε φύσεως μέλους ή αναπλη-
ρωματικού μέλους, προς επέλευση της προβλεπόμενης 
απαρτίας, ο Πρόεδρος μπορεί να καλεί αναπληρωτές 
άλλων μελών της Αρχής, κατά τη σειρά διορισμού τους, 
ανεξαρτήτως αν συμμετέχει στη συνεδρίαση το μέλος 
το οποίο αναπληρώνουν.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1571 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
3. Με απόφαση του Προέδρου, τα αναπληρωματικά 
μέλη μετέχουν σε συνεδριάσεις της Αρχής, ανεξάρτητα 
από την παράλληλη παρουσία του τακτικού μέλους χω-ρίς δικαίωμα ψήφου, εφόσον η παρουσία τους κρίνεται 
απαραίτητη. Στην περίπτωση αυτή τα αναπληρωματικά 
μέλη μπορούν να μετέχουν και στο τελικό στάδιο της 
διαλογικής συζήτησης. 
Στις συνεδριάσεις μπορεί να καλείται μετά από πρό-
σκληση του Προέδρου και να παρίσταται χωρίς δικαίωμα 
ψήφου ο Γενικός Διευθυντής ή και ο Νομικός Σύμβουλος 
της Αρχής. Ο Πρόεδρος μπορεί να καλεί να παραστούν 
κατά τη συζήτηση ειδικών θεμάτων και μέλη του προ-
σωπικού της Αρχής ή τρίτοι, εκπρόσωποι του Δημοσίου 
ή αλλοδαπών αρχών, δημόσιων ή ιδιωτικών φορέων και 
επαγγελματικών οργανώσεων, καθώς και εμπειρογνώ-μονες.
Χρέη γραμματέα ασκεί μέλος του διοικητικού προ-
σωπικού της Αρχής που ορίζεται με απόφαση του Προ-
έδρου της. Σε περίπτωση κωλύματος, τον Γ ραμματέα 
αναπληρώνει προσωρινά μέλος του διοικητικού ή επι-
στημονικού προσωπικού της Αρχής που ορίζεται για 
συγκεκριμένη συνεδρίαση ή διάστημα.
4. Οι συνεδριάσεις της Αρχής συγκαλούνται στην έδρα 
της. Με απόφασή της, η Αρχή μπορεί να συνεδριάσει 
οπουδήποτε αλλού εντός της Ελληνικής Επικράτειας. 
Οι συνεδριάσεις της Αρχής είναι μυστικές, εκτός αν άλ-λως αποφασιστεί από την Αρχή για συγκεκριμένο ζήτη-μα με αιτιολογημένη απόφαση.
5. Την σχετική πρόσκληση απευθύνει στα μέλη ο Πρό-
εδρος δύο (2) ημέρες τουλάχιστον πριν από τη συνεδρί-
αση. Σε αυτήν αναφέρονται τα θέματα της ημερήσιας 
διάταξης, όπως αυτά καθορίζονται από τον Πρόεδρο ή από τα τακτικά μέλη που ζητούν να συγκληθεί έκτακτη 
συνεδρίαση κατά την παράγραφο 1 του παρόντος άρ-
θρου. Στην πρόσκληση για τη συνεδρίαση καθορίζεται 
και το αν είναι δυνατή η συμμετοχή των μελών με τη-
λεδιάσκεψη.
6. Το Γ ραφείο Προέδρου της Αρχής κοινοποιεί την 
πρόσκληση στα μέλη με κάθε πρόσφορο μέσο, ιδίως 
μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τηλεομοιοτυπίας ή 
τηλεφωνικής επικοινωνίας. Μαζί με την πρόσκληση κοι-
νοποιείται και η εισήγηση, εφόσον υπάρχει. Αν τακτικό 
μέλος της Αρχής κωλύεται να παραστεί στη συνεδρίαση, 
οφείλει να ειδοποιήσει αμέσως το Γ ραφείο Προέδρου της 
Αρχής με κάθε πρόσφορο μέσο, οπότε, στην περίπτωση 
αυτή καλείται ο αναπληρωτής του. Κλήση στα τακτικά 
μέλη δεν απαιτείται, αν ο Πρόεδρος έχει ορίσει ημέρα και 
ώρα τακτικής συνεδρίασης της Αρχής. Η ίδια διαδικασία 
τηρείται και σε περιπτώσεις έκτακτης συνεδρίασης της Αρχής.
7. Κατ΄ εξαίρεση, εφόσον συντρέχουν έκτακτες περι-
στάσεις, η πρόσκληση των μελών μπορεί να γίνει τηλε-
φωνικά και χωρίς τήρηση της προθεσμίας της παραγρά-
φου 5, αλλά με σχετική καταχώριση σε ειδικό βιβλίο που 
τηρείται στο Γ ραφείο Προέδρου της Αρχής.
8. Έλλειψη της πρόσκλησης, καθώς και οποιεσδήποτε 
άλλες πλημμέλειές της θεραπεύονται και η Αρχή συνε-
δριάζει νόμιμα εάν το μέλος ή τα μέλη που δεν προσκλή-
θηκαν ή προσκλήθηκαν πλημμελώς παρίστανται και δεν 
αντιλέγουν στη συνεδρίαση.9. Εφόσον μέλος της Αρχής έχει δηλώσει εγγράφως 
κώλυμα συμμετοχής σε συνεδριάσεις που θα διεξαχθούν 
κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης χρονικής περιόδου, δεν 
απαιτείται πρόσκληση του μέλους αυτού στις συνεδριά-
σεις της εν λόγω περιόδου.
10. Αν κάποια από τα μέλη της Αρχής εκλείψουν ή 
αποχωρήσουν για οποιονδήποτε λόγο και εφόσον τα 
λοιπά μέλη μαζί με τους αναπληρωτές των μελών που 
εξέλειψαν ή αποχώρησαν επαρκούν ώστε να υπάρχει 
απαρτία, η Αρχή μπορεί να λειτουργήσει. Ο μη διορισμός 
ή η ανυπαρξία αναπληρωματικού μέλους δεν επηρεά-
ζει τη νομιμότητα της συγκροτήσεως της Αρχής. Μέλος 
που εκλείψει ή αποχωρήσει αντικαθίσταται με μέλος με 
θητεία πέντε (5) ετών. Το αυτό ισχύει και για τα αναπλη-
ρωματικά μέλη. 
Η νομιμότητα της σύνθεσης της Αρχής δεν επηρεάζε-
ται από την τυχόν εναλλαγή των μετεχόντων μελών σε διαδοχικές συνεδριάσεις. Αν η συζήτηση της υπόθεσης 
διαρκεί περισσότερες από μία συνεδριάσεις, η απόφαση 
λαμβάνεται από τα μέλη που μετέχουν στην τελευταία συνεδρίαση, αφού προηγουμένως, τα μέλη που δεν με-
τείχαν στις προηγούμενες συνεδριάσεις ενημερωθούν 
πλήρως ως προς τα ουσιώδη σημεία των κατ` αυτές 
συζητήσεων.
11. Η Αρχή συνεδριάζει νομίμως όταν παρίστανται 
τέσσερα (4) τουλάχιστον μέλη της, στα οποία συμπερι-λαμβάνεται ο Πρόεδρος ή ο αναπληρωτής του. Παρών 
θεωρείται και το μέλος που μετέχει με τηλεδιάσκεψη, 
εφόσον κατά την κρίση του Προέδρου της Αρχής η φύση 
της υπόθεσης επιτρέπει την κατά αυτόν τον τρόπο απο-τελεσματική συμμετοχή του.
12. Θέμα εκτός ημερήσιας διάταξης μπορεί να συζη-
τηθεί εάν συμφωνούν τα παριστάμενα μέλη.
13. Η συζήτηση αρχίζει με την ανάγνωση της έκθεσης 
του εισηγητή, εφόσον υπάρχει. Στη συνέχεια δίδεται ο 
λόγος στους τυχόν παριστάμενους τρίτους, οι οποίοι 
κατόπιν αποχωρούν.
Άρθρο 30
Πρακτικά
1. Με ευθύνη του Γ ραφείου Προέδρου τηρούνται πρα-
κτικά όλων των συνεδριάσεων της Αρχής. Στα πρακτικά καταχωρίζονται τα θέματα που συζητήθηκαν, η άποψη που πλειοψήφησε και οι γνώμες των μελών που τυχόν 
μειοψήφησαν. Τα πρακτικά υπογράφονται από τον Πρόε-
δρο και από τον υπάλληλο που άσκησε καθήκοντα γραμ-
ματέα. Εάν δεν κριθεί σκόπιμη η παρουσία γραμματέα, τα πρακτικά υπογράφονται μόνο από τον Πρόεδρο.
2. Τα πρακτικά και οι εισηγήσεις καταχωρίζονται σε 
βιβλίο. Με απόφαση της Αρχής μπορεί να χαρακτηρί-
ζονται ως εμπιστευτικά τμήματα των πρακτικών ή των 
εισηγήσεων εφόσον, κατά την αιτιολογημένη κρίση της, 
θίγονται επιχειρηματικά συμφέροντα ή παραβλάπτεται ο υγιής ανταγωνισμός ή συντρέχουν λόγοι που προβλέ-πονται στον ν. 2690/1999.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1572 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Άρθρο 31
Λόγοι αποκλεισμού και αποχή ή εξαίρεση Μέλους
1. Τα μέλη της Αρχής αποκλείονται από την άσκηση 
των καθηκόντων τους ή οφείλουν να απέχουν από κάθε 
ενέργεια ή διαδικασία που συνιστά συμμετοχή σε λήψη 
απόφασης ή διατύπωση γνώμης ή πρότασης εφόσον: 
α) η ικανοποίηση προσωπικού συμφέροντός τους συνδέ-
εται με την έκβαση της υπόθεσης, ή β) έχουν αναμιχθεί στην υπόθεση αυτή αυτοπροσώπως ή δια παρένθετου 
προσώπου με οποιονδήποτε τρόπο, όπως με την ιδιό-
τητα του πληρεξουσίου, αντιπροσώπου, εκπροσώπου, 
συμβούλου, μάρτυρα, πραγματογνώμονα ή νομικού 
παραστάτη ή γ) είναι σύζυγοι ή συγγενείς εξ αίματος ή 
εξ αγχιστείας, κατ΄ ευθεία μεν γραμμή απεριορίστως, εκ 
πλαγίου δε έως και τέταρτου βαθμού, με κάποιον από 
τους ενδιαφερομένους ή δ) έχουν ιδιαίτερο δεσμό ή ιδιά-ζουσα σχέση ή εχθρότητα με τους ενδιαφερομένους.
2. Μέλος το οποίο κρίνει ότι συντρέχει στο πρόσωπό 
του λόγος που επιβάλλει την αποχή του, οφείλει να το 
δηλώσει αμέσως στην Αρχή ή στον Πρόεδρο ή τον εκά-
στοτε προεδρεύοντα και να απέχει από οποιαδήποτε 
ενέργεια. Ομοίως, αιτήσεις εξαίρεσης μέλους της Αρχής μπορεί να υποβάλουν στα ίδια όργανα οι ενδιαφερόμε-νοι σε όλα τα στάδια της διαδικασίας. Στις περιπτώσεις 
αυτές, η Αρχή αποφαίνεται το ταχύτερο δυνατόν.
3. Η εξαίρεση μπορεί να διατάσσεται και αυτεπαγγέλ-
τως από την Αρχή.
4. Τα οριζόμενα στις προηγούμενες παραγράφους δεν 
εφαρμόζονται σε περίπτωση που δηλώνεται αποχή, ή 
ζητείται η εξαίρεση, τόσων μελών ώστε τα απομένοντα να μη σχηματίζουν απαρτία.
Άρθρο 32
Προδικασία
1. Ο Πρόεδρος της Αρχής για την αποτελεσματικότε-
ρη προετοιμασία απόφασης, γνωμοδότησης ή άλλης 
ενέργειας της Αρχής, ορίζει εισηγητή ένα ή περισσότερα 
από τα τακτικά μέλη της, πλήρους και αποκλειστικής 
απασχόλησης, ή άλλο από τα μέλη της ή τον Γενικό Διευ-
θυντή ή μέλος του ειδικού επιστημονικού προσωπικού 
ή το Νομικό Σύμβουλο, τάσσοντας και τη σχετική προ-
θεσμία υποβολής της εισήγησης. Ο εισηγητής έχει την 
ευθύνη κατάρτισης του σχετικού φακέλου της υπόθεσης. 
Για την εκτέλεση της αποστολής του, επικουρείται από τις αρμόδιες Διευθύνσεις. Η προθεσμία που χορηγείται στον εισηγητή μπορεί να παρατείνεται με απόφαση του 
Προέδρου της Αρχής.
2. Σε δυσχερείς ή γενικότερου ενδιαφέροντος περι-
πτώσεις και ιδίως όταν πρόκειται για έκδοση κανονι-
στικών αποφάσεων της Αρχής, ο Πρόεδρος μπορεί να 
συγκροτήσει ομάδα εργασίας για τη σύνταξη εισήγησης. 
Στην ομάδα αυτή μετέχουν ένα η περισσότερα μέλη της 
Αρχής ή του τακτικού προσωπικού αυτής ή και ανεξάρ-τητοι εμπειρογνώμονες.
Άρθρο 33
Διαδικασία ακρόασης
1. Όταν κρίνεται αναγκαίο, η Αρχή δύναται: α) να καλεί τα εξουσιοδοτημένα πρόσωπα δημοσίων φορέων και 
αναθετουσών αρχών σε ακρόαση για την παροχή διευ-
κρινίσεων επί ζητημάτων που άπτονται των αρμοδιοτή-
των της, β) να καλεί ιδιωτικούς οικονομικούς φορείς σε 
ακρόαση για την παροχή διευκρινίσεων επί ζητημάτων 
που άπτονται των αρμοδιοτήτων της Αρχής και σχετί-
ζονται με την άσκηση των καθηκόντων της Αρχής στο 
πλαίσιο ελέγχου συγκεκριμένης δημόσιας σύμβασης, 
στην οποία άμεσα ή έμμεσα έχουν μετάσχει οι εν λόγω οικονομικοί φορείς.
2. Η κατά τα ανωτέρω προθεσμία κλήτευσης δεν μπο-
ρεί να είναι μικρότερη των πέντε (5) εργάσιμων ημερών, 
εκτός αν συντρέχουν λόγοι κατεπείγοντος, οπότε και η 
προθεσμία μπορεί να συντμηθεί σε δύο (2) εργάσιμες 
ημέρες.
3. Η Αρχή μπορεί, κατά περίπτωση, να καλεί τα παρα-
πάνω πρόσωπα ή τον εκπρόσωπ ό τους να υποβάλλουν 
μέσα σε τακτή προθεσμία και γραπτό υπόμνημα.
4. Η κλήση για ακρόαση επιδίδεται με επιμέλεια του 
Γενικού Διευθυντή ή εξουσιοδοτημένου από τον Πρόε-
δρο της Αρχής υπαλλήλου. Η επίδοση διενεργείται από αρμόδιο υπάλληλο της Αρχής ή άλλο δημόσιο όργανο, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις του Κώ-δικα Διοικητικής Δικονομίας. 
5. Υπόμνημα μπορούν να υποβάλλουν και μετά την 
ακρόαση, εντός προθεσμίας τριών (3) εργάσιμων ημε-
ρών, δημόσιοι φορείς, αναθέτουσες αρχές, οικονομικοί 
φορείς και άλλα πρόσωπα τα οποία κλήθηκαν και συμ-μετείχαν στην ακρόαση.
Άρθρο 34
Λήψη αποφάσεων
1. Η διάσκεψη για τη λήψη αποφάσεων γίνεται είτε 
αμέσως μετά τη συζήτηση, είτε σε χρόνο που ορίζει ο 
Πρόεδρος.
2. Οι αποφάσεις της Αρχής λαμβάνονται με την απόλυ-
τη πλειοψηφία των παρόντων. Σε περίπτωση ισοψηφίας 
υπερισχύει η ψήφος του Προέδρου ή του αναπληρωτή του.
3. Τα αναπληρωματικά μέλη δεν έχουν δικαίωμα ψή-
φου, εφόσον παρίστανται τα αντίστοιχα τακτικά.
4. Η ψηφοφορία είναι φανερή. Κατ΄ εξαίρεση, η ψη-
φοφορία είναι μυστική στις περιπτώσεις που πρέπει να ληφθεί απόφαση για κωλύματα ή ασυμβίβαστα μελών της Αρχής.
5. Αν διατυπώνονται περισσότερες από δύο γνώμες 
και δεν μπορεί να ληφθεί απόφαση, η ασθενέστερη 
μειοψηφία οφείλει να προσχωρήσει σε μία από τις δύο επικρατέστερες γνώμες.
6. Αν πρόκειται για συνεδρίαση της Αρχής προς δια-
τύπωση απλής γνώμης, στο οικείο πρακτικό καταχωρί-
ζονται υποχρεωτικώς όλες οι επί μέρους γνώμες που 
διατυπώθηκαν και τέθηκαν σε ψηφοφορία.
Άρθρο 35
Αποφάσεις - Γνωμοδοτήσεις
1. Οι αποφάσεις της Αρχής είναι ειδικά αιτιολογημένες.
Τυχόν γνώμη της μειοψηφίας αναφέρεται στην από-
φαση με μνεία των μελών που μειοψήφησαν.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1573 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
2. Οι αποφάσεις της Αρχής υπογράφονται από τον 
Πρόεδρο ή τον νόμιμο αναπληρωτή του, από τον συ-
ντάκτη της απόφασης και από τον υπάλληλο που άσκησε 
καθήκοντα γραμματέα. Στη συνέχεια καταχωρίζονται 
στο Βιβλίο Αποφάσεων της Αρχής κατά αύξοντα αριθμό, 
ο οποίος αποτελεί και τον αριθμό της απόφασης.
3. Οι αποφάσεις της Αρχής κοινοποιούνται στα εκάστο-
τε ενδιαφερόμενα μέρη και τις εκάστοτε αναθέτουσες 
αρχές.
4. Στην περίπτωση κοινοποίησης αποφάσεων και δη-
μοσίευσης αυτών, η Αρχή, με πράξη του Προέδρου της, κατόπιν προτάσεως του ορισθέντος εισηγητή ή, σε πε-ρίπτωση μη ορισμού εισηγητή, κατόπιν προτάσεως της Γενικής Διεύθυνσης Δημοσίων Συμβάσεων, παραλείπει από το προς κοινοποίηση ή και δημοσίευση κείμενο τα 
στοιχεία εκείνα που κρίνεται ότι αποτελούν είτε απόρ-
ρητο που αφορά την εθνική ασφάλεια και δημόσια τάξη 
είτε επιχειρηματικό ή εμπορικό απόρρητο για τα ενδια-φερόμενα μέρη.
5. Η Αρχή τηρεί ειδικό Βιβλίο Γνωμοδοτήσεων, όπου 
καταχωρίζονται κατά αύξοντα αριθμό οι γνωμοδοτή-
σεις της. Οι γνωμοδοτήσεις της Αρχής αναρτώνται στην ιστοσελίδα της, υπό την επιφύλαξη των εξαιρέσεων της 
ανωτέρω παραγράφου.
6. Αποφάσεις της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. περί διακοπής διαδι-
κασίας αναθέσεως ή εκτελέσεως δημοσίας συμβάσεως 
κοινοποιούνται υποχρεωτικά ατελώς από την αναθέτου-
σα αρχή στους μετέχοντες στη διαδικασία ανάθεσης ή 
στον ανάδοχο αντισυμβαλλόμενο. Η αναθέτουσα αρχή 
ενημερώνει πάραυτα την Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. σχετικά με την 
ημερομηνία κοινοποιήσεως της αποφάσεως. Οι υπο-
ψήφιοι ανάδοχοι ή ο αντισυμβαλλόμενος δικαιούνται 
να αιτηθούν και από την Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. τη λήψη σχετικού 
αντιγράφου της αποφάσεως πληρώνοντας το σχετικό 
κόστος αναπαραγωγής της απόφασης, εφόσον αυτή 
υπερβαίνει τις είκοσι (20) σελίδες. 
7. Στην περίπτωση που η Αρχή, κατά την ενάσκηση 
της γνωμοδοτικής της αρμοδιότητας, κρίνει ότι διατάξεις 
σχεδίου νόμου, προεδρικού διατάγματος, άλλης κανονι-
στικής πράξης ή κανονισμοί λειτουργίας εμπίπτουν στο 
πεδίο εφαρμογής της παραγράφου 2 του άρθρου 2 περί-
πτωση γ΄ υποπερίπτωση αα), ββ), γγ), αλλά δεν της έχουν 
κοινοποιηθεί, δύναται και αυτεπαγγέλτως να ασκήσει την 
κατά περίπτωση γνωμοδοτική της αρμοδιότητα, ακόμα και αν η σχετική διάταξη, πράξη ή κανονισμός έχει ήδη δημοσιευτεί.
8. Κατά των εκτελεστών πράξεων της Αρχής που εκ-
δίδονται στο πλαίσιο της ασκήσεως των κατά το άρθρο 2 του ν. 4013/2011 αρμοδιοτήτων της χωρεί απευθείας 
αίτηση ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επι-
κρατείας.
Άρθρο 36
Υποχρέωση συνδρομής των δημοσίων οργάνωνκαι αναθετουσών αρχών
Τα αρμόδια δημόσια όργανα και οι αναθέτουσες αρ-
χές οφείλουν να συνεργάζονται με την Αρχή, να παρέ-χουν σε αυτήν κάθε αναγκαία σχετική πληροφορία και να τηρούν τις υποδείξεις της, στο πλαίσιο της άσκησης των αρμοδιοτήτων της. Ειδικότερα, όταν αυτό κρίνεται 
απαραίτητο, η Αρχή διά του Προέδρου της, δια του Γε-
νικού Διευθυντή της ή διά εξουσιοδοτημένου από τον 
Πρόεδρο της προσώπου μπορεί με επιστολή της να ζητεί 
κατά προτεραιότητα την παροχή πληροφοριών και τη 
χορήγηση εγγράφων που σχετίζονται με την άσκηση των 
καθηκόντων της Αρχής, τάσσοντας σχετική προθεσμία.
Η μη χορήγηση όπως και η απόκρυψη πληροφοριών 
ή στοιχείων, καθώς επίσης και η χορήγηση εν γνώσει 
ανακριβών στοιχείων και γενικά η παρακώλυση και πα-
ραπλάνηση του ελεγκτικού έργου της Αρχής συνιστά 
αυτοτελές πειθαρχικό παράπτωμα.
Τα στελέχη της Αρχής κατά την άσκηση ελέγχων στις 
αναθέτουσες αρχές και φορείς έχουν τις εξουσίες που 
η νομοθεσία, σε αντίστοιχες περιπτώσεις, χορηγεί εκά-
στοτε στα στελέχη του Σώματος Δίωξης Οικονομικού 
Εγκλήματος (Σ.Δ.Ο.Ε.).
Άρθρο 37
Υποχρέωση συνδρομής των ιδιωτικών οικονομικών φορέων
1. Οι καθ΄ οποιονδήποτε τ ρόπο και σε οποιοδήποτε 
στάδιο εμπλεκόμενοι σε μία διαδικασία δημόσιας σύμ-
βασης οικονομικοί φορείς έχουν την υποχρέωση να συν-
δράμουν την Αρχή κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων 
της. Ειδικότερα, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο, η Αρχή 
διά του Προέδρου της, διά του Γενικού Διευθυντή της ή 
διά εξουσιοδοτημένου από τον Πρόεδρό της προσώπου 
μπορεί με επιστολή της να αιτείται την παροχή πληροφο-
ριών και τη χορήγηση εγγράφων που σχετίζονται με την 
άσκηση των καθηκόντων της Αρχής στο πλαίσιο ελέγχου 
συγκεκριμένης δημόσιας σύμβασης, στην οποία άμεσα 
ή έμμεσα έχουν μετάσχει οι οικονομικοί φορείς. Η επίδο-
ση της επιστολής ενεργείται, σύμφωνα με τις εκάστοτε 
ισχύουσες διατάξεις του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, 
σε κάθε δε περίπτωση μπορεί να πραγματοποιείται και 
με συστημένη επιστολή ή ταχυμεταφορά.
2. Στην επιστολή αναφέρονται οι διατάξεις, οι οποίες 
θεμελιώνουν το αίτημα παροχής πληροφοριών και εγ-γράφων, ο σκοπός της αίτησης, η προθεσμία που τάσ-
σεται για την παροχή των πληροφοριών, η οποία δεν 
μπορεί να είναι βραχύτερη των δέκα (10) ημερών.
3. Οι οικονομικοί φορείς προς τους οποίους απευ-
θύνεται η αίτηση οφείλουν να παράσχουν πλήρεις και 
ακριβείς πληροφορίες και στοιχεία.
Άρθρο 38
Εχεμύθεια
1. Οι πληροφορίες και τα στοιχεία που συλλέγονται 
στο πλαίσιο της άσκησης των αρμοδιοτήτων της Αρχής χρησιμοποιούνται μόνο για τον σκοπό που επιδιώκεται με την αίτηση παροχής πληροφοριών ή την ακρόαση ή τη διενέργεια ελέγχου.
2. Ο Πρόεδρος, ο Αντιπρόεδρος, τα μέλη της Αρχής 
και οι αναπληρωματικοί τους, ο Γενικός Διευθυντής, ο 
Νομικός Σύμβουλος και όλα τα στελέχη και υπάλληλοι 
της Αρχής τηρούν την εμπιστευτικότητα και το καθήκον 
εχεμύθειας.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1574 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Άρθρο 39
Βιβλία - Πρωτόκολλο
1. Η Γενική Διεύθυνση Δημοσίων Συμβάσεων τηρεί 
ηλεκτρονικό πρωτόκολλο εισερχομένων εγγράφων. 
Κάθε έγγραφο που περιέρχεται στην Αρχή με οποιον-
δήποτε τρόπο, καταχωρίζεται αυθημερόν στο ανωτέρω 
πρωτόκολλο, κατ΄ αύξοντα αριθμό. Στο ίδιο πρωτόκολλο 
αναγράφονται επίσης το όργανο προς το οποίο το έγγρα-
φο απευθύνεται, καθώς και η ημερομηνία εισόδου του. 
Η Γενική Διεύθυνση Δημοσίων Συμβάσεων υποχρεούται 
να χορηγεί βεβαίωση καταχώρισης του εγγράφου με όλα 
τα παραπάνω στοιχεία.
2. Η Γενική Διεύθυνση Δημοσίων Συμβάσεων της Αρ-
χής τηρεί Βιβλίο Αποφάσεων και Βιβλίο Γνωμοδοτήσεων, 
καθώς και οποιοδήποτε άλλο βιβλίο αποφασισθεί να 
τηρείται για την εύρυθμη λειτουργία της Αρχής.
Άρθρο 40
Πειθαρχικές διατάξεις
1. Τα μέλη και το προσωπικό της Αρχής υπέχουν πει-
θαρχική ευθύνη για παράβαση των υποχρεώσεών τους 
που απορρέουν από την ισχύουσα νομοθεσία. Η πειθαρ-
χική αγωγή ασκείται ενώπιον του Πειθαρχικού Συμβου-
λίου, με ανάλογη εφαρμογή των γενικών διατάξεων του 
Υπαλληλικού Κώδικα. 
2. Την πειθαρχική εξουσία επί των μελών της Αρχής 
και του προσωπικού αυτής, συμπεριλαμβανομένου του Γενικού Διευθυντή, ασκεί ο Πρόεδρος της Αρχής.
Άρθρο 41
Υπεύθυνος Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων
Με απόφαση της Αρχής ορίζεται μέλος του τακτικού 
προσωπικού της ως Υπεύθυνος Προστασίας Προσωπι-κών Δεδομένων για την τήρηση των υποχρεώσεων που 
τίθενται με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας των Δε-
δομένων (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016 (EE L 119) 
και κάθε άλλη διάταξη που έχει θεσπιστεί προς εκτέλεση 
του Κανονισμού αυτού.».
Β. Οι διατάξεις του παρατιθέμενου στην προηγούμενη 
παράγραφο Α΄ Οργανισμού και Κανονισμού Λειτουργί-ας της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ., τροποποιούνται με βάση τις διατά-ξεις του άρθρου 4 παράγραφος 4 και του άρθρου 7 του 
ν. 4013/2011 (Α΄ 204), με τις οποίες παρέχεται εξουσιοδό-
τηση για τη ρύθμιση με προεδρικό διάταγμα, αντιστοί-
χως, των ζητημάτων της Οργάνωσης και του Κανονισμού 
Λειτουργίας της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.
Γ .1. Δύο (2) μήνες από τη δημοσίευση του παρόντος 
νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως καταργούνται 
στο σύνολό τους: (α) το π.δ. 122/2012 (Α΄ 215) και (β) το 
π.δ. 123/2012 (Α΄ 216) πλην του πρώτου εδαφίου της 
παρ. 1 του άρθρου 13. Έως τότε εκδίδονται οι πράξεις 
κατανομής του προσωπικού στις οργανικές μονάδες που 
προβλέπονται στον παρατιθέμενο στην παράγραφο Α΄ 
Οργανισμό και Κανονισμό Λειτουργίας της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ., 
οι οποίες τίθενται σε ισχύ από την κατάργηση των κατά το προηγούμενο εδάφιο διαταγμάτων.
2. Προϊστάμενοι διευθύνσεων και τμημάτων ή γραφεί-
ων, οι οποίοι έχουν τοποθετηθεί ή επιλεγεί μέχρι σήμερα, μπορούν με απόφαση της Αρχής να ασκούν τα καθήκο-
ντά τους έως τη λήξη της θητείας τους ή τον ορισμό νέων 
σύμφωνα με τις κείμενες για την Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. διατάξεις. 
Σε περίπτωση δημιουργίας νέων οργανικών μονάδων οι 
υπηρετούντες μπορεί να τοποθετούνται με απόφαση της 
Αρχής σε μία από τις συνιστώμενες οργανικές μονάδες. 
Έως την πλήρωση των θέσεων αυτών σύμφωνα με τις 
προβλεπόμενες για την Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. διαδικασίες, ορίζο-
νται με απόφαση της Αρχής προσωρινοί Προϊστάμενοι 
των νέων οργανικών μονάδων και αναπληρωτές Προϊ-στάμενοι εκείνων των οργανικών μονάδων των οποίων η θητεία των Προϊσταμένων έχει λήξει.
Δ. Η διαδικασία επιλογής προϊσταμένων των οργανι-
κών μονάδων της Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. κινείται το νωρίτερο έξι (6) μήνες πριν από τη λήξη της θητείας του προηγούμε-
νου επιλεγέντος Προϊσταμένου και το αργότερο είκοσι 
(20) ημέρες μετά από αυτήν.».
Άρθρο 54
Αποσπάσεις στη Γενική Γραμματεία Στρατηγικών και Ιδιωτικών Επενδύσεων
1. Στην παρ. 1 του άρθρου 19 του ν. 4440/2016 
(Α΄ 224) προστίθεται και ισχύει από την έναρξη ισχύος 
του περίπτωση κστ΄ ως εξής:
«κστ) στη Γενική Γ ραμματεία Στρατηγικών και Ιδιωτι-
κών Επενδύσεων του Υπουργείου Οικονομίας και Ανά-πτυξης.».
2. Η απόσπαση προσωπικού στη Γενική Γ ραμματεία 
Στρατηγικών και Ιδιωτικών Επενδύσεων του Υπουργείου 
Οικονομίας και Ανάπτυξης πραγματοποιείται με από-
φαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, κατά 
παρέκκλιση κάθε άλλης γενικής ή ειδικής διάταξης, χωρίς 
να απαιτείται απόφαση ή σύμφωνη γνώμη των αρμόδιων 
Υπηρεσιακών Συμβουλίων, με την ίδια σχέση εργασί-
ας και με το ίδιο μισθολογικό καθεστώς, σύμφωνα με 
τις διατάξεις του ν. 4354/2015 (Α΄ 176), με κοινοποίηση στην υπηρεσία του υπαλλήλου και στο αρμόδιο τμήμα 
περί αποσπάσεων και μετακινήσεων του Υπουργείου 
Διοικητικής Ανασυγκρότησης. Ο χρόνος υπηρεσίας των 
αποσπασμένων λογίζεται ως χρόνος υπηρεσίας στην 
οργανική τους θέση και οι αποδοχές τους βαρύνουν τις υπηρεσίες από τις οποίες αποσπώνται.
3. Η απόσπαση γίνεται για δύο (2) έτη με δυνατότη-
τα παράτασης για μία φορά για ίσο χρονικό διάστημα, ύστερα από αξιολόγηση των υποψηφί ων από τον Γενι-κό Γ ραμματέα Στρατηγικών και Ιδιωτικών Επενδύσεων. Η απόσπαση προσωπικού διενεργείται ύστερα από αί-
τηση των ενδιαφερομένων υπαλλήλων, ύστερα από δη-
μόσια πρόσκληση που εκδίδει ο Υπουργός Οικονομίας και Ανάπτυξης.
Άρθρο 55
1. Στο πλαίσιο της πολιτικής «Μένω Ελλάδα - Επιστρέ-
φω Ελλάδα - Γέφυρες Συνεργασίας/Γνώσης», που στόχο 
έχει την αντιμετώπιση του φαινομένου της «διαρροής 
εγκεφάλων» (brain drain) στο εξωτερικό, χορηγούνται 
χρηματικά έπαθλα, κατόπιν αξιολόγησης των υποβαλ-
λόμενων προτάσεων από ειδική Επιτροπή, σε:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1575 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
α. διακρατικά δίκτυα επιστημονικής-ερευνητικής συ-
νεργασίας στα οποία συμμετέχουν κάτοχοι τίτλου τριτο-
βάθμιας εκπαίδευσης οι οποίοι είναι: είτε (α) ελληνικής 
καταγωγής είτε (β) πολίτες της ΕΕ ή τρίτων χωρών που είχαν μόνιμη κατοικία την Ελλάδα επί τουλάχιστον τρία 
(3) έτη, και οι οποίοι (α, β) διαμένουν και απασχολού-
νται στη χώρα που εκπροσωπούν για τουλάχιστον ένα (1) έτος κατά το χρόνο υποβολής της σχετικής αίτησης 
υποψηφιότητας. Σε κάθε δίκτυο θα πρέπει να εκπροσω-
πούνται τουλάχιστον δύο (2) χώρες, εκ των οποίων μία υποχρεωτικά είναι η Ελλάδα,
β. προτάσεις επιχειρηματικών συνεργασιών που αφο-
ρούν την παραγωγή συγκεκριμένου προϊόντος ή υπηρε-
σίας στην Ελλάδα, και στις οποίες συμμετέχουν κάτοχοι 
τίτλου τριτοβάθμιας εκπαίδευσης οι οποίοι είναι είτε: 
(α) ελληνικής καταγωγής είτε (β) πολίτες της ΕΕ ή τρί-
των χωρών που είχαν μόνιμη κατοικία την Ελλάδα επί 
τουλάχιστον τρία (3) έτη, και οι οποίοι (α, β) διαμένουν και απασχολούνται στο εξωτερικό για τουλάχιστον ένα (1) έτος κατά το χρόνο υποβολής της σχετικής αίτησης υποψηφιότητας.
2. Η δράση υλοποιείται από το Υπουργείο Οικονομί-
ας και Ανάπτυξης σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο 
Τεκμηρίωσης.
3. Τα χρηματικά έπαθλα δεν κατάσχονται, δεν υπόκει-
νται σε κανενός είδους παρακράτηση και δεν συμψηφί-
ζονται με τυχόν οφειλές του δικαιούχου προς το Ελληνικό 
Δημόσιο. Η χρηματοδότηση του συνολικού διανεμόμε-νου χρηματικού ποσού πραγματοποιείται από το εθνι-
κό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων 
(ΠΔΕ). Το συνολικό ποσό χρηματοδότησης δεν δύναται 
να υπερβαίνει το ποσό των τριών (3) εκατομμυρίων ευρώ 
κατά έτος. Το συνολικό ετήσιο ποσό ενίσχυσης αποτελεί 
τον προϋπολογισμό του ενάριθμου έργου στο Πρόγραμ-
μα Δημοσίων Επενδύσεων και ορίζεται με απόφαση του 
Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης.
4. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανά-
πτυξης ρυθμίζεται οποιοδήποτε σχετικό θέμα με το ως 
άνω πρόγραμμα βραβείων, όπως η διάρκεια του προ-
γράμματος, η διαδικασία και η συχνότητα απονομής των 
βραβείων, οι κατηγορίες απονεμόμενων βραβείων, τα 
κριτήρια και η διαδικασία συμμετοχής, τα κριτήρια και η 
διαδικασία αξιολόγησης των υποβαλλόμενων προτάσε-
ων, η σύνθεση της ειδικής Επιτροπής αξιολόγησης ανά κατηγορία βραβείων, ο καθορισμός του ύψους και του 
τρόπου καταβολής των χρηματικών βραβείων, καθώς 
και κάθε άλλη, σχετική με την εφαρμογή της παρούσας διάταξης, λεπτομέρεια.
Άρθρο 56
Δομές Στήριξης Επιχειρήσεων 
1. Στα κατά τόπους Επιμελητήρια δύναται να δημιουρ-
γούνται Δομές Στήριξης Επιχειρήσεων (ΔΣΕ). Σκοπός των 
ΔΣΕ είναι η υποστήριξη των επιχειρήσεων μέσω της ενη-
μέρωσης και διευκόλυνσης των ενδιαφερομένων για 
πάσης φύσεως επιχειρηματικά θέματα που αφορούν 
την πραγματοποίηση και την περαιτέρω ανάπτυξη των επενδυτικών τους σχεδίων.2. Το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) του Εθνικού 
Ιδρύματος Ερευνών αναλαμβάνει την ανάπτυξη της 
κεντρικής ψηφιακής πλατφόρμας, μέσω της οποίας θα 
παρέχονται με οργανωμένο τρόπο επεξεργασμένη πλη-
ροφόρηση και υπηρεσίες σύμφωνα με την παράγραφο 
1. Στο ΕΚΤ δημιουργείται ΔΣΕ, όπου σε συνεργασία με 
τις άλλες κατά τόπους ΔΣΕ θα παρέχονται υπηρεσίες 
υποστήριξης στις επιχειρήσεις.
3. Οι κατά τόπους ΔΣΕ συντονίζονται και εποπτεύο-
νται στο έργο τους από την Επιτελική Δομή Στήριξης 
Επιχειρήσεων (ΕΔΣΕ), στην οποία συμμετέχουν εκπρό-
σωποι του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης, της 
Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος, του Εθνι-
κού Κέντρου Τεκμηρίωσης, της Γενικής Συνομοσπονδίας 
Επαγγελματιών, Βιοτεχνών, Εμπόρων Ελλάδος (ΓΣΕΒΕΕ), 
της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρη-ματικότητας (ΕΣΕΕ). 
4. Η ΕΔΣΕ ορίζει ετησίως συγκεκριμένους, μετρήσι-
μους στόχους βάσει των οποίων οι ΔΣΕ αναπτύσσουν τη 
δραστηριότητά τους και δύναται να παύει τη λειτουργία 
κατά τόπον ΔΣΕ σε περίπτωση μη ανταπόκρισης στους 
τιθέμενους στόχους. Επίσης η ΕΔΣΕ προτείνει στον 
Υπουργό Οικονομίας και Ανάπτυξης δράσεις σχετικά 
με τη στήριξη επιχειρήσεων, ιδίως στους εξής τομείς:
α. Ενσωμάτωση ή ανάπτυξη καινοτόμων μεθόδων 
παραγωγής.
β. Προώθηση εξαγωγών.
γ. Αναδιάρθρωση επιχειρήσεων.
δ. Δημιουργία συνεργατικών σχηματισμών και υπο-
βάλλει ετήσια έκθεση σχετικά με την πορεία υλοποίησης 
των ανωτέρω δράσεων.
5. Η χρηματοδότηση του προγράμματος Δομών Στή-
ριξης Επιχειρήσεων πραγματοποιείται από το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων 
(ΠΔΕ). Το συνολικό ποσό χρηματοδότησης δεν δύναται 
να υπερβαίνει το ποσό των δεκαπέντε εκατομμυρίων 
(15.000.000) ευρώ κατά έτος.
6. Για τη στελέχωση των ΔΣΕ, τα επιμελητήρια και το 
ΕΚΤ δύνανται να συνάπτουν συμβάσεις μίσθωσης έργου 
με αντικείμενο την υποστήριξη των επιχειρήσεων σύμ-
φωνα με την παρ. 1, κατόπιν δημοσίευσης πρόσκλησης 
για τουλάχιστον δέκα (10) ημέρες στην ιστοσελίδα τους και σε ιστοσελίδα του Υπουργείου Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, στην οποία αναφέρονται τα απαιτούμενα τυπικά 
και ουσιαστικά προσόντα.
7. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυ-
ξης καθορίζεται κάθε θέμα σχετικό με τη δημιουργία, 
τη λειτουργία και τους ειδικότερους όρους για τη στε-
λέχωση των ΔΣΕ, τη συγκρότηση, τη λειτουργία και τις ειδικότερες αρμοδιότητες της ΕΔΣΕ, το συνολικό ποσό 
και τον τρόπο χρηματοδότησης του προγράμματος από 
το ΠΔΕ, καθώς και κάθε άλλο σχετικό με την εφαρμογή του παρόντος άρθρου ζήτημα.
Άρθρο 57
Ρύθμιση μισθολογικών ζητημάτων
Η παρ. 1 του άρθρου 45 του ν. 4569/2018 (Α΄ 179) αντι-
καθίσταται ως εξής: 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1576 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
«1.α. Η προσωπική διαφορά της παρ. 1 του άρθρου 
27 του ν. 4354/2015 (Α΄ 176), όπως αυτή διαμορφώθηκε 
κατ΄ εφαρμογή των διατάξεων της παρ. 2 του άρθρου 
29 του ν. 4024/2011 (Α΄ 226), χορηγείται, από 1.9.2018, 
σε όλους τους υπαλλήλους με σχέση εργασίας δημοσίου 
δικαίου ή ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, συμπε-
ριλαμβανομένων των αποφοίτων της Εθνικής Σχολής 
Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησ ης (Ε.Σ.Δ.Δ.Α.), που 
έχουν διοριστεί ή μεταταχθεί μετά την 1.11.2011 έως 
και την ημερομηνία δημοσίευσης του παρόντος νόμου 
στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, στις υπηρεσίες του Υπουργείου Οικονομικών και των εποπτευομένων από αυτό νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.), 
της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛ.ΣΤΑΤ.), του Ελλη-
νικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, της Ανεξάρτητης 
Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ .Ε.), καθώς επίσης και 
ως διοικητικό προσωπικό του Νομικού Συμβουλίου του 
Κράτους (Ν.Σ.Κ.) και του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Ελ.Συν.).
β. Η προσωπική διαφορά της παρ. 1 του άρθρου 27 
του ν. 4354/2015 (Α΄ 176), όπως αυτή διαμορφώθηκε 
κατ’ εφαρμογή των διατάξεων της παρ. 2 του άρθρου 
29 του ν. 4024/2011 (Α΄ 226) και η οποία προέκυψε από 
την εφαρμογή του άρθρου 57 του ν. 2324/1995 (Α΄ 146) όπως επαναφέρθηκε σε ισχύ και τροποποιήθηκε με το 
άρθρο 44 του ν. 2873/2000 (Α΄ 285) και διατηρήθηκε 
σε ισχύ με τις παραγράφους 8 και 9 του άρθρου 12 του 
ν. 3205/2003 (Α΄ 297), από την 1.9.2018 καταβάλλεται σε 
όλους τους υπαλλήλους όλων των οργανικών μονάδων 
του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης με σχέση ερ-
γασίας δημοσίου δικαίου ή ιδιωτικού δικαίου αορίστου 
χρόνου, συμπεριλαμβανομένων των αποφοίτων της 
Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 
(Ε.Σ.Δ.Δ.Α.), με ημερομηνία διορισμού ή μετάταξης στο Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης έως 31.3.2019.». 
ΜΕΡΟΣ Ε΄
ΣΥΣΤΑΣΗ ΦΟΡΕΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑ-ΣΕΩΝ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΛΑΜΙΑΣ
Άρθρο 58
Σύσταση φορέα
1. Συνιστάται ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Φο-
ρέας Διοίκησης, Διαχείρισης και Αξιοποίησης Ακινήτων και Εγκαταστάσεων Πανελλήνιας Έκθεσης Λαμίας Ανα-
πτυξιακή Ανώνυμη Εταιρεία Ο.Τ.Α.» και το διακριτικό 
τίτλο «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.». Στις διε-
θνείς συναλλαγές η επωνυμία θα αποδίδεται ως «LAMIA 
CENTER S.A.».
2. Η ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή 
Α.Ε. Ο.Τ.Α.» λειτουργεί χάριν του δημοσίου συμφέροντος, 
σύμφωνα με τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας, δι-
έπεται από τις διατάξεις του παρόντος νόμου και των 
κατ΄ εξουσιοδότηση αυτού κανονιστικών αποφάσεων, 
τις διατάξεις του ν. 3463/2006 (Α΄ 11), καθώς και τις δια-τάξεις του ν. 4548/2018 (Α΄ 104).
3. Έδρα αυτής ορίζεται ο Δήμος Λαμιέων.4. Η διάρκεια της εταιρείας ορίζεται σε τριάντα (30) 
έτη και αρχίζει από την καταχώρηση του καταστατικού 
της στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο. Η διάρκεια δύναται 
να παραταθεί με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης της 
Εταιρείας.
5. Το μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας ορίζεται σε εκα-
τόν εβδομήντα χιλιάδες ευρώ (170.000) ευρώ, διαιρε-
μένο σε χίλιες εφτακόσιες (1.700) ονομαστικές μετοχές 
των εκατό (100) ευρώ η κάθε μία, εκ των οποίων οι χίλιες 
είκοσι (1.020) ανήκουν στην αποκλειστική κυριότητα του 
Δήμου Λαμιέων, οι τριακόσιες σαράντα (340) ανήκουν 
στην αποκλειστική κυριότητα της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και οι τριακόσιες σαράντα (340) ανήκουν στην αποκλειστική κυριότητα του Εμπορικού και Βιομηχανι-κού Επιμελητηρίου Λαμίας.
6. Η ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή 
Α.Ε. Ο.Τ.Α.» αποκτά νομική προσωπικότητα με την κα-
ταχώριση του καταστατικού της στο Γ .Ε.ΜΗ., το οποίο 
συντάσσεται σύμφωνα με την παράγραφο 2.
Άρθρο 59
Σκοπός
1. Σκοπός της ανώνυμης εταιρείας «Φορέας Π.Ε.Λ. Ανα-
πτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.» είναι:
α) Η διοργάνωση ετήσιας Πανελλήνιας Έκθεσης, στη 
Λαμία, με στόχο την ανάδειξη της έκθεσης σε εθνικό 
και ευρωπαϊκό επίπεδο με κύρια έμφαση τον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης και της προώθησης των εθνικών αγροτικών προϊόντων.
β) Η ανάπτυξη δράσεων με φορείς και οργανώσεις 
με στόχο την προώθηση της τοπικής και περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης.
γ) Η αξιοποίηση των κτιρίων με στόχο να αποτελέσει 
ο νέος φορέας πόλο έλξης δράσεων έρευνας και και-
νοτομίας - συνεδρίων σε συνεργασία με τα πανεπιστη-
μιακά ιδρύματα και τους επαγγελματικούς φορείς της 
περιοχής.
δ) Η υποστήριξη των τοπικών επενδυτικών συνεργα-
σιών.
ε) Η προώθηση της ευρύτερης περιοχής ως επενδυτι-
κού προορισμού, μέσω ανάπτυξης θεσμικών συνεργα-
σιών με διεθνείς φορείς.
στ) Η παροχή ενημέρωσης για την εξωστρεφή επι-
χειρηματικότητα και η παροχή πληροφόρησης, συμ-
βουλευτικής βοήθειας και κ άθε άλλης υποστηρικτικής 
υπηρεσίας προς τις τοπικές επιχειρήσεις με στόχο τη 
διευκόλυνση επιχειρηματικών επαφών και τη στήριξη 
των ελληνικών τοπικών εξαγωγών και της ελληνικής το-
πικής επιχειρηματικότητας στις διεθνείς αγορές.
Για την εξυπηρέτηση των σκοπών της η ανώνυμη εται-
ρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.» δύναται 
ιδίως:
α) να διαχειρίζεται και να λειτουργεί μόνιμο εκθεσιακό 
και συνεδριακό κέντρο, 
β) να προβαίνει σε εκσυγχρονισμό και επέκταση όλων 
των υποδομών της έκτασης της Π.Ε.Λ., 
γ) να διοργανώνει εκθέσεις, σεμινάρια, συνέδρια και 
συναντήσεις με θέματα οικονομικού, τεχνολογικού, 
ερευνητικού, πολιτιστικού και ψυχαγωγικού ενδιαφέ-
ροντος, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1577 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
δ) να εκμεταλλεύεται κυλικεία, εστιατόρια και γενικά 
χώρους παροχής υπηρεσιών προς το κοινό και 
ε) να προβαίνει σε κάθε άλλη συναφή δραστηριότητα 
που δεν αντίκειται στους παραπάνω σκοπούς. 
2. Η ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή 
Α.Ε. Ο.Τ.Α.» εφαρμόζει τις διατάξεις του ν. 4412/2016 
(Α΄ 147).
Άρθρο 60
Διοικητικό Συμβούλιο
1. Το Διοικητικό Συμβούλιο της ανώνυμης εταιρείας 
«Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.» από πέντε (5) 
μέλη και αποτελείται από:
α) ένα πρόσωπο εγνωσμένου κύρους, επιστημονικής 
κατάρτισης και επαγγελματικής εμπειρίας επί των θεμα-
τικών πεδίων της εταιρείας ως Πρόεδρος και Διευθύνων 
Σύμβουλος, ο οποίος ορίζεται από το Δήμο Λαμιέων,
β) δύο (2) εκπρόσωπους του Δήμου Λαμιέων,
γ) έναν (1) εκπρόσωπο της Περιφέρειας Στερεάς Ελ-
λάδας,
δ) έναν (1) εκπρόσωπο του Επιμελητηρίου Φθιώτιδας.
2. Η θητεία των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου 
ορίζεται σε τέσσερα (4) έτη και μπορεί να ανανεωθεί μια 
φορά για ισόχρονο διάστημα.
Άρθρο 61
Μετοχικό Κεφάλαιο - Μετοχές
1. Το μετοχικό κεφάλαιο της ανώνυμης εταιρείας «Φο-
ρέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.» ανέρχεται στο ποσό 
των εκατόν εβδομήντα χιλιάδες ευρώ (170.000), διαιρε-μένο σε χίλιες εφτακόσιες (1.700) ονομαστικές μετοχές, 
ονομαστικής αξίας εκατό (100) ευρώ η κάθε μία. Το μετο-
χικό κεφάλαιο αναλαμβάνεται κατά το ποσό των εκατόν 
δύο χιλιάδων (102.000) ευρώ από το Δήμο Λαμιέων, κατά 
το ποσό των τριάντα τεσσάρων χιλιάδων (34.000) ευρώ 
από την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, κατά το ποσό των 
(34.000) ευρώ από το Επιμελητήριο Φθιώτιδας και κατα-
βάλλεται με μετρητά το αργότερο εντός δύο (2) μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου.
2. Τα δικαιώματα των μετόχων στο πλαίσιο συμμετοχής 
στη Γενική Συνέλευση ασκούνται από τον Δήμαρχο Λ αμιέ-
ων, τον Περιφερειάρχη Στερεάς Ελλάδας, τον Πρόεδρο 
του Δ.Σ. του Επιμελητηρίου Φθιώτιδας.
3. Οι μετοχές της ανώνυμης εταιρείας «Φορέας Π.Ε.Λ. 
Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.» είναι ονομαστικές, αδιαίρετες και αμεταβίβαστες.
Άρθρο 62
Πόροι
Πόροι της ανώνυμης εταιρείας «Φορέας Π.Ε.Λ. Ανα-
πτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.» είναι οι εξής:
1. Οι πρόσοδοι από την εν γένει διαχείριση και αξιοποί-
ηση περιουσιακών στοιχείων από την εταιρεία σύμφωνα 
με τα οριζόμενα στο άρθρο 2.
2. Επιχορηγήσεις του Προγράμματος Δημοσίων Επεν-
δύσεων, περιλαμβανομένων και προγραμμάτων τεχνικής 
βοήθειας, που συγχρηματοδοτούνται ή χρηματοδοτού-
νται από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή Διεθνείς Οργανισμούς 
ή εθνικούς πόρους.3. Δωρεές, κληρονομιές, κληροδοσ ίες, χορηγίες και πά-
σης φύσεως ενισχύσεις νομικών ή φυσικών προσώπων, 
ημεδαπών ή αλλοδαπών για την επίτευξη του σκοπού 
της.
4. Έσοδα από κάθε άλλη νόμιμη αιτία.
Άρθρο 63
Προσωπικό
1. Η ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή 
Α.Ε. Ο.Τ.Α.» για την κάλυψη υπηρεσιακών αναγκών προ-σλαμβάνει προσωπικό με σύμβαση εργασίας αορίστου 
και ορισμένου χρόνου, με σύμβαση μίσθωσης έργου και 
έμμισθης εντολής, σύμφωνα με την εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία.
2. Για χρονικό διάστημα δύο (2) ετών από την έναρξη 
ισχύος του παρόντος, ο Δήμος Λαμιέων, δια των αντι-
στοίχων υπηρεσιών του, θα παρέχει τεχνική και διοι-
κητική υποστήριξη για την κάλυψη των αναγκών της 
ανώνυμης εταιρείας «Φορέας Π.Ε.Λ. Α.Ε.». 
3. Η κάλυψη των αναγκών της ανώνυμης εταιρείας 
«Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.» σε προσωπικό δύναται να γίνει και κατ΄ εφαρμογή των διατάξεων του 
ν. 4440/2016 (Α΄ 224) περί Ενιαίου Συστήματος Κινητι-
κότητας.
Άρθρο 64
Παραχώρηση ακινήτου Π.Ε.Λ.
1. Στην ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξια-
κή Α.Ε. Ο.Τ.Α.» παραχωρείται από το Ελληνικό Δημόσιο, 
κατά χρήση, χωρίς αντάλλαγμα, για χρονικό διάστημα 
τριάντα (30) ετών, προς αξιοποίηση, διαχείριση και εκμε-
τάλλευση, το ακίνητο της Πανελλήνιας Έκθεσης Λαμίας 
(Π.Ε.Λ.), με έκταση αρχικής ιδιοκτησίας 167.457,00 τ.μ και 
περιτοιχιζόμενης ιδιοκτησίας 118.010,061 τ.μ., μετά των 
υφισταμένων κτισμάτων και εγκαταστάσεων, το οποίο 
εμφαίνεται στο συνημμένο από Απριλίου 2005 τοπογρα-
φικό διάγραμμα (Παράρτημα Β΄).
2. Η ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή 
Α.Ε. Ο.Τ.Α.» αναλαμβάνει, καθ΄ όλη τη διάρκεια της πα-ραχώρησης, τις κάτωθι ενδεικτικά αναφερόμενες υπο-
χρεώσεις:
α. Να προβαίνει σε συντήρηση και αξιοποίηση των 
υφισταμένων εγκαταστάσεων του ακινήτου της Π.Ε.Λ. 
β. Να λαμβάνει από τις αρμόδιες Υπηρεσίες, με απο-
κλειστικά δικής της ευθύνη, μέριμνα και δαπάνη, όλες 
τις άδειες οι οποίες απαιτούνται για την υλοποίηση του 
σκοπού της παραχώρησης, να τηρεί τις ισχύουσες πο-
λεοδομικές διατάξεις, καθώς επίσης να καταβάλει την 
δαπάνη για την εκτέλεση των εργασιών που απαιτούνται.
γ. Να ενημερώνει άμεσα, μέσω των εντεταλμένων 
οργάνων των μετόχων της, την αρμόδια Περιφερειακή 
Διεύθυνση Δημόσιας Περιουσίας, σε κάθε περίπτωση 
που διαπιστώνονται καταπατήσεις ή αυθαίρετες επεμ-
βάσεις επί του παραχωρούμενου ακινήτου, των υφιστά-
μενων εντός αυτού εγκαταστάσεων και των κτιρίων ή 
επί των κοινοχρήστων χώρων, προκειμένου να ληφθούν 
όλα τα προβλεπόμενα από την κείμενη νομοθεσία μέτρα 
προστασίας, για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων και των 
συμφερόντων του Δημοσίου. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1578 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
3. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών καθορίζο-
νται οι όροι της παραχώρησης και κάθε άλλη λεπτομέ-
ρεια. Με απόφαση του ίδιου Υπουργού η παραχώρηση δύναται να ανακληθεί εν όλω ή εν μέρει, σε περίπτωση παράβασης των όρων αυτής. Σε κάθε περίπτωση η πα-
ραχώρηση ανακαλείται εάν η ανώνυμη εταιρεία «Φορέας 
Π.Ε.Λ. Α.Ε.», εντός της πρώτης πενταετίας από την έκδο-
ση της ως άνω υπουργικής απόφασης, δεν έχει προβεί σε 
ουδεμία ενέργεια σύμφωνα με τον καταστατικό σκοπό 
της και τους όρους της παραχώρησης, για την αξιοποίη-
ση και εκμετάλλευση της παραχωρηθείσας έκτασης και των υφιστάμενων εντός αυτής εγκαταστάσεων.
4. Η ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή 
Α.Ε. Ο.Τ.Α.» δύναται να ενεργεί ως Κύριος Έργου και 
Αναθέτουσα Αρχή για την εκπόνηση μελετών και την 
εκτέλεση έργων στην παραχωρηθείσα έκταση, σύμφωνα 
με την κείμενη νομοθεσία, συνεπικουρούμενη από τις 
αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου Λαμιέων. 
Άρθρο 65
Κατάργηση του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου «Πανελλήνια Έκθεση Λαμίας» και μεταφορά των αρμοδιοτήτων του
1.Το Ν.Π.Δ.Δ. με την επωνυμία «Πανελλήνια Έκθεση 
Λαμίας», με έδρα την Λαμία, το οποίο συνεστήθη με τις 
διατάξεις του ν. 214/1975 (Α΄ 259), καταργείται με τη 
δημοσίευση της απόφασης της παραγράφου 6, συνε-
χίζει δε να διατηρεί τη νομική προσωπικότητά του και 
να εκπληρώνει τους σκοπούς του μέχρι τη δημοσίευση 
της ανωτέρω απόφασης, από την επομένη της οποίας 
επέρχονται για το εν λόγω Ν.Π.Δ.Δ., αυτοδίκαια, τα απο-τελέσματα της κατάργησης.
2. Οι σκοποί του Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια Έκθεση Λαμί-
ας», όπως προβλέπονται στο άρθρο 2 του ν. 214/1975 
και τις λοιπές κείμενες διατάξεις, καθώς και κάθε αρμο-
διότητα αυτού, μεταφέρονται και ασκούνται εφεξής από 
την συσταθείσα με τον παρόντα νόμο ανώνυμη εταιρεία 
«Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.».
3. Η ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή 
Α.Ε. Ο.Τ.Α.», υπεισέρχεται αυτοδικαίως σε όλα τα δικαι-
ώματα, υποχρεώσεις και πάσης φύσεως εκκρεμότητες 
που υφίστανται κατά την κατάργηση του Ν.Π.Δ.Δ. «Πα-νελλήνια Έκθεση Λαμίας». Οι εκκρεμείς δίκες του μετα-
τρεπόμενου νομικού προσώπου συνεχίζονται από την 
ανώνυμη εταιρεία, χωρίς να επέρχεται βίαιη διακοπή 
τους και χωρίς να απαιτούνται άλλες ειδικότερες διατυ-πώσεις ή ενέργειες για τη συνέχισή τους. Προβλήματα 
δικαιοδοσίας που μπορεί να προκύψουν, επιλύονται 
από τα δικαστήρια στα οποία εκκρεμούν οι υποθέσεις. Έργα, δράσεις και προγράμματα, συγχρηματοδοτούμε-να ή χρηματοδοτούμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή 
άλλους Διεθνείς Οργανισμούς ή εθνικούς πόρους, τα 
οποία έχουν αναληφθεί και υλοποιούνται από το κα-ταργούμενο νομικό πρόσωπο, καθώς και εκκρεμείς 
διαδικασίες ανάθεσης και εκτέλεσης συμβάσεων έργων, 
προμηθειών και παροχής υπηρεσιών που σχετίζονται με 
τις μεταφερόμενες αρμοδιότητες, από την κατάργηση 
του Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια Έκθεση Λαμίας» συνεχίζονται 
και ολοκληρώνονται από την ανώνυμη εταιρεία «Φορέας 
Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.».4. Η κινητή περιουσία του Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια Έκθε-
ση Λαμίας» περιέρχεται αυτοδικαίως, χωρίς την τήρηση 
οποιουδήποτε τύπου, πράξης ή συμβολαίου και χωρίς 
αντάλλαγμα στην ανώνυμη εταιρεία «Φορέας Π.Ε.Λ. Ανα-
πτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.». Ταμειακά υπόλοιπα και υπόλοιπα 
τραπεζικών λογαριασμών του καταργούμενου Ν.Π.Δ.Δ. 
«Πανελλήνια Έκθεση Λαμίας», καθώ ς και το τυχόν αδιάθε-
το ποσοστό της κρατικής επιχορήγησης, μεταφέρονται, 
μέσα σε δύο (2) μήνες από την κατάργηση αυτού, με 
εντολή του Υπουργού Οικονομικών, σε λογαριασμό της 
ανώνυμης εταιρείας «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. 
Ο.Τ.Α.» και αποτελούν έσοδα αυτής.
5. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανάπτυ-
ξης και Οικονομικών συγκροτείται, μέσα σε ένα (1) μήνα 
από την έναρξη ισχύος του παρόντος, επταμελής επιτρο-
πή, στην οποία συμμετέχουν εκπροσώποι των ανωτέρω 
Υπουργείων, καθώς και εκπρόσωποι των μετόχων της 
ανώνυμης εταιρείας «Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. 
Ο.Τ.Α.» και του Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια Έκθεση Λαμίας», 
για τη διενέργεια καταγραφής: α) των πάσης φύσεως 
απαιτήσεων και υποχρεώσεων του Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια 
Έκθεση Λαμίας», β) της κατάστασης πάσης φύσεως έρ-
γων και εγκαταστάσεων, καθώς και γ) απογραφής των κι-
νητών, τα οποία κατά τις διατάξεις του παρόντος άρθρου 
περιέρχονται στην κυριότητα της ανώνυμης εταιρείας 
«Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.».
Η έκθεση καταγραφής-απογραφής υποβάλλεται 
στους ανωτέρω Υπουργούς το αργότερο εντός εξαμή-
νου και εγκρίνεται με κοινή απόφασή τους μέχρι την 
ημερομηνία κατάργησης Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια Έκθεση 
Λαμίας».
6. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανά-
πτυξης και Οικονομικών που εκδίδεται εντός δύο (2) 
μηνών από την κατάργηση του Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια 
Έκθεση Λαμίας», ρυθμίζονται όλα τα ειδικότερα θέμα-
τα της κατάργησης αυτού και ιδίως όσα αναφέρονται 
στον εξοπλισμό, στα αρχεία, στα έσοδα, καθώς και κάθε 
άλλο θέμα σχετικό με την εξυπηρέτηση των σκοπών και 
των αρμοδιοτήτων αυτού από την ανώνυμης εταιρείας 
«Φορέας Π.Ε.Λ. Αναπτυξιακή Α.Ε. Ο.Τ.Α.».
Άρθρο 66
Αναστολή πληρωμών για οφειλές προς το Δημόσιο και τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης
Αναστέλλεται για δύο (2) έτη από την ημερομηνία κα-
τάργησης του Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια Έκθεση Λαμίας» η 
πληρωμή των βεβαιωμένων κατά την κατάργηση του 
Ν.Π.Δ.Δ. «Πανελλήνια Έκθεση Λαμίας» οφειλών προς το Δημόσιο και τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης.
ΜΕΡΟΣ ΣΤ
΄
Άρθρο 67
Μεταβατικές - Τελικές διατάξεις
1. Η παρ. 3 του άρθρου 7 του ν. 3325/2005, όπως αυτή 
προστέθηκε με το άρθρο 70 του ν. 4549/2018 (Α΄105), αναριθμείται σε 2α.
2.α. Η παρ. 1Α του άρθρου 25 του ν. 3982/2011 κα-
ταργείται.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1579 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
β. Η φράση του πρώτου εδαφίου της παρ. 3 του άρ-
θρου 25 του ν. 3982/2011 «και για τις περιπτώσεις της 
παρ. 1Α μέσα σε προθεσμία δεκαπέντε (15) ημερών» 
καταργείται. 
γ. Η φράση του δεύτερου εδαφίου της παρ. 3 του 
άρθρου 25 του ν. 3982/2011 «και εντός δεκαπέντε (15) 
ημερών για τις περιπτώσεις της παρ. 1Α» καταργείται.
3. Η προθεσμία της παρ. 2 του άρθρου 16 του 
ν. 4442/2016 (Α΄230) παρατείνεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 
2020.
4. α. Καταργούνται οι παράγραφοι 5 έως 8 του άρθρου 83 
του ν. 4442/2016, όπως αυτό προστέθηκε με το άρθρο 78 
του ν. 4549/2018.
β. Στο άρθρο 78 του ν. 4549/2018 μετά την παράγραφο 
1 προστίθενται παράγραφοι 2 έως 5 ως εξής:
«2. Η απόφαση του εσωτερικού άρθρου 81 της παρα-
γράφου 1 εκδίδεται εντός τεσσάρων (4) μηνών από τη 
δημοσίευση του παρόντος.
3. Από την έναρξη ισχύος των διατάξεων της παρα-
γράφου 2 καταργείται κάθε γενική ή ειδική διάταξη που αντίκειται στις διατάξεις του ή ρυθμίζει διαφορετικά τα 
θέματα που ρυθμίζονται από αυτό.
4. Η ισχύς των διατάξεων της παραγράφου 1 αρχίζει 
από τη δημοσίευση της απόφασης του εσωτερικού 
άρθρου 81 στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως με την 
επιφύλαξη των διατάξεων του εσωτερικού άρθρου 83.
5. Το άρθρο 77 του ν. 4442/2016 αναριθμείται σε άρ-
θρο 84.».
γ. Στο άρθρο 79 του ν. 4549/2018 (Α΄ 105) προστίθεται 
τρίτη παράγραφος ως εξής: 
«3. Η υπ΄ αριθμ. οικ. 12684/ 92/2014 κοινή απόφαση 
των Υπουργών Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας και 
Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυ-
βέρνησης (Β΄ 3181), καταργείται».
5. Το προσωπικό με σχέση εργασίας δημοσίου ή 
ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου του Δημοσίου, των 
Ν.Π.Δ.Δ. και των Ν.Π.Ι.Δ., που κατά την έναρξη ισχύος του 
παρόντος υπηρετεί με απόσπαση στη Διεύθυνση Συντο-
νισμού και Παρακολούθησης του κανονιστικού πλαισίου 
για το επιχειρηματικό περιβάλλον, που έχει συσταθεί με 
το άρθρο 133 του ν. 4512/2018, μετατάσσεται με την 
ίδια σχέση εργασίας, ύστερα από αίτησή του, σε κενή 
οργανική θέση κλάδου ή ειδικότητας του Υπουργείου 
Οικονομίας και Ανάπτυξης. Για τη μετάταξη απαιτείται 
οι υπάλληλοι να κατέχουν τα τυπικά προσόντα του κλά-δου ή της ειδικότητας της οργανικής θέσης στην οποία μετατάσσονται. Η μετάταξη πραγματοποιείται με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης και 
του εκάστοτε συναρμόδιου Υπουργού, κατά παρέκκλιση 
των κείμενων διατάξεων. Η αίτηση μετάταξης υποβάλλε-
ται μέσα σε αποκλειστική προθεσμία ενός (1) μήνα από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
6.α. Για αιτήσεις καθορισμού επιχειρηματικών πάρ-
κων, που έχουν υποβληθεί μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος και για τις οποίες δεν έχει εκδοθεί η απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 47 του ν. 3982/2011, εφαρμόζο-νται οι διατάξεις της παραγράφου 4 του άρθρου 45 του ίδιου νόμου.β. Για επιχειρηματικά πάρκα για τα οποία έχει εκδοθεί η 
απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 47 του ν. 3982/ 2011 και 
δεν έχει εκδοθεί η απόφαση διαπίστωσης ολοκλήρωσης 
των έργων υποδομής του άρθρου 53 του ν. 3982/2011, 
τάσσεται προθεσμία ενός (1) έτους από την έναρξη ισχύ-
ος του παρόντος, προκειμένου η ΕΑΝΕΠ να διαμορφώσει 
το μετοχικό της κεφάλαιο ώστε:
αα) το σύνολο του μετοχικού κεφαλαίου που έχει κα-
ταβληθεί να μην είναι κατώτερο του δέκα τοις εκατό 
(10%) του εγκεκριμένου προϋπολογισμού των έργων 
υποδομής,
ββ) από το μετοχικό κεφάλαιο που έχει καταβληθεί, 
ποσό που αντιστοιχεί στο πέντε τοις εκατό (5%) τουλά-
χιστον του εγκεκριμένου προϋπολογισμού των έργων 
υποδομής να έχει πραγματοποιηθεί με καταβολή με-
τρητών. Η προθεσμία αυτή δεν μπορεί να παραταθεί 
διοικητικά.
Σε περίπτωση μεταβολής του εγκεκριμένου προϋ-
πολογισμού των έργων υποδομής με τροποποίηση της απόφασης της παρ. 1 του άρθρου 47 του ν. 3982/2011, ισχύουν οι σχετικές προβλέψεις της παραγράφου 4 του 
άρθρου 45 του ίδιου νόμου. Αν παρέλθει άπρακτη η προ-
θεσμία του πρώτου εδαφίου, ανακαλείται αυτοδίκαια 
η απόφαση έγκρισης ανάπτυξης του Επιχειρηματικού 
Πάρκου.
γ. Στην περίπτωση ΒΙΠΕ του ν. 4458/1965 και ΒΕΠΕ του 
ν. 2545/1997, που αιτούνται την ένταξή τους στις διατά-ξεις του ν. 3982/2011, σύμφωνα με τις παραγράφους 1, 3 και 5 του άρθρου 63 του τελευταίου αυτού νόμου και 
για τις οποίες δεν έχουν ολοκληρωθεί τα έργα υποδομής 
ή, αντίστοιχα, δεν έχει διαπιστωθεί η ολοκλήρωσή τους για το σύνολο της οριοθετημένης έκτασής τους, με την 
υποβολή της αίτησης, οφείλουν να πληρούν τις προϋ-
ποθέσεις της παρ. 4 του άρθρου 45 του ν. 3982/2011. 
Το ποσοστό του απαιτούμενου μετοχικού κεφαλαίου 
υπολογίζεται με βάση τον προϋπολογισμό των ανωτέρω 
υπολειπόμενων έργων υποδομής, τα οποία περιγράφο-
νται στα στοιχεία του φακέλου της αίτησης υπαγωγής 
στο ν. 3982/2011 και οφείλουν να εκπληρώνουν τις 
ελάχιστες απαιτήσεις της παρ. 2 του άρθρου 4 της κοι-
νής υπουργικής απόφασης Φ/Α. 15/3/2226/ 170/2012 
(Β΄ 583).
7. Η ισχύς του άρθρου 44 αρχίζει από τις 23.1.2013.
8. Η διάταξη της περίπτωσης β΄ της παρ. 3 του άρθρου 
6 του ν. 4399/2016, όπως τροποποιείται με την παράγρα-
φο 2 του άρθρου 28 του παρόντος, έχει εφαρμογή από τις 10.1.2018 και καταλαμβάνει και τις επιχειρήσεις που 
υπέβαλαν αιτήσεις υπαγωγής σε καθεστώτα ενισχύσεων 
του ν. 4399/2016, για τις οποίες δεν είχε εκδοθεί απόφα-
ση υπαγωγής μέχρι την ημερομηνία αυτή, καθώς και τις 
επιχειρήσεις που έχουν υποβ άλει ή υποβάλλουν αιτήσεις 
υπαγωγής μετά την ημερομηνία αυτή. Οι επιχειρήσεις 
αυτές υποβάλλουν υπεύθυνη δήλωση με την οποία 
δηλώνουν ότι: α) δεν έχουν προβεί σε μετεγκατάσταση 
σύμφωνα με όσα ορίζονται ανωτέρω και β) δεσμεύονται 
ότι δεν θα το πράξουν μέσα σε περίοδο δύο (2) ετών μετά 
την ολοκλήρωση της αρχικής επένδυσης για την οποία 
έχει υποβληθεί η αίτηση υπαγωγής.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1580 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
9. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. Δ του άρθρου 14Β 
του ν. 3908/2011, που προστέθηκε με το άρθρο 34 του 
παρόντος, ισχύει από τις 22.6.2016.
10. Η ισχύς του άρθρου 47 αρχίζει από τη δημοσίευση 
του ν. 4109/2013.
11. Η ισχύς της παραγράφου 1 του άρθρου 19 αρχίζει 
από την 1.4.2017.
ΜΕΡΟΣ Ζ ΄
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΔΟΤΗΣΗΣ ΑΠΟΠΛΗΡΩΜΗΣ 
ΣΤΕΓ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝΜΕ ΥΠΟΘΗΚΗ ΣΕ ΚΥΡΙΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑ
Άρθρο 68
Πεδίο εφαρμογής - προϋπ οθέσεις επιλεξιμότητας
1. Φυσικό πρόσωπο με ή χωρίς πτωχευτική ικανότη-
τα δικαιούται να ζητήσει τη ρύθμιση των οφειλών των 
παραγράφων 2 και 3, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
παρόντος Μέρους, προκειμένου να προστατεύσει την 
κύρια κατοικία του από την αναγκαστική ρευστοποίηση, 
εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις 
επιλεξιμότητας:
α) Το αιτούν φυσικό πρόσωπο έχει εμπράγματο δικαί-
ωμα, αποκλειστικής ή κατ’ ιδανικό μερίδιο, κυριότητας, 
πλήρους ή ψιλής, ή επικαρπίας σε ακίνητο, το οποίο απο-
τελεί την κύρια κατοικία του και βρίσκεται στην Ελλάδα.
β) Δεν έχει εκδοθεί οριστική απόφαση, που απέρριψε 
αίτηση του άρθρου 4 του ν. 3869/2010 (Α΄ 130) λόγω δό-
λιας περιέλευσης του αιτούντος σε αδυναμία πληρωμής 
ή λόγω ύπαρξης επαρκούς περιουσίας του αιτούντος ή που δέχθηκε την αίτηση, ακόμα κι αν ο οφειλέτης εξέ-πεσε κατά την παρ. 2 του άρθρου 11 του ν. 3869/2010 ή το σχέδιο διευθέτησης οφειλών καταγγέλθηκε κατά το 
δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 3 του άρθρου 9 του 
ν. 3869/2010. Αν εκδόθηκε τέτοια απόφαση, το φυσικό 
πρόσωπο μπορεί να ασκήσει την αίτηση του άρθρου 72 
μόνο αν πριν την άσκηση της αίτησής του και πριν την 
πάροδο της προθεσμίας της παραγράφου 1 του άρθρου 
72 η απόφαση εξαφανίστηκε ή αναιρέθηκε ύστερα από παραδοχή ένδικου μέσου.
γ) Η αξία της προστατευόμενης κύριας κατοικίας, κατά 
το χρόνο υποβολής της αίτησης του άρθρου 72, δεν 
υπερβαίνει τα 175.000 ευρώ, αν στις οφειλές της παρα-γράφου 2 περιλαμβάνονται επιχειρηματικά δάνεια, και τα 250.000 ευρώ σε κάθε άλλη περίπτωση.
δ) Το οικογενειακό εισόδημα του αιτούντος φυσικού 
προσώπου, κατά το τελευταίο έτος, για το οποίο υπάρ-
χει δυνατότητα υποβολής φορολογικής δήλωσης, δεν 
υπερβαίνει τα 12.500 ευρώ. Το ποσό του προηγούμενου 
εδαφίου προσαυξάνεται κατά 8.500 ευρώ για τον σύζυ-γο και κατά 5.000 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο μέλος και 
μέχρι τα τρία εξαρτώμενα μέλη.
ε) Αν το σύνολο των οφειλών των παραγράφων 2 έως 
4 υπερβαίνει τα 20.000 ευρώ, η ακίνητη περιουσία του 
αιτούντα, του συζύγου του και των εξαρτώμενων μελών, 
πέραν της κύριας κατοικίας του αιτούντα, καθώς και τα 
μεταφορικά μέσα του αιτούντα και του συζύγου του, 
έχουν συνολική αξία που δεν υπερβαίνει τα 80.000 ευρώ 
κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης του άρθρου 72.στ) Οι καταθέσεις, τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και 
τα πολύτιμα μέταλλα, σε νομίσματα ή ράβδους, του αιτού-
ντος και του συζύγου του και των εξαρτώμενων μελών 
έχουν συνολική αξία που δεν υπερβαίνει τα 15.000 ευρώ 
κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης του άρθρου 72.
ζ) Υφίσταται τουλάχιστον μία οφειλή επιδεκτική ρύθ-
μισης κατά τις παραγράφους 2 έως 6.
η) Το σύνολο του ανεξόφλητου κεφαλαίου, στο οποίο 
συνυπολογίζονται λογιστικοποιημένοι τόκοι και, αν 
υπάρχουν, έξοδα εκτέλεσης, των οφειλών των παραγρά-
φων 2 και 3, κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης 
του άρθρου 72, δεν υπερβαίνει τις 130.000 ευρώ ανά 
πιστωτή ή τις 100.000 ανά πιστωτή αν στις οφειλές αυτές 
περιλαμβάνονται επιχειρηματικά δάνεια. Αν η οφειλή 
έχει συνομολογηθεί σε άλλο, πλην ευρώ, νόμισμα, τότε 
για τον καθορισμό του μέγιστου ορίου των 130.000 ευρώ 
ή των 100.000 ευρώ, αντίστοιχα λαμβάνεται υπόψη η 
ισοτιμία αλλοδαπού νομίσματος και ευρώ κατά τον χρό-
νο υποβολής της αίτησης του άρθρου 72.
2. Με το παρόν Μέρος, το φυσικό πρόσωπο, για το 
οποίο συντρέχουν οι προϋποθέσεις της παραγράφου 1, μπορεί να ρυθμίσει οφειλές του από οποιαδήποτε αιτία 
προς πιστωτικά ιδρύματα, καθώς και οφειλές του από 
στεγαστικό δάνειο προς το Ταμείο Παρακαταθηκών και 
Δανείων, εφόσον για τις οφειλές αυτές έχει εγγράφει, 
πριν την άσκηση της αίτησης του άρθρου 72, υποθήκη 
ή προσημείωση υποθήκης σε ακίνητο, που χρησιμοποι-
είται ως κύρια κατοικία του, και οι οφειλές αυτές βρίσκο-
νταν σε καθυστέρηση τουλάχιστον ενενήντα ημερών 
κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018.
3. Με τις προϋποθέσεις της παραγράφου 1 ο τρίτος 
κύριος μπορεί να ρυθμίσει οφειλές άλλων ενοχικά υπό-
χρεων φυσικών προσώπων από οποιαδήποτε αιτία προς 
πιστωτικά ιδρύματα ή από στεγαστικό δάνειο προς το 
Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, για τις οποίες έχει 
παραχωρηθεί υποθήκη ή προσημείωση υποθήκης στη 
δική του κύρια κατοικία, εφόσον οι οφειλές αυτές βρί-
σκονταν σε καθυστέρηση τουλάχιστον ενενήντα ημερών 
κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018.
4. Η μεταβίβαση των απαιτήσεων των πιστωτικών 
ιδρυμάτων ή η ανάθεση της διαχείρισής τους κατά τον ν. 4354/2015 (Α΄ 176), καθώς επίσης η τιτλοποίησή τους 
κατά τον ν. 3156/2003 (Α΄ 157) ή η υποκατάσταση εγγυ-
ητή ή εν γένει συνοφειλέτη σε αυτές δεν εμποδίζει τη 
ρύθμισή τους κατά το παρόν Μέρος.
5. Δεν ρυθμίζονται με το παρόν Μέρος οφειλές φυσι-
κών προσώπων, για τις οποίες υφίσταται εγγύηση του 
Ελληνικού Δημοσίου.
6. Δεν ρυθμίζονται με τον παρόν Μέρος οφειλές, 
που κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης του άρθρου 
72, έχουν ρυθμιστεί σύμφωνα με τα άρθρα 99 επ. του 
ν. 3588/2007 (Α΄ 153), τα άρθρα 61 έως 67 του 
ν. 4307/2014 (Α΄ 246) ή το ν. 4469/2017 (Α΄ 62), ή για 
τις οποίες υπάρχει εκκρεμής αίτηση ρύθμισης κατά τις διατάξεις αυτές.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1581 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Άρθρο 69
Ορισμοί
Για τις ανάγκες του παρόντος Μέρους:
α) Ο όρος «πιστωτικό ίδρυμα» περιλαμβάνει και εκείνα 
που τελούν υπό ειδική εκκαθάριση.
β) Ο όρος «σύζυγος» περιλαμβάνει και τον αντισυμ-
βαλλόμενο σε σύμφωνο συμβίωσης του ν. 4356/2015 
(Α΄ 181) ή του ν. 3719/2008 (Α΄ 241).
γ) Ως «εξαρτώμενα μέλη» νοούνται τα πρόσωπα που 
ορίζονται στο άρθρο 11 του ν. 4172/2013 (Α΄ 167).
δ) Ως «οικογενειακό εισόδημα» νοείται το άθροισμα 
των εισοδημάτων του αιτούντος, του συζύγου του και 
των εξαρτώμενων μελών, μειωμένο κατά τους αναλο-
γούντες φόρους, την ειδική εισφορά αλληλεγγύης του 
άρθρου 43Α του ν. 4172/2013 και το τέλος επιτηδεύμα-τος του άρθρου 31 του ν. 3986/2011 (Α΄ 152). Στο «οικο-
γενειακό εισόδημα» συμπεριλαμβάνονται και τα αφορο-
λόγητα, καθώς και τα αυτοτελώς φορολογούμενα ποσά.
ε) Ως «δημόσιος τομέας» νοείται το σύνολο των φορέ-
ων που απαριθμείται στην περίπωση α΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α΄ 143).
στ) Ως «κύρια κατοικία» νοείται αυτή που προκύπτει 
από την τελευταία υποβληθείσα φορολογική δήλωση 
του αιτούντος.
ζ) Ως «χρηματοπιστωτικά προϊόντα» νοούνται τα 
μέσα χρηματαγοράς κατά την παρ. 17 του άρθρου 4 του 
ν. 4514/2018 (Α΄ 14) οι κινητές αξίες κατά την παρ. 44 του 
άρθρου 4 του ν. 4514/2018 και τα εξαγοράσιμα ασφαλι-στήρια συμβόλαια ζωής.
η) Ως «μεταφορικά μέσα» νοούνται τα αναφερόμενα 
στις περιπτώσεις γ΄, στ΄ και ζ΄ της παρ. 1 του άρθρου 31 του ν. 4172/2013, εφόσον ανήκουν στην κυριότητα του αιτούντα ή του συζύγου του.
Άρθρο 70
Προσδιορισμός αξίας περιουσιακών στοιχείων
1. Για να κριθεί η επιλεξιμότητα του αιτούντος κατά 
την παράγραφο 1 του άρθρου 68, ως αξία του ακινήτου, 
αν αυτό βρίσκεται στην Ελλάδα, λογίζεται η φορολο-
γητέα αξία για τον υπολογισμό του συμπληρωματικού 
ενιαίου φόρου ιδιοκτησίας ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α.) σύμφω-
να με τον ν. 4223/2013 (Α΄ 287), όπως αυτή προκύπτει 
από την τελευταία πράξη προσδιορισμού φόρου. Για 
γήπεδα εκτός σχεδίου πόλης και οικισμού, για τα οποία δεν προσδιορίζεται αξία ΕΝ.Φ.Ι.Α., ως αξία ακινήτων λο-
γίζεται η αντικειμενική αξία αυτών, όπως αυτή προκύ-
πτει από τις διατάξεις του άρθρου 41Α του ν. 1249/1982 
(Α΄ 43) και της υπ’ αριθμ. 1144814/26361/ΠΟΛ./1310/1998 
απόφασης του Υπουργού Οικονομικών (Β΄ 1328). Αν το 
ακίνητο βρίσκεται στην αλλοδαπή, για την επιλεξιμότητα 
του αιτούντος κατά την περίπτωση ε΄ της παραγράφου 1 
του άρθρου 68 λαμβάνεται υπόψη η εμπορική αξία.
2. Για τον προσδιορισμό του καταβλητέου ποσού κατά 
το άρθρο 75, ως αξία της κύριας κατοικίας λογίζεται η 
εμπορική της αξία όπως είχε καταχωρισθεί στα βιβλία 
του πιστωτικού ιδρύματος κατά την 31η Δεκεμβρίου 
του τελευταίου έτους, πριν την υποβολή της αίτησης 
του άρθρου 72. Εάν η αίτηση του άρθρου 72 υποβλη-
θεί μέχρι την 30η Απριλίου λαμβάνεται υπόψη η αξία της 31ης Δεκεμβρίου του προτελευταίου έτους πριν την 
υποβολή της αίτησης του άρθρου 72. Ο αιτών μπορεί να 
αποδείξει ότι η εμπορική αξία της κύριας κατοικίας του 
είναι διαφορετική από την καταχωρισμένη στα βιβλία 
των πιστωτών, οπότε το ποσό της παραγράφου 1 του 
άρθρου 75 καθορίζεται με βάση την αποδεικνυόμενη 
εμπορική αξία.
3. Αν ο αιτών έχει κατ’ ιδανικό μερίδιο κυριότητα, πλή-
ρη ή ψιλή, ή επικαρπία στην κύρια κατοικία του, κρίσιμη 
για την επιλεξιμότητά του κατά την περίπτ. γ΄ της παρ. 1 
του άρθρου 68 είναι η αξία της πλήρους και αποκλειστι-
κής κυριότητας. Για τον προσδιορισμό του καταβλητέου 
ποσού κατά το άρθρο 75, κρίσιμη είναι η αξία του ιδανι-
κού του μεριδίου και, αν ο αιτών έχει επικαρπία ή ψιλή κυριότητα, το ήμισυ της αξίας της πλήρους κυριότητας. 
Το προηγούμενο εδάφιο εφαρμόζεται αναλόγως και για 
την αποτίμηση των λοιπών περιουσιακών στοιχείων του 
αιτούντος κατά την περίπτωση ε΄ της παραγράφου 1 
του άρθρου 68.
Άρθρο 71
Ηλεκτρονική πλατφόρμα
Η διαδικασία που περιγράφεται στο παρόν Μέρος, με 
εξαίρεση τις διαδικαστικές πράξεις ενώπιον του δικα-
στηρίου, διεξάγεται μέσω ψηφιακής πλατφόρμας ηλε-
κτρονικής υποβολής και διαχείρισης αιτήσεων, η οποία 
αναπτύσσεται από τη Γενική Γ ραμματεία Πληροφορια-
κών Συστημάτων του Υπουργείου Οικονομικών (Γ .Γ .Π.Σ.) 
σε συνεργασία με την Ειδική Γ ραμματεία Διαχείρισης 
Ιδιωτικού Χρέους (Ε.Γ .Δ.Ι.Χ.). Η πλατφόρμα φιλοξενείται 
και λειτουργεί στις υποδομές της Γ .Γ .Π.Σ. Στην πλατφόρμα 
παρέχεται πρόσβαση μέσω της ιστοσελίδας της Ε.Γ .Δ.Ι.Χ.
Άρθρο 72Υποβολή αίτησης
1. Κάθε φυσικό πρόσωπο, στο οποίο συντρέχουν οι 
προϋποθέσεις επιλεξιμότητας της παραγράφου 1 του 
άρθρου 68, μπορεί έως την 31η Δεκεμβρίου 2019 να 
υποβάλει αίτηση για ρύθμιση των οφειλών των πααγρά-
φων 2 και 3 του άρθρου 68, με σκοπό την προστασία 
της κύριας κατοικίας του από την αναγκαστική ρευστο-ποίηση.
2. Απαγορεύεται η υποβολή δεύτερης αίτησης από το 
ίδιο φυσικό πρόσωπο, ακόμα κι αν με τη δεύτερη αίτηση 
ζητείται ρύθμιση διαφορετικών οφειλών σε σχέση με την 
πρώτη ή αν ο αιτών εξέπεσε της ρύθμισης που προέκυψε 
από την προηγούμενη αίτηση.
3. Αν υπάρχουν ελλείψεις ή σφάλματα της αίτησης, τα 
οποία δεν μπορούν να διορθωθούν με εισαγωγή των 
στοιχείων στην ηλεκτρονική πλατφόρμα, μπορεί η αί-
τηση να διαγραφεί και ταυτόχρονα να επανυποβληθεί. 
Στην περίπτωση αυτή δεν εφαρμόζεται η παράγραφος 1 
του άρθρου 78.
4. Η αίτηση περιέχει:
α) Πλήρη στοιχεία του αιτούντος (ονοματεπώνυμο, 
πατρώνυμο, ημερομηνία γέννησης, διεύθυνση οικίας 
και εργασίας, Αριθμό Φορολογικού Μητρώου, Αριθμό 
Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης, Κωδικούς Αριθμούς 
Δραστηριότητας, αν είναι επιτηδευματίας, τηλέφωνο, 
διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου).
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1582 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
β) Στοιχεία του συζύγου και των εξαρτώμενων μελών 
του.
γ) Εισοδήματα του αιτούντος, του συζύγου του και 
των εξαρτώμενων μελών του από οποιαδήποτε πηγή 
και αιτία.
δ) Κατάλογο των πιστωτών, με ληξιπρόθεσμες ή μη 
απαιτήσεις, για τις οποίες έχει εγγραφεί υποθήκη ή προ-
σημείωση υποθήκης στην κύρια κατοικία, το οφειλόμενο 
ποσό ανά πιστωτή, την ημερομηνία, αναφορικά με την 
οποία προσδιορίζεται το ύψος της κάθε οφειλής, και τους 
συνοφειλέτες που ευθύνονται έναντι κάθε πιστωτή.
ε) Κατάλογο των περιουσιακών στοιχείων των περι-
πτώσεων ε΄ και στ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 68, στην Ελλάδα και στην αλλοδαπή.
στ) Πλήρη περιγραφή των βαρών και λοιπών εξα-
σφαλίσεων (είδος βάρους ή εξασφάλισης, πιστωτής, 
ασφαλιζόμενο ποσό, σειρά, δημόσιο βιβλίο), που είναι 
εγγεγραμμένα στην κύρια κατοικία του αιτούντος.
ζ) Κατάλογο των πιστωτών με οφειλές ανεπίδεκτες 
ρύθμισης κατά τις παραγράφους 2 έως 6 του άρθρου 
68, έκαστος των οποίων έχει απαίτηση ανώτερη των 
2.000 ευρώ.
η) Δήλωση του αιτούντος, ότι: αα) δεν εκδόθηκε 
οριστική απόφαση, που απέρριψε αίτησή του κατά το 
άρθρο 4 του ν. 3869/2010 λόγω δόλιας περιέλευσής 
του σε αδυναμία πληρωμής ή λόγω ύπαρξης επαρκούς περιουσίας ή που εξαίρεσε την κύρια κατοικία του από 
τη ρευστοποίηση κατά την παρ. 2 του άρθρου 9 του ν. 
3869/2010, ββ) οι οφειλές, των οποίων ζητεί τη ρύθμιση, 
δεν έχουν ρυθμιστεί σύμφωνα με τα άρθρα 99 επ. του ν. 3588/2007, τα άρθρα 61 έως 67 του ν. 4307/2014 ή το ν. 4469/2017, ούτε υπάρχει εκκρεμής αίτηση ρύθμισής τους κατά τις διατάξεις αυτές.
5. Η αίτηση συνυπογράφεται από το σύζυγο και τα 
εξαρτώμενα μέλη του αιτούντος ή τους νόμιμους αντι-προσώπους τους.
6. Ο αιτών συνοδεύει υποχρεωτικά την αίτησή του με 
τα παρακάτω δικαιολογητικά:
α) πιστοποιητικό βαρών της κύριας κατοικίας από το 
αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο ή αντίγραφο του κτηματο-λογικού φύλλου αυτής,
β) αν ο οφειλέτης ή ο σύζυγός του είναι κύριος ή 
επικαρπωτής γηπέδων εκτός σχεδίου πόλης και οικι-
σμού, για το οποίο δεν προσδιορίζεται αξία ΕΝ.Φ.Ι.Α., 
συμπληρωμένο έντυπο υπολογισμού αξίας γηπέδου, 
υπογεγραμμένο από συμβολαιογράφο.
Ο αιτών μπορεί επίσης να συνοδεύει την αίτησή του 
με οποιοδήποτε άλλο έγγραφο, στοιχείο ή πληροφορία, 
τα οποία θεωρεί σημαντικά για την επιτυχία της διαδι-κασίας.
7. Κατά την υποβολή της αίτησης ανακτώνται αυτόμα-
τα από τη βάση δεδομένων της Φορολογικής Διοίκησης:
α) δήλωση εισοδήματος φυσικών προσώπων (Ε1),
β) κατάσταση οικονομικών στοιχείων από επιχειρημα-
τική δραστηριότητα (Ε3) του τελευταίου έτους,
γ) δήλωση στοιχείων ακινήτων (Ε9),
δ) πράξη διοικητικού προσδιορισμού του Ενιαίου 
Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α.) του τελευταίου φορολογικού έτους,ε) πράξη διοικητικού προσδιορισμού του φόρου εισο-
δήματος (εκκαθαριστικό) του τελευταίου φορολογικού 
έτους,
στ) κινητά περιουσιακά στοιχεία (αυτοκίνητα, αερο-
σκάφη, πλοία, σκάφη) του αιτούντος, που αναφέρονται στο έντυπο Ε1 του τελευταίου φορολογικού έτους.
Τα έγγραφα της παρούσας παραγράφου αντλούνται 
αυτόματα εκκινώντας από την τελευταία διαθέσιμη 
έκδοσή τους, εφόσον δεν έχει παρέλθει η αντίστοιχη 
προθεσμία υποβολής τους βάσει της κείμενης νομοθε-σίας. Μετά την παρέλευση των προβλεπόμενων προθε-σμιών η αυτόματη άντληση των εγγράφων, εκκινεί από 
την τελευταία έκδοση για την οποία υπάρχει υποχρέωση 
υποβολής.
8. Κατά την υποβολή της αίτησης ανακτώνται αυτόμα-
τα από τα πιστωτικά ιδρύματα:
α) στοιχεία αναφορικά με τις απαιτήσεις προς πιστωτι-
κά ιδρύματα, οι οποίες είναι επιδεκτικές ρύθμισης κατά την παράγραφο 2 του άρθρου 68, το οφειλόμενο ποσό ανά πιστωτή, την ημερομηνία, αναφορικά με την οποία προσδιορίζεται το ύψος της κάθε οφειλής, και τους συ-νοφειλέτες που ευθύνονται έναντι κάθε πιστωτή,
β) στοιχεία αναφορικά με καταθέσεις και χρηματοπι-
στωτικά προϊόντα του τηρούνται στα χρηματοπιστωτικά 
ιδρύματα καθώς και την εκτιμώμενη αξία τους,
γ) τα στοιχεία βαρών και λοιπών εξασφαλίσεων επί 
των ακίνητων περιουσιακών στοιχείων του αιτούντος 
που βρίσκονται στη διάθεσή τους.
9. Αν τα δικαιολογητικά των παραγράφων 7 και 8 δεν 
ανακτηθούν αυτόματα από τις αντίστοιχες βάσεις δε-
δομένων για οποιονδήποτε λόγο, τότε υποβάλλονται 
από τον αιτούντα.
10. Με την αίτηση υπαγωγής στη διαδικασία, ο αιτών 
παρέχει άδεια στους συμμετέχοντες πιστωτές και στο 
Δημόσιο για πρόσβαση, επεξ εργασία και διασταύρωση 
των δεδομένων του, τα οποία περιλαμβάνονται στην 
αίτηση και τα συνοδευτικά έγγραφα, όσο και άλλων 
δεδομένων του που βρίσκονται στην κατοχή των συμ-
μετεχόντων πιστωτών για τους σκοπούς της συνολικής διαδικασίας του παρόντος Μέρους. Η άδεια του προη-γούμενου εδαφίου συνεπάγεται την άρση του απορρή-του των τραπεζικών καταθέσεων του άρθρου 1 του ν.δ. 
1059/1971 (Α΄ 270) και του φορολογικού απορρήτου του 
άρθρου 17 του ν. 4174/2013 (Α΄ 170). Η άρση του τρα-
πεζικού απορρήτου του προηγούμενου εδαφίου αφορά 
χρονική περίοδο, η οποία εκκινεί πέντε (5) έτη πριν από 
την οριστική υποβολή της αίτησης και διαρκεί μέχρι 
την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που αναλαμβάνει ο 
αιτών με τη συναινετική ή δικαστική ρύθμιση. Η άρση 
του φορολογικού απορρήτου κατά το δεύτερο εδάφιο 
αφορά χρονική περίοδο, η οποία εκκινεί πέντε (5) έτη 
πριν από την οριστική υποβολή της αίτησης και διαρκεί 
μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας συναινετικής 
ρύθμισης του άρθρου 74 ή την αμετάκλητη περάτωση της δίκης του άρθρου 77. Έναντι του Δημοσίου η άρση 
του απορρήτου εκτείνεται σε όλη τη χρονική διάρκεια 
της ρύθμισης.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1583 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
11. Η αίτηση υπέχει θέση υπεύθυνης δήλωσης του 
ν. 1599/1986 (Α΄ 75) του αιτούντα και των συνυπογραφό-
ντων, συζύγου και εξαρτώμενων μελών για την ακρίβεια 
και την πληρότητα του περιεχομένου της αίτησης και των 
υποβληθέντων εγγράφων. Ο αιτών ενημερώνεται κατά 
την υποβολή της αίτησης για τις συνέπειες της ψευδούς 
υπεύθυνης δήλωσης, όπως αυτές προβλέπονται στην 
παρ. 6 του άρθρου 22 του ν. 1599/1986.
12. Αν αποδεικνύεται με δημόσια έγγραφα ότι η υπεύ-
θυνη δήλωση της παραγράφου 11 είναι ψευδής, τότε, 
εφόσον η ανακρίβεια επιδρά στην επιλεξιμότητα του 
αιτούντος, η δικαστική ή η εξώδικη ρύθμιση θεωρείται αυτοδικαίως άκυρη, ο οφειλέτης εκπίπτει όλων των δι-
καιωμάτων βάσει της ρύθμισης, οφείλει να καταβάλει 
στον πιστωτή την οφειλή που προκύπτει από την αρχική 
σύμβαση μειωμένη κατά τα ποσά που καταβλήθηκαν 
και ο θιγόμενος πιστωτής μπορεί να επισπεύσει άμεσα αναγκαστική εκτέλεση. Η εν λόγω οφειλή επιβαρύνεται 
με επιτόκιο πέντε τοις εκατό (5%). Το δεύτερο εδάφιο 
του άρθρου 80 εφαρμόζεται αναλόγως. Η Διοίκηση 
υποχρεούται να ανακαλέσει με αναδρομική ενέργεια 
την απόφαση, με την οποία εγκρίθηκε η συνεισφορά 
του Δημοσίου κατά το άρθρο 76, αν αποδεικνύεται με 
οποιονδήποτε τρόπο ότι η απόφαση στηρίχθηκε σε ψευ-
δή στοιχεία. Σε αυτήν την περίπτωση το Δημόσιο ανα-
ζητά από τον αιτούντα την καταβληθείσα συνεισφορά, η οποία επιβαρύνεται με επιτόκιο πέντε τοις εκατό (5%) από τον χρόνο καταβολής της.
13. Η υποβολή της αίτησης διακόπτει τη διαδικασία 
του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών, που προβλέπεται 
στην παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4224/2013 (Α΄ 288). 
Αν για οποιονδήποτε λόγο η διαδικασία του παρόντος 
Μέρους δεν τελεσφορήσει, δεν απαιτείται συνέχιση 
της διαδικασίας επίλυσης καθυστερήσεων του Κώδικα Δεοντολογίας.
14. Η αίτηση, μετά τον προέλεγχο επιλεξιμότητας κατά 
το άρθρο 73, μεταγράφεται με επιμέλεια οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον στο βιβλίο μεταγραφών ή κατα-χωρίζεται στο κτηματολογικό φύλλο της κύριας κατοι-κίας του αιτούντος.
Άρθρο 73
Προέλεγχος επιλεξιμότητας
Πριν την οριστική υποβολή της αίτησης, η πλατφόρ-
μα, με ειδική ένδειξη, ενημερώνει τον αιτούντα για την 
επιλεξιμότητά του ή μη. Αν, παρά την ένδειξη για μη 
επιλεξιμότητα, ο αιτών υποβάλει οριστικά την αίτησή 
του, η πλατφόρμα εμποδίζει την περαιτέρω πρόοδο της 
διαδικασίας και εκδίδεται βεβαίωση περί απόρριψης της 
αίτησης.
Άρθρο 74
Διαδικασία συναινετικής ρύθμισης
1. Μόλις υποβληθεί οριστικά η αίτηση, η πλατφόρμα 
κοινοποιεί την αίτηση και τα συνοδευτικά της έγγραφα 
στους πιστωτές, των οποίων οι απαιτήσεις ζητείται να 
ρυθμιστούν.2. Μέσα σε έναν μήνα από την κοινοποίηση της αίτη-
σης κάθε πιστωτής μπορεί να υποβάλλει πρόταση για 
ρύθμιση της απαίτησής του σύμφωνα με τους όρους 
του άρθρου 75. Αν ο πιστωτής αρνηθεί την υποβολή 
πρότασης, ισχυριζόμενος ότι ο αιτών είναι μη επιλέξι-
μος, προσδιορίζει τον λόγο της μη επιλεξιμότητας και 
μεταφορτώνει το σχετικό αποδεικτικό έγγραφο, αν αυτό 
υπάρχει.
3. Οι πιστωτές, συμπεριλαμβανομένων των πιστω-
τικών ιδρυμάτων, μπορούν να διατυπώσουν προς τον 
οφειλέτη μία κοινή πρόταση ή τις επιμέρους προτάσεις 
τους μέσω εκπροσώπου τους. Ως εκπρόσωπος ορίζεται ο 
εμπραγμάτως ασφαλισμένος δανειστής, ο οποίος προη-
γείται στην υποθηκική τάξη, και σε κάθε άλλη περίπτωση 
ο δανειστής με την υψηλότερη απαίτηση.
4. Μέσα σε έναν μήνα από τη λήξη της προθεσμίας 
υποβολής προτάσεων των πιστωτών, ο αιτών δηλώνει 
ποιες από τις υποβληθείσε ς προτάσεις αποδέχεται και 
ποιες απορρίπτει. Αν η προθεσμία του προηγούμενου 
εδαφίου παρέλθει άπρακτη, λογίζεται ότι ο αιτών απέρ-
ριψε την υποβληθείσα πρότ αση ή τις υποβληθείσες 
προτάσεις. Η αποδοχή της πρότασης από τον αιτούντα 
επέχει θέση ηλεκτρονικής υπογραφής του αναρτηθέντος 
σχεδίου σύμβασης.
5. Με την αποδοχή μίας ή περισσότερων προτάσεων 
επέρχονται οι συνέπειες του άρθρου 79 ως προς τους 
ρυθμισμένους πιστωτές, ανεξάρτητα από τη μη ρύθμιση 
των απαιτήσεων των λοιπών πιστωτών.
6. Η διαδικασία συναινετικής ρύθμισης ολοκληρώνε-
ται:
α) με την απόρριψη της αίτησης κατά το δεύτερο εδά-
φιο του άρθρου 73,
β) με την παραίτηση του αιτούντος από την αίτησή 
του, η οποία μπορεί να υποβληθεί μέχρι τη λήξη της 
προθεσμίας της παραγράφου 4, υποβάλλεται ηλεκτρο-
νικά και κοινοποιείται από την πλατφόρμα σε όλους τους 
πιστωτές,
γ) με την παράλειψη ή την άρνηση όλων των πιστωτών 
προς ρύθμιση να υποβάλουν πρόταση,
δ) με την αποδοχή ή την απόρριψη και της τελευταίας 
πρότασης πιστωτή από τον αιτούντα.
7. Η πρόταση ρύθμισης του πιστωτή, που έγινε απο-
δεκτή από τον αιτούντα αποτελεί εκτελεστό τίτλο, δυ-
νάμει του οποίου μπορεί να επισπευσθεί αναγκαστική 
εκτέλεση στη λοιπή περιουσία του αιτούντα πλην της 
κύριας κατοικίας του, καθώς και στην κύρια κατοικία, 
αν ο οφειλέτης εκπέσει κατά το άρθρο 80. Ο ενδιαφερό-
μενος πιστωτής δικαιούται να καταθέσει αντίγραφο της 
γενόμενης αποδεκτής ρύθμισης στο Ειρηνοδικείο της 
κατοικίας του αιτούντος. Ο εκτελεστήριος τύπος δίνεται 
από τον ειρηνοδίκη του τόπου της προστατευόμενης 
κύριας κατοικίας.
8. Με επιμέλεια οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον 
η πρόταση ρύθμισης του πιστωτή, που έγινε αποδεκτή 
από τον αιτούντα, μεταγράφεται στο βιβλίο μεταγραφών 
ή καταχωρίζεται στο κτηματολογικό φύλλο της κύριας κατοικίας του αιτούντος.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1584 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
9. Ρυθμιζόμενοι πιστωτές του ιδιωτικού τομέα, που 
δεν είναι πιστωτικά ιδρύματα ή εταιρείες διαχείρισης 
απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις του άρθρου 1 του 
ν. 4354/2015, και που κατέστησαν πιστωτές λόγω υποκα-
τάστασης ή διαδοχής πιστωτικού ιδρύματος, διενεργούν 
τις πράξεις των παρ. 2 και 3, μόνο αφότου κοινοποιήσουν 
στην Ε.Γ .Δ.Ι.Χ. διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου 
και, αν είναι νομικά πρόσωπα, τα φυσικά πρόσωπα που 
τα εκπροσωπούν καθώς και τα νομιμοποιητικά τους 
έγγραφα. Οι πληροφορίες που κοινοποιούνται κατά το 
προηγούμενο εδάφιο ισχύουν και για κάθε μεταγενέστε-
ρη αίτηση που περιλαμβάνει απαιτήσεις των πιστωτών 
αυτών, μέχρι να κοινοποιηθεί διαφορετική διεύθυνση ή διαφορετικός εκπρόσωπος.
10. Αν μεταξύ των προς ρύθμιση πιστωτών περιλαμ-
βάνονται ιδιώτες της παραγράφου 8, οι οποίοι δεν έχουν 
κοινοποιήσει στην Ε.Γ .Δ.Ι.Χ. διεύθυνση ηλεκτρονικού τα-
χυδρομείου, ο αιτών επιδίδει αντίγραφο της αίτησης σε αυτούς και μεταφορτώνει στην πλατφόρμα το αποδει-
κτικό επίδοσης. Στην περίπτωση αυτή, οι προθεσμίες 
της διαδικασίας συναινετικής ρύθμισης, καθώς και η 
προσωρινή προστασία του άρθρου 78, ξεκινούν από τη μεταφόρτωση του τελευταίου αποδεικτικού επίδοσης.
11. Κατά τη διαδικασία του παρόντος άρθρου, η εκ-
προσώπηση του αιτούντα ή κάθε συμμετέχοντος πιστω-
τή από δικηγόρο είναι προαιρετική.
Άρθρο 75
Όροι προστασίας της κύριας κατοικίας
1. Για την προστασία της κύριας κατοικίας του, ο αιτών 
καταβάλλει το εκατόν είκοσι τοις εκατό (120%) της αξίας 
αυτής σε μηνιαίες ισόποσες τοκοχρεωλυτικές δόσεις, 
με επιτόκιο ίσο με το Euribor τριμήνου προσαυξημένο κατά δύο τοις εκατό (2%). Αν το εκατόν είκοσι τοις εκα-τό (120%) της αξίας της κύριας κατοικίας υπερβαίνει το 
σύνολο των οφειλών που περιλαμβάνονται στην αίτηση, 
τότε καταβάλλεται το σύνολο των οφειλών σε αντίστοι-χες τοκοχρεωλυτικές δόσεις.
2. Το ποσό της παραγράφου 1 καταβάλλεται σε χρο-
νικό διάστημα εικοσιπέντε (25) ετών, το οποίο όμως 
δεν πρέπει να υπερβαίνει το 80ο έτος της ηλικίας του 
αιτούντος, εκτός εάν συμβληθεί εγγυητής, αποδοχής 
των πιστωτών, ευθυνόμενος ως αυτοφειλέτης.
3. Αν ρυθμίζονται περισσότεροι από ένας πιστωτές, 
τότε η μηνιαία δόση, που προκύπτει κατά τις παραγρά-
φους 1 και 2, επιμερίζεται μεταξύ των ρυθμιζόμενων 
πιστωτών, ανάλογα με το ποσοστό συμμετοχής τους σε 
πλειστηρίασμα που θα προέκυπτε, αν η κύρια κατοικία 
πλειστηριαζόταν χωρίς έξοδα εκτέλεσης και χωρίς κα-
τάταξη λοιπών πιστωτών, που δεν αναφέρονται στην 
αίτηση. Για την εφαρμογή του προηγούμενου εδαφίου: 
α) η προσημείωση υποθήκης εξομοιώνεται με την υπο-θήκη και κατατάσσεται με βάση τη χρονική της προτε-
ραιότητα, β) αν απαίτηση πιστωτή με ειδικό προνόμιο 
δεν ικανοποιείται στο σύνολό της ως τέτοια, τότε για το απομένον τμήμα της συμμετέχει στην υποθετική κατά-ταξη, κατά περίπτωση ως απαίτηση με γενικό προνόμιο ή ως μη προνομιούχος απαίτηση.Άρθρο 76
Συνεισφορά Δημοσίου
1. Το Δημόσιο συνεισφέρει στις μηνιαίες καταβολές 
που προσδιορίζονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 75. 
Η συνεισφορά του προηγούμενου εδαφίου καταβάλλε-ται σε ειδικό ακατάσχετο λογαριασμό με δικαιούχο τον οφειλέτη. Η συνεισφορά του Δημοσίου δεν κατάσχεται 
ούτε συμψηφίζεται. Για την έγκριση και καταβολή της 
συνεισφοράς δεν απαιτείται φορολογική ή ασφαλιστική 
ενημερότητα του οφειλέτη.
2. Η αίτηση του άρθρου 72 επέχει θέση αίτησης και 
για τη συνεισφορά του Δημοσίου. Με την υποβολή της αίτησης το Δημόσιο αποκτά πρόσβαση σε όλα τα δεδο-
μένα και τα έγγραφα που ανταλλάσσονται μεταξύ του 
αιτούντος και των πιστωτών στο πλαίσιο της διαδικασί-
ας, καθώς και σε κάθε στοιχείο σχετικό με τη δίκη του 
άρθρου 77.
3. Για να συνεισφέρει το Δημόσιο, πρέπει να ρυθμι-
στούν, συναινετικά ή δικαστικά, όλες οι οφειλές που είναι 
επιδεκτικές ρύθμισης κατά τις παραγράφους 2 έως 6 του 
άρθρου 68 και το συμφωνηθέν σχέδιο ρύθμισης να είναι 
σύμφωνο με το άρθρο 75.
4. Η συνεισφορά του Δημοσίου διαρκεί για όσο χρόνο 
διαρκεί η ρύθμιση. Οι προϋποθέσεις και το ποσό της 
συνεισφοράς του Δημοσίου επανεξετάζονται αυτεπαγ-γέλτως κάθε έτος. Ο δικαιούχος μπορεί μετά την παρέ-
λευση ενός (1) έτους από τον αρχικό προσδιορισμό ή την 
τελευταία αναπροσαρμογή της συνεισφοράς να ζητήσει 
μεταρρύθμιση του ποσοστού συνεισφοράς, αν εξαιτίας 
μεταβολής των εισοδημάτων του, των εύλογων δαπα-
νών διαβίωσης ή του επιτοκίου αναφοράς, προκύπτει 
αδυναμία του να καταβάλει τη δική του συνεισφορά. 
Ως προς το περιεχόμενο και τον τρόπο υποβολής της 
αίτησης του προηγούμενου εδαφίου εφαρμόζεται ανα-λόγως το άρθρο 72. Μέχρι την αποδοχή της αίτησης για αναπροσαρμογή της συνεισφοράς ο οφειλέτης οφείλει 
να συνεχίζει να καταβάλλει το ποσό που τον βαρύνει 
σύμφωνα με την προηγούμενη απόφαση περί συνεισφο-
ράς. Η αναπροσαρμογή της συνεισφοράς δεν επηρεάζει 
τη μηνιαία δόση που λαμβάνουν οι πιστωτές κατά το 
άρθρο 75.
5. Η συνεισφορά του Δημοσίου διακόπτεται, αν ο δι-
καιούχος καθυστερήσει την καταβολή του ποσού που 
βαρύνει τον ίδιο, με αποτέλεσμα να θεμελιώνονται τα 
κατά το άρθρο 80 δικαιώματα του πιστωτή, ακόμα κι 
αν αυτά δεν ασκηθούν. Αν ο δικαιούχος δεν καταβάλει εγκαίρως το ποσό που βαρύνει τον ίδιο, ο θιγόμενος πι-στωτής υποχρεούται να ενημερώσει, εγγράφως ή μέσω 
ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το αργότερο μέσα σε έναν 
(1) μήνα από τη θεμελίωση των δικαιωμάτων του άρ-
θρου 80, το όργανο που είναι αρμόδιο να αποφασίζει 
για τη συνεισφορά του Δημοσίου. Αν ο πιστωτής παρα-
λείψει την ενημέρωση του προηγούμενου εδαφίου και 
ασκηθούν από τον πιστωτή τα δικαιώματα του άρθρου 
80, τότε ο πιστωτής υποχρεούται να επιστρέψει στο 
Δημόσιο με τον νόμιμο τόκο της παρ. 1 του άρθρου 53 
του ν. 4174/2013 (Α΄ 170) τα ποσά που αυτό κατέβαλε 
από το χρόνο κατά τον οποίο ο πιστωτής όφειλε να είχε 
ενημερώσει το Δημόσιο.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1585 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
6. Καθυστέρηση του Δημοσίου να καταβάλει την εγκρι-
θείσα συνεισφορά μπορεί να οδηγήσει σε έκπτωση του 
αιτούντα κατά το άρθρο 80, μόνο εφόσον το συνολικό 
ύψος του ποσού σε καθυστέρηση υπερβαίνει αθροιστικά 
την αξία εννέα (9) μηνιαίων δόσεων συνεισφοράς και 
ο πιστωτής έχει ενημερώσει τον οφειλέτη ως προς την 
υπερημερία του Δημοσίου το αργότερο έως τον έκτο 
μήνα υπερημερίας.
7. Με την επιφύλαξη της παραγράφου 5, αν ο οφειλέ-
της εκπέσει κατά το άρθρο 80 ως προς οποιονδήποτε 
πιστωτή, το Ελληνικό Δημόσιο αναζητά από τον οφει-
λέτη όλα τα ποσά που κατέβαλε κατά το παρόν άρθρο.
Άρθρο 77
Δικαστική ρύθμιση
1. Φυσικό πρόσωπο, που υπέβαλε οριστικά την αίτηση 
του άρθρου 72 κατά το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 73, 
μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο την προστασία της 
κύριας κατοικίας του με τους όρους του άρθρου 75, αν 
δεν κρίθηκε επιλέξιμος ή αν, ενώ κρίθηκε επιλέξιμος, για 
οποιονδήποτε λόγο δεν επιτεύχθηκε συμφωνία με έναν 
ή περισσότερους από τους πιστωτές.
2. Αρμόδιο δικαστήριο είναι το Ειρηνοδικείο του τό-
που, στο οποίο βρίσκεται η κύρια κατοικία του αιτούντος.
3. Το δικαστήριο δικάζει κατά τη διαδικασία της εκού-
σιας δικαιοδοσίας. Η συζήτησ η της αίτησης προσδιορί-
ζεται κατ’ απόλυτη προτεραιότητα μέσα σε έξι μήνες από 
την κατάθεσή της, ακόμα και καθ’ υπέρβαση του προ-
βλεπόμενου αριθμού οριζόμενων υποθέσεων εκούσιας 
δικαιοδοσίας, όπως αυτός καθορίζεται από τον Κανονι-
σμό Εσωτερικής Υπηρεσίας του οικείου Ειρηνοδικείου. 
Η απόφαση εκδίδεται μέσα σε τρεις (3) μήνες από τη 
συζήτηση.
4. Η αίτηση της παραγράφου 1 ασκείται μέσα σε προ-
θεσμία δεκαπέντε (15) εργάσιμων ημερών από την ολο-
κλήρωση της διαδικασίας κατά την παράγραφο 6 του 
άρθρου 74. Στην προθεσμία του προηγούμενου εδαφίου 
δεν συνυπολογίζεται το χρονικό διάστημα από 1η έως 31η Αυγούστου.
5. Η αίτηση στρέφεται κατά των πιστωτών, με τους 
οποίους δεν επιτεύχθηκε συναινετική ρύθμιση.
6. Με την αίτηση ο αιτών συνυποβάλλει στη γραμμα-
τεία του αρμόδιου Ειρηνοδικείου εκτυπωμένο όλο το 
υλικό που μεταφορτώθηκε στην πλατφόρμα, κατά τη 
διάρκεια της διαδικασίας αξιολόγησης της επιλεξιμό-
τητας και της συναινετικής ρύθμισης.
7. Η αίτηση μεταφορτώνεται, επί ποινή απαραδέκτου, 
μέσα σε δέκα (10) εργάσιμες ημέρες από την κατάθεσή 
της, στην πλατφόρμα του άρθρου 71, μέσω της οποίας 
κοινοποιείται στους συμμετέχοντες πιστωτές. Η κοινο-
ποίηση του προηγούμενου εδαφίου επέχει θέση επίδο-σης στους πιστωτές. Αν μεταξύ των διαδίκων πιστωτών 
περιλαμβάνονται ιδιώτες, οι οποίοι δεν έχουν κοινοποι-
ήσει στην Ε.Γ .Δ.Ι.Χ. διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρο-
μείου, ο αιτών επιδίδει μέσα σε τριάντα (30) ημέρες από την κατάθεση αντίγραφο της αίτησης σε αυτούς και με-
ταφορτώνει στην πλατφόρμα το αποδεικτικό επίδοσης.8. Το δικαστήριο καθορίζει σύμφωνα με το άρθρο 75 
ενιαίο σχέδιο ρύθμισης έναντι των πιστωτών, κατά των οποίων στρέφεται η αίτηση. Από το ποσό της παραγρά-
φου 1 του άρθρου 75 αφαιρείται το συνολικό ποσό, που 
καταβλήθηκε σε συμμόρφωση προς την προσωρινή δια-
ταγή της παραγράφου 2 του άρθρου 78. Η απόφαση δεν 
θίγει τις ρυθμίσεις που επιτεύχθηκαν συναινετικά. Αν το δικαστήριο κρίνει τον αιτούντα ως μη επιλέξιμο, απορ-
ρίπτει την αίτηση και επιβάλλει την ποινή του άρθρου 
205 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η οποία στην πε-
ρίπτωση αυτή ισούται με το πέντε τοις εκατό (5%) της 
συνολικής οφειλής, της οποίας ζητήθηκε η ρύθμιση, δεν 
μπορεί όμως να είναι κατώτερη των 1.500 ευρώ ούτε να 
υπερβαίνει τα 5.000 ευρώ.
9. Η απόφαση συνιστά τίτλο εκτελεστό ως προς τις 
καταβολές που ορίζει, δυνάμει του οποίου μπορεί να 
επισπευσθεί αναγκαστική εκτέλεση στη λοιπή περιου-
σία του αιτούντος πλην της κύριας κατοικίας του, καθώς 
και στην κύρια κατοικία, αν ο οφειλέτης εκπέσει κατά το 
άρθρο 80.
10. Με επιμέλεια της γραμματείας του δικαστηρίου η 
απόφαση μεταφορτώνεται στην πλατφόρμα του άρθρου 
71. Με επιμέλεια οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον 
η απόφαση μεταγράφεται στο βιβλίο μεταγραφών ή 
καταχωρίζεται στο κτηματολογικό φύλλο της κύριας 
κατοικίας του αιτούντος.
Άρθρο 78
Προσωρινή προστασία
1. Από την κοινοποίηση της αίτησης του άρθρου 72 
κατά τις παραγράφους 1 και 10 του άρθρου 74, αφού 
προηγουμένως ο οφειλέτης έχει κριθεί επιλέξιμος κατά 
τον προέλεγχο επιλεξιμότητας του άρθρου 73, και μέχρι 
τη λήξη της προθεσμίας της παραγράφου 4 του άρθρου 
77, αναστέλλεται αυτοδικαίως κάθε πλειστηριασμός της κύριας κατοικίας του αιτούντος. Η αναστολή της 
παρούσας παραγράφου αντιτάσσεται στο σύνολο των 
πιστωτών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Έναντι 
των πιστωτών, που δεν περιλαμβάνονται στην αίτηση, η 
αναστολή της παρούσας παραγράφου αρχίζει να ισχύει από τη μεταγραφή ή την καταχώριση της αίτησης κατά την παράγραφο 14 του άρθρου 72.
2. Ο δικαστής του πρωτοβάθμιου ή του δευτεροβάθμι-
ου δικαστηρίου, στο οποίο εκκρεμεί η αίτηση, μπορεί, σε 
οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας, ύστερα από σχετι-
κό αίτημα, να εκδώσει υπέρ του αιτούντος, που κρίθηκε 
επιλέξιμος, αλλά για οποιονδήποτε λόγο δεν ρύθμισε 
συναινετικά μία ή περισσότερες οφειλές του, προσωρινή 
διαταγή, που καταχωρίζεται κάτω από την αίτηση ή την έφεση ή την κλήση ή στα πρακτικά, με την οποία παρα-
τείνεται η αναστολή της παραγράφου 1 μέχρι την έκδοση 
οριστικής απόφασης. Η προσωρινή διαταγή της παρού-
σας παραγράφου εκδίδεται εφόσον πιθανολογείται ότι η αίτηση είναι βάσιμη, καθώς και ότι, μέχρι την έκδοση 
οριστικής απόφασης η κύρια κατοικία του αιτούντος θα 
έχει πλειστηριαστεί. Αν ο πιστωτής παρέλειψε να υπο-
βάλει πρόταση, χωρίς να επικαλεστεί μη επιλεξιμότητα του αιτούντα κατά το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 2 του άρθρου 74, η προσωρινή διαταγή χορηγείται υπό 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1586 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
τον όρο καταβολής του ημίσεος της τελευταίας ενήμε-
ρης δόσης πριν την άσκηση της αίτησης του άρθρου 72. 
Αν ο αιτών δεν αποδέχτηκε την πρόταση του πιστωτή, η 
προσωρινή διαταγή χορηγείται υπό τον όρο καταβολής 
της μηνιαίας δόσης που όριζε η απορριφθείσα πρόταση. 
Αν το αίτημα χορήγησης προσωρινής διαταγής περιέχε-
ται σε εμπρόθεσμη αίτηση του άρθρου 77, τότε μέχρι τη 
συζήτησή του η αναστολή της παραγράφου 1 παρατεί-
νεται αυτοδικαίως. Το δικαστήριο μπορεί να ανακαλέ-
σει την προσωρινή διαταγή οποτεδήποτε. Εάν ο αιτών 
καταστεί υπερήμερος ως προς τις μηνιαίες καταβολές 
που ορίζει το δικαστήριο σύμφωνα με την παρούσα πα-
ράγραφο, με συνέπεια το συνολικό ύψος του ποσού σε 
καθυστέρηση να υπερβαίνει αθροιστικά την αξία τριών 
(3) μηνιαίων δόσεων, τότε η προσωρινή διαταγή καθί-
σταται ανίσχυρη για το μέλλον και ο δανειστής ανακτά το δικαίωμα να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση.
3. Ο αιτών που κρίθηκε μη επιλέξιμος μπορεί να ανα-
στείλει τον πλειστηριασμό της κύριας κατοικίας του, 
σύμφωνα με το άρθρο 1000 του Κώδικα Πολιτικής Δικο-
νομίας. Το άρθρο 781 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας δεν εφαρμόζεται.
4. Η αναστολή εκτέλεσης του παρόντος άρθρου συ-
νεπάγεται αυτοδίκαια την απαγόρευση της διάθεσης ή της επιβάρυνσης της κύριας κατοικίας του αιτούντος.
5. Η αναστολή εκτέλεσης του παρόντος άρθρου δεν 
εμποδίζει την επιβολή αναγκαστικής εκτέλεσης ή ασφα-
λιστικών μέτρων στην κύρια κατοικία του αιτούντος, αρ-
κεί να μην πραγματοποιηθεί πλειστηριασμός, ούτε τη 
λήψη μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης ή ασφαλιστικών 
μέτρων στην υπόλοιπη περιουσία του οφειλέτη, ούτε την 
άσκηση αγωγής ή την έκδοση διαταγής πληρωμής για τις απαιτήσεις, των οποίων ζητείται η ρύθμιση.
Άρθρο 79
Συνέπειες ρύθμισης
1. Μετά την επίτευξη συναινετικής ή δικαστικής ρύθ-
μισης με τουλάχιστον έναν πιστωτή, δεν επιτρέπεται σε οποιοδήποτε πιστωτή του δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα, 
η επίσπευση αναγκαστικής εκτέλεσης στην κύρια κα-
τοικία του αιτούντος, η λήψη ασφαλιστικών μέτρων επ’ αυτής, η εγγραφή υποθήκης ή η τροπή προσημείωσης υποθήκης σε υποθήκη.
2. Οι απαγορεύσεις της παραγράφου 1 δεν ισχύουν 
για τους πιστωτές, των οποίων οι απαιτήσεις ήταν επι-
δεκτικές ρύθμισης κατά τις παραγράφους 2 έως 6 του 
άρθρου 68, τελικά όμως, για οποιοδήποτε λόγο, δεν 
ρυθμίστηκαν, συναινετικά ή δικαστικά. Στις περιπτώ-
σεις αυτές όλοι οι πιστωτές, ακόμη και όσοι ρύθμισαν 
τις απαιτήσεις τους, μπορούν να αναγγελθούν για το 
σύνολο των απαιτήσεών τους. Για την εφαρμογή του 
πρώτου εδαφίου της παραγράφου 2 του άρθρου 969 του 
Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας αρκεί μόνο η ικανοποίηση 
του επισπεύδοντος.
3. Μη επιδεκτικοί ρύθμισης πιστωτές του ιδιωτικού 
τομέα μπορούν να επισπεύσουν αναγκαστική εκτέλεση 
μόνο μετά από άδεια, που χορηγείται από το Ειρηνοδι-
κείο του τόπου της κύριας κατοικίας του οφειλέτη, με τη 
διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Η άδεια χορηγεί-ται μόνο αν η υπόλοιπη ρευστοποιήσιμη περιουσία του 
οφειλέτη δεν επαρκεί για την ικανοποίηση των απαιτή-σεων του συνόλου των πιστωτών, εκτός εάν ο πιστωτής 
έχει εμπράγματη ασφάλεια στην κύρια κατοικία, που εγ-
γράφηκε πριν την υποβολή της αίτησης του άρθρου 72. 
Ο οφειλέτης μπορεί να ζητήσει παροχή προθεσμίας έως 
δύο ετών, στην οποία καταβάλλει σε ισόποσες άτοκες 
μηνιαίες δόσεις το ποσό που θα λάμβανε ο αιτών πιστω-
τής σε περίπτωση αναγκαστικού πλειστηριασμού της 
κύριας κατοικίας του οφειλέτη. Στην περίπτωση αυτή, 
ο πιστωτής μπορεί να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση, 
μόνο αν ο οφειλέτης καταστεί υπερήμερος ως προς την καταβολή του ποσού αυτού. Το άρθρο 80 εφαρμόζεται 
αναλόγως. Αν ο πιστωτής αυτός επισπεύσει εκτέλεση, 
εφαρμόζονται αναλόγως το δεύτερο και το τρίτο εδάφιο 
της παραγράφου 2.
4. Με τη συναίνεση του αιτούντος, μπορεί να εγγραφεί 
υποθήκη ή προσημείωση υποθήκη για απαίτηση που 
γεννιέται κατά τη διάρκεια της ρύθμισης. Για τον πιστωτή 
αυτό δεν ισχύουν οι απαγορεύσεις της παραγράφου 1.
5. Αν ο αιτών αποβιώσει πριν την ολοκλήρωση της 
ρύθμισης, τότε η ρύθμιση διακόπτεται, εκτός αν συμ-
βλήθηκε εγγυητής κατά την παράγραφο 2 του άρθρου 
75. Αν ο κληρονόμος χρησιμοποιεί την κληρονομιαία 
κύρια κατοικία ως δική του κύρια κατοικία και πληροί τα 
κριτήρια επιλεξιμότητας του άρθρου 68 κατά το χρόνο 
θανάτου του κληρονομουμένου, μπορεί να ζητήσει κατά 
τον παρόντα νόμο τη συνέχιση της ρύθμισης του άρθρου 
75 και την εκ νέου χορήγηση της συνεισφοράς του Δη-μοσίου κατά το άρθρο 76, ακόμα και μετά την πάροδο της προθεσμίας της παρ. 1 του άρθρου 72.
Άρθρο 80
Αθέτηση της ρύθμισης
Αν ο αιτών καταστεί υπερήμερος ως προς τις μηνιαίες 
καταβολές της συναινετικής ή της δικαστικής ρύθμισης, 
με συνέπεια το συνολικό ύψος του ποσού σε καθυστέρη-
ση να υπερβαίνει αθροιστικά την αξία τριών (3) μηνιαίων 
δόσεων, ο θιγόμενος πιστωτής δικαιούται, με εκτελεστό 
τίτλο τη συναινετική ρύθμιση ή την απόφαση του άρ-
θρου 77, να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση ακόμη 
και στην κύρια κατοικία του αιτούντα. Κατά παρέκκλιση 
της παρ. 1 του άρθρου 926 του Κώδικα Πολιτικής Δικο-νομίας, το χρονικό διάστημα, που πρέπει να μεσολαβεί 
μεταξύ της επίδοσης της επιταγής προς εκτέλεση και της 
κατάσχεσης, ανέρχεται σε τριάντα (30) ημερολογιακές 
μέρες. Κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης, η οποία επι-
σπεύδεται κατά το παρόν άρθρο, επιτρέπονται όλα τα 
ένδικα βοηθήματα που προβλέπονται κατά την κείμενη νομοθεσία.
Άρθρο 81
Ολοκλήρωση της ρύθμισης
Με την επιτυχή ολοκλήρωση της ρύθμισης και την πλή-
ρη συμμόρφωση του οφειλέτη αποσβήνεται το τμήμα 
των ρυθμισμένων απαιτήσεων που υπερβαίνει το ποσό 
της παραγράφου 1 του άρθρου 75 και αποσβήνεται κάθε 
υποθήκη ή προσημείωση υποθήκης, που εγγράφηκε 
στην κύρια κατοικία για ρυθμισμένη απαίτηση.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1587 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Άρθρο 82
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής 
Αλληλεγγύης και Οικονομικών, καθορίζονται οι διαδικα-
σίες, οι προϋποθέσεις, οι π ροσφερόμενες λειτουργίες 
και εφαρμογές και οι τεχνικές λεπτομέρειες, οι οποίες 
αποτελούν τις λειτουργικές προδιαγραφές της ηλεκτρο-
νικής πλατφόρμας του άρθρου 71.
2. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής 
Αλληλεγγύης και Οικονομικών μπ ορεί να τροποποιεί-
ται το περιεχόμενο της αίτησης του άρθρου 72. Με την 
απόφαση αυτή μπορεί να προβλεφθεί και προαιρετικό περιεχόμενο της αίτησης.
3. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής 
Αλληλεγγύης και Οικονομικών μπ ορεί να τροποποιείται 
ο κατάλογος των δικαιολογητικών που συνυποβάλλονται 
μαζί με την αίτηση του άρθρου 72 ή ανακτώνται από την 
πλατφόρμα. Με όμοια απόφαση μπορεί να προβλέπεται 
ότι ορισμένα δικαιολογητικά δεν υποβάλλονται υποχρε-
ωτικά μαζί με την αίτηση, αλλά μπορούν να υποβληθούν 
το αργότερο έως τη λήξη της διαδικασίας συναινετικής 
ρύθμισης του άρθρου 74.
4. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής 
Αλληλεγγύης και Οικονομικών μπορεί να καθορίζονται 
λεπτομέρειες της διαδικασίας συναινετικής ρύθμισης 
του άρθρου 74.
5. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανά-
πτυξης, Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής 
Αλληλεγγύης και Οικονομικών καθορίζονται ο τρόπος 
προσδιορισμού του ακριβούς ύψους της συνεισφοράς 
του Δημοσίου κατά το άρθρο 76, το όργανο που είναι αρ-
μόδιο να αποφασίζει για τη συνεισφορά του Δημοσίου, καθώς και κάθε άλλο ειδικότερο θέμα σχετικά με τη συ-
νεισφορά του Δημοσίου. Η απόφαση του προηγούμενου 
εδαφίου πρέπει να συμμορφώνεται προς την ευρωπαϊκή 
νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων.
6. Με απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανάπτυ-
ξης και Οικονομικών καθορίζεται ο τρόπος προσδιορι-σμού της αξίας των μεταφορικών μέσων, προκειμένου 
να ελέγχεται το κριτήριο επιλεξιμότητας της περίπτ. ε΄ 
της παρ. 1 του άρθρου 68.
Άρθρο 83
Τελικές διατάξεις
1. Τα πιστωτικά ιδρύματα και οι πιστωτές του δημόσιου 
τομέα μπορούν να κοινοποιούν στην Ε.Γ .Δ.Ι.Χ. διεύθυνση 
ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, στην οποία γίνεται κάθε 
κοινοποίηση σχετική με το παρόν Μέρος, καθώς και τα 
φυσικά πρόσωπα που είναι εξουσιοδοτημένα να τους 
εκπροσωπούν στη διαδικασία συναινετικής ρύθμισης, 
υποβάλλοντας και τα σχετικά νομιμοποιητικά έγγραφα. 
Μέχρι να πραγματοποιηθούν οι πρώτες κοινοποιήσεις 
του προηγούμενου εδαφίου, εξακολουθούν να ισχύουν 
οι διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τα φυ-
σικά πρόσωπα που έχουν υποδειχθεί στα πλαίσια του 
ν. 4469/2017.2. Πιστωτές, οι οποίοι απέκτησαν απαιτήσεις επιδε-
κτικές ρύθμισης με μεταβίβαση κατά το άρθρο 3 του 
ν. 4354/2015, συμμετέχουν στη διαδικασία του παρόντος 
νόμου μόνο μέσω της εταιρίας διαχείρισης απαιτήσεων 
από δάνεια και πιστώσεις, στην οποία έχει ανατεθεί η 
διαχείριση σύμφωνα με την περίπτωση γ΄ της παρ. 1 του 
άρθρου 1 του ν. 4354/2015.
3. Πιστωτές, οι οποίοι απέκτησαν απαιτήσεις επιδε-
κτικές ρύθμισης με τιτλοποίηση κατά το ν. 3156/2013 
συμμετέχουν στη διαδικασία του παρόντος Μέρους 
μόνο μέσω του προσώπου, στο οποίο έχει ανατεθεί η 
διαχείρισή τους κατά την παρ. 14 του άρθρου 10 του 
ν. 3156/2013.
4. Αιτήσεις του άρθρου 4 του ν. 3869/2010, οι οποίες 
υποβλήθηκαν μέχρι την 28η Φεβρουάριου 2019, χωρίς 
να συνοδεύονται από βεβαιώσεις οφειλών του άρθρου 2 
του ν. 3869/2010, είναι παραδεκτές, εφόσον οι βεβαιώ-σεις προσκομιστούν μέχρι την 30ή Απριλίου 2019.
5. Οι πιστωτές δικαιούνται να χρησιμοποιούν την 
πλατφόρμα του άρθρου 71 προς το σκοπό άσκησης 
των δικαιωμάτων των παραγράφων 2 και 3 του άρθρου 10 του ν. 3869/2010, χωρίς να απαιτείται συνδρομή της εισαγγελικής αρχής, αν εκκρεμεί κατά των πιστωτών αί-τηση του άρθρου 4 του ν. 3869/2010 και τα δεδομένα, 
των οποίων ζητείται η κοινοποίηση, βρίσκονται στην 
κατοχή δημόσιας αρχής.
6. Φυσικά πρόσωπα, που πριν την άσκηση της αίτη-
σης του άρθρου 72 έχουν ασκήσει αίτηση του άρθρου 4 
του ν. 3869/2010 και αυτή είναι εκκρεμής σε πρώτο ή 
δεύτερο βαθμό, χωρίς να έχει συζητηθεί, μπορούν να 
υποβάλουν την αίτηση του άρθρου 72 του παρόντος 
νόμου. Αν οι αιτούντες ρυθμίσουν συναινετικά οποια-
δήποτε από τις οφειλές, που είναι επιδεκτικές ρύθμισης 
κατά τον παρόντα νόμο, τότε η δίκη του ν. 3869/2010 
καταργείται. Φυσικά πρόσωπα του παρόντος άρθρου 
μπορούν να ασκήσουν την αίτηση του άρθρου 77 του 
παρόντος Μέρους μόνο αν παραιτηθούν από την αίτηση 
του άρθρου 4 του ν. 3869/2010.
Άρθρο 84
Έναρξη ισχύος του Έβδομου Μέρους
Η ισχύς του παρόντος Μέρους αρχίζει την 30η Απρι-
λίου 2019, εκτός από το άρθρο 82, η ισχύς του οποίου 
αρχίζει από τη δημοσίευση του παρόντος νόμου στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
ΜΕΡΟΣ ΟΓΔΟΟ
ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 85
Τροποποιήσεις του ν. 4481/2017
1. Η παρ. 1 του άρθρου 12 του ν. 4481/2017 (Α΄ 100) 
αριθμείται σε παράγραφο 1α και μετά την περίπτωση 
α) προστίθεται περίπτωση β) ως εξής:
«β) Ειδικά για την περίπτωση του άρθρου 51Α του πα-
ρόντος, η ανάθεση διαχείρισης δικαιωμάτων στην Ειδική 
Υπηρεσία Έκτακτης Διαχείρισης Δικαιωμάτων του ΟΠΙ, 
εκτείνεται και στην είσπραξη των δικαιωμάτων που είχαν 
γεννηθεί ως αξιώσεις σε χρόνο προγενέστερο της ανάθε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1588 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
σης της διαχείρισης στον ΟΠΙ, για τα οποία είτε δεν έχει 
χορηγηθεί άδεια χρήσης από τον οργανισμό συλλογικής 
διαχείρισης ή την ανεξάρτητη οντότητα διαχείρισης του 
άρθρου 50, η άδεια του οποίου ανακλήθηκε, είτε έχει χο-
ρηγηθεί άδεια χρήσης, χωρίς όμως να έχουν καταβληθεί 
τα αναλογούντα δικαιώματα. Η παρούσα ρύθμιση ισχύει 
και για μη εισπραχθείσες αμοιβές του άρθρου 18 του ν. 
2121/1993.».
2. Στο άρθρο 17 επέρχονται οι εξής τροποποιήσεις:
α) Στο τέλος του πρώτου εδαφίου της παραγράφου 1 
μετά από τη λέξη «τα δικαιώματα» προστίθενται λέξεις ως εξής:
«, τα οποία δεν αποτελούν ίδιο περιουσιακό του στοι-
χείο.».
β) Στο τρίτο εδάφιο της παραγράφου 3 η λέξη «πνευ-
ματικά» διαγράφεται.
γ) Το τέταρτο εδάφιο της παραγράφου 3 αντικαθίστα-
ται ως εξής:
«Τα έσοδα από δικαιώματα ή τα έσοδα που προκύ-
πτουν από την επένδυση των εσόδων από δικαιώματα που περιέχονται στους ξεχωριστούς λογαριασμούς της 
περίπτωσης α΄ της παραγράφου 2, καθώς και οι απαι-
τήσεις από δικαιώματα του οργανισμού συλλογικής 
διαχείρισης, της ανεξάρτητης οντότητας διαχείρισης του 
άρθρου 50 και του ΟΠΙ κατά την άσκηση των καθηκό-
ντων που προβλέπονται στην παρ. 1 του άρθρου 51Α 
είναι ακατάσχετα από οποιονδήποτε κατά παρέκκλιση 
κάθε άλλης αντίθετης διάταξης.».
δ) Στην παράγραφο 3 προστίθεται πέμπτο εδάφιο ως 
εξής:
«Τα έσοδα και οι απαιτήσεις από δικαιώματα του προ-
ηγούμενου εδαφίου δεν δεσμεύονται και δεν συμψηφί-ζονται με βεβαιωμένα χρέη στη Φορολογική Διοίκηση και στο υπόλοιπο Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα, όσον αφορά τον Οργανισμό Συλ-
λογικής Διαχείρισης ή την Ανεξάρτητη Οντότητα Διαχεί-
ρισης του άρθρου 50 ή τον ΟΠΙ κατά την άσκηση των 
καθηκόντων του που προβλέπονται στην παράγραφο 
1 του άρθρου 51Α».
ε) Το πέμπτο εδάφιο αναριθμείται σε έκτο και τροπο-
ποιείται ως εξής:
«Τυχόν μέτρα διασφάλισης των οφειλών στο Δημό-
σιο, που έχουν ήδη επιβληθεί κατά του Οργανισμού 
Συλλογικής Διαχείρισης ή της Ανεξάρτητης Οντότητας 
Διαχείρισης του άρθρου 50, σύμφωνα με τις διατάξεις 
του ν. 4174/2013, για ίδιες οφειλές κατά του Δημοσίου, αίρονται αυτοδικαίως.».
στ) Στο τέλος της παραγράφου 3 προστίθενται νέα 
εδάφια ως εξής:
«Οι διατάξεις της παρούσας εφαρμόζονται και στις 
εκκρεμείς εκτελέσεις ως προς το ατέλεστο μέρος της 
διαδικασίας αυτών και ως προς τις πράξεις εκτελέσεως 
που θα γίνουν μετά την έναρξη της ισχύος τους. Το κύρος 
και οι έννομες συνέπειες των πράξεων της διαδικασίας 
εκτελέσεως που έχουν γίνει πριν από την έναρξη ισχύος 
του παρόντος νόμου δεν θίγονται.».
3. Μετά την παράγραφο 4 προστίθεται παράγραφος 5 
ως εξής:«5. Εξαιρούνται από την κατάσχεση στα χέρια του 
οργανισμού συλλογικής διαχείρισης, της ανεξάρτητης 
οντότητας διαχείρισης του άρθρου 50 και του ΟΠΙ κατά 
την άσκηση των καθηκόντων που προβλέπονται στην 
παρ. 1 του άρθρου 51Α, χρηματικές απαιτήσεις τρίτων, 
του Δημοσίου, των Ασφαλιστικών Ταμείων και των πι-
στωτικών ιδρυμάτων, κατά των δικαιούχων φυσικών 
προσώπων μέχρι του ποσού των επτά χιλιάδων πεντα-
κοσίων ευρώ (7.500,00 €) ετησίως για κάθε δικαιούχο 
φυσικό πρόσωπο.».
4. Μετά από τη νέα παράγραφο 5 προστίθεται παρά-
γραφος 6 ως εξής:
«6. Σε περίπτωση πτώχευσης του οργανισμού συλ-
λογικής διαχείρισης ή της ανεξάρτητης οντότητας δια-χείρισης του άρθρου 50, τα έσοδα από δικαιώματα, τα έσοδα που προκύπτουν από την επένδυση των εσόδων 
από δικαιώματα που περιέχονται στους ξεχωριστούς 
λογαριασμούς της περίπτωσης α΄ της παραγράφου 2, 
οι απαιτήσεις από δικαιώματα και η εύλογη αμοιβή του άρθρου 18 του ν. 2121/1993, δεν ανήκουν στην 
πτωχευτική περιουσία της παρ. 2 του άρθρου 16 του 
ν. 3588/2007 (Α΄153) (Πτωχευτικός Κώδικας) και απο-
χωρίζονται υποχρεωτικά από αυτήν υπέρ των δικαιού-χων - μελών, όπως αυτοί εκπροσωπούνται. Η παρούσα 
ρύθμιση εφαρμόζεται και για τις εκκρεμείς αιτήσεις 
πτώχευσης και για αιτήσεις πτώχευσης και τις εκκρεμείς 
πτωχεύσεις.».
5. Στο άρθρο 51Α του ν. 4481/2017, όπως τροποποι-
ήθηκε με την παρ. 7 του άρθρου 45 του ν. 4531/2018 
(Α΄62) προστίθεται παράγραφος 10 ως εξής:
«10. Η ανάθεση της διαχείρισης δικαιωμάτων των 
δικαιούχων στον ΟΠΙ εκτάκτως και προσωρινά σύμφωνα 
με την παράγραφο 1, δεν συνιστά μεταβίβαση περιου-
σίας κατ’ άρθρο 479 ΑΚ, του οργανισμού συλλογικής 
διαχείρισης ή της ανεξάρτητης οντότητας διαχείρισης 
του άρθρου 50, η άδεια του οποίου ανακλήθηκε, στον 
ΟΠΙ. Ο ΟΠΙ δεν καθίσταται καθολικός ή ειδικός διάδοχος 
του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης ή της ανεξάρ-
τητης οντότητας διαχείρισης του άρθρου 50. Η ισχύς της 
παρούσας αρχίζει από την 5.4.2018.».
Άρθρο 86
Τροποποίηση του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 
(Α΄ 209) και συμπλήρωση του άρθρου 6Α του 
ν. 3889/2010 (Α΄ 182)
1. α) Η περίπτωση α΄ της παρ. 1 του άρθρου 13 του 
ν.4014/2011, αντικαθίσταται ως εξής:
«α. Ο Γενικός Γ ραμματέας Περιβάλλοντος του Υπουρ-
γείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ως Πρόεδρος».
β) Η περίπτωση ε΄ της παρ.1 του άρθρου 13 του 
ν. 4014/2011 αντικαθίσταται ως εξής:
«ε. Το ΚΕΣΠΑ συγκροτείται με απόφαση του Υπουργού 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με την οποία ρυθμίζονται 
όλες οι αναγκαίες λεπτομέρειες που αφορούν στη σύν-θεση και λειτουργία του.».
2. α) Στο άρθρο 6Α του ν. 3889/2010, όπως προστέθη-
κε με το άρθρο 37 του ν. 4546/2018 (Α΄ 101), προστίθεται 
παράγραφος 2 ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1589 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
«2. Με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του 
Πράσινου Ταμείου, έπειτα από εισήγηση της αρμόδιας 
υπηρεσίας ή διεύθυνσης αυτού, με την επιφύλαξη του 
πρώτου εδαφίου της παραγράφου 4 του άρθρου 6 και 
τηρουμένων των δημοσιονομικών στόχων του εκάστοτε 
ισχύοντος Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος Δημοσιονο-
μικής Στρατηγικής και του εκάστοτε ετήσιου προϋπολο-
γισμού του Πράσινου Ταμείου, δύναται να καθορίζεται 
ποσό από τον ετήσιο προϋπολογισμό του, το οποίο 
αποδίδεται ως δημόσιο έσοδο στον Κρατικό Προϋπο-
λογισμό, εγγράφεται σε ειδικό Αναλυτικό Λογαριασμό 
Εσόδου (ΑΛΕ) και διατίθεται στο Υπουργείο Περιβάλλο-
ντος και Ενέργειας αποκλειστικά για την κάλυψη της συμ-
μετοχής του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
στην υλοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων Life με 
δικαιούχο/ συνδικαιούχο το Υπουργείο Περιβάλλοντος 
και Ενέργειας».
β) Οι παράγραφοι 2 και 3 του άρθρου 6Α του ν. 3889/ 
2010 (Α΄ 182), όπως προστέθηκαν με το άρθρο 37 του 
ν. 4546/2018 (Α΄ 101), αναριθμούνται σε παραγράφους 3 
και 4.
Άρθρο 87
Διαδικασία πρόσληψης προσωπικού σε 
χρηματοδοτούμενα, από ευρωπαϊκούς πόρους, προγράμματα Life
1. Για την υλοποίηση έργων που εντάσσονται σε χρη-
ματοδοτούμενα, από ευρωπαϊκούς πόρους, προγράμ-
ματα Life, με δικαιούχους Υπουργεία ή/και τους επο-
πτευόμενους φορείς τους, Αποκεντρωμένες Διοικήσεις 
ή οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δύναται να απα-
σχολείται εξειδικευμένο επιστημονικό ή άλλο προσωπι-
κό ή εμπειρογνώμονες και συνάπτονται, για τον σκοπό 
αυτό, συμβάσεις μίσθωσης έργου.
2. Για τη σύναψη των συμβάσεων της προηγούμενης 
παραγράφου ακολουθείται η εξής διαδικασία:
α. Αναρτάται στην ιστοσελίδα του δικαιούχου, καθώς 
και στο διαδικτυακό ιστότοπο «Διαύγεια» πρόσκληση 
εκδήλωσης ενδιαφέροντος με προθεσμία τουλάχιστον 
δέκα (10) ημερών για τη σύναψη συμβάσεων μίσθω-
σης έργου. Στην πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος 
προσδιορίζεται το συγκεκριμένο αντικείμενο της σύμ-
βασης μίσθωσης έργου σε σχέση με το αντικείμενο και 
τη διάρκεια του ευρωπαϊκού προγράμματος, η διάρκεια 
της σύμβασης, η οποία ακολουθεί τον συνολικό χρόνο 
υλοποίησης του έργου, ο τόπος εκτέλεσης του έργου, 
το ότι το έργο συνδέεται αποκλειστικά με τις ανάγκες 
του έργου του ευρωπαϊκού προγράμματος, το τίμημα 
της σύμβασης και η σύνδεσή του με τα στάδια υλοποί-
ησης του έργου, τα προσόντα που απαιτούνται για τη 
συμμετοχή στην διαδικασία αξιολόγησης, καθώς και τα κριτήρια επαγγελματικής και επιστημονικής αξιολόγη-σης για την επιλογή του εξειδικευμένου επιστημονικού ή άλλου προσωπικού ή των εμπειρογνωμόνων.
β. Για την αξιολόγηση των προτάσεων που υποβάλ-
λονται, έπειτα από τη δημοσίευση της σχετικής πρό-σκλησης του δικαιούχου φορέα, συγκροτείται ειδική 
Επιτροπή Αξιολόγησης, με μέλη που ορίζονται, έπειτα 
από σχετική απόφαση του αρμόδιου Υπουργού ή του αρμόδιου οργάνου διοίκησης του οικείου φορέα, εφό-
σον δικαιούχος είναι ο τελευταίος. Η Επιτροπή Αξιολό-
γησης δύναται να καλεί σε ατομική συνέντευξη τους/ 
τις ενδιαφερόμενους/ες υποψηφίους/ες, τηρουμένων 
των τυπικών κριτηρίων που θεσπίστηκαν στη σχετική 
πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος και εν συνεχεία 
συντάσσει και διαβιβάζει το σχετικό πρακτικό αξιολό-
γησης στον αρμόδιο Υπουργό ή στο αρμόδιο όργανο 
διοίκησης του οικείου φορέα, εφόσον δικαιούχος είναι ο τελευταίος.
3. Δαπάνες που αφορούν σε δεδουλευμένες αποδο-
χές εξειδικευμένου επιστημονικού ή άλλου προσωπικού 
ή εμπειρογνωμόνων, δυνάμει συμβάσεων στο πλαίσιο 
υλοποίησης έργων της παραγράφου 1 και εκκρεμεί η 
καταβολή τους έως την έναρξη ισχύος του παρόντος, 
θεωρούνται νόμιμες.
Άρθρο 88
Συμπλήρωση του άρθρου 8 του ν. 4519/2018 (Α΄ 25)
1. Στην αρχή του άρθρου 8 του ν. 4519/2018 προστίθε-
ται ο αριθμός 1 και μετά την παράγραφο 1 προστίθεται παράγραφος 2 ως εξής:
«2. α) Με κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλο-
ντος και Ενέργειας και Οικονομικών, μετά από εισήγηση 
του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) του οικείου Φορέα 
Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών (ΦΔΠΠ), δύ-
ναται να καθιερώνεται εισιτήριο εισόδου επίσκεψης, το 
οποίο αποτελεί πόρο του οικείου ΦΔΠΠ, σε ειδικά προσ-
διορισμένες θέσεις του Δικτύου Natura 2000, για δρα-
στηριότητες που είναι σύμφων ες με τους σκοπούς του.
Η τιμή του εισιτηρίου, οι κατηγορίες προσώπων που 
απαλλάσσονται ή καταβάλλουν μειωμένο εισιτήριο, οι 
ημέρες ελεύθερης επίσκεψης του κοινού, καθώς και κάθε 
άλλη αναγκαία λεπτομέρεια καθορίζονται με την κοινή απόφαση του πρώτου εδαφίου.
β) Με την ίδια απόφαση δύναται να ορίζεται ότι, πο-
σοστό έως σαράντα τοις εκατό (40%) των εσόδων από 
το αντίτιμο του εισιτηρίου θα αποδίδεται από τον ει-
σπράττοντα ΦΔΠΠ στο Πράσινο Ταμείο. Το ποσό αυτό διατίθεται αποκλειστικά για τους σκοπούς του ή επιμέ-
ρους ποσοστό αυτού αποδίδεται από το Πράσινο Ταμείο 
στους Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού, στα διοικητικό όρια των οποίων 
βρίσκεται η ειδικά προσδιορισμένη θέση της προστατευ-
όμενης περιοχής, με σκοπό τη χρηματοδότηση έργων 
ή υπηρεσιών που εξυπηρετούν τις ανάγκες της συγκε-κριμένης περιοχής.
γ) Οι πόροι της περίπτωσης α΄ αποτυπώνονται στον 
προϋπολογισμό του οικείου ΦΔΠΠ και το μέρος των εσό-
δων που απομένει μετά την αφαίρεση του ποσοστού 
που ορίζεται σύμφωνα με την περίπτωση β΄, διατίθεται από τον οικείο ΦΔΠΠ για τις ανάγκες διοίκησης και δια-χείρισης των προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000, που εμπίπτουν στην χωρική του αρμοδιό-τητα, συμπεριλαμβανομένης της πρόσληψης εποχικού προσωπικού, εφόσον απαιτείται.
δ) Ειδικά για τη λειτουργία του Εθνικού Δρυμού Λευ-
κών Ορέων (Φαράγγι Σαμαριάς) και ανεξάρτητα από το χρόνο έκδοσης της κοινής υπουργικής απόφασης 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1590 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
της περίπτωσης α΄, μόνο για την περίοδο 2019 ισχύει η 
υπουργική απόφαση. 40982/2003 (Β΄ 511/29.4.2003) και 
αρμόδια για τη διαδικασία πρόσληψης εποχικού προ-
σωπικού και κάθε άλλη απαραίτητη διαδικασία για τη 
διαχείριση της επισκεψιμότητας είναι η Αποκεντρωμένη 
Διοίκηση Κρήτης, δια της Διεύθυνσης Δασών Χανίων. 
Τα έσοδα από το αντίτιμο του εισιτηρίου της περιόδου 
2019 εισπράττονται από τη Διεύθυνση Δασών Χανίων 
και κατατίθενται στο λογαριασμό του Ειδικού Φορέα 
Δασών του Πράσινου Ταμείου. Από τα έσοδα αυτά το 
Πράσινο Ταμείο διαθέτει ποσοστό τριάντα τοις εκατό 
(30%) στους Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού, στα διοικητικά όρια των 
οποίων βρίσκεται το Φαράγγι Σαμαριάς, με σκοπό τη 
χρηματοδότηση έργων ή υπηρεσιών που εξυπηρετούν 
τις ανάγκες της συγκεκριμένης περιοχής. Ειδικά η Τοπι-κή Κοινότητα Λάκκων, του Δήμου Πλατανιά, του Νομού Χανίων από το ποσοστό του τριάντα τοις εκατό (30%), λαμβάνει το δέκα τοις εκατό (10%).»
2. Οι περιπτώσεις α΄, β΄ και γ΄ της παρ. 3 του άρθρου 21 
του ν. 1790/1988 (Α΄ 134) καταργούνται.
Άρθρο 89
Συμπλήρωση του άρθρου 7 και τροποποίηση του άρθρου 11 του ν. 4519/2018 (Α΄ 25)
1. Στο άρθρο 7 του ν. 4519/2018 προστίθεται παρά-
γραφος 7 ως εξής και η ισχύς της αρχίζει από 20.2.2018:
«7. Επιτρέπεται στους ΦΔΠΠ η πρόσληψη προσωπι-
κού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, μετά την έγκριση των Εσωτερικών Κανονισμών Διοίκησης και Λειτουργίας τους, σύμφωνα με την περί-πτωση ιγ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 6.».
2. Η περίπτωση α΄ της παρ. 2 του άρθρου 11 του 
ν. 4519/2018 αντικαθίσταται ως εξής και η ισχύς της αρ-χίζει από 20.2.2018:
«2) α. Οι ΦΔΠΠ συνεχίζουν να απασχολούν το υφιστά-
μενο προσωπικό τους, που απασχολείται με σύμβαση 
ορισμένου χρόνου, μέχρι την ανάρτηση των οικείων 
οριστικών πινάκων κατάταξης της παραγράφου 4 ή της παραγράφου 7 του άρθρου 7.».
Άρθρο 90
Προσθήκη άρθρου 7Α στον ν. 4519/2018 (Α΄ 25)
1. Μετά το άρθρο 7 του ν. 4519/2018, προστίθεται άρ-
θρο 7Α, το οποίο έχει ως εξής:
«Άρθρο 7Α
1) Οι ΦΔΠΠ της παραγράφου 3 του άρθρου 2, που 
απασχολούν προσωπικό με ενεργές συμβάσεις εργα-
σίας ορισμένου χρόνου, δύνανται να υποβάλουν προς 
έγκριση στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, 
τροποποίηση του Εσωτερικού Κανονισμού Διοίκησης 
και Λειτουργίας τους, σύμφωνα με την περίπτωση ιγ΄ 
της παραγράφου 1 του άρθρου 6, προκειμένου να συ-
στήσουν τόσες οργανικές θέσεις προσωπικού ιδιωτικού 
δικαίου αορίστου χρόνου, ίδιων κλάδων και κατηγοριών, 
όσες οι θέσεις του προσωπικού που απασχολείται στον 
οικείο ΦΔΠΠ.2) Πλέον των οργανικών θέσεων που συστήνονται 
σύμφωνα με την προηγούμενη παράγραφο, για την κάλυψη αναγκών των ΦΔΠΠ της παραγράφου 4 του 
άρθρου 2, αλλά και ενδεχόμενων λειτουργικών κενών, 
απολύτου αναγκαιότητας των ΦΔΠΠ της παραγράφου 
3 του άρθρου 2, συστήνονται οργανικές θέσεις προ-
σωπικού ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, αριθμού 
ίσου με το δεκαπέντε τοις εκατό (15%) των θέσεων της 
προηγούμενης παραγράφου, σε κλάδους και κατηγορίες 
επιλογής του οικείου ΦΔΠΠ, και πάντως συναφείς με τις αρμοδιότητες αυτού.
3) Οι ΦΔΠΠ που συστάθηκαν με την παράγραφο 4 
του άρθρου 2, δύνανται να υποβάλουν προς έγκριση 
στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Εσωτερικό 
Κανονισμό Διοίκησης και Λειτουργίας, σύμφωνα με τα 
οριζόμενα στην περίπτωση ιγ΄ της παραγράφου 1 του 
άρθρου 6, στον οποίο συμπεριλαμβάνεται η σύσταση 
οργανικών θέσεων προσωπικού ιδιωτικού δικαίου αο-
ρίστου χρόνου, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην προη-γούμενη παράγραφο.
4) Εντός δέκα (10) ημερών από τη δημοσίευση των 
υπουργικών αποφάσεων έγκρισης των εσωτερικών κα-
νονισμών των παραγράφων 1 και 3, στην Εφημερίδα της 
Κυβέρνησης, οι οικείοι ΦΔΠΠ, υποβάλλουν αίτημα, στο 
Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού (Α.Σ.Ε.Π.), 
για την πρόσληψη προσωπικού, προς κάλυψη των ορ-
γανικών τους θέσεων.
5) Ως προς τις προσλήψεις του τακτικού προσωπικού 
που διενεργούνται με την ειδική διαδικασία της παρα-
γράφου 1, η εμπειρία στο αντικείμενο της θέσης βαθ-
μολογείται με 17 μονάδες ανά μήνα και για συνολική 
εμπειρία μέχρι ογδόντα τέσσερις (84) μήνες. Η ανωτέρω 
ειδική εμπειρία προϋποθέτει ενεργή και χωρίς διακο-
πή σύμβαση, στον συγκεκριμένο ΦΔΠΠ, για τον οποίο 
προκηρύσσεται η θέση. Σε κάθε περίπτωση, η σύμβαση 
εργασίας πρέπει να έχει ως απώτατο χρόνο έναρξής της 
την 31η Δεκεμβρίου 2015. Υποψήφιοι που πληρούν το 
κριτήριο της εντοπιότητας, όπως αυτό ορίζεται στην πε-
ρίπτωση Δ΄ της παρ. 2 του άρθρου 18 του ν. 2190/1994 (Α΄ 28) δεν προτάσσονται των υποψηφίων που αποδει-
κνύουν την ειδική εμπειρία του προηγούμενου εδαφίου. 
Ως προς το σύνολο των θέσεων της παραγράφου 1, δεν 
απαιτούνται τα πρόσθετα προσόντα διορισμού που προ-
βλέπονται στο άρθρο 27 του π.δ. 50/2001 (Α΄39). Όσοι 
διορίζονται στις θέσεις που συστήνονται σύμφωνα με τις 
παραγράφους 1 και 2, δεσμεύονται να υπηρετήσουν στη 
θέση διορισμού τους, τουλάχιστον 10 έτη από το διορι-σμό τους, και μέχρι την συμπλήρωση του διαστήματος 
αυτού, δεν μετακινούνται, αποσπώνται ή μετατάσσονται 
σε άλλες θέσεις.
6) Μέχρι τη δημοσίευση των οριστικών πινάκων διορι-
σμού στις οργανικές θέσεις που συστήνονται σύμφωνα 
με την παράγραφο 1, οι αρμοδιότητες των ΦΔΠΠ ασκού-
νται από τους απασχολούμενους με ενεργές συμβάσεις 
εργασίας ορισμένου χρόνου. Με τη δημοσίευση των ορι-
στικών πινάκων διοριστέων στις οργανικές θέσεις που 
συστήνονται, σύμφωνα με την παράγραφο 1, οι συμβά-
σεις ορισμένου χρόνου του προηγούμενου εδαφίου λύ-
ονται αυτοδικαίως και αζημίως για τους οικείους ΦΔΠΠ.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1591 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
7) Εργαζόμενοι που παρέχουν τις υπηρεσίες τους 
στους ΦΔΠΠ με συμβάσεις εργασίας ιδιωτικού δικαίου 
αορίστου χρόνου, κατατάσσονται σε συνιστώμενες προ-
σωποπαγείς θέσεις ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, 
στην ίδια ειδικότητα, εντός ενός (1) μηνός από τη δημο-
σίευση της απόφασης τροποποίησης του Εσωτερικού 
Κανονισμού Διοίκησης και Λειτουργίας, ως ορίζεται στην 
παράγραφο 1, λαμβανομένης υπόψη για κάθε έννομη 
συνέπεια της προϋπηρεσίας αυτών. Η κατάταξη του 
ανωτέρω προσωπικού, διενεργείται με απόφαση του 
αρμόδιου προς διορισμό οργάνου, εγκρίνεται από τον 
Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας και δημοσιεύεται 
στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης.
8) Η μισθολογική δαπάνη του προσωπικού που στε-
λεχώνει τις οργανικές θέσεις των παραγράφων 1 και 2, 
καλύπτεται για το έτος 2019 από πιστώσεις του Πράσινου 
Ταμείου, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 11. Από 
το 2020 και εφεξής η μισθολογική δαπάνη καλύπτεται 
από την επιχορήγηση που λαμβάνει έκαστος ΦΔΠΠ, από 
τις πιστώσεις που εγγράφονται στον τακτικό προϋπολο-
γισμό του ΥΠΕΝ, διαφορετικά από το Πράσινο Ταμείο, 
σύμφωνα με την περίπτωση γ΄ της παραγράφου1 του 
άρθρου 11.».
2. Οι ΦΔΠΠ που υπάγονται στην παρ. 1 του άρθρου 7Α 
του ν. 4519/2018, υποβάλλουν προς έγκριση στο Υπουρ-
γείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας την τροποποίηση των 
Εσωτερικών Κανονισμών Διοίκησης και Λειτουργίας, 
μέσα σε δύο μήνες από τη δημοσίευση του παρόντος. 
Μέσα στην ίδια προθεσμία, οι ΦΔΠΠ που υπάγονται 
στην παρ. 3 του ίδιου ως άνω άρθρου, υποβάλλουν προς 
έγκριση στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
Εσωτερικό Κανονισμό Διοίκησης και Λειτουργίας.
Άρθρο 91
Συμπλήρωση του άρθρου 10 του ν. 4519/2018 (Α΄ 25)
Στο άρθρο 10 του ν. 4519/2018 προστίθεται παρά-
γραφος 7 ως εξής:
«7. α) Οι ΦΔΠΠ δύνανται στον Εσωτερικό Κανονισμό 
Διοίκησης και Λειτουργίας να προβλέπουν ειδικές ικα-νότητες ή προσόντα που σχετίζονται με τη φυσική κα-
τάσταση ή τη γλωσσομάθεια των υποψηφίων, κατά τη 
διαδικασία πρόσληψης προσωπικού ορισμένου χρόνου 
για την κάλυψη εποχικών αναγκών λόγω αυξημένης επι-
σκεψιμότητας ή άλλης σαφώς αιτιολογημένης ανάγκης. 
Για τον ίδιο λόγο, στον ανωτέρω Κανονισμό δύναται να 
ρυθμίζονται, κατόπιν ειδικής αιτιολογίας, θέματα που 
αφορούν το προσωπικό που απασχολείται πέραν του 
ωραρίου ή σε βάρδιες, για συγκεκριμένες χρονικές πε-
ριόδους αυξημένης επισκεψιμότητας της περιοχής, με 
παράλληλη δυνατότητα για πρόβλεψη χορήγησης ημε-
ρών ανάπαυσης.
β) Για την πρόσληψη προσωπικού ορισμένου χρόνου 
στους ΦΔΠΠ ισχύουν οι διατάξεις του δεύτερου άρθρου 
του ν. 4528/2018 (Α΄ 50).».
Άρθρο 92
1. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 1 του 
ν. 3213/2003 (Α΄ 309) αντικαθίσταται ως εξής:«Κατ’ εξαίρεση, δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης 
και οικονομικών συμφερόντων, αρχικές με απόκτηση 
ιδιότητας υπόχρεου τα έτη 2016, 2017, 2018 και ετήσιες 
των ετών 2016 (χρήση 2015), 2017 (χρήση 2016) και 
2018 (χρήση 2017) υποβάλλονται από 18.2.2019 έως 
30.4.2019.».
2. Η παρ. 1 του άρθρου 10 του ν. 4571/2018 (Α΄ 186) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Οι καταστάσεις της παρ. 3 του άρθρου 1 του 
ν. 3213/2003 για τους υπόχρεους σε υποβολή Δ.Π.Κ. και 
Δ.Ο.Σ. για το έτος 2018 καταχωρίζονται από 3.1.2019 έως 
25.1.2019 και για το έτος 2019 έως 30.4.2019.».
Άρθρο 93
Πιστωτικά υπόλοιπα παρακρατούμενων φόρων πιστωτικών ιδρυμάτων
1. Τα πιστωτικά υπόλοιπα που προέκυψαν από τις 
δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος οικονομικών ετών 
2009, 2011, 2012 και 2013 των πιστωτικών ιδρυμάτων, κατά το μέρος που οφείλονται σε φόρο που έχει παρα-
κρατηθεί κατά τις διατάξεις της παρ. 8 του άρθρου 12 
του ν. 2238/1994 (Α΄ 151) και για τα οποία δημιουργήθη-
καν διαφορές που εκκρεμούν ενώπιον των δικαστηρίων, 
συμψηφίζονται κατά προτεραιότητα, όταν προκύψει φό-
ρος εισοδήματος και κατά το μέρος που ο φόρος αυτός επαρκεί για το σκοπό του ως άνω συμψηφισμού.
Για τυχόν ποσά πιστωτικών υπολοίπων που έχουν ήδη 
επιστραφεί από τη φορολογική αρχή δυνάμει τελεσίδι-κων δικαστικών αποφάσεων γεννάται υποχρέωση από-
δοσης στο Ελληνικό Δημόσιο, όταν και κατά το μέρος 
που προκύψει φόρος εισοδήματος, προστιθέμενο, το 
μέρος αυτό, στα προς συμψηφισμό πιστωτικά υπόλοιπα 
του προηγούμενου εδαφίου.
Πιστωτικά υπόλοιπα ή επιστραφέντα ποσά φόρων 
προγενέστερου έτους συμψηφίζονται κατά προτεραιό-
τητα έναντι αυτών μεταγενέστερου έτους.
2.α. Στο τέλος της παρ. 6 του άρθρου 3 του ν. 4046/2012 
(Α΄28) προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Τυχόν πιστωτικό υπόλοιπο που προέκυψε από τις 
δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος οικονομικών ετών 
2011, 2012 και 2013 και δεν συμψηφίστηκε εντός των 
πέντε (5) ετών, συμψηφίζεται σε ισόποσες δόσεις εντός 
δέκα (10) ετών με οποιασδήποτε φύσεως φορολογι-
κές υποχρεώσεις των τραπεζών, αρχής γενομένης από 1.1.2020.».
β. Η ρύθμιση του προηγούμενου εδαφίου εφαρμόζεται 
επί υποθέσεων για τις οποίες έχ ουν υποβληθεί αρχικές 
και τροποποιητικές δηλώσεις ενώπιον της φορολογικής 
αρχής και δεν έχουν εξετασθεί, καθώς και επί εκκρεμών 
υποθέσεων κατά την έννοια του δευτέρου και τρίτου 
εδαφίου της παρ. 2 του άρθρου 49 του ν. 4509/2017 
(Α΄201).
Άρθρο 94
Ρυθμίσεις για την Εταιρεία Ακινήτων 
του Δημοσίου (ΕΤ.Α.Δ.)
1. Για τη μεταβίβαση της κυριότητας και νομής των 
ακινήτων της Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία 
«Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1592 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Α.Ε.» (Τ.Α.Ι.Π.Ε.Δ.), που μεταβιβάζονται στην Ανώνυμη 
Εταιρεία με την επωνυμία «Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου 
Α.Ε.» (ΕΤ.Α.Δ.), δυνάμει της παρ. 7 του άρθρου 196 του 
ν. 4389/2016 (Α΄ 94), για τα οποία δεν έχει λάβει χώρα 
καταχώριση στα αρμόδια Υποθηκοφυλακεία ή Κτημα-
τολογικά Γ ραφεία, η καταχώριση γίνεται ατελώς από την 
ΕΤ.Α.Δ., στο όνομα και για λογαριασμό της, κατά τα ορι-
ζόμενα στην παράγραφο 8 του ως άνω άρθρου.
2. α) Με την εξαίρεση των ακινήτων που είτε εμπίπτουν 
στις εξαιρούμενες υπό στοιχεία α΄ έως και ε΄ περιπτώσεις 
της παρ. 4 του άρθρου 196 του ν. 4389/2016 είτε τελούν 
υπό προστατευόμενη, δυνάμει της κείμενης νομοθεσίας, 
διακατοχή, ή γενικά, η εκποίησή τους είναι αντίθετη στην 
ελληνική νομοθεσία, επιτρέπεται, με απόφαση του Διοι-
κητικού Συμβουλίου της ΕΤ.Α.Δ., η απευθείας εκποίηση ακινήτων, που περιέρχονται στ ην κυριότητα της ΕΤ.Α.Δ. 
με τις διατάξεις του άρθρου 196 του ν. 4389/2016, και 
για τα οποία έχει καταχωρισθεί η μεταβίβαση στο οικείο 
βιβλίο μεταγραφών ή κτηματολογικό φύλλο, στις ακό-
λουθες περιπτώσεις: αα) ακινήτων συνιδιοκτησίας με 
οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ββ) ακινήτων 
κειμένων εντός ή εκτός σχεδίου πόλης, μη άρτιων ή και 
μη οικοδομήσιμων, προς ιδιοκτήτες συνεχόμενων ακι-
νήτων, μετά από γνωμοδότηση του οικείας Υπηρεσίας Δόμησης, γγ) για την επέκταση ή/και την εξυπηρέτηση 
λειτουργίας υφιστάμενων όμορων βιομηχανιών ή βιοτε-
χνιών ή τουριστικών καταλυμάτων των υποπεριπτώσεων 
αα΄, δδ΄ και εε΄ της περίπτωσης α΄της παρ. 2 του άρθρου 1 
του ν. 4276/2014 (Α΄ 155), όπως ισχύει.
β) Σε περίπτωση ύπαρξης δύο ή περισσοτέρων εκκρε-
μών αιτήσεων ενδιαφερομένων για αγορά, διενεργείται διαγωνισμός, σύμφωνα με τον Κανονισμό της ΕΤ.Α.Δ.
γ) Πριν από την εισαγωγή της αίτησης για συζήτηση 
στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΤ.Α.Δ., διενεργείται από 
αυτήν έλεγχος ότι, δεν συντρέχει περίπτωση εξαιρετέου 
κατά το νόμο ακινήτου, ενώ, παράλληλα διαβιβάζεται 
από την ΕΤ.Α.Δ. προς το Αυτοτελές Τμήμα Μητρώου Ακί-
νητης Περιουσίας της Γενικής Γ ραμματείας Δημόσιας 
Περιουσίας του Υπουργείου Οικονομικών, αίτηση χο-
ρήγησης πληροφοριών και περαιτέρω έρευνας από τις 
αρμόδιες υπηρεσίες της Γενικής Γ ραμματείας Δημόσιας 
Περιουσίας, κατά τα οριζόμενα στην κείμενη νομοθε-
σία. Αφού από τους ως άνω ελέγχους διαπιστωθεί ότι, 
δεν συντρέχει περίπτωση εξαιρετέου, κατά τον νόμο, 
ακινήτου και ληφθεί η σχετική έγγραφη απάντηση του Αυτοτελούς Τμήματος Μητρώου Ακίνητης Περιουσίας, 
συνεχίζεται η διαδικασία εκποίησης κατά τις διατάξεις 
του νόμου και του Κανονισμού της ΕΤ.Α.Δ., η δε μεταβολή 
καταχωρίζεται στα κτηματολογικά βιβλία ή στα βιβλία 
μεταγραφών.
3. Επί των εκκρεμών αιτήσεων, κατά τη θέση σε ισχύ 
του παρόντος νόμου, ποσοστό εβδομήντα τοις εκατό 
(70%) του τιμήματος αποδίδεται στο Ελληνικό Δημόσιο.
4.α) Στα εξαιρετέα κατά τον νόμο ακίνητα εξακολου-
θούν να ισχύουν οι περί εξαγοράς από το Δημόσιο ισχύ-
ουσες διατάξεις. Η μεταβίβαση αυτών, εφόσον επιτρέ-
πεται από τον νόμο, αιτιολογείται ειδικά και τελεί υπό 
τις ειδικές διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας για την 
προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κλη-ρονομιάς, καθώς και τις λοιπές προστατευτικές για κάθε 
μορφή εξαιρετέου ακινήτου διατάξεις.
β) Αν εξαιρετέο κατά τον νόμο ακίνητο, του οποίου η 
μεταβίβαση επιτρέπεται από τον νόμο, συμπεριλήφθηκε 
εκ παραδρομής στα υπό μεταβίβαση στην ΕΤ.Α.Δ. ακί-
νητα και η αίτηση εκποίησής τ ου έχει υποβληθεί στην 
ΕΤ.Α.Δ. πριν τη μεταγραφή του νόμιμου τίτλου, η διαδικα-
σία εκποίησης συνεχίζεται απ ό το Ελληνικό Δημόσιο, στο 
οποίο η ΕΤ.Α.Δ. διαβιβάζει αμελητί το σχετικό φάκελο. Το 
τίμημα εισπράττεται από το Ελληνικό Δημόσιο κατά τις 
ισχύουσες γι’ αυτό διατάξεις περί απευθείας εκποίησης.
5. Το τίμημα της εξαγοράς δεν συμψηφίζεται με τυχόν 
οφειλόμενα ή καταβεβλημένα ποσά λόγω μίσθωσης ή επιβληθείσας αποζημίωσης χρήσης του ακινήτου.
6. Η μεταβίβαση του ακινήτου δεν επιφέρει μεταβολή 
στο πολεοδομικό και προστατευτικό για το περιβάλλον 
καθεστώς, στο οποίο υπαγόταν το ακίνητο πριν από 
αυτή.
Άρθρο 95
Φορολογική μεταχείριση χρεωστικών ομολόγων που εκδίδονται από πιστωτικούς συνεταιρισμούς που λειτουργούν ως πιστωτικά ιδρύματα
1. Στην περίπτωση α΄του άρθρου 23 του ν. 4172/2013 
(Α΄167), όπως ισχύει, μετά τη φράση «που εκδίδουν ανώ-
νυμες εταιρείες» προστίθεται η φράση «και τα χρεωστικά 
ομόλογα που εκδίδουν πιστωτικοί συνεταιρισμοί που 
λειτουργούν ως πιστωτικά ιδρύματα».
2. Στο άρθρο 3 του ν. 1667/1986 (Α΄ 196) προστίθεται 
παράγραφος 8 ως εξής:
«8. Για τα πάσης φύσεως ομόλογα που εκδίδονται από 
πιστωτικούς συνεταιρισμούς που λειτουργούν ως πιστω-
τικά ιδρύματα, ισχύουν αναλόγως οι φορολογικές και άλ-
λες ρυθμίσεις των παραγράφων 1, 2 και 3 του άρθρου 14 
του ν. 3156/2003 (Α΄ 157).»
3. Η ισχύς του παρόντος άρθρου αρχίζει από 1.1.2014.
Άρθρο 96Χορήγηση εφάπαξ ενίσχυσης πληγέντων
1. Χορηγείται έκτακτη εφάπαξ ενίσχυση με τη μορφή 
επιδόματος στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα ή νομικές 
οντότητες που διέμεναν σε ακίνητα ή χρησιμοποιούσαν 
ως επαγγελματική στέγη ακίνητα που επλήγησαν από 
τον σεισμό της 26ης Οκτωβρίου 2018 στην Περιφερεια-
κή Ενότητα Ζακύνθου της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων και 
τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως προσωρινά ακατάλλη-
λα ή επικίνδυνα για χρήση από την αρμόδια υπηρεσία 
του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών. Η ενίσχυση 
του προηγούμενου εδαφίου ανέρχεται στο ποσό των 
πέντε χιλιάδων (5.000) ευρώ ανά ακίνητο και στο ποσό 
των χιλίων (1.000) ευρώ ανά χώρο βοηθητικής χρήσης. 
Τα ανωτέρω ποσά δεν καταβάλλονται αθροιστικά, όταν τα πληγέντα ακίνητα και οι βοηθητικοί χώροι χρησιμο-
ποιούνται από τον ίδιο δικαιούχο και έχουν ανεγερθεί 
εντός του ιδίου οικοπέδου ή γηπέδου. Το ποσό των χι-λίων (1.000) ευρώ χορηγείται για βοηθητικούς χώρους, 
όπως αποθήκες, εφόσον στο ίδιο οικόπεδο ή γήπεδο 
δεν υφίσταται κτήριο κατοικίας του ιδίου δικαιούχου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1593 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
2. Η έκτακτη ενίσχυση της παραγράφου 1 δεν υπό-
κειται σε φορολογία και δεν κατάσχεται στα χέρια του 
Δημοσίου ή τρίτων κατά παρέκκλιση κάθε άλλης αντί-
θετης διάταξης, δεν υπόκειται σε οποιαδήποτε κράτη-
ση ή εισφορά, δεν δεσμεύεται και δεν συμψηφίζεται με 
βεβαιωμένα χρέη προς τη φορολογική διοίκηση και το Δημόσιο εν γένει, συμπεριλαμβανομένων των Οργανι-
σμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) και των Οργανι-
σμών Κοινωνικής Ασφάλισης (Ο.Κ.Α.), τους Οργανισμούς 
Κοινής Ωφέλειας και τα πιστωτικά ιδρύματα και δεν 
υπολογίζεται στα εισοδηματικά όρια για την καταβολή 
οποιασδήποτε παροχής κοινωνικού ή προνοιακού χα-
ρακτήρα, με την επιφύλαξη της παρ. 1 του άρθρου 47 
του ν. 4172/2013 (Α΄167).
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και 
Ανάπτυξης, Οικονομικών και Υποδομών και Μεταφορών 
καθορίζονται οι κατηγορίες των δικαιούχων, οι προϋπο-
θέσεις, η διαδικασία, ο χρόνος και ο τρόπος καταβολής 
και κάθε άλλο ζήτημα τεχνικού ή λεπτομερειακού χα-
ρακτήρα για τη χορήγηση της ενίσχυσης του παρόντος άρθρου.
Άρθρο 97
Τροποποίηση του άρθρου 22 του ν. 4587/2018 
(Α΄ 218)
1. Η προθεσμία του πρώτου εδαφίου της παρ. 1 του 
άρθρου 22 του ν. 4587/2018 (Α΄ 218) παρατείνεται για 
ακόμη δύο (2) μήνες μετά τη λήξη της.
2. Η περίπτωση γ΄ της παρ. 3 του άρθρου 22 του 
ν. 4587/2018 αντικαθίσταται ως εξής:
«γ) Η παρακράτηση και απόδοση των αναλογουσών 
ασφαλιστικών εισφορών, εργαζόμενου και εργοδότη, 
για όλους τους κλάδους στους οποίους ασφαλίζονταν 
οι δικαιούχοι ως μισθωτοί, υπολογίζεται επί των αποδο-
χών των εργαζομένων κατά τον τελευταίο μήνα πλήρους 
απασχόλησής τους πριν τη λήξη των συμβάσεων εργα-σίας τους και βαρύνει τον Ο.Α.Ε.Δ.».
Άρθρο 98
Μετεγκατάσταση λόγω αλλαγών χρήσεων γης
Στον ν. 3325/2005 (Α΄68) επέρχονται οι εξής τροπο-
ποιήσεις:
1. Στο άρθρο 7, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώ-
θηκε με το άρθρο 70 του ν. 4549/2018 (Α΄ 105), προστί-θενται παράγραφοι 4 και 5 ως εξής:
«4. Οι δραστηριότητες που ιδρύθηκαν νόμιμα και 
λειτουργούν σε περιοχές χωρίς καθορισμένες χρήσεις 
γης, μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους σε πε-
ρίπτωση καθορισμού της χρήσης γης με τον οποίο αυτές 
καθίστανται μη συμβατές, εφόσον δεν επιβάλλεται ρητά 
η απομάκρυνσή τους. Η επέκταση των δραστηριοτή-
των αυτών είναι δυνατή εντός του χώρου ή του γηπέδου 
όπου λειτουργούσαν πριν τον καθορισμό της χρήσης 
γης και μέσα στα όρια του βαθμού όχλησης, όπως αυτά 
προσδιορίζονται βάσει της τελευταίας ισχύουσας έγκρι-
σης ή γνωστοποίησης λειτουργίας.
5. Για τις δραστηριότητες των παραγράφων 1 έως 4, 
στην περίπτωση κτηριακής επέκτασης για την οποία υποβάλλεται αίτηση μετά την έναρξη ισχύος του παρό-
ντος, δεν εφαρμόζονται οι παρεκκλίσεις για την εκτός 
σχεδίου πόλεως δόμηση.».
2. Το τελευταίο εδάφιο των παραγράφων 1, 2 και 3 του 
άρθρου 7 καταργείται.
Άρθρο 99
Είσπραξη και απόδοση της εισφοράς σε χρήμα του άρθρου 52 του ν. 3982/2011 (Α΄ 143) - Ρυθμίσεις για τα Επιχειρηματικά Πάρκα και τα Κέντρα Αποθήκευσης και Διανομής
1. Το πρώτο εδάφιο της περίπτωσης γ΄ της παρ. 3 του 
άρθρου 52 του ν. 3982/2011 αντικαθίσταται ως εξής:
«Με την επιφύλαξη της παραγράφου 9, η εγκεκριμένη 
πράξη εφαρμογής κοινοποιείται από την ΕΑΝΕΠ στην 
αρμόδια Διεύθυνση της Γενικής Γ ραμματείας Βιομηχα-
νίας μέσα σε τρία (3) έτη από τη δημοσίευση της από-φασης της παραγράφου 1 του άρθρου 47.».
2. Η παρ. 6 του άρθρου 52 του ν. 3982/2011 αντικα-
θίσταται ως εξής:
«6. Η εισφορά σε χρήμα υπολογίζεται στο εμβαδόν 
της ιδιοκτησίας, όπως αυτή διαμορφώνεται με την πρά-
ξη εφαρμογής και ανέρχεται στο δεκαπέντε τοις εκα-
τό (15%) της αξίας που έχει αυτή, κατά τον χρόνο της 
έγκρισης της πράξης εφαρμογής. Η εισφορά αυτή βε-
βαιώνεται με ατομική διοικητική πράξη από την αρμόδια 
υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και καταβάλ-
λεται, μετά την έγκριση της πράξης εφαρμογής, σε ειδικό 
λογαριασμό της ΕΑΝΕΠ που τηρείται για τον σκοπό αυτό, 
σε έξι (6) ισόποσες εξαμηνιαίες δόσεις για την υλοποίη-ση των κοινόχρηστων χώρων και των έργων υποδομής. Με την ίδια πράξη καθορίζονται και τα σχετικά διαστή-ματα καταβολής των έξι (6) δόσεων. Οι δόσεις καταβάλ-
λονται εντός προθεσμίας δύο (2) μηνών από τις προβλε-
πόμενες ημερομηνίες καταβολής. Η ΕΑΝΕΠ ενημερώνει 
την Αποκεντρωμένη Διοίκηση για τις εισπράξεις που 
έχουν πραγματοποιηθεί, σε τακτά χρονικά διαστήματα ανά υπόχρεο και χρέος.
Σε περίπτωση μη εμπρόθεσμης καταβολής κάποιας 
δόσης, η οφειλή καθίσταται ληξιπρόθεσμη και με ευθύνη 
της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ενημερώνεται η αρ-
μόδια, για την έκδοση του αποδεικτικού ενημερότητας, 
Δ.Ο.Υ. του οφειλέτη, για τη δέσμευση αυτής, με ανάλογη 
εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 12 του ν. 4174/2013 
(Α΄43). Η άρση της δέσμευσης χορήγησης του αποδει-
κτικού ενημερότητας γίνεται αν εξοφληθούν ολικά οι 
βεβαιωμένες οφειλές προς την ΕΑΝΕΠ.
Σε περιοχές όπου δεν εφαρμόζεται αντικειμενικό σύ-
στημα αξιών, η αξία της έκτασης προσδιορίζεται από 
την οικεία Δ.Ο.Υ. Αν τα ποσά που συγκεντρώνονται από τις εισφορές, μαζί με τις λοιπές πηγές χρηματοδότησης, δεν επαρκούν για την υλοποίηση των έργων υποδομής, μπορεί να ορίζεται πρόσθετη εισφορά σε χρήμα. Αν τα ποσά που συγκεντρώνονται από τις εισφορές υπερκα-λύπτουν τα απαιτούμενα για την υλοποίηση των έργων 
υποδομής, το πλεόνασμα περιέρχεται στην ΕΑΝΕΠ για 
τους σκοπούς της, και κατατίθεται στον ειδικό λογαρια-
σμό που τηρείται, σύμφωνα με την περίπτωση ιβ΄ της 
παραγράφου 2 του άρθρου 59.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1594 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και 
Ανάπτυξης και Οικονομικών και του Διοικητή της Ανε-
ξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων δύναται να καθο-
ρίζονται ειδικότερες λεπτομέρειες για τη διαδικασία 
είσπραξης των εισφορών σε χρήμα, δέσμευσης χορή-
γησης του αποδεικτικού ενημερότητας και άρσης αυτής, 
καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα.».
3. Τα δύο πρώτα εδάφια της παρ. 9 του άρθρου 52 του 
ν. 3982/2011 αντικαθίστανται ως εξής:
«9. Αν η ΕΑΝΕΠ καταστεί κυρία του συνόλου της έκτα-
σης του Επιχειρηματικού Πάρκου, η πολεοδόμηση γί-
νεται σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στις 
παραγράφους 1 και 2, χωρίς τη σύνταξη πράξης εφαρ-
μογής, και η πολεοδομική μελέτη μπορεί να κατατίθε-
ται στην αρμόδια Διεύθυνση της ΓΓΒ του Υπουργείου 
Οικονομίας και Ανάπτυξης και να εγκρίνεται με κοινή 
απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Ανάπτυξης, 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας και των καθ’ ύλην συναρ-μόδιων υπουργών, είτε κατά την παράγραφο 1 του άρ-θρου 47 είτε σε χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει 
το ένα έτος από την έκδοση της απόφασης έγκρισης του 
ΕΠ της παραγράφου 1 του άρθρου 47. Σε περίπτωση 
που η πολεοδομική μελέτη κατατίθεται για έγκριση στην 
αρμόδια υπηρεσία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, σύμ-
φωνα με την περίπτωση α΄ της παραγράφου 3, τίθεται 
προθεσμία ενός (1) έτους από την έκδοση της κοινής 
υπουργικής απόφασης της παραγράφου 1 του άρθρου 
47 για την κατάρτιση και την υποβολή της. Η ΕΑΝΕΠ, 
ως μοναδικός ιδιοκτήτης, υποχρεούται να διαθέσει την απαιτούμενη από την πολεοδομική μελέτη, έκταση για 
τους δρόμους, το πράσινο και τους λοιπούς κοινόχρη-
στους και κοινωφελείς χώρους και εγκαταστάσεις.».
4. Η παρ. 4 του άρθρου 53 του ν. 3982/2011 αντικα-
θίσταται ως εξής:
«4. Τα έργα υποδομής των Επιχειρηματικών Πάρκων 
ολοκληρώνονται μέσα σε τρία (3) έτη από την έγκριση 
της πράξης εφαρμογής, όπου αυτή απαιτείται. Στην περί-
πτωση του άρθρου 52 της παραγράφου 9, τα έργα υπο-
δομής των Επιχειρηματικών Πάρκων ολοκληρώνονται 
μέσα σε τρία (3) έτη από την έγκριση της πολεοδομικής 
μελέτης. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί να χορηγεί-
ται παράταση δυο (2) ετών με απόφαση του Υπουργού 
Οικονομίας και Ανάπτυξης. Νέα παράταση μέχρι ένα (1) 
ακόμα έτος μπορεί να χορηγείται: α) σε περίπτωση ανω-
τέρας βίας ή β) σε περίπτωση που υπάρχουν συγκεκριμέ-
να απρόβλεπτα εμπόδια για την πρόοδο των εργασιών, εφόσον η πρόοδος των έργων βρίσκεται σε στάδιο που 
μπορεί να εκτιμηθεί ότι, εντός της νέας αυτής προθεσμί-
ας, είναι δυνατή η ολοκλήρωση των έργων. Η παράταση 
του προηγούμενου εδαφίου ή και μεγαλύτερη, εφόσον απαιτείται, για τους ίδιους λόγους μπορεί να χορηγείται με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση του Υπουργού Οικο-
νομίας και Ανάπτυξης.».
5. Μετά το άρθρο 55 του ν. 3982/2011 προστίθεται 
άρθρο 55Α που έχει ως εξής:«Άρθρο 55Α
Ειδικές Πολεοδομικές Διατάξεις Επιχειρηματικών Πάρκων
1. Επιτρέπεται η μεταφορά υλοποίησης υπολοίπου συ-
ντελεστή δόμησης μεταξύ ακινήτων του ιδίου ιδιοκτήτη 
εντός περιοχών ΒΙ.ΠΕ. του ν. 4085/1965 (ΕΤΒΑ), ΒΕ.ΠΕ. 
του ν. 2545/1997 (ΒΙ.ΠΕ., ΒΙ.ΠΑ., ΒΙΟΠΑ), Επιχειρηματι-
κών Πάρκων του ν. 3982/2011 υπό την προϋπόθεση μη 
υπέρβασης του ποσοστού κάλυψης άνω του ογδόντα 
τοις εκατό (80%).
Η πραγματοποίηση μεταφοράς συντελεστή συντελεί-
ται με τροποποίηση της εγκριτικής για τις ως άνω περιο-
χές κοινής υπουργικής απόφασης μετά από αίτημα του ιδιοκτήτη των ακινήτων.
2. Για γήπεδα ή οικόπεδα, εντός περιοχών ΒΙ.ΠΕ. του 
ν. 4085/1965 (ΕΤΒΑ), ΒΕ.ΠΕ. του ν. 2545/1997 (ΒΙ.ΠΕ., ΒΙ.ΠΑ., ΒΙΟΠΑ), Επιχειρηματικών Πάρκων του 
ν. 3982/2011, που ανήκουν στον ίδιο ιδιοκτήτη ή έχουν 
μισθωθεί με μακροχρόνια μίσθωση από τον ίδιο μισθωτή 
τουλάχιστον δέκα (10) ετών και τέμνονται από δημοτικό 
ή επαρχιακό δρόμο, δύναται να εφαρμόζεται η παρ. 5 
του άρθρου 20 του ν. 4067/2012. Η ζεύξη αυτών εγκρί-
νεται από το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής και τον αρμό-
διο για τον έλεγχο και τη διαχείριση του Κοινοχρήστου Χώρου φορέα.».
6. Στην παρ. 5 του άρθρου 1 του ν. 4067/2012 (Α΄79) 
προστίθεται περίπτωση γ΄ ως εξής:
«γ. Οι ειδικές πολεοδομικές διατάξεις του τρίτου μέ-
ρους του ν. 3982/2011 (Α΄143), καθώς και του άρθρου 
14 του ν. 4302/2014 (Α΄225) κατισχύουν των γενικών 
διατάξεων που περιέχονται στον παρόντα νόμο.».
7. Στο άρθρο 9 του ν. 4302/2014 (Α΄225) προστίθεται 
παράγραφος 6 ως εξής:
«6. Κατ’ εξαίρεση, για χρονικό διάστημα έως είκοσι (20) 
ετών από την έναρξη ισχύος του παρόντος επιτρέπεται η 
εγκατάσταση και λειτουργία Κέντρων Αποθήκευσης και 
Διανομής, χωρίς δικαίωμα κτιριακής επέκτασης, σε νόμι-
μα υφιστάμενα κτίρια που βρίσκονται σε περιοχές των 
Ζ.Ο.Ε. που έχουν χαρακτηριστεί ως γεωργική γη, όπου 
ασκούνται δραστηριότητες αποθήκευσης τουλάχιστον 
μια πενταετία πριν την έναρξη ισχύος του παρόντος. Στα 
Κέντρα Αποθήκευσης και Διανομής του προηγούμενου εδαφίου ισχύουν οι όροι δόμησης των γεωργικών απο-
θηκών και επιτρέπονται: α) οι κύριες δραστηριότητες 
της περίπτωσης β΄ του άρθρου 1, β) οι δευτερεύουσες - 
συμπληρωματικές δραστηριότητες της περίπτωσης β΄ 
του άρθρου 1, εξαιρουμένων των μεταποιητικών δρα-
στηριοτήτων, γ) η αποθήκευση προϊόντων ελεγχόμενης 
θερμοκρασίας σε ψυγεία.».
Άρθρο 100
Αδειοδότηση μονάδων παραγωγής ή/και εμφιάλωσης ιατρικών και πεπιεσμένων αερίων
Στο τέλος της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 2647/1998 
(Α΄237) προστίθεται περίπτωση 20 ως εξής:
«20) Η γνωστοποίηση εγκατάστασης και λειτουργίας, 
η χορήγηση εγκρίσεων εγκατάστασης και λειτουργίας, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1595 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
η έκδοση αποφάσεων διενέργειας ελέγχων και επιβολής 
προστίμων στις περιπτώσεις ίδρυσης, επέκτασης ή εκ-
συγχρονισμού μονάδων παραγωγής ή/και εμφιάλωσης 
ιατρικών αερίων, καθώς και εμφιάλωσης πεπιεσμένων 
αερίων, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 17 έως 
40 του ν. 3982/2011 (Α΄143).».
Άρθρο 101
Τροποποίηση διατάξεων του ν. 4497/2017 
(Α΄ 171)
1) Στην παρ. 1 του άρθρου 28 του ν. 4497/2017 η φρά-
ση «με δεκατρία (13) τακτικά και ισάριθμα αναπληρωμα-
τικά μέλη» αντικαθίσταται με τη φράση «με δεκαπέντε (15) τακτικά και ισάριθμα αναπληρωματικά μέλη».
2) Η υποπερίπτωση ε΄ της περίπτωσης α΄ της παρ. 2 
του άρθρου 28 του ν. 4497/2017 αντικαθίσταται ως εξής:
«ε. έξι (6) εκπροσώπους των Ομοσπονδιών πωλητών, 
από τους οποίους τρεις (3) είναι παραγωγοί πωλητές 
και τρεις (3) είναι επαγγελματίες πωλητές. Οι ανωτέρω 
εκπρόσωποι επιλέγονται σύμφωνα με τη διαδικασία 
της παραγράφου 3 με κριτήρια, όπως τον αριθμό των 
παραγωγών και επαγγελματιών που οι Ομοσπονδίες εκ-
προσωπούν και την κάλυψη κατά το δυνατό ευρύτερης 
χωρικής έκτασης δραστηριοποίησης. Από τους έξι (6) 
εκπροσώπους των Ομοσπονδιών πωλητών, οι δύο (2), 
ένας παραγωγός και ένας επαγγελματίας πωλητής, προ-
έρχονται από σωματεία που εδρεύουν στις Περιφερειακές 
Ενότητες Ανατολικής, Δυτικής Αττικής και Νήσων.
3) Η υποπερίπτωση ε΄ της περίπτωσης β΄ της παρ. 2 
του άρθρου 28 του ν. 4497/2017 αντικαθίσταται ως εξής:
«ε. έξι (6) εκπροσώπους των Ομοσπονδιών πωλητών, 
από τους οποίους τρεις (3) είναι παραγωγοί πωλητές και 
τρεις (3) είναι επαγγελματίες πωλητές. Οι ανωτέρω εκ-
πρόσωποι επιλέγονται σύμφωνα με τη διαδικασία της 
παρ.3 με κριτήρια, όπως τον αριθμό των παραγωγών 
και επαγγελματιών πωλητών που οι Ομοσπονδίες εκ-
προσωπούν και την κάλυψη κατά το δυνατό ευρύτερης 
χωρικής έκτασης δραστηριοποίησης.».
4) Στο τέλος του άρθρου 28 του ν. 4497/2017 προστί-
θεται παρ. 9 ως εξής:
«9. Οι εκπρόσωποι των παραγωγών δύναται να ει-
σηγούνται στις επιτροπές του άρθρου 28 σχετικά με 
αιτήματα παραγωγών για δραστηριοποίηση σε λαϊκές 
αγορές, σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου 32, 
σχετικά με το ποσοστό υπερκάλυψης είκοσι τοις εκατό 
(20%) της παρ. 4 του άρθρου 32 και την αμοιβαία αλλαγή 
θέσεων των παραγράφων 3 και 4 του άρθρου 35».
5α) Στο τέλος της παρ. 2 του άρθρου 59 του ν. 4497/ 
2017 προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Άδειες πλανόδιου εμπορίου που έχουν εκδοθεί από 
Δήμο πριν από την δημοσίευση του παρόντος, μπορούν 
να μετατρέπονται σε άδειες στάσιμου εμπορίου με από-
φαση του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου, κατόπιν αίτη-
σης του πωλητή.».
β) Η ανωτέρω παράγραφος ισχύει από τις 13.11.2017.
6) Το πρώτο εδάφιο της παρ.14 του άρθρου 59 του 
ν. 4497/2017 αντικαθίσταται ως εξής:
«14. Οι υφιστάμενες άδειες για κυριακάτικες αγορές 
ισχύουν έως τη συνταξιοδότηση των κατόχων τους.».7) Στο τέλος του άρθρου 59 του ν. 4497/2017 προστί-
θενται παράγραφοι 20, 21 και 22 ως εξής:
«20. Ανάλογα με το φορέα λειτουργίας της λαϊκής αγο-
ράς, ο οικείος Περιφερειάρχης ή Δήμαρχος δύναται με απόφαση που εκδίδεται εντός έξι (6) μηνών:
α) Να συγκροτεί πενταμελείς επιτροπές, που αποτε-
λούνται από τρία (3) μέλη του φορέα λειτουργίας της 
λαϊκής αγοράς και ορίζονται από τον Περιφερειάρχη ή 
τον Δήμαρχο και δύο (2) εκπροσώπους των πωλητών, 
έναν παραγωγό και έναν επαγγελματία, που υποδεικνύ-
ονται από τα συλλογικά όργανα των πωλητών κατόπιν πρόσκλησης του φορέα λειτουργίας.
β) Να αναθέτει στις επιτροπές της περίπτωσης α΄:
αα) την καταγραφή των πωλητών με παρουσία στις 
λαϊκές αγορές που υπάγονται στην αρμοδιότητα του οι-
κείου φορέα λειτουργίας. Αυτή η καταγραφή περιλαμ-βάνει τόσο τους πωλητές στους οποίους έχει αποδοθεί 
θέση με διοικητική πράξη του φορέα λειτουργίας, όσο 
και εκείνους που δραστηριοποιούνται χωρίς να τους έχει 
αποδοθεί θέση,
ββ) την καταγραφή των κενών θέσεων και την αρίθ-
μηση αυτών, σε περίπτωση που δεν υπάρχει,
γγ) την απόδοση θέσεων σε πωλητές οι οποίοι κατα-
λαμβάνουν θέση με βάση διοικητική πράξη του φορέα λειτουργίας και επιθυμούν βελτίωση αυτής, καθώς και
δδ) την απόδοση θέσεων σε πωλητές για τους οποίους 
αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο ότι κατά το 
χρόνο δημοσίευσης του παρόντος έχουν παρουσία στη 
συγκεκριμένη λαϊκή αγορά δίχως να τους έχει αποδοθεί 
θέση με διοικητική πράξη του φορέα λειτουργίας.
γ) Να ρυθμίζει κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για 
την καταγραφή πωλητών, την καταγραφή θέσεων και 
την απόδοση θέσεων.
21. Για την απόδοση θέσεων, σύμφωνα με την παρά-
γραφο 20, εφαρμόζεται η εξής διαδικασία:
α. Με την απόφαση της παραγράφου 20 ορίζεται προ-
θεσμία εκδήλωσης ενδιαφέροντος για όσους πωλητές 
κατέχουν θέση που τους έχει αποδοθεί με διοικητική 
πράξη και επιθυμούν βελτίωση αυτής. Η εκδήλωση εν-διαφέροντος για συμμετοχή στη διαδικασία βελτίωσης 
καθιστά αυτομάτως τη θέση την οποία κατείχαν μέχρι 
εκείνη τη στιγμή κενή.
β. Μετά την παρέλευση της προθεσμίας εκδήλωσης 
ενδιαφέροντος, η επιτροπή της παραγράφου 20 κατα-
γράφει τους πωλητές και τις θέσεις που καταλαμβάνουν, 
καθώς και τις κενές θέσεις στις λαϊκές αγορές που υπά-
γονται στην αρμοδιότητά της. Ως κενές θέσεις νοούνται:
αα. όσες έχουν προκύψει μετά την εκδήλωση ενδιαφέ-
ροντος, σύμφωνα με την περίπτωση α΄ της παρούσας,
ββ. όσες καταλαμβάνονται από πωλητές δίχως να τους 
έχει αποδοθεί θέση με διοικητική πράξη του φορέα λει-τουργίας και
γγ. όσες δεν καταλαμβάνονται από πωλητή.
γ. Μετά την ολοκλήρωση της καταγραφής, η επιτρο-
πή της παραγράφου 20 καταρτίζει προσωρινό πίνακα, 
σύμφωνα με τον Πίνακα Α΄ του Παραρτήματος Κ΄ του 
παρόντος ο οποίος αναρτάται στη λαϊκή αγορά, καθώς 
και στην ιστοσελίδα του φορέα λειτουργίας. Τυχόν εν-
στάσεις υποβάλλονται εντός δεκαπέντε (15) ημερών από 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1596 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
την ανάρτηση του Πίνακα καταγραφής και εξετάζονται 
από την ίδια επιτροπή. Μετά την εξέταση των ενστάσεων 
αναρτάται ο οριστικός Πίνακας καταγραφής.
δ. Εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την ανάρτηση 
του οριστικού Πίνακα καταγραφής, πωλητές οι οποίοι: 
αα) καταλαμβάνουν θέση με βάση διοικητική πράξη του 
φορέα λειτουργίας ή ββ) έχουν παρουσία σε συγκεκρι-
μένη λαϊκή αγορά, δίχως να τους έχει αποδοθεί θέση με 
διοικητική πράξη του φορέα λειτουργίας, μπορούν να 
υποβάλουν αίτηση στην επιτροπή της παραγράφου 20 
για βελτίωση ή απόδοση θέσης αντίστοιχα.
ε. Η αίτηση των πωλητών για βελτίωση ή απόδοση θέ-
σης μπορεί να περιλαμβάνει  μία θέση. Πωλητές που δεν 
έχουν παρουσία στη συγκεκριμένη λαϊκή αγορά, βάσει 
στοιχείων του φορέα λειτουργίας, δεν έχουν δικαίωμα 
συμμετοχής στη διαδικασία.
στ. Εάν δεν υποβληθεί καμία αίτηση για βελτίωση ή 
απόδοση θέσης, σύμφωνα με την περίπτωση δ΄ ή εάν 
δεν υποβληθούν περισσότε ρες από μία (1) αιτήσεις για 
την ίδια θέση, η επιτροπή της παραγράφου 20 υποβάλλει 
τον πίνακα καταγραφής και απόδοσης θέσεων στην Επι-
τροπή Λαϊκών Αγορών για οριστική έγκριση, σύμφωνα 
με το υπόδειγμα του Πίνακα Δ΄ του Παραρτήματος Κ΄.
ζ. Αν υπάρχουν περισσό τερες αιτήσεις για μία θέση, 
αυτή αποδίδεται στον πωλητή, ο οποίος συγκεντρώνει 
τα περισσότερα μόρια, σύμφωνα με τα κριτήρια του 
Παραρτήματος Ε΄ του ν. 4497/2017, όπως αυτό τροπο-
ποιήθηκε με το άρθρο 84 του ν. 4582/2018 ( Α΄208). Το 
κριτήριο της έλλειψης παραβατικότητας του Παραρτή-
ματος Ε΄ διαπιστώνεται από την επιτροπή με βάση τα 
διαθέσιμα στοιχεία του φορέα λειτουργίας της λαϊκής 
αγοράς. Ως ημερομηνία αναφοράς για τον υπολογισμό του τελευταίου έτους εντός του οποίου διαπιστώνεται ή 
μη, παράβαση, λογίζεται η ημερομηνία λήξης υποβολής 
των αιτήσεων των ενδιαφερομένων. Σε περίπτωση ισο-
βαθμίας διενεργείται κλήρωση.η. Η μοριοδότηση της περίπτωσης ζ΄ εφαρμόζεται από 
την επιτροπή της παραγράφου 20, η οποία συντάσσει: 
αα) Πίνακα καταγραφής και απόδοσης θέσεων, καθώς και 
κενών θέσεων σύμφωνα με τον Πίνακα Β΄ του Παραρτή-
ματος Κ΄, και ββ) πίνακα απόδοσης εναπομεινασών θέσε-
ων με βάση τη μοριοδότηση των πωλητών, στους οποί-
ους δεν έχει αποδοθεί θέση, σύμφωνα με τον Πίνακα Γ΄ του Παραρτήματος Κ΄.
θ. Οι πίνακες της περίπτωσης ή αναρτάται στην λαϊκή 
αγορά, καθώς και στην ιστοσελίδα του φορέα λειτουρ-γίας.
ι. Εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την ανάρτηση των 
πινάκων της περίπτωσης η΄, οι πωλητές στους οποίους 
δεν έχει αποδοθεί θέση με την ανωτέρω διαδικασία υπο-
βάλλουν, ανά σειρά κατάταξης, αίτηση στην επιτροπή 
της παραγράφου 20 για την τοποθέτησή τους σε μία από 
τις θέσεις που έχουν απομείνει στην λαϊκή αγορά. Μετά 
την υποβολή των αιτήσεων, η επιτροπή συντάσσει και 
διαβιβάζει στις επιτροπές του άρθρου 28 τον Πίνακα ορι-
στικής απόδοσης θέσεων σε όλους τους πωλητές ανά λα-
ϊκή αγορά, σύμφωνα με το υπόδειγμα του Πίνακα Δ΄ του 
Παραρτήματος Κ΄, ο οποίος αναρτάται στην λαϊκή αγορά, 
καθώς και στην ιστοσελίδα του φορέα λειτουργίας.
ια. Ενστάσεις επί του Πίνακα οριστικής απόδοσης 
θέσεων υποβάλλονται στις επιτροπές του άρθρου 28, 
εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την ανάρτησή του. Οι 
επιτροπές του άρθρου 28, αφού εξετάσουν τυχόν ενστά-
σεις, εγκρίνουν τον οριστικό Πίνακα, με βάση τον οποίο εκδίδονται οι διοικητικές πράξεις απόδοσης θέσεων σε όσους πωλητές συμμετείχαν στη διαδικασία.
22. Η τοποθέτηση των πωλητών διενεργείται σε απο-
κλειστική προθεσμία ενός (1) έτους από την έκδοση της 
απόφασης της παραγράφου 20. Η γραμματειακή υπο-
στήριξη στις επιτροπές για τη διεκπεραίωση της ανωτέ-ρω διαδικασίας παρέχεται από το φορέα λειτουργίας.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1597 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1598 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Άρθρο 102
1. α. Η περίπτωση β΄ της παρ. 1 του άρθρου 8 του ν. 4013/
2011 (Α΄ 204), όπως ισχύει, αντικαθίσταται ως εξής:
«β) Προΐσταται των υπηρεσιών που υπάγονται απ’ ευ-
θείας στον Πρόεδρο της Αρχής, συντονίζει και κατευ-
θύνει τις υπηρεσίες που ανήκουν στη Γενική Διεύθυνση Δημοσίων Συμβάσεων της Αρχής.».
β. Η υποπερίπτωση αα΄ της περίπτωσης α΄ της παρ. 6 
του άρθρου 9 του ν. 4013/2011, αντικαθίσταται ως εξής:
«αα) Προΐσταται των υπηρεσιών της Γενικής Διεύθυν-
σης Δημοσίων Συμβάσεων και μεριμνά για την εκτέλεση 
των απαιτούμενων ενεργειών, σύμφωνα με τις αποφάσεις 
της Αρχής και τις οδηγίες του Προέδρου της.».
γ. Στην περίπτωση α΄ της παρ. 6 του άρθρου 9 του
 ν. 4013/2011, όπως ισχύει, προστίθεται υποπερίπτωση δδ΄ ως εξής:
«δδ) έχει τις αρμοδιότητες του Γενικού Διευθυντή Οικο-
νομικών Υπηρεσιών, όπως προβλέπονται στην εκάστοτε 
ισχύουσα νομοθεσία περί δημόσιου λογιστικού.».
δ. Το πρώτο εδάφιο της περίπτωσης β΄ της παρ. 6 του 
άρθρου 9 του ν. 4013/2011, αντικαθίσταται ως εξής:
« Ο Γενικός Διευθυντής θα πρέπει να διαθέτει τριετή 
εμπειρία σε θέματα οικονομικής διαχείρισης ή διαχειρι-
στικού ελέγχου και διοικητική εμπειρία στο δημόσιο ή 
τον ιδιωτικό τομέα, ενώ συνεκτιμάται η εμπειρία σε γνω-
στικό αντικείμενο συναφές με το αντικείμενο της Αρχής.».
Άρθρο 103Τροποποίηση του ν. 4072/2012 (Α΄ 86)
Μετά την παρ. 3 του άρθρου 294 του ν. 4072/2012 
προστίθεται παράγραφος 4 ως εξής:
«4.α. Σε εταιρεία του άρθρου 270, οι εταίροι ευθύνονται 
για τις υποχρεώσεις της μέχρι του ποσού της εταιρικής 
μερίδας τους, όταν η είσοδός τους στην εταιρεία και η 
γένεση των υποχρεώσεων έλαβαν χώρα πριν την έναρξη 
ισχύος του παρόντος και δεν συμμετείχαν καθοιονδή-
ποτε τρόπο στη διοίκηση και διαχείριση της εταιρείας.
β. Η ρύθμιση αυτή καταλαμβάνει και τις εκκρεμείς ενώ-
πιον των Δικαστηρίων υποθέσεις.».
Άρθρο 104
Το πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 37 του 
ν. 4540/2018 (Α΄ 91) καταργείται.
Άρθρο 105
Μετά το τρίτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 23 του 
ν. 4587/2018 (Α΄ 218) προστίθεται εδάφιο ως ακολούθως:«Για τη μισθολογική και βαθμολογική κατάταξη και 
εξέλιξη του μεταφερόμενου προσωπικού, αναγνωρίζε-
ται ο συνολικός χρόνος υπηρεσίας που διανύθηκε στην 
Ε.Β.Ζ. Α.Ε.».
Άρθρο 106
Η παράγραφος 4α του άρθρου 111 του ν. 2725/1999 
(Α΄ 121) τροποποιείται ως εξής:
«4.α. Από την έναρξη της αγωνιστικής περιόδου 2016-
2017 και εφεξής, σε περίπτωση που Α.Α.Ε. υποβιβάζεται 
και τίθεται σε καθεστώς εκκαθάρισης εξαιτίας υποβι-
βασμού της ομάδας από την κατώτερη επαγγελματική κατηγορία του αθλήματος ή αναδιάρθρωσης των επαγ-γελματικών κατηγοριών ή για οποιονδήποτε άλλο λόγο και εφόσον συσταθεί για το ίδιο άθλημα νέα Α.Α.Ε. από 
το ίδιο ιδρυτικό αθλητικό σωματείο ή, σε περίπτωση 
συγχώνευσης, από το σωματείο που θα προέλθει ή θα 
παραμείνει από τη συγχώνευση, τότε η νέα Α.Α.Ε. δια-
δέχεται την υπό εκκαθάριση Α.Ε.Ε. και υπεισέρχεται ως 
προς τις υποχρεώσεις στη θέση της υπό εκκαθάριση 
Α.Ε.Ε, ως εξής:
α) Αυτοδικαίως στο σύνολο των υποχρεώσεων προς το 
Δημόσιο και τους Οργανισμούς Κοινωνικής Ασφάλισης,
β) αυτοδικαίως στο ήμισυ των αμιγώς αγωνιστικών 
οφειλών (ήτοι οφειλών προς ποδοσφαιριστές, άλλες 
ομάδες, προπονητές, γυμναστές και εν γένει προπονη-
τικά επιτελεία, διαμεσολαβητές, διοργανωτές, τη Διεθνή 
Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία «FIFA», την Ένωση Ευρωπα-
ϊκών Ποδοσφαιρικών Ομοσπονδιών «UEFA» και άλλες 
Ομοσπονδίες),
γ) στο υπόλοιπο ήμισυ των αμιγώς αγωνιστικών οφει-
λών (κατά την προηγούμενη περίπτωση), καθώς και 
στο σύνολο των μη αγωνιστικών οφειλών προς τρί-
τους, εάν οι οφειλές αυτές δεν ικανοποιήθηκαν από 
τα ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία της υπό 
εκκαθάριση Α.Ε.Ε. και υπό τη ν προϋπόθεση ότι, έχει 
ολοκληρωθεί αμετάκλητα η δικαστική διεκδίκηση των 
απαιτήσεων των τρίτων τόσο προς τον εκκαθαριστή 
της Α.Ε.Ε. όσο και προς τα πρόσωπα που δημιούργησαν 
τις οφειλές.
Ως υποχρεώσεις / οφειλές νοούνται εκείνες, των οποί-
ων η γενεσιουργός αιτία ανάγεται σε χρόνο έως και τη 
θέση της Α.Ε.Ε. σε εκκαθάριση, με την επιφύλαξη των 
περί παραγραφής διατάξεων. Διακοπή παραγραφής, η 
οποία έχει επέλθει με έγερση αγωγής ή με οποιονδήποτε 
άλλο τρόπο, προβάλλεται και έναντι της νέας Α.Ε.Ε.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1599 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Για κάθε καταβολή στην οποία προβαίνει η νέα Α.Ε.Ε., 
κατ’ εφαρμογή των οριζομένων στην παρούσα, έχει δι-καίωμα αναγωγής κατά της υπό εκκαθάριση Α.Α.Ε.
Τα ιδρυτικά αθλητικά σωματεία που κατέλαβαν τη 
θέση της υποβιβασθείσας Α.Α.Ε. πριν την έναρξη της 
αγωνιστικής περιόδου 2016-2017, μπορούν να ιδρύσουν 
νέα Α.Α.Ε. η οποία δεν καθίσταται καθολικός διάδοχος 
των υποχρεώσεων της υποβιβασθείσας Α.Α.Ε. ανεξαρ-
τήτως της πορείας της εκκαθάρισης.».
Άρθρο 107
Το εδάφιο α΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 21 του 
ν. 4497/2017 αντικαθίσταται ως εξής:
«Οι επαγγελματίες αδειούχοι δεν επιτρέπεται να έχουν εισοδήματα από τη χονδρική πώληση των πωλούμενων 
προϊόντων, που αναγράφονται στην άδειά τους, που να 
υπερβαίνουν το δεκαπέντε τοις εκατό (15%) του ετήσιου 
τζίρου τους, ούτε εισοδήματα από οποιαδήποτε άλλη 
πηγή, που να υπερβαίνουν το ποσό του κατωφλίου της 
φτώχειας, μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, που αφορά 
μονοπρόσωπα νοικοκυριά, όπως αυτό δημοσιεύεται από 
την ΕΛ.ΣΤΑΤ.».
Άρθρο 108
Έναρξη ισχύος
Η ισχύς του παρόντος νόμου αρχίζει από τη δημοσί-
ευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εκτός αν 
ορίζεται διαφορετικά στις επιμέρους διατάξεις του.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1600 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1601 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1602 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1603 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1604 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1605 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1606 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1607 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1608 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1609 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1610 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1611 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1612 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Παραγγέλλομε τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την εκτέλεσή του ως νόμου 
του Κράτους.
Αθήνα, 1 Απριλίου 2019
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας
ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Β. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ
Οι Υπουργοί
Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης 
και Υπουργός Οικονομίας  Αναπληρωτής Υπουργόςκαι Ανάπτυξης Εσωτερικών Οικονομίας και Ανάπτυξης
ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΡΑΓΑΣΑΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΧΑΡΙΤΣΗΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΠΙΤΣΙΟΡΛΑΣ
Υφυπουργός Παιδείας, Έρευνας Εργασίας, Κοινωνικής ΑσφάλισηςΟικονομίας και Ανάπτυξης και Θρησκευμάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΑΒΡΟΓΛΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΑΧΤΣΙΟΓΛΟΥ
Υφυπουργός Υφυπουργός Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης Εξωτερικών
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΠΑΡΚΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΣ
 Αναπληρωτής ΥπουργόςΔικαιοσύνης, Διαφάνειας Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Οικονομικών
ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ
Αναπληρωτής Υπουργός Υφυπουργός Οικονομικών Οικονομικών Διοικητικής Ανασυγκρότησης
  ΜΑΡΙΑ-ΕΛΙΖΑ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΟΥΛΙΑΡΑΚΗΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΠΑΠΑΝΑΤΣΙΟΥ ΞΕΝΟΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
 Υφυπουργός 
Πολιτισμού και Αθλητισμού Πολιτισμού και Αθλητισμού Περιβάλλοντος και Ενέργειας
ΜΥΡΣΙΝΗ ΖΟΡΜΠΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΡΑΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΑΘΑΚΗΣ
Αναπληρωτής Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Υποδομών και Μεταφορών Μεταναστευτικής Πολιτικής
ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΦΑΜΕΛΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΠΙΡΤΖΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΤΣΑΣ
Αγροτικής Ανάπτυξηςκαι Τροφίμων  Τουρισμού Επικρατείας
ΣΤΑΥΡΟΣ ΑΡΑΧΩΒΙΤΗΣ ΕΛΕΝΑ ΚΟΥΝΤΟΥΡΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΛΑΜΠΟΥΡΑΡΗΣ
Θεωρήθηκε και τέθηκε η Μεγάλη Σφραγίδα του Κράτους.
Αθήνα, 1 Απριλίου 2019
Ο επί της Δικαιοσύνης Υπουργός
ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1614 Τεύχος Α’ 52/01.04.2019
Την ευθύνη για την εκτύπωση, διαχείριση και κυκλοφορία των φύλλων της Εφημερίδας 
της Κυβερνήσεως, (ΦΕΚ) στην έντυπη και ηλεκτρονική έκδοση, έχει το Εθνικό Tυπογραφείο 
το οποίο αποτελεί δημόσια υπηρεσία η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Διοικητικής Ανασυ-γκρότησης. Το Εθνικό Τυπογραφείο έχει επίσης την ευθύνη για την κάλυψη των εκτυπωτικών αναγκών του Δημοσίου. (ν. 3469/2006, Α΄ 131).
ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΙ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ
1. ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΦΕΚ)
Η ηλεκτρονική μορφή των ΦΕΚ  διατίθεται δωρεάν από την ιστοσελίδα www.et.gr.  Για 
τα ΦΕΚ που δεν έχουν ψηφιοποιηθεί και καταχωρισθεί στην πιο πάνω ιστοσελίδα δίνεται η δυνατότητα δωρεάν αποστολής με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, μετά από αίτηση που υποβάλ-λεται ηλεκτρονικά με τη συμπλήρωση ειδικής φόρμας.
Η έντυπη μορφή των ΦΕΚ  διατίθεται για μεμονωμένα φύλλα με το ανάλογο κόστος από 
το τμήμα Πωλήσεων απευθείας ή με ταχυδρομική αποστολή μέσω αίτησης παραγγελίας στα ΚΕΠ, ενώ για ετήσια συνδρομή από το τμήμα Συνδρομητών. Tο κόστος για ασπρόμαυρο ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1€, προσαυξανόμενο κατά 0,20€ για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο ή μέρος αυτού. Το κόστος για έγχρωμο ΦΕΚ είναι 1,50€ από 1 έως 16 σελίδες, προσαυξανόμενο κατά 0,30€ για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο ή μέρος αυτού.
Τρόπος αποστολής κειμένων προς δημοσίευση
-  Τα κείμενα για δημοσίευση στο ΦΕΚ, από όλες τις δημόσιες υπηρεσίες και τους φορείς 
του δημόσιου τομέα, αποστέλλονται στην διεύθυνση webmaster.et@et.gr  με  χρήση 
προηγμένης ψηφιακής υπογραφής και χρονοσήμανσης.
-  Οι περιλήψεις Διακηρύξεων Δημοσίων Συμβάσεων, αποστέλλονται στην ηλεκτρονική δι-
εύθυνση dds@et.gr με τη χρήση απλού  ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
-  Κατ’ εξαίρεση, πολίτες οι οποίοι δεν έχουν αποκτήσει προηγμένη ηλεκτρονική υπογρα-
φή, μπορούν να αποστέλλουν ταχυδρομικά ή να καταθέτουν  με εκπρόσωπό τους κείμε-να προς δημοσίευση αποτυπωμένα σε χαρτί, στο Τμήμα Παραλαβής Δημοσιευτέας Ύλης.
Πληροφορίες σχετικά με την αποστολή/κατάθεση εγγράφων προς δημοσίευση, την 
πώληση των τευχών και τους ισχύοντες τιμοκαταλόγους για όλες τις υπηρεσίες θα βρείτε στην ιστοσελίδα μας και στη διαδρομή Εξυπηρέτηση κοινού - τμήμα πωλήσεων ή συν-δρομητών. Επίσης στην ιστοσελίδα μπορείτε να αναζητήσετε πληροφορίες σχετικά με την πορεία δημοσίευσης των εγγράφων, εφόσον γνωρίζετε τον Κωδικό Αριθμό Δημοσιεύμα-τος (ΚΑΔ). Τον ΚΑΔ εκδίδει το Εθνικό Tυπογραφείο για όλα τα κείμενα που πληρούν τις προ-
ϋποθέσεις δημοσίευσης. 
2. ΚΑΛΥΨΗ ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ του Δημοσίου και των φορέων του  
Το Εθνικό Τυπογραφείο μετά από αίτημα φορέα του Δημοσίου αναλαμβάνει να σχεδιάσει 
και να εκτυπώσει κάρτες, βιβλία, αφίσες, μπλοκ, μηχανογραφικά έντυπα, φακέλους, φακέλους αλληλογραφίας, κ.ά. Επίσης σχεδιάζει και κατασκευάζει σφραγίδες. 
EΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ
Ταχυδρομική Διεύθυνση:  Καποδιστρίου 34, τ.κ. 10432, Αθήνα
ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ: 210 5279000 - fax: 210 5279054
ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗΣ ΚΟΙΝΟΥ 
Πωλήσεων:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279178 - 180)
Συνδρομητών:  (Ημιόροφος, τηλ. 210 5279136) 
Πληροφοριών:  (Ισόγειο, Γ ρ. 3 και τηλεφ. κέντρο 210 5279000) 
Παραλαβής Δημ. Ύλης:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279167, 210 5279139) 
Ωράριο για το κοινό:  Δευτέρα ως Παρασκευή: 8:00 - 13:30Ιστοσελίδα:  www.et.gr  
Πληροφορίες σχετικά με την λειτουργία 
της ιστοσελίδας:  helpdesk.et@et.gr  
Αποστολή ψηφιακά υπογεγραμμένων 
εγγράφων προς δημοσίευση στο ΦΕΚ: webmaster.et@et.gr  
Πληροφορίες για γενικό πρωτόκολλο 
και αλληλογραφία: grammateia@et.gr
*01000520104190104*