NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 4764 
Ρυθμίσεις για την προστασία της δημόσιας υγεί-
ας από τις συνέπειες της πανδημίας του κορω-
νοϊού COVID-19, την ενίσχυση των μέσων μαζι-
κής μεταφοράς, την επιτάχυνση της απονομής 
των συντάξεων, τη ρύθμιση οφειλών προς τους 
Oργανισμούς Tοπικής Aυτοδιοίκησης και άλλες κατεπείγουσες διατάξεις.
Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή:
ΠεριεχόμεναΜΕΡΟΣ Α΄: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΔΗ-
ΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ
Άρθρο 1Όροι χρήσης δοκιμασιών ταχέων μοριακών ελέγχων 
(rapid test) και υποχρέωση ηλεκτρονικής καταγραφής 
στο Εθνικό Μητρώο Ασθενών COVID-19
Άρθρο 2
Διενέργεια δωρεάν ελέγχων (τεστ) κορωνοϊού 
COVID-19 από τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας
Άρθρο 3Εκτελών την ΕπεξεργασίαΆρθρο 4
Μέτρα για την επεξεργασία των δεδομένων προσω-
πικού χαρακτήρα
Άρθρο 5
Σύναψη συμβάσεων για την υλοποίηση της Πράξης 
«Δημιουργία δικτύου νοσηλευτών για κατ’ οίκον υπη-
ρεσίες νοσηλευτικής φροντίδας και λήψη δειγμάτων βιολογικού υλικού από πρόσωπα πιθανά κρούσματα 
κορωνοϊού COVID-19»
Άρθρο 6
Διαδικασία χορήγησης φαρμάκων εκτός εγκεκριμένων 
ενδείξεων σε νοσούντες από τον κορωνοϊό COVID-19 
από θεράποντες ιατρούς
Άρθρο 7
Διαδικασία αποστολής φαρμάκων σε ευπαθείς ομάδες 
και σε ασθενείς που βρίσκονται σε περιορισμόΆρθρο 8
Κατ’ οίκον ή εξ αποστάσεως παροχή ιατρικών υπη-
ρεσιών των συμβεβλημένων ιατρών του Ε.Ο.Π.Υ.Υ. και 
ιατρών της Π.Φ.Υ προς ασθενείς με κορωνοϊό COVID-19 -
Τροποποίηση της παρ. 1 των άρθρων δέκατου έκτου και 
δέκατου έβδομου της από 13.4.2020 Πράξης Νομοθε-
τικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1
του ν. 4690/2020
Άρθρο 9
Πρόσληψη επικουρικού ιατρικού, νοσηλευτικού και 
λοιπού βοηθητικού προσωπικού και μετακίνηση προ-
σωπικού των Τοπικών Μονάδων Υγείας
Άρθρο 10Πρόσληψη προσωπικού Ε.Ο.Δ.Υ.Άρθρο 11
Μετακίνηση επικουρικού προσωπικού
Άρθρο 12Παράταση συμβάσεων οικογενειακών ιατρώνΆρθρο 13Παράταση ισχύος των συμβάσεων εργασίας ορισμέ-
νου χρόνου ιατρών για την αντιμετώπιση εκτάκτων ανα-
γκών λόγω του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 14
Απασχόληση ιδιωτών ιατρών σε δημόσια νοσοκομεία 
για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών
Άρθρο 15
Μετακινήσεις προσωπικού Φορέων Παροχής Υπηρεσι-
ών (Φ.Π.Υ.Υ.) Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (Φ.Π.Υ.Υ.)
Άρθρο 16Μετακίνηση προσωπικού Τ.Ο.Μ.Υ.Άρθρο 17
Έκτακτα μέτρα για την εξασφάλιση της επάρκειας 
μέσων ατομικής προστασίας, προσωπικής υγιεινής και 
αποφυγή αθέμιτων πρακτικών
Άρθρο 18
Άδεια παραγωγής αντισηπτικών για την αντιμετώπιση 
του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 19Εισαγωγή μετουσιωμένης αιθυλικής αλκοόληςΕΦΗΜΕΡΙ∆Α
ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣE
23 Δεκεμβρίου 2020 ΤΕΥΧΟΣ  ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου  25612109
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12110 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 20
Δωρεάν διάθεση αιθυλικής αλκοόλης προς το Υπουρ-
γείο Υγείας από νόμιμους κατόχους και από τα αζήτη-
τα αποθέματα της Α.Α.Δ.Ε. για χρήση από νοσοκομεία, 
θεραπευτήρια και λοιπά ιδρύματα του Δημοσίου για 
ιατρικούς σκοπούς ή για την παρασκευή αντισηπτικών
Άρθρο 21
Μετατροπή χρήσης κλινών για την καταπολέμηση της 
διασποράς του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 22Ζητήματα αναγκαστικής διάθεσης χώρωνΆρθρο 23
Επίταξη κινητών πραγμάτων, αναλωσίμων και μη, 
για την καταπολέμηση της διασποράς του κορωνοϊού 
COVID-19
Άρθρο 24
Επίταξη σκαφών για τη διακομιδή ασθενών νοσού-
ντων με κορωνοϊό COVID-19
Άρθρο 25
Σύναψη συμβάσεων χρήσης αεροσκαφών για τη διε-
νέργεια αεροδιακομιδών ασθενών - Τροποποίηση της 
παρ. 1 του άρθρου δεύτερου του ν. 4693/2020
Άρθρο 26Ζητήματα δημοσίων συμβάσεων
Άρθρο 27
Ανάθεση υπηρεσιών από τον Εθνικό Οργανισμό Δη-
μόσιας Υγείας (Ε.Ο.Δ.Υ.) για την εξέταση δειγμάτων σε 
ιδιωτικούς παρόχους
Άρθρο 28
Διενέργεια προμηθειών από Υγειονομικές Περιφέρειες 
ως Κεντρικές Αρχές Αγορών για την αντιμετώπιση του 
κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 29
Διενέργεια προμηθειών ιατροτεχνολογικών τεστ για 
την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 30Έκτακτες προμήθειες ανταλλακτικών Ε.Κ.Α.Β.Άρθρο 31Συμβάσεις δομών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας ΥγείαςΆρθρο 32
Διάθεση ειδικού εξοπλισμού Μ.Ε.Θ. και Μ.Α.Φ. και 
έκτακτη ανάπτυξη κλινών Μ.Ε.Θ. και Μ.Α.Φ. λόγω έκτα-κτων αναγκών δημόσιας υγείας
Άρθρο 33
Δαπάνες υπηρεσιών των νοσοκομείων - Παράταση 
ισχύος διάταξης για ρύθμιση ζητημάτων δαπανών των νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ. και των Υ.Πε.
Άρθρο 34
Ρύθμιση θεμάτων A.E.M.Y. A.E.Άρθρο 35Διαδικασία αποδοχής δωρεώνΆρθρο 36Προϋποθέσεις διάθεσης προϊόντων δειγματισμούΆρθρο 37Διαδικασία επανέκδοσης γνωματεύσεων στο πληρο-
φοριακό σύστημα υποβολής δαπανών του Ε.Ο.Π.Υ.Υ. 
e-dapyΆρθρο 38
Άποροι και ανασφάλιστοι ασθενείς με χρόνια νεφρική 
ανεπάρκεια
Άρθρο 39
Ειδικές ρυθμίσεις θεώρησης παραπεμπτικών κατά την 
περίοδο διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 40
Διαδικασία επανέκδοσης συνταγών στο σύστημα ηλε-
κτρονικής συνταγογράφησης και έγκρισης φαρμάκων 
μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης
Άρθρο 41
Ρυθμίσεις θεμάτων Ε.Κ.Α.Β.Άρθρο 42
Ζητήματα αδειοδότησης ιδιωτικών Μονάδων Ημερή-
σιας Νοσηλείας - Τροποποίηση της περ. γ΄ της παρ. 7 του 
άρθρου 33 του ν. 4025/2011
Άρθρο 43
Παράταση θητείας οργάνων διοίκησης της Ένωσης 
Νοσηλευτών - Νοσηλευτριών Ελλάδος (Ε.Ν.Ε.)
Άρθρο 44
Υποχρεώσεις φαρμακοποιών
Άρθρο 45
Ρυθμίσεις θεμάτων Ε.Ο.Π.Υ.
Άρθρο 46
Τακτοποίηση υπολοίπου ημερών κανονικής αδείας 
προσωπικού Κεντρικής Υπηρεσίας του Υπουργείου 
Υγείας και των εποπτευόμενων φορέων - Δυνατότητα 
υπέρβασης σαρανταοκταώρου ιατρών Ε.Σ.Υ.
Άρθρο 47
Απαιτούμενα προσόντα και διαδικασία πλήρωσης 
θέσεων συνεργατών στο γραφείο του Διοικητή του 
Ε.Ο.Π.Υ.Υ. - Τροποποίηση της παρ. 3 του άρθρου 21 του ν. 3918/2011
Άρθρο 48
Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση
Άρθρο 49
Κέντρα Εξειδικευμένης Περίθαλψης - Τροποποίηση 
του άρθρου 8 του ν. 2716/1999
Άρθρο 50
Ζητήματα Επιστημονικών Επιτροπών Ψυχικής Υγείας - 
Τροποποίηση της παρ. 7 του άρθρου 3 του ν. 2716/1999
Άρθρο 51
Αδειοδότηση και διάθεση εμβολίων κατά του κορω-
νοϊού COVID-19 στην χώρα
Άρθρο 52
Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού 
COVID-19
Άρθρο 53
Διαδικασία προμήθειας εμβολίων κατά του κορωνοϊού 
COVID-19 για τις ανάγκες της χώρας - Τριμελής Επιτροπή 
Διαχείρισης Προμηθειών του Εθνικού Προγράμματος 
Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 54
Αποθήκευση, διακίνηση και διάθεση εμβολίων στα 
εμβολιαστικά κέντρα - Σύστημα Διαχείρισης Εφοδιαστι-
κής Αλυσίδας Εμβολίων κατά του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 55
Σύσταση και λειτουργία Εθνικού Μητρώου Εμβολια-
σμών κατά του κορωνοϊού COVID-19
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12111 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 56
Σύστημα Προτεραιοποίησης Εμβολιαζομένων κατά 
του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 57
Δημιουργία Συστήματος και Πλατφόρμας Διαχείρισης 
Συνεδριών Εμβολιασμού κατά του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 58
Διενέργεια εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού 
COVID-19 από τον ΕΟΔΥ
Άρθρο 59
Δωρεές για τον εμβολιασμό κατά του κορωνοϊού 
COVID-19
Άρθρο 60
Ζητήματα δημοσίων συμβάσεων για την εφαρμογή 
του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμού
Άρθρο 61
Ρυθμίσεις Ε.Ο.Π.Υ.Υ. - Τροποποίηση της περ. α) της παρ. 
1 του άρθρου 11 του ν. 4052/2012
Άρθρο 62
Επαναφορά διοικητικής και περιουσιακής αυτοτέλειας 
ειδικού νοσοκομείου του Ε.Σ.Υ.
Άρθρο 63
Παράταση προθεσμίας υποβολής υποψηφίων για την 
λήψη νοσηλευτικής ειδικότητας
Άρθρο 64
Ειδικό εθελοντικό πρόγραμμα απασχόλησης ενήλικων 
πολιτών σε δομές δημόσιας υγείας για την αντιμετώπιση 
του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 65
Ρυθμίσεις υπερωριακής απασχόλησης προσωπικού 
της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών (Γ ΔΟΥ) 
του Υπουργείου Υγείας
Άρθρο 66Ιατρικό προσωπικό ΕΟΔΥΆρθρο 67Δυνατότητα διορισμού ιατρών σε Μ.Ε.Θ. και Μ.Ε.Ν.Ν.Άρθρο 68
Δυνατότητα εκπλήρωσης υποχρέωσης υπηρεσίας 
υπαίθρου
Άρθρο 69
Παράταση απαλλαγής ιατρών συγκεκριμένων ειδι-
κοτήτων από την υποχρέωση εκπλήρωσης υπηρεσίας 
υπαίθρου - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου εικο-
στού πρώτου της από 1.5.2020 Πράξης Νομοθετικού 
Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 2 του
ν. 4690/2020
Άρθρο 70
Ζητήματα Τμήματος Κινητοποίησης του Κοινωνικού 
Κεφαλαίου στον Τομέα της Υγείας, Διευθύνσεων Δημό-
σιας Υγείας των ΔΥΠΕ και Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας - Τροποποιήσεις του ν. 4675/2020
Άρθρο 71
Άδεια απουσίας εργαζομένου προς τον σκοπό συμμε-
τοχής σε έλεγχο κατά του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 72Δωρεά φορητών κλινών ΜΕΘ από την Επιτροπή «Ελ-
λάδα 2021»ΜΕΡΟΣ Β΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙ-
ΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄: ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣΆρθρο 73
Εφαρμογή μηδενικού συντελεστή Φ.Π.Α. σε εμβόλια 
και in vitro διαγνωστικά ιατροτεχνολογικά προϊόντα για 
την πρόληψη και τη διάγνωση της νόσου COVID-19 και σε συναφείς υπηρεσίες - Προσθήκη παρ. 1Α στο άρθρο 
21 του ν. 2859/2000.
(Ενσωμάτωση Οδηγίας (ΕΕ) 2020/2020 του Συμβου-
λίου)
Άρθρο 74
Ένταξη τυφλών με ποσοστό αναπηρίας άνω του 80% 
σε ισχύουσες απαλλακτικές διατάξεις για αναπήρους - 
Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 16 του ν. 1798/1988
Άρθρο 75Υπαγωγή ειδών για την εξυπηρέτηση ατόμων με ανα-
πηρία όρασης στον υπερμειωμένο συντελεστή Φ.Π.Α. 
6% - Τροποποίηση του Κεφαλαίου Α΄ του Παραρτήματος 
ΙΙΙ του ν. 2859/2000
Άρθρο 76Επέκταση της ρύθμισης περί μη επιβολής προστίμων 
σε εκπρόθεσμες τροποποιη τικές δηλώσεις στοιχείων 
ακινήτων (Ε9)
Άρθρο 77Απόσυρση ταμειακών μηχανών - Φ.Η.Μ.Άρθρο 78
Καταστάσεις φορολογικών στοιχείων για διασταύρω-
ση πληροφοριών (Μ.Υ.Φ.)
Άρθρο 79Φορολογία κερδών από τυχερά παίγνια
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄: ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΔΗ-
ΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Άρθρο 80Ενιαίος Λογαριασμός Θησαυροφυλακίου
Τροποποίηση του άρθρου 69Α του ν. 4270/2014
Άρθρο 81Μισθώματα ακινήτων που στεγάζουν δημόσιες υπη-
ρεσίες
Άρθρο 82Πρόγραμμα «Γέφυρα» - Έγκριση αίτησης - Τροποποί-
ηση του άρθρου 76 του ν. 4714/2020
Άρθρο 83
Μετάθεση έναρξης ισχύος για ρύθμιση οφειλών και 
παροχή δεύτερης ευκαιρίας - Τροποποίηση των άρθρων 
263, 265, και 308 του ν. 4738/2020 (Α΄207)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄: ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙΚΟ-
ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Άρθρο 84
Αρμόδιες αρχές για την εφαρμογή του Κανονισμού 
(ΕΕ) 2015/751 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2015 (ΕL L 123), σχετικά 
με τις διατραπεζικές προμήθειες για πράξεις πληρωμών 
με κάρτες
(Άρθρο 13 του Κανονισμού)Άρθρο 85
Κυρώσεις σε περίπτωση παράβασης του Κανονισμού 
(ΕΕ) 2015/751 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2015 (ΕL L 123), σχετικά 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12112 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
με τις διατραπεζικές προμήθειες για πράξεις πληρωμών 
με κάρτες
(Άρθρο 14 του Κανονισμού)Άρθρο 86
Επίλυση διαφορών, εξωδικαστικές διαδικασίες υπο-
βολής καταγγελιών και προσφυγών κατά την εφαρμογή 
του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751 του Ευρωπαϊκού Κοινο-
βουλίου και του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2015 
(ΕL L 123), σχετικά με τις διατραπεζικές προμήθειες για 
πράξεις πληρωμών με κάρτες
(Άρθρο 15 του Κανονισμού)Άρθρο 87
Αρμόδια αρχή για την εφαρμογή του άρθρου 9 του 
Κανονισμού 2012/260 (L 94)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄: ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
Άρθρο 88Ρύθμιση απαιτήσεων δεδουλευμένων αποδοχών ερ-
γαζομένων ΕΡΤ Α.Ε.
Άρθρο 89
Παράταση προθεσμίας σύγκλησης Γενικής Συνέλευσης 
των αστικών συνεταιρισμών
Άρθρο 90
Επιχορήγηση μεταφορικού κόστους εκδοτικών επι-
χειρήσεων
Άρθρο 91Ειδική εκκαθάριση δημοσίων επιχειρήσεωνΆρθρο 92
Ρυθμίσεις για ασφαλιστικές αντασφαλιστικές επιχειρή-
σεις στην Ελλάδα με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο
Άρθρο 93
Ρυθμίσεις για τη δυνατότητα παράτασης υποβολής 
των φορολογικών και ασφαλιστικών δηλώσεων και κα-
ταστάσεων των λογιστών - φοροτεχνικών που ασθενούν 
από κορωνοϊό COVID-19 και των εντολέων - πελατών 
τους.
ΜΕΡΟΣ Γ΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΝΑ-
ΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ
Άρθρο 94
Παρατάσεις ισχύος έκτακτων μέτρων αρμοδιότητας 
Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων
Άρθρο 95
Εθνικό πλαίσιο ωραρίου καταστημάτωνΆρθρο 96Λειτουργία κατά τις Κυριακές - Τροποποίηση του άρ-
θρου 7 του β.δ. 748/1966 (Α΄ 790)
Άρθρο 97
Υλοποίηση συγχρηματοδοτούμενων έργων του 
Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων
Άρθρο 98
Έναρξη πρώτης προγραμματικής περιόδου Εθνικού 
Προγράμματος Ανάπτυξης και τεχνική βοήθεια μεταβα-
τικής περιόδου - Τροποποίηση του ν. 4635/2019 (Α΄ 167)
Άρθρο 99
Δαπάνες διαχείρισης της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τρά-
πεζας Α.Ε. για το πρόγραμμα «Εξοικονομώ - Αυτονομώ»
Άρθρο 100
Ανάληψη και άσκηση δραστηριότητας ηλεκτρονι-
κού εμπορίου για τις επιχειρήσεις λιανικής πώλησης που λειτουργούν στο πλαίσιο σύμβασης δικαιόχρησης 
(franchising)
Άρθρο 101
Ρύθμιση για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών κα-
θαριότητας και φύλαξης του ν.π.δ.δ. με την επωνυμία 
«Πανελλήνια Έκθεση Λαμίας» λόγω της πανδημίας του 
κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 102
Συμπληρωματικός Κρατικός Προϋπολογισμός οικο-
νομικού έτους 2020 - Προϋπολογισμός Δημοσίων Επεν-
δύσεων
ΜΕΡΟΣ Δ΄: ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟ-
ΝΟΜΗΣ ΣΥΝΤΑΞΕΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕ-
ΣΕΩΝ
Άρθρο 103
Κατ΄ εξαίρεση μετακίνηση προσωπικού του δημοσίου 
στον e-ΕΦΚΑ για την ολοκλήρωση απονομής των συντά-
ξεων - Προσθήκη παρ. 11 άρθρου 21 του ν. 4354/2015
Άρθρο 104Παραίτηση από ένδικα μέσα e-ΕΦΚΑ και ΟΑΕΔ.Άρθρο 105
Προμήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών από τις επιχει-
ρησιακές διοικητικές μονάδες του e-EΦΚΑ
Άρθρο 106Διάθεση προσωπικού Επιμελητηρίων στον e-ΕΦΚΑΆρθρο 107Απασχόληση συνταξιούχων e-ΕΦΚΑΆρθρο 108
Εκκαθάριση και πληρωμή ληξιπρόθεσμων υποχρε-
ώσεων του κλάδου υγείας των Φ.Κ.Α. που εντάχθηκαν 
στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. - Τροποποίηση της περ. α΄ της παρ. 1 του 
άρθρου 12 του ν. 4578/2018
Άρθρο 109
Επανένταξη πληγέντων από την πανδημία του κορω-
νοϊού σε καθεστώς ρύθμισης ασφαλιστικών οφειλών 
- Τροποποίηση του άρθρου 33 του ν. 4756/2020
Άρθρο 110
Διαδικασία διαμόρφωσης του κατώτατου μισθού και 
του κατώτατου ημερομισθίου κατά το έτος 2021 - Τρο-ποποίηση της παρ. 9 του άρθρου 103 του ν. 4172/2013
Άρθρο 111
Παράταση παραμονής στην υπηρεσία των Προϊστα-
μένων Γενικών Διευθύνσεων και Διευθύνσεων
Άρθρο 112Παράταση μηχανισμού ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑΆρθρο 113Παράταση ασφαλιστικής ικανότητας εμμέσων μελώνΆρθρο 114Παράταση ασφαλιστικής ικανότητας για ελεύθερους 
επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και ασφαλισμέ-νους στον τ. Ο.Γ .Α.
Άρθρο 115
Έκτακτα και επείγοντα μέτρα για την προστασία των 
θέσεων εργασίας στις πληγείσε ς περιοχές των Περιφερει-
ακών Ενοτήτων Σάμου, Ικαρίας και Χίου της Περιφέρειας 
Βορείου Αιγαίου, από τον σεισμό της 30ης Οκτωβρίου 2020
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12113 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 116
Προϋποθέσεις τακτικής επιδότησης ανεργίας εποχικά 
εργαζομένων σε τουριστικά, επισιτιστικά και άλλα επο-
χιακά επαγγέλματα
Άρθρο 117Κυρώσεις σε εργοδότη που λαμβάνει ποσό της απο-
ζημίωσης ειδικού σκοπού από εργαζόμενο
Άρθρο 118
Χρήση των νέων τεχνολογιών για τη διεξαγωγή Γενι-
κών Συνελεύσεων & Αρχαιρεσιών
Άρθρο 119
Παράταση έναρξης ισχύος του π.δ. 70/2019 «Οργα-
νισμός Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (Ο.Α.Ε.Δ.)»
Άρθρο 120
Μέτρα για την προώθηση των θεσμών της αναδοχής 
και της υιοθεσίας
Άρθρο 121Επιπρόσθετα μέτρα στήριξης επαγγελματιών της τέ-
χνης και του πολιτισμού
Άρθρο 122
Νομιμοποίηση διανυθέντος χρόνου ασφάλισης στους 
Κλάδους Πρόσθετης και Κύριας Ασφάλισης του πρώην 
Ο.Γ .Α.
ΜΕΡΟΣ Ε΄: ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ 
ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Άρθρο 123
Κατεπείγουσες ανάγκες προμήθειας καυσίμων Λιμενι-
κού Σώματος - Ελληνικής Ακτοφυλακής (Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ.) -Αντικατάσταση της παρ. 1 του άρθρου 55 του ν. 4331/ 2015
Άρθρο 124
Θέματα Πλοηγικής Υπηρεσίας - Αντικατάσταση της 
παρ. 3 του άρθρου τέταρτου του ν. 4480/2017
Άρθρο 125Παράταση πιστοποιητικών ναυτικών
Άρθρο 126Μέτρα στήριξης της ναυτικής εργασίαςΆρθρο 127
Κατεπείγουσες ρυθμίσεις για τη διασφάλιση της θα-
λάσσιας συγκοινωνιακής εξυπηρέτησης νησιωτικών 
περιοχών και την ανάκτηση του ακτοπλοϊκού δικτύου
Άρθρο 128
Θέματα της Δημόσιας Αρχής Λιμένων (Δ.Α.Λ.) - Τρο-
ποποίηση του άρθρου 86 του ν. 4676/2020
Άρθρο 129
Παράταση προσωρινής εγκατάστασης και λειτουργίας 
μονάδων παραγωγής νερού ύδρευσης μέσω αφαλάτω-σης -Τροποποίηση του άρθρου 50 του ν. 4487/2017
ΜΕΡΟΣ ΣΤ΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 
ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ
Άρθρο 130
Παράταση απαλλαγής των διατακτικών εσωτερικού 
τουρισμού από τη φορολογία εισοδήματος - Τροποποί-ηση της περ. ιη) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4172/ 2013
Άρθρο 131 Παράταση και αποπληρωμή των παρόχων 
του προγράμματος «Τουρισμός για όλους»Άρθρο 132
Άδεια λειτουργίας τουριστικών λιμένων - Τροποποίηση 
της περ. α΄ της παρ. 7 του άρθρου 166 του ν. 4070/2012
Άρθρο 133
Παράταση προθεσμίας για τη δήλωση του διακριτικού 
τίτλου των ενοικιαζόμενων επιπλωμένων δωματίων - δι-
αμερισμάτων - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 75του ν. 4582/2018
ΜΕΡΟΣ Ζ΄: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ 
ΜΑΖΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑ-
ΞΕΙΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
Άρθρο 134
Επιτάχυνση διαδικασιών για την έκδοση αδειών κυ-
κλοφορίας αστικών λεωφορείων Ο.ΣΥ. Α.Ε.
Άρθρο 135
Δυνατότητα αναστολής κανονικών αδειών εργαζομέ-
νων στην Ο.ΣΥ. Α.Ε.
Άρθρο 136Θέματα συμβάσεων Οργανισμού Αστικών Συγκοινω-
νιών Αθηνών Α.Ε.
Άρθρο 137
Θέματα συμβάσεων Οργανισμού Συγκοινωνιακού Έρ-
γου Θεσσαλονίκης Α.Ε. (Ο.Σ.Ε.Θ. Α.Ε.) και Οργανισμού 
Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλονίκης (Ο.Α.Σ.Θ.)
Άρθρο 138Παράταση ορίων ηλικίας απόσυρσης από την κυκλο-
φορία οχημάτων των φορέων παροχής συγκοινωνιακού 
έργου (ΚΤΕΛ Α.Ε. και ΚΤΕΛ), ειδικών τουριστικών λεω-
φορείων, ειδικών τουριστικών λεωφορείων Δημοσίας 
Χρήσης ανοικτού τύπου, σχολικών λεωφορείων ιδιω-
τικής χρήσης, επιβατηγών δημόσιας χρήσης (Ε.Δ.Χ.) 
και επιβατηγών ιδιωτικής χρήσης (Ε.Ι.Χ.) με οδηγό του
ν. 4070/2012
Άρθρο 139Μέτρα στήριξης χερσαίων επιβατικών μεταφορών
Άρθρο 140
Υποβολή απολογιστικών στοιχείων από συγκοινωνια-
κούς φορείς - Τροποποίηση του άρθρου 13 του ν. 2963/ 
2001
Άρθρο 141Πόροι και επενδυτικά προγράμματα Οργανισμού Συ-
γκοινωνιακού Έργου Θεσσαλονίκης -Τροποποίηση του άρθρου 11 του ν. 4482/2017
Άρθρο 142Επιδότηση Οργανισμού Αστικών Συγκοινωνιών Θεσ-
σαλονίκης
Άρθρο 143
Παράταση αναστολής πληρωμών, συμψηφισμού και 
διαδικασιών είσπραξης χρεών του Οργανισμού Σιδηρο-
δρόμων Ελλάδος (ΟΣΕ) Α.Ε. έναντι του Δημοσίου που 
προέρχονται από καταπτώσεις εγγυήσεων δανείων
Άρθρο 144Θέματα Μητρώων συντελεστών παραγωγής δημοσί-
ων και ιδιωτικών έργων, μελετών, τεχνικών και λοιπών 
συναφών επιστημονικών υπηρεσιών (ΜΗ.Τ.Ε.)
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12114 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ΜΕΡΟΣ Η΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΕ-
ΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Άρθρο 145
Συμπληρώσεις στην πολεοδομική νομοθεσία
ΜΕΡΟΣ Θ΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ 
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
Άρθρο 146
Ακατάσχετο και αφορολόγητο ενισχύσεων που κα-
ταβάλλονται στο πλαίσιο δράσεων αντιμετώπισης των 
επιπτώσεων του κορωνοϊού COVID-19 στον πρωτογενή 
τομέα
Άρθρο 147
Συνέχιση λειτουργίας υφιστάμενων κτηνοτροφικών 
εγκαταστάσεων
ΜΕΡΟΣ Ι΄: ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΞΩ-
ΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ
Άρθρο 148
Ρυθμίσεις θεμάτων προσωπικού Υπουργείου Εξωτε-
ρικών και Υπουργείου Εθνικής Άμυνας
Άρθρο 149
Προσόντα Επαγγελματιών Οπλιτών - Τροποποίηση του 
άρθρου 2 του ν. 2936/2001
Άρθρο 150Ρύθμιση θεμάτων κρίσεων και προαγωγών αξιωματι-
κών εξ Ανωτέρων Στρατιωτικών Σχολών Υπαξιωματικών 
και μονιμοποιηθέντων εθελοντών-μονιμοποιηθεισών 
εθελοντριών - Αντικατάσταση του άρθρου 37 του ν. 
4494/2017
Άρθρο 151Ρύθμιση για τη ναυπήγηση δύο Ταχέων Περιπολικών 
Κατευθυνόμενων Βλημάτων (ΤΠΚ) του Πολεμικού Ναυ-
τικού
Άρθρο 152
Ρύθμιση για την ολοκλήρωση εργασιών σε υποβρύχια 
(Υ/Β) του Πολεμικού Ναυτικού
ΜΕΡΟΣ ΙΑ΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣ-ΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΣΥΛΟΥ
Άρθρο 153
Ειδικές ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση έκτακτων ανα-
γκών του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη λόγω της 
πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 154
Ρύθμιση θεμάτων οδοιπορικών εξόδων Ελληνικής 
Αστυνομίας
Άρθρο 155
Επείγουσες διατάξεις για την προσέλκυση επενδύσεων 
- Τροποποίηση του άρθρου 8 του ν. 4251/2014
Άρθρο 156
Παρατάσεις προθεσμιών αρμοδιότητας Υπουργείου 
Μετανάστευσης και Ασύλου-Τροποποίηση του άρθρου 136 του ν. 4251/2014
ΜΕΡΟΣ ΙΒ΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΔΙ-
ΚΑΙΟΣΥΝΗΣ
Άρθρο 157
Ειδικές δικονομικές ρυθμίσεις για το Συμβούλιο της Επικρατείας, το Ελεγκτικό Συνέδριο και τα τακτικά διοι-
κητικά δικαστήρια
Άρθρο 158
Διατάξεις για τη λειτουργία των πολιτικών δικαστη-
ρίων
Άρθρο 159
Διατάξεις για τη λειτουργία των ποινικών δικαστηρίων
Άρθρο 160
Αναστολή διοικητικών διαδικασιών ως προς δικαστι-
κές αποφάσεις
Άρθρο 161
Συναινετική εγγραφή, ανάκληση, εξάλειψη και μεταρ-
ρύθμιση προσημείωσης υποθήκης
Άρθρο 162Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών 
(ΤΠΕ) από τις γραμματείες του Συμβουλίου της Επικρα-τείας και των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων
Άρθρο 163
Παραπομπή εγκλημάτων φοροδιαφυγής σε ποινική 
δίκη - Τροποποίηση του άρθρου 55A του ν. 4174/2013
Άρθρο 164
Απόδοση εσόδων στο Ταμείο Χρηματοδότησης Δι-
καστικών Κτιρίων (ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ.) από το Υπουργείο Δικαι-
οσύνης
ΜΕΡΟΣ ΙΓ΄: ΕΚΤΑΚΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΟΦΕΙΛΩΝ ΠΡΟΣ ΟΤΑ 
Α΄ ΒΑΘΜΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ 
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Άρθρο 165
Έκτακτη ρύθμιση οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού - Πεδίο 
εφαρμογής
Άρθρο 166
Προθεσμία και τρόπος υποβολής αίτησης ρύθμισης 
οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού
Άρθρο 167
Αρμόδια όργανα και διαδικασία καταβολής δόσεων 
ρύθμισης οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού
Άρθρο 168
Άρση της δέσμευσης χορήγησης αποδεικτικού ενημε-
ρότητας και βεβαίωσης οφειλής σε περιπτώσεις ρύθμι-σης οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού
Άρθρο 169
Αναστολή αναγκαστικών μέτρων και μέτρων εκτέ-
λεσης σε περιπτώσεις ρύθμισης οφειλών προς ΟΤΑ α΄ 
βαθμού
Άρθρο 170
Αναστολή παραγραφής οφειλών σε περιπτώσεις ρύθ-
μισης οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού
Άρθρο 171
Δυνατότητα υπαγωγής συνοφειλετών στη ρύθμιση 
οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού
Άρθρο 172Απώλεια ρύθμισης οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμούΆρθρο 173
Διαδικαστικές ρυθμίσεις για την υποβολή δήλωσης για 
τον καθορισμό της επιφάνειας ή και της χρήσης ακινήτου 
περί υπολογισμού φόρων, τελών και εισφορών προς ΟΤΑ 
α΄ βαθμού - Αντικατάσταση της παρ. 2 του άρθρου 51 του ν. 4647/2019
Άρθρο 174
Παράταση προθεσμίας μεταγραφής ληξιαρχικών πρά-
ξεων προξενικών αρχών
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12115 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 175
Πρόσληψη προσωπικού για αντιμετώπιση του κορω-
νοϊού COVID-19 από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτο-διοίκησης (ΟΤΑ)
Άρθρο 176
Εξαίρεση ΔΕΥΑ από την υποχρέωση προσκόμισης 
ενημερότητας
Άρθρο 177
Χρονικό διάστημα αξιολόγησης - Τροποποίηση της 
παρ. 6 του άρθρου 79 του ν. 4674/2020
Άρθρο 178Παράταση θητείας αιρετών μελών των Υπηρεσιακών 
Συμβουλίων
Άρθρο 179Αναστολή καταβολής δόσεων ρύθμισης χρεωστικών 
ανοιγμάτων των δήμων και των νομικών προσώπων 
δημοσίου δικαίου αυτών στο Ταμείο Παρακαταθηκών 
και Δανείων
Άρθρο 180Συμβάσεις καθαριότητας, φύλαξης και απολύμανσηςΆρθρο 181
Αποσπάσεις προσωπικού Εθνικής Επιτροπής για τα 
Δικαιώματα του Ανθρώπου
ΜΕΡΟΣ ΙΔ΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ 
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗΣ 
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
Άρθρο 182
Παράταση διαστήματος καταβολής του ανταλλάγμα-
τος στους παρόχους τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών στο 
πλαίσιο του έργου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ I» - Τροποποίηση της παρ. 
2 του άρθρου 36 του ν. 4531/2018
Άρθρο 183
Ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών 
του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης λόγω του 
κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 184
Κατεπείγουσες διατάξεις για τη λειτουργία των εται-
ρειών «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΑ Α.Ε.» ΚΑΙ «ΤΑΧΥΜΕ-
ΤΑΦΟΡΕΣ ΕΛΤΑ Α.Ε.»
Άρθρο 185
Δημοσίευση διακηρύξεων στον περιφερειακό και τοπι-
κό τύπο - Τροποποίηση του άρθρου 379 του ν. 4412/2016
Άρθρο 186
Ρυθμίσεις για τους παρόχους περιεχομένου περιφε-
ρειακής εμβέλειας
Άρθρο 187
Παράταση προθεσμίας δήλωσης κεραιών ραδιοφω-
νικών σταθμών και αδειοδοτημένων παρόχων δικτύου επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής
Άρθρο 188Βεβαίωση μόνιμης κατοικίαςΆρθρο 189
Διαφήμιση στα Μ.Μ.Ε. - Τροποποιήσεις διατάξεων των 
νόμων 2328/1995, 4172/2013 και 4174/2013
ΜΕΡΟΣ ΙΕ:ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣΆρθρο 190Ρυθμίσεις για τα κατ’ εξαίρεση λειτουργούντα τουρι-
στικά καταλύματα για λόγους δημοσίου συμφέροντος στο πλαίσιο αντιμετώπισης του κινδύνου μετάδοσης του 
κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 191
Μείωση οικονομικού ανταλλάγματος σε πληττόμενες 
επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε χώρους ζώνης 
λιμένα
ΜΕΡΟΣ ΙΣΤ: ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ
Άρθρο 192Έναρξη ισχύος
ΜΕΡΟΣ Α΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ
Άρθρο 1
Όροι χρήσης δοκιμασιών ταχέων μοριακών ελέγχων (rapid test) και υποχρέωσηηλεκτρονικής καταγραφής στο Εθνικό Μητρώο Ασθενών COVID-19
Η ισχύς του άρθρου τριακοστού πρώτου του ν. 4737/ 
2020 (Α΄ 204), ως προς τους όρους διενέργειας και χρή-
σης δοκιμασιών ταχέων μοριακών ελέγχων και την υπο-
χρέωση ηλεκτρονικής καταγραφής στο Εθνικό Μητρώο 
Ασθενών COVID-19, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 2
Διενέργεια δωρεάν ελέγχων (τεστ) κορωνοϊού COVID-19 από τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας
Υγείας
1. Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας για την επί-
τευξη των σκοπών του, μεταξύ των οποίων είναι και η 
επιδημιολογική επιτήρηση, επεξεργάζεται το σύνολο 
των διαθέσιμων δεδομένων, που είναι απαραίτητα για 
την εκπλήρωση του ως άνω σκοπού.
2. Ο Ε.Ο.Δ.Υ. δύναται να καθορίζει ημερησίως συγκε-
κριμένο αριθμό φυσικών προσώπων, ως προς τα οποία 
υφίσταται η δυνατότητα διενέργειας δωρεάν ελέγχων 
ανίχνευσης του κορωνοϊού COVID-19. Τα φυσικά πρόσω-
πα, που επιθυμούν να δηλώσουν συμμετοχή για να υπο-
βληθούν σε έλεγχο ανίχνευσης κορωνοϊού COVID-19, 
καταχωρίζουν σε προσωρινή βάση δεδομένων τα ακό-
λουθα στοιχεία: α) ονοματεπώνυμο, β) ηλικία, γ) επιλογή 
από προκαθορισμένο κατάλογο επαγγελματικής ομά-
δας, κρίσιμης για τη διαχείριση της πανδημίας, δ) κινη-
τό τηλέφωνο επικοινωνίας και ε) ταχυδρομικό κώδικα 
τόπου διαμονής. Η επιλογή μεταξύ των ανωτέρω φυσι-
κών προσώπων για τη διενέργεια δωρεάν ελέγχων (τεστ) 
κορωνοϊού COVID-19 διενεργείται τυχαία, στη βάση της 
αρχής της τυχαιοποιημένης επιδημιολογικής παρατήρη-
σης, λαμβάνοντας υπόψη τη διαθεσιμότητα των πλησι-
έστερων Κέντρων υγείας, των Κινητών Ομάδων Υγείας (Κ.ΟΜ.Υ.) και των Υγειονομικών Μονάδων των Ενόπλων Δυνάμεων. Η καταχώριση από τα φυσικά πρόσωπα των 
στοιχείων τους στην ως άνω βάση δεδομένων και η υπο-
βολή τους σε έλεγχο ανίχνευσης κορωνοϊού COVID-19, 
σύμφωνα με το παρόν, έχουν προαιρετικό χαρακτήρα. 
Ύστερα από τη διενέργεια των σχετικών ελέγχων, το σύ-
νολο των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα διαγρά-φεται οριστικά από την προσωρινή βάση δεδομένων.
3. Οι έλεγχοι ανίχνευσης του κορωνοϊού COVID-19 
διεξάγονται από τις Κινητές Ομάδες Υγείας (Κ.ΟΜ.Υ.) Ει-
δικού Σκοπού, από επιλεγμένα Κέντρα Υγείας ανά την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12116 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Επικράτεια και από τις Υγειονομικές Μονάδες των Ενό-
πλων Δυνάμεων. Το σύνολο των αποτελεσμάτων τους 
καταχωρίζονται στο Εθνικό Μητρώο του άρθρου 29 της 
από 30.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 75), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4684/2020 (A΄ 86).
4. Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας, σύμφωνα 
με τις διατάξεις της από 10.8.2020 Πράξης Νομοθετικού 
Περιεχομένου (Α΄ 157), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1
του ν. 4722/2020 (Α΄ 177) και τα άρθρα 2 και 10 του ν. 
4633/2019 (Α΄ 161) επεξεργάζεται, μεταξύ άλλων, ποιο-
τικά και ποσοτικά πλήρως ανωνυμοποιημένα στατιστικά 
δεδομένα. Το σύνολο των αποτελεσμάτων των ελέγχων 
(τεστ) ανίχνευσης κορωνοϊού COVID-19, οι οποίοι διε-
νεργούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος, τυγ-
χάνουν επεξεργασίας από τον Ε.Ο.Δ.Υ. μόνον ως πλήρως 
ανωνυμοποιημένα στατιστικά δεδομένα, από τα οποία 
δεν μπορεί να προκύψει άμεση ή έμμεση ταυτοποίηση 
των ενδιαφερομένων υποκειμένων και συνεκτιμώνται 
για την αξιολόγηση της επιδημιολογικής κατάστασης 
της χώρας, τη λήψη απόφασης περί διενέργειας επιπρο-
σθέτων ελέγχων ανά περιφερειακή ενότητα και την εν 
γένει διενέργεια στατιστικών και επιστημονικών μελετών 
σχετικά με την εξέλιξη της πανδημίας και την αντιμετώ-πισή της.
Άρθρο 3
Εκτελών την Επεξεργασία
1. Ως Υπεύθυνος Επεξεργασίας για την επεξεργασία 
του προηγούμενου άρθρου ορίζεται ο Εθνικός Οργανι-
σμός Δημόσιας Υγείας και ως Εκτελών το Εθνικό Δίκτυο 
Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (Ε.Δ.Υ.Τ.Ε. Α.Ε.).
Ο εκτελών την επεξεργασία αναλαμβάνει για λογαρια-σμό του υπευθύνου επεξεργασίας, τον σχεδιασμό, την 
υλοποίηση και τη συντήρηση της βάσης δεδομένων, 
μέσω ψηφιακών υποδομών και υπηρεσιών του Κυβερ-
νητικού Νέφους Τομέα Έρευνας και Εκπαίδευσης (RE-
Cloud) του άρθρου 85 του ν. 4727/2020 (Α΄ 184), καθώς και την τήρηση των προσωπικών δεδομένων, υπό συν-
θήκες που διασφαλίζουν την ακεραιότητα, την εμπιστευ-
τικότητα και τη διαθεσιμότητα των δεδομένων, καθώς 
και κάθε άλλο ζήτημα σχετικό με την ομαλή λειτουργία 
του συστήματος αρχειοθέτησης του άρθρου 2. Το Εθνικό 
Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (Ε.Δ.Υ.Τ.Ε. 
Α.Ε.), υπό την ιδιότητα του εκτελούντος, οφείλει να 
τηρεί τις διατάξεις της νομοθεσίας για την προστασία 
των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και, ιδίως, τις 
θεμελιώδεις αρχές, που θέτει για τη νομιμότητα κάθε 
επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα το 
άρθρο 5 του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 
2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι 
της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτή-
ρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων 
αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικού 
Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων - Γ .Κ.Π.Δ.). 
Στο πλαίσιο της εν λόγω εκτέλεσης επεξεργασίας για 
λογαριασμό του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας, 
το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας 
(Ε.Δ.Υ.Τ.Ε. Α.Ε.) επιφορτίζεται με όλες τις υποχρεώσεις 
που θέτουν για τον εκτελούντα την επεξεργασία οι δια-τάξεις του Γ .Κ.Π.Δ.2. Μεταξύ του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγεί-
ας και του Εθνικού Δικτύου Υποδομών Τεχνολογίας και 
Έρευνας (Ε.Δ.Υ.Τ.Ε. Α.Ε.) συνάπτεται Μνημόνιο Συνεργα-
σίας, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 28 του Γ .Κ.Π.Δ.. 
Στο εν λόγω μνημόνιο προβλέπεται ότι η (Ε.Δ.Υ.Τ.Ε. Α.Ε.):
α) Επεξεργάζεται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτή-
ρα μόνο βάσει καταγεγραμμένων εντολών του Εθνικού 
Οργανισμού Δημόσιας Υγείας, ως υπευθύνου επεξερ-
γασίας,
β) διασφαλίζει ότι τα πρόσωπα που επεξεργάζονται 
τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα έχουν αναλάβει 
δέσμευση τήρησης εμπιστευτικότητας ή τελούν υπό τη 
δέουσα κανονιστική υποχρέωση τήρησης εμπιστευτι-
κότητας,
γ) λαμβάνει όλα τα απαιτούμενα μέτρα για τη διασφά-
λιση του απορρήτου και της ασφάλειας της επεξεργασίας 
δυνάμει του άρθρου 32 του Γ .Κ.Π.Δ.,
δ) τηρεί τους όρους που αναφέρονται στις παρ. 2 και 4
του άρθρου 28 του Γ .Κ.Π.Δ., σχετικά με την πρόσληψη 
άλλου εκτελούντος την επεξεργασία,
ε) λαμβάνει υπόψη τη φύση της επεξεργασίας και επι-
κουρεί τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας με τα 
κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα, στον βαθμό που αυτό είναι δυνατό, για την εκπλήρωση της υποχρέ-
ωσης του Ε.Ο.Δ.Υ., ως υπευθύνου επεξεργασίας, να απα-
ντά σε αιτήματα για άσκηση των προβλεπόμενων στο 
Κεφάλαιο III του Γ .Κ.Π.Δ. δικαιωμάτων του υποκειμένου των δεδομένων,
στ) συνδράμει τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας, 
ως υπεύθυνο επεξεργασίας, στη διασφάλιση της συμ-
μόρφωσης προς τις υποχρεώσεις που απορρέουν από 
τα άρθρα 32 έως 34 του Γ .Κ.Π.Δ., λαμβάνοντας υπόψη 
τη φύση της επεξεργασίας και τις πληροφορίες που δι-αθέτει,
ζ) θέτει στη διάθεση του Εθνικού Οργανισμού Δημό-
σιας Υγείας, ως υπευθύνου επεξεργασίας, κάθε απαραί-
τητη πληροφορία προς απόδειξη της συμμόρφωσης 
προς τις υποχρεώσεις που θεσπίζονται στο άρθρο 28 
του Γ .Κ.Π.Δ., επιτρέπει και διευκολύνει τους ελέγχους, 
περιλαμβανομένων των επιθεωρήσεων, που διενεργού-
νται από τον Ε.Ο.Δ.Υ., ως υπεύθυνο επεξεργασίας, ιδίως 
μέσω του Υπευθύνου Προστασίας Δεδομένων, ή από 
άλλον ελεγκτή εντεταλμένο από τον Ε.Ο.Δ.Υ, ως υπεύ-
θυνο επεξεργασίας.
3. Τα πρόσωπα, τα οποία, υπό την άμεση εποπτεία του 
Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας, ως υπευθύνου 
επεξεργασίας, ή του Εθνικού Δικτύου Υποδομών Τεχνο-
λογίας και Έρευνας (Ε.Δ.Υ.Τ.Ε. Α.Ε.), ως εκτελούντος την 
επεξεργασία, επεξεργάζονται δεδομένα προσωπικού 
χαρακτήρα, δεσμεύονται από την τήρηση του απορρή-
του ή της εμπιστευτικότητας σχετικά με την εκτέλεση 
των εν λόγω καθηκόντων τους, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις, ιδίως του Υπαλληλικού Κώδικα και του Ποινι-κού Κώδικα.
Άρθρο 4
Μέτρα για την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα
1. Για τη διασφάλιση των συμφερόντων των υποκει-
μένων των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα λαμβά-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12117 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
νονται από τον Υπεύθυνο Επεξεργασίας, κατ’ ελάχιστον, 
τα κατωτέρω μέτρα:
α) Η πρόσβαση στα δεδομένα και η επεξεργασία επι-
τρέπονται μόνο με χρήση κατάλληλων διαπιστευτηρίων 
από προσωπικό που δεσμεύεται από την τήρηση απορ-ρήτου ή εμπιστευτικότητας.
β) Τηρούνται επικαιροποιημένα αρχεία καταγραφής 
των ενεργειών που εκτελούνται εκ μέρους του Υπευθύ-νου Επεξεργασίας σε προσωπικά δεδομένα. Στα αρχεία 
αυτά καταγράφονται το όνομα χρήστη και ο χρόνος 
συμβάντος, καθώς και οι ακόλουθες τουλάχιστον ενέρ-γειες: εισαγωγή, πρόσβαση, εξαγωγή, τροποποίηση και διαγραφή προσωπικών δεδομένων.
γ) Τα δεδομένα κρυπτογραφούνται κατά την εισαγω-
γή τους στη βάση. Ομοίως, οι διαβιβάσεις δεδομένων 
πραγματοποιούνται με κρυπτογράφηση.
δ) Ο τηλεπικοινωνιακός δίαυλος κατά τη διεξαγωγή 
της επικοινωνίας με τον ιστότοπο είναι κρυπτογραφημέ-
νος, τα δεδομένα κρυπτογραφούνται κατά την παραμονή 
τους στη βάση και μέχρι τη διαγραφή τους παραμένουν κρυπτογραφημένα.
ε) Τα υποκείμενα των δεδομένων έχουν, ως προς τα 
δεδομένα τους προσωπικού χαρακτήρα, όλα τα δικαιώ-ματα εκείνα, που κατοχυρώνονται στον Γ .Κ.Π.Δ. και την κείμενη εθνική νομοθεσία.
στ) Ενημερώνεται και ευαισθητοποιείται το προσωπικό 
που ασχολείται με τη συγκεκριμένη επεξεργασία.
2. Περαιτέρω μέτρα προσδιορίζονται με ευθύνη του 
Υπευθύνου Επεξεργασίας.
3. Το σύνολο των δεδομένων που καταχωρίζονται στη 
βάση της παρ. 4 του άρθρου 2 από τον Εθνικό Οργανισμό 
Δημόσιας Υγείας, τηρούνται έως και έναν (1) μήνα μετά 
από τη λήξη της περιόδου εφαρμογής των κατεπειγό-
ντων μέτρων για την αποφυγή της διασποράς του κο-
ρωνοϊού COVID-19 και πάντως όχι πέραν της 1ης.6.2021.
Άρθρο 5
Σύναψη συμβάσεων για την υλοποίησητης Πράξης «Δημιουργία δικτύου νοσηλευτών για κατ’ οίκον υπηρεσίες νοσηλευτικήςφροντίδας και λήψη δειγμάτων βιολογικούυλικού από πρόσωπα πιθανά κρούσματακορωνοϊού COVID-19»
Η ισχύς της παρ. 2 του άρθρου τεσσαρακοστού τέ-
ταρτου της από 20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιε-
χομένου (Α΄ 68), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 (Α΄ 83), ως προς τη σύναψη συμβάσεων των περιπτώσεων της παρ. 2 για την υλοποίηση της Πράξης 
«Δημιουργία δικτύου νοσηλευτών για κατ’ οίκον υπη-
ρεσίες νοσηλευτικής φροντίδας και λήψη δειγμάτων βιολογικού υλικού από πρόσωπα πιθανά κρούσματα 
κορωνοϊού COVID-19» παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 6
Διαδικασία χορήγησης φαρμάκων εκτόςεγκεκριμένων ενδείξεων σε νοσούντες από τον κορωνοϊό COVID-19 από θεράποντες ιατρούς
Η παρ. 1 του άρθρου τριακοστού έβδομου της από 
30.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 75), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4684/2020
(Α΄ 86), αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυ-
νος δημόσιας υγείας από τη διασπορά του κορωνοϊού 
COVID-19, και υπό την προϋπόθεση ότι δεν υφίστανται 
εγκεκριμένες κατάλληλες θεραπείες για την αντιμετώ-
πιση του κορωνοϊού COVID-19, σύμφωνα με τη φαρμα-
κευτική νομοθεσία, σε κάθε δε περίπτωση για χρονικό 
διάστημα όχι πέραν της 31ης.3.2021 η διαδικασία χορή-
γησης των φαρμάκων σε ασθενείς, μετά από την έκδοση 
της υπουργικής απόφασης του τριακοστού έκτου άρ-
θρου, διενεργείται με απόφαση του θεράποντος ιατρού και υλοποιείται με την ακόλουθη διαδικασία:
α) Ο θεράπων ιατρός γνωστοποιεί στο «Σύστημα 
Ηλεκτρονικής Προέγκρισης» (Σ.Η.Π.), του Εθνικού Ορ-
γανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (Ε.Ο.Π.Υ.Υ.), κατά 
την περ. γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 265 του ν. 4512/2018
(Α΄ 5), τη χορήγηση φαρμάκου ή συνδυασμού φαρμάκων 
εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων σε συγκεκριμένο ασθενή, 
συνυποβάλλοντας όλα τα δικαιολογητικά που απαιτού-νται από τα πεδία της πλατφόρμας, καθώς επίσης: (αα) 
έγγραφη συναίνεση για τη χορήγηση, κατόπιν ενημέρω-
σης του ασθενή ή συγγενών του ή των νόμιμων εκπρο-
σώπων αυτού, εφόσον ο ίδιος αδυνατεί να τη χορηγήσει, 
(αβ) υπεύθυνη δήλωση του ιατρού για την αναγκαιότητα 
της εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων χορήγησης του φαρ-
μάκου και (αγ) έγκριση του Διευθυντή της κλινικής του νοσοκομείου όπου χορηγείται το φάρμακο.
β) Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.) επιβε-
βαιώνει ότι πρόκειται για φάρμακο εκτός εγκεκριμένων 
ενδείξεων και ο Ε.Ο.Π.Υ.Υ., αφού ελέγξει την πληρότητα 
των υποβαλλόμενων στοιχείων, επικυρώνει τη γνωστο-
ποίηση αναγράφοντας την ένδειξη «πλήρης γνωστοποί-
ηση για COVID-19», οπότε και είναι δυνατή η χορήγηση του φαρμάκου από τον θεράποντα ιατρό.».
Άρθρο 7
Διαδικασία αποστολής φαρμάκων σε ευπαθείς 
ομάδες και σε ασθενείς που βρίσκονται σε πε-ριορισμό
Η ισχύς του άρθρου πεντηκοστού πρώτου της από 
20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 68), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020
(Α΄ 83), ως προς τη διαδικασία αποστολής φαρμάκων 
σε ευπαθείς ομάδες και σε ασθενείς που βρίσκονται σε 
περιορισμό, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 8
Κατ’ οίκον ή εξ αποστάσεως παροχή ιατρικών υπηρεσιών των συμβεβλημένων ιατρώντου Ε.Ο.Π.Υ.Υ. και ιατρών της Π.Φ.Υ. προς ασθενείςμε κορωνοϊό COVID-19 - Τροποποίηση της παρ. 1των άρθρων δέκατου έκτου και δέκατου έβδο-μου της από 13.4.2020 Πράξης Νομοθετικού 
Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1
του ν. 4690/2020
1. Η παρ. 1 του άρθρου δέκατου έκτου της από 
13.4.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 84), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4690/2020
(Α΄ 104), αντικαθίσταται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12118 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
«1. Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυ-
νος δημόσιας υγείας από τη διασπορά του κορωνοϊού 
COVID-19 και πάντως για χρονικό διάστημα που δεν μπο-
ρεί να υπερβαίνει την 31.3.2021, προς τον σκοπό της 
διασφάλισης της δημόσιας υγείας και του περιορισμού 
της νόσου, οι συμβεβλημένοι ιατροί του Ε.Ο.Π.Υ.Υ. και 
οι οικογενειακοί ιατροί της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας 
Υγείας (Π.Φ.Υ.), πραγματοποιούν κατ’ οίκον επισκέψεις 
ή και παρέχουν υπηρεσίες εξ αποστάσεως με ασφαλή 
μέσα επικοινωνίας, τα οποία ορίζονται με απόφαση του 
Υπουργού Υγείας, μετά από εισήγηση του διοικητικού 
συμβουλίου του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., σε ασφαλισμένους και ανα-
σφάλιστους ασθενείς με κορωνοϊό COVID 19 που παρα-
μένουν στην οικία τους. Για το ανωτέρω χρονικό διάστη-
μα, κατά παρέκκλιση των προβλεπομένων στον Ενιαίο 
Κανονισμό Παροχών Υπηρεσιών Υγείας του Ε.Ο.Π.Υ.Υ. και 
στις συμβάσεις των ιατρών του προηγούμενου εδαφίου, 
η αποζημίωσή τους καθορίζεται ως εξής:
α. Η αποζημίωση των οικογενειακών ιατρών της Π.Φ.Υ. 
και των συμβεβλημένων ιατρών του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., που πραγ-
ματοποιούν κατ΄ οίκον επισκέψεις, ορίζεται στο ποσό 
των τριάντα (30) ευρώ ανά επίσκεψη και μέχρι του πο-
σού των εκατό είκοσι (120) ευρώ ανά ασθενή για την 
ολοκλήρωση του κύκλου των δεκατεσσάρων ημερών 
παρακολούθησής του.
β. Η αποζημίωση των οικογενειακών ιατρών της Π.Φ.Υ. 
και των συμβεβλημένων ιατρών του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., που πα-
ρέχουν υπηρεσίες εξ αποστάσεως στους ασθενείς με 
κορωνοϊό COVID-19, ορίζεται στο ποσό των δέκα (10) 
ευρώ ανά συνεδρία εξ αποστάσεως και μέχρι του ποσού 
των ογδόντα (80) ευρώ ανά ασθενή για την ολοκλήρωση 
του κύκλου των δεκατεσσάρων (14) ημερών παρακο-
λούθησής του.»
2. Η παρ. 1 του άρθρου δέκατου έβδομου της από 
13.4.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου, η οποία 
κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4690/2020, αντικαθί-
σταται ως εξής:
«1. Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυ-
νος δημόσιας υγείας από τη διασπορά του κορωνοϊού 
COVID-19 και πάντως για χρονικό διάστημα που δεν μπο-
ρεί να υπερβαίνει την 31.3.2021, προς τον σκοπό της 
διασφάλισης της δημόσιας υγείας και του περιορισμού 
της νόσου, οι ιατροί των Μονάδων Πρωτοβάθμιας Φρο-
ντίδας Υγείας (Π.Φ.Υ.) του Ε.Σ.Υ. δύναται να πραγματοποι-
ούν κατ΄ οίκον επισκέψεις ή και να παρέχουν υπηρεσίες 
εξ αποστάσεως με μέσα επικοινωνίας τα οποία ορίζονται 
με απόφαση του Υπουργού Υγείας, μετά από εισήγηση 
του Γενικού Γ ραμματέα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγεί-
ας, σε ασφαλισμένους και ανασφάλιστους ασθενείς με 
κορωνοϊό COVID-19 που παραμένουν στην οικία τους.»
Άρθρο 9
Πρόσληψη επικουρικού ιατρικού,νοσηλευτικού και λοιπού βοηθητικούπροσωπικού και μετακίνηση προσωπικού
των Τοπικών Μονάδων Υγείας
Η ισχύς του άρθρου εικοστού όγδοου του ν. 4737/2020 
(Α΄ 204), ως προς την πρόσληψη επικουρικού ιατρικού, 
νοσηλευτικού και λοιπού βοηθητικού προσωπικού και τη μετακίνηση προσωπικού των Τοπικών Μονάδων Υγείας, 
παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 10
Πρόσληψη προσωπικού Ε.Ο.Δ.Υ.
Η ισχύς της παρ. 3 του άρθρου δέκατου έβδομου του
ν. 4737/2020 (Α΄ 204), ως προς τη δυνατότητα πρόσλη-
ψης ιατρικού, νοσηλευτικού και λοιπού βοηθητικού προ-
σωπικού του Ε.Ο.Δ.Υ., παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 11
Μετακίνηση επικουρικού προσωπικού
Η ισχύς της παρ. 2 του άρθρου τεσσαρακοστού όγδο-
ου της από 20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομέ-
νου (Α΄ 68), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 
4683/ 2020 (Α΄ 83), ως προς τη μετακίνηση επικουρικού 
ιατρικού, νοσηλευτικού και βοηθητικού προσωπικού, 
παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 12
Παράταση συμβάσεων οικογενειακών ιατρών
1. Η ισχύς των υφιστάμενων συμβάσεων των οικογε-
νειακών ιατρών των άρθρων 6 και 11 του ν. 4486/2017 (Α΄ 115) και των ασκούντων καθήκοντα οικογενειακού 
ιατρού ιδιωτών ιατρών, παρατείνεται έως την 31.3.2021, 
ανεξαρτήτως του χρόνου λήξεως τους, με τους ίδιους 
όρους.
2. Η μηνιαία αποζημίωση των ιατρών της παρ. 1 ορίζε-
ται για το χρονικό διάστημα από 1.7.2020 έως 31.3.2021 
σε ποσό δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ κατ’ ανώτατο όριο.
Άρθρο 13
Παράταση ισχύος των συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου ιατρώνγια την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκώνλόγω του κορωνοϊού COVID-19
Η ισχύς του πρώτου εδαφίου της παρ. 9 του άρθρου 
24 του ν. 4715/2020 (A΄ 149), ως προς τη διάρκεια των συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου ιατρών, παρα-τείνεται από τη λήξη της έως την 31.3.2021.
Άρθρο 14
Απασχόληση ιδιωτών ιατρών σε δημόσιανοσοκομεία για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών
Η ισχύς του άρθρου δέκατου τέταρτου της από 
13.4.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 84), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4690/2020
(Α΄ 104), ως προς τη δυνατότητα απασχόλησης ιδιωτών 
ιατρών σε δημόσια νοσοκομεία για την αντιμετώπιση 
έκτακτων αναγκών δημόσιας υγείας λόγω της διασπο-
ράς του κορωνοϊού COVID-19, παρατείνεται έως την 
31.3.2021.
Άρθρο 15
Μετακινήσεις προσωπικού Φορέων Παροχής Υπηρεσιών (Φ.Π.Υ.Υ.) Παροχής ΥπηρεσιώνΥγείας (Φ.Π.Υ.Υ.)
Η ισχύς του άρθρου πέμπτου του ν. 4693/2020 (A΄ 116), 
ως προς τις μετακινήσεις του πάσης φύσεως προσωπι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12119 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
κού των Φορέων Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (Φ.Π.Υ.Υ.) 
παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 16
Μετακίνηση προσωπικού Τ.Ο.Μ.Υ.
Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυ-
νος δημόσιας υγείας από τη διασπορά του κορωνοϊού 
COVID-19, η έλλειψη του οποίου βεβαιώνεται με από-
φαση του Υπουργού Υγείας, και πάντως για χρονικό δι-άστημα που δεν δύναται να υπερβαίνει την 31.3.2021, ο Γενικός Γ ραμματέας Υπηρεσιών Υγείας δύναται να μετα-
κινεί για χρονικό διάστημα ενός (1) μήνα, με δυνατότητα 
παράτασης έως και τρεις (3) μήνες ακόμη, ιατρικό, νοση-
λευτικό και πάσης φύσεως προσωπικό από Τοπικές Μο-νάδες Υγείας (Τ.Ο.Μ.Υ.) σε κέντρα υγείας ή άλλους υγει-ονομικούς φορείς, για την αντιμετώπιση των έκτακτων 
αναγκών από τη διασπορά του κορωνοϊού COVID-19.
Ο ανωτέρω προγραμματισμός απασχόλησης του προ-
σωπικού δεν επιτρέπεται να εμποδίζει τη λειτουργία μιας 
πλήρους βάρδιας συγκροτημένης Τ.Ο.Μ.Υ., εφόσον αυτή 
συγχρηματοδοτείται από επιχειρησιακά προγράμματα 
του Ε.Σ.Π.Α.
Άρθρο 17
Έκτακτα μέτρα για την εξασφάλιση
της επάρκειας μέσων ατομικής προστασίας, προσωπικής υγιεινής και αποφυγή αθέμιτων πρακτικών
Η ισχύς της παρ. 8 του άρθρου δεύτερου της από 
14.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 64), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020
(Α΄ 76) και αναριθμήθηκε σε παρ. 10 με την παρ. 3 του 
άρθρου 6 του ίδιου νόμου, ως προς τις διαδικασίες έκτα-
κτης προμήθειας μέσων ατομικής υγιεινής και συλλογι-
κής προστασίας, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 18
Άδεια παραγωγής αντισηπτικώνγια την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19
Η ισχύς των παρ. 1 και 3 του άρθρου 5 του ν. 4681/2020 
(Α΄ 74), ως προς τη χορήγηση άδειας παραγωγής αντιση-
πτικών για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 19
Εισαγωγή μετουσιωμένης αιθυλικής αλκοόλης
Η ισχύς του άρθρου εικοστού τρίτου της από 20.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄68), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 (Α΄ 83), ως προς 
τις προϋποθέσεις εισαγωγής μετουσιωμένης αιθυλικής αλκοόλης, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 20
Δωρεάν διάθεση αιθυλικής αλκοόλης προςτο Υπουργείο Υγείας από νόμιμους κατόχους και από τα αζήτητα αποθέματα της Α.Α.Δ.Ε.για χρήση από νοσοκομεία, θεραπευτήρια και λοιπά ιδρύματα του Δημοσίου για ιατρικούς σκοπούς ή για την παρασκευή αντισηπτικών
Η ισχύς του άρθρου 17 του ν. 4690/2020 (A΄ 104), ως 
προς τη δωρεάν διάθεση αιθυλικής αλκοόλης προς το Υπουργείο Υγείας από νόμιμους κατόχους και από τα 
αζήτητα αποθέματα της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων 
Εσόδων για χρήση από νοσοκομεία, θεραπευτήρια και λοιπά ιδρύματα του Δημοσίου για ιατρικούς σκοπούς ή για την παρασκευή αντισηπτικών, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 21
Μετατροπή χρήσης κλινών για την καταπολέ-μηση της διασποράς του κορωνοϊού COVID-19
Η ισχύς του άρθρου τριακοστού της από 30.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 75), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4684/2020 (A΄ 86), ως προς 
τη μετατροπή χρήσης κλινών για την καταπολέμηση της 
διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 22
Ζητήματα αναγκαστικής διάθεσης χώρων
Η ισχύς του άρθρου τέταρτου της από 25.2.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 42), η οποία 
κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4682/2020 (A΄ 76), το 
οποίο αντικαταστάθηκε με το άρθρο δέκατο τέταρτο του
ν. 4693/2020 (Α΄ 116) και το άρθρο 82 του ν. 4745/2020 (Α΄ 214), ως προς την αναγκαστική διάθεση χώρων στο Δημόσιο για την κάλυψη αναγκών δημόσιας υγείας και η ισχύς του οποίου είχε παρατεθεί με την παρ. 2 του άρ-
θρου 18 του ν. 4728/2020 (Α΄ 186), παρατείνεται έως την 
31.3.2021.
Άρθρο 23
Επίταξη κινητών πραγμάτων, αναλωσίμωνκαι μη, για την καταπολέμηση της διασποράς του κορωνοϊού COVID-19
H ισχύς της παρ. 2 του άρθρου έκτου της από 14.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 64), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020 (A΄ 76), ως προς 
τη δυνατότητα επίταξης κινητών πραγμάτων, αναλωσί-
μων και μη, για την καταπολέμηση της διασποράς του 
κορωνοϊού COVID-19, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 24
Επίταξη σκαφών για τη διακομιδή ασθενών
νοσούντων με κορωνοϊό COVID-19
H ισχύς του τριακοστού πρώτου άρθρου της από 
30.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 75), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4684/2020
(A΄ 86), ως προς την επίταξη σκαφών για τη διακομιδή 
ασθενών νοσούντων με κορωνοϊό COVID-19, παρατεί-
νεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 25
Σύναψη συμβάσεων χρήσης αεροσκαφών
για τη διενέργεια αεροδιακομιδών ασθενών - 
Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου δεύτερου 
του ν. 4693/2020
Η παρ. 1 του άρθρου δεύτερου του ν. 4693/2020 
(Α΄116) αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Για το χρονικό διάστημα μέχρι και την 31.3.2021 
σε περιοχές της Χώρας, στις οποίες δεν είναι δυνατή 
η κάλυψη των αναγκών αεροδιακομιδής ή μεταφοράς 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12120 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
με τα υπάρχοντα τη δεδομένη χρονική στιγμή εναέρια 
μέσα ασθενών, ιδίως αυτών που πάσχουν από κορωνοϊό 
COVID-19, για την πληρέστερη και αμεσότερη υγειονο-
μική τους φροντίδα σε νοσοκομεία της Χώρας δύναται 
να τηρούνται οι ακόλουθες διαδικασίες:
α) Να διατίθενται αεροσκάφη, μέσω ιδιωτικών δω-
ρεών, κατάλληλα διαμορφωμένα για τη διενέργεια αε-
ροδιακομιδών. Σε περίπτωση δωρεάς εκ μέρους φυσι-
κών ή νομικών προσώπων πάσης φύσεως, το Ελληνικό 
Δημόσιο βαρύνεται με την κάλυψη όλων των εξόδων 
(καύσιμης ύλης, παρεπόμενων τελών ή επιβαρύνσεων) για τη διενέργεια της αερομεταφοράς.
β) Να τηρείται από το Εθνικό Κέντρο Άμεσης Βοήθει-
ας (Ε.Κ.Α.Β.) κατάλογος των αεροσκαφών, των λοιπών 
εναέριων μέσων και των χειριστών τους, που έχουν 
τη δυνατότητα να διενεργούν τη μεταφορά δια αέρος 
ασθενών, που νοσούν ιδίως από κορωνοϊό COVID-19, 
με πρόβλεψη αποζημίωσης χρήσης ή και αμοιβής. Σε 
περίπτωση ύπαρξης περισσο τέρων κατάλληλων προς 
διενέργεια της αεροδιακομιδής εναέριων μέσων, κρι-
τήρια για τη σύναψη μίσθωσης είναι η αμεσότητα στην 
παροχή της υπηρεσίας και η χαμηλότερη προσφορά. 
Το Ε.Κ.Α.Β. συντάσσει τον σχετικό κατάλογο και έχει την 
επιμέλεια της διαρκούς επικαιροποίησής του.
γ) Εφόσον δεν υφίσταται οικειοθελώς διατιθέμενο 
ιδιωτικό μέσο για την αερομεταφορά ασθενών, ιδίως 
νοσούντων από κορωνοϊό COVID-19, ή εφόσον δεν κα-
λύπτονται οι ανάγκες για τη μεταφορά ασθενών από τα 
οικειοθελώς διατιθέμενα ιδιωτικά εναέρια μέσα λόγω 
του πλήθους και της αυξημένης συχνότητας περιστατι-κών αερομεταφοράς ασθενών στη συγκεκριμένη περι-
οχή, καθώς και του έκτακτου χαρακτήρα τους, δύναται 
να διενεργείται με κοινή απόφαση των Υπουργών Οι-
κονομικών και Υγείας επίταξη ιδιωτικού αεροσκάφους 
από τα εγγεγραμμένα στον κατάλογο κατάλληλων προς 
αεροδιακομιδή αεροσκαφών. Στην περίπτωση του πρώ-
του εδαφίου καταβάλλεται αποζημίωση χρήσης για την 
επίταξη του ιδιωτικού αεροσκάφους και την κάλυψη της 
αμοιβής του χειριστή του.»
Άρθρο 26
Ζητήματα δημοσίων συμβάσεων
1. Η ισχύς του άρθρου τρίτου της από 25.2.2020 Πρά-
ξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 42), η οποία κυρώ-
θηκε με το άρθρο 1 του ν. 4682/2020 (A΄ 76) και παρατά-
θηκε με την παρ. 1 του άρθρου 18 του ν. 4728/2020 (Α΄ 186), ως προς τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων για τις 
προμήθειες υγειονομικού υλικού, φαρμάκων και μέσων 
προστασίας, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
2. Η ισχύς του άρθρου τριακοστού τέταρτου της από 
30.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 75), η 
οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4684/2020 (A΄ 86), 
ως προς τα ζητήματα δημοσίων συμβάσεων του Εθνι-
κού Κέντρου Αιμοδοσίας (Ε.ΚΕ.Α.), παρατείνεται έως την 
31.3.2021.
Άρθρο 27
Ανάθεση υπηρεσιών από τον ΕθνικόΟργανισμό Δημόσιας Υγείας (Ε.Ο.Δ.Υ.) για
την εξέταση δειγμάτων σε ιδιωτικούς παρόχους
Η ισχύς του άρθρου δωδέκατου της από 14.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020 (A΄ 76), ως προς την 
ανάθεση υπηρεσιών από τον Ε.Ο.Δ.Υ. για την εξέταση 
δειγμάτων σε ιδιωτικούς παρόχους, παρατείνεται έως 
την 31.3.2021.
Άρθρο 28
Διενέργεια προμηθειών από ΥγειονομικέςΠεριφέρειες ως Κεντ ρικές Αρχές Αγορών
για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19
Το άρθρο δέκατο της από 10.8.2020 Πράξης Νομο-
θετικού Περιεχομένου (Α΄ 157), η οποία κυρώθηκε με 
το άρθρο 1 του ν. 4722/2020 (Α΄ 177), αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο δέκατο
Διενέργεια προμηθειών από Υγειονομικές
Περιφέρειες ως Κεντρικές Αρχές Αγορών
για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19
1. Για το χρονικό διάστημα έως την 31.3.2021 και 
εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυνος 
εμφάνισης και διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19, 
διαδικασίες έκτακτης προμήθειας κάθε αναγκαίου 
υγειονομικού υλικού, πάσης φύσεως φαρμάκων, κάθε 
ενδεδειγμένου μέσου ατομικής ή συλλογικής προστα-
σίας, ιατροτεχνολογικών προϊόντων, εξοπλισμού και 
αντιδραστηρίων για την καταπολέμηση της διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19, μπορούν να διενεργούνται 
και από τις Υγειονομικές Περιφέρειες (Υ.Πε.) της Χώρας 
ως Κεντρικές Αρχές Αγορών (Κ.Α.Α.), υπό την έννοια του 
άρθρου 2 του ν. 4412/2016 (Α΄ 147), κατά παρέκκλιση 
όλων των κείμενων εθνικών διατάξεων περί δημοσίων 
συμβάσεων. Η πρόσκληση αναρτάται μέσω της ιστο-σελίδας του Υπουργείου Υγείας για χρονικό διάστημα 
πέντε (5) ημερών και δύναται να απευθύνεται σε κάθε 
επιχείρηση πώλησης και διάθεσης υγειονομικού υλικού 
και φαρμάκων. Η σύμβαση συνάπτεται με μοναδικά 
κριτήρια τη χαμηλότερη προσφορά και την επίτευξη 
αγοράς ικανών ποσοτήτων για την αντιμετώπιση των έκτακτων υγειονομικών αναγκών.
2. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας δύναται να 
καθορίζεται κάθε λεπτομέρεια σχετική με τον ορισμό 
των Υ.Πε. ως Κ.Α.Α. για την άσκηση κεντρικών δραστη-
ριοτήτων αγορών για τα νοσοκομεία της κατά τόπον 
αρμοδιότητάς τους, καθώς και κάθε συναφές ειδικό ζή-
τημα για την εκ μέρους τους άσκηση συγκεντρωτικών 
δραστηριοτήτων αγορών.»
Άρθρο 29
Διενέργεια προμηθειών ιατροτεχνολογικών τεστ για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19
Το άρθρο ενδέκατο της από 10.8.2020 Πράξης Νομο-
θετικού Περιεχομένου (Α΄ 157), η οποία κυρώθηκε με 
το άρθρο 1 του ν. 4722/2020 (Α΄ 177), αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο ενδέκατο
Διενέργεια προμηθειών ιατροτεχνολογικών τεστ 
για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19
Για το χρονικό διάστημα έως την 31.3.2021 και εφόσον 
εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυνος διάδοσης 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12121 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
του κορωνοϊού COVID-19, προς τον σκοπό της άμεσης 
κάλυψης των αναγκών σε τεστ/ιατροτεχνολογικά προϊό-
ντα από την εξέταση δειγμάτων βιολογικού υλικού ύπο-
πτων κρουσμάτων κορωνοϊού COVID-19, συμβατών με μηχανήματα διενέργειας διαγνωστικών εξετάσεων, που αποτέλεσαν αντικείμενο δωρεάς προς το Ελληνικό Δη-μόσιο για την καταπολέμηση του κορωνοϊού COVID-19, 
μπορούν να διενεργούνται διαδικασίες έκτακτης προμή-
θειας ιατροτεχνολογικών προϊόντων και αντιδραστηρί-ων (τεστ) για τη διάγνωση της νόσησης από κορωνοϊό 
COVID-19. Οι διαδικασίες προμήθειας προϊόντων του 
πρώτου εδαφίου μπορούν να διενεργούνται κατά πα-
ρέκκλιση όλων των κείμενων εθνικών διατάξεων περί 
δημοσίων συμβάσεων από την ανώνυμη εταιρεία με την 
επωνυμία «Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας και Τε-
χνολογίας Α.Ε.», ή και από τις Υγειονομικές Περιφέρειες της Χώρας ως Κεντρικές Αρχές Αγορών (Κ.Α.Α.). Η πρό-
σκληση αναρτάται μέσω της ιστοσελίδας του Υπουργείου 
Υγείας για χρονικό διάστημα πέντε (5) ημερών και δύνα-
ται να απευθύνεται σε κάθε επιχείρηση πώλησης και δι-άθεσης ιατροτεχνολογικών προϊόντων συμβατών με τις 
τεχνικές προδιαγραφές των μηχανημάτων. Η σύμβαση 
συνάπτεται με μοναδικά κριτήρια τη χαμηλότερη προ-σφορά και την επίτευξη αγοράς ικανών ποσοτήτων για 
την αντιμετώπιση των έκτακτων υγειονομικών αναγκών.»
Άρθρο 30
Έκτακτες προμήθειες ανταλλακτικών Ε.Κ.Α.Β.
Το άρθρο πέμπτο της από 10.8.2020 Πράξης Νομοθετι-
κού Περιεχομένου (Α΄ 157), η οποία κυρώθηκε με το άρ-
θρο 1 του ν. 4722/2020 (A΄ 177), αντικαθίσταται ως εξής:
«Άρθρο πέμπτοΈκτακτες προμήθειες ανταλλακτικών Ε.Κ.Α.Β.
Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυνος 
εμφάνισης και διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, η 
έλλειψη του οποίου βεβαιώνεται με απόφαση του Υπουρ-
γού Υγείας, και πάντως για χρονικό διάστημα που δεν 
μπορεί να υπερβαίνει την 31.3.2021, το Εθνικό Κέντρο 
Άμεσης Βοήθειας (Ε.Κ.Α.Β.) δύναται, κατά παρέκκλιση 
όλων των κείμενων εθνικών διατάξεων περί δημοσίων 
συμβάσεων, να απευθύνει πρόσκληση για την αγορά 
ανταλλακτικών ασθενοφόρων και ιατροτεχνολογικού 
εξοπλισμού. Η πρόσκληση αναρτάται στην ιστοσελίδα 
του Ε.Κ.Α.Β. για χρονικό διάστημα πέντε (5) ημερών και 
δύναται να απευθύνεται σε κάθε επιχείρηση πώλησης 
και διάθεσης ανταλλακτικών οχημάτων και ιατροτεχνο-λογικού εξοπλισμού. Η σύμβαση συνάπτεται με μοναδι-κά κριτήρια τη χαμηλότερη προσφορά και την επίτευξη 
αγοράς ικανών ποσοτήτων για την αντιμετώπιση των 
έκτακτων αναγκών.»
Άρθρο 31
Συμβάσεις δομών ΠρωτοβάθμιαςΦροντίδας Υγείας
1. Οι Υγειονομικές Περιφέρειες (Υ.Πε.) για χρονικό δι-
άστημα έως και την 31.03.2021, εφόσον εξακολουθεί να 
υφίσταται άμεσος κίνδυνος διάδοσης του κορωνοϊού 
COVID-19 και προς τον σκοπό της άμεσης κάλυψης των αναγκών για την διενέργεια εξέτασης δειγμάτων βιολο-
γικού υλικού προς διακρίβωση ύποπτων κρουσμάτων 
κορωνοϊού COVID-19, δύνανται, για όλα τα επίπεδα των 
δομών της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (Π.Φ.Υ.), που 
ανήκουν στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς τους, να συμ-
βάλλονται, κατά παρέκκλιση όλων των κείμενων εθνι-
κών διατάξεων περί δημοσίων συμβάσεων, με ιδιωτικά 
εργαστήρια, που λειτουργούν νομίμως και διατηρούν 
σχετική υλικοτεχνική υποδομή και προσωπικό, προκει-
μένου να διεξάγεται εργαστηριακός μοριακός έλεγχος 
(PCR). Ομοίως, δύνανται να συμβάλλονται με ιδιωτικές 
επιχειρήσεις-εταιρείες μεταφοράς του ληφθέντος βιολο-
γικού υλικού (δείγματος).
2. Οι σχετικές δαπάνες για την αποζημίωση των συμβε-
βλημένων ως άνω ιδιωτών με τις Υγειονομικές Περιφέρει-
ες (Y.Πε.) και σε εκτέλεση των συμβατικών όρων, κατά πα-
ρέκκλιση των διατάξεων περί προμηθειών του Δημοσίου, 
είναι νόμιμες, εκκαθαρίζονται και πληρώνονται στους 
δικαιούχους φορείς σε βάρος του προϋπολογισμού των 
Υγειονομικών Περιφερειών (Υ.Πε.), με μόνο παραστατικό 
το εκδοθέν τιμολόγιο, μετά από σχετική απόφαση του 
οικείου Διοικητή της Υγειονομικής Περιφέρειας.
Άρθρο 32
Διάθεση ειδικού εξοπλισμού Μ.Ε.Θ. και Μ.Α.Φ.
και έκτακτη ανάπτυξη κλινών Μ.Ε.Θ. και Μ.Α.Φ.
λόγω έκτακτων αναγκών δημόσιας υγείας
Η ισχύς του άρθρου δέκατου τρίτου της από 10.8.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 157), η οποία 
κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4722/2020 (Α΄ 177), ως 
προς τη διάθεση ειδικού εξοπλισμού Μ.Ε.Θ. και Μ.Α.Φ. 
και την έκτακτη ανάπτυξη κλινών Μ.Ε.Θ. και Μ.Α.Φ. λόγω 
έκτακτων αναγκών δημόσιας υγείας, παρατείνεται έως 
την 31.3.2021.
Άρθρο 33
Δαπάνες υπηρεσιών των νοσοκομείων -Παράταση ισχύος διάταξης για ρύθμισηζητημάτων δαπανών των νοσοκομείων
του Ε.Σ.Υ. και των Υ.Πε.
1. Για λόγους δημοσίου συμφέροντος, οι δαπάνες, 
που αφορούν στις υπηρεσίες σίτισης των ασθενών, της καθαριότητας και φύλαξης των χώρων των νοσοκομεί-
ων του Ε.Σ.Υ., που εξακολουθούν να παρέχονται από ιδιωτικά συνεργεία κατά την περίοδο της πανδημίας 
COVID-19, κατά παρέκκλιση των περί των προμηθειών 
του Δημοσίου διατάξεων, είναι νόμιμες, εκκαθαρίζονται 
και πληρώνονται στους δικαιούχους παρόχους, υπό την 
προϋπόθεση ότι παραμένουν σταθερές ως προς το ύψος 
τους όλο το χρονικό διάστημα και δεν υπερβαίνουν τις 
αντίστοιχες εγγεγραμμένες πιστώσεις του εγκεκριμένου 
ετήσιου προϋπολογισμού τους.
2. Η ισχύς της παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 4332/2015 
(A΄ 76), ως προς τη νομιμοποίηση δαπανών για την εξό-
φληση υποχρεώσεων των νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ. και των 
Υ.Πε., παρατείνεται έως και τη δημοσίευση του παρόντος.
Άρθρο 34Ρύθμιση θεμάτων A.E.M.Y . A.E.
Θεωρούνται αναδρομικώς ως νόμιμες οι πάσης φύσε-
ως δαπάνες που καταβλήθηκαν έως την έναρξη ισχύος 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12122 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
του παρόντος για πραγματική απασχόληση των εργαζο-
μένων της Α.Ε.Μ.Υ. Α.Ε., που προσλήφθηκαν στα Προανα-
χωρησιακά Κέντρα Κράτησης Αλλοδαπών (Προ.Κε.Κ.Α.) 
δυνάμει του άρθρου 99 του ν. 4486/2017 (A΄ 115) και στο 
Γενικό Νοσοκομείο Θήρας (Γ .Ν.Θ.) δυνάμει του άρθρου 
64 του ν. 4368/2016 (A΄ 21), εφόσον τα άνω ποσά κα-
ταβλήθηκαν για οποιαδήποτε αιτία σχετιζόμενη με την 
άνω πραγματική απασχόληση αυτών, κατά παρέκκλιση οποιασδήποτε αντίθετης νόμιμης διάταξης και ανεξαρ-τήτως των όρων της σύμβασης εργασίας τους.
Άρθρο 35
Διαδικασία αποδοχής δωρεών
1. Η ισχύς του άρθρου όγδοου της από 14.3.2020 Πρά-
ξης Νομοθετικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το 
άρθρο 3 του ν. 4682/2020 (A΄ 76), ως προς τη διαδικασία 
αποδοχής δωρεών πάσης φύσεως ειδικού νοσοκομεια-κού εξοπλισμού, μέσων ατομικής προστασίας και φαρ-μάκων, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
2. Η ισχύς της παρ. 1 του άρθρου πεντηκοστού όγδο-
ου της από 20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχο-
μένου (A΄ 68), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του
ν. 4683/2020 (Α΄ 83), ως προς τη διαδικασία χρηματι-
κών δωρεών για απευθείας προμήθεια νοσοκομειακού εξοπλισμού για την καταπολέμηση της διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
3. Η ισχύς του άρθρου δέκατου τρίτου της από 
13.4.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 84), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4690/2020 (Α΄ 
104), ως προς τη διαδικασία αποδοχής δωρεών προς 
τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας για την κατα-
πολέμηση του κορωνοϊού COVID-19, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 36
Προϋποθέσεις διάθεσης προϊόντων
δειγματισμού
Η ισχύς του άρθρου δέκατου ένατου της από 20.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄68), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 (Α΄ 83), ως προς 
τις προϋποθέσεις διάθεσης προϊόντων δειγματισμού, 
παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 37
Διαδικασία επανέκδοσης γνωματεύσεων στο πληροφοριακό σύστημα υποβολής δαπανώντου Ε.Ο.Π.Υ.Υ. e-dapy
Η ισχύς του άρθρου πεντηκοστού τρίτου της από 
20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 68), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 (Α΄ 
83), ως προς τη διαδικασία επανέκδοσης γνωματεύσεων 
στο πληροφοριακό σύστημα υποβολής δαπανών του 
Ε.Ο.Π.Υ.Υ. e-dapy, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 38
Άποροι και ανασφάλιστοι ασθενείςμε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
Η ισχύς του άρθρου πεντηκοστού τέταρτου της από 
20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 68), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020(Α΄ 83), ως προς τη δυνατότητα ένταξης των απόρων και 
ανασφάλιστων ασθενών με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια 
τελικού σταδίου σε συμβεβλημένες με τον Εθνικό Ορ-
γανισμό Παροχής Υπηρεσιών Υγείας μονάδες αιμοκά-
θαρσης του ιδιωτικού τομέα για τη διενέργεια τακτικών 
αιμοκαθάρσεων, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 39
Ειδικές ρυθμίσεις θεώρησης παραπεμπτικών
κατά την περίοδο διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19
Η ισχύς των προθεσμιών της παρ. 3 του άρθρου 20 
του ν. 4683/2020 (Α΄ 83), ως προς τη θεώρηση παρα-
πεμπτικών κατά την περίοδο διάδοσης του κορωνοϊού 
COVID-19, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 40
Διαδικασία επανέκδοσης συνταγών στο σύστημαηλεκτρονικής συνταγογράφησης και έγκρισης
φαρμάκων μέσω του Συστήματος
Ηλεκτρονικής Προέγκρισης
Η ισχύς του άρθρου εικοστού τρίτου του ν. 4737/2020 
(Α΄ 204), ως προς τη διαδικασία επανέκδοσης συντα-
γών στο σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης και έγκρισης φαρμάκων μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονι-
κής Προέγκρισης, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 41
Ρυθμίσεις θεμάτων Ε.Κ.Α.Β.
1. Στην παρ. 1 του άρθρου 32 του ν. 4633/2019 (A΄ 161) 
προστίθεται δεύτερο εδάφιο ως εξής:
«Με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του 
Ε.Κ.Α.Β. δύναται να συστήνονται Κέντρα Επιχειρήσεων 
Υγείας στις έδρες των Παραρτημάτων του Ε.Κ.Α.Β. με τις ίδιες αρμοδιότητες και αντίστοιχη στελέχωση, τα οποία υπάγονται απευθείας στον Πρόεδρό του.»
2. Στην παρ. 2 του άρθρου 32 του ν. 4633/2019 προ-
στίθενται εδάφια ως εξής:
«Οι ιατροί που στελεχώνουν το Κέντρο Επιχειρήσεων 
Υγείας του Ε.Κ.Α.Β. δύνανται, κατόπιν αιτήσεώς τους, να συμμετέχουν στις δράσεις του Ειδικού Τμήματος Ιατρι-
κής Καταστροφών (Ε.Τ.Ι.Κ.) του Ε.Κ.Α.Β.. Τα έξοδα συμ-
μετοχής καλύπτονται από το Ε.Κ.Α.Β. με απόφαση του 
Διοικητικού Συμβουλίου του. Για τη συμμετοχή τους στις 
ανωτέρω δράσεις οι γιατροί δικαιούνται αποζημίωσης 
από το Ε.Κ.Α.Β., σύμφωνα με τις διατάξεις περί καταβολής 
αποζημίωσης εφημεριών.»
3. Προστίθεται παρ. 4 στο άρθρο 33 του ν. 4633/2019, 
ως εξής:
«4. Με απόφασή του ο Πρόεδρος του Ε.Κ.Α.Β. δύ-
ναται να μεταβιβάζει ή να εκχωρεί τις αρμοδιότητές 
του, που αφορούν στη λειτουργία του Αυτοτελούς Τμήματος Επιχειρήσεων Υγείας σε Προϊσταμένους 
Διεύθυνσης ή Τμήματος του Ε.Κ.Α.Β.. Επίσης, δύναται 
να εξουσιοδοτεί ιεραρχικά υφιστάμενα όργανα να 
υπογράφουν με εντολή του πράξεις ή άλλα έγγραφα 
της αρμοδιότητάς του ως προς την λειτουργία του 
ανωτέρω Τμήματος.»
3. Στο τέλος της παρ. 6 του άρθρου 7 του ν. 4498/2017 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12123 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
(Α΄ 172), αναφορικά με το Συμβούλιο Κρίσης και Επιλογής 
ειδικά για θέσεις του ιατρικού προσωπικού του Ε.Κ.Α.Β., 
προστίθενται εδάφια ως εξής:
«Η θητεία του Συμβουλίου Κρίσης και Επιλογής ειδικά 
για θέσεις του ιατρικού προσωπικού του Ε.Κ.Α.Β. ορίζεται 
διετής.
Οι διαδικασίες κρίσης/τοποθέτησης του ιατρικού προ-
σωπικού του Ε.Κ.Α.Β., που εκκρεμούν στα Συμβούλια τα 
οποία συγκροτήθηκαν, σύμφωνα με την παρ. 24 του άρ-
θρου 11 του ν. 2889/2001 (Α΄ 37), για θέσεις που έχουν προκηρυχθεί μετά την 1η.1.2018, ολοκληρώνονται από το Συμβούλιο της παρούσας.
Η γραμματειακή υποστήριξη του Συμβουλίου της πα-
ρούσας γίνεται από υπαλλήλους του κλάδου ΠΕ ή ΤΕ ή 
ΔΕ Διοικητικού, που ορίζονται με την απόφαση συγκρό-
τησής του, μετά από πρόταση του Προέδρου του Ε.Κ.Α.Β.
Η παρ. 24 του άρθρου 11 του ν. 2889/2001 (Α΄ 37) κα-
ταργείται.»
Άρθρο 42
Ζητήματα αδειοδότησης ιδιωτικών ΜονάδωνΗμερήσιας Νοσηλείας - Τροπ οποίηση της περ. γ΄
της παρ. 7 του άρθρου 33 του ν. 4025/2011
Αντικαθίσταται η περ. γ) της παρ. 7 του άρθρου 33 του 
ν. 4025/2011 (Α΄ 228) ως εξής:
«γ. Οι αυτοτελείς ιδιωτικές Μ.Η.Ν. εντάσσονται στους 
φορείς πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και ως εκ τού-του έχουν εφαρμογή οι απαλλαγές του άρθρου 22 του ν. 2859/2000 (Α΄ 248).
 Με απόφαση του Υπουργού Υγείας, μετά από γνώ-
μη του ΚΕ.Σ.Υ., ορίζονται οι όροι, οι προϋποθέσεις, οι 
τεχνικές προδιαγραφές, ο απαραίτητος επιστημονικός 
και τεχνικός εξοπλισμός, η σύνθεση του ιατρικού, νο-
σηλευτικού και λοιπού προσωπικού, ο κανονισμός εσω-
τερικής λειτουργίας, καθώς και οι λεπτομέρειες για τη διοικητική και επιστημονική διεύθυνση των Μ.Η.Ν., το 
ωράριο λειτουργίας, ο τρόπος και η διαδικασία εισαγω-
γής σε αυτές. Για τις Μ.Η.Ν. των περ. β και γ της παρ. 1 
ορίζονται επιπλέον τα απαιτούμενα δικαιολογητικά για 
την αδειοδότηση των μονάδων, τα αρμόδια όργανα για 
την αδειοδότηση, τον έλεγχο και την εποπτεία αυτών, η 
σύνθεση και το έργο των επιτροπών ελέγχου, οι διοικη-
τικές κυρώσεις και τα πρόστιμα, οι ενστάσεις και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
Τα αυτοτελή κτίρια ή οι αυτοτελείς οριζόντιες ιδιο-
κτησίες, στα οποία εγκαθίστανται αυτοτελείς ιδιωτικές 
Μ.Η.Ν., πρέπει να πληρούν τις παρακάτω τεχνικές προ-διαγραφές που αφορούν σε πολεοδομικά θέματα:
ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ: Χωροθετούνται, όπως προβλέπεται 
από τους όρους δόμησης της περιοχής, σύμφωνα με το π.δ. 59/2018. Σε περίπτωση που οι χρήσεις γης δεν υπά-γονται στο άρθρο 1 του π.δ. 59/2018, όπως ισχύει κατά 
την ημερομηνία δημοσίευσης του παρόντος, χωροθε-
τούνται, όπως προβλέπεται από τους όρους δόμησης της 
περιοχής στην οποία βρίσκεται η Μ.Η.Ν. για τις ιδιωτικές 
μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας - ιατρεία.
ΧΡΗΣΗ ΚΤΙΡΙΟΥ: Στο τμήμα που καταλαμβάνουν, εγκα-
θίστανται σε χρήση κτιρίου «Γ ραφεία», σύμφωνα με τον 
κτιριοδομικό κανονισμό (Δ΄ 59/1989). Σε περίπτωση 
εγκατάστασης σε χρήση κτιρίου Υγεία-Πρόνοια, πλη-ρούνται όλες οι τεχνικές πολεοδομικές προδιαγραφές 
της χρήσης κτιρίου «Γ ραφεία». Σε περίπτωση αυθαίρετης 
αλλαγής χρήσης κτιρίου και κατασκευής εφαρμόζεται ο 
ν. 4495/2017.
ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑ: Στη Μ.Η.Ν. απαιτείται έως τις 
31.12.2021 να υπάρχει πρόβλεψη για την εξυπηρέτηση ατόμων μειωμένης κινητικότητας σε εφαρμογή των δι-ατάξεων των άρθρων 26 και 27 του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ν. 4067/2012).
ΙΣΧΥΟΝΤΕΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ - ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ:
• Νέος Οικοδομικός Κανονισμός (Ν.Ο.Κ.) - ν. 4067/2012 
(Α΄ 79) - άρθρο 23.
• Κτιριοδομικός Κανονισμός (Δ΄ 59/1989) - χρήση κτι-
ρίου «γραφεία».
• Ν. 4495/2017, όπως εκάστοτε ισχύει.
• Νομοθεσία πυροπροστασίας: Εφαρμόζονται οι δι-
ατάξεις της κατηγορίας «γραφεία» του εφαρμοστέου 
για κάθε κτίριο ή τμήμα κτιρίου, στο οποίο λειτουργεί η 
Μ.Η.Ν., Κανονισμού Πυροπροστασίας (π.δ. 71/1988, Α΄ 
59 και π.δ. 41/2018, Α΄ 80). Κάθε αντίθετη διάταξη των 
Κανονισμών Πυροπροστασίας καταργείται.
Οι ήδη λειτουργούσες αυτοτελείς Μ.Η.Ν. είτε αναπτύσ-
σουν μια είτε περισσότερες ειδικότ ητες, ανεξάρτητα από 
την αρχή από την οποία έχουν αδειοδοτηθεί, υποχρεού-
νται να προσαρμοσθούν στις παρούσες διατάξεις έως τις 
31.12.2021. Σε περίπτωση που έως τις 31.12.2021 δεν 
έχουν δημοσιευθεί οι απαραίτητες για τη λειτουργία τους 
υπουργικές αποφάσεις των παρ. 5 και 7, υποχρεούνται 
να προσαρμοσθούν στις παρούσες διατάξεις εντός προ-
θεσμίας έξι (6) μηνών από τη δημοσίευση των εν λόγω 
υπουργικών αποφάσεων. Εάν οι προθεσμίες αυτές πα-
ρέλθουν άπρακτες, η λειτουργία τους διακόπτεται. Οι 
αρμόδιες υπηρεσίες των Περιφερειών, μετά από έλεγχο 
της Επιτροπής του άρθρου 4 του π.δ. 247/1991 (Α΄ 93), 
υποχρεούνται σε επανεξέταση και έκδοση νέων βεβαιώ-
σεων, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος και βάσει 
των όρων, των προϋποθέσεων και των προδιαγραφών 
των ανωτέρω υπουργικών αποφάσεων.
Οι ως άνω διατάξεις υπερισχύουν κάθε αντίθετης ρύθ-
μισης.»
Άρθρο 43
Παράταση θητείας οργάνων διοίκησηςτης Ένωσης Νοσηλευτών - Νοσηλευτριών
Ελλάδος (Ε.Ν.Ε.)
Οι αμέσως προσεχείς από τη δημοσίευση του παρό-
ντος εκλογές για την ανάδειξη των οργάνων Διοίκησης 
της Ε.Ν.Ε. θα διεξαχθούν μέχρι το τέλος Ιουνίου 2021. 
Μέχρι τη διεξαγωγή των εκλογών παρατείνεται η θητεία 
των ήδη υπηρετούντων οργάνων διοίκησης της Ε.Ν.Ε.
Άρθρο 44
Υποχρεώσεις φαρμακοποιών
Ειδικά για το έτος 2020, η υποχρέωση της παρ. 2 του 
άρθρου 14 του ν. 4139/2013 (Α΄ 74), ως προς την υποχρέ-
ωση των φαρμακοποιών να αποστέλλουν στο τέλος κάθε 
έτους στην αρμόδια υπηρεσία της οικείας Περιφέρειας 
κατάσταση με ναρκωτικά φάρμακα, παρατείνεται έως 
και την 31.3.2021.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12124 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 45
Ρυθμίσεις θεμάτων Ε.Ο.Π.Υ.Υ.
1. Στην περ. ζ) της παρ. 9 του άρθρου 22 του ν. 4213/ 
2013 (Α΄ 261) προστίθεται έκτο εδάφιο ως εξής:
«Τα τιμολόγια δύνανται να συνοδεύονται και με αντί-
γραφα των ανωτέρω δελτίων αποστολής, τα οποία φέ-
ρουν πρωτότυπη υπογραφή του ιδιώτη φαρμακοποι-
ού. Η ισχύς του προηγούμενου εδαφίου άρχεται από 
31.1.2020.»
2. Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυνος 
διασποράς του κορωνοϊού COVID -19, και πάντως για 
χρονικό διάστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει την 
31.3.2021, μηνιαίες ή επαναλαμβανόμενες γνωματεύσεις 
χρονίως πασχόντων, που αφορούν περιοδικώς (επανα-λαμβανόμενες) χορηγούμενες παροχές του άρθρου 53 του Ενιαίου Κανονισμού Παροχών Υγείας του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., 
ανανεώνονται μετά από τη λήξη τους και από ιατρούς 
ειδικότητας Πνευμονολογίας, Παιδιατρικής, παθολογίας, 
Γενικής ιατρικής και καρδιολογίας δημόσιου ή ιδιωτικού 
τομέα.
3. Προστίθεται περ. γ) στην παρ. 2 του άρθρου 10 του 
ν. 4652/2020 (A΄ 9) ως εξής:
«γ) Με κοινή απόφαση των Yπουργών Οικονομικών, 
Εξωτερικών, Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και 
Υγείας, ρυθμίζονται οι όροι της ιατροφαρμακευτικής και 
νοσοκομειακής κάλυψης, καθώς και τα σχετικά δικαιώ-
ματα και απαιτούμενα έγγραφα ή δικαιολογητικά για την 
κοινωνική ασφάλιση των πολιτών του Ηνωμένου Βασι-
λείου και των μελών των οικογενειών τους, οι δικαιούχοι, 
το εύρος των παροχών ασθενείας και κάθε άλλο σχετικό 
θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.»
Άρθρο 46
Τακτοποίηση υπολοίπου ημερών κανονικής αδείας προσωπικού Κεντρικής Υπηρεσίας
του Υπουργείου Υγείας και των εποπτευόμενων φορέων - Δυνατότητα υπέρβασηςσαρανταοκταώρου ιατρών Ε.Σ.Υ.
1. Για λόγους δημοσίου συμφέροντος, οι υπόλοιπες 
ημέρες κανονικής άδειας ετών 2019 και 2020 των υπαλ-
λήλων της Κεντρικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Υγείας 
και των εποπτευομένων αυτού φορέων, που δεν χορη-
γήθηκαν λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19, 
μεταφέρονται και χορηγούνται κατά το έτος 2021.
2. Η περ. γ) της παρ. 4 του άρθρου 3 του ν. 4498/2017 
(Α΄ 172) τροποποιείται ως εξής:
γ) Για την εύρυθμη λειτουργία των νοσοκομείων και μο-
νάδων Π.Φ.Υ. του Ε.Σ.Υ., για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών από τη διάδοση του κορωνοϊού COVID-19 και 
μέχρι την ολοκλήρωση των απαιτούμενων προσλήψεων 
ειδικευμένων ιατρών Ε.Σ.Υ., η δυνατότητα υπέρβασης 
του σαρανταοκταώρου υφίσταται έως τις 30.11.2022.»
Άρθρο 47
Απαιτούμενα προσόντα και διαδικασίαπλήρωσης θέσεων συνεργατών στο γραφείο του Διοικητή του Ε.Ο.Π.Υ.Υ. - Τροποποίησητης παρ. 3 του άρθρου 21 του ν. 3918/2011
Η παρ. 3 του άρθρου 21 του ν. 3918/2011 (Α΄ 31), αντι-
καθίσταται ως εξής:«3. Συστήνονται στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. τέσσερις (4) θέσεις ει-
δικών συμβούλων - συνεργατών και μία (1) θέση δημο-σιογράφου για την κάλυψη των αναγκών του Διοικητή. Οι ανωτέρω πρέπει να έχουν τουλάχιστον πτυχίο ανώ-
τατου εκπαιδευτικού ιδρύματος ή τεχνολογικού εκπαι-
δευτικού ιδρύματος ή ισότιμο πτυχίο της αλλοδαπής. Οι 
ως άνω θέσεις καλύπτονται σύμφωνα με τα οριζόμενα 
στην παρ. 3 του άρθρου 46 του ν. 4622/2019 (Α΄ 133), 
με την επιφύλαξη ότι οι θέσεις που αντιστοιχούν σε με-
τακλητούς δεν μπορούν να υπερβαίνουν τις τρεις (3). Οι 
αποσπάσεις των περ. β) και γ) της παρ. 3 του άρθρου 46 του ν. 4622/2019 διενεργούνται, κατά παρέκκλιση των κείμενων διατάξεων, με απόφαση του αρμοδίου οργά-
νου του Υπουργείου Υγείας, που δημοσιεύεται στην Εφη-
μερίδα της Κυβερνήσεως, ενώ η πλήρωση των θέσεων 
της περ. α) της παρ. 3 του άρθρου 46 του ν. 4622/2019 
διενεργείται με απόφαση του Διοικητή του Ε.Ο.Π.Υ.Υ.. Με 
κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Υγείας 
καθορίζονται οι πάσης φύσεως αποδοχές των ειδικών 
συμβούλων - συνεργατών της παρούσας.»
Άρθρο 48
Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση
1. Στις Μονάδες Ψυχικής Υγείας της παρ. 1 του άρθρου 
4 του ν. 2716/1999 (Α΄ 96) συγκαταλέγονται και οι Μονά-
δες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση.
2. Στις Μονάδες Ψυχικής Υγείας που επιτρέπεται να 
λειτουργούν από νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, 
του πρώτου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 11 του
ν. 2716/1999, συγκαταλέγονται και οι Μονάδες Έγκαιρης 
Παρέμβασης στην Ψύχωση.
3. Μετά το άρθρο 12 του ν. 2716/1999, προστίθεται 
άρθρο 12Α ως εξής:
«Άρθρο 12Α
Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση
1. Οι Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση 
παρέχουν σε άτομα με πρώτο επεισόδιο ψυχωτικής διαταραχής και για καθορισμένο χρονικό διάστημα, 
υπηρεσίες έγκαιρης διάγνωσης, θεραπευτικής παρέμ-
βασης, παρακολούθησης, ατομικής υποστήριξης, απο-
κατάστασης, οικογενειακής στήριξης και πρόληψης των 
ψυχωτικών διαταραχών ή ειδικής φροντίδας ψυχικής 
υγείας στην κοινότητα ή και κατ’ οίκον, στα όρια του Το-μέα Ψυχικής Υγείας, στο πλαίσιο της δικτύωσής τους με 
τις λοιπές μονάδες ψυχικής υγείας του Τομέα Ψυχικής 
Υγείας και τις λοιπές υπηρεσίες υγείας της περιοχής, με ιδιαίτερη έμφαση στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, και τη συνεργασία με άλλους φορείς και υπηρεσίες της κοινότητας.
2. Οι Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση 
συστήνονται με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικο-
νομικών, Υγείας, Εσωτερικών και των κατά περίπτωση 
συναρμόδιων Υπουργών, έπειτα από γνώμη του οικεί-
ου Περιφερειακού Διατομεακού Συμβουλίου, η οποία 
παρέχεται εντός δύο (2) εβδομάδων από την κατάθεση σχετικού ερωτήματος εκ μέρους του Υπουργού Υγείας. 
Οι Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση συ-
στήνονται ως οργανικές μονάδες των νοσοκομείων του
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12125 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ν.δ. 2592/1953 (Α΄ 254), των Ερευνητικών Πανεπιστημι-
ακών Ινστιτούτων Ψυχικής Υγείας, των Κέντρων Ψυχικής 
Υγείας της παρ. 1 του άρθρου 4 του παρόντος και των 
Κοινοτικών Κέντρων Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων 
του άρθρου 67 του ν. 4486/2017 (Α΄ 115), για την εξυπη-
ρέτηση των αναγκών ψυχικής υγείας ενός ή περισσότε-ρων Τομέων Ψυχικής Υγείας.
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υγείας και Εσω-
τερικών, ύστερα από γνώμη του οικείου Περιφερειακού Διατομεακού Συμβουλίου, η οποία παρέχεται εντός δύο 
(2) εβδομάδων από την κατάθεση σχετικού ερωτήματος 
εκ μέρους του Υπουργού Υγείας, δύνανται να μετατρέ-πονται ήδη λειτουργούσες Μονάδες Ψυχικής Υγείας της 
παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 2716/1999, εκτός των Κι-
νητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας, σε Μονάδες Έγκαιρης 
Παρέμβασης στην Ψύχωση.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Παιδείας και Θρη-
σκευμάτων και Υγείας, η οποία εκδίδεται ύστερα από 
γνώμη του οικείου Περιφερειακού Διατομεακού Συμ-
βουλίου και της Επιτροπής Ψυχικής Υγείας του ΚΕ.Σ.Υ., 
οι οποίες παρέχονται εντός δύο (2) εβδομάδων από την κατάθεση σχετικού ερωτήματος εκ μέρους του Υπουρ-γού Υγείας, καθώς και σύμφωνη γνώμη της Συγκλήτου 
του οικείου Α.Ε.Ι., είναι δυνατή η ίδρυση και εγκατάσταση 
Μονάδων Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση στις Ψυ-
χιατρικές Κλινικές των Α.Ε.Ι., που λειτουργούν σύμφωνα 
με το άρθρο 28Α του ν. 4485/2017 (Α΄ 114) και τον εσωτε-
ρικό κανονισμό λειτουργίας τους, καθώς και η μετατροπή 
μονάδων ή υπηρεσιών των Κλινικών αυτών σε Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση.
5. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Υγείας και του 
κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού καθορίζονται 
ο τρόπος λειτουργίας, η στελέχωση, καθώς και κάθε άλλη 
λεπτομέρεια που αφορά στη σύσταση και λειτουργία των 
Μονάδων Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση.»
Άρθρο 49
Κέντρα Εξειδικευμένης Περίθαλψης - Τροποποίηση του άρθρου 8 του ν. 2716/1999
Το άρθρο 8 του ν. 2716/1999 (Α΄ 96) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 8
Κέντρα Εξειδικευμένης Περίθαλψης
1. Τα Κέντρα Εξειδικευμένης Περίθαλψης μπορεί να 
είναι Κέντρα Ημέρας, Νοσοκομεία Ημέρας και Κέντρα 
Παρέμβασης στην Κρίση για ενήλικες, Παιδιά ή Εφήβους.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, 
Υγείας, Εσωτερικών και του κατά περίπτωση συναρμοδί-
ου Υπουργού, μετά από πρόταση των αντίστοιχων Τομεα-
κών Επιστημονικών Επιτροπών Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων 
(Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Ε.) και Τομεακών Επιστημονικών Επιτροπών 
Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων (Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.), 
ορίζονται τα τμήματα, οι Μονάδες ή οι υπηρεσίες των 
αποκεντρωμένων μονάδων των Γενικών Νοσοκομείων, 
των Ψυχιατρικών Νοσοκομείων, των Πανεπιστημιακών 
Νοσοκομείων, των Ερευνητικών Πανεπιστημιακών Ιν-
στιτούτων Ψυχικής Υγείας και των Κλινικών ή Μονάδων 
Τμημάτων ή Σχολών Επιστημών Υγείας των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (Α.Ε.Ι.), που έχουν ως αντικεί-
μενο την ψυχική υγεία, οι οποίες λειτουργούν ως Κέντρα 
Εξειδικευμένης Περίθαλψης.
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υγείας και Εσω-
τερικών, μετά από πρόταση της αντίστοιχης Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Ε. 
ή Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Π.Ε., μετατρέπονται τμήμα ή τμήματα ή υπη-
ρεσίες των αποκεντρωμένων μονάδων των νοσοκομεί-
ων και Ψυχιατρικών Νοσοκομείων του ν.δ. 2592/1953
(Α΄ 254) και του ν. 1397/1983 (Α΄ 143), σε Κέντρα Εξειδι-κευμένης Περίθαλψης.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Παιδείας και 
Θρησκευμάτων και Υγείας, μετά από γνώμη της αντί-
στοιχης Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Ε. ή Τ.Επ .Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. και της οικείας Ιατρι-
κής Σχολής, μετατρέπονται τμήμα ή τμήματα ή μονάδες 
των Ερευνητικών Πανεπιστημιακών Ινστιτούτων Ψυχικής 
Υγείας και των Κλινικών ή Μονάδων Τμημάτων ή Σχολών 
Επιστημών Υγείας των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμά-
των (Α.Ε.Ι.), που έχουν ως αντικείμενο την ψυχική υγεία, 
σε Κέντρα Εξειδικευμένης Περίθαλψης.
5. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Παιδείας και Θρη-
σκευμάτων, Υγείας και των κατά περίπτωση συναρμόδι-
ων Υπουργών, δύναται να συστήνονται Κέντρα Ημέρας από Σχολές ή Τμήματα Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυ-μάτων (Α.Ε.Ι.), που διεξάγουν έρευνα και παρεμβαίνουν 
σε ζητήματα ψυχικής υγείας των φοιτητών. Η ως άνω 
απόφαση εκδίδεται έπειτα από εισήγηση της Συγκλήτου 
του οικείου Α.Ε.Ι. και γνώμη του αρμόδιου Περιφερειακού 
Διατομεακού Συμβουλίου, η οποία παρέχεται εντός δύο 
(2) εβδομάδων από την κατάθεση σχετικού ερωτήματος 
εκ μέρους του Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων ή 
του Υπουργού Υγείας. Η οικονομική διαχείριση της χρη-
ματοδότησης των Κέντρων αυτών πραγματοποιείται στο 
πλαίσιο ερευνητικών προγραμμάτων που διαχειρίζεται 
ο Ε.Λ.Κ.Ε. του οικείου Α.Ε.Ι.
6. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Υγείας και του 
κατά περίπτωση συναρμοδίου Υπουργού ορίζονται ο 
τρόπος οργάνωσης και λειτουργίας, οι προϋποθέσεις 
και οι όροι, καθώς και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την 
εφαρμογή του παρόντος.»
Άρθρο 50
Ζητήματα Επιστημονικών Επιτροπών Ψυχικής Υγείας - Τροποποίηση της παρ. 7 του άρθρου 3 του ν. 2716/1999
Το πέμπτο και έκτο εδάφιο της υποπερ. γγγ) της περ. β΄
της παρ. 7 του άρθρου 3 του ν. 2716/1999 (Α΄ 96), αντι-καθίστανται ως εξής:
«Εάν δεν υπάρχει επαρκής αριθμός προσώπων για 
τη στελέχωση των Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Ε. και των Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Π.Ε., ο 
Υπουργός Υγείας ορίζει πρόσωπα με κύρος και εμπει-
ρία στην ψυχική υγεία από τους αντίστοιχους Το.Ψ.Υ.Ε. 
και Το.Ψ.Υ.Π.Ε., ώστε να συμπληρώνεται τουλάχιστον η 
απαρτία της εκάστοτε Επιτροπής.
Πρόεδρος της Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Ε. και της Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. εκλέ-
γεται, με τον αναπληρωτή του, από τα μέλη των αντί-
στοιχων επιτροπών, ένας από τους εκλεγμένους ψυχιά-
τρους ή παιδοψυχιάτρους, αντιστοίχως. Εφόσον αυτό δεν 
καταστεί δυνατό, για οποιονδήποτε λόγο, και ιδίως εάν στην Επιτροπή δεν υπάρχουν αιρετά μέλη, λόγω μη δι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12126 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
εκπεραίωσης της εκλογικής διαδικασίας της υποπερ. δδ΄ 
της περ. α΄ και της υποπερ. εε΄ της περ. β΄, ο Υπουργός 
Υγείας ορίζει τον Πρόεδρο και τον αναπληρωτή του από 
τους διορισμένους ψυχιάτρους και παιδοψυχιάτρους, 
αντίστοιχα.
Εάν, για οποιονδήποτε λόγο, δεν καθίσταται δυνατή η 
συγκρότηση της εκάστοτε Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Ε. ή Τ.Επ.Ε.Ψ.Υ.Π.Ε., 
οι αρμοδιότητές της ασκούνται από αντίστοιχη Επιτρο-
πή όμορου Το.Ψ.Υ., έπειτα από σχετική απόφαση του 
Υπουργού Υγείας. Σε κάθε άλλη περίπτωση, οι αρμο-
διότητες αυτές ασκούνται απ ό το οικείο Περιφερειακό 
Διατομεακό Συμβούλιο, έπειτα από σχετική απόφαση 
του Υπουργού Υγείας.»
Άρθρο 51
Αδειοδότηση και διάθεση εμβολίωνκατά του κορωνοϊού COVID-19 στη Χώρα
1. Για το χρονικό διάστημα μέχρι την 30η.6.2021 και 
προς τον σκοπό του περιορισμού της διάδοσης του 
κορωνοϊού COVID-19, εμβόλια για τα οποία η Ελλάδα 
συμμετέχει στον κοινό μηχανισμό προμηθειών εμβο-
λίων κατά του κορωνοϊού COVID-19 της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης μετά τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας τους 
από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ), σύμ-
φωνα με τη διαδικασία του Κανονισμού ΕΚ 726/2004 του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 31ης 
Μαρτίου 2004 για τη θέσπιση κοινοτικών διαδικασιών 
χορήγησης άδειας και εποπτείας όσον αφορά τα φάρμα-
κα που προορίζονται για ανθρώπινη και για κτηνιατρι-κή χρήση και για τη σύσταση Ευρωπαϊκού Οργανισμού 
Φαρμάκων, δύνανται να κυκλοφορούν στην Ελλάδα και 
να διατίθενται αποκλειστικά και μόνο με επιμέλεια των 
αρχών του άρθρου 54 προς τον σκοπό του εμβολιασμού 
των πολιτών, κατά παρέκκλιση κάθε αντίθετης διάταξης.
2. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας, που εκδίδεται 
μετά από εισήγηση του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων 
(ΕΟΦ), εξειδικεύονται οι όροι και οι προϋποθέσεις ασφα-
λούς κυκλοφορίας των εμβολίων κατά του κορωνοϊού 
COVID-19 στην Ελλάδα, με επιμέλεια και υπό τον συντο-
νισμό των αρχών του άρθρου 54 και η διαδικασία και οι 
προϋποθέσεις διάθεσής τους στα εμβολιαστικά κέντρα 
προς κάλυψη των αναγκών εμβολιασμού των πολιτών.
Άρθρο 52
Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμώνκατά του κορωνοϊού COVID-19
1. Από τη δημοσίευση του παρόντος τίθεται σε ισχύ 
Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού 
COVID-19. Τα εμβόλια που εντάσσονται στο Εθνικό Πρό-
γραμμα Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού COVID-19 
πρέπει να πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις: α) να έχουν λάβει προηγούμενη άδεια ή έγκριση κυκλοφορί-ας από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων και β) να 
υπάρχει θετική εισήγηση ένταξής τους στο Εθνικό Πρό-
γραμμα Εμβολιασμού κατά του κορωνοϊού COVID-19 
από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών της Γενικής 
Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και Ποιότητας Ζωής του 
Υπουργείου Υγείας.
2. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας μετά από γνώμη 
της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών ορίζονται τα κριτή-ρια προτεραιοποίησης των πολιτών που προσέρχονται 
προς εμβολιασμό και ρυθμίζεται κάθε άλλο θέμα σχετικό 
με την εμβολιαστική διαδικασία.
3. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας καθορίζονται τα 
εμβολιαστικά κέντρα της Χώρας στο πλαίσιο του Εθνι-
κού Προγράμματος Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού 
COVID-19, προστίθενται νέα εμβολιαστικά κέντρα στα 
ήδη υφιστάμενα και ανατίθενται αρμοδιότητες εμβολια-
σμού σε δομές δημόσιας υγείας, όπως δομές Πρωτοβάθ-
μιας Φροντίδας Υγείας και νοσοκομεία, κατά παρέκκλιση 
κάθε άλλης γενικής ή ειδικής διάταξης. Με απόφαση του 
αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Υγείας στελεχώνο-
νται τα εμβολιαστικά κέντρα από νοσηλευτές κατηγορίες 
ΠΕ και ΤΕ και επισκέπτες υγείας, ιατρικό προσωπικό, κα-
θώς και βοηθητικό προσωπικό με μετακίνηση προσω-
πικού από δημόσιες δομές παροχής υπηρεσιών υγείας, κατά παρέκκλιση κάθε αντίθετης διάταξης.
4. Στους πολίτες που προσέρχονται σε εμβολιαστικό 
κέντρο χορηγείται ιατρική εντολή από τον επιβλέποντα 
ιατρό, που υπογράφεται και από τον εμβολιαζόμενο, 
αφού προηγουμένως ληφθεί σύντομο ιατρικό ιστορικό για τη διενέργεια του εμβολιασμού, και εκδίδεται εντός 
της ίδιας ημέρας συνταγή στο σύστημα ηλεκτρονικής 
συνταγογράφησης.
5. Οι νοσηλευτές και επισκέπτες υγείας της παρ. 2,που 
διενεργούν τους εμβολιασμούς, έχουν δικαίωμα κατα-
χώρισης των στοιχείων των εμβολιασθέντων στο Εθνικό 
Μητρώο Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού CΟVID-19.
Άρθρο 53
Διαδικασία προμήθειας εμβολίων κατάτου κορωνοϊού COVID-19 για τις ανάγκεςτης Χώρας - Τριμελής Επιτροπή Διαχείρισης Προμηθειών του Εθνικού ΠρογράμματοςΕμβολιασμών κατά του κορωνοϊού COVID-19
1. Για το χρονικό διάστημα μέχρι την 30η.6.2021 και 
προς τον σκοπό του περιορισμού της διάδοσης του 
κορωνοϊού COVID-19, το Υπουργείο Υγείας δύναται να 
προμηθεύεται τα εμβόλια που εντάσσονται στο Εθνι-
κό Πρόγραμμα Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού 
COVID-19, αποκλειστικά και μόνο: α) μέσω του ενιαίου 
μηχανισμού στήριξης έκτακτης ανάγκης με αντικείμενο 
την προμήθεια εμβολίων κατά του κορωνοϊού COVID-19 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξασφάλιση επαρκών 
αποθεμάτων με εφαρμογή του αλγορίθμου επιμερισμού 
ποσοτήτων μεταξύ των κρατών - μελών της Ευρωπαϊ-
κής Ένωσης αναλογικά προς τον πληθυσμό των πολι-
τών κάθε κράτους - μέλους (pro rata allocation) και β) με 
απευθείας προμήθεια κατά τη διαδικασία της απευθείας 
διαπραγμάτευσης με παραγωγό φαρμακευτική εταιρεία 
ενόψει της άμεσης και επιτακτικής ανάγκης προστασίας 
της δημόσιας υγείας προς αποτροπή της διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19.
2. Η προμήθεια των εμβολίων σύμφωνα με την περ. β) 
της παρ. 1 και η σύναψη της σχετικής σύμβασης διενερ-
γείται μέσω της ανώνυμης εταιρείας «Ινστιτούτο Φαρ-
μακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας» (ΙΦΕΤ), μετά από πρόσκληση κατά τη διαδικασία της απευθείας διαπραγ-μάτευσης της περ. γ) της της παρ. 2 του άρθρου 32 του
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12127 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ν. 4412/2016 (Α’ 147) σε τουλάχιστον δύο (2) εταιρείες 
που πληρούν τους όρους και τις προϋποθέσεις της παρ. 1.
3. Για την εξασφάλιση επαρκών αποθεμάτων εμβο-
λίων της παρ. 1 και την ταχύτερη δυνατή διάθεσή τους 
στη χώρα μας προς ένταξη στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμ-βολιασμών κατά του κορωνοϊού COVID-19, συστήνεται 
Τριμελής Επιτροπή Διαχείρισης Προμηθειών του Εθνι-
κού Προγράμματος Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού COVID-19.
4. Η Τριμελής Επιτροπή αποτελείται από τον Υπουργό 
Υγείας, τον Γενικό Γ ραμματέα Δημόσιας Υγείας και τον 
Πρόεδρο του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ), 
και είναι αρμόδια για:
α) τη λήψη απόφασης για την προμήθεια εμβολίων 
σύμφωνα με την περ. β) της παρ. 1, β) τη χορήγηση 
εντολής προς τον ΙΦΕΤ για την αγορά εμβολίων με τη 
διαδικασία της περ. β) της παρ. 1, γ) την εποπτεία της 
διαδικασίας προμήθειας και επαρκούς εφοδιαστικής κά-
λυψης του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών, δ) την 
υποβολή εισηγήσεων προς τον Υπουργό Υγείας για τη 
προμήθεια εμβολίων μέσω του Μηχανισμού Παγκόσμιας 
Πρόσβασης σε εμβόλια κατά του κορωνοϊού COVID-19 (COVAΧ INITIATIVE), ε) τη λήψη απόφασης διάθεσης του 
πλεονασματικού αποθέματος εμβολίων της παρ. 1 σε 
τρίτα κράτη και στ) την εισήγηση διενέργειας δωρεών με 
σχετική απόφαση των αρμόδιων Υπουργών στο πλαίσιο 
της Παγκόσμιας Συμμαχίας για Εμβόλια και Ανοσοποιή-σεις (GAVI).
Άρθρο 54
Αποθήκευση, διακίνηση και διάθεση εμβολίωνστα εμβολιαστικά κέντρα - Σύστημα ΔιαχείρισηςΕφοδιαστικής Αλυσίδας Εμβολίωνκατά του κορωνοϊού COVID-19
1. Ο συντονισμός, ο έλεγχος της εφοδιαστικής αλυσί-
δας και η διαχείριση των εμβολίων κατά του κορωνοϊού 
COVID-19, κατά την αποθήκευση, τη μεταφορά και την παράδοση των εμβολίων στα εμβολιαστικά κέντρα, συ-
νιστά αρμοδιότητα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και 
ειδικότερα των Γενικών Επιτελείων των Κλάδων των Ενό-
πλων Δυνάμεων. Στον συντονισμό του πρώτου εδαφίου 
δεν συμπεριλαμβάνεται η αρμοδιότητα φυσικής ασφά-
λειας προσωπικού ή πραγμάτων, η οποία ασκείται από τα 
Σώματα Ασφαλείας, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
2. Για την υλοποίηση του σκοπού της παρ. 1 συστήνε-
ται στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης Σύστημα Διαχείρισης Εφοδιαστικής Αλυσίδας Εμβολίων κατά του 
κορωνοϊού COVID-19. Το Σύστημα δύναται να διαλει-
τουργεί με τα συστήματα διαχείρισης φαρμακευτικών 
αποθηκών και ιδιωτικών εταιρειών μεταφορών φαρμά-κων και να ανταλλάσσει στοιχεία σχετικά με τη διακίνη-ση και αποθήκευση των εμβολίων κατά του κορωνοϊού 
COVID-19 στα σημεία αποθήκευσης και στα εμβολια-
στικά κέντρα.
3. Το Σύστημα υποστηρίζει τη λήψη αποφάσεων σχε-
τικά με τον ανεφοδιασμό των εμβολιαστικών κέντρων 
από τα σημεία αποθήκευσης, λαμβάνοντας υπόψη τα 
αποθέματα των αποθηκών σε εμβόλια, το χρονοδιά-
γραμμα ανεφοδιασμού των αποθηκών, τις ανάγκες των εμβολιαστικών κέντρων, το ιστορικό προσέλευσης των 
πολιτών στα εμβολιαστικά κέντρα, τις παραμέτρους απο-
θήκευσης, διακίνησης και συντήρησης των εμβολίων 
κατά του κορωνοϊού COVID-19, τη διαθεσιμότητα του 
στόλου οχημάτων των εταιρειών μεταφοράς των εμβολί-
ων, καθώς και κάθε άλλο θέμα σχετικά με την εφαρμογή 
του παρόντος.
4. Τα Υπουργεία Εθνικής Άμυνας, Προστασίας του 
Πολίτη, Υγείας και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής 
δύνανται να διαθέτουν προσωπικό τους και το προσω-πικό οποιουδήποτε εποπτευόμενου φορέα τους για τον συντονισμό και τον έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας 
των εμβολίων, κατά παρέκκλιση κάθε άλλης ειδικής ή γε-
νικής διάταξης, με απόφαση ανάθεσης καθηκόντων από 
το αρμόδιο κατά περίπτωση όργανο του Υπουργείου, 
χωρίς δυνατότητα παράλληλης άσκησης καθηκόντων. 
Ειδικά για το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας η διάθεση του 
προσωπικού γίνεται με διαταγή του Αρχηγού του Γενικού 
Επιτελείου Εθνικής Άμυνας.
5. Τα Υπουργεία Προστασίας του Πολίτη, Εθνικής Άμυ-
νας, Υγείας, Υποδομών και Μεταφορών και Ναυτιλίας και 
Νησιωτικής Πολιτικής και οι εποπτευόμενοι από αυτά 
φορείς παρέχουν στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και 
στα Γενικά Επιτελεία κάθε αναγκαία συνδρομή για την 
υλοποίηση των σκοπών του παρόντος.
6. Για χρονικό διάστημα μέχρι την 30η.6.2021 προς τον 
σκοπό του περιορισμού της διάδοσης του κορωνοϊού 
COVID-19, με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής 
Άμυνας, Προστασίας του Πολίτη, Υγείας, Υποδομών και 
Μεταφορών, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και 
Ψηφιακής Διακυβέρνησης, δύναται να εξειδικεύονται 
τα ζητήματα λειτουργίας του Συστήματος Διαχείρισης 
Εφοδιαστικής Αλυσίδας Εμβολίων κατά του κορωνοϊού 
COVID-19, η διαδικασία και οι όροι ασφαλούς αποθήκευ-
σης, η διαδικασία και ο τρόπος προγραμματισμού των 
αναγκαίων ποσοτήτων προς μεταφορά και διάθεση των 
εμβολίων στα εμβολιαστικά κέντρα ανάλογα με τον προ-
γραμματισμό των εμβολιασμών, ο τρόπος μεταφοράς 
και διάθεσής τους από μεταφορείς στα εμβολιαστικά κέ-
ντρα, ο τρόπος και η διαδικασία μεταφοράς σε περιοχές 
όπου δεν υφίσταται σταθερή μεταφορική σύνδεση με 
τη συνδρομή των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων 
Ασφαλείας, η διαδικασία εξασφάλισης επαρκών απο-
θεμάτων και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή του παρόντος.
Άρθρο 55
Σύσταση και λειτουργία Εθνικού ΜητρώουΕμβολιασμών κατά του κορωνοϊού COVID-19
1. Συστήνεται και λειτουργεί στην εταιρεία με την επω-
νυμία «ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣ-
ΦΑΛΙΣΗΣ» (ΗΔΙΚΑ Α.Ε.) Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών 
κατά του κορωνοϊού COVID-19, το οποίο αποτελεί υπο-
μητρώο του Εθνικού Μητρώου Εμβολιασμών, με αντι-
κείμενο την ακριβή καταγραφή των εμβολιασμών κατά 
του κορωνοϊού COVID-19. Οι εμβολιασμοί διενεργούνται 
σε κάθε πρόσωπο που ανήκει στον γενικό πληθυσμό της 
χώρας βάσει κριτηρίων που καθορίζονται με απόφαση 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12128 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
του Υπουργού Υγείας μετά από γνωμοδότηση της Εθνι-
κής Επιτροπής Εμβολιασμών, προς τον σκοπό της προ-
άσπισης του δημοσίου συμφέροντος στον τομέα της 
δημόσιας υγείας, της διαμόρφωσης πολιτικών υγείας 
με στόχο τη βελτίωση της εμβολιαστικής κάλυψης του 
πληθυσμού και των δεικτών έγκαιρου εμβολιασμού του 
πληθυσμού, την καταπολέμηση της νόσου και τη φαρ-μακοεπαγρύπνηση.
2. Υπεύθυνος επεξεργασίας του ανωτέρω Μητρώου 
ορίζεται το Υπουργείο Υγείας. Κατά τη σύσταση και τη 
λειτουργία του Μητρώου, το Υπουργείο Υγείας, ως υπεύ-
θυνος επεξεργασίας, διασφαλίζει την προστασία των 
δικαιωμάτων των προσώπων, της ιδιωτικής ζωής και των 
δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, σύμφωνα με το 
ενωσιακό και εθνικό δίκαιο και, ιδίως, σύμφωνα με τις 
διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊ-
κού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 
2016 (ΕΕ L 119) (Γενικού Κανονισμού για την Προστασία 
Δεδομένων - ΓΚΠΔ) και του ν. 4624/2019 (Α΄137).
3. Η ΗΔΙΚΑ Α.Ε. ορίζεται ως εκτελούσα, για λογαριασμό 
του Υπουργείου Υγείας, την επεξεργασία των δεδομέ-
νων που καταχωρίζονται στο ανωτέρω Μητρώο. Προς τον σκοπό αυτό, η ΗΔΙΚΑ Α.Ε., κατ’ εφαρμογή της περ. 
ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 6, της περ. θ΄ της παρ. 2 του 
άρθρου 9 και του άρθρου 28 του ΓΚΠΔ, αναλαμβάνει τον 
τεχνικό σχεδιασμό, την υλοποίηση, την οργάνωση της 
μετάπτωσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα 
και άλλων δεδομένων από κάθε πηγή, την τήρηση υπό 
συνθήκες που διασφαλίζουν την ακεραιότητα, την εμπι-
στευτικότητα και τη διαθεσιμότητα των δεδομένων και 
κάθε άλλο θέμα, που αφορά στην ομαλή λειτουργία του 
Μητρώου, τηρώντας τις διατάξεις της νομοθεσίας για 
την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
4. Τα δεδομένα, προσωπικά ή μη, που καταχωρίζονται 
στο ανωτέρω Μητρώο, συλλέγονται, τηρούνται και τυγ-
χάνουν περαιτέρω επεξεργασίας αποκλειστικά για τους 
αναφερόμενους στην παρ. 1 σκοπούς και με την τήρηση 
των κατάλληλων τεχνικών και οργανωτικών μέτρων.
5. Δημιουργείται ηλεκτρονική Πλατφόρμα Έκδοσης 
Βεβαίωσης Εμβολιασμού κατά του κορωνοϊού COVID-19, 
η οποία λειτουργεί μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης 
Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr-ΕΨΠ). Μετά τη διενέργεια 
εμβολιασμού, κάθε πολίτης μπορεί να αιτηθεί την έκ-
δοση βεβαίωσης εμβολιασμού, η οποία εμπεριέχει το 
όνομα, το επώνυμο, τον Αριθμό Μητρώου Κοινωνικής 
Ασφάλισης (ΑΜΚΑ), την ημερομηνία εμβολιασμού, το 
εμβολιαστικό κέντρο ή τη δομή όπου διενεργήθηκε ο 
εμβολιασμός και τον τύπο του εμβολίου. Τα στοιχεία 
αντλούνται από το Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού CΟVID-19. Η είσοδος των φυσικών προ-
σώπων - χρηστών στην Πλατφόρμα πραγματοποιείται 
κατόπιν προηγούμενης αυθεντικοποίησής τους με την 
χρήση των κωδικών-διαπιστευτηρίων της Γενικής Γ ραμ-
ματείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκη-
σης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σύμφω-
να με τα οριζόμενα στο Κεφάλαιο ΣΤ’ του Μέρους Α’ του 
ν. 4727/2020 (Α΄184). Κάθε πολίτης μπορεί να αιτείται την 
έκδοση βεβαίωσης εμβολιασμού και μέσω των Κέντρων 
Εξυπηρέτησης Πολιτών.6. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υγείας και Ψηφια-
κής Διακυβέρνησης δύνανται να ρυθμίζονται ειδικότερα 
τεχνικά ή λεπτομερειακά θέματα για: α) τη λειτουργία του 
Μητρώου με βάση τους ειδικότερους σκοπούς του, β) τη 
συλλογή, την τήρηση και κάθε περαιτέρω επεξεργασία 
στοιχείων και δεδομένων που καταχωρίζονται σε αυτό 
και την ασφάλεια της επεξεργασίας των δεδομένων, 
συμπεριλαμβανομένης της χρήσης τεχνικών ανωνυ-
μοποίησης, ψευδωνυμοποίησης και κρυπτογράφησης, γ) την άσκηση των δικαιωμάτων των υποκειμένων των 
δεδομένων και τον τρόπο επεξεργασίας αυτών από τους 
αποδέκτες, δ) τους ακριβείς όρους της διάθεσης συγκε-
ντρωτικών στοιχείων στατιστικής φύσης, καθώς και κάθε 
άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή του παρόντος. Με 
όμοια απόφαση δύνανται να ρυθμίζονται οι απαιτούμε-
νες διαλειτουργικότητες, η διαδικασία της αυθεντικο-
ποίησης, τα πρόσθετα στοιχεία που αναγράφονται στη 
βεβαίωση και τα ειδικότερα τεχνικά ή λεπτομερειακά 
θέματα για τη λειτουργία της ηλεκτρονικής πλατφόρμας.
7. Μέχρι την έκδοση της απόφασης της παρ. 6, εφαρ-
μόζεται αναλογικά η υπ’ αρ. 6677/30.10.2020 απόφαση 
του Υπουργού Υγείας (Β΄ 4792), ως προς τα ζητήματα 
του καθορισμού των ειδικότερων υποχρεώσεων που 
αναλαμβάνει η ΗΔΙΚΑ Α.Ε., ως εκτελούσα την επεξεργα-
σία του προσδιορισμού των χρηστών του Μητρώου, των 
δικαιωμάτων αυτών και των δεδομένων προσωπικού 
χαρακτήρα που τυγχάνουν επεξεργασίας, καθώς και της 
διαχείρισης και εποπτείας του Μητρώου.
Άρθρο 56
Σύστημα Προτεραιοποίησης Εμβολιαζομένων
κατά του κορωνοϊού COVID-19
1. Δημιουργείται Σύστημα Προτεραιοποίησης Εμβο-
λιαζομένων κατά του κορωνοϊού COVID-19, το οποίο 
σχεδιάζεται και λειτουργεί υπό την ευθύνη και εποπτεία 
της Γενικής Γ ραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων 
Δημόσιας Διοίκησης (ΓΓΠΣΔΔ), το οποίο τηρείται στο 
Κυβερνητικό Νέφος (GCloud) της ΓΓΠΣΔΔ του άρθρου 
85 του ν. 4727/2020 (Α΄184). Το ανωτέρω Σύστημα έχει ως σκοπό, αφενός την υλοποίηση της σειράς προτεραι-
ότητας των πολιτών στη διαδικασία του εμβολιασμού, 
όπως αυτή έχει καθορισθεί σύμφωνα με απόφαση του 
Υπουργού Υγείας μετά από γνώμη της Εθνικής Επιτροπής 
Εμβολιασμών βάσει επιδημιολογικών και δημογραφικών 
δεδομένων, καθώς και δεδομένων που σχετίζονται με το 
είδος απασχόλησης, και αφετέρου τον προγραμματισμό, 
ως προς τον τόπο και χρόνο των προτεινόμενων συνε-δριών εμβολιασμού.
2. Για την επίτευξη των ανωτέρω σκοπών, το Σύστημα 
συλλέγει τα αναγκαία στοιχεία, όπως όνομα, επώνυμο, πατρώνυμο, μητρώνυμο, ημερομηνία γέννησης, ΑΜΚΑ 
και στοιχεία επικοινωνίας, ανάλογα με τα κριτήρια και την 
κατηγοριοποίηση της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών 
από μητρώα και πληροφοριακά συστήματα του δημοσί-
ου τομέα και από τα στοιχεία που αποστέλλονται από το 
Υπουργείο Υγείας και τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), προκειμένου να προσδιορισθούν τα φυ-σικά πρόσωπα που εντάσσονται σταδιακά στις ομάδες προς εμβολιασμό. Τα μητρώα από τα οποία αντλούνται 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12129 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
τα στοιχεία του πρώτου εδαφίου είναι ιδίως: α) το Μη-
τρώο Ανθρώπινου Δυναμικού Ελληνικού Δημοσίου, β) το 
Μητρώο Πολιτών του Υπουργείου Εσωτερικών, γ) το Πλη-
ροφοριακό Σύστημα Εργάνη του Υπουργείου Εργασίας 
και Κοινωνικών Υποθέσεων, δ) το Φορολογικό Μητρώο 
της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσιών Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε), 
ε) το Σύστημα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και το 
Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης και στ) το 
Μητρώο Α.Μ.Κ.Α.
3. Τα στοιχεία που συλλέγονται σύμφωνα με την παρ. 2 
διαβιβάζονται με ηλεκτρονικά μέσα στη Γενική Γ ραμμα-
τεία Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης, 
τηρουμένων των κατάλληλων τεχνικών και οργανωτι-
κών μέτρων, προκειμένου να διασφαλίζεται η προστασία 
των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Τα στοιχεία 
της παρ. 2 διαγράφονται εντός ενός (1) μηνός από τη 
διενέργεια της δεύτερης συνεδρίας εμβολιασμού και σε 
κάθε περίπτωση για τα πρόσωπα που δεν επιβεβαίωσαν 
ή δεν προσήλθαν στη συνεδρία εμβολιασμού μέχρι την 30η.6.2021.
4. Για την υλοποίηση των σκοπών του παρόντος τα 
ανωτέρω μητρώα και πληροφοριακά συστήματα του 
δημοσίου τομέα, οφείλουν να χρησιμοποιούν τα δεδο-μένα που υπάρχουν σε αυτά για τον προσδιορισμό των προσώπων που εντάσσονται σταδιακά σε ομάδες πλη-
θυσμού προς εμβολιασμό, καθώς και για την ενημέρωσή 
αυτών ως προς τη διαδικασία του εμβολιασμού τους.
5. Η κατάρτιση των καταλόγων των προσώπων που 
επιθυμούν να ενταχθούν σε ομάδες προς εμβολιασμό 
πραγματοποιείται ως εξής:
α) Ως προς το υγειονομικό και βοηθητικό προσωπικό 
δημόσιων δομών υγείας και τους απασχολούμενους σε 
κοινωνικές υπηρεσίες με συλλογή των δεδομένων που 
περιλαμβάνονται στο Μητρώο Ανθρώπινου Δυναμικού του Ελληνικού Δημοσίου και των στοιχείων που συλλέ-γονται και αποστέλλονται από το Υπουργείο Υγείας για 
τον σκοπό της κατάρτισης των καταλόγων και της εξα-
σφάλισης της επάρκειας των εμβολίων.
β) Ως προς το υγειονομικό και βοηθητικό προσωπικό 
ιδιωτικών δομών υγείας με συλλογή των δεδομένων που 
περιλαμβάνονται στο Πληροφοριακό Σύστημα ΕΡΓ ΑΝΗ 
του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων 
και των στοιχείων που συλλέγονται με τη συνδρομή των 
κατά περίπτωση αρμόδιων Υπουργείων και αποστέλλο-
νται από το Υπουργείο Υγείας για τον σκοπό της κατάρτι-
σης των καταλόγων και της εξασφάλισης της επάρκειας των εμβολίων.
γ) Ως προς το προσωπικό και τους απασχολούμενους 
σε δομές φροντίδας χρονίως πασχόντων, σε κέντρα 
αποκατάστασης, σε οίκους ευγηρίας, καθώς και στα Κέ-ντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (Κ.Υ.Τ.), στις ανοιχτές 
δομές φιλοξενίας, καθώς και σε κάθε είδους δομή και 
χώρο υποδοχής και φιλοξενίας πολιτών τρίτων χωρών 
με συλλογή των δεδομένων με τη συνδρομή των κατά 
περίπτωση αρμόδιων Υπουργείων και των στοιχείων που 
αποστέλλονται από τον Ε.Ο.Δ.Υ. μετά από δήλωση των 
υπευθύνων των δομών για τον σκοπό της κατάρτισης 
των καταλόγων και της εξασφάλισης της επάρκειας των εμβολίων.δ) Ως προς τις λοιπές ομάδες του πληθυσμού, που 
εντάσσονται σταδιακά στον προγραμματισμό των συ-
νεδριών εμβολιασμού βάσει ηλικιακών κριτηρίων με 
συλλογή των δεδομένων από το Σύστημα της Ηλεκτρο-
νικής Συνταγογράφησης και το Μητρώο Α.Μ.Κ.Α., εφό-σον έχουν εγγραφεί στην ψηφιακή υπηρεσία της άυλης 
συνταγογράφησης, σε διαφορετική περίπτωση από το 
Φορολογικό Μητρώο της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων 
Εσόδων (ΑΑΔΕ) και το Μητρώο Α.Μ.Κ.Α. της ΗΔΙΚΑ Α.Ε.
ε) Ως προς τους λήπτες της υπηρεσίας «Βοήθεια στο 
σπίτι» με συλλογή των δεδομένων από τους οικείους 
δήμους και διαβίβαση των στοιχείων στον Ε.Ο.Δ.Υ. ή τα 
εγγύτερα εμβολιαστικά κέντρα για τη διενέργεια των 
εμβολιασμών.
Άρθρο 57
Δημιουργία Συστήματος και Πλατφόρμας
Διαχείρισης Συνεδριών Εμβολιασμού
κατά του κορωνοϊού COVID-19
1. Δημιουργείται Σύστημα προγραμματισμού συνε-
δριών εμβολιασμού κατά του κορωνοϊού COVID-19, το 
οποίο σχεδιάζεται και λειτουργεί υπό την ευθύνη και επο-
πτεία της ΗΔΙΚΑ Α.Ε. με σκοπό τον προκαθορισμό της 
ημερομηνίας εμβολιασμού των προσώπων που έχουν 
εγγραφεί στο Σύστημα Προτεραιοποίησης Εμβολιαζο-
μένων κατά του κορωνοϊού COVID-19 σύμφωνα με το 
άρθρο 56. Το Σύστημα προγραμματισμού συνεδριών 
εμβολιασμού κατά του κορωνοϊού COVID-19 διασυνδέ-
εται με το Σύστημα Προτεραιοποίησης Εμβολιαζομένων 
κατά του κορωνοϊού COVID-19 από το οποίο αντλεί τις 
απαραίτητες πληροφορίες για τον προκαθορισμό της 
συνεδρίας εμβολιασμού, καθώς και με το Εθνικό Μητρώο 
Εμβολιασμών κατά του κορωνοϊού COVID-19, στο οποίο 
αποστέλλει τα στοιχεία των προσώπων που εμβολιάστη-
καν, την ημερομηνία εμβολιασμού, το είδος του εμβολί-
ου, τον επιβλέποντα ιατρό του εμβολιαστικού κέντρου ή 
τον συμβεβλημένο ιατρό των δομών και το εμβολιαστικό 
κέντρο ή τη δομή.
2. Δημιουργείται ηλεκτρονική Πλατφόρμα Διαχείρισης 
Συνεδριών Εμβολιασμού κατά του κορωνοϊού COVID-19, 
που λειτουργεί μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης Δη-
μόσιας Διοίκησης (gov.gr-ΕΨΠ) με σκοπό την οριστικο-
ποίηση του προγραμματισμού των εμβολιασμών. Μέσω 
της εν λόγω ψηφιακής υπηρεσίας τα φυσικά πρόσωπα, που πληρούν τα κριτήρια της Εθνικής Επιτροπής Εμβο-
λιασμών, δύνανται να επιβεβαιώνουν τη διαθεσιμότη-
τά τους ως προς την προγραμματισμένη ημερομηνία 
εμβολιασμού ή να επιλέγουν, σε περίπτωση έλλειψης 
διαθεσιμότητας εκ μέρους τους, διαφορετική διαθέσιμη 
στο σύστημα ημερομηνία, καταχωρίζοντας τα στοιχεία επικοινωνίας τους και τον Α.Μ.Κ.Α. τους. Σε περίπτωση 
που τα πρόσωπα του δευτέρου εδαφίου δεν έχουν λάβει 
ενημέρωση για την προγραμματισμένη ημερομηνία εμ-
βολιασμού τους, δύνανται να υποβάλουν αίτηση για τον 
ορισμό ημερομηνίας εμβολιασμού σε ειδική εφαρμογή εντός της Πλατφόρμας, η οποία εξετάζεται εντός ευλό-γου χρονικού διαστήματος από αρμόδια Επιτροπή του 
Υπουργείου Υγείας, και ενημερώνει τον αιτούντα ως προς 
την αποδοχή ή μη της αίτησης με μέσα ΤΠΕ. Η είσοδος 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12130 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
των φυσικών προσώπων - χρηστών στην Πλατφόρμα 
πραγματοποιείται κατόπιν προηγούμενης αυθεντικοποί-
ησής τους με τη χρήση των κωδικών - διαπιστευτηρίων 
της Γενικής Γ ραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυ-βέρνησης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο Κεφάλαιο ΣΤ’ του Μέρους Α’ του ν. 4727/2020 (Α΄184).
3. Κάθε πρόσωπο δύναται να ενημερωθεί και να επι-
βεβαιώσει την προγραμματισμένη ημερομηνία εμβολι-ασμού του και σε φαρμακείο ή σε ΚΕΠ, όπως επίσης και 
να επιλέξει, σε περίπτωσ η έλλειψης διαθεσιμότητας εκ 
μέρους του, διαφορετική ημερομηνία και ώρα με βάση την εκάστοτε διαθεσιμότητα στο Σύστημα της παρ. 1.
4. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας προβλέπεται η 
σύσταση και συγκρότηση της Επιτροπής Εξέτασης Αι-
τήσεων. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υγείας και 
Ψηφιακής Διακυβέρνησης ρυθμίζεται η διαδικασία υπο-
βολής αιτήσεων με φυσικό ή ηλεκτρονικό τρόπο και γνω-
στοποίησης του αποτελέσματος αυτών στον αιτούντα. Με απόφαση του Υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης 
ρυθμίζονται τα τεχνικά και οργανωτικά ζητήματα για 
τη λειτουργία του Συστήματος και της Πλατφόρμας, η 
διαδικασία επιβεβαίωσης της προγραμματισμένης συ-
νεδρίας, οι απαιτούμενες διασυνδέσεις του Συστήματος 
και της Πλατφόρμας με άλλα πληροφοριακά συστήματα, 
η διαδικασία αυθεντικοποίησης, οι λεπτομέρειες της δι-
αδικασίας που ακολουθείται στα ΚΕΠ και στα φαρμακεία 
καθώς και κάθε αναγκαία τεχνική ή άλλη λεπτομέρεια.
Άρθρο 58
Διενέργεια εμβολιασμών κατά του κορωνοϊούCOVID-19 από τον Ε.Ο.Δ.Υ.
1. Για χρονικό διάστημα έως την 30.6.2021 προς τον 
σκοπό του περιορισμού της διάδοσης του κορωνοϊού 
COVID-19 και εφόσον εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυ-
νος δημόσιας υγείας από τη διάδοση του κορωνοϊού 
COVID-19, ο Ε.Ο.Δ.Υ. δύναται να διενεργεί εμβολιασμούς 
κατά του κορωνοϊού COVID-19, με το ιατρονοσηλευτικό 
προσωπικό του σε πολίτες που διαμένουν σε δομές αρ-
μοδιότητας των Υπουργείων Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων και Εσωτερικών και ειδικότερα σε Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων (ΜΦΗ), σε Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας (ΚΚΠ) του άρθρου 9 του ν. 4109/2013 (Α΄ 16) και σε Κέντρα Διημέρευσης και Ημερήσιας Φροντίδας.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων, Υγείας και Εσωτερικών ορίζονται ο 
τρόπος διάθεσης των εμβολίων προς τον ΕΟΔΥ για την 
υλοποίηση των σκοπών του παρόντος, ο τρόπος συναί-
νεσης των εμβολιαζόμενων, η διαδικασία χορήγησης 
ιατρικής εντολής από συμβεβλημένο ιατρικό προσωπικό 
των δομών καθώς και κάθε συναφές θέμα για την εφαρ-
μογή του παρόντος.
Άρθρο 59
Δωρεές για τον εμβολιασμό
κατά του κορωνοϊού COVID-19
1. Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυ-
νος δημόσιας υγείας από τη διασπορά του κορωνοϊού 
COVID-19, και πάντως για χρονικό διάστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 30.6.2021, ο Υπουργός Υγείας 
δύναται να αποδέχεται κάθε δωρεά υπηρεσιών φύλαξης, 
ασφαλούς αποθήκευσης και μεταφοράς και κάθε δωρεά 
ειδών ασφαλούς φύλαξης και αποθήκευσης και μεταφο-
ράς φαρμάκων και εμβολίων (αναλώσιμων ή μη) πάσης 
φύσεως, από τρίτους, φυσικά και νομικά πρόσωπα. Η 
αποδοχή των ανωτέρω δωρεών διενεργείται αμελλητί 
με δήλωση αποδοχής του Υπουργού Υγείας ως προς τα 
δωριζόμενα κινητά πράγματα και τις υπηρεσίες προς τον 
δωρητή τους. Ο Υπουργός Υγείας υπογράφει τις σχετικές 
συμβάσεις υπηρεσιών που παρέχονται ως δωρεές για 
τον σκοπό της υλοποίησης του εμβολιασμού του πλη-
θυσμού κατά του κορωνοϊού COVID-19. Τα δωριζόμενα 
αντικείμενα και ο σχετικός εξοπλισμός παραδίδονται και 
αναλαμβάνονται προς διάθεση από το Υπουργείο Υγείας.
2. Με απόφαση του Γενικού Γ ραμματέα Υπηρεσιών 
Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας κατανέμονται και 
διατίθενται σε κάθε δημόσιο ή ιδιωτικό φορέα προς 
χρήση ή ανάλωση, είδη που έχουν αποτελέσει αντικεί-μενο δωρεάς της παρ. 1, συμπεριλαμβανομένων όλων 
των εποπτευόμενων φορέων του Υπουργείου Υγείας, 
των Δημόσιων Υγειονομικών Περιφερειών και των νο-
σοκομείων, ιδιωτικών και δημόσιων συνεργαζόμενων 
εταιρειών φύλαξης και αποθήκευσης εμβολίων, καθώς και όλων των δομών δημόσιας υγείας και των εμβολια-στικών κέντρων.
3. Για τις δωρεές των οποίων η διαδικασία αποδοχής 
διενεργείται σύμφωνα με το παρόν εφαρμόζεται η περ. ιστ΄ της παρ. 1 του άρθρου 27 του ν. 2859/2000 (Α΄ 248, 
Κώδικας ΦΠΑ), χωρίς να απαιτείται έγκριση από τον 
Υπουργό Οικονομικών. Η αποδοχή των εν λόγω δωρεών 
κοινοποιείται υποχρεωτικά στο Υπουργείο Οικονομικών.
Άρθρο 60Ζητήματα δημοσίων συμβάσεωνγια την εφαρμογή του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμού
Για την εύρυθμη εφαρμογή του Προγράμματος Εμβο-
λιασμού κατά του κορωνοϊού COVID-19 και την ακρι-
βόχρονη διάθεση των εμβολίων κατά του κορωνοϊού 
COVID-19 στα Εμβολιαστικά Κέντρα, για το χρονικό δι-άστημα έως και την 30η.6.2021, η ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας Α.Ε.» (ΙΦΕΤ Α.Ε.) δύναται, κατά παρέκκλιση 
όλων των κείμενων διατάξεων περί δημοσίων συμβάσε-
ων, συμπεριλαμβανομένων και των διατάξεων περί σκο-
πού της ΙΦΕΤ Α.Ε., να διενεργεί διαγωνιστικές διαδικασίες 
κατά τους ορισμούς του παρόντος για την εξασφάλιση 
υπηρεσιών διάθεσης των εμβολίων κατά του κορωνοϊού 
COVID-19 στα εμβολιαστικά κέντρα. Ως παρεχόμενες 
υπηρεσίες διάθεσης εμβολίων, που εμπίπτουν στη ρύθ-
μιση του προηγούμενου εδαφίου είναι οι υπηρεσίες απο-
θήκευσης, φύλαξης, μεταφοράς των εμβολίων κατά του 
κορωνοϊού CΟVID-19 στα εμβολιαστικά κέντρα, και κάθε 
είδους παρεπόμενες υπηρεσίες σχετικές με την ασφαλή 
διάθεση των εμβολίων κατά του κορωνοϊού COVID-19, συμπεριλαμβανομένων και των υπηρεσιών ασφάλισης των εμβολίων κατά τη διαδικασία της αποθήκευσης και της μεταφοράς τους από τρίτες εταιρείες που παρέχουν 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12131 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
τις υπηρεσίες τους άνευ αντιτίμου. Η πρόσκληση αναρ-
τάται μέσω της ιστοσελίδας της εταιρείας για χρονικό 
διάστημα τριών (3) ημερών και δύναται να απευθύνεται 
σε κάθε επιχείρηση πώλησης και διάθεσης του ανωτέρω 
εξοπλισμού και παροχής υπηρεσιών. Οι συμβάσεις συ-
νάπτονται με κριτήριο χαμηλότερης τιμής μεταξύ των 
άμεσα διαθέσιμων υπηρεσιών.
Άρθρο 61
Ρυθμίσεις Ε.Ο.Π.Υ.Υ. - Τροποποίηση της περ. α)της παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4052/2012
Στην περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4052/2012 
(Α΄ 41) διαγράφεται το τέταρτο εδάφιο, τροποποιείται το 
πέμπτο εδάφιο, προστίθεται εδάφιο στο τέλος της περ. α)
και η περίπτωση διαμορφώνεται ως εξής:
«1. α) Η μηνιαία φαρμακευτική δαπάνη των Φορέων 
Κοινωνικής Ασφάλισης (Φ.Κ.Α.) δεν μπορεί να υπερβαί-
νει το ένα δωδέκατο (1/12) του κονδυλίου που είναι 
εγγεγραμμένο στον ετήσιο κοινωνικό προϋπολογισμό 
και αντιστοιχεί στη φαρμακευτική περίθαλψη. Από 
1ης.9.2020 η δαπάνη των εμβολίων δεν συνυπολογίζε-
ται στο μηνιαίο όριο της φαρμακευτικής δαπάνης του 
πρώτου εδαφίου. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οι-
κονομικών και Υγείας καθορίζονται το ύψος της δαπάνης 
των εμβολίων, η διαδικασία, οι προϋποθέσεις και κάθε 
άλλη τεχνική λεπτομέρεια για την εξαίρεση της εν λόγω 
δαπάνης από τη φαρμακευτική δαπάνη των Φ.Κ.Α. Το 
υπερβάλλον μηνιαίο ποσό αναζητείται εκ μέρους των 
φορέων κοινωνικής ασφάλισης είτε από τους Κατόχους 
Αδείας Κυκλοφορίας (Κ.Α.Κ.) φαρμακευτικών προϊόντων 
είτε από ευρωπαϊκούς πόρους. Το ανωτέρω ποσό υπολο-
γίζεται σε εξαμηνιαία βάση και καταβάλλεται από τους υπόχρεους Κ.Α.Κ. εντός μηνός από την πιστοποίησή του 
σε λογαριασμό τραπέζης που θα υποδείξει ο κάθε φορέ-
ας. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας καθορίζεται κάθε 
λεπτομέρεια για την εφαρμογή του παρόντος άρθρου 
και ιδίως ο ακριβής τρόπ ος υπολογισμού των ποσών που 
υποχρεούται να καταβάλει κάθε Κ.Α.Κ. με βάση:
i) την ποσοστιαία αναλογία συμμετοχής κάθε φαρμά-
κου που συμμετέχει στη φαρμακευτική δαπάνη (χωρίς 
Φ.Π.Α.) της παρ. 1α, η οποία υπολογίζεται με βάση την 
ποσότητα που αποδε δειγμένα διατέθηκε σε ασφαλισμέ-
νους, όπως προκύπτει από το Σύστημα Ηλεκτρονικής 
Συνταγογράφησης ή μέσω άλλου ηλεκτρονικού συστή-
ματος σάρωσης των συνταγών,
ii) το μερίδιο αγοράς κάθε φαρμάκου της παρ. 1α στη 
θεραπευτική κατηγορία της θετικής λίστας,
iii) τη δυνατότητα τελικού συμψηφισμού τυχόν υπο-
λειπόμενων ποσών με βάση τον συνολικό τζίρο κάθε 
εταιρείας,
iv) τη συγκριτική κατανάλωση κάθε φαρμάκου της 
παρ. 1α με το μερίδιο αγοράς που κατείχε στο αντίστοιχο 
χρονικό διάστημα του προηγούμενου έτους,
ν) κάθε ειδικότερο ζήτημα που αφορά στον τρόπο 
και χρόνο καταβολής των οφειλόμενων ποσών, καθώς 
και στη διαδικασία τυχόν συμψηφισμών σε επόμενους 
λογαριασμούς. Σε περίπτωση μη έγκαιρης απόδοσης 
των ποσών επιστροφής της παραγράφου αυτής, αυτά 
εισπράττονται με τη διαδικασία του Κ.Ε.Δ.Ε.. Από 1.1.2013 εισάγεται έκτακτο τέλος για τα φαρμακευτικά προϊόντα 
που συμπεριλαμβάνονται στον θετικό κατάλογο συντα-
γογραφούμενων φαρμάκων, που αποζημιώνονται από 
τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης (Φ.Κ.Α.). Το έκτακτο τέλος που οφείλει να καταβάλει ο κάθε κάτοχος αδείας 
κυκλοφορίας (Κ.Α.Κ.) φαρμακευτικών προϊόντων, που 
συμπεριλαμβάνονται στον θετικό κατάλογο, ορίζεται σε 
δεκαπέντε τοις εκατό (15%) επί των λιανικών πωλήσεων 
κάθε φαρμακευτικού προϊόντος που πραγματοποιήθη-
καν κατά το έτος 2011 και καταβάλλεται, σε λογαρια-
σμό που θα υποδείξει ο Ε.Ο.Π.Υ.Υ. έως τις 15.12.2012. Το 
έκτακτο τέλος που οφείλει να καταβάλει ο κάθε κάτοχος 
αδείας κυκλοφορίας (Κ.Α.Κ.) φαρμακευτικών προϊόντων, 
που συμπεριλαμβάνονται στον θετικό κατάλογο, για το έτος 2013, δύναται να συμψηφίζεται με το καταβληθέν 
ή συμψηφισθέν ποσό που του αντιστοιχεί από το claw 
back του έτους 2012. Σε περίπτωση που το έκτακτο τέ-λος υπερβαίνει το claw back του 2012, δύναται μετά τον ανωτέρω συμψηφισμό το υπολειπόμενο ποσό να συμ- 
ψηφιστεί με το claw back του 2013 ή το rebate του ν. 
4052/2012 για τα φάρμακα που περιέχονται στον θετικό 
κατάλογο του 2013. Φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα, για 
τα οποία δεν έχει καταβληθεί το έκτακτο τέλος κατά τα 
ανωτέρω, μεταφέρονται αυτόματα από τον κατάλογο 
συνταγογραφούμενων φαρμάκων και αποζημιούμενων 
από τους Φ.Κ.Α. (θετικός κατάλογος), στον κατάλογο 
φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων που χορηγούνται με ιατρική συνταγή και δεν αποζημιώνονται από τους φο-
ρείς κοινωνικής ασφάλισης (αρνητικός κατάλογος). Η 
παρούσα διάταξη δεν εφαρμόζεται στις περιπτώσεις των 
Κ.Α.Κ., που έχουν καταβάλει ή συμψηφίσει το claw back 
του 2012, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4052/2012 και 
του ν. 4093/2012 και τις κείμενες υπουργικές αποφάσεις, 
μέχρι 10.12.2012. Η διάταξη αυτή δύναται να ενεργο-
ποιείται αυτόματα σε κάθε περίπτωση όπου, μετά την 
πάροδο ενός μήνα, οι Κ.Α.Κ. δεν συμμορφώνονται με τις 
κείμενες διατάξεις και δεν καταβάλλουν κανονικά ή δεν συμψηφίζουν το claw back που τους αναλογεί. Με από-
φαση του Υπουργού Υγείας δύναται να αναπροσαρμόζε-
ται το ύψος του έκτακτου τέλους, ο τρόπος υπολογισμού 
του και να ρυθμίζονται τα ειδικότερα ζητήματα εφαρ-
μογής της άνω διάταξης, για να επιτευχθούν οι στόχοι 
της φαρμακευτικής δαπάνης, σύμφωνα με τα οριζόμενα 
στις διατάξεις του ν. 4052/2012, του ν. 4093/2012 και των 
κείμενων υπουργικών αποφάσεων και η ενεργοποίησή της σε περιπτώσεις που οι Κ.Α.Κ. δεν συμμορφώνονται με τις κείμενες διατάξεις αναφορικά με το clawback.
Επιπροσθέτως, με απόφαση του Υπουργού Υγείας εξει-
δικεύεται η μεθοδολογία υπολογισμού του ποσού της 
υπέρβασης, καθώς και η μεθοδολογία επιμερισμού του 
ποσού επιστροφής των φαρμακευτικών εταιρειών, σε πε-
ριπτώσεις υπέρβασης των φαρμακευτικών δαπανών του 
Ε.Ο.Π.Υ.Υ. από τους προκαθορισμένους στον εκάστοτε 
ετήσιο προϋπολογισμό του στόχους. Για τον υπολογισμό 
της υπέρβασης ή τον επιμερισμό του ποσού επιστρο-
φής δύναται να χρησιμοποιείται η καθαρή δαπάνη του 
Ε.Ο.Π.Υ.Υ., όπως αυτή προκύπτει αφότου αφαιρεθούν ο 
Φ.Π.Α., οι συμμετοχές των ασθενών, οι εκπτώσεις των 
φαρμακευτικών επιχειρήσεων και φαρμακείων, το rebate 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12132 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
εισαγωγής στον θετικό κατάλογο και το rebate όγκου 
των φαρμακευτικών εταιρειών, η δαπάνη για φάρμακα 
της λίστας 1Α του ν. 3816/2010, το ποσοστό χονδρε-
μπορικού κέρδους που επιστρέφουν οι φαρμακευτικές 
εταιρείες, όταν πωλούν απευθείας στα φαρμακεία, και 
άλλα ποσά τα οποία προσδιορίζονται στη σχετική από-
φαση. Με όμοια απόφαση δύναται να τίθενται στόχοι 
φαρμακευτικής δαπάνης ανά έτος σε επίπεδο φαρμάκου, 
δραστικής ουσίας (ATC5) ή θεραπευτικής κατηγορίας 
(ATC4). Επιπλέον, δύναται να προσδιορίζεται η διαδι-
κασία συμψηφισμού του ποσού τυχόν υπέρβασης της 
φαρμακευτικής δαπάνης του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., εν γένει με το 
ποσό τυχόν υστέρησης της φαρμακευτικής δαπάνης των 
δημόσιων νοσοκομείων, σε σχέση με τον προϋπολογι-
σμό τους. Επίσης, δύναται να προσδιορίζονται μηνιαίοι 
στόχοι φαρμακευτικής δαπάνης ανάλογα με την εξέλιξη 
των μέτρων της φαρμακευτικής πολιτικής σε σχέση με 
τους ετήσιους στόχους και να προσδιορίζεται κάθε απα-
ραίτητο μέτρο για την αποτελεσματική εφαρμογή τους.»
Άρθρο 62Επαναφορά διοικητικής και περιουσιακής
αυτοτέλειας ειδικού νοσοκομείου του Ε.Σ.Υ.
1. α) Η αποκεντρωμένη οργανική μονάδα «ΟΦΘΑΛ-
ΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ» του ενιαίου Νοσοκομείου «ΓΕΝΙΚΟ 
ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΟΦΘΑΛ-
ΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» επανέρχεται σε 
καθεστώς αυτοτέλειας την 31.1.2021, αποτελώντας εφε-
ξής ανεξάρτητο, αυτοτελές και αυτόνομο νομικό πρό-
σωπο δημοσίου δικαίου (ν.π.δ.δ.) του Ε.Σ.Υ., που φέρει 
την επωνυμία «ΕΙΔΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ» και υπόκειται στον έλεγχο και την εποπτεία 
του Διοικητή της 1ης Υγειονομικής Περιφέρειας Αττικής.
β) Το ενιαίο και αυτοτελές Νοσοκομείο (ν.π.δ.δ.) με την 
επωνυμία: «ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ο ΕΥΑΓΓΕ-ΛΙΣΜΟΣ - ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» μετονομάζεται από την ημερομηνία ισχύος της παρ. 1α 
και φέρει εφεξής την επωνυμία «ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ 
ΑΘΗΝΩΝ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» και υπό-
κειται στον έλεγχο και την εποπτεία του Διοικητή της 1ης 
Υγειονομικής Περιφέρειας Αττικής.
2. Τα αυτοτελή νοσοκομεία (ν.π.δ.δ.) της παρ. 1, από 
την ημερομηνία επανάκτησης της αυτοτέλειάς τους 
έχουν δικό τους προϋπολογισμό, αριθμό φορολογικού 
μητρώου (Α.Φ.Μ.), πρωτόκολλο, σφραγίδα, αρχείο και 
δικά τους όργανα διοίκησης, εφαρμοζομένου του άρ-
θρου 7 του ν. 3329/2005 (Α΄ 81).
3. Ο διοικητής, οι αναπληρωτές διοικητές και το διοι-
κητικό συμβούλιο του νοσοκομείου με την επωνυμία: 
«ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 
- ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» εξακο-
λουθούν να ασκούν τα καθήκοντά τους ως διοίκηση: α) 
του μετονομαζόμενου με την επωνυμία «ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟ-
ΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» 
μέχρι την ολοκλήρωση της θητείας τους, β) του ειδικού 
νοσοκομείου με την επωνυμία «ΕΙΔΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ 
ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ», μέχρι τον διορισμό των 
οργάνων διοίκησης αυτού, κατά την κείμενη διαδικασία.4. Το «ΕΙΔΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗ-
ΝΩΝ» καθίσταται ειδικός διάδοχος του ενιαίου ν.π.δ.δ., 
με την επωνυμία: «ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ο 
ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥ-
ΚΛΙΝΙΚΗ», του οποίου αποτελούσε οργανική μονάδα, 
στο σύνολο των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων, 
που απορρέουν από οποιαδή ποτε έννομη σχέση με τρί-
τους που είχε αναληφθεί κατά την περίοδο οργανικής 
του ένταξης στο νομικό πρόσωπο «ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟ-
ΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ 
ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ». Εάν δεν είναι δυνατός ο κα-
θορισμός της ειδικής διαδοχής κατά το προηγούμενο 
εδάφιο ή εάν η έννομη σχέση αφορούσε από κοινού 
υποχρεώσεις ή αξιώσεις των οργανικών μονάδων, που 
αποτελούσαν το νομικό πρόσωπο, τα αυτοτελή πλέον 
νομικά πρόσωπα διατηρούν την ευθύνη εις ολόκληρον 
έναντι των τρίτων. Ειδικά σε περίπτωση απαιτήσεων 
έναντι τρίτων, ειδικός διάδοχος στην έννομη σχέση κα-
θίσταται το νομικό πρόσωπο που αποτελούσε πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος την οργανική μονάδα 
της έδρας. Οι εκκρεμείς δίκες του ενιαίου και αυτοτελούς 
Νοσοκομείου (ν.π.δ.δ.) με την επωνυμία: «ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟ-
ΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ 
ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» συνεχίζονται από κοινού από 
τα νέα ν.π.δ.δ. της παρ. 1, που αποτελούσαν τις οργανικές 
μονάδες τους.
5. Η υπ΄ αριθ. Υ4α/οικ.123908/2012 (Β΄3515) κοινή 
υπουργική απόφαση διατηρείται σε ισχύ έως και την 
31.01.2021. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονο-
μικών, Εσωτερικών και Υγείας, που εκδίδεται έως και την 
31.1.2021, θεσπίζονται οι νέοι οργανισμοί των αυτοτε-λών Γενικών και Ειδικών Νοσοκομείων της παρ. 1.
Άρθρο 63
Παράταση προθεσμίας υποβολής υποψηφίωνγια τη λήψη νοσηλευτικής ειδικότητας
Η ισχύς της παρ. 17 του άρθρου 58 του ν. 4690/2020 
(A΄ 104), ως προς την επιλογή των υποψηφίων για τη 
λήψη νοσηλευτικής ειδικότητας για τη χρονική περίοδο 
2020-2021, παρατείνεται έως την 30.6.2021.
Άρθρο 64
Ειδικό εθελοντικό πρόγραμμα απασχόλησης ενήλικων πολιτών σε δομές δημόσιας υγείαςγια την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19
1. Συστήνεται, για το χρονικό διάστημα από την έναρ-
ξη ισχύος του παρόντος έως και τις 30 Ιουνίου 2021, 
ειδικό εθελοντικό πρόγραμμα απασχόλησης ενήλικων 
πολιτών, που δεν ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες του πλη-
θυσμού, σε δομές δημόσιας υγείας, για την αντιμετώπιση 
του κορωνοϊού COVID-19. Ως δομές δημόσιας υγείας για 
τους σκοπούς του παρόντος ορίζονται τα νοσοκομεία, 
δημόσια και ιδιωτικά, τα στρατιωτικά νοσοκομεία, οι δο-
μές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και κάθε αντίστοιχη 
υγειονομική δομή, συμπεριλαμβανομένου του Εθνικού 
Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (Ε.Κ.Α.Β.) και του Εθνικού Ορ-
γανισμού Δημόσιας Υγείας (Ε.Ο.Δ.Υ.). Η τοποθέτησή τους 
γίνεται με απόφαση του αρμόδιου οργάνου διοίκησης 
του νοσοκομείου.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12133 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, 
Υγείας και Εσωτερικών καθορίζονται οι όροι λειτουργί-
ας του προγράμματος, οι προϋποθέσεις συμμετοχής, οι επαγγελματικές ειδικότητες και η διαδικασία συλλογής 
δεδομένων των συμμετεχόντων εθελοντών, το αρμόδιο 
όργανο επιλογής τους, η διαδικασία επιλογής και τοπο-
θέτησής τους, τυχόν προβλεπόμενα έξοδα κίνησης ή 
άλλες αποζημιώσεις και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή του παρόντος.
3. Για την υλοποίηση των παρ. 1 και 2 συστήνεται ηλε-
κτρονικό σύστημα αρχειοθέτησης με την επωνυμία «Αρ-
χείο Συμμετεχόντων στο εθελοντικό πρόγραμμα για την 
αντιμετώπιση των αναγκών υγείας λόγω του κορωνοϊού 
COVID-19». Στο αρχείο τηρείται το σύνολο των δεδομέ-νων προσωπικού χαρακτήρα που συλλέγονται για τους 
σκοπούς της υλοποίησης του παρόντος, συμπεριλαμβα-
νομένων των δεδομένων ταυτοποίησης των υποκειμέ-
νων και αναγκαίων για τους σκοπούς του παρόντος δεδο-
μένων υγείας των υποκειμένων. Υπεύθυνος επεξεργασίας 
για τη συλλογή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα 
σχετικά με το «Αρχείο Συμμετεχόντων στο εθελοντικό 
πρόγραμμα για την αντιμετώπιση των αναγκών υγείας 
λόγω του κορωνοϊού COVID-19» είναι το Υπουργείο Υγεί-
ας, δια των αρμόδιων υπηρεσιών του και, ιδίως, δια της 
Γενικής Γ ραμματείας Δημόσιας Υγείας. Ως αποδέκτες των 
δεδομένων δύνανται να ορίζονται κατά το περιεχόμενο 
της κοινής υπουργικής απόφασης της παρ. 2 οι αρμόδιες 
υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας, οι Υγειονομικές Πε-
ριφέρειες, οι Μονάδες Υγείας του Εθνικού Συστήματος 
Υγείας και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, όπου θα 
ενταχθούν οι εθελοντές, ο Ε.Ο.Δ.Υ., η Γενική Γ ραμματεία 
Πολιτικής Προστασίας, φορείς κοινωνικής ασφάλισης 
για την ασφαλιστική κάλυψη των εθελοντών κατά την 
παροχή της εθελοντικής τους εργασίας, καθώς και άλλοι 
φορείς του Δημοσίου, κατά τον λόγο της αρμοδιότητάς τους, για λόγους ουσιαστικού δημόσιου συμφέροντος.
4. Τα υποκείμενα των δεδομένων έχουν τα εξής δικαι-
ώματα, που τους χορηγούνται από τον Γενικό Κανονισμό 
Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ): (α) δικαίωμα ενημέρω-σης, κατά τα άρθρα 12, 13 και 14 του ΓΚΠΔ, (β) δικαίωμα 
πρόσβασης, κατά το άρθρο 15 του ΓΚΠΔ, (γ) δικαίωμα 
διόρθωσης, κατά το άρθρο 16 του ΓΚΠΔ, (δ) δικαίωμα 
διαγραφής («δικαίωμα στη λήθη»), κατά το άρθρο 17 του 
ΓΚΠΔ, (ε) δικαίωμα στον περιορισμό της επεξεργασίας, κατά το άρθρο 18 του ΓΚΠΔ και (στ) δικαίωμα αντίρρη-
σης, κατά το άρθρο 21 του ΓΚΠΔ. Η ανάκληση της συγκα-
τάθεσης των υποκειμένων ισχύει για το μέλλον και δεν θίγεται η νομιμότητα των επεξεργασιών, οι οποίες βασί-
σθηκαν στη συγκατάθεση πριν από την ανάκλησή της.
Άρθρο 65
Ρυθμίσεις υπερωριακής απασχόλησηςπροσωπικού της Γενικής Διεύθυνσης
Οικονομικών Υπηρεσιών (ΓΔΟΥ)του Υπουργείου Υγείας
Για λόγους δημοσίου συμφέροντος και δεδομένου 
ότι το προσωπικό του γραφείου της Γενικής Διεύθυν-
σης Οικονομικών Υπηρεσιών (Γ ΔΟΥ) του Υπουργείου 
Υγείας δεν συμπεριελήφθη στην αποζημίωση υπερωρι-ακής εργασίας του άρθρου τέταρτου του ν. 4693/2020 
(A΄ 116), οι δαπάνες που αφορούν στην καθ’ υπέρβαση 
της υπό στοιχεία Α1α/οικ. 91175/2019 (B΄ 5167) απόφα-
σης του Υπουργού Υγείας, υπερωριακή απασχόληση, 
που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημί-
ας του κορωνοϊού COVID-19 από τον Μάρτιο 2020 ως 
και τον Ιούνιο 2020, είναι νόμιμες, εκκαθαρίζονται και 
πληρώνονται στους δικαιούχους κατά παρέκκλιση της 
υπ’ αρ. 2/1757/0026/2017 απόφασης του Αναπληρωτή 
Υπουργού Οικονομικών (B΄ 17), με μόνο παραστατικό τη 
βεβαίωση υπερωριακής απασχόλησης των υπαλλήλων, που εκδίδεται από το ηλεκτρονικό σύστημα παρουσίας υπαλλήλων του Υπουργείου Υγείας.
Άρθρο 66
Ιατρικό προσωπικό Ε.Ο.Δ.Υ.
Για χρονικό διάστημα μέχρι την 31.3.2021 και προς 
τον σκοπό της κάλυψης των αναγκών που έχουν προκύ-ψει από τη διάδοση του κορωνοϊού COVID-19, με κοινή 
απόφαση των Γενικών Γ ραμματέων Δημόσιας Υγείας και 
Υπηρεσιών Υγείας δύναται να διατίθεται ιατρικό προσω-
πικό του Ε.Ο.Δ.Υ., με εμπειρία στο γνωστικό αντικείμενο των λοιμώξεων, αποκλειστικά σε Μονάδες Ειδικών Λοι-μώξεων Νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ.
Άρθρο 67
Δυνατότητα διορισμού ιατρών σε Μ.Ε.Θ.
και Μ.Ε.Ν.Ν.
1.α. Οι ιατροί με ειδικότητα στην Πνευμονολογία - Φυ-
ματιολογία, Καρδιολογία, Αναισθησιολογία, Παιδιατρική, 
Χειρουργική Παίδων, Χειρουργική, Εσωτερική Παθολογία 
και Νεφρολογία, που υπηρέτησαν εντός του 2020 και 
μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος ως επικουρικό 
ιατρικό προσωπικό στις Μ.Ε.Θ. Ενηλίκων και Παίδων και Μ.Ε.Ν.Ν. δύνανται, μετά από αίτησή τους να διοριστούν, 
με βαθμό επιμελητή Β΄, σε οργανικές θέσεις ιατρών κλά-
δου Ε.Σ.Υ. των μονάδων Μ.Ε.Θ. και Μ.Ε.Ν.Ν. που έχουν 
ορισθεί ή θα ορισθούν με απόφαση κατανομής του 
Υπουργού Υγείας, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 54 του
ν. 4690/2020 (Α΄ 104).
β. Η αίτηση της περ. α) υποβάλλεται μαζί με τα απαι-
τούμενα δικαιολογητικά της παρ. 3 στην οικεία Υγειονο-
μική Περιφέρεια (Υ.Πε.) όπου υπάγεται το νοσοκομείο 
στο οποίο υπηρετούν ή υπηρέτησαν, εντός προθεσμίας 
δέκα (10) ημερών από τη δημοσίευση του παρόντος. Οι 
αιτήσεις των ιατρών με τα δικαιολογητικά αποστέλλο-
νται, με ευθύνη της αρμόδιας Διεύθυνσης της οικείας 
Υ.Πε., στο αρμόδιο Συμβούλιο Κρίσης και Επιλογής Ια-
τρών, προκειμένου να αξιολογηθούν και να καταταχθούν 
σύμφωνα με τα κριτήρια της υπό στοιχεία Γ4α/ ΓΠ οικ. 
7330/2020 απόφασης του Υπουργού Υγείας (Β΄ 320).
γ. Αναρτάται προσωρινός πίνακας κατάταξης με τη 
μοριοδότηση και τη σειρά κατάταξης των συμμετεχό-
ντων στην ιστοσελίδα της οικείας Υ.Πε.. Σε περίπτωση 
ισοβαθμίας δύο ή περισσότερων συμμετεχόντων προ-
ηγείται ο αρχαιότερος με κριτήριο την ημερομηνία κτή-
σης του τίτλου ειδικότητας. Οι συμμετέχοντες μπορούν να υποβάλλουν έγγραφες ενστάσεις κατά των ανωτέρω 
πινάκων, στη γραμματεία του Συμβουλίου Κρίσης και 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12134 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Επιλογής μέσα σε προθεσμία τριών (3) ημερολογιακών 
ημερών, που αρχίζει από την επομένη της ημερομηνίας της ανάρτησης.
δ. Το Συμβούλιο Κρίσης και Επιλογής συνέρχεται αμέ-
σως μετά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής των ενστά-
σεων, προκειμένου να εξετάσει το περιεχόμενό τους. 
Σε περίπτωση αποδοχής της ένστασης, το Συμβούλιο 
αναδιαμορφώνει τον πίνακα αντίστοιχα.
ε. Εντός της ίδιας ημέρας αναρτώνται στην ιστοσελίδα 
της οικείας Υ.Πε., τόσο οι θέσεις που προκύπτουν, μετά 
την απόφαση κατανομής, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 
54 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104), όσο και ο τελικός πίνακας 
κατάταξης των συμμετεχόντων. Το Συμβούλιο καλεί τους 
συμμετέχοντες με την τελική σειρά κατάταξής τους, να 
επιλέξουν, με υπεύθυνη δήλωσή τους, μία εκ των θέσεων 
αυτών, δηλώνοντας εγγράφως την αποδοχή από μέρους 
τους της θέσης που επέλεξαν.
στ. Το πρακτικό του Συμβουλίου, ανά συνεδρίαση, συ-
νοδευόμενο με τον φάκελο του ιατρού που διορίζεται 
σε εκτυπωμένη μορφή, διαβιβάζεται από την Υ.Πε. στην 
αρμόδια διεύθυνση του Υπουργείου Υγείας, προκειμέ-
νου να εκκινήσει η διαδικασία διορισμού.
2. Εξαιρούνται της δυνατότητας διορισμού σύμφωνα 
με την παρ. 1 όσοι ιατροί παραιτήθηκαν, καθώς και εκεί-
νοι που περιλαμβάνονται στις κατηγορίες διοριστέων 
ιατρών του άρθρου 83 του ν. 4745/2020 (Α΄ 214).
3. Η αίτηση συνοδεύεται από: α) τα προβλεπόμενα 
στην υπό στοιχεία Γ4α/ΓΠ οικ. 7330/2020 υπουργική 
απόφαση (Β΄ 320/6.2.2020) δικαιολογητικά, εκτός της 
απαιτούμενης βεβαίωσης εκπλήρωσης ή απαλλαγής υπηρεσίας υπαίθρου, β) βεβαίωση του νοσοκομείου, 
στο οποίο υπηρέτησαν ή υπηρετούν, από την οποία 
προκύπτουν τα στοιχεία του ιατρού, η ειδικότητα, το 
χρονικό διάστημα υπηρεσίας και γ) υπεύθυνη δήλωση 
του αιτούντος ότι δεν εμπίπτει στις εξαιρέσεις της παρ. 
2 του παρόντος.
4. Απαλλάσσονται από την υποχρέωση εκπλήρωσης 
υπηρεσίας υπαίθρου όσοι εκ των ανωτέρω ιατρών διο-
ριστούν κατ’ εφαρμογή του παρόντος.
Άρθρο 68
Δυνατότητα εκπλήρωσης υποχρέωσης
υπηρεσίας υπαίθρου
1. Οι ιατροί, οι οποίοι δεν έχουν εκπληρώσει την 
υποχρέωση υπηρεσίας υπαίθρου, δύνανται, μετά από 
αίτησή τους σε μία από τις Υγειονομικές Περιφέρειες 
(Υ.Πε.), πλην της πρώτης Υ.Πε. Αττικής, να τοποθετούνται 
με απόφαση του Διοικητή της οικείας Υ.Πε., σε νοσοκο-
μείο αρμοδιότητάς της, ανάλογα με τις υφιστάμενες ή 
προκύπτουσες ανάγκες δημόσιας υγείας λόγω της παν-
δημίας του κορωνοϊού COVID-19. Μετά την αρχική τους 
τοποθέτηση επιτρέπεται με απόφαση του Διοικητή της 
οικείας Υ.Πε. η μετακίνηση των ανωτέρω ιατρών σε άλλο 
νοσοκομείο ή κενή θέση αγροτικού ιατρείου εντός των ορίων της οικείας Υ.Πε.
2. Η διάρκεια της υπηρεσίας της παρ. 1 είναι δωδεκά-
μηνη, συμπεριλαμβανομένης και της υποχρεωτικής εκ-παιδευτικής πρακτικής εξάσκησης των υπόχρεων. Όσοι 
έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον έναν (1) μήνα ειδι-κότητας σε νοσοκομείο της ημεδαπής ή της αλλοδαπής 
με αναγνώριση στην Ελλάδα, απαλλάσσονται από την 
υποχρεωτική εκπαιδευτική πρακτική εξάσκηση, με την 
προσκόμιση σχετικής βεβαίωσης του οικείου φορέα.
3. Το χρονικό διάστημα της υπηρεσίας της παρ. 1 ανα-
γνωρίζεται ως χρόνος υπηρεσίας υπαίθρου και υπολο-γίζεται για την εκπλήρωση της σχετικής υποχρέωσης ή τη συμπλήρωση χρόνου υπηρεσίας υπαίθρου που έχει ήδη διανυθεί. Μετά την ολοκλήρωση της δωδεκάμηνης 
υπηρεσίας ή τη συμπλήρωση του ήδη πραγματοποιηθέ-
ντος χρόνου χορηγείται από την αρμόδια υπηρεσία του 
Υπουργείου Υγείας βεβαίωση εκπλήρωσης υπηρεσίας 
υπαίθρου, με την προσκόμιση της βεβαίωσης του φορέα 
όπου υπηρέτησαν, κατ’ εφαρμογή της παρ. 1.
4. Από το πεδίο εφαρμογής της παρ. 1 εξαιρούνται οι 
ακόλουθες κατηγορίες ιατρών: α) όσοι έχουν πάρει νόμι-
μη απαλλαγή από την υποχρέωση υπηρεσίας υπαίθρου, 
β) όσοι έχουν επιλεγεί για την ανάληψη θέσης ιατρού 
υπηρεσίας υπαίθρου βάσει οριστικών πινάκων προκήρυ-ξης ή πρόσκλησης ενδιαφέροντος και μετά την ημερομη-
νία έναρξης ισχύος του παρόντος δεν αποδέχονται τον διορισμό τους και γ) όσοι υπηρετούν ήδη σε ιατρεία για την εκπλήρωση της υποχ ρέωσης υπηρεσίας υπαίθρου 
κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος, συμπεριλαμβα-
νομένων όσων μετέπειτα παραιτήθηκαν.
5. Όσοι ιατροί κατά τη διάρκεια της ως άνω υπηρεσίας 
διορισθούν σε θέση για άσκηση ειδικότητας, δύνανται να 
υποβάλουν υπεύθυνη δήλωση προς το Υπουργείο Υγεί-
ας, προσκομίζοντας βεβαίωση από την οικεία Υ.Πε., στην 
οποία υπηρετούν, προκειμένου να ανακληθεί η απόφαση 
τοποθέτησής τους και να παραμείνει σε ισχύ η αρχική 
τους αίτηση, ώστε με την ολοκλήρωση της προβλεπό-
μενης στην παρ. 2 διάρκειας να τοποθετηθούν εκ νέου 
για άσκηση ειδικότητας μετά την πρώτη κένωση θέσης.
6. Μαζί με την αίτηση της παρ. 1 κατατίθενται στις Υγει-
ονομικές Περιφέρειες τα ακόλουθα δικαιολογητικά: 1) 
αντίγραφο αστυνομικής ταυτότητας ή διαβατηρίου σε 
ισχύ, 2) αντίγραφο πτυχίου ημεδαπής ή αντίγραφο πτυ-χίου εκπαιδευτικού ιδρύματος άλλου κράτους - μέλους 
της Ε.Ε. που φέρει τη σφραγίδα της Χάγης ή συνοδεύεται 
από απόφαση ισοτιμίας, αντιστοιχίας και βαθμολόγησης 
από ΔΙΚΑΤΣΑ ή ΔΟΑΤΑΠ, αν κτήθηκε πριν από την ένταξη 
της χώρας στην Ε.Ε., ή αντίγραφο πτυχίου εκπαιδευτικού 
ιδρύματος τρίτης χώρας που συνοδεύεται από απόφαση 
ισοτιμίας και αντιστοιχίας από το ΔΙΚΑΤΣΑ ή ΔΟΑΤΑΠ, 
3) αντίγραφο βεβαίωσης άσκησης ιατρικού επαγγέλ-
ματος στην Ελλάδα ή αριθμό πρωτοκόλλου υποβληθεί-
σας αίτησης χορήγησης βεβαίω σης άσκησης ιατρικού 
επαγγέλματος, 4) υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986 
(Α΄ 75) ότι ο αιτών δεν ανήκει στις προβλεπόμενες στην 
παρ. 4 εξαιρέσεις και 5) βεβαίωση επαρκούς γνώσης της 
ελληνικής γλώσσας και ιατρικής ορολογίας, αν ο αιτών 
δεν έχει την ελληνική ιθαγένεια και προσκομίζει αντί-
γραφο πτυχίου εκπαιδευτικού ιδρύματος άλλου κράτους 
- μέλους της Ε.Ε., που δεν συνοδεύεται από απόφαση 
ΔΙΚΑΤΣΑ ή ΔΟΑΤΑΠ.
7. Κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας της παρ. 1, οι ια-
τροί λαμβάνουν τις αποδοχές των ιατρών υπόχρεων 
υπηρεσίας υπαίθρου και έχουν τα ίδια δικαιώματα και 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12135 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
υποχρεώσεις με αυτούς. Η δαπάνη που απαιτείται για 
την αποζημίωσή τους, βαρύνει τις πιστώσεις του προϋ-
πολογισμού της οικείας Υγειονομικής Περιφέρειας (Υ.Πε.) 
και καλύπτεται από την έκτακτη οικονομική ενίσχυση 
του Υπουργείου Υγείας, κατ’ εφαρμογή του άρθρου πέ-
μπτου της από 25.2.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιε-
χομέ- νου (Α΄ 42), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του
ν. 4682/2020 (Α΄ 76).
8. Το παρόν ισχύει έως τις 31.1.2021.
Άρθρο 69
Παράταση απαλλαγής ιατρών συγκεκριμένων
ειδικοτήτων από την υποχρέωση εκπλήρωσης 
υπηρεσίας υπαίθρου - Τροποποίηση
της παρ. 1 του άρθρου εικοστού πρώτου
της από 1.5.2020 Πράξης ΝομοθετικούΠεριεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 2του ν. 4690/2020
Η παρ. 1 του άρθρου εικοστού πρώτου της από 
1.5.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 90), η 
οποία κυρώθηκε με το άρθρο 2 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104), 
αντικαθίσταται ως ακολούθως:
«1. Ιατροί που επιθυμούν να αποκτήσουν τον τίτλο 
ειδικότητας Αναισθησιολογίας ή Πνευμονολογίας/Φυ-
ματιολογίας, οι οποίοι πρόκειται να συμμετάσχουν στις 
εξετάσεις απονομής ειδικότητας που θα λάβουν χώρα 
έως και την 31η Δεκεμβρίου 2021, απαλλάσσονται από την υποχρέωση εκπλή ρωσης της υπηρεσίας υπαίθρου, 
κατά παρέκκλιση των κείμενων διατάξεων. Απαραίτητη 
προϋπόθεση συμμετοχής στις εξετάσεις απονομής ει-
δικότητας αποτελεί η ολοκλήρωση της ειδίκευσης, από μέρους τους.»
Άρθρο 70
Ζητήματα Τμήματος Κινητοποίησηςτου Κοινωνικού Κεφαλαίου στον Τομέατης Υγείας, Διευθύνσεων Δημόσιας Υγείαςτων ΔΥΠΕ και Επιτροπής ΕμπειρογνωμόνωνΔημόσιας Υγείας - Τροποποιήσειςτου ν. 4675/2020
1.Η παρ. 2 του άρθρου 7 του ν. 4675/2020 (A΄ 54) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«2. Στη Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Ποιό-
τητας Ζωής και συγκεκριμένα στη Διεύθυνση Επιχειρη-
σιακής Ετοιμότητας Εκτάκτων Καταστάσεων Δημόσιας 
Υγείας του άρθρου 28 του ν. 4633/2019 (A΄ 161) συστή-
νεται Τμήμα Κινητοποίησης του Κοινωνικού Κεφαλαίου 
στον Τομέα της Υγείας, ως Τμήμα Δ4δ. Το Τμήμα είναι 
αρμόδιο για:
(α) τον συντονισμό και την υποστήριξη των εθελοντι-
κών οργανώσεων και των οργανώσεων της Κοινωνίας 
των Πολιτών, που δραστηριοποιούνται στον τομέα της 
δημόσιας υγείας. Ειδικότερα, το Τμήμα επιμελείται τον 
καθορισμό της διαδικασίας συμμετοχής και τον έλεγχο τήρησης των όρων συμμετοχής των ανωτέρω οργανώ-σεων στην υλοποίηση επιμέρους δράσεων του Εθνικού 
Σχεδίου Δράσης για τη Δημόσια Υγεία,
(β) τη συστηματική συλλογή των στοιχείων που αφο-
ρούν στις δράσεις δημόσιας υγείας των εθελοντικών 
οργανώσεων και των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών, με στόχο την αποφυγή αλληλοεπικαλύψεων και 
τον αποτελεσματικό επιχειρησιακό σχεδιασμό,
(γ) τη σύναψη μνημονίων συνεργασίας με τις εθελο-
ντικές οργανώσεις και τις οργανώσεις της Κοινωνίας 
των Πολιτών για την υλοποίηση επιμέρους δράσεων του 
Εθνικού Σχεδίου Δημόσιας Υγείας, όπου αυτό κρίνεται 
απαραίτητο, την παρακολούθηση της ορισθείσας στο-
χοθεσίας και την άσκηση αποτελεσματικής εποπτείας 
των αναλαμβανόμενων υποχρεώσεων των εθελοντικών 
οργανώσεων και των οργανώσεων της Κοινωνίας των 
Πολιτών, που συμπράττουν στην υλοποίηση του εθνικού 
και περιφερειακού σχεδιασμού για τη δημόσια υγεία υπό 
τους όρους της περ. (α), και
(δ) τη δημιουργία και τήρηση ειδικού μητρώου ελλη-
νικών και διεθνών εθελοντικών οργανώσεων, καθώς και 
οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών και κάθε άλλου 
φορέα, οι οποίοι δύνανται να συμμετέχουν στην υλοποί-
ηση δράσεων δημόσιας υγείας.
Στο Τμήμα Κινητοποίησης Ανθρώπινου Κεφαλαίου 
Υγείας προΐστανται υπάλληλοι που ανήκουν στους κλά-δους ΠΕ Διοικητικού ή ΠΕ Κοινωνιολόγων ή ΠΕ Ψυχολό-γων ή ΠΕ Νοσηλευτικής ή ΤΕ Κοινωνικής Εργασίας ή ΤΕ Διοικητικού Λογιστικού ή ΤΕ Νοσηλευτικής ή ΤΕ Επισκε-πτών και Επισκεπτριών Υγείας.»
2. Προστίθεται παρ. 5 στο άρθρο 8 του ν. 4675/2020 
ως εξής:
«5. Η πλήρωση των θέσεων των προϊστάμενων οργανι-
κών μονάδων καλύπτεται από τους κατωτέρω κλάδους ή 
ειδικότητες προσωπικού, ανά οργανική μονάδα ως εξής: 
Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας τοποθε-
τείται ανώτερος υπάλληλος της αντίστοιχης ΔΥΠΕ, κατη-
γορίας ΠΕ των κλάδων της παρ. 3 ή των κλάδων Ιατρών Δημόσιας Υγείας ΕΣΥ ή Ιατρών Εργασίας ΕΣΥ με βαθμό 
Διευθυντή. Στα Τμήματα της Διεύθυνσης Δημόσιας Υγεί-
ας μπορούν να προΐστανται: α) Τμήμα Προγραμματισμού 
Δράσεων Δημόσιας Υγείας, ανώτερος υπάλληλος κατη-
γορίας ΠΕ ή ΤΕ των κλάδων της παρ. 3 ή των κλάδων 
Ιατρών Δημόσιας Υγείας ΕΣΥ ή Ιατρών Εργασίας ΕΣΥ 
με βαθμό Διευθυντή, β) στο Τμήμα Εφαρμογής Δράσε-
ων Δημόσιας Υγείας ανώτερος υπάλληλος κατηγορίας 
ΠΕ ή ΤΕ των κλάδων της παρ. 3 ή των κλάδων Ιατρών 
Δημόσιας Υγείας ΕΣΥ ή Ιατρών Εργασίας ΕΣΥ με βαθμό 
Διευθυντή, γ) στο Τμήμα Υγιεινής και Ασφάλειας των Ερ-
γαζομένων ανώτερος υπάλληλος κατηγορίας ΠΕ ή ΤΕ των 
κλάδων της παρ. 3 ή των κλάδων Ιατρών Δημόσιας Υγείας 
ΕΣΥ ή Ιατρών Εργασίας ΕΣΥ με βαθμό Διευθυντή. Η το-
ποθέτηση του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Δημόσιας 
Υγείας και των Προϊσταμένων των Τμημάτων της γίνεται 
με απόφαση του Διοικητή της ΔΥΠΕ μεταβατικά, μέχρι 
την επιλογή προϊσταμένων σύμφωνα με τις διατάξεις του 
Υπαλληλικού Κώδικα.»
3. Στο τέλος της παρ. 7 του άρθρου 12 του ν. 4675/2020 
προστίθεται νέο εδάφιο και η παρ. 7 διαμορφώνεται ως εξής:
«7. Η Επιστημονική Γ ραμματεία της ΕΕΔΥ στελεχώνεται 
από:
α) δύο (2) ιατρούς Δημόσιας Υγείας ΕΣΥ,
β) δύο (2) υπαλλήλους του κλάδου ΠΕ Πληροφορικής,
γ) δύο (2) υπαλλήλους του κλάδου ΠΕ Στατιστικής,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12136 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
δ) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Διοικητικού με 
πτυχίο Νομικής,
ε) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Νοσηλευτικής,
στ) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Κοινωνιολόγων,
ζ) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Κοινωνικών Αν-
θρωπολόγων,
η) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Διοικητικού,θ) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Οικονομικού,
ι) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΤΕ Εποπτών Δημόσιας 
Υγείας,
ια) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΤΕ Επισκεπτών Υγείας,
ιβ) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΤΕ Διοικητικού,
ιγ) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΤΕ Πληροφορικής 
και
ιδ) έναν (1) υπάλληλο του κλάδου ΥΕ Επιμελητών.Η στελέχωση της Επιστημονικής Γ ραμματείας γίνεται 
με υπαλλήλους, που ορίζονται ή τοποθετούνται από την 
Κεντρική Υπηρεσία του Υπουργείου Υγείας ή αποσπώ-νται από τους εποπτευόμενους από αυτό φορείς, μετά από σχετική πρόσκληση.
Προϊστάμενος της Επιστημονικής Γ ραμματείας της 
ΕΕΔΥ τοποθετείται ανώτερος υπάλληλος κατηγορίας 
ΠΕ των κλάδων του παρόντος άρθρου ή των κλάδων 
Ιατρών Δημόσιας Υγείας ΕΣΥ.»
4. Στην παρ. 3 του άρθρου 10 του ν. 4675/2020 οι λέξεις 
είκοσι ένα (21) μέλη αντικαθίσταται από είκοσι τρία (23) μέλη και η παρ. διαμορφώνεται ως εξής:
«Η ΕΕΔΥ αποτελείται από είκοσι τρία (23) μέλη, με ιδιαί-
τερο επιστημονικό και κοινωνικό κύρος ως ακολούθως:
α) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στην επιδημιο-
λογία,
β) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στη δημογραφία,
γ) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στον έλεγχο των 
λοιμωδών νοσημάτων,
δ) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στη διαχείριση 
των χρόνιων νοσημάτων,
ε) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση σε θέματα υγιεινής 
του περιβάλλοντος,
στ) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στην κοινωνιο-
λογία της υγείας,
ζ) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στα οικονομικά 
της υγείας,
η) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στη διοίκηση 
υπηρεσιών υγείας,
θ) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στην πρωτοβάθ-
μια φροντίδα υγείας,
ι) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στη βιοηθική και 
τη δεοντολογία,
ια) έναν (1) επιστήμονα με ειδίκευση στην επιστήμη 
τροφίμων, διαιτολογίας και διατροφής,
ιβ) έναν (1) εκπρόσωπο της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας,
ιγ) έναν (1) εμπειρογνώμονα που προτείνεται από τον 
ΕΟΔΥ,
ιδ) έναν (1) εμπειρογνώμονα που προτείνεται από τον 
ΟΚΑΝΑ,
ιε) έναν (1) εμπειρογνώμονα που προτείνεται από τον 
ΚΕΘΕΑ,
ιστ) έναν (1) εμπειρογνώμονα που προτείνεται από 
τον ΕΟΦ,ιζ) έναν (1) εμπειρογνώμονα που προτείνεται από το 
Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού,
ιη) έναν (1) εμπειρογνώμονα που προτείνεται από το 
Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ,
ιθ) έναν (1) εμπειρογνώμονα που προτείνεται από τον 
ΕΟΠΥΥ,
κ) έναν (1) εμπειρογνώμονα σε θέματα δημόσιας 
υγείας, που προτείνεται από την Ένωση Περιφερειών 
Ελλάδος, και
κα) έναν (1) εμπειρογνώμονα σε θέματα δημόσιας 
υγείας, που προτείνεται από την Κεντρική Ενωση Δή-
μων Ελλάδας,
κβ) έναν (1) εκπρόσωπο του Πανελλήνιου Ιατρικού 
Συλλόγου και
κγ) έναν (1) εκπρόσωπο της Εθνικής Συνομοσπονδίας 
Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ).»
Άρθρο 71
Άδεια απουσίας εργαζομένου προς τον σκοπόσυμμετοχής σε έλεγχο κατά του κορωνοϊού COVID-19
Εργαζόμενος, ο οποίος επιλέγεται για δωρεάν έλεγχο 
κατά του κορωνοϊού COVID-19, κατόπιν δήλωσης συμ-
μετοχής του στην ειδική πλατφόρμα που λειτουργεί 
προς τον σκοπό αυτό, και εφόσον η ώρα διενέργειας 
του ελέγχου ορίζεται εντός του νομίμου ωραρίου ερ-
γασίας του, δικαιούται να απουσιάσει από την εργασία του για τρεις (3) ώρες με άδεια του εργοδότη του, χωρίς περικοπή των αποδοχών του. Ο εργαζόμενος, υποχρε-ούται να γνωστοποιήσει στον εργοδότη του το μήνυμα 
(sms) που του έχει αποσταλεί από την αρμόδια αρχή, 
στο οποίο προσδιορίζονται η ημερομηνία, ο τόπος δι-
εξαγωγής (διεύθυνση του κέντρου ελέγχου) και η ώρα του προγραμματισμένου ελέγχου, καθώς και βεβαίωση 
πραγματοποίησής του. Το μήνυμα (sms) που έχει απο-
σταλεί στον εργαζόμενο από την αρμόδια αρχή υπέχει 
και θέση δικαιολογητικού μετακίνησης κατά τη διάρκεια 
των ισχυόντων μέτρων περιορισμού της κυκλοφορίας.
Άρθρο 72
Δωρεά φορητών κλινών ΜΕΘαπό την Επιτροπή «Ελλάδα 2021»
Στο Κεφάλαιο Η΄ του ν. 4647/2019 (Α` 204), μετά το 
άρθρο 34Β που προστέθηκε με το άρθρο 89 του ν. 4706/
2020 (Α΄136), προστίθεται άρθρο 34Γ ως εξής:
«Άρθρο 34 Γ
Δωρεά φορητών κλινών ΜΕΘαπό την Επιτροπή «Ελλάδα 2021»
1. Με απόφαση του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Επι-
τροπής «Ελλάδα 2021» διατίθενται υπό τη μορφή δωρε-
άς, ύστερα από σχετικό αίτημα του Υπουργού Υγείας, 
κινητές φορητές μονάδες ΜΕΘ και συνοδός αναγκαίος 
εξοπλισμός για τη λειτουργία τους, συνολικής δυναμι-
κότητας έως δεκαοκτώ κλινών.
2. Η συνολική αξία της δωρεάς καλύπτεται από ιδιωτι-
κούς πόρους της Επιτροπής «Ελλάδα 2021», που διατίθε-
νται προς τον σκοπό αυτό, κατά παρέκκλιση των σκοπών 
της, όπως αυτοί περιγράφονται στην παρ. 1 του άρθρου 
114 του ν. 4622/2019 (Α΄133). Η δωρεά αυτή απαλλάσσε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12137 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ται παντός φόρου, τέλους, εισφοράς ή κρατήσεως, κατά 
παρέκκλιση όλων των κείμενων φορολογικών διατάξεων, 
και ως προς τη δωρεά αυτή δεν επιβάλλεται κατάσχεση 
στα χέρια οποιουδήποτε τρίτου, κατά παρέκκλιση κάθε άλλης, γενικής ή ειδικής, διάταξης. Σχετικά με τον Φ.Π.Α. 
εφαρμόζεται η απαλλακτική διάταξη της περ. ιστ΄ της 
παρ. 1 του άρθρου 27 του Κώδικα ΦΠΑ (ν. 2859/2000, Α΄ 
248), κατά τη διαδικασία του άρθρου 8 της από 14.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 64), η οποία κυ-ρώθηκε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020 (Α΄ 76). Σκοπός 
της δωρεάς είναι η αξιοποίηση του δωριζόμενου εξοπλι-
σμού σε κάθε περίπτωση έκτακτου κινδύνου δημόσιας 
υγείας που επιβάλλει την αύξηση της δυναμικότητας των 
κλινών ΜΕΘ σε οποιοδήποτε νοσοκομείο της χώρας.
3. Η διαδικασία της προμήθειας των κινητών φορη-
τών μονάδων ΜΕΘ από την Επιτροπή «Ελλάδα 2021» 
γίνεται σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο δεύτερο 
εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 34 του ν. 4647/2019 (Α΄ 
204). Η Επιτροπή «Ελλάδα 2021» απευθύνει απευθείας 
πρόσκληση σε τρεις (3) τουλάχιστον προμηθευτές, οι 
οποίοι έχουν αποδεδειγμένη εμπειρία και φήμη στην 
προμήθεια ανάλογου εξοπλισμού υγειονομικού ενδια-
φέροντος και στην προμήθεια ιατροτεχνολογικού εξο-
πλισμού, προκειμένου να υποβάλλουν την προσφορά 
τους εντός τριών (3) εργάσιμων ημερών από την πρό-
σκληση. H επιστημονική Επιτροπή για τον σχεδιασμό 
νέων Μονάδων Εντατικής Θεραπείας, σύμφωνα με την 
απόφαση του Υπουργού Υγείας υπό στοιχεία Α1β/Γ .Π. 
οικ. 29077/8.5.2020 ΑΔΑ:ΨΔΙΟ465ΦΥΟ-ΙΔΝ, υποδεικνύει 
στην Επιτροπή «Ελλάδα 2021», υπό την ιδιότητά της ως 
δωρήτριας, τις συμβατές με τον επιδιωκόμενο σκοπό 
της δωρεάς προδιαγραφές των κινητών φορητών μο-
νάδων ΜΕΘ, του συνοδού αναγκαίου εξοπλισμού και 
των συναφών υπηρεσιών εγκατάστασης, καθώς και τους 
προμηθευτές που πληρούν τις προϋποθέσεις του πρώ-
του εδαφίου και είναι αρμόδια για την αξιολόγηση των 
υποβληθησόμενων προσφορών ως προς την υγειονο-
μική συμβατότητα αυτών με τον επιδιωκόμενο σκοπό 
της δωρεάς. Η γνώμη της Επιτροπής είναι δεσμευτική 
για την Επιτροπή «Ελλάδα 2021».
4. Οι προσφέροντες οφείλουν να δεσμευτούν εγγρά-
φως, επί ποινή αποκλεισμού της προσφοράς τους, ότι 
θα παραδώσουν το έργο εντός δύο (2) μηνών από την 
υπογραφή της οικείας σύμβασης. Αποκλειστικό κριτή-
ριο επιλογής του αναδόχου, είναι η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει τιμής. Για την 
προμήθεια των κλινών καταρτίζεται σύμβαση μεταξύ 
της Επιτροπής «Ελλάδα 2021» και του αναδόχου, υπέρ 
του Ελληνικού Δημοσίου, ως δωρεοδόχου, που παρα-
λαμβάνει τις φορητές μονάδε ς Μ.Ε.Θ., υπό την επίβλεψη 
της επιστημονικής Επιτροπής του δεύτερου εδαφίου της 
παρ. 3. Η ευθύνη της Επιτροπής «Ελλάδα 2021» περι-
ορίζεται αυστηρά στη διάθεση των αναγκαίων πόρων 
για την υλοποίηση της προμήθειας. Για την τιμολόγηση 
εκ μέρους του αναδόχου εφαρμόζονται τα προβλεπό-
μενα στις περ. ζ και θ του άρθρου 3Α του ν. 4182/2013 
(Α΄185). Το κόστος αναλωσίμων υλικών, καθώς και το 
τυχόν κόστος συντήρησης των μονάδων, βαρύνουν τον 
δωρεοδόχο.5. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υγείας και Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας αποφασίζεται η τοποθέτηση 
των κινητών μονάδων ΜΕΘ σε προαύλιο χώρο ιδιοκτη-
σίας ή χρήσεως δημόσιου νοσοκομείου και χορηγού-
νται τυχόν αναγκαίες οικοδομικές άδειες και όροι για την 
τοποθέτηση των εγκαταστάσεων, όπου ανά περίπτωση 
κρίνεται αναγκαίο, με βάση τις υφιστάμενες επιδημιολο-
γικές συνθήκες, μετά από εισήγηση του Γενικού Γ ραμμα-
τέα Υπηρεσιών Υγείας κατά παρέκκλιση κάθε σχετικής 
διάταξης της κείμενης νομοθεσίας. H οικοδομική άδεια 
του προηγούμενου εδαφίου χορηγείται, μετά από εισή-
γηση του αρμόδιου, κατά περίπτωση, Γενικού Διευθυντή, 
κατά παρέκκλιση κάθε σχετικής διάταξης της κείμενης 
νομοθεσίας. Για την εμπρόθεσμη προμήθεια και την το-
ποθέτηση των κινητών φορητών μονάδων ΜΕΘ από τον 
φορέα υλοποίησης και λόγω του κατεπείγοντος, ο ανά-δοχος δύναται να εκτελεί εργασίες καθ` όλο το εικοσιτε-
τράωρο και κατά τις ημέρες αργίας, κατά παρέκκλιση των 
κειμένων διατάξεων, τηρουμένης κατά τα λοιπά πλήρως 
της εργατικής νομοθεσίας.
ΜΕΡΟΣ Β΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Άρθρο 73
Εφαρμογή μηδενικού συντελεστή Φ.Π.Α.σε εμβόλια και invitro διαγνωστικάιατροτεχνολογικά προϊόντα για την πρόληψη 
και τη διάγνωση της νόσου Covid-19
και σε συναφείς υπηρεσίες - Προσθήκη παρ. 1Α στο άρθρο 21 του ν. 2859/2000(Ενσωμάτωση Οδηγίας (ΕΕ) 2020/2020του Συμβουλίου)
1. Μετά την παρ. 1 του άρθρου 21 του Κώδικα Φ.Π.Α., 
ο οποίος κυρώθηκε με τον ν. 2859/2000 (Α’ 248), προστί-
θεται παρ. 1Α, ως εξής:
«1Α. Ο συντελεστής του φόρου ορίζεται σε μηδέν τοις 
εκατό (0%) για τα εμβόλια κατά της νόσου COVID- 19, 
που έχουν εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή από 
τα κράτη - μέλη της Ε.Ε. και για τα invitro διαγνωστικά 
ιατροτεχνολογικά προϊόντα της νόσου COVID-19, που 
συμμορφώνονται με τις ισχύουσες απαιτήσεις της οδη-
γίας 98/79/ΕΚ (L 331) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και 
του Συμβουλίου ή του κανονισμού (ΕΕ) 2017/746 (L 117) 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και 
με τη λοιπή ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία. Ο ίδιος συ-ντελεστής εφαρμόζεται και στις υπηρεσίες που συνδέ-ονται στενά με τα αγαθά του προηγούμενου εδαφίου.»
2. Οι διατάξεις της παρ. 1 εφαρμόζονται μέχρι και τις 
31.12.2022.
Άρθρο 74
Ένταξη τυφλών με ποσοστό αναπηρίαςάνω του 80% σε ισχύουσες απαλλακτικέςδιατάξεις για αναπήρου ς - Τροποποίηση της 
παρ. 1 του άρθρου 16 του ν. 1798/1988
1. Η περ. Β΄ της παρ. 1 του άρθρου 16 του ν. 1798/ 1988 
(Α΄166) αντικαθίσταται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12138 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
«Β. Στους τυφλούς Έλληνες πολίτες και πολίτες των άλ-
λων κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με κατοικία 
στην Ελλάδα, εφόσον πάσχουν από τύφλωση και από 
τους δύο οφθαλμούς με συνολικό ποσοστό αναπηρίας 
ογδόντα τοις εκατό (80 %) και άνω.»
2. H ισχύς του παρόντος αρχίζει από 1ης.1.2021.
Άρθρο 75
Υπαγωγή ειδών για την εξυπηρέτηση ατόμων
με αναπηρία όρασης στον υπερμειωμένο
συντελεστή ΦΠΑ 6% - Τροποποίηση
του Κεφαλαίου Α΄ του Παραρτήματος ΙΙΙ
του ν. 2859/2000
Οι παρ. 45, 46, 47 του Κεφαλαίου Α΄ του Παραρτή-
ματος III του ν. 2859/2000 (Α΄ 248) αντικαθίστανται ως 
ακολούθως:
«45. Ανυψωτικό τουαλέτας (Δ.Κ. ΕΧ 3922), μπανιέρες 
για ανάπηρους (Δ.Κ. ΕΧ 3922, 6910, 7324), στηθόδεσμος 
μαστεκτομής - μαγιώ μαστεκτομής (Δ.Κ. ΕΧ 6212, ΕΧ 
6112, ΕΧ 6211), τα οποία προορίζονται για την εξυπη-
ρέτηση ατόμων με αναπηρία.
46. Μπαστούνια λευκά (Δ.Κ. ΕΧ 6602), γραφομηχανές 
με χαρακτήρες Braille (Δ.Κ. ΕΧ 8472), προγράμματα για ηλεκτρονικούς υπολογιστές (jaws, supernova, hall, φω-
ναισθησίας, fine reader) (Δ.Κ. EX 8523), εκτυπωτές Braille 
(Δ.Κ. EX 8443), ρολόγια χειρός (Braille) (Δ.Κ. EX 9102), 
πινακίδες γραφής (Braille), μέτρα (Braille) (Δ.Κ. ΕΧ 9017), 
μπαστούνια ηλεκτρονικά (Δ.Κ. ΕΧ 6602), κασετόφωνα με 
4 tracks (Braille) (Δ.Κ. ΕΧ 8519), Braille display (Δ.Κ. ΕΧ 
8528), scanner (Δ.Κ. ΕΧ 8471), Braille note taker (Δ.Κ. EX 
8472), προγράμματα κινητών τηλεφώνων σε ελληνική 
και ξένη έκδοση (mobile speak, speaking phone) (Δ.Κ. 
EX 8523), πλαίσια γραφής για άτομα με μειωμένη όραση 
(Braille) (Δ.Κ. ΕΧ 3926, 7326), τα οποία προορίζονται για την εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία όρασης.
Ταινίες μέτρησης σακχάρου (Δ.Κ. ΕΧ 3822), σύστημα 
φωτεινής ειδοποίησης (Δ.Κ. ΕΧ 8531), δέκτης φωτεινών σημάτων (Δ.Κ. ΕΧ 8517) τα οποία προορίζονται για την 
εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία.
Ο συντελεστής φόρου για τα αγαθά της παρούσας 
περίπτωσης ορίζεται σε έξι τοις εκατό (6%).
47. Καθίσματα μπάνιου (Δ.Κ. ΕΧ 3922, ΕΧ 9401), αντλία 
αποσιδήρωσης για μεσογειακή αναιμία (Δ.Κ. ΕΧ 9018), 
σύστημα τραχειοστομίας - τραχειοσωλήνες - φίλτρα (Δ.Κ. 
ΕΧ 9018), περπατούρα (Δ.Κ. ΕΧ 6602, ΕΧ 9021), τρίποδο 
(Δ.Κ. ΕΧ 6602, ΕΧ 9021), κάλτσες Α.Γ . ή Κ.Γ . (Δ.Κ. ΕΧ 6115, ΕΧ 6217), κάλτσες κολοβώματος (Δ.Κ. ΕΧ 6307), φίλτρα 
αιμοκάθαρσης, αιμοδιήθησης, αιμοδιαδιήθησης και 
πλασμαφαίρεσης (Δ.Κ.ΕΧ 9018), γραμμές αιμοκάθαρ-
σης, αιμοδιήθησης, αιμοδιαδιήθησης και πλασμαφαί-
ρεσης (Δ.Κ. ΕΧ 9018), σάκοι περισυλλογής υγρού προ-
ετοιμασίας φίλτρων (Δ.Κ. ΕΧ 3926), Υconnectors, σετ 
φλεβοκέντησης κατά την αιμοκάθαρση (Δ.Κ. ΕΧ 9018), 
φύσιγγες διττανθρακικών (Δ.Κ. ΕΧ 2836), συνδετικό από 
τιτάνιο (Δ.Κ. ΕΧ 9018, ΕΧ 8108), γραμμή σύνδεσης και 
αποχέτευσης, σάκοι αποχέτευσης (Δ.Κ. ΕΧ 3926), κασέτες 
σύνδεσης, Clamp (λαβίδες) (Δ.Κ. ΕΧ 9018), βαλίτσα περι-
τοναϊκής κάθαρσης (SMART PD CASE) (Δ.Κ. ΕΧ 9018, ΕΧ 4202), αναλώσιμο υλικό για κολοστομίες (Δ.Κ. ΕΧ 3006), 
τα οποία προορίζονται για την εξυπηρέτηση ατόμων 
με αναπηρία.»Άρθρο 76
Επέκταση της ρύθμισης περί μη επιβολήςπροστίμων σε εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις στοιχείων ακινήτων (Ε9)
1. Η παρ. 3 του άρθρου 73 του ν. 4607/2019 (Α΄65) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«3. Για εκπρόθεσμες τροποπ οιητικές δηλώσεις στοιχεί-
ων ακινήτων (Ε9) ετών 2010 και επόμενων, που υποβλή-
θηκαν ή θα υποβληθούν από τις 31.12.2014 μέχρι την 
ανάρτηση των κτηματολογικών στοιχείων στο σύνολο 
της Ελληνικής Επικράτειας, όπως αυτή προκύπτει από 
σχετική διαπιστωτική πράξη του Δ.Σ. του Ν.Π.Δ.Δ. «Ελ-
ληνικό Κτηματολόγιο», η οποία κοινοποιείται προς τον 
Υπουργό Οικονομικών, δεν επιβάλλονται το πρόστιμο 
του άρθρου 54 του ν. 4174/2013 (Α΄ 170) ή το αυτοτελές 
πρόστιμο του άρθρου 4 του ν. 2523/1997 (Α΄179). Πρό-
στιμα που έχουν βεβαιωθεί δεν διαγράφονται. Πρόστιμα 
που έχουν καταβληθεί, δεν επιστρέφονται.»
2. Η παρ. 4 του άρθρου 73 του ν. 4607/2019 καταρ-
γείται.
Άρθρο 77
Απόσυρση ταμειακών μηχανών - Φ.Η.Μ.
Η παρ. 9 του άρθρου 101 του ν. 4714/2020 (A΄ 148) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«9. Τα μοντέλα των Φ.Η.Μ., που εμφανίζονται ως ενερ-
γοί στο υποσύστημα taxis και τα οποία αποσύρονται 
από τη χρήση, σύμφωνα με την απόφαση του Διοικητή 
της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) υπό στοιχεία ΠΟΛ. 1196/2017 (Β΄ 4486), μπορούν να 
αποσυρθούν χωρίς την επιβολή κυρώσεων έως και τις 
31.3.2021. Τα ανωτέρω ισχύουν και για δηλώσεις παύ-
σης των μοντέλων αυτών που υποβάλλονται μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος.
Η ημερομηνία του πρώτου εδαφίου δύναται να πα-
ρατείνεται με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, 
κατόπιν εισήγησης του Διοικητή της Α.Α.Δ.Ε..»
Άρθρο 78
Καταστάσεις φορολογικών στοιχείωνγια διασταύρωση πληροφοριών (Μ.Υ.Φ.)
Στο τέλος του άρθρου 72 του ν. 4174/2013 (Α΄ 170), 
προστίθεται παρ. 56 ως εξής:
«56. Καταστάσεις φορολογικών στοιχείων για διασταύ-
ρωση πληροφοριών για το ημερολογιακό έτος 2014, που 
υπεβλήθησαν από 21.1.2016 έως και 25.1.2016, θεωρού-
νται ως εμπρόθεσμες. Πρόστιμα που έχουν επιβληθεί, 
ακυρώνονται ή, εφόσον έχουν εισπραχθεί, συμψηφίζο-
νται με οφειλές και, στην περίπτωση που δεν υπάρχει 
οφειλή, επιστρέφονται.»
Άρθρο 79
Φορολογία κερδών από τυχερά παίγνια
Το πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 60 του
ν. 2961/2001 (Α΄ 266) αντικαθίσταται ως εξής:
«Τα κέρδη που ορίζονται στις περ. β΄, γ΄ και δ΄ της παρ. 1
του άρθρου 58, στα τυχερά παίγνια που διεξάγονται με 
στήλες, υποβάλλονται σε φόρο ανά δελτίο παιχνιδιού, 
σύμφωνα με την ακόλουθη κλίμακα:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12139 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
 Κέρδη ανά δελτίο ΠΟΣΟΣΤΟ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
 0-100 0,0% 100,01-200 2,5%
 200,01-500 5,0%
 > 500 7,5%
Ποσοστό των εσόδων από την ανωτέρω κατηγορία 
φόρων χρησιμοποιείται για την χρηματοδότηση αθλη-
τικών ομάδων, κατόπιν κοινής απόφασης των Υπουργών 
Οικονομικών και Πολιτισμού και Αθλητισμού. Με την ίδια 
απόφαση δύναται να καθορίζονται οι δικαιούχοι, ο τρό-πος κατανομής της εν λόγω χρηματοδότησης και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια.»
Η ισχύς του παρόντος αρχίζει την 1η.3.2021.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Άρθρο 80
Ενιαίος Λογαριασμός Θησαυροφυλακίου -
Τροποποίηση του άρθρου 69Α του ν. 4270/2014
1. Η παρ. 11 του άρθρου 69Α του ν. 4270/2014 (Α΄ 143) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«11. Οι Φορείς Γενικής Κυβέρνησης μπορούν να με-
ταφέρουν με απόφασή τους κεφάλαια από την ταμει-
ακή διαχείριση στο Κοινό Κεφάλαιο στην Τράπεζα της 
Ελλάδος.»
2. Η παρ. 13 του άρθρου 69Α του ν. 4270/2014 αντι-
καθίσταται ως εξής:
«13. Κατ΄ εξαίρεση των οριζόμενων στην παρ. 10, οι 
Φορείς της Γενικής Κυβέρνησης:
α) δύνανται να τηρούν διαθέσιμα σε λογαριασμούς σε 
πιστωτικά ιδρύματα εκτός του Σ.Λ.Θ. για τη διευκόλυνση 
των συναλλαγών τους,
β) δύνανται να διατηρούν ταμειακά διαθέσιμα σε λο-
γαριασμούς ταμειακής διαχείρισης και σε προθεσμιακές 
καταθέσεις στα μη συστημικά πιστωτικά ιδρύματα της 
Ελλάδος, μέχρι του αντίστοιχου συνολικού υπολοίπου 
που διατηρούσαν στα ανωτέρω ιδρύματα, στις 30 Ιου-
νίου 2018. Τα ανωτέρω ταμειακά διαθέσιμα δε συνυπο-
λογίζονται στο μέγιστο όριο ρευστότητας, όπως αυτό 
προσδιορίζεται με την παρ. 14 και,
γ) εφόσον τα συνολικά τους ταμειακά διαθέσιμα στο 
τέλος κάθε μήνα δεν υπερβαίνουν σε συστηματική βάση 
τις εκατό χιλιάδες (100.000) ευρώ, δύνανται να τηρούν 
το σύνολο των ταμειακών τους διαθεσίμων σε πιστωτικά 
ιδρύματα εκτός του Σ.Λ.Θ.
Οι Φορείς Γενικής Κυβέρνησης μεριμνούν για τον περι-
ορισμό των λογαριασμών που διατηρούν σε πιστωτικά ιδρύματα στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο που απαιτείται για την ομαλή διενέργεια των συναλλαγών τους.»
3. Η παρ. 14 του άρθρου 69Α του ν. 4270/2014 αντι-
καθίσταται ως εξής:
«14. Το μέγιστο όριο της ρευστότητας που οι Φορείς 
της Γενικής Κυβέρνησης επιτρέπεται να διατηρούν εκτός 
του Σ.Λ.Θ., ισούται με τις καθαρές ταμειακές τους ανάγκες 
για το επόμενο δεκαπενθήμερο, οι οποίες εξυπηρετού-
νται μέσω των λογαριασμών που τηρούν οι φορείς σε πιστωτικά ιδρύματα εκτός του Σ.Λ.Θ. Το όριο αυτό δεν 
μπορεί να υπερβαίνει σε συστηματική βάση το πέντε 
τοις εκατό (5%) του συνόλου των διαθεσίμων, με την επι-
φύλαξη της παρ. 13. Κατόπιν αιτιολογημένης πρότασης 
του Φορέα και της σύμφωνης γνώμης της εποπτεύουσας 
Γ .Δ.Ο.Υ. και του Γ .Λ.Κ., δύναται το ανωτέρω ποσοστό να 
διαμορφώνεται αναλόγως.
Τα ταμειακά διαθέσιμα των Φορέων Γενικής Κυβέρ-
νησης, πέραν του ανωτέρω μεγίστου ορίου, ορίζονται 
ως πλεονάζοντα και μεταφέρονται υποχρεωτικά στην 
Τράπεζα της Ελλάδος, κατά τις παρ. 10 και 11.
Εναλλακτικά, το μέγιστο όριο ρευστότητας εκτός του 
Σ.Λ.Θ. μπορεί να ισούται με ένα σταθερό ποσό, κατόπιν 
πρότασης του Φορέα και σύμφωνης γνώμης της επο-
πτεύουσας Γ .Δ.Ο.Υ. και του Γ .Λ.Κ. Με την απόφαση της 
παρ. 18 δύναται να καθορίζονται συγκεκριμένες περι-
πτώσεις, στις οποίες εφαρμόζεται ο κάθε τρόπος προσδι-
ορισμού του μέγιστου ορίου ρευστότητας. Η τήρηση του 
μεγίστου ορίου ρευστότητας δύναται να διασφαλίζεται μέσω της λειτουργίας συστήματος αυτόματης μεταφο-ράς ποσών, κατά τα οριζόμενα στην παρ. 22.
Το ακριβές ύψος των πλεοναζόντων ταμειακών δια-
θεσίμων και το μέγιστο ύψος της ρευστότητας, που οι 
φορείς διατηρούν σε πιστωτικά ιδρύματα, προκύπτουν 
μέσω του ταμειακού προγραμματισμού που διενεργούν 
οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης βάσει των σχετικών 
οδηγιών του Γ .Λ.Κ., καθώς και μέσω της παρακολούθη-σης των λογαριασμών σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 15.
Ο ταμειακός προγραμματισμός των φορέων υποβάλ-
λεται προς έγκριση στην εποπτεύουσα Γ .Δ.Ο.Υ. και εν συ-
νεχεία αποστέλλεται στο Γ .Λ.Κ.. Η υποχρέωση κατάρτισης 
και αποστολής ταμειακού προγραμματισμού εκκινεί από 
την έκδοση της υπουργικής απόφασης της παρ. 18.»
4. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 15 του άρθρου 69Α 
του ν. 4270/2014 αντικαθίσταται ως εξής:
«Σε περίπτωση εντοπισμού λογαριασμών σε πιστω-
τικά ιδρύματα εκτός του Σ.Λ.Θ. με υπόλοιπα τα οποία 
υπερβαίνουν συστηματικά το κατά την παρ. 14 μέγιστο 
όριο ρευστότητας των φορέων, η αρμόδια Διεύθυνση 
του Γ .Λ.Κ. ενημερώνει τον Υπουργό Οικονομικών και ει-σηγείται την επιβολή των κυρώσεων της παρ. 16.»
5. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 18 του άρθρου 69Α 
του ν. 4270/2014 αντικαθίσταται ως εξής:
«Οι διατάξεις της παρ. 14 περί της υποχρέωσης υποβο-
λής ταμειακού προγραμματισμού ισχύουν για φορείς της 
Γενικής Κυβέρνησης, των οποίων το ύψος προϋπολογι-
σμού δαπανών ή εσόδων υπερβαίνει συγκεκριμένο όριο, 
που προσδιορίζεται με την απόφαση της παρούσας.»
6. Η παρ. 19 του άρθρου 69Α του ν. 4270/2014 αντι-
καθίσταται ως εξής:
«19. Οι επιχορηγήσεις των φορέων της Γενικής Κυβέρ-
νησης από τον Τακτικό Προϋπολογισμό καταβάλλονται 
σε πίστωση της ταμειακής διαχείρισης που τηρείται στην 
Τράπεζα της Ελλάδος. Ο χρόνος έναρξης ισχύος της πα-ρούσας καθορίζεται με την απόφαση της παρ. 20.
Με χρέωση του λογαριασμού ταμειακής διαχείρισης 
των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης που τηρείται στην 
Τράπεζα της Ελλάδος, καταβάλλονται οι κάθε είδους 
αμοιβές προσωπικού, που πληρώνονται μέσω της Ενιαίας 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12140 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Αρχής Πληρωμών (ΕΑΠ), καθώς και οι κάθε είδους κοινω-
νικές παροχές που καταβάλλονται από τα ασφαλιστικά 
ταμεία και τους λοιπούς οργανισμούς. Ο χρόνος έναρξης 
ισχύος της παρούσας καθορίζεται με την απόφαση της 
παρ. 20.
Εξαιρούνται των ανωτέρω υποχρεώσεων οι φορείς: α) 
των οποίων τα συνολικά ταμειακά διαθέσιμα στο τέλος 
κάθε μήνα δεν υπερβαίνουν σε συστηματική βάση τις 
εκατό χιλιάδες (100.000) ευρώ, εφόσον αυτοί δεν τηρούν 
λογαριασμό ταμειακής διαχείρισης στην Τράπεζα της 
Ελλάδος και β) που ορίζονται με απόφαση του Υπουργού 
Οικονομικών κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματός τους 
και σύμφωνης γνώμης της εποπτεύουσας Γ .Δ.Ο.Υ..»
7. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 20 του άρθρου 69Α 
του ν. 4270/2014 καταργείται.
Άρθρο 81
Μισθώματα ακινήτων που στεγάζουνδημόσιες υπηρεσίες
Η παρ. 4 του άρθρου 2 του ν. 4081/2012 (Α΄ 184) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«4. Τα αναπροσαρμοσμένα ως άνω μισθώματα δεν επι-
τρέπεται να αυξηθούν πριν την 1η.1.2022. Ως προς τυχόν 
αυξημένες καταβολές που έλαβαν ή θα λάβουν χώρα 
εξαιτίας αυξήσεων μισθωμάτων συνεπεία αναπροσαρ-
μογής αυτών έως τη δημοσίευση της παρούσας διάτα-
ξης και κατά παρέκκλιση αυτής, η αναπροσαρμογή αυτή 
καταργείται και τα υπερβάλλοντα ποσά συμψηφίζονται 
έως την πλήρη απόσβεσή τους με τα καταβαλλόμενα 
μισθώματα του επόμενου ή των επόμενων ετών.»
Άρθρο 82
Πρόγραμμα «Γέφυρα» - Έγκριση αίτησης -Τροποποίηση του άρθρου 76 του ν. 4714/2020
1. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 76 του
ν. 4714/2020 (Α΄ 148) τροποποιείται και η παρ. 4 διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«4. Η διαδικασία του παρόντος ολοκληρώνεται ως 
τις 31.3.2021 το αργότερο. Στην περ. γ) της παρ. 3, η 
συμφωνία αναδιάρθρωσης εναπόκειται στην ελεύθε-
ρη βούληση των μερών και στη σύμπτωση δηλώσεων βουλήσεως των δύο.»
2. Το δεύτερο και τρίτο εδάφιο της παρ. 7 του άρθρου 
76 του ν. 4714/2020 αντικαθίστανται και η παρ. 7 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«7. Σε περίπτωση που σε επιλέξιμο οφειλέτη έχει ήδη 
χορηγηθεί αναστολή δόσεων σε οφειλές, σύμφωνα με 
το άρθρο πέμπτο και έβδομο της από 30.3.2020 Πρά-
ξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 75), όπως κυρώθηκε 
με τον ν. 4684/2020 (Α΄ 86), για τις οποίες εγκρίνεται η 
συνεισφορά σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος, 
μπορεί, κατ’ επιλογή του οφειλέτη είτε να διακοπεί η 
αναστολή και να εκκινήσει η καταβολή συνεισφοράς 
είτε να εκκινήσει η καταβολή της συνεισφοράς μετά την 
ολοκλήρωση της χορηγηθείσας αναστολής. Δύναται να χορηγηθεί επιπλέον επιμήκυνση της ήδη χορηγηθείσας 
αναστολής σε επιλέξιμη οφειλή, μετά τη διαπίστωση της 
επιλεξιμότητας της οφειλής. Σε κάθε περίπτωση, η συνει-
σφορά δεν μπορεί να χορηγηθεί για χρονικό διάστημα 
μεγαλύτερο των εννέα (9) μηνών από τις 31.3.2021.»3. Η ισχύς των παρ. 1 και 2 του παρόντος άρθρου άρ-
χεται από την 1η.1.2021.
Άρθρο 83
Μετάθεση έναρξης ισχύος για ρύθμιση οφει-λώνκαι παροχή δεύτερης ευκαιρίας - Τροποποίησητων άρθρων 263, 265 και 308 του ν. 4738/2020 (Α΄207)
1. Η παρ. 1 του άρθρου 263 του ν. 4738/2020 (Α’ 207) 
τροποποιείται και διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Οι διατάξεις του παρόντος εφαρμόζονται στις δια-
δικασίες που εκκινούν μετά την ημερομηνία του πρώτου 
εδαφίου του άρθρου 308.».
2. Τα εδάφια πρώτο και τρίτο της περ. α), δεύτερο της 
περ. β) και τέταρτο της περ. γ) της παρ. 1 του άρθρου 
265 του ν. 4738/2020 τροποποιούνται και η παράγραφος 
διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Από τη θέση σε ισχύ, σύμφωνα με τα εδάφια πρώτο 
και δεύτερο του άρθρου 308,
α) Καταργείται ο ν. 3588/2007 (Α΄ 153). Όπου γίνεται 
αναφορά σε νόμο στον Πτωχευτικό Κώδικα, ν. 3588/2007, 
νοείται ο παρών νόμος. Οι εκκρεμείς κατά τον χρόνο 
έναρξης ισχύος διαδικασίες του Πτωχευτικού Κώδικα, 
ν. 3588/2007, εξελίσσονται σύμφωνα με τις διατάξεις 
του εκτός όπου άλλως ρητά ορίζεται στο παρόν ή από τις προϊσχύουσες του ν. 3588/2007 διατάξεις, σύμφωνα με το άρθρο 182 αυτού. Κατ΄ εξαίρεση, με απόφαση της πλειοψηφίας της συνέλευσης των πιστωτών εκκρεμούς 
πτωχευτικής διαδικασίας, επιτρέπεται η συνέχιση της δι-
αδικασίας στο στάδιο στο οποίο βρίσκεται σύμφωνα με 
τις διατάξεις του παρόντος νόμου. Στην περίπτωση αυτή, 
ανεξάρτητα από τις διατάξεις που διέπουν τη συνέχιση της διαδικασίας, για την κατάταξη των πιστωτών εφαρ-
μόζονται οι διαχρονικού δικαίου διατάξεις των νόμων 
που έχουν ισχύσει έως την υπαγωγή στη νέα διαδικασία.
β) Παύει η δυνατότητα υποβολής νέων αιτήσεων 
σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3869/2010 (Α΄ 130). Οι 
εκκρεμείς κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος διαδικασίες 
εξελίσσονται σύμφωνα με τις διατάξεις του.
γ) Παύει η δυνατότητα υποβολής νέων αιτήσεων σύμ-
φωνα με τα άρθρα 68 έως και 77 του ν. 4307/2014 (Α΄ 
246), οι διατάξεις των οποίων εξακολουθούν να ισχύουν 
στις εκκρεμείς κατά τη έναρξη ισχύος του παρόντος νό-
μου διαδικασίες, εκτός όπου άλλως ρητά ορίζεται στο 
παρόν. Κατ΄ εξαίρεση, με απόφαση της συνέλευσης των 
πιστωτών ειδικής διαχείρισης, που συγκαλείται με πρό-σκληση του ειδικού διαχειριστή επιτρέπεται η συνέχιση 
της διαδικασίας στο στάδιο στο οποίο βρίσκεται με ανα-
λογική εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος νόμου. 
Στην περίπτωση αυτή ο ειδικός διαχειριστής ασκεί τα 
καθήκοντα και τις αρμοδιότητες που επιφυλάσσονται 
κατά τον παρόντα νόμο στον σύνδικο. Όπου γίνεται 
αναφορά σε νόμο στην ειδική διαχείριση των ανωτέρω άρθρων, νοείται η διαδικασία του Κεφαλαίου Β΄ του Πέ-μπτου Μέρους του Δευτέρου Βιβλίου.
δ) Καταργείται η διάταξη της παρ. 3 του άρθρου 58 
του ν.δ. 356/1974 (Α΄ 90) (Κ.Ε.Δ.Ε.).
ε) Καταργείται η παρ. 22 της υποπαρ. Γ3 της παρ. Γ του 
άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (Α΄ 94), καθώς και κάθε διά-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12141 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ταξη που εκδόθηκε βάσει εξουσιοδότησης περιεχόμενης 
στην παραπάνω καταργούμενη διάταξη.
στ) Αίρεται η υποχρέωση διενέργειας εξετάσεων έτους 
2020 για την απόκτηση άδειας διαχειριστή αφερεγγυό-
τητας, όπως όριζε το άρθρο 6 του π.δ. 133/2016.».
3. Το πρώτο εδάφιο του άρθρου 308 του ν. 4738/2020 
(Α’ 207) αντικαθίσταται από εδάφια πρώτο και δεύτερο, 
προστίθενται εδάφια τρίτο και τέταρτο και το άρθρο δι-αμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 308
Έναρξη ισχύος
Τα άρθρα 31 έως και 171 και 189 έως και 265, πλην 
της περ. β’ της παρ. 1, τίθενται σε ισχύ την 1η Μαρτίου 2021. Τα άρθρα 1 έως και 30 και 172 έως και 188, καθώς και η περ. β’ της παρ. 1 του άρθρου 265, τίθενται σε ισχύ 
την 1η Ιουνίου 2021. Κατ’ εξαίρεση, η παρ. 3 του άρθρου 
264, καθώς και οι άλλες διατάξεις του παρόντος για τις οποίες δεν ορίζεται διαφορετικά, ισχύουν από τη δημο-
σίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. 
Κατά παρέκκλιση των προβλεπομένων στην παρ. 1 του 
άρθρου 76, τα φυσικά πρόσωπα πλην των εμπόρων απο-
κτούν πτωχευτική ικανότητα την 1η Ιουνίου 2021. Μέχρι 
τη θέση σε ισχύ των άρθρων 172 έως και 188, αρμόδιο 
πτωχευτικό δικαστήριο για πτωχεύσεις, ανεξαρτήτως 
οικονομικού αντικειμένου, είναι το Πολυμελές Πρωτο-
δικείο στην περιφέρεια του οποίου ο οφειλέτης έχει το 
κέντρο των κύριων συμφερόντων του.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Άρθρο 84
Αρμόδιες αρχές για την εφαρμογή
του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καιτου Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2015(ΕL L 123), σχετικά με τις διατραπεζικέςπρομήθειες για πράξεις πληρωμών με κάρτες (Άρθρο 13 του Κανονισμού)
1. Η Τράπεζα της Ελλάδος ορίζεται ως αρμόδια αρχή 
επιφορτισμένη με τη διασφάλιση της τήρησης των άρ-θρων 3, 4, 5, 6, 7 και 12 του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751 και την επιβολή των σχετικών κυρώσεων.
2. Η Γενική Διεύθυνση Προστασίας Καταναλωτή της 
Γενικής Γ ραμματείας Εμπορίου και Προστασίας του Κα-
ταναλωτή του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων 
ορίζεται ως αρμόδια αρχή επιφορτισμένη με τη διασφά-
λιση της τήρησης της παρ. 2 του άρθρου 8 και της παρ. 4
του άρθρου 10 του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751 και την 
επιβολή των σχετικών κυρώσεων.
3. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού ορίζεται ως αρμόδια 
αρχή επιφορτισμένη με τη διασφάλιση της τήρησης του 
άρθρου 8 εκτός της παρ. 2, του άρθρου 9, του άρθρου 10
εκτός της παρ. 4 και του άρθρου 11 του Κανονισμού
(ΕΕ) 2015/751 και την επιβολή των σχετικών κυρώσεων. 
Για την εφαρμογή του παρόντος η Επιτροπή Ανταγωνι-
σμού διαθέτει τις εξουσίες που της απονέμονται σύμφω-
να με τον ν. 3959/2011 (Α΄ 93).Άρθρο 85
Κυρώσεις σε περίπτωση παράβασηςτου Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίουτης 29ης Απριλίου 2015 (ΕL L 123),σχετικά με τις διατραπεζικές προμήθειεςγια πράξεις πληρωμών με κάρτες(Άρθρο 14 του Κανονισμού)
1. α) Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος επιβάλ-
λονται κυρώσεις, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 59 
του ν. 4261/2014 (Α΄ 107), κατά οποιουδήποτε παραβάτη 
της παρ. 1 του άρθρου 84.
β) Οι διοικητικές κυρώσεις που επιβάλλονται σύμφω-
να με την παρούσα, δημοσιοποιούνται σύμφωνα με το άρθρο 60 του ν. 4261/2014.
2. α) Με απόφαση του προϊσταμένου της Γενικής Δι-
εύθυνσης Προστασίας Καταναλωτή της Γενικής Γ ραμ-
ματείας Εμπορίου και Προστασίας του Καταναλωτή του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων και με την επι-
φύλαξη των παρ. 2 και 3 του άρθρου 109 του ν. 4622/ 
2019 (A΄ 133), επιβάλλονται κυρώσεις, σύμφωνα με το 
άρθρο 13α του ν. 2251/1994 (Α΄ 191), κατά οποιουδήποτε 
παραβάτη της παρ. 2 του άρθρου 84.
β) Οι διοικητικές κυρώσεις που επιβάλλονται σύμφω-
να με την παρούσα, δημοσιοποιούνται σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 13α του ν. 2251/1994.
3. α) Με απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού επι-
βάλλονται κυρώσεις, σύμφωνα με τον ν. 3959/2011
(Α΄ 93), κατά οποιουδήποτε παραβάτη της παρ. 3 του 
άρθρου 84.
β) Η Επιτροπή Ανταγωνισμού δημοσιεύει στον διαδι-
κτυακό της τόπο κάθε απόφαση περί επιβολής διοικητι-κής κύρωσης ή λήψης άλλου μέτρου για παράβαση των διατάξεων για τις οποίες είναι αρμόδια.
γ) Η Επιτροπή Ανταγωνισμού μπορεί να συνάπτει συμ-
φωνίες και πρωτόκολλα συνεργασίας με άλλες αρμόδιες 
αρχές άλλων χωρών που εφαρμόζουν τις διατάξεις του 
Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751, ή ανάλογες διατάξεις, σε 
συνεργασία με την Τράπεζα της Ελλάδος και τη Γενική 
Διεύθυνση Προστασίας Καταναλωτή της Γενικής Γ ραμ-
ματείας Εμπορίου και Προστασίας του Καταναλωτή του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων.
δ) Η Επιτροπή Ανταγωνισμού μπορεί να εκδίδει οδη-
γίες σχετικά με την εκτέλεση των καθηκόντων της για τη 
διασφάλιση της τήρησης του άρθρου 8 εκτός της παρ. 
2 του άρθρου 9, του άρθρου 10 εκτός της παρ. 4 και 
του άρθρου 11 του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751 και την 
επιβολή των σχετικών κυρώσεων.
Άρθρο 86
Επίλυση διαφορών, εξωδικαστικές διαδικασίεςυποβολής καταγγελιών και προσφυγών κατά
την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καιτου Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2015(ΕL L 123), σχετικά με τις διατραπεζικέςπρομήθειες για πράξεις πληρωμών με κάρτες (Άρθρο 15 του Κανονισμού)
Για την εξωδικαστική επίλυση διαφορών, οι οποί-
ες ανακύπτουν μεταξύ δικαιούχου πληρωμής και του 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12142 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
οικείου παρόχου υπηρεσιών πληρωμής, σύμφωνα με 
το άρθρο 15 του Κανονισμού (ΕΕ) 2015/751, αρμόδιος 
είναι ο Ελληνικός Χρηματοοικονομικός Μεσολαβητής -
Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία Επίλυσης Διαφορών 
(ΕΧΜ - ΕΕΕΔ). Σε περίπτωση διασυνοριακών διαφορών, ο ΕΧΜ-ΕΕΕΔ συνεργάζεται με τους αντίστοιχους φορείς των άλλων κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 87
Αρμόδια αρχή για την εφαρμογή του άρθρου 9του Κανονισμού 2012/260 (L 94)
Η παρ. 2 του άρθρου 30 του ν. 4141/2013 (Α΄81) τρο-
ποποιείται ως εξής:
«2. Επί παραβάσεων του άρθρου 8 του Κανονισμού 
(ΕΚ) 924 /2009 (L 266) και των άρθρων 3, 4, 5, καθώς 
και του άρθρου 9 του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 260/2012, που τελούνται από παρόχους υπηρεσιών πληρωμών ή χρήστες υπηρεσιών πληρωμών, είτε αυτοί ανήκουν στα 
εποπτευόμενα από την Τράπεζα της Ελλάδος πρόσω-
πα είτε όχι, η Τράπεζα της Ελλάδος δύναται να επιβά-
λει χρηματικό πρόστιμο υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου υπολογιζόμενο ως εφάπαξ ποσό ύψους δέκα χιλιάδων 
(10.000) ευρώ μέχρι δύο εκατομμυρίων (2.000.000) ευρώ 
και σε περίπτωση υποτροπής μέχρι τριών εκατομμυρίων 
(3.000.000) ευρώ, με την επιφύλαξη των ειδικότερων 
διαδικασιών για την ανάκληση ή αναστολή άδειας λει-τουργίας, καθώς και των ποινικών κυρώσεων.»
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
Άρθρο 88
Ρύθμιση απαιτήσεων δεδουλευμένωναποδοχών εργαζομένων ΕΡΤ Α.Ε.
1. Οι απαιτήσεις των εργαζομένων με σύμβαση εξαρ-
τημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου ιδι-
ωτικού δικαίου στην καταργηθείσα με την παρ. 1 του 
άρθρου 1 της υπό στοιχεία ΟΙΚ 02/11.6.2013 κοινής από-
φασης του Υπουργού Οικονομικών και του Υφυπουργού 
στον Πρωθυπουργό (Β΄ 1414) ΕΡΤ Α.Ε. και στις θυγα-
τρικές εταιρείες που έχουν συσταθεί από την ΕΡΤ Α.Ε., 
αναφορικά με δεδουλευμένες αποδοχές υπερωριακής 
και υπερεργασιακής απασχό λησης, απασχόλησης σε 
εξαιρετέες ημέρες λόγω μη χορήγησης αναπληρωμα-
τικής ημέρας ανάπαυσης λόγω εργασίας, που αφορούν 
την περίοδο από την 1η Νοεμβρίου 2012 έως την 11η 
Ιουνίου 2013, όπως προκύπτουν από τα αρχεία του ειδι-
κού διαχειριστή της ΕΡΤ Α.Ε. και βεβαιώνονται από τον 
τελευταίο, καταβάλλονται ατόκως, κατόπιν υποβολής 
σχετικής αίτησης και ανέκκλητης δήλωσης παραίτησης 
του εκάστοτε εργαζομένου από το σύνολο των τυχόν 
εκκρεμών και μελλοντικών δικαστικών διεκδικήσεων 
αναφορικά με τις εν λόγω απαιτήσεις, καθώς επίσης και 
από οποιαδήποτε τυχούσα άλλη αξίωση που προέρχεται 
από την ίδια αιτία, ανεξαρτήτως νομικής βάσης θεμελί-
ωσής της.
2. Με επιμέλεια και ευθύνη του ειδικού διαχειριστή 
της ΕΡΤ Α.Ε. εκδίδεται σημείωμα, το οποίο κοινοποιείται 
στον δικαιούχο και προσδιορίζει αναλυτικά το ποσό των απαιτήσεων, με ταυτόχρονη αναφορά περί ύπαρξης ή 
μη εκκρεμούς ενδίκου βοηθήματος ή μέσου ασκηθέ-
ντος από τον δικαιούχο για τις απαιτήσεις αυτές. Στην 
περίπτωση ύπαρξης εκκρεμούς ενδίκου βοηθήματος ή 
μέσου, η καταβολή γίνεται εφόσον οι δικαιούχοι προσκο-
μίσουν, πέραν της ανέκκλητης δήλωσης παραίτησης της 
παρ. 1, και δικόγραφο παραίτησης από το σχετικό ένδικο 
βοήθημα ή μέσο, κατατεθειμένο στη Γ ραμματεία του 
οικείου δικαστηρίου. Σε περίπτωση που ο δικαιούχος δεν 
προσκομίσει τα ανωτέρω έγγραφα, τότε το σημείωμα 
του ειδικού διαχειριστή της ΕΡΤ Α.Ε. δεν επιτρέπεται να 
χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό μέσο σε δίκες που αφο-
ρούν τις οικείες απαιτήσεις, η δε έκδοσή του δεν συνιστά 
παραίτηση του Δημοσίου από οποιαδήποτε ένσταση 
μπορεί να προβληθεί στις σχετικές δίκες.
3. Τα καταβαλλόμενα ποσά είναι ανεκχώρητα και ακα-
τάσχετα στα χέρια του Δημοσίου ή τρίτων.
4. Η καταβολή των βεβαιωμένων απαιτήσεων της 
παρ. 1 βαρύνει τον ειδικό λογαριασμό για την παρακο-
λούθηση και τη διαχείριση του συνόλου των στοιχείων 
του ενεργητικού και του παθητικού της ΕΡΤ Α.Ε. και των 
θυγατρικών της, που μεταβιβάστηκαν στο Ελληνικό Δη-
μόσιο, σύμφωνα με το άρθρο 4Β της υπό στοιχεία ΟΙΚ 02/11.6.2013 κοινής απόφασης του Υπουργού Οικονο-
μικών και του Υφυπουργού στον Πρωθυπουργό.
Άρθρο 89
Παράταση προθεσμίας σύγκλησης ΓενικήςΣυνέλευσης των αστικών συνεταιρισμών
Η προθεσμία του τρίτου εδαφίου της παρ. 2 του άρ-
θρου 5 του ν. 1667/1986 (Α΄ 196), που προστέθηκε με 
το άρθρο 44 του ν. 4701/2020 (Α΄ 128), το οποίο τρο-
ποποιήθηκε με το άρθρο 303 του ν. 4738/2020 (Α΄ 
207), αναφορικά με τη σύγκληση της τακτικής Γενικής 
Συνέλευσης των αστικών συνεταιρισμών, παρατείνεται 
μέχρι τις 31.3.2021. Κατά παρέκκλιση του τελευταίου 
εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 7 του ν. 1667/1986, η 
θητεία των διοικητικών και εποπτικών συμβουλίων που έληξε ή λήγει εντός του έτους 2020, ανεξαρτήτως σχετι-
κής πρόβλεψης στο καταστατικό, παρατείνεται με από-
φαση του Διοικητικού Συμβουλίου μέχρι τη σύγκληση 
της τακτικής Γενικής Συνέλευσης του παρόντος ή μέχρι 
τη σύγκληση της αμέσως επόμενης ετήσιας τακτικής 
Γενικής Συνέλευσης.
Άρθρο 90
Επιχορήγηση μεταφορικού κόστουςεκδοτικών επιχειρήσεων
1. Στις εκδοτικές επιχειρήσεις που εκδίδουν εφημερί-
δες και περιοδικά πανελλήνιας κυκλοφορίας, οι οποίες 
επλήγησαν από την πανδημία του κορωνοϊού COVID-19 
εμφανίζοντας μείωση της κυκλοφορίας των ανωτέρω 
εντύπων τους, δύναται να παρέχεται επιχορήγηση του 
μεταφορικού κόστους για τη διανομή αυτών των εντύ-πων. Προϋπόθεση για την καταβολή της επιχορήγησης 
είναι η εκδοτική επιχείρηση να έχει κάνει έναρξη δρα-
στηριότητας πριν την 1.1.2020.
2. Η διάρκεια της επιχορήγησης καθορίζεται σε τέσ-
σερα (4) ημερολογιακά τρίμηνα αρχής γενομένης από 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12143 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
1ης.1.2021 σε βάρος του Προϋπολογισμού Δημοσίων 
Επενδύσεων του Υπουργείου Οικονομικών. Η επιχορή-
γηση καταβάλλεται ανά ημερολογιακό τρίμηνο σε τρα-πεζικό λογαριασμό, που οι επιχορηγούμενες εκδοτικές 
επιχειρήσεις γνωστοποιούν στη διαδικτυακή πύλη www.
aade.gr της Α.Α.Δ.Ε., στο περιβάλλον TAXISnet.
3. Το ύψος της ενίσχυσης είναι ανάλογο του συνολικού 
μεταφορικού κόστους του κάθε τριμήνου. Το μέγιστο 
ποσό της επιχορήγησης ισούται με το μεταφορικό κό-
στος του αντίστοιχου τριμήνου του αμέσως προηγούμε-
νου φορολογικού έτους, όπως αυτό πιστοποιείται από το 
εκάστοτε Πρακτορείο Διανομής, βάσει των τηρουμένων 
λογιστικών αρχείων και των εκδιδόμενων στοιχείων του 
κατ΄ εφαρμογή των διατάξεων του ν. 4308/2014 (Α΄ 251).
4. Η επιχορήγηση είναι ανεκχώρητη και ακατάσχετη 
στα χέρια του Δημοσίου ή τρίτων, και, κατά παρέκκλι-
ση κάθε γενικής και ειδικής διάταξης, δεν υπόκειται σε 
οποιαδήποτε κράτηση, τέλος ή εισφορά, δεν δεσμεύ-
εται και δεν συμψηφίζεται με βεβαιωμένα χρέη προς 
τη Φορολογική Διοίκηση και το Δημόσιο, τους δήμους, 
τις περιφέρειες, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά 
ιδρύματα, εφόσον πληρούνται οι γενικές διατάξεις περί 
φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας για εί-
σπραξη χρημάτων, χωρίς τον όρο της παρακράτησης. 
Σε περίπτωση που δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις 
των γενικών διατάξεων περί φορολογικής ενημερότη-
τας, εφαρμόζονται το άρθρο 83 του ν.δ. 356/1974 (Α΄ 90) 
περί συμψηφισμού και το άρθρο 12 του ν. 4174/2013 (Α΄ 
170) περί βεβαίωσης οφειλής.
5. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και 
του Υπουργού στον οποίον έχουν ανατεθεί οι αρμοδι-
ότητες της Γενικής Γ ραμματείας Επικοινωνίας και Ενη-
μέρωσης, κατόπιν εισήγησης του διοικητή της Α.Α.Δ.Ε., καθορίζονται η διαδικασία πιστοποίησης της παρ. 3 και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του 
παρόντος.
Άρθρο 91
Ειδική εκκαθάριση δημοσίων επιχειρήσεων
Οι διατάξεις των άρθρων 74 και 75 του ν. 4758/2020 
(Α΄ 242) εφαρμόζονται σε όλες τις δημόσιες επιχειρήσεις, 
οι οποίες τελούν σε καθεστώς ειδικής εκκαθάρισης του 
άρθρου 14α του ν. 3429/2005 (Α΄ 314) κατά τον χρόνο 
δημοσίευσης του ν. 4758/2020.
Άρθρο 92
Ρυθμίσεις για ασφαλιστικές - αντασφαλιστικέςεπιχειρήσεις στην Ελλάδα με έδρατο Ηνωμένο Βασίλειο
Οι παρ. 5 και 6 του άρθρου 7 του ν. 4652/2020 (Α΄ 9) 
τροποποιούνται ως εξής:
«5. Ασφαλιστικές επιχειρήσεις με έδρα στο Ηνωμένο 
Βασίλειο, οι οποίες ασκούν δραστηριότητες πρωτασφά-
λισης στην Ελλάδα με εγκατάσταση ή διασυνοριακά πριν 
από την ημερομηνία αποχώρησης, δύνανται να συνεχί-
σουν την άσκηση αυτών έως τις 31.12.2021, κατά παρέκ-
κλιση των διατάξεων της Ενότητας 1 του Κεφαλαίου Θ΄ 
(άρθρα 130-140) του ν. 4364/2016 (Α΄ 13), προκειμένου 
και μόνο να διασφαλιστεί η συνέχεια των συμβάσεων που έχουν συναφθεί πριν από την ημερομηνία αποχώρησης, 
περιλαμβανομένης της εξυπηρέτησης των συμβάσεων 
αυτών και της εξόφλησης των σχετικών απαιτήσεων από 
ασφάλιση. Στην περίπτωση αυτή και μόνο εφαρμόζονται 
αναλόγως οι διατάξεις του ν. 4364/2016, καθώς και των 
κατ’ εξουσιοδότηση αυτού εκδοθεισών κανονιστικών 
αποφάσεων της Τράπεζας της Ελλάδος για τις ασφαλι-
στικές επιχειρήσεις με έδρα στα κράτη - μέλη. Οι επιχει-
ρήσεις του πρώτου εδαφίου δεν δύναται να προβούν 
στη σύναψη νέων συμβάσεων παροχής ασφαλιστικών 
υπηρεσιών, ή στη δημιουργία, ανανέωση, επέκταση ή 
επανάληψη ασφαλιστικής κάλυψης που προβλέπεται σε 
συμβάσεις που έχουν συναφθεί πριν από την ημερομηνία 
αποχώρησης. Αντασφαλιστικές επιχειρήσεις με έδρα στο 
Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίες ασκούν δραστηριότητες 
αντασφάλισης στην Ελλάδα πριν από την ημερομηνία 
αποχώρησης, δύνανται να συνεχίσουν την άσκηση αυ-
τών των δραστηριοτήτων έως τις 31.12.2021, κατά πα-ρέκκλιση των διατάξεων της Ενότητας 2 του Κεφαλαίου 
Θ΄ (άρθρα 141-143) του ν. 4364/2016, ως ισχύει. Στην 
περίπτωση αυτή και μόνο εφαρμόζονται αναλόγως οι δι-
ατάξεις για τις αντασφαλιστικές επιχειρήσεις με έδρα στα 
κράτη - μέλη. Ασφαλιστικοί διαμεσολαβητές με έδρα στο 
Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίοι δραστηριοποιούνται στην 
Ελλάδα υπό καθεστώς ελεύθερης εγκατάστασης ή ελεύ-
θερης παροχής υπηρεσιών πριν από την ημερομηνία 
αποχώρησης, μετά από την ημερομηνία αυτή αποτελούν 
επιχειρήσεις με έδρα σε τρίτη χώρα, εφαρμοζομένων σε 
αυτές των σχετικών διατάξεων του ν. 4583/2018 (Α΄ 212).
6. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, που 
εκδίδεται κατόπιν κοινής εισήγησης της Τράπεζας της 
Ελλάδος και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, μπορεί να 
παραταθούν ή να συντμηθούν οι προθεσμίες της παρ. 1 
και της παρ. 5, να διευρύνεται ή να περιορίζεται το πεδίο 
εφαρμογής του παρόντος άρθρου και να καθορίζεται 
κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του. Με 
όμοια απόφαση μπορεί να ρυθμίζονται τα θέματα των 
παρ. 2 έως 5 για τις οντότητες των παρ. 1 και 5 και να 
θεσπίζονται σχετικές προθεσμίες, μετά τη λήξη της με-
ταβατικής περιόδου, που προβλέπεται στη Συμφωνία 
Αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπα-
ϊκή Ένωση, σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί συμφωνία μελλοντικής εμπορικής σχέσης μεταξύ Ηνωμένου Βασι-λείου και Ευρωπαϊκής Ένωσης.»
Άρθρο 93
Ρυθμίσεις για τη δυνατότητα παράτασηςυποβολής των φορολογικώνκαι ασφαλιστικών δηλώσεων και καταστάσεων των λογιστών - φοροτεχνικών που ασθενούν από κορωνοϊό COVID-19 και των εντολέων -πελατών τους
1. Σε περίπτωση που λογιστής - φοροτεχνικός βεβαιω-
μένα πάσχει από κορωνοϊό COVID-19 και εξαιτίας αυτού 
έχει νοσηλευτεί σε δημόσιο νοσοκομείο που παρέχει νο-
σηλεία για κορωνοϊό COVID-19, όπως αυτό αποδεικνύε-
ται από τη σχετική βεβαίωση του εν λόγω νοσοκομείου, οι προθεσμίες υποβολής των πάσης φύσης - φορολογι-κών και ασφαλιστικών δηλώσεων και καταστάσεων του 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12144 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ιδίου και των εντολέων - πελατών του που λήγουν σε 
ημερομηνίες που συμπίπτουν με τη διάρκεια της νοση-
λείας του, παρατείνονται μέχρι το τέλος του επόμενου 
μήνα που ακολουθεί τον μήνα του εξιτηρίου.
2. Η ρύθμιση της παρ. 1 ισχύει για τους εντολείς - πε-
λάτες για τους οποίους ο λογιστής - φοροτεχνικός απο-
δεδειγμένα έχει εξουσιοδοτηθεί στο σύστημα Taxisnet 
κατά τον προηγούμενο μήνα της ημερομηνίας εισαγωγής 
του στο νοσοκομείο και παραμένει εξουσιοδοτημένος, 
σύμφωνα με τα στοιχεία της σχετικής εξουσιοδότησης. 
H εξουσιοδότηση λογιστή - φοροτεχνικού στο σύστημα 
Taxisnet δημιουργεί τεκμήριο εξουσιοδότησης του ιδίου 
και για την υποβολή των ασφαλιστικών δηλώσεων και καταστάσεων.
3. Σε περίπτωση θανάτου λογιστή - φοροτεχνικού 
λόγω κορωνοϊό COVID-19, οι προθεσμίες της παρ. 1 
παρατείνονται μέχρι την εξουσιοδότηση του εντολέα - πελάτη του σε άλλον λογιστή - φοροτεχνικό και σε κάθε περίπτωση όχι πέραν των τριών μηνών από την ημερο-μηνία θανάτου.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργού Οικονομικών, 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και κατόπιν εισή-γησης του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων 
Εσόδων, δύναται να ορίζονται οι λεπτομέρειες για την 
εφαρμογή του παρόντος άρθρου.
ΜΕΡΟΣ Γ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ
Άρθρο 94
Παρατάσεις ισχύος έκτακτων μέτρωναρμοδιότητας Υπουργείου Ανάπτυξηςκαι Επενδύσεων
1. H ισχύς του άρθρου τρίτου της από 14.3.2020 Πρά-
ξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 64), η οποία κυρώ-
θηκε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020 (A΄ 76) και το οποίο 
τροποποιήθηκε με το άρθρο δέκατο πέμπτο της από 
30.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 75), η 
οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4684/2020 (Α΄ 86) 
ως προς ζητήματα δημοσίων συμβάσεων του Υπουργεί-
ου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, που παρατάθηκε έως τις 
31.12.2020 με την παρ. 1 του άρθρου 61 του ν. 4722/2020 
(Α΄ 177), παρατείνεται έως τις 31.3.2021.
2. Η ισχύς του άρθρου δέκατου έβδομου, του άρθρου 
δέκατου όγδοου, της παρ. 2 του άρθρου εικοστού και 
του άρθρου εικοστού πρώτου της από 20.3.2020 Πράξης 
Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 68), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 (Α΄ 83), που παρατάθη-κε έως τις 31.12.2020 με την παρ. 2 του άρθρου 61 τουν. 4722/2020 (Α΄ 177), παρατείνεται έως τις 31.3.2021.
Άρθρο 95
Εθνικό πλαίσιο ωραρίου καταστημάτων
Για το χρονικό διάστημα ισχύος των έκτακτων μέτρων 
αντιμετώπισης του κινδύνου διασποράς του κορωνοϊού 
COVID-19, η έλλειψη του οποίου βεβαιώνεται με από-
φαση του Υπουργού Υγείας, και πάντως για χρονικό δι-
άστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι (6) μήνες από την έναρξη ισχύος του παρόντος, κατά παρέκκλιση 
του άρθρου 12 του ν. 3377/2005 (Α΄ 202) και του άρθρου 
42 του ν. 1892/1990 (Α΄ 101), με απόφαση του Υπουρ-
γού Ανάπτυξης και Επενδύσεων δύναται να ορίζεται το 
εθνικό πλαίσιο ωραρίου των καταστημάτων που εξα-
κολουθούν να λειτουργούν κατά τον χρόνο ισχύος των 
ανωτέρω μέτρων.
Άρθρο 96
Λειτουργία κατά τις Κυριακές - Τροποποίησητου άρθρου 7 του β.δ. 748/1966 (Α΄ 790)
Στην παρ. 1 του άρθρου 7 του β.δ. 748/1966 (Α΄ 790) 
προστίθεται περ. ιστ΄, τροποποιείται το τελευταίο εδάφιο 
και το άρθρο αντικαθίσταται ως εξής:
«Άρθρο 7
Εξαιρέσεις εκ της καθ’ ημέραν Κυριακήνκαι ημέρας αργίας αναπαύσεως
1. Αι διατάξεις περί υποχρεωτικής αναπαύσεως καθ’ 
ημέραν Κυριακήν και ημέρας αργίας, δεν εφαρμόζονται 
επί μισθωτών απασχολουμένων εις επιχειρήσεις, εκμε-ταλλεύσεις, υπηρεσίας και εργασίας εν γένει:
α) Μεταφοράς προσώπων ή πραγμάτων παντός εί-
δους, ως και των μετ’ αυτών συνδεομένων εργασιών 
αποστολής, πρακτορεύσεως, φορτώσεως και εκφορ-
τώσεως.
β) Επισκευής και συντηρήσεως μεταφορικών μέσων 
ως και των αντιστοίχων τμημάτων βιομηχανικών κατα-σκευής μεταφορικών μέσων ξηράς, θαλάσσης ή αέρος, 
συνεργείων συγκολλήσεως ελαστικών (βουλκανιζα-
τέρ), πρατηρίων διανομής πετρελαιοειδών και ελαίων 
δι’ αυτοκίνητα και χώρων σταθμεύσεως αυτοκινήτων 
(γκαράζ), εξαιρέσει των εργασιών πλυσίματος και γρα-σαρίσματος.
γ) Παραγωγής μετασχηματισμού και διανομής ηλε-
κτρικού ρεύματος, ύδατος, φωταερίου, ατμού ή ατομικής 
ενεργείας.
δ) Τηλεπικοινωνιών, ραδιοφωνίας, τηλεοράσεως και 
λήψεως κινηματογραφικών ταινιών.
ε) Δημοσίων και Ψυχαγωγικών θεαμάτων και κέντρων 
διασκεδάσεως, δημοσίων παιγνίων και των μετ’ αυτών 
συνδεομένων εργασιών, πρακτορείων λαχείων, πρακτο-
ρείων εφημερίδων, παντός είδους εκθέσεων, μουσείων 
ως και επί συναυλιών, αθλητικών αγώνων, ιπποδρομιών, 
αθλητικών σωματείων, γραφείων ταξιδίων και Λεσχών 
παντός είδους.
στ) Εστιατορίων, ζαχαροπλαστείων, μπαρ, καφενείων, 
γαλακτοπωλείων, κυλικείων και συναφών καταστημά-
των.
ζ) Ανθοπωλείων.
η) Λουτρών.θ) Ξενοδοχείων.
ι) Ιατρείων, κλινικών, νοσοκομείων και υγειονομικών 
ιδρυμάτων εν γένει, ως και ιατρών και υγειονομικών εν γένει υπαλλήλων.
ια) Γ ραφείων Κηδειών, νεκροταφείων και νεκροτομεί-
ων.
ιβ) Περιπτέρων και των τούτοις εξομοιουμένων κα-
ταστημάτων κατά τας διατάξεις του α.ν. 1424/1949 και
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12145 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ν. 2805/1954, πεταλωτηρίων, φωτογραφείων και στιλ-
βωτηρίων.
ιγ) Αμιγών καταστημάτων λιανικής πωλήσεως ξηρών 
καρπών.
ιδ) Μη ημερησίων εφημερίδων και περιοδικών.ιε) Κέντρων διανομής εμπορευμάτων προς καταστή-
ματα λιανικής πωλήσεως.
ιστ) Φαρμακαποθηκών.
Για την εκτέλεση παράδοσης αγαθών στους κατανα-
λωτές που έχουν παραγγελθεί εξ αποστάσεως, τηλεφω-νικά ή από ηλεκτρονικό κατάστημα υπεραγορών (super 
market) και κάθε άλλου εμπορικού καταστήματος, ως 
κέντρο διανομής και παράδοσης θεωρούνται και το φυ-
σικό κατάστημα λιανικής πώλησης και οι αποθήκες του.»
Άρθρο 97
Υλοποίηση συγχρηματοδοτούμενων έργωντου Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων
Η ανάληψη συμβατικών δεσμεύσεων από όργανα 
των ορισμένων ως δικαιούχων συγχρηματοδοτούμε-
νων έργων του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων 
του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων μέχρι την 
έναρξη ισχύος του παρόντος, ανεξαρτήτως του ορισμού 
τους ως αποφαινόμενων οργάνων, καθίστανται νόμιμες 
και κανονικές, εφόσον οι απαιτούμενες από τον νόμο 
πράξεις και στοιχεία δημοσίων συμβάσεων έχουν κατα-
χωρηθεί στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων 
Συμβάσεων και έχουν τηρηθεί οι σχετικές διαγωνιστικές 
διαδικασίες του ν. 4412/2016 (Α΄ 147).
Άρθρο 98
Έναρξη πρώτης προγραμματικής περιόδουΕθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης και τεχνική βοήθεια μεταβατικής περιόδου -Τροποποίηση του ν. 4635/2019 (Α΄ 167)
Το άρθρο 139 του ν. 4635/2019 αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Μέχρι την έναρξη της πρώτης προγραμματικής πε-
ριόδου του Ε.Π.Α., η οποία λαμβάνει χώρα την 1.7.2021, με απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων ρυθμίζονται θέματα σχετικά με τον συντονισμό των φο-
ρέων και των ενεργειών για την προετοιμασία του Ε.Π.Α. 
και τον προσδιορισμό των προγραμματικών στόχων της 
μεταβατικής περιόδου. Με όμοια απόφαση, μπορεί να 
ρυθμίζονται θέματα που αφορούν στη διαδικασία έντα-ξης έργων στο Π.Δ.Ε. για χρηματοδότηση από το εθνικό 
σκέλος του, τη διαδικασία παρακολούθησής τους και 
κάθε άλλο σχετικό θέμα.
2. Με απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύ-
σεων εγκρίνεται πρόγραμμα ενεργειών Τεχνικής Βοήθει-
ας μεταβατικής περιόδου για την κατάρτιση του Ε.Π.Α. 
και των προγραμμάτων του και την υποστήριξη έργων 
του εθνικού σκέλους, με δικαιούχο τη Δι.Δι.Ε.Π. και με 
περίοδο επιλεξιμότητας δαπανών που αρχίζει από την 
έναρξη ισχύος του παρόντος και λήγει ένα (1) έτος μετά την έναρξη της πρώτης προγραμματικής περιόδου. Με 
την εν λόγω απόφαση καθορίζεται ο προϋπολογισμός 
του προγράμματος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο έκτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 134, και μπορεί να 
προσδιορίζονται και άλλοι δικαιούχοι των ενεργειών. 
Κατά την κατάρτιση και εφαρμογή του προγράμματος ενεργειών Τεχνικής Βοήθειας μεταβατικής περιόδου, 
δύναται να λαμβάνεται μέριμνα για την ενίσχυση της 
διοικητικής ικανότητας των ΟΤΑ α΄ και β΄ βαθμού. Το 
πρόγραμμα περιλαμβάνει τις αναγκαίες ενέργειες που 
αφορούν: α) στην κατάρτιση, την ενημέρωση, τον σχεδι-
ασμό και την έναρξη της υλοποίησης του Ε.Π.Α. και των 
προγραμμάτων του, β) στην υποστήριξη της υλοποίη-
σης των Ειδικών Προγραμμάτων του άρθρου 110 του ν. 
4497/2017 και γ) στην πραγματοποίηση των επιτόπιων 
επιθεωρήσεων της υποπαρ. 3 της παρ. Β΄ του άρθρου 
129 του παρόντος. Η υλοποίηση του προγράμματος γί-
νεται σύμφωνα με τις παρ. 1-7 του άρθρου 119, την παρ. 
8 του άρθρου 200 και το άρθρο 329 του ν. 4412/2016 
(Α΄ 147) και με ανάλογη εφαρμογή: α) της υπό στοιχεία 
23451/ΕΥΣΣΑ 493/24.2.2017 απόφασης του Αναπληρω-
τή Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, χωρίς διάκριση 
υποπρογραμμάτων και χωρίς περιορισμό στον προϋπο-
λογισμό κάθε κατηγορίας και β) της απόφασης της παρ. 8
του άρθρου 48 του ν. 4314/2014 (Α΄ 265). Κατά την 
εφαρμογή του προγράμματος, η Δι.Δι.Ε.Π. και οι λοιποί οριζόμενοι δικαιούχοι μπορούν να χρησιμοποιούν τους καταλόγους προμηθευτών και παρόχων υπηρεσιών της 
Εθνικής Αρχής Συντονισμού του ν. 4314/2014 για την 
εκτέλεση των αντίστοιχων ενεργειών.
3. Με απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης και Επεν-
δύσεων μπορεί να τροποποιείται το χρονοδιάγραμμα 
κατάρτισης, διαβούλευσης και έγκρισης του πρώτου 
Ε.Π.Α. και των επιμέρους προγραμμάτων του και να 
παρατείνεται η περίοδος επιλεξιμότητας δαπανών του 
προγράμματος ενεργειών Τεχνικής Βοήθειας μεταβατι-κής περιόδου.»
Άρθρο 99
Δαπάνες διαχείρισης της ΕλληνικήςΑναπτυξιακής Τράπεζας Α.Ε. για το πρόγραμμα «Εξοικονομώ - Αυτονομώ»
1. Οι δαπάνες διαχείρισης της Ελληνικής Αναπτυξια-
κής Τράπεζας Α.E. (Ε.Α.Τ. Α.Ε.) για την υλοποίηση και δι-αχείριση του προγράμματος «Εξοικονομώ - Αυτονομώ» 
που προκηρύχθηκε με την υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΕΣΠΑ-
ΕΝ/112232/1033/20.11.2020 (Β΄ 5229) κοινή απόφαση 
των Υπουργών Ανάπτυξης και Επενδύσεων και Περι-
βάλλοντος και Ενέργειας, εφόσον δεν έχει προβλεφθεί 
σχετικό κονδύλιο λειτουργικών εξόδων στις αποφάσεις 
ένταξης σε επιχειρησιακά προγράμματα, δύναται να κα-
λύπτονται από το εθνικό ή το συγχρηματοδοτούμενο 
σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με εγγραφή 
διακριτού ενάριθμου έργου.
2. Ο προϋπολογισμός των δαπανών της παρ. 1 ορίζεται 
σε μέγιστο ποσοστό δύο τοις εκατό και πέντε δέκατα 
(2,5%) επί του προϋπολογισμού των άμεσων ενισχύσε-
ων του προγράμματος που βαρύνει σχετική Σ.Α.Ε. του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το ύψος των 
δαπανών διαχείρισης ορίζεται σε εκατόν εβδομήντα 
(170) ευρώ ανά ολοκληρωμένο φάκελο/αίτημα δικαι-
ούχου. Ως ολοκλήρωση του φακέλου/αιτήματος ορίζεται 
το στάδιο της τελικής αξιολόγησης προς εκταμίευση της 
ενίσχυσης ή προς απένταξη.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12146 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
3. Η πληρωμή των δαπανών διαχείρισης της παρ. 1 
γίνεται τμηματικά ως ακολούθως:
α) Ποσοστό τριάντα τοις εκατό (30%) επί του μέγιστου 
προϋπολογισμού της παρ. 2, ως προκαταβολή, καταβάλ-
λεται εντός δύο (2) μηνών από την ημερομηνία έναρξης 
λειτουργίας του Προγράμματος «Εξοικονομώ - Αυτο-
νομώ».
β) Το υπόλοιπο καταβάλλεται σε εξαμηνιαία βάση.
Η Ε.Α.Τ. Α.Ε. υποχρεούται εντός ενός (1) μηνός από τη 
λήξη εκάστου εξαμήνου να υποβάλει γραπτό αίτημα 
πληρωμής στην Επιτελική Δομή Ε.Σ.Π.Α. Τομέα Ενέργειας 
του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας («Επιτελι-
κή Δομή»), το οποίο συνοδεύεται από πλήρη ανάλυση 
των φακέλων που έχουν ολοκληρωθεί. Η Επιτελική Δομή 
εκδίδει βεβαίωση για το εύλογο του ποσού της αιτούμε-
νης από την Ε.Α.Τ. Α.Ε. πληρωμής. Τα παραπάνω αποτε-
λούν υποχρεωτικά δικαιολογητικά για την πραγματοποί-
ηση της πληρωμής από την οικονομική υπηρεσία του 
Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η πληρωμή 
ολοκληρώνεται εντός δύο (2) μηνών από την ημερομη-
νία υποβολής του αιτήματος από τη Γενική Διεύθυνση 
Οικονομικών Υπηρεσιών (Γ .Δ.Ο.Υ.) του Υπουργείου Πε-
ριβάλλοντος και Ενέργειας.
4. Η μεταφορά της χρηματοδότησης στην Ε.Α.Τ. Α.Ε. 
γίνεται χωρίς υπόλογο με αναλογική εφαρμογή της περ. 
ε΄ της παρ. 2 του άρθρου 12 της υπ’ αρ. 134453/2015 
κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομίας, Ανάπτυξης 
και Τουρισμού και Οικονομικών (Β΄ 2857).
Άρθρο 100
Ανάληψη και άσκηση δραστηριότηταςηλεκτρονικού εμπορίου για τις επιχειρήσεις λιανικής πώλησης που λειτουργούν
στο πλαίσιο σύμβασης δικαιόχρησης 
(franchising)
1. Η ανάληψη και άσκηση δραστηριότητας φορέα ηλε-
κτρονικού εμπορίου είναι ελεύθερη για τις επιχειρήσεις 
του λιανικού εμπορίου, που λειτουργούν στο πλαίσιο 
σύμβασης δικαιόχρησης (franchising), με την επιφύλα-ξη του π.δ. 131/2003 (Α΄ 116). Η δραστηριότητα φορέα 
ηλεκτρονικού εμπορίου για τους δικαιοδόχους των συμ-
βάσεων δικαιόχρησης συνίσταται: α) στη δυνατότητα 
εξεύρεσης καταναλωτών, β) στη δυνατότητα άμεσης και 
ταχείας επικοινωνίας με τους καταναλωτές και γ) στη 
δυνατότητα προώθησης των πωλήσεών τους στους κα-
ταναλωτές, τόσο εντός, όσο και εκτός της παραχωρηθεί-
σας με τη σύμβαση δικαιόχρησης, συμβατικής περιοχής.
Η διάταξη του προηγούμενου εδαφίου εφαρμόζεται 
υποχρεωτικά και στις περιπτώσεις των Συμβάσεων Δικαι-
όχρησης, όπου εμπεριέχεται ρήτρα περί απαγόρευσης στους δικαιοδόχους του Δικτύου της Σύμβασης Δικαιό-
χρησης διενέργειας ενεργητικών πωλήσεων είτε εντός 
είτε εκτός της παραχωρηθείσας σε αυτούς συμβατικής περιοχής.
2. Η παρούσα διάταξη ισχύει μέχρι 31.3.2021.
Άρθρο 101
Ρύθμιση για την αντιμετώπιση εκτάκτωναναγκών καθαριότητας και φύλαξης
του ν.π.δ.δ. με την επωνυμία«Πανελλήνια Έκθεση Λαμίας» λόγω της πανδη-
μίας του κορωνοϊού COVID-19
Για την αντιμετώπιση του άμεσου κινδύνου διασπο-
ράς του κορωνοϊού COVID-19 και για χρονικό διάστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι (6) μήνες από τη 
δημοσίευση της παρούσας δύναται ο Δήμος Λαμιέων 
της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας να προβαίνει σε 
ενέργειες καθαριότητας και φύλαξης των εγκαταστάσε-
ων του ν.π.δ.δ. υπό την επωνυμία «Πανελλήνια Έκθεση 
Λαμίας» («Π.Ε.Λ.») του άρθρου 1 του ν. 214/1975 (Α΄ 259).
Άρθρο 102
Συμπληρωματικός Κρατικός Προϋπολογισμόςοικονομικού έτους 2020 - ΠροϋπολογισμόςΔημοσίων Επενδύσεων
Στον Προϋπολογισμό Δημοσίων Επενδύσεων έτους 
2020 του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, στον ειδικό φορέα 1035 501 0000000, αυξάνονται οι πιστώ-
σεις κατά διακόσια εκατομμύρια (200.000.000) ευρώ 
στο συγχρηματοδοτούμενο σκέλος. Οι προστιθέμενες 
πιστώσεις εγγράφονται υπό τον Αναλυτικό Λογαρια-
σμό Εξόδων 2910601058 «Πιστώσεις για δράσεις που 
σχετίζονται με την υλοποίηση μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας από τον κορωνοϊό» του ως άνω φορέα και ειδικού φορέα.
ΜΕΡΟΣ Δ΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΤΗΣ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΣΥΝΤΑΞΕΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΕΙ-
ΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ
Άρθρο 103
Κατ’ εξαίρεση μετακίνηση προσωπικού
του Δημοσίου στον e-ΕΦΚΑ για την ολοκλήρωση απονομής των συντάξεων - Προσθήκη
παρ. 11 άρθρου 21 του ν. 4354/2015
1. Για την ταχύτερη περάτωση εκκρεμών αιτήσεων 
συνταξιοδότησης, κατά παρέκκλιση των ισχυουσών δι-ατάξεων περί κινητικότητας του ν. 4440/2016 (Α΄ 224), επιτρέπεται η απόσπαση στον Ηλεκτρονικό Εθνικό Ορ-γανισμό Κοινωνικής Ασφάλισης (e-ΕΦΚΑ) μόνιμων ή με 
σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου υπαλλήλων κατηγορίας/εκπαιδευτικής βαθμίδας ΠΕ, 
ΤΕ και ΔΕ, οι οποίοι έχουν τα τυπικά προσόντα διορι-
σμού σε διοικητικό κλάδο σύμφωνα με τα οριζόμενα στο
π.δ. 50/2001 (Α΄ 39) και ανήκουν οργανικά σε φορείς 
εντός της Γενικής Κυβέρνησης είτε εκτός αυτής, υπό τις κάτωθι προϋποθέσεις και διαδικασία:
α) Εντός δέκα (10) ημερών από την έναρξη ισχύος του 
παρόντος ο οικείος Υπουργός και ο επικεφαλής κάθε ανε-
ξάρτητης αρχής καταρτίζουν πίνακα με τους υπαλλήλους 
που πληρούν τις ανωτέρω π ροϋποθέσεις για απόσπαση 
σε υπηρεσίες του e-ΕΦΚΑ εντός της περιφερειακής ενό-
τητας της οργανικής τους θέσης. Στον εν λόγω πίνακα 
περιλαμβάνονται οι υπάλληλοι που ανήκουν οργανικά 
στο Υπουργείο και οι υπάλληλοι που ανήκουν οργανικά στους φορείς αρμοδιότητάς του.
β) Ο πίνακας αυτός καταρτίζεται λαμβάνοντας υπόψη 
τις υπηρεσιακές ανάγκες του φορέα και την καταλληλό-
τητα των υπαλλήλων. Ακολούθως, κοινοποιείται προς 
ενημέρωση στους υπαλλήλους που αφορά, προκειμένου 
να δηλώσουν εντός πέντε (5) ημερών τη βούληση τους 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12147 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
για απόσπαση. Οι ανωτέρω αποσπώνται κατά προτεραι-
ότητα κατά το τελικό στάδιο επιλογής από τον Διοικητή 
του e-ΕΦΚΑ.
2. Όσοι υπάλληλοι επιλεγούν, αποσπώνται με απόφα-
ση του Διοικητή του e-ΕΦΚΑ για χρονικό διάστημα έξι 
(6) μηνών. Κατά το χρονικό διάστημα της απόσπασης οι τακτικές αποδοχές καταβάλλονται από τον φορέα προ-έλευσης.
3. Σε περίπτωση που προκύψουν επιτακτικές υπηρεσι-
ακές ανάγκες, από τους οικείους πίνακες της περ. β΄ της 
παρ. 1, σε όσους υπαλλήλους δεν έχουν ήδη αποσπαστεί, 
επιτρέπεται να ανατεθεί με κοινή απόφαση του αρμοδίου 
οργάνου του οικείου Υπουργείου και του Διοικητή του 
e-ΕΦΚΑ παράλληλα με τα κύρια καθήκοντα της θέσης 
τους, κατ΄ εξαίρεση ο χειρισμός υποθέσεων συνταξιο-
δότησης για χρονικό διάστημα έξι (6) μηνών. Στην περί-
πτωση αυτή, η απασχόληση παρέχεται υπερωριακά στα 
καταστήματα του e-ΕΦΚΑ μετά το πέρας του ωραρίου 
εργασίας τους.
4. Οι αποσπάσεις και η παράλληλη ανάθεση καθηκό-
ντων για τους υπαλλήλους που επιλέγονται, είναι υπο-
χρεωτική και αίρεται μόνο για λόγους που ανάγονται στη 
χαμηλή αποδοτικότητα του υπαλλήλου.
5. Στους υπαλλήλους του παρόντος άρθρου καταβάλ-
λεται η αποζημίωση της παρ. 11 του άρθρου 21 του ν. 
4354/2015 (Α΄ 176).
6. Από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας εξαιρούνται 
οι υπάλληλοι του Υπουργείου Υγείας και όλων ανεξαιρέ-
τως των φορέων του, συμπεριλαμβανομένων και των νο-
σηλευτικών ιδρυμάτων, του Υπουργείου Μετανάστευσης 
και Ασύλου, των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και των καταστημάτων κράτησης.
7. Στο άρθρο 21 του ν. 4354/2015 προστίθεται παρ. 
11 ως εξής:
«11. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, στο προσωπι-
κό που συμμετέχει στα κλιμάκια - ομάδες, υποομάδες 
εργασίας και στις ομάδες εργασίας που συστάθηκαν ή 
συστήνονται και λειτουργούν εντός του έτους 2021 με 
συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους για την εκκαθάριση 
των εκκρεμών αιτήσεων συνταξιοδότησης, τον κανο-
νισμό και την πληρωμή συντάξεων του δημόσιου το-
μέα και όλων των πρώην ταμείων που εντάχθηκαν στον 
e-ΕΦΚΑ, καθορίζεται αποζημίωση, εφόσον επιτευχθούν 
οι ποσοτικοί στόχοι, η οποία δεν δύναται να υπερβαί-
νει το όριο των επτά χιλιάδων διακοσίων (7.200) ευρώ 
το έτος, μη υπολογιζόμενου στην περίπτωση αυτή του ορίου της παρ. 3.»
Άρθρο 104
Παραίτηση από ένδικα μέσα e-ΕΦΚΑ και ΟΑΕΔ
1. Ο Ηλεκτρονικός Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλι-
σης (e-ΕΦΚΑ) και ο Οργανισμός Απασχόλησης Εργατικού 
Δυναμικού (ΟΑΕΔ) παραιτούνται με απόφαση Διοικητή 
από ένδικα μέσα και βοηθήματα που ήδη έχουν ασκηθεί, 
κατά δικαστικών αποφάσεων και αποφάσεων προσωρι-
νών διαταγών, με τις οποίες διατάσσεται η παραμονή ή η 
επαναπρόσληψη εργαζομένων σε υπηρεσίες του e-ΕΦΚΑ 
και των τ. εντασσόμενων σε αυτόν φορέων ή κλάδων και του ΟΑΕΔ, υπό την π ροϋπόθεση ότι οι ανωτέρω ερ-
γαζόμενοι παραιτούνται εγγράφως από οποιoδήποτε 
δικόγραφο ή δικαίωμα που απορρέει από την αιτία αυτή, 
συμπεριλαμβανομένων των πάσης φύσης οικονομικών 
αξιώσεών τους και εφόσον υφίστανται οι αναγκαίες πι-
στώσεις στον προϋπολογισμό του e-ΕΦΚΑ και του ΟΑΕΔ.
2. Η απόφαση της παρ. 1 αιτιολογείται ειδικά ως προς 
την αναγκαιότητα της παροχής των υπηρεσιών των ερ-γαζομένων για την εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών 
του e-ΕΦΚΑ και αναφέρεται ειδικώς στην ύπαρξη των 
σχετικών πιστώσεων στον προϋπολογισμό του e-ΕΦΚΑ και του ΟΑΕΔ.
3. Μετά την παραίτηση από τα ένδικα μέσα και βοη-
θήματα που έχουν ήδη ασκηθεί κατά τα οριζόμενα στην 
παρ. 1, οι εργαζόμενοι καταλαμβάνουν ειδικά συστη-
νόμενες προσωποπαγείς θέσεις και ειδικά ως προς τον 
e-ΕΦΚΑ τοποθετούνται σε π ροσωποπαγείς θέσεις που 
συστήνονται για τις ανάγκες της απονομής και εκκαθά-
ρισης των συντάξεων, οι οποίες καταργούνται με την καθ’ 
οιονδήποτε τρόπο αποχώρησή τους.
Άρθρο 105
Προμήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστώναπό τις επιχειρησιακές διοικητικές μονάδεςτου e-EΦΚΑ
1. Οι ανεξάρτητες επιχειρησιακές διοικητικές μονά-
δες του άρθρου 6 του ν. 4412/2016 (Α΄ 147), που υπά-
γονται στον Ηλεκτρονικό Εθνικό Φορέα Κοινωνικής 
Ασφάλισης (e-ΕΦΚΑ), όπως αυτές ορίζονται με την υπ’ 
αρ. 59679/12.3.2020 (Β΄ 831) διαπιστωτική πράξη, και η Κεντρική Υπηρεσία του e-ΕΦΚΑ μπορούν, με την επιφύ-λαξη των οριζομένων στο άρθρο 6 του ν. 4412/2016, να 
συνάπτουν συμβάσεις για την προμήθεια ηλεκτρονικών 
υπολογιστών με τις διαδικασίες των άρθρων 32 ή 118 του 
ν. 4412/2016 για ύψος εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης 
μέχρι τα όρια της περ. β΄ του άρθρου 5 του ν. 4412/2016.
2. Η παρ. 1 εφαρμόζεται μόνο για την προμήθεια 
αγαθών που υπάγονται στον κωδικό CPV 30213300-8 
(επιτραπέζιοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές) και για χρονικό 
διάστημα έως πέντε (5) μηνών από την έναρξη ισχύος 
του παρόντος.
Άρθρο 106
Διάθεση προσωπικού Επιμελητηρίωνστον e-ΕΦΚΑ
Η παρ. 2 του άρθρου 103 του ν. 4670/2020 (Α΄ 43), 
αντικαθίσταται ως εξής:
«2. Με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου των 
επιστημονικών συλλόγων δικηγόρων, ιατρών, φαρμα-
κοποιών, μηχανικών και των επιμελητηρίων, δύναται να 
διατίθεται στον e-ΕΦΚΑ προσωπικό των οικείων επιστη-
μονικών συλλόγων και των επιμελητηρίων. Το προτεινό-
μενο προσωπικό τοποθετείται με απόφαση του Δ.Σ. του 
e-ΕΦΚΑ κατ’ επιλογή και απασχολείται προσωρινά είτε 
στην υλοποίηση υποστηρικτικών διαδικασιών ή προπα-
ρασκευαστικών εργασιών των Περιφερειακών Διευθύν-
σεων των τομέων Νομικών, Υγειονομικών, Μηχανικών 
και Ε.Δ.Ε. είτε στην εκκαθάριση των εκκρεμών αιτήσεων 
συνταξιοδότησης, τον κανονισμό και πληρωμή των συ-
ντάξεων. Με απόφαση του Δ.Σ. του e-ΕΦΚΑ ρυθμίζονται 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12148 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
η διαδικασία, οι κατηγορίες των θέσεων, η κατανομή, ο 
αριθμός, ο χρόνος απασχόλησης, καθώς και κάθε άλλη 
αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή της παρούσας.
Η δαπάνη της μισθοδοσίας και οι αμοιβές των διατιθέ-
μενων με την παρ. 1 βαρύνουν τον φορέα προέλευσης.»
Άρθρο 107
Απασχόληση συνταξιούχων e-ΕΦΚΑ
1. Ο Διοικητής του e-ΕΦΚΑ δύναται να αποφασίζει την 
ανάθεση του έργου της υποστήριξης των διαδικασιών 
απονομής συντάξεων σε συνταξιούχους λόγω γήρατος, 
πρώην υπαλλήλους του e-ΕΦΚΑ και των ενταχθέντων 
σε αυτόν ασφαλιστικών φορέων και του Δημοσίου, οι 
οποίοι κατά τον χρόνο της ενεργού υπηρεσίας τους είχαν 
υπηρετήσει στα αντικείμενα της επεξεργασίας των αιτη-
μάτων παράτασης αναπηρικών συντάξεων, απονομής 
και παράτασης του εξωϊδρυματικού επιδόματος, μετα-
βίβασης σύνταξης λόγω θανάτου, απονομής συντάξεων 
όλων των κατηγοριών, της διαδικασίας ελέγχου στην 
ανακεφαλαίωση του χρόνου ασφάλισης, της διαδικασίας 
ελέγχου των εισφορών, καθώς και της υποστήριξης της γραμματείας συντάξεων.
2. Η ανάθεση του έργου της παρ. 1 γίνεται αποκλει-
στικά με συμβάσεις έργου, η διάρκεια των οποίων δεν 
δύναται να υπερβαίνει το διάστημα των οκτώ (8) μηνών, 
άνευ δυνατότητας ανανέωσης.
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων καθορίζεται η κατ’ 
αποκοπή καταβαλλόμενη αμοιβή για το περιγραφόμενο 
στην παρ. 1 έργο, βάσει απόδοσης και κάθε άλλη ανα-γκαία λεπτομέρεια.
4. Η δραστηριότητα της παρ. 1 εξαιρείται από το πε-
δίο εφαρμογής του άρθρου 20 του ν. 4387/2016 (Α΄ 85), 
όπως αντικαταστάθηκε και ισχύει με το άρθρο 27 του
ν. 4670/2020 (Α΄ 43).
Άρθρο 108
Εκκαθάριση και πληρωμή ληξιπρόθεσμων
υποχρεώσεων του κλάδου υγείας των Φ.Κ.Α.που εντάχθηκαν στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. -Τροποποίηση της περ. α΄ της παρ. 1
του άρθρου 12 του ν. 4578/2018
Στο άρθρο 12 του ν. 4578/2018 (Α΄ 200) επέρχονται 
οι εξής αλλαγές:
1. Στην περ. α΄ της παρ. 1 η ημερομηνία «31.12.2020» 
αντικαθίσταται από την ημερομηνία «30.6.2021» και η 
παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. α) Ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του κλάδου υγείας 
των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης (Φ.Κ.Α.), που εντά-
χθηκαν στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. προς τα φαρμακεία, λοιπούς συμ-
βεβλημένους ιδιώτες παρόχους υπηρεσιών υγείας, όπως 
ιατρούς, κλινικές, διαγνωστικά κέντρα, εργαστήρια, 
φαρμακευτικές εταιρείες, προμηθευτές υγειονομικού 
και λοιπού υλικού, και προς ασφαλισμένους των Φ.Κ.Α., 
εκκαθαρίζονται και πληρώνονται από τον e-ΕΦΚΑ μέχρι 
τις 31.3.2021.»
2. Προστίθεται παρ. 14 ως εξής:
«14. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων δύναται να παρατείνεται η ημερο-μηνία εκκαθάρισης και πληρωμής των ληξιπρόθεσμων 
υποχρεώσεων της παρ. 1, και πάντως όχι πέραν της 
30ής.6.2021.»Άρθρο 109
Επανένταξη πληγέντων από την πανδημίατου κορωνοϊού σε καθεστώς ρύθμισηςασφαλιστικών οφειλών - Τροποποίησητου άρθρου 33 του ν. 4756/2020
Στο άρθρο 33 του ν. 4756/2020 (Α΄ 235) επέρχονται 
οι εξής αλλαγές:
1. Η παρ. 2 αντικαθίσταται ως εξής:
«2. Η επανένταξη των οφειλετών στη ρύθμιση συντε-
λείται με την καταβολή της δόσης του μηνός Νοεμβρί-ου 2020, η οποία πρέπει να πραγματοποιηθεί μέχρι την 
31.12.2020. Η προθεσμία καταβολής όλων των επόμενων 
δόσεων της αναβιώσασας ρύθμισης παρατείνεται κατά 
το πλήθος των δόσεων που ήταν ανεξόφλητες την ημέρα 
της αναβίωσης.»
2. Προστίθεται παρ. 3 ως εξής:
«3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων δύναται να 
ανακαθορίζεται το χρονικό διάστημα της απώλειας των 
ρυθμίσεων της παρ. 1, να παρατείνεται η ημερομηνία 
πληρωμής της παρ. 2, πάντως όχι πέραν της 30ης.6.2021, 
και να καθορίζεται κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για 
την εφαρμογή της διαδικασίας επανένταξης στη ρύθμι-ση των πληγέντων από την πανδημία του κορωνοϊού.»
Άρθρο 110
Διαδικασία διαμόρφωσηςτου κατώτατου μισθού και του κατώτατουημερομισθίου κατά το έτος 2021 -Τροποποίηση της παρ. 9 του άρθρου 103του ν. 4172/2013
Η παρ. 9 του άρθρου 103 του ν. 4172/2013 (Α΄ 167) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«9. Ένεκα των έκτακτων και αναγκαίων μέτρων για τον 
περιορισμό της διάδοσης της πανδημίας του κορωνοϊού 
COVID-19, η διαδικασία του παρόντος κατά το έτος 2021 
ορίζεται ως εξής:
α) Η αποστολή έγγραφης πρόσκλησης από την Επιτρο-
πή Συντονισμού της διαβούλευσης, κατά την υποπερ. 
αα΄ της περ. β΄ της παρ. 5 λαμβάνει χώρα εντός του τε-
λευταίου δεκαημέρου του μηνός Μαρτίου 2021.
β) Η σύνταξη και η υποβ ολή της έκθεσης της υποπερ. 
αα΄ της περ. β΄ της παρ. 5 λαμβάνουν χώρα το αργότερο 
έως την 30η Απριλίου 2021.
γ) Η διαβίβαση του υπομνήματος και της τεκμηρίωσης 
κάθε διαβουλευομένου από την Επιτροπή Συντονισμού 
της διαβούλευσης προς τους λοιπούς εκπροσώπους των 
κοινωνικών εταίρων, με πρόσκληση για προφορική δια-
βούλευση, κατά την υποπερ. γγ΄ της περ. β΄ της παρ. 5, 
λαμβάνει χώρα το αργότερο έως την 15η Μαΐου 2021.
δ) Η διαβίβαση όλων των υπομνημάτων και της τεκμη-
ρίωσης των διαβουλευομένων, καθώς και της έκθεσης 
των εξειδικευμένων επιστημονικών και ερευνητικών φο-
ρέων στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών 
Ερευνών (Κ.Ε.Π.Ε.) προς σύνταξη Σχεδίου Πορίσματος 
Διαβούλευσης, κατά την υποπερ. δδ΄ της περ. β΄ της παρ. 
5, λαμβάνει χώρα το αργότερο έως την 31η Μαΐου 2021.
ε) Το Σχέδιο του Πορίσματος Διαβούλευσης ολοκλη-
ρώνεται, κατά την υποπερ. εε΄ της περ. β΄ της παρ. 5,
το αργότερο έως την 30η Ιουνίου 2021.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12149 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
στ) Η εισήγηση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων προς το Υπουργικό Συμβούλιο, για τον 
καθορισμό του κατώτατου μισθού υπαλλήλων και του 
κατώτατου ημερομισθίου των εργατοτεχνιτών, κατά την 
περ. α΄ της παρ. 7, λαμβάνει χώρα εντός του τελευταίου δεκαπενθημέρου του μηνός Ιουλίου 2021.
ζ) Κατά τα λοιπά, εφαρμόζονται οι παρ. 1 έως 7.»
Άρθρο 111
Παράταση παραμονής στην υπηρεσίατων Προϊσταμένων Γενικών Διευθύνσεων
και Διευθύνσεων
Κατά παρέκκλιση των οριζομένων στο άρθρο 155 του 
ν. 3528/2007 (Α΄ 26), δύνανται, κατόπιν αιτήματός τους, 
οι Προϊστάμενοι των Γενικών Διευθύνσεων και των Διευ-
θύνσεων του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υπο-
θέσεων, καθώς και οι εκτελούντες σήμερα χρέη αναπλη-
ρωτών αυτών, των οποίων η υπαλληλική σχέση λύεται 
αυτοδικαίως την 31.12.2020, λόγω της συμπλήρωσης του 
εξηκοστού έβδομου (67ου) έτους της ηλικίας, να παρα-
μείνουν στην υπηρεσία τους έως την 30ή.6.2021, για την 
αντιμετώπιση των εκτάκτων αναγκών των υπηρεσιών ως 
προς την άμεση εφαρμογή των μέτρων στήριξης εργαζο-
μένων και εργοδοτών, λόγω των συνεπειών διασποράς της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19.
Άρθρο 112
Παράταση μηχανισμού ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ
Στο άρθρο 31 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104) επέρχονται οι 
εξής αλλαγές:
1. Η παρ. 1 αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Θεσπίζεται για το χρονικό διάστημα από 15.6.2020 
έως 28.2.2021 μηχανισμός ενίσχυσης της απασχόλησης με τη μορφή οικονομικής ενίσχυσης βραχυχρόνιας ερ-γασίας, που καλείται “ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ” , με σκοπό τη διατή-
ρηση των θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης στον 
ιδιωτικό τομέα.»
2. Στο τέλος της περ. α) της παρ. 3 προστίθενται δύο 
εδάφια και η περ. α) διαμορφώνεται ως εξής:
«3. α) Στους εργαζομένους των επιχειρήσεων-εργο-
δοτών που εντάσσονται στον μηχανισμό, καταβάλλε-
ται οικονομική ενίσχυση βραχυχρόνιας εργασίας που 
ανέρχεται σε ποσοστό 60% επί των καθαρών αποδοχών 
των εργαζομένων, που αντιστοιχούν στον χρόνο κατά 
τον οποίο δεν εργάζονται. Οι ασφαλιστικές εισφορές, 
που αντιστοιχούν στο ποσό της οικονομικής ενίσχυσης, 
δεν καλύπτονται από τον μηχανισμό. Σε περίπτωση που 
οι καθαρές αποδοχές, μετά την ανωτέρω προσαρμογή, 
υπολείπονται του καθαρού νομοθετημένου κατώτατου 
μισθού ή ημερομισθίου, η διαφορά αναπληρώνεται από 
τον κρατικό προϋπολογισμό. Ο ονομαστικός μισθός που 
λαμβάνεται υπόψιν για τον υπολογισμό της οικονομι-
κής ενίσχυσης βραχυχρόνιας εργασίας δεν μπορεί να 
υπερβαίνει το ανώτατο όριο ασφαλιστέων αποδοχών 
του άρθρου 38 του ν. 4387/2016 (Α’ 104). Υπερβάλλοντα 
ποσά που θα καταβληθούν από την ημερομηνία δημοσί-
ευσης του παρόντος και εφεξής αναζητούνται με τη δια-
δικασία που προβλέπεται στο άρθρο 2 της υπό στοιχεία
οικ. 23103/478/13.6.2020 κοινής υπουργικής απόφασης 
(Β΄ 2274).».3. Στο δεύτερο εδάφιο της περ. β΄ της παρ. 3 του 
άρθρου 31 προστίθενται οι λέξεις «επιδόματος Πάσχα 
2021» και το εδάφιο διαμορφώνεται ως εξής:
«Στο πλαίσιο του μηχανισμού αυτού καταβάλλεται 
αναλογία του επιδόματος αδείας και του επιδόματος 
Χριστουγέννων έτους 2020, επιδόματος Πάσχα 2021, 
υπολογιζόμενων επί της οικονομικής ενίσχυσης βραχυ-χρόνιας εργασίας, που ανέρχεται στο εξήντα τοις εκατό 
(60%) των μειωμένων αποδοχών των εργαζομένων, σύμ-
φωνα με την κείμενη νομοθεσία.»
4. Στο δεύτερο εδάφιο της περ. γ’ της παρ. 3 του άρ-
θρου 31, μετά τις λέξεις «Χριστουγέννων έτους 2020» 
προστίθενται οι λέξεις «και Δώρο Πάσχα» ως εξής:
«Τα οριζόμενα στην περίπτωση αυτή ισχύουν και για το 
επίδομα αδείας, καθώς και για το δώρο Χριστουγέννων έτους 2020 και δώρο Πάσχα 2021».
5. Στο τέταρτο εδάφιο της περ. γ’ της παρ. 3 του άρθρου 
31 η ημερομηνία «31.12.2020» αντικαθίσταται από την 
ημερομηνία «28.2.2021» και το εδάφιο διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Για το χρονικό διάστημα από 1.7.2020 ως 28.2.2021 
καταβάλλεται σε ποσοστό εκατό τοις εκατό (100%) από 
τον κρατικό προϋπολογισμό το σύνολο των ασφαλιστι-κών εισφορών που αντιστοιχούν στον χρόνο που οι ερ-γαζόμενοι δεν απασχολούνται.»
6.α) Στο τρίτο εδάφιο της περ. γ της παρ. 5 του άρθρου 
31, η ημερομηνία «31.12.2020» αντικαθίσταται από την 
ημερομηνία «28.2.2021» και το εδάφιο διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Για το χρονικό διάστημα από 1.7.2020 έως 28.2.2021 
καταβάλλεται από τον κρατικό προϋπολογισμό κατά πο-
σοστό 100%, το σύνολο των ασφαλιστικών εισφορών 
που αντιστοιχούν στον χρόνο, κατά τον οποίο οι εργα-ζόμενοι δεν απασχολούνται.»
β) Στο τέταρτο εδάφιο της περ. γ της παρ. 5 του άρθρου 
31, η ημερομηνία «31.12.2020» αντικαθίσταται από την 
ημερομηνία «28.2.2021» και το εδάφιο διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Κατ` εξαίρεση, για τις εν λόγω επιχειρήσεις, το χρονικό 
διάστημα ισχύος του μηχανισμού εκτείνεται έως και τις 
28.2.2021. Δικαίωμα συμμετοχής από 16.10.2020 έως 
28.2.2021 έχουν επιχειρήσεις, εφόσον είχαν δικαίωμα 
συμμετοχής στον μηχανισμό οποιαδήποτε στιγμή κατά το προηγούμενο χρονικό διάστημα.».
Άρθρο 113
Παράταση ασφαλιστικής ικανότηταςεμμέσων μελών
Η παρ. 1 του εικοστού άρθρου της από 14.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 64), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020 (Α΄ 76), όπως 
τροποποιήθηκε με το άρθρο 30 του ν. 4722/2020 (Α’ 177), 
αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Στα έμμεσα μέλη, που έχουν ασφαλιστική ικα-
νότητα μέχρι την 31.12.2020 και των οποίων οι άμεσα 
ασφαλισμένοι από τους οποίους τα πρώτα εξαρτώνται, 
παραμένουν ασφαλιστικά ικανοί, χορηγείται ασφαλιστι-
κή ικανότητα μέχρι την ολοκλήρωση της διασταύρωσης 
των στοιχείων τους με την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, και πάντως όχι πέραν της 28ης.2.2021.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12150 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 114
Παράταση ασφαλιστικής ικανότηταςγια ελεύθερους επαγγελματίες,αυτοαπασχολούμενους και ασφαλισμένους στον τ. Ο.Γ .Α.
Στο τέλος της παρ. 2 του άρθρου 71 του ν. 4756/2020 
(Α’ 235) προστίθεται τρίτο εδάφιο, προστίθεται παρ. 4 
και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 71
Καταβολή δόσεων εκκαθάρισηςετών 2017, 2018 και 2019
1. Σε περίπτωση που από την εκκαθάριση των ασφα-
λιστικών εισφορών ετών 2017, 2018 και 2019 αυτοαπα-σχολουμένων, ελεύθερων επαγγελματιών με πολλαπλή 
ή μη δραστηριότητα και προσώπων που υπάγονται στην 
ασφάλιση του τ. ΟΓ Α προκύπτει διαφορά που πρέπει να καταβληθεί από τους ασφαλισμένους (χρεωστικό υπό-
λοιπο) αυτή καταβάλλεται, ισομερώς κατανεμημένη, σε πέντε (5) μηνιαίες δόσεις, ανεξαρτήτως του ύψους του 
ποσού της μηνιαίας δόσης.
2. Η πρώτη δόση καταβάλλεται μέχρι την 31.3.2021.
Οι επόμενες δόσεις καταβάλλονται έως την τελευταία ερ-
γάσιμη ημέρα κάθε επόμενου μήνα. Ο οφειλέτης δύναται 
να επιλέξει, σε οποιοδήποτε στάδιο, την εφάπαξ εξόφλη-
ση του υπόλοιπου αριθμού των δόσεων. Η ασφαλιστική 
ικανότητα των υπαγόμενων στην παρ. 1 παρατείνεται 
έως την 28η.2.2021.
3. Εάν η μηνιαία δόση οφειλής δεν καταβληθεί εμπρό-
θεσμα, επιβάλλεται ο προβλεπόμενος τόκος σύμφωνα 
με την κείμενη νομοθεσία επί του ποσού της μηνιαίας 
δόσης που καταβάλλεται εκπρόθεσμα».
4. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων δύναται να παρατείνονται οι προθεσμίες 
της παρ. 2 και η ασφαλιστική ικανότητα των υπακτέων 
στην παρ. 1 και να καθορίζονται οι λεπτομέρειες για την 
εφαρμογή του παρόντος άρθρου.»
Άρθρο 115
Έκτακτα και επείγοντα μέτρα για την προστασία
των θέσεων εργασίας στις πληγείσες περιοχέςτων Περιφερειακών Ενοτήτων Σάμου, Ικαρίας 
και Χίου της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, από τον σεισμό της 30ής Οκτωβρίου 2020
1. Οι επιχειρήσεις-εργοδότες του ιδιωτικού τομέα, ανε-
ξαρτήτως κλάδου και επιχειρηματικής δραστηριότητας, 
που επλήγησαν από τον σεισμό της 30ης Οκτωβρίου 
2020 στις περιοχές που ανήκουν στα διοικητικά όρια 
των Περιφερειακών Ενοτήτων Σάμου, Ικαρίας και Χίου 
της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, μπορούν να θέτουν 
σε αναστολή τις συμβάσεις εργασίας μέρους ή όλων των 
εργαζομένων τους, μέχρι την αποκατάσταση των ζημιών 
που έχουν προκληθεί ένεκα του ανωτέρω φαινομένου 
από τις 31.10.2020 και πάντως όχι πέραν των τριών (3) μηνών.
2. Οι επιχειρήσεις-εργοδότες της παρ. 1 υποχρεούνται 
να μην προβούν σε μειώσεις προσωπικού με καταγγελία 
των συμβάσεων εργασίας, για τον χρόνο που θέτουν τις 
συμβάσεις εργασίας των εργαζομένων τους σε αναστο-λή, σύμφωνα με την παρ. 1. Σε περίπτωση πραγματοποίη-
σής τους, οι καταγγελίες αυτές είναι άκυρες.
3. Οι επιχειρήσεις-εργοδότες της παρ. 1 που κάνουν 
χρήση της ανωτέρω ρύθμισης υποχρεούνται μετά από 
τη λήξη του χρόνου της αναστολής των συμβάσεων ερ-
γασίας του προσωπικού τους, να διατηρήσουν τον ίδιο 
αριθμό θέσεων εργασίας για χρονικό διάστημα ίσο με 
το χρονικό διάστημα της αναστολής.
4. Οι εργαζόμενοι, των οποίων η σύμβαση εργασίας τε-
λεί σε αναστολή, σύμφωνα με την παρ. 1, καθίστανται δι-
καιούχοι της αποζημίωσης ειδικού σκοπού του δέκατου 
τρίτου άρθρου της από 14.3.2020 Πράξης Νομοθετικού 
Περιεχομένου (Α΄ 64), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 
3 του ν. 4682/2020 (Α΄ 76) κατ’ αναλογία των ημερών 
διάρκειας της αναστολής των συμβάσεων εργασίας τους. 
Ως βάση υπολογισμού για τον μήνα Νοέμβριο 2020 ορί-
ζεται το ποσό των οκτακοσίων (800) ευρώ, ενώ για τους 
μήνες Δεκέμβριο 2020 και Ιανουάριο 2021 το ποσό των 
πεντακοσίων τριάντα τεσσάρων (534) ευρώ, ανά μήνα. 
Στους εργαζόμενους των οποίων οι συμβάσεις εργασίας 
τελούν σε αναστολή, παρέχεται πλήρης ασφαλιστική κά-
λυψη, υπολογιζόμενη επί του ονομαστικού τους μισθού 
και αναλογία δώρου Χριστουγέννων.
5. Οι Αναλυτικές Περιοδικές Δηλώσεις (ΑΠΔ) των ερ-
γαζομένων, των οποίων οι συμβάσεις εργασίας τελούν 
σε αναστολή, σύμφωνα με το παρόν, υποβάλλονται από 
τον εργοδότη.
6. Οι εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις-εργοδότες της παρ. 1,
των οποίων η σύμβαση εργασίας έχει λυθεί με καταγγε-λία κατά το χρονικό διάστημα από τις 31.10.2020 μέχρι 
και τη δημοσίευση του παρόντος, καθίστανται δικαιού-
χοι της έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης, ως αποζημί-
ωσης ειδικού σκοπού του δέκατου τρίτου άρθρου της 
από 14.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου, η 
οποία κυρώθηκε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020, από την ημερομηνία λύσης της εργασιακής σχέσης τους και 
για χρονικό διάστημα όχι πέραν των τριών (3) μηνών.
Η αποζημίωση ειδικού σκοπού ανέρχεται σε ποσό ύψους 
πεντακοσίων τριάντα τεσσάρων ευρώ (534,00€) ανά 
μήνα, ποσό που αντιστοιχεί σε τριάντα (30) ημέρες, εφό-
σον δεν έχουν σύμβαση εξαρτημένης εργασίας με άλλον 
εργοδότη ή δεν λαμβάνουν τακτική επιδότηση ανεργίας 
από τον Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού 
(ΟΑΕΔ). Στους εργαζόμενους παρέχεται πλήρης ασφαλι-
στική κάλυψη επί του ποσού των πεντακοσίων τριάντα τεσσάρων ευρώ (534,00€).
7. Η αποζημίωση ειδικού σκοπού είναι αφορολόγητη, 
ανεκχώρητη και ακατάσχετη στα χέρια του Δημοσίου ή 
τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής και ειδικής διά-
ταξης, δεν υπόκειται σε οποιαδήποτε κράτηση, τέλος 
ή εισφορά, δεν δεσμεύεται και δεν συμψηφίζεται με βεβαιωμένα χρέη προς τη Φορολογική Διοίκηση και 
το Δημόσιο εν γένει, τους δήμους, τις περιφέρειες, τα 
ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα.
8. Η δαπάνη για την αποζημίωση ειδικού σκοπού, την 
ασφαλιστική κάλυψη των εργαζομένων και την αναλογία 
του δώρου Χριστουγέννων καλύπτεται από τον κρατικό 
προϋπολογισμό.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12151 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
9. Για τη λήψη της αποζημίωσης ειδικού σκοπού από 
τους εργαζόμενους της παρ. 4, ο εργοδότης υποχρεού-
ται να υποβάλει υπεύθυνη δήλωση στο Πληροφοριακό 
Σύστημα (ΠΣ) ΕΡΓ ΑΝΗ του Υπουργείου Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων, με την οποία δηλώνει τους ερ-γαζόμενους των οποίων οι συμβάσεις εργασίας τελούν 
σε αναστολή.
10. Οι επιχειρήσεις-εργοδότες υποχρεούνται να γνω-
στοποιήσουν την ανωτέρω υπεύθυνη δήλωση, εγγράφως 
ή ηλεκτρονικά, στον εργαζόμενο, δηλώνοντάς του και 
τον αριθμό πρωτοκόλλου καταχώρισης της πράξης τους 
στο ΠΣ ΕΡΓ ΑΝΗ. Μετά από την ανωτέρω γνωστοποίηση 
οι δικαιούχοι-εργαζόμενοι, σύμφωνα με τα ανωτέρω, για 
να λάβουν την αποζημίωση ειδικού σκοπού, υποβάλλουν 
υπεύθυνη δήλωση σε ηλεκτρονική πλατφόρμα που τη-
ρείται για τον σκοπό αυτόν στη Γενική Διεύθυνση Εργα-
σιακών Σχέσεων, Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία και 
Ένταξης στην Εργασία της Γενικής Γ ραμματείας Εργασίας 
του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. 
Στην υπεύθυνη δήλωση των δικαιούχων εργαζομένων 
συμπεριλαμβάνονται, εκτός των προσωπικών τους στοι-
χείων, τα οποία αντλούνται αυτόματα από το ΠΣ ΕΡΓ ΑΝΗ, 
τα στοιχεία του προσωπικού τους τραπεζικού λογαρια-σμού IBAN, τα οποία διασταυρώνονται σύμφωνα με την 
παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4557/2018 (Α΄139), μέσω 
του Κέντρου Διαλειτουργικότητας της Γενικής Γ ραμμα-
τείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης 
του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, καθώς και 
ο αριθμός πρωτοκόλλου καταχώρισης της υπεύθυνης 
δήλωσης του εργοδότη στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ.
11. Οι εργαζόμενοι της παρ. 6 υποβάλλουν αίτηση, η 
οποία επέχει θέση υπεύθυνης δήλωσης του ν. 1599/1986 
(Α` 75), στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του ειδικού μηχα-
νισμού στήριξης των εργαζομένων (supportemployees.
services.gov.gr), μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr - ΕΨΠ) του άρθρου 22 του
ν. 4727/2020 (Α΄184). Η ηλεκτρονική πλατφόρμα του 
προηγούμενου εδαφίου τηρείται στη Γενική Διεύθυνση Εργασιακών Σχέσεων, Υγείας και Ασφάλειας στην Εργα-σία και Ένταξης στην Εργασία της Γενικής Γ ραμματείας 
Εργασίας, του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων. Για την είσοδο του αιτούντος στην ανωτέρω 
πλατφόρμα απαιτείται η προηγούμενη αυθεντικοποί-
ησή του με τη χρήση των κωδικών - διαπιστευτηρίων 
της Γενικής Γ ραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυ-βέρνησης, σύμφωνα με το άρθρο 24 του ν. 4727/2020.
12. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, καθορίζονται 
οι όροι και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή 
του παρόντος.
13. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης 
δύνανται να καθορίζονται οι όροι και κάθε αναγκαία 
λεπτομέρεια ειδικώς για την εφαρμογή του παρόντος 
μέσω του Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ και της ηλεκτρονικής πλατφόρμας 
που τηρείται για τον σκοπό αυτόν στη Γενική Διεύθυνση 
Εργασιακών Σχέσεων, Υγείας και Ασφάλειας στην Εργα-
σία και Ένταξης στην Εργασία της Γενικής Γ ραμματείας Εργασίας, του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων.
14. Η ισχύς του παρόντος άρχεται την 31.10.2020.
Άρθρο 116
Προϋποθέσεις τακτικής επιδότησης ανεργίας εποχικά εργαζομένων σε τουριστικά,επισιτιστικά και άλλα εποχιακά επαγγέλματα
Η παρ. 8 του άρθρου 4 του ν. 1545/1985 (Α’ 91) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«8. Κατ’ εξαίρεση, ειδικά για το έτος 2020 και μόνο, 
για τους απασχολούμενους σε τουριστικά, επισιτιστικά 
και άλλα εποχιακά επαγγέλματα, οι οποίοι υπάγονται 
στην περ. β΄ της παρ. 2, για τη χορήγηση του τακτικού 
επιδόματος ανεργίας αρκούν πενήντα (50) ημέρες ερ-
γασίας στην ασφάλιση κλάδου ανεργίας του ΟΑΕΔ, για 
να λάβουν την τακτική επιδότηση ανεργίας της παρ. 9 
του άρθρου 6. Για τους ανωτέρω απασχολούμενους των 
οποίων η εργασιακή σχέση λύθηκε εντός του 2020 και 
δεν έχουν αναγγελθεί για τακτική επιδότηση ανεργίας 
στις Υπηρεσίες του Οργανισμού Απασχόλησης Εργα-
τικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ), η προθεσμία της παρ. 1 του 
άρθρου 27 του ν.δ. 2961/1954 (Α’197), αρχίζει από την 
έναρξη ισχύος του παρόντος.
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων δύναται να καθο-ρίζονται οι όροι, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτο-μέρεια για την εφαρμογή του παρόντος.»
Άρθρο 117
Κυρώσεις σε εργοδότη που λαμβάνει ποσό
της αποζημίωσης ειδικού σκοπού από εργαζόμενο
Ο εργοδότης που αξιώνει και λαμβάνει από εργαζό-
μενο μέρος ή το σύνολο του ποσού της αποζημίωσης 
ειδικού σκοπού του δέκατου τρίτου άρθρου της από 
14.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 64), 
η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020
(Α΄ 76), της οποίας ο εργαζόμενος είναι δικαιούχος, σύμ-
φωνα με τις σχετικές διατάξεις, διώκεται κατ’ έγκληση και 
τιμωρείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι (6) μηνών 
και χρηματική ποινή οριζόμενη σε τριακόσιες εξήντα 
(360) ημερήσιες μονάδες, το ύψος εκάστης των οποίων 
(ημερήσιων μονάδων) δεν μπορεί να είναι μικρότερο 
των δεκατεσσάρων (14) ευρώ.
Άρθρο 118
Χρήση των νέων τεχνολογιών για τη διεξαγωγή
Γενικών Συνελεύσεων και Αρχαιρεσιών
Κατ’ εξαίρεση και έως την 31.3.2021, οι Γενικές Συνε-
λεύσεις των συνδικαλιστικών οργανώσεων της παρ. 1 του 
άρθρου 9 του ν. 1264/1982 (Α΄ 79), των εργοδοτικών ορ-
γανώσεων, όλων των σωματείων που λειτουργούν βάσει 
του ΑΚ ή άλλων νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου 
(Ν.Π.Ι.Δ.) εξαιρουμένων των αλληλοβοηθητικών ταμείων 
δύναται να προκηρύσσονται και να διεξάγονται, μετά 
από απόφαση των αρμόδιων οργάνων διοίκησής τους, 
με τη χρήση των πλέον πρόσφορων σύγχρονων ψηφι-
ακών μέσων απομακρυσμένης συμμετοχής των μελών 
τους. Με χρήση των ίδιων ψηφιακών μέσων λαμβάνο-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12152 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
νται οι σχετικές αποφάσεις των Γενικών Συνελεύσεων, 
τηρουμένων των λοιπών κείμενων και καταστατικών 
διατάξεων περί απαρτίας και λήψης απόφασης.
Τα Διοικητικά Συμβούλια είναι υποχρεωμένα να λαμ-
βάνουν κάθε πρόσφορο μέτρο για τη διασφάλιση της 
διαφάνειας και του αδιάβλητου των διαδικασιών.
Άρθρο 119
Παράταση έναρξης ισχύος του π.δ. 70/2019«Οργανισμός Απασχόλησης ΕργατικούΔυναμικού (Ο.Α.Ε.Δ.)»
Η παρ. 2 του άρθρου 73 ν. 4623/2019 (Α’134) αντικα-
θίσταται ως εξής:
«Το πρώτο εδάφιο του άρθρου 45 του π.δ. 70/2019
(Α΄ 110) αντικαθίσταται από όταν ίσχυσε ως εξής: «Η 
ισχύς του παρόντος αρχίζει μετά την παρέλευση είκο-
σι τεσσάρων (24) μηνών από τη δημοσίευσή του στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως».»
Άρθρο 120
Μέτρα για την προώθηση των θεσμώντης αναδοχής και της υιοθεσίας
Στο άρθρο 9 του ν. 4538/2018 (Α΄ 85) αντικαθίσταται 
η περ. δ΄ της παρ. 1 και προστίθεται νέα περ. ε΄, προ-
στίθεται νέο εδάφιο στην περ. ζ΄, οι λοιπές περιπτώσεις 
αναριθμούνται και η διάταξη διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Όσοι επιθυμούν να γίνουν ανάδοχοι γονείς υποβάλ-
λουν στον αρμόδιο, σύμφωνα με το άρθρο 13, φορέα τα 
εξής δικαιολογητικά:
α. αίτηση στην οποία αναγράφεται το ονοματεπώνυμο, 
ο αριθμός ΑΜΚΑ, η διεύθυνση κατοικίας, καθώς και η 
ηλικία τους και στην οποία αναφέρεται τεκμηριωμένα ο λόγος που τους ωθεί να γίνουν ανάδοχοι γονείς,
β. πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης,γ. πράξη διοικητικού προσδιορισμού φόρου εισοδή-
ματος των τριών (3) τελευταίων φορολογικών ετών. Αν 
δεν έχει ακόμη εκδοθεί πράξη διοικητικού προσδιορι-
σμού φόρου εισοδήματος του τελευταίου φορολογικού 
έτους, αρκεί υπεύθυνη δήλωση του αιτούντος ότι έχει 
υποβάλει τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος του τε-
λευταίου φορολογικού έτους και ότι αναλαμβάνει την 
υποχρέωση να προσκομίσει την εν λόγω πράξη όταν 
αυτή εκδοθεί,
δ. πιστοποιητικό, από το οποίο προκύπτει ότι ο αιτών 
και τα συνοικούντα με αυτόν πρόσωπα δεν πάσχουν από 
χρόνια μεταδοτικά νοσήματα, το οποίο εκδίδεται από ια-
τρούς των αντίστοιχων ειδικοτήτων που μπορούν να χο-
ρηγήσουν σχετικό πιστοποιητικό, των δημόσιων δομών 
Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (Π.Φ.Υ.), των δημόσιων 
νοσοκομείων και των Τοπικών Μονάδων Υγείας (Το.Μ.Υ.),
ε. πιστοποιητικό, από το οποίο προκύπτει ότι ο αιτών 
και τα συνοικούντα με αυτόν πρόσωπα δεν πάσχουν από 
ψυχικά νοσήματα, το οποίο εκδίδεται από ψυχίατρους 
των δημόσιων δομών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας 
(Π.Φ.Υ.) και των δημόσιων νοσοκομείων,
στ. πιστοποιητικό περί μη θέσης σε δικαστική συμπα-
ράσταση ή κίνησης σχετικής διαδικασίας από το πρωτο-
δικείο του τόπου μόνιμης κατοικίας των αιτούντων και 
όσων συνοικούν με αυτούς,ζ. αντίγραφο ποινικού μητρώου δικαστικής χρήσης 
των ιδίων και των συνοικούντων με αυτούς ενήλικων 
μελών, από το οποίο προκύπτει ότι δεν έχουν καταδικα-
στεί τελεσίδικα για αδικήματα που επισύρουν, σύμφωνα 
με το άρθρο 1537 ΑΚ, έκπτωση από τη γονική μέριμνα ή 
για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας και οικο-
νομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής, αρπαγής 
ανηλίκων, εμπορίας ανθρώπων, ενδοοικογενειακής βίας 
σύμφωνα με το ν. 3500/2006 (Α’ 232), καθώς και για όσα 
προβλέπονται από τη νομοθεσία για τα ναρκωτικά ή την 
εμπορία οργάνων,
η. πιστοποιητικό ότι δεν έχει ασκηθεί ποινική δίωξη για 
όσα αδικήματα προβλέπονται στην περίπτωση ζ΄, καθώς 
και πιστοποιητικό που εκδίδεται από την εισαγγελία του 
τόπου μόνιμης κατοικίας τους, ότι δεν είναι φυγόδικοι ή 
φυγόποινοι για τα ίδια αδικήματα.
Τα πιστοποιητικά των περ. β΄, δ΄, ε΄ και στ΄ εκδίδονται 
εντός του προηγούμενου τριμήνου από την υποβολή 
τους. Τα πιστοποιητικά των περ. ζ΄ και η΄ αναζητούνται αυτεπάγγελτα, σε ετήσια βάση από τον αρμόδιο φορέα εποπτείας για όσο χρονικό διάστημα είναι εγγεγραμμέ-
νος ο υποψήφιος ή ο ανάδοχος στα μητρώα των άρθρων 
6 και 7.».Ε
Άρθρο 121
Επιπρόσθετα μέτρα στήριξης επαγγελματιώντης τέχνης και του πολιτισμού
1. Καλλιτέχνες, δημιουργοί και επαγγελματίες της τέ-
χνης και του πολιτισμού, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι από 13.5.2020 έως και την 10.01.2021 στην ειδική ηλε-κτρονική πλατφόρμα:
artandcultureprofessionals.services.gov.gr στο Πλη-
ροφοριακό Σύστημα (Π.Σ.) ΕΡΓ ΑΝΗ του Υπουργείου 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, είναι δικαιούχοι 
της αποζημίωσης ειδικού σκοπού του δέκατου τρίτου 
άρθρου της από 14.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Πε-
ριεχομένου (A΄ 64), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 3 
του ν. 4682/2020 (A’ 76), για τους μήνες Νοέμβριο και 
Δεκέμβριο του 2020.
2. Τα πρόσωπα της παρ. 1 είναι δικαιούχοι αποζημί-
ωσης ειδικού σκοπού ύψους πεντακοσίων τριάντα τεσ-σάρων (534,00) ευρώ ανά μήνα, επί του οποίου ποσού 
παρέχεται πλήρης ασφαλιστική κάλυψη, εφόσον δεν 
έχουν σύμβαση εξαρτημένης εργασίας σε εργοδότη ή 
δεν λαμβάνουν τακτική επιδότηση ανεργίας από τον 
Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού κατά 
τη διάρκεια του ανωτέρω χρονικού διαστήματος.
3. Η αποζημίωση της παρ. 2 είναι αφορολόγητη, ανεκ-
χώρητη και ακατάσχετη στα χέρια του Δημοσίου ή τρί-
των, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής και ειδικής διάταξης, 
δεν υπόκειται σε οποιαδήποτε κράτηση, τέλος ή εισφο-
ρά, συμπεριλαμβανομένης και της ειδικής εισφοράς αλ-
ληλεγγύης του άρθρου Α του ν. 4172/2013 (Α΄ 167), δεν δεσμεύεται και δεν συμψηφίζεται με βεβαιωμένα χρέη προς τη φορολογική διοίκηση και το Δημόσιο εν γένει, τους δήμους, τις περιφέρειες, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα.
4.α) Για την καταβολή της αποζημίωσης ειδικού σκο-
πού, τα πρόσωπα της παρ. 1 υποβάλλουν υποχρεωτικά 
υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986 (Α΄ 75) στην ηλε-
κτρονική πλατφόρμα του ειδικού μηχανισμού στήριξης 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12153 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
των εργαζομένων (supportemployees.services.gov.gr), 
χωρίς να απαιτείται υπεύθυνη δήλωση εργοδότη.
β) Για τις υποβληθείσες υπεύθυνες δηλώσεις διε-
νεργείται έλεγχος διασταύρωσης των στοιχείων που τηρούνται στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα, 
artandcultureprofessionals.services.gov.gr, στο Π.Σ. ΕΡ-Γ ΑΝΗ, στον ΟΑΕΔ και στους συναρμόδιους φορείς.
5. Η δαπάνη για την αποζημίωση ειδικού σκοπού και 
το σύνολο των ασφαλιστικών εισφορών των προσώπων 
της παρ. 1 καλύπτονται από τον κρατικό προϋπολογισμό.
6. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων δύνανται να 
ρυθμίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις ένταξης των 
ανωτέρω δικαιούχων, η διαδικασία καταβολής της απο-ζημίωσης ειδικού σκοπού, να παρατείνεται η ισχύς του παρόντος, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του παρόντος.
7. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων δύνανται να εξειδικεύονται ειδικότερα 
ζητήματα αρμοδιότητας του Υπουργείου Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων για την εφαρμογή του παρόντος.
8. Η ισχύς του παρόντος άρχεται την 1η.11.2020.
Άρθρο 122
Νομιμοποίηση διανυθέντος χρόνου ασφάλισης
στους Κλάδους Πρόσθετης και ΚύριαςΑσφάλισης του πρώην ΟΓ Α
1. Οι εγγεγραμμένοι στα Μητρώα Ασφαλισμένων των 
Κλάδων Πρόσθετης και Κύριας Ασφάλισης Αγροτών 
του πρώην Οργανισμού Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓ Α), 
οι οποίοι μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος έχουν 
υποβάλει συνταξιοδοτικό αίτημα, το οποίο και εκκρεμεί, 
θεωρούνται ότι καλώς ασφαλίστηκαν για χρόνο ασφάλι-
σης έως τις 31.12.2016.
2. Η παρ. 1 εφαρμόζεται εφόσον: α) κατά τον ίδιο χρό-
νο, δεν έχουν ασφαλιστεί ή δεν υπάγονται υποχρεωτικά 
στην ασφάλιση άλλου φορέα κύριας ασφάλισης ή έχουν 
ασφαλιστεί αλλά δεν δικαιούνται σύνταξης από την 
ασφάλισή τους αυτή ή δεν συνταξιοδοτούνται από άλλον 
φορέα κύριας ασφάλισης της Ελλάδος ή του εξωτερικού 
με την επιφύλαξη της περ. δ΄ της παρ. 1 του άρθρου 4 
του ν. 4169/1961 (Α’ 81) και β) προκειμένου για υπηκόους 
τρίτων χωρών που κατά τον χρόνο της ασφάλισής τους διέμεναν νόμιμα στη Χώρα.
3. Κατά τα λοιπά εφαρμόζεται το άρθρο 7 του ν. 3050/ 
2002 (Α΄ 214).
4. Οι εκκρεμείς υποθέσεις ενώπιον του αρμόδιου οργά-
νου εξέτασης ενστάσεων του άρθρου 40 του π.δ. 78/1998 
(Α΄ 72) κρίνονται σύμφωνα με την παρ. 3.
ΜΕΡΟΣ Ε΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Άρθρο 123
Κατεπείγουσες ανάγκε ς προμήθειας καυσίμων
Λιμενικού Σώματος - Ελληνικής Ακτοφυλακής(Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ.) - Αντικατάσταση της παρ. 1του άρθρου 55 του ν. 4331/2015
Η παρ. 1 του άρθρου 55 του ν. 4331/2015 (Α΄ 69) αντι-
καθίσταται ως εξής:«1. Μέχρι τις 31.12.2021, η διενέργεια διαδικασιών 
σύναψης και εκτέλεσης των συμβάσεων προμηθειών 
καυσίμων για τα επιχειρησιακά μέσα και τα συστήματα 
που χρησιμοποιεί το Λιμενικό Σώμα - Ελληνική Ακτο-
φυλακή (Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ.), υλοποιείται κατά τις κείμενες 
διατάξεις από τη Διεύθυνση Προμηθειών και Εποπτείας 
Αποθηκών και, κατά περίπτωση, από τις Περιφερειακές 
Υπηρεσίες του Αρχηγείου Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ. (Περιφερειακές 
Διοικήσεις - Κεντρικά Λιμεναρχεία - Λιμεναρχεία), τις 
Επισκευαστικές Βάσεις, την Υπηρεσία Εναερίων Μέσων 
(Υ.Ε.Μ.), τη Μονάδα Υποβρυχίων Αποστολών (Μ.Υ.Α.) του 
Αρχηγείου Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ., τα Πλοία Ανοιχτής Θαλάσσης 
Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ. (Π.Α.Θ./Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ.) και τα Περιπολικά 
Πλοία Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ. (Π.Π.Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ.), κατόπιν εισή-
γησης της επισπεύδουσας υπηρεσίας και εξασφάλισης 
των απαιτούμενων πιστώσεων. Ακολούθως, η Διεύθυνση 
Προμηθειών και Εποπτείας Αποθηκών προωθεί στον Αρ-
χηγό Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ. για έγκριση, απόφαση με την οποία 
χαρακτηρίζεται η προμήθεια ως υπαγόμενη στην παρού-
σα διάταξη και καθορίζεται η υπηρεσία υλοποίησης.»
Άρθρο 124
Θέματα Πλοηγικής Υπηρεσίας -Αντικατάσταση της παρ. 3 του άρθρου τέταρτουτου ν. 4480/2017
Η παρ. 3 του άρθρου τέταρτου του ν. 4480/2017
(Α΄ 97) αντικαθίσταται ως εξής:
«3. Μέχρι τις 31.12.2021, η διενέργεια διαδικασιών 
σύναψης και εκτέλεσης των πάσης φύσεως συμβάσεων προμηθειών και παροχής υπηρεσιών, κατά τις διατάξεις 
του ν. 3142/1955 (Α΄ 43) και του εκτελεστικού αυτού 
β.δ. 28 Ιανουαρίου/26 Φεβρουάριου 1958 (Α΄ 44), που 
αφορούν στην εύρυθμη λειτουργία των κατά τόπους 
Πλοηγικών Σταθμών και μέχρι του ποσού των εξήντα 
χιλιάδων (60.000) ευρώ πλέον Φ.Π.Α. ετησίως ανά Α.Λ.Ε., 
για καθέναν από τους Σταθμούς αυτούς υλοποιείται από 
τους κατά τόπους Πλοηγικούς Σταθμούς.»
Άρθρο 125
Παράταση πιστοποιητικών ναυτικών
1. Στο σύνολο των αποδεικτικών ναυτικής ικανότητας 
και των πιστοποιητικών επάρκειας που έχουν εκδοθεί 
από την αρμόδια ελληνική αρχή, σύμφωνα με τις δια-
τάξεις της Διεθνούς Σύμβασης «για πρότυπα εκπαίδευ-
σης, έκδοσης πιστοποιητικών και τήρησης φυλακών των 
ναυτικών, 1978» (STCW 1978), η οποία κυρώθηκε με τον
ν. 1314/1983 (Α΄ 2), όπως αυτή τροποποιήθηκε, και έχουν 
λήξει έως τη δημοσίευση του παρόντος ή πρόκειται να 
λήξουν έως τις 31.3.2021, χορηγείται παράταση ισχύος 
έξι (6) μηνών, ανεξαρτήτως εάν έχει χορηγηθεί ήδη πα-
ράταση. Αντίστοιχη παράταση χορηγείται και στα πιστο-
ποιητικά επικύρωσης (endorsemen ts), υπό την προϋπό-
θεση ότι τα αποδεικτικά ναυτικής ικανότητας αλλοδαπής 
αρχής, τα οποία επικυρώνουν, έχουν διάρκεια ισχύος 
που εκτείνεται μέχρι την ημερομηνία της παράτασης του 
πρώτου εδαφίου.
2. Για τη χρονική περίοδο από 1ης.4.2021 έως 30.9.2021 
η ισχύς των ως άνω πιστοποιητικών δύναται να παρατεί-
νεται με απόφαση του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιω-
τικής Πολιτικής.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12154 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 126
Μέτρα στήριξης της ναυτικής εργασίας
1. Ακτοπλοϊκές επιχειρήσεις - πλοιοκτήτες - εφοπλιστές 
που πλήττονται σημαντικά βάσει των ΚΑΔ που ορίζονται 
από το Υπουργείο Οικονομικών, δύνανται να παρατεί-
νουν ή να θέτουν αρχικώς σε αναστολή συμβάσεις ναυ-
τολόγησης ναυτολογημένων ναυτικών, εξαιρουμένου 
του προσωπικού ασφαλείας - φύλαξης, των:
α) πλοίων της περ. α΄ της παρ. 2 του άρθρου εξηκοστού 
τρίτου της από 30.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιε-
χομένου (Α΄ 75), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4684/2020 (Α΄ 86), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 
τεσσαρακοστό της από 1.5.2020 Πράξης Νομοθετικού 
Περιεχομένου (Α΄ 90), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 
2 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104), κατά τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο 2020 και εφόσον τα πλοία αυτά δεν δρα-στηριοποιούνται, και
β) φορτηγών πλοίων που εκτελούν πλόες εσωτερικού 
ή εντός Μεσογείου, κατά τους μήνες Νοέμβριο και Δε-κέμβριο 2020 και εφόσον τα πλοία αυτά δεν δραστηρι-οποιούνται.
2. Οι ναυτολογημένοι ναυτικοί της παρ. 1, για το χρο-
νικό διάστημα του μηνός Νοεμβρίου 2020 είναι δικαι-
ούχοι της αποζημίωσης ειδικού σκοπού, κατ’ αναλογία 
των ημερών αναστολής των συμβάσεων ναυτολόγησής 
τους με βάση υπολογισμού το ποσό των:
α) οκτακοσίων (800) ευρώ, που αντιστοιχεί στις τριά-
ντα ημέρες για τον μήνα Νοέμβριο 2020,
β) πεντακοσίων τριάντα τεσσάρων (534) ευρώ που 
αντιστοιχεί στις τριάντα ημέρες για τον μήνα Δεκέμβριο 
2020.
Για το σύνολο των ημερών αναστολής των συμβάσεων 
ναυτολόγησης παρέχεται πλήρης ασφαλιστική κάλυψη με βάση τις αποδοχές των ναυτικών που καθορίζονται 
σύμφωνα με τις τελευταίες ισχύουσες συλλογικές συμβά-
σεις ναυτικής εργασίας που έχουν εφαρμογή. Κατά τον 
χρόνο αναστολής της σύμβασης ναυτολόγησης ναυτι-
κών, η υγειονομική περίθαλψη αυτών καλύπτεται από 
τον Οίκο Ναύτου.
3. Οι ναυτικοί των παρ. 1 και 2 υπάγονται στον μη-
χανισμό εφαρμογής των μέτρων στήριξης, σύμφωνα 
με την υπ’ αρ. 2242.10/21372/2020 κοινή απόφαση των 
Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (Β΄ 1128), όπως τροποποιήθηκε με την υπ’ αρ. 2242.10/32718/2020 
κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής
(Β΄ 2209).
4. Η δαπάνη για την αποζημίωση ειδικού σκοπού των 
ναυτολογημένων ναυτικών των παρ. 1 και 2 και την 
ασφαλιστική τους ικανότητα καλύπτεται μέσω έκτακτης 
επιχορήγησης του Οίκου Ναύτου από τις πιστώσεις του 
ειδικού φορέα Α.Λ.Σ. - ΕΛ.ΑΚΤ. του τακτικού προϋπολο-
γισμού του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πο-
λιτικής, σύμφωνα με την περ. ζ) της παρ. 2 του άρθρου 
εξηκοστού τρίτου της από 30.3.2020 Πράξης Νομοθε-
τικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4684/2020, όπως αντικαταστάθηκε με την περ. γ) 
της παρ. 6 του άρθρου τεσσαρακοστού της από 1.5.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε 
με το άρθρο 2 του ν. 4690/2020.
5. Το ποσό της αποζημίωσης ειδικού σκοπού της παρ. 2
είναι αφορολόγητο, ανεκχώρητο και ακατάσχετο στα 
χέρια του Δημοσίου ή τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε 
γενικής και ειδικής διάταξης, δεν υπόκειται σε οποια-
δήποτε κράτηση, τέλος ή εισφορά, δεν δεσμεύεται και 
δεν συμψηφίζεται με βεβαιωμένα χρέη προς τη φορο-λογική διοίκηση και το Δημόσιο εν γένει, τους δήμους, τις περιφέρειες, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα.
6. Οι ακτοπλοϊκές επιχειρήσεις - πλοιοκτήτες - εφο-
πλιστές, που εμπίπτουν στις παρ. 1 και 2, απαγορεύεται 
ρητά να προβούν σε καταγγελία των συμβάσεων ναυτο-
λόγησης και, σε περίπτωση πραγματοποίησής της, αυτή 
θεωρείται άκυρη.
7. Στην περίπτωση που η σύμβαση ναυτολόγησης των 
ναυτικών έχει τεθεί ή τίθεται σε αναστολή, το επίδομα 
εορτών Χριστουγέννων 2020 καταβάλλεται μειωμένο 
αναλογικά από τον υπόχρεο πλοιοκτήτη - εφοπλιστή, 
λαμβανομένου υπόψη για τον υπολογισμό του του χρό-
νου διάρκειας της σύμβασης ναυτολόγησης έως την ανα-
στολή της, από 1ης.5.2020 μέχρι 31.12.2020. Το ποσό εκ 
του επιδόματος εορτών Χριστουγέννων που αντιστοιχεί 
στο χρονικό διάστημα αναστολής της σύμβασης ναυτο-
λόγησης καταβάλλεται σύμφωνα με την παρ. 4.
8. Κατ’ εξαίρεση, για το έτος 2020, για τους ναυτικούς 
που απασχολήθηκαν σε υπό ελληνική σημαία πλοία 
ή πλοία με ξένη σημαία συμβεβλημένα με το Ν.Α.Τ. ή 
και σε πλοία με ξένη σημαία μη συμβεβλημένα με το 
Ν.Α.Τ. εφόσον αυτή έχει αναγνωρισθεί και εξαγορασθεί, 
αρκεί η συμπλήρωση πενήντα (50) ημερών θαλάσσιας 
υπηρεσίας επί αυτών που έχουν πραγματοποιηθεί το 
παραπάνω έτος, για τη χορήγηση του επιδόματος ανερ-
γίας ναυτικών, για χρονικό διάστημα τριών (3) μηνών 
κατόπιν αιτήσεως έως τις 31.1.2021 στο Γ ραφείο Εύρεσης 
Ναυτικής Εργασίας (Γ .Ε.Ν.Ε.) Πειραιώς ή στα κατά τόπους 
παραρτήματά του, κατά παρέκκλιση των προϋποθέσεων 
του π.δ. 228/1998 (Α΄ 176) και εφόσον δεν υπάγονται στις 
διατάξεις του άρθρου τεσσαρακοστού της από 1.5.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε 
με το άρθρο 2 του ν. 4690/2020.
9. Η χρονική διάρκεια της παρεχόμενης από τον Οίκο 
Ναύτου ασφαλιστικής προστασίας, που αφορά σε ασφα-
λιστική ικανότητα και παροχές σε χρήμα σύμφωνα με το 
π.δ. 894/1981 (Α΄ 226) για όσους δικαιούχους έληξε μετά 
τις 31.5.2020 παρατείνεται μέχρι τις 31.12.2020, εφόσον 
υποβληθεί από τους δικαιούχους σχετική αίτηση.
10. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων και Ναυτιλίας και Νησιωτικής 
Πολιτικής δύναται να τροποποιούνται οι όροι, οι προϋ-ποθέσεις και κάθε άλλο ζήτημα σχετικό με τον μηχανι-
σμό εφαρμογής των παρ. 1 και 2. Με κοινή απόφαση των 
Υπουργών Οικονομικών και Ναυτιλίας και Νησιωτικής 
Πολιτικής δύναται να καθορίζονται ειδικότερες διαδικα-
σίες καταβολής των επιδομάτων εορτών Χριστουγέννων 
2020 της παρ. 7 και του επιδόματος που προβλέπεται 
στην παρ. 8.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12155 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 127
Κατεπείγουσες ρυθμίσεις για τη διασφάλισητης θαλάσσιας συγκοινωνιακής εξυπηρέτησηςνησιωτικών περιοχών και την ανάκτησητου ακτοπλοϊκού δικτύου
1. Για χρονικό διάστημα από την έναρξη ισχύος του 
παρόντος άρθρου και έως τις 31.5.2021, εφόσον εξακο-
λουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυνος διασποράς του κο-
ρωνοϊού COVID-19, η έλλειψη του οποίου διαπιστώνεται 
με απόφαση του Υπουργού Υγείας, προς τον σκοπό της 
διασφάλισης της θαλάσσιας συγκοινωνιακής εξυπηρέτη-
σης των νησιών και της ανάκτησης του ακτοπλοϊκού δι-
κτύου, δύναται, με απόφαση του αρμόδιου οργάνου του 
Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, κατά 
παρέκκλιση κάθε διάταξης της εθνικής νομοθεσίας, να συνάπτονται συμβάσεις ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας 
διάρκειας έως τις 31.5.2021 για την εξυπηρέτηση συ-
γκεκριμένου δρομολογίου ή δρομολογίων, με σύμβαση ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας έναντι μισθώματος.
2. Με απόφαση του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτι-
κής Πολιτικής ορίζονται η διαδικασία, τα κριτήρια ανά-θεσης, τα δικαιολογητικά, τα ζητήματα έναρξης επιλεξι-
μότητας, τα μισθώματα, η διαδικασία εκκαθάρισης και 
κάθε άλλο αναγκαίο ζήτημα για την εφαρμογή της παρ. 1.
3. Η χρηματοδότηση των συμβάσεων της παρ. 1, δύ-
ναται να πραγματοποιείται μέσω εθνικών ή/και ενωσι-
ακών χρηματοδοτικών πόρων. Με κοινή απόφαση των 
Υπουργών Οικονομικών, Ανάπτυξης και Επενδύσεων 
και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής καθορίζονται 
οι δικαιούχοι της ανωτέρω χρηματοδότησης, το ύψος, οι 
όροι και προϋποθέσεις χορήγησής της, καθώς και τυχόν παρατάσεις ισχύος αυτής.
4. Οι συμβάσεις ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας που 
συνάπτονται για την εκτέλεση δρομολογίων, σύμφωνα 
με τις διατάξεις του παρόντος, υπόκεινται στον έλεγχο 
νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου σύμφωνα με την 
παρ. 2 του άρθρου 325 του ν. 4700/2020 (A΄ 127). Αν ο 
έλεγχος αποβεί αρνητικός και η σύμβαση θεωρηθεί μη 
συναφθείσα, εφαρμόζεται το τρίτο εδάφιο της παρ. 9 του 
άρθρου όγδοου του ν. 2932/2001 (A΄ 145).
Άρθρο 128
έματα της Δημόσιας Αρχής Λιμένων (Δ.Α.Λ.) -Τροποποίηση του άρθρου 86 του ν. 4676/2020
Οι παρ. 2 και 4 του άρθρου 86 του ν. 4676/2020 (Α΄ 67) 
τροποποιούνται, η παρ. 5 του ιδίου άρθρου καταργείται και το άρθρο 86 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 86
Κατάργηση της Δημόσιας Αρχής Λιμένων (Δ.Α.Λ.)
1. Η Δημόσια Αρχή Λιμένων (Δ.Α.Λ.) που ιδρύθηκε και 
λειτουργεί με τις διατάξεις των άρθρων 127 επ. του ν. 4389/
2016 (Α΄ 94), όπως ισχύει, καθώς και τα Περιφερειακά 
Γ ραφεία αυτής, καταργούνται. Οι θέσεις προσωπικού 
που συστάθηκαν με την παράγραφο 8 του άρθρου 130 
του ν. 4389/2016 διατηρούνται στο Υπουργείο Ναυτι-
λίας και Νησιωτικής Πολιτικής. Οι προβλεπόμενες στο 
άρθρο 128 του ν. 4389/2016 αρμοδιότητες της Δ.Α.Λ. και 
των Περιφερειακών Γ ραφείων αυτής ασκούνται από τον Υπουργό Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και δύνα-
νται να μεταβιβαστούν σε άλλα όργανα και υπηρεσίες 
του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής με 
το προεδρικό διάταγμα της παρ. 2.
2. Με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται κατόπιν πρό-
τασης του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής 
ή με τροποποίηση του Οργανισμού του Υπουργείου Ναυ-
τιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, σύμφωνα με το άρθρο 20 του ν. 4622/2019 (A΄ 133), καθορίζονται θέματα που 
αφορούν στη μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων της Δ.Α.Λ. 
και των Περιφερειακών Γ ραφείων, θέματα προσωπικού, 
καθώς και κάθε άλλη λεπτομέρεια που αφορά στην 
εφαρμογή των παρ. 1 και 4.
3. Μέχρι την έκδοση ή τροποποίηση του προεδρικού 
διατάγματος της παρ. 2, χρέη Διοικητή της Δ.Α.Λ., καθώς 
και των Περιφερειακών Γ ραφείων Δ.Α.Λ. Πειραιά και Θεσ-
σαλονίκης, ασκεί ο Γενικός Διευθυντής της Δ.Α.Λ.
4. Oι πάσης φύσεως αναληφθείσες οικονομικές υπο-
χρεώσεις και δεσμεύσεις που απορρέουν από τη λειτουρ-
γία της Δ.Α.Λ. μεταφέρονται και αναλαμβάνονται από 
τον τακτικό προϋπολογισμό του Υπουργείου Ναυτιλίας 
και Νησιωτικής Πολιτικής (Υ.ΝΑ.Ν.Π.) μετά την έκδοση 
του προεδρικού διατάγματος της παρ. 2. Το ταμειακό 
υπόλοιπο και τα υπόλοιπα τραπεζικών λογαριασμών της 
Δ.Α.Λ. μεταφέρονται, με εντολή του Υπουργού Ναυτιλίας 
και Νησιωτικής Πολιτικής, σε λογαριασμό του Δημοσίου 
μέσα σε έναν (1) μήνα από τη δημοσίευση του προε-
δρικού διατάγματος της παρ. 2, αποτελούν έσοδα του 
Κρατικού Προϋπολογισμού και εγγράφονται αντίστοιχες 
πιστώσεις, καθ’ υπέρβαση του ορίου του Εθνικού Σκέ-
λους στον προϋπολογισμό Προγράμματος Δημοσίων 
Επενδύσεων, με τη διαδικασία της χρηματοδότησης 
από συνεισφορά φορέων. Το ύψος της συνεισφοράς του 
Ελληνικού Δημοσίου στη Δ.Α.Λ. που απορρέει από την 
εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 11 του ν. 4522/2018 
(Α΄ 39) και της περ. α΄ της παρ. 3 του άρθρου 10 του
ν. 4404/2016 (Α΄ 126), αποτελεί, μετά την έκδοση του 
προεδρικού διατάγματος της παρ. 2, έσοδο του Ελληνι-
κού Δημοσίου και κατατίθεται στην Τράπεζα της Ελλάδος 
σε ειδικό λογαριασμό συνεισφορών που τηρείται για τον 
σκοπό αυτόν με δικαιούχο το Υπουργείο Ανάπτυξης και 
Επενδύσεων, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν μέσω 
του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων έργα αρμο-
διότητας της Γενικής Γ ραμματείας Λιμένων, Λιμενικής 
Πολιτικής και Ναυτιλιακών Επενδύσεων του Υπουργείου 
Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής. Για τον καθορισμό 
της συνεισφοράς στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσε-
ων του Υ.ΝΑ.Ν.Π. εφαρμόζονται αντίστοιχα η παρ. 4 του 
άρθρου 11 του ν. 4522/2018 και η παρ. 3 του άρθρου 
10 του ν. 4404/2016. Με απόφαση των Υπουργών Οικο-
νομικών, Ανάπτυξης και Επενδύσεων και Ναυτιλίας και 
Νησιωτικής Πολιτικής, δύναται να καθορίζεται η διαδικα-
σία απόδοσης της συνεισφοράς, η χρηματοδότηση των 
έργων και οποιαδήποτε άλλη λεπτομέρεια. Οι πόροι της 
Δ.Α.Λ., εξαιρουμένων των ανωτέρω, μετά την έκδοση του 
προεδρικού διατάγματος της παρ. 2, αποτελούν έσοδα του Ελληνικού Δημοσίου.»
2. Οι διατάξεις των παρ. 1 και 4 του άρθρου 86 του 
ν. 4676/2020 τίθενται σε ισχύ με την έκδοση του προε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12156 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
δρικού διατάγματος της παρ. 2 του ιδίου άρθρου και οι 
λοιπές διατάξεις του τίθενται σε ισχύ από την 19η.3.2020.
Άρθρο 129
Παράταση προσωρινής εγκατάστασηςκαι λειτουργίας μονάδων παραγωγής νερού ύδρευσης μέσω αφαλάτω σης - Τροποποίηση 
του άρθρου 50 του ν. 4487/2017
Οι παρ. 1, 2 και 6 του άρθρου 50 του ν. 4487/2017
 (Α΄ 116) αντικαθίστανται και το άρθρο 50 διαμορφώ-
νεται ως εξής:
«1. Μέχρι την 31.12.2022, επιτρέπεται η προσωρινή 
εγκατάσταση και λειτουργία μονάδων παραγωγής νε-
ρού ύδρευσης μέσω αφαλάτωσης, με δυναμικότητα 
μικρότερη από 2.000 κ.μ./ημέρα, για την εξυπηρέτηση επειγουσών και βραχυχρόνιων αναγκών υδροδότησης 
νησιών αρμοδιότητας της Γενικής Γ ραμματείας Αιγαίου 
και Νησιωτικής Πολιτικής του Υπουργείου Ναυτιλίας και 
Νησιωτικής Πολιτικής, όπως αυτή καθορίζεται με το άρ-
θρο 12 του ν. 4597/2019 (Α΄ 35).
2. Με απόφαση του αρμοδίου οργάνου του Υπουρ-
γείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, εγκρίνεται η 
εγκατάσταση και λειτουργία των μονάδων αφαλάτωσης 
της παρ. 1.
Με την απόφαση του προηγούμενου εδαφίου:
α) εγκρίνονται η χωροθέτηση των μονάδων αφαλά-
τωσης και τα απαιτούμενα τεχνικά έργα,
β) καθορίζονται:βα) το είδος της εγκατάστασης,
ββ) τα τεχνικά χαρακτηριστικά των χρησιμοποιού-
μενων μηχανημάτων (κινητήρια ισχύς, θερμική ισχύς, 
σύνολο κινητήριας και θερμικής ισχύος, αξία),
βγ) οι όροι διάθεσης του αλμόλοιπου στη θάλασσα,
βδ) οι αναγκαίοι όροι και οι προϋποθέσεις για την απο-
φυγή πρόκλησης ατυχήματος,
βε) οι αναγκαίοι όροι για την αποφυγή ρύπανσης της 
θάλασσας, την προστασία των οικοσυστημάτων και των 
θαλασσίων ειδών, σύμφωνα με το π.δ. 55/1998 (Α΄ 58) και 
τις υποδείξεις της κατά τόπον αρμόδιας Λιμενικής Αρχής,
βστ) τα αναγκαία μέτρα για την προστασία του πε-
ριβάλλοντος και τη μη πρόκληση ενοχλήσεων στους 
περίοικους,
βζ) οι όροι και οι προϋποθέσεις χρησιμοποίησης μη-
χανημάτων έργου,
βη) τα αναγκαία μέτρα για την ασφάλεια και την υγεία 
των εργαζομένων, όπως προστατευτικά περιφράγματα προ των κινούμενων μηχανημάτων, επαρκής φωτισμός και αερισμός στον χώρο εργασίας, φαρμακείο πρώτων βοηθειών,
βθ) ο τρόπος προσήκουσας απογραφής, αποθήκευσης 
και φύλαξης των χημικών πρόσθετων,
βι) η χρονική διάρκεια της λειτουργίας, η οποία δεν 
μπορεί να εκτείνεται πέραν της 31ης.12.2022,
βια) τα προσκομιζόμενα μετά την ολοκλήρωση της 
εγκατάστασης δικαιολογητικά.
Κατά τα λοιπά, εφαρμόζονται οι διατάξεις του Προτύ-
που ΕΛΟΤ HD 384 («Απαιτήσεις για ηλεκτρικές εγκατα-
στάσεις») και του π.δ. 149/2006 (Α΄ 159), οι αστυνομικές 
και υγειονομικές διατάξεις, καθώς και οι διατάξεις για 
την πυροπροστασία.3. Φορέας εκμετάλλευσης των φορητών μονάδων πα-
ραγωγής νερού του παρόντος άρθρου μπορεί να είναι 
είτε κρατικός φορέας, όπως ορίζεται στην παρ. 6 του άρ-
θρου 1 του ν. 1256/1982 (Α΄ 65), είτε Οργανισμός Τοπικής 
Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ). Η λειτουργία φορητών μονάδων 
παραγωγής νερού από τους φορείς του προηγούμενου 
εδαφίου γίνεται, κατά παρέκκλιση των διατάξεων περί 
πολεοδομικής και περιβαλλοντικής αδειοδότησης και 
των νόμων 4014/2011 (Α΄ 209) και 3982/2011 (Α΄ 143).
4. Για την έκδοση της απόφασης της παρ. 2, ο ανάδο-
χος υποβάλλει στη Διεύθυνση Λιμενικών και Κτιριακών Υποδομών της Γενικής Γ ραμματείας Λιμένων, Λιμενικής 
Πολιτικής και Ναυτιλιακών Επενδύσεων του Υπουργείου 
Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής: α) τεχνική έκθεση με 
το σύνολο των απαιτούμενων, σύμφωνα με τα ανωτέρω, 
στοιχείων και σχεδιαγραμμάτων, β) υπεύθυνη δήλωση 
για την τήρηση των αναφερόμενων στην τεχνική έκθεση, 
γ) υπεύθυνη δήλωση για τον αριθμό και την ειδικότητα 
των τεχνικών που θα εργασθούν και του υπευθύνου της 
λειτουργίας και συντήρησης του εξοπλισμού, καθώς και 
δ) πιστοποιητικό πυροπροστασίας.
5. Για την προσωρινή εγκατάσταση και λειτουργία 
των μονάδων του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται τα 
οριζόμενα στο άρθρο 117 του ν. 4412/2016 (Α΄ 147), 
ανεξάρτητα από την εκτιμώμενη αξία της σύμβασης.
6. Οι φορητές μονάδες του παρόντος άρθρου απο-
μακρύνονται εντός δέκα (10) ημερών από τη λήξη της 
προθεσμίας της παρ. 1, εφόσον δεν έχουν αποκτήσει 
άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας.»
ΜΕΡΟΣ ΣΤ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ
Άρθρο 130
Παράταση απαλλαγής των διατακτικώνεσωτερικού τουρισμού από τη φορολογία εισο-δήματος - Τροποποίηση της περ. ιη) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4172/2013
Η περ. ιη) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4172/2013 
(Α΄ 167) τροποποιείται και διαμορφώνεται ως εξής:
«ιη) η αξία των διατακτικών εσωτερικού τουρισμού 
συνολικής αξίας έως τριακοσίων (300) ευρώ ετησίως για 
τα φορολογικά έτη 2020 και 2021.»
Άρθρο 131
Παράταση και αποπληρωμή των παρόχωντου προγράμματος «Τουρισμός για όλους»
1. Το πρόγραμμα με τίτλο «Τουρισμός για όλους» που 
εκπονείται από το Υπουργείο Τουρισμού για την ενίσχυ-
ση της ζήτησης του εγχώριου τουρισμού, σύμφωνα με 
το άρθρο 83 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104), παρατείνεται για 
το έτος 2021 και χρηματοδοτείται από το εθνικό ή το 
συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του Προγράμματος Δη-μοσίων Επενδύσεων του Υπουργείου Τουρισμού.
2. Τα χρηματικά ποσά που καταβάλλονται από το 
Υπουργείο Τουρισμού για την αποπληρωμή των παρό-
χων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα του Υπουργείου 
Τουρισμού «Τουρισμός για όλους» για το έτος 2021, όπως 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12157 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
αυτοί ορίζονται με την κοινή απόφαση των Υπουργών 
Οικονομικών, Ανάπτυξης και Επενδύσεων και Τουρισμού 
του άρθρου 83 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104), είναι ανεκχώ-
ρητα και ακατάσχετα στα χέρια του Δημοσίου ή τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής και ειδικής διάταξης, δεν 
υπόκεινται σε οποιαδήποτε κράτηση, τέλος ή εισφορά, 
δεν δεσμεύονται και δεν συμψηφίζονται με βεβαιωμένα 
χρέη προς το Δημόσιο εν γένει, τους δήμους, τις περιφέ-
ρειες, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα, 
εφόσον πληρούνται οι γενικές διατάξεις περί φορολο-
γικής και ασφαλιστικής ενημερότητας για είσπραξη 
χρημάτων, χωρίς όμως τον όρο της παρακράτησης. Σε 
περίπτωση που δεν πληρούνται οι γενικές διατάξεις περί 
φορολογικής ενημερότητας εφαρμόζεται το άρθρο 83 
του ν.δ. 356/1974 (A΄ 90) περί συμψηφισμού και το άρθρο 
12 του ν. 4174/2013 (A΄ 170) περί βεβαίωσης οφειλής. 
Σε περίπτωση που δεν πληρούνται οι γενικές διατάξεις 
περί ασφαλιστικής ενημερότητας, εφαρμόζεται το άρ-
θρο 24 του ν. 4611/2019 (Α΄ 73), οι διατάξεις της υπ’ αρ. 
15435/913/2020 απόφασης του Υπουργού Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων (Β΄ 1559) και οι οικείες διατάξεις 
περί συμψηφισμού οφειλών προς τα ασφαλιστικά ταμεία. 
Ο διατάκτης της πληρωμής κατά την έκδοση της από-
φασης έγκρισης πληρωμής ορίζει ρητά ότι η καταβολή αυτή εμπίπτει στο παρόν άρθρο.
Άρθρο 132
Άδεια λειτουργίας τουριστικών λιμένων -Τροποποίηση της περ. α΄ της παρ. 7
του άρθρου 166 του ν. 4070/2012
Το πρώτο εδάφιο της περ. α΄ της παρ. 7 του άρθρου 
166 του ν. 4070/2012 (Α΄ 82) τροποποιείται και η περ. α΄ 
διαμορφώνεται ως εξής:
«α. Στους υφιστάμενους κατά την ημερομηνία δημο-
σίευσης του παρόντος τουριστικούς λιμένες χορηγείται 
άδεια ολικής ή τμηματικής λειτουργίας, εφόσον ο φορέας 
διαχείρισης του λιμένα υποβάλει μέχρι τις 31.12.2021:
α) αίτηση συνοδευόμενη από τη σύμβαση παραχώρη-
σης δικαιωμάτων εκμετάλλευσης, όπου αυτή απαιτείται, 
ή την υπουργική απόφαση παραχώρησης,
β) απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων σε ισχύ 
ή βεβαίωση υποβολής μελετών για την έγκριση ή την 
ανανέωση περιβαλλοντικών όρων,
γ) τα δικαιολογητικά που προβλέπονται στα στοιχεία. 
β΄, δ΄ και ε΄ της περ. 1 της παρ. 10 του άρθρου 31 του ν. 2160/1993 (Α΄ 118),
δ) τη δημοσιευμένη στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβέρ-
νησης απόφαση χωροθέτησης ή τη ν απόφαση έγκρισης 
της θέσης δημιουργίας του τουριστικού λιμένα για τις 
περιπτώσεις τουριστικών λιμένων προ της δημοσίευσης 
του ν. 2160/1993.»
Άρθρο 133
Παράταση προθεσμίας για τη δήλωσητου διακριτικού τίτλου των ενοικιαζόμενωνεπιπλωμένων δωματίων - διαμερισμάτων - Τρο-ποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 75του ν. 4582/2018
Η παρ. 1 του άρθρου 75 του ν. 4582/2018 (Α΄ 208) τρο-
ποποιείται ως εξής:«1. Κάθε επιχείρηση ενοικιαζόμενων επιπλωμένων δω-
ματίων - διαμερισμάτων υποχρεούται να δηλώσει τον 
διακριτικό τίτλο της στις Υπηρεσίες Μιας Στάσης (Υ.Μ.Σ.) 
ή στις Υπηρεσίες Γενικού Εμπορικού Μητρώου (Γ .Ε.Μ.Η.), 
κατά περίπτωση, έως τις 31.3.2021.»
ΜΕΡΟΣ Ζ΄
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΠΟΔΟΜΩΝΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
Άρθρο 134
Επιτάχυνση διαδικασιών για την έκδοση αδειώνκυκλοφορίας αστικών λεωφορείων Ο.ΣΥ. Α.Ε.
1. Για την άμεση ενίσχυση των αστικών μεταφορών 
και την αντιμετώπιση του άμεσου κινδύνου διασποράς 
του κορωνοϊού COVID-19, τα αστικά λεωφορεία τα οποία 
έχουν παραχωρηθεί στον Οργανισμό «Οδικές Συγκοι-
νωνίες Α.Ε.» (Ο.ΣΥ. Α.Ε.) με τη διαδικασία της χρηματο-
δοτικής μίσθωσης, απαλλάσσονται προσωρινά από την υποχρέωση υποβολής τεχνικής μελέτης μηχανολόγου -
μηχανικού κατά τη διαδικασία ταξινόμησης. Κατά τη δια-
δικασία του προηγούμενου εδαφίου υποβάλλεται μόνο 
Δελτίο Τεχνικού Ελέγχου, στο οποίο έχουν αναγραφεί 
όλα τα προβλεπόμενα στην άδεια κυκλοφορίας στοιχεία, 
καθώς και η πρωτότυπη άδεια κυκλοφορίας της χώρας προέλευσης.
2. Οι άδειες κυκλοφορίας που χορηγούνται σύμφωνα 
με την παρ. 1 ισχύουν για χρονικό διάστημα τεσσάρων (4) 
μηνών. Μετά την παρέλευση του χρονικού διαστήματος 
του προηγούμενου εδαφίου χορηγούνται οι οριστικές 
άδειες κυκλοφορίας, αφού καταβληθούν από την Ο.ΣΥ. 
Α.Ε. τα προβλεπόμενα τέλη κυκλοφορίας και εφόσον 
υποβληθεί εντός του ως άνω διαστήματος τεχνική με-
λέτη μηχανολόγου - μηχανικού.
3. Για την έκδοση των αδειών κυκλοφορίας της παρ. 1, 
δεν απαιτείται η καταβολή τέλους αδείας.
Άρθρο 135
Δυνατότητα αναστολής κανονικών αδειών
εργαζομένων στην Ο.ΣΥ. Α.Ε.
1. Η διοίκηση του Οργανισμού «Οδικές Συγκοινωνίες 
Α.Ε.» (Ο.ΣΥ. Α.Ε.) δύναται, εφόσο ν κρίνει ότι αυτό απαιτεί-
ται για την αντιμετώπιση των έκτακτων και επειγουσών 
αναγκών που έχουν προκύψει από την έξαρση της παν-
δημίας και προς την προστασία του κοινωνικού συνό-
λου με την αύξηση των δρομολογίων και την αποφυγή 
του συνωστισμού στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, να 
αναστείλει τις κανονικές άδειες των εργαζομένων με 
την ειδικότητα των οδηγών και των τεχνικών εν κινήσει, 
πλην αυτών που βρίσκονται σε καθεστώς αδείας ειδικού 
σκοπού σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στον νόμο, με 
σκοπό τη διασφάλιση της αδιάλειπτης και απρόσκοπτης 
λειτουργίας των μέσων μαζικής μεταφοράς. Η ανωτέρω αναστολή μπορεί να ισχύσει μέχρι και την 15η Φεβρου-αρίου 2021.
2. Οι δικαιούχοι αδείας, των οποίων η άδεια αναστέλλε-
ται κατ’ εφαρμογή της παρ. 1, δύνανται, κατά παρέκκλιση 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12158 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
των σχετικών διατάξεων περί ετήσιας κανονικής αδείας, 
να μεταφέρουν το σύνολο ή το υπόλοιπο των δικαιούμε-
νων ημερών της κανονικής αδείας του έτους 2020 έως 
και την 30η Ιουνίου 2021.
3. Οι εργαζόμενοι των ειδικοτήτων της παρ. 1, των 
οποίων η άδεια αναστέλλεται αποζημιώνονται εφάπαξ με το ποσό των πεντακοσίων (500) ευρώ μικτά.
Άρθρο 136
Θέματα συμβάσεων Οργανισμού ΑστικώνΣυγκοινωνιών Αθηνών Α.Ε.
Στο άρθρο 80 του ν. 4690/2020 (Α΄104): α) αντικαθί-
σταται η φράση «για χρονικό διάστημα που δε μπορεί να 
υπερβαίνει τους τέσσερις (4) μήνες από την έναρξη ισχύ-
ος της παρούσας» από τη φράση «μέχρι την 30η.6.2021» 
και β) προστίθεται η φράση «της εποπτείας αυτών καθώς 
και» μετά τη φράση «και απρόσκοπτης λειτουργίας των 
μέσων μαζικής μεταφοράς» και το άρθρο 80 διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«Άρθρο 80
Θέματα συμβάσεων Οργανισμού ΑστικώνΣυγκοινωνιών Αθηνών Α.Ε.
Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται κίνδυνος διάδο-
σης του κορωνοϊού COVID-19 και πάντως μέχρι την 
30ή.6.2021, ο Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Αθη-
νών Α.Ε., δύναται κατά παρέκκλιση από κάθε σχετική 
διάταξη της κείμενης εθνικής νομοθεσίας περί δημοσίων 
συμβάσεων, να προβαίνει στην ανάθεση συμβάσεων με 
προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης κατά 
το άρθρο 269 του ν. 4412/2016 (Α΄ 147), με σκοπό τη δι-
ασφάλιση της αδιάλειπτης και απρόσκοπτης λειτουργίας 
των μέσων μαζικής μεταφοράς, της εποπτείας αυτών, 
καθώς και της διάθεσης χρήσης και ελέγχου των μέσων κομίστρου, την αποφυγή συνωστισμού και της συμφό-
ρησης στα συγκοινωνιακά μέσα, τη βέλτιστη αξιοποίηση 
υφιστάμενων ή νέων συγκοινωνιακών υποδομών και 
μέσων για την ασφαλέστερη μετακίνηση του επιβατικού 
κοινού, την ασφαλή επαύξηση του συγκοινωνιακού έρ-γου και κάθε άλλον παρεμφερή σκοπό.»
Άρθρο 137
Θέματα συμβάσεων ΟργανισμούΣυγκοινωνιακού Έργου Θεσσαλονίκης Α.Ε. (Ο.Σ.Ε.Θ. Α.Ε.) και Οργανισμού ΑστικώνΣυγκοινωνιών Θεσσαλονίκης (Ο.Α.Σ.Θ.)
Για την αντιμετώπιση του άμεσου κινδύνου διασποράς 
του κορωνοϊού COVID-19 και για χρονικό διάστημα που 
δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι (6) μήνες από τη δη-
μοσίευση της παρούσας, ο Οργανισμός Συγκοινωνιακού 
Έργου Θεσσαλονίκης Α.Ε (Ο.Σ.Ε.Θ. Α.Ε.) και ο Οργανι-
σμός Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλονίκης (Ο.Α.Σ.Θ.) 
δύνανται να συνάπτουν συμβάσεις με αντικείμενο: α) 
την απρόσκοπτη παροχή συγκοινωνιακού έργου, β) τη 
διασφάλιση της επάρκειας του στόλου των λεωφορείων 
τους, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς και της συ-
ντήρησης, την εγκατάσταση, συντήρηση και λειτουργία 
με τα απαραίτητα τεχνολογικά μέσα για την ασφαλή και απρόσκοπτη λειτουργία των συστημάτων τηλεματικής και συλλογής κομίστρου αυτών, καθώς και την παροχή 
υπηρεσιών σχετικών με τη διαφύλαξη της ασφάλειας του 
στόλου και των επιβατών, σύμφωνα με τη διαδικασία του 
άρθρου 269 του ν. 4412/2016 (Α΄ 147).
Άρθρο 138
Παράταση ορίων ηλικίας απόσυρσης από την κυκλοφορία οχημάτων των φορέων παροχήςσυγκοινωνιακού έργου (ΚΤΕΛ Α.Ε. και ΚΤΕΛ),
ειδικών τουριστικών λεωφορείων, ειδικώντουριστικών λεωφορείων Δημοσίας Χρήσης ανοικτού τύπου, σχολικών λεωφορείων
ιδιωτικής χρήσης, επιβατηγών δημόσιας
χρήσης (Ε.Δ.Χ.) και επιβατηγών ιδιωτικήςχρήσης (Ε.Ι.Χ.) με οδηγό του ν. 4070/2012
1. Αναστέλλεται έως και τις 31.12.2021 η ισχύς του τρί-
του εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 2963/2001 
(Α΄ 268), για το όριο ηλικίας απόσυρσης από την κυκλο-
φορία των αστικών, ημιαστικών και υπεραστικών λεωφο-
ρείων των φορέων παροχής του συγκοινωνιακού έργου.
2. Αναστέλλεται έως και τις 31.12.2021 η ισχύς της υπο-
παρ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 7 του ν. 711/1977 (Α΄ 284),
για το όριο ηλικίας απόσυρσης από την κυκλοφορία των 
ειδικών τουριστικών λεωφορείων δημόσιας χρήσης.
3. Αναστέλλεται έως και τις 31.12.2021 η ισχύς της παρ. 3
του άρθρου 4 της υπ’ αρ. 22212/2008 (Β΄ 2267) κοινής 
απόφασης των Υπουργών Τουριστικής Ανάπτυξης και 
Μεταφορών και Επικοινωνιών, για το όριο ηλικίας από-συρσης από την κυκλοφορία των ειδικών τουριστικών 
λεωφορείων δημόσιας χρήσης ανοικτού τύπου αστικής 
περιήγησης πόλεων.
4. Στην παρ. 5 του άρθρου 14 του ν. 4530/2018 (Α΄ 59) 
αντικαθίσταται η φράση «για χρονικό διάστημα τριών (3) 
ετών με αναδρομική ισχύ δύο (2) ετών» από τη φράση «από τις 30.3.2016 έως και τις 31.12.2021» και η παρ. 5 διαμορφώνεται ως εξής:
«5. Αναστέλλεται από τις 30.3.2016 έως και τις 
31.12.2021 η ισχύς των περ. α΄ και β΄ της παρ. 5 του 
άρθρου 89 του ν. 4070/2012 (Α΄ 82) για το όριο ηλικίας 
απόσυρσης από την κυκλοφορία των επιβατηγών δη-
μόσιας χρήσης ΤΑΞΙ.»
5. Η υποπερ. γ΄ της περ. 3 της υποπαρ. Η2΄ της παρ. Η΄
του ν. 4093/2012 (Α΄ 222) αντικαθίσταται ως εξής: «γ) 
Έχουν μέγιστο χρόνο κυκλοφορίας τα δέκα (10) έτη από 
την ημερομηνία της πρώτης άδειας κυκλοφορίας τους, 
εφόσον αυτή δεν διαφέρει από την ημερομηνία κατα-
σκευής τους πάνω από ένα (1) έτος, και για τα ανοικτού 
τύπου τα δώδεκα (12) έτη.»
6. Αναστέλλεται έως και τις 31.12.2021 η ισχύς του 
δεύτερου εδαφίου της παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 
3534/2007 (Α΄ 40), για το όριο ηλικίας απόσυρσης από 
την κυκλοφορία των σχολικών λεωφορείων ιδιωτικής 
χρήσης που εκτελούν το έργο της μεταφοράς μαθητών.
Άρθρο 139
Μέτρα στήριξης χερσαίων επιβατικώνμεταφορών
1. To άρθρο 111 του ν. 4714/2020 (A΄ 148) αντικαθί-
σταται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12159 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
«1. Χορηγείται έκτακτη ενίσχυση στις εταιρείες ΚΤΕΛ, 
ΚΤΕΛ Α.Ε. και ΤΡΑΙΝΟΣΕ Α.Ε., στα τουριστικά γραφεία και 
στις τουριστικές επιχειρήσεις οδικών μεταφορών, που δι-
αθέτουν ειδικά τουριστικά λεωφορεία δημόσιας χρήσης, 
καθώς και στα τουριστικά γραφεία που διαθέτουν και 
έχουν θέσει σε κυκλοφορία τουριστικά τρένα, οι οποίες 
πλήττονται από τον αναγκαστικό περιορισμό των οδικών 
και σιδηροδρομικών επιβατικών μεταφορών εξαιτίας 
μέτρων κρατικής παρέμβασης, που αποσκοπούν στον 
περιορισμό των επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19.
2. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και 
του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουργού καθορίζονται 
οι προϋποθέσεις χορήγησης της ενίσχυσης, το ύψος 
αυτής, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και η διαδικα-
σία χορήγησής της, καθώς και κάθε άλλη λεπτομέρεια 
ή ειδικότερο ζήτημα για την εφαρμογή του παρόντος.»
2. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος παύει η ισχύς 
της κοινής υπουργικής απόφασης υπ’ αρ. 87168/7.11.2020 
(Β΄ 4901).
3. Οι διατάξεις του άρθρου 36 του ν. 4753/2020 (Α΄ 227) 
εφαρμόζονται και για τα τουριστικά γραφεία που διαθέ-τουν και έχουν θέσει σε κυκλοφορία τουριστικά τρένα.
Άρθρο 140
Υποβολή απολογιστικών στοιχείωναπό συγκοινωνιακούς φορείς - Τροποποίησητου άρθρου 13 του ν. 2963/2001
Στην παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 2963/2001 (Α΄ 268) 
προστίθενται περ. στ΄, ζ΄, η΄ και θ΄ ως εξής:
«στ. Οι συγκοινωνιακοί φορείς ΚΤΕΛ Α.Ε., ΚΤΕΛ, Δ.Ε.Α.Σ. 
ΚΩ και ΡΟΔΑ, υποβάλλουν ανά τρίμηνο και ετησίως στη 
Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών, με κοινοποί-
ηση στη Γενική Διεύθυνση Μεταφορών του Υπουργείου 
Υποδομών και Μεταφορών, τα απολογιστικά στοιχεία 
που αφορούν στα ποσά των εισφορών της περ. α΄. Τα 
ετήσια οριστικά απολογιστικά στοιχεία συνοδεύονται 
από πιστοποιητικό ορκωτού λογιστή.
Σε περίπτωση που προκύψει διαφορά ανάμεσα στο 
συνολικό ετήσιο καταβληθέν ποσό και το οριστικό 
οφειλόμενο, σύμφωνα με το πιστοποιητικό του ορκω-
τού λογιστή, καταβάλλεται ή επιστρέφεται, αντιστοίχως,
η διαφορά.
Η ισχύς των διατάξεων της παρούσας περίπτωσης αρ-
χίζει την 1η.1.2022.
ζ. Για τα έτη 2020 και 2021 οι ως άνω συγκοινωνιακοί 
φορείς υποβάλλουν τα οριζόμενα στην περ. στ) τρίμη-
να και ετήσια απολογιστικά στοιχεία τους στη Γενική 
Διεύθυνση Μεταφορών του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.
Για την καταβολή οποιασδήποτε άλλης μορφής χρη-
ματοδότησης ή ενίσχυσης των συγκοινωνιακών φορέ-
ων εντός των ετών 2020 και 2021, απαιτείται επιπλέον 
η προηγούμενη προσκόμιση της προβλεπόμενης στην περ. η) βεβαίωσης της διοίκησης του εκάστοτε συγκοι-νωνιακού φορέα.
η. Για την περίοδο από 1ης.1.2003 έως 31.12.2019, οι 
συγκοινωνιακοί φορείς ΚΤΕΛ Α.Ε., ΚΤΕΛ, Δ.Ε.Α.Σ. ΚΩ και 
ΡΟΔΑ υποβάλλουν στη Γενική Διεύθυνση Μεταφορών 
του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών απόσπασμα πρακτικού απόφασης της διοίκησής τους, με το οποίο 
βεβαιώνεται ότι τα οφειλόμενα ποσά της περ. α) έχουν 
καταβληθεί ή ρυθμιστεί.
θ. Από το έτος 2022 και εφεξής διεξάγονται υποχρεω-
τικά δειγματοληπτικοί έλεγχοι σε ποσοστό τουλάχιστον 
10% επί του συνόλου των υποβληθέντων πιστοποιητικών 
ορκωτών λογιστών των συγκοινωνιακών φορέων.
Με απόφαση του Υπουργού Υποδομών και Μεταφο-
ρών καθορίζονται το όργανο ελέγχου και κάθε άλλη 
αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του παρόντος.»
Άρθρο 141Πόροι και επενδυτικά προγράμματα Οργανι-σμού Συγκοινωνιακού Έργου Θεσσαλονίκης - Τροποποίηση του άρθρου 11 του ν. 4482/2017
Στο άρθρο 11 του ν. 4482/2017 (Α΄ 102) προστίθενται 
παρ. 3, 4 και 5 και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 11
Πόροι και επενδυτικά προγράμματα Ο.Σ.Ε.Θ.
1. Οι πόροι της Ο.Σ.Ε.Θ. προέρχονται από την ετήσια εί-
σπραξη δύο τοις εκατό (2%) εκ του συνόλου των εσόδων 
από την παροχή συγκοινωνιακών υπηρεσιών (κόμιστρα, 
επιδοτήσεις, διαφημίσεις), την εκμετάλλευση υπηρεσιών 
συγκοινωνιακού έργου, καθώς και την εκμετάλλευση της 
περιουσίας της.
2. Τα επενδυτικά προγράμματα της Ο.Σ.Ε.Θ. και των θυ-
γατρικών της μπορεί να επιχορηγούνται από τον κρατικό 
προϋπολογισμό. Τα ποσά των επιχορηγήσεων που λαμ-
βάνουν οι φορείς για επενδυτικό σκοπό καταχωρούνται 
σε ειδικό λογαριασμό αποθεματικών.
3. Η Ο.Σ.Ε.Θ. δύναται να λαμβάνει και επιχορηγήσεις 
που προέρχονται από τον τακτικό προϋπολογισμό για 
τη σύναψη και εκτέλεση συμβάσεων συγκοινωνιακού 
έργου.
4. Ειδικά για τον Ο.Α.Σ.Θ., το ποσοστό της παρ. 1 ισχύει 
έως την 30ή Ιουνίου 2020. Από την 1η Ιουλίου 2020 το 
ανωτέρω ποσοστό ορίζεται σε ένα κόμμα 2 τοις εκατό 
(1,2%) εκ του συνόλου των εσόδων που προέρχονται 
από την παροχή συγκοινωνιακών υπηρεσιών και παρα-γωγή συγκοινωνιακού έργου στην περιοχή ευθύνης της Ο.Σ.Ε.Θ.
5. Ο Ο.Α.Σ.Θ., για όσο χρόνο εκτελεί το συγκοινωνιακό 
έργο σύμφωνα με το άρθρο 26, καθώς και οποιοσδή-
ποτε φορέας εκτελεί συγκοινωνιακό έργο στην περιο-
χή ευθύνης και υπό την εποπτεία της Ο.Σ.Ε.Θ., δύναται 
να επιδοτείται εκτάκτως και από άλλους πόρους, είτε 
λαμβάνοντας έκτακτη κρατική χρηματοδότηση είτε ως δικαιούχος ενωσιακών προγραμμάτων.»
Άρθρο 142
Επιδότηση Οργανισμού ΑστικώνΣυγκοινωνιών Θεσσαλονίκης
1. Ο Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλο-
νίκης (Ο.Α.Σ.Θ.) λαμβάνει επιδότηση από τον κρατικό 
προϋπολογισμό για την κάλυψη του συνολικού ετήσιου 
λειτουργικού του ελλείμματος με βάση το παραγόμε-
νο συγκοινωνιακό έργο και δείκτες έργου, κόστους και 
ποιότητας, στους οποίους περιλαμβάνονται υποχρεωτι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12160 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
κώς τα ελάχιστα προσφερθέντα οχηματοχιλιόμετρα, το 
ανώτατο επιτρεπτό λειτουργικό κόστος ανά οχηματοχι-
λιόμετρο και ο κατώτερος επιτρεπτός βαθμός ικανοποί-
ησης πελατείας, καθώς και οποιοιδήποτε άλλοι δείκτες 
εφαρμόζονται διεθνώς στα συγκοινωνιακά δεδομένα. Το 
ποσό της επιδότησης για την κάλυψη του λειτουργικού κόστους του Ο.Α.Σ.Θ. καθορίζεται κατόπιν αξιολόγησης 
του προϋπολογισμού του Ο.Α.Σ.Θ. από τη Διεύθυνση 
Προϋπολογισμού Γενικής Κυβέρνησης και την αρμόδια 
Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών του εποπτεύ-
οντος Υπουργείου, λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους 
και τα ανώτατα όρια του εκάστοτε ισχύοντος Μ.Π.Δ.Σ.. Η ως άνω επιδότηση δεν υπόκειται σε καθεστώς Φ.Π.Α.
2. Η τακτική επιδότηση προς τον Ο.Α.Σ.Θ. καταβάλλε-
ται σε δώδεκα (12) ισόποσες μηνιαίες δόσεις, το πρώτο δεκαήμερο κάθε μήνα. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, κα-
τόπιν τεκμηριωμένου αιτήματος του Ο.Α.Σ.Θ., δύνανται, 
εντός της εγκεκριμένης ετήσιας επιδότησης, να κατα-
βάλλονται στον Ο.Α.Σ.Θ. περισσότερες της μιας μηνιαίες 
δόσεις.
3. Σε περίπτωση που απαιτηθεί, δύνανται να καταβάλ-
λονται στον Ο.Α.Σ.Θ., εκτός από την τακτική επιδότηση, και έκτακτες επιχορηγήσεις.
4. Οι ανωτέρω επιδοτήσεις που καταβάλλονται από 
τον κρατικό προϋπολογισμό στον Ο.Α.Σ.Θ., είναι ακατά-
σχετες στα χέρια του Δημοσίου ή τρίτων κατά παρέκκλι-
ση κάθε αντίθετης γενικής ή ειδικής διάταξης για οφειλές 
αυτού στη Φορολογική Διοίκηση, και μη δεκτικές συμ-ψηφισμού με οφειλές του εν λόγω Οργανισμού προς το 
Δημόσιο ή Ασφαλιστικά Ταμεία ή λοιπούς Οργανισμούς 
Κοινωνικής Ασφάλισης και για τη λήψη αυτών των επιδο-
τήσεων δεν απαιτείται η έκδοση και προσκόμιση ασφα-λιστικών και φορολογικών ενημεροτήτων.
5. Όλες οι κρατικές επιχορηγήσεις που έλαβε ο Ο.Α.Σ.Θ. 
από την 25η.7.2017, οπότε και πέρασε στον πλήρη έλεγχο 
του Ελληνικού Δημοσίου σύμφωνα με τον ν. 4482/2017 (Α΄ 102), απαλλάσσονται από τον Φ.Π.Α.. Οποιοδήποτε ποσό έχει καταβληθεί, ή π ρόκειται να καταβληθεί, που 
αφορά σε Φ.Π.Α. από τις ληφθείσες κρατικές επιχορη-
γήσεις, από την 25η.7.2017 έως την έναρξη ισχύος της 
παρούσας, θεωρείται ως αχρεωστήτως καταβληθέν και 
δύναται να αναζητηθεί από τον Οργανισμό. Με κοινή 
απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Υποδομών 
και Μεταφορών καθορίζονται οι λεπτομέρειες σχετικά 
με τον τρόπο επιστροφής των αχρεωστήτως καταβλη-θέντων ποσών, καθώς και κάθε άλλη σχετική αναγκαία λεπτομέρεια.
6. Το παρόν τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2021.
Άρθρο 143
Παράταση αναστολής πληρωμών, συμψηφισμούκαι διαδικασιών είσπραξης χρεώντου Οργανισμού Σιδηροδρόμων Ελλάδος (ΟΣΕ) Α.Ε. έναντι του Δημοσίου που προέρχονταιαπό καταπτώσεις εγγυήσεων δανείων
Η παρ. 7 του άρθρου 79 του ν. 4530/2018 (Α΄ 59) τρο-
ποποιείται ως εξής:
«7. Το χρονικό διάστημα της παρ. 3 του άρθρου 45 του 
ν. 4313/2014 (Α΄ 261) παρατείνεται μέχρι τις 31.12.2021.»Άρθρο 144
Θέματα Μητρώων συντελεστών παραγωγήςδημοσίων και ιδιωτικών έργων, μελετών,τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών (ΜΗ.Τ.Ε.)
1. Αναστέλλεται η ισχύς της παρ. 9 του άρθρου 3 της 
περ. β΄ της παρ. 3 και της παρ. 7 του άρθρου 13, καθώς και του άρθρου 64 του π.δ. 71/2019 (Α΄ 112) από την 1η Ιανουαρίου 2021 έως την 1η Σεπτεμβρίου 2021.
2. Οι αιτήσεις που υποβάλλο νται στην υπηρεσία τή-
ρησης των μητρώων από την 1η Ιανουαρίου 2021 έως 
και την 1η Σεπτεμβρίου 2021 για εγγραφή ή μεταβολή ή 
διαγραφή ήδη εγγεγραμμένων στο Μητρώο Μελετητών 
(ΜΗ.Τ.Ε.), στο Μητρώο Γ ραφείων Μελετών, στο Μητρώο 
Εμπειρίας Κατασκευαστών (Μ.Ε.Κ) και στο Μητρώο Ερ-
γοληπτικών Επιχειρήσεων (Μ.Ε.ΕΠ.), εξετάζονται από 
τις αντίστοιχες Επιτροπές του π.δ. 71/2019 και κρίνο-
νται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες του π.δ. διατάξεις. 
Τα πτυχία των Μελετητών και Γ ραφείων Μελετών που 
εκδίδονται εξακολουθούν να ισχύουν έως την 1η Σε-
πτεμβρίου 2021.
3. Η διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 39 του π.δ. 71/2019 
αντικαθίσταται ως εξής:
«2. Τα πτυχία των εγγεγραμμένων στο Μητρώο Μελε-
τητών και στο Μητρώο Γ ραφείων Μελετών, που είναι σε 
ισχύ κατά την 3η Ιουλίου 2019 εξακολουθούν να ισχύουν 
έως την 1η Σεπτεμβρίου 2021, εφόσον πληρούνται οι 
προϋποθέσεις του νομοθετικού πλαισίου που ίσχυε έως 
και τις 2 Ιουλίου 2019.»
4. Η παρ. 6 του άρθρου 65 του π.δ. 71/2019 αντικαθί-
σταται ως εξής:
«6. Οι βεβαιώσεις εγγραφής στο Μ.Ε.ΕΠ., καθώς και τα 
πτυχία εργοληπτών Δημοσίων Δασοτεχνικών Έργων που 
είναι σε ισχύ κατά την 3η Ιουλίου 2019 εξακολουθούν 
να ισχύουν έως την 1η Σεπτεμβρίου 2021, εφόσον πλη-
ρούνται οι προϋποθέσεις του νομοθετικού πλαισίου που 
ίσχυε έως και τις 2 Ιουλίου 2019. Οι αιτήσεις μεταβολών 
που υποβάλλονται κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα, 
εξετάζονται με βάση το προϊσχύον νομοθετικό πλαίσιο. Μετά την πάροδο της παραπάνω προθεσμίας οι βεβαι-ώσεις εγγραφής στο Μ.Ε.ΕΠ. και τα πτυχία Εργοληπτών 
Δημοσίων Δασοτεχνικών Έργων παύουν να ισχύουν. 
Για το χρονικό διάστημα από 1η Ιανουαρίου 2021 μέχρι 
και την 1η Σεπτεμβρίου 2021 εξακολουθεί να εκδίδε-
ται, σύμφωνα με τα ισχύοντα μέχρι την 3η Ιουλίου 2019,
η ενημερότητα πτυχίου για εργοληπτικές επιχειρήσεις 
που είναι καταταγμένες στις τάξεις 3η έως 7η.»
5. Βεβαιώσεις εγγραφής - πτυχία που εκδόθηκαν μετά 
την 3η.7.2019 και είναι σε ισχύ έως την 31.12.2020, πα-
ρατείνονται αυτοδίκαια έως την 1η.9.2021, εφόσον πλη-
ρούνται οι προϋποθέσεις του νομοθετικού πλαισίου που 
ίσχυε έως και τις 2.7.2019.
ΜΕΡΟΣ Η΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Άρθρο 145
Συμπληρώσεις στην πολεοδομική νομοθεσία
1. Στην παρ. 4 του άρθρου 14 του ν. 4759/2020
(Α΄ 245), μετά το πέμπτο εδάφιο προστίθεται εδάφιο ως 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12161 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
εξής: «Ειδικώς σε περίπτωση απόσπασης από όργανο 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον το όργανο αυτό δεν 
αναλαμβάνει τη μισθοδοσία του, καταβάλλονται από τον 
φορέα υποδοχής οι αποδοχές της κοινής απόφασης του 
τέταρτου εδαφίου.»
2. H περ. η΄ της παρ. 1 του άρθρου 40 του ν. 4759/2020 
καταργείται και αντίστοιχα στο τέλος της περ. ζ΄ αφαιρεί-
ται η λέξη «και» και προστίθεται τελεία «.».
3. α) Στην αρχή της παρ. 1 του άρθρου 89 του ν. 4759/ 
2020 η αναφορά «της παρ. 3 του άρθρου 87» αντικαθί-σταται από αυτή «της παρ. 3 του άρθρου 88».
β) Στην παρ. 1 του άρθρου 90 του ν. 4759/2020 η ανα-
φορά «της παρ. 2 του άρθρου 87» αντικαθίσταται από 
αυτή «της παρ. 2 του άρθρου 88».
4. Στο τέλος του ν. 2742/1999 (Α΄ 207) επισυνάπτεται το 
τοπογραφικό διάγραμμα του παρόντος που αναφέρεται 
στο έκτο εδάφιο της περ. 4 της παρ. ΙΙ του άρθρου 21 του 
ν. 2742/1999 με τίτλο: «Παράρτημα της περ. 4 της παρ. ΙΙτου άρθρου 21».
5. α) Πριν την τελεία «.» στο τέλος του πρώτου εδαφίου 
της περ. γ΄ της παρ. 7 του άρθρου 8 του ν. 4447/2016 
(Α΄ 241), προστίθενται οι λέξεις «και του ν. 4608/2019».
β) Στην παρ. 1 του άρθρου 32 του ν. 4759/2020, προ-
στίθενται οι λέξεις «και του ν. 4608/2019 (Α΄ 66)» μετά τις 
λέξεις «ν. 3894/2010 (Α΄ 204)».
γ) Πριν την τελεία «.» και μετά τις λέξεις «ν. 3894/2010 
(Α΄ 204)» στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 34 του ν. 4759/ 
2020, προστίθενται οι λέξεις «και του ν. 4608/2019».
δ) Στο τελευταίο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 106 
του ν. 4495/2017 προστίθενται κόμμα «,» και η αναφορά 
«4608/2019» μετά τις λέξεις «νόμων 3986/2011».
ΜΕΡΟΣ Θ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
Άρθρο 146
Ακατάσχετο και αφορολόγητο ενισχύσεωνπου καταβάλλονται στο πλαίσιο δράσεωναντιμετώπισης των επιπτώσεων του κορωνοϊού COVID-19 στον πρωτογενή τομέα
Οι ενισχύσεις που καταβάλλονται σε φυσικά ή νομι-
κά πρόσωπα ή νομικές οντότητες στο πλαίσιο δράσεων 
αντιμετώπισης των επιπτώσεων του κορονοϊού COVID-19 
στον πρωτογενή τομέα, συγχρηματοδοτούμενων ή μη, δεν υπόκεινται σε οποιονδήποτε φόρο, τέλος, εισφορά ή άλλη κράτηση υπέρ του Δημοσίου, συμπεριλαμβανο-
μένης και της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης του άρθρου 
43A του ν. 4172/2013 (Α΄ 167), μη εφαρμοζόμενης της 
παρ. 1 του άρθρου 47 του ν. 4172/2013 σε περίπτωση 
διανομής ή κεφαλαιοποίησής τους, είναι ανεκχώρητες 
και ακατάσχετες στα χέρια του Δημοσίου ή τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε άλλης αντίθετης γενικής ή ειδικής δι-άταξης, δεν δεσμεύονται και δεν συμψηφίζονται με βε-
βαιωμένα χρέη προς το Δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα 
δημοσίου δικαίου, τους οργανισμούς τοπικής αυτοδι-
οίκησης και τα νομικά πρόσωπα τους, τα ασφαλιστικά 
ταμεία και τα πιστωτικά ιδρύματα και δεν υπολογίζονται στα εισοδηματικά όρια για την καταβολή οποιασδήποτε 
παροχής κοινωνικού ή προνοιακού χαρακτηρα. Οι δικαι-
ούχοι των ενισχύσεων του παρόντος απαλλάσσονται από 
την υποχρέωση προσκόμισης αποδεικτικού φορολογι-
κής και ασφαλιστικής ενημερότητας για τη συμμετοχή 
τους στις δράσεις και για την είσπραξη των ενισχύσεων.
Άρθρο 147
Συνέχιση λειτουργίας υφιστάμενωνκτηνοτροφικών εγκαταστάσεων
Η παρ. 3 του άρθρου 17Α του ν. 4056/2012 (Α΄ 52) τρο-
ποποιείται και διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Όσες κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις λειτουργούσαν 
εντός ή πλησίον κατοικημένων περιοχών, σύμφωνα με τις 
προϋποθέσεις της παρ. 2 και εφόσον επιθυμούν να συνε-
χίσουν τη λειτουργία τους, υπ οχρεούνται να υποβάλλουν 
αίτημα στην οικεία Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας 
και Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ) μέχρι τις 31.12.2021. Έως την 
ημερομηνία αυτή αναστέλλεται η ισχύς των διοικητι-
κών πράξεων που εκδόθηκαν αλλά δεν εκτελέστηκαν 
και διατάσσουν τη διακοπή λειτουργίας, την αποβολή, 
την κατεδάφιση ή την επιβολή προστίμου. Οι διοικητικές 
πράξεις του προηγούμενου εδαφίου ανακαλούνται ορι-
στικά εφόσον εκδοθεί η άδεια διατήρησης της παρ. 2.»
ΜΕΡΟΣ Ι΄
ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝΚΑΙ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ
Άρθρο 148
Ρυθμίσεις θεμάτων προσωπικού ΥπουργείουΕξωτερικών και Υπουργείου Εθνικής Άμυνας
1. Υπάλληλοι του Υπουργείου Εξωτερικών οι οποίοι 
κατά την ημερομηνία δημοσίευσης του π.δ. 84/2020 
(Α΄ 194) υπηρετούσαν στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της 
Ελλάδας στον Ο.Ο.Σ.Α., παραμένουν στις θέσεις αυτές 
μέχρι τη λήξη της θητείας τους, οπότε και επιστρέφουν στο Υπουργείο Εξωτερικών. H μισθοδοσία τους, καθώς 
και παρεπόμενες με την εκεί παρεχόμενη υπηρεσία τους 
δαπάνες, βαρύνουν το Υπουργείο Εξωτερικών.
2. Κατά παρέκκλιση όσων ορίζονται στο άρθρο 85 
του ν. 4623/2019 (Α΄ 134) περί ανάληψης υποχρεώσεων 
από τους διατάκτες των μεταφερόμενων δυνάμει των
π.δ. 81/2019 (Α΄ 119) και 84/2019 (Α΄ 123) υπηρεσιών, οι 
κατά τα έτη 2019 και 2020 πραγματοποιηθείσες λειτουρ-
γικές δαπάνες, δαπάνες δημοσίων σχέσεων και δαπάνες 
συνδρομών σε ειδησεογραφικά πρακτορεία συνολικού 
ποσού 320.000 ευρώ, των Γ ραφείων Δημόσιας Διπλω-
ματίας και των Διευθύνσεων Διεθνούς Επικοινωνίας και 
Διπλωματίας Μέσων Ενημέρωσης, που μεταφέρθηκαν 
στο Υπουργείο Εξωτερικών, οι οποίες δεν έχουν ακόμη 
τακτοποιηθεί δημοσιονομικά, θεωρούνται νόμιμες και 
βαρύνουν τον προϋπολογισμό του Υπουργείου Εξωτε-
ρικών.
3. Έως ότου εκδοθεί η προβλεπόμενη στην περ. Δ΄ της 
παρ. 1 του άρθρου 144 του ν. 4472/2017 (Α΄ 74) κοινή 
απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Εξωτερικών, η 
μηνιαία αποζημίωση υπηρεσίας αλλοδαπής σε ευρώ του 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12162 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Προϊσταμένου/Πρέσβη της Πρεσβείας Ντακάρ (ΣΕΝΕΓ Α-
ΛΗ) καθορίζεται ισόποση αυτής της Πρεσβείας Αμπού-
τζα (ΝΙΓΗΡΙΑ), η μηνιαία αποζημίωση υπηρεσίας αλλο-
δαπής σε ευρώ του Προϊσταμένου/Πρέσβη του Παναμά 
(ΠΑΝΑΜΑΣ) καθορίζεται ισόποση αυτής της Πρεσβείας 
Καράκας (ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ) και η μηνιαία αποζημίωση υπη-
ρεσίας αλλοδαπής σε ευρώ του Προϊσταμένου/Πρέσβη 
της Πρεσβείας Σιγκαπούρης (ΣΙΓΚΑΠΟΥΡΗ) καθορίζεται 
ισόποση αυτής της Πρεσβείας Σεούλ (Ν. ΚΟΡΕΑ).
4. Η ισχύς του άρθρου 62 του ν. 4690/2020 (Α΄ 104) 
σχετικά με τη νοσοκομειακή και ιατροφαρμακευτική πε-
ρίθαλψη των στρατιωτικών και πολιτικών υπαλλήλων 
του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας που υπηρετούν σε Αρ-
χές του εξωτερικού εκτός ΕΕ και οι οποίοι έχουν προ-
σβληθεί ή προσβάλλονται από τον κορωνοϊό COVID-19, 
παρατείνεται έως τις 31.3.2021.
5. Η ισχύς της παρ. 1 του άρθρου 56 του ν. 4557/2018 
(Α΄ 139) ως προς την επαναφορά της εποπτείας λειτουρ-
γίας του Οικοδομικού Συνεταιρισμού Μόνιμων Αξιωμα-τικών Ελληνικού Στρατού (Ο.Σ.Μ.Α.Ε.Σ.) στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας από το Υπουργείο Οικονομικών, παρα-τείνεται έως τις 31.12.2021.
Άρθρο 149
Προσόντα Επαγγελματιών Οπλιτών -Τροποποίηση του άρθρου 2 του ν. 2936/2001
Η περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 2 του ν. 2936/2001 
(Α΄ 166) τροποποιείται και το άρθρο 2 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«Άρθρο 2
Προσόντα Επαγγελματιών Οπλιτών
1. Οι Επαγγελματίες Οπλίτες πρέπει:
α. Να έχουν την ελληνική ιθαγένεια.
β. Να έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας και 
να μην έχουν υπερβεί το 28ο έτος κατά το έτος κατάτα-
ξής τους στις Ένοπλες Δυνάμεις. Οι υπηρετούντες ως 
οπλίτες βραχείας ανακατάταξης (Ο.Β.Α.), να μην έχουν 
υπερβεί το 31ο έτος της ηλικίας κατά το έτος κατάταξής τους ως Επαγγελματίες Οπλίτες στις Ένοπλες Δυνάμεις.
γ. Να έχουν ανάστημα τουλάχιστον 1,60μ. οι άνδρες 
και 1,55μ. οι γυναίκες.
δ. Να έχουν γραμματικές γνώσεις, το επίπεδο των 
οποίων καθορίζεται κατά ειδικότητες με απόφαση του 
Υπουργού Εθνικής Άμυνας και να μην είναι κατώτερες 
του κατόχου απολυτηρίου Γυμνασίου.
ε. Να είναι ικανοί κατηγορίας πρώτης (Ι/1) ή δεύτε-
ρης (Ι/2), σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν για την 
εξέταση της σωματικής ικανότητας των στρατευσίμων.
στ. Να μην έχουν καταδικαστεί αμετάκλητα για κα-
κούργημα και σε οποιαδήποτε ποινή για κλοπή, απάτη, υπεξαίρεση (κοινή ή στην υπηρεσία), εκβίαση, πλαστο-
γραφία, ψευδή βεβαίωση, ψευδορκία, ψευδή ανώμοτη 
κατάθεση, δωροδοκία, καταπίεση, απιστία περί την υπη-
ρεσία, ψευδή καταμήνυση, συκοφαντική δυσφήμιση, πα-
ράβαση καθήκοντος, ανυποταξία, λιποταξία, καθώς και 
για οποιοδήποτε έγκλημα κατά της γενετήσιας ελευθερί-
ας ή οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής ή 
της νομοθεσίας περί ναρκωτικών, λαθρεμπορίας, όπλων, 
πυρομαχικών και τυχερών παιχνιδιών.ζ. Να μην έχουν παραπεμφθεί αμετάκλητα για κακούρ-
γημα ή οποιοδήποτε πλημμέλημα της περ. στ΄, έστω και 
αν το αδίκημα έχει παραγραφεί.
η. Να μην έχουν στερηθεί τα πολιτικά τους δικαιώματα 
με αμετάκλητη απόφαση.
θ. Να μην έχουν εκπέσει ή υποβιβασθεί του βαθμού 
τους οι εκπληρώσαντες τις νόμιμες στρατιωτικές τους 
υποχρεώσεις.
ι. Να έχουν όσοι ήδη υπηρετούν θετική εισήγηση για 
κατάταξη από τον τελευταίο Διοικητή τους.
2. Δεν μπορούν να καταταγούν ως Επαγγελματίες 
Οπλίτες όσοι εκπλήρωσαν άοπλη θητεία ή εναλλακτική 
πολιτική - κοινωνική υπηρεσία, σύμφωνα με τις διατάξεις 
της στρατολογικής νομοθεσίας.
3. Δεν μπορούν να καταταγούν ως Επαγγελματίες 
Οπλίτες πρώην υπαξιωματικοί, που, ενώ υπηρετούσαν 
ως μόνιμοι ή εθελοντές, παραιτήθηκαν ή απολύθηκαν 
για οποιαδήποτε αιτία.
4. Τα παραπάνω απαιτούμενα προσόντα, με την επιφύ-
λαξη της περ. β΄ της παρ. 1, πρέπει να συντρέχουν κατά τον χρόνο της προκήρυξης των θέσεων Επαγγελματιών Οπλιτών και κατά τον χρόνο της κατάταξής τους, τα δε 
κωλύματα συμμετοχής πρέπει να μην υπάρχουν κατά 
τον χρόνο της κατάταξής τους.»
Άρθρο 150
Ρύθμιση θεμάτων κρίσεων και προαγωγών
αξιωματικών εξ Ανωτέρων Στρατιωτικών Σχο-λώνΥπαξιωματικών και μονιμοποιηθέντωνεθελοντών - μονιμοποιηθεισώνεθελοντριών - Αντικατάσταση του άρθρου 37 του ν. 4494/2017
Το άρθρο 37 του ν. 4494/2017 (Α΄ 165) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 37
Ρύθμιση θεμάτων κρίσεων και προαγωγώναξιωματικών εξ ΑΣΣΥ και μονιμοποιηθέντωνεθελοντών - μονιμοποιηθεισών εθελοντριών
Οι διατάξεις των άρθρων 5 έως 10, 11 πλην των παρ. 11
και 12, 12 έως 14 και 16 έως 22 του ν. 2439/1996
(Α΄ 219) ισχύουν και για τους εν ενεργεία αξιωματικούς 
που προέρχονται από Ανώτερες Στρατιωτικές Σχολές 
Υπαξιωματικών (ΑΣΣΥ), καθώς και τους αντίστοιχους 
που προέρχονται από την κατηγορία των μονιμοποιη-
θέντων εθελοντών του ν. 445/1974 (Α΄ 160) και των μο-
νιμοποιηθεισών εθελοντριών του ν. 705/1977 (Α΄ 279), οι 
οποίοι συμπλήρωσαν είκοσι πέντε (25) έτη πραγματικής 
στρατιωτικής υπηρεσίας μέχρι τις 31.12.2015. Για τους 
αξιωματικούς του πρώτου εδαφίου, ο χρόνος των περ. β΄ 
και γ΄ της παρ. 8 του άρθρου 5 του ν. 2439/1996 υπολο-
γίζεται ως χρόνος υπηρεσίας μονίμου αξιωματικού πέρα 
από τα δεκατρία έτη από την ημερομηνία κατάταξής 
τους. Για τους αξιωματικούς που δυνάμει του παρόντος 
άρθρου αποκτούν δικαίωμα αναδρομικής βαθμολογι-
κής προαγωγής, δεν γεννάται δικαίωμα αναδρομικής 
καταβολής των αντίστοιχων αποδοχών. Για τους αξιω-
ματικούς του πρώτου εδαφίου που προέρχονται από την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12163 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
κατηγορία των μονιμοποιηθέντων εθελοντών του ν. 445/
1974 και των μονιμοποιηθεισών εθελοντριών του ν. 705/
1977 δεν είναι απαραίτητη η συμπλήρωση του προσό-
ντος του χρόνου διοίκησης ή ειδικής υπηρεσίας του άρ-θρου 6 του ν. 2439/1996. Ειδικά για τους αξιωματικούς 
του πρώτου εδαφίου των ειδικοτήτων Ραδιοναυτίλων, Τε-
χνικής Υποστήριξης και Υπηρεσιών Υποστήριξης της Πο-
λεμικής Αεροπορίας ισχύουν επιπλέον τα καθοριζόμενα 
στην περ. δ΄ της παρ. 8 του άρθρου 3 του ν. 2439/1996.»
Άρθρο 151
Ρύθμιση για τη ναυπήγηση δύο ΤαχέωνΠεριπολικών Κατευθυνόμενων Βλημάτων (ΤΠΚ) του Πολεμικού Ναυτικού
Στo στοιχείο Α΄ του άρθρου 32 του ν. 4361/2016
(Α΄ 10) προστίθεται παρ. 13 ως εξής:
«13. Επιπλέον ποσό μέχρι τρία εκατομμύρια πεντα-
κόσιες εβδομήντα πέντε χιλιάδες (3.575.000) ευρώ δι-
ατίθεται από πιστώσεις του Προγράμματος Δημοσίων 
Επενδύσεων (Εθνικό Σκέλος) του Υπουργείου Εθνικής 
Άμυνας για την ομαλή εξέλιξη ναυπήγησης του Ταχέος 
Περιπολικού Κατευθυνόμενων Βλημάτων (ΤΠΚ) υπ’ αρ. 6,
που έχει ήδη παραληφθεί από το Πολεμικό Ναυτικό, και 
του ΤΠΚ υπ’ αρ. 7. Τα ποσά που θα διατεθούν από τις 
ανωτέρω χρηματοδοτήσεις και αφορούν στη συμβασι-
οποίηση προμήθειας υλικών και ανάθεσης εργασιών -
παροχής υπηρεσιών, που εκκρεμούν και αφορούν σε 
υλικά και υπηρεσίες για τη συνέχιση ναυπήγησης των 
ανωτέρω ΤΠΚ και στην πληρωμή της μισθοδοσίας, των 
λογαριασμών κοινής ωφελείας (ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ) και των 
υπηρεσιών μετακίνησης προσωπικού, θα καταλογιστούν 
στην εταιρεία «Ναυπηγικές και Βιομηχανικές Επιχειρήσεις 
Ελευσίνας Α.Ε.» (ΝΒΕΕ Α.Ε.). Η καταβολή από το Πολεμικό 
Ναυτικό των μηνιαίων αμοιβών των εργαζομένων παρα-
τείνεται εκ νέου για χρονικό διάστημα τριών μηνών από 
την 1η Ιανουαρίου 2021, όσο και το χρονικό διάστημα 
παράτασης του προγράμματος ναυπήγησης. Η ισχύς των 
υπογραφεισών/συναφθεισών ατομικών δηλώσεων απο-
δοχής ενασχόλησης μεταξύ του Πολεμικού Ναυτικού και 
των εργαζομένων της ΝΒΕΕ Α.Ε., παρατείνεται έως την 
31η Μαρτίου 2021. Το Ελληνικό Δημόσιο επιφυλάσσεται 
παντός νομίμου ή συμβατικού δικαιώματός του, είτε αυτό 
απορρέει από τη σύμβαση υπό στοιχεία 001Β/2000, είτε 
από την κυρωθείσα τριμερή συμφωνία, η οποία παρατεί-
νεται έως την 31η Μαρτίου 2021. Επί των εγκριθεισών με 
το άρθρο 62 του ν. 4557/2018 (Α΄ 139), το άρθρο εικοστό 
τρίτο του ν. 4618/2019 (Α΄ 89), το άρθρο 216 του ν. 4635/
2019 (Α΄ 167), το άρθρο 67 του ν. 4688/2020 (Α΄ 101),
το άρθρο 80 του ν. 4712/2020 (Α΄ 146) και το άρθρο 37 του ν. 4734/2020 (Α΄ 196) πιστώσεων, χορηγείται παρά-ταση ανάληψης νομικών δεσμεύσεων δαπανών έως και 
τον Μάρτιο 2021.»
Άρθρο 152
Ρύθμιση για την ολοκλήρωση εργασιών
σε υποβρύχια (Υ/Β) του Πολεμικού Ναυτικού
Στην παρ. 5 του άρθρου 26 του ν. 4258/2014 (Α΄ 94), 
προστίθενται εδάφια δέκατο έκτο και δέκατο έβδομο 
ως εξής:«Επιπλέον ποσό μέχρι δεκατρία εκατομμύρια επτακό-
σιες χιλιάδες (13.700.000) ευρώ, διατίθεται από πιστώ-
σεις του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (Εθνικό 
Σκέλος), του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, για την ολο-
κλήρωση πρόσθετων εργασιών για την πλήρη επιχειρη-
σιακή απόδοση των Υ/Β, την αντιμετώπιση βλαβών που 
προκύπτουν από τις εν εξελίξει δοκιμές, καθώς και για 
τη συντήρηση των συνοδών πλοίων που απαιτούνται 
για την ολοκλήρωση των δοκιμών των Υ/Β, κατ’ εφαρ-
μογή των αναγραφόμενων διαδικασιών στις παρ. 3 και 4. Επί των εγκριθεισών με το άρθρο 61 του ν. 4557/2018
(Α΄ 139), το άρθρο εικοστό δεύτερο του ν. 4618/2019 
(Α΄ 89), το άρθρο 215 του ν. 4635/2019 (Α΄ 167), το άρ-
θρο 66 του ν. 4688/2020 (Α΄ 101) και το άρθρο 38 του 
ν. 4734/2020 (Α΄ 196) πιστώσεων, χορηγείται παράταση 
ανάληψης νομικών δεσμεύσεων δαπανών έως και τον 
Μάρτιο 2021.»
ΜΕΡΟΣ ΙΑ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗΚΑΙ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣΚΑΙ ΑΣΥΛΟΥ
Άρθρο 153
Ειδικές ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση έκτακτωναναγκών του Υπουργείου Προστασίαςτου Πολίτη λόγω της πανδημίαςτου κορωνοϊού COVID-19
1. Οι παρ. 2 και 3 του άρθρου 116 του ν. 4674/2020 
(Α΄53), αντικαθίστανται ως ακολούθως:
«2. Οι δαπάνες της παρ. 1, ως προς τη σύναψη δημο-
σίων συμβάσεων αρμοδιότητας του Υπουργείου Προ-
στασίας του Πολίτη, δύνανται να καλύπτονται κατόπιν 
σχετικής έγκρισης και μεταφοράς πιστώσεων από το 
Υπουργείο Οικονομικών, μετά από αιτιολογημένο αίτημα 
του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη.
3. Το παρόν ισχύει έως τις 30.6.2021.»2. Η ισχύς της παρ. 1 του άρθρου 28 του ν. 4708/2020 
(Α΄ 140), ως προς τη μετακίνηση υγειονομικού προσωπι-
κού στη Γενική Γ ραμματεία Πολιτικής Προστασίας, και της 
παρ. 2 του άρθρου πέμπτου της από 14.3.2020 Πράξης 
Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 64) η οποία κυρώθη-
κε με το άρθρο 3 του ν. 4682/2020 (Α΄ 76), ως προς τα 
έκτακτα μέτρα ιχνηλάτησης κρουσμάτων του κορωνοϊού 
COVID-19, παρατείνεται έως τις 31.3.2021.
Άρθρο 154
Ρύθμιση θεμάτων οδοιπορικών εξόδωνΕλληνικής Αστυνομίας
1. Σε περιπτώσεις έκτακτων και απρόβλεπτων ανα-
γκών, που για λόγους εθνικής ή δημόσιας ασφάλειας ή 
δημόσιας υγείας απαιτείται η άμεση μετακίνηση αστυνο-
μικού προσωπικού, κατόπιν σχετικής εγκριτικής διαταγής 
του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας, το αίτημα για 
την έκδοση των αποφάσεων ανάληψης υποχρέωσης για 
τις δαπάνες οδοιπορικών εξόδων και η έκδοση αυτών 
μπορούν να πραγματοποιούνται σε μεταγενέστερο χρό-
νο αμέσως μόλις καταστεί αυτό δυνατό.
2. Η ισχύς του παρόντος εκτείνεται έως τις 30.6.2021.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12164 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 155
Επείγουσες διατάξεις για την προσέλκυση 
επενδύσεων - Τροποποίηση του άρθρου 8του ν. 4251/2014
Στο άρθρο 8 του ν. 4251/2014 (Α΄ 80) προστίθενται 
παρ. 10 και 11 ως εξής:
«10. Κατά παρέκκλιση της παρ. 1, πολίτης τρίτης χώ-
ρας, ο οποίος πληροί τις π ροϋποθέσεις για την υπαγωγή 
στις ρυθμίσεις της παρ. Α΄ ή της παρ. Γ΄ του άρθρου 16 ή 
της παρ. Β΄ του άρθρου 20, δύναται να υποβάλει αίτηση 
για χορήγηση άδειας διαμονής δυνάμει των ανωτέρω δι-
ατάξεων, πριν την είσοδό του στην Ελληνική Επικράτεια. 
Η αίτηση υποβάλλεται μέσω πληρεξουσίου, σύμφωνα 
με την παρ. 2, δυνάμει σχετικού πληρεξουσίου, το οποίο 
έχει συνταχθεί ενώπιον ελληνικής προξενικής αρχής. 
Εφόσον τα δικαιολογητικά που κατατίθενται είναι πλήρη, 
χορηγείται βεβαίωση κατάθεσης αίτησης, σύμφωνα με 
τα οριζόμενα στην παρ. 5. Η ίδια βεβαίωση χορηγείται 
και στην περίπτωση που εκκρεμεί η προσκόμιση του 
απαιτούμενου δικαιολογητικού της περ. ε΄ του άρθρου 6.
Ο αιτών πολίτης τρίτης χώρας οφείλει εντός αποκλει-
στικής προθεσμίας δώδεκα (12) μηνών από την υπο-
βολή της σχετικής αίτησης, να εισέλθει στην Ελληνική 
Επικράτεια και να υποβάλει στην αρμόδια υπηρεσία τα 
απαιτούμενα βιομετρικά στοιχεία και το ανωτέρω τυχόν 
ελλείπον δικαιολογητικό της παρ. ε΄ του άρθρου 6. Τα 
ανωτέρω καταλαμβάνουν και την υποβολή αίτησης για 
χορήγηση άδειας διαμονής, στα μέλη της οικογενείας 
του αιτούντος.
11. Πολίτης τρίτης χώρας, ο οποίος ευρίσκεται εκτός 
της Ελληνικής Επικράτειας, μπορεί να υποβάλει στην 
αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Μετανάστευσης 
και Ασύλου, πριν την είσοδό του στη Χώρα, μέσω νο-
μίμου αντιπροσώπου, δυνάμει σχετικού πληρεξουσίου, 
το οποίο έχει συνταχθεί ενώπιον ελληνικής προξενικής 
αρχής, αίτηση για χαρακτηρισμό επένδυσης της παρ. Α΄
ή πιστοποίηση πραγματοποίησης και διακράτησης επέν-
δυσης της παρ. Γ΄ του άρθρου 16, που συνοδεύεται από τα 
δικαιολογητικά που ορίζονται στην απόφαση κατά περί-
πτωση του πρώτου και του δεύτερου εδαφίου της παρ. 12
του άρθρου 136. Η αίτηση διαβιβάζεται στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, 
προκειμένου να εισηγηθεί, για τον χαρακτηρισμό της 
επένδυσης και τη σκοπιμότητα χορήγησης άδειας δια-
μονής όπως προβλέπεται στην περ. 2 της παρ. Α΄ του άρ-
θρου 16 ή την πραγματοποίηση και τη διακράτηση της 
επένδυσης, όπως προβλέπεται στην περ. 4 της παρ. Γ΄
του άρθρου 16.»
Άρθρο 156
Παρατάσεις προθεσμιών αρμοδιότητας
Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου -
Τροποποίηση του άρθρου 136του ν. 4251/2014
1. Η διάρκεια ισχύος των συμβάσεων εργασίας Ιδι-
ωτικού Δικαίου Ορισμένου Χρόνου (Ι.Δ.Ο.Χ.), που πα-
ρατάθηκαν δυνάμει του άρθρου δέκατου όγδοου της 
από 10.8.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου
(Α΄ 157), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4722/2020(Α΄ 177), παρατείνεται έως τις 31.3.2021. Κενές θέσεις 
που δεν καλύπτονται μέχρι την έναρξη ισχύος της πα-
ρούσας, αποκλειστικά από τις ως άνω συμβάσεις εργα-
σίας, αναπληρώνονται από τους επιτυχόντες κατά σειρά 
κατάταξης του αντίστοιχου κωδικού θέσης, σύμφωνα με 
τους οριστικούς πίνακες κατάταξης.
2. Η ισχύς οριστικών τίτλων διαμονής και βεβαιώσεων 
κατάθεσης αίτησης πολιτών τρίτων χωρών, που έχουν 
εκδοθεί δυνάμει του ν. 4251/2014 (A΄ 80) και του π.δ. 
106/2007 (A΄ 135) και έληξαν ή θα λήξουν: (α) από 1η 
Ιανουαρίου 2020 μέχρι 31 Ιουλίου 2020 παρατείνονται 
αυτοδικαίως έως 31 Μαρτίου 2021 και (β) από 1η Αυγού-
στου 2020 και με ημερομηνία λήξης έως τις 31 Μαρτίου 
2021, παρατείνονται αυτοδικαίως για οκτώ (8) μήνες από 
την αρχική ημερομηνία λήξης τους. Η έναρξη ισχύος των 
οριστικών τίτλων διαμονής που θα εκδοθούν, σε ανα-
νέωση των ανωτέρω τίτλων διαμονής, ανατρέχει στην 
επομένη ημέρα από την ημερομηνία λήξης του παρατα-
θέντος τίτλου διαμονής. Η παρούσα δεν εφαρμόζεται για 
οριστικούς τίτλους διαμονής και βεβαιώσεις κατάθεσης 
αίτησης που έχουν ήδη ανανεωθεί για μεταγενέστερη 
ημερομηνία.
3. Η ισχύς των δελτίων αιτούντων διεθνή προστασία, 
που έχουν εκδοθεί σύμφωνα με την υπό στοιχεία οικ. 
4831/25.7.2013 απόφαση του Υπουργού Δημόσιας Τά-
ξης και Προστασίας του Πολίτη (Β΄ 1841), όπως έχει πα-
ραταθεί με την υπ’ αρ. 18602/11.9.2020 απόφαση του 
Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου (Β΄ 3881), πα-
ρατείνεται έως την 31η Μαρτίου 2021 ανεξαρτήτως του 
χρόνου λήξης εκάστου δελτίου. Εντός του ανωτέρω χρο-
νικού διαστήματος, οι κάτοχοι των δελτίων, δύνανται να 
παραλαμβάνουν από τις αρμόδιες υπηρεσίες τα δελτία 
που προβλέπονται στην υπ’ αρ. 22066/16.10.2020 κοινή 
απόφαση του Υπουργών Ανάπτυξης και Επενδύσεων και 
Μετανάστευσης και Ασύλου (Β΄ 4699).
4. Στην παρ. 2 του άρθρου 136 του ν. 4251/2014 προ-
στίθεται δεύτερο εδάφιο ως εξής:
«Με όμοια απόφαση δύναται να παραταθεί η ισχύς των 
αδειών διαμονής και των δελτίων διαμονής και μόνιμης 
διαμονής, που εκδίδονται κατ’ εφαρμογή του παρόντος νόμου και του π.δ. 106/2007 (Α΄ 135) αντίστοιχα, καθώς 
και των βεβαιώσεων κατάθεσης αίτησης των άρθρων 
8 και 9 και των ειδικών βεβαιώσεων νόμιμης διαμονής του άρθρου 25 του παρόντος, καθώς και να καθοριστεί 
προθεσμία για την υποβολή της αίτησης χορήγησης ή 
ανανέωσης αυτών και κάθε άλλη σχετική λεπτομέρεια.»
ΜΕΡΟΣ ΙΒ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ
Άρθρο 157
Ειδικές δικονομικές ρυθμίσεις για το Συμβού-
λιοτης Επικρατείας, το Ελεγκτικό Συνέδριοκαι τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια
1. Για το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 
2021 έως και τις 31 Μαρτίου 2021 κατά την εκδίκαση 
των υποθέσεων:
α) στο Συμβούλιο της Επικρατείας, οι διάδικοι έχουν, 
κατά παρέκκλιση των κείμενων δικονομικών διατάξεων, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12165 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
προθεσμία επτά (7) ημερών, από την ημερομηνία της 
συζήτησης, για την προσκόμιση εγγράφων νομιμοποί-
ησης, την υποβολή γραμματίου προείσπραξης και την 
κατάθεση υπομνήματος,
β) στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια οι διάδικοι έχουν, 
κατά παρέκκλιση των κείμενων δικονομικών διατάξε-
ων: βα) στις ακυρωτικές διαφορές προθεσμία επτά (7) 
ημερών, από την ημερομηνία της συζήτησης, για την 
προσκόμιση εγγράφων νομιμοποίησης, την υποβολή 
γραμματίου προείσπραξης και την κατάθεση υπομνήμα-
τος, ββ) στις διαφορές ουσίας, για τις οποίες ως προς την 
κατάθεση υπομνήματος ισχύει το άρθρο 138 του Κώδικα 
Διοικητικής Δικονομίας (ν. 2717/1999, Α΄ 97), προθεσμία 
επτά (7) ημερών, από την ημερομηνία της συζήτησης, 
για την προσκόμιση εγγράφων νομιμοποίησης και την 
υποβολή γραμματίου προείσπραξης,
γ) στο Ελεγκτικό Συνέδριο, οι διάδικοι έχουν, κατά πα-
ρέκκλιση των κείμενων δικονομικών διατάξεων, προθε-σμία επτά (7) ημερών, από την ημερομηνία της συζήτη-
σης, για την προσκόμιση εγγράφων νομιμοποίησης, την 
υποβολή γραμματίου προείσπραξης και την κατάθεση 
υπομνήματος.
2. Οι δηλώσεις της παρ. 6 του άρθρου 33 του π.δ. 18/ 
1989 (Α΄ 8), της παρ. 2 του άρθρου 133 του ν. 2717/1999 και του άρθρου 231 του ν. 4700/2020 (Α΄ 127) μπορούν να συντάσσονται, για το ίδιο ως άνω χρονικό διάστημα, και ηλεκτρονικά, μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο ει-κοστό έβδομο άρθρο της από 20.3.2020 Πράξης Νομο-θετικού Περιεχομένου (Α΄ 68), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 (Α΄ 83). Οι ως άνω υπεύθυνες 
δηλώσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση 
ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της Γ ραμματείας του αρ-
μόδιου δικαστικού σχηματισμού, το αργότερο έως τις 
14:00 της παραμονής της δικασίμου, αντικαθιστούν την κατάθεση έντυπης δήλωσης στη Γ ραμματεία και έχουν 
την ίδια νομική ισχύ με αυτήν. Στις εν λόγω δηλώσεις 
περιλαμβάνεται και η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυ-
δρομείου των πληρεξούσιων ή των ίδιων των διαδίκων, στην οποία αποστέλλεται από τη Γ ραμματεία η έκθεση 
του άρθρου 22 του π.δ. 18/1989 ή του άρθρου 128Α του
ν. 2717/1999, κατά περίπτωση. Η αποστολή της έκθεσης 
κατά τον ανωτέρω τρόπο επέχει θέση έγκαιρης γνωστο-
ποίησης. Πριν από τη συζήτηση της υπόθεσης, η οικεία Γ ραμματεία εκτυπώνει, πρωτοκολλεί και θέτει στη δικο-
γραφία τις δηλώσεις αυτές.
Άρθρο 158
Διατάξεις για τη λειτουργίατων πολιτικών δικαστηρίων
1. Σε περίπτωση που η συζήτηση υπόθεσης οποιου-
δήποτε βαθμού δικαιοδοσίας κ αι με οποιαδήποτε δι-
αδικασία ματαιώθηκε διαρκούσης της αναστολής λει-
τουργίας των δικαστηρίων λόγω των έκτακτων μέτρων 
προστασίας της δημόσιας υγείας από την πανδημία του 
κορωνοϊού COVID-19, ορίζεται αυτεπαγγέλτως, με πράξη 
του Προέδρου του τμήματος ή του Προϊσταμένου του 
δικαστηρίου, ημέρα και ώρα συζήτησης στο ακροατήριο 
στην πλέον σύντομη διαθέσιμη δικάσιμο. Η εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ή έκθεμα, το οποίο μπορεί 
να τηρείται και ηλεκτρονικά, γίνεται με πρωτοβουλία του 
γραμματέα και ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων. 
Προς ενημέρωση των διαδίκων, και πάντως όχι επί ποινή 
ακυρότητας, η νέα δικάσιμος γνωστοποιείται από τον 
γραμματέα στον δικηγορικό σύλλογο της έδρας του δικα-
στηρίου. Στις υποθέσεις με διάδικο το Ελληνικό Δημόσιο 
ο γραμματέας του δικαστηρίου γνωστοποιεί στην Κε-
ντρική Υπηρεσία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους 
τη νέα δικάσιμο με το οικείο πινάκιο ή έκθεμα εφόσον 
συμπεριλαμβάνει τέτοιες υποθέσεις. Με πρωτοβουλία 
επίσης του γραμματέα μπορεί να γνωστοποιείται η νέα 
δικάσιμος με αποστολή ηλεκτρονικού μηνύματος στη δι-
εύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των διαδίκων ή με 
ανάρτηση στην πύλη ψηφιακών υπηρεσιών δικαστηρίων 
solon.gov.gr για όσα δικαστήρια και διαδικασίες έχουν 
ενταχθεί στο εν λόγω σύστημα.
2. Με την επιφύλαξη των άρθρων 237 και 238 ΚΠολΔ 
στον πρώτο και δεύτερο βαθμό, όπως και στον Άρειο 
Πάγο, στην πλέον σύντομη διαθέσιμη δικάσιμο, ο Πρό-
εδρος του τμήματος ή ο Πρόεδρος του δικαστηρίου κα-
τανέμει χρονικά εντός της αυτής ημέρας τις εγγεγραμμέ-
νες στο πινάκιο ή έκθεμα υποθέσεις και ο καταμερισμός αυτός με πρωτοβουλία του γραμματέα γνωστοποιείται ακολούθως, και πάντως το αργότερο την προηγούμενη 
της δικασίμου εργάσιμη ημέρα, στους διαδίκους ή στους 
πληρεξούσιους δικηγόρους τους, με αποστολή ηλεκτρο-
νικού μηνύματος στον οικείο δικηγορικό σύλλογο, στην Κεντρική Υπηρεσία του Νομικού Συμβουλίου του Κρά-
τους και προσθέτως στη διεύθυνση ηλεκτρονικού τα-
χυδρομείου τους, εφόσον είναι γνωστή, ή με ανάρτηση 
στην πύλη ψηφιακών υπηρεσιών δικαστηρίων solon.gov.
gr για όσα δικαστήρια και διαδικασίες έχουν ενταχθεί 
στο εν λόγω σύστημα. Στις υποθέσεις αυτές παρέχεται η 
δυνατότητα αναβολής ατελώς και χωρίς τις δεσμεύσεις του άρθρου 241 ΚΠολΔ. Η αναβολή μπορεί να δοθεί και 
χωρίς παράσταση των πληρεξούσιων δικηγόρων στο 
ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από το οικείο πινάκιο ή έκθεμα κατά την ημέρα της δικασίμου, 
εφόσον οι δικηγόροι αυτοί διατυπώσουν σχετικό αίτημα 
σε κοινή ανέκκλητη δήλωσή τους, κατά την παρ. 2 του άρθρου 242 ΚΠολΔ και κατ’ απόκλιση της παρ. 2 του άρ-
θρου 115 ΚΠολΔ, η οποία υποβάλλεται στην οικεία γραμ-
ματεία του δικαστηρίου μέσω μηνύματος ηλεκτρονικού 
ταχυδρομείου το αργότερο μέχρι τη δωδεκάτη ώρα της προηγούμενης της δικασίμου εργάσιμης ημέρας.
3. Στις ίδιες υποθέσεις, εφόσον όλοι οι διάδικοι δεν επι-
θυμούν να εξετάσουν κατά τη συζήτηση των υποθέσεων 
μάρτυρα, μπορούν να το δηλώσουν στη γραμματεία του 
δικαστηρίου μέσω μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρο-
μείου, το αργότερο μέχρι τη δωδεκάτη ώρα της προη-
γούμενης της δικασίμου εργάσιμης ημέρας, προκειμένου 
η συζήτηση της υπόθεσής τους να τεθεί στην αρχή του πινακίου ή εκθέματος.
4. Οι διάδικοι μπορούν να προσκομίσουν ένορκες 
βεβαιώσεις που λαμβάνονται ενώπιον δικηγόρου της 
έδρας του δικαστηρίου ή της κατοικίας ή της διαμονής 
του μάρτυρα κατά τη διαδικασία των άρθρων 422 έως 
424 του ΚΠολΔ, όπως αυτή συμπληρώνεται με τα επό-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12166 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
μενα εδάφια. Η ένορκη βεβαίωση δεν μπορεί να ληφθεί 
ενώπιον των πληρεξουσίων δικηγόρων των διαδίκων. 
Αμέσως μετά τη λήψη της ένορκης βεβαίωσης, ο δικη-
γόρος ενώπιον του οποίου αυτή δόθηκε, την αποστέλ-
λει ηλεκτρονικά στον δικηγορικό σύλλογο στον οποίο 
ανήκει και λαμβάνει ηλεκτρονική απόδειξη λήψης. Με 
την ηλεκτρονική απόδειξη η ένορκη βεβαίωση αποκτά βέβαιη χρονολογία και μοναδικό αριθμό. Ο δικηγόρος χορηγεί αντίγραφα της ένορκης βεβαίωσης μαζί με την 
ως άνω ηλεκτρονική απόδειξη λήψης. Όμοια αντίγρα-
φα χορηγεί και ο οικείος δικηγορικός σύλλογος μέσω 
της διαδικτυακής πύλης portal.olomeleia.gr. Τα αρχεία 
των ένορκων βεβαιώσεων που λαμβάνονται ενώπιον 
δικηγόρου κατά την παρούσα, τηρούνται στους οικείους 
δικηγορικούς συλλόγους, σύμφωνα με αποφάσεις των διοικητικών τους συμβουλίων.
5. Προσωρινές διαταγές των άρθρων 691Α και 781 
ΚΠολΔ, καθώς και προσωρινές διαταγές ή διατάξεις 
αποφάσεων επί αιτήσεων αναστολής της εκτέλεσης ή 
της εκτελεστότητας σε υποθέσεις κάθε φύσης και δια-
δικασίας, οι οποίες χορηγήθηκαν μέχρι τη ματαιωθείσα 
λόγω της αναστολής των δικών συζήτηση της σχετικής 
αίτησης ή ορίστηκε ότι ισχύουν υπό τον όρο διεξαγωγής 
της συζήτησης αυτής, λογίζονται αυτοδικαίως παρατα-θείσες μέχρι τη νέα δικάσιμο, που θα ορισθεί.
6. Οι διατάξεις του παρόντος ισχύουν από 1ης.1.2021 
έως 31.3.2021.
Άρθρο 159
Διατάξεις για τη λειτουργία
των ποινικών δικαστηρίων
1. Οι αιτήσεις αναστολής εκτέλεσης κατά τα άρθρα 
471 και 497 ΚΠΔ, ακύρωσης της διαδικασίας κατά τα 
άρθρα 341 και 435 ΚΠΔ, ακύρωσης της απόφασης κατά τα άρθρα 430 και 431 ΚΠΔ, αναβολής ή διακοπής εκτέ-
λεσης της ποινής κατά τα άρθρα 555 και 557 ΚΠΔ, καθώς 
και οι αιτήσεις που αφορούν στον καθορισμό συνολι-
κής ποινής κατά το άρθρο 551 ΚΠΔ, στην απότιση της 
χρηματικής ποινής σε δόσεις εντός προθεσμίας κατά 
τα άρθρα 80 του Ποινικού Κώδικα (ν. 4619/2019, Α΄ 95) 
και 82 του προϊσχύσαντος ΠΚ (π.δ. 283/1985, Α΄106) και 
στη μετατροπή της χρηματικής ποινής ή του προστίμου 
σε παροχή κοινωφελούς εργασίας κατά την παρ. 5 του άρθρου 82 του προϊσχύσαντος ΠΚ, δύνανται, μαζί με τα 
συνοδευτικά αυτών αποδεικτικά έγγραφα, να υποβάλλο-
νται και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Για την ορι-σθείσα δικάσιμο ειδοποιείται ο αιτών ή ο πληρεξούσιος 
δικηγόρος του με κάθε πρόσφορο μέσο και επισυνάπτε-
ται στη δικογραφία σχετική βεβαίωση ειδοποίησης του 
αρμόδιου γραμματέα. Κατά την εκδίκαση των αιτήσεων 
αυτών το δικαστήριο συνεδριάζει με μόνη την παρου-
σία του πληρεξούσιου δικηγόρου του αιτούντος, ο οποί-
ος, στην περίπτωση που κρατείται, δεν μετάγεται. Στις 
περιπτώσεις, κατά τις οποίες ο αιτών δεν έχει διορίσει 
πληρεξούσιο δικηγόρο, δύναται να υποβάλει με κάθε 
πρόσφορο μέσο υπόμνημα ενώπιον του δικαστηρίου.
2. Αν κατά την ενημέρωση των διαδίκων ή των πλη-
ρεξούσιων δικηγόρων τους για τη λήψη αντιγράφου ει-
σαγγελικής πρότασης κατά την παρ. 3 του άρθρου 138, την παρ. 2 του άρθρου 308 και την παρ. 2 του άρθρου 
309 ΚΠΔ, ο ενδιαφερόμενος διάδικος ή πληρεξούσιος 
δικηγόρος γνωστοποιήσει διεύθυνση ηλεκτρονικού τα-
χυδρομείου, στην οποία, κατά δήλωσή του, επιθυμεί να 
λάβει αντίγραφο της εισαγγελικής πρότασης, ο αρμόδιος 
γραμματέας υποχρεούται να αποστείλει την εισαγγελική 
πρόταση με τον τρόπο αυτόν. Στην περίπτωση αυτή, η 
ειδοποίηση αποδεικνύεται από το μήνυμα ηλεκτρονικού 
ταχυδρομείου, εκτύπωση του οποίου επισυνάπτεται στη 
δικογραφία. Η υποβολή υπομνημάτων κατά τα άρθρα 
308 και 309 ΚΠΔ διενεργείται και μέσω ηλεκτρονικού 
ταχυδρομείου.
3. Οι διατάξεις του παρόντος ισχύουν από 1ης.1.2021 
έως 31.3.2021.
Άρθρο 160
Αναστολή διοικητικών διαδικασιώνως προς δικαστικές αποφάσεις
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Δικαι-
οσύνης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και εφόσον εξα-
κολουθεί να υφίσταται άμεσος κίνδυνος διασποράς του 
κορωνοϊού COVID-19, η έλλειψη του οποίου βεβαιώνεται 
με απόφαση του Υπουργού Υγείας, και για το χρονικό 
διάστημα από 1ης.1.2021 έως 31.3.2021, δύναται να τρο-
ποποιείται η διαδικασία έκδοσης πιστοποιητικών, βεβαι-
ώσεων, λοιπών διοικητικών εγγράφων, και αντιγράφων 
δικαστικών αποφάσεων, καθώς και να αναστέλλεται η 
υποχρέωση καταβολής τελών, παραβόλων και εισφορών 
που απαιτούνται για την έκδοση των ως άνω εγγράφων.
 Άρθρο 161Συναινετική εγγραφή, ανάκληση, εξάλειψηκαι μεταρρύθμιση προσημείωσης υποθήκης
1. Για το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 
2021 έως και τις 31 Μαρτίου 2021 η εκδίκαση υποθέσεων 
χορήγησης άδειας συναινετικής εγγραφής προσημείω-
σης υποθήκης διεξάγεται ως εξής:
α) Η συζήτηση διεξάγεται εγγράφως, κατά παρέκκλιση 
της παρ. 2 του άρθρου 115 ΚΠολΔ και οι διάδικοι παρί-
στανται στο ακροατήριο του δικαστηρίου με δήλωση, 
σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 242 ΚΠολΔ.
β) Στη δήλωση της περ. α΄, που υπογράφεται από τον 
πληρεξούσιο δικηγόρο του καθ’ ου η αίτηση, επισυνά-
πτεται η έγγραφη συναίνεση του καθ’ ου στην αιτού-
μενη προσημείωση ή του τρίτου κυρίου του ακινήτου, 
με βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής τους από τον 
πληρεξούσιο δικηγόρο του καθ’ ου.
γ) Στην έγγραφη συναίνεση προσδιορίζονται σαφώς 
η ασφαλιζόμενη με την προσημείωση απαίτηση και το ποσό της απαίτησης για το οποίο χορηγείται η συναινε-
τική εγγραφή προσημείωσης και περιγράφεται λεπτο-
μερώς το προσημειούμενο ακίνητο.
2. Κατά το χρονικό διάστημα της παρ. 1, η ανάκληση, 
η εξάλειψη και η μεταρρύθμιση συναινετικής προσημεί-
ωσης υποθήκης γίνονται σύμφωνα με τη διαδικασία της 
παρ. 1. Η συναίνεση του προσημειούχου δανειστή δίνε-
ται εγγράφως με βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής 
του από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12167 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
3. Με απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης δύναται 
να παρατείνεται η ισχύς των διατάξεων του παρόντος, 
πάντως όχι πέραν της 30ης Ιουνίου 2021.
Άρθρο 162
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορικήςκαι Επικοινωνιών (ΤΠΕ) από τις γραμματείεςτου Συμβουλίου της Επικρατείας και των ΤακτικώνΔιοικητικών Δικαστηρίων
Η εφαρμογή των άρθρων 75 έως και 77 του ν. 4635/2019 
(Α΄167) καθ’ ο μέρος προϋποθέτει την κατάλληλη τεχνική 
υποδομή του ΟΣΔΔΥ ΔΔ και την εκπαίδευση δικαστικών 
λειτουργών και δικαστικών υπαλλήλων του Συμβουλίου 
της Επικρατείας (ΣτΕ) και των Τακτικών Διοικητικών Δικα-
στηρίων (ΤΔΔ), γίνεται σταδιακά και κατά τον χρόνο που 
παρέχεται η αναγκαία τεχνική υποδομή και έχει ολοκλη-
ρωθεί η σχετική εκπαίδευση του προσωπικού. Η ύπαρξη 
κάθε φορά της αναγκαίας υποδομής και η κατάλληλη 
εκπαίδευση του προσωπικού του ΣτΕ διαπιστώνονται 
με πράξη του Υπουργού Δικαιοσύνης, κατόπιν πρότασης 
του Προέδρου του ΣτΕ που δημοσιεύεται στην ιστοσελί-
δα και στον πίνακα ανακοινώσεων του ΣτΕ, με την οποία 
ορίζεται η ημερομηνία για την πλήρη εφαρμογή των άρ-
θρων 75 έως 77 του ν. 4635/2019 είτε στο σύνολό τους είτε και ως προς ορισμένη διαδικασία, όπως, είναι ιδίως 
η κατάθεση σε ψηφιακή μορφή με τη χρήση προηγμένης 
ηλεκτρονικής υπογραφής των κυρίων δικογράφων, των 
παρεπομένων δικογράφων, η κατάθεση σε ψηφιακή μορ-
φή των στοιχείων του φακέλου από τη Διοίκηση και των 
στοιχείων που προσκομίζουν οι λοιποί διάδικοι, οι επιδό-
σεις πράξεων και αποφάσεων, η χορήγηση αντιγράφων σε ψηφιακή μορφή, οι κοινοποιήσεις με τη χρήση ΤΠΕ, 
η ηλεκτρονική διακίνηση και διεκπεραίωση των σχεδίων 
διαταγμάτων που αποστέλλονται προς επεξεργασία και 
κάθε άλλη διαδικασία που εφαρμόζεται από τα ανωτέρω 
δικαστήρια ή τις γραμματείες τους. Για τη Γενική Επιτρο-
πεία των ΤΔΔ και τα ΤΔΔ εκδίδεται αντίστοιχη πράξη του 
Υπουργού Δικαιοσύνης μετά από πρόταση του Γενικού 
Επιτρόπου της Επικρατείας των ΤΔΔ, που μπορεί να 
αφορά το σύνολο των ΤΔΔ ή συγκεκριμένο διοικητικό 
δικαστήριο.
 Άρθρο 163
Παραπομπή εγκλημάτων φοροδιαφυγής σε ποινική δίκη - Τροποποίηση του άρθρου 55A του ν. 4174/2013
1. Το άρθρο 55Α του ν. 4174/2013 (Α΄ 170) αντικαθί-
σταται ως εξής:
«Άρθρο 55Α
Παραπομπή εγκλημάτων φοροδιαφυγής
σε ποινική δίκη
1. Εάν με βάση την οριστική πράξη διορθωτικού 
προσδιορισμού φόρου ή την πράξη επιβολής προστί-
μου συντρέχει περίπτωση τέλεσης ή απόπειρας τέλεσης 
εγκλήματος φοροδιαφυγής, όπως ορίζεται στο άρθρο 
66, υποβάλλεται μηνυτήρια αναφορά από τον Διοικητή 
της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων σύμφωνα με 
τα οριζόμενα στην παρ. 1 του άρθρου 68 του Κώδικα.
Η ποινική δίωξη ασκείται αυτεπαγγέλτως.2. Η παραγραφή των εγκλημάτων του παρόντος νόμου 
αρχίζει από το πέρας του χρονικού διαστήματος εντός 
του οποίου η Φορολογική Διοίκηση μπορεί, σύμφωνα 
με το άρθρο 36, να προβεί σε έκδοση πράξης διοικητι-
κού, εκτιμώμενου ή διορθωτικού προσδιορισμού φόρου, 
εκτός κι αν έχει ήδη εκδοθεί τέτοια πράξη, οπότε η παρα-
γραφή των ως άνω εγκλημάτων αρχίζει από την έκδοση 
της πράξης αυτής.».
2. Το άρθρο 55Α του ν. 4174/2013, όπως αντικαθί-
σταται με την παρ. 1 του παρόντος, εφαρμόζεται στα 
εγκλήματα που τελούνται μετά την έναρξη ισχύος του 
παρόντος νόμου.
Άρθρο 164
Απόδοση εσόδων στο Ταμείο ΧρηματοδότησηςΔικαστικών Κτιρίων (ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ.)από το Υπουργείο Δικαιοσύνης
Η έκδοση χρηματικών ενταλμάτων για την απόδοση 
στο ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ. από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των εσό-δων που εισπράχθηκαν υπέρ αυτού μέσω του Κρατικού 
Προϋπολογισμού και δεν αποδόθηκαν κατά το οικο-νομικό έτος 2019, λόγω μη δέσμευσης πίστωσης και 
ανάληψης υποχρέωσης από τον Διατάκτη, δύναται να 
πραγματοποιηθεί σε βάρος των πιστώσεων του Προϋπο-
λογισμού του Υπουργείου Δικαιοσύνης του οικονομικού 
έτους 2020, κατά παρέκκλιση των περί αναλήψεων υπο-
χρεώσεων διατάξεων, τηρουμένων των λοιπών προϋπο-
θέσεων νομιμότητας και κανονικότητας των δημοσίων 
δαπανών.
ΜΕΡΟΣ ΙΓ΄
ΕΚΤΑΚΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΟΦΕΙΛΩΝ ΠΡΟΣ ΟΤΑΑ΄ ΒΑΘΜΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Άρθρο 165
Έκτακτη ρύθμιση οφειλών προς ΟΤΑα΄ βαθμού - Πεδίο εφαρμογής
1. Οφειλές από οποιαδήποτε αιτία, προς τους δήμους 
και τα νομικά τους πρόσωπα, που έχουν βεβαιωθεί ή θα 
βεβαιωθούν από 15.2.2020 μέχρι 28.2.2021, όπως και 
οφειλών προς τους δήμους και τα νομικά τους πρόσωπα 
που κατέστησαν ληξιπ ρόθεσμες, συμπεριλαμβανομένων 
των απωλειών ρυθμίσεων, από 15.2.2020 έως τη δημο-
σίευση του παρόντος, ύστερα από αίτηση του οφειλέτη 
προς την αρμόδια για την είσπραξή τους υπηρεσία του οικείου δήμου ή του νομικού του προσώπου, μπορεί να 
ρυθμίζονται και η καταβολή τους να πραγματοποιείται με 
απαλλαγή κατά ποσοστό από τις κατά ΚΕΔΕ προσαυξή-
σεις και τόκους εκπρόθεσμης καταβολής, καθώς και από 
τα πρόστιμα λόγω εκπρόθεσμης υποβολής ή μη υποβο-
λής ή ανακριβούς δήλωσης ή λόγω μη καταβολής τέλους.
Το ποσοστό απαλλαγής των προσαυξήσεων και τόκων 
εκπρόθεσμης καταβολής καθορίζεται στις περ. α΄ έως ε΄
της παρ. 1 του άρθρου 110 του ν. 4611/2019 (Α΄ 73).
Δικαιούχοι υπαγωγής στην ανωτέρω ρύθμιση είναι 
τα φυσικά πρόσωπα και όσα νομικά πρόσωπα έχουν 
υποστεί οικονομικές επιπτώσεις από την πανδημία του 
κορωνοϊού COVID-19. Με κοινή απόφαση των Υπουρ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12168 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
γών Οικονομικών και Εσωτερικών, η οποία εκδίδεται έως 
31.1.2021, καθορίζονται οι κωδικοί αριθμοί δραστηριό-
τητας των δικαιούμενων της ρύθμισης νομικών προσώ-
πων και τα κριτήρια υπαγωγής των φυσικών προσώπων.
2. Στη ρύθμιση της παρ. 1 μπορεί, επίσης, να υπάγονται 
και οφειλές που κατά την ημερομηνία υποβολής της αί-
τησης: α) τελούν σε αναστολή, διοικητική ή εκ του νόμου, 
β) έχουν υπαχθεί σε προηγούμενη ρύθμιση ή διευκόλυν-
ση τμηματικής καταβολής, η οποία είναι σε ισχύ, με απώ-
λεια των ευεργετημάτων της προηγούμενης ρύθμισης 
και χωρίς η υπαγωγή τους να συνεπάγεται επιστροφή 
καταβληθέντων ποσών, γ) δεν έχουν βεβαιωθεί, επειδή 
εκκρεμεί για αυτές δικαστική αμφισβήτηση σε οποιονδή-
ποτε βαθμό, εφόσον, στην τελευταία περίπτωση, ο οφει-
λέτης παραιτηθεί από τα ασκηθέντα ένδικα βοηθήματα 
ή μέσα. Αν με το ένδικο βοήθημα είχε υποβληθεί και 
αίτημα συμβιβαστικής επίλυσης της διαφοράς, η ανω-
τέρω παραίτηση καταλαμβάνει και το αίτημα αυτό. Στην 
αίτηση υπαγωγής στη ρύθμιση επισυνάπτεται βεβαίωση 
της γραμματείας του δικαστηρίου, όπου εκκρεμούσε η 
υπόθεση, ότι έχει υποβληθεί παραίτηση.
3. Στη ρύθμιση της παρ. 1 μπορεί, επίσης να υπάγονται 
και οφειλές που κατά το παρελθόν είχαν υπαχθεί σε άλλο 
καθεστώς ρύθμισης και αυτή διακόπηκε για οποιονδή-
ποτε λόγο.
4. Από τη ρύθμιση της παρ. 1 εξαιρούνται μόνο οι οφει-
λές που προέκυψαν από διαφορές ως προς την επιφά-νεια ενός ακινήτου ή τη χρήση αυτού, κατά το άρθρο 51 
του ν. 4647/2019 (Α΄204), για τις οποίες εφαρμόζονται 
τα ειδικώς οριζόμενα στο εν λόγω άρθρο.
Άρθρο 166
Προθεσμία και τρόπος υποβολής αίτησηςρύθμισης οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού
1. α) Η αίτηση του οφειλέτη για την υπαγωγή του στη 
ρύθμιση του άρθρου 165 υποβάλλεται μόνο ηλεκτρο-
νικά, μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας 
Διοίκησης (gov.gr-ΕΨΠ) του άρθρου 22 του ν. 4727/2020 
(Α΄184), από 1ης.3.2021 έως το αργότερο τις 30.6.2021. 
Η προθεσμία αυτή δύναται να παραταθεί έως επιπλέον 
έξι (6) μήνες με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, 
η οποία εκδίδεται ύστερα από εισήγηση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας.
β) Εξαιρούνται από την υποχρεωτική υποβολή δηλώ-
σεων στην ψηφιακή πλατφόρμα τα Νομικά Πρόσωπα 
Δημοσίου και Ιδιωτικού Δικαίου των Δήμων πλην των 
ΔΕΥΑ.
2. Στη Διεύθυνση Οικονομικών Τοπικής Αυτοδιοίκησης 
του Υπουργείου Εσωτερικών δημιουργείται μηχανισμός 
παρακολούθησης της υλοποίησης και των αποτελεσμά-
των της ρύθμισης, ο οποίος τροφοδοτείται με στοιχεία 
που αποστέλλονται στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουρ-
γείου από τους δήμους και τα νομικά πρόσωπα αυτών. 
Το περιεχόμενο των στοιχείων, η διαδικασία και ο χρόνος 
υποβολής τους, η αρμόδια οργανική μονάδα για τη συλ-
λογή και διαχείρισή τους, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία 
λεπτομέρεια καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη της 
ΚΕΔΕ. Η ΚΕΔΕ έχει πλήρη πρόσβαση στα στοιχεία του 
μηχανισμού.Άρθρο 167
Αρμόδια όργανα και διαδικασία καταβολήςδόσεων ρύθμισης οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθ-μού
1. Η ρύθμιση του άρθρου 165 χορηγείται με απόφαση 
που εκδίδεται από τα αρμόδια κατά περίπτωση όργανα της παρ. 2 του άρθρου 170 του Κώδικα Δήμων και Κοι-
νοτήτων (ν. 3463/2006, Α΄ 114). Δεν απαιτείται απόφαση 
έγκρισης της ρύθμισης εφόσον ο Δήμος έχει υποβάλει στην κατάσταση οφειλετών στην ψηφιακή πλατφόρμα 
τα ποσά (κεφάλαιο και προσαυξήσεις) της προς ρύθμιση 
οφειλής.
2. Η ρυθμιζόμενη οφειλή εξοφλείται είτε εφάπαξ είτε 
τμηματικά. Αν εξοφλείται τμηματικά, η πρώτη δόση 
της καταβάλλεται μέσα σε τρεις (3) εργάσιμες ημέρες 
από την ημέρα υπαγωγής στη ρύθμιση, διαφορετικά η 
ρύθμιση καταργείται αυτοδικαίως. Οι επόμενες δόσεις 
καταβάλλονται μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα του 
αντίστοιχου μήνα, χωρίς να απαιτείται ιδιαίτερη ειδοποί-
ηση του οφειλέτη.
3. Οι δόσεις είναι μηνιαίες και ισόποσες πλην της τε-
λευταίας που μπορεί να ε ίναι μικρότερη των υπολοίπων. 
Κάθε δόση, πλην της τελευταίας, δεν μπορεί να είναι 
μικρότερη των είκοσι (20) ευρώ για οφειλέτες φυσικά 
πρόσωπα και των πενήντα (50) ευρώ για οφειλέτες επι-
χειρήσεις κάθε είδους.
4. Η καθυστέρηση καταβολής δόσης συνεπάγεται την 
επιβάρυνση με μηνιαία προσαύξηση δύο τοις εκατό (2%) 
επί του ποσού της δόσης, από την επομένη της ημέρας που όφειλε αυτή να καταβληθεί.
5. Εφόσον ο οφειλέτης, σε οποιοδήποτε στάδιο της 
ρύθμισης, εξοφλήσει εφάπαξ τις υπόλοιπες δόσεις των 
ρυθμισμένων οφειλών, παρέχεται σε αυτόν πλήρης 
απαλλαγή από το εναπομείναν ποσό των προσαυξήσεων 
εκπρόθεσμης καταβολής και των προστίμων.
6. Η καταβολή των δόσεων πραγματοποιείται μόνο 
ηλεκτρονικά προς τον οικείο δήμο εκτός παροχής ει-
δικής εξαίρεσης που χορηγείται από τον Προϊστάμενο 
Οικονομικών Υπηρεσιών για συγκεκριμένο οφειλέτη.
7. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών μπορεί να 
ρυθμίζεται κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμο-
γή του παρόντος.
Άρθρο 168
Άρση της δέσμευσης χορή γησης αποδεικτικού
ενημερότητας και βεβαίωσης οφειλήςσε περιπτώσεις ρύθμισης οφειλώνπρος ΟΤΑ α΄ βαθμού
Κατά τη διάρκεια της ρύθμισης του παρόντος, εφόσον 
δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις δέσμευσης χορήγησης 
αποδεικτικού ενημερότητας και βεβαίωσης οφειλής από 
άλλη αιτία και ο οφειλέτης έχει καταβάλει: α) το πέντε 
τοις εκατό (5%) της ρυθμιζόμενης οφειλής του, για οφει-
λή μέχρι πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ, β) το δέκα τοις εκα-
τό (10%) της ρυθμιζόμενης οφειλής του, για οφειλή από 
πέντε χιλιάδες και ένα λεπτό του ευρώ (5.000,01) μέχρι 
δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ, γ) το είκοσι τοις εκατό (20 
%) της ρυθμιζόμενης οφειλής του, για οφειλή από δέκα 
χιλιάδες και ένα λεπτό του ευρώ (10.000,01) και πάνω, ο 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12169 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Δήμος προβαίνει σε εντολή άρσης της δέσμευσης αυτής 
προς την αρμόδια Δ.Ο.Υ. και σε εντολή για επαναδέσμευ-
ση αυτής σε περίπτωση καθυστέρησης καταβολής έστω 
και μίας από τις δόσεις.
Άρθρο 169
 Αναστολή αναγκαστικών μέτρων και μέτρων
εκτέλεσης σε περιπτώσεις ρύθμισης οφειλώνπρος ΟΤΑ α΄ βαθμού
1. Με την καταβολή της πρώτης δόσης αναστέλλο-
νται η λήψη αναγκαστικών μέτρων και η διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης επί κινητών ή ακινήτων, με την προϋπόθεση ότι η εκτέλεση αφορά χρέη που ρυθμίζο-
νται με τις διατάξεις του παρόντος.
2. Η αναστολή αυτή δεν ισχύει για κατασχέσεις που 
έχουν επιβληθεί στα χέρια τρίτων ή έχουν εκδοθεί οι 
σχετικές παραγγελίες, τα αποδιδόμενα, όμως, ποσά από 
αυτές λαμβάνονται υπόψη για την κάλυψη δόσης ή δό-
σεων της ρύθμισης, εφόσον δεν πιστώνονται με άλλες 
οφειλές που δεν έχουν ρυθμιστεί. Στις περιπτώσεις του 
προηγούμενου εδαφίου είναι δυνατή ύστερα από αίτηση 
του οφειλέτη η άρση της κατάσχεσης στα χέρια τρίτων, εφόσον εξοφληθεί το είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) της 
οφειλής που έχει υπαχθεί στη ρύθμιση.
3. Ποσά που αποδίδονται από επιβληθείσες κατασχέ-
σεις στα χέρια τρίτων πέραν του ανωτέρω ποσοστού 
δεν επιστρέφονται.
4. Αν ο οφειλέτης απωλέσει το ευεργέτημα της ρύθμι-
σης, τα μέτρα που έχουν ανασταλεί συνεχίζονται.
Άρθρο 170
Αναστολή παραγραφής οφειλών σε περιπτώσεις
ρύθμισης οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού
Η παραγραφή των οφειλών, για τις οποίες υποβάλλεται 
αίτηση υπαγωγής στη ρύθμιση του παρόντος, αναστέλ-λεται από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης αυτής 
και για ολόκληρο το χρονικό διάστημα που αφορά η ρύθ-
μιση, ανεξαρτήτως καταβο λής οποιουδήποτε ποσού και 
δεν συμπληρώνεται πριν παρέλθει ένα (1) έτος από την 
ημερομηνία καταβολής της τελευταίας δόσης αυτής.
Άρθρο 171
Δυνατότητα υπαγωγής συνοφειλετών
στη ρύθμιση οφειλών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού
Πρόσωπα που ευθύνονται, μαζί με τον οφειλέτη, για 
την καταβολή μέρους της οφειλής μπορούν να υπαχθούν 
στη ρύθμιση του παρόντος μόνο για το μέρος αυτό.
Άρθρο 172
Απώλεια ρύθμισης οφειλών προς ΟΤΑ
α΄ βαθμού
Η ρύθμιση της οφειλής του παρόντος καταργείται, με 
συνέπεια την υποχρεωτική άμεση καταβολή του υπολοί-
που της οφειλής, σύμφωνα με τα στοιχεία της αρχικής 
βεβαίωσης και την άμεση επιδίωξη της είσπραξής του 
με όλα τα προβλεπόμενα από την ισχύουσα νομοθε-
σία μέτρα, αν ο οφειλέτης: α) δεν καταβάλλει τρεις (3) 
συνεχόμενες δόσεις ή καθυστερήσει την καταβολή της 
τελευταίας δόσης για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 
τριών (3) μηνών, β) δεν υποβάλλει στον δήμο τις προβλε-
πόμενες δηλώσεις για την επιβολή του τέλους επί των ακαθάριστων εσόδων και του τέλους παρεπιδημούντων, 
μαζί με τις δηλώσεις Φ.Π.Α. και το εκκαθαριστικό Φ.Π.Α., 
γ) έχει υποβάλει αναληθή στοιχεία προκειμένου να του χορηγηθεί η ρύθμιση.
Άρθρο 173
Διαδικαστικές ρυθμίσειςγια την υποβολή δήλωσης για τον καθορισμό της επιφάνειας ή και της χρήσης ακινήτουπερί υπολογισμού φόρων, τελών και εισφορών προς ΟΤΑ α΄ βαθμού - Αντικατάσταση της παρ. 2του άρθρου 51 του ν. 4647/2019
Η παρ. 2 του άρθρου 51 του ν. 4647/2019 (Α΄ 204) αντι-
καθίσταται, από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της, 
ως εξής:
«2. Οι υπόχρεοι σε υποβολή δήλωσης για τον καθορι-
σμό της επιφάνειας ή και της χρήσης ακινήτου περί του 
υπολογισμού φόρων, τελών και εισφορών προς τους ΟΤΑ 
α΄ βαθμού, μπορούν να υποβάλουν δήλωση με τα ορθά 
στοιχεία μέχρι 31.10.2020, χωρίς την επιβολή προστίμων 
για τη μη υποβολή ή την υποβολή ανακριβούς δήλω-
σης. Διαφορές στους αναλογούντες φόρους, τέλη και 
εισφορές εκ των δηλώσεων του προηγούμενου εδαφί-ου υπολογίζονται από την 1η.1.2020 και καταβάλλονται 
από τους υπόχρεους σε είκοσι τέσσερις (24) ισόποσες 
μηνιαίες δόσεις με ελάχιστο όριο μηνιαίας δόσης πλην 
της τελευταίας δόσης τα δέκα (10) ευρώ για φυσικά πρό-
σωπα και τα πενήντα (50) ευρώ για τα νομικά πρόσωπα. Μηνιαίες δόσεις με ποσό μικ ρότερο των ανωτέρω ελα-
χίστων ορίων που έχουν ήδη καταβληθεί ή βεβαιωθεί 
μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος διατηρούνται 
σε ισχύ. Η προθεσμία του άρθρου 7 του ν. 4728/2020 (Α΄ 
186) παραμένει σε ισχύ.
Οι δηλώσεις της παρούσας εκκαθαρίζονται από τις Οι-
κονομικές Υπηρεσίες των δήμων έως τις 31.1.2021. Απο-
κλειστικά για την υποβοήθηση των υπηρεσιών αυτών, 
είναι δυνατή, με απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής: 
α) η πρόσληψη προσωπικού κατηγορίας ΠΕ ή ΤΕ, οποιασ-
δήποτε ειδικότητας, με σύμβαση εργασίας ορισμένου 
χρόνου, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 206 του 
Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλ-
λήλων (ν. 3584/2007, Α΄ 143), με ανώτατη διάρκεια έως 
τις 31.1.2021, καθώς και β) η παράταση έως τις 31.1.2021 
των συμβάσεων που έχουν συναφθεί αποκλειστικά για 
τους σκοπούς της παραγράφου αυτής και βρίσκονται 
σε ισχύ κατά την ημερομηνία δημοσίευσης του παρό-
ντος. Οι κατά το προηγούμενο εδάφιο συμβάσεις δεν 
υπόκεινται στους χρονικούς περιορισμούς των δώδεκα 
(12) μηνών που προβλέπονται στην παρ. 1 του άρθρου 206 του Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007, Α΄ 143) και στην περ. ιε΄ της 
παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 3812/2009 (Α΄ 234), καθώς 
και στον χρονικό περιορισμό των τριών (3) μηνών που 
προβλέπεται στην παρ. 1 του άρθρου 5 του π.δ. 164/2004 
(Α΄ 134).»
Άρθρο 174
Παράταση προθεσμίας μεταγραφής ληξιαρχικώνπράξεων προξενικών αρχών
Η ισχύς της προθεσμίας του άρθρου 44 του ν. 4722/ 
2020 (Α΄ 177) που αφορά στη μεταγραφή ληξιαρχικών 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12170 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
πράξεων επιχωρίων αρχών στην αλλοδαπή παρατείνεται 
μέχρι τις 31.12.2021.
Άρθρο 175
Πρόσληψη προσωπικού για αντιμετώπισητου κορωνοϊού COVID-19 από τουςΟργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ)
Η παρ. 2 του άρθρου 74 του ν. 4745/2020 (Α΄ 214) 
αντικαθίσταται, από την ημερομηνία έναρξης ισχύος 
της, ως εξής:
«2. Η πρόσληψη προσωπικού στους ΟΤΑ α΄ και β΄ 
βαθμού στις περιπτώσεις άμεσης ανάγκης λήψης προ-
ληπτικών ή κατασταλτικών μέτρων λόγω σοβαρής 
απειλής της δημόσιας υγείας, σύμφωνα με το άρθρο 20 του ν. 2190/1994 (Α΄ 28), γίνεται με απόφαση της οικεί-
ας Οικονομικής Επιτροπής έως τις 28.2.2021. Εάν δεν 
υπάρχει στον προϋπολογισμό πίστωση ή η υπάρχουσα 
δεν επαρκεί, με την ίδια απόφαση γίνεται δεσμευτική 
εισήγηση για την αναμόρφωση του προϋπολογισμού, η οποία εγκρίνεται υποχρεωτικά από το οικείο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο, στην πρώτη μετά την πρό-
σληψη συνεδρίασή του. Επιτρέπεται η πρόσληψη και 
λοιπού προσωπικού πλην ιατρικού και νοσηλευτικού, 
κατ’ εξαίρεση του περιορισμού της παρ. 1 του άρθρου 
20 του ν. 2190/1994. Η πρόσληψη του προσωπικού 
αυτού εξαιρείται των περιορισμών του άρθρου 5 του
π.δ. 164/2004 (Α΄134), αποκλειόμενης σε κάθε περίπτω-
ση της μετατροπής της σύμβασής τους σε αορίστου χρό-
νου. Οι διατάξεις των προηγούμενων εδαφίων εφαρμό-ζονται αναλογικά και για τα νομικά πρόσωπα των ΟΤΑ. 
Το προσωπικό των δήμων και περιφερειών, το οποίο 
προσλαμβάνεται με βάση τις ανωτέρω διατάξεις, δύνα-
ται να υποστηρίζει τα κλιμάκια ελέγχου του άρθρου 5 
της υπό στοιχεία Δ1α/Γ .Π. οικ.67924/23.10.2020 (Β΄ 4709) 
κοινής υπουργικής απόφασης.»
Άρθρο 176
Εξαίρεση ΔΕΥΑ από την υποχρέωση
προσκόμισης ενημερότητας
Οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης Αποχέτευσης 
του ν. 1069/1980 (Α΄ 191) εξαιρούνται έως τις 30.6.2021 
από την υποχρέωση προσκόμισης αποδεικτικού ενη-
μερότητας και βεβαίωσης οφειλής του άρθρου 12 του 
ν. 4174/2013 (Α΄ 170), καθώς και αποδεικτικού ασφαλι-στικής ενημερότητας του άρθρου 23 του ν. 4611/2019 
(Α΄ 73) για τις πράξεις ή συναλλαγές με τους οικείους 
Δήμους, τα νομικά τους πρόσωπα και τις δημοτικές τους 
επιχειρήσεις.
Άρθρο 177
Χρονικό διάστημα αξιολόγησης - Τροποποίησητης παρ. 6 του άρθρου 79 του ν. 4674/2020
Η παρ. 6 του άρθρου 79 του ν. 4674/2020 αντικαθί-
σταται ως εξής:
«6. Ειδικά για την αξιολογική περίοδο του έτους 2019, 
η προθεσμία της περ. α΄ της παρ. 2 του άρθρου 16 του 
ν. 4369/2016 (Α΄ 33), όπως τροποποιείται με το άρθρο 
51 του παρόντος, αρχίζει την 15η Ιουλίου 2020 και λήγει 
την 31η Ιανουαρίου 2021.»Άρθρο 178
Παράταση θητείας αιρετών μελώντων Υπηρεσιακών Συμβουλίων
1. Η θητεία των αιρετών μελών των υπηρεσιακών 
συμβουλίων, των οποίων η θητεία λήγει στις 31.12.2020, 
παρατείνεται μέχρι την ανάδειξη νέων αιρετών εκπρο-σώπων και το αργότερο έως 28.02.2021, υπό τις προϋ-ποθέσεις των επόμενων παραγράφων.
2. Η παράταση της θητείας των μελών σύμφωνα με την 
παρ. 1 αφορά αποκλειστικά στις περιπτώσεις εκείνες, 
στις οποίες δεν πραγματοποιήθηκαν εκλογές για την 
ανάδειξη αιρετών εκπροσώπων συνεπεία των μέτρων 
έναντι του κορωνοϊού COVID-19 για τον περιορισμό της 
πανδημίας.
3. Σε περίπτωση άρσης των μέτρων της περ. 1 της παρ. 
1 του άρθρου 1 της υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ/.οικ.: 78363/ 
05.12.2020 (Β΄ 5350) κοινής υπουργικής απόφασης, που 
αφορούν στις συναθροίσεις, δημόσιες ή κοινωνικές εκ-
δηλώσεις, ανεξαρτήτως χώρου ιδιωτικού ή δημόσιου, 
εσωτερικού ή εξωτερικού, με την επιφύλαξη των δη-
μόσιων υπαίθριων συναθροίσεων του άρθρου 11 του 
Συντάγματος και του ν. 4703/2020 (Α΄ 131) και τα οποία 
συνεπάγονται την αδυναμία διεξαγωγής των αρχαιρε-
σιών της παρ. 1, οι εκλογές για την ανάδειξη αιρετών 
εκπροσώπων διενεργούνται αμελλητί από τον αρμόδιο 
φορέα σύμφωνα με τα οριζόμενα στις ισχύουσες δια-
τάξεις. Σε κάθε περίπτωση, η ψηφοφορία δύναται να 
διεξαχθεί και ηλεκτρονικά αμέσως μετά την έκδοση της 
κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 75 του ν. 4745/2020 
(Α΄ 214) προβλεπόμενης κοινής υπουργικής απόφασης, 
ανεξαρτήτως της άρσης των ως άνω μέτρων.
4. Με την καθ΄ οιονδήποτε τρόπο ολοκλήρωση της 
ψηφοφορίας και την ανάδειξη αιρετών εκπροσώπων, 
ορίζονται στα υπηρεσιακά συμβούλια τα νέα μέλη και 
λήγει η παραταθείσα θητεία των μελών της παρ. 1.
Άρθρο 179
Αναστολή καταβολής δόσεων ρύθμισηςχρεωστικών ανοιγμάτων των δήμωνκαι των νομικών προσώπων δημοσίου δικαί-ου αυτών στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δα-νείων
Για την αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων συνεπειών 
της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19, αναστέλλε-
ται η καταβολή των ετήσιων δόσεων 2020 και 2021 της 
ρύθμισης οφειλών από χρεωστικά ανοίγματα των δήμων 
και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου αυτών 
προς το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων που είχε 
προβλεφθεί σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 81 του 
ν. 4316/2014 (Α΄ 270), όπως είχε αντικατασταθεί με την παρ. 1 του άρθρου 50 του ν. 4483/2017 (Α΄ 107), κατό-πιν αίτησης του οφειλέτη ΟΤΑ. Η εξόφληση των δύο (2) 
ετήσιων δόσεων, των οποίων η καταβολή αναστέλλεται 
ως άνω, πραγματοποιείται μέχρι το τέλος της ισχύουσας 
ρύθμισης με ισόποση κατανομή των ποσών αυτών στις υπολειπόμενες δόσεις ρύθμισης, αρχής γενομένης από 
το έτος 2022, χωρίς την επιβολή τόκων εκπρόθεσμης 
καταβολής.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12171 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Άρθρο 180
Συμβάσεις καθαριότητας, φύλαξηςκαι απολύμανσης
Συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου προ-
σωπικού, που απασχολείται κατά τη δημοσίευση του 
παρόντος, για τις ανάγκες καθαριότητας, φύλαξης και 
απολύμανσης των κτιρίων των Κεντρικών Υπηρεσιών 
των Υπουργείων Οικονομικών, Ανάπτυξης και Επενδύσε-
ων, Προστασίας του Πολίτη, Παιδείας και Θρησκευμάτων, 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Δικαιοσύνης, των 
κτιρίων των περιφερειακών υπηρεσιών των Υπουργείων 
Οικονομικών και Προστασίας του Πολίτη, καθώς και των 
κτιρίων των Υπηρεσιών της Ανεξάρτητης Αρχής Δημο-
σίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), παρατείνονται για λόγους δημό-
σιας υγείας έως τη σύναψη των συμβάσεων μετά την 
ολοκλήρωση των εν εξελίξει διαδικασιών πρόσληψης ή 
των διαγωνιστικών διαδικασιών ανάθεσης υπηρεσιών 
καθαριότητας και σε κάθε περίπτωση όχι πέραν της 31ης 
Μαρτίου 2021 για την κάλυψη των ανωτέρω αναγκών. 
Η παράταση των συμβάσεων γίνεται κατά παρέκκλιση 
των άρθρων 5, 6 και 7 του π.δ. 164/2004 (Α΄ 134) και 
δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα της σχέσης εργασίας, 
βάσει της οποίας προσλήφθηκαν οι απασχολούμενοι 
στις θέσεις αυτές.
Άρθρο 181
Αποσπάσεις προσωπικού Εθνικής Επιτροπήςγια τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
Οι αποσπάσεις του προσωπικού που υπηρετεί στην 
Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4440/2016(Α΄ 224) δύνανται να παραταθούν, με απόφαση του 
Προέδρου της Επιτροπής, μέχρι τη δημοσίευση του Ορ-
γανισμού της ΕΕΔΑ και την πλήρωση των θέσεων που 
προβλέπονται σε αυτόν και πάντως όχι πέραν της 30ής 
Ιουνίου 2021.
ΜΕΡΟΣ ΙΔ΄: ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΨΗΦΙΑΚΗΣΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ 
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
Άρθρο 182
Παράταση διαστήματος καταβολήςτου ανταλλάγματος στους παρόχουςτηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών στο πλαίσιοτου έργου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ I» - Τροποποίησητης παρ. 2 του άρθρου 36 του ν. 4531/2018
Η παρ. 2 του άρθρου 36 του ν. 4531/2018 (Α΄ 62) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«2. Το Ελληνικό Δημόσιο αναγνωρίζει τις δαπάνες για 
τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών και πληρο-
φορικής στο πλαίσιο του έργου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ I», οι οποίες παρέχονται σύμφωνα με τους όρους των από 30.5.2014 συμβάσεων, από την 5η.4.2020 και για περίοδο έως δύο (2) ετών, υπό τις εξής προϋποθέσεις:
α) Η «Κοινωνία της Πληροφορίας Α.Ε.» πιστοποιεί την 
παροχή στους οικείους φορείς των υπηρεσιών ηλεκτρο-
νικών επικοινωνιών και πληροφορικής κατά το ανωτέ-ρω χρονικό διάστημα, σύμφωνα με τους όρους των από 
30.5.2014 συμβάσεων.
β) Ο ανάδοχος αποδέχεται τις από 30.5.2014 συμβά-
σεις για τις νησίδες 1, 2, 4, 5, 6 και δικτύου κορμού με 
έκπτωση ποσοστού τουλάχιστον δεκαπέντε τοις εκα-
τό (15%) επί της αρχικής οικονομικής προσφοράς, που 
υπολογίζεται σύμφωνα με τις αιτιολογημένες προτάσεις 
της Διεύθυνσης Διαχείρισης Υπολογιστικών Υποδομών -
Κυβερνητικού Νέφους της Γενικής Γ ραμματείας Πληρο-
φοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης του Υπουρ-
γείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και της «Κοινωνίας της 
Πληροφορίας Α.Ε.», καθώς και περαιτέρω έκπτωση πο-σοστού πέντε τοις εκατό (5 %) επί της αρχικής οικονομι-
κής προσφοράς, εφόσον παρέλθει χρόνος μικρότερος ή 
ίσος των έξι (6) μηνών έως την ημερομηνία εξόφλησης 
της αναλογούσας πληρωμής, σύμφωνα με το άρθρο 8 
των οικείων συμβάσεων.
γ) Ο ανάδοχος αποδέχεται την από 30.5.2014 σύμβαση 
για τη νησίδα 3 με έκπτωση ποσοστού τουλάχιστον είκο-
σι τοις εκατό (20%) επί της αρχικής οικονομικής προσφο-
ράς, που υπολογίζεται σύμφωνα με τις αιτιολογημένες 
προτάσεις της Διεύθυνσης Διαχείρισης Υπολογιστικών 
Υποδομών - Κυβερνητικού Νέφους της Γενικής Γ ραμμα-
τείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης 
του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και της «Κοι-
νωνίας της Πληροφορίας Α.Ε.
δ) Η αναγνώριση των απαιτήσεων των παρόχων για 
το ως άνω διάστημα πραγματοποιείται με τη διαδικασία των περ. β΄ και γ΄ της παρ. 1.
ε) Σε περίπτωση που εντός της ανωτέρω περιόδου, 
ήτοι δύο (2) ετών από την 5η.4.2020, επιτευχθεί βάσει 
νέας σύμβασης μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των 
αναδόχων πλήρης μετάπτωση και παροχή αντίστοιχων, 
με τις ανωτέρω, υπηρεσιών που εμπίπτουν στο έργο 
«ΣΥΖΕΥΞΙΣ II», τότε η εφαρμογή των προβλέψεων της 
παρούσας παύει.»
Άρθρο 183
Ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση εκτάκτωναναγκών του Υπουργείου Ψηφιακής
Διακυβέρνησης λόγω του κορωνοϊού COVID-19
Η ισχύς της παρ. 1 του άρθρου 14 της από 11.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (A΄ 55), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 2 του ν. 4682/2020 (A΄ 76), ως προς 
τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων του Υπουργείου Ψη-
φιακής Διακυβέρνησης και των εποπτευόμενων φορέων 
αυτού, παρατείνεται έως την 28η.2.2021.
Άρθρο 184
Κατεπείγουσες διατάξε ις για τη λειτουργία
των εταιρειών «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΑ Α.Ε.»ΚΑΙ «ΤΑΧΥΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΕΛΤΑ Α.Ε.»
Εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται ο κίνδυνος διασπο-
ράς του κορωνοϊού COVID-19 και έως και την 28η.2.2021, 
η ΕΛΤΑ Α.Ε. και η θυγατρική της «ΤΑΧΥΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΕΛΤΑ 
Α.Ε.» οφείλουν να βρίσκονται σε πλήρη υπηρεσιακή λει-
τουργία διατηρώντας το σύνολο των καταστημάτων και 
τις λοιπές υποδομές τους σε όλη την Επικράτεια. Κατ’ 
εξαίρεση, επιτρέπεται η μεταστέγαση καταστήματος ή 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12172 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
άλλης υποδομής εντός του ιδίου Δήμου, κατόπιν από-
φασης του οικείου Διευθύνοντος Συμβούλου ή του νό-
μιμου αναπληρωτή, εφόσον κρίνεται απαραίτητη για 
την τήρηση των μέτρων αποφυγής διασποράς του ιού. 
Σε περίπτωση αναστολής της λειτουργίας καταστήματος 
ή άλλης υποδομής λόγω επιβολής εκτάκτων μέτρων για 
τον περιορισμό της διασποράς του ιού, το προσωπικό 
των αντίστοιχων καταστημάτων ή άλλων υποδομών με-
τακινείται προσωρινά και για όσο διαρκούν τα έκτακτα 
αυτά μέτρα προς κάλυψη κενών θέσεων εν λειτουργία κα-
ταστημάτων εντός της ίδιας περιφερειακής ενότητας, κα-
τόπιν απόφασης του οικείου Περιφερειακού Διευθυντή.
Άρθρο 185
Δημοσίευση διακηρύξεων στον περιφερειακόκαι τοπικό τύπο - Τροποποίησητου άρθρου 379 του ν. 4412/2016
Η παρ. 12 του άρθρου 379 του ν. 4412/2016 (A΄ 147) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«12. Η ισχύς της περ. 35, του δευτέρου εδαφίου της 
περ. 68, καθώς και του τρίτου εδαφίου των περ. 31, 40, 59 
και 82 της παρ. 1 του άρθρου 377 αρχίζει την 1η.1.2022.»
Άρθρο 186Ρυθμίσεις για τους παρόχους περιεχομένουπεριφερειακής εμβέλειας
1. Παρέχεται δικαίωμα στους παρόχους περιεχομένου 
επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής ελεύ-
θερης λήψης, περιφερειακής εμβέλειας, για καταβολή 
στον πάροχο δικτύου με την επωνυμία «ΑΝΩΝΥΜΗ 
ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟΥ 
ΠΑΡΟΧΟΥ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΔΟΣΕΩΝ» και τον διακρι-
τικό τίτλο «DIGEA - ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» ποσο-
στού πενήντα τοις εκατό (50%) της μηνιαίας αμοιβής, 
συμπεριλαμβανομένου του αναλογούντος Φ.Π.Α., που 
του οφείλεται για την παροχή υπηρεσιών μεταφοράς και 
διανομής περιεχομένου περιφερειακής εμβέλειας και συ-
μπληρωματικών υπηρεσιών, όπως αυτές εξειδικεύονται 
στις οικείες υπογραφείσες συμβάσεις, για πέντε (5) μήνες 
και ειδικότερα για τους μήνες Οκτώβριο, Νοέμβριο και 
Δεκέμβριο 2020, καθώς και για τους μήνες Ιανουάριο και 
Φεβρουάριο 2021. Ο πάροχος δικτύου με τον διακριτικό 
τίτλο «DIGEA - ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» εκδίδει τιμο-
λόγιο παροχής υπηρεσιών για ποσό που ισούται με το 
ήμισυ της μηνιαίας αμοιβής του, συμπεριλαμβανομένου 
του αναλογούντος Φ.Π.Α.. Σε περίπτωση που ο πάροχος 
δικτύου με τον διακριτικό τίτλο «DIGEA - ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑ-
ΡΟΧΟΣ Α.Ε.» έχει εκδώσει τιμολόγιο παροχής υπηρεσιών 
με τη συνολική μηναία αμοιβή που του οφείλεται, εκδίδει 
πιστωτικό τιμολόγιο για το ήμισυ της μηνιαίας αμοιβής 
του, συμπεριλαμβανομένου του αναλογούντος Φ.Π.Α. 
Με την κατά τα ανωτέρω καταβολή, που πάντως πρέπει 
να πραγματοποιηθεί εντός της εκάστοτε ταχθείσας στις 
οικείες συμβάσεις προθεσμίας, εξαντλείται η υποχρέωση 
του παρόχου περιεχομένου έναντι του παρόχου δικτύου 
με τον διακριτικό τίτλο «DIGEA - ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ 
Α.Ε.» για την παροχή των υπηρεσιών του τελευταίου κατά 
τη διάρκεια καθενός εκ των προαναφερθέντων μηνών και ο πάροχος δικτύου με τον διακριτικό τίτλο «DIGEA -
ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» δεν έχει οιαδήποτε περαι-
τέρω αξίωση έναντι του παρόχου περιεχομένου για την 
παροχή των υπηρεσιών του.
2. Στον πάροχο δικτύου με τον διακριτικό τίτλο «DIGEA -
ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» παρέχεται το ευεργέτημα 
της απομείωσης βεβαιωμένων φορολογικών οφειλών 
κάθε είδους προς το Ελληνικό Δημόσιο, ισόποσης με τη 
μη καταβληθείσα μηνιαία αμοιβή, για τους μήνες που 
αναφέρονται στην παρ. 1, από παρόχους περιεχομένου 
επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής ελεύθε-
ρης λήψης περιφερειακής εμβέλειας. Εντός των πρώτων 
δέκα (10) εργασίμων ημερών κάθε επόμενου μήνα από 
τους μήνες της παρ. 1 και εντός δέκα (10) εργασίμων 
ημερών από την θέση σε ισχύ του παρόντος για εκείνους 
από τους μήνες της παρ. 1 που έχουν παρέλθει, η Εθνι-
κή Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) 
αποστέλλει στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων το 
ποσό της μη καταβληθείσας αμοιβής της «DIGEA - ΨΗ-
ΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» του προηγούμενου μήνα, όπως 
αυτό υπολογίζεται με βάση το Συνολικό Ετήσιο Κόστος Ανάπτυξης και Λειτουργίας Περιφερειακού Δικτύου για 
το σύνολο της Εθνικής Επικράτειας που ορίζεται με από-
φαση της ΕΕΤΤ. Το ποσό της μη καταβληθείσας αμοιβής 
επιβεβαιώνεται με τα τιμολογημένα από την «DIGEA - 
ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» ποσά του προηγούμενου 
μήνα, σύμφωνα με στοιχεία που αποστέλλονται από την 
«DIGEA - ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» στην ΕΕΤΤ, προ-
κειμένου να πραγματοποιηθεί η αναλογούσα κατά τα 
ανωτέρω απομείωση των βεβαιωμένων φορολογικών 
οφειλών «DIGEA - ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» προς το 
Ελληνικό Δημόσιο. Με κοινή απόφαση των Υπουργών 
Οικονομικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, μετά από 
εισήγηση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημο-
σίων Εσόδων, καθορίζονται οι ειδικότεροι όροι, οι προ-ϋποθέσεις, η διαδικασία και κάθε άλλο σχετικό θέμα για την εφαρμογή των ανωτέρω.
3. Κατά το χρονικό διάστημα από την 1η Νοεμβρίου 
2020 έως και την 30η Απριλίου 2021 αναστέλλεται το 
δικαίωμα του παρόχου δικτύου με τον διακριτικό τίτλο «DIGEA - ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ Α.Ε.» να περιορίζει την 
ποιότητα εκπομπής ψηφιακού σήματος, καθώς και να 
προβαίνει σε προσωρινή αναστολή ή οριστική διακοπή παροχής υπηρεσιών λόγω οφειλών σε παρόχους περιε-
χομένου επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής 
ελεύθερης λήψης περιφερειακής εμβέλειας, οι οποίοι 
έχουν κάνει χρήση του δικαιώματος της παρ. 1 για το ως 
άνω χρονικό διάστημα των πέντε (5) μηνών της παρ. 1.
Άρθρο 187
Παράταση προθεσμίας δήλωσης κεραιών
ραδιοφωνικών σταθμών και αδειοδοτημένων 
παρόχων δικτύου επίγειας ψηφιακήςτηλεοπτικής ευρυεκπομπής
1. Η προθεσμία του δεύτερου εδαφίου της παρ. 6 του 
άρθρου 39 του ν. 4635/2019 (Α΄ 167) για τη δήλωση κε-
ραιών ραδιοφωνικών σταθμών, παρατείνεται έως την 
31.3.2021.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12173 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
2. Η προθεσμία του δεύτερου εδαφίου της παρ. 7 του 
άρθρου 39 του ν. 4635/2019 για τη δήλωση των αδειο-
δοτημένων παρόχων δικτύου επίγειας ψηφιακής τηλεο-
πτικής ευρυεκπομπής, παρατείνεται έως την 31.3.2021.
Άρθρο 188
Βεβαίωση μόνιμης κατοικίας
Το άρθρο 279 του ν. 3463/2006 (Α΄ 114) αντικαθίσταται 
ως ακολούθως:
«Άρθρο 279
Βεβαίωση μόνιμης κατοικίας
Για την απόδειξη της ιδιότητας μονίμου κατοίκου, 
όπου απαιτείται, εκδίδεται βεβαίωση μονίμου κατοι-
κίας ηλεκτρονικά, μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης 
της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr - gr - ΕΨΠ), μετά από 
ηλεκτρονική αίτηση εκ μέρους του ενδιαφερομένου και προηγούμενη αυθεντικοποίησή του, με τη χρήση 
των κωδικών - διαπιστευτηρίων της Γενικής Γ ραμματεί-
ας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης 
(ΓΓΠΣΔΔ) του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης 
(taxisnet) σύμφωνα με τα οριζόμενα στο Κεφάλαιο ΣΤ΄ 
του Μέρους Α΄ του ν. 4727/ 2020 (taxisnet). Τα στοιχεία 
της διεύθυνσης κατοικίας αντλούνται από το φορολογικό 
μητρώο που διαχειρίζεται η ΑΑΔΕ μέσω του Κέντρου 
Διαλειτουργικότητας της ΓΓΠΣΔΔ του Υπουργείου Ψη-
φιακής Διακυβέρνησης και σύμφωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 84 του ν. 4727/2020.
Εφόσον η ανωτέρω έκδοση ηλεκτρονικής βεβαίω-
σης δεν είναι εφικτή για οπ οιονδήποτε λόγο, η ιδιότη-
τα μόνιμου κατοίκου, βεβαιώνεται από τον Δήμαρχο, 
με την υποβολή από τον ενδιαφερόμενο αντιγράφου 
της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος (έντυπο Ε1) ή 
αντιγράφου του εκκαθαριστικού της οικείας Δημόσιας 
Οικονομικής Υπηρεσίας (ΔΟΥ). Εάν, αιτιολογημένως, η 
ιδιότητα του μόνιμου κατοίκου δεν μπορεί να αποδειχθεί 
από τα ανωτέρω δικαιολογητικά, αποδεικνύεται, εφόσον 
προκύπτει πραγματική εγκατάσταση στον Δήμο, από τον 
ενδιαφερόμενο με κάθε άλλο πρόσφορο αποδεικτικό 
μέσο (ενδεικτικά λογαριασμό σταθερής τηλεφωνίας, 
λογαριασμό ηλεκτροδότησης, λογαριασμό ύδρευσης 
ή φυσικού αερίου). Η υπεύθυνη δήλωση του ενδιαφε-
ρόμενου δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μοναδικό 
αποδεικτικό μέσο. Στην περίπτωση απόδειξης μονίμου 
κατοικίας με κάθε άλλο πρόσφορο μέσο, ο Δήμαρχος 
δύναται να αρνηθεί τη χορήγηση της βεβαίωσης με 
παράθεση ειδικής αιτιολογίας. Με κοινή απόφαση των 
Υπουργών Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης 
ρυθμίζονται οι απαιτούμενες διαλειτουργικότητες και 
κάθε αναγκαίο τεχνικό και λεπτομερειακό θέμα για την 
υλοποίηση της παρούσας διάταξης.»
Άρθρο 189
Διαφήμιση στα Μ.Μ.Ε. - Τροποποιήσεις
διατάξεων των νόμων 2328/1995, 4172/2013 και 4174/2013
1. Οι παρ. 1, 2, 5, 8, 10 και 12 του άρθρου 12 του ν. 2328/ 
1995 (Α΄159) τροποποιούνται, προστίθενται παρ. 8Α, 13 
και 14, καταργούνται οι παρ. 7, 9 και 11 και το άρθρο 
διαμορφώνεται ως εξής:«Άρθρο 12
1. Η καταχώριση ή η μετάδοση διαφημιστικών μηνυ-
μάτων ή η ανάληψη χορηγίας μετάδοσης εκπομπής ή η διάθεση χώρου σε έντυπο ή ραδιοφωνικού ή τηλεοπτι-
κού χρόνου για τη μετάδοση διαφημιστικών μηνυμάτων, 
πραγματοποιείται πάντοτε με προηγούμενη έγγραφη 
εντολή του διαφημιζόμενου ή του εξουσιοδοτημένου 
από αυτόν διαφημιστή προς το μέσο. Στην εντολή ανα-
φέρονται η αξία της συναλλαγής, σύμφωνα με τον τι-
μοκατάλογο του μέσου, συμπεριλαμβανομένων τυχόν 
εκπτώσεων, ο ακριβής καθορισμός του χώρου ή του χρό-
νου προβολής, η δήλη ημέρα ή προθεσμία εξόφλησης, καθώς και οι νόμιμες επιβαρύνσεις. Εφόσον μεσολαβεί 
διαφημιστής: α) η εντολή δίδεται βάσει προϋφιστάμενης 
έγγραφης εξουσιοδότησης του διαφημιζόμενου προς 
τον διαφημιστή, με διάρκεια που καλύπτει τουλάχιστον 
τη διάρκεια της εντολής, η οποία αποστέλλεται στο μέσο 
και με την οποία ο διαφημιστής εξουσιοδοτείται να συμ-
βάλλεται με το μέσο στο όνομα και για λογαριασμό του διαφημιζόμενου με αναφορά στη σύμβαση μεταξύ του 
διαφημιστή και του διαφημιζόμενου και στη διάρκειά 
της και β) ο διαφημιζόμενος ευθύνεται αλληλέγγυα και 
εις ολόκληρο με τον διαφημιστή έναντι του μέσου για 
την εξόφληση του τελευταίου.
2. Για όλες τις πράξεις της παρ. 1, το μέσο εκδίδει, 
σύμφωνα με τον ν. 4308/2014 (Α΄ 251), στο όνομα του 
διαφημιζόμενου, τιμολόγιο, το οποίο αντιστοιχεί στην 
καταχώριση ή τη μετάδοση συγκεκριμένου αριθμού 
πράξεων της παρ. 1, συγκεκριμένης έκτασης ή χρονικής 
διάρκειας, για έναν συγκεκριμένο διαφημιζόμενο, σε συ-
γκεκριμένη κατηγορία σελίδων ή ζώνης ραδιοφωνικού ή 
τηλεοπτικού προγράμματος και για συγκεκριμένη χρονι-
κή περίοδο (τουλάχιστον κάθε ημερολογιακό μήνα) και 
σε αυτό αναγράφονται η τιμή, η αξία της παρασχεθείσας 
υπηρεσίας και οι τυχόν εκπτώσεις που έχουν παρασχεθεί 
από το μέσο, η δήλη ημέρα ή προθεσμία εξόφλησης, το 
ποσό του Φ.Π.Α. και τυχόν ειδικού φόρου που αναλογούν 
και το ποσό που αντιστοιχεί στην εισφορά της περ. β΄ της 
παρ. 1 του άρθρου 6 του α.ν. 248/1967 (Α΄ 243). Εφόσον για τις πράξεις της παρ. 1 έχει υπάρξει συμφωνία προα-
γοράς χώρου ή χρόνου, το τιμολόγιο εκδίδεται με βάση 
τα προβλεπόμενα στη συμφωνία προαγοράς. Εφόσον 
για τις πράξεις της παρ. 1 μεσολαβεί διαφημιστής, το 
τιμολόγιο εκδίδεται από το μέσο στο όνομα του διαφη-
μιστή και αντιστοιχεί υποχρεωτικά στην καταχώριση ή 
τη μετάδοση διαφημιστικών μηνυμάτων ή πακέτων τους, 
για καθέναν διαφημιζόμενο ξεχωριστά, αντίγραφο δε 
του τιμολογίου το μέσο υποχρεούται να αποστέλλει και 
σε κάθε διαφημιζόμενο που αφορά μέχρι το τέλος του επόμενου από την έκδοσή του μήνα.
3. Κάθε ραδιοφωνικός ή τηλεοπτικός σταθμός και κάθε 
εφημερίδα ή περιοδικό, που εδρεύει, εκπέμπει ή εκδίδε-
ται σε οποιοδήποτε μέρος της Ελληνικής Επικράτειας, 
υιοθετεί ελεύθερα την εμπορική του πολιτική για την 
παροχή των πράξεων της παρ. 1, τηρώντας τη νομοθεσία 
περί ελεύθερου ανταγωνισμού.
Σε περίπτωση που από υφιστάμενες διατάξεις προβλέ-
πεται η δωρεάν παροχή χρόνου ή χώρου για προβολή 
προεκλογικής δραστηριότητας ή άλλον σκοπό δημόσιας 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12174 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ωφέλειας, αυτή υπολογίζεται με βάση τον χρόνο ή χώρο 
που υποχρεούνται να παρέχουν τα μέσα.
4. Όλοι οι εφαρμοστέοι φόροι, περιλαμβανομένου του 
ειδικού φόρου της παρ. 12 του άρθρου πέμπτου του ν. 
3845/2010 (Α΄ 65) επί των τηλεοπτικών διαφημιστικών 
μηνυμάτων, υπολογίζονται για κάθε τιμολόγιο της παρ. 
2 επί του ογδόντα τοις εκατό (80%) της αξίας που προ-
κύπτει μετά την αφαίρεση των τυχόν χορηγούμενων 
εκπτώσεων, με την εξαίρεση μόνο του Φ.Π.Α., που υπο-
λογίζεται για κάθε τιμολόγιο επί του εκατό τοις εκατό 
(100%) της αξίας που προκύπτει μετά την αφαίρεση των 
τυχόν χορηγούμενων εκπτώσεων.
5. Το ποσό που αντιστοιχεί στο κόστος παραγωγής ή 
προσαρμογής (εφόσον αυτή επιτρέπεται κατά νόμο) του 
διαφημιστικού μηνύματος από τον ίδιο τον ραδιοφωνικό 
ή τηλεοπτικό σταθμό, δεν μπορεί να υπερβαίνει το τριά-
ντα πέντε τοις εκατό (35%) και το είκοσι τοις εκατό (20%) 
αντίστοιχα, της διαφημιστικής δαπάνης για το συγκεκρι-
μένο αγαθό ή υπηρεσία και μόνο για το πρώτο σχετικό 
τιμολόγιο που εκδίδεται. Με εξαίρεση την περίπτωση 
που χορηγός είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός, η χο-
ρηγία θεωρείται διαφήμιση, χρονικής διάρκειας ίσης με 
την εμφάνιση της επωνυμίας ή του διακριτικού τίτλου 
ή του σήματος των προϊόντων του χορηγού. Διαφήμιση 
επίσης θεωρείται και οποιαδήποτε δημοσίευση, που πε-
ριέχει διαφημιστικό μήνυμα και καταχωρείται στο σώμα 
του εντύπου, σε ένθετο, αφιέρωμα κ.λπ. ή διανέμεται 
μαζί με αυτό, είτε γίνεται επί πληρωμή είτε δωρεάν, με εξαίρεση την περίπτωση που διαφημιζόμενος είναι μη 
κερδοσκοπικός οργανισμός.
Του ειδικού φόρου επί των διαφημίσεων απαλλάσ-
σονται μηνύματα κοινωνικού περιεχομένου που προ-
βάλλονται σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο της παρ. 21 
του άρθρου 3.
6. Πιστωτικά τιμολόγια που εκδίδονται από τα μέσα 
προς τους πελάτες τους, μεταξύ άλλων και λόγω επί-τευξης εκπτώσεων κύκλου εργασιών (τζίρου), κατά 
την παρ. 5 του άρθρου 19 του ν. 2859/2000 (Α΄ 248), 
περιλαμβάνουν υποχρεωτικά αναφορά στους αριθμούς 
των σχετικών τιμολογίων της παρ. 2, στον Α.Φ.Μ. του 
διαφημιζόμενου, καθώς και του τυχόν διαφημιστή που 
μεσολαβεί, στο ποσό της έκπτωσης και στους πιστούμε-
νους φόρους που αναλογούν, περιλαμβανομένου και του 
ειδικού φόρου τηλεοπτικών διαφημίσεων που αναλογεί.
7. Η παρ. 7 καταργείται.
8. Τα μέσα της παρ. 1 δικαιούνται να παρέχουν στο 
τέλος κάθε ημερολογιακού έτους επιβράβευση αποκλει-
στικά στους διαφημιστές, η οποία υπολογίζεται επί του 
συνόλου της διαφημιστικής δαπάνης που πραγματοποί-
ησαν σε αυτά. Το ποσοστό της επιβράβευσης δεν μπορεί 
να υπερβαίνει το εννέα κόμμα εννέα τοις εκατό (9,9%) επί 
του συνόλου της ως άνω διαφημιστικής δαπάνης. Διαφη-
μιστής, για την εφαρμογή του άρθρου αυτού θεωρείται 
μόνο η επιχείρηση που παρέχει διαφημιστικές υπηρεσίες 
στο σύνολο των πελατών της και συναλλάσσεται με τα 
μέσα ως συνέπεια αυτών των διαφημιστικών υπηρεσιών, 
κατόπιν έγγραφης επ’ αυτού εντολής των διαφημιζό-
μενων πελατών της. Δεν δικαιούνται επιβράβευσης οι 
επιχειρήσεις που μεσολαβούν μεταξύ διαφημιστών και μέσων και οι επιχειρήσεις που απλώς συμβάλλονται με τα 
μέσα χωρίς να παρέχουν εν τοις πράγμασι τις πιο πάνω 
διαφημιστικές υπηρεσίες. Μόνο η απλή αγορά χώρου 
και χρόνου (εντολή μετάδοσης ή καταχώρισης), έστω και 
κατόπιν έγγραφης εντολής του διαφημιζόμενου πελάτη, 
δεν συνιστά διαφημιστική υπηρεσία για την εφαρμογή 
του παρόντος άρθρου. Η επιβράβευση δεν μπορεί να 
παρέχεται με τη μορφή ίσης αξίας διαφημιστικού χρόνου 
ή χώρου. Απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση καταβολή της 
ανωτέρω επιβράβευσης από τους διαφημιστές στους 
διαφημιζομένους.
8A. Μη εξουσιοδοτημένες πωλήσεις διαφημιστικού 
χρόνου:
α. Μη εξουσιοδοτημένη πώληση διαφημιστικού χώ-
ρου ή χρόνου συνιστά: (αα) κάθε πώληση διαφημιστι-
κού χώρου ή χρόνου από διαφημιστή σε διαφημιζόμενη 
επιχείρηση, όταν ο διαφημιστής, κατά τον χρόνο σύνα-
ψης της συμφωνίας πώλησης, δεν έχει προαγοράσει 
τον πωλούμενο διαφημιστικό χώρο ή χρόνο, (αβ) κάθε 
σύμβαση με την οποία διαφημιστής δεσμεύεται έναντι 
διαφημιζόμενης επιχείρησης σχετικά με την τιμή ή το 
κόστος ανά μονάδα διαφημιστικής φόρτισης (CPR) στην 
οποία θα της διαθέσει διαφημιστικό χώρο ή χρόνο, ή εγ-
γυάται την τιμή ή το κόστος ανά μονάδα διαφημιστικής 
φόρτισης (CPR) στην οποία θα της διαθέσει διαφημιστικό 
χώρο ή χρόνο, όταν ο διαφημιστής κατά τον χρόνο σύνα-
ψης της συμφωνίας αυτής δεν έχει ήδη συμφωνήσει τις αντίστοιχες τιμές ή κόστος ανά μονάδα διαφημιστικής 
φόρτισης (CPR) με μέσα της παρ. 1, (αγ) οποιαδήποτε 
σύμβαση, συναλλαγή ή αλληλουχία συναλλαγών, μεταξύ 
δύο ή περισσότερων συμβαλλόμενων, με ισοδύναμο 
οικονομικό αποτέλεσμα και (αδ) οποιαδήποτε σύμβαση 
μεταξύ διαφημιστή και διαφημιζόμενης επιχείρησης, 
που παραπέμπει άμεσα ή έμμεσα στους εκάστοτε τι-
μοκαταλόγους μέσων της παρ. 1, χωρίς συγκεκριμένη 
προηγούμενη δέσμευση των μέσων ως προς την τιμή ή το κόστος ανά μονάδα διαφημιστικής φόρτισης για συ-
γκεκριμένο όγκο και για συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
β. Μια συμφωνία που πληροί τα κριτήρια της περ. α συ-
νιστά μη εξουσιοδοτημένη πώληση ακόμα και αν: (βα΄) το σχετικό τιμολόγιο του διαφημιστή για την καταβολή της αμοιβής του εκδίδεται σε χρόνο μεταγενέστερο της 
σύναψης της συμφωνίας, (ββ) αναφέρεται σε τιμή πώ-
λησης που είναι σταθερή ή κυμαινόμενη, ή μέση τιμή, ή 
προσδιορίζεται από πριν με βάση κάποιο συντελεστή, 
όπως συντελεστή αύξησης ή μείωσης του κύκλου εργα-
σιών της διαφημιστικής αγοράς.
γ. Απαγορεύεται και είναι απολύτως άκυρη κάθε μη 
εξουσιοδοτημένη πώληση διαφημιστικού τηλεοπτικού 
χρόνου και κάθε σύμβαση που περιλαμβάνει μη εξουσι-
οδοτημένη πώληση διαφημιστικού χρόνου.
δ. Συμφωνίες των περ. α΄ και β΄ είναι έγκυρες μόνο εάν 
προϋπάρχουν συγκεκριμένες δεσμευτικές συμφωνίες με 
τα μέσα της παρ. 1 για καθέναν διαφημιζόμενο ξεχωρι-
στά. Οι συμφωνίες των περ. α΄ και β΄ επισυνάπτονται ως παράρτημα της συμφωνίας διαφημιστή και διαφημιζό-
μενου και περιλαμβάνουν συγκεκριμένες τιμές ή κόστος 
ανά μονάδα διαφημιστικής φόρτισης, συγκεκριμένους 
όγκους και συγκεκριμένες περιόδους προβολής. Ο όγκος 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12175 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
και οι περίοδοι προβολής πρέπει να είναι αντίστοιχες με 
τις δεσμεύσεις του διαφημιστή προς τον διαφημιζόμενο.
9. Η παρ. 9 καταργείται.
10. Οι γενικές διατάξεις του δικαίου του ανταγωνισμού 
ισχύουν και ως προς την εμπορική πρακτική των ραδι-
οφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών, των διαφημιστών και των διαφημιζομένων, ως προς τις μεταξύ τους σχέ-σεις. Απαγορεύεται κάθε άμεση ή έμμεση οργανωμένη και συστηματική ή μη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ 
διαφημιζόμενων επιχειρήσεων ή/και διαφημιστών, ή 
μεταξύ των ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών, 
σχετικά με τις τιμές πώλησης ή τις μέσες τιμές πώλησης 
ή το κόστος ανά μονάδα διαφημιστικής φόρτισης (CPR) 
ή τη διαφημιστική δαπάνη για την αγορά διαφημιστικού 
χώρου ή χρόνου από μέσα της παρ. 1. Οι διαφημιστικές 
επιχειρήσεις, εφόσον λειτουργούν ως ανώνυμες εταιρεί-
ες, έχουν υποχρεωτικά ονομαστικές μετοχές. Εφόσον οι 
μετοχές αυτές κατέχονται από άλλη ανώνυμη εταιρεία, οι 
μετοχές αυτής της εταιρείας πρέπει να είναι ονομαστικές 
και ούτω καθεξής μέχρι φυσικού προσώπου. Από την 
υποχρέωση του προηγούμενου εδαφίου εξαιρούνται οι εταιρείες που είναι εισηγμένες σε ημεδαπό ή αλλοδαπό χρηματιστήριο αξιών, καθώς και οι οργανισμοί συλλογι-κών επενδύσεων σε κινητές αξίες και οι εταιρείες επεν-
δύσεων χαρτοφυλακίου. Ειδικά για την παροχή διαφημι-
στικών υπηρεσιών προς τον ευρύτερο δημόσιο τομέα, η 
εξαίρεση του προηγούμενου εδαφίου ισχύει μόνο για τις 
ανώνυμες εταιρείες, οι οποίες προσκομίζουν πιστοποιη-
τικό φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας προς 
το ελληνικό Δημόσιο, καθώς και έγγραφο δανειοληπτι-
κής ικανότητας από αξιόχρεο πιστωτικό ίδρυμα. Με προ-
εδρικό διάταγμα, που εκδίδεται μετά από πρόταση του 
Υπουργού στον οποίο έχουν ανατεθεί οι αρμοδιότητες της Γενικής Γ ραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, μπορούν να καθορίζονται οι ειδικότερες προϋποθέσεις και οι τυχόν αναγκαίες λεπτομέρειες για την εφαρμογή της παρούσας.
11. Η παράγραφος 11 καταργείται.
12. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και του Υπουργού στον οποίο έχουν ανατεθεί οι αρμοδιότητες της Γενικής 
Γ ραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης είναι δυνατόν 
να καθορίζονται τυχόν αναγκαίες λεπτομέρειες για την εφαρμογή του παρόντος άρθρου.
13. Για το ημερολογιακό έτος 2020, το ανώτατο ποσο-
στό επιβράβευσης που ορίζεται στο δεύτερο εδάφιο της 
παρ. 8, υπολογίζεται επί του συνόλου της διαφημιστικής 
δαπάνης που πραγματοποιήθηκε εντός του έτους 2020.
14. Για το ημερολογιακό έτος 2020, εκπτώσεις κύ-
κλου εργασιών (τζίρου), καθώς και κάθε άλλης μορφής 
εκπτώσεις βάσει στόχων, με πιστωτικά τιμολόγια που 
εκδίδονται από τα μέσα της παρ. 1, σε μεταγενέστερο 
χρόνο, πλην των περιπτώσεων που τα πιστωτικά τιμολό-
για εκδίδονται προς διόρθωση σφαλμάτων, παρέχονται και αναγνωρίζονται ανεξάρτητα από τη σύναψη προη-
γούμενης έγγραφης σύμβασης μεταξύ του μέσου και 
του διαφημιζόμενου και, αν μεσολαβεί διαφημιστής, και 
του διαφημιστή που έχει συναφθεί πριν από την έκδοση 
των τιμολογίων της παρ. 2, επί των οποίων παρέχεται η έκπτωση ή εκδίδεται το πιστωτικό παραστατικό.»2. α. Στο άρθρο 23 του ν. 4172/2013 (Α’ 167) προστίθε-
ται περ. ιστ΄ ως εξής:
«ιστ) Χρηματικά ποσά ή άλλα ανταλλάγματα που τυχόν 
καταβλήθηκαν άμεσα ή έμμεσα για μη εξουσιοδοτημένη 
πώληση διαφημιστικού τηλεοπτικού χρόνου.»
β. Στον ν. 4172/2013 προστίθεται άρθρο 22Δ ως εξής:
«Άρθρο 22Δ
Διαφημιστικές δαπάνες
Οι δαπάνες των διαφημιζομένων που αφορούν σε πρά-
ξεις του άρθρου 12 του ν. 2328/1995 (Α΄ 159) εκπίπτουν 
μόνο εφόσον οι σχετικές πράξεις διενεργούνται κατά τις 
προβλέψεις του άρθρου 12 του νόμου αυτού.»
γ. Στο τέλος του άρθρου 68 του ν. 4172/2013 προστί-
θεται παρ. 6 ως εξής:
«6. Συγχρόνως με την υποβολή της φορολογικής 
του δήλωσης το μέσο της παρ. 1 του άρθρου 12 του
ν. 2328/1995 κοινοποιεί στη Φορολογική Διοίκηση όλα τα παραστατικά, τα σχετικά με τον υπολογισμό και την καταβολή της επιβράβευσης της παρ. 8 του άρθρου 12 
του ν. 2328/1995. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομι-
κών καθορίζεται κάθε ειδικότερο θέμα για την εφαρμογή 
της παρούσας.»
3. Στον ν. 4174/2013 (Α΄ 170) προστίθεται άρθρο 54Ζ 
ως εξής:
«Άρθρο 54Ζ
Κυρώσεις για τη μη συμμόρφωσημε το άρθρο 12 του ν. 2328/1995
1. Επιβάλλονται οι ακόλουθες κυρώσεις στους διαφημι-
στές ή διαφημιζομένους, φυσικά και νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες, που δεν συμμορφώνονται με τα ορι-
ζόμενα στο άρθρο 12 του ν. 2328/1995 (Α΄ 159), ως εξής:
α) Αν χορηγηθεί επιβράβευση μεγαλύτερη από 
την προβλεπόμενη στην παρ. 8 του άρθρου 12 του
ν. 2328/1995 στον διαφημιστή από το μέσο ή υπάρξει 
καταβολή της επιβράβευσης αυτής από τον διαφημιστή 
στον διαφημιζόμενο, επιβάλλεται στον διαφημιστή ή και 
στον διαφημιζόμενο, εάν συντρέχει περίπτωση λήψης 
απ’ αυτόν επιβράβευσης κατά τα ανωτέρω, πρόστιμο 
ίσο με το πενταπλάσιο του ποσού αυτού.
β) Αν παραβιαστεί η απαγόρευση της περ. γ΄ της
παρ. 8Α του άρθρου 12 του ν. 2328/1995 επιβάλλεται 
χρηματικό πρόστιμο ίσο με την οικονομική αξία της μη εξουσιοδοτημένης πώλησης.
2. Η καταβολή μη επιτρεπόμενων επιβραβεύσεων κατά 
την περ. α΄ της παρ. 1 θεωρείται ως αχρεωστήτως κατα-βληθείσα και επιστρέφεται σε αυτόν που τις κατέβαλε.
3. Για τους σκοπούς εφαρμογής του παρόντος οι έλεγ-
χοι της Φορολογικής Διοίκησης μπορούν να επεκτείνο-
νται στις επιχειρήσεις που μεσολαβούν για την πραγ-
ματοποίηση της διαφήμισης ή της καταχώρισης, καθώς 
και στις επιχειρήσεις που αφορά άμεσα η διαφήμιση ή 
καταχώριση.
4. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και 
του Διοικητή της ΑΑΔΕ δύναται να καθορίζονται η διαδι-
κασία, η επιβολή των προστίμων της παρ. 1 και κάθε άλλο 
ειδικότερο θέμα τεχνικού ή λεπτομερειακού χαρακτήρα 
για την εφαρμογή του παρόντος άρθρου.»
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12176 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
ΜΕΡΟΣ ΙΕ΄
ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 190
Ρυθμίσεις για τα κατ’ εξαίρεση λειτουργούντατουριστικά καταλύματα για λόγους δημοσίουσυμφέροντος στο πλαίσιο αντιμετώπισης του κινδύνου μετάδοσης του κορωνοϊού COVID-19
Τα ποσά οικονομικής ενίσχυσης που καταβάλλονται 
σύμφωνα με την υπ’ αρ. 11677/2020 κοινή απόφαση των 
Υπουργών Οικονομικών και Τουρισμού (Β΄ 3073), που 
εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου εβδομηκο-
στού δεύτερου της από 13.4.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 84), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1
του ν. 4690/2020 (Α΄ 104), στα τουριστικά καταλύματα 
συνεχούς λειτουργίας για λόγους δημοσίου συμφέ-
ροντος, κατ’ εξαίρεση της προσωρινής απαγόρευσης 
λειτουργίας που επιβλήθηκε με την υπό στοιχεία Δ1α/
Γ .Π.Οικ.20035/22.3.2020 κοινή απόφαση των Υπουργών 
Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Προστασίας του Πολίτη, Ερ-
γασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Υγείας, Εσωτερικών 
(Β΄ 897), όπως τα καταλύματα αυτά εξειδικεύονται με 
την υπ’ αρ. 5052/24.03.2020 απόφαση του Υπουργού 
Τουρισμού (Β΄ 1018), είναι ανεκχώρητα και ακατάσχετα 
στα χέρια του Δημοσίου ή τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε 
γενικής και ειδικής διάταξης, δεν υπόκεινται σε οποιαδή-
ποτε κράτηση, τέλος ή εισφορά, δεν δεσμεύονται και δεν 
συμψηφίζονται με βεβαιωμένα χρέη προς το Δημόσιο 
εν γένει, τους δήμους, τις περιφέρειες, τα ασφαλιστικά 
ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα, εφόσον πληρούνται οι 
γενικές διατάξεις περί φορολογικής και ασφαλιστικής 
ενημερότητας για είσπραξη χρημάτων, χωρίς όμως τον 
όρο της παρακράτησης. Σε περίπτωση που δεν πληρού-
νται οι γενικές διατάξεις περί φορολογικής ενημερότητας 
εφαρμόζεται το άρθρο 83 του ν.δ. 356/1974 (A΄ 90) περί 
συμψηφισμού και το άρθρο 12 του ν. 4174/2013 (A΄ 170) 
περί βεβαίωσης οφειλής. Σε περίπτωση που δεν πλη-
ρούνται οι προϋποθέσεις των γενικών διατάξεων περί 
ασφαλιστικής ενημερότητας, εφαρμόζονται το άρθρο 24 
του ν. 4611/2019 (Α΄ 73), η υπ’ αρ. 15435/913/23.4.2020 
υπουργική απόφαση (Β΄ 1559) και οι οικείες διατάξεις 
περί συμψηφισμού οφειλών προς τα ασφαλιστικά ταμεία. 
Ο διατάκτης της πληρωμής, κατά την έκδοση της από-
φασης έγκρισης πληρωμής, ορίζει ρητά ότι η καταβολή 
αυτή εμπίπτει στο παρόν άρθρο. Ημερομηνία έναρξης 
υπολογισμού για τα ποσά της οικονομικής ενίσχυσης του 
παρόντος είναι η 24η Μαρτίου 2020.
Άρθρο 191
Μείωση οικονομικού ανταλλάγματοςσε πληττόμενες επιχειρήσεις που δραστηριο-ποιούνται σε χώρους ζώνης λιμένα
Αντικαθίσταται η παρ. 5 του άρθρου εξηκοστού όγδο-ου της από 13.4.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομέ-
νου (Α΄84), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4690/ 
2020 (Α΄104), ως εξής:
«5. α) Οι παραχωρησιούχοι δικαιωμάτων χρήσης χώ-
ρων ζώνης λιμένα, κατά το άρθρο 24 του ν. 2971/2001 
(Α΄ 285), προς εγκατάσταση ή λειτουργία επιχείρησης, 
η οποία πλήττεται οικονομικά από την πανδημία του 
κορωνοϊού COVID-19, σύμφωνα με την απόφαση του 
Υπουργού Οικονομικών, που προβλέπεται στην παρ. 6 
του άρθρου δεύτερου της από 20.3.2020 Πράξης Νομο-
θετικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 
του ν. 4683/2020 (Α΄ 68), δύναται να απαλλαγούν από την 
υποχρέωση καταβολής μέρους του οικονομικού ανταλ-λάγματος, το οποίο δεν μπορεί να είναι μικρότερο από το 30% του συνολικού οικονομικού ανταλλάγματος για 
τους μήνες Σεπτέμβριο 2020 και Οκτώβριο 2020 κατά 
παρέκκλιση των κειμένων διατάξεων και με την επιφύ-
λαξη της παρ. 6 του παρόντος. Για την εφαρμογή του 
προηγούμενου εδαφίου απαιτείται σχετική απόφαση του 
διοικητικού οργάνου του φορέα διοίκησης και εκμετάλ-λευσης του λιμένα.
β) Οι παραχωρησιούχοι δικαιωμάτων χρήσης χώρων 
ζώνης λιμένα, κατά το άρθρο 24 του ν. 2971/2001, προς 
εγκατάσταση ή λειτουργία επιχείρησης, η οποία εδρεύει 
σε περιφερειακή ενότητα, η οποία εντάσσεται σε επιδημι-
ολογικό επίπεδο αυξημένου κινδύνου ή σε περιφερειακή 
ενότητα για την οποία έχουν εκδοθεί έκτακτα μέτρα προ-
στασίας δημόσιας υγείας, κατ’ εφαρμογήν κανονιστικής πράξης και για την οποία έχουν ληφθεί ειδικά και έκτα-
κτα μέτρα περί αναστολής ή προσωρινής απαγόρευσης 
λειτουργίας για προληπτικούς ή κατασταλτικούς λόγους 
που σχετίζονται με τον κορωνοϊό COVID-19 ή η οποία 
πλήττεται οικονομικά λόγω της διάδοσης του κορωνοϊ-
ού COVID-19, σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργού 
Οικονομικών, που προβλέπεται στην παρ. 8α του άρθρου 
δεύτερου της από 20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περι-
εχομένου (Α΄68), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του
ν. 4683/2020 (Α΄83), όπως αυτή προστέθηκε με την παρ. 2 
του άρθρου 33 του ν. 4753/2020 (Α΄ 227), απαλλάσσονται 
από την υποχρέωση καταβολής του 40% του συνολικού οικονομικού ανταλλάγματος, αρχής γενομένης από τον 
μήνα Νοέμβριο 2020, κατά παρέκκλιση των κειμένων 
διατάξεων.»
ΜΕΡΟΣ ΙΣΤ΄
ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ
Άρθρο 192
Έναρξη ισχύος
Η ισχύς του παρόντος αρχίζει από τη δημοσίευσή του 
στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, εκτός αν άλλως ορί-ζεται στις επιμέρους διατάξεις του.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12177 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Παράρτημα της περ. 4 της παρ. ΙΙ του άρθρου 21
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12178 Τεύχος A’ 256/23.12.2020

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12179 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
Παραγγέλλομε τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την εκτέλεσή του ως νόμου 
του Κράτους.
Αθήνα, 22 Δεκεμβρίου 2020
Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΥ
Οι Υπουργοί
Οικονομικών
ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ  Αναπληρωτής Υπουργός
Οικονομικών
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΚΥΛΑΚΑΚΗΣ  Ανάπτυξης και Επενδύσεων
ΣΠΥΡΙΔΩΝ - ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ  
Αναπληρωτής ΥπουργόςΑνάπτυξης και Επενδύσεων
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ  Εξωτερικών
ΝΙΚΟΛΑΟΣ - ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ  Αναπληρωτής ΥπουργόςΕξωτερικών
ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ  
Προστασίας του Πολίτη
ΜΙΧΑΗΛ ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ  Υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΑΡΔΑΛΙΑΣ  Εθνικής Άμυνας
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ  
Παιδείας και Θρησκευμάτων
ΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΩΣ  Εργασίας καιΚοινωνικών Υποθέσεων
ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΡΟΥΤΣΗΣ  Υγείας
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΙΚΙΛΙΑΣ  
Περιβάλλοντος και Ενέργειας
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ  Πολιτισμού και Αθλητισμού
ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΜΕΝΔΩΝΗ  Δικαιοσύνης
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ  
Εσωτερικών
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΙΚΑΚΟΣ  Μετανάστευσης και Ασύλου
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΗΤΑΡΑΚΗΣ  Υποδομών και Μεταφορών
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ  
Ναυτιλίας καιΝησιωτικής Πολιτικής
ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΛΑΚΙΩΤΑΚΗΣ  Αγροτικής Ανάπτυξηςκαι Τροφίμων
ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΒΟΡΙΔΗΣ  Τουρισμού
ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ  
Επικρατείας
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ  Επικρατείας
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΙΕΡΡΑΚΑΚΗΣ  Υφυπουργός στον Πρωθυπουργό
ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΠΕΤΣΑΣ  
Θεωρήθηκε και τέθηκε η Μεγάλη Σφραγίδα του Κράτους.
Αθήνα, 22 Δεκεμβρίου 2020
Ο επί της Δικαιοσύνης Υπουργός
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12180 Τεύχος A’ 256/23.12.2020
*01002562312200072*Ταχυδρομική Διεύθυνση:  Καποδιστρίου 34, τ.κ. 10432, Αθήνα
ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ: 210 5279000 - fax: 210 5279054
ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΚΟΙΝΟΥ 
Πωλήσεις - Συνδρομές:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279178 - 180)
Πληροφορίες:  (Ισόγειο, Γ ρ. 3 και τηλεφ. κέντρο 210 5279000) 
Παραλαβή Δημ. Ύλης:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279167, 210 5279139) 
Ωράριο για το κοινό:  Δευτέρα ως Παρασκευή: 8:00 - 13:30Ιστότοπος:  www.et.gr  
Πληροφορίες σχετικά με την λειτουργία 
του ιστότοπου: helpdesk.et@et.gr  
Αποστολή ψηφιακά υπογεγραμμένων 
εγγράφων προς δημοσίευση στο ΦΕΚ: webmaster.et@et.gr  
Πληροφορίες για γενικό πρωτόκολλο 
και αλληλογραφία: grammateia@et.grΤο Εθνικό Τυπογραφείο αποτελεί δημόσια υπηρεσία υπαγόμενη στην Προεδρία της Κυβέρ-
νησης και έχει την ευθύνη τόσο για τη σύνταξη, διαχείριση, εκτύπωση και κυκλοφορία των Φύλλων της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), όσο και για την κάλυψη των εκτυπωτικών - εκδοτικών αναγκών του δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα (ν. 3469/2006/Α΄ 131 και π.δ. 29/2018/Α΄58). 
1. ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΦΕΚ) 
• Τα ΦΕΚ σε ηλεκτρονική μορφή διατίθενται δωρεάν στο www.et.gr , την επίσημη ιστο-
σελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου. Όσα ΦΕΚ δεν έχουν ψηφιοποιηθεί και καταχωριστεί στην ανωτέρω ιστοσελίδα, ψηφιοποιούνται και αποστέλλονται επίσης δωρεάν με την υποβολή αί-τησης, για την οποία αρκεί η συμπλήρωση των αναγκαίων στοιχείων σε ειδική φόρμα στον ιστότοπο www.et.gr. 
• Τα ΦΕΚ σε έντυπη μορφή διατίθενται σε μεμονωμένα φύλλα είτε απευθείας από το Τμή-
μα Πωλήσεων και Συνδρομητών, είτε ταχυδρομικά με την αποστολή αιτήματος παραγγελίας μέσω των ΚΕΠ, είτε με ετήσια συνδρομή μέσω του Τμήματος Πωλήσεων και Συνδρομητών. Tο κόστος ενός ασπρόμαυρου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,00 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προ σαυξάνεται κατά 0,20 €. Το κόστος ενός έγχρωμου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,50 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προσαυξά-νεται κατά 0,30 €.  To τεύχος Α.Σ.Ε.Π. διατίθεται δωρεάν.
• Τρόποι αποστολής κειμένων προς δημοσίευση: 
Α. Τα κείμενα προς δημοσίευση στο ΦΕΚ, από τις υπηρεσίες και τους φορείς του 
δημο σίου, αποστέλλονται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση webmaster.et@et.gr με χρήση 
προηγμέ νης ψηφιακής υπογραφής και χρονοσήμανσης. 
Β. Κατ’ εξαίρεση, όσοι πολίτες δεν διαθέτουν προηγμένη ψηφιακή υπογραφή μπορούν 
είτε να αποστέλλουν ταχυδρομικά, είτε να καταθέτουν με εκπρόσωπό τους κείμενα προς δημοσίευση εκτυπωμένα σε χαρτί στο Τμήμα Παραλαβής και Καταχώρισης Δημοσιευμάτων. 
• Πληροφορίες, σχετικά με την αποστολή/κατάθεση εγγράφων προς δημοσίευση, την ημε-
ρήσια κυκλοφορία των Φ.Ε.Κ., με την πώληση των τευχών και με τους ισχύοντες τιμοκαταλό-γους για όλες τις υπη ρεσίες μας, περιλαμβάνονται στoν ιστότοπο (www.et.gr). Επίσης μέσω του ιστότοπου δίδονται πληροφορίες σχετικά με την πορεία δημοσίευσης των εγγράφων, με βάση τον Κωδικό Αριθμό Δημοσιεύματος (ΚΑΔ). Πρόκειται για τον αριθμό που εκδίδει το Εθνι-κό Τυπογραφείο για όλα τα κείμενα που πληρούν τις προϋποθέσεις δημοσίευσης. 
2. ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ - ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ 
Το Εθνικό Τυπογραφείο ανταποκρινόμενο σε αιτήματα υπηρεσιών και φορέων του δημοσίου 
αναλαμβάνει να σχεδιάσει και να εκτυπώσει έντυπα, φυλλάδια, βιβλία, αφίσες, μπλοκ, μηχανο-
γραφικά έντυπα, φακέλους για κάθε χρήση, κ.ά.  
Επίσης σχεδιάζει ψηφιακές εκδόσεις, λογότυπα και παράγει οπτικοακουστικό υλικό.
Πείτε μας τη γνώμη σας,
για να βελτιώσουμε τις υπηρεσίες μας,  συμπληρώνοντας την ειδική φόρμα στον ιστότοπό μας.Πείτε μας τη γνώμη σας,