NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 4818 
α) Ενσωμάτωση στην ελληνική νομοθεσία δι-
ατάξεων των Οδηγιών (ΕΕ) 2017/2455, (ΕΕ) 
2019/1995 και (ΕΕ) 2018/1910 όσον αφορά υπο-
χρεώσεις που απορρέουν από τον φόρο προ-στιθέμενης αξίας για παροχές υπηρεσιών και 
πωλήσεις αγαθών εξ αποστάσεως και σχετικές 
ρυθμίσεις - β) Τροποποιήσεις του ν. 4649/2019 
«Πρόγραμμα παροχής εγγύησης σε τιτλοποιή-
σεις πιστωτικών ιδρυμάτων» (Α΄ 206), βάσει της 
υπό στοιχεία C(2021) 2545/9.4.2021 (2021/N) 
εγκριτικής απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτρο-
πής για παράταση του προγράμματος «ΗΡΑ-
ΚΛΗΣ» - γ) Διατάξεις για τη ρύθμιση οφειλών και 
την παροχή δεύτερης ευκαιρίας - Τροποποιήσεις 
του ν. 4738/2020 και λοιπές διατάξεις - δ) Λοι-
πές επείγουσες διατάξεις αρμοδιότητας Υπουρ-
γείων Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Εθνικής Άμυ-νας, Πολιτισμού και Αθλητισμού, Υποδομών και Μεταφορών.
Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή:
   ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΜΕΡΟΣ Α΄
ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΤΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ (ΕΕ) 
2017/2455, (ΕΕ) 2019/1995 και (ΕΕ) 2018/1910 
ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ 
ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΕΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΟ 
ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΓΙΑ ΠΑΡΟΧΕΣ 
ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΑΓ ΑΘΩΝ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΦΟΡΟΥ 
ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΡΟΧΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΑΓ ΑΘΩΝ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ 
Άρθρο 1 Ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις 
αγαθών και εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που ει-σάγονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες - Προσθήκη 
άρθρου 5α στον Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 1 της Οδη-γίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Άρθρο 2 Υποκείμενοι στον φόρο που διευκολύνουν 
ορισμένες παραδόσεις αγαθών μέσω ηλεκτρονικής δι-
επαφής - Προσθήκη άρθρου 5β στον Κώδικα ΦΠΑ (άρ-θρο 2 παρ. 2 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Άρθρο 3 Τόπος παράδοσης στις ενδοκοινοτικές εξ 
αποστάσεως πωλήσεις αγαθών και στις εξ αποστάσεως 
πωλήσεις αγαθών που εισάγονται από τρίτα εδάφη ή 
τρίτες χώρες - Τροποποίηση του άρθρου 13 του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 3 και 4 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455, άρθρο 1 παρ. 2 της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/1910 και άρθρο 1 παρ. 1 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1995) 
Άρθρο 4 Όριο για υποκειμένους στον φόρο που πραγ-
ματοποιούν ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις 
αγαθών και διασυνοριακές παροχές τηλεπικοινωνιακών, 
ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών και ηλεκτρονικά παρε-
χόμενων υπηρεσιών προς μη υποκείμενα στον φόρο 
πρόσωπα - Τροποποίηση του άρθρου 14 και προσθήκη 
άρθρου στον Κώδικα ΦΠΑ - (άρθρο 2 παρ. 6 και 7 της 
Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Άρθρο 5 Χρόνος γένεσης φορολογικής υποχρέωσης 
και απαιτητό του φόρου για την εφαρμογή του άρθρου 
5β Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση των άρθρων 16 και 22 
του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 1 παρ. 2 και 3 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1995)
Άρθρο 6 Απαλλαγή στην εισαγωγή αγαθών στο πλαί-
σιο εφαρμογής ειδικού καθεστώτος εισαγωγής και δι-
καίωμα έκπτωσης του φόρου σε περίπτωση ένταξης σε 
αντίστοιχα των άρθρων 47β, 47γ και 47δ του Κώδικα 
ΦΠΑ ειδικά καθεστώτα άλλων κρατών μελών - Συμπλή-ρωση του άρθρου 23 και τροποποίηση του άρθρου 30 
του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 9, 20, 28 και 30, της Οδη-
γίας (ΕΕ) 2017/2455 και άρθρο 1 παρ. 4 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1995) 
Άρθρο 7 Υποχρέωση καταχωρίσεων από υποκειμέ-
νους που διευκολύνουν μέσω ηλεκτρονικής διεπαφής 
ορισμένες παραδόσεις αγαθών ή παροχές υπηρεσιών - 
Συμπλήρωση του άρθρου 36 του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 11 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Άρθρο 8 Γενικός ορισμός για την εφαρμογή των ειδι-
κών καθεστώτων σύμφωνα με τα άρθρα 47β, 47γ και 47δ ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α
ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣE
18 Ιουλίου 2021 ΤΕΥΧΟΣ  ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου  1248419
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8420 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
του Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση του άρθρου 47α του 
Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 13 Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455)
Άρθρο 9 Ειδικό καθεστώς για υπηρεσίες που παρέχο-
νται από υποκείμενους στον φόρο μη εγκατεστημένους 
εντός της Ένωσης - Τροποποίηση του άρθρου 47β του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 14 έως και 20 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Άρθρο 10 Ειδικό καθεστώς για ενδοκοινοτικές εξ 
αποστάσεως πωλήσεις αγαθών, για παραδόσεις αγα-
θών εντός κράτους μέλους, που πραγματοποιούνται 
μέσω ηλεκτρονικών διεπαφών που διευκολύνουν τις 
παραδόσεις αυτές και για υπηρεσίες που παρέχονται 
από υποκείμενους στον φόρο εγκατεστημένους εντός 
της Ένωσης αλλά μη εγκατεστημένους στο κράτος μέλος 
κατανάλωσης - Τροποποίηση του άρθρου 47γ του Κώ-
δικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 21 έως και 29 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455 και άρθρο 1 παρ. 8 έως και 13 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1995) 
Άρθρο 11 Ειδικό καθεστώς για εξ αποστάσεως πωλή-
σεις αγαθών που εισάγονται από τρίτες χώρες ή τρίτα 
εδάφη - Προσθήκη άρθρου 47δ στον Κώδικα ΦΠΑ (άρ-θρο 2 παρ. 30 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Άρθρο 12 Ειδικές ρυθμίσεις για τη δήλωση και την πλη-
ρωμή του ΦΠΑ κατά την εισαγωγή - Προσθήκη άρθρου 
47ε στον Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 31 της Οδηγίας 
(ΕΕ) 2017/2455 και άρθρο 1 παρ. 14 της Οδηγίας (ΕΕ) 
2019/1995) 
Άρθρο 13 Ειδικές προβλέψεις για ορισμένα αγαθά τα 
οποία υπάγονται σε Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (Ε.Φ.Κ.) 
και Φόρο Κατανάλωσης και εμπίπτουν σε ειδικές υπο-
χρεώσεις κατά τον Εθνικό Τελωνειακό Κώδικα 
Άρθρο 14 Ευθύνη υποκειμένων στον φόρο που πα-
ραδίδουν αγαθά σε υποκειμένους στον φόρο οι οποίοι διευκολύνουν μέσω ηλεκτρονικής διεπαφής ορισμένες παραδόσεις αγαθών - Προσθήκη στο άρθρο 35 του Κώ-δικα ΦΠΑ
Άρθρο 15 Ρύθμιση θεμάτων για την εφαρμογή των 
ειδικών καθεστώτων των άρθρων 47β, 47γ και 47δ του Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση του άρθρου 11 του Κώδικα ΦΠΑ. 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄ 
ΛΟΙΠΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 
Άρθρο 16 Υποχρέωση έκδοσης τιμολογίου για εγγε-
γραμμένους στα ειδικά καθεστώτα 47β, 47γ και 47δ και 
τους υποκειμένους του άρθρου 5β του Κώδικα ΦΠΑ - 
Τροποποίηση του άρθρου 8 του ν. 4308/2014 (Α΄ 251) 
(άρθρο 2, παρ. 10 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Άρθρο 17 Υποχρεώσεις δήλωσης στο πλαίσιο των ει-
δικών καθεστώτων των άρθρων 47β, 47γ και 47δ του 
Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση του άρθρου 7 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΚΑΤΑΡΓΟΥΜΕΝΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Άρθρο 18 Καταργούμενες διατάξεις του ν. 1684/1987 
(άρθρο 3 της Οδηγίας (ΕΕ( 2017/2455).ΜΕΡΟΣ Β΄
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ν. 4649/2019 «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΕΓΓΥΗΣΗΣ 
ΣΕ ΤΙΤΛΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ», 
ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ C(2021) 2545/09.04.2021 (2021/N) ΕΓΚΡΙΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΠΑΡΑΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΗΡΑΚΛΗΣ»
Άρθρο 19 Πεδίο εφαρμογής - Τροποποίηση της παρ. 1 
του άρθρου 1 του ν. 4649/2019 
Άρθρο 20 Ορισμοί - Τροποποίηση της περ. 1 του άρ-
θρου 2 του ν. 4649/2019 
Άρθρο 21 Διάρθρωση τιτλοποίησης - Τροποποίηση 
της παρ. 4 του άρθρου 3 του ν. 4649/2019 
Άρθρο 22 Παροχή εγγύησης του Ελληνικού Δημοσί-
ου - Τροποποίηση των παρ. 3 και 4 του άρθρου 6 του 
ν. 4649/2019 
Άρθρο 23 Καθορισμός και καταβολή προμήθειας 
ασφαλείας - Τροποποίηση της παρ. 2 του άρθρου 7 του ν. 4649/2019 
Άρθρο 24 Διαδικασία υποβολής και εξέτασης των αι-
τημάτων για την παροχή της εγγύησης του Ελληνικού 
Δημοσίου - Τροποποίηση του άρθρου 9 του ν. 4649/2019 
Άρθρο 25 Θέση σε ισχύ της εγγύησης του Ελληνι-
κού Δημοσίου - Προσθήκη παρ. 4 στο άρθρο 10 του 
ν. 4649/2019 - Εξουσιοδοτική διάταξη 
Άρθρο 26 Αντικατάσταση του διαχειριστή τιτλοποι-
ημένων απαιτήσεων - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρ-θρου 12 του ν. 4649/2019
Άρθρο 27 Κατάπτωση της εγγύησης - Τροποποίηση 
της παρ. 3 του άρθρου 13 του ν. 4649/2019
Άρθρο 28 Ενημέρωση Ελληνικού Δημοσίου - Τροπο-
ποίηση του άρθρου 14 του ν. 4649/2019 - Εξουσιοδοτική 
διάταξη
Άρθρο 29 Απαλλαγή του Ελληνικού Δημοσίου - Πρό-
ωρη λήξη της εγγύησης - Τροποποίηση του άρθρου 15 
του ν. 4649/2019
Άρθρο 30 Επιτροπή Παρακολούθησης Εγγυήσεων για 
λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου - Τροποποίηση της 
παρ. 1 του άρθρου 17 του ν. 4649/2019
Άρθρο 31 Τροποποίηση ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Α΄ του 
ν. 4649/2019
Άρθρο 32 Τροποποίηση ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Β΄ του 
ν. 4649/2019
Άρθρο 33 Τροποποίηση ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Γ2΄ του 
ν. 4649/2019.
ΜΕΡΟΣ Γ΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΟΦΕΙΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ -ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ν. 4738/2020ΚΑΙ ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Άρθρο 34 Βελτιώσεις διατάξεων πρόληψης της αφε-
ρεγγυότητας - Τροποποιήσεις των διατάξεων του Βιβλί-ου Πρώτου του ν. 4738/2020 (Α΄207)
Άρθρο 35 Βελτίωση ρυθμίσεων κατά την πτώχευση - 
Τροποποιήσεις του Βιβλίου Δευτέρου του ν. 4738/2020 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8421 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
Άρθρο 36 Βελτίωση ρυθμίσεων περί ενίσχυσης της 
αποτελεσματικότητας - Ρήτρες παρακολούθησης - Ευ-
άλωτοι Οφειλέτες - Τροποποιήσεις του Βιβλίου Τρίτου 
του ν. 4738/2020 
Άρθρο 37 Βελτίωση ρυθμίσεων για τους διαχειριστές 
αφερεγγυότητας - Τροποποιήσεις του Βιβλίου Τετάρτου 
του ν. 4738/2020 
Άρθρο 38 Βελτίωση των κοινών, τελικών και μεταβα-
τικών διατάξεων - Τροποποιήσεις του Βιβλίου Πέμπτου 
του ν. 4738/2020 
Άρθρο 39 Ψηφιακή πλατφόρμα Κώδικα Δεοντολογίας 
Τραπεζών της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4224/2013
Άρθρο 40 Μη υποβολή δηλώσεων φόρου μεταβίβα-
σης ακινήτων σε μετασχηματισμούς πιστωτικών ιδρυ-
μάτων - Τροποποίηση της παρ. 8 του άρθρου 16 του 
v. 2515/1997
Άρθρο 41 Ρύθμιση ζητημάτων διοικητών ιδρυμάτων
Άρθρο 42 Στεγαστικές ανάγκες Διεύθυνσης Κρατικής 
Αρωγής και Κεντρικής Μονάδας Κρατικών Ενισχύσεων Υπουργείου Οικονομικών
Άρθρο 43 Μεταβατικές διατάξεις - Τροποποίηση του 
άρθρου 24 του ν. 4797/2021
Άρθρο 44 Συμπερίληψη των απαιτήσεων από σύμβα-
ση έμμισθης εντολής στα προαφαιρούμενα έξοδα της 
ειδικής διαχείρισης - Τροποποίηση του άρθρου 40 του ν. 4772/2021
Άρθρο 45 Επέκταση της απαλλαγής μισθώματος επαγ-
γελματικών μισθώσεων - Τροποποίηση της παρ. 10 του 
άρθρου δεύτερου της από 20.3.2020 Πράξης Νομοθε-
τικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020
Άρθρο 46 Εφαρμογή μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ στις 
ψηφιακές δημοσιεύσεις επί υλικού υποθέματος και στις 
ηλεκτρονικές δημοσιεύσεις - Τροποποιήσεις του Παραρ-
τήματος ΙΙΙ και του άρθρου 21 του Κώδικα ΦΠΑ
Άρθρο 47 Ρυθμίσεις για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης 
ληγμένων προϊόντων μπύρας που μετά τη διάθεσή τους 
στην αγορά επεστράφησαν στον πωλητή εξαιτίας των 
περιορισμών της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19
Άρθρο 48 Καταστροφή αποθεμάτων ενσήμων ταινιών 
καπνικών παλαιού τύπου - Τροποποίηση του άρθρου 
εικοστού ένατου του Μέρους Δεύτερου του ν. 4411/2016
Άρθρο 49 Διαχείριση κατασχεμένων ενεργειακών προ-
ϊόντων και εύφλεκτων ή επικινδύνων υλικών - Τροποποί-
ηση του άρθρου 171 του Εθνικού Τελωνειακού Κώδικα
Άρθρο 50 Προσθήκη εξουσιοδοτικής διάταξης για τον 
καθορισμό υπηρεσιακών ταυτοτήτων των υπαλλήλων 
της Γενικής Διεύθυνσης Σ.Δ.Ο.Ε. - Προσθήκη παρ. 18Α 
στο άρθρο 30 του ν. 3296/2004
Άρθρο 51 Επίδομα απομακρυσμένων - παραμεθορί-
ων περιοχών - Αποζημίωση για εργασία καθ’ υπέρβαση 
υποχρεωτικού ωραρίου - Διορθώσεις παραπομπών στα 
άρθρα 9 και 13 του ν. 4778/2021
Άρθρο 52 Κατάργηση της Ειδικής Επιτροπής για τον 
προσδιορισμό της φορολογητέας αξίας για την επιβολή 
του τέλους ταξινόμησης των αυτοκινήτων οχημάτων, κα-
θώς και για τον υπολογισμό του ιστορικού τέλους ταξινό-
μησης - Τροποποίηση του άρθρου 126 του ν. 2960/2001- 
Καταργούμενες και μεταβατικές διατάξεις.Άρθρο 53 Αντικατάσταση λόγω ολικής καταστροφής 
αυτοκινήτου που παραλήφθηκε από άτομα με αναπη-
ρία με απαλλαγή από το τέλος ταξινόμησης - Προσθήκη 
παρ. 8Α στο άρθρο 132 του ν. 2960/2001
Άρθρο 54 Απαλλαγές σε μειονεκτούντες ιδιοκτήτες 
Ι.Χ. - Τροποποίηση του άρθρου 16 του ν. 1798/1988
Άρθρο 55 Ρυθμίσεις για τη δήλωση ακινησίας οχή-
ματος  - Τροποποίηση της παρ. 3 του άρθρου 22 του 
ν. 2367/1953
Άρθρο 56 Παράταση ειδικής διαχείρισης της ΛΑΡΚΟ 
ΓΕΝΙΚΗ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΗ Α.Ε. - Τρο-
ποποίηση του άρθρου 21 του ν. 4664/2020.
ΜΕΡΟΣ Δ΄
ΛΟΙΠΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ, ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ 
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ
Άρθρο 57 Παράταση του χρόνου υποβολής δήλω-
σης για την παράταση της διάρκειας επαγγελματικών 
μισθώσεων - Τροποποίηση της παρ. 3 του άρθρου 111 του ν. 4790/2021
Άρθρο 58 Περιστολή αθέμιτης κερδοφορίας σε 
συνθήκες κρίσης λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού 
COVID-19
Άρθρο 59 Αύξηση του ορίου προέγκρισης ανάληψης 
υποχρεώσεων σε βάρος του Προϋπολογισμού Δημοσίων 
Επενδύσεων.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ
Άρθρο 60 Ρύθμιση για τη ναυπήγηση του Ταχέος Περι-
πολικού Κατευθυνόμενων Βλημάτων (ΤΠΚ) υπ’ αρ. 7 του 
Πολεμικού Ναυτικού - Προσθήκη παρ. 15 στο στοιχείο 
Α΄ του άρθρου 32 του ν. 4361/2016
Άρθρο 61 Ρύθμιση για την ολοκλήρωση εργασιών σε 
υποβρύχια (Υ/Β) του Πολεμικού Ναυτικού - Προσθήκη εδαφίων στην παρ. 5 του άρθρου 26 του ν. 4258/2014.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ
Άρθρο 62 Συμμετοχή Ποδοσφαιρικών Ανώνυμων 
Εταιριών στο πρωτάθλημα της Α2 Εθνικής Κατηγορίας 
Ανδρών (Super League 2) - Τροποποίηση του άρθρου 
57 του ν. 4809/2021
Άρθρο 63 Προπονητές αθλήματος Β΄ επιπέδου - Τρο-
ποποίηση της περ. Β΄ της παρ. 1 του άρθρου 31Α του 
ν. 2725/1999 
Άρθρο 64 Δικαιώματα γηπεδούχων - Τροποποίηση 
του άρθρου 65 του ν. 4809/2021 (Α΄ 102).
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8422 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
Άρθρο 65 Παράταση έναρξης ισχύος ακατάσχετου της 
χρηματοδότησης του διαχειριστή υποδομής.
ΜΕΡΟΣ Ε΄ 
ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ 
Άρθρο 66 Έναρξη ισχύος.
ΜΕΡΟΣ Α΄ 
ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΤΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ (ΕΕ) 2017/2455, (ΕΕ) 2019/1995 και (ΕΕ) 2018/1910 ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΕΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΟ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΓΙΑ ΠΑΡΟΧΕΣ 
ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΑΓ ΑΘΩΝΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΦΟΡΟΥ
ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΡΟΧΕΣ 
ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΑΓ ΑΘΩΝ 
ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ 
Άρθρο 1 
Ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις 
αγαθών και εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που εισάγονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες - Προσθήκη άρθρου 5α στον Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 1 
της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Μετά το άρθρο 5 του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης 
Αξίας (Κώδικας ΦΠΑ), ο οποίος κυρώθηκε με το άρθρο 
πρώτο του ν. 2859/2000 (Α΄ 248), προστίθεται άρθρο 
5α, ως εξής:
«Άρθρο 5α
Ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών και εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που εισάγονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες
1. Για τους σκοπούς εφαρμογής του Κώδικα, ισχύουν 
οι εξής ορισμοί:
α) Ως «ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις 
αγαθών» νοούνται οι παραδόσεις αγαθών που απο-
στέλλονται ή μεταφέρονται από τον προμηθευτή ή 
από πρόσωπο που ενεργεί για λογαριασμό του, συμπε-
ριλαμβανομένης της περίπτωσης που ο προμηθευτής 
παρεμβαίνει έμμεσα στην αποστολή ή τη μεταφορά των 
αγαθών, από κράτος μέλος άλλο από εκείνο της άφιξης 
της αποστολής ή της μεταφοράς στον αποκτώντα πελά-
τη, όταν πληρούνται οι ακόλουθοι όροι:
αα) η παράδοση αγαθών πραγματοποιείται για πρό-
σωπο υποκείμενο στον φόρο ή νομικό πρόσωπο μη υποκείμενο στον φόρο, τα οποία δεν θεωρείται ότι 
πραγματοποιούν ενδοκοινοτικές αποκτήσεις αγαθών, 
σύμφωνα είτε με την παρ. 2 και το πρώτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 11 είτε με αντίστοιχες διατάξεις που 
ισχύουν σε άλλο κράτος μέλος, ή για οποιοδήποτε άλλο 
μη υποκείμενο στον φόρο πρόσωπο και, 
ββ) τα παραδιδόμενα αγαθά δεν είναι καινούργια με-
ταφορικά μέσα ούτε αγαθά που παραδίδονται έπειτα 
από συναρμολόγηση ή εγκατάσταση, με ή χωρίς δοκιμή 
λειτουργίας, από τον προμηθευτή ή για λογαριασμό του. 
β) Ως «εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών, που εισά-
γονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες», νοούνται οι 
παραδόσεις αγαθών που αποστέλλονται ή μεταφέρονται 
από τον προμηθευτή ή από πρόσωπο που ενεργεί για 
λογαριασμό του, συμπεριλαμβανομένης της περίπτωσης 
που ο προμηθευτής παρεμβαίνει έμμεσα στην αποστολή 
ή τη μεταφορά των αγαθών, από τρίτο έδαφος ή τρίτη χώρα, προς πελάτη σε κράτος μέλος, όταν πληρούνται οι ακόλουθοι όροι:
αα) η παράδοση αγαθών πραγματοποιείται για πρό-
σωπο υποκείμενο στον φόρο ή νομικό πρόσωπο μη υποκείμενο στον φόρο, τα οποία δεν θεωρείται ότι 
πραγματοποιούν ενδοκοινοτικές αποκτήσεις αγαθών, 
σύμφωνα είτε με την παρ. 2 και το πρώτο εδάφιο της 
παρ. 3 του άρθρου 11 είτε με αντίστοιχες διατάξεις που ισχύουν σε άλλο κράτος μέλος, ή για οποιοδήποτε άλλο μη υποκείμενο στον φόρο πρόσωπο και, 
ββ) τα παραδιδόμενα αγαθά δεν είναι καινούργια με-
ταφορικά μέσα ούτε αγαθά που παραδίδονται έπειτα 
από συναρμολόγηση ή εγκατάσταση, με ή χωρίς δοκι-
μή λειτουργίας, από τον προμηθευτή ή για λογαριασμό 
του.».
Άρθρο 2
Υποκείμενοι στον φόρο που διευκολύνουν ορισμένες παραδόσεις αγαθών μέσω 
ηλεκτρονικής διεπαφής - Προσθήκη άρθρου 5β στον Κώδικα ΦΠΑ 
(άρθρο 2 παρ. 2 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Στον Κώδικα ΦΠΑ προστίθεται άρθρο 5β, ως εξής:
«Άρθρο 5β
Υποκείμενοι στον φόρο που διευκολύνουν 
ορισμένες παραδόσεις αγαθών μέσω 
ηλεκτρονικής διεπαφής
1. Όταν υποκείμενος στον φόρο διευκολύνει, μέσω 
της χρήσης ηλεκτρονικής διεπαφής, όπως αγοράς, πλατ-
φόρμας, διαδικτυακής πύλης ή παρόμοιων μέσων, τις εξ 
αποστάσεως πωλήσεις αγαθών εισαγόμενων από τρί-
τα εδάφη ή τρίτες χώρες σε δέματα με εσωτερική αξία που δεν υπερβαίνει τα εκατόν πενήντα (150) ευρώ, τότε 
θεωρείται ότι ο εν λόγω υποκείμενος στον φόρο έχει 
παραλάβει και παραδώσει αυτά τα αγαθά.
2. Όταν υποκείμενος στον φόρο διευκολύνει, μέσω 
της χρήσης ηλεκτρονικής διεπαφής, όπως αγοράς, πλατ-
φόρμας, διαδικτυακής πύλης ή παρόμοιων μέσων, την 
παράδοση αγαθών, προς άλλο κράτος μέλος, ή εντός της 
χώρας, από υποκείμενο στον φόρο μη εγκατεστημένο 
εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς μη υποκείμενο στον 
φόρο, τότε θεωρείται ότι ο εν λόγω υποκείμενος στον 
φόρο έχει παραλάβει και παραδώσει αυτά τα αγαθά.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8423 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
Άρθρο 3 
Τόπος παράδοσης στις ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών και στις εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που εισάγονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες 
χώρες - Τροποποίηση του άρθρου 13 του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 3 και 4 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455, άρθρο 1 παρ. 2 της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/1910 και άρθρο 1 παρ. 1 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1995) 
1. Η παρ. 5 του άρθρου 13 του Κώδικα ΦΠΑ αντικαθί-
σταται ως εξής:
«5. Ο τόπος παράδοσης στις ενδοκοινοτικές εξ απο-
στάσεως πωλήσεις αγαθών:
α) είναι το εσωτερικό της Χώρας, εφόσον κατά τον 
χρόνο άφιξης της αποστολής ή της μεταφοράς στον 
αποκτώντα πελάτη, τα αγαθά βρίσκονται στο εσωτερι-κό της χώρας,
β) δεν είναι το εσωτερικό της Xώρας, εφόσον κατά 
τον χρόνο άφιξης της αποστολής ή της μεταφοράς στον 
αποκτώντα πελάτη, τα αγαθά δεν βρίσκονται στο εσω-τερικό της Xώρας.».
2. Η παρ. 6 του άρθρου 13 του Κώδικα ΦΠΑ αντικαθί-
σταται ως εξής: 
«6. Ο τόπος παράδοσης στις εξ αποστάσεως πωλήσεις 
αγαθών που εισάγονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες:
α) είναι το εσωτερικό της Xώρας, στην περίπτωση κατά 
την οποία τα αγαθά εισάγονται σε κράτος μέλος διαφο-
ρετικό από το κράτος μέλος άφιξης της αποστολής ή 
της μεταφοράς στον αποκτώντα πελάτη, εφόσον κατά 
τον χρόνο άφιξης της αποστολής ή της μεταφοράς στον 
αποκτώντα πελάτη τα αγαθά βρίσκονται στο εσωτερικό 
της Xώρας,
β) δεν είναι το εσωτερικό της Xώρας, στην περίπτωση 
κατά την οποία τα αγαθά εισάγονται στη Xώρα μας και 
ο τόπος άφιξης της αποστολής ή της μεταφοράς στον 
αποκτώντα πελάτη είναι σε διαφορετικό κράτος μέλος,
γ) είναι το εσωτερικό της Xώρας, στην περίπτωση κατά 
την οποία ο τόπος εισαγωγής και ο τόπος άφιξης της 
αποστολής ή της μεταφοράς στον αποκτώντα πελάτη 
βρίσκονται στο εσωτερικό της Xώρας και ο ΦΠΑ επί των 
εν λόγω αγαθών δηλώνεται δυνάμει του ειδικού καθε-
στώτος του άρθρου 47δ ή αντίστοιχου καθεστώτος που 
εφαρμόζεται σε άλλο κράτος μέλος.».
3. Στο τέλος της παρ. 6α του άρθρου 13 του Κώδικα 
ΦΠΑ προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Η παρούσα δεν εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που 
καλύπτονται από το άρθρο 5β».
4. Στο άρθρο 13 του Κώδικα ΦΠΑ προστίθεται παρ. 
6β ως εξής:
«6β. Όταν υποκείμενος στον φόρο θεωρείται ότι έχει 
παραλάβει και παραδώσει αγαθά σύμφωνα με το άρθρο 
5β, η αποστολή ή η μεταφορά των αγαθών αποδίδεται 
στην παράδοση που πραγματοποιείται από τον εν λόγω 
υποκείμενο στον φόρο.».Άρθρο 4
Όριο για υποκειμένους στον φόρο που πραγματοποιούν ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών 
και διασυνοριακές παροχές τηλεπικοινωνιακών, 
ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών και ηλεκτρονικά παρεχόμενων υπηρεσιών προς μη υποκείμενα στον φόρο πρόσωπα - 
Τροποποίηση του άρθρου 14 και προσθήκη άρθρου 14α στον Κώδικα ΦΠΑ - (άρθρο 2 παρ. 6 και 7 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
1. Οι περ. β΄, γ΄ και δ΄ της παρ. 13 του άρθρου 14 του 
Κώδικα ΦΠΑ καταργούνται.
2. Μετά το άρθρο 14 του Κώδικα ΦΠΑ προστίθεται 
άρθρο 14α ως εξής:
«Άρθρο 14α
Όριο για υποκειμένους στον φόρο που πραγματοποιούν ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών και διασυνοριακές παροχές τηλεπικοινωνιακών, ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών και ηλεκτρονικά παρεχόμενων υπηρεσιών προς μη υποκείμενα στον φόρο πρόσωπα 
1. Κατά παρέκκλιση της περ. β) της παρ. 5 του άρθρου 
13 και της υποπερ. ββ) της περ. α) της παρ. 13 του άρ-
θρου 14, ο τόπος παράδοσης των αγαθών και ο τόπος 
παροχής των υπηρεσιών είναι το εσωτερικό της Χώρας, εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋπο-θέσεις:
α) ο παρέχων τις υπηρεσίες ή παραδίδων τα αγαθά έχει 
την εγκατάστασή του ή, ελλείψει εγκατάστασης, τη μόνι-
μη κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του στο εσωτερικό 
της Χώρας και όχι και εντός άλλου κράτους μέλους,
β) οι υπηρεσίες παρέχονται σε μη υποκείμενους στον 
φόρο που είναι εγκατεστημένοι ή έχουν τη μόνιμη κα-τοικία ή τη συνήθη διαμονή τους σε οποιοδήποτε άλλο 
κράτος μέλος ή τα αγαθά αποστέλλονται ή μεταφέρονται 
προς οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος,
γ) το συνολικό ποσό, χωρίς ΦΠΑ, των πράξεων που 
αναφέρονται στην περ. β) δεν υπερβαίνει κατά τη διάρ-
κεια του εκάστοτε τρέχοντος ημερολογιακού έτους το 
ποσό των δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ, ούτε υπερέβη 
το ποσό αυτό κατά τη διάρκεια του προηγούμενου ημε-
ρολογιακού έτους.
Αν οι πράξεις έχουν πραγματοποιηθεί σε άλλα νομί-
σματα, για τον υπολογισμό του ποσού σε ευρώ, λαμβά-
νεται υπόψη η συναλλαγματική ισοτιμία που έχει δη-
μοσιευθεί από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στις 5 Δεκεμβρίου 2017.
Αν κατά τη διάρκεια ενός ημερολογιακού έτους, το 
συνολικό ποσό, χωρίς ΦΠΑ των ανωτέρω πράξεων υπερ-
βεί το όριο των δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ, από το εν 
λόγω χρονικό σημείο εφαρμόζονται η περ. β) της παρ. 5 
του άρθρου 13 και η υποπερ. ββ) της περ. α) της παρ. 13 του άρθρου 14.
2. Οι υποκείμενοι στον φόρο που καλύπτονται από 
την παρ. 1, οι οποίοι διενεργούν ενδοκοινοτικές εξ απο-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8424 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
στάσεως πωλήσεις αγαθών, τα οποία κατά τον χρόνο 
αναχώρησης της αποστολής ή της μεταφοράς βρίσκο-
νται στο εσωτερικό της χώρας, ή οι οποίοι παρέχουν 
τηλεπικοινωνιακές, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές και 
ηλεκτρονικά παρεχόμενες υπηρεσίες, έχουν το δικαίω-
μα να επιλέγουν τον τόπο παράδοσης των αγαθών και παροχής των υπηρεσιών τους σύμφωνα με την περ. β) 
της παρ. 5 του άρθρου 13 και την υποπερ. ββ) της περ. α) 
της παρ. 13 του άρθρου 14, αντίστοιχα.
Η επιλογή αυτή γίνεται με υποβολή δήλωσης, η οποία 
ισχύει τουλάχιστον για δύο (2) ημερολογιακά έτη, μετά 
την πάροδο των οποίων μπορεί να ανακληθεί. Η ανάκλη-
ση ισχύει από το επόμενο ημερολογιακό έτος.
3. Κατά παρέκκλιση της περ. α) της παρ. 5 του άρθρου 
13 και της υποπερ. αα) της περ. α) της παρ. 13 του άρ-
θρου 14, ο τόπος παράδοσης των ενδοκοινοτικών εξ 
αποστάσεως πωλήσεων αγαθών και ο τόπος παροχής 
των τηλεπικοινωνιακών, ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών 
και ηλεκτρονικά παρεχόμενων υπηρεσιών, δεν είναι το 
εσωτερικό της χώρας, εφόσον ο υποκείμενος στον φόρο 
παρέχων τις υπηρεσίες ή παραδίδων τα αγαθά που είναι 
εγκατεστημένος ή, ελλείψει εγκατάστασης, έχει τη μόνι-
μη κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κρά-
τος μέλος πληροί στο κράτος μέλος αυτό προϋποθέσεις 
ανάλογες αυτών που ορίζονται στην παρ. 1, εκτός αν ο 
εν λόγω υποκείμενος στον φόρο επιλέξει τον καθορισμό 
του τόπου παράδοσης των αγαθών και παροχής των 
υπηρεσιών του σύμφωνα με την περ. α) της παρ. 5 του 
άρθρου 13 και την υποπερ. αα) της περ. α) της παρ. 13 του άρθρου 14, αντίστοιχα.
4. Με απόφαση του Διοικητή της Α.Α.Δ.Ε. ρυθμίζονται 
η διαδικασία και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για 
την εφαρμογή του παρόντος.».
Άρθρο 5
Χρόνος γένεσης φορολογικής υποχρέωσηςκαι απαιτητό του φόρου για την εφαρμογή 
του άρθρου 5β Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση 
των άρθρων 16 και 22 του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 1 παρ. 2 και 3 της Οδηγίας (ΕΕ) 
2019/1995) 
1. Στο άρθρο 16 του Κώδικα ΦΠΑ προστίθεται παρ. 3α 
ως εξής:
«3α. Κατά παρέκκλιση των παρ. 1 και 2 στις περιπτώ-
σεις που υποκείμενος στον φόρο θεωρείται ότι έχει λά-
βει και παραδώσει αγαθά σύμφωνα με το άρθρο 5β, η 
φορολογική υποχρέωση γεννάται και ο φόρος γίνεται 
απαιτητός, τόσο για την παράδοση των αγαθών στον εν 
λόγω υποκείμενο στον φόρο, όσο και για την παράδοση 
των αγαθών από τον εν λόγω υποκείμενο στον φόρο, 
κατά τον χρόνο αποδοχής της πληρωμής. Ως χρόνος 
αποδοχής της πληρωμής νοείται ο χρόνος κατά τον 
οποίο η επιβεβαίωση πληρωμής, το μήνυμα για έγκριση 
πληρωμής ή η ανάληψη υποχρέωσης πληρωμής από τον 
λήπτη λαμβάνεται από τον προμηθευτή που παραδίδει αγαθά μέσω της ηλεκτρονικής διεπαφής ή για λογαρια-
σμό του, ανεξαρτήτως του χρόνου που πραγματοποιή-θηκε η πραγματική καταβολή των χρημάτων, ανάλογα 
με το ποιο είναι προγενέστερο.».2. Στην παρ. 1 του άρθρου 22 του Κώδικα ΦΠΑ προ-
στίθεται περ. λε) ως εξής:
«λε) η θεωρούμενη ως παράδοση αγαθών στον υπο-
κείμενο στον φόρο ο οποίος θεωρείται ότι έχει παραλά-βει και παραδώσει αγαθά, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 5β.».
Άρθρο 6
Απαλλαγή στην εισαγωγή αγαθών στο πλαίσιοεφαρμογής ειδικού καθεστώτος εισαγωγήςκαι δικαίωμα έκπτωσης του φόρου 
σε περίπτωση ένταξης σε αντίστοιχα των άρθρων 47β, 47γ και 47δ του Κώδικα ΦΠΑ 
ειδικά καθεστώτα άλλων κρατών μελών - Συμπλήρωση του άρθρου 23 και τροποποίηση του άρθρου 30 του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 9, 20, 28 και 30 της Οδηγίας (ΕΕ) 
2017/2455 και άρθρο 1 παρ. 4 της Οδηγίας (ΕΕ) 
2019/1995) 
1. Στην παρ. 1 του άρθρου 23 του Κώδικα ΦΠΑ προ-
στίθεται περ. στ) ως εξής:
«στ) η εισαγωγή αγαθών, όταν εφαρμόζεται το ειδι-
κό καθεστώς εισαγωγής του άρθρου 47δ ή αντίστοιχο 
ειδικό καθεστώς άλλου κράτους μέλους. Η απαλλαγή 
κατά την εισαγωγή χορηγείται υπό την προϋπόθεση ότι 
έγκυρος ατομικός αριθμός φορολογικού μητρώου ΦΠΑ 
του προμηθευτή ή του μεσάζοντος που ενεργεί για λογα-
ριασμό του, όπως έχει χορηγηθεί για την εφαρμογή του ειδικού καθεστώτος δυνάμει των περ. α΄ ή γ΄ της παρ. 6 
του άρθρου 47δ ή αντίστοιχων διατάξεων που ισχύουν 
σε άλλα κράτη μέλη, έχει δηλωθεί το αργότερο κατά την 
υποβολή της διασάφησης εισαγωγής στην αρμόδια τε-λωνειακή αρχή εισαγωγής.».
2. Η παρ. 1α του άρθρου 30 του Κώδικα ΦΠΑ αντικα-
θίσταται ως εξής:
«1.α. Δικαίωμα έκπτωσης δεν παρέχεται για εισροές 
που αφορούν σε πράξεις που πραγματοποιούνται από υποκείμενους στον φόρο που εντάσσονται σε αντίστοι-
χα των άρθρων 47β, 47γ και 47δ ειδικά καθεστώτα των άλλων κρατών μελών.
Ειδικότερα:
α) Στην περίπτωση υποκειμένων που εντάσσονται 
στο αντίστοιχο του άρθρου 47β ειδικό καθεστώς άλλου κράτους μέλους, ο ΦΠΑ των εν λόγω εισροών επιστρέ-φεται, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 34 και χωρίς να απαιτείται η πλήρωση του όρου περί αμοιβαιότητας 
που περιλαμβάνεται στην παρούσα. Κατ’ εξαίρεση, εάν 
ο εν λόγω υποκείμενος απαιτείται να διαθέτει ΑΦΜ /
ΦΠΑ στην Ελλάδα για δραστηριότητες μη υπαγόμενες στο αντίστοιχο του άρθρου 47β ειδικό καθεστώς άλλου κράτους μέλους, τότε παρέχεται σε αυτόν δικαίωμα έκ-
πτωσης του φόρου εισροών που κατέβαλε στην Ελλάδα 
και αφορά στις φορολογητέες δραστηριότητές του, που 
υπάγονται στο εν λόγω αντίστοιχο καθεστώς. Το δικαίω-
μα έκπτωσης του προηγούμενου εδαφίου ασκείται με τη 
δήλωση ΦΠΑ, που υποβάλλεται σύμφωνα με την παρ. 1 
του άρθρου 38.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8425 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
β) Στην περίπτωση υποκειμένων που εντάσσονται στο 
αντίστοιχο του άρθρου 47γ ειδικό καθεστώς άλλου κρά-
τους μέλους, ο ΦΠΑ των εν λόγω εισροών επιστρέφεται, 
σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 34 και χωρίς την πλή-
ρωση των προϋποθέσεων που ορίζονται στην παρούσα. 
Κατ’ εξαίρεση, εάν ο εν λόγω υποκείμενος απαιτείται να 
διαθέτει ΑΦΜ/ΦΠΑ στην Ελλάδα για δραστηριότητες μη 
υπαγόμενες στο αντίστοιχο του άρθρου 47γ ειδικό κα-
θεστώς άλλου κράτους μέλους, τότε παρέχεται σε αυτόν 
δικαίωμα έκπτωσης του φόρου εισροών που κατέβαλε 
στην Ελλάδα και αφορά στις φορολογητέες δραστηρι-
ότητές του που υπάγονται στο εν λόγω καθεστώς. Το δι-
καίωμα έκπτωσης του προηγούμενου εδαφίου ασκείται 
με τη δήλωση ΦΠΑ, που υποβάλλεται σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 38.
γ) Στην περίπτωση υποκειμένων που εντάσσονται στο 
αντίστοιχο του άρθρου 47δ ειδικό καθεστώς σε άλλο 
κράτος μέλος, ο ΦΠΑ των εν λόγω εισροών επιστρέφε-
ται, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 34 και χωρίς 
την πλήρωση των προϋποθέσεων που ορίζονται στην 
παρούσα, καθώς και σύμφωνα με την παρ. 8 του ιδίου 
άρθρου και χωρίς να απαιτείται η πλήρωση του όρου 
περί αμοιβαιότητας που περι λαμβάνεται στην παρούσα. 
Κατ’ εξαίρεση, εάν ο εν λόγω υποκείμενος στον φόρο 
απαιτείται να διαθέτει ΑΦΜ/ΦΠΑ στην Ελλάδα για δρα-
στηριότητες μη υπαγόμενες στο αντίστοιχο του άρθρου 
47δ ειδικό καθεστώς άλλου κράτους μέλους, τότε παρέ-
χεται σε αυτόν δικαίωμα έκπτωσης του φόρου εισροών 
που κατέβαλε στην Ελλάδα και αφορά στις φορολογη-
τέες δραστηριότητές του, που υπάγονται στο εν λόγω 
καθεστώς. Το δικαίωμα έκπτωσης του προηγούμενου 
εδαφίου ασκείται με τη δήλωση ΦΠΑ, που υποβάλλεται 
σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 38.».
3. Η περ. γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 30 του Κώδικα ΦΠΑ 
αντικαθίσταται ως εξής:
«γ) για τις πράξεις που απαλλάσσονται από τον φόρο, 
σύμφωνα με την περ. λε) της παρ. 1 του άρθρου 22 και τα άρθρα 24, 25, 26, 27 και 28.».
Άρθρο 7
Υποχρέωση καταχωρήσεων από υποκειμένουςπου διευκολύνουν μέσω ηλεκτρονικής διεπαφής ορισμένες παραδόσεις αγαθών ή παροχές υπηρεσιών - Συμπλήρωση άρθρου 36 του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 11 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Στο άρθρο 36 του Κώδικα ΦΠΑ προστίθεται παρ. 5δ. 
ως εξής:
«5δ. Όταν υποκείμενος στον φόρο διευκολύνει, μέσω 
της χρήσης ηλεκτρονικής διεπαφής, όπως αγοράς, πλατ-
φόρμας, διαδικτυακής πύλης ή παρόμοιων μέσων, την 
παράδοση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών σε μη υπο-
κείμενο στον φόρο εντός της Ένωσης, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κεφαλαίου Γ΄, ο υποκείμενος στον φόρο, ο οποίος διευκολύνει την παράδοση των αγαθών ή την παροχή των υπηρεσιών υποχρεούται να τηρεί καταχω-ρήσεις των εν λόγω πράξεων. Οι εν λόγω καταχωρήσεις 
είναι αρκετά λεπτομερείς, ώστε να επιτρέπουν στις φο-ρολογικές αρχές του κράτους μέλους όπου οι εν λόγω 
πράξεις φορολογούνται να επαληθεύουν την ακρίβεια 
του υπολογισμού του ΦΠΑ.
Οι καταχωρήσεις των προηγούμενων εδαφίων πρέπει 
να διατίθενται, κατόπιν αιτήματος, με ηλεκτρονικά μέσα 
στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος και διαφυλάσσονται 
για διάστημα δέκα (10) ετών, το οποίο αρχίζει από τις 31 
Δεκεμβρίου του έτους κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε 
η πράξη.».
Άρθρο 8 
Γενικός ορισμός για την εφαρμογή των ειδικώνκαθεστώτων σύμφωνα με τα άρθρα 47β, 47γ και 47δ του Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση του άρθρου 47α του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 
παρ. 13 Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455)
Το άρθρο 47α του Κώδικα ΦΠΑ αντικαθίσταται ως 
εξής:
«Άρθρο 47α
Γενικός ορισμός για την εφαρμογή των ειδικών καθεστώτων σύμφωνα με τα άρθρα 47β, 47γ και 47δ
Για τους σκοπούς εφαρμογής των άρθρων 47β, 47γ και 
47δ νοείται ως «δήλωση ΦΠΑ» η ενιαία δήλωση που πε-ριλαμβάνει τις απαραίτητες πληροφορίες για τον προσ-
διορισμό του ποσού του ΦΠΑ που οφείλεται σε κάθε 
κράτος μέλος.». 
Άρθρο 9 
Ειδικό καθεστώς για υπηρεσίες που παρέχονται από υποκείμενους 
στον φόρο μη εγκατεστημένους εντός 
της Ένωσης - Τροποποίηση του άρθρου 47β του Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 14 έως και 20 
της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Το άρθρο 47β του Κώδικα ΦΠΑ αντικαθίσταται ως 
εξής:
«Άρθρο 47β
Ειδικό καθεστώς για υπηρεσίες 
που παρέχονται από υποκείμενους στον φόρο μη εγκατεστημένους εντός της Ένωσης
1. Για τους σκοπούς του παρόντος καθεστώτος νοού-
νται ως:
α) «μη εγκατεστημένος στην Ένωση υποκείμενος στον 
φόρο», ο υποκείμενος στον φόρο που δεν έχει την έδρα 
της οικονομικής δραστηριότητάς του, ούτε διαθέτει μό-
νιμη εγκατάσταση στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
β) «κράτος μέλος εγγραφής», το κράτος μέλος το οποίο 
επιλέγει ο μη εγκατεστημένος υποκείμενος στον φόρο για να δηλώσει την έναρξη της δραστηριότητάς του ως υποκείμενου στον φόρο στο έδαφος της Ένωσης, σύμ-φωνα με τις διατάξεις του παρόντος καθεστώτος,
γ) «κράτος μέλος κατανάλωσης», το κράτος μέλος στο 
οποίο θεωρείται ότι πραγματοπ οιείται η παροχή υπηρε-
σιών σύμφωνα με το άρθρο 14.
2. Επιτρέπεται σε κάθε μη εγκατεστημένο στην Ένωση 
υποκείμενο στον φόρο, ο οποίος παρέχει υπηρεσίες σε 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8426 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
μη υποκείμενους στον φόρο που είναι εγκατεστημένοι 
ή έχουν τον τόπο της κατοικίας τους ή της συνήθους 
διαμονής τους στην Ελλάδα ή σε οποιοδήποτε άλλο κρά-
τος μέλος, να χρησιμοποιεί το παρόν ειδικό καθεστώς 
και να επιλέγει ως κράτος μέλος εγγραφής την Ελλάδα. 
Το ειδικό καθεστώς ισχύει υποχρεωτικά για το σύνολο 
των ανωτέρω υπηρεσιών που πραγματοποιούνται εντός 
της Ένωσης.
3. Ο υποκείμενος στον φόρο της παρ. 2 υποχρεούται 
να υποβάλει, με ηλεκτρονικά μέσα, δήλωση έναρξης και 
παύσης των δραστηριοτήτων του που υπάγονται στο 
ειδικό αυτό καθεστώς ή μεταβολής αυτών, κατά τρόπον 
ώστε να μην πληροί πλέον τις προϋποθέσεις για την υπα-
γωγή του στο παρόν ειδικό καθεστώς. 
4. Οι πληροφορίες που πρέπει να παρέχει ο υποκεί-
μενος στον φόρο της παρ. 2, κατά την έναρξη της δρα-
στηριότητάς του, περιλαμβάνουν τα ακόλουθα στοιχεία:
α) το ονοματεπώνυμο ή την επωνυμία του,β) την ταχυδρομική διεύθυνσή του,
γ) τις ηλεκτρονικές διευθύνσεις και ιστοσελίδες που 
διαθέτει στο διαδίκτυο,
δ) αριθμό φορολογικού μητρώου που του χορηγήθηκε 
στη χώρα του, εφόσον από τη νομοθεσία της χώρας του 
προβλέπεται η έκδοση ΑΦΜ,
ε) δήλωση ότι δεν έχει την έδρα της οικονομικής δρα-
στηριότητάς του ούτε διαθέτει μόνιμη εγκατάσταση στο 
έδαφος της Ένωσης.
Ο εν λόγω υποκείμενος στον φόρο υποχρεούται να 
δηλώνει κάθε αλλαγή των ανωτέρω στοιχείων.
5. Μετά την υποβολή της δήλωσης έναρξης δραστη-
ριότητας, χορηγείται στον υποκείμενο στον φόρο της 
παρ. 2 ατομικός αριθμός φορολογικού μητρώου (ΑΦΜ) 
ΦΠΑ με το πρόθεμα EU, για την εφαρμογή του παρό-
ντος καθεστώτος, ο οποίος του γνωστοποιείται με ηλε-
κτρονικά μέσα. Τα εν λόγω πρόσωπα καταχωρούνται 
σε ειδικό μητρώο, που τηρείται για το παρόν καθεστώς, 
στο οποίο καταχωρούνται και οι υποκείμενοι στον φόρο 
στους οποίους έχει χορηγηθεί ΑΦΜ / ΦΠΑ από τα άλλα κράτη μέλη, τα οποία έχουν επιλεγεί ως κράτη μέλη εγ-
γραφής, εφόσον οφείλεται ΦΠΑ στην Ελλάδα. Οι εν λόγω 
υποκείμενοι στον φόρο δεν έχουν υποχρέωση ορισμού φορολογικού αντιπροσώπου.
6. Ο υποκείμενος στον φόρο της παρ. 2 που χρησι-
μοποιεί το παρόν καθεστώς διαγράφεται από το ειδικό μητρώο, εάν:
α) γνωστοποιήσει ο ίδιος ότι δεν παρέχει πλέον υπη-
ρεσίες που καλύπτονται από το καθεστώς,
β) μπορεί με άλλον τρόπο να συναχθεί ότι η φορολο-
γητέα του δραστηριότη τα έχει τερματισθεί,
γ) δεν πληροί πλέον τις απαραίτητες προϋποθέσεις 
που του επιτρέπουν να χρησιμοπ οιεί το ειδικό καθεστώς 
και
δ) συστηματικά δεν συμμορφώνεται με τους κανόνες 
που διέπουν το καθεστώς αυτό.
7. Ο υποκείμενος στον φόρο της παρ. 2, που χρησιμο-
ποιεί το παρόν καθεστώς, υποβάλλει, με ηλεκτρονικά 
μέσα, δήλωση ΦΠΑ για κάθε ημερολογιακό τρίμηνο είτε 
έχουν πραγματοποιηθεί παροχέ ς υπηρεσιών που υπάγο-νται στο παρόν ειδικό καθεστώς είτε όχι. Η δήλωση ΦΠΑ 
υποβάλλεται μέχρι το τέλος του μήνα που ακολουθεί τη 
λήξη της φορολογικής περιόδου την οποία καλύπτει η δήλωση.
Στη δήλωση αναγράφονται ο αριθμός φορολογικού 
μητρώου που του έχει χορηγηθεί για την εφαρμογή του 
παρόντος καθεστώτος, και, για κάθε κράτος μέλος κα-
τανάλωσης στο οποίο οφείλεται ΦΠΑ, η συνολική αξία, 
χωρίς τον ΦΠΑ, των παροχών υπηρεσιών που καλύπτο-
νται από το παρόν καθεστώς και πραγματοποιήθηκαν 
κατά τη φορολογική περίοδο, οι ισχύοντες συντελεστές 
ΦΠΑ, και το συνολικό, ανά συντελεστή, ποσό του αντί-
στοιχου φόρου. Επίσης, στη δήλωση αναγράφεται και 
το συνολικό ποσό του ΦΠΑ που οφείλεται.
Μετά την υποβολή της δήλωσης ΦΠΑ, απαιτούμενες 
τροποποιήσεις των στοιχε ίων που έχουν δηλωθεί πε-
ριλαμβάνονται σε επόμενη δήλωση ΦΠΑ, εντός τριών 
(3) ετών από τη λήξη της προθεσμίας του πρώτου εδα-
φίου. Στην επόμενη δήλωση αναφέρονται το σχετικό 
κράτος μέλος κατανάλωσης, η φορολογική περίοδος και 
το ποσό του ΦΠΑ, που οι απαιτούμενες τροποποιήσεις 
αφορούν.
Η δήλωση ΦΠΑ συμπληρώνεται σε ευρώ. Εάν η πα-
ροχή των υπηρεσιών έχει πραγματοποιηθεί σε άλλα 
νομίσματα, κατά τη συμπλήρωση της δήλωσης λαμβά-νεται υπόψη η συναλλαγματική ισοτιμία που ισχύει την τελευταία ημέρα της φορολογικής περιόδου, σύμφωνα 
με τη σχετική δημοσίευση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής 
Τράπεζας ή εάν δεν υπήρξε δημοσίευση τη συγκεκρι-
μένη ημέρα, η ισοτιμία την επ όμενη ημέρα που υπάρχει 
δημοσίευση.
8. Ο φόρος καταβάλλεται συγχρόνως με την υποβο-
λή της δήλωσης και το αργότερο κατά την εκπνοή της 
προθεσμίας υποβολής της. Η καταβολή γίνεται σε ευρώ, 
σε τραπεζικό λογαριασμό που ορίζεται ειδικά για τον 
σκοπό αυτόν και τηρείται στην Τράπεζα της Ελλάδος, 
με αναφορά στη σχετική δήλωση ΦΠΑ.
9. Ο υποκείμενος στον φόρο της παρ. 2, που χρησιμο-
ποιεί το παρόν καθεστώς, δεν έχει δικαίωμα έκπτωσης 
του φόρου εισροών που κατέβαλε στην Ελλάδα. Ο φόρος 
αυτός επιστρέφεται, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 
34 του Κώδικα ΦΠΑ, χωρίς να απαιτείται η πλήρωσή του 
όρου περί αμοιβαιότητας που πε ριλαμβάνεται στην πα-
ράγραφο αυτή.
Κατά παρέκκλιση των προηγουμένων εδαφίων, εάν 
ο εν λόγω υποκείμενος απαιτείται να διαθέτει ΑΦΜ /
ΦΠΑ στην Ελλάδα για δραστηριότητες μη υπαγόμενες 
στο παρόν καθεστώς, τότε παρέχεται σε αυτόν δικαίω-
μα έκπτωσης του φόρου εισροών που κατέβαλε στην 
Ελλάδα και αφορά τις φορολογητέες δραστηριότητές 
του που υπάγονται στο παρόν καθεστώς. Το δικαίωμα 
έκπτωσης του προηγούμενου εδαφίου ασκείται με τη 
δήλωση ΦΠΑ, που υποβάλλεται σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 38.
10. Ο υποκείμενος στον φόρο της παρ. 2 υποχρεούται 
να καταχωρεί με επαρκείς λεπτομέρειες στα λογιστικά 
αρχεία (βιβλία) τις πληροφορίες για τις πραγματοποιού-
μενες συναλλαγές που καλύπτονται από το παρόν ειδικό 
καθεστώς, ώστε να μπορούν οι φορολογικές αρχές της 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8427 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
Ελλάδος και των λοιπών κρατών μελών κατανάλωσης να 
επαληθεύουν την ακρίβεια της δήλωσης ΦΠΑ. Οι κατα-
χωρήσεις διατίθενται ηλεκτρονικά, ύστερα από αίτηση, 
στην ελληνική Φορολογική Διοίκηση και στο κράτος 
μέλος κατανάλωσης και διαφυλάσσονται για διάστημα δέκα (10) ετών, που αρχίζει από τις 31 Δεκεμβρίου του έτους, κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε η πράξη.
11. Η αρμόδια για τη διαχείριση του καθεστώτος υπη-
ρεσία της Α.Α.Δ.Ε. υποχρεούται για:
α) την ηλεκτρονική παραλαβή των δηλώσεων της 
παρ. 3,
β) την επαλήθευση της εγκυρότητας των στοιχείων 
του δηλούντος,
γ) τη χορήγηση και κοινοποίηση του ατομικού ΑΦΜ /
ΦΠΑ,
δ) την ηλεκτρονική παραλαβή των δηλώσεων ΦΠΑ,ε) την επιβεβαίωση καταβολής του οφειλόμενου φό-
ρου,
στ) την κατανομή στα άλλα κράτη μέλη κατανάλωσης 
του φόρου που τους αναλογεί, με βάση τα στοιχεία των δηλώσεων και του λογαριασμού που προβλέπεται στην παρ. 8,
ζ) την παροχή στα άλλα κράτη μέλη πληροφοριών 
που αφορούν την εγγραφή, διαγραφή ή εξαίρεση από 
το καθεστώς, την υποβολή δηλώσεων και την καταβολή 
του φόρου, για την επαλήθευση της κατάστασης των 
υποκείμενων στον φόρο και της ακρίβειας των συναλ-
λαγών που καλύπτονται από το παρόν ειδικό καθεστώς,
η) τη διαχείριση των πληροφοριών και των δηλώσεων 
που διαβιβάζονται από τα άλλα κράτη μέλη τα οποία 
έχουν επιλέξει ως κράτος μέλος εγγραφής οι μη εγκα-
τεστημένοι στην Ένωση υποκείμενοι στον φόρο, καθώς 
και τον συντονισμό των ενεργειών που απαιτούνται για την ορθή απόδοση του φόρου.
12. Με απόφαση του Διοικητή της Α.Α.Δ.Ε. ορίζονται τα 
αρμόδια όργανα, οι διαδικασίες εγγραφής και διαγραφής 
ή εξαίρεσης από το ειδικό καθεστώς, η διαδικασία υπο-βολής της δήλωσης ΦΠΑ, καταβολής του οφειλόμενου 
φόρου και απόδοσης αυτού στα άλλα κράτη μέλη κα-
τανάλωσης, επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων 
ποσών, οι πληροφορίες των τηρούμενων λογιστικών κα-
ταχωρήσεων, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα για τη λειτουργία του παρόντος ειδικού καθεστώτος.».
Άρθρο 10 
Ειδικό καθεστώς για ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών, για παραδόσεις αγαθών εντός κράτους μέλους, που πραγματοποιούνται μέσω ηλεκτρονικών διεπαφών που διευκολύνουν τις παραδόσεις αυτές και για υπηρεσίες που παρέχονται 
από υποκείμενους στον φόρο εγκατεστημένουςεντός της Ένωσης αλλά μη εγκατεστημένους 
στο κράτος μέλος κατανάλωσης - Τροποποίηση του άρθρου 47γ του Κώδικα 
ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 21 έως και 29 της Οδηγίας 
(ΕΕ) 2017/2455 και άρθρο 1 παρ. 8 έως και 13 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1995) 
Το άρθρο 47γ του Κώδικα ΦΠΑ αντικαθίσταται ως εξής:«Άρθρο 47γ
Ειδικό καθεστώς για ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών,για παραδόσεις αγαθών εντός κράτους μέλους, που πραγματοποιούνται μέσω ηλεκτρονικών διεπαφών που διευκολύνουν τις παραδόσεις αυτές και για υπηρεσίες που παρέχονται από υποκείμενους στον φόρο εγκατεστημένους εντός της Ένωσης αλλά μη εγκατεστημένουςστο κράτος μέλος κατανάλωσης
1. Για τους σκοπούς του παρόντος καθεστώτος, νο-
ούνται ως:
α) «Υποκείμενος στον φόρο μη εγκατεστημένος στο 
κράτος μέλος κατανάλωσης», ο υποκείμενος στον φόρο 
που έχει την έδρα της οικονομικής δραστηριότητάς του 
ή μόνιμη εγκατάσταση εντός της Ένωσης, αλλά δεν έχει 
την έδρα της οικονομικής δραστηριότητάς του ούτε 
μόνιμη εγκατάσταση στο έδαφος του κράτους μέλους 
κατανάλωσης.
β) «Κράτος μέλος εγγραφής», το κράτος μέλος στο 
οποίο βρίσκεται η έδρα της οικονομικής δραστηριότη-
τας του υποκείμενου στον φόρο ή, εάν ο υποκείμενος 
στον φόρο δεν έχει την έδρα της οικονομικής δραστη-
ριότητάς του εντός της Ένωσης, το κράτος μέλος στο 
οποίο έχει μόνιμη εγκατάσταση.
Όταν ο υποκείμενος στον φόρο δεν έχει την έδρα της 
οικονομικής δραστηριότητάς του στην Ένωση, αλλά έχει 
περισσότερες από μία μόνιμες εγκαταστάσεις εντός της Ένωσης, κράτος μέλος εγγραφής είναι το κράτος μέλος με μόνιμη εγκατάσταση, στο οποίο ο υποκείμενος στον φόρο δηλώνει ότι θα κάνει χρήση του ειδικού καθεστώ-
τος. Ο υποκείμενος στον φόρο δεσμεύεται από την από-
φασή του αυτή για το συγκεκριμένο ημερολογιακό έτος 
και για τα δύο (2) επόμενα ημερολογιακά έτη.
Όταν ο υποκείμενος στον φόρο δεν έχει την έδρα της 
οικονομικής του δραστηριότητας στην Ένωση, ούτε μό-
νιμη εγκατάσταση στην Ένωση, κράτος μέλος εγγραφής 
είναι το κράτος μέλος από το οποίο εκκινεί η αποστολή ή η μεταφορά των αγαθών. Όταν η αποστολή ή η μετα-
φορά των αγαθών εκκινεί από περισσότερα του ενός 
κράτη μέλη, ο υποκείμενος στον φόρο δηλώνει ποιο από 
αυτά τα κράτη μέλη είναι το κράτος μέλος εγγραφής. Ο 
υποκείμενος στον φόρο δεσμεύεται από την εν λόγω 
απόφαση για το συγκεκριμένο ημερολογιακό έτος και 
για τα δύο (2) επόμενα ημερολογιακά έτη.
γ) «Κράτος μέλος κατανάλωσης», ένα από τα ακόλου-
θα:
(αα) στην περίπτωση παροχής υπηρεσιών, το κράτος 
μέλος στο οποίο θεωρείται ότι πραγματοποιείται η πα-ροχή σύμφωνα με το άρθρο 14,
(ββ) στην περίπτωση ενδοκοινοτικών εξ αποστάσεως 
πωλήσεων αγαθών, το κράτος μέλος άφιξης της απο-
στολής ή της μεταφοράς των αγαθών στον αποκτώντα,
(γγ) στην περίπτωση παράδοσης αγαθών από υποκεί-
μενο στον φόρο που διευκολύνει τις παραδόσεις αυτές, 
σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 5β, όταν η αποστολή 
ή η μεταφορά των παραδιδόμενων αγαθών αρχίζει και 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8428 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
περατώνεται στο ίδιο κράτος μέλος, το συγκεκριμένο 
κράτος μέλος.
2. Οι ακόλουθοι υποκείμενοι στον φόρο, που έχουν 
την έδρα της οικονομικής τους δραστηριότητας στο 
εσωτερικό της χώρας, μπορούν να χρησιμοποιούν το 
παρόν ειδικό καθεστώς:
α) υποκείμενοι στον φόρο οι οποίοι πραγματοποιούν 
ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών,
β) υποκείμενοι στον φόρο οι οποίοι διευκολύνουν την 
παράδοση αγαθών, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 
5β, όταν ο τόπος αναχώρησης και άφιξης της αποστολής 
ή της μεταφοράς των παραδιδόμενων αγαθών είναι το ίδιο κράτος μέλος,
γ) υποκείμενοι στον φόρο μη εγκατεστημένοι στο κρά-
τος μέλος κατανάλωσης, οι οποίοι παρέχουν υπηρεσίες σε μη υποκείμενο στον φόρο.
Η ανωτέρω δυνατότητα παρέχεται και σε κάθε υποκεί-
μενο στον φόρο, ο οποίος δεν διαθέτει έδρα εντός Ένω-
σης, αλλά διαθέτει μόνιμη εγκατάσταση στο εσωτερικό 
της Χώρας και σε περίπτωση που διαθέτει εγκαταστάσεις 
και σε άλλα κράτη μέλη, εφόσον επιλέξει για την εγγρα-
φή του στο ειδικό καθεστώς την Ελλάδα. Ο υποκείμενος 
στον φόρο δεσμεύεται από την απόφασή του αυτή για το συγκεκριμένο ημερολογιακό έτος και για τα δύο (2) επόμενα ημερολογιακά έτη.
Η ανωτέρω δυνατότητα παρέχεται επίσης και σε κάθε 
υποκείμενο στον φόρο, ο οποίος δεν διαθέτει έδρα ούτε 
μόνιμη εγκατάσταση στην Ένωση, εφόσον η αποστολή 
ή η μεταφορά των αγαθών εκκινεί από το εσωτερικό της 
Χώρας και σε περίπτωση που η αποστολή ή η μεταφορά 
των αγαθών εκκινεί και από άλλα κράτη μέλη, εφόσον 
επιλέξει την Ελλάδα για την εγγραφή του στο ειδικό κα-θεστώς. Ο υποκείμενος στον φόρο δεσμεύεται από την 
απόφασή του αυτή για το συγκεκριμένο ημερολογια-
κό έτος και για τα δύο (2) επόμενα ημερολογιακά έτη. 
Στην περίπτωση των δύο προηγούμενων εδαφίων οι 
υποκείμενοι στον φόρο δεν υποχρεούνται στον ορισμό 
φορολογικού αντιπροσώπου.
Το παρόν ειδικό καθεστώς εφαρμόζεται για όλα τα 
αγαθά που παραδίδονται ή τις υπηρεσίες που παρέχο-νται εντός της Ένωσης από τον οικείο υποκείμενο στον 
φόρο εκτός των υπηρεσιών που πραγματοποιούνται 
εντός κράτους μέλους, στο οποίο ο υποκείμενος στον 
φόρο διατηρεί έδρα ή μόνιμη εγκατάσταση.
3. Ο υποκείμενος στον φόρο της παρ. 2 υποχρεούται 
να υποβάλει, με ηλεκτρονικά μέσα, δήλωση έναρξης και 
παύσης των δραστηριοτήτων του που υπάγονται στο 
ειδικό αυτό καθεστώς ή μεταβολής αυτών, κατά τρό-
πο ώστε να μην πληροί πλέον τις προϋποθέσεις για την υπαγωγή του στο παρόν ειδικό καθεστώς.
4. Ο εν λόγω υποκείμενος χρησιμοποιεί τον ΑΦΜ /
ΦΠΑ, που του έχει ήδη χορηγηθεί για την εκπλήρωση 
των υποχρεώσεών του στο πλαίσιο του κανονικού καθε-
στώτος. Τα εν λόγω πρόσωπα καταχωρούνται σε ειδικό 
μητρώο που τηρείται για το παρόν καθεστώς, στο οποίο 
καταχωρούνται και οι υποκείμενοι στον φόρο στους 
οποίους έχει χορηγηθεί ΑΦΜ / ΦΠΑ από τα άλλα κράτη 
μέλη, τα οποία έχουν επιλεγεί ως κράτη μέλη εγγραφής, 
εφόσον οφείλεται ΦΠΑ στην Ελλάδα.5. Ο υποκείμενος της παρ. 2 διαγράφεται από το ειδικό 
μητρώο, εάν:
α) γνωστοποιήσει ότι δεν πραγματοποιεί πλέον παρα-
δόσεις αγαθών και παροχές υπηρεσιών που υπάγονται 
στο παρόν ειδικό καθεστώς,
β) μπορεί με άλλον τρόπο να συναχθεί ότι οι φορολο-
γητέες του δραστηριότητες που υπάγονται στο ειδικό 
αυτό καθεστώς έχουν τερματισθεί,
γ) δεν πληροί πλέον τις προϋποθέσεις για την υπαγωγή 
του στο παρόν ειδικό καθεστώς,
δ) συστηματικά δεν συμμορφώνεται με τους κανόνες 
που αφορούν το ειδικό αυτό καθεστώς.
6. Ο υποκείμενος της παρ. 2, που χρησιμοποιεί το πα-
ρόν ειδικό καθεστώς, υποβάλλει με ηλεκτρονικά μέσα, 
δήλωση ΦΠΑ για κάθε ημερολογιακό τρίμηνο είτε έχουν 
πραγματοποιηθεί παραδόσεις αγαθών και παροχές υπη-
ρεσιών που υπάγονται στο παρόν ειδικό καθεστώς είτε 
όχι. Η δήλωση ΦΠΑ υποβάλλεται μέχρι το τέλος του μήνα 
που ακολουθεί τη λήξη της φορολογικής περιόδου την 
οποία καλύπτει η δήλωση. 
7. Το περιεχόμενο της δήλωσης ΦΠΑ ορίζεται, κατά 
περίπτωση, ως εξής:
α) Στη δήλωση ΦΠΑ αναγράφεται ο ΑΦΜ / ΦΠΑ που 
αναφέρεται στην παρ. 4 και, για κάθε κράτος μέλος κα-τανάλωσης στο οποίο οφείλεται ΦΠΑ, η συνολική αξία, 
χωρίς ΦΠΑ, οι ισχύοντες συντελεστές ΦΠΑ, το συνολικό 
ποσό του αντίστοιχου ΦΠΑ ανά συντελεστή και το συ-
νολικό ποσό του ΦΠΑ, που οφείλεται όσον αφορά τις 
ακόλουθες παραδόσεις αγαθών ή παροχές υπηρεσιών 
που υπάγονται στο παρόν ειδικό καθεστώς και πραγμα-
τοποιήθηκαν κατά τη φορολογική περίοδο:
αα) ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών,
ββ) παραδόσεις αγαθών, σύμφωνα με την παρ. 2 του 
άρθρου 5β, όταν η αποστολή ή η μεταφορά των αγαθών 
αυτών αρχίζει και περατώνεται στο ίδιο κράτος μέλος,
γγ) παροχές υπηρεσιών.
Η δήλωση ΦΠΑ περιλαμβάνει επίσης τυχόν τροποποι-
ήσεις που αναφέρονται σε προηγούμενες φορολογικές περιόδους, όπως προβλέπεται στην περ. δ).
β) Όταν αποστέλλονται ή μεταφέρονται αγαθά από 
άλλα κράτη μέλη, η δήλωση ΦΠΑ περιλαμβάνει επίσης 
τη συνολική αξία χωρίς ΦΠΑ, τους ισχύοντες συντελε-
στές ΦΠΑ, το συνολικό ποσό του αντίστοιχου ΦΠΑ ανά 
συντελεστή και το συνολικό ποσό ΦΠΑ που οφείλεται 
όσον αφορά τις ακόλουθες παραδόσεις αγαθών και 
παροχές υπηρεσιών που υπάγονται στο παρόν ειδικό 
καθεστώς, για κάθε κράτος μέλος, από το οποίο απο-
στέλλονται ή μεταφέρονται τα εν λόγω αγαθά:
αα) ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών 
πλην αυτών που πραγματοποιούνται από υποκείμενο 
στον φόρο, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 5β,
ββ) ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών 
και παραδόσεις αγαθών, όταν η αποστολή ή η μεταφορά 
των αγαθών αυτών αρχίζει και περατώνεται στο ίδιο κρά-
τος μέλος, οι οποίες πραγματοποιούνται από υποκείμενο 
στον φόρο, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 5β.
Όσον αφορά τις παραδόσεις που αναφέρονται στην 
υποπερ. αα), η δήλωση ΦΠΑ περιλαμβάνει επίσης τον 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8429 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
ΑΦΜ / ΦΠΑ ή τον αριθμό φορολογικού μητρώου που 
έχει χορηγηθεί από κάθε κράτος μέλος, από το οποίο 
αποστέλλονται ή μεταφέρονται τα εν λόγω αγαθά.
Όσον αφορά τις παραδόσεις που αναφέρονται στην 
υποπερ. ββ), η δήλωση ΦΠΑ περιλαμβάνει επίσης τον 
ΑΦΜ/ΦΠΑ ή τον αριθμό φορολογικού μητρώου που 
έχει χορηγηθεί από κάθε κράτος μέλος, από το οποίο 
αποστέλλονται ή μεταφέρονται τα εν λόγω αγαθά, αν 
υπάρχει.
Η δήλωση ΦΠΑ περιλαμβάνει τις πληροφορίες που 
αναφέρονται στην παρούσα κατά κράτος μέλος κατα-
νάλωσης.
γ) Εάν ο υποκείμενος στον φόρο που παρέχει υπηρεσί-
ες καλυπτόμενες από το παρόν ειδικό καθεστώς έχει μία 
ή περισσότερες μόνιμες εγκαταστάσεις εκτός από εκεί-
νη που έχει στο κράτος μέλος εγγραφής από τις οποίες παρέχονται οι υπηρεσίες, η δήλωση ΦΠΑ περιλαμβάνει 
επίσης τη συνολική αξία χωρίς ΦΠΑ, τους ισχύοντες 
συντελεστές ΦΠΑ, το συνολικό ποσό του αντίστοιχου 
ΦΠΑ ανά συντελεστή και το συνολικό οφειλόμενο ποσό 
ΦΠΑ αυτών των παροχών, για κάθε κράτος μέλος στο 
οποίο ο υποκείμενος στον φόρο έχει εγκατάσταση, μαζί 
με τον ατομικό ΑΦΜ / ΦΠΑ ή τον αριθμό φορολογικού 
μητρώου της εγκατάστασης αυτής και ανά κράτος μέλος 
κατανάλωσης.
δ) Όταν απαιτούνται τροποποιήσεις σε δήλωση ΦΠΑ 
μετά την υποβολή της, οι εν  λόγω τροποποιήσεις περι-
λαμβάνονται σε επόμενη δήλωση εντός τριών (3) ετών 
από την ημερομηνία στην οποία έπρεπε να υποβληθεί η 
αρχική δήλωση, σύμφωνα με την παρ. 6. Αυτή η επόμε-νη δήλωση ΦΠΑ προσδιορίζει το σχετικό κράτος μέλος κατανάλωσης, την περίοδο επιβολής του φόρου και το ποσό ΦΠΑ για το οποίο απ αιτούνται τροποποιήσεις.
8. Η δήλωση ΦΠΑ συμπληρώνεται σε ευρώ. Εάν η 
παροχή των υπηρεσιών ή η παράδοση αγαθών έχουν 
πραγματοποιηθεί σε άλλα νομίσματα, κατά τη συμπλή-
ρωση της δήλωσης λαμβάνεται υπόψη η συναλλαγμα-τική ισοτιμία που ισχύει την τελευταία ημέρα της φορο-λογικής περιόδου, σύμφωνα με τη σχετική δημοσίευση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ή εάν δεν υπήρξε 
δημοσίευση τη συγκεκριμένη ημέρα, η ισοτιμία της επό-
μενης ημέρας που υπάρχει δημοσίευση.
9. Ο φόρος καταβάλλεται συγχρόνως με την υποβο-
λή της δήλωσης και το αργότερο κατά την εκπνοή της 
προθεσμίας υποβολής της. Η καταβολή γίνεται σε ευρώ, 
σε τραπεζικό λογαριασμό, που ορίζεται ειδικά για τον 
σκοπό αυτόν και τηρείται στην Τράπεζα της Ελλάδος, 
με αναφορά στη σχετική δήλωση ΦΠΑ.
10. Ο υποκείμενος της παρ. 2 που χρησιμοποιεί το πα-
ρόν καθεστώς δεν έχει δικαίωμα έκπτωσης του φόρου 
εισροών που κατέβαλε στην Ελλάδα. Ο φόρος αυτός 
επιστρέφεται, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 34 
του Κώδικα ΦΠΑ, και χωρίς την πλήρωση των προϋπο-θέσεων που ορίζονται στην παράγραφο αυτή.
Κατά παρέκκλιση των προηγουμένων εδαφίων, εάν 
ο εν λόγω υποκείμενος απαιτείται να διαθέτει ΑΦΜ /
ΦΠΑ στην Ελλάδα για δραστηριότητες μη υπαγόμενες στο παρόν καθεστώς, τότε παρέχεται σε αυτόν δικαίω-μα έκπτωσης του φόρου εισροών που κατέβαλε στην 
Ελλάδα και αφορά τις φορολογητέες δραστηριότητές 
του που υπάγονται στο παρόν καθεστώς. Το δικαίωμα 
έκπτωσης του προηγούμενου εδαφίου ασκείται με τη 
δήλωση ΦΠΑ, που υποβάλλεται σύμφωνα με την παρ. 1 
του άρθρου 38.
11. Ο υποκείμενος της παρ. 2 υποχρεούται να κατα-
χωρεί με επαρκείς λεπτομέρειες στα λογιστικά αρχεία 
(βιβλία) τις πληροφορίες για τις πραγματοποιούμενες 
συναλλαγές που καλύπτονται από το παρόν ειδικό κα-
θεστώς, ώστε να μπορούν οι φορολογικές αρχές της 
Ελλάδας και των λοιπών κρατών μελών κατανάλωσης 
να επαληθεύουν την ακρίβεια της δήλωσης ΦΠΑ. Οι κα-ταχωρήσεις διατίθενται ηλεκτρονικά, ύστερα από αίτη-
ση, στην ελληνική Φορολογική Διοίκηση και στο κράτος 
μέλος κατανάλωσης και διαφυλάσσονται για διάστημα δέκα (10) ετών, που αρχίζει από τις 31 Δεκεμβρίου του 
έτους, κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε η παράδοση 
αγαθών ή η παροχή των υπηρεσιών.
12. Η αρμόδια για τη διαχείριση του καθεστώτος Υπη-
ρεσία της Α.Α.Δ.Ε., υποχρεούται για:
α) την ηλεκτρονική παραλαβή των δηλώσεων της 
παρ. 3,
β) την ηλεκτρονική παραλαβή των δηλώσεων ΦΠΑ,γ) την επιβεβαίωση καταβολής του οφειλόμενου φό-
ρου,
δ) την κατανομή στα άλλα κράτη μέλη κατανάλωσης 
του φόρου που τους αναλογεί, με βάση τα στοιχεία των δηλώσεων και του λογαριασμού που προβλέπεται στην παρ. 9,
ε) την παροχή στα άλλα κράτη μέλη πληροφοριών 
που αφορούν την εγγραφή, διαγραφή ή εξαίρεση από 
το καθεστώς, την υποβολή δηλώσεων και την καταβολή 
του φόρου, για την επαλήθευση της κατάστασης των 
υποκείμενων στον φόρο και της ακρίβειας των συναλ-
λαγών που καλύπτονται από το παρόν ειδικό καθεστώς,
στ) τη διαχείριση των πληροφοριών και των δηλώσεων 
που διαβιβάζονται από τα άλλα κράτη μέλη για υποκεί-μενους στον φόρο που έχουν εγγράφει στο αντίστοιχο 
ειδικό καθεστώς, καθώς και τον συντονισμό των ενεργει-
ών που απαιτούνται για την ορθή απόδοση του φόρου.
13. Με απόφαση του Διοικητή της Α.Α.Δ.Ε. ορίζονται τα 
αρμόδια όργανα, οι διαδικασίες εγγραφής και διαγραφής 
ή εξαίρεσης από το ειδικό καθεστώς, η διαδικασία υπο-
βολής της δήλωσης ΦΠΑ, καταβολής του οφειλόμενου φόρου, και της απόδοσης αυτού στα άλλα κράτη μέλη 
κατανάλωσης, επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέ-
ντων ποσών, οι πληροφορίες των τηρούμενων λογιστι-κών καταχωρήσεων, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα για τη λειτουργία του παρόντος ειδικού καθεστώτος.».
Άρθρο 11 
Ειδικό καθεστώς για εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που εισάγονται από τρίτες χώρες ή τρίτα εδάφη - Προσθήκη άρθρου 47δ στον Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 30 
της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Στον Κώδικα ΦΠΑ προστίθεται άρθρο 47δ ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8430 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
«Άρθρο 47δ
Ειδικό καθεστώς για εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που εισάγονται από τρίτες χώρες ή τρίτα εδάφη 
1. Για τους σκοπούς του παρόντος ειδικού καθεστώ-
τος, οι εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών, που εισάγο-
νται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες, καλύπτουν αγαθά, 
εξαιρουμένων των προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικό 
φόρο κατανάλωσης, σε δέματα εσωτερικής αξίας που 
δεν υπερβαίνει τα εκατόν πενήντα (150) ευρώ. 
«Εσωτερική αξία» νοείται η τιμή των αγαθών καθαυτά 
όταν πωλούνται προς εξαγωγή στο τελωνειακό έδαφος 
της Ένωσης κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στις κατ΄ 
εξουσιοδότηση διατάξεις του Ενωσιακού Τελωνειακού 
Κώδικα (Κανονισμός (ΕΕ) αρ. 952/2013 του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9ης Οκτωβρίου 2013, L 269).
Για εμπορεύματα που υπόκεινται σε απαγορεύσεις και 
περιορισμούς κατά την εισαγωγή εφαρμογής τυγχάνουν 
οι διατάξεις της ενωσιακής τελωνειακής νομοθεσίας.
2. Για τους σκοπούς του παρόντος ειδικού καθεστώτος 
νοούνται ως:
α) «μη εγκατεστημένος στην Ένωση υποκείμενος στον 
φόρο»: υποκείμενος στον φόρο που δεν διατηρεί την 
έδρα της οικονομικής δραστηριότητάς του ούτε μόνιμη 
εγκατάσταση στο έδαφος της Ένωσης, 
β) «μεσάζων»: πρόσωπο εγκατεστημένο εντός της 
Ένωσης, το οποίο ορίζεται από τον υποκείμενο στον φόρο, που πραγματοποιεί εξ αποστάσεως πωλήσεις 
αγαθών που εισάγονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώ-
ρες ως υπόχρεο για την καταβολή του ΦΠΑ και για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που προβλέπονται στο 
παρόν ειδικό καθεστώς εξ ονόματος και για λογαριασμό 
του υποκείμενου στον φόρο, 
γ) «κράτος μέλος εγγραφής» νοείται: αα) όταν ο υποκείμενος στον φόρο δεν είναι εγκατε-
στημένος εντός της Ένωσης, το κράτος μέλος στο μη-
τρώο του οποίου επιλέγει να εγγραφεί,
ββ) όταν ο υποκείμενος στον φόρο έχει την έδρα της 
οικονομικής του δραστηριότητας εκτός της Ένωσης, 
αλλά έχει μία ή περισσότερες μόνιμες εγκαταστάσεις 
εντός της Ένωσης, το κράτος μέλος με μόνιμη εγκατά-σταση στο οποίο ο υποκείμενος στον φόρο δηλώνει ότι 
θα κάνει χρήση του παρόντος ειδικού καθεστώτος,
γγ) όταν ο υποκείμενος στον φόρο έχει την έδρα της 
οικονομικής του δραστηριότητας σε κράτος μέλος, το 
εν λόγω κράτος μέλος,
δδ) όταν ο μεσάζων έχει την έδρα της οικονομικής του 
δραστηριότητας σε κράτος μέλος, το εν λόγω κράτος 
μέλος,
εε) όταν ο μεσάζων έχει την έδρα της οικονομικής του 
δραστηριότητας εκτός της Ένωσης, αλλά έχει μία ή πε-
ρισσότερες μόνιμες εγκαταστάσεις εντός της Ένωσης, 
το κράτος μέλος με μόνιμη εγκατάσταση στο οποίο ο 
μεσάζων δηλώνει ότι θα κάνει χρήση του παρόντος ει-δικού καθεστώτος. 
Για τους σκοπούς των υποπερ. ββ) και εε) όταν ο υπο-
κείμενος στον φόρο ή ο μεσά ζων έχει περισσότερες από μία μόνιμες εγκαταστάσεις εντός της Ένωσης, δεσμεύε-
ται από την απόφαση να δηλώσει το κράτος μέλος εγκα-
τάστασης όπου θα κάνει χρήση του ειδικού καθεστώτος 
για το συγκεκριμένο ημερολογιακό έτος και για τα δύο 
(2) επόμενα ημερολογιακά έτη, 
δ) «κράτος μέλος κατανάλωσης»: το κράτος μέλος άφι-
ξης της αποστολής ή της μεταφοράς των αγαθών στον αποκτώντα πελάτη.
3. Οι κάτωθι υποκείμενοι στον φόρο που πραγματο-
ποιούν εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που εισάγονται 
από τρίτες χώρες ή τρίτα εδάφη δύνανται να χρησιμο-ποιούν το παρόν ειδικό καθεστώς: 
α) κάθε υποκείμενος στον φόρο που έχει την έδρα της 
οικονομικής του δραστηριότητας στο εσωτερικό της Χώ-
ρας ή κάθε υποκείμενος στον φόρο που έχει την έδρα της 
οικονομικής του δραστηριότητας εκτός Ένωσης, αλλά 
διαθέτει μόνιμη εγκατάσταση στο εσωτερικό της Χώρας.
Σε περίπτωση που ο υποκείμενος στον φόρο διαθέτει 
μόνιμες εγκαταστάσεις και σε άλλα κράτη μέλη, εφόσον 
επιλέξει για την εγγραφή του στο παρόν ειδικό καθεστώς 
την Ελλάδα, δεσμεύεται από την απόφαση αυτή για το 
συγκεκριμένο ημερολογιακό έτος και για τα δύο (2) επό-
μενα ημερολογιακά έτη.
β) κάθε υποκείμενος στον φόρο είτε της περ. α) είτε 
εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος, που εκπροσω-πείται από μεσάζοντα ο οποίος έχει την έδρα της οικο-
νομικής του δραστηριότητας στο εσωτερικό της Χώρας 
ή έχει την έδρα της οικονομικής του δραστηριότητας 
εκτός της Ένωσης, αλλά διαθέτει μόνιμη εγκατάσταση 
στο εσωτερικό της Χώρας.
Σε περίπτωση που ο μεσάζων διαθέτει μόνιμες εγκα-
ταστάσεις και σε άλλα κράτη μέλη, εφόσον επιλέξει την 
Ελλάδα για την εγγραφή του υποκείμενου στον φόρο 
που εκπροσωπεί στο παρόν ειδικό καθεστώς, δεσμεύεται 
από την απόφαση αυτή για το συγκεκριμένο ημερολογι-
ακό έτος και για τα δύο (2) επόμενα ημερολογιακά έτη.
γ) κάθε υποκείμενος στον φόρο που έχει την έδρα της 
οικονομικής του δραστηριότητας εκτός Ένωσης και δεν 
διαθέτει μόνιμη εγκατάσταση στο εσωτερικό της Χώρας 
ή σε άλλο κράτος μέλος, ο οποίος επιλέγει για την εγ-
γραφή του στο παρόν ειδικό καθεστώς την Ελλάδα και εκπροσωπείται από μεσάζοντα. Ο μεσάζοντας έχει την 
έδρα της οικονομικής του δραστηριότητας στη Χώρα 
ή έχει την έδρα της οικονομικής του δραστηριότητας 
εκτός της Ένωσης, αλλά διαθέτει μόνιμη εγκατάσταση 
στη Χώρα. 
Σε περίπτωση που ο μεσάζων διαθέτει μόνιμες εγκα-
ταστάσεις και σε άλλα κράτη μέλη, εφόσον επιλέξει την 
Ελλάδα για την εγγραφή του υποκείμενου στον φόρο 
που εκπροσωπεί στο παρόν ειδικό καθεστώς, δεσμεύεται 
από την απόφαση αυτή για το συγκεκριμένο ημερολογι-
ακό έτος και για τα δύο (2) επόμενα ημερολογιακά έτη.
Ο υποκείμενος στον φόρο που είναι εγκατεστημένος 
σε χώρα εκτός Ε.Ε., με την οποία η Ένωση έχει συνάψει 
συμφωνία περί αμοιβαίας συνδρομής ανάλογης έκτασης 
με εκείνη που προβλέπεται από την Οδηγία 2010/24/
ΕΕ του Συμβουλίου της 16ης Μαρτίου 2010 (L 84), όπως 
έχει ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο με τον ν. 4072/2012 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8431 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
(Α΄ 86) και από τον Κανονισμό (ΕΕ) αρ. 904/2010 του Συμ-
βουλίου της 7ης Οκτωβρίου 2010 (L 268) και ο οποίος 
πραγματοποιεί εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών από 
την εν λόγω τρίτη χώρα, δεν υποχρεούται σε εκπροσώ-
πηση από μεσάζοντα. 
Οι ανωτέρω υποκείμενοι στον φόρο εφαρμόζουν το 
ειδικό καθεστώς του παρόντος σε όλες τις εξ αποστά-
σεως πωλήσεις αγαθών της παρ. 1 που εισάγονται στην Ένωση από τρίτες χώρες ή τρίτα εδάφη. 
Για τους σκοπούς της παρούσας, ουδείς υποκείμενος 
στον φόρο μπορεί να ορίσει συγχρόνως περισσοτέρους 
του ενός μεσάζοντες. 
Δεν επιτρέπεται η εγγραφή στο ειδικό καθεστώς του 
άρθρου 47δ του Κώδικα ΦΠΑ είτε απευθείας είτε δια-
μέσου μεσάζοντα υποκείμενων στον φόρο που είναι 
ενταγμένοι στο ειδικό καθεστώς μικρών επιχειρήσεων 
του άρθρου 39 του Κώδικα ΦΠΑ. 
4. Ο υποκείμενος στον φόρο, που χρησιμοποιεί το πα-
ρόν ειδικό καθεστώς ή ο μεσάζων που ενεργεί για λογα-
ριασμό του, υποχρεούται να γνωστοποιεί με ηλεκτρονικά 
μέσα την έναρξη ή την παύση της δραστηριότητάς του, 
δυνάμει του παρόντος ειδικού καθεστώτος, ή τη μετα-
βολή αυτής όταν δεν πληρούνται πλέον οι απαιτούμενες 
προϋποθέσεις για την υπαγωγή του στο παρόν ειδικό 
καθεστώς. 
5. Για την εγγραφή στο μητρώο του παρόντος ειδικού 
καθεστώτος, που είναι προσβάσιμο μέσω του gov.gr.:
α) Οι πληροφορίες που πρέπει να παρέχει ο υποκείμε-
νος στον φόρο που δεν χρησιμοποιεί μεσάζοντα, προ-τού αρχίσει να χρησιμοποιεί το παρόν ειδικό καθεστώς, περιλαμβάνουν τα ακόλουθα στοιχεία: 
αα) ονοματεπώνυμο ή επωνυμία,ββ) ταχυδρομική διεύθυνση,
γγ) ηλεκτρονική διεύθυνση και ιστοσελίδες του δια-
δικτύου,
δδ) αριθμό φορολογικού μητρώου ΦΠΑ ή εθνικό αριθ-
μό φορολογικού μητρώου στην περίπτωση υποκείμενου 
στον φόρο εγκατεστημένου σε χώρα εκτός Ε.Ε., με την οποία η Ένωση έχει συνάψει συμφωνία περί αμοιβαίας συνδρομής. 
β) Οι πληροφορίες που πρέπει να παρέχει ο μεσάζων, 
προτού χρησιμοποιήσει το παρόν ειδικό καθεστώς για 
λογαριασμό ενός υποκείμενου στον φόρο, περιέχουν τα 
ακόλουθα στοιχεία: 
αα) ονοματεπώνυμο ή επωνυμία,ββ) ταχυδρομική διεύθυνση,γγ) ηλεκτρονική διεύθυνση,δδ) αριθμό φορολογικού μητρώου ΦΠΑ. 
γ) Οι πληροφορίες που πρέπει να παρέχει ο μεσάζων 
για κάθε υποκείμενο στον φόρο τον οποίο εκπροσωπεί, 
προτού ο εν λόγω υποκείμενος στον φόρο αρχίσει να 
χρησιμοποιεί το εν λόγω ειδικό καθεστώς, περιέχουν τα ακόλουθα στοιχεία: 
αα) ονοματεπώνυμο ή επωνυμία,
ββ) ταχυδρομική διεύθυνση,
γγ) ηλεκτρονική διεύθυνση και ιστοσελίδες του δια-
δικτύου,δδ) ως αριθμό φορολογικού μητρώου ΦΠΑ ή εθνικό 
αριθμό φορολογικού μητρώου,
εε) τον ατομικό αριθμό φορολογικού μητρώου που 
έχει χορηγηθεί σύμφωνα με την περ. β) της παρ. 6. 
Κάθε υποκείμενος στον φόρο που χρησιμοποιεί το 
παρόν ειδικό καθεστώς ή, κατά περίπτωση, ο μεσάζων αυτού γνωστοποιεί οποιεσδή ποτε μεταβολές στις ανω-
τέρω παρασχεθείσες πληροφορίες.
6. α) Στον υποκείμενο στον φόρο που χρησιμοποιεί το 
παρόν ειδικό καθεστώς χορηγείται μοναδικός ατομικός 
αριθμός φορολογικού μητρώου ΦΠΑ για την εφαρμογή 
του ειδικού καθεστώτος με το πρόθεμα IM, ο οποίος του 
κοινοποιείται με ηλεκτρονικά μέσα. 
β) Στον μεσάζοντα χορηγείται μοναδικός ατομικός 
αριθμός φορολογικού μητρώου με το πρόθεμα IN, ο 
οποίος του κοινοποιείται με ηλεκτρονικά μέσα. 
γ) Στον μεσάζοντα χορηγείται μοναδικός ατομικός 
αριθμός φορολογικού μητρώου ΦΠΑ με το πρόθεμα IM 
για την εφαρμογή του παρόντος ειδικού καθεστώτος για 
κάθε υποκείμενο στον φόρο για τον οποίο έχει οριστεί. 
Ο αριθμός φορολογικού μητρώου ΦΠΑ ή αριθμός φο-
ρολογικού μητρώου που χορηγείται δυνάμει των περ. α) 
β) και γ) χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τους σκοπούς 
του παρόντος ειδικού καθεστώτος.
7. α) Ο υποκείμενος στον φόρο που δεν χρησιμοποιεί 
μεσάζοντα διαγράφεται από το μητρώο του παρόντος ειδικού καθεστώτος στις ακόλουθες περιπτώσεις: 
αα) εάν το εν λόγω πρόσωπο γνωστοποιήσει ότι δεν 
πραγματοποιεί πλέον εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών 
τα οποία εισάγονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες, 
ββ) εάν μπορεί με άλλον τρόπο να συναχθεί ότι έχουν 
παύσει οι φορολογητέες δραστηριότητές των εξ απο-
στάσεως πωλήσεων αγαθών που εισάγονται από τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες, 
γγ) εάν ο υποκείμενος στον φόρο δεν πληροί πλέον 
τις προϋποθέσεις που ε ίναι αναγκαίες για την υπαγωγή 
του στο παρόν ειδικό καθεστώς, 
δδ) εάν συστηματικά δεν συμμορφώνεται προς τους 
κανόνες που αφορούν το παρόν ειδικό καθεστώς. 
β) Ο μεσάζοντας διαγράφεται από το μητρώο του πα-
ρόντος ειδικού καθεστώτος στις ακόλουθες περιπτώσεις: 
αα) εάν για χρονικό διάστημα δύο (2) συνεχόμενων 
ημερολογιακών τριμήνων δεν έχει ενεργήσει ως μεσά-
ζων για λογαριασμό του υποκείμενου στον φόρο που 
χρησιμοποιεί το παρόν ειδικό καθεστώς,
ββ) εάν δεν πληροί πλέον τις λοιπές προϋποθέσεις που 
είναι αναγκαίες ώστε να ενεργεί ως μεσάζων,
γγ) εάν συστηματικά δεν συμμορφώνεται προς τους 
κανόνες που αφορούν στο παρόν ειδικό καθεστώς. 
γ) Ο υποκείμενος στον φόρο, που εκπροσωπείται από 
μεσάζοντα, διαγράφεται από το μητρώο του παρόντος ειδικού καθεστώτος στις ακόλουθες περιπτώσεις: 
αα) εάν ο μεσάζων γνωστοπ οιήσει ότι ο εν λόγω υπο-
κείμενος στον φόρο δεν πραγματοποιεί πλέον εξ απο-
στάσεως πωλήσεις αγαθών τα οποία εισάγονται από 
τρίτα εδάφη ή τρίτες χώρες,
ββ) εάν μπορεί με άλλον τρόπο να συναχθεί ότι έχουν 
παύσει οι φορολογητέες δραστηριότητές του εν λόγω 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8432 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
υποκείμενου στον φόρο σχετικά με τις εξ αποστάσεως 
πωλήσεις αγαθών που εισάγονται από τρίτα εδάφη ή 
τρίτες χώρες,
γγ) εάν ο εν λόγω υποκείμενος στον φόρο δεν πλη-
ροί πλέον τις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες για την 
υπαγωγή του στο παρόν ειδικό καθεστώς,
δδ) εάν ο εν λόγω υποκείμενος στον φόρο συστηματι-
κά δεν συμμορφώνεται προς τους κανόνες που αφορούν 
το παρόν ειδικό καθεστώς,
εε) εάν ο μεσάζων γνωστοποιήσει ότι δεν εκπροσωπεί 
πλέον τον εν λόγω υποκείμενο στον φόρο.
8. Για εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που εισάγονται 
από τρίτες χώρες ή τρίτα εδάφη, δυνάμει του παρόντος 
ειδικού καθεστώτος, η γενεσιουργός αιτία επέρχεται και 
ο φόρος καθίσταται απαιτητός κατά τον χρόνο πραγμα-
τοποίησης της παράδοσης. Τα αγαθά θεωρείται ότι έχουν 
παραδοθεί κατά τον χρόνο αποδοχής της πληρωμής.
Για την εφαρμογή του προηγούμενου εδαφίου, ως χρό-
νος αποδοχής της πληρωμής νοείται ο χρόνος κατά τον 
οποίο η επιβεβαίωση πληρωμής, το μήνυμα για έγκριση 
πληρωμής ή η ανάληψη υποχρέωσης πληρωμής από τον 
λήπτη λαμβάνεται από τον υποκείμενο στον φόρο που 
χρησιμοποιεί το παρόν ειδικό καθεστώς, ή για λογαρια-
σμό αυτού, ανεξαρτήτως του χρόνου που πραγματοποι-
ήθηκε η πραγματική καταβολή των χρημάτων, ανάλογα 
με το ποιο είναι προγενέστερο.
9. Ο υποκείμενος στον φόρο που κάνει χρήση του πα-
ρόντος ειδικού καθεστώτος ή ο μεσάζων που ενεργεί 
για λογαριασμό του, υποβάλλει με ηλεκτρονικά μέσα 
δήλωση ΦΠΑ για κάθε μήνα είτε έχουν πραγματοποιηθεί 
εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που εισάγονται από τρίτες χώρες ή τρίτα εδάφη είτε όχι. Η δήλωση υποβάλ-
λεται μέχρι το τέλος του μήνα που ακολουθεί τη λήξη της 
φορολογικής περιόδου την οποία καλύπτει η δήλωση. 
Στη δήλωση ΦΠΑ αναγράφεται ο αριθμός φορολογι-
κού μητρώου ΦΠΑ της παρ. 6 και, για κάθε κράτος μέ-
λος κατανάλωσης στο οποίο οφείλεται ΦΠΑ, η συνολική 
αξία, χωρίς ΦΠΑ, των εξ αποστάσεως πωλήσεων αγαθών 
που εισάγονται από τρίτες χώρες ή τρίτα εδάφη για τις 
οποίες ο ΦΠΑ έχει καταστεί απαιτητός κατά τη φορο-
λογική περίοδο και το συνολικό για κάθε συντελεστή 
ποσό του αντίστοιχου φόρου. Στη δήλωση πρέπει να 
αναφέρονται επίσης οι ισχύοντες συντελεστές ΦΠΑ και το συνολικό ποσό του ΦΠΑ που οφείλεται. 
Όταν απαιτούνται τροποποιήσεις σε δήλωση ΦΠΑ 
μετά την υποβολή της, οι εν  λόγω τροποποιήσεις περι-
λαμβάνονται σε επόμενη δήλωση εντός τριών (3) ετών από την ημερομηνία στην οποία έπρεπε να υποβληθεί 
η αρχική δήλωση, σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο. Η 
επόμενη αυτή δήλωση προσδιορίζει το σχετικό κράτος μέλος κατανάλωσης, την περίοδο επιβολής του φόρου και το ποσό ΦΠΑ για το οποίο απαιτούνται ενδεχόμενες 
τροποποιήσεις της δήλωσης.
10. Η δήλωση ΦΠΑ συμπληρώνεται σε ευρώ. Εάν οι 
παραδόσεις έχουν πραγματοποιηθεί σε άλλα νομίσματα, 
κατά τη συμπλήρωση της δήλωσης ΦΠΑ λαμβάνεται 
υπόψη η συναλλαγματική ισοτιμία που ισχύει την τε-
λευταία ημέρα της φορολογικής περιόδου, σύμφωνα με τη σχετική δημοσίευση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής 
Τράπεζας, ή, εάν δεν υπήρξε δημοσίευση τη συγκεκρι-
μένη ημέρα, η ισοτιμία την επ όμενη ημέρα που υπάρχει 
δημοσίευση.
11. Ο υποκείμενος στον φόρο που χρησιμοποιεί το 
παρόν ειδικό καθεστώς ή ο μεσάζων του καταβάλλει 
τον ΦΠΑ, με αναφορά στη σχετική δήλωση ΦΠΑ, το αρ-
γότερο κατά την εκπνοή της προθεσμίας υποβολής της 
δήλωσης. Η καταβολή γίνεται σε τραπεζικό λογαριασμό 
σε ευρώ, που ορίζεται για τον σκοπό αυτόν και τηρείται στην Τράπεζα της Ελλάδος.
12. Ο υποκείμενος στον φόρο που χρησιμοποιεί το 
παρόν ειδικό καθεστώς δεν μπορεί να ασκήσει δικαίω-μα έκπτωσης ποσού ΦΠΑ που κατέβαλε στη Χώρα μας 
στο πλαίσιο φορολογητέων δραστηριοτήτων του, που 
υπάγονται στο παρόν ειδικό καθεστώς. Ο φόρος αυτός 
επιστρέφεται, κατά περίπτωση, σύμφωνα με την παρ. 2 
του άρθρου 34 και χωρίς την πλήρωση των προϋπο-
θέσεων που ορίζονται στην παράγραφο αυτή, καθώς 
και σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 34, και χωρίς 
την πλήρωση των προϋποθέσεων που ορίζονται στην 
παράγραφο αυτή.
Εάν ο υποκείμενος στον φόρο που χρησιμοποιεί το 
παρόν ειδικό καθεστώς διαθέτει αριθμό φορολογικού 
μητρώου ΦΠΑ στη χώρα μας για δραστηριότητες μη 
υπαγόμενες στο παρόν ειδικό καθεστώς, τότε εκπίπτει ο 
ΦΠΑ, ο οποίος του έχει επιβληθεί στη Χώρα μας και αφο-
ρά τις φορολογητέες δραστηριό τητές του που υπάγονται 
στο παρόν ειδικό καθεστώς, με τη δήλωση ΦΠΑ, την 
οποία υποβάλλει σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 38.
13. Ο υποκείμενος στον φόρο που χρησιμοποιεί το 
παρόν ειδικό καθεστώς υποχρεούται σε καταχώρηση 
στα λογιστικά του αρχεία (βιβλία) των πράξεων που 
υπάγονται στο παρόν ειδικό καθεστώς. Ο μεσάζων 
υποχρεούται σε καταχώρηση στοιχείων για καθένα εκ 
των υποκείμενων στον φόρο που εκπροσωπεί. Οι κα-
ταχωρήσεις αυτές είναι αρκετά λεπτομερείς, σύμφωνα με το άρθρο 63γ του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) αρ. 282/2011, ώστε να επιτρέπουν στις αρμόδιες αρχές της 
Ελλάδας και των λοιπών κρατών μελών κατανάλωσης να 
επαληθεύουν την ακρίβεια της δήλωσης ΦΠΑ. Οι κατα-χωρήσεις διατίθενται ηλεκτρονικά, ύστερα από αίτηση, 
στην Ελληνική Φορολογική Διοίκηση και στο κράτος 
μέλος κατανάλωσης και διαφυλάσσονται για διάστημα δέκα (10) ετών, το οποίο αρχίζει από τις 31 Δεκεμβρίου του έτους κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε η πράξη.
14. Η αρμόδια για τη διαχείριση των σχετικών με το 
ανωτέρω ειδικό καθεστώς διαδικασιών υπηρεσία της 
Α.Α.Δ.Ε., υποχρεούται για:
α) την ηλεκτρονική παραλαβή των δηλώσεων της 
παρ. 4,
β) την επαλήθευση της εγκυρότητας των στοιχείων 
του δηλούντος,
γ) τη χορήγηση και κοινοποίηση του ατομικού ΑΦΜ /
ΦΠΑ που αφορά σε υποκείμενο στον φόρο και του αριθ-
μού φορολογικού μητρώου στον μεσάζοντα,
δ) την ηλεκτρονική παραλαβή των δηλώσεων ΦΠΑ,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8433 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
ε) την επιβεβαίωση καταβολής του οφειλόμενου φό-
ρου,
στ) την κατανομή στα άλλα κράτη μέλη κατανάλωσης 
του φόρου που τους αναλογεί, με βάση τα στοιχεία των 
δηλώσεων και του λογαριασμού που προβλέπεται στην παρ. 10,
ζ) την παροχή στα άλλα κράτη μέλη πληροφοριών 
που αφορούν την εγγραφή και διαγραφή / εξαίρεση από 
το παρόν ειδικό καθεστώς, την υποβολή δηλώσεων και 
την καταβολή του φόρου, για την επαλήθευση της κατά-
στασης των υποκείμενων στον φόρο και της ακρίβειας των συναλλαγών που καλύπτονται από το παρόν ειδικό καθεστώς,
η) τη διαχείριση των πληροφοριών και των δηλώσεων 
που διαβιβάζονται από τα άλλα κράτη μέλη για υποκεί-
μενους στον φόρο και μεσάζοντες που έχουν εγγραφεί 
στο ειδικό καθεστώς, καθώς και τον συντονισμό των 
ενεργειών που απαιτούνται για την ορθή απόδοση του 
φόρου.
15. Με απόφαση του Διοικητή της Α.Α.Δ.Ε. ορίζονται 
τα αρμόδια όργανα, οι διαδικασίες εγγραφής και δια-
γραφής ή εξαίρεσης από το παρόν ειδικό καθεστώς, η 
διαδικασία υποβολής της δήλωσης ΦΠΑ καταβολής του 
οφειλόμενου φόρου, και της απόδοσης αυτού στα άλλα 
κράτη μέλη κατανάλωσης, επιστροφής αχρεωστήτως 
καταβληθέντων ποσών, οι πληροφορίες των τηρούμε-
νων λογιστικών καταχωρήσεων, καθώς και κάθε άλλο 
σχετικό θέμα για τη λειτουργία του παρόντος ειδικού 
καθεστώτος.».
Άρθρο 12 
Ειδικές ρυθμίσεις για τη δήλωση και την πληρωμή του ΦΠΑ κατά 
την εισαγωγή - Προσθήκη άρθρου 47ε στον Κώδικα ΦΠΑ (άρθρο 2 παρ. 31 
της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455 και άρθρο 1 
της παρ. 14 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1995) 
Στον Κώδικα ΦΠΑ προστίθεται άρθρο 47ε ως εξής:
«Άρθρο 47ε
Ειδικές ρυθμίσεις για τη δήλωση και την πληρωμή του ΦΠΑ κατά την εισαγωγή
1. Όταν, για την εισαγωγή αγαθών, εξαιρουμένων προ-
ϊόντων που υπόκεινται σε ειδικό φόρο κατανάλωσης, σε 
δέματα εσωτερικής αξίας που δεν υπερβαίνει τα εκατόν 
πενήντα (150) ευρώ, δεν χρησιμοποιείται το ειδικό κα-θεστώς εισαγωγής του άρθρου 47δ ή αντίστοιχο ειδικό 
καθεστώς άλλου κράτους μέλους, το πρόσωπο που προ-
σκομίζει τα εμπορεύματα στο τελωνείο για λογαριασμό του προσώπου για το οποίο προορίζονται τα αγαθά δύ-
ναται να κάνει χρήση ειδικών ρυθμίσεων για τη δήλωση 
και την καταβολή ΦΠΑ στην αρμόδια τελωνειακή αρχή 
υπό την προϋπόθεση ότι η αποστολή ή η άφιξη των αγα-
θών ολοκληρώνεται στη Χώρα μας.
Ως «εσωτερική αξία» νοείται η τιμή των αγαθών καθαυ-
τά όταν πωλούνται προς εξαγωγή στο τελωνειακό έδα-
φος της Ένωσης κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στον Ενω-
σιακό Τελωνειακό Κώδικα (Κανονισμός (ΕΕ) αρ. 952/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9ης Οκτωβρίου 2013, L 269).
Για εμπορεύματα που υπόκεινται σε απαγορεύσεις και 
περιορισμούς κατά την εισαγωγή, τυγχάνει εφαρμογής η ενωσιακή τελωνειακή νομοθεσία.
2. Για τους σκοπούς του παρόντος, ισχύουν τα εξής: 
(α) το πρόσωπο για το οποίο προορίζονται τα αγαθά 
είναι υπόχρεο για την καταβολή του ΦΠΑ, 
(β) το πρόσωπο που προσκομίζει τα αγαθά στην αρμό-
δια τελωνειακή αρχή εισπράττει τον ΦΠΑ από το πρόσω-
πο για το οποίο προορίζονται τα αγαθά και καταβάλλει τον ΦΠΑ στην αρμόδια τελωνειακή αρχή. 
Το πρόσωπο που προσκομίζει τα αγαθά στην αρμόδια 
τελωνειακή αρχή λαμβάνει κατάλληλα μέτρα ώστε να δι-
ασφαλίζεται ότι το πρόσωπο για το οποίο προορίζονται 
τα αγαθά καταβάλλει τον αναλογούντα φόρο.
3. Η είσπραξη του φόρου στο πλαίσιο του παρόντος 
πραγματοποιείται στην αρμόδια τελωνειακή αρχή με 
ηλεκτρονικά μέσα σε μηνιαία βάση. Ο φόρος καταβάλ-
λεται εντός της προθεσμίας καταβολής που εφαρμόζεται 
για την καταβολή των εισαγωγικών δασμών. 
4. Τα πρόσωπα που χρησιμοποιούν το παρόν τηρούν 
αρχείο των εισαγωγών που υπάγονται σε αυτό για χρο-
νικό διάστημα δέκα (10) ετών. Η τήρηση του αρχείου 
εισαγωγών είναι λεπτομερής, ώστε να επιτρέπει στις 
τελωνειακές αρχές να επαληθεύουν την ακρίβεια του 
δηλωθέντος ποσού ΦΠΑ. Το αρχείο εισαγωγών είναι δι-αθέσιμο σε ηλεκτρονική μορφή κατόπιν αιτήματος των 
τελωνειακών αρχών. 
5. Οποιαδήποτε παράβαση του παρόντος θεωρείται, 
με την επιφύλαξη της περί λαθρεμπορίας νομοθεσί-
ας, ως απλή τελωνειακή παράβαση, σύμφωνα με την 
παρ. 1 του άρθρου 142 του Εθνικού Τελωνειακού Κώδικα 
(ν. 2960/2001, Α΄ 265) και τιμωρείται σύμφωνα με τον 
ανωτέρω Κώδικα.». 
Άρθρο 13
Ειδικές προβλέψεις για ορισμένα αγαθά τα οποία υπάγονται σε Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (Ε.Φ.Κ.) και Φόρο Κατανάλωσης 
και εμπίπτουν σε ειδικές υποχρεώσεις 
κατά τον Εθνικό Τελωνειακό Κώδικα 
Στον Κώδικα ΦΠΑ προστίθεται άρθρο 47στ ως εξής:
«Άρθρο 47 στ
1. Στις εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών, εφαρμόζο-
νται οι απαγορεύσεις των πωλήσεων προϊόντων καπνού, 
ηλεκτρονικών τσιγάρων και περιεκτών αναπλήρωσης 
που προβλέπονται στην παρ. 7 του άρθρου 60 του Εθνι-
κού Τελωνειακού Κώδικα, του ν. 2960/2001 (Α΄ 265) και 
το άρθρο 16 του ν. 4419/2016 (Α΄ 174).
2. Για τις ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις 
αγαθών και τις εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών που 
εισάγονται από τρίτες χώρες ή τρίτα εδάφη, τα οποία 
υπόκεινται σε φόρο κατανάλωσης, όταν η άφιξη της 
αποστολής ή μεταφοράς στον αποκτώντα πελάτη είναι το εσωτερικό της χώρας, με την επιφύλαξη της παρ. 1, 
εφαρμόζεται το άρθρο 53Α του ν. 2960/2001, για τη βε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8434 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
βαίωση και είσπραξη του φόρου κατανάλωσης και του 
ΦΠΑ.
3. Για τις ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις 
αγαθών, τα οποία υπόκεινται σε ειδικό φόρο κατανά-
λωσης, όταν η άφιξη της αποστολής ή μεταφοράς στον 
αποκτώντα πελάτη, είναι το εσωτερικό της Χώρας, με 
την επιφύλαξη της παρ. 1, εφαρμόζονται το άρθρο 60 
και η παρ. 5 του άρθρου 109 του ν. 2960/2001, για τη 
βεβαίωση και είσπραξη του ειδικού φόρου κατανάλωσης 
και του ΦΠΑ.».
Άρθρο 14
Ευθύνη υποκειμένων στον φόρο που παραδίδουν αγαθά σε υποκειμένους στον φόρο οι οποίοι διευκολύνουν μέσω ηλεκτρονικής διεπαφής ορισμένες παραδόσεις αγαθών - Προσθήκη 
στο άρθρο 35 του Κώδικα ΦΠΑ
Στην παρ. 1 του άρθρου 35 του Κώδικα ΦΠΑ προστί-
θεται περ. κα΄ ως εξής:
«κα) στις περιπτώσεις του άρθρου 5β, ο υποκείμενος 
στον φόρο, που θεωρείται ότι έχει παραδώσει τα αγα-
θά στον υποκείμενο στον φόρο, ο οποίος διευκολύνει 
την παράδοση αγαθών μέσω της χρήσης ηλεκτρονικής διεπαφής, εφόσον ο υποκείμενος που έχει διευκολύνει την παράδοση των αγαθών δεν είναι υπόχρεος για την καταβολή του ΦΠΑ σύμφωνα με το άρθρο 5γ του Εκτε-λεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 282/2011.».
Άρθρο 15 
Ρύθμιση θεμάτων για την εφαρμογή των ειδικών καθεστώτων των άρθρων 47β, 47γ και 47δ του Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση 
του άρθρου 11 του Κώδικα ΦΠΑ 
Το πρώτο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 11 του Κώ-
δικα ΦΠΑ αντικαθίσταται ως εξής: 
«3. Επίσης, κατά παρέκκλιση της παρ. 1, δεν θεωρείται 
ενδοκοινοτική απόκτηση αγαθών η κατά το άρθρο 2 
απόκτηση αγαθών των οποίων η παράδοση απαλλάσσε-
ται στο εσωτερικό της χώρας από τον φόρο, σύμφωνα με 
τις περ. α΄, β΄, γ΄, δ΄, στ΄ και ζ΄ της παρ. 1 του άρθρου 27.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄ ΛΟΙΠΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Άρθρο 16
Υποχρέωση έκδοσης τιμολογίου για εγγεγραμμένους στα ειδικά καθεστώτα 47β, 47γ και 47δ και τους υποκειμένουςτου άρθρου 5β του Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση του άρθρου 8 του ν. 4308/2014 
(άρθρο 2, παρ. 10 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455)
Η παρ. 1α του άρθρου 8 του ν. 4308/2014 (Α΄ 251) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«1α) Τιμολόγιο εκδίδουν, σύμφωνα με το παρόν και οι 
οντότητες που είναι εγγεγραμμένες σε ένα από τα ειδικά 
καθεστώτα των άρθρων 47β, 47γ και 47δ του Κώδικα 
ΦΠΑ. Κατ΄ εξαίρεση, οι οντότητες που είναι εγγεγραμμένες 
στο ειδικό καθεστώς του άρθρου 47γ δεν υποχρεούνται 
στην έκδοση τιμολογίου για σκοπούς ΦΠΑ αναφορικά με 
τις ενδοκοινοτικές εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών. Τι-
μολόγιο εκδίδουν και οι υποκείμενοι στον φόρο οι οποίοι 
θεωρείται ότι παραδίδουν σε άλλους υποκείμενους στον 
φόρο αγαθά σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 5β του 
Κώδικα ΦΠΑ, εφόσον ο τόπος παράδοσης των αγαθών 
είναι το εσωτερικό της Χώρας. Οι οντότητες που είναι εγ-
γεγραμμένες σε αντίστοιχα των άρθρων 47β, 47γ και 47δ 
ειδικά καθεστώτα άλλων κρατών μελών, δεν καταλαμβά-
νονται από τις διατάξεις περί παραστατικών πωλήσεων 
του παρόντος νόμου για σκοπούς ΦΠΑ για τις πράξεις 
που καλύπτονται από τα ως άνω ειδικά καθεστώτα.».
Άρθρο 17 
Υποχρεώσεις δήλωσης στο πλαίσιο των ειδικώνκαθεστώτων των άρθρων 47β, 47γ και 47δ
του Κώδικα ΦΠΑ - Τροποποίηση του άρθρου 7
του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας 
Μετά το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 7 του Κώ-
δικα Φορολογικής Διαδικασίας (ΚΦΔ, του ν. 4174/2013, 
Α΄ 170) προστίθεται εδάφιο και η παρ. 1 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«1. Εάν η εκπνοή προθεσμίας για την άσκηση δικαι-
ώματος ή εκπλήρωση υποχρέωσης, όπως ορίζεται από 
τη φορολογική νομοθεσία, συμπίπτει με επίσημη αργία, 
Σάββατο ή Κυριακή, η προθεσμία παρατείνεται μέχρι την 
αμέσως επόμενη ημέρα, κατά την οποία η Φορολογική Διοίκηση λειτουργεί για το κοινό. Το πρώτο εδάφιο δεν 
εφαρμόζεται για τις δηλώσεις ΦΠΑ που υποβάλλονται 
σύμφωνα με τα άρθρα 47β, 47γ και 47δ του Κώδικα 
ΦΠΑ.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄ 
ΚΑΤΑΡΓΟΥΜΕΝΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Άρθρο 18
Καταργούμενες διατάξεις του ν. 1684/1987 
(άρθρο 3 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/2455) 
Τα άρθρα 20 και 21 του ν. 1684/1987 (Α΄ 18) καταρ-
γούνται. 
ΜΕΡΟΣ Β΄
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ν. 4649/2019 «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΕΓΓΥΗΣΗΣ ΣΕ ΤΙΤΛΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ», 
ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ C (2021) 2545/09.04.2021 (2021/N) ΕΓΚΡΙΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΠΑΡΑΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΗΡΑΚΛΗΣ»
Άρθρο 19
Πεδίο εφαρμογής - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 4649/2019 
Η παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 4649/2019 (Α΄ 206) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«1. Με τον παρόντα νόμο καθορίζονται οι προϋποθέ-
σεις και οι όροι υπό τους οποίους δύναται να παρέχεται 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8435 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, σύμφωνα με την 
από 10.10.2019 C (2019) 7309 απόφαση της Ευρωπαϊ-
κής Επιτροπής (εφεξής «αρχική απόφαση») και την από 
9.4.2021 C (2021) 2545 απόφαση της Ευρωπαϊκής Επι-
τροπής (εφεξής «απόφαση παράτασης») οι οποίες αφο-
ρούν στο πρόγραμμα παροχής εγγύησης σε τιτλοποιή-
σεις πιστωτικών ιδρυμάτων, με σκοπό τη μείωση των μη 
εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων τους, με την ονομασία 
«ΗΡΑΚΛΗΣ».».
Άρθρο 20
Ορισμοί - Τροποποίηση της περ. 1 
του άρθρου 2 του ν. 4649/2019 
Στο πρώτο εδάφιο της περ. 1 του άρθρου 2 του 
ν. 4649/2019 (Α΄ 206) προστίθενται οι λέξεις «ή από 
συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing)» και η 
περ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1) Ως «τιτλοποίηση απαιτήσεων» νοείται η μεταβί-
βαση απαιτήσεων, συμπεριλαμβανομένων απαιτήσεων 
σε προσωρινή ή οριστική καθυστέρηση ή ρύθμιση, από 
δάνεια ή πιστώσεις ή από συμβάσεις χρηματοδοτικής 
μίσθωσης (leasing) που έχουν χορηγηθεί από πιστωτικά 
ιδρύματα εξαιρουμένων των «εγγυημένων απαιτήσεων», 
σε συνδυασμό με την έκδοση και διάθεση ομολογιών. 
Η τιτλοποίηση απαιτήσεων πραγματοποιείται σύμφωνα 
με τις διατάξεις των άρθρων 10 και 14 του ν. 3156/2003 (Α΄ 157), καθώς και με τις διατάξεις του παρόντος.».
Άρθρο 21
Διάρθρωση τιτλοποίησης - Τροποποίηση της παρ. 4 του άρθρου 3 του ν. 4649/2019 
Το πρώτο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 3 του 
ν. 4649/2019 (Α΄ 206) και το πρώτο εδάφιο των περ. α) 
και β) αντικαθίστανται, προστίθενται δύο εδάφια στο 
τέλος της παρ. 4 και η παρ. 4 του άρθρου 3 διαμορφώ-
νεται ως εξής:
«4. Στα συμβατικά έγγραφα της τιτλοποίησης απαι-
τήσεων περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, όρος, σύμφω-
να με τον οποίο η εξόφληση μέρους των απαιτήσεων 
της περ. β΄ της παρ. 3 και το σύνολο των απαιτήσεων 
της περ. η΄ της παρ. 3, αναβάλλεται υποχρεωτικά σε 
περίπτωση κατά την οποία το σύνολο των πραγματο-
ποιηθεισών καθαρών εισπράξεων από την ημερομηνία 
έναρξης υπολογισμού αυτών, όπως ορίζεται στο επιχει-
ρηματικό σχέδιο το οποίο ελήφθη υπόψη από τον εξωτε-
ρικό οργανισμό πιστοληπτικής αξιολόγησης (ΕΟΠΑ) για 
την πιστοληπτική αξιολόγηση των ομολογιών υψηλής 
εξοφλητικής προτεραιότητας, υπολείπεται του προϋ-
πολογισθέντος ποσού καθαρών εισπράξεων, με βάση 
το επιχειρηματικό αυτό σχέδιο.
Ειδικότερα: α) Εφόσον κατά την ημερομηνία καταβο-
λής της αμοιβής του διαχειριστή, όπως αυτή προσδιο-
ρίζεται στη σύμβαση διαχεί ρισης, που έχει υποβληθεί 
στον εξωτερικό οργανισμό πιστοληπτικής αξιολόγησης 
(ΕΟΠΑ), το σύνολο των πραγματοποιηθεισών καθαρών 
εισπράξεων από την ημερομηνία έναρξης υπολογισμού 
αυτών, όπως αυτή ορίζεται στο επιχειρηματικό σχέδιο, το 
οποίο οφείλει να εκτελέσει ο διαχειριστής σύμφωνα με την προαναφερόμενη σύμβαση διαχείρισης και ελήφθη 
υπόψη από τον ΕΟΠΑ για την πιστοληπτική αξιολόγηση 
των ομολογιών υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας 
κατά το άρθρο 11 υπολείπεται κατά ποσοστό είκοσι τοις 
εκατό (20%), ή μεγαλύτερο, των προϋπολογισθεισών 
καθαρών εισπράξεων, όπως αυτές προσδιορίζονται στο 
προαναφερόμενο επιχειρηματικό σχέδιο, αναβάλλεται η 
καταβολή τουλάχιστον του είκοσι τοις εκατό (20%) της 
αμοιβής του διαχειριστή. Η καταβολή του ως άνω ποσο-
στού υπολειπόμενου π οσού αμοιβής πραγματοποιείται 
είτε κατά την ημερομηνία ολοσχερούς εξόφλησης του 
κεφαλαίου των ομολογιών υψηλής εξοφλητικής προ-
τεραιότητας είτε κατά τη ν ημερομηνία κατά την οποία 
αποκαθίσταται ολοσχερώς η σχέση μεταξύ πραγματο-
ποιηθεισών και προϋπολογισθεισών καθαρών εισπράξε-
ων. Εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 12, 
αναβάλλεται η καταβολή της αμοιβής του διαχειριστή 
κατά ποσοστό τριάντα τοις εκατό (30%).
β) Εφόσον κατά την ημερομηνία καταβολής τόκων 
των ομολογιών μεσαίας εξοφλητικής προτεραιότητας, 
το σύνολο των πραγματοποιηθεισών καθαρών εισπρά-
ξεων από την ημερομηνία έναρξης υπολογισμού αυτών, 
όπως αυτή ορίζεται στο επιχειρηματικό σχέδιο το οποίο 
ελήφθη υπόψη από τον ΕΟΠΑ για την πιστοληπτική αξι-
ολόγηση των ομολογιών υψηλής εξοφλητικής προτε-
ραιότητας, υπολείπεται κατά είκοσι τοις εκατό (20%) ή 
περισσότερο των προϋπολογισθεισών καθαρών εισπρά-
ξεων, όπως αυτές προσδιορίζονται στο προαναφερόμε-
νο επιχειρηματικό σχέδιο και τη σύμβαση διαχείρισης 
που έχουν υποβληθεί στ ον ΕΟΠΑ και ελήφθησαν υπό-
ψη για την πιστοληπτική αξιολόγηση των ομολογιών 
υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας του άρθρου 11, 
αναβάλλεται η καταβολή τουλάχιστον του είκοσι τοις 
εκατό (20%) του τόκου. Η αναβληθείσα καταβολή εξο-
φλείται είτε κατά την ημερομηνία ολοσχερούς εξόφλη-
σης του κεφαλαίου των ομολογιών υψηλής εξοφλητικής 
προτεραιότητας είτε κατά την επόμενη καθορισμένη 
ημερομηνία καταβολής τόκων των ομολογιών μεσαίας 
εξοφλητικής προτεραιότητας και εφόσον έχει αποκατα-
σταθεί ολοσχερώς η σχέση μεταξύ πραγματοποιηθεισών 
και προϋπολογισθεισών καθαρών εισπράξεων.
Συμβατικά δύναται να προβλέπονται ποσοστά χαμη-
λότερης απόκλισης από τα οριζόμενα στις περ. α΄ και 
β΄ της παρούσας. Η παρούσα παράγραφος εφαρμόζε-
ται μετά την παρέλευση είκοσι τεσσάρων (24) μηνών 
από την έναρξη ισχύος της εγγύησης. Με απόφαση του 
Υπουργού Οικονομικών, κατόπιν κοινού αιτήματος του 
αποκτώντος και του διαχειριστή απαιτήσεων και εισή-
γησης της Επιτροπής Παρακολούθησης Εγγυήσεων του 
άρθρου 17, δύναται να παρατείνεται το ανωτέρω διά-
στημα μέχρι έξι (6) μήνες, σε περίπτωση που έκτακτες 
καταστάσεις ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικούς 
κλυδωνισμούς στην εθνική οικονομία ή στις αγορές, 
θέτοντας σε κίνδυνο το αποτέλεσμα της τιτλοποίησης 
και τη διατήρηση της ροής των πληρωμών και εφόσον από την παράταση αυτή δεν επέρχεται υποβάθμιση της 
πιστοληπτικής αξιολόγησης των ομολογιών υψηλής εξο-
φλητικής προτεραιότητας του άρθρου 11. Για τον σκοπό 
αυτόν απαιτείται σχετική βεβαίωση του ΕΟΠΑ.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8436 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
Άρθρο 22
Παροχή εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου - Τροποποίηση των παρ. 3 και 4 του άρθρου 6 
του ν. 4649/2019 
Τροποποιούνται το πρώτο εδάφιο της παρ. 3 του άρ-
θρου 6 του ν. 4649/2019 (Α΄ 206) και η παρ. 4, λαμβανο-
μένης υπόψη της απόφασης παράτασης της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής, και οι παρ. 3 και 4 διαμορφώνονται ως εξής:
«3. Το αίτημα για την παροχή της εγγύησης του Ελλη-
νικού Δημοσίου υποβάλλεται αποκλειστικά εντός χρονι-
κής περιόδου δεκαοκτώ (18) μηνών από την ημερομηνία 
δημοσίευσης της εκάστοτε σχετικής απόφασης της Ευ-
ρωπαϊκής Επιτροπής, επί του προγράμματος παροχής 
εγγυήσεων του παρόντος. Με απόφαση του Υπουργού 
Οικονομικών, που εκδίδεται κατόπιν σχετικής απόφασης 
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μπορεί να παρατείνεται η 
περίοδος παροχής εγγύησης, καθώς επίσης να τροπο-
ποιούνται για το μέλλον οι όροι παροχής αυτής.
4. Η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου είναι ρητή, 
ανέκκλητη, ανεπιφύλακτη και σε πρώτη ζήτηση, σύμ-
φωνα με τα άρθρα 213, 214 και 215 της παρ. 1 του Κανο-
νισμού (ΕΕ) 575/2013, ως εάν το Ελληνικό Δημόσιο ήταν 
πρωτοφειλέτης, διέπεται από τις διατάξεις του παρόντος 
νόμου και ερμηνεύεται σύμφωνα με τις διατάξεις της 
«αρχικής απόφασης» και της «απόφασης παράτασης» 
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς και του πρωτογενούς, 
παραγώγου και επικουρικού ενωσιακού δικαίου περί 
κρατικών ενισχύσεων.».
Άρθρο 23
Καθορισμός και καταβολή προμήθειας ασφαλείας - Τροποποίηση της παρ. 2 στου άρθρου 7 του ν. 4649/2019 
Η παρ. 2 του άρθρου 7 του ν. 4649/2019 (Α΄ 206) τρο-
ποποιείται για την επικαιροποίηση του τρόπου αναφο-
ράς στην αρχική απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 
και το άρθρο 7 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 7
Καθορισμός και καταβολή προμήθειας ασφαλείας
1. Επιβάλλεται υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, ως εγγυ-
ητή, προμήθεια ασφαλείας. Η προμήθεια ασφαλείας κα-
ταβάλλεται από την ημερομηνία παροχής της εγγύησης 
και καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος αυτής, υπολογιζόμενη 
επί του εκάστοτε ανεξόφλητου εγγυημένου υπολοίπου 
ομολογιών υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας. Η προ-
μήθεια ασφαλείας υπολογίζεται και καταβάλλεται στην αρχή κάθε εκτοκιστικής περιόδου.
2. Το ύψος της προμήθειας καθορίζεται με την πράξη 
παροχής της εγγύησης σύμφωνα με το Παράρτημα Β΄ 
του παρόντος νόμου και σύμφωνα με τα οριζόμενα στην 
Ενότητα 3.2 της «αρχικής απόφασης» της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής.».
Άρθρο 24
Διαδικασία υποβολής και εξέτασης των αιτημάτων για την παροχή της εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου - Τροποποίηση του άρθρου 9 του ν. 4649/2019 
1. Στην παρ. 2 του άρθρου 9 του ν. 4649/2019 (Α΄ 206) προστίθεται η λέξη «εργάσιμων» στην προθεσμία υπο-
βολής αιτήματος και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Το αίτημα παροχής εγγύησης υποβάλλεται στη 
Διεύθυνση Χρηματοοικονομικής Πολιτικής του Υπουρ-γείου Οικονομικών, η οποία εντός πέντε (5) εργάσιμων 
ημερών διενεργεί έλεγχο πληρότητας, σύμφωνα με τις 
επόμενες παραγράφους και το διαβιβάζει αμελλητί στην 
Επιτροπή Παρακολούθησης Εγγυήσεων του άρθρου 17.».
2. Η περ. α΄ της παρ. 4 του άρθρου 9 του ν. 4649/2019 
αντικαθίσταται λαμβανομένης υπόψη της απόφασης 
παράτασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η παρ. 4 δι-αμορφώνεται ως εξής:
«4. Το υποβαλλόμενο αίτημα γίνεται αποδεκτό εφό-
σον:
α) Υποβληθεί εντός χρονικής περιόδου δεκαοκτώ (18) 
μηνών από την ημερομηνία δημοσίευσης της «απόφα-σης παράτασης» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
β) Έχει συμπληρωθεί σύμφωνα με το υπόδειγμα του 
Παραρτήματος Α΄ του παρόντος νόμου.
γ) Συνοδεύεται από το σύνολο των εγγράφων της 
παρ. 3 προσηκόντως υπογεγραμμένο από τους νόμιμους 
εκπροσώπους του μεταβιβάζοντος και του αποκτώντος, 
οι οποίοι βεβαιώνουν την πληρότητα και ακρίβεια των υποβαλλομένων συνοδευτικών εγγράφων.».
Άρθρο 25
Θέση σε ισχύ της εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου - Προσθήκη παρ. 4 στο άρθρο 10 του ν. 4649/2019 - Εξουσιοδοτική διάταξη
Στο τέλος του άρθρου 10 του ν. 4649/2019 (Α΄ 206) 
προστίθεται παρ. 4 ως εξής:
«4. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών 
και του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος δύναται να 
καθορίζονται και να εξειδικεύονται τα στοιχεία, ο τρό-
πος, το είδος της απαιτούμενης πληροφόρησης, καθώς και οποιεσδήποτε άλλες πλ ηροφορίες απαραίτητες για 
τους σκοπούς του Παραρτήματος Δ΄.».
Άρθρο 26
Αντικατάσταση του διαχειριστή τιτλοποιημένων απαιτήσεων - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 12 του ν. 4649/2019
Το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 12 του 
ν. 4649/2019 (Α΄ 206) αντικαθίσταται και η παρ. 1 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«1. Ο διαχειριστής μπορεί να αντικαθίσταται σε περί-
πτωση κατάπτωσης της εγγύησης του Ελληνικού Δη-
μοσίου, υπό την προϋπόθεση ότι για δύο διαδοχικές 
περιόδους εκτοκισμού οι συνολικές πραγματοποιηθεί-
σες καθαρές εισπράξεις από την ημερομηνία έναρξης 
υπολογισμού αυτών, όπως ορίζεται στο επιχειρηματικό σχέδιο το οποίο ελήφθη υπόψη από τον ΕΟΠΑ για την πιστοληπτική αξιολόγηση των ομολογιών υψηλής εξο-
φλητικής προτεραιότητας, υπολείπονται, κατά ποσοστό 
τουλάχιστον τριάντα τοις εκατό (30%), του συνολικού 
προϋπολογισθέντος ποσού καθαρών εισπράξεων των 
αντίστοιχων περιόδων, με βάση το προαναφερόμενο 
επιχειρηματικό σχέδιο. Ο διαχειριστής μπορεί να αντικα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8437 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
θίσταται κατά τους όρους του προηγούμενου εδαφίου, 
εφόσον η κατάπτωση της εγγύησης ή η υστέρηση των καθαρών εισπράξεων οφείλεται σε δικό του πταίσμα.».
Άρθρο 27
Κατάπτωση της εγγύησης - Τροποποίηση της παρ. 3 του άρθρου 13 του ν. 4649/2019
Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 13 του 
ν. 4649/2019 (Α΄ 206) τροποποιείται προκειμένου να 
ληφθεί υπόψη η απόφαση παράτασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Εντός τριάντα (30) ημερών από την παραλαβή του 
αιτήματος κατάπτωσης από τον εγγυητή, το Ελληνικό 
Δημόσιο καταβάλει τα οφειλόμενα στους ομολογιούχους 
υψηλής εξοφλητικής προτε ραιότητας ποσά, σύμφωνα με 
τους όρους των ομολογιών υψηλής εξοφλητικής προτε-
ραιότητας που διαλαμβάνονται στα συμβατικά έγγρα-
φα της τιτλοποίησης απαιτήσεων. Το Ελληνικό Δημόσιο 
υποκαθίσταται σε όλα τα δικαιώματα των ομολογιούχων 
υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας και έχει το δικαίω-
μα να εισπράξει τα καταβληθέντα στους ομολογιούχους 
ποσά, μαζί με τους νόμιμους τόκους και έξοδα είσπραξης 
από τον αποκτώντα, σύμφωνα με τους όρους του πα-
ρόντος, σε εφαρμογή της «αρχικής απόφασης» και της 
«απόφασης παράτασης» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.».
Άρθρο 28
Ενημέρωση Ελληνικού Δημοσίου - Τροποποίηση του άρθρου 14 του ν. 4649/2019 - Εξουσιοδοτική διάταξη
Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 14 του 
ν. 4649/2019 (Α΄ 206) τροποποιείται ως προς το αντικεί-μενο της εξουσιοδότησης και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής: 
«3. Για τους σκοπούς παρακολούθησης των χρηματο-
ροών των τιτλοποιηθεισών απαιτήσεων, ο διαχειριστής 
αποστέλλει σε μηνιαία βάση και σε κάθε περίπτωση 
εντός δέκα (10) εργασίμων ημερών μετά τη λήξη κάθε 
περιόδου προς την Τράπεζα της Ελλάδος ειδικά προ-
σαρμοσμένη αναφορά, η οποία διαβιβάζεται εν συνε-
χεία προς την Επιτροπή Παρακολούθησης Εγγυήσεων. 
Με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και του 
Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος δύναται να καθο-
ρίζονται και να εξειδικεύονται τα στοιχεία, ο τρόπος, η 
συχνότητα, οι ημερομηνίε ς υποβολής της αναφοράς, 
το είδος της απαιτούμενης πληροφόρησης, καθώς και 
οποιεσδήποτε άλλες πληροφο ρίες απαραίτητες για τους 
σκοπούς της παρούσας.».
Άρθρο 29
Απαλλαγή του Ελληνικού Δημοσίου - Πρόωρη λήξη της εγγύησης - Τροποποίηση 
του άρθρου 15 του ν. 4649/2019
Η παρ. 1 του άρθρου 15 του ν. 4649/2019 (Α΄ 206) τρο-
ποποιείται, προκειμένου να ληφθεί υπόψη η απόφαση 
παράτασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και το άρθρο 15 
διαμορφώνεται ως εξής:«1. Η παρασχεθείσα εγγύηση του Ελληνικού Δημο-
σίου παύει να ισχύει όταν οι όροι και οι προϋποθέσεις 
τιτλοποίησης απαιτήσεων τροποποιηθούν κατά τρόπον 
που έρχεται σε αντίθεση με τις διατάξεις του παρόντος 
νόμου ή με τις αναφερόμενες στο άρθρο 1 αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
2. Οι ομολογιούχοι υψηλής εξοφλητικής προτεραιότη-
τας μπορούν, σύμφωνα με τους όρους των εγγράφων της 
τιτλοποίησης απαιτήσεων, να ζητήσουν ανά πάσα στιγ-μή τη διακοπή της εγγύησης. Αν, ομολογιούχος υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας, είναι ο μεταβιβάζων, για την πρόωρη λήξη της εγγύησης απαιτείται η σύμφωνη γνώμη της αρμόδιας εποπτικής αρχής.».
Άρθρο 30
Επιτροπή Παρακολούθησης Εγγυήσεων 
για λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου - 
Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 17 του ν. 4649/2019
Οι περ. ε΄ και στ΄ της παρ. 1 του άρθρου 17 του 
ν. 4649/2019 (Α΄ 206) τροποποιούνται με την προσθή-
κη της λέξης «εργάσιμων» στην προθεσμία παροχής ή 
μη σύμφωνης γνώμης της Επιτροπής Παρακολούθησης 
Εγγυήσεων για λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου και 
η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Συνιστάται στο Υπουργείο Οικονομικών Επιτροπή 
Παρακολούθησης Εγγυήσεων του Ελληνικού Δημοσίου 
σε τιτλοποιήσεις απαιτήσεων πιστωτικών ιδρυμάτων του 
παρόντος νόμου, η οποία έχει τις ακόλουθες αρμοδιό-τητες:
α) εξετάζει κάθε αίτημα παροχής της εγγύησης του Ελ-
ληνικού Δημοσίου, το οποίο της διαβιβάζεται σύμφωνα 
με τις διατάξεις της παρ. 2 του άρθρου 9, για να διαπι-
στώσει εάν πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις 
παροχής εγγύησης,
β) μελετά και επεξεργάζεται τα περιοδικώς και εκτά-
κτως υποβαλλόμενα οικονομικά στοιχεία του διαχει-
ριστή, του αποκτώντος και τυχόν λοιπών φορέων της 
δομής της τιτλοποίησης απαιτήσεων, και, εν γένει, κάθε 
στοιχείο για το οποίο το Ελληνικό Δημόσιο λαμβάνει 
γνώση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 14, με στό-
χο να διαπιστώσει την ενδεχόμενη καθυστέρηση των 
εν γένει προβλεπόμενων καταβολών ή την ενδεχόμενη κατάπτωση της εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου στο 
πλαίσιο του μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης και ενημερώνει σχετικά τον Υπουργό Οικονομικών,
γ) μελετά ειδικά προβλήματα που ανακύπτουν και 
συνδέονται με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου 
του παρόντος νόμου και προτείνει μέτρα για την αντι-
μετώπισή τους,
δ) σταθμίζει το μέγεθος του αναλαμβανόμενου από 
το Ελληνικό Δημόσιο κινδύνου, από την παροχή της 
εγγύησης του παρόντος νόμου και την επίδρασή του 
στη διαμόρφωση του δημοσίου χρέους και εισηγείται 
σχετικώς,
ε) εισηγείται εγγράφως προς την Επιτροπή του άρθρου 
97 του ν. 4549/2018 (Α΄ 105) για την παροχή ή μη της σχε-
τικής σύμφωνης γνώμης της τελευταίας για την παροχή 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8438 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
της εγγύησης, εντός δεκαπέντε (15) εργάσιμων ημερών 
από την παραλαβή του σχετικού αιτήματος, σύμφωνα με 
την παρ. 1 του άρθρου 6 και την παρ. 2 του άρθρου 9 
του παρόντος,
στ) εισηγείται εγγράφως προς την Επιτροπή του άρ-
θρου 97 του ν. 4549/2018 για την παροχή ή μη της σχε-
τικής σύμφωνης γνώμης της τελευταίας, για τη θέση σε 
ισχύ της εγγύησης, εντός δύο (2) εργάσιμων ημερών από την παραλαβή της δήλωσης του άρθρου 10 του 
παρόντος,
ζ) εισηγείται εγγράφως προς τον Υπουργό Οικονο-
μικών επί θεμάτων που άπτονται της εφαρμογής του 
παρόντος νόμου συναφώς προς τις αρμοδιότητές της.».
Άρθρο 31Τροποποίηση του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Α΄ του ν. 4649/2019
Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α΄ του ν. 4649/2019 (Α΄ 206), η φράση 
«Πανεπιστημίου 37, 101 65» αντικαθίσταται με τη φράση 
«Χαριλάου Τρικούπη 6 - 10, 106 79» και το ΠΑΡΑΡΤΗ-
ΜΑ Α΄ διαμορφώνεται ως εξής:
«ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: Υπόδειγμα αιτήματος παροχής εγ-
γύησης του Ελληνικού Δημοσίου υπέρ του Αποκτώντος 
προς τους κατόχους ομολογιών υψηλής εξοφλητικής 
προτεραιότητας των τιτλοποιήσεων του παρόντος νό-
μου
Επωνυμία Μεταβιβάζοντος
[…]Επωνυμία Αποκτώντος [..]Προς Υπουργείο Οικονομικών 
Γενική Γ ραμματεία Οικονομικής Πολιτικής
Γενική Διεύθυνση Οικονομικής ΠολιτικήςΔιεύθυνση Χρηματοοικονομικής Πολιτικής
Υπόψη Διευθυντή Νίκης 5-7, 101 80 Αθήνα
Κοιν: 
Γενική Διεύθυνση Θησαυροφυλακίου και Δημοσιονο-
μικών Κανόνων
Διεύθυνση Κρατικών Εγγυήσεων και Κίνησης Κεφα-
λαίων 
Υπόψη ΔιευθυντήΧαριλάου Τρικούπη 6-10, 106 79 Αθήνα, …….
Θέμα: Αίτηση συμμετοχής στο πρόγραμμα παροχής 
εγγύησης σε τιτλοποιήσεις πιστωτικών ιδρυμάτων με 
την επωνυμία «Ηρακλής»
Σε συνέχεια της από [ΗΗ/Μ/ΕΤΟΣ] απόφασης του Δι-
οικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας [……] (Μεταβιβά-
ζων) για την τιτλοποίηση απαιτήσεων σύμφωνα με τις 
διατάξεις του ν. 3156/2003 μέσω της Εταιρείας Ειδικού Σκοπού με την επωνυμία [……] (Αποκτών) που δύναται 
να λάβουν την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου σύμ-φωνα με τις διατάξεις του ν.[…… /2019] (νόμος για το 
πρόγραμμα ΗΡΑΚΛΗΣ) σας υποβάλλουμε σχετικό αίτημα 
συμμετοχής. 
Το αίτημα αφορά στην παροχή εγγύησης για ομολογί-
ες υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας συνολικής αξίας 
€ [……] (συμπληρώνεται αριθμητικώς και ολογράφως). 
Αποστέλλουμε συμπληρωμένη την αίτηση με τα συ-
νημμένα δικαιολογητικά του άρθρου 9 του ν… [.…/2019] 
(νόμος για το πρόγραμμα «ΗΡΑΚΛΗΣ»), την ακρίβεια και 
πληρότητα των οποίων βεβαιώνουμε. 
Ο Μεταβιβάζων  ο Αποκτών (όπου απαιτείται) 
(όνομα και υπογραφή νομίμων εκπροσώπων)
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8439 Τεύχος A’ 124/18.07.2021

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8440 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
Άρθρο 32
Τροποποίηση του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Β΄ του ν. 4649/2019
Στην παρ. 3 του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Β΄ του ν. 4649/2019 
(Α΄ 206), η υποσημ. 2 και οι περ. β΄ και ε΄ αντικαθίστανται 
και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«(3) Η Προμήθεια προ Προσαρμογής, διαμορφώνεται 
περαιτέρω από έναν «Προσαρμοσμένο Αναλογικό Συ-
ντελεστή Επιτοκιακών Περιθωρίων». Αυτός ο συντελε-
στής λαμβάνει υπόψη τη διαφορά της αξιολόγησης των 
ομολογιών υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας και του μέσου όρου αξιολογήσεων του Δείκτη Αναφοράς1. Αυτός 
ο Προσαρμοσμένος Αναλογικός Συντελεστής Επιτοκια-
κών Περιθωρίων προκύπτει ως ακολούθως:
(α) Για τον αρχικό Αναλογικό Συντελεστή Επιτοκιακών 
Περιθωρίων, λαμβάνεται υπόψη ο μέσος όρος της ανα-
λογίας της ελάχιστης αποδεκτής απόδοσης («ΕΑΑ») δύο 
αντιπροσωπευτικών δεικτών2 του Bloomberg, όπου ο 
ένας συμπεριλαμβάνει εταιρείες με αξιολόγηση στο εύ-ρος ΒΒ και ο άλλος εταιρείες με αξιολόγηση στο εύρος Β, μείον το 5-ετές συμβόλαιο ανταλλαγής επιτοκίων σε 
Ευρώ («Swap Rate”) (5-year Euro swap rate) αντιστοίχως, 
και ο υπολογισμός του έχει ως ακολούθως:
(β) Λόγω της περιορισμένης μεταβλητότητας αυτής της αναλογίας και προκειμένου να διασφαλισθεί η σταθερό-
τητα και συγκρισιμότητα, ο αρχικός Αναλογικός Συντελεστής Επιτοκιακών Περιθωρίων ορίστηκε στο 50%3 καθόλη 
τη διάρκεια του Προγράμματος, σύμφωνα με την «αρχική απόφαση» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Για τη νέα 18μηνη 
διάρκεια του Προγράμματος, σύμφωνα με την «απόφαση παράτασης» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Αναλογικός 
Συντελεστής Επιτοκιακών Περιθωρίων επικαιροποιήθηκε στο 56,9%4 (επικαιροποιημένος Αναλογικός Συντελεστής 
Επιτοκιακών Περιθωρίων), προκειμένου να αντικατοπτρίσει τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς. 
(γ) Κατά τον χρόνο εκάστης Τιτλοποίησης, ο Αναλογικός Συντελεστής Επιτοκιακών Περιθωρίων προσαρμόζεται 
με βάση τον μέσο όρο αξιολογήσεων του (τότε) εφα ρμοστέου Δείκτη Αναφοράς, ο οποίος προκύπτει από το μέσο 
όρο αξιολογήσεων ΕΟΠΑ5 ενός διμήνου («Συνολικός Μέσος Όρος Αξιολογήσεων»). Σε κάθε βαθμίδα αξιολόγησης 
αποδίδεται μια αριθμητική βαθμολογία, η οποία εξαρτάται από την αξιολόγηση των ομολογιών υψηλής εξοφλητικής 
προτεραιότητας στη συγκεκριμένη Τιτλοποίηση, σύμφωνα με τον ακόλουθο πίνακα βαθμολόγησης:
(δ) η μέση βαθμολογία κάθε ΕΟΠΑ υπολογίζεται σταθμίζοντας την αξιολόγηση για τον σχετικό αριθμό ημερών 
προς την περίοδο αναφοράς. Ο Συνολικός Μέσος Όρος Βαθμολόγησης υπολογίζεται ως ο απλός μέσος όρος των σταθμισμένων μέσων βαθμολογιών των ΕΟΠΑ,
(ε) κατόπιν ο Προσαρμοσμένος Αναλογικός Συντελεστής Επιτοκιακών Περιθωρίων υπολογίζεται ως ακολούθως, 
όπου το 56,9% είναι ο επικαιροποιημένος Αναλογικός Συντελεστής Επιτοκιακών Περιθωρίων:
Προσαρμοσμένος Αναλογικός Συντελεστής Επιτοκιακών Περιθωρίων = 1 – 56,9% επί Συνολικό Μέσο Όρο Αξιολογήσεων».
1 Η τιμή των συμβάσεων αντιστάθμισης πιστωτικού κινδύνου (CDS) της Ελληνικής Δημοκρατίας αναφέρεται στην πιστοληπτική 
αξιολόγηση της χώρας που τον Σεπτέμβριο του 2019 ήταν B1, BB-, B+, BB(low), ενώ τον Μάρτιο του 2021 ήταν Ba3, BB-, BB, BB(low) 
για Moody’s/S&P/Fitch/DBRS, αντίστοιχα.
2 Τα σύμβολα είναι LP07TREU και LHYBTREU για τους δείκτες ΒΒ και Β αντίστοιχα.
3 Ο υπολογισμός που παρέχεται από τις ελληνικές αρχές δείχνει ότι η αναλογία περιθωρίου επιτοκίου είναι 0,487, 0,507και 0,508 ότ αν 
υπολογίζεται με χρονικό ορίζοντα 1 έτους, 6 μηνών και 3 μηνών αντίστοιχα.
4 Ο επικαιροποιημένος υπολογισμός (12.3.2021) που παρέχεται από τις ελ ληνικές αρχές δείχνει ότι η αναλογία περιθωρίου επιτοκίου 
είναι 0,574, 0,565 και 0,569 όταν υπολογίζεται με χρονικό ορίζοντα 1 έτους, 6 μηνών και 3 μηνών αντίστοιχα.
5 Εξωτερικός Οργανισμός Πιστοληπτικής Αξιολόγησης (ΕΟΠΑ)
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8441 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
Άρθρο 33
Τροποποίηση του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Γ2του ν. 4649/2019
1. Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ2 του ν. 4649/2019 (Α΄ 206), η 
περ. β΄ της παρ. 4 και η παρ. 7 του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Γ2 - (Α) τροποποιούνται και οι παρ. 4 και 7 διαμορφώνονται ως εξής:
«4. ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ
(α) Κάθε γνωστοποίηση που πραγματοποιείται σύμ-
φωνα με την παρούσα πρέπει να γίνεται εγγράφως και, 
εκτός αν αναφέρεται άλλως, πρέπει να πραγματοποιείται 
με επιστολή ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
(β) Όλες οι κοινοποιήσεις προς τoν Εγγυητή θα απευ-
θύνονται στο:
Υπουργείο Οικονομικών 
Γενική Διεύθυνση Θησαυροφυλακίου και Δημοσιονο-
μικών Κανόνων
Διεύθυνση Κρατικών Εγγυήσεων και Κίνησης Κεφα-
λαίων, Τμήμα Α΄
Οδός Χαριλάου Τρικούπη 6-1010679 Αθήνα
Διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: d25a@glk.gr
«7. ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΕΓΓΥΗΣΗΣ
Από την ημερομηνία παροχής της Εγγύησης και κα-
θόλο το διάστημα ισχύος αυτής ο Αποκτών καταβάλλει 
προς τον Εγγυητή την προμήθεια ασφαλείας υπολογι-
ζόμενη κατά την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος 
σύμφωνα με το Παράρτημα Β΄ του νόμου [στοιχεία 
ταυτοποίησης του νόμου στον οποίο προσαρτάται το 
παρόν], και σύμφωνα με τα οριζόμενα στην Ενότητα 3.2 
της «αρχικής απόφασης» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. 
Εάν δεν ορίζεται διαφορετικά στην Πράξη Παροχής 
της εγγύησης, η προμήθεια ασφαλείας υπολογίζεται και 
καταβάλλεται στην αρχή κάθε εκτοκιστικής περιόδου. Η 
προμήθεια είναι καταβλητέα στον λογαριασμό [προσδι-
ορισμός λογαριασμού καταβολής προμήθειας]».
2. Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ2 του ν. 4649/2019 η περ. b΄ της 
παρ. 4 του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Γ2 - (Β) αντικαθίσταται, το 
πρώτο εδάφιο της παρ. 7 του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Γ2 – (B) 
τροποποιείται και οι παρ. 4 και 7 διαμορφώνονται ως 
εξής:
«4. NOTICES (a) Each communication to be made hereunder shall 
be made in writing and, unless otherwise stated, shall 
be made by fax, or letter or e-mail.
 (b) All communications to the Guarantor shall be 
made to it at: 
General Accounting Office of the State Ministry of FinanceGeneral Directorate of Treasury and Financial RulesDirectorate of State Guarantees and Capital transfers 
Department A 
6-10, Charilaou Trikoupi, 106 79, Athens
E-mail: d25a@glk.gr«7. PROVISION OF THE GUARANTEE
From the date of the issuance of the Guarantee Deed 
and throughout its validity period, the Issuer shall pay 
to the Guarantor the Guarantee fee calculated on the 
date of the submission of the Request in accordance with Annex B of the Law (identifying the law to which 
this appendix is attached], and in accordance with 
Section 3.2 of the European Commission’s Decision on 
10.10.2019 C (2019) 7309 (the Original Decision).
Unless otherwise specified in the Guarantee Deed, 
the Guarantee fee shall be calculated and paid at the 
beginning of each interest period. The Guarantee Deed 
is payable to the account [determination of commission 
payment account].».
ΜΕΡΟΣ Γ΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΟΦΕΙΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ - ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ Ν. 4738/2020 ΚΑΙ ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 34
Βελτιώσεις διατάξεων για την πρόληψητης αφερεγγυότητας - Τροποποιήσεις των
διατάξεων του Βιβλίου Πρώτου του ν. 4738/2020 (Α΄ 207) 
1. Στην παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 4738/2020 (Α΄ 207), 
προστίθεται νέα περ. ιθ) ως εξής: 
«ιθ) Ως «συνοφειλέτης χρηματοδοτικών φορέων» 
νοείται κάθε πρόσωπο που ευθύνεται αλληλεγγύως εκ 
του νόμου ή δυνάμει δικαιοπραξίας για την εξόφληση 
μέρους ή του συνόλου των οφειλών του οφειλέτη προς 
χρηματοδοτικούς φορείς. Στην έννοια του συνοφειλέτη 
περιλαμβάνεται και ο εγγυητής.».
2. Στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 10 του ν. 4738/2020 
προστίθεται νέο εδάφιο μετά τις περ. α΄, β΄ και γ΄ ως εξής: 
«Τα στοιχεία των περ. α΄, β΄ και γ΄ για τον σύζυγο δεν 
χορηγούνται, εφόσον έχει λάβει χώρα διακοπή της έγγα-
μης συμβίωσης και αυτή έχει δηλωθεί στη Φορολογική Διοίκηση πριν την υποβολή της αίτησης.». 
3. Στο τέλος της παρ. 3 του άρθρου 12 του ν. 4738/2020 
προστίθεται νέο εδάφιο ως εξής:
 «Ο σύζυγος ή η σύζυγος δεν συνυπογράφουν την αί-
τηση για την παροχή της παραπάνω άδειας ανάκτησης, εάν έχει λάβει χώρα διακοπή της έγγαμης συμβίωσης, η οποία έχει δηλωθεί στη Φορολογική Διοίκηση πριν την υποβολή της αίτησης.».
4. Στην παρ. 2 του άρθρου 14 του ν. 4738/2020 τρο-
ποποιείται το πρώτο εδάφιο, προστίθεται νέο δεύτερο εδάφιο και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής: 
«2. Η υπογραφή της σύμβασης αναδιάρθρωσης με μη-
χανικό μέσο ή ηλεκτρονικό τρόπο μέσω της ψηφιακής 
πλατφόρμας του άρθρου 29 είναι επαρκής και ισοδυνα-
μεί με ηλεκτρονική υπογραφή. Η κατά τα ανωτέρω συνα-
φθείσα σύμβαση αναδιάρθρωσης έχει την ισχύ ιδιωτικού 
εγγράφου κατά την έννοια των άρθρων 160 ΑΚ και 443 ΚΠολΔ, με πλήρη αποδεικτική ισχύ ως προς την κατάρ-τιση και το περιεχόμενο της σύμβασης, σύμφωνα με το άρθρο 445 ΚΠολΔ. Εφόσον υπάρχουν οφειλές προς το 
Δημόσιο και Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης, η σύμβαση 
μπορεί να τελεί υπό την αίρεση της συναίνεσής τους, 
η οποία παρέχεται σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο 
άρθρο 21. Οι συναινούντες πιστωτές αποδέχονται ή τεκ-
μαίρεται ότι αποδέχονται, καθόσον αφορά στο Δημόσιο 
και Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης, υπό τις προϋποθέσεις 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8442 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
του άρθρου 21, ότι η ρύθμιση καθιστά την επιχείρηση 
του οφειλέτη βιώσιμη ή, εφόσον πρόκειται για φυσικό 
πρόσωπο που δεν ασκεί επ ιχειρηματική δραστηριότητα, 
ότι αποτρέπει την αφερεγγυότητά του.».
5. Στο άρθρο 21 του ν. 4738/2020 προστίθεται νέα παρ. 
4 ως εξής:
«4. Η συναίνεση του Δημοσίου ή των Φορέων Κοινωνι-
κής Ασφάλισης, κατά τα οριζόμενα στην περ. γ΄ της παρ. 
2, σε πολυμερείς συμβάσεις αναδιάρθρωσης, στις οποίες 
δεν έχει γίνει αποδεκτή η πρόταση αναδιάρθρωσης που 
προέκυψε από το υπολογιστικό εργαλείο της υποπερ. 
iii της περ. β΄ της παρ. 2, τεκμαίρεται, εφόσον: α) η προ-
τεινόμενη αντιπρόταση των χρηματοδοτικών φορέων, 
όπως αυτή προέκυψε από το υπολογιστικό εργαλείο της 
παρ. 2Α του άρθρου 71 έχει εξασφαλίσει τις συναινέ-
σεις της παρ. 1 του άρθρου 14, β) διασφαλίζεται από το υπολογιστικό εργαλείο της παρ. 2Α του άρθρου 71 ότι 
η προτεινόμενη αντιπρόταση δεν επιφυλάσσει στο Δη-
μόσιο ή στους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης χειρότερη 
μεταχείριση από ό,τι θα ίσχυε σε περίπτωση ρευστοποί-
ησης των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη και ότι 
η εφαρμογή της προτεινόμενης αντιπρότασης επιτρέπει 
τη βιώσιμη λειτουργία του, αν είναι επιχείρηση, ή τον 
καθιστά αξιόχρεο, γ) ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις 
του άρθρου 22 και, δ) εφαρμόζονται οι εξής πρόσθετοι κανόνες:
i. Η διαγραφή βασικής οφειλής που ενδεχομένως προ-
κύψει από την εφαρμογή των κανόνων της παρούσας 
δεν δύναται σε καμία περίπτωση να υπερβαίνει ποσο-
στό εβδομήντα πέντε τοις εκατό (75%) επί της βασικής 
οφειλής, στην οποία δεν περιλαμβάνονται οι βασικές 
οφειλές από παρακρατούμενους και επιρριπτόμενους 
φόρους ή ασφαλιστικές εισφορές, που δεν υπόκεινται 
σε διαγραφή σύμφωνα με το άρθρο 22 και,
ii. ειδικά στην περίπτωση κατά την οποία η οφειλή 
προς το Δημόσιο προέρχεται από αυτοτελή πρόστιμα 
που έχουν επιβληθεί από τη Φορολογική Διοίκηση, δεν μπορεί να διαγραφεί ποσό που αντιστοιχεί σε ποσοστό μεγαλύτερο από το εβδομήντα πέντε τοις εκατό (75%) 
επί της βασικής οφειλής.
Στην περίπτωση αυτή, και με την επιφύλαξη των άρ-
θρων 235 και 236 του Ποινικού Κώδικα, ουδείς υπάλ-
ληλος του δημοσίου τομέα υπό την έννοια του άρθρου 237Β του Ποινικού Κώδικα υπέχει οποιαδήποτε αστική, 
ποινική ή πειθαρχική ευθύνη για την υπογραφή ή απο-
δοχή της προτεινόμενης αντιπρότασης των χρηματοδο-
τικών φορέων στο πλαίσιο της διαδικασίας του παρόντος 
Κεφαλαίου.».
6. Στο πρώτο εδάφιο του άρθρου 23 του ν. 4738/2020 
προστίθεται παραπομπή στην παρ. 4 του άρθρου 21 και 
το πρώτο εδάφιο διαμορφώνεται ως εξής:
«Η θέση σε ισχύ σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών 
στην οποία τεκμαίρεται η συναίνεση του Δημοσίου ή Φο-
ρέα Κοινωνικής Ασφάλισης σύμφωνα με την περ. γ΄ της παρ. 2, καθώς και την παρ. 4 του άρθρου 21, παράγει τα ακόλουθα αποτελέσματα ως προς το Δημόσιο ή Φορέα 
Κοινωνικής Ασφάλισης, αντιστοίχως:».
7. Ο τίτλος του άρθρου 27 του ν. 4738/2020 αντικαθί-
σταται ως εξής: «Αθέτηση της σύμβασης αναδιάρθρω-σης από τον οφειλέτη και καταγγελία από καταλαμβα-
νόμενο πιστωτή.».
8. H υποπερ. στα. της περ. στ) της παρ. 2 του άρθρου 
28 του ν. 4738/2020 τροποποιείται ως εξής:
«στα. Οφειλέτες των οποίων οι μέσες μικτές μηνιαίες 
αποδοχές, αφαιρουμένων πρόσθετων ή άλλων έκτακτων 
αποδοχών των τελευταίων έξι (6) μηνών πριν την υποβο-
λή της αίτησης παρουσίασαν μείωση, σε σχέση με τους 
αντίστοιχους έξι (6) προηγούμενους μήνες, σύμφωνα με 
την ακόλουθη κλίμακα:
i) για ποσά έως χίλια (1.000) ευρώ, μείωση ίση ή μεγα-
λύτερη του είκοσι τοις εκατό (20%),
ii) για ποσά μεγαλύτερα των χιλίων (1.000) ευρώ, μείω-
ση ίση ή μεγαλύτερη του τριάντα τοις εκατό (30%), όπως 
οι αποδοχές αυτές δηλώνονται στους Φορείς Κοινωνικής 
Ασφάλισης και την Ενιαία Αρχή Πληρωμών.».
9. Στο άρθρο 30 του ν. 4738/2020 προστίθεται παρ. 
4 ως εξής: 
«4. Οι χρηματοδοτικοί φορείς δικαιούνται να ρυθμί-
ζουν δάνεια οποιουδήποτε είδους προς φυσικά ή νομικά 
πρόσωπα, για τα οποία τους έχει παρασχεθεί η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου ως προς όλους τους γενικούς 
και ειδικούς όρους αυτών, ενδεικτικά δε ως προς τη διάρ-
κεια, το επιτόκιο, το ποσό της δόσης και την περιοδικότη-
τα των δόσεων. Ανεξαρτήτως της ρυθμίσεως, οι ως άνω 
παρασχεθείσες υπέρ των χρηματοδοτικών φορέων εγ-
γυήσεις διατηρούν την ισχύ τους στο σύνολό τους, χωρίς 
να επέρχεται ποσοτική αύξηση της εγγυητικής ευθύνης 
και εφαρμόζονται κατά τα λοιπά και μόνον αναλόγως οι παρ. 3 και 4 του άρθρου 60. Αιτήματα κατάπτωσης που έχουν ήδη υποβληθεί μέχρι την ημερομηνία υποβολής 
της αίτησης του άρθρου 8, επίδικα ή μη, παραμένουν 
ισχυρά.».
10. Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 31 του ν. 4738/2020 
αντικαθίσταται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής: 
«Άρθρο 31
Ορισμός και σκοπός της εξυγίανσης
Η διαδικασία εξυγίανσης αποτελεί συλλογική προπτω-
χευτική διαδικασία, που αποσκοπεί στη διατήρηση, αξι-
οποίηση, αναδιάρθρωση και ανόρθωση της επιχείρησης 
με την επικύρωση της συμφωνίας που προβλέπεται στο 
παρόν κεφάλαιο, υπό την π ροϋπόθεση ότι πληρούται η 
αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών. 
Η αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών 
θεωρείται ότι πληρούται αν η συμφωνία εξυγίανσης: 
α) δεν φέρει οποιονδήποτε μη συναινούντα πιστωτή ή 
πιστωτή του οποίου η συναίνεση συνάγεται εκ του νόμου 
σε χειρότερη οικονομική θέση από αυτήν στην οποία θα 
βρισκόταν σε περίπτωση πτώχευσης του οφειλέτη και
β) δεν έχει ως αποτέλεσμα, οποιοσδήποτε από τους 
μη συναινούντες πιστωτές, ο οποίος έχει κυριότητα επί 
πράγματος ή είναι εκδοχέας απαιτήσεων, ιδίως στο πλαί-
σιο χρηματοδοτικής μίσθωσης ή πρακτορείας επιχειρη-
ματικών απαιτήσεων και έχει δικαίωμα να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του κατά του οφειλέτη από τα περιουσιακά 
στοιχεία αυτά, να υποχρεωθε ί να λάβει ποσά μικρότε-
ρα από αυτά που θα ελάμβανε ή θα λάβει ασκώντας τα 
συμβατικά του δικαιώματα σε σχέση με τα περιουσιακά αυτά στοιχεία.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8443 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
11. Η παρ. 2 του άρθρου 34 του ν. 4738/2020 αντικα-
θίσταται ως εξής:
«2. Η επικύρωση συμφωνίας, η οποία έχει συναφθεί 
μόνον από πιστωτές, που συγκεντρώνουν το ποσοστό της παρ. 1, χωρίς τη σύμπραξη του οφειλέτη, είναι δυ-
νατή, εφόσον ο οφειλέτης βρίσκεται, κατά τον χρόνο 
σύναψης της συμφωνίας, σε παύση πληρωμών.».
12. Η παρ. 1 του άρθρου 37 του ν. 4738/2020 αντικα-
θίσταται ως εξής: 
«Το Δημόσιο, νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, δη-
μόσιες επιχειρήσεις και Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης 
δύνανται να συναινούν στη σύναψη συμφωνίας εξυγί-
ανσης, ακόμα και όταν με τη συμφωνία παραιτούνται 
από προνόμια και εξασφαλίσεις ενοχικής ή εμπράγματης 
φύσης και από ένδικά μέσα ή βοηθήματα. Κατ’ εξαίρε-
ση, η συναίνεση αυτή δεν παρέχεται στην περίπτωση 
που, λόγω της εφαρμογής της συμφωνίας εξυγίανσης, οι 
ως άνω φορείς θα περιέρχονταν σε χειρότερη θέση ως 
προς τις βεβαιωμένες ή ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις τους 
κατά τον χρόνο υπογραφής της συμφωνίας εξυγίανσης 
σε σχέση με τη θέση στην οποία θα περιέρχονταν ως 
προς τις απαιτήσεις αυτές σε περίπτωση πτώχευσης του 
οφειλέτη.».
13. Στο άρθρο 38 του ν. 4738/2020 τροποποιείται το 
πρώτο εδάφιο, προστίθεται τρίτο εδάφιο και το άρθρο 
διαμορφώνεται ως εξής: 
«Άρθρο 38
Απαλλαγή από την ευθύνη υπαλλήλου για την υπογραφή συμφωνίας εξυγίανσης
Με την επιφύλαξη των άρθρων 235, 236, 237 και 237Β 
του Ποινικού Κώδικα για τη δωροδοκία, ουδείς υπάλλη-
λος κατά την έννοια του άρθρου 13 του Ποινικού Κώ-
δικα υπέχει οποιαδήποτε αστική, ποινική ή πειθαρχική ευθύνη για την υπογραφή συμφωνίας εξυγίανσης ή την 
παροχή θετικής ψήφου σε ηλεκτρονική ψηφοφορία ή 
τη συναγόμενη συναίνεσή του, εφόσον συντρέχουν οι 
προϋποθέσεις, κατά περίπτωση, της παρ. 1 ή της παρ. 2 
του άρθρου 37. Ποινική δίωξη ασκείται μόνο υπό τις προ-
ϋποθέσεις της παρ. 2 του άρθρου 65 του ν. 4472/2017 
(Α΄ 74). Κατά τα λοιπά δεν θίγεται η εφαρμογή της παρ. 
1 του άρθρου 65 του ν. 4472/2017.».
14. Η παρ. 3 του άρθρου 39 του ν. 4738/2020 αντικα-
θίσταται ως εξής: 
«3. Οι υποχρεώσεις που μπορεί να μεταρρυθμίζει η 
συμφωνία εξυγίανσης περιλαμβάνουν και τις υπό αίρε-ση ή τις άγνωστες υποχρεώσεις του οφειλέτη, συμπερι-λαμβανομένων και των υποχρεώσεων από μελλοντική κατάπτωση εγγυήσεων, οι οποίες έχουν παρασχεθεί ως 
την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης που επικυρώνει 
τη συμφωνία εξυγίανσης.».
15. Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 52 του 
ν. 4738/2020 αντικαθίσταται και η παρ. 2 διαμορφώνεται 
ως εξής: 
«2. Η αυτοδίκαιη αναστολή της παρ. 1 του άρθρου 
50, τα προληπτικά μέτρα της παρ. 3 του άρθρου 50 και 
της παρ. 4 του άρθρου 51, δεν μπορούν να θίγουν τα 
δικαιώματα από συμφωνία παροχής χρηματοοικονο-
μικής ασφάλειας κατά την έννοια του άρθρου 2 του ν. 3301/2004 (Α΄ 263) ή από ρήτρα εκκαθαριστικού συμ-
ψηφισμού κατά την έννοια της ίδιας διάταξης, ανεξάρ-
τητα από το αν η ρήτρα εκκαθαριστικού συμψηφισμού περιέχεται σε συμφωνία παροχής χρηματοοικονομικής 
ασφάλειας ή σε συμφωνία της οποίας αποτελεί μέρος 
η συμφωνία παροχής ασφάλειας, καθώς και τα δικαι-ώματα του εκδοχέα απαίτησης που εκχωρήθηκε από 
τον οφειλέτη στον πιστωτή προς εξασφάλιση ή προς 
ικανοποίησή του από το προϊόν της είσπραξης. Επίσης, 
δεν θίγονται τα δικαιώματα από χρηματοδοτικές μισθώ-
σεις του ν. 1665/1986 (Α΄ 194), καθώς και το δικαίωμα 
καταγγελίας και απόδοσης του μισθίου σε περίπτωση 
σύμβασης μίσθωσης, εφόσον ο οφειλέτης είναι υπερή-
μερος ως προς την καταβολή έξι (6) ή περισσότερων 
μηνιαίων μισθωμάτων.».
16. Στην παρ. 1 του άρθρου 54 του ν. 4738/2020 προ-
στίθεται δεύτερο εδάφιο και η παρ. 1 διαμορφώνεται 
ως εξής: 
«1. Το δικαστήριο επικυρώνει τη συμφωνία εξυγίαν-
σης, εφόσον έχει υπογραφεί από τον οφειλέτη (εκτός 
από την περίπτωση της παρ. 2 του άρθρου 34) και από τις απαιτούμενες κατά την παρ. 1 του άρθρου 34 πλει-οψηφίες αφενός των πιστωτών με ειδικό προνόμιο και 
αφετέρου των λοιπών πιστωτών ή εφόσον οι απαιτούμε-
νες πλειοψηφίες των πιστωτών έχουν ψηφίσει θετικά σε 
ψηφοφορία με ηλεκτρονικά μέσα, ή μόνον από πιστωτές 
του που συγκεντρώνουν την ανωτέρω πλειοψηφία κατά 
την παρ. 2. Οι απαιτήσεις πιστωτών των οποίων η συναί-
νεση συνάγεται σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 37 συνυπολογίζονται για τη διαμόρφωση των απαιτούμε-νων πλειοψηφιών.».
17. Η περ. α) του άρθρου 66 του ν. 4738/2020 τρο-
ποποιείται ως προς τις προϋποθέσεις εγγραφής στο 
Μητρώο Εμπειρογνωμόνων νομικών προσώπων που 
παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες και το άρθρο 66 
διαμορφώνεται ως εξής: 
«Άρθρο 66
Μέλη του Μητρώου Εμπειρογνωμόνων
Στο Μητρώο Εμπειρογνωμόνων δύνανται να εγγρα-
φούν ως μέλη φυσικά και νομικά πρόσωπα, τα οποία 
προσφέρουν κατ’ επάγγελμα υπηρεσίες παροχής χρη-
ματοοικονομικών συμβουλών και είναι: 
α) φυσικά πρόσωπα, ενεργά μέλη του Οικονομικού 
Επιμελητηρίου Ελλάδος (Ο.Ε.Ε.), με συναφή προϋπηρε-σία επί τουλάχιστον πέντε (5) έτη ή πιστοποιημένοι λο-γιστές - φοροτεχνικοί με επαγγελματική άδεια Α΄ τάξης 
ή νομικά πρόσωπα που παρέχουν λογιστικές, φοροτε-
χνικές ή συμβουλευτικές υπηρεσίες. Ειδικά για τα νομι-
κά πρόσωπα που παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες, 
αυτά πρέπει να απασχολούν τουλάχιστον ένα (1) φυσικό 
πρόσωπο με τις ιδιότητες της παρούσας περίπτωσης, με 
οποιαδήποτε σχέση εργασίας,
β) φυσικά πρόσωπα ή ελεγκτικές εταιρείες, που είναι 
μέλη του Σώματος Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών (ΣΟΕΛ), 
που έχει συσταθεί με το άρθρο 1 του π.δ.  226/1992 
(Α΄ 120) και έχουν λάβει άδεια άσκησης επαγγέλματος 
(επαγγελματική άδεια) από την Επιτροπή Λογιστικής Τυ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8444 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
ποποίησης και Ελέγχων (Ε.Λ.Τ.Ε.), σύμφωνα με το άρθρο 
3 του ν. 4449/2017 (Α΄ 7) ή 
γ) φυσικά ή νομικά πρόσωπα που αποτελούν πιστο-
ποιημένους εκτιμητές του κλάδου άυλων αγαθών ή 
επιχειρήσεων, εγγεγραμμένα στο οικείο Μητρώο του 
Υπουργείου Οικονομικών.». 
18. Η υποπερ. ii της περ. ζα) της παρ. 2 του άρθρου 71 
του ν. 4738/2020 τροποποιείται με πρόβλεψη ελάχιστης 
αξίας ρευστοποίησης των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη και διαμορφώνεται ως εξής: 
«ii. την αξία ρευστοποίησης των περιουσιακών στοι-
χείων του οφειλέτη, η οποία για τα ακίνητα δεν μπορεί να υπολείπεται της αξίας του άρθρου 11, και».
19. Η υποπερ. i της περ. ζβ) της παρ. 2 του άρθρου 71 
του ν. 4738/2020 (Α΄ 207), ως προς τους εφαρμοστέους 
κανόνες για την παραγωγή των τελικών ποσών αποπλη-
ρωμής, αντικαθίσταται ως εξής: 
«i. Δεν επιτρέπεται: αα) να φέρουν οποιονδήποτε κα-
ταλαμβανόμενο πιστωτή σε χειρότερη οικονομική θέση 
από αυτήν στην οποία θα βρισκόταν σε περίπτωση ρευ-
στοποίησης των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη, 
στο πλαίσιο διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης, σύμ-φωνα με τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, όπως ισχύει 
κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης, ανεξάρτητα από 
τον χρόνο επιβολής κατάσχεσης ή επίδοσης επιταγής 
προς εκτέλεση και ββ) να έχει ως αποτέλεσμα, οποιοσδή-
ποτε από τους μη συναινούντες πιστωτές, ο οποίος έχει κυριότητα επί πράγματος ή είναι εκδοχέας απαιτήσεων, 
ιδίως, στο πλαίσιο χρηματοδοτικής μίσθωσης ή πρακτο-
ρείας επιχειρηματικών απαιτήσεων και έχει δικαίωμα 
να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του κατά του οφειλέτη από τα περιουσιακά στοιχεία αυτά, να υποχρεωθεί να λάβει 
ποσά μικρότερα από αυτά π ου θα ελάμβανε ή θα λάβει 
ασκώντας τα συμβατικά του δικαιώματα σε σχέση με τα περιουσιακά αυτά στοιχεία.».
20. Στo άρθρο 71 του ν. 4738/2020 προστίθεται παρ. 
2Α ως εξής:
«2Α. Σε περίπτωση που κατά τη διακριτική ευχέρεια 
των χρηματοδοτικών φορέων δεν γίνει χρήση του υπο-
λογιστικού εργαλείου, αυτοί δύνανται, για να κάνουν 
πρόταση αναδιάρθρωσης στον οφειλέτη, να συναξιολο-
γήσουν την ικανότητα συνεισφοράς στην αποπληρωμή των συνοφειλετών του στους χρηματοδοτικούς φορείς, 
όπως και την αξία ρευστοποίησης των περιουσιακών 
στοιχείων αυτών. Για τον λόγο αυτόν είναι δυνατή η πρό-
σκληση των συνοφειλετών χρηματοδοτικών φορέων, 
που κατά περίπτωση ορίζουν οι χρηματοδοτικοί φορείς. 
Τα τεχνικά και λεπτομερειακά θέματα της διαδικασίας 
πρόσκλησης των συνοφειλετών χρηματοδοτικών φορέ-
ων και η ανταπόκριση αυτών αναφέρονται στην κοινή 
απόφαση της παρ. 5. Η θετική ανταπόκριση συνοφει-
λέτη χρηματοδοτικού φορέα συνεπάγεται αυτοδίκαια 
την εφαρμογή των άρθρων 10 και 12. Η αντιπρόταση 
των τραπεζών κατά την παρούσα, προκύπτει επίσης από 
σχετικό υπολογιστικό εργαλείο, στο οποίο έχουν ενσω-
ματωθεί οι παράμετροι της μεθοδολογίας αντιπρότασης 
των πιστωτών, όπως αυτή εξειδικεύεται στην απόφαση της παρ. 5 του άρθρου 71.».21. Η περ. δ) της παρ. 5 του άρθρου 71 του ν. 4738/2020, 
ως προς το ελάχιστο περιεχόμενο της σύμβασης στην 
οποία υποχρεούνται να προσχωρήσουν χρηματοδοτικοί 
φορείς, προκειμένου να δικαιούνται να καταστούν συμ-
μετέχοντες πιστωτές, αντικαθίσταται ως εξής: 
«δ) την αποδοχή, ότι η συμφωνία δεσμεύει και τους μη 
συναινούντες συμμετέχοντες πιστωτές που είναι χρημα-
τοδοτικοί φορείς, εφόσον: αα) δεν φέρει οποιονδήποτε 
από αυτούς σε χειρότερη οικονομική θέση από αυτήν 
στην οποία θα βρισκόταν σε περίπτωση ρευστοποίησης 
των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη, στο πλαίσιο 
διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης, σύμφωνα με τον 
Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και ββ) δεν έχει ως απο-
τέλεσμα, οποιοσδήποτε από τους μη συναινούντες πι-
στωτές, ο οποίος έχει κυριότητα επί πράγματος ή είναι εκδοχέας απαιτήσεων, ιδίως, στο πλαίσιο χρηματοδοτι-κής μίσθωσης ή πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτή-σεων και έχει δικαίωμα να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του 
κατά του οφειλέτη από τα περιουσιακά στοιχεία αυτά, 
να υποχρεωθεί να λάβει ποσά μικρότερα από αυτά που 
θα ελάμβανε ή θα λάβει ασκώντας τα συμβατικά του δι-
καιώματα σε σχέση με τα περιουσιακά αυτά στοιχεία και 
γγ) πληρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις του παρόντος 
Πρώτου Βιβλίου. Η σύμβαση δεν απαιτείται να περιέχει 
την αποδοχή υπό τους παραπάνω όρους εφόσον η πρό-
ταση προκύπτει βάσει του υπολογιστικού εργαλείου της 
περ. ζ΄ της παρ. 2.».
22. Στην παρ. 5 του άρθρου 71 του ν.  4738/2020 
(Α΄ 207), ως προς το ελάχιστο περιεχόμενο της σύμβα-
σης στην οποία υποχρεούνται να προσχωρήσουν χρη-
ματοδοτικοί φορείς, προκειμένου να δικαιούνται να 
καταστούν συμμετέχοντες πιστωτές, προστίθεται περ. 
θ) ως εξής: 
«θ) Τις αρχές διαμόρφωσης των αντιπροτάσεων των 
χρηματοδοτικών φορέων κατά τα αναφερόμενα στην 
παρ. 4 του άρθρου 21».
Άρθρο 35
Βελτίωση ρυθμίσεων κατά την πτώχευση - Τροποποιήσεις του Βιβλίου Δευτέρου του ν. 4738/2020 
1. Στην παρ. 2 του άρθρου 77 του ν. 4738/2020 (Α΄ 207) 
προστίθεται νέο τρίτο εδάφιο και η παρ. 2 διαμορφώ-
νεται ως εξής: 
«2. Τεκμαίρεται, ότι ο οφειλέτης βρίσκεται σε παύση 
πληρωμών, όταν δεν καταβάλει ληξιπρόθεσμες χρημα-
τικές υποχρεώσεις του προς το Δημόσιο, τους Φορείς 
Κοινωνικής Ασφάλισης ή πιστωτικά ή χρηματοδοτικά 
ιδρύματα, σε ύψος τουλάχιστον σαράντα τοις εκατό 
(40%) των συνολικών ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεών του 
για περίοδο τουλάχιστον έξι (6) μηνών, εφόσον η μη εξυ-
πηρετούμενη υποχρέωσή του υπερβαίνει το ποσό των 
τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ. Η επιλεκτική εκπλήρω-
ση ληξιπρόθεσμων χρηματικών υποχρεώσεων δεν αίρει 
την παύση πληρωμών, η οποία μπορεί να συνίσταται και 
στην αδυναμία εκπλήρωσης ακόμα και μίας σημαντικής 
ληξιπρόθεσμης χρηματικής οφειλής. Το τεκμήριο της 
παρούσας είναι μαχητό.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8445 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
2. Στην παρ. 2 του άρθρου 78 του ν. 4738/2020 τρο-
ποποιείται το πρώτο εδάφιο, προστίθεται νέο δεύτερο εδάφιο και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής: 
«2. Μικρού αντικειμένου πτωχεύσεις ορίζονται αυτές 
στις οποίες ο οφειλέτης ικανοπ οιεί τα κριτήρια προσδι-
ορισμού της πολύ μικρής οντότητας του άρθρου 2 του 
ν. 4308/2014 (Α΄ 251). Στην περίπτωση των νομικών 
προσώπων, εάν το καθαρό ύψος του κύκλου εργασιών 
υπερβαίνει τα δύο εκατομμύρια (2.000.000) ευρώ δεν 
θεωρούνται πολύ μικρή οντότητα. Στην περίπτωση των 
φυσικών προσώπων, το κριτήριο που αφορά το ενερ-
γητικό εφαρμόζεται στην περιουσία του προσώπου. 
Ως προς την ακίνητη περιουσία του προσώπου, η αξία αυτής προκύπτει κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 11. 
Οι διαδικαστικές και άλλες παρεκκλίσεις της πτώχευσης 
μικρού αντικειμένου αναφέρονται στο Έκτο Μέρος του 
παρόντος Δεύτερου Βιβλίου, ενώ κατά τα λοιπά εφαρμό-
ζονται οι διατάξεις των υπολοίπων Μερών του Δεύτερου 
Βιβλίου.».
3. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 92 του 
ν. 4738/2020 αντικαθίσταται και η παρ. 2 διαμορφώνε-
ται ως εξής:
«2. Σε περίπτωση οφειλέτη φυσικού προσώπου, με την 
επιφύλαξη των παρ. 3 και 5, από την κήρυξη της πτώχευ-
σης μέχρι την απαλλαγή του οφειλέτη, στην πτωχευτική 
περιουσία ανήκει το μέρος του ετησίου εισοδήματός 
του, αφού αφαιρεθούν οι φόροι και οι εισφορές κοινω-νικής ασφάλισης, που υπερβαίνει το ποσό των ετήσιων 
ευλόγων δαπανών διαβίωσης ή το δωδεκαπλάσιο του 
ακατάσχετου κατά την παρ. 2 του άρθρου 31 του Κώδικα 
Εισπράξεως Δημοσίων Εσόδων, όποιο είναι υψηλότερο 
εκ των δύο. Εντός τριάντα (30) ημερών από την παρέλευ-
ση της προθεσμίας αναγγελίας των απαιτήσεων κατά το 
άρθρο 153, ο σύνδικος υποβάλλει στον εισηγητή, με κοι-
νοποίηση στον οφειλέτη, σχέδιο περιοδικών πληρωμών 
για την εφαρμογή της παρούσας. Εντός προθεσμίας δέκα 
(10) ημερών από την κοινοποίηση, ο οφειλέτης μπορεί να εκθέσει τις απόψεις του επί του σχεδίου περιοδικών 
πληρωμών, καταθέτοντας σημείωμα. Ο εισηγητής, με 
αιτιολογημένη διάταξή του, αποφασίζει περί της απο-
δοχής ή μη, εν όλω ή εν μέρει, του σχεδίου περιοδικών 
πληρωμών. Εγκεκριμένο σχέδιο πληρωμών εφαρμόζεται 
αναδρομικά από την ημερομηνία κήρυξης της πτώχευ-σης.».
4. Στο άρθρο 103 του ν. 4738/2020 αντικαθίστανται 
οι παρ. 1 και 2, καταργείται η παρ. 3 και το άρθρο 103 
διαμορφώνεται ως εξής: 
«Άρθρο 103
Λύση συμβάσεων και εξαιρέσεις
1. Η κήρυξη πτώχευσης, στην οποία εφαρμόζεται η 
κατ’ ιδίαν εκποίηση των περιουσιακών στοιχείων του 
οφειλέτη, σύμφωνα με το Κεφάλαιο Γ΄ του Μέρους Πέ-
μπτου του παρόντος Βιβλίου, προκαλεί την αυτόματη και 
αζήμια λύση όλων των εκκρεμών και διαρκών συμβάσε-
ων του οφειλέτη την εξηκοστή ημέρα από την κήρυξη 
της πτώχευσης, εκτός εάν ο σύνδικος δηλώσει εγγράφως 
προς τον αντισυμβαλλόμενο του οφειλέτη πριν την πα-ρέλευση της προθεσμίας, ότι επιθυμεί την άμεση λύση 
τους ή, εναλλακτικά, τη συνέχισή τους εφόσον, κατά την 
κρίση του συνδίκου, εξυπηρετούν την ομαλή εξέλιξη 
των εργασιών της πτώχευσης ή τη βελτίωση της αξίας 
ρευστοποίησης των στοιχείων του ενεργητικού.
2. Εάν η απόφαση που κηρύσσει την πτώχευση προ-
βλέπει την εκποίηση του συνόλου του ενεργητικού της 
επιχείρησης ή των επιμέρους λειτουργικών συνόλων 
αυτής, η κήρυξη της πτώχευσης δεν επιφέρει τη λύση 
των συμβάσεων της παρ. 1, ο δε σύνδικος δικαιούται με 
έγγραφη δήλωση προς τον αντισυμβαλλόμενό του να 
επιλέξει τη συνέχιση ή τη λύση της σύμβασης υποκαθι-
στώντας την ομάδα των πιστωτών στα δικαιώματα και τις 
υποχρεώσεις του οφειλέτη. Επιπλέον, στην περίπτωση 
αυτήν, εντός τριάντα (30) ημερών από την κήρυξη της 
πτώχευσης, ο αντισυμβαλλόμενος δικαιούται να τάξει 
στον σύνδικο εύλογη προθεσμία προς άσκηση του δι-
καιώματος επιλογής, μη δυνάμενη να είναι μεγαλύτερη 
των τριάντα (30) ημερών. Εάν ο σύνδικος δεν απαντήσει 
εντός της εύλογης προθεσμίας που έταξε ο αντισυμβαλ-
λόμενος, ο αντισυμβαλλόμενος δικαιούται να υπαναχω-
ρήσει από τη σύμβαση και να απαιτήσει αποζημίωση 
λόγω μη εκπλήρωσης, ικανοποιούμενος ως πτωχευτικός 
πιστωτής.
3. (Καταργείται).». 5. Ο τίτλος και το άρθρο 104 του ν. 4738/2020 αντικα-
θίστανται ως εξής:
«Άρθρο 104
Συνέπεια επιλογής συνέχισης εκκρεμώνσυμβάσεων
Σε περίπτωση, που κατά το άρθρο 103 συνεχίζονται 
εκκρεμείς συμβάσεις ο σύνδικος τις συνεχίζει και ο αντι-
συμβαλλόμενος οφείλει να τις εκπληρώσει και καθίστα-
ται ομαδικός πιστωτής.».
6. Ο τίτλος και το περιεχόμενο του άρθρου 106 του ν. 
4738/2020 αντικαθίστανται ως εξής: 
«Άρθρο 106
Ισχύς συμβατικών όρων λύσης και καταγγελίας λόγω πτώχευσης
Η σύμβαση δεν δύναται να προβλέπει, ότι η κήρυξη 
της πτώχευσης αποτελεί λόγο λύσης ή τροποποίησης 
της σύμβασης. Κάθε αντίθετος όρος είναι άκυρος. Με 
την παρούσα δεν θίγεται το δικαίωμα καταγγελίας της 
σύμβασης, που προβλέπει ο νόμος ή η σύμβαση.».
7. Ο τίτλος και το περιεχόμενο του άρθρου 107 του 
ν. 4738/2020 αντικαθίστανται ως εξής: 
«Άρθρο 107
Δικαίωμα καταγγελίας συμβάσεων προσωπικούχαρακτήρα και χρηματοοικονομικών συμβάσεων
1. Η κήρυξη της πτώχευσης αποτελεί λόγο λύσης των 
συμβάσεων προσωπικού χαρακτήρα, στις οποίες ο οφει-
λέτης είναι συμβαλλόμενο μέρος, καθώς και εκείνων η 
λύση των οποίων επέρχεται ή μπορεί να επέλθει από 
ειδική διάταξη νόμου. 
2. Χρηματοοικονομικές συμβάσεις μπορούν να παύ-
σουν να ισχύουν ή να τροποποιηθούν ως συνέπεια της 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8446 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
πτώχευσης, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα σε αυτές ή 
στον νόμο που τις διέπει.».
8. Προστίθεται παρ. 1Α στο άρθρο 109 του ν. 4738/2020 
ως εξής: 
«1Α. Ως προς τις συμβάσεις εργασίας, η λύση της σύμ-
βασης του άρθρου 103 ισοδυναμεί με καταγγελία ως 
προς την υποχρέωση παροχής αποζημίωσης προς τον 
εργαζόμενο.».
9. Στην παρ. 3 του άρθρου 109 του ν. 4738/2020 προ-
στίθεται νέο δεύτερο εδάφιο και η παρ. 3 διαμορφώνεται 
ως εξής: 
«3. Μισθωτός που πραγματικά συνεχίζει να παρέχει 
την εργασία του μετά την κήρυξη της πτώχευσης, για 
τους μισθούς και τις συναφείς παροχές, ικανοποιείται 
ως ομαδικός πιστωτής. Στην περίπτωση αυτήν της συ-
νέχισης παροχής εργασίας, απαιτήσεις που γεννώνται 
από μεταγενέστερη καταγγελία της σύμβασης εργασίας, 
ικανοποιούνται ως ομαδικά πιστώματα.».
10. Προστίθεται νέα παρ. 9 στο άρθρο 158 του 
ν. 4738/2020 ως εξής: 
«9. Εντός πέντε (5) εργασίμων ημερών από τη δημοσί-
ευση της έκθεσης του άρθρου 8, ο πλειοδότης υποχρε-
ούται να καταθέσει, σε μετρητά ή με μεταφορά πίστωσης 
στον ειδικό τραπεζικό επαγγελματικό λογαριασμό του 
συνδίκου ή με εγγυητική επιστολή τράπεζας, διάρκειας 
τουλάχιστον ενός (1) μήνα ή με επιταγή που έχει εκδοθεί 
από τράπεζα ή άλλο πιστωτικό ίδρυμα που λειτουργεί 
νόμιμα σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εγγυ-οδοσία ίση προς το τίμημα που προσέφερε. Σε αντίθε-τη περίπτωση, ο σύνδικος καταρτίζει νέα έκθεση στην 
οποία αναφέρεται ως πλε ιοδότης όποιος προσέφερε 
την πλησιέστερη κατά αξία προσφορά προς αυτήν του 
αρχικού πλειοδότη, εφόσον υφίσταται, και ακολουθείται 
ως προς τον νέο πλειοδότη η προβλεπόμενη στο παρόν 
Κεφάλαιο διαδικασία.».
11. Τα άρθρα 167 έως και 169 του ν. 4738/2020 τίθενται 
σε Κεφάλαιο Δ΄ στο Πέμπτο Μέρος του Δευτέρου Βιβλίου 
με τίτλο «Διατάξεις ως προς τη διανομή προς πιστωτές.».
12. Το Κεφάλαιο Δ΄ του Πέμπτου Μέρους του Δευτέρου 
Βιβλίου αναριθμείται σε Κεφάλαιο Ε΄.
13. Στο τρίτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 167 του 
ν. 4738/2020 η λέξη «και» αντικαθίσταται από τη λέξη 
«έως» και το εδάφιο διαμορφώνεται ως εξής: 
«Αν εκτός από τις απαιτήσεις των υποπερ. αα΄ έως αγ΄ 
της περ. α΄ της παρούσας υπάρχουν και άλλες απαιτήσεις 
με γενικό προνόμιο ή ειδικό προνόμιο ή ανέγγυες απαι-
τήσεις, η κατάταξη κατ’ άρθρο 977 του Κώδικα Πολιτικής 
Δικονομίας χωρεί μετά την ολοσχερή ικανοποίηση των ανωτέρω απαιτήσεων των υποπερ. αα΄ έως αγ΄ της περ. α΄.».
14. Στο δεύτερο εδάφιο της υποπερ. αγ) της παρ. 2 
του άρθρου 167 του ν. 4738/2020 η λέξη «παρούσας» 
αντικαθίσταται από τις λέξεις «περ. α)» και το εδάφιο 
διαμορφώνεται ως εξής:
«Το προνόμιο της περ. α) υφίσταται ανεξάρτητα από 
την επικύρωση ή μη της συμφωνίας εξυγίανσης, εφόσον 
οι σκοποί των χρηματοδοτήσεων ή των παροχών και η 
ύπαρξη του προνομίου προβλέπονται ρητά στη συμφω-νία εξυγίανσης ή σε συμβάσεις που καταρτίζονται κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα.».
15. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 168 του 
ν. 4738/2020, ως προς την κατ’ εξαίρεση εφαρμογή για τις 
απαιτήσεις του Δημοσίου της παρ. 3 του άρθρου 58 του Κώδικα Εισπράξεως Δημοσίων Εσόδων (ν.δ. 356/1974, Α΄ 90), καταργείται.
16. Στην παρ. 3 του άρθρου 170 του ν. 4738/2020 
αντικαθίστανται οι λέξεις «Κεφαλαίου Α΄ του Πέμπτου 
Μέρους» από τις λέξεις «Κεφαλαίου Β΄ του Πέμπτου Μέ-
ρους» και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής: 
«3. Το κέρδος από τη μεταβίβαση περιουσιακών στοι-
χείων του οφειλέτη κατ’ εφαρμογή συμφωνίας εξυγίαν-
σης, σύμφωνα με το Κεφάλαιο Β΄ του Μέρους Δευτέρου 
του Πρώτου Βιβλίου του παρόντος νόμου ή της εκκαθά-
ρισης του Κεφαλαίου Β΄ του Πέμπτου Μέρους του Δευτέ-
ρου Βιβλίου του παρόντος νόμου απαλλάσσεται από τον 
φόρο εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων.».
17. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 170 του 
ν. 4738/2020 τροποποιείται με την προσθήκη επιφύλα-ξης για την εφαρμογή της παρ. 6 ως εξής: 
«Mε την επιφύλαξη της παρ. 6, κάθε σύμβαση που 
συνάπτεται και κάθε πράξη που ενεργείται στο πλαίσιο 
της πτωχευτικής εκκαθάρισης του Κεφαλαίου Β΄ του Πέ-
μπτου Μέρους του Δευτέρου Βιβλίου, της εξωδικαστικής 
ρύθμισης οφειλών του Κεφαλαίου Α΄ του Μέρους Δευ-
τέρου του Πρώτου Βιβλίου ή της συμφωνίας εξυγίανσης 
του Κεφαλαίου Β΄ του Μέρους Δευτέρου του Πρώτου 
Βιβλίου ή της άσκησης του δικαιώματος του άρθρου 
219, οι συνεπεία αυτής επί μέρους μεταβιβάσεις, οι μετα-
γραφές και κάθε άλλη πράξη για την πραγμάτωσή τους, 
απαλλάσσονται από τέλη χαρτοσήμου και κάθε άλλον 
έμμεσο φόρο ή τέλος (πλην ΦΠΑ για τον οποίο εφαρμό-
ζεται ο Κώδικας ΦΠΑ και ο Φ.Μ.Α.).».
18. Στην παρ. 1 του άρθρου 171 του ν. 4738/2020 
αντικαθίστανται οι λέξεις «Κεφαλαίου Α΄ του Πέμπτου 
Μέρους» από τις λέξεις «Κεφαλαίου Β΄ του Πέμπτου Μέ-
ρους» και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής: 
«1. Περιορίζονται στο τριάντα τοις εκατό (30%) των 
νόμιμων ποσών οι αμοιβές και τα δικαιώματα των συμ-
βολαιογράφων, των δικηγόρων, των δικαστικών επιμελη-
τών και των υποθηκοφυλάκων για κάθε σύμβαση ή πρά-
ξη που αφορά τη διαδικασία πτωχευτικής εκκαθάρισης 
του Κεφαλαίου Β΄ του Πέμπτου Μέρους του Δευτέρου 
Βιβλίου, της εξωδικαστικής ρύθμισης οφειλών του Κε-
φαλαίου Α΄ του Μέρους Δευτέρου του Πρώτου Βιβλίου, 
της εξυγίανσης του Κεφαλαίου Β΄ του Μέρους Δευτέρου 
του Πρώτου Βιβλίου ή την άσκηση του δικαιώματος του 
άρθρου 219.».
19. Στην παρ. 1 του άρθρου 173 του ν. 4738/2020 προ-
στίθεται νέο δεύτερο εδάφιο και η παρ. 1 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«1. Η αίτηση πτώχευσης μικρού αντικειμένου υποβάλ-
λεται ηλεκτρονικά, μέσω του Ηλεκτρονικού Μητρώου 
Φερεγγυότητας, στο οποίο και δημοσιοποιείται για χρο-
νικό διάστημα τριάντα (30) ημερών. Εφόσον, η αίτηση 
υποβάλλεται από τα πρόσωπα της παρ. 1 του άρθρου 79, 
κοινοποιείται στον οφειλέτη εντός δεκαπέντε (15) ημε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8447 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
ρών από τη δημοσιοποίησή της κατά το πρώτο εδάφιο, 
άλλως δεν επέρχονται οι συνέπειες από την υποβολή 
της. Σε περίπτωση που εντός του χρονικού διαστήματος 
του πρώτου εδαφίου δεν υποβληθεί παρέμβαση κατά 
της αίτησης ή υποβληθεί παρέμβαση που αφορά μόνο 
στον διορισμό συνδίκου, η αίτηση γίνεται δεκτή με μόνη 
τη διαπίστωση παρέλευσης του χρονικού διαστήματος 
από το πτωχευτικό δικαστήριο. Με την ίδια απόφαση 
ορίζεται από το πτωχευτικό δικαστήριο ο εισηγητής. Ο 
εισηγητής διορίζει τον σύνδικο, εφόσον δεν προσδιορί-
ζεται στην αίτηση, εκτός αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις 
καταχώρησης του άρθρου 178.».
20. Το τρίτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 177 του 
ν. 4738/2020 τροποποιείται, με την προσθήκη επιφύλα-
ξης για την εφαρμογή του δευτέρου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 173, και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Οι παρεμβάσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά στο 
Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας. Εφόσον, υπο-
βληθούν εμπρόθεσμα κύριες παρεμβάσεις, αντίγραφα 
των διαδικαστικών εγγράφων κατατίθενται σε έντυπη 
μορφή ή ηλεκτρονικά στο αρμόδιο Ειρηνοδικείο, με 
μέριμνα του επιμελέστερου των διαδίκων. Με την επι-
φύλαξη του δεύτερου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 
173, αντίγραφο της αίτησης πτώχευσης επιδίδεται, εντός 
δέκα (10) εργασίμων ημερών, με φροντίδα του διαδίκου 
που επισπεύδει τη διαδικασία, στα λοιπά διάδικα μέρη.».
21. Η παρ. 1 του άρθρου 193 του ν. 4738/2020 αντι-
καθίσταται ως εξής: 
«1. Η προσφυγή κατά της απαλλαγής ασκείται παραδε-
κτά στο πτωχευτικό δικαστήριο εφόσον, ο προσφεύγων 
επικαλείται ότι η αδυναμία εκπλήρωσης την οποία διαπι-
στώνει η απόφαση που κηρύσσει την πτώχευση, οφείλε-
ται σε δόλιες ενέργειες του οφειλέτη ή ότι, ο οφειλέτης δεν επέδειξε καλή πίστη είτε κατά την κήρυξη της πτώ-
χευσης είτε και κατά τη διάρκειά της, δεν έχει υπάρξει 
συνεργάσιμος με τα όργανα της πτώχευσης, έχει δολίως 
αποκρύψει εισοδήματα ή περιουσιακά στοιχεία κατά τη 
διάρκεια της πτωχευτικής διαδικασίας ή ότι είτε εκκρε-μεί ποινική δίωξη κατά του οφειλέτη για κάποια από τις 
πράξεις του Ενάτου Μέρους του Δεύτερου Βιβλίου ή για 
κάποια από τις κακουργηματικές πράξεις της κλοπής, 
απάτης, υπεξαίρεσης ή πλαστογραφίας, ή για το αδίκημα 
της καταδολίευσης δανειστών ή ότι έχει καταδικαστεί για 
κάποια από αυτές τις πράξεις.».
22. Στην παρ. 3 του άρθρου 193 του ν. 4738/2020 δια-
γράφεται το δεύτερο εδάφιο και η παρ. 3 διαμορφώνεται 
ως εξής: 
«3. Αν η προσφυγή επικαλείται ποινική δίωξη ή καταδί-
κη για κάποια από τις πράξεις της παρ. 1, το πτωχευτικό 
δικαστήριο μπορεί να αναβάλει την απόφασή του μέχρι 
την αμετάκλητη περάτωση της ποινικής διαδικασίας.».
23. Η παρ. 1 του άρθρου 195 του ν. 4738/2020 τρο-
ποποιείται ως προς τον προσδιορισμό: α) του φυσικού 
προσώπου που εκ του νόμου έχει αλληλέγγυα ευθύνη 
και β) της ύποπτης περιόδου και διαμορφώνεται ως εξής: 
«1. Φυσικό πρόσωπο που εκ του νόμου έχει αλληλέγ-
γυα ευθύνη λόγω της εκπροσωπευτικής ή διοικητικής 
του σχέσης με οφειλέτη νομικό πρόσωπο, απαλλάσσεται από κάθε ευθύνη για οφειλές του οφειλέτη, που προ-
έκυψαν εντός της ύποπτης περιόδου ή και εντός των 
τριάντα έξι (36) μηνών που προηγήθηκαν της ύποπτης 
περιόδου, με την πάροδο τριάντα έξι (36) μηνών από 
την υποβολή της αίτησης πτώχευσης, ή είκοσι τεσσά-
ρων (24) μηνών από την κήρυξη της πτώχευσης ή την 
καταχώρηση της παρ. 4 του άρθρου 77, όποιο από τα 
δύο προηγηθεί χρονικά, εκτός εάν εντός της παραπάνω 
προθεσμίας υποβληθεί π ροσφυγή οποιουδήποτε έχει 
έννομο συμφέρον κατά της απαλλαγής του. Ως ύποπτη 
περίοδος νοείται η οριζόμενη στο άρθρο 116 ή η τεκ-
μαιρόμενη ύποπτη περίοδος του δεύτερου εδαφίου της 
παρ. 2 του άρθρου 81 σε περίπτωση καταχώρησης της 
παρ. 4 του άρθρου 77, κατά περίπτωση.».
24. Στο άρθρο 196 του ν. 4738/2020 τροποποιείται 
το δεύτερο εδάφιο, προστίθενται νέο τρίτο και τέταρτο εδάφιο και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 196
Συνέπειες απαλλαγής στη ρευστοποίηση και διανομή - επίπτωση σε συνοφειλέτες ή σε οφειλές τρίτων εγγυημένες από τον οφειλέτη
 Η απαλλαγή του οφειλέτη ή του εκπροσώπου του 
από χρέη, κατά περίπτωση, δεν θίγει με οποιονδήποτε τρόπο τη συνέχιση της διαδικασίας ρευστοποίησης και 
διανομής των στοιχείων της πτωχευτικής περιουσίας και 
τα δικαιώματα των πιστωτών επί αυτών, συμπεριλαμβα-
νομένων και των αδήλων εισοδημάτων ή περιουσιακών 
στοιχείων, τα οποία δολίως ή εξ αμελείας απεκρύβησαν στο πλαίσιο της πτωχευτικής διαδικασίας από τον οφει-λέτη και των δικαιωμάτων των ενέγγυων πιστωτών επί 
υπεγγύων στοιχείων του οφειλέτη, η οποία διεξάγεται 
και ολοκληρώνεται σύμφωνα με τον παρόντα. Η απαλ-
λαγή του οφειλέτη εκ της πρωτοφειλής ή εγγυήσεως δεν 
επηρεάζει τις απαιτήσεις έναντι των λοιπών συνοφειλε-τών ή εγγυητών που ενέχονται εκ του νόμου ή δυνάμει δικαιοπραξίας. Η απαλλαγή σύμφωνα με το άρθρο 193 ή 195, κατά περίπτωση, συνεπάγεται την άμεση και αυ-τοδίκαιη κατάργηση κάθε εκκρεμούς διαδικασίας διοι-κητικής εκτέλεσης ή άλλης αναγκαστικής εκτέλεσης σε 
βάρος οφειλετών φυσικών προσώπων ή εκπροσώπων 
και διοικούντων νομικών προσώπων, αντιστοίχως. Με 
την επιφύλαξη του άρθρου 195, η απαλλαγή του οφει-
λέτη εκ της πρωτοφειλής ή εγγυήσεως δεν επηρεάζει τις 
απαιτήσεις έναντι των λοιπών συνοφειλετών ή εγγυητών 
που ενέχονται εκ του νόμου ή δυνάμει δικαιοπραξίας.».
25. Η παρ. 1 του άρθρου 201 του ν. 4738/2020 τροπο-
ποιείται με την προσθήκη ρύθμισης για αυτεπάγγελτη 
δίωξη και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής: 
«1. Κάθε παράνομη ιδιοποίηση χρημάτων ή άλλων 
πραγμάτων της πτωχευτικής περιουσίας από τον σύν-
δικο ή από πρόσωπα που έχουν προσληφθεί για τις 
ανάγκες της πτώχευσης τιμωρείται κατά τα άρθρα 375 
και επόμενα του Ποινικού Κώδικα, περί υπεξαίρεσης και 
διώκεται αυτεπαγγέλτως.».
26. Η παρ. 3 του άρθρου 203 του ν. 4738/2020 αντι-
καθίσταται ως εξής: 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8448 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
«3. Όταν κατά τη διάρκεια πτωχευτικής δίκης ή κατά 
την τέλεση των καθηκόντων του εισηγητή ανακύπτει 
γεγονός που μπορεί να χαρακτηριστεί αδίκημα του πα-
ρόντος κεφαλαίου, ο εισηγητής ή ο αρμόδιος δικαστής 
του πτωχευτικού δικαστηρίου οφείλει να συντάξει έκθε-
ση και να την διαβιβάσει στον αρμόδιο εισαγγελέα με 
κάθε πληροφορία και με τα σχετικά έγγραφα. Κατά τα 
λοιπά, εφαρμόζεται το άρθρο 39 του Κώδικα Ποινικής 
Δικονομίας.».
27. Στην παρ. 3 του άρθρου 209 του ν. 4738/2020 αντι-
καθίσταται το άρθρο «192» από το άρθρο «195» και η 
παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής: 
«3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, ορίζεται η δι-
αδικασία διαγραφής απαιτήσεων του Δημοσίου και των 
Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης λόγω της απαλλαγής 
φυσικού προσώπου σύμφωνα με το άρθρο 195.».
28. Το άρθρο 211 του ν. 4738/2020 αντικαθίσταται ως 
εξής: 
«Άρθρο 211
Τελικές διατάξεις Μέρους Τρίτου
Σε περίπτωση, που η πτωχευτική απόφαση διατάζει την 
εκποίηση του συνόλου του ενεργητικού της επιχείρησης του οφειλέτη ή επιμέρους λειτουργικών συνόλων αυτής, ο σύνδικος δύναται να αναθέτει τον έλεγχο των οικονο-
μικών στοιχείων σε ορκωτό ελεγκτή λογιστή με όρους 
και διαδικασίες που θα προσδιορίζει κατά περίπτωση.».
Άρθρο 36
Βελτίωση ρυθμίσεων πε ρί ενίσχυσης της 
αποτελεσματικότητας - Ρήτρες παρακολούθησης -Ευάλωτοι Οφειλέτε ς - Τροποποιήσεις
του Βιβλίου Τρίτου του ν. 4738/2020
1. Τροποποιείται ο τίτλος του άρθρου 225 του 
ν. 4738/2020 (Α΄ 207) ως εξής: «Εξουσιοδοτικές διατάξεις 
Μέρους Πρώτου και Δεύτερου».
2. Προστίθεται νέα παρ. 1Α στο άρθρο 225 του 
ν. 4738/2020 ως εξής: 
 «1A. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, μετά από κοινή εισήγηση 
της Ειδικής Γ ραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους 
και της Γενικής Γ ραμματείας Πληροφοριακών Συστη-
μάτων Δημόσιας Διοίκησης, καθορίζονται η διαδικασία τήρησης του Ηλεκτρονικού Μητρώου Φερεγγυότητας, 
τα δικαιώματα, οι όροι και οι διαδικασίες πρόσβασης, το 
περιεχόμενο και τα δικαιολογητικά αιτήσεων και άλλων 
τρόπων επικοινωνίας, η διασύνδεσή του με το πληροφο-
ριακό σύστημα ευθύνης του Υπουργείου Δικαιοσύνης ή 
και η ενσωμάτωσή του σε αυτό και κάθε ειδικό ή τεχνικό 
θέμα και απαραίτητη λεπτομέρεια που αφορά στη σύ-σταση και λειτουργία του.».
 Άρθρο 37
Βελτίωση ρυθμίσεων για τους διαχειριστές αφερεγγυότητας - Τροπ οποιήσεις του Βιβλίου
 Τετάρτου του ν. 4738/2020 
1. Η παρ. 1 του άρθρου 232 του ν. 4738/2020 (Α΄ 207) τροποποιείται ως προς τους χρόνους προκήρυξης και 
διενέργειας των εξετάσεων για την απόκτηση της πιστο-
ποίησης και διαμορφώνεται ως εξής:
 «1. Οι εξετάσεις για την απόκτηση της πιστοποίησης 
είναι πανελλήνιες και διενεργούνται εντός του τρίτου 
τριμήνου εκάστου κατά το δυνατόν έτους, μετά από 
προκήρυξη της αρμόδιας αρχής που δημοσιεύεται στην 
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, τουλάχιστον εξήντα (60) ημέρες πριν από την ημερομηνία διεξαγωγής τους και 
αναρτάται στον διαδικτυακό τόπο του Υπουργείου Οι-
κονομικών.».
2. Στην παρ. 2 του άρθρου 232 του ν. 4738/2020 προ-
στίθεται δεύτερο εδάφιο και η παρ. 2 διαμορφώνεται 
ως εξής: 
«2. Τα γνωστικά αντικείμενα στα οποία εξετάζονται οι 
υποψήφιοι είναι αστικό δίκαιο, εμπορικό δίκαιο, γενικές 
αρχές λογιστικής και φορολογίας επιχειρήσεων, καθώς 
και βέλτιστες πρακτικές διαχείρισης αφερεγγυότητας. Τα 
γνωστικά αντικείμενα του πρώτου εδαφίου δύνανται να 
εξειδικεύονται περαιτέρω με απόφαση της Επιτροπής 
Διαχείρισης Αφερεγγυότητας.».
3. Στην περ. α΄ της παρ. 3 του άρθρου 234 του 
ν. 4738/2020 η φράση «ή με την οποία συνδέεται ως μέ-τοχος ή εταίρος ή μέλος διοίκησης ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο» διαγράφεται και η περ. α΄ διαμορφώνεται ως εξής:
«α) το ονοματεπώνυμο, τη διεύθυνση, την ηλεκτρονι-
κή διεύθυνση, τα στοιχεία επικοινωνίας και τον αριθμό μητρώου διαχειριστή, που είναι φυσικό πρόσωπο ή την 
επωνυμία, τη διεύθυνση, την ηλεκτρονική διεύθυνση 
της εταιρείας στην οποία απασχολείται ο διαχειριστής 
αφερεγγυότητας.».
4. Στην παρ. 7 του άρθρου 236 του ν. 4738/2020 κα-
ταργούνται το δεύτερο, τρίτο και τέταρτο εδάφιο, τρο-
ποποιείται το πρώτο εδάφιο και η παρ. 7 διαμορφώνεται 
ως εξής: 
«7. Ο διαχειριστής αφερεγγυότητας υποχρεούται να 
προσκομίσει στο όργανο που τον διορίζει σε διαδικασία 
που προβλέπεται στον παρόντα νόμο σύμβαση ασφά-
λισης επαγγελματικής ευθύνης, η οποία καλύπτει την 
αστική του ευθύνη από την άσκηση των καθηκόντων 
του ως διαχειριστή αφερεγγυότητας.».
5. Το πρώτο εδάφιο του άρθρου 248 του ν. 4738/2020 
τροποποιείται ως προς την απόφαση συγκρότησης και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής: 
«Άρθρο 248
Πρωτοβάθμιο Πειθαρχικό Συμβούλιο
Το Πρωτοβάθμιο Πειθαρχικό Συμβούλιο είναι πεντα-
μελές και συγκροτείται με την απόφαση της παρ. 2 του 
άρθρου 260. Η θητεία των μελών του Πρωτοβάθμιου 
Πειθαρχικού Συμβουλίου συμπίπτει με τον χρόνο θη-
τείας των μελών της αρμόδιας αρχής.».
6. Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 249 του 
ν. 4738/2020 τροποποιείται ως προς την απόφαση ορι-σμού των μελών και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής: 
«2. Το Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο είναι πενταμε-
λές και αποτελείται από τον Πρόεδρο και τέσσερα (4) 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8449 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
μέλη, καθώς και από ισάριθμους αναπληρωτές τους, με 
τριετή θητεία. Με την απόφαση της παρ. 3 του άρθρου 
260 ορίζονται ως Πρόεδρος του Ανωτάτου Πειθαρχικού 
Συμβουλίου, με τον αναπληρωτή του, ένας αρεοπαγίτης 
και ως μέλη, με τους αναπληρωτές τους, ένας καθηγητής 
ή αναπληρωτής καθηγητής νομικής σχολής Ανωτάτου 
Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (Α.Ε.Ι.), εν ενεργεία ή ομότιμος, 
ένας δικηγόρος που έχει συμπληρώσει εικοσαετή του-λάχιστον δικηγορία και προτείνεται από την Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων, ένας λογι-στής φοροτεχνικός Α΄ τάξης με εικοσαετή τουλάχιστον 
προϋπηρεσία που προτείνεται από το Οικονομικό Επι-
μελητήριο Ελλάδος (Ο.Ε.Ε.) και ένας νόμιμος ελεγκτής με 
εικοσαετή τουλάχιστον προϋπηρεσία που προτείνεται 
από την Επιτροπή Λογιστικής Τυποποίησης και Ελέγχων 
(Ε.Λ.Τ.Ε.).».
7. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 260 του 
ν. 4738/2020 τροποποιείται ως προς την αντικατάσταση 
των ποινών με κοινή υπουργική απόφαση και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής: 
«1. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Δικαιοσύνης, μετά από πρόταση του Ειδικού Γ ραμματέα 
Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, καθορίζονται η σύνθεση 
των μελών της Επιτροπής Διαχείρισης Αφερεγγυότητας, 
τακτικών και αναπληρωματικών, ο υποχρεωτικός αριθ-μός των συνεδριάσεών της ανά μήνα, η ελάχιστη απαι-
τούμενη απαρτία των μελών της για κάθε συνεδρίαση, 
καθώς και οι επιβαλλόμενες ποινές, μεταξύ των οποίων 
και η αντικατάστασή τους με όμοια απόφαση σε περί-
πτωση μη εκπλήρωσης ή πλημμελούς εκπλήρωσης των 
καθηκόντων τους, κυρώνεται ο κανονισμός λειτουργίας 
της Επιτροπής και ρυθμίζεται κάθε αναγκαία λεπτομέ-
ρεια σχετικά με την οργάνωση και λειτουργία της Επιτρο-
πής. Κατά την άσκηση των καθηκόντων τους ο Πρόεδρος 
και τα μέλη της Επιτροπής δεν υπόκεινται σε οποιονδή-
ποτε ιεραρχικό ή διοικητικό έλεγχο και απολαμβάνουν προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας.».
8. Στην παρ. 3 του άρθρου 260 του ν. 4738/2020 δι-
αγράφονται οι λέξεις «συγκροτείται δευτεροβάθμιο 
πειθαρχικό συμβούλιο και» και διαμορφώνεται ως εξής: 
 «3. Με όμοια απόφαση ρυθμίζεται κάθε αναγκαία λε-
πτομέρεια σχετικά με την οργάνωση και λειτουργία της 
Επιτροπής Διαχείρισης Αφερεγγυότητας και των πειθαρ-
χικών συμβουλίων.». 
Άρθρο 38
Βελτίωση των κοινών, τελικών και μεταβατικώνδιατάξεων - Τροποποιήσεις του Βιβλίου Πέμπτουτου ν. 4738/2020 
1. Η παρ. 1 του άρθρου 263 του ν. 4738/2020 (Α΄ 207) 
αντικαθίσταται ως εξής:
«1. Το παρόν εφαρμόζεται στις διαδικασίες που εκ-
κινούν μετά την ημερομηνία θέσης του σε ισχύ, κατά 
περίπτωση, σύμφωνα με το άρθρο 308.».
2. Στην παρ. 4 του άρθρου 263 του ν. 4738/2020 οι 
λέξεις «της παρ. 2 του άρθρου 230» αντικαθίστανται από 
τις λέξεις «της περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 230» και η 
παρ. 4 διαμορφώνεται ως εξής: «4. Τα νομικά πρόσωπα της περ. β΄ της παρ. 1 του 
άρθρου 230 δύνανται να εγγραφούν στο μητρώο δι-
αχειριστών αφερεγγυότητας, εφόσον απασχολούν με 
οιασδήποτε μορφής σχέση τουλάχιστον ένα φυσικό πρό-
σωπο κάτοχο άδειας διαχειριστή αφερεγγυότητας εγγε-
γραμμένο κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος του παρόντος 
στο υφιστάμενο μητρώο διαχειριστών αφερεγγυότητας 
του π.δ. 133/2016 (Α΄ 242), κατόπιν υποβολής σχετικής 
αιτήσεως προς την Επιτροπή Διαχείρισης Αφερεγγυό-
τητας του άρθρου 229 του παρόντος, με απόφαση της 
οποίας θα καθορισθεί η μορφή της σχετικής αίτησης και 
τα δικαιολογητικά που απαιτούνται.».
3. Στην παρ. 5 του άρθρου 263 του ν. 4738/2020 τρο-
ποποιείται το πρώτο εδάφιο και η παρ. 5 διαμορφώνεται 
ως εξής: 
«5. Οι οφειλέτες που έχουν κηρυχθεί σε πτώχευση ή 
των οποίων η αίτηση απορρίφθηκε, σύμφωνα με την 
παρ. 4 του άρθρου 3 του ν. 3588/2007 (Α΄ 153) πριν τη θέση σε ισχύ του νέου νόμου αλλά μετά την 1η.1.2019, υπάγονται στα άρθρα 192 έως 194 και 196. Σε περίπτω-
ση που η προθεσμία της παρ. 1 ή 2 του άρθρου 192, 
κατά περίπτωση, λήγει πριν τις 31η.12.2021, η απαλλαγή 
επέρχεται την 1η.1.2022, εκτός αν εντός της παραπάνω 
προθεσμίας κατατεθεί προσφυγή κατά της απαλλαγής 
του. Για την πλήρωση των προϋποθέσεων της παρ. 3 του 
άρθρου 92 απαιτείται αίτηση προς και σχετική απόφαση 
του πτωχευτικού δικαστηρίου.».
4. Στην παρ. 6 του άρθρου 263 του ν. 4738/2020 τρο-
ποποιείται το πρώτο εδάφιο και η παρ. 6 διαμορφώνεται 
ως εξής: 
«6. Τα άρθρα 195 και 196 εφαρμόζονται και για την 
απαλλαγή των εκπροσώπων νομικού προσώπου για 
οφειλές νομικού προσώπου, του οποίου η αίτηση πτώ-
χευσης ή η κήρυξη σε πτώχευση προηγήθηκε της θέ-
σης του παρόντος νόμου σε ισχύ ή του οποίου η αίτηση 
απορρίφθηκε, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 3 του 
ν. 3588/2007 (Α΄ 153). Σε περίπτωση που η προθεσμία, που αφορά την απαλλαγή των εκπροσώπων της παρ. 1 
του άρθρου 195 λήξει οποτεδήποτε πριν τις 31.12.2021, 
τότε η απαλλαγή επέρχεται την 1η.1.2022, ενώ τυχόν 
προσφυγή μπορεί να ασκηθεί μέχρι τις 31.12.2021.».
5. Το άρθρο 265 του ν. 4738/2020 αντικαθίσταται ως 
εξής:
«Άρθρο 265
Καταργούμενες διατάξεις
1. Καταργείται ο ν. 3588/2007 (Α΄ 153). Όπου γί-
νεται αναφορά σε νόμο στον Πτωχευτικό Κώδικα 
(ν. 3588/2007), νοείται ο παρών. Οι εκκρεμείς κατά τον 
χρόνο έναρξης ισχύος διαδικασίες του Πτωχευτικού Κώ-
δικα, εξελίσσονται σύμφωνα με αυτόν, εκτός όπου άλλως 
ορίζεται στο παρόν ή από προϊσχύουσα του ν. 3588/2007 
νομοθεσία, σύμφωνα με το άρθρο 182 αυτού. Κατ’ εξαί-
ρεση, με απόφαση της πλειοψηφίας της συνέλευσης των 
πιστωτών εκκρεμούς πτωχευτικής διαδικασίας, επιτρέ-
πεται η συνέχιση της διαδικασίας στο στάδιο, στο οποίο 
βρίσκεται σύμφωνα με τον παρόντα. Στην περίπτωση 
αυτήν, ανεξάρτητα από τις διατάξεις που διέπουν τη 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8450 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
συνέχιση της διαδικασίας, για την κατάταξη των πιστω-
τών, εφαρμόζονται οι διαχρονικού δικαίου διατάξεις των 
νόμων που έχουν ισχύσει έως την υπαγωγή στη νέα δι-
αδικασία.
2. Παύει η δυνατότητα υποβολής νέων αιτήσεων, σύμ-
φωνα με τον ν. 3869/2010 (Α΄ 130). Οι εκκρεμείς κατά 
τον χρόνο έναρξης ισχύος διαδικασίες εξελίσσονται 
σύμφωνα με αυτόν.
3. Παύει η δυνατότητα υποβολής νέων αιτήσεων 
σύμφωνα με τα άρθρα 68 έως και 77 του ν. 4307/2014 (Α  246), τα οποία εξακολουθούν να ισχύουν στις εκκρε-
μείς κατά τη έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου διαδικα-
σίες, εκτός όπου άλλως ορίζεται στο παρόν. Κατ’ εξαίρε-ση, με απόφαση της συνέλευσης των πιστωτών ειδικής 
διαχείρισης, που συγκαλείται με πρόσκληση του ειδικού 
διαχειριστή, επιτρέπεται η συνέχιση της διαδικασίας στο 
στάδιο, στο οποίο βρίσκεται με αναλογική εφαρμογή του 
παρόντος νόμου. Στην περίπτωση αυτήν ο ειδικός δια-χειριστής ασκεί τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες που επιφυλάσσονται κατά τον παρόντα νόμο στον σύνδικο. Όπου γίνεται αναφορά σε νόμο στην ειδική διαχείριση 
των ανωτέρω άρθρων, νοείται η διαδικασία του Κεφα-
λαίου Β΄ του Πέμπτου Μέρους του Δευτέρου Βιβλίου.
4. Δεν εφαρμόζεται στις διαδικασίες του παρόντος η 
παρ. 3 του άρθρου 58 του ν.δ. 356/1974 (Α΄ 90) (Κ.Ε.Δ.Ε.).
5. Καταργείται η παρ. 22 της υποπαρ. Γ3 της παρ. Γ του 
άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (Α΄ 94), καθώς και κάθε διάτα-
ξη, που εκδόθηκε βάσει εξουσιοδότησης περιεχόμενης στην παραπάνω καταργούμενη διάταξη.
6. Αίρεται η υποχρέωση διενέργειας εξετάσεων έτους 
2020 για την απόκτηση άδειας διαχειριστή αφερεγγυό-
τητας, όπως όριζε το άρθρο 6 του π.δ. 133/2016 (Α΄ 242).
7. Καταργούνται οι παρ. 3 και 4 του άρθρου 65 του 
ν. 4472/2017 (Α΄ 74).
8. Από τη θέση σε πλήρη εφαρμογή του Ηλεκτρονι-
κού Μητρώου Φερεγγυότητας, η οποία διαπιστώνεται με 
κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιο-
σύνης, καταργούνται οι παρ. 1 έως και 3 του άρθρου 62 του ν.δ. 356/1974 (Κ.Ε.Δ.Ε.). Οι παράγραφοι αυτές συνε-
χίζουν να ισχύουν σε πτωχεύσεις, που διέπονται από τον 
ν. 3588/2007 ή από τις προϊσχύουσες αυτού πτωχευτικές 
διατάξεις.».
6. Στο άρθρο 308 του ν. 4738/2020 τροποποιούνται τα 
δύο πρώτα εδάφια και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής: 
«Άρθρο 308Έναρξη ισχύος
Τα άρθρα 31 έως και 171, 189 έως και 216 και 227 
έως και 265, πλην των παρ. 2 και 6 έως 8 του άρθρου 
265, τίθενται σε ισχύ την 1η Μαρτίου 2021. Τα άρθρα 1 έως και 30, 172 έως και 188 και 217 έως και 226, καθώς 
και η παρ. 2 του άρθρου 265, τίθενται σε ισχύ την 1η 
Ιουνίου 2021. Κατ’ εξαίρεση, η παρ. 3 του άρθρου 264 
και οι παράγραφοι 6 έως και 8 του άρθρου 265, καθώς 
και οι άλλες διατάξεις του παρόντος για τις οποίες δεν 
ορίζεται διαφορετικά, ισχύουν από τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Κατά πα-ρέκκλιση των προβλεπομένων στην παρ. 1 του άρθρου 76, τα φυσικά πρόσωπα πλην των εμπόρων αποκτούν 
πτωχευτική ικανότητα την 1η Ιουνίου 2021. Μέχρι τη 
θέση σε ισχύ των άρθρων 172 έως και 188, αρμόδιο 
πτωχευτικό δικαστήριο για πτωχεύσεις, ανεξαρτήτως 
οικονομικού αντικειμένου, είναι το Πολυμελές Πρωτο-
δικείο στην περιφέρεια του οποίου ο οφειλέτης έχει το κέντρο των κύριων συμφερόντων του.».
Άρθρο 39
Ψηφιακή πλατφόρμα Κώδικα ΔεοντολογίαςΤραπεζών της παρ. 2 του άρθρου 1 του 
ν.  4224/2013
1. Η διαδικασία των Σταδίων 2 και 4 της Διαδικασίας 
Επίλυσης Καθυστερήσεων (Δ.Ε.Κ.) του Κώδικα Δεοντολο-
γίας Τραπεζών της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4224/2013 
(Α΄ 288), διεξάγεται αποκλειστικά μέσω ψηφιακής πλατ-
φόρμας, που αναπτύσσεται από τη Γενική Γ ραμματεία 
Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης 
(Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ.) σε συνεργασία με την Ειδική Γ ραμματεία Δι-
αχείρισης Ιδιωτικού Χρέους (Ε.Γ .Δ.Ι.Χ.). Στην πλατφόρμα 
παρέχεται πρόσβαση μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης 
της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr-ΕΨΠ). Για την είσοδο 
στην πλατφόρμα απαιτείται η αυθεντικοποίηση του φυ-
σικού προσώπου - χρήστη με τη χρήση των κωδικών - 
διαπιστευτηρίων της Γ .Γ .Π.Σ.Δ.Δ. (taxisnet). Η υποβολή 
της αίτησης διεξαγωγής των ως άνω Σταδίων μέσω της 
ψηφιακής πλατφόρμας συνεπάγεται άδεια του φυσικού 
ή νομικού προσώπου προς το ίδρυμα, που υπάγεται στο 
πεδίο εφαρμογής του Κώδικα Δεοντολογίας, το οποίο δι-
εξάγει τη Δ.Ε.Κ. για πρόσβαση, επεξεργασία και διασταύ-
ρωση των δεδομένων του Σταδίου 2, καθώς και άλλων 
δεδομένων που βρίσκονται στην κατοχή του ιδρύματος 
ή που αυτό αντλεί από άλλες πηγές σύμφωνα με το Στά-
διο 2, για τους σκοπούς συγκέντρωσης των στοιχείων 
που προβλέπονται στο Στάδιο αυτό. Επίσης, συνεπάγεται 
αυτοδίκαια την άρση του απορρήτου των τραπεζικών 
καταθέσεων του άρθρου 1 του ν.δ. 1059/1971 (Α΄ 270) 
και του φορολογικού απορρήτου του άρθρου 17 του 
ν. 4174/2013 (Α΄ 170) για τον αιτούντα, μόνον για τον 
σκοπό της συγκέντρωσης των δεδομένων του Σταδίου 
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Ψη-φιακής Διακυβέρνησης και του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, καθορίζονται η διαδικασία υποβολής της αίτησης του πρώτου εδαφίου, τα τεχνικά και οργανωτι-
κά μέτρα για τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας, οι αναγκαίες διαλειτουργικότητες του πληροφοριακού 
συστήματος της πλατφόρμας με άλλα πληροφοριακά 
συστήματα φορέων του δημοσίου τομέα, καθώς και 
κάθε άλλο ειδικότερο ή τεχνικό ζήτημα για την εφαρ-
μογή του παρόντος.
2. Με την επιφύλαξη όσων προβλέπονται στον Κώδικα 
Δεοντολογίας, η πλατφόρμα της παρ. 1 ενημερώνεται 
από τα ιδρύματα που εντάσσονται στο πεδίο εφαρμογής 
του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών της παρ. 2 του άρ-
θρου 1 του ν. 4224/2013, σχετικά με την κατηγοριοποίη-
ση οφειλέτη, ο οποίος έχει ήδη υποβάλλει την αίτηση της 
παρ. 1 ως μη συνεργάσιμου, προκειμένου ο τελευταίος να λαμβάνει γνώση. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8451 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
3. Δικαιώματα πρόσβασης στα στοιχεία του παρόντος 
άρθρου έχουν μόνον ο οφειλέτης, το ίδρυμα που διεξά-
γει τη Δ.Ε.Κ. και η Τράπεζα της Ελλάδος, προκειμένου για 
την άσκηση των εποπτικών της καθηκόντων. 
4. Μέχρι την πλήρη λειτουργία της ψηφιακής πλατ-
φόρμας της παρ. 1, η οποία διαπιστώνεται με πράξη του 
Ειδικού Γ ραμματέα Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους του 
Υπουργείου Οικονομικών, η διαδικασία των Σταδίων 2 
και 4 της Δ.Ε.Κ. διεξάγεται σύμφωνα με τα προβλεπόμε-
να στον Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4224/2013. 
Άρθρο 40
Μη υποβολή δηλώσεων φόρου μεταβίβασης
 ακινήτων σε μετασχηματισμούς πιστωτικών 
ιδρυμάτων - Τροποποίηση της παρ. 8 του άρθρου 16 τουv. 2515/1997
1. Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 8 του άρθρου 16 του 
ν. 2515/1997 (Α΄ 154), προστίθενται οι λέξεις «να υπο-
βάλλονται δηλώσεις φόρου μεταβίβασης ακινήτων και» 
και η παρ. 8 διαμορφώνεται ως εξής: 
«8. Η μεταγραφή των ακινήτων και εμπραγμάτων δι-
καιωμάτων γενικώς, που μεταβιβάζονται από τα συγ-
χωνευόμενα πιστωτικά ιδρύματα στο όνομα του από τη 
συγχώνευση προερχόμενου νέου πιστωτικού ιδρύματος 
ή του απορροφώντος, εφόσον δεν υπάρχει περιγραφή 
αυτών στη σύμβαση ή το καταστατικό, γίνεται εφαρ-
μοζομένων κατ’ αναλογία των διατάξεων του άρθρου 
1197 του Αστικού Κώδικα, με καταχώριση στα οικεία 
βιβλία μεταγραφών ή στα οικεία κτηματολογικά φύλ-
λα αποσπάσματος της σύμβασης ή του καταστατικού, 
στο οποίο να εμφαίνεται ότι το απορροφούν ή το νέο 
πιστωτικό ίδρυμα είναι καθολικός διάδοχος των συγχω-
νευομένων, με έκθεση που περιέχει τα απαιτούμενα από 
το άρθρο 1194 του Α.Κ. στοιχεία των εμπραγμάτων δικαι-
ωμάτων και την ταυτότητα των ακινήτων που αφορούν.
Κατά παρέκκλιση κάθε άλλης γενικής ή ειδικής διάτα-
ξης, δεν απαιτείται να υποβάλλονται δηλώσεις φόρου 
μεταβίβασης ακινήτων και να μνημονεύονται ή να προ-
σαρτώνται πιστοποιητικά της φορολογικής διοίκησης, 
οποιασδήποτε μορφής ή χρήσ ης, ή οποιασδήποτε άλλης 
δημόσιας υπηρεσίας, οργανισμού ή εταιρείας ή Οργα-
νισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) κάθε βαθμού ή 
οποιεσδήποτε διοικητικές εγ κρίσεις, βεβαιώσεις μηχανι-
κών, βεβαιώσεις υποθηκοφυλακείων ή κτηματολογικών 
γραφείων ή λοιπές βεβαιώσεις, υπεύθυνες δηλώσεις, πι-
στοποιητικά, τοπογραφικά διαγράμματα, αποσπάσματα 
κτηματολογικών διαγραμμάτων και σχεδιαγράμματα για 
τη μεταβίβαση ακινήτων, ακόμη και εκείνων που έχουν 
αποκτηθεί με αναγκαστική απαλλοτρίωση ή βρίσκονται 
σε παραμεθόριες περιοχές. Από τα πιστοποιητικά του 
προηγούμενου εδαφίου εξαιρείται το πιστοποιητικό 
του Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτου (ΕΝ.Φ.Ι.Α.) του 
άρθρου 54Α του v. 4174/2013 (Α΄ 170), το οποίο επισυνά-
πτεται στη σύμβαση ή πράξη συγχώνευσης ή διάσπασης 
ή στην έκθεση που επισυνάπτεται κατά την καταχώριση 
στα οικεία βιβλία μεταγραφών αποσπάσματος της σύμ-
βασης ή του καταστατικού, στο οποίο εμφαίνεται ότι το 
απορροφούν ή το νέο πιστωτικό ίδρυμα είναι καθολικός διάδοχος των συγχωνευομένων. Η σύμβαση ή πράξη 
συγχώνευσης ή διάσπασης που συντάσσεται στο πλαίσιο 
μετασχηματισμών με τις διατάξεις του παρόντος, χωρίς 
την επισύναψη των αναφερομένων στο δεύτερο εδάφιο 
εγγράφων, είναι κατά τούτο νόμιμη και έγκυρη και παρά-
γει όλες τις έννομες συνέπειές της. Οι υποθηκοφύλακες 
και προϊστάμενοι κτηματολογικών γραφείων καταχω-
ρούν υποχρεωτικά τη σύμβαση ή πράξη συγχώνευσης 
ή διάσπασης στα οικεία βιβλία, κατά τα παραπάνω κατ’ εξαίρεση προβλεπόμενα. Σε περίπτωση συγχώνευσης, 
διάσπασης ή απόσχισης κλάδου πιστωτικών ιδρυμάτων 
ή άλλου εταιρικού μετασχηματισμού, η διαδικασία μετα-
γραφής ή εγγραφής εμπράγματων δικαιωμάτων, η οποία 
δεν έχει ολοκληρωθεί κατά τον χρόνο συντέλεσης του 
εταιρικού μετασχηματισμού, ολοκληρούται από το νομι-
κό πρόσωπο στο οποίο περιέρχεται τελικώς το εμπράγ-
ματο δικαίωμα, ως καθολικού διαδόχου, σύμφωνα με 
την παρούσα και την παρ. 9.».
2. Η ισχύς της παρ. 1 άρχεται από τις 18.5.2021, ημερο-
μηνία ενάρξεως ισχύος του άρθρου 114 του ν. 4799/2021 
(A΄ 78).
Άρθρο 41
Ρύθμιση ζητημάτων διοικητών ιδρυμάτων
Σε περίπτωση που έχει οριστεί διοικητής ιδρύματος, 
δίχως την τήρηση των διατυπώσεων που ορίζονται στη 
συστατική πράξη, ο ορισμός γίνεται σύμφωνα με το δεύ-
τερο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 19 του ν. 4182/2013 
(Α΄ 185). Το παρόν καταλαμβάνει και τους υφιστάμενους 
ορισμούς διοικητών ιδρυμάτων, για τους οποίους δεν 
έχουν τηρηθεί οι διατυπώσεις της συστατικής πράξης, 
το κύρος δε των αποφάσεων που έχουν ληφθεί στο δι-
άστημα από τον ορισμό διοικητή δίχως την τήρηση των 
διατυπώσεων της συστατικής πράξης και μέχρι τον ορι-σμό διοικητή, σύμφωνα με το δεύτερο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 19 του ν. 4182/2013 δεν θίγεται εκ μόνου του λόγου του ορισμού διοικητή δίχως την τήρηση των διατυπώσεων που ορίζονται στη συστατική πράξη.
Άρθρο 42
Στεγαστικές ανάγκες Διεύθυνσης Κρατικής Αρωγής και Κεντρικής Μονάδας ΚρατικώνΕνισχύσεων Υπουργείου Οικονομικών
Το Υπουργείο Οικονομικών δύναται έως τις 31.12.2021 
να προβεί στη σύναψη σύμβασης μίσθωσης ακινήτου 
για την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών της Διεύθυν-
σης Κρατικής Αρωγής του άρθρου 19 του ν. 4797/2021 
(Α΄ 66) και της Κεντρικής Μονάδας Κρατικών Ενισχύσεων 
Υπουργείου Οικονομικών της παρ. Β του άρθρου πρώτου 
του ν. 4152/2013 (Α΄ 107), κατά παρέκκλιση των κείμε-
νων διατάξεων περί μίσθωσης ακινήτων για τη στέγαση 
δημοσίων υπηρεσιών.
Άρθρο 43
Μεταβατικές διατάξεις - Τροποποίηση τουάρθρου 24 του ν. 4797/2021
1. Η παρ. 3 του άρθρου 24 του ν. 4797/2021 (Α΄ 66) 
τροποποιείται ως προς το εύρος των αναφερόμενων 
αρμοδιοτήτων και διαμορφώνεται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8452 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
«3. Μέχρι την έκδοση της απόφασης της παρ. 1 για 
την έναρξη λειτουργίας της Διεύθυνσης Κρατικής Αρω-
γής, οι αρμοδιότητες που μνημονεύονται στον παρόντα, 
σχετικά με την επιχορήγηση και την προκαταβολή των 
άρθρων 4, 7, 8, 11 και 12 ασκούνται από το Γ΄ Τμήμα της 
Διεύθυνσης Χρηματοοικονομικής Πολιτικής του Υπουρ-
γείου Οικονομικών.».
2. Η παρ. 5 του άρθρου 24 του ν. 4797/2021 τροπο-
ποιείται ως προς το αρμόδιο όργανο και διαμορφώνεται 
ως εξής:
«5. Με απόφαση του Γενικού Γ ραμματέα Οικονομικής 
Πολιτικής συστήνονται ομάδες έργου αποτελούμενες 
από υπαλλήλους του Υπουργείου Οικονομικών και του 
Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, σύμφωνα με 
την παρ. 3 του άρθρου 44 του ν. 4622/2019 (Α΄ 133), 
με αντικείμενο την εκτέλεση ενεργειών για την ομαλή 
και ασφαλή μεταφορά των εκκρεμών υποθέσεων, της 
σχετικής αλληλογραφίας και του λοιπού αρχείου για 
την εφαρμογή του άρθρου 36 του ν. 2459/1997 (A΄ 17) 
στη Διεύθυνση Κρατικής Αρωγής του Υπουργείου Οι-
κονομικών. Αποστολή των ομάδων έργου είναι η εκτέ-
λεση ενεργειών για την ομαδοποίηση, ταξινόμηση και 
καταγραφή των υποθέσεων του πρώτου εδαφίου και 
ενεργειών που εκκρεμούν σε υπηρεσίες των Υπουργείων 
Οικονομικών, Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Εσωτερικών, 
κατά περίπτωση και Υποδομών και Μεταφορών και της 
εισερχόμενης αλληλογραφίας με αποδέκτες τις υπη-
ρεσίες αυτές, καθώς και κάθε ειδικότερο θέμα για την 
εφαρμογή του παρόντος.».
3. Στην παρ. 6 του άρθρου 24 του ν. 4797/2021 προστί-
θενται, από τότε που ίσχυσε, δεύτερο και τρίτο εδάφιο 
και η παρ. 6 διαμορφώνεται ως εξής:
«6. Οι κανονιστικές πράξεις που έχουν εκδοθεί από 
τους Υπουργούς Οικονομικών, Ανάπτυξης και Επεν-δύσεων και Υποδομών και Μεταφορών, πριν από τη 
δημοσίευση του παρόντος κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 36 του ν. 2459/1997 (Α΄ 17) παραμένουν σε ισχύ. Οι προβλεπόμενες στις αποφάσεις του πρώτου 
εδαφίου ενισχύσεις καταβάλλονται στους δικαιούχους 
από τη Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών του 
Υπουργείου Οικονομικών και βαρύνουν τον Προϋπο-
λογισμό Δημοσίων Επενδύσεων του Υπουργείου Οι-
κονομικών, σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 7 και 
την παρ. 5 του άρθρου 8. Η παρούσα ισχύει και για τις 
υπό στοιχεία 45824ΕΞ2021/15.04.2021 (Β΄ 1660) και 
48766ΕΞ2021/21.04.2021 (Β΄ 1739) κοινές αποφάσεις 
των Υπουργών Οικονομικών, Ανάπτυξης και Επενδύσεων 
και Υποδομών και Μεταφορών.».
Άρθρο 44
Συμπερίληψη των απαιτήσεων από σύμβασηέμμισθης εντολής στα προαφαιρούμενα έξοδατης ειδικής διαχείρισης - Τροποποίηση τουάρθρου 40 του ν. 4772/2021
Στην παρ. 1 του άρθρου 40 του ν. 4772/2021 (Α΄ 17), 
μετά τις λέξεις «των συμβάσεων εργασίας» προστίθενται 
οι λέξεις «ή έμμισθης εντολής» και μετά τις λέξεις «από τη 
σύμβαση εργασίας» προστίθενται οι λέξεις «ή έμμισθης 
εντολής» και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:«1. Κατά την αληθή έννοια της παρ. 2 του άρθρου 77 
του ν. 4307/2014 (Α΄ 246), στις δαπάνες της λειτουργίας 
της επιχείρησης κατά την ειδική διαχείριση, περιλαμβά-
νονται και οι απαιτήσεις που δημιουργούνται μετά τη 
θέση της επιχείρησης σε καθεστώς ειδικής διαχείρισης, 
για την καταβολή οφειλομένων μισθών, επιδομάτων 
αδείας και εορτών, αποζημίωσης μη ληφθείσας άδειας, 
καθώς και αποζημιώσεων συνεπεία καταγγελίας των 
συμβάσεων εργασίας ή έμμισθης εντολής, και όλες εν 
γένει αδιακρίτως φύσεως και αιτίας οι απαιτήσεις και 
αποζημιώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση εργα-
σίας ή έμμισθης εντολής.».
Άρθρο 45
Επέκταση της απαλλαγής μισθώματοςεπαγγελματικών μισθώσεων - Τροποποίησητης παρ. 10 του άρθρου δεύτερου της από 20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου,η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020
Η παρ. 10 του δεύτερου άρθρου της από 20.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 68), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 (Α΄ 83) τροπο-
ποιείται ως προς την προσθήκη του μηνός Ιουλίου του 
έτους 2021 και διαμορφώνεται ως εξής:
«10. Ειδικά για τους μήνες Ιανουάριο, Φεβρουάριο, 
Μάρτιο, Απρίλιο, Μάιο, Ιούνιο και Ιούλιο του έτους 2021, 
ο μισθωτής επαγγελματικής μίσθωσης προς εγκατάστα-
ση επιχείρησης, για την οποία έχουν ληφθεί ειδικά και 
έκτακτα μέτρα περί αναστολής ή προσωρινής απαγό-
ρευσης λειτουργίας για προληπτικούς ή κατασταλτικούς 
λόγους, που σχετίζονται με τον κορωνοϊό COVID-19 ή 
η οποία πλήττεται οικονομικά λόγω της διάδοσης του 
κορωνοϊού COVID-19 και ανήκει σε συγκεκριμένους 
κλάδους επιχειρήσεων, πέραν των αναφερόμενων στις 
αποφάσεις που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότηση της 
περ. α΄ της παρ. 8, απαλλάσσεται από την υποχρέωση 
καταβολής του συνολικού μισθώματος, κατά παρέκκλιση 
των κείμενων διατάξεων περί εμπορικών μισθώσεων, 
σύμφωνα με το δεύτερο και το τρίτο εδάφιο της παρ. 1.
Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, μετά από 
εισήγηση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημο-
σίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.), προσδιορίζονται οι πληγείσες 
επιχειρήσεις του πρώτου εδαφίου ανά κλάδο και ανά 
μήνα, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για 
την εφαρμογή του παρόντος.
Η ως άνω απόφαση αφορά σε επιχειρήσεις, οι οποίες 
δεν εντάσσονται στις αποφάσεις που εκδίδονται κατ’ 
εξουσιοδότηση της περ. α΄ της παρ. 8.».
Άρθρο 46
Εφαρμογή μειωμένου συντελεστή Φ.Π.Α.στις ψηφιακές δημοσιεύσεις επί υλικούυποθέματος και στις ηλεκτρονικές
δημοσιεύσεις - Τροποποιήσεις τουΠαραρτήματος ΙΙΙ και του άρθρου 21 τουΚώδικα Φ.Π.Α.
1. Η παρ. 40 του Κεφαλαίου Α. ΑΓ ΑΘΑ του Παραρτή-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8453 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
ματος ΙΙΙ του Κώδικα Φ.Π.Α. (ν. 2859/2000, Α΄ 248), αντι-
καθίσταται ως εξής:
«40. Βιβλία και βιβλία για παιδιά (Δ.Κ. ΕΧ4901, ΕΧ4903), 
εκδόσεις αυτών, οπτικές ή ακουστικές, εγγεγραμμένες 
σε υλικό υπόθεμα των Δ.Κ. ΕΧ8523 και Δ.Κ. ΕΧ8543 και 
σε συσκευές της Δ.Κ. ΕΧ8519. Eφημερίδες και περιοδικές 
εκδόσεις τυπωμένες, έστω και εικονογραφημένες ή με 
διαφημίσεις (Δ.Κ. 4902). Mουσική χειρόγραφη ή τυπωμέ-
νη, εικονογραφημένη ή μη έστω και δεμένη (Δ.Κ. 4904). Ο συντελεστής του φόρου για τα αγαθά της παρούσας ορίζεται σε έξι τοις εκατό (6%).».
2. Στο Κεφάλαιο Β. ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ του Παραρτήματος ΙΙΙ 
του Κώδικα Φ.Π.Α. προστίθεται παρ. 8 ως εξής:
«8. Οι ηλεκτρονικά παρεχόμενες δημοσιεύσεις οπτι-
κών και ακουστικών βιβλίων, εκτός από τις δημοσιεύ-
σεις που προορίζονται εξ ολοκλήρου ή κατά κύριο λόγο 
για διαφημιστικούς σκοπούς και τις δημοσιεύσεις που 
συνίστανται εξ ολοκλήρου ή κατά κύριο λόγο σε περι-
εχόμενο βίντεο ή ακουστικό μουσικό περιεχόμενο. Ο 
συντελεστής του φόρου για την παροχή υπηρεσιών της παρούσας ορίζεται σε έξι τοις εκατό (6%).».
3. Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 21 του 
Κώδικα Φ.Π.Α. αντικαθίσταται ως εξής:
«Ο συντελεστής Φ.Π.Α. που ορίζεται για τα αγαθά και 
τις υπηρεσίες του Παραρτήματος ΙΙΙ δεν εφαρμόζεται 
στις ηλεκτρονικά παρεχόμενες υπηρεσίες, με την εξαί-
ρεση εκείνων που εμπίπτουν στην παρ. 8 του Κεφαλαίου 
Β. ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ του Παραρτήματος ΙΙΙ.».
Άρθρο 47
Ρυθμίσεις για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης ληγμένων προϊόντων μπύρας που μετά τηδιάθεσή τους στην αγορά επεστράφησαν στον πωλητή εξαιτίας των περιορισμών τηςπανδημίας του κορωνοϊού COVID-19
1. Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης που βεβαιώθηκε 
και εισπράχθηκε στα τελωνεία για προϊόντα μπύρας τα 
οποία, μετά τη διάθεσή τους στην αγορά, επεστράφη-
σαν στον πωλητή κατά το χρονικό διάστημα από την 
1η.11.2020 έως και την 31η.5.2021, περίοδος κατά την 
οποία βρίσκονταν οι επιχειρήσεις σε αναστολή λόγω 
των μέτρων αντιμετώπισης του κορωνοϊού COVID-19, 
επιστρέφεται ή συμψηφίζεται με μελλοντικές οφειλές 
από Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης μπύρας, αν η ημερομη-νία ανάλωσης των προϊόντων αυτών έχει λήξει έως και τη 15η.5.2021.
2. Δικαιούχος της επιστροφής ή του συμψηφισμού 
είναι το πρόσωπο που κατέβαλε τον Ειδικό Φόρο Κα-
τανάλωσης, με την υποβολή του προβλεπόμενου, κατά 
περίπτωση, τελωνειακού παραστατικού. Το δικαίωμα 
της επιστροφής ή του συμψηφισμού παρέχεται με την 
υποβολή αίτησης, κατόπιν έγκρισης του τελωνείου, υπο-
βολής του τελωνειακού παραστατικού και καταστροφής 
των προϊόντων υπό τελωνειακή εποπτεία. 
3. Με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και 
του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων 
(Α.Α.Δ.Ε.), καθορίζονται οι ειδικότεροι όροι και οι προ-
ϋποθέσεις για την επιστροφή ή τον συμψηφισμό του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, ο τύπος της αίτησης, η 
διαδικασία, ο χρόνος και ο τρόπος υποβολής της, η διαδι-
κασία καταστροφής, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
Άρθρο 48
Καταστροφή αποθεμάτων ενσήμων ταινιώνκαπνικών παλαιού τύπου - Τροποποίηση του άρθρου εικοστού ένατου του ΜέρουςΔεύτερου του ν. 4411/2016
Στο άρθρο εικοστό ένατο του Μέρους Δεύτερου του 
ν. 4411/2016 (Α΄ 142) προστίθεται παρ. 4 ως εξής:
«4. Τα αποθέματα ενσήμων ταινιών του άρθρου 106 
του Εθνικού Τελωνειακού Κώδικα (ν. 2960/2001, Α΄ 265) που δεν διατέθηκαν έως την 20ή.5.2019, όπως ορίζεται 
στην παρ. 2 του άρθρου 106Β του ν. 2960/2001 και τα 
οποία δεν φέρουν τα χαρακτηριστικά ασφαλείας του 
ιδίου άρθρου του ως άνω Κώδικα και της Εκτελεστικής 
Απόφασης (ΕΕ) 2018/576 της Επιτροπής της 15ης Δε-
κεμβρίου 2017 «για τα τεχνικά πρότυπα των χαρακτη-
ριστικών ασφαλείας που εφαρμόζονται στα προϊόντα 
καπνού» (L 96), καταστρέφονται με έξοδα του Δημοσίου, 
εντός ενός (1) έτους από την ημερομηνία έναρξης ισχύος 
της παρούσας. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικο-
νομικών, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και του Διοικητή της 
Α.Α.Δ.Ε., καθορίζονται η διαδικασία καταστροφής των 
αποθεμάτων των ως άνω ενσήμων ταινιών, συγκρότη-σης των επιτροπών καταστροφής αυτών και κάθε άλλο σχετικό θέμα.».
Άρθρο 49
Διαχείριση κατασχεμένων ενεργειακώνπροϊόντων  και εύφλεκτων ή επικινδύνωνυλικών - Τροποποίηση του άρθρου 171 του Εθνικού Τελωνειακού Κώδικα
1. Στο άρθρο 171 του ν. 2960/2001 (Α΄ 265) προστίθε-
ται παρ. 1Α, ως εξής:
«1Α. Κατ’ εξαίρεση της παρ. 1, ειδικά τα κατασχεμένα 
από τις τελωνειακές αρχές ενεργειακά προϊόντα του άρ-
θρου 72, πλην των προϊόντων της περ. α΄ της παρ. 1 και της παρ. 2 του ίδιου άρθρου, καθώς και τα εύφλεκτα ή 
επικίνδυνα χημικά υλικά, σε περίπτωση που αυτά δεν 
εκποιηθούν κατά την πρώτη μονοήμερη δημοπρασία, 
καταστρέφονται για λόγους δημόσιας υγείας, ασφάλειας 
και προστασίας του περιβάλλοντος, υπό την προϋπό-
θεση εξακρίβωσης της χημικής ταυτότητας αυτών από τη Γενική Διεύθυνση Γενικού Χημείου του Κράτους της 
Α.Α.Δ.Ε., κατά περίπτωση, είτε με τη λήψη και εξέταση 
δειγμάτων είτε βάσει σχετικών εγγράφων. Η καταστροφή 
διενεργείται σε εγκαταστάσεις διυλιστηρίων ή αδειοδο-
τημένων φορέων διαχείρισης επικίνδυνων αποβλήτων. 
Για την καταστροφή συγκροτείται τριμελής επιτροπή, 
αποτελούμενη από τον προϊστάμενο του τελωνείου, 
στη χωρική αρμοδιότητα του οποίου καταστρέφονται 
τα προϊόντα αυτά ή τον νόμιμο αναπληρωτή του, έναν (1) 
υπάλληλο με ελεγκτικά καθήκοντα του ίδιου τελωνείου, 
καθώς και έναν (1) υπάλληλο της κατά τόπον αρμόδιας 
στον χώρο καταστροφής των προϊόντων αυτών χημικής 
υπηρεσίας. Για τη συγκρότηση της τριμελούς επιτροπής 
εκδίδεται απόφαση του ως άνω προϊσταμένου του τε-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8454 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
λωνείου, στην οποία μνημονεύονται τα μέλη αυτής με 
τους αναπληρωτές τους και ορίζονται ο χρόνος και ο 
χώρος καταστροφής. Για την καταστροφή συντάσσεται 
σχετικό πρωτόκολλο, στο οποίο: α) αναφέρονται τα είδη 
των προϊόντων, η ποσότητα αυτών και η δασμολογική 
τους διάκριση, καθώς και ο χρόνος και ο χώρος όπου 
πραγματοποιήθηκε η καταστροφή και β) βεβαιώνεται ότι 
τα υπολείμματα και απορρίμματα της καταστροφής δεν 
μπορούν να χρησιμοποιηθούν, ως καύσιμα κινητήρων 
ή θέρμανσης.».
Άρθρο 50
Προσθήκη εξουσιοδοτικής διάταξης για τον καθορισμό υπηρεσιακών ταυτοτήτων των 
υπαλλήλων της Γενικής Διεύθυνσης Σ.Δ.Ο.Ε. - 
Προσθήκη παρ. 18Α στο άρθρο 30 του ν. 3296/2004
Στο άρθρο 30 του ν. 3296/2004 (Α΄ 253) προστίθεται 
νέα παρ. 18Α ως εξής:
«18Α. Οι υπάλληλοι της Γενικής Διεύθυνσης του Σώ-
ματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (Σ.Δ.Ο.Ε.) κατά την άσκηση των καθηκόντων τους φέρουν υπηρεσιακή 
ταυτότητα. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, 
καθορίζονται ο τύπος, το περιεχόμενο και η διαδικασία 
έκδοσης των δελτίων υπηρεσιακών ταυτοτήτων των 
υπαλλήλων της Γενικής Διεύθυνσης του Σ.Δ.Ο.Ε., καθώς 
και κάθε αναγκαίο θέμα για την εφαρμογή του παρό-
ντος.».
Άρθρο 51
Επίδομα απομακρυσμένων - παραμεθορίωνπεριοχών - Αποζημίωση για εργασία καθ’υπέρβαση  υποχρεωτικού ωραρίου - Διορθώσεις παραπομπών στα άρθρα 9 και 13 του ν. 4778/2021
1. α. Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 9 του 
ν. 4778/2021 (Α΄ 26), οι λέξεις «του άρθρου 25» αντικα-
θίστανται από τις λέξεις «του άρθρου 47» και η παρ. 2 
διαμορφώνεται ως εξής: 
«2. Η χορήγηση του επιδόματος της παρ. 1 συνδέεται 
με την πραγματική άσκηση καθηκόντων στις υπηρεσίες 
των περιοχών αυτών. Ειδικότερα, η προσαύξηση σύμφω-
να με την απόφαση της περ. α΄ της παρ. 2 του άρθρου 47, χορηγείται υπό την προϋπόθεση της υποχρεωτικής 
παραμονής στην ίδια υπηρεσία για χρονικό διάστημα 
τουλάχιστον δύο (2) ετών και όχι περισσότερο από έξι 
(6) έτη, με την επιφύλαξη τυχόν ειδικότερων διατάξεων, 
οι οποίες προβλέπουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα 
υποχρεωτικής παραμονής στην ίδια υπηρεσία. Σε πε-
ρίπτωση παραμονής για διάστημα μικρότερο των δύο 
(2) ετών, τα ποσά που χορηγήθηκαν, σύμφωνα με την 
ίδια ως άνω απόφαση, αναζητούνται ως αχρεωστήτως καταβληθέντα.».
β. Στην υποπερ. ββ΄ της περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 
13 του ν. 4778/2021 οι λέξεις «του άρθρου 25» αντικα-θίστανται από τις λέξεις «του άρθρου 47» και η υποπερ. ββ΄ διαμορφώνεται ως εξής: 
«(ββ) Ο αριθμός των ωρών νυκτερινής, Κυριακών, πέ-
ραν του πενθημέρου και λοιπών εξαιρέσιμων ημερών 
εργασίας των υπαλλήλων της Α.Α.Δ.Ε., καθορίζεται στο πλαίσιο των εγκεκριμένων σχετικών πιστώσεων, σύμφω-
να με την απόφαση της περ. β΄ της παρ. 4 του άρθρου 47 
μέχρι ενενήντα έξι (96) ώρες για τις νυκτερινές και μέχρι 
ενενήντα έξι (96) ώρες για τις Κυριακές και εξαιρέσιμες ημέρες ανά υπάλληλο.».
γ. Στην περ. α΄ της παρ. 2 του άρθρου 13 του 
ν. 4778/2021 οι λέξεις «του άρθρου 25» αντικαθίσταται 
από τις λέξεις «του άρθρου 47» και η περ. α΄ διαμορφώ-νεται ως εξής:
«α. Επιτρέπεται η καθιέρωση εργασίας με αποζημίωση 
κατά τις νυχτερινές ώρες ή κατά τις Κυριακές και εξαι-
ρέσιμες ημέρες, προς συμπλήρωση της υποχρεωτικής 
εβδομαδιαίας, για υπαλλήλους που ανήκουν σε υπηρε-σίες που λειτουργούν είτε όλες τις ημέρες του μήνα είτε 
σε δωδεκάωρη ή εικοσιτετράωρη βάση, με τη διαδικασία 
και τις προϋποθέσεις της περ. α΄ της παρ. 1, σύμφωνα με 
την περ. γ΄ της παρ. 4 του άρθρου 47.».
2. Η παρ. 1 ισχύει από τον χρόνο έναρξης ισχύος του 
ν. 4778/2021.
Άρθρο 52
Κατάργηση της Ειδικής Επιτροπής για τον προσδιορισμό της φορολογητέας αξίας
για την επιβολή του τέλους ταξινόμησης
των αυτοκινήτων οχημάτων, καθώςκαι για τον υπολογισμό του ιστορικού τέλους
 ταξινόμησης - Τροποποίηση του άρθρου 126 του ν. 2960/2001- Καταργούμενες καιμεταβατικές διατάξεις
1. Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 126 του 
ν. 2960/2001 (Α΄ 265) καταργείται και η παρ. 4 διαμορ-
φώνεται ως εξής: 
«4. Με απόφαση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής 
Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.), καθορίζονται τα απαραίτη-
τα ή πρόσφορα για τον προσδιορισμό της φορολογητέας 
αξίας ή του κυλινδρισμού του κινητήρα των επιβατικών 
αυτοκινήτων, δικαιολογητικά στοιχεία, καθώς και η σχε-
τική διαδικασία και κάθε άλλο σχετικό θέμα.».
2. Η παρ. 5 του άρθρου 126 του ν. 2960/2001 καταρ-
γείται.
3. Οι υπό στοιχεία ΔΕΦΚΦΔ 1192038 ΕΞ 2017/ 
21.12.2017 (Β΄ 4700) και ΔΟΡΓ . Β1157701 ΕΞ 2017/17 
(ΑΔΑ: ΨΤΨΔ46ΜΠ3Ζ-4ΝΔ) αποφάσεις του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, εξακολουθούν 
να ισχύουν μέχρι και την 30ή.9.2021 για την εξέταση 
των εκκρεμών αιτήσεων υπολογισμού του ιστορικού 
τέλους ταξινόμησης, βάσει της παρ. 7 του άρθρου 121 του ν. 2960/2001 σε συνδυασμό με την περ. α’ της παρ. 
3 του άρθρου 9 του ν. 4714/2020 (Α΄ 148) και το άρθρο 49 του ν. 4797/2021 (Α΄ 66). 
Άρθρο 53
Αντικατάσταση λόγω ολικής καταστροφήςαυτοκινήτου που παραλήφθηκε από άτομα με αναπηρία με απαλλαγή από το τέλος ταξινόμη-σης - Προσθήκη παρ. 8Α στο άρθρο 132 τουν. 2960/2001
Στο άρθρο 132 του ν. 2960/2001 (Α΄ 265) προστίθεται 
παρ. 8Α ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8455 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
«8Α. α. Όταν καταστρέφεται ολοσχερώς αυτοκίνητο 
που έχει παραληφθεί με απαλλαγή από το τέλος ταξινό-
μησης με βάση τη νομοθεσία που ισχύει για τα άτομα με 
αναπηρίες, είναι δυνατή η αντικατάστασή του με απαλ-
λαγή από το τέλος ταξινόμησης εντός του ισχύοντος 
περιοριστικού διαστήματος τελωνειακής παρακολού-
θησής του. 
β. Το δικαίωμα αντικατάστασης αυτοκινήτου λόγω ολι-
κής καταστροφής, σύμφωνα με την παρ. 1 παρέχεται 
άπαξ ανά δικαιούχο, υπό την προϋπόθεση ότι υποβάλ-
λονται στην τελωνειακή αρχή:
βα) αίτηση για την παραλαβή νέου αυτοκινήτου με 
απαλλαγή από το τέλος ταξινόμησης, 
ββ) ακριβές αντίγραφο από το βιβλίο αδικημάτων και 
συμβάντων της οικείας Αστυνομικής Υπηρεσίας, από το 
οποίο προκύπτει ότι ο ενδιαφερόμενος έχει δηλώσει την 
ολική καταστροφή,
βγ) πράξη οριστικής διαγραφής από τα Μητρώα του 
Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών του αυτοκινήτου 
που καταστράφηκε,
βδ) βεβαίωση ότι το αυτοκίνητο που καταστράφηκε 
έχει εγκαταλειφθεί υπέρ του Δημοσίου μέσω τελωνεια-κής αρχής και,
βε) βεβαίωση της αρμόδιας Διεύθυνσης Διαχείρισης 
Δημόσιου Υλικού (ΔΙ.Δ.Δ .Υ.) της Γενικής Διεύθυνσης Τε-
λωνείων και Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης της Α.Α.Δ.Ε., 
ότι το αυτοκίνητο που εγκαταλείφθηκε σύμφωνα με την 
περ. δ΄ έχει χαρακτηριστεί ως Όχημα Τέλους Κύκλου 
Ζωής (Ο.Τ. Κ.Ζ.).».
Άρθρο 54
Απαλλαγές σε μειονεκτούντες ιδιοκτήτες Ι.Χ. -Τροποποίηση του άρθρου 16 του ν. 1798/1988
1. Η υποπερ. δ΄ της περ. Γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 16 
του ν. 1798/1988 (Α΄ 166), τροποποιείται με την προσθή-
κη των λέξεων «ή καρδιακή» πριν τη λέξη «ανεπάρκεια» 
και της λέξης «πνευμονοπαθείς» πριν τη λέξη «μεταμο-σχευμένοι» και η υποπερ. δ΄ διαμορφώνεται ως εξής:
«δ. πάσχουν από νεφρική ή ηπατική ή πνευμονική ή 
καρδιακή ανεπάρκεια τελικού σταδίου ή είναι νεφροπα-
θείς ή ηπατοπαθείς ή κα ρδιοπαθείς ή πνευμονοπαθείς 
μεταμοσχευμένοι ή».
2. Η παρ. 1 εφαρμόζεται για τα τέλη κυκλοφορίας έτους 
2021 και επομένων.
3. Η ισχύς του παρόντος αρχίζει από την 4η.12.2020, 
ήτοι από την έναρξη ισχύος του ν. 4758/2020 (Α΄ 242).
Άρθρο 55
Ρυθμίσεις για τη δήλωση ακινησίας οχήματος - Τροποποίηση της παρ. 3  του άρθρου 22 τουν. 2367/1953
1. Στο τέλος της παρ. 3 του άρθρου 22 του ν. 2367/1953 
(Α΄ 82), προστίθενται έβδομο, όγδοο και ένατο εδάφια, ως εξής:
«3. Αυτοκίνητο όχημα, για το οποίο υποβλήθηκε δήλω-
ση ακινησίας, απαγορεύεται απολύτως να κυκλοφορήσει 
για οποιαδήποτε αιτία.Όχημα, για το οποίο έχει δηλωθεί ακινησία, εάν εντο-
πισθεί στο πλαίσιο ελέγχων που διενεργούνται από τα 
κατά νόμο αρμόδια όργανα και από τις υπηρεσίες της 
Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, είτε να κυκλο-
φορεί είτε να φέρει πινακίδες αριθμού κυκλοφορίας, αί-
ρεται αυτοδικαίως η ακινησία και επιβάλλονται από την 
Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, πέραν των τελών 
κυκλοφορίας και του προστίμου μη καταβολής αυτών 
που προβλέπονται από τις κείμενες διατάξεις, και διοι-
κητικό πρόστιμο ίσο με δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ. Σε 
περίπτωση υποτροπής, το πρόστιμο του προηγουμένου 
εδαφίου τριπλασιάζεται και, με απόφαση του κατά νόμο 
αρμοδίου οργάνου, αφαιρείται για τρία (3) έτη το δίπλω-
μα οδήγησης του ιδιοκτήτη ή κατόχου του οχήματος.
Όχημα που εντοπίζεται σταθμευμένο σε διαφορετικό 
σημείο από αυτό, το οποίο έχει δηλωθεί στην ηλεκτρονι-
κή ακινησία ή διερχόμενο, θεωρείται ότι κυκλοφόρησε.
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Προ-
στασίας του Πολίτη και Εσωτερικών και του Διοικητή της 
Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων καθορίζονται τα 
όργανα και η διαδικασία ελέγχου για τη διαπίστωση των 
παραβάσεων των προηγουμένων εδαφίων, η διαδικασία 
ενημέρωσης των αρμοδίων οργάνων για την επιβολή 
των κυρώσεων από τα αρμόδια όργανα για τη διενέρ-
γεια των ελέγχων που προβλέπονται στα προηγούμενα εδάφια, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα.
Με απόφαση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής 
Δημοσίων Εσόδων, καθορίζεται κάθε σχετικό θέμα με 
την είσπραξη και απόδοση του διοικητικού προστίμου.
Όταν πρόκειται να διαγραφεί όχημα ευρισκόμενο σε 
κατάσταση ακινησίας από το Μητρώο οχημάτων του 
Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, λόγω παρά-
δοσής του για ολική καταστροφή με ανακύκλωση στα 
ειδικώς προς τούτο εξουσιοδοτημένα κέντρα ή με σκοπό 
την εξαγωγή του, δεν αίρεται η ακινησία, τα δε στοιχεία 
κυκλοφορίας του, άδεια και πινακίδες αριθμού κυκλο-
φορίας διαβιβάζονται από την αρμόδια υπηρεσία της 
Φορολογικής Διοίκησης, μετά από αίτηση του κατόχου 
ή ιδιοκτήτη αυτού, στην αρμόδια Διεύθυνση Υποδομών 
και Μεταφορών της οικείας Περιφέρειας ή παραδίδονται 
από τον ίδιο τον κάτοχο ή ιδιοκτήτη του προς διαγραφή 
οχήματος, εφόσον τα στοιχεία κυκλοφορίας βρίσκονται 
στην κατοχή του λόγω θέσης του οχήματος σε ακινησία 
ηλεκτρονικά.
Σε κάθε περίπτωση, δεν επέρχεται διαγραφή οχήματος 
από το Μητρώο οχημάτων, λόγω εξαγωγής του, επανε-
ξαγωγής του ή μεταφοράς του εκτός της Χώρας, εφόσον 
δεν καταβληθούν προηγουμένως τα οφειλόμενα τέλη 
κυκλοφορίας και πρόστιμα από τον τελευταίο κάτοχο ή 
ιδιοκτήτη του και δεν βεβαιωθεί η εξαγωγή του, επανε-ξαγωγή του ή μεταφορά του εκτός της Χώρας.
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Υποδομών και Μεταφορών, καθορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή των δύο προηγούμε-νων εδαφίων, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα.».
2. Η ισχύς του παρόντος αρχίζει από την 4η.12.2020, 
ήτοι από την έναρξη ισχύος του ν. 4758/2020 (Α΄ 242).
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8456 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
Άρθρο 56
Παράταση ειδικής διαχείρισης της ΛΑΡΚΟΓΕΝΙΚΗ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΗ Α.Ε.- Τροποποίηση του άρθρου 21 τουν. 4664/2020
1. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 10 του άρθρου 21 του 
ν. 4664/2020 (Α΄ 32) τροποποιείται ως προς τον χρόνο 
λήξης της ειδικής διαχείρισης και η παρ. 10 διαμορφώ-νεται ως εξής: 
«10. Σε περίπτωση που δεν ολοκληρωθεί η διαδικασία 
μεταβίβασης τουλάχιστον του εβδομήντα πέντε τοις εκα-
τό (75%) του συνόλου του ενεργητικού της εταιρίας (ως λογιστική αξία) εντός δώδεκα (12) μηνών από το πέρας 
της διαιτητικής διαδικασίας επίλυσης των διαφορών της 
παρ. 7 του παρόντος, τότε η ειδική διαχείριση θεωρείται 
ότι έχει λήξει και ο ειδικός διαχειριστής υποχρεούται να υποβάλλει αίτηση πτώχευσ ης της επιχείρησης. Σε περί-
πτωση κήρυξης του φορέα της επιχείρησης σε πτώχευ-ση, εάν εκκρεμεί η διάθεση μέρους ή όλου του προϊό-ντος ρευστοποίησης στους πιστωτές, αυτή διενεργείται από τον σύνδικο της πτώχευσης, ο οποίος αναλαμβάνει την ευθύνη διανομής του στους δικαιούχους πιστωτές, σύμφωνα με τον πίνακα κατάταξης που έχει συνταχθεί, 
σύμφωνα με τους όρους του παρόντος και η διανομή 
αυτή δεν υπόκειται σε πτωχευτική ανάκληση.».
2. Η ισχύς της παράτασης της ειδικής διαχείρισης, 
σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο της παρ. 10 του άρθρου 21 του ν. 4664/2020, όπως τροποποιείται με την παρ. 1 αρχίζει από την 7η.7.2021.
ΜΕΡΟΣ Δ΄
ΛΟΙΠΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ  ΥΠΟΥΡΓΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ,  ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ,ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ 
ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ
Άρθρο 57
Παράταση του χρόνου υποβολής δήλωσηςγια την παράταση της διάρκειας
επαγγελματικών  μισθώσεων - Τροποποίηση 
της παρ. 3 του άρθρου 111 του ν. 4790/2021
Η παρ. 3 του άρθρου 111 του ν. 4790/2021 (Α΄ 48) 
τροποποιείται ως προς τη ν προθεσμία για την υποβολή 
δήλωσης παράτασης της μίσθωσης και το άρθρο δια-
μορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 111
Παράταση της διάρκειας
των επαγγελματικών μισθώσεων
1. Η διάρκεια των επαγγελματικών μισθώσεων των 
επιχειρήσεων, που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του 
π.δ. 34/1995 (Α΄ 30) και του άρθρου 13 του ν. 4242/2014 
(Α΄ 50), η λειτουργία των οποίων έχει ανασταλεί με κρα-
τική εντολή στο πλαίσιο των μέτρων για τον περιορισμό και την αντιμετώπιση της διασποράς του κορωνοϊού 
COVID-19 για τη διαφύλαξη της δημόσιας υγείας, πα-
ρατείνεται για διάστημα ίσο με τον χρόνο αναστολής 
της οικονομικής τους δραστηριότητας, όπως αυτή προ-
κύπτει από τις κανονιστικές πράξεις που έχουν εκδοθεί περί αναστολής δραστηριότητας.
2. Η παράταση των επαγγελματικών μισθώσεων της 
παρ. 1 εφαρμόζεται αναδρομικά για το διάστημα από τις 
14.3.2020 και μετά και καταλαμβάνει όλες τις ενεργές μι-
σθώσεις, καθώς και τις μισθώσεις, οι οποίες έληξαν μετά 
τις 7.11.2020 και μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος.
3. Η παράταση της διάρκειας της μίσθωσης γίνεται από 
τον μισθωτή, εφόσον το επιθυμεί, με έγγραφη δήλωσή 
του προς τον εκμισθωτή, μέχρι την 31η Ιουλίου 2021 και 
καθίσταται υποχρεωτική για τον εκμισθωτή.
4. Δικαιούχος παράτασης της διάρκειας της επαγγελ-
ματικής μίσθωσης είναι κάθε μισθωτής που πληροί τα 
κριτήρια της παρ. 1 υπό την προϋπόθεση ότι, κατά τον χρόνο της δήλωσης της παρ. 3 δεν οφείλει κανενός εί-δους μίσθωμα προς τον εκμισθωτή.
5. Η παράταση της διάρκειας της μίσθωσης λόγω των 
μέτρων περιορισμού της πανδημίας του κορωνοϊού 
COVID-19, αποτελεί αποκλειστικά και μόνο αναπλήρωση 
του χρόνου αναστολής της οικονομικής δραστηριότη-τας των επιχειρήσεων που έκλεισαν με κρατική εντολή 
και δεν δημιουργεί οποιαδήποτε άλλα δικαιώματα και 
υποχρεώσεις στα μέρη της σύμβασης επαγγελματικής 
μίσθωσης.
6. Οι παρ. 1 έως 4 εφαρμόζονται αναλογικά και στις 
περιπτώσεις επαγγελματικών υπομισθώσεων, εφόσον 
η δραστηριότητα του υπομισθωτή έχει ανασταλεί με 
κρατική εντολή, ανεξαρτήτως της αναστολής ή μη, της 
δραστηριότητας του υπεκμισθωτή/μισθωτή. Η έγγραφη 
δήλωση της παρ. 3 του υπομισθωτή απευθύνεται προς υπεκμισθωτή και εκμισθωτή και είναι υποχρεωτική για αμφότερους.».
Άρθρο 58
Περιστολή αθέμιτης κερδοφορίας σεσυνθήκες κρίσης λόγω της πανδημίας τουκορωνοϊού COVID-19
1. Εφόσον, υφίσταται άμεσος κίνδυνος διασποράς 
του κορωνοϊού COVID-19 και πάντως όχι πέραν της 31ης.12.2021, απαγορεύεται η συνομολόγηση ή η 
λήψη περιουσιακών ωφελημάτων που αφορούν στην 
πώληση οποιουδήποτε προϊόντ ος ή υπηρεσίας που είναι 
απαραίτητα για την υγεία, τη διατροφή, τη διαβίωση, 
τη μετακίνηση και την ασφάλεια του καταναλωτή, ιδί-
ως, φαρμακευτικών προϊόντων, τεστ ανίχνευσης ιού ή 
οποιουδήποτε άλλου ισοδύναμου μέτρου, μέσων ατομι-
κής προστασίας και προσωπικής υγιεινής, όπως χειρουρ-
γικών μασκών, αντισηπτικών υγρών και άλλων υλικών 
απολύμανσης, εφόσον τα ωφελήματα αυτά υπερβαίνουν 
την αξία της παροχής της υπηρεσίας ή του προϊόντος, 
τόσο ώστε το μικτό περιθώριο κέρδους να είναι μεγαλύ-
τερο του αντίστοιχου περιθωρίου προ της 1ης Σεπτεμ-
βρίου 2020, για τα ως άνω προϊόντα και υπηρεσίες.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8457 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
2. Αρμόδια αρχή, για τη λήψη καταγγελιών και τη 
διαπίστωση παράβασης της παρ. 1, ορίζεται η Γενική 
Γ ραμματεία Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή του 
Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων.
3. Η αρχή της παρ. 2 ασκεί αρμοδιότητες ελέγχου ως 
εξής:
α) αποκτά πρόσβαση σε κάθε πληροφορία, δεδομένο 
και έγγραφο από οιαδήποτε πηγή που διευκολύνει τον έλεγχο οιασδήποτε πιθανολογούμενης παράβασης,
β) διενεργεί επιτόπιο έλεγχο, ο οποίος συμπεριλαμ-
βάνει την πρόσβαση σε κάθε χώρο ή μέσο μεταφοράς, που χρησιμοποιεί ο προμηθευτής, τον οποίον αφορά ο 
έλεγχος ή παραγγέλλει ελέγχους που διενεργούνται από 
άλλες δημόσιες αρχές, προκειμένου να λαμβάνονται, να 
εξετάζονται και να κατάσχονται στοιχεία, δεδομένα ή 
έγγραφα που προκύπτουν κατά τη διάρκεια του ελέγχου, 
ανεξαρτήτως του μέσου αποθήκευσής τους,
γ) διατηρεί στην κατοχή της τα στοιχεία, τα δεδομένα 
και τα έγγραφα που προκύπτουν κατά τη διεξαγωγή του 
ελέγχου για όσο χρόνο και στον βαθμό που απαιτείται 
για την ομαλή διεκπεραίωση του ελέγχου,
δ) αναζητεί την παροχή πληροφοριών όσον αφορά 
στα πραγματικά περιστατικά από κάθε εκπρόσωπο ή 
μέλος του προσωπικού του προμηθευτή που ελέγχεται, 
ο οποίος έχει την υποχρέωση να παρέχει πληροφορίες 
και εξηγήσεις όσον αφορά στα πραγματικά περιστατικά, 
τα δεδομένα ή τα έγγραφα που σχετίζονται με το αντι-
κείμενο του ελέγχου.
4. Με απόφαση του αρμοδίου οργάνου του Υπουργεί-
ου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, επιβάλλονται σε βάρος 
οποιουδήποτε παραβαίνει την απαγόρευση της παρ. 1 
είτε αυτεπαγγέλτως είτε έπειτα από καταγγελία, μία ή 
περισσότερες κυρώσεις ως εξής:
α) σύσταση με σκοπό την παύση της παράνομης πρα-
κτικής και τη συμμόρφωση εντός οριζόμενης με την απόφαση αποκλειστικής προθεσμίας, καθώς και την 
παράλειψή της στο μέλλον,
β) πρόστιμο από χίλια (1.000) έως ένα εκατομμύριο 
(1.000.000) ευρώ, ανάλογα με τη βαρύτητα της παρά-
βασης.
5. Κατ’ εξαίρεση, σε περίπτωση που το αρμόδιο όρ-
γανο του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων έχει 
εξαντλήσει όλα τα μέσα που του παρέχει ο νόμος, προ-κειμένου να επιτύχει την παύση της παράνομης πρακτι-
κής και την άρση των συνεπειών της και προκειμένου να 
αποφευχθεί ο κίνδυνος σοβαρής βλάβης των συλλογι-κών συμφερόντων των καταναλωτών, μπορεί να λάβει 
επιπλέον μέτρα ως εξής:
α) να απαιτεί είτε από τον παραβάτη είτε από πάροχο 
υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, όπως οι υπη-
ρεσίες αυτές ορίζονται στο άρθρο 1 του π.δ. 131/2003 (Α΄ 116), την άμεση αφαίρεση περιεχομένου, τη διαγρα-
φή, την απενεργοποίηση ή τον περιορισμό της πρόσβα-
σης σε επιγραμμική (online) διεπαφή,
β) να απαγορεύει τις διαφημιστικές καταχωρίσεις σε 
οποιοδήποτε μέσο για αγαθά που διατίθενται προς πώ-ληση κατά παράβαση της παρ. 1.6. Με απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύ-
σεων μπορεί να εξειδικεύεται η έννοια της δυσαναλογίας 
των ωφελημάτων με την αξία της παροχής, να καθορίζο-
νται ειδικότερα θέματα π ου αφορούν τις αρμοδιότητες 
ελέγχου, καθώς και τη διαδικασία επιβολής των κυρώ-σεων της παρ. 4 και να ρυθμίζεται κάθε επιμέρους θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.
7. Με απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης και Επεν-
δύσεων, δίδεται η δυνατότητα καθορισμού ανώτατης 
τιμής πώλησης στους καταναλωτές για τα αγαθά και τις υπηρεσίες της παρ.1.
Άρθρο 59
Αύξηση του ορίου προέγκρισης ανάληψηςυποχρεώσεων σε βάρος του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων
Ειδικά για τον προϋπολογισμό δημοσίων επενδύσε-
ων του έτους 2021, το προβλεπόμενο στην παρ. 2 του άρθρου 79 του ν. 4270/2014 (Α΄ 143) όριο προέγκρισης 
ανάληψης υποχρεώσεων σε βάρος του Προϋπολογισμού 
Δημοσίων Επενδύσεων του επόμενου έτους μπορεί να ανέλθει μέχρι το 50% των εγκεκριμένων πιστώσεων για το έτος 2021.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ
Άρθρο 60
Ρύθμιση για τη ναυπήγηση του ΤαχέοςΠεριπολικού Κατευθυνόμενων Βλημάτων (ΤΠΚ) υπ’ αρ. 7 του Πολεμικού Ναυτικού -Προσθήκη παρ. 15  στο στοιχείο Α΄ του άρθρου 32 του ν. 4361/2016
Στο στοιχείο Α΄ του άρθρου 32 του ν. 4361/2016 (Α΄ 10) 
προστίθεται παρ. 15 ως εξής: 
«15. Επιπλέον ποσό μέχρι τρία εκατομμύρια εκατόν 
εβδομήντα πέντε χιλιάδες (3.175.000) ευρώ διατίθεται 
από πιστώσεις του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύ-
σεων (Εθνικό Σκέλος) του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας για την ομαλή εξέλιξη ναυπήγησης του Ταχέος Περιπο-
λικού Κατευθυνόμενων Βλημάτων (ΤΠΚ) υπ’ αρ. 7. Τα 
ποσά που θα διατεθούν από τις ανωτέρω χρηματοδο-
τήσεις και αφορούν στη συμβασιοποίηση προμήθειας 
υλικών και ανάθεσης εργασιών - παροχής υπηρεσιών, 
που εκκρεμούν και αφορούν σε υλικά και υπηρεσίες 
για τη συνέχιση ναυπήγησης του ΤΠΚ υπ’ αρ. 7 και στην 
πληρωμή της μισθοδοσίας, των λογαριασμών κοινής 
ωφέλειας (ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ) και των υπηρεσιών μετακίνη-
σης προσωπικού, θα καταλογιστούν στην εταιρεία «Ναυ-
πηγικές και Βιομηχανικές Επιχειρήσεις Ελευσίνας Α.Ε.» 
(ΝΒΕΕ Α.Ε.). Η καταβολή από το Πολεμικό Ναυτικό των 
μηνιαίων αμοιβών των εργαζομένων παρατείνεται εκ 
νέου για χρονικό διάστημα τριών (3) μηνών από την 1η 
Ιουλίου 2021, όσο και το χρονικό διάστημα παράτασης 
του προγράμματος ναυπήγησης. Η ισχύς των υπογρα-
φεισών / συναφθεισών ατομικών δηλώσεων αποδο-
χής ενασχόλησης μεταξύ του Πολεμικού Ναυτικού και 
των εργαζομένων της ΝΒΕΕ Α.Ε. παρατείνεται έως την 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8458 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
30ή Σεπτεμβρίου 2021. Το ελληνικό Δημόσιο επιφυ-
λάσσεται παντός νομίμου ή συμβατικού δικαιώματός 
του είτε αυτό απορρέει από τη σύμβαση υπό στοιχεία 
001Β/2000 είτε από την κυρωθείσα τριμερή συμφωνία, η 
οποία παρατείνεται έως την 30ή Σεπτεμβρίου 2021. Επί 
των εγκριθεισών με το άρθρο 62 του ν. 4557/2018 (Α΄ 
139), το άρθρο εικοστό τρίτο του ν. 4618/2019 (Α΄ 89), 
το άρθρο 216 του ν. 4635/2019 (Α΄ 167), το άρθρο 67 
του ν. 4688/2020 (Α΄ 101), το άρθρο 80 του ν. 4712/2020 
(Α΄ 146), το άρθρο 37 του ν. 4734/2020 (Α΄ 196), το άρ-
θρο 151 του ν. 4764/2020 (Α΄ 256) και το άρθρο 248 του 
ν. 4798/2021 (Α΄ 68) πιστώσεων, χορηγείται παράταση 
ανάληψης νομικών δεσμεύσεων δαπανών έως και τον 
Σεπτέμβριο 2021.».
Άρθρο 61
Ρύθμιση για την ολοκλήρωση εργασιών σε υποβρύχια (Υ/Β) του Πολεμικού Ναυτικού - Προσθήκη εδαφίων στην παρ. 5 του άρθρου 26 του ν. 4258/2014
Στην παρ. 5 του άρθρου 26 του ν. 4258/2014 (Α΄ 94) 
προστίθενται εδάφια εικοστό και εικοστό πρώτο ως εξής:
«Επιπλέον ποσό μέχρι δέκα εκατομμύρια τριακόσιες 
χιλιάδες (10.300.000) ευρώ διατίθεται από πιστώσεις του 
Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (Εθνικό Σκέλος), 
του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, για την ολοκλήρωση 
πρόσθετων εργασιών για την πλήρη επιχειρησιακή από-
δοση των Υ/Β, την αντιμετώπιση βλαβών που προκύ-
πτουν από τις εν εξελίξει δοκιμές, καθώς και για τη συ-ντήρηση των συνοδών πλοίων που απαιτούνται για την ολοκλήρωση των δοκιμών των Υ/Β, κατ’ εφαρμογή των αναγραφόμενων διαδικασιών στις παρ. 3 και 4. Επί των εγκριθεισών με το άρθρο 61 του ν. 4557/2018 (Α΄ 139), το άρθρο εικοστό δεύτερο του ν. 4618/2019 (Α΄ 89), το άρθρο 215 του ν. 4635/2019 (Α΄ 167), το άρθρο 66 του 
ν. 4688/2020 (Α΄ 101), το άρθρο 38 του ν. 4734/2020 
(Α΄ 196), το άρθρο 152 του ν. 4764/2020 (Α΄ 256) και το 
άρθρο 249 του ν. 4798/2021 (Α΄ 68) πιστώσεων, χορηγεί-
ται παράταση ανάληψης νομικών δεσμεύσεων δαπανών 
έως και τον Σεπτέμβριο 2021.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ
Άρθρο 62
Συμμετοχή Ποδοσφαιρικών Ανώνυμων
Εταιριών στο πρωτάθλημα της Α2 ΕθνικήςΚατηγορίας Ανδρών (Super League 2) - 
Τροποποίηση του άρθρου 57 του ν. 4809/2021
Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 57 του 
ν. 4809/2021 (Α΄ 102) και η περ. β΄ της παρ. 2 του ιδίου 
άρθρου, περί των προϋποθέσεων συμμετοχής Ποδο-
σφαιρικών Ανώνυμων Εταιριών (Π.Α.Ε.) στο πρωτάθλημα 
της Α2 Εθνικής Κατηγορίας Ανδρών (Super League 2) 
της αγωνιστικής περιόδου 2021 - 2022 τροποποιούνται, 
προστίθενται παρ. 5 και 6 και το άρθρο 57 διαμορφώ-
νεται ως εξής:«Άρθρο 57
Ειδικές διατάξεις για τη συμμετοχή Π.Α.Ε. στο πρωτάθλημα της Α2 Εθνικής ΚατηγορίαςΑνδρών (Super League 2) της αγωνιστικήςπεριόδου 2021 - 2022
1. Ποδοσφαιρικές Ανώνυμες Εταιρείες (Π.Α.Ε.), οι οποί-
ες κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος, έχουν μετο-
χικό κεφάλαιο μικρότερο απ ό το ελάχιστο ποσό που 
απαιτείται, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 109 του 
ν. 2725/1999 (Α΄ 121), για τη συμμετοχή τους στην επαγ-
γελματική κατηγορία της Α2 Εθνικής Κατηγορίας Ανδρών 
(Super League 2), υποχρεούνται σε αύξηση του μετο-
χικού τους κεφαλαίου τουλάχιστον μέχρι το ελάχιστο 
απαιτούμενο για την κατηγορία αυτήν όριο. Η ολοσχερής 
καταβολή του ποσού της αύξησης του μετοχικού κεφα-
λαίου πρέπει να έχει πιστοποιηθεί έως την 31η.8.2021, 
κατά παρέκκλιση του άρθρου 68 του ν. 2725/1999 και 
των άρθρων 20 και 23 και επ. του ν. 4548/2018 (Α΄ 104). 
Αν παρέλθει άπρακτη η παραπάνω καταληκτική προ-
θεσμία, δεν χορηγείται το πιστοποιητικό της παρ. 3 του άρθρου 77Α του ν. 2725/1999.
2. Ως προς τις Π.Α.Ε. που πρόκειται να συμμετέχουν 
στην επαγγελματική κατηγορία της Α2 Εθνικής Κατηγο-ρίας Ανδρών (Super League 2) για την αγωνιστική περί-οδο 2021-2022, ισχύουν κατ’ εξαίρεση τα εξής:
α) Η σύσταση Π.Α.Ε. λόγω προβιβασμού από την 
ερασιτεχνική αγωνιστική κατηγορία και η αύξηση του 
μετοχικού κεφαλαίου Π.Α.Ε., κατά τα προβλεπόμενα 
στην παρ. 1, εποπτεύονται από το αρμόδιο Τμήμα της 
Διεύθυνσης Εταιρειών και Γενικού Εμπορικού Μητρώου 
(Γ .Ε.ΜΗ.) του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων.
β) Για την απόκτηση μετοχών Π.Α.Ε. είτε κατά τη σύστα-
σή της είτε κατά την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου 
της, εκτός από όσα προβλέπονται στα άρθρα 69 και 69Α 
του ν. 2725/1999, ο αποκτών συνολικό ποσοστό μεγαλύ-
τερο του ενός τοις εκατό (1%), κατά τον χρόνο της αρχι-κής κάλυψης ή της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου, 
προσκομίζει και δήλωση περιουσιακής κατάστασης του 
άρθρου 1 του ν. 3213/2003 (Α΄ 309).
 3. Ειδικά για την αγωνιστική περίοδο 2021-2022 και 
τις Π.Α.Ε. που πρόκειται να λάβουν μέρος ή συμμετέ-
χουν στην επαγγελματική κατηγορία της Α2 Εθνικής 
Κατηγορίας Ανδρών (Super League 2), η μη χορήγηση 
ή η ανάκληση του πιστοποιητικού της παρ. 3 του άρ-
θρου 77Α του ν. 2725/1999 συνεπάγεται αντιστοίχως 
την απαγόρευση συμμετοχής ή την αποβολή της Π.Α.Ε. από το πρωτάθλημα, κατ’ ανάλογη εφαρμογή της παρ. 
2 του άρθρου 70 του ν. 2725/1999, εντός δεκαπέντε (15) 
ημερών από τη διαβίβαση της σχετικής απόφασης της 
Επιτροπής Επαγγελματικού Αθλητισμού προς το Δ.Σ. του 
επαγγελματικού συνδέσμου της παρ. 2 του άρθρου 97 του ν. 2725/1999. Σε περίπτωση παρέλευσης άπρακτης της ως άνω προθεσμίας, εκπίπτουν αυτοδικαίως από το 
αξίωμά τους τα υπαίτια για τη μη έκδοση της διαπιστωτι-
κής πράξης της αποβολής, μέλη του Δ.Σ. του παραπάνω 
επαγγελματικού συνδέσμου. Η διαπιστωτική πράξη της 
έκπτωσης των μελών του Δ.Σ. εκδίδεται από το αρμόδιο 
όργανο της Γενικής Γ ραμματείας Αθλητισμού, κατ’ ανάλο-
γη εφαρμογή της παρ. 9 του άρθρου 3 του ν. 2725/1999.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8459 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
4. Το καταστατικό και το κανονιστικό πλαίσιο λει-
τουργίας του επαγγελματικού συνδέσμου της παρ. 2 
του άρθρου 97 του ν. 2725/1999 εναρμονίζονται με το 
καταστατικό και το κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας του 
επαγγελματικού συνδέσμου «Σούπερλιγκ Ελλάδα Συνε-ταιρισμός Περιορισμένης Ευθύνης» (Super League), το αργότερο έως επτά (7) ημέρες πριν από την έναρξη των 
αγωνιστικών υποχρεώσεων του πρωταθλήματος της Α2 
Εθνικής Κατηγορίας Ανδρών (Super League 2) για την 
αγωνιστική περίοδο 2021-2022, άλλως δεν εκκινεί το 
πρωτάθλημα.
5. Κατ’ εξαίρεση, για την εφαρμογή του παρόντος, 
το πιστοποιητικό της παρ. 3 του άρθρου 77Α του 
ν. 2725/1999 εκδίδεται από την Επιτροπή Επαγγελμα-
τικού Αθλητισμού (Ε.Ε.Α.) επτά (7) τουλάχιστον ημέρες 
πριν από την έναρξη των επίσημων αγωνιστικών υπο-
χρεώσεων του ποδοσφαιρικού πρωταθλήματος της Α2 
Εθνικής Κατηγορίας Ανδρών (Super League 2) για την 
αγωνιστική περίοδο 2021-2022.
6. Ως προς τη Β΄ ομάδα Π.Α.Ε. - μέλους της Super 
League 1, που πρόκειται να συμμετάσχει στην επαγγελ-
ματική κατηγορία της Α2 Εθνικής Κατηγορίας Ανδρών 
(Super League 2) για την αγωνιστική περίοδο 2021-2022 
δεν απαιτείται η κατάθεση χωριστής εγγυητικής επιστο-
λής, σύμφωνα με τις παρ. 1 και 2 του άρθρου 78, κατά πα-
ρέκκλιση της παρ. 7 του άρθρου 108Β του ν. 2725/1999.».
Άρθρο 63Προπονητές αθλήματος Β΄ επιπέδου – 
Τροποποίηση της περ. Β΄ της παρ. 1 άρθρου 31Α 
του ν. 2725/1999 
Η υποπερ. α΄ της περ. Β΄ της παρ. 1 του άρθρου 31Α 
του ν. 2725/1999 (Α’ 121), περί των πτυχιούχων τριτοβάθ-
μιας εκπαίδευσης των Σχολών ή Τμημάτων Επιστήμης 
Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (Σ.Ε.Φ.Α.Α. ή Τ.Ε.Φ.Α.Α.), 
τροποποιείται και η περ. Β΄ διαμορφώνεται ως εξής: 
«Β. Προπονητές αθλήματος Β΄ επιπέδου. Στο επίπεδο 
αυτό εντάσσονται:
α) οι πτυχιούχοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των 
Σ.Ε.Φ.Α.Α. ή Τ.Ε.Φ.Α.Α., ή οι κάτοχοι πτυχίου τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης σχολής της αλλοδαπής, που έχει αναγνω-
ρισθεί ως ισότιμο και αντίστοιχο ή ως επαγγελματικό 
ισοδύναμο από το Α.Τ.Ε.Ε.Ν. ανεξαρτήτως ειδικότητας, εφόσον έχουν διδαχθεί επιτυχώς το άθλημα ως μάθημα με βάση το πιστοποιητικό σπουδών, 
β) οι πτυχιούχοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των 
Σ.Ε.Φ.Α.Α. ή Τ.Ε.Φ.Α.Α. ή οι κάτοχοι πτυχίου τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης σχολής της αλλοδαπής, που έχει αναγνω-
ρισθεί ως ισότιμο και αντίστοιχο ή ως επαγγελματικό 
ισοδύναμο από το Α.Τ.Ε.Ε.Ν. ανεξαρτήτως ειδικότητας 
και με επαγγελματική εμπειρία τριών (3) τουλάχιστον 
ετών ως προπονητές Γ΄ επιπέδου του συγκεκριμένου 
αθλήματος, η οποία αποδεικνύεται από αντίγραφο της σχετικής σύμβασης εργασίας αναρτημένης στο πληρο-
φοριακό σύστημα «ΕΡΓ ΑΝΗ» ή θεωρημένης από την αρ-
μόδια Δ.Ο.Υ. ή αναρτημένης στο ολοκληρωμένο πληρο-
φοριακό σύστημα φορολογίας (TAXIS),γ) οι πτυχιούχοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των 
Σ.Ε.Φ.Α.Α. ή Τ.Ε.Φ.Α.Α. ή οι κάτοχοι πτυχίου τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης σχολής της αλλοδαπής, που έχει αναγνωρι-
σθεί ως ισότιμο και αντίστοιχο ή ως επαγγελματικά ισο-
δύναμο από το A.T.Ε.E.N. ανεξαρτήτως ειδικότητας, εφό-
σον έχει συμπληρώσει επτά (7) τουλάχιστον αγωνιστικές 
περιόδους στην κορυφαία κατηγορία του αντίστοιχου 
αθλήματος ως αθλητής. Η βεβαίωση της αθλητικής δρα-
στηριότητας δίδεται από την αντίστοιχη ομοσπονδία,
 δ) οι κάτοχοι διπλώματος Σχολής Προπονητών Β΄ επι-
πέδου του συγκεκριμένου αθλήματος των περιοδικών 
σχολών προπονητών της Γ .Γ .Α. ή αντίστοιχου επιπέδου 
διπλώματος της Εθνικής Σχολής Προπονητών της Γ .Γ .Α..».
Άρθρο 64
Δικαιώματα γηπεδούχων - Τροποποίηση του άρθρου 65 του ν. 4809/2021 (Α΄ 102)
Από τις καταργούμενες διατάξεις του άρθρου 65 του 
ν. 4809/2021 (Α΄ 102) διαγράφεται η περ. γ΄, περί των 
δικαιωμάτων των γηπεδούχων αθλητικών σωματείων, 
Ανωνύμων Αθλητικών Εταιρειών (Α.Α.Ε.), Τμημάτων 
Αμειβόμενων Αθλητών (Τ.Α.Α.) και ομοσπονδιών και το 
άρθρο 65 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 65
Καταργούμενες διατάξεις
Με την έναρξη ισχύος του παρόντος καταργούνται:
α) τα άρθρα 1 έως 24 του ν. 4603/2019 (Α΄ 48),β) η παρ. 14 του άρθρου 69 του ν. 2725/1999 (Α΄ 121),γ) καταργείται
δ) η περ. γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 108 του ν. 2725/1999,
ε) η παρ. 3 του άρθρου 109 του ν. 2725/1999,
στ) η υποπερ. ββ΄ της περ. ζ) του άρθρου 100 του 
ν. 2725/1999,
ζ) η περ. β) της παρ. 5 του άρθρου 84Α του ν. 2725/1999,
η) τα άρθρα πέμπτο, έκτο και έβδομο του ν. 4612/2019 
(Α΄ 77),
θ) το δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 66 του 
ν. 4735/2020 (Α΄ 197) και
ι) κάθε άλλη γενική ή ειδική διάταξη νόμου ή κανονι-
στική διάταξη που είναι αντίθετη προς το περιεχόμενο 
του παρόντος ή ρυθμίζει τα ίδια θέματα με διαφορετικό 
τρόπο.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
Άρθρο 65
Παράταση έναρξης ισχύος ακατάσχετου τηςχρηματοδότησης του διαχειριστή υποδομής
Το ακατάσχετο της κρατικής χρηματοδότησης του 
διαχειριστή σιδηροδρομικής υποδομής έως ποσοστού εβδομήντα τοις εκατό (70%) στα χέρια του Δημοσίου ή 
τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε αντίθετης γενικής ή ει-
δικής διάταξης, για οφειλές αυτού και ο αποκλεισμός 
συμψηφισμού για το ως άνω ποσοστό με οφειλές του 
εν λόγω διαχειριστή υποδομής προς το Δημόσιο ή 
ασφαλιστικά ταμεία ή λοιπούς οργανισμούς κοινωνικής 
ασφάλισης, σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 8 του 
ν. 4408/2016 (Α΄ 135) ισχύει από την 1η.1.2022.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8460 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
ΜΕΡΟΣ Ε΄
ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ
Άρθρο 66
Έναρξη ισχύος
1. Η ισχύς του Μέρους Β΄ αρχίζει από τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
2. Η ισχύς του Μέρους Α΄ και του Μέρους Γ΄ αρχίζει από την 1η.7.2021, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στις επι-
μέρους διατάξεις του.
Παραγγέλλομε τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την εκτέλεσή του ως νόμου 
του Κράτους.
  Αθήνα, 17 Ιουλίου 2021
Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΥ
Οι Υπουργοί
 Αναπληρωτής Υπουργός 
Οικονομικών Οικονομικών Ανάπτυξης και Επενδύσεων
XΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΚΥΛΑΚΑΚΗΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ - ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ
Αναπληρωτής Υπουργός  ΥφυπουργόςΕξωτερικών Προστασίας του Πολίτη Προστασίας του Πολίτη
ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ NIKOΛΑΟΣ ΧΑΡΔΑΛΙΑΣ 
  Εργασίας
Εθνικής Άμυνας Παιδείας και Θρησκευμάτων και Κοινωνικών Υποθέσεων
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ
Υγείας Περιβάλλοντος και Ενέργειας Πολιτισμού και Αθλητισμού
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΙΚΙΛΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΡΕΚΑΣ ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΜΕΝΔΩΝΗ
Υφυπουργός   
Πολιτισμού και Αθλητισμού Δικαιοσύνης Εσωτερικών 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΑΥΓΕΝΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΒΟΡΙΔΗΣ 
Αναπληρωτής Υπουργός  
Εσωτερικών Υποδομών και Μεταφορών Επικρατείας
ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΠΕΤΣΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ
 ΥφυπουργόςΕπικρατείας στον Πρωθυπουργό
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΙΕΡΡΑΚΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΛΙΒΑΝΙΟΣ
Θεωρήθηκε και τέθηκε η Μεγάλη Σφραγίδα του Κράτους.
Αθήνα, 17 Ιουλίου 2021
Ο επί της Δικαιοσύνης Υπουργός
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ   

ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8462 Τεύχος A’ 124/18.07.2021
*01001241807210044*Ταχυδρομική Διεύθυνση:  Καποδιστρίου 34, τ.κ. 10432, Αθήνα
ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ: 210 5279000 - fax: 210 5279054
ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΚΟΙΝΟΥ 
Πωλήσεις - Συνδρομές:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279178 - 180)
Πληροφορίες:  (Ισόγειο, Γ ρ. 3 και τηλεφ. κέντρο 210 5279000) 
Παραλαβή Δημ. Ύλης:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279167, 210 5279139) 
Ωράριο για το κοινό:  Δευτέρα ως Παρασκευή: 8:00 - 13:30Ιστότοπος:  www.et.gr  
Πληροφορίες σχετικά με την λειτουργία 
του ιστότοπου: helpdesk.et@et.gr  
Αποστολή ψηφιακά υπογεγραμμένων 
εγγράφων προς δημοσίευση στο ΦΕΚ: webmaster.et@et.gr  
Πληροφορίες για γενικό πρωτόκολλο 
και αλληλογραφία: grammateia@et.grΤο Εθνικό Τυπογραφείο αποτελεί δημόσια υπηρεσία υπαγόμενη στην Προεδρία της Κυβέρ-
νησης και έχει την ευθύνη τόσο για τη σύνταξη, διαχείριση, εκτύπωση και κυκλοφορία των Φύλλων της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), όσο και για την κάλυψη των εκτυπωτικών - εκδοτικών αναγκών του δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα (ν. 3469/2006/Α΄ 131 και π.δ. 29/2018/Α΄58). 
1. ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΦΕΚ) 
• Τα ΦΕΚ σε ηλεκτρονική μορφή διατίθενται δωρεάν στο www.et.gr , την επίσημη ιστο-
σελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου. Όσα ΦΕΚ δεν έχουν ψηφιοποιηθεί και καταχωριστεί στην ανωτέρω ιστοσελίδα, ψηφιοποιούνται και αποστέλλονται επίσης δωρεάν με την υποβολή αί-τησης, για την οποία αρκεί η συμπλήρωση των αναγκαίων στοιχείων σε ειδική φόρμα στον ιστότοπο www.et.gr. 
• Τα ΦΕΚ σε έντυπη μορφή διατίθενται σε μεμονωμένα φύλλα είτε απευθείας από το Τμή-
μα Πωλήσεων και Συνδρομητών, είτε ταχυδρομικά με την αποστολή αιτήματος παραγγελίας μέσω των ΚΕΠ, είτε με ετήσια συνδρομή μέσω του Τμήματος Πωλήσεων και Συνδρομητών. Tο κόστος ενός ασπρόμαυρου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,00 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προ σαυξάνεται κατά 0,20 €. Το κόστος ενός έγχρωμου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,50 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προσαυξά-νεται κατά 0,30 €.  To τεύχος Α.Σ.Ε.Π. διατίθεται δωρεάν.
• Τρόποι αποστολής κειμένων προς δημοσίευση: 
Α. Τα κείμενα προς δημοσίευση στο ΦΕΚ, από τις υπηρεσίες και τους φορείς του 
δημο σίου, αποστέλλονται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση webmaster.et@et.gr με χρήση 
προηγμέ νης ψηφιακής υπογραφής και χρονοσήμανσης. 
Β. Κατ’ εξαίρεση, όσοι πολίτες δεν διαθέτουν προηγμένη ψηφιακή υπογραφή μπορούν 
είτε να αποστέλλουν ταχυδρομικά, είτε να καταθέτουν με εκπρόσωπό τους κείμενα προς δημοσίευση εκτυπωμένα σε χαρτί στο Τμήμα Παραλαβής και Καταχώρισης Δημοσιευμάτων. 
• Πληροφορίες, σχετικά με την αποστολή/κατάθεση εγγράφων προς δημοσίευση, την ημε-
ρήσια κυκλοφορία των Φ.Ε.Κ., με την πώληση των τευχών και με τους ισχύοντες τιμοκαταλό-γους για όλες τις υπη ρεσίες μας, περιλαμβάνονται στoν ιστότοπο (www.et.gr). Επίσης μέσω του ιστότοπου δίδονται πληροφορίες σχετικά με την πορεία δημοσίευσης των εγγράφων, με βάση τον Κωδικό Αριθμό Δημοσιεύματος (ΚΑΔ). Πρόκειται για τον αριθμό που εκδίδει το Εθνι-κό Τυπογραφείο για όλα τα κείμενα που πληρούν τις προϋποθέσεις δημοσίευσης. 
2. ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ - ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ 
Το Εθνικό Τυπογραφείο ανταποκρινόμενο σε αιτήματα υπηρεσιών και φορέων του δημοσίου 
αναλαμβάνει να σχεδιάσει και να εκτυπώσει έντυπα, φυλλάδια, βιβλία, αφίσες, μπλοκ, μηχανο-
γραφικά έντυπα, φακέλους για κάθε χρήση, κ.ά.  
Επίσης σχεδιάζει ψηφιακές εκδόσεις, λογότυπα και παράγει οπτικοακουστικό υλικό.
Πείτε μας τη γνώμη σας,
για να βελτιώσουμε τις υπηρεσίες μας,  συμπληρώνοντας την ειδική φόρμα στον ιστότοπό μας.Πείτε μας τη γνώμη σας,