ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 4808 
Για την Προστασία της Εργασίας - Σύσταση Ανε-
ξάρτητης Αρχής «Επι θεώρηση Εργασίας» - Κύρω-
ση της Σύμβασης 190 της Διεθνούς Οργάνωσης 
Εργασίας για την εξάλειψη της βίας και παρενό-χλησης στον κόσμο της εργασίας - Κύρωση της 
Σύμβασης 187 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργα-
σίας για τo Πλαίσιο Προώθησης της Ασφάλειας 
και της Υγείας στην Εργασία - Ενσωμάτωση της 
Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινο-
βουλίου και του Συμβουλίου της 20ής Ιουνίου 
2019 για την ισορροπία μεταξύ της επαγγελμα-
τικής και της ιδιωτικής ζωής, άλλες διατάξεις του 
Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσε-
ων και λοιπές επείγουσες ρυθμίσεις.
Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή:
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΜΕΡΟΣ I: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 190 ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ 
ΟΡΓ ΑΝΩΣΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ «ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ 
ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ»
Άρθρο 1: Κύρωση Διεθνούς Σύμβασης
ΜΕΡΟΣ ΙΙ: ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ ΜΕΤΡΩΝ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ 
ΤΗΝ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓ ΑΣΙΑ
Άρθρο 2: ΣκοπόςΆρθρο 3: Πεδίο εφαρμογής
Άρθρο 4: Απαγόρευση βίας και παρενόχλησης στην 
εργασία
Άρθρο 5: Υποχρεώσεις εργοδότη για πρόληψη και 
αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης
Άρθρο 6: Ενημέρωση στο πλαίσιο της υγείας και της 
ασφάλειας - Τροποποίηση του άρθρου 47 του ν. 3850/
2010
Άρθρο 7: Ενίσχυση έννοιας ψυχοκοινωνικών κινδύ-
νων - Τροποποίηση του άρθρου 42 του ν. 3850/2010
Άρθρο 8: Ενίσχυση αρμοδιοτήτων ιατρού εργασίας - 
Τροποποίηση των άρθρων 17 και 18 του ν. 3850/2010
Άρθρο 9: Πολιτικές εντός επιχείρησης για την καταπο-
λέμηση της βίας και παρενόχλησης
Άρθρο 10: Πολιτικές εντός επιχείρησης για τη διαχεί-
ριση εσωτερικών καταγγελιώνΆρθρο 11: Περιεχόμενο Κανονισμών Εργασίας και Επι-
χειρησιακών Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας 
Άρθρο 12: Δικαιώματα θιγομένων - Αποτελέσματα επί 
παραβίασης της απαγόρευσης βίας και παρενόχλησης
Άρθρο 13: Απαγόρευση αντιποίνων
Άρθρο 14: Προσφυγή από νομικά πρόσωπα και ενώ-
σεις προσώπων
Άρθρο 15: Βάρος απόδειξης
Άρθρο 16: Σύσταση Αυτοτελούς Τμήματος για την πα-
ρακολούθηση της βίας και παρενόχλησης στην εργασία 
στο Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.Ε.Π.Ε.)
Άρθρο 17: Αρμοδιότητα Επιθεώρησης ΕργασίαςΆρθρο 18: Επίλυση διαφορών λόγω βίας και παρενό-
χλησης ενώπιον της Επιθεώρησης Εργασίας
Άρθρο 19: Επιβολή διοικητικών κυρώσεων από την 
Επιθεώρηση Εργασίας
Άρθρο 20: Εθνικό Συμβούλιο Ισότητας των Φύλων - 
Τροποποίηση του άρθρου 9 του ν. 4604/2019
Άρθρο 21: Σήμα Ισότητας - Τροποποίηση του άρθρου 
21 του ν. 4604/2019
Άρθρο 22: Εξουσιοδοτικές διατάξεις
Άρθρο 23: Μεταβατικές διατάξεις
ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ: ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΟΔΗΓΙΑΣ (ΕΕ) 2019/1158 
ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙ-
ΟΥ ΤΗΣ 20ής ΙΟΥΝΙΟΥ 2019 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΟΡΡΟ-
ΠΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ 
ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ, ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ 
ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2010/18/ΕΕ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ - ΡΥΘΜΙ-ΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΔΕΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣ-
ΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’: ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΟΔΗΓΙΑΣ (ΕΕ) 2019/1158
Άρθρο 24: Σκοπός (άρθρο 1 της Οδηγίας (EE) 
2019/1158)
Άρθρο 25: Πεδίο εφαρμογής (άρθρο 2 της Οδηγίας 
(EE) 2019/1158)
Άρθρο 26: Ορισμοί (άρθρο 3 της Οδηγίας (EE) 2019/
1158)
Άρθρο 27: Άδεια πατρότητας (άρθρα 4 και 8 της Οδη-
γίας (EE) 2019/1158)
Άρθρο 28: Γονική άδεια (άρθρα 5 και 8 της Οδηγίας 
(EE) 2019/1158)
Άρθρο 29: Άδεια φροντιστή (άρθρο 6 της Οδηγίας (EE) 
2019/1158)
Άρθρο 30: Απουσία από την εργασία για λόγους ανω-
τέρας βίας (άρθρο 7 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α
ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣE
19 Ιουνίου 2021 ΤΕΥΧΟΣ  ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου  1017961
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7962 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 31: Ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας (άρθρο 9 της 
Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Άρθρο 32: Αρμόδιος φορέας ισότητας για τα περί 
διακρίσεων ζητήματα (Άρθρο 15 της Οδηγίας (EE) 
2019/1158)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ B’: ΑΔΕΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ
Άρθρο 33: Πεδίο εφαρμογήςΆρθρο 34: Επέκταση της άδειας μητρότητας στην υι-
οθεσία - Αντικατάσταση της παρ. 2 του άρθρου 44 του ν. 4488/2017 
Άρθρο 35: Άδεια για υποβολή σε μεθόδους ιατρικώς 
υποβοηθούμενης αναπαραγωγής
Άρθρο 36: Ειδικές προβλέψεις για τη χορήγηση της 
ειδικής παροχής προστασίας μητρότητας - Τροποποίηση 
του άρθρου 142 του ν. 3655/2008
Άρθρο 37: Άδεια φροντίδας τέκνου
Άρθρο 38: Άδεια παρακολούθησης σχολικής επίδοσης 
τέκνου
Άρθρο 39: Άδεια γάμουΆρθρο 40: Άδεια προγεννητικών εξετάσεωνΆρθρο 41: Μειωμένο ωράριο γονέων παιδιών με ανα-
πηρία
Άρθρο 42: Άδεια λόγω ασθένειας παιδιού ή άλλου 
εξαρτώμενου μέλους
Άρθρο 43: Άδεια λόγω σοβαρών νοσημάτων των παι-
διών
Άρθρο 44: Άδεια λόγω νοσηλείας των παιδιώνΆρθρο 45: Άδεια για μονογονεϊκές οικογένειες
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’: ΚΟΙΝΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΑΔΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙ-
ΟΥ Α’ ΚΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Β’
Άρθρο 46: Εργασιακά δικαιώματα (άρθρα 10 και 16 
της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Άρθρο 47: Απαγόρευση διακρίσεων (άρθρα 11 και 14 
της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Άρθρο 48: Προστασία από την απόλυση και βάρος 
απόδειξης (άρθρο 12 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Άρθρο 49: Έννομη προστασία (άρθρο 16 της Οδηγίας 
(EE) 2019/1158)
Άρθρο 50: Κυρώσεις
Άρθρο 51: Ενημέρωση εργαζομένων (άρθρο 17 της 
Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Άρθρο 52: Εξουσιοδοτικές διατάξεις
Άρθρο 53: Μεταβατικές διατάξεις 
Άρθρο 54: Καταργούμενες διατάξεις
ΜΕΡΟΣ ΙV: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΡ-
Γ ΑΣΙΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓ ΑΤΙΚΟΥ ΔΙ-
ΚΑΙΟΥ 
Άρθρο 55: Καθιέρωση χρονικών ορίων εργασίας
Άρθρο 56: Ανάπαυση εργαζομένων - Τροποποίηση 
της παρ. 1 του άρθρου 4 του π.δ. 88/1999
Άρθρο 57: Παροχή πρόσθετης εργασίας από εργα-
ζομένους μερικής απασχόλησης  - Τροποποίηση της 
παρ. 11 του άρθρου 38 του ν. 1892/1990
Άρθρο 58: Αμοιβή υπέρβασης χρονικών ορίων εργα-
σίας - Προσθήκη τίτλου, τροποποίηση των παρ. 3, 5 και προσθήκη παρ. 6 στο άρθρο 4 του ν. 2874/2000Άρθρο 59: Συμφωνία περί διευθέτησης του χρόνου ερ-
γασίας - Τροποποίηση της παρ. 6 και προσθήκη παρ. 12 
στο άρθρο 41 του ν. 1892/1990
Άρθρο 60: Αργία
Άρθρο 61: Χρονικό όριο εξάντλησης ετήσιας άδειας 
αναψυχής
Άρθρο 62: Άδεια άνευ αποδοχών
Άρθρο 63: Εξαιρέσεις από την υποχρεωτική ανάπαυση 
κατά την Κυριακή και τις ημέρες αργίας - Τροποποίηση 
των περ. α’ , ι’ , ιε’ και ιστ’ , προσθήκη περ. ιζ’ έως και κβ’ 
στην παρ. 1 και προσθήκη περ. η’ έως και ια’στην παρ. 3 του άρθρου 9 του β.δ. 748/1966
Άρθρο 64: Κατάργηση διάκρισης μεταξύ υπαλλήλων 
και εργατοτεχνιτών
Άρθρο 65: Απαλλαγή από την υποχρέωση παροχής 
εργασίας μετά την προμήνυση καταγγελίας
Άρθρο 66: Προστασία από τις απολύσεις
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ 
ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ
Άρθρο 67: Τηλεργασία - Αντικατάσταση του άρθρου 
5 του ν. 3846/2010
Άρθρο 68: Ψηφιακές πλατφόρμεςΆρθρο 69: Συμβατική σχέση ψηφιακών πλατφορμών 
με παρόχους υπηρεσιών
Άρθρο 70: Συνδικαλιστικά δικαιώματα παρόχων υπη-
ρεσιών - φυσικών προσώπων
Άρθρο 71: Υγιεινή και ασφάλεια παρόχων υπηρεσιώνΆρθρο 72: Υποχρέωση ενημέρωσης παρόχων υπηρε-
σιών για τα δικαιώματά τους
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ 
ΣΥΣΤΗΜΑ «ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ»
Άρθρο 73: Σκοπός και λειτουργίαΆρθρο 74: Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας
Άρθρο 75: Ηλεκτρονική Υποβολή Εντύπων στο Π.Σ. 
ΕΡΓ ΑΝΗ εκπρόθεσμα
Άρθρο 76: Ενιαίοι κωδικοί και μητρώα μεταξύ Επιθε-
ώρησης Εργασίας e-ΕΦΚΑ-ΟΑΕΔ
Άρθρο 77: Διαλειτουργικότητα πληροφοριακών συ-
στημάτων
Άρθρο 78: Καταχώρηση αλλαγής ωραρίου και υπερω-
ριών στο Πληροφοριακό Σύστημα ΕΡΓ ΑΝΗ - Τροποποί-ηση των περ. α’ και β’του άρθρου 80 του ν. 4144/2013
Άρθρο 79: Εξουσιοδοτικές διατάξεις
Άρθρο 80: Μεταβατικές διατάξεις Κεφαλαίων Α’ , Β’ και Γ’
Άρθρο 81: Καταργούμενες διατάξεις Κεφαλαίων Α’ , Β’ 
και Γ’
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓ ΑΤΙΚΟΥ 
ΔΙΚΑΙΟΥ
Άρθρο 82: Είδη συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τρο-
ποποίηση του άρθρου 1 του ν. 1264/1982
Άρθρο 83: Καταχώριση συνδικαλιστικών οργανώσε-
ων - Αντικατάσταση του άρθρου 2 του ν. 1264/1982 
Άρθρο 84: Βιβλία συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τρο-
ποποίηση του άρθρου 3 του ν. 1264/1982
Άρθρο 85: Πόροι συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τρο-
ποποίηση του άρθρου 5 του ν. 1264/1982
Άρθρο 86: Γενική Συνέλευση μελών συνδικαλιστι-
κών οργανώσεων - Τροποποίηση του άρθρου 8 του 
ν. 1264/1982
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7963 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 87: Ψηφοφορία - Τροποποίηση του άρθρου 13 
του ν. 1264/1982
Άρθρο 88: Προστασία συνδικαλιστικής δράσης - Τρο-
ποποίηση του άρθρου 14 του ν. 1264/1982
Άρθρο 89: Δημοκρατία στους τόπους εργασίας - Τρο-
ποποίηση του άρθρου 16 του ν. 1264/1982
Άρθρο 90: Συνδικαλιστικές άδειες - Τροποποίηση του 
άρθρου 17 του ν. 1264/1982
Άρθρο 91: Γνωστοποίηση απεργίας και στάσεων ερ-
γασίας - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 19 του 
ν. 1264/1982
Άρθρο 92: Επιχειρήσεις δημόσιου χαρακτήρα ή κοινής 
ωφέλειας, η λειτουργία των οποίων έχει ζωτική σημασία 
για την εξυπηρέτηση βασικών αναγκών του κοινωνικού 
συνόλου - Τροποποίηση του άρθρου 19 του ν. 1264/1982
Άρθρο 93: Προστασία δικαιώματος στην εργασία
Άρθρο 94: Δημόσιος διάλογος - Τροποποίηση του άρ-
θρου 3 του ν. 2224/1994
Άρθρο 95: Προσωπικό Ασφαλείας και Προσωπικό Ελά-
χιστης Εγγυημένης Υπηρεσίας και νομιμότητα απεργίας - 
Αντικατάσταση του άρθρου 21 και προσθήκη παρ. 5 στο 
άρθρο 22 του ν. 1264/1982
Άρθρο 96: Ικανότητα για σύναψη συλλογικών συμβά-
σεων εργασίας - Νομιμοποίηση εκπροσώπων - Τροπο-ποίηση του άρθρου 6 του ν. 1876/1990
Άρθρο 97: Πεδίο εφαρμογής συλλογικών συμβάσεων 
εργασίας - Τροποποίηση του άρθρου 8 του ν. 1876/1990
Άρθρο 98: Συμφιλίωση - Αντικατάσταση του άρθρου 
13 του ν. 1876/1990
Άρθρο 99: Δικαστικός έλεγχος των διαιτητικών απο-
φάσεων - Προσθήκη στο άρθρο 16Β του ν. 1876/1990
Άρθρο 100: Μεταβατικές Διατάξεις Kεφαλαίου Δ’Άρθρο 101: Καταργούμενες Διατάξεις Κεφαλαίου Δ’ΜΕΡΟΣ V: ΣΥΣΤΑΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ «ΕΠΙΘΕΩ-
ΡΗΣΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ»
Άρθρο 102: ΣύστασηΆρθρο 103: Αρμοδιότητες
Άρθρο 104: Λειτουργική ανεξαρτησία
Άρθρο 105: Σχέση με τη Βουλή και διοικητικές αρχές
Άρθρο 106: Σχέσεις με τον Υπουργό Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων 
Άρθρο 107: Όργανα διοίκησης της Επιθεώρησης Ερ-
γασίας
Άρθρο 108: Συμβούλιο Διοίκησης
Άρθρο 109: Αρμοδιότητες Συμβουλίου Διοίκησης
Άρθρο 110: Διαδικασία επιλογής και διορισμού Συμ-
βουλίου Διοίκησης
Άρθρο 111: Παύση, παραίτηση, αναπλήρωση μελών 
του Συμβουλίου Διοίκησης 
Άρθρο 112: Συνεδριάσεις του Συμβουλίου Διοίκησης, 
εκλογή Προέδρου και λήψη αποφάσεων
Άρθρο 113: Διοικητής
Άρθρο 114: Αρμοδιότητες Διοικητή
Άρθρο 115: Διαδικασία επιλογής και διορισμός Διοι-
κητή
Άρθρο 116: Παύση, παραίτηση, αναπλήρωση Διοικητή
Άρθρο 117: Οργανικές θέσεις
Άρθρο 118: Μισθολογικό καθεστώς και επιπλέον αμοι-
βήΆρθρο 119: Προϋπολογισμός 
Άρθρο 120: Οικονομική ΔιαχείρισηΆρθρο 121: Οργανισμός και Εσωτερικός Κανονισμός 
της Επιθεώρησης Εργασίας 
Άρθρο 122: Επιτάχυνση επίλυσης διαφορών στην Επι-
θεώρηση Εργασίας - Τροποποίηση του άρθρου 3Β του ν. 3996/2011
Άρθρο 123: Ταχεία διαδικασία επιβολής προστίμων - 
Τροποποίηση του άρθρου 24 του ν. 3996/2011
Άρθρο 124: Εξουσιοδοτικές διατάξειςΆρθρο 125: Μεταβατικές διατάξεις
ΜΕΡΟΣ VI: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 187 ΤΗΣ ΔΙΕ-
ΘΝΟΥΣ ΟΡΓ ΑΝΩΣΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΩ-ΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓ ΑΣΙΑ
Άρθρο 126: Κύρωση Διεθνούς ΣύμβασηςΜΕΡΟΣ VIΙ: ΜΕΤΡΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 187 
ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΡΓ ΑΝΩΣΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 
ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ 
ΕΡΓ ΑΣΙΑ
Άρθρο 127: Εθνικό Πρόγραμμα για την Υγεία και την 
Ασφάλεια στην Εργασία
Άρθρο 128: Συνεργασία Υπουργείου Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων και Επιθεώρηση Εργασίας με 
το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιεινής και Ασφάλειας στην Ερ-
γασία (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.)
ΜΕΡΟΣ VIII: ΛΟΙΠΕΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Άρθρο 129: Μέτρα για εποχικά εργαζομένους στον 
τουριστικό και επισιτιστικό κλάδο 
Άρθρο 130: Ανοιχτό πρόγραμμα 100.000 επιδοτούμε-
νων νέων θέσεων εργασίας - Τροποποίηση του άρθρου 28 του ν. 4726/2020
Άρθρο 131: Παράταση μηχανισμού ενίσχυσης ΣΥΝ-
ΕΡΓ ΑΣΙΑ - Τροποποίηση του άρθρου 40 του ν. 4778/2021
Άρθρο 132: Μεταφορά ετήσιας κανονικής αδείας και 
παρατάσεις λόγω της πανδημίας - Τροποποίηση του άρ-
θρου 69 του ν. 4756/2020
Άρθρο 133: Παράταση θητείας διοικητικών οργάνων 
συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τροποποίηση του άρ-
θρου 72 του ν. 4756/2020 
Άρθρο 134: Συμμετοχή ανέργων σε προγράμματα εκ-
παίδευσης μικρής διάρκειας - Τροποποίηση του άρθρου 
30 του ν. 4144/2013 
Άρθρο 135: Ποσό επιστροφής για προγράμματα 
Ο.Α.Ε.Δ. - Τροποποίηση του άρθρου 1 του ν. 2434/1996
Άρθρο 136: Προϋπόθεση φοίτησης για επίδομα παι-
διού, επίδομα στέγασης και ελάχιστο εγγυημένο εισό-
δημα - Τροποποίηση του άρθρου 214 του ν. 4512/2018, 
του άρθρου 3 του ν. 4472/2017 και του άρθρου 235 του 
ν. 4389/2017
Άρθρο 137: Παροχές και διευκολύνσεις σε αναδόχους 
γονείς - Τροποποίηση του άρθρου 12 του ν. 4538/2018 
Άρθρο 138: Ρυθμίσεις αρμοδιότητας διοικητικών και 
οικονομικών υπηρεσιών κεντρικής υπηρεσίας και λοι-
πών φορέων αρμοδιότητας Υπουργείου Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων - Τροποποίηση του άρθρου 5 
του ν. 3996/2011 και του άρθρου 61 του ν. 4387/2016
ΜΕΡΟΣ IX ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΙΚΟΥ ΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ 
ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
Άρθρο 139: Ορισμοί
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7964 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 140: Μεταφορά αναλογιστικού ισοδυνάμου 
από το Εσωτερικό προς το Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό 
Σύστημα
Άρθρο 141: Μεταφορά αναλογιστικού ισοδυνάμου 
από το Εξωτερικό προς το Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό 
Σύστημα
Άρθρο 142: Συντελεστής αναλογιστικού ισοδύναμουΆρθρο 143: Εξουσιοδοτικές διατάξειςΆρθρο 144: Μεταβατικές διατάξεις
Άρθρο 145: Καταργούμενες διατάξειςΜΕΡΟΣ Χ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’: ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΠΛΟΙΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΕΣ ΕΠΕΙ-
ΓΟΥΣΕΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 
Άρθρο 146: Αναπροσαρμογή συντελεστών φόρου και 
εισφοράς πλοίων πρώτης κατηγορίας του ν. 27/1975, 
καθώς και εισφοράς του ν. 29/1975 
Άρθρο 147: Υπολογισμός φόρου ιδιωτικών πλοίων 
αναψυχής - Τροποποίηση του άρθρου 12 του ν. 27/1975
Άρθρο 148: Αποσαφήνιση όρων, προϋποθέσεων και 
διαδικασίας καταβολής επιχορήγησης για το μεταφορι-κό κόστος εκδοτικών επιχειρήσεων - Τροποποίηση του άρθρου 90 του ν. 4764/2020 
Άρθρο 149: Κατάργηση αποδεικτικού φορολογικής 
ενημερότητας σε περίπτωση πληρωμής χρηματικού 
εντάλματος δυνάμει τελεσίδικης δικαστικής απόφασης- 
Τροποποίηση του άρθρου 80 του ν. 4446/2016
Άρθρο 150: Πίστωση καταβολής φορολογικών και λοι-
πών επιβαρύνσεων ενεργειακών προϊόντων - Προσθήκη 
άρθρου 109Α στον ν. 2960/2001
Άρθρο 151: Επέκταση της απαλλαγής μισθώματος 
επαγγελματικών μισθώσεων- Τροποποίηση της παρ. 10 
του άρθρου δεύτερου της από 20.3.2020 Πράξης Νομο-
θετικού Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ
Άρθρο 152: Σύνταξη με αυτοσύμβαση οριστικών συμ-
βολαίων μεταβίβασης ακινήτων με επαχθή αιτία σε εκτέ-
λεση προσυμφώνων, χωρίς την προσκόμιση πιστοποιη-
τικών - Προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 18 του ν. 1587/1950
Άρθρο 153: Επέκταση της απαλλαγής των αγροτεμα-
χίων των φυσικών προσώπων από τον συμπληρωματικό 
ΕΝ.Φ.Ι. Α. και χορήγηση μείωσης στον ΕΝ.Φ.Ι.Α. φυσικών 
προσώπων και για το έτος 2021 - Τροποποίηση των άρ-θρων 5 και 7 του ν. 4223/2013
Άρθρο 154: Απαλλαγή ακινήτων που κείνται εντός ορι-
σμένων οικισμών των Περιφερειακών Ενοτήτων Φλώ-
ρινας, Κοζάνης και Γ ρεβενών της Περιφέρειας Δυτικής 
Μακεδονίας από τον ΕΝ.Φ.Ι.Α. λόγω διακινδύνευσης 
της ζωής και της υγείας των κατοίκων τους - Προσθήκη παρ. 7 Α στο άρθρο 3 του ν. 4223/2013
Άρθρο 155: Παράταση του χρόνου έναρξης ισχύος 
της φορολόγησης ανά δελτίο παιχνιδιού στα τυχερά 
παίγνια - Τροποποίηση του άρθρου 79 του ν. 4764/2020
Άρθρο 156: Ρύθμιση για την ενίσχυση επιχειρήσεων 
στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙ-
ΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ»
Άρθρο 157: Παράταση χορήγησης αποδεικτικών 
φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας και Πι-στοποιητικών Φόρου Ακίνητης Περιουσίας και Ενιαίου 
Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α.) στην ανώνυμη 
εταιρεία με την επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣ-
ΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.» - Τροποποίηση του άρθρου 125 του 
ν. 4446/2016
Άρθρο 158: Παράταση αναστολής μέτρων διοικητικής 
και αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της κινητής και 
της ακίνητης περιουσίας της ανώνυμης εταιρείας με την 
επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.» - 
Τροποποίηση του άρθρου 126 του ν. 4446/2016 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΤΗΜΑ-
ΤΟΛΟΓΙΟ
Άρθρο 159: Παράταση συμβάσεων μίσθωσης έργου 
στο ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο»
Άρθρο 160: Εσωτερική μετακίνηση υπαλλήλων του 
ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο»
Άρθρο 161: Ρυθμίσεις για τη διεκπεραίωση εκκρεμών 
υποθέσεων και την παράδοση και παραλαβή αρχείων 
των καταργούμενων έμμισθων και άμισθων υποθηκοφυ-
λακείων - Τροποποίηση του άρθρου 38 του ν. 4512/2018
Άρθρο 162: Ένταξη άμισθων Υποθηκοφυλάκων στο 
ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο»
Άρθρο 163: Υποβολή δηλώσεων εγγραπτέων δικαι-
ωμάτων και επιβολή προστίμων - Αντικατάσταση της 
παρ. 8 του άρθρου 2 του ν. 2308/1995
Άρθρο 164: Παροχή υπηρεσιών εμπιστοσύνης σε ιδιώ-
τες από την Αρχή Πιστοποίησης του Ελληνικού Δημοσίου 
(Α.Π.Ε.Δ.) και λειτουργία αυτής - Τροποποίηση της παρ. 1 
και προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 58 του ν. 4727/2020
Άρθρο 165: Έναρξη ισχύος
ΜΕΡΟΣ I
ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 190 ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΡΓ ΑΝΩΣΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ «ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ» 
Άρθρο 1 
Κύρωση διεθνούς σύμβασης
Κυρώνεται και έχει την ισχύ, που ορίζει η παρ. 1 του άρ-
θρου 28 του Συντάγματος, η Σύμβαση 190 της Διεθνούς 
Οργάνωσης Εργασίας για την εξάλειψη της βίας και πα-
ρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας, που υιοθετήθηκε 
από τη Συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας 
στη Γενεύη, την 21η Ιουνίου 2019, το πρωτότυπο κείμενο 
της οποίας στην αγγλική και η μετάφραση στην ελληνική 
γλώσσα έχουν ως εξής:
«Διεθνής Συνδιάσκεψη ΕργασίαςΣύμβαση 190
Σύμβαση για την εξάλειψη της Βίας και της 
Παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας,
που υιοθετήθηκε από τη Συνδιάσκεψη στην 108η Σύνοδο της Γενεύης, 21 Ιουνίου 2019
Η Γενική Συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Ερ-
γασίας, που συγκλήθηκε στη Γενεύη από το Διοικητικό Συμβούλιο του Διεθνούς Γ ραφείου Εργασίας και συνήλ-
θε κατά την 108η Σύνοδό της (Εκατονταετηρίδα) στις 
10 Ιουνίου 2019, και
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7965 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Αφού υπενθύμισε ότι η Διακήρυξη της Φιλαδέλφειας 
βεβαιώνει ότι όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως φυλής, 
πίστης ή φύλου, έχουν το δικαίωμα να επιδιώκουν την 
υλική τους πρόοδο και την πνευματική τους ανάπτυξη 
με ελευθερία και αξιοπρέπεια, οικονομική ασφάλεια και 
ίσες ευκαιρίες, και
Αφού επιβεβαίωσε τη σημασία των θεμελιωδών Συμ-
βάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, και
Αφού υπενθύμισε άλλες συναφείς διεθνείς πράξεις, 
όπως η Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δι-
καιώματα, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πο-λιτικά Δικαιώματα, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονο-μικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, η Διεθνής 
Σύμβαση για την Κατάργηση Πάσης Μορφής Φυλετικών 
Διακρίσεων, η Σύμβαση για την Εξάλειψη Πάσης Μορ-
φής Διακρίσεων κατά των Γυναικών, η Διεθνής Σύμβαση 
για την Προστασία των Δικαιωμάτων Όλων των Διακι-
νούμενων Εργαζόμενων και Μελών των Οικογενειών 
τους, και η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, και
Αφού αναγνώρισε το δικαίωμα όλων σε έναν κόσμο 
εργασίας απαλλαγμένο από τη βία και την παρενόχληση, 
συμπεριλαμβανομένης της έμφυλης βίας και παρενό-
χλησης, και
Αφού αναγνώρισε ότι η βία και η παρενόχληση στον 
κόσμο της εργασίας μπορεί να συνιστούν παραβίαση 
ή κατάχρηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ότι η βία 
και η παρενόχληση αποτελούν απειλή για την ισότητα 
ευκαιριών και είναι απαράδεκτες και ασύμβατες με την αξιοπρεπή εργασία, και
Αφού αναγνώρισε τη σπουδαιότητα μιας εργασιακής 
νοοτροπίας που βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια για την πρόληψη της βίας και της παρενόχλησης, και
Αφού υπενθύμισε ότι τα Μέλη έχουν σοβαρή ευθύνη 
να προωθούν ένα γενικό περιβάλλον μηδενικής ανοχής 
στη βία και την παρενόχληση, ώστε να διευκολύνουν την 
πρόληψη τέτοιων μορφών συμπεριφοράς και πρακτικών 
και ότι όλοι οι δρώντες στον κόσμο της εργασίας πρέπει 
να αποφεύγουν, να προλαμβάνουν και να αντιμετωπί-
ζουν τη βία και την παρενόχληση, και
Αφού αναγνώρισε ότι η βία και η παρενόχληση στον 
κόσμο της εργασίας επηρεάζουν την ψυχολογική, σωμα-
τική και σεξουαλική υγεία και αξιοπρέπεια του ατόμου, 
καθώς και το οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλ-λον, και
Αφού αναγνώρισε ότι η βία και η παρενόχληση επη-
ρεάζουν, επίσης, την ποιότητα των δημοσίων και ιδι-
ωτικών υπηρεσιών και μπορεί να παρεμποδίσουν την 
πρόσβαση, την παραμονή και την εξέλιξη των ατόμων, ιδίως γυναικών, στην αγορά εργασίας, και
Αφού έλαβε υπόψη ότι η βία και η παρενόχληση είναι 
ασύμβατες με την προώθηση βιώσιμων επιχειρήσεων 
και έχουν αρνητικές συνέπειες στην οργάνωση της ερ-
γασίας, στις εργασιακές σχέσεις, στην παροχή κινήτρων 
στον εργαζόμενο, στη φήμη της επιχείρησης και στην 
παραγωγικότητα και
Αφού αναγνώρισε ότι η έμφυλη βία και παρενόχλη-
ση επηρεάζουν δυσανάλογα γυναίκες και κορίτσια και αναγνώρισε ότι μια συνεκτική, ολοκληρωμένη και ευαι-
σθητοποιημένη ως προς το φύλο προσέγγιση, η οποία 
αντιμετωπίζει βασικά αίτια και παράγοντες κινδύνου, 
συμπεριλαμβανομένων στερεότυπων λόγω φύλου, πολ-
λαπλές και διασταυρούμενες μορφές διακρίσεων και άνι-
σες σχέσεις ισχύος βάσει του φύλου, είναι ουσιαστική 
για τον τερματισμό της βίας και της παρενόχλησης στον 
κόσμο της εργασίας, και
Αφού έλαβε υπόψη ότι η ενδοοικογενειακή βία μπορεί 
να επηρεάσει την απασχόληση, την παραγωγικότητα, 
την υγεία και την ασφάλεια, και ότι κυβερνήσεις, οργανώ-
σεις εργοδοτών και εργαζομένων και θεσμοί της αγοράς 
εργασίας μπορούν να βοηθήσουν, στο πλαίσιο άλλων 
μέτρων, στην αναγνώριση, αντίδραση και αντιμετώπιση 
των επιπτώσεων της ενδοοικογενειακής βίας, και
Αφού αποφάσισε την έγκριση ορισμένων προτάσεων 
όσον αφορά τη βία και την παρενόχληση στον κόσμο της 
εργασίας, που αποτελεί το πέμπτο θέμα της ημερησίας διάταξης της συνόδου, και
Αφού έκρινε ότι οι προτάσεις αυτές θα λάβουν τη μορ-
φή Διεθνούς Σύμβασης,
Εγκρίνει σήμερα την εικοστή πρώτη Ιουνίου του δύο 
χιλιάδες δεκαεννέα την ακόλουθη Σύμβαση, η οποία θα 
αναφέρεται ως «Σύμβαση για τη Βία και την Παρενόχλη-
ση», 2019:
I. ΟΡΙΣΜΟΙ
Άρθρο 1
1. Για τους σκοπούς αυτής της Σύμβασης:
(α) ο όρος “βία και παρενόχληση” στον κόσμο της 
εργασίας αναφέρεται σε μια σειρά από απαράδεκτες 
μορφές συμπεριφοράς και πρακτικές, ή απειλές αυτών, 
είτε εκδηλώνονται μεμονωμένα ή κατ’ επανάληψη, που 
αποσκοπούν, οδηγούν, ή ενδέχεται να οδηγήσουν σε 
σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή οικονομική βλάβη 
και περιλαμβάνει την έμφυλη βία και παρενόχληση,
(β) ο όρος «έμφυλη βία και παρενόχληση» σημαίνει 
βία και παρενόχληση που απευθύνονται σε άτομα λόγω 
του φύλου τους, ή επηρεάζει δυσανάλογα άτομα συ-
γκεκριμένου φύλου και περιλαμβάνει τη σεξουαλική 
παρενόχληση.
2. Με την επιφύλαξη των υποπαρ. (α) και (β) της παρ. 1 
αυτού του Άρθρου, οι ορισμοί στις εθνικές νομοθεσίες και κανονισμούς ενδέχεται να προβλέπουν μία έννοια ή ξεχωριστές έννοιες.
II. ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Άρθρο 2
1. Η Σύμβαση αυτή προστατεύει εργαζόμενους και 
άλλα άτομα στον κόσμο της εργασίας, συμπεριλαμβα-
νομένων των υπαλλήλων, όπως ορίζονται από την εθνι-κή νομοθεσία και την πρακτική, καθώς και εργαζόμενα 
άτομα ανεξάρτητα από το συμβατικό τους καθεστώς, 
τα άτομα που παρακολουθούν κατάρτιση, συμπεριλαμ-βανομένων των ασκουμένων και των μαθητευομένων, 
εργαζόμενους των οποίων η σχέση εργασίας έχει κα-
ταγγελθεί, εθελοντές, άτομα που αναζητούν εργασία και 
αιτούντες εργασία και άτομα που ασκούν την εξουσία, τα 
καθήκοντα και τις αρμοδιότητες του εργοδότη.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7966 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
2. Η παρούσα Σύμβαση ισχύει για όλους τους τομείς, 
ιδιωτικό ή δημόσιο, τόσο στην επίσημη όσο και στην 
άτυπη οικονομία, στις αστικές ή αγροτικές περιοχές. 
Άρθρο 3
Η παρούσα Σύμβαση ισχύει για τη βία και την παρε-
νόχληση στον κόσμο της εργασίας που εκδηλώνονται 
κατά τη διάρκεια, είναι συνδεδεμένες με ή προκύπτουν 
από εργασία:
(α) στον χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένων δη-
μοσίων και ιδιωτικών χώρων που αποτελούν χώρους 
εργασίας,
(β) σε μέρη όπου ο εργαζόμενος αμείβεται, κάνει 
διάλειμμα για ανάπαυση ή για φαγητό, ή χρησιμοποιεί τουαλέτες, νιπτήρες και αποδυτήρια,
(γ) κατά τη διάρκεια μετακινήσεων, ταξιδιού, εκπαί-
δευσης, εκδηλώσεων ή κοινωνικών δραστηριοτήτων 
που σχετίζονται με την εργασία,
(δ) μέσω επικοινωνιών που σχετίζονται με την εργασία, 
συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πραγματοποιούνται 
μέσω τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνίας,
(ε) σε καταλύματα που παρέχει ο εργοδότης και,
(στ) κατά τη μετακίνηση του εργαζομένου από και 
προς την εργασία. 
III. ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
Άρθρο 4
1. Κάθε Μέλος που κυρώνει την παρούσα Σύμβαση 
σέβεται, προωθεί και πραγματώνει το δικαίωμα του κα-
θενός για έναν κόσμο εργασίας απαλλαγμένο από βία 
και παρενόχληση.
2. Κάθε Μέλος θα υιοθετήσει, σύμφωνα με το εθνι-
κό δίκαιο και τις περιστάσεις και σε διαβούλευση με τις 
αντιπροσωπευτικές οργανώσεις εργοδοτών και εργαζο-
μένων, μια συνεκτική, ολοκληρωμένη, και ευαισθητοποι-
ημένη ως προς το φύλο προσέγγιση, για την πρόληψη 
και την εξάλειψη της βίας και της παρενόχλησης στον 
κόσμο της εργασίας. Μια τέτοια προσέγγιση θα πρέπει 
να λαμβάνει υπόψη τη βία και παρενόχληση με συμμε-τοχή τρίτων, κατά περίπτωση, και περιλαμβάνει:
(α) δια νόμου απαγόρευση της βίας και της παρενό-
χλησης,
(β) διασφάλιση ότι ανάλογες πολιτικές αντιμετωπίζουν 
τη βία και την παρενόχληση,
(γ) υιοθέτηση ολοκληρωμένης στρατηγικής με σκοπό 
την εφαρμογή μέτρων για την πρόληψη και καταπολέ-μηση της βίας και παρενόχλησης,
(δ) καθιέρωση ή ενίσχυση των μηχανισμών επιβολής 
και παρακολούθησης,
(ε) διασφάλιση πρόσβασης σε ένδικα μέσα και στήρι-
ξης για τα θύματα,
(στ) πρόβλεψη κυρώσεων,
(ζ) ανάπτυξη εργαλείων, καθοδήγηση, εκπαίδευση 
και κατάρτιση, και ευαισθητοποίηση, σε προσβάσιμες 
μορφές ανάλογα με την περίπτωση και
(η) διασφάλιση αποτελεσματικών μέσων ελέγχου και 
διερεύνησης για περιπτώσεις βίας και παρενόχλησης, 
μεταξύ άλλων μέσω των επιθεωρήσεων εργασίας ή άλ-λων αρμοδίων αρχών.
3. Κατά την υιοθέτηση και εφαρμογή της πρόσβασης 
που αναφέρεται στην παρ. 2 αυτού του Άρθρου, κάθε Μέλος θα αναγνωρίζει τους διαφορετικούς και συμπλη-
ρωματικούς ρόλους και καθήκοντα κυβερνήσεων, εργο-
δοτών και εργαζομένων και των αντίστοιχων οργανώ-
σεών τους, λαμβάνοντας υπόψη τη διαφορετική φύση 
και έκταση των αντίστοιχων ευθυνών τους.
Άρθρο 5
Με σκοπό την πρόληψη και εξάλειψη της βίας και της 
παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας, κάθε Μέλος θα 
σέβεται, προωθεί και πραγματώνει τις θεμελιώδεις αρχές 
και δικαιώματα στην εργασία, δηλαδή, τη συνδικαλιστική 
ελευθερία και την πραγματική αναγνώριση του δικαι-
ώματος συλλογικής διαπραγμάτευσης, την εξάλειψη 
κάθε μορφής αναγκαστικής ή υποχρεωτικής εργασίας, 
την πραγματική κατάργηση της παιδικής εργασίας και 
την εξάλειψη των διακρίσεων όσον αφορά στην απα-
σχόληση και το επάγγελμα, καθώς και θα προωθεί την 
αξιοπρεπή εργασία.
Άρθρο 6
Κάθε Μέλος θα θεσπίζει νόμους, κανονισμούς και πο-
λιτικές που θα διασφαλίζουν το δικαίωμα στην ισότητα 
και τη μη διάκριση στην απασχόληση και το επάγγελμα, 
μεταξύ άλλων για εργαζόμενες γυναίκες, καθώς και για 
εργαζόμενους και άλλα άτομα που ανήκουν σε μία ή 
περισσότερες ευάλωτες ομάδες ή ομάδες σε επισφα-
λείς καταστάσεις, τα οποία επηρεάζονται δυσανάλο-
γα από τη βία και την παρενόχληση στον κόσμο της 
εργασίας.
IV. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ
Άρθρο 7
Με επιφύλαξη του άρθρου 1 και σύμφωνα με αυτό, 
κάθε Μέλος θα θεσπίζει νόμους και κανονισμούς για να 
ορίσει και να απαγορεύσει τη βία και την παρενόχληση 
στον κόσμο της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της 
έμφυλης βίας και παρενόχλησης.
Άρθρο 8
Κάθε Μέλος θα λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για την 
πρόληψη της βίας και της παρενόχλησης στον κόσμο 
της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης:
(α) της αναγνώρισης του σημαντικού ρόλου των δημο-
σίων αρχών στην περίπτωση εργαζομένων στην άτυπη 
οικονομία,
(β) εντοπισμού, μέσω διαβούλευσης με τις ενδιαφερό-
μενες οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων και με 
άλλα μέσα, των τομέων ή επαγγελμάτων και εργασιακών 
ρυθμίσεων, όπου εργαζόμενοι και άλλα ενδιαφερόμενα 
άτομα είναι περισσότερο εκτεθειμένα στη βία και την 
παρενόχληση και
(γ) της λήψης μέτρων για την αποτελεσματική προ-
στασία τέτοιων ατόμων.
Άρθρο 9
Κάθε Μέλος θα θεσπίζει νόμους και κανονισμούς 
που να απαιτούν από τους εργοδότες να λαμβάνουν τα 
κατάλληλα μέτρα, ανάλογα με τον βαθμό ελέγχου που 
έχουν, για να προλαμβάνουν τη βία και την παρενόχληση 
στον κόσμο της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7967 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
έμφυλης βίας και παρενόχλησης, και ειδικότερα, στο 
μέτρο όπου αυτό είναι λογικά εφικτό, να:
(α) υιοθετούν και να εφαρμόζουν, σε διαβούλευση με 
τους εργαζόμενους και τους αντιπροσώπους τους, μια 
πολιτική στον χώρο της εργασίας σχετικά με τη βία και την παρενόχληση,
(β) λαμβάνουν υπόψη τη βία και την παρενόχληση και 
σχετιζόμενους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους κατά τη δια-
χείριση της υγείας και ασφάλειας στην εργασία,
(γ) προσδιορίζουν και αξιολογούν τους κινδύνους της 
βίας και παρενόχλησης με τη συμμετοχή των εργαζο-
μένων και των αντιπροσώπων τους και να λαμβάνουν 
μέτρα για την πρόληψη και τον έλεγχο αυτών και,
(δ) παρέχουν στους εργαζόμενους και σε άλλα εν-
διαφερόμενα άτομα πληροφορίες και εκπαίδευση, σε 
προσβάσιμες μορφές ανάλογα με την περίπτωση, για 
τους προσδιορισμένους κινδύνους της βίας και της πα-
ρενόχλησης και για τα σχετιζόμενα μέτρα πρόληψης και 
προστασίας, μεταξύ άλλων και για τα δικαιώματα και τις 
ευθύνες των εργαζομένων και άλλων ενδιαφερομένων ατόμων σε σχέση με την πολιτική που αναφέρεται στην περ. (α) αυτού του άρθρου.
V. ΕΠΙΒΟΛΗ 
ΚΑΙ ΕΝΔΙΚΑ ΜΕΣΑ
Άρθρο 10
Κάθε Μέλος θα λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για να:
(α) παρακολουθεί και επιβάλει εθνικούς νόμους και 
κανονισμούς σχετικά με τη βία και την παρενόχληση 
στον κόσμο της εργασίας,
(β) διασφαλίζει εύκολη πρόσβαση σε κατάλληλα και 
αποτελεσματικά ένδικα μέσα και ασφαλείς, δίκαιους και 
αποτελεσματικούς μηχανισμούς και διαδικασίες ανα-
φοράς και επίλυσης διαφορών σε περιπτώσεις βίας και 
παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας, όπως:
(i) διαδικασίες καταγγελίας και διερεύνησης, καθώς 
και μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, ανάλογα με την 
περίπτωση, σε επίπεδο χώρου εργασίας,
(ii) εξωτερικούς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών του 
χώρου εργασίας,
(iii) δικαστήρια,
(iv) προστασία από θυματοποίηση ή αντίποινα κατά 
των καταγγελλόντων, θυμάτων, μαρτύρων και πληρο-
φοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος και
(v) νομικά, κοινωνικά, ιατρικά και διοικητικά μέτρα 
στήριξης για τους καταγγέλλοντες και τα θύματα,
(γ) προστατεύει την ιδιωτικότητα και την εμπιστευ-
τικότητα των εμπλεκομένων, στον βαθμό που είναι 
εφικτό και σκόπιμο, και να διασφαλίζει ότι δεν γίνεται 
κατάχρηση των απαιτήσεων για ιδιωτικότητα και εμπι-στευτικότητα,
(δ) προβλέπει κυρώσεις, αν υπάρχουν, σε περιπτώσεις 
βίας και παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας,
(ε) προβλέπει ότι τα θύματα της έμφυλης βίας και πα-
ρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας θα έχουν αποτε-
λεσματική πρόσβαση σε ασφαλείς και αποτελεσματι-
κούς μηχανισμούς αναφοράς και επίλυσης διαφορών 
με συνεκτίμηση θεμάτων φύλου, στήριξη, υπηρεσίες 
και ένδικα μέσα,(στ) αναγνωρίζει τις επιπτώσεις της ενδοοικογενεια-
κής βίας και, στον βαθμό που είναι λογικά εφικτό, να 
μετριάζει τις επιπτώσεις της στον κόσμο της εργασίας,
(ζ) διασφαλίζει ότι οι εργαζόμενοι έχουν το δικαίωμα 
να αποχωρούν από μια εργασιακή κατάσταση για την 
οποία έχουν εύλογη δικαιολογία να πιστεύουν ότι πα-
ρουσιάζει επικείμενο και σοβαρό κίνδυνο για τη ζωή, 
την υγεία ή την ασφάλεια, λόγω βίας και παρενόχλησης, 
χωρίς να υποστούν αντίποινα ή άλλες αδικαιολόγητες 
συνέπειες, και το καθήκον να ενημερώνουν τη διεύθυν-ση και,
(η) διασφαλίζει ότι οι επιθεωρήσεις εργασίας και οι 
άλλες σχετικές αρχές, ανάλογα με την περίπτωση, έχουν 
εξουσιοδοτηθεί να χειρίζονται το θέμα της βίας και της 
παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας, μεταξύ άλλων 
εκδίδοντας εντολές που απαιτούν τη λήψη μέτρων με 
άμεση εκτελεστική ισχύ και εντολές για παύση εργασιών 
σε περιπτώσεις επικείμενου κινδύνου για τη ζωή, την 
υγεία και την ασφάλεια, με την επιφύλαξη κάθε δικαιώ-ματος προσφυγής σε δικαστική ή διοικητική αρχή που μπορεί να προβλέπεται από τον νόμο.
VI. ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ, ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ
ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ
Άρθρο 11
Κάθε Μέλος, σε διαβούλευση με τις αντιπροσωπευτι-
κές οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων, θα προ-
σπαθήσει να εξασφαλίσει ότι:
(α) η βία και η παρενόχληση στον κόσμο της εργασίας 
αντιμετωπίζονται με σχετικές εθνικές πολιτικές, όπως 
αυτές που αφορούν στην ασφάλεια και την υγεία στην 
εργασία, την ισότητα και τη μη διάκριση και την μετα-
νάστευση,
(β) οι οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων και οι 
σχετικές αρχές έχουν λάβει καθοδήγηση, πόρους, κατάρ-
τιση και άλλα εργαλεία σε προσβάσιμες μορφές ανάλογα 
με την περίπτωση, σχετικά με τη βία και την παρενόχλη-
ση στον κόσμο της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της 
έμφυλης βίας και παρενόχλησης και
(γ) αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανο-
μένων των εκστρατειών ευαισθητοποίησης.
VII. ΤΡΟΠΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Άρθρο 12
Οι διατάξεις αυτής της Σύμβασης θα εφαρμόζονται 
μέσω εθνικών νόμων και κανονισμών, καθώς και μέσω 
συλλογικών συμβάσεων ή άλλων μέτρων που είναι σύμ-
φωνα με την εθνική πρακτική, μεταξύ άλλων επεκτείνο-
ντας ή προσαρμόζοντας τα υφιστάμενα μέτρα υγείας και 
ασφάλειας στην εργασία για να καλύπτουν τη βία και την 
παρενόχληση και αναπτύσσοντας συγκεκριμένα μέτρα 
όπου είναι απαραίτητο.
VIII. ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 13
Οι επίσημες κυρώσεις της παρούσας Σύμβασης θα 
κοινοποιηθούν στον Γενικό Διευθυντή του Διεθνούς 
Γ ραφείου Εργασίας για καταχώριση.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7968 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 14
1. Η παρούσα Σύμβαση θα δεσμεύει μόνο εκείνα τα 
Μέλη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας οι κυρώσεις 
των οποίων έχουν καταχωρηθεί στον Γενικό Διευθυντή 
του Διεθνούς Γ ραφείου Εργασίας.
2. Η Σύμβαση θα τεθεί σε ισχύ δώδεκα μήνες μετά την 
ημερομηνία κατά την οποία οι κυρώσεις δύο Μελών θα καταχωρηθούν στον Γενικό Διευθυντή.
3. Στη συνέχεια, η παρούσα Σύμβαση θα τίθεται σε 
ισχύ για κάθε Μέλος δώδεκα μήνες από την ημερομηνία 
καταχώρησης της κύρωσής της.
Άρθρο 15
1. Κάθε Μέλος που έχει κυρώσει την παρούσα Σύμβα-
ση θα μπορεί να την καταγγείλει με τη λήξη περιόδου 
δέκα ετών μετά την ημερομηνία αρχικής ισχύος της 
σύμβασης, με πράξη που κοινοποιείται στον Γενικό Δι-
ευθυντή του Διεθνούς Γ ραφείου Εργασίας με σκοπό να 
καταχωρηθεί. Η καταγγελία θα ισχύσει ένα έτος μετά από 
την ημερομηνία καταχώρησης.
2. Κάθε Μέλος που έχει κυρώσει την παρούσα Σύμβα-
ση, και το οποίο, μέσα σε ένα χρόνο μετά τη λήξη της 
προαναφερομένης περιόδου των δέκα ετών, δεν ασκή-
σει το δικαίωμα καταγγελίας που προβλέπεται από το πα-
ρόν άρθρο, θα δεσμεύεται για μια νέα περίοδο δέκα ετών 
και στη συνέχεια θα μπορεί να καταγγείλει την παρούσα 
Σύμβαση εντός του πρώτου έτους κάθε νέας δεκαετούς 
περιόδου σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται 
στο παρόν άρθρο.
Άρθρο 16
1. Ο Γενικός Διευθυντής του Διεθνούς Γ ραφείου Εργα-
σίας θα κοινοποιεί σ’ όλα τα Μέλη της Διεθνούς Οργά-νωσης Εργασίας την καταχώρηση όλων των κυρώσεων 
και καταγγελιών που κοινοποιούνται από τα Μέλη της 
Οργάνωσης.
2. Γνωστοποιώντας στα Μέλη της Οργάνωσης την 
καταχώρηση της δεύτερης από τις κυρώσεις που κοι-
νοποιήθηκε, ο Γενικός Διευθυντής θα επισημάνει στα 
Μέλη της Οργάνωσης την ημερομηνία κατά την οποία 
η παρούσα σύμβαση θα τεθεί σε ισχύ.
Άρθρο 17
Ο Γενικός Διευθυντής του Διεθνούς Γ ραφείου Εργασίας 
θα κοινοποιεί στον Γενικό Γ ραμματέα των Ηνωμένων 
Εθνών με σκοπό την καταχώρηση, σύμφωνα με το άρθρο 
102 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, πλήρεις πληρο-
φορίες όλων των κυρώσεων και πράξεων καταγγελίας, 
που έχουν καταχωρηθεί, σύμφωνα με τις διατάξεις των προηγούμενων άρθρων.
Άρθρο 18
Κάθε φορά που κρίνεται απαραίτητο, το Διοικητικό 
Συμβούλιο του Διεθνούς Γ ραφείου Εργασίας, θα παρου-
σιάζει στη Γενική Συνδιάσκεψη μια Έκθεση σχετικά με 
την εφαρμογή της παρούσας σύμβασης, και θα εξετάζει 
το ενδεχόμενο εγγραφής του θέματος της συνολικής ή 
μερικής αναθεώρησης της σύμβασης στην ημερήσια 
διάταξη της Συνδιάσκεψης.Άρθρο 19
1. Σε περίπτωση που η Συνδιάσκεψη εγκρίνει μια νέα 
Σύμβαση που θα αναθεωρεί την παρούσα Σύμβαση, εκτός 
εάν η νέα Σύμβαση προβλέπει κάτι διαφορετικό, τότε:
(α) η κύρωση από ένα Μέλος της νέας αναθεωρητικής 
Σύμβασης επιφέρει αυτοδίκαια την άμεση καταγγελία 
της παρούσας Σύμβασης, παρά τις διατάξεις του άρθρου 
22, εάν και εφόσον η νέα αναθεωρητική Σύμβαση έχει 
τεθεί σε ισχύ,
(β) μετά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της αναθεω-
ρητικής Σύμβασης, παύει η δυνατότητα για τα Μέλη να κυρώσουν την παρούσα Σύμβαση.
2. Η παρούσα Σύμβαση σε κάθε περίπτωση θα παρα-
μείνει σε ισχύ με αυτή τη μορφή και αυτό το περιεχόμενο 
για τα Μέλη εκείνα που την έχουν κυρώσει, αλλά δεν 
έχουν κυρώσει την αναθεωρητική Σύμβαση.
Άρθρο 20
Η αγγλική και γαλλική απόδοση του κειμένου της πα-
ρούσας Σύμβασης είναι εξίσου αυθεντικές.».
“Convention 190
CONVENTION CONCERNING THE ELIMINATION 
OF VIOLENCE AND HARASSMENT 
IN THE WORLD OF WORK
The General Conference of the International Labour
Organization, Having been convened at Geneva by theGoverning Body of the International Labour Office, andhaving met in its 108th (Centenary) Session on 10 June2019, and
Recalling that the Declaration of Philadelphia affirms that
all human beings, irrespective of race, creed or sex, havethe right to pursue both their material well-being and theirspiritual development in conditions of freedom and dignity,of economic security and equal opportunity, and
Reaffirming the relevance of the fundamental
Conventions of the International Labour Organization, and
Recalling other relevant international instruments such
as the Universal Declaration of Human Rights, theInternational Covenant on Civil and Political Rights, theInternational Covenant on Economic, Social and CulturalRights, the International Convention on the Elimination ofAll Forms of Racial Discrimination, the Convention on theElimination of All Forms of Discrimination against Women,the International Convention on the Protection of theRights of All Migrant Workers and Members of TheirFamilies, and the Convention on the Rights of Persons withDisabilities, and
Recognizing the right of everyone to a world of work free
from violence and harassment, including gender-basedviolence and harassment, and
Recognizing that violence and harassment in the world
of work can constitute a human rights violation or abuse,and that violence and harassment is a threat to equalopportunities, is unacceptable and incompatible withdecent work, and
Recognizing the importance of a work culture based on
mutual respect and dignity of the human being to preventviolence and harassment, and
Recalling that Members have an important responsibility
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7969 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
to promote a general environment of zero tolerance to
violence and harassment in order to facilitate theprevention of such behaviours and practices, and that allactors in the world of work must refrain from, prevent andaddress violence and harassment, and
Acknowledging that violence and harassment in the
world of work affects a person’s psychological, physicaland sexual health, dignity, and family and socialenvironment, and
Recognizing that violence and harassment also affects
the quality of public and private services, and may prevent
persons, particularly women, from accessing, and
remaining and advancing in the labour market, and
Noting that violence and harassment is incompatible with
the promotion of sustainable enterprises and impactsnegatively on the organization of work, workplace relations,
worker engagement, enterprise reputation, and
productivity, and
Acknowledging that gender-based violence and
harassment disproportionately affects women and girls,and recognizing that an inclusive, integrated and gender-responsive approach, which tackles underlying causes and
risk factors, including gender stereotypes, multiple and
intersecting forms of discrimination, and unequal gender-based power relations, is essential to ending violence andharassment in the world of work, and
Noting that domestic violence can affect employment,
productivity and health and safety, and that governments,
employers’ and workers’ organizations and labour marketinstitutions can help, as part of other measures, torecognize, respond to and address the impacts of domestic
violence, and
Having decided upon the adoption of certain proposals
concerning violence and harassment in the world of work,which is the fifth item on the agenda of the session, and
Having determined that these proposals shall take the
form of an international Convention,
adopts this twenty-first day of June of the year two
thousand and nineteen the following Convention, whichmay be cited as the Violence and Harassment Convention,2019:
I. Definitions
Article 1
1. For the purposes of this Convention:
(a) the term “violence and harassment” in the world of
work refers to a range of unacceptable behaviours andpractices, or threats thereof, whether a single occurrenceor repeated, that aim at, result in, or are likely to result in
physical, psychological, sexual or economic harm, and
includes gender-based violence and harassment;
(b) the term “gender-based violence and harassment”
means violence and harassment directed at personsbecause of their sex or gender, or affecting persons of a
particular sex or gender disproportionately, and includes
sexual harassment.
2. Without prejudice to subparagraphs (a) and (b) of
paragraph 1 of this Article, definitions in national laws andregulations may provide for a single concept or separateconcepts.II. Scope
Article 2
1. This Convention protects workers and other persons
in the world of work, including employees as defined bynational law and practice, as well as persons workingirrespective of their contractual status, persons in training,
including interns and apprentices, workers whose
employment has been terminated, volunteers, jobseekersand job applicants, and individuals exercising the authority,duties or responsibilities of an employer.
2. This Convention applies to all sectors, whether private
or public, both in the formal and informal economy, and
whether in urban or rural areas.
Article 3
This Convention applies to violence and harassment in
the world of work occurring in the course of, linked with or
arising out of work:
(a) in the workplace, including public and private spaces
where they are a place of work;
(b) in places where the worker is paid, takes a rest break
or a meal, or uses sanitary, washing and changing
facilities;
(c) during work-related trips, travel, training, events or
social activities;
(d) through work-related communications, including
those enabled by information and communication
technologies;
(e) in employer-provided accommodation; and(f) when commuting to and from work.
III. Core principles
Article 4
1. Each Member which ratifies this Convention shall
respect, promote and realize the right of everyone to a
world of work free from violence and harassment.
2. Each Member shall adopt, in accordance with national
law and circumstances and in consultation with
representative employers’ and workers’ organizations, an
inclusive, integrated and gender-responsive approach forthe prevention and elimination of violence and harassmentin the world of work. Such an approach should take intoaccount violence and harassment involving third parties,
where applicable, and includes:
(a) prohibiting in law violence and harassment;(b) ensuring that relevant policies address violence and
harassment;
(c) adopting a comprehensive strategy in order to
implement measures to prevent and combat violence and
harassment;
(d) establishing or strengthening enforcement and
monitoring mechanisms;
(e) ensuring access to remedies and support for victims;(f) providing for sanctions;
(g) developing tools, guidance, education and training,
and raising awareness, in accessible formats asappropriate; and
(h) ensuring effective means of inspection and
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7970 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
investigation of cases of violence and harassment,
including through labour inspectorates or other competent
bodies.
3. In adopting and implementing the approach referred to
in paragraph 2 of this Article, each Member shall recognizethe different and complementary roles and functions of
governments, and employers and workers and their
respective organizations, taking into account the varyingnature and extent of their respective responsibilities. 
Article 5
With a view to preventing and eliminating violence and
harassment in the world of work, each Member shall
respect, promote and realize the fundamental principles
and rights at work, namely freedom of association and theeffective recognition of the right to collective bargaining,the elimination of all forms of forced or compulsory labour,
the effective abolition of child labour and the elimination of
discrimination in respect of employment and occupation, aswell as promote decent work.
Article 6
Each Member shall adopt laws, regulations and policies
ensuring the right to equality and non-discrimination in
employment and occupation, including for women workers,as well as for workers and other persons belonging to oneor more vulnerable groups or groups in situations of
vulnerability that are disproportionately affected by
violence and harassment in the world of work.
IV . Protection and prevention
Article 7
Without prejudice to and consistent with Article 1, each
Member shall adopt laws and regulations to define andprohibit violence and harassment in the world of work,including gender-based violence and harassment.
Article 8
Each Member shall take appropriate measures to
prevent violence and harassment in the world of work,including:
(a) recognizing the important role of public authorities in
the case of informal economy workers;
(b) identifying, in consultation with the employers’ and
workers’ organizations concerned and through othermeans, the sectors or occupations and work arrangements
in which workers and other persons concerned are more
exposed to violence and harassment; and
(c) taking measures to effectively protect such persons.
Article 9
Each Member shall adopt laws and regulations requiring
employers to take appropriate steps commensurate with
their degree of control to prevent violence and harassmentin the world of work, including gender- based violence andharassment, and in particular, so far as is reasonably
practicable, to:(a) adopt and implement, in consultation with workers
and their representatives, a workplace policy on violenceand harassment;
(b) take into account violence and harassment and
associated psychosocial risks in the management of
occupational safety and health;
(c) identify hazards and assess the risks of violence and
harassment, with the participation of workers and theirrepresentatives, and take measures to prevent and controlthem; and
(d) provide to workers and other persons concerned
information and training, in accessible formats as
appropriate, on the identified hazards and risks of violence
and harassment and the associated prevention andprotection measures, including on the rights andresponsibilities of workers and other persons concerned in
relation to the policy referred to in subparagraph (a) of this
Article.
V . Enforcement and remedies
Article 10
Each Member shall take appropriate measures to:
(a) monitor and enforce national laws and regulations
regarding violence and harassment in the world of work;
(b) ensure easy access to appropriate and effective
remedies and safe, fair and effective reporting and dispute
resolution mechanisms and procedures in cases ofviolence and harassment in the world of work, such as:
(i) complaint and investigation procedures, as well as,
where appropriate, dispute resolution mechanisms at the
workplace level;
(ii) dispute resolution mechanisms external to the
workplace;
(iii) courts or tribunals;(iv) protection against victimization of or retaliation
against complainants, victims, witnesses and whistle-
blowers; and
(v) legal, social, medical and administrative support
measures for complainants and victims;
(c) protect the privacy of those individuals involved and
confidentiality, to the extent possible and as appropriate,and ensure that requirements for privacy andconfidentiality are not misused;
(d) provide for sanctions, where appropriate, in cases of
violence and harassment in the world of work;
(e) provide that victims of gender-based violence and
harassment in the world of work have effective access to
gender-responsive, safe and effective complaint and
dispute resolution mechanisms, support, services andremedies;
(f) recognize the effects of domestic violence and, so far
as is reasonably practicable, mitigate its impact in the worldof work;
(g) ensure that workers have the right to remove
themselves from a work situation which they have
reasonable justification to believe presents an imminentand serious danger to life, health or safety due to violenceand harassment, without suffering retaliation or other
undue consequences, and the duty to inform management;
and
(h) ensure that labour inspectorates and other relevant
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7971 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
authorities, as appropriate, are empowered to deal with
violence and harassment in the world of work, including byissuing orders requiring measures with immediateexecutory force, and orders to stop work in cases of animminent danger to life, health or safety, subject to anyright of appeal to a judicial or administrative authority whichmay be provided by law.
VI. Guidance, training and awareness-raising
Article 11
Each Member, in consultation with representative
employers’ and workers’ organizations, shall seek toensure that:
(a) violence and harassment in the world of work is
addressed in relevant national policies, such as thoseconcerning occupational safety and health, equality andnon-discrimination, and migration;
(b) employers and workers and their organizations, and
relevant authorities, are provided with guidance, resources,training or other tools, in accessible formats as appropriate,on violence and harassment in the world of work, includingon gender-based violence and harassment; and
(c) initiatives, including awareness-raising campaigns,
are undertaken.
VII. Methods of application
Article 12
The provisions of this Convention shall be applied by
means of national laws and regulations, as well as throughcollective agreements or other measures consistent withnational practice, including by extending or adaptingexisting occupational safety and health measures to coverviolence and harassment and developing specificmeasures where necessary.
VIII. Final provisions
Article 13
The formal ratifications of this Convention shall be
communicated to the Director-General of the InternationalLabour Office for registration.
Article 14
1. This Convention shall be binding only upon those
Members of the International Labour Organization whoseratifications have been registered with the Director-General
of the International Labour Office.
2. It shall come into force twelve months after the date on
which the ratifications of two Members have been
registered with the Director- General.
3. Thereafter, this Convention shall come into force for
any Member twelve months after the date on which itsratification is registered.
Article 15
1. A Member which has ratified this Convention may
denounce it after the expiration of ten years from the dateon which the Convention first comes into force, by an actcommunicated to the Director-General of the InternationalLabour Office for registration. Such denunciation shall nottake effect until one year after the date on which it isregistered.
2. Each Member which has ratified this Convention and
which does not, within the year following the expiration ofthe period of ten years mentioned in the preceding
paragraph, exercise the right of denunciation provided for
in this Article, will be bound for another period of ten yearsand, thereafter, may denounce this Convention within thefirst year of each new period of ten years under the termsprovided for in this Article.
Article 16
1.The Director-General of the International Labour Office
shall notify all Members of the International LabourOrganization of the registration of all ratifications anddenunciations that have been communicated by theMembers of the Organization.
2.When notifying the Members of the Organization of the
registration of the second ratification that has beencommunicated, the Director-General shall draw theattention of the Members of the Organization to the dateupon which the Convention will come into force.
Article 17
The Director-General of the International Labour Office
shall communicate to the Secretary-General of the UnitedNations for registration in accordance with Article 102 ofthe Charter of the United Nations full particulars of allratifications and denunciations that have been registered inaccordance with the provisions of the preceding Articles.
Article 18
At such times as it may consider necessary, the
Governing Body of the International Labour Office shallpresent to the General Conference a report on the workingof this Convention and shall examine the desirability ofplacing on the agenda of the Conference the question of itsrevision in whole or in part.
Article 19
1. Should the Conference adopt a new Convention
revising this Convention, then, unless the new Conventionotherwise provides:
(a) the ratification by a Member of the new revising
Convention shall ipso jure involve the immediate
denunciation of this Convention, notwithstanding theprovisions of Article 15 above, if and when the new revisingConvention shall have come into force;
(b) as from the date when the new revising Convention
comes into force, this Convention shall cease to be open toratification by the Members.
2. This Convention shall in any case remain in force in
its actual form and content for those Members which have
ratified it but have not ratified the revising Convention.
Article 20
The English and French versions of the text of this
Convention are equally authoritative.”
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7972 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ΜΕΡΟΣ ΙΙ
ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ ΜΕΤΡΩΝ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓ ΑΣΙΑ
Άρθρο 2
Σκοπός
Σκοπός του παρόντος Μέρους είναι να θέσει ένα συ-
νεκτικό και σύγχρονο πλαίσιο για την πρόληψη, την 
αντιμετώπιση και την καταπολέμηση των μορφών συ-
μπεριφοράς βίας και παρενόχλησης, συμβάλλοντας στη 
δημιουργία ενός περιβάλλοντος εργασίας το οποίο σέβε-
ται, προωθεί και διασφαλίζει το δικαίωμα κάθε προσώ-
που σε έναν κόσμο εργασίας χωρίς βία και παρενόχληση. 
Άρθρο 3
Πεδίο εφαρμογής
1. Στο παρόν Μέρος εμπίπτουν εργαζόμενοι και απα-
σχολούμενοι στον ιδιωτικό τομέα, ανεξάρτητα από το 
συμβατικό τους καθεστώς, συμπεριλαμβανομένων των 
απασχολούμενων με σύμβαση έργου, ανεξαρτήτων 
υπηρεσιών, έμμισθης εντολής, των απασχολούμενων 
μέσω τρίτων παρόχων υπηρεσιών, καθώς και άτομα που 
παρακολουθούν κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένων των 
ασκούμενων και των μαθητευόμενων, εθελοντές, εργα-
ζόμενοι των οποίων η σχέση εργασίας έχει λήξει, καθώς 
και άτομα που αιτούνται εργασία και εργαζόμενοι στην 
άτυπη οικονομία. 
2. Ως προς τους εργαζόμενους και απασχολούμενους 
της παρ. 1 στον δημόσιο τομέα, όπως ορίζεται στο άρ-
θρο 14 του ν. 4270/2014 (Α’ 143), ανεξάρτητα από το 
καθεστώς τους, εφαρμόζονται τα άρθρα 4 έως και 8, 13, 
14, 15 και αναλογικά το άρθρο 12. 
Άρθρο 4
Απαγόρευση βίας και παρενόχλησης στην εργασία
1. Απαγορεύεται κάθε μορφής βία και παρενόχληση, 
που εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια της εργασίας είτε 
συνδέεται με αυτήν είτε προκύπτει από αυτήν, συμπε-
ριλαμβανομένης της βίας και παρενόχλησης λόγω φύλου 
και της σεξουαλικής παρενόχλησης.
2. Για τους σκοπούς του παρόντος: 
α) ως «βία και παρενόχληση» νοούνται οι μορφές συ-
μπεριφοράς, πράξεις, πρακτικές ή απειλές αυτών, που 
αποσκοπούν, οδηγούν ή ενδέχεται να οδηγήσουν σε 
σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή οικονομική βλά-
βη, είτε εκδηλώνονται μεμονωμένα είτε κατ’ επανάληψη,
β) ως «παρενόχληση» νοούνται οι μορφές συμπεριφο-
ράς, που έχουν ως σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση 
της αξιοπρέπειας του προσώπου και τη δημιουργία εκ-
φοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή 
επιθετικού περιβάλλοντος, ανεξαρτήτως εάν συνιστούν 
μορφή διάκρισης, και περιλαμβάνουν και την παρενό-
χληση λόγω φύλου ή για άλλους λόγους διάκρισης,
γ) ως «παρενόχληση λόγω φύλου» νοούνται οι μορφές 
συμπεριφοράς που συνδέονται με το φύλο ενός προ-
σώπου, οι οποίες έχουν ως σκοπό ή αποτέλεσμα την 
παραβίαση της αξιοπρέπειας του προσώπου αυτού και τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, 
ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος κατά το άρ-
θρο 2 του ν. 3896/2010 (Α’ 107) και την παρ. 2 του άρθρου 
2 του ν. 4443/2016 (Α’ 232). Οι μορφές συμπεριφοράς 
αυτές περιλαμβάνουν και τη σεξουαλική παρενόχληση 
του ν. 3896/2010, καθώς και μορφές συμπεριφοράς που 
συνδέονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την έκ-
φραση, την ταυτότητα ή τα χαρακτηριστικά φύλου του προσώπου.
3. Για τους σκοπούς εφαρμογής του παρόντος οι μορφές 
συμπεριφοράς βίας και παρενόχλησης σε βάρος των προ-
σώπων του άρθρου 3 μπορούν να λαμβάνουν χώρα ιδίως:
(α) στον χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένων δημό-
σιων και ιδιωτικών χώρων και χώρων όπου ο εργαζόμε-νος παρέχει εργασία, λαμβάνει αμοιβή, κάνει διάλειμμα ιδίως, για ανάπαυση ή για φαγητό, σε χώρους ατομικής 
υγιεινής και φροντίδας, αποδυτηρίων ή καταλυμάτων 
που παρέχει ο εργοδότης,
(β) στις μετακινήσεις από και προς την εργασία, τις 
λοιπές μετακινήσεις, τα ταξίδια, την εκπαίδευση, καθώς 
και τις εκδηλώσεις και τις κοινωνικές δραστηριότητες 
που σχετίζονται με την εργασία και
(γ) κατά τις επικοινωνίες που σχετίζονται με την ερ-
γασία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πραγματο-ποιούνται μέσω τεχνολογιών πληροφορικής και επικοι-νωνίας.
Άρθρο 5
Υποχρεώσεις εργοδότη για πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης
1. Κάθε εργοδότης ανεξαρτήτως αριθμού απασχολού-
μενου προσωπικού, καθώς και τα πρόσωπα που ασκούν 
το διευθυντικό δικαίωμα ή εκπροσωπούν τον εργοδότη 
υποχρεούνται:
α) να παραλαμβάνουν, να διερευνούν και να διαχει-
ρίζονται κάθε καταγγελία ή σχετική αναφορά επιδει-
κνύοντας μηδενική ανοχή στη βία και παρενόχληση, με 
εμπιστευτικότητα και με τρόπο που σέβεται την ανθρώ-
πινη αξιοπρέπεια, καθώς και να μην παρεμποδίζουν την 
παραλαβή, τη διερεύνηση και τη διαχείριση των καταγ-γελιών ή αναφορών αυτών,
β) να παρέχουν συνδρομή και πρόσβαση σε κάθε αρ-
μόδια δημόσια, διοικητική ή δικαστική αρχή, κατά την 
έρευνα τέτοιου είδους περιστατικού ή συμπεριφοράς, 
εφόσον τους ζητηθεί από αυτές, 
γ) να παρέχουν στους εργαζομένους πληροφορίες 
σχετικές με τους πιθανούς κινδύνους βίας και παρενό-
χλησης στον εργασιακό χώρο και με τα σχετικά μέτρα 
πρόληψης και προστασίας, συμπεριλαμβανομένων των 
υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων των εργαζομένων 
και του εργοδότη επί τέτοιων περιστατικών,
δ) να αναρτούν στον χώρο εργασίας και να καθιστούν 
προσβάσιμη ενημέρωση για τις διαδικασίες που υφίστα-
νται σε επίπεδο επιχείρησης για την καταγγελία και την 
αντιμετώπιση τέτοιων μορφών συμπεριφοράς, καθώς 
και τα στοιχεία επικοινωνίας για τις αρμόδιες, σύμφω-
να με τις κείμενες διατάξεις, διοικητικές και δικαστικές αρχές.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7973 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 6
Ενημέρωση στο πλαίσιο της υγείας και ασφάλειας - Τροποποίηση του άρθρου 47 του ν. 3850/2010
Στην περ. β’ της παρ. 1 του άρθρου 47 του ν. 3850/2010 
(Α’ 84) προστίθενται οι κίνδυνοι και τα μέτρα καταπο-
λέμησης της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, 
συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης 
και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Ο εργοδότης λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα, προ-
κειμένου οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους στην 
επιχείρηση να λαμβάνουν όλες τις απαραίτητες πληρο-
φορίες όσον αφορά:
α) στη νομοθεσία που ισχύει, σχετικά με την υγεία και 
την ασφάλεια των εργαζομένων και τον τρόπο εφαρμο-γής της από την επιχείρηση,
β) στους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία, κα-
θώς και τα μέτρα και τις δραστηριότητες προστασίας και 
πρόληψης που αφορούν είτε στην επιχείρηση εν γένει, είτε 
σε κάθε είδους θέση εργασίας και καθηκόντων, μεταξύ των 
οποίων τους κινδύνους και τα μέτρα για την καταπολέμη-
ση της βίας και παρενόχλησης στην εργασία, συμπεριλαμ-
βανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης και
γ) στα μέτρα που λαμβάνονται κατ’ εφαρμογή της πα-
ραγράφου 2 του άρθρου 45.».
Άρθρο 7
Ενίσχυση έννοιας ψυχοκοινωνικών κινδύνων - Τροποποίηση του άρθρου 42 του ν. 3850/2010
Στην παρ. 6 του άρθρου 42 του ν. 3850/2010 (Α’ 84) 
τροποποιείται η περ. ε’ με την προσθήκη ορισμού πα-
ραμέτρων, που λαμβάνει υπόψη ο εργοδότης για την 
κατάρτιση προγράμματος προληπτικής δράσης, προ-
στίθεται περ. θ’ σχετικά με την αξιολόγηση κινδύνων 
και τη λήψη μέτρων κατά της βίας και παρενόχλησης, 
συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης 
και η παρ. 6 διαμορφώνεται ως εξής:
«6. Ο εργοδότης υποχρεούται:
α) να φροντίζει ώστε να προσαρμόζονται τα μέτρα της 
προηγούμενης παραγράφου ανάλογα με τις μεταβολές 
των περιστάσεων και να επιδιώκει τη βελτίωση των υφι-
στάμενων καταστάσεων,
β) να εφαρμόζει τις υποδείξεις των επιθεωρητών υγεί-
ας και ασφάλειας και γενικά να διευκολύνει το έργο τους 
μέσα στην επιχείρηση κατά τους ελέγχους,
γ) να επιβλέπει την ορθή εφαρμογή των μέτρων υγείας 
και ασφάλειας των εργαζομένων,
δ) να γνωστοποιεί στους εργαζομένους τον επαγγελ-
ματικό κίνδυνο από την εργασία τους,
ε) να καταρτίζει πρόγραμμα προληπτικής δράσης και 
βελτίωσης των συνθηκών εργασίας στην επιχείρηση, 
λαμβάνοντας υπόψη ιδίως, την οργάνωση της εργασίας, 
τις κοινωνικές σχέσεις, περιβαλλοντικούς και τεχνολογι-
κούς παράγοντες, αλλά και ψυχοκοινωνικούς κινδύνους,
στ) να εξασφαλίζει τη συντήρηση και την παρακολού-
θηση της ασφαλούς λειτουργίας μέσων και εγκαταστά-σεων,
ζ) να ενθαρρύνει και διευκολύνει την επιμόρφωση 
και εκπαίδευση των εργαζομένων και των εκπροσώπων 
τους, σύμφωνα με τα άρθρα 22 και 48,η) να λαμβάνει συλλογικά μέτρα προστασίας των ερ-
γαζομένων και
θ) να αξιολογεί ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, μεταξύ 
άλλων τους κινδύνους της βίας και παρενόχλησης, συ-
μπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης 
και να λαμβάνει μέτρα για την πρόληψη, τον έλεγχο και περιορισμό αυτών.».
Άρθρο 8
Ενίσχυση αρμοδιοτήτων ιατρού εργασίας - Τροποποίηση των άρθρων 17 και 18 του ν. 3850/2010
1. Στην παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 3850/2010 (Α’ 84), 
οι περ. γ’ και ε’ τροποποιούνται και η παρ. 2 διαμορφώ-νεται ως εξής:
«2. Ειδικότερα, ο ιατρός εργασίας συμβουλεύει σε 
θέματα:
α) σχεδιασμού, προγραμματισμού, τροποποίησης της 
παραγωγικής διαδικασίας, κατασκευής και συντήρησης 
εγκαταστάσεων, σύμφωνα με τους κανόνες υγείας και 
ασφάλειας των εργαζομένων,
β) λήψης μέτρων προστασίας κατά την εισαγωγή και 
χρήση υλών και προμήθειας μέσων εξοπλισμού,
γ) φυσιολογίας και ψυχολογίας της εργασίας, μεταξύ 
άλλων και για την πρόληψη της βίας και παρενόχλησης στην εργασία, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής 
παρενόχλησης, εργονομίας και υγιεινής της εργασίας, 
διευθέτησης και διαμόρφωσης των θέσεων και του πε-
ριβάλλοντος της εργασίας και της οργάνωσης της πα-
ραγωγικής διαδικασίας,
δ) οργάνωσης υπηρεσίας παροχής πρώτων βοηθειών,
ε) αρχικής τοποθέτησης και αλλαγής θέσης εργασίας 
για λόγους υγείας, σωματικής ή ψυχικής, προσωρινά ή μόνιμα, καθώς και ένταξης ή επανένταξης ατόμων που 
υφίστανται διακρίσεις ή θυμάτων βίας και παρενόχλη-
σης, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενό-
χλησης, καθώς και θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας 
στην παραγωγική διαδικασία, ακόμη και με υπόδειξη 
αναμόρφωσης ή εύλογων προσαρμογών της θέσης ερ-γασίας.».
2. Στην παρ. 2 του άρθρου 18 του ν. 3850/2010 τρο-
ποποιούνται η περ. δ’ με την προσθήκη των κινδύνων 
βίας και παρενόχλησης, συμπεριλαμβανομένης της σε-ξουαλικής παρενόχλησης και η περ. ε’ με την προσθήκη 
παροχής θεραπείας σε περίπτωση περιστατικού βίας και 
η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Ο ιατρός εργασίας επιβλέπει την εφαρμογή των 
μέτρων προστασίας της υγείας των εργαζομένων και 
πρόληψης των ατυχημάτων. Για τον σκοπό αυτόν:
α) επιθεωρεί τακτικά τις θέσεις εργασίας και αναφέ-
ρει οποιαδήποτε παράλειψη, προτείνει μέτρα αντιμε-
τώπισης των παραλείψεων και επιβλέπει την εφαρμογή τους,
β) επεξηγεί την αναγκαιότητα της σωστής χρήσης των 
ατομικών μέτρων προστασίας,
γ) ερευνά τις αιτίες των ασθενειών που οφείλονται 
στην εργασία, αναλύει και αξιολογεί τα αποτελέσματα 
των ερευνών και προτείνει μέτρα για την πρόληψη των ασθενειών αυτών,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7974 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
δ) επιβλέπει τη συμμόρφωση των εργαζομένων στους 
κανόνες υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων, ενη-
μερώνει τους εργαζομένους για τους κινδύνους που 
προέρχονται από την εργασία τους, καθώς και για τους 
τρόπους πρόληψής τους, μεταξύ των οποίων τους κινδύ-
νους της βίας και παρενόχλησης, συμπεριλαμβανομένης 
της σεξουαλικής παρενόχλησης,
ε) παρέχει επείγουσα θεραπεία, ιδίως σε περίπτωση 
ατυχήματος, περιστατικού βίας ή αιφνίδιας νόσου και 
εκτελεί προγράμματα εμβολιασμού των εργαζομένων 
με εντολή της αρμόδιας υπηρεσίας δημόσιας υγείας της 
περιφέρειας, όπου εδρεύει η επιχείρηση.».
Άρθρο 9
Πολιτικές εντός επιχείρησης 
για την καταπολέμηση της βίας και παρενόχλησης
1. Οι επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από είκοσι 
(20) άτομα υποχρεούνται να υιοθετούν πολιτική για την 
πρόληψη και καταπολέμηση της βίας και της παρενό-
χλησης στην εργασία κατά την έννοια των άρθρων 3 
και 4, στην οποία δηλώνεται η μηδενική ανοχή σε αυτές 
τις μορφές συμπεριφοράς και προσδιορίζονται τα δι-
καιώματα και οι υποχρεώσεις των εργαζομένων και του 
εργοδότη για την πρόληψη και αντιμετώπιση τέτοιων 
περιστατικών ή μορφών συμπεριφοράς.
2. Η πολιτική αυτή μπορεί να εντάσσεται σε ή να συ-
νοδεύεται από πολιτική για την προώθηση της ισότητας 
ευκαιριών και την καταπολέμηση των διακρίσεων και 
περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον:
α) εκτίμηση των κινδύνων βίας και παρενόχλησης στην 
εργασία,
β) μέτρα για την πρόληψη, τον έλεγχο, τον περιορισμό 
και την αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών, καθώς και για 
την παρακολούθηση τέτοιων περιστατικών ή μορφών 
συμπεριφοράς,
γ) ενέργειες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του 
προσωπικού,
δ) πληροφορίες για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις 
των εργαζομένων και του εργοδότη, καθώς και των ατό-
μων που ασκούν το διευθυντικό δικαίωμα ή εκπροσω-
πούν τον εργοδότη, στο μέτρο και στον βαθμό της δικής 
τους ευθύνης, σε περίπτωση εκδήλωσης ή αναφοράς 
ή καταγγελίας τέτοιων περιστατικών, καθώς και για τη 
σχετική διαδικασία,
ε) ορισμό ενός προσώπου ως προσώπου αναφοράς 
(«συνδέσμου») σε επίπεδο επιχείρησης, αρμόδιου για 
να καθοδηγεί και να ενημερώνει τους εργαζομένους για 
την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας και παρενό-
χλησης στην εργασία,
στ) την προστασία της απασχόλησης και την υποστή-
ριξη εργαζομένων θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, 
κατά το δυνατόν, με κάθε πρόσφορο μέσο ή εύλογη 
προσαρμογή.
Άρθρο 10
Πολιτικές εντός επιχείρησης για τη διαχείριση εσωτερικών καταγγελιών
1. Οι επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από είκοσι 
(20) άτομα υποχρεούνται να υιοθετούν πολιτική για τη διαχείριση εσωτερικών καταγγελιών για περιστατικά 
βίας και παρενόχλησης κατά την έννοια των άρθρων 3 
και 4, στην οποία περιγράφεται η διαδικασία υποδοχής 
και εξέτασης των καταγγελιών αυτών, κατά τρόπο που διασφαλίζει την προστασία του θύματος και τον σεβα-σμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
2. Η πολιτική αυτή μπορεί να εντάσσεται σε ή να συ-
νοδεύεται από άλλες πολιτικές και περιλαμβάνει κατ’ 
ελάχιστον:
α) ασφαλείς και εύκολα προσβάσιμους διαύλους επι-
κοινωνίας για την υποδοχή των καταγγελιών, καθώς και τον προσδιορισμό των αρμοδίων προσώπων εντός της επιχείρησης για την παραλαβή και την εξέταση των κα-ταγγελιών και την ενημέρωση των καταγγελλόντων,
β) έρευνα και εξέταση των καταγγελιών με αμεροληψία 
και προστασία της εμπιστευτικότητας και των προσωπι-
κών δεδομένων των θυμάτων και των καταγγελλόμενων,
γ) την απαγόρευση αντιποίνων και περαιτέρω θυμα-
τοποίησης του θιγόμενου προσώπου,
δ) την περιγραφή των συνεπειών επί διαπίστωσης 
παραβιάσεων,
ε) τη συνεργασία και παροχή κάθε σχετικής πληροφο-
ρίας στις αρμόδιες αρχές, εφόσον ζητηθεί.
Άρθρο 11
Περιεχόμενο Κανονισμών Εργασίας 
και Επιχειρησιακών Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας
Οι πολιτικές των άρθρων 9 και 10 είναι αντικείμενο 
συλλογικών διαπραγματεύσεων ως περιεχόμενο της 
Επιχειρησιακής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας ή του 
Κανονισμού Εργασίας ή καταρτίζονται από τον εργο-
δότη, κατόπιν διαβούλευσης με τους εκπροσώπους της 
πλέον αντιπροσωπευτικής συνδικαλιστικής οργάνωσης 
της επιχείρησης ή της εκμετάλλευσης ή με το συμβούλιο 
εργαζομένων και, εφόσον δεν υπάρχουν συνδικαλιστικές 
οργανώσεις και συμβούλιο εργαζομένων, κατόπιν ενη-μέρωσης των εργαζομένων και ανάρτησης του σχεδίου 
πολιτικής στον χώρο εργασίας ή γνωστοποίησής του, 
προκειμένου να λάβει απόψεις. Ειδικά οι προβλέψεις 
για πειθαρχικά παραπτώματα, πειθαρχική διαδικασία και 
πειθαρχικές ποινές στο πλαίσιο ή σε συνέχεια καταγγελι-
ών για περιστατικά βίας και παρενόχλησης στην εργασία 
αποτελούν υποχρεωτικό περιεχόμενο του Κανονισμού 
Εργασίας, εφόσον τέτοιος υπάρχει ή υπάρχει υποχρέωση 
κατάρτισης τέτοιου.
Άρθρο 12
Δικαιώματα θιγομένων - Αποτελέσματα επί παραβίασης 
της απαγόρευσης βίας και παρενόχλησης
1. Κάθε πρόσωπο του άρθρου 3 που θίγεται από πε-
ριστατικό βίας και παρενόχλησης σε βάρος του κατά το άρθρο 4, ακόμη και αν έχει λήξει η σχέση, στο πλαίσιο 
της οποίας φέρεται ότι εκδηλώθηκε σε βάρος του το 
περιστατικό ή η συμπεριφορά, έχει δικαίωμα, πέραν της 
δικαστικής προστασίας, προσφυγής ενώπιον της Επι-
θεώρησης Εργασίας και του Συνηγόρου του Πολίτη ως 
φορέα προώθησης και εποπτείας της αρχής της ίσης 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7975 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
μεταχείρισης, σύμφωνα με τους ν. 3896/2010 (Α’ 207) 
και ν. 4443/2016 (Α’ 232), καθώς και υποβολής καταγ-
γελίας εντός της επιχείρησης κατά την πολιτική του 
άρθρου 10. 
2. Όταν εργαζόμενος ή με άλλη σχέση απασχολούμε-
νος κατά το άρθρο 3 παραβιάζει την απαγόρευση βίας και παρενόχλησης του άρθρου 4, ο εργοδότης υποχρε-
ούται να λάβει τα απαραίτητα πρόσφορα και ανάλογα 
μέτρα κατά περίπτωση σε βάρος του καταγγελλόμενου, 
προκειμένου να εμποδιστεί και να μην επαναληφθεί πα-
ρόμοιο περιστατικό ή συμπεριφορά. 
Τα μέτρα αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν τη σύσταση 
συμμόρφωσης, την αλλαγή θέσης, ωραρίου, τόπου ή 
τρόπου παροχής εργασίας ή την καταγγελία της σχέ-
σης απασχόλησης ή συνεργασίας, με την επιφύλαξη της απαγόρευσης της κατάχρησης δικαιώματος του 
άρθρου 281 ΑΚ.
3. Κάθε πρόσωπο του άρθρου 3 που υφίσταται πε-
ριστατικό βίας και παρενόχλησης σε βάρος του, έχει 
δικαίωμα να αποχωρήσει από τον εργασιακό χώρο για 
εύλογο χρόνο, χωρίς στέρηση μισθού ή άλλη δυσμε-
νή συνέπεια, εφόσον κατά την εύλογη πεποίθησή του 
υφίσταται επικείμενος σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή, 
την υγεία ή την ασφάλειά του, ιδίως, όταν ο εργοδότης 
είναι ο δράστης τέτοιας συμπεριφοράς ή όταν δεν λαμ-
βάνει τα απαραίτητα πρόσφορα μέτρα κατά την παρ. 2, ώστε να αποκαταστήσει την εργασιακή ειρήνη, ή όταν 
τα μέτρα αυτά δεν είναι ικανά για να σταματήσουν τη 
συμπεριφορά βίας και παρενόχλησης. 
Στην περίπτωση αυτήν, ο αποχωρών υποχρεούται να 
ενημερώσει προηγουμένως τον εργοδότη εγγράφως, 
αναφέροντας το περιστατικό βίας και παρενόχλησης και 
τα περιστατικά που αιτιολογούν την πεποίθησή του, ότι επίκειται σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή, την υγεία ή την 
ασφάλειά του. Εφόσον δεν υφίσταται ή έχει παύσει να 
υφίσταται ο κίνδυνος και το πρόσωπο της παρ. 3 αρνεί-
ται να επιστρέψει στον εργασιακό χώρο, ο εργοδότης 
μπορεί να προσφύγει στην Επιθεώρηση Εργασίας με αί-
τημα την επίλυση της διαφοράς. Στην περίπτωση αυτήν 
εφαρμόζεται το άρθρο 18. 
4. Όταν εργοδότης ή πρόσωπο που ασκεί το διευθυ-
ντικό δικαίωμα ή εκπροσωπεί τον εργοδότη παραβιάζει 
την απαγόρευση βίας και παρενόχλησης του άρθρου 4 
κατά τη σύναψη ή άρνηση σύναψης της έννομης σχέσης 
με πρόσωπο του άρθρου 3 ή κατά την εξέλιξη, διάρκεια 
ή λύση αυτής, παραβιάζει την εργατική νομοθεσία και 
επιβάλλονται σε βάρος του οι διοικητικές κυρώσεις της περ. α’ της παρ. 2 του άρθρου 19.
5. Σε κάθε περίπτωση, η παραβίαση της κατά το άρ-
θρο 4 απαγόρευσης γεννά εκτός των άλλων αξίωση για πλήρη αποζημίωση του θιγόμενου προσώπου, η οποία καλύπτει τη θετική και αποθετική του ζημία, καθώς και την ηθική βλάβη.
Άρθρο 13
Απαγόρευση αντιποίνων
Απαγορεύεται και είναι άκυρη η καταγγελία ή η με 
οποιονδήποτε τρόπο λύση της έννομης σχέσης στην 
οποία στηρίζεται η απασχόληση, καθώς και κάθε άλλη δυσμενής μεταχείριση προσώπου του άρθρου 3, εφόσον 
συνιστά εκδικητική συμπεριφορά ή αντίμετρο κατά την 
έννοια του άρθρου 14 του ν. 3896/2010 (Α’ 207) για περι-
στατικό βίας και παρενόχλησης του άρθρου 4.
Άρθρο 14
Προσφυγή από νομικά πρόσωπα και ενώσεις προσώπων
Όταν νομικά πρόσωπα και ενώσεις προσώπων, συμπε-
ριλαμβανομένων συνδικαλιστικών οργανώσεων, δικαιο-
λογούν σχετικό έννομο συμφέρον και διαθέτουν γραπτή 
συναίνεση του θιγόμενου προσώπου του άρθρου 3 από 
παραβάσεις του παρόντος, εφαρμόζεται η παρ. 2 του 
άρθρου 22 ν. 3896/2010 (Α’ 207). Ο θιγόμενος μπορεί 
σε κάθε περίπτωση να παρέμβει ή και να ματαιώσει τη διαδικασία.
Άρθρο 15
Βάρος απόδειξης
Όταν το θιγόμενο πρόσωπο ισχυρίζεται, ότι υφίστα-
ται βία και παρενόχληση σύμφωνα με το παρόν Μέρος, εφαρμόζεται η παρ. 1 του άρθρου 24 του ν. 3896/2010 (Α’ 207).
Άρθρο 16
Σύσταση Αυτοτελούς Τμήματος για την παρακολούθηση της βίας και παρενόχλησης στην εργασία στο Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.Ε.Π.Ε.)
1. Στο Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας συστήνεται Αυτο-
τελές Τμήμα για την παρακολούθηση των φαινομένων 
βίας και παρενόχλησης στην εργασία, το οποίο υπάγεται 
στον Γενικό Επιθεωρητή. Αρμοδιότητες του Αυτοτελούς 
Τμήματος για την παρακολούθηση φαινομένων βίας και 
παρενόχλησης στην εργασία είναι:
α) Η παρακολούθηση της πορείας των καταγγελιών 
και των αιτήσεων για την επίλυση εργατικών διαφορών 
σχετικών με βία και παρενόχληση που υποβάλλονται 
στο Σ.Ε.Π.Ε..
β) Η σύνταξη και υποβολή ετήσιων εκθέσεων με πο-
σοτικά και ποιοτικά στοιχεία επί των καταγγελιών, της 
διαχείρισής τους, της συνεργασίας με τον Συνήγορο του 
Πολίτη στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς του, σύμφωνα με 
τον ν. 3094/2003 (Α’ 10), της διεξαγωγής και της έκβασης 
των ελέγχων και των εργατικών διαφορών, της συμφιλί-
ωσης των μερών ή της επιβολής διοικητικών κυρώσεων. 
Οι ετήσιες εκθέσεις κοινοποιούν ται στο Τμήμα Ισότητας 
των Φύλων της Διεύθυνσης Ατομικών Ρυθμίσεων του 
Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, στη 
Γενική Γ ραμματεία Δημογραφικής και Οικογενειακής 
Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων του Υπουργείου Ερ-
γασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και στον Συνήγορο του Πολίτη.
γ) Η ενημέρωση των περιφερειακών υπηρεσιών του 
Σ.Ε.Π.Ε. για τις νομοθετικές εξελίξεις, τις καλές πρακτικές 
και τα θέματα εφαρμογής της νομοθεσίας που σχετίζεται 
με τη βία και παρενόχληση και η παροχή συμβουλευτι-
κής στήριξης σε αυτές, σε συνεργασία με τα συναρμόδια 
τμήματα του Σ.Ε.Π.Ε..
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7976 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
δ) Η συνεργασία με το Τμήμα Σχεδιασμού και Συντο-
νισμού Ελέγχων, με το Τμήμα Ισότητας των Φύλων στην Εργασία της Διεύθυνσης Ατομικών Ρυθμίσεων και με τη 
Γενική Γ ραμματεία Δημογραφικής και Οικογενειακής Πο-
λιτικής και Ισότητας των Φύλων του Υπουργείου Εργασί-
ας και Κοινωνικών Υποθέσεων για την εκπόνηση οδηγών 
και πρωτοκόλλων για τις διαφορές που σχετίζονται με 
βία και παρενόχληση, καθώς και με τον Συνήγορο του 
Πολίτη, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, σύμφωνα 
με τον ν. 3094/2003.
ε) Η συγκέντρωση, επεξεργασία και αξιοποίηση των 
δεδομένων από τους ελέγχους σχετικά με την τήρηση 
της νομοθεσίας και από τις αιτήσεις για την επίλυση ερ-γατικών διαφορών σχετικών με τη βία και την παρενό-χληση και η χρήση σχετικών δεικτών μέτρησης.
στ) Η τήρηση μητρώου των εργοδοτών, κατά των οποί-
ων έχει επιβληθεί διοικητική κύρωση για παράβαση της 
απαγόρευσης βίας και παρενόχλησης στην εργασία, στο 
οποίο αναγράφεται κάθε μεταβολή αυτής, συνεπεία τε-λεσίδικης δικαστικής απόφασης.
2. Στις ήδη υπάρχουσες θέσεις προσωπικού του άρ-
θρου 56 του π.δ. 134/2017 (Α’ 168) συστήνονται και προ-
στίθενται έξι (6) θέσεις ως ακολούθως: δύο (2) θέσεις ΠΕ 
Νομικών, μία (1) θέση ΠΕ Πληροφορικής, μία (1) θέση 
ΠΕ Στατιστικολόγων, δύο (2) θέσεις ΠΕ Διοικητικού - Οι-κονομικού.
Του Αυτοτελούς Τμήματος για την παρακολούθηση 
της βίας και παρενόχλησης στην εργασία προΐσταται 
υπάλληλος ειδικότητας ΠΕ Διοικητικού Οικονομικού.
Άρθρο 17
Αρμοδιότητα Επιθεώρησης Εργασίας
1. Η Επιθεώρηση Εργασίας ορίζεται αρμόδια για τον 
έλεγχο της εφαρμογής των άρθρων 4, 12 και 13 επί 
υποβολής αίτησης επίλυσης εργατικής διαφοράς από 
τα πρόσωπα του άρθρου 3, καθώς και για τον έλεγχο 
της τήρησης των υποχρεώσεων των άρθρων 5 έως και 
11, ανεξαρτήτως της υποβολής αίτησης. Για την εκτέ-
λεση του παραπάνω έργου η Επιθεώρηση Εργασίας 
έχει όλες τις αρμοδιότητες και εξουσίες του άρθρου 2 του ν. 3996/2011 (Α’  70), προκειμένου να εξετάζει κάθε καταγγελία και αίτημα που υποβάλλεται σε αυ-τήν και προκειμένου να ερευνά, να ανακαλύπτει, να 
εντοπίζει και να διώκει τους παραβάτες των ως άνω 
διατάξεων. 
2. Για τους σκοπούς του παρόντος, η Επιθεώρηση 
Εργασίας επιπροσθέτως: α) παρέχει συμβουλές προς 
τους εργοδότες και τους εργαζομένους, σχετικά με την 
εφαρμογή των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων τους 
εκ του Μέρους αυτού, β) μεριμνά, ώστε οι εργοδότες να 
προχωρούν στη λήψη των ενδεδειγμένων κατά περί-
πτωση μέτρων, προκειμένου να διασφαλιστούν ιδίως, η 
πρόληψη και η έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώ-
πιση περιστατικών βίας και παρενόχλησης στον χώρο 
εργασίας και γ) τηρεί μητρώο των εργοδοτών, κατά των 
οποίων έχει επιβληθεί διοικητική κύρωση για παράβαση 
της απαγόρευσης βίας και παρενόχλησης στην εργασία, 
στο οποίο αναγράφεται κάθε μεταβολή αυτής, συνεπεία 
δικαστικής απόφασης.3. Κατά την εκτέλεση του έργου του, η Επιθεώρηση 
Εργασίας ενημερώνει, συνεργάζεται και ανταλλάσσει 
στοιχεία με:
α) το Τμήμα Ισότητας των Φύλων στην Εργασία της 
Διεύθυνσης Ατομικών Ρυθμίσεων του Υπουργείου Ερ-
γασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων,
β) τη Γενική Γ ραμματεία Δημογραφικής και Οικογενει-
ακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων του Υπουργείου 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων,
γ) τον Συνήγορο του Πολίτη, στο πλαίσιο άσκησης της 
αρμοδιότητάς του, σύμφωνα με τα άρθρα 3 και 4 του 
ν. 3094/2003 (Α’ 10),
δ) κάθε άλλη δημόσια αρχή που μπορεί να της παρά-
σχει συνδρομή, στο μέτρο της αρμοδιότητάς της.
Άρθρο 18
Επίλυση διαφορών λόγω βίας 
και παρενόχλησης ενώπιον 
της Επιθεώρησης Εργασίας
1. Οι διαφορές από τα άρθρα 4, 12 και 13, οι οποίες 
υποβάλλονται από τα πρόσωπα του άρθρου 3, εμπί-
πτουν στην έννοια των εργατικών διαφορών της παρ. 1 του άρθρου 3Β του ν. 3996/2011 (Α’ 170).
2. Στην περίπτωση αίτησης για εργατική διαφορά σχε-
τική με βία και παρενόχληση, η αίτηση του άρθρου 3Β 
του ν. 3996/2011 υποβάλλεται κατ’ επιλογή του θιγό-
μενου προσώπου είτε στον προϊστάμενο της αρμόδιας 
Περιφερειακής Διεύθυνσης Επιθεώρησης Εργασιακών 
Σχέσεων είτε στον προϊστάμενο του αρμόδιου τμήμα-
τος και η διαδικασία επίλυσης της διαφοράς διεξάγεται από αυτόν.
3. Το όργανο που διεξάγει τη διαδικασία κατά την 
παρ. 2, υποχρεούται να ενημερώ νει αμελλητί το Αυτοτε-
λές Τμήμα για τη Βία και την Παρενόχληση στην εργασία 
για την υποβολή της καταγγελίας, κατά τις διαβιβάσεις 
της και κατά την ολοκλήρωση του ελέγχου, με την κοι-νοποίηση ή διαβίβαση των σχετικών εγγράφων.
Υποχρεούται, επίσης, να ενημερώνει τον Συνήγορο 
του Πολίτη, όταν η καταγγελία εμπίπτει στο πεδίο αρ-
μοδιότητάς του, σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 4 του ν. 3094/2003 (Α’ 10), διαβιβάζοντας τον φάκελο και 
πρόσκληση για παράσταση εκπροσώπου του κατά τη 
διεξαγωγή της εργατικής διαφοράς.
4. Στην περίπτωση των αιτήσεων αυτών, η συζή-
τηση της εργατικής διαφοράς κατά το άρθρο 3Β του 
ν. 3996/2011 προσδιορίζεται κατά προτεραιότητα και 
η διαδικασία ενώπιον της Επιθεώρησης Εργασίας ολο-κληρώνεται εντός το αργότερο δύο (2) μηνών από την υποβολή της καταγγελίας.
5. Η διαδικασία διεξάγεται με τρόπο που διασφαλίζει, 
ότι προστατεύονται η ιδιωτικότητα των εμπλεκομένων ή τρίτων και τα προσωπικά δεδομένα τους, στον βαθμό που είναι εφικτό. Σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, το προσωπικό της Επιθεώρησης Εργασίας επέχει καθήκον 
εχεμύθειας για έγγραφα και στοιχεία των οποίων λαμ-
βάνει γνώση στο πλαίσιο της επίλυσης της διαφοράς.
Κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας, δύναται να γίνεται 
χρήση τυποποιημένων δελτίων ελέγχου και εργαλείων τεκμηρίωσης, ώστε να υποστηρίζονται η διαφάνεια και 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7977 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
η ιχνηλασιμότητα, και μπορεί να γίνεται χρήση κάθε απο-
δεικτικού εγγράφου, σε οποιαδήποτε μορφή, φυσική ή 
ηλεκτρονική, να αξιοποιούνται εφαρμογές τεχνολογίας 
και να ζητείται η συνδρομή κάθε αρμόδιας αρχής και 
του εργοδότη.
Κατά τα λοιπά και με την επιφύλαξη της παρ. 2 του 
άρθρου 23, εφαρμόζεται το άρθρο 3Β του ν. 3996/2011.
6. Εφόσον διαπιστωθεί παράβαση των άρθρων 4 έως 
και 13, επιβάλλονται από τον Επιθεωρητή Εργασίας κυ-ρώσεις σύμφωνα με το άρθρο 19. 
Άρθρο 19
Επιβολή διοικητικών κυρώσεων από την Επιθεώρηση Εργασίας 
1. Σε περίπτωση παραβίασης των άρθρων 5 έως και 
11 από τον εργοδότη επιβάλλεται, ύστερα από προη-
γούμενη πρόσκληση για παροχή εξηγήσεων, πρόστι-
μο για καθεμία παράβαση, με αιτιολογημένη απόφαση 
του αρμοδίου οργάνου, κατά τις γενικές διατάξεις του 
ν. 3850/2010 (Α’ 84) για την τήρηση των κανόνων υγείας και ασφάλειας στην εργασία και εντός του πλαισίου κυ-ρώσεων του άρθρου 24 του ν. 3996/2011 (Α’ 170).
Στην περίπτωση αυτήν, εάν ο εργοδότης μέσα σε 
προθεσμία τριάντα (30) ημερών από την κοινοποίηση 
της απόφασης επιβολής του προστίμου συμμορφω-
θεί με τις υποδείξεις του οργάνου που διενήργησε τον 
έλεγχο, παραιτηθεί από την άσκηση των ενδίκων βο-
ηθημάτων και εφαρμόζει εφεξής την κείμενη εργατι-
κή νομοθεσία, εξαιτίας της παράβασης της οποίας του 
επεβλήθη το πρόστιμο, τότε το διοικητικό πρόστιμο 
που επιβλήθηκε αρχικώς μειώνεται κατά τριάντα τοις 
εκατό (30%), με αιτιολογημένη πράξη του οργάνου που το επέβαλε.
Η επανάληψη κάποιας εκ των ανωτέρω παραβάσεων 
μέσα σε διάστημα τεσσάρων (4) ετών από τη διενέργεια 
του αρχικού ελέγχου θεωρείται υποτροπή και, πλέον του 
νέου διοικητικού προστίμου, συνεπάγεται μη χορήγηση 
της έκπτωσης σε οποιαδήποτε περίπτωση. 
2. Σε περίπτωση παραβίασης των άρθρων 4, 12, 13 
και ύστερα από προηγούμενη πρόσκληση για παροχή 
εξηγήσεων, επιβάλλεται πρόστιμο σε βάρος του εργο-
δότη εντός του πλαισίου κυρώσεων του άρθρου 24 του ν. 3996/2011 ως εξής:
α) Εφόσον ο εργοδότης παραβιάζει την απαγόρευση 
του άρθρου 4, επιβάλλεται πρόστιμο με αιτιολογημένη 
πράξη του οργάνου που διενήργησε τον έλεγχο. Η παρά-
βαση του άρθρου 13 συνιστά επιβαρυντική περίσταση και επισύρει αυξημένο πρόστιμο. Το διοικητικό πρόστι-μο που επιβλήθηκε αρχικώς δεν δύναται να μειωθεί επί επιγενόμενης συμμόρφωσης του εργοδότη.
β) Εφόσον το άρθρο 4 παραβιάζεται από εργαζόμενο 
ή άλλο πρόσωπο κατά το άρθρο 3, πλην του εργοδότη και ο εργοδότης παραβιάζει τις υποχρεώσεις του κατά 
την παρ. 2 του άρθρου 12 ή το άρθρο 13, επιβάλλεται 
πρόστιμο με αιτιολογημένη πράξη του οργάνου που 
διενήργησε τον έλεγχο. Η παράβαση και της παρ. 2 του 
άρθρου 12 και του άρθρου 13 σωρευτικά συνιστά επιβα-
ρυντική περίσταση και επισύρει αυξημένο πρόστιμο. Εάν 
ο εργοδότης συμμορφωθεί με τις υποδείξεις του οργά-νου που διενήργησε τον έλεγχο και παραιτηθεί από την 
άσκηση των ενδίκων βοηθημάτων μέσα σε προθεσμία 
τριάντα (30) ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης 
επιβολής του προστίμου, τότε το διοικητικό πρόστιμο 
που επιβλήθηκε αρχικώς μειώνεται κατά τριάντα τοις 
εκατό (30%) με αιτιολογημένη πράξη του οργάνου που το επέβαλε.
3. Εφόσον πιθανολογείται επικείμενος κίνδυνος για 
τη ζωή ή την υγεία ή την ασφάλεια εργαζομένου από 
περιστατικό ή τη συμπεριφορά βίας και παρενόχλησης και ύστερα από προηγούμενη πρόσκληση προς τον κα-ταγγελλόμενο για παροχή εξηγήσεων αμελλητί, εκδίδε-ται εντολή με άμεση ισχύ προς τον εργοδότη να λάβει 
ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω προσωρινά μέτρα 
διάρκειας έως ότου παύσει αποδεδειγμένα να υφίσταται 
ο επικείμενος κίνδυνος:
α) απομάκρυνση του καταγγέλλοντος από τον χώρο 
εργασίας με καταβολή πλήρων των αποδοχών, 
β) αλλαγή βαρδιών του προσωπικού, 
γ) μετακίνηση του καταγγελλόμενου σε άλλο τμήμα 
εργασίας,
δ) απασχόληση του καταγγελλόμενου με τηλεργασία 
ή εξ αποστάσεως εργασία αναλόγως προς τη φύση των καθηκόντων.
Τα παραπάνω προσωρινά μέτρα μπορούν να επιβλη-
θούν από τον διεξάγοντα τη διαδικασία Επιθεωρητή Ερ-
γασίας σε κάθε στάδιο μετά την αίτηση για την εργατική 
διαφορά ή από το αρμόδιο να επιληφθεί του ελέγχου 
όργανο ακόμα και πριν τη διενέργεια αυτού και μπορούν 
να ανακαλούνται ή να διατηρούνται με το πόρισμα επί 
της διαφοράς ή του ελέγχου ή με νέα απόφαση του Επι-θεωρητή Εργασίας.
Σε περίπτωση που ο εργοδότης δεν εκτελεί τα ορι-
ζόμενα στην εντολή μέτρα, επιβάλλεται πρόστιμο για 
κάθε ημέρα παράλειψης εφαρμογής του μέτρου από την 
ημερομηνία εκτέλεσης που ορίζει η εντολή.
4. Κατά της πράξης επιβολής προστίμου ή των διοι-
κητικών μέτρων μπορεί να ασκηθεί από τον εργοδότη 
η προσφυγή της παρ. 5 του άρθρου 24 του ν. 3996/2011 
(Α’ 170). Η άσκηση προσφυγής από τον εργοδότη δεν 
αναστέλλει την εκτέλεση αυτών.
Η επανάληψη κάποιας εκ των παραβάσεων της 
παρ. 2 του παρόντος μέσα σε διάστημα τεσσάρων (4) 
ετών από τη διενέργεια του αρχικού ελέγχου θεωρεί-
ται υποτροπή και επιβάλλεται, με αιτιολογημένη πράξη του Ειδικού Επιθεωρητή ή του Διευθυντή της αρμόδιας 
Περιφερειακής Διεύθυνσης, ύστερα από εισήγηση του 
αρμόδιου Επιθεωρητή Εργασίας, προσωρινή διακο-
πή της λειτουργίας συγκεκριμένης παραγωγικής δια-
δικασίας ή τμήματος ή τμημάτων ή του συνόλου της 
επιχείρησης ή εκμετάλλευσης για χρονικό διάστημα μέχρι πέντε (5) ημερών, πλέον του νέου διοικητικού 
προστίμου.
Η εκτέλεση της διοικητικής κύρωσης της προσωρινής 
διακοπής γίνεται από την αρμόδια αστυνομική αρχή. Ο 
χρόνος προσωρινής διακοπής λογίζεται ως κανονικός 
χρόνος εργασίας ως προς όλα τα δικαιώματα των ερ-
γαζομένων.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7978 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 20
Εθνικό Συμβούλιο Ισότητας των Φύλων - Τροποποίηση του άρθρου 9 του ν. 4604/2019
1. Στην παρ. 1 του άρθρου 9 του ν. 4604/2019 (Α’ 50) 
τροποποιούνται το εισαγωγικό εδάφιο και η περ. α’ ως 
προς τη μετονομασία της Γενικής Γ ραμματείας Ισότητας 
των Φύλων σε Γενική Γ ραμματεία Δημογραφικής και Οι-κογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων και την προσθήκη πολιτικών και δράσεων για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης στην ερ-
γασία και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Συνιστάται συλλογικό συμβουλευτικό γνωμοδοτι-
κό όργανο με την ονομασία «Εθνικό Συμβούλιο Ισότη-τας των Φύλων» (Ε.Σ.Ι.Φ.), το οποίο υπάγεται στη Γενική 
Γ ραμματεία Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής 
και Ισότητας των Φύλων (Γ .Γ .Δ.Ο.Π.Ι.Φ.) και έχει τις εξής αρμοδιότητες:
α) διεξάγει διαβούλευση με γυναικείες οργανώσεις και 
οργανώσεις που προωθούν την ισότητα των φύλων, κοινω-
νικούς φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, εκπρο-
σώπους των τμημάτων ισότητας ή εν γένει των οργανώσε-
ων εργαζομένων και εργοδοτών, εκπροσώπους των Ο.Τ.Α. 
α’ και β’ βαθμού και εκπροσώπους ανεξάρτητων αρχών με 
σκοπό την υποβολή προτάσεων προς τη Γ .Γ .Δ.Ο.Π.Ι.Φ. για 
την υιοθέτηση πολιτικών και δράσεων που προωθούν την 
ισότητα των φύλων, συμπεριλαμβανομένων και πολιτικών 
και δράσεων για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας 
και της παρενόχλησης στην εργασία.».
2. Στην παρ. 2 του άρθρου 9 του ν. 4604/2019 τροπο-
ποιείται η περ. α’ ως προς τη συγκρότηση του Εθνικού Συμβουλίου Ισότητας των Φύλων (Ε.Σ.Ι.Φ.) και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Το ΕΣΙΦ έχει δεκαπέντε (15) μέλη, συγκροτείται με 
απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υπο-θέσεων και αποτελείται από τα εξής μέλη:
α) τον αρμόδιο για τη Γενική Γ ραμματεία Δημογραφι-
κής και Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων 
Υπουργό, ως πρόεδρο, με τον αναπληρωτή του,
β) τον Γενικό Γ ραμματέα Δημογραφικής και Οικογε-
νειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων, με τον ανα-πληρωτή του,
γ) έναν (1) εκπρόσωπο του Υπουργείου Εσωτερικών, 
με τον αναπληρωτή του,
δ) έναν (1) εκπρόσωπο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, 
με τον αναπληρωτή του,
ε) έναν (1) εκπρόσωπο του Συνηγόρου του Πολίτη, με 
τον αναπληρωτή του,
στ) δύο (2) μέλη διδακτικού - ερευνητικού προσωπικού 
(Δ.Ε.Π.) των Α.Ε.Ι. με ειδίκευση στις σπουδές φύλου, με τους αναπληρωτές τους,
ζ) έναν (1) εκπρόσωπο του Κ.Ε.Θ.Ι., με τον αναπληρωτή 
του,
η) τους Προέδρους των Επιτροπών Ισότητας της 
Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΕΝ.ΠΕ., με τους αναπληρωτές τους,
θ) τρία (3) πρόσωπα εγνωσμένου κύρους και εμπειρίας 
σε αντικείμενο σχετικό με την ισότητα των φύλων και την 
έμφυλη βία, με τους αναπληρωτές τους,
ι) δύο (2) εκπροσώπους γυναικείων ή φεμινιστικών 
οργανώσεων με εναλλαγή αυτών σε κάθε επόμενη συ-γκρότηση ώστε να εκπροσωπούνται εκ περιτροπής δι-
αφορετικές γυναικείες ή φεμινιστικές οργανώσεις, με 
τους αναπληρωτές τους.
Το ΕΣΙΦ συνέρχεται τακτικά δύο (2) φορές τον χρόνο 
και έκτακτα, όποτε κρίνεται απαραίτητο και η θητεία του 
είναι διετής.
Τα μέλη του ΕΣΙΦ δεν λαμβάνουν για τη συμμετοχή 
τους σε αυτό κανενός είδους αμοιβή ή αποζημίωση.».
3. Η παρ. 4 του άρθρου 9 του ν. 4604/2019 τροποποι-
είται και διαμορφώνεται ως εξής:
«4. Στο ΕΣΙΦ συμμετέχουν ή προσκαλούνται κατά περί-
πτωση στελέχη και εκπρόσωποι των κεντρικών, περιφε-
ρειακών και τοπικών υπηρεσιών και φορέων, εκπρόσω-ποι των τμημάτων ισότητας ή εν γένει των οργανώσεων 
εργαζομένων και εργοδοτών και των επαγγελματικών 
επιμελητηρίων, καθώς και ακαδημαϊκοί, εμπειρογνώ-
μονες, ειδικοί επιστήμονες, πρόσωπα από την Ελλάδα ή χώρες του εξωτερικού, με εγνωσμένο κύρος και εξειδί-
κευση σε θέματα ισότητας των φύλων και ειδικά θέματα 
φύλου (έμφυλη βία, ένταξη της διάστασης του φύλου/gender mainstreaming, κ.λπ.).».
Άρθρο 21
Σήμα Ισότητας - Τροποποίηση 
του άρθρου 21 του ν. 4604/2019
Στο άρθρο 21 του ν. 4604/2019 (Α’ 50) τροποποιούνται 
ο τίτλος και η παρ. 1 ως προς την προσθήκη της κατα-
πολέμησης της βίας και παρε νόχλησης στην εργασία, 
αντικαθίσταται η παρ. 2, τροποποιείται η παρ. 3 ως προς 
τη μετονομασία της Γ .Γ .Ι.Φ. σε Γ .Γ .Δ.Ο.Π.Ι.Φ., καθώς και ως 
προς την προσθήκη της πρόληψης της βίας στην εργασία 
και το άρθρο 21 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 21
Επιβράβευση των επιχειρήσεων για την ανάπτυξη δρά-
σεων προώθησης της ουσιαστικής ισότητας των φύλων 
και καταπολέμησης της βίας και της παρενόχλησης στην 
εργασία
1. Το αρμόδιο όργανο του Υπουργείου Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων επιβραβεύει τις επιχειρήσεις του 
δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που διακρίνονται για την 
εφαρμογή πολιτικών ίσης μεταχείρισης και ίσων ευκαιρι-
ών των εργαζόμενων γυναικών και ανδρών και πολιτικών 
για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας και της 
παρενόχλησης με τη χορήγηση «Σήματος Ισότητας».
2. Για την απονομή του σήματος λαμβάνονται υπόψη, 
μεταξύ άλλων κριτηρίων, η ίση αμοιβή για ίσης αξίας 
εργασία, η ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και ανδρών 
στις διευθυντικές θέσεις ή σε επαγγελματικές και επι-
στημονικές ομάδες που συγκροτούνται στην επιχείρη-
ση, η ισότητα στην επαγγελματική εξέλιξη, η τήρηση 
της εργατικής νομοθεσίας σχετικά με την προστασία 
της μητρότητας και των γονικών αδειών, η τήρηση της νομοθεσίας σχετικά με τα μέτρα πρόληψης και αντιμε-
τώπισης της βίας και της παρενόχλησης, η εφαρμογή 
σχεδίων ισότητας ή άλλων καινοτόμων μέτρων προώ-
θησης της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, η κατάρ-
τιση και εφαρμογή πολιτικών για την πρόληψη της βίας 
και της παρενόχλησης και για την αποτελεσματική δια-
χείριση εσωτερικών καταγγελιών, την υποστήριξη της 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7979 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
απασχόλησης, την υιοθέτηση εύλογων προσαρμογών 
εργασιακών ρυθμίσεων και τη χορήγηση άδειας σε ερ-
γαζόμενους/ες θύματα ενδοοικογενειακής βίας, καθώς 
και η διαφήμιση για την προώθηση των προϊόντων ή 
υπηρεσιών της οικείας επιχείρησης κατά τρόπο που 
αποθαρρύνει τον σεξισμό και τις έμφυλες διακρίσεις. 
Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων, ύστερα από εισήγηση της Γ .Γ .Δ.Ο.Π.Ι.Φ., κα-
θορίζονται η διαδικασία, οι προϋποθέσεις και η διάρκεια 
ισχύος του Σήματος.
3. Οι επιχειρήσεις στις οποίες απονεμήθηκε το «Σήμα 
Ισότητας» από τη Γ .Γ .Δ.Ο.Π.Ι.Φ. αποστέλλουν υποχρεωτι-
κά, μία φορά κατ’ έτος, σε αυτήν απολογιστική έκθεση δράσεων σχετικών με την ουσιαστική ισότητα των φύ-
λων και την πρόληψη της βίας και της παρενόχλησης 
στην εργασία. Η Γ .Γ .Δ.Ο.Π.Ι.Φ. παρακολουθεί και αξιολογεί 
κατά πόσον οι επιχειρήσεις που βραβεύθηκαν εξακολου-
θούν να εφαρμόζουν τις πολιτικές της ίσης μεταχείρισης 
και ίσων ευκαιριών έναντι των εργαζόμενων γυναικών 
και ανδρών και της πρόληψης της βίας και της παρε-
νόχλησης και, σε αντίθετη περίπτωση, τους αφαιρεί το 
Σήμα Ισότητας. Η Γ .Γ .Δ.Ο.Π.Ι.Φ. δημοσιοποιεί κάθε έτος 
τον κατάλογο των επιχειρήσεων που είναι κάτοχοι του 
Σήματος και αναρτά τον κατάλογο στον ιστότοπό της.».
Άρθρο 22
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων εκδίδονται υποδείγματα πολιτικής για 
την καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης και 
για τη διαχείριση εσωτερικών καταγγελιών των άρθρων 
9 και 10 με το ελάχιστο εκ του νόμου περιεχόμενο, καθώς 
και σχετικές οδηγίες προς τους υπόχρεους.
2. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων ρυθμίζονται ειδικότερα ζητήματα σχε-
τικά με τη διεξαγωγή της διαδικασίας, την παράσταση 
των μερών και την απόδειξη σε περιπτώσεις αιτήσεων 
για επίλυση διαφορών σχετικών με βία και παρενόχληση 
κατά το άρθρο 18, συμπεριλαμβανομένων παρεκκλίσε-ων από το άρθρο 3Β του ν. 3996/2011 (Α’ 170).
3. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων κατηγοριοποιούνται περαιτέρω οι πα-
ραβάσεις του άρθρου 19, εξειδικεύονται τα κριτήρια, 
καθορίζεται η μέθοδος υπολογισμού του ύψους του 
προστίμου και προβλέπονται περιπτώσεις στις οποίες 
το ύψος του προστίμου μπορεί να αναπροσαρμόζεται.
4. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών δύνανται 
να ορίζονται τα αρμόδια όργανα και να εξειδικεύονται τα 
μέτρα, που δύνανται να ληφθούν στο πλαίσιο πρόληψης 
και αντιμετώπισης φαινομένων βίας και παρενόχλησης στον δημόσιο τομέα και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέ-ρεια.
Άρθρο 23
Μεταβατικές διατάξεις
1. Κατά το διάστημα μέχρι τη σύναψη επιχειρησιακής 
συλλογικής σύμβασης εργασίας, όπου εφαρμόζεται, ή 
μέχρι την κατάρτιση ή τροποποίηση του κανονισμού 
εργασίας, όπου υπάρχει, προκειμένου να συμπεριλη-φθούν σε αυτά οι πολιτικές καταπολέμησης της βίας και 
παρενόχλησης και διαχείρισης εσωτερικών καταγγελιών 
των άρθρων 9 και 10, η υποχρέωση του εργοδότη εκπλη-
ρώνεται με τη θέση σε ισχύ των πολιτικών αυτών με δική 
του απόφαση που λαμβάνεται εντός τριών (3) μηνών από 
την έναρξη ισχύος του παρόντος, κατόπιν διαβούλευ-
σης με τους εργαζομένους ή τους εκπροσώπους τους, 
σύμφωνα με όσα ορίζονται στην παρ. 1 του άρθρου 11.
2. Διαδικασίες επίλυσης εργατικών διαφορών του άρ-
θρου 3Β του ν. 3996/2011 (Α’ 170) με αντικείμενο περι-στατικά βίας και παρενόχλησης στην εργασία, που είναι εκκρεμείς στην Επιθεώρηση Εργασίας κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος, ολοκληρώνονται σύμφωνα με το προϊσχύσαν νομικό πλαίσιο. 
3. Για τη διασφάλιση της άμεσης λειτουργίας του Αυ-
τοτελούς Τμήματος για την παρακολούθηση της βίας και 
παρενόχλησης στην εργασία μέχρι την ολοκλήρωση της 
διαδικασίας πλήρωσης της θέσης ευθύνης και κάλυψης των θέσεων του άρθρου 16, επιτρέπονται η τοποθέτη-ση σε θέση προϊσταμένου του τμήματος υπαλλήλου, ο οποίος υπηρετεί σε υπηρεσίες υπαγόμενες στον Γενικό 
Επιθεωρητή του Σ.Ε.Π.Ε. και η κάλυψη των θέσεων με 
προσωπικό που ήδη υπηρετεί στο Σ.Ε.Π.Ε..
ΜΕΡΟΣ ΙII 
ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΟΔΗΓΙΑΣ (ΕΕ) 2019/1158 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 20ής ΙΟΥΝΙΟΥ 2019, ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ, ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2010/18/ΕΕ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ - ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΔΕΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΟΔΗΓΙΑΣ (ΕΕ) 2019/1158
Άρθρο 24
Σκοπός(Άρθρο 1 της Οδηγίας (EE) 2019/1158) 
1. Σκοπός του παρόντος Κεφαλαίου είναι η προ-
σαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας στην Οδηγία (ΕΕ) 
2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμ-
βουλίου της 20ής Ιουνίου 2019 «σχετικά με την ισορ-
ροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για 
τους γονείς και τους φροντιστές και την κατάργηση της οδηγίας 2010/18/ΕΕ του Συμβουλίου» (L 188). 
2. Το παρόν Κεφάλαιο ορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις, 
προκειμένου να επιτευχθεί ισότητα μεταξύ ανδρών και 
γυναικών όσον αφορά στις ευκαιρίες στην αγορά ερ-
γασίας και στη μεταχείριση στον χώρο εργασίας, μέσα από τη διευκόλυνση του συνδυασμού επαγγελματικής 
και οικογενειακής ζωής για τους εργαζόμενους γονείς 
ή φροντιστές.
3. Με το παρόν Κεφάλαιο θεσπίζονται δικαιώματα 
για την άδεια πατρότητας, τη γονική άδεια, την άδεια 
φροντιστή, την άδεια ανωτέρας βίας και τις ευέλικτες 
ρυθμίσεις εργασίας για τους γονείς και φροντιστές. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7980 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 25
Πεδίο εφαρμογής(Άρθρο 2 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
1. Το παρόν Κεφάλαιο εφαρμόζεται σε όλους τους ερ-
γαζόμενους γονείς, φυσικούς, θετούς, ανάδοχους, καθώς 
και στις τεκμαιρόμενες μητέρες του άρθρου 1464 του 
Αστικού Κώδικα που αποκτούν τέκνο με τη διαδικασία 
της παρένθετης μητρότητας, όπως επίσης και στους 
φροντιστές, σύμφωνα με τους ορισμούς του άρθρου 
26, οι οποίοι απασχολούνται στον ιδιωτικό τομέα, τον 
δημόσιο τομέα, τα ν.π.δ.δ., τους Ο.Τ.Α. και τον ευρύτε-
ρο δημόσιο τομέα, όπως ορίζεται στο άρθρο 14 του 
ν. 4270/2014 (Α’ 143), με οποιαδήποτε σχέση εργασίας ή 
μορφή απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένων των συμ-
βάσεων μερικής απασχόλησης και ορισμένου χρόνου, 
των συμβάσεων ή σχέσεων προσωρινής απασχόλησης 
του άρθρου 115 του ν. 4052/2012 (Α’ 41) και της έμμισθης 
εντολής, ανεξάρτητα από τη φύση των παρεχόμενων 
υπηρεσιών. Εφαρμόζεται επίσης στους εργαζομένους 
που έχουν προσληφθεί ή προσλαμβάνονται από την Πο-
λεμική Αεροπορία και απασχολούνται στην Αμερικανική 
Ναυτική Ευκολία Σούδας.
2. Με διάταγμα, που εκδίδεται με πρόταση των Υπουρ-
γών Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και Ναυτιλίας 
και Νησιωτικής Πολιτικής, προσαρμόζεται η εθνική νο-
μοθεσία προς την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158, ως προς τους 
εργαζόμενους με σχέση ναυτικής εργασίας σε εμπορικά 
πλοία.
Άρθρο 26
Ορισμοί(Άρθρο 3 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Για τους σκοπούς του παρόντος Μέρους, ισχύουν οι 
ακόλουθοι ορισμοί:
α) «Άδεια πατρότητας»: άδεια από την εργασία για τον 
πατέρα, η οποία λαμβάνεται, με την ευκαιρία της γέννη-
σης, για την επιμέλεια του τέκνου.
β) «Άδεια φροντιστή»: άδεια από την εργασία για τους 
εργαζόμενους, ώστε να παρέχουν προσωπική φροντίδα 
ή υποστήριξη σε συγγενή ή πρόσωπο, που κατοικεί στο ίδιο νοικοκυριό με τον εργαζόμενο και που έχει ανάγκη 
σημαντικής φροντίδας ή υποστήριξης για σοβαρό ιατρι-
κό λόγο, όπως ορίζεται στο άρθρο 29.
γ) «Γονική άδεια»: άδεια από την εργασία για τους 
εργαζόμενους γονείς λόγω της γέννησης ή υιοθεσίας 
παιδιού, ώστε να είναι δυνατή η επιμέλεια του τέκνου.
δ) «Συγγενής»: ο/η σύζυγος, ο/η σύντροφος με σύμ-
φωνο συμβίωσης, τα τέκνα φυσικά ή θετά, οι γονείς, τα 
αδέλφια και οι συγγενείς εξ αγχιστείας στην ίδια γραμμή 
και στον ίδιο βαθμό.
ε) «Ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας»: η δυνατότητα των 
εργαζομένων να προσαρμόζουν τη μορφή απασχόλη-
σής τους, μεταξύ άλλων με τη χρήση ρυθμίσεων τηλερ-
γασίας, ευέλικτου ωραρίου εργασίας ή με την εφαρμογή 
μειωμένου ωραρίου εργασίας.
στ) «Φροντιστής»: εργαζόμενος που παρέχει προσωπι-
κή φροντίδα ή υποστήριξη σε συγγενή ή πρόσωπο, που 
κατοικεί στο ίδιο νοικοκυριό με τον εργαζόμενο και που 
έχει ανάγκη σημαντικής φροντίδας ή υποστήριξης για 
σοβαρό ιατρικό λόγο.Άρθρο 27
Άδεια πατρότητας(Άρθρα 4 και 8 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
1. Κάθε εργαζόμενος πατέρας δικαιούται άδεια πατρό-
τητας δεκατεσσάρων (14) εργάσιμων ημερών, με απο-
δοχές, η οποία πρέπει να λαμβάνεται κατά τη γέννηση του τέκνου. Η άδεια αυτή δύναται: είτε α) να χορηγείται 
δύο (2) ημέρες πριν την αναμενόμενη ημερομηνία το-
κετού, οπότε οι υπόλοιπες δώδεκα (12) χορηγούνται, 
συνολικά ή τμηματικά, άμεσα λόγω της γέννησης του 
τέκνου, εντός τριάντα (30) ημερών από την ημερομη-
νία γέννησης είτε β) να χορηγείται μετά την ημερομηνία 
γέννησης. Για την εύρυθμη λειτουργία της επιχείρησης, ο 
εργαζόμενος γνωστοποιεί την πιθανολογούμενη ημέρα 
τοκετού στον εργοδότη, προκειμένου ο τελευταίος να 
λάβει εγκαίρως γνώση.
2. Η άδεια πατρότητας χορηγείται υποχρεωτικά από 
τον εργοδότη και δεν εξαρτάται από προηγούμενη απα-
σχόληση ή προϋπηρεσία ή από τη συζυγική ή οικογενει-
ακή κατάσταση του εργαζόμενου. 
3. Σε περίπτωση υιοθεσίας ή αναδοχής τέκνου, ηλικίας 
έως οκτώ (8) ετών, η άδεια πατρότητας χορηγείται από την ένταξη του παιδιού στην οικογένεια.
Άρθρο 28 
Γονική άδεια(Άρθρα 5 και 8 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
1. Κάθε εργαζόμενος γονέας ή πρόσωπο που ασκεί 
τη γονική μέριμνα έχει ατομικό και αμεταβίβαστο δι-
καίωμα γονικής άδειας για την ανατροφή του παιδιού, 
διάρκειας τεσσάρων (4) μηνών, την οποία μπορεί να χρη-
σιμοποιήσει συνεχόμενα ή τμηματικά, μέχρι το παιδί να 
συμπληρώσει την ηλικία των οκτώ (8) ετών, με σκοπό την 
εκπλήρωση των ελάχιστων υποχρεώσεων ανατροφής 
προς αυτό. Σε περίπτωση υιοθεσίας ή αναδοχής τέκνου 
ηλικίας έως οκτώ (8) ετών, η γονική άδεια χορηγείται από 
την ένταξη του παιδιού στην οικογένεια.
2. Για τη χορήγηση της γονικής άδειας, ο εργαζόμενος 
γονέας πρέπει να έχει συμπληρώσει ένα (1) έτος συνεχό-
μενης ή με διαδοχικές συμβάσεις εργασίας ορισμένου 
χρόνου στον ίδιο εργοδότη, εκτός αν ορίζεται ευνοϊκό-
τερα από ειδική διάταξη νόμου, διαταγμάτων, κανονι-
σμών, συλλογικών συμβάσεων εργασίας, διαιτητικών 
αποφάσεων ή συμφωνιών εργοδοτών και εργαζομένων.
3. Για τους δύο (2) πρώτους μήνες της γονικής άδειας, 
ο Ο.Α.Ε.Δ. υποχρεούται να καταβάλλει επίδομα γονικής 
άδειας στον κάθε γονέα, μηνιαίως, ποσού ίσου με τον 
ελάχιστο νομοθετημένο μισθό, όπως κάθε φορά καθορί-
ζεται, καθώς και αναλογία δώρων εορτών και επιδόματος 
αδείας με βάση το προαναφερόμενο ποσό. Αν υπάρχουν 
περισσότερα παιδιά, το δικαίωμα των γονέων στη γονική 
άδεια και στο επίδομα είναι αυτοτελές για το καθένα 
από αυτά, εφόσον από τη λήξη της άδειας που δόθηκε για το προηγούμενο παιδί μεσολάβησε ένας (1) χρόνος 
πραγματικής απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη, εκτός αν 
ορίζεται ευνοϊκότερα από ειδική διάταξη νόμου, διαταγ-
μάτων, κανονισμών, συλλογικών συμβάσεων εργασίας, 
διαιτητικών αποφάσεων ή συμφωνιών εργοδοτών και 
εργαζομένων. Κατ’ εξαίρεση, γονείς διδύμων, τριδύμων 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7981 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ή και περισσότερων πολύδυμων τέκνων δικαιούνται να 
λάβουν τη γονική άδεια για κάθε παιδί ξεχωριστά, δια-
κεκομμένα ή και συνεχόμενα και δικαιούνται να λάβουν 
το επίδομα της παρούσας για δύο (2) μήνες επιπλέον, 
ανεξαρτήτως του αριθμού των παιδιών που γεννήθη-
καν μαζί. Γονείς μόνοι, λόγω θανάτου του άλλου γονέα ή 
λόγω ολικής αφαίρεσης της γονικής μέριμνας ή μη ανα-γνώρισης του τέκνου από τον άλλο γονέα, δικαιούνται τη γονική άδεια και το επίδομα εις διπλούν.
4. Αν και οι δύο γονείς απασχολούνται στον ίδιο εργο-
δότη, αποφασίζουν, με κοινή δήλωση, ποιος από τους 
δύο θα κάνει πρώτος χρήση αυτού του δικαιώματος και 
για πόσο χρονικό διάστημα.
5. Η γονική άδεια διακόπτεται με τη λήξη της σύμ-
βασης ορισμένου χρόνου και δύναται να συνεχιστεί σε περίπτωση ανανέωσης ή παράτασης της σύμβασης ερ-γασίας ή και σε περίπτωση που ο εργαζόμενος συνάψει 
σύμβαση εργασίας με άλλο εργοδότη, με την επιφύλαξη 
της παρ. 2.
6. Η γονική άδεια χορηγείται συνεχόμενα, τμηματι-
κά ή με άλλο ευέλικτο τρόπο, με βάση σχετική αίτηση 
του γονέα, η οποία υποβάλλεται στον εργοδότη με κάθε πρόσφορο τρόπο εγγράφως ή ηλεκτρονικά και 
στην οποία προσδιορίζει την έναρξη και τη λήξη της. 
Η αίτηση υποβάλλεται στον εργοδότη τουλάχιστον ένα (1) μήνα πριν την έναρξη της άδειας, εκτός εάν συντρέ-χουν έκτακτοι λόγοι, οι οποίοι καθιστούν αναγκαία την 
έναρξη της άδειας σε μικρότερο χρονικό διάστημα. Ο 
εργοδότης, κατόπιν διαβούλευσης, απαντά στην αίτηση 
του εργαζόμενου άμεσα και κατ’ ανώτατο εντός ενός (1) 
μηνός από την υποβολή της. Ο εργοδότης υποχρεούται 
να χορηγήσει την άδεια στον αιτούμενο χρόνο, εκτός αν 
αυτό θα διατάρασσε σοβαρά την εύρυθμη λειτουργία 
της επιχείρησης. Σε αυτήν την περίπτωση, υποχρεούται να τεκμηριώσει εγγράφως τον λόγο αναβολής χορήγη-σής της προς τον εργαζόμενο και δύναται να προτείνει 
προς αυτόν εναλλακτικές λύσεις ως προς τον χρόνο 
χορήγησής της ή ευέλικτους τρόπους χορήγησής της. 
Σε κάθε περίπτωση, ο εργοδότης υποχρεούται να χο-
ρηγήσει τη γονική άδεια εντός δύο (2) μηνών από την 
υποβολή της αίτησης.
Αιτήσεις γονέων με αναπηρία, γονέων παιδιών με ανα-
πηρία, με μακροχρόνια ή αιφνίδια ασθένεια, πολύτεκνων 
και μόνων γονέων λόγω θανάτου γονέα, ολικής αφαί-
ρεσης της γονικής μέριμνας ή μη αναγνώρισης τέκνων, καθώς και γυναικών μετά την άδεια μητρότητας και την 
ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας, χορηγού-
νται με απόλυτη προτεραιότητ α. Επίσης, προτεραιότητα 
δίνεται στις αιτήσεις γονέων παιδιών λόγω νοσηλείας ή 
ασθένειας του παιδιού ή λόγω αναπηρίας ή σοβαρής 
ασθένειας συζύγου, συντρόφου συμβίωσης, συγγενούς, 
γονέων παιδιών διδύμων, τριδύμων ή και περισσότερων 
πολύδυμων τέκνων, καθώς και γονέων έπειτα από πρό-
ωρο τοκετό. Η γονική άδεια, έπειτα από σχετική αίτηση 
του εργαζόμενου, δύναται εναλλακτικά να χορηγείται 
με κάθε ευέλικτο τρόπο που εξυπηρετεί τα μέρη, όπως 
ενδεικτικά με τη μορφή μειωμένου ημερήσιου ωραρίου 
ή σε ημέρες άδειας, οι οποίες μπορούν να κατανέμονται 
σε εβδομαδιαία ή σε μηνιαία βάση, χωρίς να θίγεται το δικαίωμα του εργαζόμενου να λάβει το επίδομα γονικής 
άδειας. Στην περίπτωση αυτήν, ο εργαζόμενος, με την 
αίτησή του, προσδιορίζει τον αντίστοιχο χρόνο του συ-
νόλου ή του τμήματος της γονικής άδειας που επιθυμεί να λάβει με ευέλικτο τρόπο, καθώς και το είδος της ευε-
λιξίας του οποίου επιθυμεί να κάνει χρήση. Ο εργοδότης 
εξετάζει την αίτηση, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες 
της επιχείρησης και του εργαζομένου και τεκμηριώνει 
γραπτώς απόρριψή της, εντός ενός (1) μηνός από την 
υποβολή της. 
7. Η γονική άδεια αναρτάται στο πληροφοριακό σύ-
στημα «ΕΡΓ ΑΝΗ».
8. Κατά τη διάρκεια της γονικής άδειας παρέχεται προς 
τους εργαζόμενους ενημέρωση για τις διαδικασίες προ-
αγωγών και για την εσωτερική στελέχωση κενών θέσεων 
εργασίας και πρέπει να τους επιτρέπεται να συμμετέ-
χουν σε αυτές τις διαδικασίες και να υποβάλλουν υπο-
ψηφιότητα για αυτές τις θέσεις, χωρίς καμία διάκριση 
σε βάρος τους. 
9. Ο χρόνος του τμήματος της άδειας κατά τον οποίο 
ο εργαζόμενος λαμβάνει επίδομα από τον Ο.Α.Ε.Δ. λο-
γίζεται ως χρόνος ασφάλισης στους κλάδους κύριας σύ-
νταξης και ασθένειας του οικείου ασφαλιστικού φορέα, 
καθώς και στους οικείους φορείς επικουρικής ασφάλι-
σης, οι δε προβλεπόμενες εισφορές υπολογίζονται επί 
του κατά περίπτωση αναφερόμενου παραπάνω ποσού, από το οποίο ο Ο.Α.Ε.Δ. παρακρατεί την προβλεπόμενη 
εισφορά ασφαλισμένου και την αποδίδει στον οικείο 
ασφαλιστικό φορέα, μαζί με την προβλεπόμενη εισφορά 
εργοδότη που βαρύνει τον Οργανισμό.
Για τον μη επιδοτούμενο χρόνο γονικής άδειας, ο 
οποίος λαμβάνεται υπόψη τόσο για τη θεμελίωση του 
ασφαλιστικού δικαιώματος όσο και για τον υπολογισμό του ποσού της σύνταξης, ο γονέας δύναται να αποκτή-
σει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη από τον ασφαλιστικό 
του φορέα κατόπιν αναγνώρισης του χρόνου απουσίας 
του, σύμφωνα με το άρθρο 40 του ν. 2084/1992 (Α’ 165), 
εφόσον δεν έχει συμφωνηθεί να του καταβάλει αποδοχές 
ο εργοδότης.
10. Μετά τη λήξη της γονικής άδειας, ο εργαζόμενος 
γονέας δικαιούται να επιστρέψει στην ίδια θέση εργα-
σίας ή σε ισοδύναμη ή ανάλογη θέση, με όχι λιγότερο 
ευνοϊκούς επαγγελματικούς όρους και να επωφεληθεί 
από οποιαδήποτε βελτίωση των συνθηκών εργασίας, 
την οποία θα δικαιούνταν κατά την απουσία του.
11. Ο χρόνος απουσίας των εργαζομένων από την 
εργασία τους λόγω γονικής άδειας, λογίζεται ως χρόνος 
πραγματικής υπηρεσίας για τον υπολογισμό των απο-
δοχών τους, τη χορήγηση της ετήσιας κανονικής άδειας 
απουσίας και του επιδόματος αδείας, την επαγγελματική 
εξέλιξη, καθώς και για τον υπολογισμό της αποζημίωσης 
σε περίπτωση απόλυσής τους.
Άρθρο 29
Άδεια φροντιστή(Άρθρο 6 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Κάθε εργαζόμενος που έχει συμπληρώσει έξι (6) μήνες 
συνεχόμενης ή με διαδοχικές συμβάσεις εργασίας ορι-
σμένου χρόνου δικαιούται άδεια φροντιστή, όπως αυτός 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7982 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ορίζεται στο άρθρο 26, για τη φροντίδα προσώπου, δι-
άρκειας έως πέντε (5) εργάσιμων ημερών για κάθε ημε-ρολογιακό έτος, εφόσον το πρόσωπο αυτό έχει ανάγκη 
σημαντικής φροντίδας ή υποστήριξης για σοβαρό ιατρι-
κό λόγο, η οποία βεβαιώνεται με ιατρική γνωμάτευση.
Άρθρο 30
Απουσία από την εργασία για λόγους ανωτέρας βίας(Άρθρο 7 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Έως δύο (2) φορές ετησίως και έως μία (1) εργάσιμη 
ημέρα κάθε φορά, ο εργαζόμενος γονέας ή φροντιστής δικαιούται να απουσιάσει από την εργασία του, με απο-
δοχές, για λόγους ανωτέρας βίας που συνδέονται με 
επείγοντα οικογενειακά ζητήματα σε περίπτωση ασθέ-
νειας ή ατυχήματος, που καθιστά απαραίτητη την άμεση 
παρουσία του εργαζομένου. Η ασθένεια ή το ατύχημα 
του παιδιού ή του προσώπου, που ορίζεται στο άρθρο 
26 βεβαιώνεται με ιατρική γνωμάτευση νοσοκομείου ή θεράποντος ιατρού.
Άρθρο 31
Ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας(Άρθρο 9 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
1. Κάθε εργαζόμενος γονέας παιδιών ηλικίας έως δώ-
δεκα (12) ετών ή φροντιστής δικαιούται να ζητά ευέλι-
κτες ρυθμίσεις εργασίας για λόγους φροντίδας, όπως 
ιδίως, τηλεργασία, ευέλικτο ωράριο εργασίας ή μερική απασχόληση.
2. Για το δικαίωμα χορήγησης ευέλικτης ρύθμισης ερ-
γασίας, ο εργαζόμενος γονέας πρέπει να έχει συμπληρώ-
σει έξι (6) μήνες συνεχόμενης ή με διαδοχικές συμβάσεις 
εργασίας ορισμένου χρόνου στον ίδιο εργοδότη, εκτός αν ορίζεται ευνοϊκότερα από ειδική διάταξη νόμων, δι-
αταγμάτων, κανονισμών, συλλογικών συμβάσεων εργα-
σίας, διαιτητικών αποφάσεων ή συμφωνιών εργοδοτών 
και εργαζομένων.
3. Ο εργοδότης εξετάζει και διεκπεραιώνει εντός ενός 
(1) ημερολογιακού μήνα κάθε αίτηση για ευέλικτες ρυθ-
μίσεις εργασίας, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες της 
επιχείρησης και του εργαζομένου. Ο εργοδότης τεκμη-
ριώνει κάθε απόρριψη σχετικής αίτησης ή κάθε αναβολή 
χορήγησης ευέλικτων ρυθμίσεων εργασίας. Όταν οι ευέ-
λικτες ρυθμίσεις εργασίας της παρ. 1 έχουν περιορισμένη 
διάρκεια, ο εργαζόμενος επιστρέφει στην αρχική μορφή 
απασχόλησης, όταν λήξει η συμφωνηθείσα περίοδος. 
Ο εργαζόμενος έχει το δικαίωμα να επιστρέψει στην 
αρχική μορφή απασχόλησης πριν από τη λήξη της συμ-φωνημένης περιόδου, κατόπιν αίτησής του και εφόσον 
αυτό δικαιολογείται από συγκεκριμένη μεταβολή των 
περιστάσεων. Ο εργοδότης εξετάζει και διεκπεραιώνει 
κάθε τέτοια αίτηση πρόωρης επιστροφής σύμφωνα με τα οριζόμενα στο πρώτο και δεύτερο εδάφιο.
Άρθρο 32
Αρμόδιος φορέας ισότητας για τα περί διακρίσεων ζητήματα(Άρθρο 15 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων της Επιθεώρη-
σης Εργασίας, ο Συνήγορος του Πολίτη, ως φορέας για την παρακολούθηση και προώθηση της εφαρμογής της 
αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης αν-
δρών και γυναικών, σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 3 
του ν. 3094/2003 (Α’ 10) και το άρθρο 25 του ν. 3896/2010 
(Α’ 207), ορίζεται αρμόδιος φορέας και για τα περί διακρί-
σεων ζητήματα που ρυθμίζονται με το παρόν Κεφάλαιο.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ B’
ΑΔΕΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ
Άρθρο 33
Πεδίο εφαρμογής
Οι διατάξεις του παρόντος Κεφαλαίου εφαρμόζονται 
σε όλους τους εργαζόμενους γονείς, φυσικούς, θετούς, 
ανάδοχους, καθώς και στις τεκμαιρόμενες μητέρες του 
άρθρου 1464 του Αστικού Κώδικα, που αποκτούν τέ-
κνο με τη διαδικασία της παρένθετης μητρότητας, οι 
οποίοι απασχολούνται, με σχέση πλήρους ή μερικής 
απασχόλησης: α) στον ιδιωτικό τομέα, β) σε υπηρεσί-
ες του Δημοσίου τομέα, όπως ορίζεται στο άρθρο 14 
του ν. 4270/2014 (Α’ 143), κατά το μέρος που εφαρμό-
ζεται σε αυτούς η εργατική νομοθεσία, γ) σε υπηρεσίες 
του Δημοσίου τομέα, όπως ορίζεται στο άρθρο 14 του 
ν. 4270/2014 (Α’ 143) με σύμβαση έμμισθης εντολής, 
δ) με συμβάσεις ή σχέσεις μέσω επιχείρησης προσω-
ρινής απασχόλησης, του άρθρου 115 του ν. 4052/2012 (Α’ 41) και ε) εφαρμόζονται επίσης στους εργαζομένους 
που έχουν προσληφθεί ή προσλαμβάνονται από την Πο-
λεμική Αεροπορία και απασχολούνται στην Αμερικανική 
Ναυτική Ευκολία Σούδας.
Άρθρο 34
Επέκταση της άδειας μητρότητας 
στην υιοθεσία - Αντικατάσταση της παρ. 2 
του άρθρου 44 του ν. 4488/2017 
Η παρ. 2 του άρθρου 44 του ν. 4488/2017 (Α’ 137) αντι-
καθίσταται ως εξής: 
«2. Η τεκμαιρόμενη μητέρα του άρθρου 1464 του 
Αστικού Κώδικα, που αποκτά τέκνο με τη διαδικασία 
της παρένθετης μητρότητας, καθώς και η εργαζόμενη 
που υιοθετεί τέκνο από την ένταξη του παιδιού στην 
οικογένεια και έως την ηλικία των οκτώ (8) ετών, δικαιού-
νται το μεταγενέθλιο τμήμα της άδειας μητρότητας, που 
ορίζεται στο άρθρο 7 της Εθνικής Γενικής Συλλογικής 
Σύμβασης Εργασίας 1993 και το άρθρο 7 της Εθνικής 
Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας 2000, που κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 11 του ν. 2874/2000 (Α’ 286), κα-
θώς και τις πάσης φύσεως αποδοχές και επιδόματα που 
συνδέονται με αυτήν, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις 
που ορίζονται στις επιμέρους καταστατικές διατάξεις του 
φορέα ασφάλισής τους.».
Άρθρο 35
Άδεια για υποβολή σε μεθόδους ιατρικώς 
υποβοηθούμενης αναπαραγωγής
Εργαζόμενες, οι οποίες υποβάλλονται σε μεθόδους 
ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής του ν. 3305/2005 (Α’ 17), δικαιούνται άδεια επτά (7) εργάσιμων ημε-
ρών με αποδοχές, ύστερα από βεβαίωση του θεράπο-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7983 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ντος ιατρού ή του διευθυντή μονάδας ιατρικώς υποβο-
ηθούμενης αναπαραγωγής (Μ.Ι.Υ.Α.). 
Άρθρο 36
Ειδικές προβλέψεις για τη χορήγηση της ειδικής παροχής προστασίας μητρότητας - 
Τροποποίηση του άρθρου 142 του ν. 3655/2008 
1. Στο άρθρο 142 του ν. 3655/2008 (Α’ 58) το ένατο 
εδάφιο αντικαθίσταται ως εξής:
«Την ειδική παροχή προστασίας μητρότητας, σύμφω-
να με το παρόν, δικαιούνται και η τεκμαιρόμενη μητέρα 
του άρθρου 1464 του Αστικού Κώδικα, που αποκτά τέκνο 
με τη διαδικασία της παρένθετης μητρότητας και η εργα-
ζόμενη, που υιοθετεί τέκνο από την ένταξη του παιδιού στην οικογένεια και έως την ηλικία των οκτώ (8) ετών.».
2. Η ειδική παροχή προστασίας μητρότητας χορηγείται 
στο προσωπικό των περ. β) και γ) του άρθρου 33 υπό τις 
προϋποθέσεις του άρθρου 142 του ν. 3655/2008 και κα-
ταβάλλεται από τον φορέα στον οποίο ανήκει οργανικά η υπάλληλος ή από τον φορέα στον οποίο υπηρετεί και επιβαρύνεται με τη μισθοδοσία της, με ποσό ίσο με τον κατώτατο μισθό, όπως κάθε φορά καθορίζεται με βάση την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας.
Άρθρο 37
Άδεια φροντίδας τέκνου
1. Οι εργαζόμενοι γονείς, κατά την έννοια του άρθρου 
33, ανεξάρτητα από το είδος δραστηριότητας του άλ-
λου γονέα, ακόμη και αν ο άλλος γονέας δεν εργάζεται, δικαιούνται, εναλλακτικώς μεταξύ τους, την άδεια φρο-
ντίδας τέκνου. Η άδεια χορηγείται για χρονικό διάστημα 
τριάντα (30) μηνών από τη λήξη της άδειας μητρότητας ή της ειδικής παροχής προστασίας της μητρότητας του άρθρου 36 ή της γονικής άδειας του άρθρου 28, ως μει-ωμένο ωράριο. Κατά το παραπάνω διάστημα, ο γονέας 
που κάνει χρήση του δικαιώματος αυτού, δικαιούται είτε 
να προσέρχεται κατά μία (1) ώρα αργότερα είτε να απο-
χωρεί κατά μία (1) ώρα νωρίτερα κάθε ημέρα από την 
εργασία είτε να τη διακόπτει κατά μία ώρα ημερησίως, σύμφωνα με την αίτησή του. 
Εναλλακτικώς, έπειτα από συμφωνία των μερών, το 
μειωμένο ωράριο της παρούσας μπορεί να χορηγείται 
με άλλους τρόπους, όπως:
α) Μειωμένο ωράριο εργασίας κατά δύο (2) ώρες ημε-
ρησίως για τους πρώτους δώδεκα (12) μήνες και κατά 
μία (1) ώρα ημερησίως για τους επόμενους έξι (6) μήνες.
β) Πλήρεις ημέρες άδειας, οι οποίες κατανέμονται σε 
εβδομαδιαία βάση, αντίστοιχου συνολικού αριθμού 
ωρών, εντός της χρονικής περιόδου κατά την οποία ο/η 
εργαζόμενος/η δικαιούται μειωμένου ωραρίου για τη 
φροντίδα του παιδιού.
γ) Ισόχρονη συνεχόμενη άδεια, χορηγούμενη εφάπαξ 
ή τμηματικώς, εντός της χρονικής περιόδου κατά την 
οποία ο/η εργαζόμενος/η δικαιούται μειωμένου ωρα-
ρίου για τη φροντίδα του παιδιού.
δ) Με όποιον άλλον τρόπο συμφωνούν τα μέρη.2. Οι θετοί και ανάδοχοι γονείς δικαιούνται να λάβουν 
την άδεια φροντίδας τέκνου από την ένταξη του παιδιού στην οικογένεια και εφόσον το τέκνο δεν έχει συμπλη-ρώσει την ηλικία των οκτώ (8) ετών.
3. Σε περίπτωση διαζυγίου, διάστασης ή γέννησης τέ-
κνου χωρίς γάμο των γονέων του, την άδεια φροντίδας 
τέκνου λαμβάνει ο εργαζόμενος γονέας, που έχει την 
επιμέλεια του παιδιού, εκτός αν οι γονείς συμφωνήσουν 
διαφορετικά. Η άδεια χορηγείται έπειτα από κοινές ως 
προς το περιεχόμενο υπεύθυνες δηλώσεις των γονέων προς τον εργοδότη ή τους εργοδότες τους, για το ποιος γονέας εκ των δύο θα κάνει χρήση της άδειας ή, σε πε-
ρίπτωση που συμφωνούν να τη μοιραστούν, με γνωστο-
ποίηση των συγκεκριμένων χρονικών διαστημάτων που 
θα κάνει χρήση τμήματος της άδειας ο καθένας τους. Οι 
εργοδότες υποχρεούνται να παρέχουν στους εργαζόμε-
νους, σχετικές βεβαιώσεις. Η άδεια φροντίδας χορηγείται 
με αποδοχές και θεωρείται ως χρόνος εργασίας.
4. Σε περίπτωση μερικής απασχόλησης η άδεια φρο-
ντίδας χορηγείται, ως αναλυτικά ορίζεται στις παρ. 1 έως 
και 3, κατ’ αναλογία του ημερήσιου χρόνου εργασίας.
Άρθρο 38
Άδεια παρακολούθησης σχολικής επίδοσης τέκνου
1. Εργαζόμενοι γονείς, κατά την έννοια του άρθρου 33, 
πλήρους ή μερικής απασχόλησης, έχουν δικαίωμα για 
κάθε παιδί, ηλικίας μέχρι δεκαοκτώ (18) ετών συμπλη-
ρωμένων, που παρακολουθεί μαθήματα στοιχειώδους ή 
μέσης εκπαίδευσης, καθώς και γονείς τέκνου με ειδικές 
ανάγκες, ανεξαρτήτως της ηλικίας του τέκνου, που φοιτά 
σε δομή ειδικής εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας 
ή είναι ενταγμένο και παρακολουθεί προγράμματα σε 
Κέντρα Διημέρευσης Ημερήσιας Φροντίδας ατόμων με 
ειδικές ανάγκες (ΚΔ-ΗΦ ΑμεΑ), Κέντρα Δημιουργικής 
Απασχόλησης ατόμων με ειδικές ανάγκες (κδαπ ΑμεΑ) και ειδικά εκπαιδευτήρια, να απουσιάζουν, χωρίς περι-
κοπή των αποδοχών τους και μετά από άδεια του ερ-
γοδότη, ορισμένες ώρες ή ολόκληρη την ημέρα, από 
την εργασία τους, μέχρι τη συμπλήρωση τεσσάρων (4) εργάσιμων ημερών, κάθε ημερολογιακό έτος, με σκοπό να επισκέπτονται το σχολείο των παιδιών τους, για την παρακολούθηση της σχολικής τους επίδοσης και της εν γένει παρουσίας τους.
2. Η άδεια χορηγείται έπειτα από κοινές, ως προς το 
περιεχόμενο, υπεύθυνες δηλώσεις των γονέων προς τον 
εργοδότη ή τους εργοδότες τους, για το ποιος γονέας εκ 
των δύο θα κάνει χρήση της άδειας ή, αν συμφωνούν να 
τη μοιραστούν, για τη γνωστοποίηση των συγκεκριμένων 
χρονικών διαστημάτων που θα κάνει χρήση τμήματος 
της άδειας ο καθένας τους. Οι εργοδότες υποχρεούνται 
να παρέχουν στους εργαζόμενους, σχετικές βεβαιώσεις.
Άρθρο 39Άδεια γάμου
Σε περίπτωση τέλεσης γάμου ή σύναψης συμφώνου 
συμβίωσης, χορηγείται άδεια έξι (6) εργασίμων ημερών, 
με αποδοχές, εφόσον ο εργαζόμενος απασχολείται με 
σύστημα εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας και πέντε 
(5) εργασίμων ημερών, εφόσον απασχολείται με σύστη-
μα πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας. Η άδεια αυτή 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7984 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
δεν υπολογίζεται στην κανονική ετήσια άδεια του ερ-
γαζομένου. 
Άρθρο 40
Άδεια προγεννητικών εξετάσεων
Οι έγκυοι εργαζόμενες απαλλάσσονται από την εργα-
σία χωρίς περικοπή αποδοχών, κατόπιν προηγούμενης 
ενημέρωσης του εργοδότη, με κάθε πρόσφορο μέσο, 
προκειμένου να υποβάλλονται σε εξετάσεις προγεννητι-
κού ελέγχου, εφόσον αυτές οι εξετάσεις πρέπει να γίνουν 
κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας.
Άρθρο 41
Μειωμένο ωράριο γονέων παιδιών με αναπηρία
Οι γονείς, κατά την έννοια του άρθρου 33, που εργά-
ζονται σε επιχείρηση ή εκμετάλλευση που απασχολεί 
τουλάχιστον πενήντα (50) άτομα και έχουν παιδιά με 
πνευματική, ψυχική ή σωματική αναπηρία, η οποία πι-
στοποιείται με ιατρική γνωμάτευση του ασφαλιστικού 
φορέα στον οποίο υπάγονται τα πρόσωπα αυτά, έχουν 
το αυτοτελές δικαίωμα για κάθε παιδί, να ζητήσουν τη 
μείωση του ωραρίου εργασίας τους κατά μία (1) ώρα 
την ημέρα, με ανάλογη περικοπή των αποδοχών τους.
Άρθρο 42
Άδεια λόγω ασθένειας παιδιού ή άλλου εξαρτώμενου μέλους
1. Οι εργαζόμενοι γονείς, κατά την έννοια του άρθρου 
33, έχουν ατομικό και αμεταβίβαστο δικαίωμα, ανεξάρ-τητα από δικαιώματα που παρέχονται από άλλες διατά-
ξεις, να λαμβάνουν, κατόπιν αιτήσεως τους, άδεια άνευ 
αποδοχών, που δεν υπερβαίνει τις έξι (6) εργάσιμες ημέ-
ρες κάθε ημερολογιακό έτος, σε περίπτωση ασθένειας εξαρτώμενων παιδιών ή άλλων μελών της οικογένειας, 
όπως αυτά προσδιορίζονται στην παρ. 2. Η άδεια αυτή είναι δυνατό να χορηγείται εφάπαξ ή τμηματικά και αυ-ξάνεται σε οκτώ (8) εργάσιμες ημέρες, εάν ο δικαιούχος 
προστατεύει δύο παιδιά και σε δεκατέσσερις (14) εργά-
σιμες ημέρες, εάν προστ ατεύει περισσότερα από δύο. 
2. Στην έννοια των όρων «εξαρτώμενα παιδιά ή άλλα 
μέλη της οικογένειας» που έχουν ανάγκη για φροντίδα ή υποστήριξη περιλαμβάνονται:
α) Τα παιδιά έως δεκαέξι (16) ετών, φυσικά ή υιοθετη-
μένα, εφόσον οι γονείς έχουν την επιμέλειά τους.
β) Τα παιδιά άνω των δεκαέξι (16) ετών που έχουν απο-
δεδειγμένα ανάγκη από ειδική φροντίδα, για λόγους βα-
ριάς ή χρόνιας ασθένειας, ή αναπηρίας, εφόσον οι γονείς 
έχουν την επιμέλειά τους.
γ) Ο ή η σύζυγος, εφόσον για λόγους οξείας, βαριάς 
ή χρόνιας ασθένειας ή αναπηρίας δεν μπορεί να αυτο-
εξυπηρετηθεί.
δ) Οι γονείς και οι άγαμοι αδελφοί και αδελφές που, για 
λόγους οξείας, βαριάς ή χρόνιας ασθένειας ή αναπηρίας 
ή ηλικίας, δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν, εφόσον 
ο εργαζόμενος έχει τη φροντίδα τους και το ετήσιο εισό-
δημά τους δεν είναι μεγαλύτερο από το ετήσιο εισόδημα 
του ημερομίσθιου ανειδίκευτου εργάτη που αμείβεται με 
το γενικό κατώτερο όριο ημερομισθίου που ισχύει κάθε φορά, υπολογιζόμενο με είκοσι πέντε (25) ημερομίσθια 
το μήνα.
Άρθρο 43
Άδεια λόγω σοβαρών νοσημάτων των παιδιών
1. Στους εργαζόμενους γονείς, κατά την έννοια του 
άρθρου 33, χορηγείται ειδική γονική άδεια, διάρκειας 
δέκα (10) εργασίμων ημερών κατ’ έτος, με αποδοχές, για 
την αντιμετώπιση των αναγκών παιδιών έως δεκαοκτώ (18) ετών συμπληρωμένων, με νόσημα που απαιτεί με-
ταγγίσεις αίματος και παραγώγων του ή αιμοκάθαρση, με 
νεοπλασματική ασθένεια ή που χρήζει μεταμόσχευσης ή 
παιδιών, ανεξαρτήτως της ηλικίας τους, με βαριά νοητική 
στέρηση ή σύνδρομο DOWN ή αυτισμό. 
2. Η άδεια της παρ. 1 αποτελεί δικαίωμα του κάθε 
γονέα, χορηγείται χωρίς άλλη προϋπόθεση, πέραν των σχετικών διευκολύνσεων που παρέχονται από άλλες δι-ατάξεις στους εργαζόμενους γονείς για οικογενειακούς 
λόγους και αφού εξαντληθούν συναφή δικαιώματα με 
αποδοχές, πλην της ετήσιας κανονικής άδειας. 
Άρθρο 44
Άδεια λόγω νοσηλείας των παιδιών
1. Στους εργαζόμενους γονείς, κατά την έννοια του 
άρθρου 33, χορηγείται ειδική γονική άδεια νοσηλείας 
χωρίς αποδοχές, σε περίπτωση νοσηλείας του παιδιού, ανεξαρτήτως της ηλικίας του, λόγω ασθένειας ή ατυχή-ματος που καθιστά αναγκαία την άμεση παρουσία του εργαζόμενου, για όσο διάστημα διαρκεί η νοσηλεία και σε κάθε περίπτωση όχι πέραν των τριάντα (30) εργάσι-μων ημερών κατ’ έτος.
2. Η άδεια της παρ. 1 αποτελεί δικαίωμα του κάθε 
γονέα, χορηγείται, χωρίς άλλη προϋπόθεση, πέραν των σχετικών διευκολύνσεων που παρέχονται από άλλες δι-ατάξεις στους εργαζόμενους γονείς για οικογενειακούς 
λόγους και αφού εξαντληθούν συναφή δικαιώματα με 
αποδοχές, πλην της ετήσιας κανονικής άδειας. 
Άρθρο 45
Άδεια για μονογονεϊκές οικογένειες
Στους εργαζόμενους γονείς, κατά την έννοια του άρ-
θρου 33, που έχουν χηρέψει και στον άγαμο γονέα που 
έχει την αποκλειστική επιμέλεια παιδιού, χορηγείται 
άδεια έξι (6) εργάσιμων ημερών ετησίως, με αποδοχές, 
επιπλέον αυτής που δικαιούνται από άλλες διατάξεις. Γο-
νέας με τρία (3) παιδιά ή περισσότερα, δικαιούται άδειας 
οκτώ (8) εργάσιμων ημερών ετησίως.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’
ΚΟΙΝΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΑΔΕΙΕΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Α’ ΚΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Β’
Άρθρο 46
Εργασιακά δικαιώματα(Άρθρα 10 και 16 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
1. Τα κεκτημένα ή υπό κτήση δικαιώματα των εργα-
ζομένων, κατά την ημερομηνία έναρξης οποιασδήποτε 
άδειας ή και ευέλικτης ρύθμισης του παρόντος Μέρους, 
διατηρούνται μέχρι το τέλος της άδειας ή απουσίας από 
την εργασία ή της ευέλικτης ρύθμισης. Με τη λήξη της 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7985 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
άδειας ή της ευέλικτης ρύθμισης, τα δικαιώματα του 
παρόντος Μέρους εφαρμόζονται, όπως προβλέπεται 
από τη νομοθεσία ή τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
2. Κατά τη λήξη κάθε άδειας ή ευέλικτης ρύθμισης 
του παρόντος Μέρους, οι εργαζόμενοι δικαιούνται να 
επιστρέψουν στην ίδια ή σε ισοδύναμη ή ανάλογη θέση 
εργασίας, με τους ίδιους όρους και συνθήκες εργασίας 
και να επωφεληθούν από οποιαδήποτε βελτίωση των 
συνθηκών εργασίας, από την οποία θα είχαν επωφελη-θεί, εάν δεν είχαν λάβει την άδεια.
3. Το παρόν Μέρος καθορίζει τα ελάχιστα όρια προ-
στασίας των εργαζομένων και δεν θίγει ευνοϊκότερες 
ρυθμίσεις για τους εργαζομένους που ισχύουν από τη 
νομοθεσία ή από συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαι-τητικές αποφάσεις, κανονισμούς εργασίας και ατομικές 
συμβάσεις εργασίας ή συμφωνίες εργοδοτών και ερ-
γαζομένων και, που σε κάθε περίπτωση, δύνανται να 
θεσπίζουν ή να διατηρούν ευνοϊκότερες διατάξεις για 
τους εργαζομένους από εκείνες που προβλέπονται στο 
παρόν Μέρος.
4. Οι ρυθμίσεις του παρόντος Μέρους δεν καταργούν 
και δεν επηρεάζουν τη χορήγηση άλλων δικαιωμάτων, που 
αφορούν στη διευκόλυνση των γονέων για την ανατροφή 
του παιδιού, τον θηλασμό και τη φροντίδα του παιδιού.
Άρθρο 47Απαγόρευση διακρίσεων
(Άρθρα 11 και 14 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
1. Απαγορεύεται κάθε δυσμενής ή λιγότερο ευνοϊκή 
μεταχείριση εργαζομένων, επειδή ζήτησαν ή έλαβαν 
άδεια ή ευέλικτη ρύθμιση ή επειδή άσκησαν τα δικαιώ-
ματα που προβλέπονται από το παρόν Μέρος.
2. Απαγορεύεται κάθε δυσμενής ή λιγότερο ευνοϊκή 
μεταχείριση εργαζομένων και των εκπροσώπων τους, 
από τον εργοδότη, καθώς και κάθε δυσμενής σε βάρος 
τους συνέπεια, επειδή υπέβαλαν καταγγελία εντός της 
επιχείρησης ή κίνησαν νομική διαδικασία, με σκοπό να 
επιβληθεί η συμμόρφωση με τα δικαιώματα που προ-
βλέπονται στο παρόν Μέρος.
Άρθρο 48
Προστασία από την απόλυση και βάρος απόδειξης(Άρθρο 12 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
1. Απαγορεύεται και είναι άκυρη η καταγγελία της σύμ-
βασης εργασίας εργαζόμενου, επειδή ζήτησε ή έλαβε 
άδεια ή ευέλικτη ρύθμιση ή επειδή άσκησε δικαίωμα 
που προβλέπεται στο παρόν Μέρος.
2. Σε περίπτωση απόλυσης εργαζομένου, επειδή ζήτη-
σε ή έλαβε άδεια ή ευέλικτη ρύθμιση που προβλέπεται 
στο παρόν Μέρος, ο εργοδότης υποχρεούται να γνωστο-
ποιεί τους λόγους της απόλυσης εγγράφως. Παραβίαση 
της υποχρέωσης αυτής του εργοδότη συνιστά μαχητό 
τεκμήριο, ότι η καταγγελία της σύμβασης εργασίας έλα-
βε χώρα κατά παράβαση της παρ. 1. 
3. Αν εργαζόμενος, που θεωρεί ότι απολύθηκε κατά 
παράβαση της παρ. 1, τεκμηριώνει ενώπιον δικαστηρίου 
ή άλλης αρμόδιας αρχής πραγματικά περιστατικά ικανά 
να στηρίξουν την πεποίθηση, ότι απολύθηκε γιατί ζήτησε ή έλαβε άδεια ή διευκόλυνση του παρόντος Μέρους, 
εναπόκειται στον εργοδότη να αποδείξει, ότι η απόλυση 
έγινε για άλλους λόγους. Η ρύθμιση της παρούσας δεν ισχύει στην ποινική δίκη.
4. Η παρ. 1 του άρθρου 15 του ν. 1483/1984 (Α’ 153), 
τροποποιείται με την προσθήκη της προστασίας για τον 
εργαζόμενο γονέα και διαμορφώνεται ως εξής: 
«1. Απαγορεύεται και είναι απόλυτα άκυρη η καταγ-
γελία της σύμβασης ή σχέσης εργασίας εργαζομένης 
από τον εργοδότη της τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυ-
μοσύνης της όσο και για χρονικό διάστημα δέκα οκτώ (18) μηνών μετά τον τοκετό ή κατά την απουσία της για 
μεγαλύτερο χρόνο, λόγω ασθένειας που οφείλεται στην 
κύηση ή τον τοκετό, καθώς και η καταγγελία της σύμβα-
σης ή σχέσης εργασίας εργαζομένου πατέρα από τον 
εργοδότη του για χρονικό διάστημα έξι (6) μηνών μετά τον τοκετό, εκτός εάν υπάρχει σπουδαίος λόγος για κα-
ταγγελία της σύμβασης εργασίας. Η προστασία από την 
καταγγελία της σύμβασης ή σχέσης εργασίας ισχύει τόσο 
έναντι του εργοδότη στον οποίο ο/η εργαζόμενος/η 
γονέας προσλαμβάνεται, χωρίς να έχει προηγουμένως 
απασχοληθεί αλλού, πριν συμπληρώσει τη διάρκεια της 
προστασίας του πρώτου εδαφίου, όσο και έναντι του 
νέου εργοδότη, στον οποίο ο/η εργαζόμενος/η γονέας 
προσλαμβάνεται, και μέχρι τη συμπλήρωση του χρονι-κού διαστήματος που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο. 
Ως σπουδαίος λόγος δεν μπορεί να θεωρηθεί ενδεχό-
μενη μείωση της απόδοσης στην εργασία της εγκύου, 
που οφείλεται στην εγκυμοσύνη ή στις οικογενειακές 
υποχρεώσεις του εργαζόμενου γονέα, κατά την έννοια του άρθρου 33.».
Άρθρο 49
Έννομη προστασία(Άρθρο 16 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
1. Κάθε πρόσωπο που θεωρεί, ότι ζημιώθηκε από τη μη 
τήρηση του παρόντος Μέρους, ακόμη και αν έχει λήξει η 
σχέση, στο πλαίσιο της οποίας φέρεται ότι σημειώθηκε 
η διάκριση, έχει δικαίωμα δικαστικής προστασίας, κα-
θώς και δικαίωμα προσφυγής ενώπιον των αρμόδιων 
διοικητικών αρχών, συμπεριλαμβανομένων των διαδι-
κασιών διαμεσολάβησης από τον φορέα του άρθρου 
32. Η άσκηση των δικαιωμάτων αυτών δεν επηρεάζει τις 
προβλεπόμενες προθεσμίες δικαστικής και διοικητικής προσφυγής.
2. Νομικά πρόσωπα και ενώσεις προσώπων που δικαι-
ολογούν σχετικό έννομο συμφέρον μπορούν, κατόπιν έγ-
γραφης συναίνεσης του θιγόμενου από παραβάσεις του 
παρόντος Μέρους, να ασκούν στο όνομά του προσφυγή 
ενώπιον των αρμόδιων διοικητικών ή δικαστικών αρχών. 
Μπορούν επίσης να παρεμβαίνουν προς υπεράσπισή 
του ενώπιον των διοικητικών ή δικαστικών αρχών.
Άρθρο 50
Κυρώσεις
1. Στον εργοδότη που παραβιάζει τις διατάξεις του 
παρόντος Μέρους επιβάλλονται οι διοικητικές και ποι-
νικές κυρώσεις των άρθρων 24 και 28 του ν. 3996/2011 (Α’ 170).
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7986 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
2. H παραβίασή της, κατά το παρόν Μέρος, αρχής της 
απαγόρευσης των διακρίσεων γεννά αξίωση προς απο-
ζημίωση του θύματος, η οποία καλύπτει τη θετική και την 
αποθετική ζημία, καθώς και την ηθική βλάβη.
3. Για κάθε παραβίαση του Κεφαλαίου Α’ στον δημό-
σιο τομέα, τα ν.π.δ.δ., τους Ο.Τ.Α. και στον ευρύτερο δη-
μόσιο τομέα, όπως οριοθετείται από το άρθρο 14 του 
ν. 4270/2014 (Α’ 143), επιβάλλονται πειθαρχικές και διοι-
κητικές κυρώσεις, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
4. Η μη χορήγηση από τον εργοδότη της αιτούμενης 
από τον εργαζόμενο βεβαίωσης των στοιχείων της ερ-
γασιακής σχέσης ή των διαστημάτων των αδειών του 
παρόντος Μέρους, που του χορηγήθηκαν συνιστά πα-
ραβίαση της εργατικής νομοθεσίας.
Άρθρο 51
Ενημέρωση εργαζομένων
(Άρθρο 17 της Οδηγίας (EE) 2019/1158)
Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, 
υποχρεούται να διατηρεί αναρτημένο στην ιστοσελίδα 
του πληροφοριακό υλικό σχετικό με τα δικαιώματα που 
προβλέπονται στο παρόν Μέρος. Οι εργοδότες υποχρεού-
νται να γνωστοποιούν, με κάθε πρόσφορο μέσο, στο προ-
σωπικό τους κάθε πληροφορία σχετική με τις ανωτέρω 
άδειες και τις ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας των γονέων.
Άρθρο 52
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων και Εσωτερικών, δύνανται να ρυθμί-
ζονται η διαδικασία, ο τρόπος και οι λοιπές προϋποθέσεις 
εφαρμογής του άρθρου 28, καθώς και κάθε αναγκαία λε-
πτομέρεια. Η έκδοση της απόφασης αυτής δεν αποτελεί προϋπόθεση για την εφαρμογή του άρθρου 28.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων και Υγείας, δύναται να καθορίζονται 
οι σοβαροί ιατρικοί λόγοι, από τους οποίους προκύπτει η 
ανάγκη για σημαντική φροντίδα ή υποστήριξη του συγ-
γενούς, το είδος της ιατρικής γνωμάτευσης και κάθε άλλη 
αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου 29.
3. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων, δύναται να καθορίζονται οι προϋπο-
θέσεις χορήγησης της άδειας του άρθρου 30 και κάθε 
άλλη αναγκαία λεπτομέρεια. Η έκδοση της απόφασης 
αυτής δεν αποτελεί προϋπόθεση για την εφαρμογή του άρθρου 30.
Άρθρο 53
Μεταβατικές διατάξεις
Για κάθε εργαζόμενο γονέα, στον οποίο έχει χορη- 
γηθεί γονική άδεια, σύμφωνα με το άρθρο 50 του 
ν. 4075/2012 (Α’ 89) και η οποία δεν έχει λήξει κατά την 
έναρξη ισχύος του παρόντος, ο Ο.Α.Ε.Δ. υποχρεούται να 
καταβάλει το επίδομα της παρ. 3 του άρθρου 28. 
Άρθρο 54
Καταργούμενες διατάξεις
Από την έναρξη ισχύος του παρόντος καταργούνται:
α. τα άρθρα 7 έως και 9 του ν. 1483/1984 (Α’ 153),β. η περ. Β’του άρθρου 7 του ν. 3144/2003 (Α’ 111),γ. το άρθρο 22 του ν. 3488/2006 (Α’ 191),
δ. η παρ. 5 του άρθρου 20 του ν. 3896/2010 (Α’ 207),ε. τα άρθρα 48 έως 54 του ν. 4075/2012 (Α’ 89), στ. το άρθρο 38 του ν. 4342/2015 (Α’ 143), ζ. το άρθρο 9 του π.δ. 176/1997 (Α’ 150),η. η παρ. 2 του άρθρου 36 του ν. 3996/2011 (Α’ 170),θ. το άρθρο 31 του ν. 4735/2020 (Α’ 197).
ΜΕΡΟΣ ΙV
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓ ΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ
Άρθρο 55
Καθιέρωση χρονικών ορίων εργασίας
1. Σε όλους ανεξαιρέτως τους κλάδους εργασίας και 
σε όλους τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας, η 
πλήρης απασχόληση καθορίζεται σε σαράντα (40) ώρες 
εβδομαδιαίως, οι οποίες δύνανται να κατανέμονται σε 
πενθήμερη ή εξαήμερη εβδομαδιαία εργασία, σύμφω-να με τις ισχύουσες διατάξεις, τις συλλογικές συμβάσεις 
εργασίας ή τις διαιτητικές αποφάσεις. Όταν εφαρμόζεται 
σύστημα πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες 
συμβατικό ωράριο εργασίας ανέρχεται ημερησίως σε 
οκτώ (8) ώρες, ενώ όταν εφαρμόζεται σύστημα εξαήμε-
ρης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες ωράριο εργασίας 
ανέρχεται σε έξι (6) ώρες και σαράντα (40) λεπτά ημε-
ρησίως. Με συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές 
αποφάσεις ή ατομικές συμβάσεις εργασίας είναι δυνατή 
η εφαρμογή μικρότερων ωραρίων πλήρους απασχόλη-σης ημερησίως και εβδομαδιαίως.
2. Στο πλαίσιο διευθέτησης του χρόνου εργασίας του 
άρθρου 41 του ν. 1892/1990 (Α’ 101), ως πλήρης απα-
σχόληση νοείται και η εργασία τεσσάρων (4) ημερών 
εβδομαδιαίως.
Άρθρο 56
Ανάπαυση εργαζομένων - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 4 του π.δ. 88/1999
1. Η παρ. 1 του άρθρου 4 του π.δ. 88/1999 (Α’ 94) τρο-
ποποιείται ως προς τον χρόνο ημερήσιας εργασίας και διαλειμμάτων και το άρθρο 4 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 4
(Άρθρο 4 της Οδηγίας 93/104/ΕΚ)Διαλείμματα
1. Όταν ο χρόνος ημερήσιας εργασίας υπερβαίνει τις 
τέσσερις (4) συνεχόμενες ώρες, χορηγείται διάλειμμα 
κατ’ ελάχιστον δεκαπέντε (15) λεπτών και κατά μέγιστον 
τριάντα (30) λεπτών, κατά τη διάρκεια του οποίου οι ερ-
γαζόμενοι δικαιούνται να απομακρυνθούν από τη θέση 
εργασίας τους. Το διάλειμμα αυτό δεν αποτελεί χρόνο 
εργασίας και δεν επιτρέπεται να χορηγείται συνεχόμενο 
με την έναρξη ή τη λήξη της ημερήσιας εργασίας.
2. Οι τεχνικές λεπτομέρειες του διαλείμματος και 
ιδίως, η διάρκεια και οι όροι χορήγησής του, εφόσον 
δεν ρυθμίζονται από συλλογικές συμβάσεις εργασίας ή 
από την κείμενη νομοθεσία, καθορίζονται στο επίπεδο της επιχείρησης στα πλαίσια της διαβούλευσης μεταξύ του εργοδότη και των εκπροσώπων των εργαζομένων 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7987 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
[ν. 1264/1982 «Για τον εκδημοκρατισμό του Συνδικα-
λιστικού Κινήματος και την κατοχύρωση των συνδικα-
λιστικών ελευθεριών των εργαζομένων» (Α’ 79)] ή των 
εκπροσώπων τους για θέματα υγιεινής και ασφάλειας 
των εργαζομένων [άρθρα 2 (παράγραφος 4) και 10 του 
π.δ. 17/1996] και σύμφωνα με την γραπτή εκτίμηση 
κινδύνου [άρθρο 8 (παράγραφος 1) του π.δ. 17/1996), 
στην οποία θα πρέπει να εκτιμώνται και οι κίνδυνοι που 
συνδέονται με την οργάνωση του χρόνου εργασίας.».
3. Εργαζόμενοι, που απασχολούνται κατά πλήρες ημε-
ρήσιο, αλλά διακεκομμένο ωράριο για όλες ή μερικές 
ημέρες της εβδομάδας, δικαιούνται αναπαύσεως, ενδι-
αμέσως μεταξύ των τμημάτων του ωραρίου τους, που 
δεν μπορεί να είναι μικρότερη από τρεις (3) ώρες.
Άρθρο 57
Παροχή πρόσθετης εργασίας 
από εργαζομένους μερικής απασχόλησης - Τροποποίηση της παρ. 11 του άρθρου 38 
του ν. 1892/1990
Στην παρ. 11 του άρθρου 38 του ν. 1892/1990 (Α’ 101) 
προστίθεται νέο δεύτερο εδάφιο και η παρ. 11 διαμορ-φώνεται ως εξής:
«11. Αν παραστεί ανάγκη για πρόσθετη εργασία πέραν 
της συμφωνημένης, ο εργαζόμενος έχει υποχρέωση να την παράσχει, αν είναι σε θέση να το κάνει και η άρνησή 
του δεν είναι αντίθετη με την καλή πίστη. Η πρόσθετη 
εργασία μπορεί να παρασχεθεί, εφόσον συμφωνεί ο ερ-γαζόμενος και κατά ωράριο, που δεν είναι συνεχόμενο σε σχέση με το συμφωνημένο ωράριο της ίδιας ημέρας, υπό την επιφύλαξη των διατάξεων περί ημερήσιας ανά-
παυσης. Αν παρασχεθεί εργασία πέραν της συμφωνημέ-
νης, ο μερικώς απασχολούμενος δικαιούται αντίστοιχης 
αμοιβής με προσαύξηση δώδεκα τοις εκατό (12%) επί 
της συμφωνηθείσας αμοιβής για κάθε επιπλέον ώρα ερ-
γασίας που θα παράσχει. O μερικώς απασχολούμενος 
μπορεί να αρνηθεί την παροχή εργασίας πέραν της συμ-
φωνημένης, όταν η πρόσθετη εργασία λαμβάνει χώρα 
κατά συνήθη τρόπο. Σε κάθε περίπτωση, η πρόσθετη 
αυτή εργασία δύναται να πραγματοποιηθεί κατ’ ανώτα-το όριο μέχρι τη συμπλήρωση του πλήρους ημερήσιου 
ωραρίου του συγκρίσιμου εργαζομένου.».
Άρθρο 58
Αμοιβή υπέρβασης χρονικών ορίων εργασίας - Προσθήκη τίτλου, τροποποίηση των παρ. 3 και 5 και προσθήκη παρ. 6 στο άρθρο 4 του ν. 2874/2000
Στο άρθρο 4 του ν. 2874/2000 (Α’ 286) τροποποιούνται 
η παρ. 3 ως προς τον αριθμό των ωρών υπερωριών και 
η παρ. 5 ως προς τον χαρακτηρισμό της κατ’ εξαίρεση 
υπερωρίας ως παράνομης και ως προς το ποσοστό προ-
σαύξησης του ωρομισθίου, προστίθεται παρ. 6 και το 
άρθρο 4 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 4
Υπέρβαση χρονικών ορίων εργασίας
1. Σε επιχειρήσεις, στις οποίες εφαρμόζεται συμβατικό 
ωράριο εργασίας έως σαράντα (40) ώρες την εβδομάδα, 
ο εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται πέντε (5) επιπλέ-ον ώρες την εβδομάδα κατά την κρίση του εργοδότη 
(υπερεργασία). Οι ώρες αυτές υπερεργασίας (41η, 42η, 
43η, 44η, 45η ώρα) αμείβονται με το καταβαλλόμενο 
ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά είκοσι τοις εκατό (20%) 
και δεν συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, όρια υπερωριακής απασχό-
λησης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασί-
ας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα η σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο υπερεργασία ανέρχεται σε οκτώ (8) ώρες την εβδομάδα (από 41η έως 48η ώρα).
2. Η πέραν των σαράντα πέντε (45) ωρών την εβδο-
μάδα απασχόληση του μισθωτού στις επιχειρήσεις της παραγράφου 1 θεωρείται υπερωριακή απασχόληση ως προς όλες τις νόμιμες συνέπειες, διατυπώσεις και διαδι-
κασίες έγκρισης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστη-
μα εργασίας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα, 
υπερωριακή απασχόληση θεωρείται η εργασία πέραν 
των σαράντα οκτώ (48) ωρών την εβδομάδα. Σε κάθε 
περίπτωση, διατηρούνται σε ισχύ οι ρυθμίσεις για το 
νόμιμο ημερήσιο ωράριο εργασίας.
3. Μισθωτοί απασχολούμενοι υπερωριακώς δικαιού-
νται για κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας, έως τρεις (3) ώρες 
ημερησίως και μέχρι τη συμπλήρωση εκατόν πενήντα 
(150) ωρών ετησίως, αμοιβή ίση με το καταβαλλόμε-
νο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά σαράντα τοις εκατό (40%). 
4. Κάθε ώρα υπερωρίας, για την πραγματοποίηση της 
οποίας δεν τηρούνται οι προβλεπόμενες από το νόμο 
διατυπώσεις και διαδικασίες έγκρισης, χαρακτηρίζεται 
εφεξής παράνομη υπερωρία.
5. Για κάθε ώρα παράνομης υπερωρίας, ο μισθωτός 
δικαιούται αποζημίωση ίση με το καταβαλλόμενο ωρο-
μίσθιο προσαυξημένο κατά εκατόν είκοσι τοις εκατό 
(120%).
6. Με αποφάσεις του αρμοδίου οργάνου του Υπουρ-
γείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, δύναται να 
χορηγείται κατά περίπτωση άδεια υπερωριακής απα-
σχόλησης των μισθωτών όλων των επιχειρήσεων και 
εργασιών, επιπλέον των επιτρεπόμενων ανωτάτων ορίων 
υπερωριακής απασχόλησης ετησίως της παρ. 3, σε πε-ριπτώσεις επείγουσας φύσης εργασίας, η εκτέλεση της οποίας κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη και δεν επιδέ-
χεται αναβολή. Για την κατά τα ανωτέρω υπερωριακή 
απασχόληση, οι μισθωτοί δικαιούνται αμοιβή ίση με το 
καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά εξήντα 
τοις εκατό (60%).».
Άρθρο 59
Συμφωνία περί διευθέτησης του χρόνου εργασίας - Τροποποίηση της παρ. 6 και προσθήκη παρ. 12 στο άρθρο 41 του ν. 1892/1990
1. Στο τέλος της παρ. 6 του άρθρου 41 του ν. 1892/1990 
(Α’  101) προστίθενται δύο εδάφια ως εξής: «Εάν δεν υπάρχει συνδικαλιστική οργάνωση ή δεν επιτευχθεί 
συμφωνία μεταξύ της συνδικαλιστικής οργάνωσης και 
του εργοδότη, μπορεί, κατόπιν αιτήματος του εργαζομέ-
νου, να εφαρμοσθεί το σύστημα διευθέτησης του χρό-
νου εργασίας, μετά από έγγραφη συμφωνία. Σε κάθε 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7988 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
περίπτωση, απαγορεύεται η καταγγελία της σύμβασης 
εργασίας για τον λόγο ότι ο εργαζόμενος δεν υπέβαλε αίτημα για διευθέτηση του χρόνου εργασίας.» 
2. Στο άρθρο 41 του ν. 1892/1990 προστίθεται παρ. 12 
ως εξής:
«12. Στην περίπτωση που λυθεί η σύμβαση εργασίας 
πριν από τη λήψη, εν όλω ή εν μέρει, του χρονικού αντι-
σταθμίσματος που προβλέπεται κατά την περίοδο της 
μειωμένης απασχόλησης της παρ. 1, ο εργαζόμενος λαμ-
βάνει, κατά τη λύση, αποζημίωση για τις υπερβάλλουσες 
ώρες που έχει απασχοληθεί σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 4 του ν. 2874/2000 (Α’ 286).».
Άρθρο 60
Αργία
1. Καθορίζονται ως ημέρες υποχρεωτικής αργίας, για 
όλες τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες γε-
νικά, οι οποίες αργούν κατά τις Κυριακές και τις ημέρες 
αργίας, οι ακόλουθες:
α) Η 1η Ιανουαρίου.
β) Η εορτή των Θεοφανείων (6η Ιανουαρίου).γ) Η 25η Μαρτίου.δ) Η Δευτέρα του Πάσχα. ε) Η 1η Μαΐου.
στ) Η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (15η Αυ-
γούστου).
ζ) Η 28η Οκτωβρίου. 
η) Η εορτή της Γεννήσεως του Χριστού (25η Δεκεμ-
βρίου). 
θ) Η 26η Δεκεμβρίου. 
2. Με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων, που εκδίδονται μετά από γνωμοδότηση 
του Ανώτατου Συμβουλίου Εργασίας (Α.Σ.Ε.) και δημο-σιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, μπορούν να ορίζονται και άλλες εορτές, μέχρι πέντε (5) κατ’ έτος, 
ως ημέρες υποχρεωτικής ή προαιρετικής αργίας ανά 
την Επικράτεια. Εφόσον πρόκειται για τοπικές αργίες, η αρμοδιότητα ανήκει στους περιφερειάρχες. Με την ίδια διαδικασία, δύναται να καταργούνται ή να αλλάζουν οι 
προβλεπόμενες αργίες.
Άρθρο 61
Χρονικό όριο εξάντλησης ετήσιας άδειας αναψυχής 
1. Στην παρ. 1 του άρθρου 4 του α.ν. 539/1945 (Α’ 229) 
το τρίτο εδάφιο τροποποιείται ως προς την υποχρέωση σε παροχή άδειας από τον εργοδότη στον μισθωτό μέ-χρι το τέλος εκάστου ημερολογιακού έτους ακόμη κι αν 
δεν ζητηθεί, προστίθεται τέταρτο εδάφιο, σχετικά με την 
εξάντληση της δικαιούμενης ετήσιας άδειας εντός του 
πρώτου τριμήνου του επόμενου ημερολογιακού έτους 
και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Η χρονική περίοδος χορηγήσεως της αδείας κα-
νονίζεται μεταξύ εργοδότου και μισθωτού, του πρώτου 
υποχρεουμένου να χορηγήσει την αιτηθείσαν άδειαν το 
πολύ εντός διμήνου από της υπό του δευτέρου διατυπώ-
σεως της σχετικής αιτήσεως. Πάντως το ήμισυ τουλάχι-
στον των κατ’ έτος, εν εκάστη επιχειρήσει, δικαιουμένων 
αδείας δέον να ικανοποιούνται εντός του από 1ης Μαΐου μέχρι 30 Σεπτεμβρίου χρονικού διαστήματος. Η κατά 
τα ανωτέρω απαιτουμένη αίτησις σκοπεί μόνον εις τον 
προσδιορισμόν των χρονικών ορίων, εντός των οποίων 
υφίσταται υποχρέωσις διά την χορήγησιν της αδείας και 
δεν αποτελεί τυπικήν προϋπόθεσιν διά την υπό του μι-σθωτού, κατά τας διατάξεις του παρόντος νόμου, άσκη-σιν του εις άδειαν μετ’ αποδοχών δικαιώματος αυτού. Η 
δικαιούμενη, κατ’ έτος, άδεια πρέπει να εξαντλείται μέχρι 
το πρώτο τρίμηνο του επόμενου ημερολογιακού έτους.».
Άρθρο 62Άδεια άνευ αποδοχών
1. Εργαζόμενος πλήρους ή μερικής απασχόλησης δύ-
ναται, κατόπιν ατομικής έγγραφης συμφωνίας με τον 
εργοδότη, να λάβει άδεια άνευ αποδοχών για χρονικό 
διάστημα που δεν υπερβαίνει το ένα (1) έτος, η οποία 
δύναται να παραταθεί με νεότερη συμφωνία των μερών. 
Κατά τη διάρκεια της άδειας η σύμβαση εργασίας τίθεται 
σε αναστολή και δεν οφείλονται ασφαλιστικές εισφορές. 
Η έγγραφη συμφωνία αναρτάται στο Πληροφοριακό Σύ-
στημα (Π/Σ) «ΕΡΓ ΑΝΗ» και αντίγραφό της γνωστοποιείται 
στον e-Ε.Φ.Κ.Α..
2. Μετά τη λήξη της άδειας άνευ αποδοχών αναβιώ-
νουν τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των μερών εκ 
της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας.
Άρθρο 63
Εξαιρέσεις από την υποχρεωτική ανάπαυση κατά την Κυριακή και τις ημέρες αργίας - Τροποποίηση των περ. α’ , ι’ , ιε’ και ιστ’ , 
προσθήκη περ. ιζ’ έως και κβ’ στην παρ. 1 
και προσθήκη περ. η’ έως και ια’ στην παρ. 3 
του άρθρου 9 του β.δ. 748/1966 
1. Στην παρ. 1 του άρθρου 7 του β.δ. 748/1966 (Α’ 179) 
τροποποιούνται οι περ. α’ και ι’ , αντικαθίστανται οι περ. ιε’ 
και ιστ’ , προστίθενται περ. ιζ’ έως και κδ’ και η παρ. 1 δι-αμορφώνεται ως εξής:
«1. Αι διατάξεις περί υποχρεωτικής αναπαύσεως καθ’ 
ημέραν Κυριακήν και ημέρας αργίας, δεν εφαρμόζονται 
επί μισθωτών απασχολουμένων εις επιχειρήσεις, εκμε-
ταλλεύσεις, υπηρεσίας και εργασίας εν γένει:
α) Μεταφοράς προσώπων ή πραγμάτων παντός εί-
δους, ως και των μετ’ αυτών συνδεομένων εργασιών 
αποστολής, πρακτορεύσεως, φορτώσεως και εκφορτώ-
σεως, καθώς και ταχυδρομικών υπηρεσιών (υπηρεσίες courier).
β) Επισκευής και συντηρήσεως μεταφορικών μέσων 
ως και των αντιστοίχων τμημάτων βιομηχανικών κατα-σκευής μεταφορικών μέσων ξηράς, θαλάσσης ή αέρος, 
συνεργείων συγκολλήσεως ελαστικών (βουλκανιζα-
τέρ), πρατηρίων διανομής πετρελαιοειδών και ελαίων 
δι’ αυτοκίνητα και χώρων σταθμεύσεως αυτοκινήτων 
(γκαράζ), εξαιρέσει των εργασιών πλυσίματος και γρα-σαρίσματος.
γ) Παραγωγής μετασχηματισμού και διανομής ηλε-
κτρικού ρεύματος, ύδατος, φωταερίου, ατμού ή ατομικής 
ενεργείας.
δ) Τηλεπικοινωνιών, ραδιοφωνίας, τηλεοράσεως και 
λήψεως κινηματογραφικών ταινιών.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7989 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ε) Δημοσίων και Ψυχαγωγικών θεαμάτων και κέντρων 
διασκεδάσεως, δημοσίων παιγνίων και των μετ’ αυτών 
συνδεομένων εργασιών, πρακτορείων λαχείων, πρακτο-
ρείων εφημερίδων, παντός είδους εκθέσεων, μουσείων 
ως και επί συναυλιών, αθλητικών αγώνων, ιπποδρομιών, 
αθλητικών σωματείων, γραφείων ταξιδίων και Λεσχών 
παντός είδους.
στ) Εστιατορίων, ζαχαροπλαστείων, μπαρ, καφενείων, 
γαλακτοπωλείων, κυλικείων και συναφών καταστημά-
των.
ζ) Ανθοπωλείων.η) Λουτρών.θ) Ξενοδοχείων.
ι) Ιατρείων, κλινικών, νοσοκομείων και υγειονομικών 
ιδρυμάτων εν γένει, ως και ιατρών και υγειονομικών εν γένει υπαλλήλων, καθώς και δραστηριοτήτων παραγω-γής υγειονομικών ειδών ή νοσηλευτικών υλικών.
ια) Γ ραφείων Κηδειών, νεκροταφείων και νεκροτομεί-
ων.
ιβ) Περιπτέρων και των τούτοις εξομοιουμένων κα-
ταστημάτων κατά τας διατάξεις του α.ν. 1424/1949 και 
ν. 2805/1954, πεταλωτηρίων, φωτογραφείων και στιλ-
βωτηρίων.
ιγ) Αμιγών καταστημάτων λιανικής πωλήσεως ξηρών 
καρπών.
ιδ) Μη ημερησίων εφημερίδων και περιοδικών.ιε) Κέντρων διανομής εμπορευμάτων προς καταστή-
ματα λιανικής πωλήσεως. Για την εκτέλεση παράδοσης 
αγαθών στους καταναλωτές που έχουν παραγγελθεί εξ 
αποστάσεως, τηλεφωνικά ή από ηλεκτρονικό κατάστημα 
υπεραγορών (super market) και κάθε άλλου εμπορικού καταστήματος, ως κέντρο διανομής και παράδοσης θε-
ωρούνται και το φυσικό κατάστημα λιανικής πώλησης 
και οι αποθήκες του.
ιστ) Παραγωγής, αποθήκευσης, μεταφοράς και δια-
νομής προς νοσηλευτικά ιδρύματα φαρμάκων και πα-
ραϊατρικού υλικού. 
ιζ) Εφοδιαστικής αλυσίδας («logistics»), ιδίως, παραλα-
βής, αποθήκευσης, συλλογής και διανομής εμπορευμά-
των, όπως και επισκευής και συντήρησης περονοφόρων 
και ανυψωτικών μηχανημάτων.
ιη) Κέντρων κοινών υπηρεσιών («shared services 
centers») ομίλων επιχειρήσεων, ιδίως, στους τομείς της 
λογιστικής, του ανθρώπινου δυναμικού, της μισθοδοσί-
ας, των Η/Υ (ΙΤ), της κανονιστικής συμμόρφωσης, των 
προμηθειών και άλλων.
ιθ) Κέντρων δεδομένων («data centers») και εν γένει 
μηχανογραφικών κέντρων ομίλων επιχειρήσεων,
κ) Ψηφιοποίησης έγχαρτου αρχείου.
κα) Παροχής υπηρεσιών τηλεφωνικού κέντρου εξυπη-
ρέτησης και τεχνικής υποστήριξης πελατών.
κβ) Παραγωγής έτοιμου σκυροδέματος και λατομείων, 
εξόρυξης ορυκτών και μεταλλευτικών δραστηριοτήτων.
κγ) Φύλαξης (security).
κδ) Πρακτικής εκπαίδευσης υποψηφίων οδηγών.».
2. Στην παρ. 3 του άρθρου 9 του β.δ. 748/1966, οι 
περ. β’ και δ’ τροποποιούνται, προστίθενται περ. η’ έως και ια’ και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Κατόπιν άδειας της Επιθεώρησης Εργασίας, δύναται 
να επιτραπεί η λειτουργία των παρακάτω επιχειρήσεων, εκμεταλλεύσεων, υπηρεσιών και εργασιών εν γένει ως 
και η απασχόλησις του προσωπικού τούτων κατά τις Κυ-
ριακές και ημέρες αργίας:
α) Παραλαβής και διανομής ξένου τύπου.β) Τμημάτων αλλαγής ξένων νομισμάτων των τραπε-
ζών προς εξυπηρέτησιν περιηγητών, καθώς και ανταλ-λακτηρίων που δεν είναι υποκαταστήματα τραπεζών.
γ) Των λειτουργουσών εποχιακώς κατ’ έτος ή χρησιμο-
ποιουσών ύλες, υποκειμένες σε ταχεία φθορά.
δ) Σε εργασίες καθαρισμού συντηρήσεως και επισκευ-
ών εγκαταστάσεων.
ε) Σε περιπτώσεις επείγουσας εργασίας, μη δυνάμενης 
να αναβληθεί χωρίς κίνδυνο καταστροφής των προϊ-
όντων ή βλάβης των εγκαταστάσεων ή των υλικών εξ 
ης παρακωλύεται η κανονική λειτουργία επιχειρήσεως, εκμεταλλεύσεως ή υπηρεσίας.
Στις περιπτώσεις αυτές, εάν είναι αδύνατον να ζητη-
θεί η άδεια πριν την έναρξη της εργασίας επιβάλλεται 
η αναγγελία της εργασίας εις την Αστυνομικήν Αρχήν, 
ευθύς μετά την έναρξιν της εργασίας.
στ) Σε περιπτώσεις απογραφής εμπορευμάτων ή δια-
κοσμήσεως προθηκών.
ζ) Στις περιπτώσεις των παρ. 2 και 3 του άρθρου 7, 
καθόσον αφορά στο απαραίτητο προσωπικό των Γ ραφεί-
ων εν γένει των εν αυταίς αναφερομένων επιχειρήσεων, εκμεταλλεύσεων, υπηρεσιών ή εργασιών.
Στις περ. α’ και γ’ , η άδεια δύναται να αφορά σε όλο 
το προσωπικό.
Στην περ. ε’ , δύναται να επιτραπεί η εργασία και κατά 
τις αναπληρωματικές ημέρες εβδομαδιαίας αναπαύσε-ως, η οποία θα εξασφαλίζεται σε άλλη εργάσιμη ημέρα.
η) Σε περιπτώσεις διενέργειας εξετάσεων για την από-
κτηση πτυχίων και διπλωμάτων εν γένει. 
θ) Σε περιπτώσεις νομίμων εξωσχολικών δράσεων 
ιδιωτικών σχολείων, όπως σε ημερίδες, διημερίδες, σε-
μινάρια, συνέδρια, ρητορικούς και άλλους διαγωνισμούς, 
αγώνες, προπονήσεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις, ανθρω-
πιστικές, φιλανθρωπικές και περιβαλλοντικές δράσεις, 
συμπεριλαμβανομένων των φυλάκων, οδηγών και συνο-
δών λεωφορείων, καθαριστριών, προσωπικού μηχανο-
γράφησης και γραμματείας και κάθε άλλου εργαζομένου 
αναγκαίου για τη διενέργεια και ομαλή διεξαγωγή αυτών. 
ι) Σε περιπτώσεις συντήρησης κτιρίων δημόσιων ή 
ιδιωτικών σχολείων, η οποία δεν μπορεί να πραγματοποι-
ηθεί τις ημέρες παρουσίας εκπαιδευτικών και μαθητών.
ια) Σε περιπτώσεις προσαρμογής και αναβάθμισης 
πληροφοριακών συστημάτων.».
Άρθρο 64
Κατάργηση διάκρισης μεταξύ υπαλλήλων και εργατοτεχνιτών
1. Καταργείται κάθε διάκριση μεταξύ υπαλλήλων και 
εργατοτεχνιτών αναφορικά με την προθεσμία προμή-
νυσης και την καταγγελία των συμβάσεων εξαρτημένης 
εργασίας. 
2. Ο ν. 2112/1920 (Α’ 67), ο ν. 3198/1955 (Α’ 98) και κάθε 
άλλη διάταξη, που διέπει την καταγγελία της σύμβασης 
ή σχέσης εργασίας των υπαλλήλων, εφαρμόζονται και 
επί των εργατοτεχνιτών.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7990 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
3. Για την εφαρμογή του παρόντος, ως μηνιαίος μι-
σθός του εργατοτεχνίτη λογίζονται τα είκοσι δύο (22) 
ημερομίσθια, εκτός εάν ήδη αμείβεται με μηνιαίο μισθό.
Άρθρο 65
Απαλλαγή από την υποχρέωση παροχής εργασίας μετά την προμήνυση καταγγελίας
1. Με την κοινοποίηση της καταγγελίας σύμβασης 
εξαρτημένης εργασίας με προειδοποίηση, ο εργοδό-
της δύναται να απαλλάξει τον εργαζόμενο από την υπο-
χρέωση παροχής της εργασίας του, μερικώς ή πλήρως. 
Στην περίπτωση αυτήν, οι αποδοχές του εργαζόμενου 
καταβάλλονται πλήρως μέχρι την εκπνοή του χρόνου 
προειδοποίησης και ο εργοδότης δεν καθίσταται υπε-
ρήμερος ως προς την αποδοχή της εργασίας.
2. Εάν ο εργοδότης ασκήσει το δικαίωμα της παρ. 1, ο 
εργαζόμενος έχει το δικαίωμα να αναλάβει εργασία σε 
διαφορετικό εργοδότη κατά το χρονικό διάστημα της 
προμήνυσης, χωρίς να επηρεάζονται τα αποτελέσματα 
της καταγγελίας και το ύψος της καταβλητέας αποζη-
μίωσης.
Άρθρο 66
Προστασία από τις απολύσεις
1. Η καταγγελία της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας 
αορίστου χρόνου από τον εργοδότη είναι άκυρη, εφόσον:
α) Οφείλεται σε δυσμενή διάκριση σε βάρος του ερ-
γαζομένου ή εκδικητικότητα λόγω φύλου, φυλής, χρώ-
ματος, πολιτικών φρονημάτων, θρησκευτικών ή φιλοσο-
φικών πεποιθήσεων, γενεαλογικών καταβολών, εθνικής 
ή εθνοτικής καταγωγής, γενετήσιου ή σεξουαλικού προ-
σανατολισμού, ηλικίας, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών 
φύλου, αναπηρίας, ή συμμετοχής ή μη σε συνδικαλιστική 
οργάνωση, ή
β) γίνεται ως αντίδραση σε ενάσκηση νομίμου δικαι-
ώματος του εργαζομένου ή
γ) αντίκειται σε άλλη ειδική διάταξη νόμου, ιδίως, όταν 
πρόκειται για απόλυση:
γα) που οφείλεται σε διάκριση για έναν από τους λό-
γους που προβλέπονται στο άρθρο 1 του ν. 4443/2016 (Α’ 232) ως αντίμετρο σε καταγγελία ή αίτημα παροχής 
έννομης προστασίας, για τη διασφάλιση τήρησης της 
αρχής της ίσης μεταχείρισης, σύμφωνα με το άρθρο 10 του ν. 4443/2016,
γβ) που οφείλεται στην άσκηση των δικαιωμάτων σε 
περίπτωση βίας και παρενόχλησης, σύμφωνα με το άρ-θρο 13,
γγ) των εγκύων και τεκουσών γυναικών, όπως και του 
πατέρα του νεογεννηθέντος τέκνου για το χρονικό δι-
άστημα που ορίζεται στο άρθρο 15 του ν. 1483/1984 
(Α’ 153), όταν δεν συντρέχει σπουδαίος λόγος,
γδ) ως αντίδραση στο αίτημα ή τη λήψη οποιασδήποτε 
άδειας που προβλέπεται στο Μέρος ΙΙΙ, σύμφωνα με το άρθρο 48, ή ευέλικτης ρύθμισης για λόγους φροντίδας 
του τέκνου, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 31, 
γε) κατά τη διάρκεια της άδειας αναψυχής, σύμφωνα 
με την παρ. 6 του άρθρου 5 του α.ν. 539/1945 (Α’ 229),
γστ) των πολύτεκνων, αναπήρων και εν γένει προστα-
τευόμενων προσώπων, που έχουν τοποθετηθεί σύμφω-να με τον ν. 2643/1998 (Α’ 220), όταν δεν έχουν τηρηθεί 
οι προϋποθέσεις του άρθρου 11 του ν. 2643/1998, 
γζ) των στρατευμένων, σύμφωνα με το άρθρο 1 του 
ν. 3514/1928 (Α’ 77),
γη) των μετεκπαιδευομένων εργαζομένων σε τουρι-
στικές επιχειρήσεις, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 
15 του ν. 1077/1980 (Α’ 225),
γθ) που γίνεται κατά παράβαση της νομοθεσίας περί 
ομαδικών απολύσεων, σύμφωνα με το άρθρο 6 του 
ν. 1387/1983 (Α’ 110),
γι) των συνδικαλιστικών στελεχών, όπως ορίζονται 
σύμφωνα με το άρθρο 14 του ν. 1264/1982 (Α’ 79), κα-
θώς και των μελών των συμβουλίων εργαζομένων, σύμ-
φωνα με το άρθρο 9 του ν. 1767/1988 (Α’ 63), όπως και των μελών της ειδικής διαπραγματευτικής ομάδας, του ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων και των εκπρο-
σώπων των εργαζομένων, που ασκούν τα καθήκοντά 
τους στο πλαίσιο της διαδικασίας για την ενημέρωση 
και τη διαβούλευση της παρ.  3 του άρθρου 56 του 
ν. 4052/2012 (Α’ 41), σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 
64 του ν. 4052/2012, κατά το χρονικό διάστημα που ορί-
ζεται στο άρθρο 14 του ν. 1264/1982, όταν δεν συντρέχει 
σπουδαίος λόγος,
για) που οφείλεται σε νόμιμη συνδικαλιστική δράση 
του εργαζομένου, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 14 του ν. 1264/1982,
γιβ) λόγω μη αποδοχής από τον εργαζόμενο πρότασης 
του εργοδότη για μερική απασχόληση ή εκ περιτροπής 
εργασία, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 38 του 
ν. 1892/1990 (Α’ 101),
γιγ) των εργαζομένων που αρνούνται τη διευθέτηση, 
που έχει συμφωνηθεί συλλογικά και η άρνησή τους δεν 
είναι αντίθετη με την καλή πίστη, σύμφωνα με την περ. β’ 
της παρ. 1 και την περ. β’ της παρ. 2 του άρθρου 41 του ν. 1892/1990, καθώς και των εργαζομένων που δεν υπέ-
βαλαν αίτημα για διευθέτηση, σύμφωνα με την παρ. 6 
του άρθρου 41 του ν. 1892/1990, αν και τους ζητήθηκε 
από τον εργοδότη,
γιδ) των εργαζομένων που ασκούν το δικαίωμα απο-
σύνδεσης της παρ. 9 του άρθρου 5 του ν. 3846/2010 
(Α’ 66). 
2. Αν ο εργαζόμενος αποδείξει ενώπιον δικαστηρίου 
πραγματικά περιστατικά ικανά να στηρίξουν την πεποί-θηση ότι η απόλυση έγινε για κάποιον από τους λόγους 
της παρ. 1, εναπόκειται στον εργοδότη να αποδείξει ότι 
η απόλυση δεν έγινε για τον προβαλλόμενο λόγο.
3. Eάν η απόλυση πάσχει για λόγο διαφορετικό από 
τους λόγους της παρ. 1, το δικαστήριο, αντί οποιασδήπο-
τε άλλης συνέπειας, μετά από αίτημα είτε του εργαζομέ-
νου είτε του εργοδότη, επιδικάζει υπέρ του εργαζομένου 
ποσό πρόσθετης αποζημίωσης, το οποίο δεν μπορεί να 
είναι μικρότερο των τακτικών αποδοχών τριών (3) μηνών 
ούτε μεγαλύτερο του διπλάσιου της κατά νόμο αποζη-
μίωσης, λόγω καταγγελίας κατά τον χρόνο απόλυσης. 
Το αίτημα υποβάλλεται από τον εργαζόμενο ή από τον εργοδότη σε οποιοδήποτε στάδιο της δίκης, σε πρώτο 
ή δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας. Κατά τον καθορισμό 
του ποσού της πρόσθετης αποζημίωσης, το δικαστήριο 
λαμβάνει υπόψη του ιδίως, την ένταση του πταίσματος 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7991 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
του εργοδότη και την περιουσιακή και οικονομική κα-
τάσταση του εργαζομένου και του εργοδότη.
4. Ο εργαζόμενος που επικαλείται ελάττωμα της κα-
ταγγελίας κατά την παρ. 1 δικαιούται να ζητήσει, αντί για 
την αναγνώριση ακυρότητας της καταγγελίας και την 
επέλευση των συνεπειών της ακυρότητας, την επιδίκαση 
της πρόσθετης αποζημίωσης της παρ. 3.
5. Εάν κατά την καταγγελία της σύμβασης εξαρτημένης 
εργασίας δεν τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις της παρ. 3 του 
άρθρου 5 του ν. 3198/1955 (Α’ 98) και με εξαίρεση την 
καταβολή της αποζημίωσης απολύσεως, το κύρος της 
καταγγελίας ισχυροποιείται, εφόσον ο εργοδότης κα-
λύψει την τυπική παράλειψη εντός προθεσμίας ενός (1) 
μηνός από την επίδοση της σχετικής αγωγής ή από την 
υποβολή αιτήματος επίλυσης εργατικής διαφοράς. Στην 
περίπτωση, που η πλήρωση των συγκεκριμένων προϋ-
ποθέσεων γίνει μετά την ως άνω προθεσμία, η πλήρωση 
αυτή λογίζεται ως νέα καταγγελία και η προηγούμενη 
ως ανυπόστατη. 
Όταν το ποσό της αποζημίωσης υπολείπεται του 
ποσού της νόμιμης αποζημίωσης, λόγω προφανούς σφάλματος ή εύλογης αμφιβολίας ως προς τη βάση 
υπολογισμού αυτής, δεν αναγνωρίζεται η ακυρότητα 
της καταγγελίας, αλλά διατάσσεται η συμπλήρωση της αποζημίωσης καταγγελίας. 
6. Σε αγωγή που περιέχει αίτημα για πρόσθετη απο-
ζημίωση της παρ. 3 κατ’ ενάσκηση του δικαιώματος της 
παρ. 4, δεν μπορεί να σωρεύεται αίτημα για την αναγνώ-
ριση της ακυρότητας της καταγγελίας και την επέλευση 
των εννόμων συνεπειών της ακυρότητας, εφόσον τα 
δύο αιτήματα στηρίζονται στην ίδια ιστορική και νομική 
βάση. Σώρευση των δύο αιτημάτων κατά παράβαση του 
προηγούμενου εδαφίου, ακόμη και επικουρική, οδηγεί στην απόρριψη αμφοτέρων ως απαράδεκτων.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’ 
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ
Άρθρο 67
Τηλεργασία - Αντικατάστασητου άρθρου 5 του ν. 3846/2010
Το άρθρο 5 του ν. 3846/2010 (Α’ 66) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«1. Τηλεργασία είναι η εξ αποστάσεως παροχή της 
εξαρτημένης εργασίας του εργαζομένου και με τη χρή-
ση της τεχνολογίας, δυνάμει της σύμβασης εργασίας 
πλήρους, μερικής, εκ περιτροπής ή άλλης μορφής απα-
σχόλησης, η οποία θα μπορούσε να παρασχεθεί και από 
τις εγκαταστάσεις του εργοδότη.
2. Η τηλεργασία συμφωνείται μεταξύ εργοδότη και 
εργαζομένου, κατά την πρόσληψη ή με τροποποίηση 
της σύμβασης εργασίας. 
3. Κατ’ εξαίρεση, εφόσον η εργασία μπορεί να παρα-
σχεθεί εξ αποστάσεως, η τηλεργασία μπορεί να εφαρ-
μόζεται: 
α) Μετά από απόφαση του εργοδότη, για λόγους προ-
στασίας της δημόσιας υγείας, η συνδρομή των οποίων 
διαπιστώνεται με απόφαση του Υπουργού Υγείας και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού και για 
όσο χρόνο διαρκούν οι λόγοι αυτοί. 
β) Μετά από αίτηση του εργαζόμενου, σε περίπτωση 
τεκμηριωμένου κινδύνου της υγείας του, ο οποίος θα 
αποφευχθεί αν εργάζεται μέσω τηλεργασίας και όχι στις 
εγκαταστάσεις του εργοδότη και για όσο χρόνο διαρκεί ο κίνδυνος αυτός. Σε περίπτωση που ο εργοδότης δια-
φωνεί, ο εργαζόμενος μπορεί να αιτηθεί την επίλυση της 
διαφοράς από την Επιθεώρηση Εργασίας, σύμφωνα με το άρθρο 3Β του ν. 3996/2011 (Α’ 170). 
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων και Υγείας, καθορίζονται οι παθή-
σεις, τα νοσήματα ή οι αναπηρίες του εργαζόμενου, που 
μπορούν να τεκμηριώσουν τον κίνδυνο της υγείας του, καθώς και τα δικαιολογητικά, οι αρμόδιοι φορείς και η διαδικασία για την τεκμηρίωση του κινδύνου αυτού. 
4. Κατά την τηλεργασία, ο εργοδότης αναλαμβάνει 
το κόστος που προκαλείται στον εργαζόμενο από τη 
μορφή αυτή εργασίας, ήτοι το κόστος του εξοπλισμού, 
εκτός εάν συμφωνηθεί να γίνεται χρήση εξοπλισμού του 
εργαζομένου, των τηλεπικοινωνιών, της συντήρησης του 
εξοπλισμού και της αποκατάστασης των βλαβών. Παρέ-
χει στον εργαζόμενο τεχνική υποστήριξη για την παροχή 
της εργασίας του και αναλαμβάνει να αποκαταστήσει 
τις δαπάνες επισκευής των συσκευών που χρησιμοποι-ούνται για την εκτέλεσή της ή να τις αντικαταστήσει σε περίπτωση βλάβης. Η υποχρέωση αυτή αφορά και στις 
συσκευές που ανήκουν στον εργαζόμενο, εκτός εάν στη 
σύμβαση ή στη σχέση εργασίας ορίζεται διαφορετικά. 
Στη σύμβαση ή στη σχέση εργασίας ορίζεται ο τρόπος 
χρηματικής αποκατάστασης εκ μέρους του εργοδότη 
του ως άνω κόστους, καθώς και του κόστους, σε μη-
νιαία βάση, της χρήσης του οικιακού χώρου εργασίας 
του εργαζομένου. Οι σχετικές δαπάνες δεν αποτελούν 
αποδοχές, αλλά εκπιπτέα δαπάνη για την εργοδοτική 
επιχείρηση, δεν υπόκεινται σε οποιοδήποτε φόρο ή τέ-λος ούτε οφείλονται επί αυτών ασφαλιστικές εισφορές 
εργοδότη ή εργαζομένου, υπολογίζονται αναλογικώς 
προς τη συχνότητα και τη διάρκεια της τηλεργασίας, την 
παροχή ή όχι εξοπλισμού και κάθε άλλο σχετικό στοιχείο.
5. Επιπλέον των υποχρεώσεων κατά το π.δ. 156/1994 
(Α’ 102), εντός οκτώ (8) ημερών από την έναρξη της τη-
λεργασίας ο εργοδότης υποχ ρεούται να γνωστοποιήσει 
στον εργαζόμενο με οποιονδήποτε πρόσφορο τρόπο, 
περιλαμβανομένου και του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, 
τους όρους εργασίας που διαφοροποιούνται λόγω της 
τηλεργασίας, οι οποίοι περιλαμβάνουν τουλάχιστον τα ακόλουθα:
α) Το δικαίωμα αποσύνδεσης της παρ. 10.
β) Την ανάλυση του πρόσθετου κόστους, με το οποίο 
επιβαρύνεται περιοδικώς ο τηλεργαζόμενος από την τη-
λεργασία, ιδίως, το κόστος τηλεπικοινωνιών, του εξοπλι-
σμού και της συντήρησής του και τους τρόπους κάλυψής 
του από τον εργοδότη.
γ) Τον αναγκαίο για την παροχή τηλεργασίας εξοπλι-
σμό, τον οποίο διαθέτει ο τηλεργαζόμενος ή του παρέχει 
ο εργοδότης και τις διαδικασίες τεχνικής υποστήριξης, συντήρησης και αποκατάστασης των βλαβών του εξο-πλισμού αυτού.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7992 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
δ) Οποιουσδήποτε περιορισμούς στη χρήση του εξο-
πλισμού ή εργαλείων πληροφορικής, όπως το διαδίκτυο 
και τις κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασής τους.
ε) Συμφωνία περί τηλετοιμότητας, τα χρονικά όρια αυ-
τής και τις προθεσμίες ανταπόκρισης του εργαζομένου.
στ) Τους όρους υγιεινής και ασφάλειας της τηλεργασί-
ας και τις διαδικασίες αναγγελίας εργατικού ατυχήματος, 
που ο τηλεργαζόμενος τηρεί, σύμφωνα με την παρ. 9.
ζ) Την υποχρέωση για προστασία των επαγγελματικών 
δεδομένων, καθώς και των προσωπικών δεδομένων του 
τηλεργαζομένου και τις ενέργειες και διαδικασίες που 
απαιτούνται για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής.
Όσα από τα παραπάνω στοιχεία δεν αφορούν εξατομι-
κευμένα στον εργαζόμενο μπορούν να γνωστοποιούνται 
και μέσω ανάρτησης στο εσωτερικό δίκτυο η/υ (intranet) 
της επιχείρησης ή κοινοποίησης σχετικής επιχειρησιακής 
πολιτικής.
6. Η συμφωνία περί τηλεργασίας δεν θίγει το καθεστώς 
απασχόλησης και τη σύμβασ η εργασίας του τηλεργα-
ζομένου ως πλήρους, μερικής, εκ περιτροπής ή άλλης 
μορφής απασχόλησης, αλλά μεταβάλλει μόνο τον τρόπο, 
με τον οποίο εκτελείται η εργασία. Η τηλεργασία μπορεί 
να παρέχεται κατά πλήρη, μερική ή εκ περιτροπής απα-
σχόληση, αυτοτελώς ή σε συνδυασμό με απασχόληση 
στις εγκαταστάσεις του εργοδότη.
7. Με την επιφύλαξη των διαφοροποιήσεων που οφεί-
λονται στη φύση της τηλεργασίας, οι τηλεργαζόμενοι 
έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις με 
τους συγκρίσιμους εργαζομένους εντός των εγκαταστά-
σεων της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης, ιδίως, σε σχέση 
με τον όγκο εργασίας, τα κριτήρια και τις διαδικασίες αξι-
ολόγησης, τις επιβραβεύσεις, την πρόσβαση σε πληρο-
φορίες που αφορούν στην επιχείρηση, την κατάρτιση και 
επαγγελματική τους εξέλιξη, τη συμμετοχή σε σωματεία, 
τη συνδικαλιστική τους δράση και την απρόσκοπτη και 
εμπιστευτική επικοινωνία τους με τους συνδικαλιστικούς 
τους εκπροσώπους.
8. Ο εργοδότης ελέγχει την απόδοση του εργαζομένου 
κατά τρόπο, που σέβεται την ιδιωτική του ζωή και είναι 
σύμφωνος με την προστασία των δεδομένων προσω-
πικού χαρακτήρα. Απαγορεύεται η χρήση της κάμερας 
(web cam) για τον έλεγχο της απόδοσης του εργαζο-
μένου.
9. Ο εργοδότης πληροφορεί τον τηλεργαζόμενο για 
την πολιτική της επιχείρησης, όσον αφορά στην υγεία και 
την ασφάλεια στην εργασία, η οποία περιλαμβάνει ιδίως 
τις προδιαγραφές του χώρου τηλεργασίας, τους κανόνες 
χρήσης οθονών οπτικής απεικόνισης, τα διαλείμματα, τα 
οργανωτικά και τεχνικά μέσα της παρ. 10 και κάθε άλλο 
αναγκαίο στοιχείο. Ο τηλεργαζόμενος υποχρεούται να 
εφαρμόζει τη νομοθεσία για την υγιεινή και ασφάλεια 
στην εργασία και να μην υπερβαίνει το ωράριο εργασίας 
του. Κατά την παροχή τηλεργασίας από τον τηλεργα-
ζόμενο τεκμαίρεται, ότι ο χώρος τηλεργασίας πληροί 
τις παραπάνω προδιαγραφές και ότι ο τηλεργαζόμενος τηρεί τους κανόνες περί υγιεινής και ασφάλειας.
10. Ο τηλεργαζόμενος έχει δικαίωμα αποσύνδεσης, 
το οποίο συνίσταται στο δικαίωμά του να απέχει πλή-
ρως από την παροχή της εργασίας του και ιδίως, να μην επικοινωνεί ψηφιακώς και να μην απαντά σε τηλεφω-
νήματα, μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή σε 
οποιασδήποτε μορφής επικοινωνία εκτός ωραρίου ερ-
γασίας και κατά τη διάρκεια των νόμιμων αδειών του. 
Απαγορεύεται κάθε δυσμενής διάκριση σε βάρος τηλερ-
γαζομένου, επειδή άσκησε το δικαίωμα αποσύνδεσης. 
Τα τεχνικά και οργανωτικά μέσα, που απαιτούνται για 
να εξασφαλίσουν την αποσύνδεση του τηλεργαζομέ-
νου από τα ψηφιακά εργαλεία επικοινωνίας και εργα-
σίας αποτελούν υποχρεωτικούς όρους της σύμβασης 
τηλεργασίας και συμφωνούνται μεταξύ του εργοδότη 
και των εκπροσώπων των εργαζομένων στην επιχείρηση 
ή εκμετάλλευση. Σε περίπτωση έλλειψης συμφωνίας, 
τα μέσα του προηγούμενου εδαφίου καθορίζονται από 
τον εργοδότη και γνωστοποιούνται από αυτόν σε όλους 
τους εργαζόμενους.
11. Το ωράριο τηλεργασίας, καθώς και η αναλογία 
τηλεργασίας και εργασίας στις εγκαταστάσεις του ερ-
γοδότη, δηλώνονται στο Π.Σ. «ΕΡΓ ΑΝΗ».
12. Με διάταγμα που εκδίδεται μετά από πρόταση του 
Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, μετά 
από γνώμη της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των 
Επικοινωνιών και της Αρχής Προστασίας Δεδομένων 
Προσωπικού Χαρακτήρα, καθορίζονται οι ειδικότεροι 
κανόνες υγιεινής και ασφάλειας της τηλεργασίας, καθώς 
και τα ελάχιστα τεχνικά και οργανωτικά μέσα, που εξα-
σφαλίζουν την άσκηση του δικαιώματος αποσύνδεσης, η 
δήλωση του ωραρίου τηλεργασίας στο Π.Σ. «ΕΡΓ ΑΝΗ», η 
διαδικασία ελέγχου εκ μέρους της Επιθεώρησης Εργασί-
ας και κάθε άλλη λεπτομέρεια σχετική με την εφαρμογή 
του παρόντος άρθρου. Ιδίως, ορίζεται η πρόσβαση της 
Επιθεώρησης Εργασίας και των λοιπών ελεγκτικών αρ-
χών στα μεταδεδομένα και τα δεδομένα της επικοινωνί-
ας της επιχείρησης και του εργαζομένου μέσω ιδιωτικών 
ή δημόσιων δικτύων τηλεφωνίας ή διαδικτύου και μετά-
δοσης ψηφιακών δεδομένων, η οποία είναι απαραίτητη για να ελέγχεται η τήρηση του ωραρίου εργασίας και εν 
γένει της εργατικής νομοθεσίας κατά την τηλεργασία, 
με διασφάλιση του επιχειρηματικού απορρήτου και των 
προσωπικών δεδομένων των εργαζομένων.
Άρθρο 68
Ψηφιακές πλατφόρμες
«Ψηφιακές πλατφόρμες» καλούνται οι επιχειρήσεις 
που ενεργούν είτε απευθείας είτε ως μεσάζοντες και 
μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας συνδέουν παρόχους 
υπηρεσιών ή επιχειρήσεις ή τρίτους με χρήστες ή πε-
λάτες ή καταναλωτές και διευκολύνουν τις μεταξύ τους συναλλαγές ή συναλλάσσονται απευθείας μαζί τους.
Άρθρο 69
Συμβατική σχέση ψηφιακών πλατφορμών 
με παρόχους υπηρεσιών
1. Οι ψηφιακές πλατφόρμες συνδέονται με τους παρό-
χους υπηρεσιών με συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ή 
συμβάσεις ανεξάρτητων υπηρεσιών ή έργου.
2. Η σύμβαση μεταξύ ψηφιακής πλατφόρμας και πα-
ρόχου υπηρεσιών τεκμαίρεται ότι δεν είναι εξαρτημένης 
εργασίας, εφόσον ο πάροχος υπηρεσιών δικαιούται, βά-
σει της σύμβασής του, σωρευτικά:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7993 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
α) Να χρησιμοποιεί υπεργολάβους ή υποκατάστα-
τους για να παρέχουν τις υπηρεσίες που έχει αναλάβει 
να προσφέρει. Η προϋπόθεση αυτή πληρούται, ακόμη 
και αν η ψηφιακή πλατφόρμα αξιώνει οι υπεργολάβοι 
και υποκατάστατοι του παρόχου υπηρεσιών να έχουν 
υποβληθεί σε εκπαίδευση ή να φέρουν στολή ή να τη-
ρούν τους όρους υγιεινής και ασφάλειας ή να έχουν τύχει 
των κατάλληλων εξετάσεων υγείας και γενικότερα να 
συμμορφώνονται προς τους γενικούς όρους παροχής 
υπηρεσιών, υγιεινής και ασφάλειας που ισχύουν για τους 
παρόχους υπηρεσιών, που συνδέονται συμβατικώς με τη 
συγκεκριμένη πλατφόρμα. 
β) Να επιλέγει τα διάφορα έργα που η ψηφιακή πλατ-
φόρμα του προτείνει να αναλάβει ή να θέτει μονομερώς 
ο ίδιος τον μέγιστο αριθμό τέτοιων έργων που εκάστοτε 
θα αναλαμβάνει, ο οποίος μπορεί και να μεταβάλλεται, υπό την προϋπόθεση ότι πά ντοτε καθορίζεται μονομε-
ρώς από τον ίδιο.
γ) Να παρέχει τις ανεξάρτητες υπηρεσίες του προς 
οποιονδήποτε τρίτο ή να εκτελεί έργα για οποιονδή-
ποτε τρίτο, συμπεριλαμβανομένων ανταγωνιστών της 
ψηφιακής πλατφόρμας.
δ) Να καθορίζει ο ίδιος τον χρόνο παροχής των υπη-
ρεσιών του, εντός δεδομένων χρονικών πλαισίων, προ-σαρμόζοντάς τον στις προσωπικές του ανάγκες και όχι με βάση τα συμφέροντα της ψηφιακής πλατφόρμας. 
Άρθρο 70
Συνδικαλιστικά δικαιώματα παρόχων υπηρεσιών - φυσικών προσώπων
1. Πάροχοι υπηρεσιών που είναι φυσικά πρόσωπα και 
συνδέονται με ψηφιακές πλατφόρμες με συμβάσεις ανε-
ξάρτητων υπηρεσιών ή έργου, δικαιούνται να συστήνουν 
οργανώσεις, με σκοπό την προώθηση των επαγγελματι-
κών συμφερόντων τους. 
2. Πάροχοι υπηρεσιών που είναι φυσικά πρόσωπα και 
συνδέονται με ψηφιακές πλατφόρμες με συμβάσεις ανε-
ξάρτητων υπηρεσιών ή έργου, έχουν δικαίωμα απεργίας, 
το οποίο ασκούν οι οργανώσεις της παρ. 1. Τα άρθρα 
19 έως 22 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) εφαρμόζονται ανα-
λογικώς.
3. Οι οργανώσεις της παρ. 1 δικαιούνται να διαπραγ-
ματεύονται συλλογικώς και να καταρτίζουν συλλογικές 
συμφωνίες, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 1 του 
ν. 1876/1990 (Α’ 27).
Άρθρο 71
Υγιεινή και ασφάλεια παρόχων υπηρεσιών 
1. Οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν έναντι των παρόχων 
υπηρεσιών, που είναι φυσι κά πρόσωπα και συνδέονται 
μαζί τους με συμβάσεις ανεξάρτητων υπηρεσιών ή έρ-
γου, τις ίδιες υποχρεώσεις πρόνοιας, υγιεινής και ασφά-
λειας που θα είχαν έναντι αυτών, αν συνδέονταν μαζί 
τους με συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας, της σχετικής 
νομοθεσίας εφαρμοζομένης αναλογικώς.
2. Το άρθρο 56 του ν. 4611/2019 (Α’ 75) εφαρμόζεται 
αναλογικά και στους παρόχους υπηρεσιών που είναι φυ-
σικά πρόσωπα και συνδέονται με ψηφιακές πλατφόρμες 
με συμβάσεις ανεξάρτητων υπηρεσιών ή έργου για τη διανομή ή μεταφορά προϊόντων και αντικειμένων. Λόγω 
των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της σχέσης μεταξύ πα-
ρόχου υπηρεσιών και συνεργατικής ψηφιακής πλατφόρ-
μας, επιτρέπεται να συμφωνείται, αντί για την παροχή 
προστατευτικού κράνους, να αποδίδεται η αξία του με 
προσαύξηση συγκεκριμένου ποσού επί συγκεκριμένου 
αριθμού διανομών ή μεταφορών. Με αντίστοιχο τρόπο 
αποδίδεται και η προσαύξηση του δεκαπέντε τοις εκατό 
(15%) επί του ελάχιστου νομοθετημένου μισθού σε περί-
πτωση χρήσης ιδίου μέσου. Με απόφαση του Υπουργού 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, καθορίζεται κάθε 
λεπτομέρεια εφαρμογής της παρούσας, ιδίως, τα ποσά 
και η συχνότητα των προσαυξήσεων των δύο προηγού-
μενων εδαφίων.
Άρθρο 72
Υποχρέωση ενημέρωσης παρόχων 
υπηρεσιών για τα δικαιώματά τους
Πριν από την έναρξη της παροχής των υπηρεσιών, οι 
ψηφιακές πλατφόρμες οφείλουν να παραδίδουν στους 
παρόχους των υπηρεσιών, που συνδέονται μαζί τους 
με συμβάσεις ανεξάρτητων υπηρεσιών ή έργου, σε ψη-
φιακή ή έγγραφη μορφή, καθώς και μέσω διαδικτύου, 
αντίγραφο της μεταξύ τους σύμβασης, η οποία περιέχει, 
ιδίως, αναφορά στα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών που 
πρόκειται να παράσχουν, τα δικαιώματα συλλογικής ορ-
γάνωσης και τις υποχρεώσεις της πλατφόρμας για την 
υγιεινή και ασφάλεια των παρόχων που προβλέπονται στη νομοθεσία. Η σύμβαση περιλαμβάνει, επιπλέον, τα μέτρα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρα-κτήρα των παρόχων υπηρεσιών, που λαμβάνει η ψηφι-ακή πλατφόρμα.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’ 
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ «ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ»
Άρθρο 73
Σκοπός και λειτουργία
1. Το πληροφοριακό σύστημα «ΕΡΓ ΑΝΗ» (Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ) 
της υποπαρ. ΙΑ.3. της παρ. ΙΑ του άρθρου πρώτου του 
ν. 4152/2013 (Α’ 107) αναβαθμίζεται, απλουστεύεται και μετεξελίσσεται ψηφιακά σε πληροφοριακό σύστημα με 
την ονομασία «ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ» (Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ). Tο Πληρο-
φοριακό Σύστημα είναι προσβάσιμο μέσω της Ενιαίας 
Ψηφιακής Πύλης (ΕΨΠ-gov.gr).
2. Στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ υποβάλλονται, σε ψηφιακή μορ-
φή, τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την εποπτεία της αγοράς εργασίας και ιδίως τα παρακάτω:
α) η σύμβαση εργασίας και η αναγγελία πρόσληψης 
του εργαζομένου,
β) κάθε τροποποίηση της σύμβασης εργασίας και η 
σχετική δήλωση μεταβολών στοιχείων της εργασιακής 
σχέσης του εργαζομένου με το έντυπο «Δήλωση Στοι-
χείων Εργασιακής Σχέσης» και ιδίως τα στοιχεία που σχε-
τίζονται με μεταβολή αποδοχών, μετατροπή σύμβασης ορισμένου χρόνου σε αορίστου, μετατροπή μερικής-εκ 
περιτροπής σε πλήρη απασχόληση, αλλαγή ειδικότητας, 
μεταβολή προσώπου του εργοδότη, ωράριο εργασίας 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7994 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
στο πλαίσιο συστήματος διευθέτησης του χρόνου ερ-
γασίας, 
γ) η κτήση ή η απώλεια μιας από τις ιδιότητες της 
περ. α του άρθρου 2 της Διεθνούς Συμβάσεως της Δι-
εθνούς Διασκέψεως της Ουασινγκτώνος που κυρώθη-
κε με το άρθρο πρώτο του ν. 2269/1920 (Α’ 145), δ) η 
αναγγελία της λύσης της σύμβασης εργασίας (απόλυση 
ή οικειοθελής αποχώρηση ή λήξη συμφωνημένου χρό-νου ή κοινή συμφωνία) που γίνεται με την υποβολή του 
εντύπου «Έντυπο λύσης της Σχέσης Εργασίας»,
ε) ο ετήσιος πίνακας προσωπικού του άρθρου 16 του 
ν. 2874/2000 (Α’ 286),
στ) το μητρώο παραβατικότητας,
ζ) το «Λευκό Μητρώο Συνεπών Επιχειρήσεων - ΠΕΡ-
ΣΕΑΣ».
3. Στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ τηρούνται μητρώα και καταχω-
ρούνται ψηφιακά στοιχεία που σχετίζονται με την άσκη-
ση των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων και των συλλογι-κών διαπραγματεύσεων και ιδίως τα παρακάτω: 
α) το Γενικό Μητρώο Συνδικαλιστικών Οργανώσεων 
Εργαζομένων (ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε.), 
β) το Γενικό Μητρώο Οργανώσεων Εργοδοτών (ΓΕ.
ΜΗ.Ο.Ε.).
4. Είναι δυνατόν μέσω του Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ να καταρ-
τίζονται και να τροποποιούνται συμβάσεις εργασίας. Η κατάρτιση σύμβασης εργασίας μέσω του Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ υποκαθιστά τον έγγραφο τύπο.
5. Στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ καταχωρίζεται υποχρεωτικά η 
αναγωγή των αμοιβών, μισθών ή ημερομισθίων σε αμοι-
βή ανά ώρα εργασίας.
Άρθρο 74
Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας
1. Επιχειρήσεις - εργοδότες υποχρεούνται να διαθέ-
τουν και να λειτουργούν ηλεκτρονικό σύστημα μέτρη-
σης του χρόνου εργασίας των εργαζομένων τους, άμεσα 
συνδεδεμένο και διαλειτουργικό, σε πραγματικό χρόνο, 
με το Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ.
2. Η μέτρηση του χρόνου εργασίας πραγματοποιείται 
με τη χρήση ψηφιακής κάρτας εργασίας. Με τη χρήση της, καταγράφεται σε πραγματικό χρόνο στο Π.Σ. ΕΡΓ Α-ΝΗ ΙΙ κάθε μεταβολή που αφορά στον χρόνο εργασίας 
των εργαζομένων, όπως ιδίως, η ώρα έναρξης και λήξης 
της εργασίας, το διάλειμμα, η υπέρβαση του νόμιμου 
ωραρίου εργασίας και κάθε είδους άδεια. 
3. Τα στοιχεία της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας δια-
σταυρώνονται με τα στοιχεία που αναγράφονται στην 
Αναλυτική Περιοδική Δήλωση (Α.Π.Δ.) που υποβάλλεται 
από την επιχείρηση. Είναι δυνατή η αυτοματοποιημένη 
προσυμπλήρωση της Α.Π.Δ. από το Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ βάσει 
των στοιχείων που εισάγονται με τη χρήση της Ψηφιακής 
Κάρτας Εργασίας.
4. Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας αξιοποιείται από την 
Επιθεώρηση Εργασίας για τον έλεγχο τήρησης του ωρα-
ρίου των επιχειρήσεων. Εάν, κατά τον επιτόπιο έλεγχο 
σε επιχείρηση, διαπιστωθεί ότι η ψηφιακή κάρτα εργα-
ζόμενου δεν είναι ενεργοποιημένη, επιβάλλεται στον 
εργοδότη πρόστιμο δέκα χιλιάδων πεντακοσίων (10.500) 
ευρώ ανά εργαζόμενο που δεν έχει ενεργοποιημένη ψη-φιακή κάρτα. Σε περίπτωση που σε τρεις ελέγχους, εντός 
χρονικού διαστήματος δώδεκα (12) μηνών, διαπιστωθεί 
η παράβαση της παρούσας επιβάλλεται προσωρινή δια-
κοπή λειτουργίας της επιχείρησης για χρονικό διάστημα 
δεκαπέντε (15) ημερών.
Άρθρο 75
Ηλεκτρονική υποβολή εντύπων στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ εκπρόθεσμα 
1. Κάθε εργοδότης που δεν έχει υποβάλει εμπρόθεσμα 
στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ έντυπο για το οποίο έχει υποχρέωση 
υποβολής, δύναται να το υπ οβάλλει εκπροθέσμως. 
2. Κάθε εργοδότης δύναται, με τροποποιητική υπο-
βολή, ηλεκτρονικώς, να προβεί σε διόρθωση στοιχείων 
εντύπου που έχει ήδη υποβάλει.
Άρθρο 76
Ενιαίοι κωδικοί και μητρώα μεταξύ Επιθεώρησης Εργασίας e-ΕΦΚΑ-ΟΑΕΔ
Για την απλούστευση των διαδικασιών, μετά τη θέση σε 
λειτουργία του Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ, αντιστοιχίζονται, ενοποι-
ούνται, ομογενοποιούνται και συγχρονίζονται οι κωδικοί 
και τα μητρώα μεταξύ Επιθεώρησης Εργασίας, e-Ε.Φ.Κ.Α. 
και Ο.Α.Ε.Δ. και οι κωδικοί ειδικοτήτων και επαγγελμάτων 
μεταξύ ΕΡΓ ΑΝΗ, Α.Α.Δ.Ε., e-ΕΦΚΑ και Ο.Α.Ε.Δ..
Άρθρο 77
Διαλειτουργικότητα πληροφοριακών συστημάτων
Το Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ διαλειτουργεί με το Πληροφοριακό 
Σύστημα Διάγνωσης Αναγκών Αγοράς Εργασίας που τη-
ρείται στο Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας και Ανθρώπινου 
Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ.), τον Οργανισμό Απασχόλησης Ερ-
γατικού Δυναμικού (Ο.Α.Ε.Δ.), την Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ 
του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, 
τον Τομέα Απασχόλησης και Κοινωνικής Οικονομίας 
(ΑΠ.Κ.Ο.), την Επιτελική Δομή της Εργασίας του Υπουρ-
γείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, τον Εθνικό 
Οργανισμό Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελμα-
τικού Προσανατολισμού (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.) και κάθε άλλον 
φορέα που είναι αρμόδιος για την καταπολέμηση της 
ανεργίας, τη δια βίου μάθηση και κατάρτιση, την ανάπτυ-
ξη δεξιοτήτων για την ένταξη και την κινητικότητα στην 
αγορά εργασίας, καθώς και την κατάρτιση των επαγ-
γελματικών προγραμμάτων και λειτουργεί ως κόμβος 
διασταυρώσεων.
Άρθρο 78
Καταχώρηση αλλαγής ωραρίου και υπερωριών στο Πληροφοριακό Σύστημα ΕΡΓ ΑΝΗ - Τροποποίηση των περ. α’ και β’ του άρθρου 80 του ν. 4144/2013
Στην παρ. 1 του άρθρου 80 του ν. 4144/2013 (Α’ 88) 
τροποποιούνται η περ. α’ ως προς την προσθήκη δεύ-
τερου εδαφίου σχετικά με την επιβολή κυρώσεων στον 
εργοδότη για παράλειψη καταχώρησης μεταβολών σε 
ωράριο ή χρόνο εργασίας εργαζομένων, η περ. β’ ως προς την προσθήκη πρώτου εδαφίου σχετικά με τις 
μεταβολές σε ωράριο και χρόνο εργασίας των απασχο-λούμενων οδηγών φορτηγών αυτοκινήτων και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής: 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7995 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
«1.α. Ο εργοδότης υποχρεούται να καταχωρεί στο 
Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ κάθε αλλαγή ή τροποποίηση του ωραρίου 
ή της οργάνωσης του χρόνου εργασίας, καθώς και τη 
νόμιμη υπερωριακή απασχόληση των εργαζομένων, το 
αργότερο έως και την ημέ ρα αλλαγής ή τροποποίησης 
του ωραρίου ή της οργάνωσης του χρόνου εργασίας 
και σε κάθε περίπτωση πριν την ανάληψη υπηρεσίας 
από τους εργαζομένους, καθώς και πριν την έναρξη της 
υπερωριακής απασχόλησης. Όταν διαπιστώνεται από 
τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα αλλαγή ή τροποποίηση 
του ωραρίου εργασίας ή της οργάνωσης του χρόνου 
εργασίας ή υπερωριακή απασχόληση, χωρίς αυτή να έχει 
καταχωρηθεί πριν από την έναρξη πραγματοποίησής 
της, επιβάλλονται με πράξη του αρμοδίου οργάνου σε 
βάρος του εργοδότη κυρώσεις, σύμφωνα με τα άρθρα 24 και 28 του ν. 3996/2011 (Α’ 170). 
β. Ο εργοδότης που απασχολεί οδηγούς φορτηγών 
αυτοκινήτων και τουριστικών λεωφορείων τα οποία εί-
ναι κατασκευασμένα ή διαμορφωμένα με μόνιμο τρόπο 
και κατάλληλα για τη μεταφορά άνω των εννέα ατόμων, 
καθώς και Υπεραστικά και Αστικά ΚΤΕΛ που απασχολούν 
οδηγούς λεωφορείων και έχουν Κανονισμό Εργασίας, 
που διέπονται από τους Κανονισμούς (Ε.Κ.) 561/2006 
και (Ε.Κ.) 165/2014, υποχρεούνται να καταχωρούν κάθε αλλαγή ή τροποποίηση του ωραρίου ή της οργάνωσης 
του χρόνου εργασίας των εργαζομένων, καθώς και τη 
νόμιμη κατά τη νομοθεσία υπερωριακή απασχόληση, 
στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ δεκαπέντε (15) ημέρες μετά το τέλος 
κάθε εβδομαδιαίας περιόδου εργασίας. Όταν διαπι-
στώνεται από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα αλλαγή ή 
τροποποίηση του ωραρίου εργασίας ή της οργάνωσης 
του χρόνου εργασίας ή υπερωριακή απασχόληση, χωρίς 
αυτή να έχει καταχωρηθεί στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ 15 ημέρες 
μετά το τέλος κάθε εβδομαδιαίας περιόδου εργασίας, 
επιβάλλονται με πράξη του αρμοδίου οργάνου σε βάρος 
του εργοδότη κυρώσεις, σύμφωνα με τα άρθρα 24 και 28 του ν. 3996/2011.».
Άρθρο 79
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινω-
νικών Υποθέσεων καθορίζεται το ελάχιστο ποσό της 
παρ. 4 του άρθρου 67, ιδίως με βάση τη συχνότητα και 
διάρκεια της τηλεργασίας, την παροχή ή όχι εξοπλισμού 
από τον εργοδότη, την απευθείας κάλυψη εξόδων από τον εργοδότη ή όχι και κάθε σχετική λεπτομέρεια.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης 
δύναται να ρυθμίζεται κάθε τεχνικό ζήτημα που αφορά 
στη λειτουργία του Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ και τη διαλειτουργικό-
τητά του με άλλα πληροφοριακά συστήματα.
3. Με όμοια απόφαση δύναται να ρυθμίζεται κάθε τε-
χνικό ζήτημα και αναγκαία λεπτομέρεια σχετικά με την Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας, τεχνικά ζητήματα σχετικά με 
την πιστοποίηση των χρηστών, καθώς και την προστασία 
των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων δύναται να ρυθμί-
ζονται οι όροι, οι προϋποθέσεις και κάθε λεπτομέρεια για 
την εφαρμογή της παρ. 5 του άρθρου 73.5. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων ορίζονται:
α) τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την εποπτεία 
της αγοράς εργασίας και την άσκηση των συνδικαλιστι-
κών δικαιωμάτων, τα οποία θα καταχωρίζονται ψηφιακά 
στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ, πέρα από τα αναφερόμενα στις παρ. 3 
και 4 του άρθρου 73,
β) οι επιχειρήσεις, προσδιοριζόμενες κατά κλάδο, 
αριθμό προσωπικού, γεωγραφική περιφέρεια ή οποιο-
δήποτε άλλο κριτήριο, οι οποίε ς υποχρεούνται να κατα-
χωρίζουν ψηφιακά στοιχεία στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ, καθώς 
και ο χρόνος έναρξης της υποχρέωσης αυτής,
γ) οι κλάδοι, το μέγεθος και το είδος των επιχειρήσε-
ων στις οποίες εφαρμόζεται το σύστημα της ψηφιακής 
κάρτας εργασίας και οι οποίες εντάσσονται στο πεδίο 
εφαρμογής της παρούσας ρύθμισης, οι όροι, οι προϋ-
ποθέσεις, καθώς και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την 
εφαρμογή της,
δ) η δυνατότητα αυτοματοποιημένης προσυμπλήρω-
σης της Αναλυτικής Περιοδικής Δήλωσης (Α.Π.Δ.) βάσει 
των καταχωρήσεων που γίνονται με χρήση της Ψηφιακής 
Κάρτας Εργασίας,
ε) η διαδικασία και οι προϋποθέσεις εκπρόθεσμης υπο-
βολής των στοιχείων στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ ΙΙ και κάθε λεπτο-
μέρεια που απαιτείται για την εφαρμογή του άρθρου 75,
στ) τα στοιχεία από τα οποία διαπιστώνεται εάν ο εργα-
ζόμενος έχει μία από τις ιδιότητες της περ. α’ του άρθρου 
2 της Διεθνούς Συμβάσεως της Διεθνούς Διασκέψεως 
της Ουασινγκτώνος, που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο 
του ν. 2269/1920 (Α’ 145),
ζ) η διαδικασία καταχώρισης, τα στοιχεία που γνωστο-
ποιούνται και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου 78.
6. Με κοινή απόφαση του Υπουργών Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης 
δύναται να καθορίζονται τα ειδικότερα τεχνικά και λε-
πτομερειακά μέτρα που είναι απαραίτητα για τον έλεγχο 
της εφαρμογής της εργατικής νομοθεσίας από τις συ-
νεργατικές ψηφιακές πλατφόρμες, ιδίως της σχετικής με 
τον χαρακτηρισμό της σχέσης τους με τους παρόχους 
υπηρεσιών.
Άρθρο 80
Μεταβατικές διατάξεις 
Κεφαλαίων Α’ , Β’ και Γ’
1. Οι επιχειρήσεις που συντάσσουν τις οικονομικές 
τους καταστάσεις με βάση τα διεθνή ή τα ελληνικά λογι-
στικά πρότυπα προσαρμόζουν, αντιστοίχως, τις προβλέ-
ψεις αποζημίωσης προσωπικού και λοιπές υποχρεώσεις 
(IAS 37 και 19) και τις προβλέψεις αποζημίωσης προσω-πικού λόγω εξόδου (λογαριασμός 44.00) στο άρθρο 63 
μέχρι τη λήξη της επόμενης από την τρέχουσα κατά τη δημοσίευση του παρόντος χρήσεως.
2. Τo άρθρο 64 ισχύει από την 1η.1.2022.
3. Το άρθρο 66 εφαρμόζεται για καταγγελίες που γίνο-
νται μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος.
4. Οι διοικητικές κυρώσεις της παρ. 4 του άρθρου 74 
επιβάλλονται δύο (2) μήνες μετά την έκδοση της από-
φασης της περ. γ’ της παρ. 5 του άρθρου 79, σύμφωνα 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7996 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
με την οποία η αντίστοιχη επιχείρηση εφαρμόζει το σύ-
στημα της ψηφιακής κάρτας εργασίας.
5. Η ισχύς του άρθρου 78 εκκινεί από την έκδοση της 
απόφασης της περ. ζ’ της παρ. 5 του άρθρου 79.
Άρθρο 81
Καταργούμενες διατάξεις Κεφαλαίων Α’ , Β’ και Γ’
1. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος, καταργείται 
κάθε διάταξη περί χειρόγραφης εκπρόθεσμης υποβο-
λής εντύπου ή λοιπών στοιχείων που ο εργοδότης έχει 
υποχρέωση να υποβάλλει ενώπιον της Επιθεώρησης 
Εργασίας ή του Ο.Α.Ε.Δ..
2. Για τις επιχειρήσεις, στις οποίες εφαρμόζεται το σύ-
στημα της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας, μετά την έκδοση 
της υπουργικής απόφασης της παρ. 4 του άρθρου 79, 
καταργείται το ειδικό βιβλίο υπερωριών του άρθρου 9 
του από 27.6-4.7.1932 π.δ. (Α’ 212) και του άρθρου 13 
του ν. 3846/2010 (Α’ 66).
3. Η παρ. 4 του άρθρου 8 του ν.δ. 515/1970 (Α’ 95) κα-
ταργείται.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’ 
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓ ΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ
Άρθρο 82
Είδη συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τροποποίηση του άρθρου 1 του ν. 1264/1982
Η περ. γγ’ της περ. α’ της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 1264/
1982 (Α’ 79) τροποποιείται, ώστε η ιδρυτική πράξη μιας 
ένωσης προσώπων να κατατίθεται στο ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. 
αντί του αρμόδιου δικαστηρίου, καθώς και ως προς τις αναλογικώς εφαρμοζόμενες διατάξεις και η παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 1264/1982 διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις διακρίνονται σε 
πρωτοβάθμιες, δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες.
α) Πρωτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις είναι:αα) τα σωματεία,
ββ) τα τοπικά παραρτήματα συνδικαλιστικών οργανώ-
σεων ευρύτερης περιφέρειας ή πανελλαδικής έκτασης, 
που προβλέπονται από τα καταστατικά τους και μόνο για 
το δικαίωμα να γίνουν μέλη του αντίστοιχου εργατικού κέντρου,
γγ) οι ενώσεις προσώπων, μία για κάθε εκμετάλλευση, 
επιχείρηση, δημόσια υπηρεσία, ν.π.δ.δ. ή Ο.Τ.Α., που συ-
νιστούν δέκα (10) τουλάχιστον εργαζόμενοι, με ιδρυτική 
πράξη την οποία καταθέτουν στο Γενικό Μητρώο Συν-
δικαλιστικών Οργανώσεων Εργαζομένων του άρθρου 
2 και κοινοποιούν στον εργοδότη, εφόσον ο συνολικός 
αριθμός των εργαζομένων δεν υπερβαίνει τους σαράντα 
(40) και δεν υπάρχει σωματείο με τους μισούς τουλά-
χιστον ως μέλη του. Εάν, μετά την τυχόν σύσταση της 
ένωσης προσώπων, πάψει να συντρέχει μία από τις πα-ραπάνω προϋποθέσεις, η ένωση προσώπων διαλύεται, 
χωρίς άλλη διατύπωση. Η ιδρυτική πράξη της ένωσης 
προσώπων πρέπει να αναφέρει απαραίτητα τον σκοπό της, δύο εκπροσώπους της και τη διάρκειά της, που δεν 
υπερβαίνει το εξάμηνο. 
Για τις ενώσεις προσώπων, εκτός από το τρίτο εδάφιο 
της παρ. 1 του άρθρου 20 παρ. 1, εφαρμόζονται ανάλογα και οι διατάξεις για τα σωματεία της παρ. 1α του άρθρου 
3 παρ. 1α και των παρ. 1, 5, 6, 7 και 8 του άρθρου 7. 
Για την εκλογή των εκπροσώπων της ένωσης προσώ-
πων επιμελείται τριμελής εφορευτική επιτροπή.
β) Δευτεροβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις είναι 
οι Ομοσπονδίες και τα Εργατικά Κέντρα. Οι Ομοσπονδίες 
είναι ενώσεις δύο (2) τουλάχιστον σωματείων του ίδιου 
ή συναφών κλάδων οικονομικής δραστηριότητας ή του 
ίδιου ή συναφών επαγγελμάτων. Τα Εργατικά Κέντρα 
είναι ενώσεις δύο (2) τουλάχιστον σωματείων και το-
πικών παραρτημάτων που έχουν την έδρα τους μέσα 
στην περιφέρεια του αντίστοιχου Εργατικού Κέντρου 
ανεξάρτητα από τον τόπο απασχόλησης των μελών τους.
γ) Τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις (συνο-
μοσπονδίες) είναι ενώσεις Ομοσπονδιών και Εργατικών 
Κέντρων.».
Άρθρο 83
Καταχώριση συνδικαλιστικών οργανώσεων - Αντικατάσταση του άρθρου 2 του ν. 1264/1982
Το άρθρο 2 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«1. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων εγ-
γράφονται στο Γενικό Μητρώο Συνδικαλιστικών Ορ-
γανώσεων Εργαζομένων (ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε.) της περ. β’ της 
παρ. 4 του άρθρου 6 του ν. 1876/1990 (Α’ 27). 
2. Το ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. τηρείται στο πληροφοριακό σύ-
στημα ΕΡΓ ΑΝΗ ή σε τυχόν μετεξέλιξη του συστήματος αυτού.
3. Για την εγγραφή μιας συνδικαλιστικής οργάνωσης 
στο ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. απαιτείται να υποβληθούν ψηφιακά το 
Καταστατικό και τα στοιχεία του άρθρου 81 του Αστικού 
Κώδικα.
Τα αποτελέσματα των άρθρων 83 επ. του Αστικού Κώ-
δικα επέρχονται με την εγγραφή της συνδικαλιστικής 
οργάνωσης στο ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. και την κατάθεση σε αυτό όλων των κατά νόμο απαιτούμενων στοιχείων.
4. Στο ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. τηρούνται σε ψηφιακή μορφή τα 
ακόλουθα στοιχεία για κάθε συνδικαλιστική οργάνωση, τα οποία η ίδια οφείλει να καταθέτει στο ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε.: 
α) τα αναφερόμενα στο άρθρο 81 του Αστικού Κώδικα,
β) το καταστατικό της συνδικαλιστικής οργάνωσης 
και οι τυχόν τροποποιήσεις αυτού, καθώς και η τυχόν 
πράξη διάλυσής της,
γ) ο αριθμός των μελών της που είχαν δικαίωμα ψή-
φου κατά την εκάστοτε πιο πρόσφατη γενική συνέλευ-ση για εκλογή οργάνων διοίκησης της συνδικαλιστικής 
οργάνωσης, ο αριθμός των μελών που ψήφισαν στις 
εκλογές αυτές, η σειρά εκλογής των εκλεγμένων και η 
σύνθεση των οργάνων διοίκησης της συνδικαλιστικής 
οργάνωσης, όπως προκύπτουν από υπεύθυνη δήλωση του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου της, 
δ) εφόσον υφίστανται κρατικές ή συγχρηματοδοτού-
μενες πηγές χρηματοδότησης προς την ίδια την οργάνω-
ση ή συνδεδεμένες με αυτήν οντότητες, οι οικονομικές της καταστάσεις και τα κύρια οικονομικά της μεγέθη ως 
προς τα έσοδα κατά κατηγορία εσόδων, ιδίως συνδρομές 
μελών, δωρεές και χορηγίες, επιχορηγήσεις και επιδοτή-
σεις του Δημοσίου, πόροι από εισφορές που παρακρα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7997 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
τούνται υποχρεωτικά ή άλλες, καθώς και λοιπά έσοδα, 
και ως προς τις δαπάνες κατά κατηγορία δαπανών, ιδίως 
μισθοί υπαλλήλων, αποζημιώσεις, οδοιπορικά και κάθε 
είδους λοιπές παροχές προς συνδικαλιστές, αμοιβές τρί-
των, ενοίκια, καθώς και λοιπά λειτουργικά έξοδα.
5. Αν η συνδικαλιστική οργάνωση δεν έχει τη νομική 
μορφή του σωματείου, οι διατάξεις του παρόντος εφαρ-
μόζονται αναλογικώς.
6. Αν η συνδικαλιστική οργάνωση δεν εγγραφεί στο 
ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. ή δεν καταθέσει σε αυτό τα στοιχεία της 
παρ. 4 ή δεν τα τηρεί επικαιροποιημένα, τότε, για όσο 
χρόνο διαρκεί η παράλειψή της και μέχρι αυτή να απο-κατασταθεί, τελούν σε αναστολή ειδικώς τα παρακάτω 
δικαιώματα της συνδικαλιστικής οργάνωσης και των 
στελεχών της, τα οποία, είτε για να ασκηθούν είτε για 
να ελεγχθεί η άσκησή τους, προϋποθέτουν την αποκατά-
σταση της συγκεκριμένης παράλειψης και συγκεκριμένα: 
α) Μέχρι να αποκατασταθεί οποιαδήποτε παράλειψη 
σχετική με τα στοιχεία των περ. α’ , β’ και γ’ της παρ. 4, ανα-
στέλλονται το δικαίωμα της συνδικαλιστικής οργάνω-
σης να διαπραγματεύεται συλλογικώς και να καταρτίζει συλλογικές συμβάσεις εργασίας, σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 1876/1990, η προστασία των στελεχών της συν-
δικαλιστικής οργάνωσης έναντι της απόλυσης και της 
μετάθεσης, σύμφωνα με το άρθρο 14, με εξαίρεση τις 
περ. β’ και γ’ της παρ. 5, και τα δικαιώματα της συνδικα-
λιστικής οργάνωσης και των στελεχών της, σύμφωνα 
με τα άρθρα 16 και 17. Ειδικά για την προστασία των 
συνδικαλιστικών στελεχών, αυτή αναστέλλεται αφού 
παρέλθουν δέκα (10) ημέρες: (αα) από τις αρχαιρεσί-
ες και (αβ) από τη συγκρότηση του Διοικητικού Συμ-
βουλίου σε σώμα και εφόσον δεν έχει υποβληθεί στο 
ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. είτε το πρακτικό εκλογής, όπου εμφαίνεται 
και η σειρά εκλογής των εκλεγμένων είτε η απόφαση 
συγκρότησης.
β) Μέχρι να αποκατασταθεί οποιαδήποτε παράλειψη 
σχετική με τα στοιχεία της περ. δ’ της παρ. 4, αναστέλλε-
ται και δεν καταβάλλεται οποιαδήποτε χρηματοδότηση 
της συνδικαλιστικής οργάνωσης ή συνδεδεμένης με αυ-
τήν οντότητας από κρατικούς ή συγχρηματοδοτούμε-
νους πόρους.».
Άρθρο 84
Βιβλία συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τροποποίηση του άρθρου 3 του ν. 1264/1982
Η παρ. 1 του άρθρου 3 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) τρο-
ποποιείται, προστίθεται παρ. 4 και το άρθρο 3 διαμορ-φώνεται ως εξής:
«Άρθρο 3
Βιβλία συνδικαλιστικών οργανώσεων
1. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις τηρούν ψηφιακά τα 
ακόλουθα βιβλία:
α) Μητρώο μελών, όπου αναγράφονται αριθμημένα, 
προκειμένου για μέλη-φυσικά πρόσωπα, το ονοματεπώ-
νυμο, το επάγγελμα, η διεύθυνση κατοικίας, ο αριθμός του δελτίου ταυτότητας, ο ΑΜΚΑ και οι χρονολογίες εγ-
γραφής και διαγραφής κάθε μέλους. Προκειμένου για μέ-
λη-νομικά πρόσωπα αναγράφονται η επωνυμία, η έδρα, ο ΑΦΜ, οι αριθμοί και οι χρονολογίες των δικαστικών 
αποφάσεων έγκρισης ή τροποποίησης των καταστατι-
κών τους, οι χρονολογίες εγγραφής και διαγραφής τους, 
εφόσον δε τα μέλη είναι συνδικαλιστικές οργανώσεις, ο 
αριθμός των εγγεγραμμένων μελών τους και αυτών που 
πήραν μέρος στις τελευταίες εκλογές.
β) Πρακτικών συνεδριάσεων Γενικών Συνελεύσεων 
των μελών.
γ) Πρακτικών συνεδριάσεων διοίκησης.
δ) Ταμείου, όπου καταχωρίζονται κατά χρονολογική 
σειρά όλες οι εισπράξεις και πληρωμές.
ε) Περιουσίας, όπου καταγράφονται όλα τα κινητά και 
ακίνητα περιουσιακά στοιχεία της οργάνωσης.
2. Γ ραμμάτια εισπράξεων αριθμούνται και θεωρούνται 
από την Ελεγκτική Επιτροπή, πριν από τη χρησιμοποί-
ησή τους.
3. Τα μέλη της οργάνωσης και όποιος άλλος έχει έννο-
μο συμφέρον έχουν το δικαίωμα να πληροφορούνται τα 
παραπάνω στοιχεία.
4. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων καθορίζονται η μορφή που θα έχουν 
τα ψηφιακά βιβλία, η ημερομηνία έναρξης εφαρμογής 
και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του 
παρόντος.».
Άρθρο 85
Πόροι συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τροποποίηση του άρθρου 5 του ν. 1264/1982
Στην παρ. 4 του άρθρου 5 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) δι-
αγράφεται το δεύτερο εδάφιο και το άρθρο 5 διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«Άρθρο 5
Πόροι συνδικαλιστικών οργανώσεων
1. Πόροι των συνδικαλιστικών οργανώσεων είναι:
α) Τα δικαιώματα εγγραφής, οι συνδρομές και οι εθε-
λοντικές εισφορές των μελών.
β) Τα εισοδήματα από την αξιοποίηση της περιουσίας 
της οργάνωσης.
γ) Τα έσοδα δωρεών, κληρονομιών, κληροδοσιών ως 
και διαφόρων εκδηλώσεων και εορτών.
2. Ο τρόπος καθορισμού και το ύψος του δικαιώματος 
εγγραφής και των συνδρομών ορίζονται από το κατα-
στατικό της οργάνωσης.
3. Οι δωρεές και οι επιχορηγήσεις προς συνδικαλιστι-
κές οργανώσεις γίνονται πάντοτε επώνυμα.
4. Απαγορεύεται να δέχονται οι συνδικαλιστικές οργα-
νώσεις εισφορές και ενισχύσεις από εργοδότες ή οργα-νώσεις τους, καθώς και από κομματικούς οργανισμούς ή άλλες πολιτικές οργανώσεις. 
5. Η περιουσία του σωματείου, που χρειάζεται για τη 
στοιχειώδη λειτουργία του, είναι ακατάσχετη.».
Άρθρο 86
Γενική Συνέλευση μελών συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τροποποίηση του άρθρου 8 του ν. 1264/1982
Οι παρ. 2 και 3 του άρθρου 8 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) 
τροποποιούνται και το άρθρο 8 διαμορφώνεται ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7998 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
«Άρθρο 8
Γενική Συνέλευση μελών
1. Η Συνέλευση των μελών της συνδικαλιστικής ορ-
γάνωσης συγκαλείται κατά τους όρους των άρθρων 
95 και 96 του Αστικού Κώδικα και αποφασίζει για όλα 
τα θέματα που αφορούν την οργάνωση εκτός αν κατά 
το καταστατικό υπάγονται στην αρμοδιότητα άλλου 
οργάνου της.
2. Με την επιφύλαξη των άρθρων 99 και 100 του Αστι-
κού Κώδικα, όπως και κάθε άλλης διάταξης με την οποία 
προβλέπεται ειδική απαρτία, και εφόσον το καταστατικό 
δεν ορίζει διαφορετικά, για να γίνει συζήτηση και για να 
ληφθεί απόφαση κατά τη Γενική Συνέλευση απαιτείται 
η φυσική ή εξ αποστάσεως παρουσία τουλάχιστον του ενός τρίτου (1/3) των οικονομικώς τακτοποιημένων με-λών. Αν δεν υπάρχει απαρτία κατά την πρώτη Γενική Συ-
νέλευση, συγκαλείται νέα Γενική Συνέλευση εντός δύο (2) 
μέχρι δεκαπέντε (15) ημερών, κατά την οποία απαιτείται 
η φυσική ή εξ αποστάσεως παρουσία τουλάχιστον του ενός τετάρτου (1/4) των οικονομικώς τακτοποιημένων 
μελών. Εάν δεν υπάρξει απαρτία κατά τη δεύτερη Γενική 
Συνέλευση, συγκαλείται εντός δύο (2) μέχρι δεκαπέντε (15) ημερών τρίτη, κατά την οποία αρκεί η φυσική ή εξ αποστάσεως παρουσία του ενός πέμπτου (1/5) των οι-κονομικώς τακτοποιημένων μελών.
Ειδικά για τη συζήτηση και τη λήψη απόφασης κή-
ρυξης απεργίας απαιτείται η φυσική ή εξ αποστάσεως 
ψήφος τουλάχιστον του ενός δευτέρου (1/2) των οικο-νομικώς τακτοποιημένων μελών. 
Απαγορεύεται η φυσική ή εξ αποστάσεως συμμετοχή 
στις Γενικές Συνελεύσεις και στις ψηφοφορίες με οποιου-
δήποτε είδους εξουσιοδότηση.
3. α) Η Γενική Συνέλευση αποφασίζει πάντοτε με ψη-
φοφορία, ποτέ δια βοής. 
β) Η ψηφοφορία για την εκλογή διοικητικού συμβου-
λίου, ελεγκτικής και εφορευτικής επιτροπής και αντιπρο-
σώπων σε δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια οργάνωση, 
επιλογή δευτεροβάθμιας οργάνωσης για αντιπροσώ-
πευση στην τριτοβάθμια, θέματα εμπιστοσύνης προς τη 
διοίκηση, έγκριση λογοδοσίας, προσωπικά ζητήματα και 
κήρυξη απεργίας είναι μυστική.
γ) Κάθε μέλος δικαιούται να συμμετέχει στη Γενική 
Συνέλευση εξ αποστάσεως, καθώς και να ψηφίζει εξ αποστάσεως. Το καταστατικό οφείλει να προβλέπει 
τους τρόπους της εξ αποστάσεως συμμετοχής στη Γενι-κή Συνέλευση και ψήφου κάθε μέλους που το επιθυμεί, 
οι οποίοι πρέπει να περιλαμβάνουν την ηλεκτρονική, 
διαδικτυακή ή δικτυακή, σύνδεση, με όρους που διασφα-
λίζουν τη διαφάνεια και τη μυστικότητα. Απαγορεύεται η λήψη απόφασης κήρυξης απεργίας, χωρίς την παρο-χή πραγματικής δυνατότητας εξ αποστάσεως συμμετο-
χής στη Γενική Συνέλευση και ψήφου σε όποιο μέλος 
το επιθυμεί.
δ) Οι αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης, αν δεν ορί-
ζεται διαφορετικά στο καταστατικό, λαμβάνονται με 
σχετική πλειοψηφία των φυσικώς και εξ αποστάσεως 
παρόντων.
ε) Σε κάθε περίπτωση μυστικής ψηφοφορίας, αν για 
την απαρτία της Γενικής Συνέλευσης αρκεί η φυσική ή εξ αποστάσεως παρουσία ως και του ενός τετάρ-
του (1/4) των οικονομικώς τακτοποιημένων μελών, είναι δε φυσικώς και εξ αποστάσεως παρόντα τόσα μέλη όσα να καλύπτουν τον ελάχιστο αυτόν αριθμό, απαιτείται πλειοψηφία των τριών τετάρτων (3/4) των 
παρόντων.
στ) Απόφαση Γενικής Συνέλευσης μπορεί να ακυρωθεί, 
αν στη Συνέλευση παραβρέθηκαν φυσικώς ή εξ αποστά-
σεως πρόσωπα που δεν ήταν μέλη της συνδικαλιστικής οργάνωσης και η παρουσία τους μπορούσε να επηρεά-σει το αποτέλεσμα.
ζ) Σε περίπτωση που, με απόφαση της διοίκησης συν-
δικαλιστικής οργάνωσης ή μετά από αίτηση του 1/10 
των οικονομικά τακτοποιημένων μελών της, συγκληθεί 
Γενική Συνέλευση για να αποφασίσει την ενοποίησή της 
με άλλη ομοιοεπαγγελματική οργάνωση ισχύουν, χω-
ρίς την επιφύλαξη των άρθρων 99 και 100 του Αστικού 
Κώδικα, όσα καθορίζονται παραπάνω στις παρ. 1 και 2, 
καθώς και στην παρούσα. Η Συνέλευση αυτή αποφασίζει 
και για την εκχώρηση των περιουσιακών στοιχείων στην 
ενιαία οργάνωση που θα προκύψει από την ενοποίηση.
4. Αίτηση για την αναγνώριση ακυρότητας απόφασης 
Συνέλευσης υποβάλλεται, εντός αποκλειστικής προθε-
σμίας τριάντα (30) ημερών από τη λήξη της συνέλευσης, 
στο Ειρηνοδικείο της περιφέρειας που έδρευε η συνδι-καλιστική οργάνωση.
Η σχετική αίτηση πρέπει να υποβάλλεται, για τις πρω-
τοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις, από το 1/50 
τουλάχιστον των οικονομικώς τακτοποιημένων μελών, 
και για τις λοιπές, αποκλειστικώς από οποιαδήποτε συν-
δικαλιστική οργάνωση που μετέχει, οικονομικώς τακτο-
ποιημένη, κατά τη συζήτηση της αίτησης.
Η απόφαση του Ειρηνοδικείου είναι δυνατό να εκκλη-
θεί στο Μονομελές Πρωτοδικείο εντός δέκα (10) ημερών 
από την επίδοσή της.».
Άρθρο 87
Ψηφοφορία - Τροποποίηση του άρθρου 13 του ν. 1264/1982
Το άρθρο 13 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) τροποποιείται 
ως εξής:
«Άρθρο 13
Ψηφοφορία
1. Η ψηφοφορία γίνεται είτε διά φυσικής παρουσίας 
είτε ηλεκτρονικά εξ αποστάσεως, με διασφάλιση και στις 
δύο περιπτώσεις της ταυτοπροσωπίας των ψηφοφόρων. 
Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις παρέχουν υποχρεωτικά στα μέλη τους τη δυνατότητα ηλεκτρονικής εξ αποστά-
σεως ψηφοφορίας με διασφάλιση της μυστικότητας των 
ψήφων. Σχετικό λογισμικό διατίθεται χωρίς αντάλλαγμα 
από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. 
Η συνδικαλιστική οργάνωση μπορεί να επιλέξει την αξι-
οποίηση άλλου προγράμματος, υπό την προϋπόθεση 
ότι διασφαλίζει το αδιάβλητο και τη μυστικότητα της 
ψηφοφορίας.
2. Tα πρακτικά διαλογής των ψηφοδελτίων και κα-
ταμέτρησης των ηλεκτρονικών ψήφων εισάγονται στο ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε..».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 7999 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 88
Προστασία συνδικαλιστικής δράσης -Τροποποίηση του άρθρου 14 του ν. 1264/1982
Οι παρ. 5, 6, 7, 8, 9 και 10 του άρθρου 14 του ν. 1264/
1982 (Α’ 79) τροποποιούνται και το άρθρο 14 διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«Άρθρο 14
Προστασία και διευκολύνσεις συνδικαλιστικής δράσης
1. Τα όργανα του Κράτους έχουν την υποχρέωση να 
εφαρμόζουν τα απαραίτητα μέτρα για τη διασφάλιση 
της ανεμπόδιστης άσκησης του δικαιώματος για την 
ίδρυση και αυτόνομη λειτουργία των συνδικαλιστικών 
οργανώσεων.
2. Απαγορεύεται στους εργοδότες, σε πρόσωπα που 
ενεργούν για λογαριασμό τους και σε οποιονδήποτε 
τρίτο να προβαίνουν σε οποιαδήποτε πράξη ή παρά-
λειψη που κατατείνει στην παρακώλυση της άσκησης 
των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων των εργαζομένων 
και ιδιαίτερα:
α) να ασκούν επιρροή στους εργαζομένους, για την 
ίδρυση ή μη ίδρυση συνδικαλιστικής οργάνωσης,
β) να επιβάλουν ή να παρεμποδίζουν με οποιονδή-
ποτε τρόπο ή μέσο την προσχώρηση εργαζομένων σε 
ορισμένη συνδικαλιστική οργάνωση, 
γ) να απαιτούν από τους εργαζομένους δήλωση συμ-
μετοχής, μη συμμετοχής ή αποχώρησης από συνδικα-
λιστική οργάνωση,
δ) να υποστηρίζουν ορισμένη συνδικαλιστική οργά-
νωση με οικονομικά ή με άλλα μέσα,
ε) να επεμβαίνουν με οποιονδήποτε τρόπο στη διοίκη-
ση, στη λειτουργία και στη δράση των συνδικαλιστικών οργανώσεων,
στ) να μεταχειρίζονται με ευμένεια ή δυσμένεια τους 
εργαζομένους, ανάλογα με τη συμμετοχή τους σε ορι-
σμένη συνδικαλιστική οργάνωση.
3. Δεν επιτρέπεται να συμμετέχουν σε συνδικαλιστική 
οργάνωση εργαζομένων εργοδότες.
4. Είναι άκυρη η καταγγελία της σχέσης εργασίας για 
νόμιμη συνδικαλιστική δράση.
5. Είναι άκυρη η καταγγελία της σχέσης εργασίας:α) των μελών της διοίκησης της συνδικαλιστικής ορ-
γάνωσης, σύμφωνα με το άρθρο 92 του Αστικού Κώδικα,
β) των μελών της προσωρινής, σύμφωνα με το άρθρο 
79 του Αστικού Κώδικα, διοίκησης συνδικαλιστικής ορ-
γάνωσης που διορίζει το δικαστήριο, σύμφωνα με το 
άρθρο 69 του Αστικού Κώδικα ή
γ) των μελών της διοίκησης που εκλέγονται προσωρι-
νά κατά την ίδρυση συνδικαλιστικής οργάνωσης.
Η απαγόρευση ισχύει κατά τη διάρκεια της θητείας 
τους και ένα χρόνο μετά τη λήξη της, εκτός εάν συντρέχει 
περίπτωση εφαρμογής της παρ. 10. 
6. Η παραπάνω προστασία παρέχεται στην ακόλουθη 
έκταση:
α) εάν η οργάνωση έχει ως διακόσια (200) μέλη, προ-
στατεύονται πέντε (5) μέλη της διοίκησης,
β) εάν η οργάνωση έχει ως χίλια (1.000) μέλη, προστα-
τεύονται επτά (7) μέλη της διοίκησης, γ) εάν η οργάνωση έχει περισσότερα από χίλια (1.000) 
μέλη προστατεύονται εννέα (9) μέλη της διοίκησης.
7. Τη σειρά των μελών που προστατεύονται ορίζει 
το καταστατικό. Εάν το καταστατικό δεν το προβλέπει 
ειδικά, προστατεύονται κατά σειρά ο Πρόεδρος, ο Ανα-
πληρωτής Πρόεδρος ή Αντιπρόεδρος, ο Γενικός Γ ραμ-
ματέας, ο Αναπληρωτής Γενικός Γ ραμματέας, ο Ταμίας 
και οι λοιποί κατά την τάξη της εκλογής. 
Σε περίπτωση ύπαρξης περισσότερων συνδικαλιστι-
κών οργανώσεων στον ίδιο εργοδότη, ο συνολικός αριθ-
μός των προστατευόμενων μελών, που εργάζονται στον 
ίδιο εργοδότη, δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερος από 
το διπλάσιο του αντίστοιχου αριθμού που αναφέρεται 
στις περ. α’ , β’ και γ’ της παρ. 6. Στην περίπτωση αυτήν, ο αριθμός των μελών της διοίκησης της κάθε συνδικαλι-
στικής οργάνωσης που προστατεύεται προκύπτει από 
τη διαίρεση του μέγιστου αριθμού κατά το προηγούμενο 
εδάφιο, διά του ποσοστού των μελών της οργάνωσης 
που ψήφισαν στις τελευταίες εκλογές για την ανάδειξη 
διοίκησης επί του συνόλου των μελών όλων των οργανώ-
σεων που ψήφισαν στις τελευταίες εκλογές για την ανά-
δειξη διοικήσεων. Εφόσον προκύπτουν δεκαδικοί αριθ-
μοί, στρογγυλεύονται στον αμέσως μεγαλύτερο ακέραιο 
και ο συνολικός αριθμός προστατευόμενων μελών, που εργάζονται στην επιχείρηση, αυξάνεται αναλόγως.
8. Προστατεύονται επίσης τα πρώτα είκοσι ένα (21) 
ιδρυτικά μέλη της πρώτης υπό σύσταση συνδικαλιστι-
κής οργάνωσης της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης ή του 
επαγγελματικού κλάδου απασχόλησης, εφόσον στην επι-
χείρηση εργάζονται περισσότεροι από ογδόντα (80) ερ-
γαζόμενοι. Η προστασία αυτή ισχύει για έναν χρόνο από 
την ημέρα της υπογραφής της ιδρυτικής πράξης. Εάν η 
υπό σύσταση οργάνωση δεν συσταθεί πραγματικά εντός 
έξι (6) μηνών από την υπογραφή της ιδρυτικής πράξης, η προστασία των ιδρυτικών μελών παύει και ισχύει για τα μέλη της επόμενης υπό σύσταση οργάνωσης.
9. Με την επιφύλαξη της παρ. 3 του άρθρου 11 του 
ν. 1256/1982 (Α’ 65), δεν επιτρέπεται μετάθεση των εργα-
ζομένων που αναφέρονται στις παρ. 5, 6, 7, 8, εάν αυτή δεν είναι απολύτως αναγκαία για τη λειτουργία της επι-
χείρησης ή δεν επιβάλλεται από λόγους προστασίας της 
υγείας.
10. Η καταγγελία της σχέσης εργασίας των προσώ-
πων που προστατεύονται σύμφωνα με το παρόν άρθρο, 
επιτρέπεται υπό τους όρους της παρ. 1 του άρθρου 15 του ν. 1483/1984 (Α’ 153). Για τον δικαστικό έλεγχο των 
απολύσεων αυτών εφαρμόζονται η διαδικασία και οι 
προθεσμίες της παρ. 4 του άρθρου 22. Η αγωγή επιδί-
δεται τουλάχιστον τρεις (3) ημέρες πριν από τη δικάσιμο 
που έχει προσδιορισθεί για τη συζήτησή της. Πρόσθε-
τες παρεμβάσεις μπορούν να ασκούνται και προφορικά, 
ενώπιον του ακροατηρίου, πριν από την έναρξη της συ-
ζήτησης της αγωγής. 
11. Για την προστασία των συνδικαλιστικών στελεχών 
που συμμετέχουν στην Εκτελεστική Επιτροπή, στη Γ ραμ-
ματεία της Συνομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Συνδικάτων 
και στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια Εργαζομένων των ομίλων 
επιχειρήσεων έχουν ανάλογη εφαρμογή οι διατάξεις των 
προηγούμενων παραγράφων.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8000 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 89
Δημοκρατία στους τόπους εργασίας - Τροποποίηση του άρθρου 16 του ν. 1264/1982
Οι παρ. 2, 4, 6, 7 και 8 του άρθρου 16 του ν. 1264/1982 
(Α’ 79) τροποποιούνται, η παρ. 9 καταργείται και το άρ-θρο 16 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 16
Δημοκρατία στους τόπους εργασίας
1. Η εργασία αποτελεί δικαίωμα και προστατεύεται 
από το Κράτος. Οι εργαζόμενοι και οι συνδικαλιστικές 
τους οργανώσεις προστατεύονται κατά την άσκηση κάθε 
συνδικαλιστικού δικαιώματος και στον τόπο εργασίας.
2. Κάθε σωματείο της επιχείρησης ή της εκμετάλλευ-
σης δικαιούται να έχει ιστότοπο στο διαδίκτυο ή στο 
εσωτερικό ηλεκτρονικό δίκτυο της εργοδοτικής επιχεί-ρησης. Ο εργοδότης επιβαρύνεται με τα εύλογα έξοδα 
σχεδιασμού, λειτουργίας και συντήρησης του ιστότο-
που αυτού. Το περιεχόμενο του ιστότοπου αποφασίζεται 
αποκλειστικώς από το σωματείο, με σεβασμό στις κείμε-
νες διατάξεις. Στον ιστότοπο έχουν ελεύθερη, ανεμπόδι-
στη και μυστική πρόσβαση όλοι οι εργαζόμενοι της επι-
χείρησης ή εκμετάλλευσης, τόσο από επαγγελματικούς 
όσο και από προσωπικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές. 
Αν ο εργοδότης δεν τους παρέχει τη δυνατότητα των 
προηγούμενων εδαφίων, τα σωματεία της επιχείρησης ή 
της εκμετάλλευσης δικαιούνται να έχουν πίνακες ανακοι-
νώσεων για τους σκοπούς τους στους τόπους εργασίας 
και σε χώρους που συμφωνούν ο κάθε εργοδότης και η διοίκηση του κάθε σωματείου.
3. Οι τακτικές ή έκτακτες συνελεύσεις της πιο αντιπρο-
σωπευτικής συνδικαλιστικής οργάνωσης συνέρχονται 
εκτός χρόνου απασχόλησης, όπως αναφέρεται στην παρ. 1 του άρθρου 6 σε κατάλληλο χώρο του τόπου 
εργασίας, εκτός των χώρων παραγωγής, που είναι υπο-χρεωμένος να διαθέτει ο εργοδότης, εφόσον υπάρχει η 
δυνατότητα αυτή και εφόσον η εκμετάλλευση απασχολεί 
τουλάχιστον ογδόντα εργαζόμενους. Ο εργοδότης που έχει την παραπάνω υποχρέωση μπορεί εναλλακτικά να 
παραχωρήσει ή να μισθώσει κατάλληλο χώρο σε ακτίνα 
μέχρι 1.000 μέτρα από τον τόπο εργασίας.
4. Ο εργοδότης ή εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπός 
του έχει την υποχρέωση να συναντάται με τους εκπρο-
σώπους των συνδικαλιστικών οργανώσεων μετά από 
αίτησή τους τουλάχιστον μια φορά τον μήνα και να μερι-
μνά για την επίλυση των θεμάτων που απασχολούν τους 
εργαζομένους ή την οργάνωσή τους. Οι παρ. 4, 5 και 6 
του άρθρου 13 του ν. 1767/1988 (Α’ 63) εφαρμόζονται 
αναλόγως.
5. Ο εργοδότης του οποίου η εκμετάλλευση απασχο-
λεί περισσότερους από εκατό (100) εργαζομένους έχει 
υποχρέωση να διαθέτει κατάλληλο χώρο για γραφείο 
στον τόπο εργασίας στη συνδικαλιστική οργάνωση της επιχείρησης που έχει τα περισσότερα μέλη, για την εξυ-
πηρέτηση των συνδικαλιστικών σκοπών της, εφόσον 
ζητηθεί και σύμφωνα με τις δυνατότητές του.
6. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις κάθε βαθμού έχουν 
δικαίωμα να διανέμουν ανακοινώσεις τους σε χώρους 
του τόπου εργασίας που συμφωνούν με τον εργοδότη ή στους κοινόχρηστους χώρους ή στους χώρους εστία-
σης, όπου υπάρχουν, ή σε υπαίθριους χώρους του τόπου 
εργασίας, εκτός χρόνου απασχόλησης, όπως αυτός ορί-
ζεται στην παρ. 1 του άρθρου 6.
7. Όταν αρμόδια ελεγκτικά όργανα του Υπουργείου 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων διενεργούν επι-
θεώρηση ή έλεγχο, απαγορεύεται η παρουσία τρίτων 
προσώπων, πλην των εργαζομένων εκείνη την χρονική 
στιγμή στην επιχείρηση και των εκπροσώπων του εργο-
δότη. Επίσης, δικαιούνται να παρευρίσκονται κατά την επιθεώρηση ή έλεγχο και να υποβάλουν τις παρατηρή-σεις τους δύο (2) εκπρόσωποι του διοικητικού συμβου-
λίου του πιο αντιπροσωπευτικού επιχειρησιακού σωμα-
τείου και, αν δεν υπάρχει επιχειρησιακό σωματείο, ένας (1) εκπρόσωπος του εργατικού κέντρου της περιοχής.
8. Ο αρμόδιος επιθεωρητής εργασίας αποφαίνεται, αν 
προκύψει διαφωνία ως προς την εφαρμογή των παρ. 2, 3, 
5 και 7, με αιτιολογημένη απόφασή του εντός δέκα (10) 
ημερών από την προσφυγή σε αυτόν του εργοδότη ή 
της συνδικαλιστικής οργάνωσης. Εάν ο εργοδότης δεν συμμορφώνεται με την απόφαση του επιθεωρητή, του 
επιβάλλονται οι διοικητικές κυρώσεις που προβλέπονται 
στο άρθρο 24 του ν. 3996/2011 (Α’ 170).».
Άρθρο 90
Συνδικαλιστικές άδειες - Τροποποίηση 
του άρθρου 17 του ν. 1264/1982
Η περ. θ’ της παρ. 2, οι παρ. 3 και 5 του άρθρου 17 του 
ν. 1264/1982 (Α’ 79) τροποποιούνται και το άρθρο 17 
διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 17
Συνδικαλιστικές άδειες
1. Ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να διευκολύνει 
τα μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων, των Ελεγκτικών 
Επιτροπών και τους αντιπροσώπους των πρωτοβάθμιων 
στις δευτεροβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Την ίδια υποχρέωση έχει για τα Διοικητικά Συμβούλια, τις Ελεγκτικές Επιτρο-πές και τους αντιπροσώπους των δευτεροβάθμιων στις τριτοβάθμιες, όπως και για τα Διοικητικά Συμβούλια και 
τις Ελεγκτικές Επιτροπές των τριτοβάθμιων οργανώσεων.
2. Ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να παρέχει άδεια 
απουσίας:
α) στα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της πιο αντι-
προσωπευτικής τριτοβάθμιας συνδικαλιστικής οργάνω-
σης για όσο χρόνο διαρκεί η θητεία τους,
β) στον Πρόεδρο και στον Γενικό Γ ραμματέα των Ερ-
γατικών Κέντρων και Ομοσπονδιών, εφόσον οι υπαγόμε-
νες σε αυτά οργανώσεις έχουν περισσότερα από 10.000 
ψηφίσαντα μέλη, για όσο χρόνο διαρκεί η θητεία τους,
γ) στον Πρόεδρο των Εργατικών Κέντρων και των 
Ομοσπονδιών, εφόσον οι υπαγόμενες σε αυτά πρωτο-
βάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν από 1.501 
μέχρι 10.000 ψηφίσαντα μέλη, για όσο χρόνο διαρκεί 
η θητεία του,
δ) στον Πρόεδρο των Εργατικών Κέντρων και των Ομο-
σπονδιών, εφόσον οι υπαγόμενες σε αυτά πρωτοβάθμιες 
συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν μέχρι 1.500 μέλη, 
δεκαπέντε (15) ημέρες τον μήνα, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8001 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ε) στον Αντιπρόεδρο, τον Γενικό Γ ραμματέα και τον 
Ταμία των Διοικητικών Συμβουλίων των πιο αντιπρο-
σωπευτικών δευτεροβάθμιων οργανώσεων, δεκαπέντε 
(15) ημέρες τον μήνα,
στ) στα υπόλοιπα μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων 
των πιο αντιπροσωπευτικών δευτεροβάθμιων οργανώ-
σεων, εννέα (9) ημέρες τον μήνα,
ζ) στον Πρόεδρο, τον Αντιπρόεδρο και τον Γενικό 
Γ ραμματέα των πρωτοβάθμιων συνδικαλιστικών ορ-
γανώσεων, πέντε (5) ημέρες τον μήνα, αν τα μέλη της 
οργάνωσης είναι 500 και πάνω,
η) στον Πρόεδρο, τον Αντιπρόεδρο τον Γενικό Γ ραμμα-
τέα των πρωτοβάθμιων συνδικαλιστικών οργανώσεων, 
τρεις (3) ημέρες τον μήνα, αν τα μέλη της οργάνωσης 
είναι λιγότερα από πεντακόσια (500),
θ) στους αντιπροσώπους στις δευτεροβάθμιες και τρι-
τοβάθμιες οργανώσεις και στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια 
Εργαζομένων, για όλη τη διάρκεια συνεδρίων στα οποία 
συμμετέχουν,
ι) στα μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής και της Γ ραμ-
ματείας της Συνομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Συνδικάτων, για όσο χρόνο διαρκεί η θητεία τους.
3. Οι αναφερόμενες στην παρ. 2 άδειες απουσίας περι-
ορίζονται σε τριάντα (30) ημέρες τον χρόνο για τα μέλη 
της Εκτελεστικής Επιτροπής ή αλλιώς του Προεδρείου 
των μη αντιπροσωπευτικότερων τριτοβάθμιων οργανώ-
σεων, καθώς και για τον Πρόεδρο του Διοικητικού Συμ-
βουλίου, προκειμένου για την αμέσως επόμενη, της πιο 
αντιπροσωπευτικής, δευτεροβάθμια οργάνωση, εφόσον 
αυτή έχει τόσα ψηφίσαντα μέλη, όσα αναφέρονται στις περ. β’ και γ’ της παρ. 2, και στο 1/3 του αναφερόμενου 
στις περ. δ’ , ε’ , στ’ , ζ’ και η της παρ. 2 χρόνου για τα αναφε-
ρόμενα στις περιπτώσεις αυτές συνδικαλιστικά στελέχη 
της δεύτερης αντιπροσωπευτικότερης επιχειρησιακής 
συνδικαλιστικής οργάνωσης.
4. Ο χρόνος απουσίας των εργαζομένων κατά τις δια-
τάξεις των προηγούμενων παραγράφων θεωρείται χρό-
νος πραγματικής εργασίας για όλα τα δικαιώματα που 
απορρέουν από την εργασιακή και ασφαλιστική σχέση. 
Οι ημέρες απουσίας των εργαζομένων, που αναφέρονται 
στις περιπτώσεις α’ , β’ , γ’ και δ’ της παραγράφου 2 είναι με 
αποδοχές, που καταβάλλονται από τον εργοδότη τους. 
Οι ημέρες απουσίας των εργαζομένων, που αναφέρονται 
στις περιπτώσεις ε’ , στ’ , ζ, η’ , θ’ και ι’ της παραγράφου 2, 
καθώς και των εργαζομένων της παραγράφου 3, είναι 
χωρίς αποδοχές. Στην περίπτωση αυτήν οι ασφαλιστικές 
εισφορές των συνδικαλιστικών στελεχών για τον χρόνο 
της συνδικαλιστικής άδειάς τους καταβάλλονται από την 
οργάνωσή τους.
5. Για την εύρυθμη λειτουργία της επιχείρησης, το συν-
δικαλιστικό στέλεχος, που επιθυμεί να κάνει χρήση συν-
δικαλιστικής άδειας, οφείλει να ενημερώσει εγγράφως με οποιονδήποτε τρόπο, ακόμη και μέσω ηλεκτρονικού 
ταχυδρομείου, τον εργοδότη, αμέσως μόλις αυτό είναι 
δυνατό και πάντως το αργότερο κατά την εβδομάδα που 
προηγείται της έναρξης της συνδικαλιστικής άδειας. Σε 
επείγουσες περιπτώσεις η συνδικαλιστική άδεια μπορεί 
να εκκινήσει αμέσως μετά την πρότερη ενημέρωση του 
εργοδότη, εφόσον αυτή είναι αντικειμενικώς αδύνατο να 
γίνει σε νωρίτερο χρόνο.Η πρότερη ενημέρωση του εργοδότη κατά το παρόν 
άρθρο περιορίζεται στην ανακοίνωση του χρόνου έναρ-
ξης και λήξης της συνδικαλιστικής άδειας και απαγο-
ρεύεται να περιλαμβάνει τον συγκεκριμένο λόγο για τον 
οποίο αυτή λαμβάνεται. Σε καμία περίπτωση ο εργοδό-
της δεν εγκρίνει τη συνδικαλιστική άδεια, η οποία απλώς 
του ανακοινώνεται.
6. Οι διατάξεις των προηγούμενων παραγράφων εφαρ-
μόζονται και για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των 
υπαλλήλων του άρθρου 30. Όπου οι διατάξεις αυτές 
αναφέρονται σε εργατικά κέντρα καταλαμβάνουν και 
τα νομαρχιακά τμήματα που υπάγονται στην Α.Δ.Ε.Δ.Υ..».
Άρθρο 91
Γνωστοποίηση απεργίας και στάσεων εργασίας - Τροποποίηση της παρ. 1 του άρθρου 19 του ν. 1264/1982
Το τελευταίο εδάφιο της παρ.  1 του άρθρου 19 του ν. 1264/
1982 (Α’ 79) τροποποιείται, προστίθεται νέο εδάφιο και η 
παρ. 1 του άρθρου 19 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Η απεργία αποτελεί δικαίωμα εργαζομένων που 
ασκείται από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις: α) ως μέσο 
για τη διαφύλαξη και προαγωγή των οικονομικών, εργα-
σιακών, συνδικαλιστικών και ασφαλιστικών συμφερό-
ντων των εργαζομένων και ως εκδήλωση αλληλεγγύης για τους αυτούς σκοπούς και β) ως εκδήλωση αλληλεγ-
γύης εργαζομένων επιχειρήσεων ή εκμεταλλεύσεων που 
εξαρτώνται από πολυεθνικές εταιρίες προς εργαζομέ-
νους σε επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις ή στην έδρα της 
ίδιας πολυεθνικής εταιρείας, και εφόσον η έκβαση της 
απεργίας των τελευταίων θα έχει άμεσες επιπτώσεις στα 
οικονομικά ή εργασιακά συμφέροντα των πρώτων.
Η απεργία στην περίπτωση β’ κηρύσσεται μόνο από 
την πιο αντιπροσωπευτική τριτοβάθμια συνδικαλιστική 
οργάνωση.
Για την άσκηση του δικαιώματος της απεργίας, συ-
μπεριλαμβανομένων των ολιγόωρων στάσεων εργα-σίας, απαιτείται προειδοποίηση του εργοδότη ή της 
συνδικαλιστικής του οργάνωσης είκοσι τέσσερις (24) 
τουλάχιστον ώρες πριν από την πραγματοποίησή της. Η 
προειδοποίηση είναι έγγραφη, επιδίδεται με δικαστικό 
επιμελητή στον εργοδότη ή τους εργοδότες που αφορά 
και περιλαμβάνει την ημέρα και ώρα έναρξης και τη δι-άρκεια της απεργίας, τη μορφή αυτής, τα αιτήματα της απεργίας και τους λόγους που τα θεμελιώνουν.».
Άρθρο 92
Επιχειρήσεις δημόσιου χαρακτήρα ή κοινής 
ωφέλειας, η λειτουργία των οποίων έχει 
ζωτική σημασία για τη ν εξυπηρέτηση βασικών 
αναγκών του κοινωνικού συνόλου - 
Τροποποίηση του άρθρου 19 του ν. 1264/1982
Η παρ. 2 του άρθρου 19 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) τρο-
ποποιείται και διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Η απεργία των εργαζομένων με σχέση εργασίας 
ιδιωτικού δικαίου στο δημόσιο, στους οργανισμούς το-
πικής αυτοδιοίκησης, στα νομικά πρόσωπα δημοσίου 
δικαίου, στις επιχειρήσεις δημόσιου χαρακτήρα ή κοινής 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8002 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ωφέλειας η λειτουργία των οποίων έχει ζωτική σημασία 
για την εξυπηρέτηση βασικών αναγκών του κοινωνικού 
συνόλου, επιτρέπεται μετά από την τήρηση της διαδικα-
σίας της παρ. 2 του άρθρου 20 και του άρθρου 21.
Επιχειρήσεις δημόσιου χαρακτήρα ή κοινής ωφέλειας, 
η λειτουργία των οποίων έχει ζωτική σημασία για την 
εξυπηρέτηση βασικών αναγκών του κοινωνικού συνό-
λου χαρακτηρίζονται οι επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις, οι 
οποίες ανήκουν σε έναν από τους ακόλουθους κλάδους:
α) Παροχής υγειονομικών υπη ρεσιών από νοσηλευτι-
κά εν γένει ιδρύματα.
β) Διύλισης και διανομής ύδατος.
γ) Παραγωγής και διανομής ηλεκτρικού ρεύματος ή 
καύσιμου αερίου.
δ) Παραγωγής ή διύλισης ακάθαρτου πετρελαίου.ε) Μεταφοράς προσώπων και αγαθών από την ξηρά, 
τη θάλασσα και τον αέρα.
στ) Τηλεπικοινωνιών και ταχυδρομείων.
ζ) Αποχέτευσης και απαγωγής ακάθαρτων υδάτων και 
λυμάτων και αποκομιδής και εναποθέσεως απορριμ-
μάτων.
η) Φορτοεκφόρτωσης και αποθήκευσης εμπορευμά-
των στα λιμάνια.
θ) Τραπέζης της Ελλάδος, Πολιτικής Αεροπορίας και 
κάθε είδους υπηρεσιών ή τμημάτων υπηρεσιών που 
απασχολούνται με την εκκαθάριση και πληρωμή των 
μισθών του προσωπικού του κατά το άρθρο 14 του 
ν. 4270/2014 (Α’ 143) δημόσιου τομέα.».
Άρθρο 93
Προστασία δικαιώματος στην εργασία
1. Η συνδικαλιστική οργάνωση που κηρύσσει απεργία 
υποχρεούται να προστατεύει το δικαίωμα των εργαζο-μένων, οι οποίοι δεν συμμετέχουν στην απεργία, ώστε να προσέρχονται και να αποχωρούν ελεύθερα και ανε-
μπόδιστα από την εργασία τους και να παρέχουν αυτήν 
χωρίς εμπόδιο και ιδίως χωρίς την άσκηση σωματικής ή ψυχολογικής βίας σε βάρος τους από οιονδήποτε.
2. Σε περίπτωση παραβίασης της υποχρέωσης της 
παρ. 1, η απεργία μπορεί να διακοπεί με απόφαση που λαμβάνεται κατά τη διαδικασία της παρ. 4 του άρθρου 
22 του ν. 1264/1982 (Α’ 79). Στην περίπτωση αυτή, για 
την κήρυξη νέας απεργίας απαιτείται η τήρηση όλων των 
διατυπώσεων του άρθρου 20 του ν. 1264/1982 και της προθεσμίας της παρ. 1 του άρθρου 19 ή της παρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 1264/1982, κατά περίπτωση.
3. Υπαίτια παραβίαση της υποχρέωσης της παρ. 1 γεν-
νά αστική ευθύνη της συνδικαλιστικής οργάνωσης και των υπαίτιων μελών του διοικητικού της συμβουλίου.
Άρθρο 94
Δημόσιος διάλογος - Τροποποίηση του άρθρου 3 του ν. 2224/1994
Το άρθρο 3 του ν. 2224/1994 (Α’ 112) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 3
Δημόσιος Διάλογος
1. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που κηρύσσουν 
απεργία στο Δημόσιο, τους ΟΤΑ, τα ν.π.δ.δ., καθώς και σε φορείς, υπηρεσίες, οργανισμούς και επιχειρήσεις που 
αναφέρονται στην παρ. 2 του άρθρου 19, υποχρεούνται 
να καταθέσουν ενώπιον του Ο.ΜΕ.Δ. (Οργανισμός Μεσο-
λάβησης και Διαιτησ ίας) αίτηση διεξαγωγής δημόσιου 
διαλόγου για τα αιτήματα της απεργίας. Η αίτηση αυτή, 
μαζί με κατάλληλη πρόσκληση σε συνάντηση ανάδει-
ξης μεσολαβητή στον τόπο, ημέρα και ώρα που ορίζει 
ο Ο.ΜΕ.Δ., επιδίδεται στον εργοδότη με δικαστικό επιμε-
λητή, με ευθύνη των συνδικαλιστικών οργανώσεων που 
κηρύσσουν την απεργία, το αργότερο συγχρόνως με τις 
επιδόσεις που προβλέπονται στην παρ. 1 του άρθρου 19 
και την παρ. 2 του άρθρου 20.
Στους λοιπούς φορείς, υπηρεσίες, οργανισμούς και 
επιχειρήσεις, η συνδικαλιστική οργάνωση που κηρύσσει 
την απεργία δικαιούται να ζητήσει τη διεξαγωγή δημό-
σιου διαλόγου ενώπιον του Ο.ΜΕ.Δ., σύμφωνα με τις δι-ατάξεις αυτού του άρθρου, πριν ή και κατά τη διάρκεια 
της απεργίας.
Σε όλους τους φορείς, υπηρεσίες, οργανισμούς και 
επιχειρήσεις, ο εργοδότης δικαιούται να ζητήσει τη διε-ξαγωγή δημόσιου διαλόγου ενώπιον του Ο.ΜΕ.Δ., σύμ-φωνα με τις διατάξεις του παρόντος, όταν με οποιονδή-
ποτε τρόπο πληροφορηθεί τα αιτήματα της απεργίας 
ή την κήρυξη απεργίας ή κρίνει ότι υπάρχει κίνδυνος 
διατάραξης της εργασιακής ειρήνης στην επιχείρηση, 
πριν ή και κατά τη διάρκεια της απεργίας.
2. Εάν δεν εμφανισθούν αμφότερα τα μέρη στον τόπο 
και χρόνο που ορίζει η πρόσκληση, ο Ο.ΜΕ.Δ. κηρύσσει 
άκαρπο τον δημόσιο διάλογο. Αν τα μέρη εμφανιστούν, επιλέγουν με συμφωνία τους μεσολαβητή από τον κα-τάλογο μεσολαβητών - διαιτητών του Ο.ΜΕ.Δ.. Εάν δεν 
επιτευχθεί συμφωνία για το πρόσωπο του μεσολαβητή, η 
πλευρά που ζήτησε τη διεξαγωγή δημόσιου διαλόγου δι-
καιούται να ζητήσει από τον Ο.ΜΕ.Δ. την άμεση ανάδειξη 
μεσολαβητή με τη διαδικασία της κλήρωσης σύμφωνα 
με την παρ. 2 του άρθρου 15 του ν. 1876/1990 (Α’ 27).
3. Ο μεσολαβητής αναλαμβάνει τα καθήκοντά του 
εντός είκοσι τεσσάρων (24) ωρών από την ανάδειξή του 
και ο δημόσιος διάλογος αρχίζει από την ημέρα ανάλη-ψης των καθηκόντων του μεσολαβητή. Ο μεσολαβητής διευθύνει τον δημόσιο διάλογο, προσπαθεί να επιτύχει 
προσέγγιση απόψεων κατά τον συντομότερο δυνατό 
χρόνο και έχει όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, που προβλέπονται στις παρ. 4 και 5 του άρθρου 15 του ν. 1876/1990. Κατά τη διεξαγωγή του δημόσιου διαλό-
γου, πέραν των κοινών και κατ’ ιδίαν διαβουλεύσεων του 
μεσολαβητή με τα μέρη, μπορούν να κληθούν να συμμε-
τέχουν εκπρόσωποι συνδικαλιστικών και εργοδοτικών 
οργανώσεων, καθώς και εκπρόσωποι αρμόδιων δημό-
σιων υπηρεσιών, κοινωνικών φορέων και μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, έπειτα από σχετική συμφωνία των μερών.
4. Όσο διαρκεί ο δημόσιος διάλογος, αναστέλλεται η 
άσκηση του δικαιώματος της απεργίας στις επιχειρήσεις 
της παρ. 2 του άρθρου 19 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) και 
απαγορεύεται η άσκηση αγωγής ενώπιον των αρμόδιων 
δικαστηρίων για θέματα σχετικά με την εν λόγω απεργία.
5. Αν, μετά από την έναρξη του δημόσιου διαλόγου 
σύμφωνα με την παρ. 3, αποχωρήσει από τον δημόσιο 
διάλογο η μία από τις πλευρές ή η προσέγγιση των από-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8003 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ψεων δεν επιτευχθεί εντός σαράντα οκτώ (48) ωρών, η 
μεσολάβηση θεωρείται ότι έληξε και ο μεσολαβητής έχει 
δικαίωμα να υποβάλλει στα μέρη έκθεση για τα αιτήμα-
τα της απεργίας, με βάση τις απόψεις των μερών και τη σχετική τεκμηρίωση. Η έκθεση του μεσολαβητή κοινο-ποιείται στα μέρη με δικαστικό επιμελητή εντός είκοσι 
τεσσάρων (24) ωρών από τη λήξη της μεσολάβησης. 
Η έκθεση είναι δυνατό να δημοσιευθεί στον ημερήσιο 
τύπο από τον μεσολαβητή, έπειτα από συμφωνία των 
μερών κατά τη διάρκεια του δημόσιου διαλόγου ή από 
οποιοδήποτε μέρος χωρίς να απαιτείται προηγούμενη 
συμφωνία.
6. Με συμφωνία των μερών μπορούν να ρυθμιστούν 
όλα τα διαδικαστικά θέματα διεξαγωγής δημόσιου δια-
λόγου, συμπεριλαμβανομένης της διάρκειάς του και της 
ελεύθερης επιλογής μεσολαβητή.».
Άρθρο 95
Προσωπικό Ασφαλείας και Προσωπικό Ελάχιστης Εγγυημένης Υπηρεσίας 
και νομιμότητα απεργίας - Αντικατάσταση του άρθρου 21 και προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 22 του ν. 1264/1982
1. Το άρθρο 21 του ν. 1264/1982 (Α’ 79) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 21
Προσωπικό Ασφαλείας και Ελάχιστης Εγγυημένης Υπηρεσίας
1. Κατά τη διάρκεια της απεργίας η συνδικαλιστική 
οργάνωση, η οποία την κηρύσσει, έχει υποχρέωση να 
διαθέτει το αναγκαίο προσωπικό για την ασφάλεια των 
εγκαταστάσεων της επιχείρησης και την πρόληψη κα-
ταστροφών και ατυχημάτων (Προσωπικό Ασφαλείας).
2. Στις υπηρεσίες οργανισμούς, επιχειρήσεις και εκμε-
ταλλεύσεις της παρ. 2 του άρθρου 19, πέραν του προ-
σωπικού ασφαλείας διατίθεται και προσωπικό για την 
αντιμετώπιση στοιχειωδών αναγκών του κοινωνικού συνόλου κατά τη διάρκεια της απεργίας (Προσωπικό 
Ελάχιστης Εγγυημένης Υπηρεσίας). Οι στοιχειώδεις αυτές 
ανάγκες ορίζονται ως τουλάχιστον το ένα τρίτο (1/3) της 
συνήθως παρεχόμενης υπηρεσίας. Με κοινή απόφαση 
του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και 
του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουργού στον οποίο 
υπάγεται ο φορέας ή ο κλ άδος δραστηριότητας, που 
εκδίδεται κατόπιν συμφωνίας των μερών ή έγγραφης 
εισήγησης οιουδήποτε κοινωνικού εταίρου ή φορέα έχει 
έννομο συμφέρον, ο οποίος τεκμηριώνει μικρότερη ανά-
γκη λειτουργίας, δύναται να περιορισθεί το ποσοστό των 
στοιχειωδών αναγκών της παρ. 2.
3. Η συνδικαλιστική οργάνωση που κήρυξε την απερ-
γία γνωστοποιεί εγγράφως στον εργοδότη, με έγγραφο 
που επιδίδεται με δικαστικό επιμελητή πριν από την 
έναρξη της απεργίας, τα ονόματα των εργαζομένων που θα παρέχουν τις υπηρεσίες τους ως Προσωπικό 
Ασφαλείας και, αν απαιτείται, ως Προσωπικό Ελάχιστης 
Εγγυημένης Υπηρεσίας. Με ευθύνη της συνδικαλιστικής 
οργάνωσης, το διατιθέμενο προσωπικό των παρ. 1 και 
2 παρέχει τις υπηρεσίες του υπό τις οδηγίες του εργο-δότη, προς εκπλήρωση των σκοπών για τους οποίους 
διατίθεται.
4. Το προσωπικό των παρ. 1 και 2 καθορίζεται με ειδική 
συμφωνία μεταξύ της πιο αντιπροσωπευτικής συνδικα-
λιστικής οργάνωσης της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης 
και του εργοδότη. Πλέον αντιπροσωπευτική είναι η συν-
δικαλιστική οργάνωση που έχει ως μέλη τους εργαζόμε-
νους που προέρχονται από όλους τους κλάδους της επι-
χείρησης. Αν στην επιχείρηση υπάρχουν περισσότερες 
συνδικαλιστικές οργανώσεις, αντιπροσωπευτικότερη 
είναι εκείνη που συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο αριθμό μελών που ψήφισαν κατά τις τελευταίες εκλογές για την 
ανάδειξη διοίκησης, ανεξάρτητα από τις ειδικότητες 
των εργαζομένων που είναι μέλη της. Οι λοιπές συνδι-καλιστικές οργανώσεις δικαιούνται να παρέμβουν στις διαπραγματεύσεις και τις λοιπές διαδικασίες.
5. Η συμφωνία της παρ. 4 αναφέρει τουλάχιστον:
α) τα συμβαλλόμενα μέρη, 
β) την εκμετάλλευση ή επιχείρηση ή τις εκμεταλλεύ-
σεις ή επιχειρήσεις στις οποίες θα εφαρμόζεται, 
γ) τις υπηρεσίες και τμήματα της εκμετάλλευσης ή επι-
χείρησης ή των εκμεταλλεύσεων ή επιχειρήσεων που θα 
λειτουργούν κατά τη διάρκεια της απεργίας, αναλόγως με τη διάρκειά της και τις επιπτώσεις στο δημόσιο συμ-
φέρον και την οικονομία συγκεκριμένης ή ευρύτερης 
περιοχής ή όλης της χώρας, 
δ) τον αριθμό των εργαζομένων ανά ειδικότητα που 
απαιτείται για τη στελέχωση των υπηρεσιών και τμημά-
των της εκμετάλλευσης ή επιχείρησης ή των εκμεταλ-
λεύσεων ή επιχειρήσεων με προσωπικό των παρ. 1 και 2, όπου απαιτείται, 
ε) διαδικαστικά θέματα ορισμού των εργαζομένων των 
παρ. 1 και 2 και 
στ) τη διάρκεια αυτής, η οποία μπορεί να είναι ορισμέ-
νη, αλλά τουλάχιστον ενός (1) έτους, ή αόριστη.
6. Στις επιχειρήσεις και εκμεταλλεύσεις της παρ. 2 του 
άρθρου 19, πέραν του προσωπικού της παρ. 2, με την 
ίδια συμφωνία είναι δυνατό να καθορίζονται οι συγκε-
κριμένες ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, τις οποίες 
πρέπει να καλύπτει ο εργοδότης σε περίπτωση απεργί-ας και οι συνέπειες για την παραβίαση της συμφωνίας. 
Κριτήρια για τα θέματα αυτά αποτελούν το είδος και 
η κοινωνική κρισιμότητα των υπηρεσιών και αγαθών, 
που παρέχει η επιχείρηση και η ανάγκη διασφάλισης 
της άσκησης του δικαιώματος της απεργίας, πάντοτε 
εντός του πλαισίου που καθορίζει η παρ. 2 και ιδίως το τελευταίο εδάφιο αυτής.
7. Η συμφωνία καταρτίζεται με απευθείας διαπραγμα-
τεύσεις μεταξύ των μερών. Έως την 5η Νοεμβρίου κάθε ημερολογιακού έτους, ένα από τα ενδιαφερόμενα μέρη 
καλεί το άλλο μέρος σε διαπραγμάτευση με εξώδικη κλή-
ση, στην οποία περιέχεται υποχρεωτικά η πρόταση για 
καθορισμό του προσωπικού των παρ. 1 και 2. Η κλήση 
επιδίδεται προς το άλλο μέρος με δικαστικό επιμελητή 
και κατά τον ίδιο τρόπο κοινοποιείται στο Υπουργείο 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων.
8. Η συμφωνία καταρτίζεται το αργότερο έως την 25η 
Νοεμβρίου κάθε ημερολογιακού έτους και κατατίθεται 
στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Εργασίας και 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8004 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Κοινωνικών Υποθέσεων, εντός πέντε (5) ημερών από την 
υπογραφή της. Η συμφωνία είναι έγκυρη, ακόμη κι αν 
ο διάλογος ξεκινήσει σε ημερομηνία διαφορετική της 
προβλεπόμενης στην παρ. 7, εφόσον καταρτιστεί με 
απευθείας διαπραγματεύσεις μέχρι την 25η Νοεμβρίου 
και κατατεθεί στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, εντός πέντε (5) 
ημερών από την υπογραφή της. Η συμφωνία αυτή ισχύει 
ολόκληρο το ημερολογιακό έτος που ακολουθεί και, σε περίπτωση μη καταγγελίας ή τροποποίησής της, ισχύει 
και για τα επόμενα ημερολογιακά έτη.
9. Αν η συμφωνία δεν καταρτισθεί έως την 25η Νο-
εμβρίου ή δεν κατατεθεί στο Υπουργείο Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων εντός της προθεσμίας που ορί-
ζεται στην παρ. 8, τα μέρη υποχρεούνται να προσφύ-
γουν στη διαδικασία της μεσολάβησης. Η μεσολάβηση 
πρέπει να ολοκληρωθεί εντός δεκαπέντε (15) ημερών 
από την ανάληψη των καθηκόντων του μεσολαβητή. 
Εάν η μεσολάβηση δεν καταλήξει σε συμφωνία, κάθε 
ενδιαφερόμενη πλευρά έχει δικαίωμα να παραπέμψει 
το θέμα σε διαιτησία του άρθρου 16 του ν. 1876/1990 
(Α’ 27). Διαιτητής επιλέγεται με κοινή συμφωνία των με-
ρών από τον ειδικό κατάλογο διαιτητών και σε περίπτω-
ση μη συμφωνίας με κλήρωση σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 16 του ν. 1876/1990. 
10. Δεν επιτρέπεται η κήρυξη απεργίας χωρίς να έχει 
προηγουμένως καθοριστεί το Προσωπικό Ασφαλείας 
και, όπου απαιτείται, το Προσωπικό Ελάχιστης Εγγυη-
μένης Υπηρεσίας, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο 
παρόν, ή χωρίς να τεθεί πραγματικώς στη διάθεση του 
εργοδότη το προσωπικό αυτό, υποκείμενο στο διευ-
θυντικό του δικαίωμα, με ευθύνη της συνδικαλιστικής 
οργάνωσης που κηρύσσει την απεργία.
11. Τα ζητήματα των παρ. 1, 2, 3 και 4 μπορούν να 
ρυθμίζονται και με συλλογικές συμβάσεις εργασίας για όλες τις επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως του δημόσιου ή μη 
χαρακτήρα τους και του χαρακτηρισμού τους ή μη ως 
κοινής ωφέλειας.».
2. Στο άρθρο 22 του ν. 1264/1982 προστίθεται παρ. 6 
και το άρθρο 22 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 22
Απαγόρευση προσλήψεων απεργοσπαστών - απαγόρευση ανταπεργίας - νομιμότητα 
απεργίας
1. Απαγορεύεται κατά τη διάρκεια νόμιμης απεργίας 
η πρόσληψη απεργοσπαστών.
2. Απαγορεύεται η ανταπεργία (λοκ-άουτ).3. Δεν επιτρέπεται η δικαστική απαγόρευση απεργίας 
με ασφαλιστικά μέτρα.
4. Για διαφορές που προκύπτουν από την εφαρμογή 
των διατάξεων των άρθρων 19 - 22 αποφασίζει το Μο-
νομελές Πρωτοδικείο της έδρας της συνδικαλιστικής 
οργάνωσης που έχει κηρύξει την απεργία κατά τη δια-
δικασία των άρθρων 663 έως 676 του Κώδικα πολιτικής 
Δικονομίας. Σε επείγουσες περιπτώσεις οι πρόεδροι των 
αρμόδιων πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων δικαστη-
ρίων προσδιορίζουν σύντομη δικάσιμη και συντέμνουν 
τις προθεσμίες επίδοσης των δικογράφων, ώστε η συ-ζήτηση να πραγματοποιηθεί μέσα σε πέντε ημέρες από 
την κατάθεσή τους ανεξάρτητα από τον αριθμό των 
υποθέσεων που εκκρεμούν.
Η προθεσμία της έφεσης είναι τρεις (3) μέρες.
5. Με τη διαδικασία της παραγράφου 4 και τηρου-
μένων των ίδιων ως άνω προθεσμιών εκδικάζονται οι 
διαφορές που απορρέουν από την εφαρμογή του άρ-
θρου 656 του Αστικού Κώδικα σε περίπτωση κήρυξης 
απεργίας στην επιχείρηση.
6. Εάν απεργία ή στάση εργασίας που έχει κηρυχθεί 
από πρωτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση κριθεί 
παράνομη σύμφωνα με τη διαδικασία της παρ. 4, δεν 
επιτρέπεται, μετά την έκδοση της απόφασης, η κήρυξη 
απεργίας κατά του ίδιου εργοδότη και με ίδια ημερο-
μηνία έναρξης από την αντίστοιχη δευτεροβάθμια ή 
τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση.».
Άρθρο 96
Ικανότητα για σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας - Νομιμοποίηση εκπροσώπων - 
Τροποποίηση του άρθρου 6 του ν. 1876/1990
Οι παρ. 1 και 2 του άρθρου 6 του ν. 1876/1990 (Α’ 27) 
τροποποιούνται, η παρ. 5 καταργείται και το άρθρο 6 
διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 6
Ικανότητα για σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας - Νομιμοποίηση εκπροσώπων
1. Ικανότητα για σύναψη συλλογικών συμβάσεων ερ-
γασίας έχουν:
α. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων και 
εργοδοτών όλων των βαθμίδων στο πεδίο της δρα-στηριότητάς τους, καθώς και οι ενώσεις προσώπων 
με τους όρους και τις προϋποθέσεις της παρ. 5 του άρ-
θρου 3, εφόσον έχουν εγγραφεί στα αντίστοιχα μητρώα 
της παρ. 4.
Ειδικότερα για την παρ. 3 του άρθρου 3, από την πλευ-
ρά των εργαζομένων, ικανότητα για σύναψη συλλογικής σύμβασης εργασίας έχει η πλέον αντιπροσωπευτική τρι-
τοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση. Για τις υπόλοιπες συλλογικές συμβάσεις εργασίας του άρθρου 3, από την 
πλευρά των εργαζομένων, ικανότητα για σύναψη συλ-
λογικής σύμβασης εργασίας έχει η πλέον αντιπροσω-
πευτική συνδικαλιστική οργάνωση των εργαζομένων 
στο πεδίο ισχύος της συλλογικής σύμβασης εργασίας.
β. Κάθε εργοδότης για τους εργαζόμενους που απα-
σχολεί στην επιχείρησή του.
γ. Για τους εργαζομένους σε δικηγορικά, σε συμβολαιο-
γραφικά και άλλα γραφεία η σχετική συλλογική σύμβαση 
υπογράφεται ή η διαιτητική διαδικασία διεξάγεται μετα-
ξύ της συνδικαλιστικής οργάνωσης των εργαζομένων και 
του οικείου ν.π.δ.δ., στο οποίο υπάγονται οι εργοδότες.
2. Κριτήριο της αντιπροσωπευτικότητας των συνδικα-
λιστικών οργανώσεων είναι ο αριθμός των εργαζομένων 
που ψήφισε στις τελευταίες εκλογές για ανάδειξη διοί-
κησης. Κριτήριο αντιπροσωπευτικότητας της εργοδοτι-
κής οργάνωσης είναι ο αριθμός των εργαζομένων, που 
συνδέονται με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας με μέλη 
της οργάνωσης ή μέλη αυτών μέχρι φυσικού προσώπου, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8005 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ατομικής επιχείρησης ή εταιρίας, όπως προκύπτουν από 
το ΓΕ.ΜΗ.Ο.Ε..
Η ικανότητα, η αρμοδιότητα ή και η αντιπροσωπευ-
τικότητα για σύναψη συλλογικής σύμβασης εργασίας, 
καθώς και η ύπαρξη και η νομική φύση ή ο χαρακτήρας 
συνδικαλιστικής οργάνωσης εργαζομένων ή οργάνωσης 
εργοδοτών, μπορούν να αμφισβητηθούν με την κατάθε-
ση αγωγής ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου της 
έδρας ή κατοικίας του εναγομένου, η οποία εκδικάζεται 
σύμφωνα με τα άρθρα 591 επ. ΚΠολΔ και τις ειδικότερες 
προβλέψεις του παρόντος. Έννομο συμφέρον για την 
κατάθεση της αγωγής έχει κατά περίπτωση η συνδικα-
λιστική οργάνωση εργαζομένων, ο μεμονωμένος εργο-
δότης και η οργάνωση εργοδοτών.
Η αγωγή ασκείται το αργότερο δέκα (10) ημέρες μετά 
την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Με την κοινοποί-
ηση της αγωγής αναστέλλονται οι διαπραγματεύσεις 
μέχρι την έκδοση τελεσίδικης απόφασης. Η δικάσιμος 
ορίζεται εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών από την 
κατάθεση της αγωγής, ανεξάρτητα από τον αριθμό των υποθέσεων της δικασίμου. Η αγωγή, μαζί με κλήση για 
τη συζήτησή της, επιδίδεται στον εναγόμενο το αργό-
τερο σαράντα οκτώ (48) ώρες πριν από τη συζήτηση. Η 
απόφαση εκδίδεται εντός δεκαπέντε (15) ημερών από 
τη συζήτηση.
Η έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης ασκείται 
εντός δέκα (10) ημερών από την έκδοση της πρωτόδι-
κης απόφασης. Η δικάσιμος για τη συζήτηση της έφεσης 
ορίζεται εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την άσκησή της. Η έφεση, μαζί με κλήση για τη συζήτησή της, επιδί-δεται στον εναγόμενο το αργότερο επτά (7) εργάσιμες 
ημέρες πριν από τη συζήτηση. Η απόφαση εκδίδεται 
εντός δεκαπέντε (15) ημερών από τη συζήτηση. Σε κάθε 
περίπτωση η αγωγή μπορεί να κατατεθεί και εντός δέκα 
(10) ημερών από τη θέση σε ισχύ της συλλογικής σύμβα-
σης εργασίας, χωρίς να αναστέλλει την ισχύ της, με τις ίδιες ως ανωτέρω δικονομικές προθεσμίες.
Στοιχεία των δικαστικών αποφάσεων, που εκδίδονται 
συμφώνως προς το παρόν άρθρο, καταχωρούνται στις 
μερίδες του ενάγοντος, του εναγομένου και του τυχόν 
προσεπικαλουμένου στο ΓΕ.ΜΗ.Ο.Ε. και το ΓΕ.ΜΗ.Ο.Ε..
3.α. Για τη νομιμοποίηση των εκπροσώπων των συν-
δικαλιστικών οργανώσεων εφαρμόζονται οι σχετικές 
διατάξεις των καταστατικών τους. 
β. Για τη νομιμοποίηση των εκπροσώπων της ένωσης 
προσώπων της περίπτωσης α’ της παραγράφου 1, εφαρ-
μόζονται οι ρυθμίσεις της ιδρυτικής της πράξης.
4. α) Όλες οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζο-
μένων, οι ενώσεις προσώπων εργαζομένων και οι οργα-
νώσεις των εργοδοτών και ειδικά αυτές που συνάπτουν 
συλλογικές συμβάσεις εργασίας ή και ορίζουν εκπροσώ-
πους τους στις διοικήσεις των φορέων που εποπτεύονται 
από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, 
καθώς και στα συλλογικά όργανα αυτού, έχουν υποχρέω-
ση να εγγράφονται στο Μητρώο Συνδικαλιστικών Οργα-
νώσεων Εργαζομένων και Οργανώσεων Εργοδοτών του 
Υπουργείου που τηρείται στο πληροφοριακό σύστημα 
ΕΡΓ ΑΝΗ του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υπο-θέσεων.β) Στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων 
δημιουργείται Γενικό Μητρώο Συνδικαλιστικών Οργανώ-
σεων Εργαζομένων (ΓΕ.ΜΗ.Ο.Ε.), στο οποίο τηρούνται 
τα ακόλουθα στοιχεία: α) το καταστατικό της συνδικα-
λιστικής οργάνωσης και οι τυχόν τροποποιήσεις αυτού, 
καθώς και η τυχόν πράξη διάλυσής της, β) ο αριθμός 
των μελών της συνδικαλιστικής οργάνωσης που έλαβαν 
μέρος στις εκλογές για ανάδειξη διοίκησης, γ) η σύνθεση 
των οργάνων διοίκησης αυτής, δ) η έδρα της συνδικα-
λιστικής οργάνωσης και στοιχεία επικοινωνίας και ε) οι οικονομικές της καταστάσεις, εφόσον υφίστανται κρα-
τικές ή συγχρηματοδοτούμενες πηγές χρηματοδότησης 
στην ίδια την οργάνωση ή στις συνδεδεμένες με αυτή 
οντότητες.
γ) Στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων 
δημιουργείται Γενικό Μητρώο Οργανώσεων Εργοδοτών 
(ΓΕ.ΜΗ.Ο.Ε.), στο οποίο εγγράφονται υποχρεωτικά όλες οι οργανώσεις εργοδοτών και στο οποίο τηρούνται τα 
ακόλουθα στοιχεία: α) το καταστατικό της οργάνωσης 
εργοδοτών και οι τυχόν τροποποιήσεις αυτού καθώς 
και η τυχόν πράξη διάλυσής της, β) ο αριθμός των με-
λών της οργάνωσης εργοδοτών που έλαβαν μέρος στις εκλογές για ανάδειξη διοίκησης, γ) η σύνθεση των ορ-γάνων διοίκησης αυτής, δ) η έδρα της συνδικαλιστικής οργάνωσης και στοιχεία επικοινωνίας, ε) ο αριθμός των εργαζομένων που απασχολεί κάθε μέλος της εργοδοτι-κής οργάνωσης και στ) οι οικονομικές της καταστάσεις, εφόσον υφίστανται κρατικές ή συγχρηματοδοτούμενες πηγές χρηματοδότησης στην ίδια την οργάνωση ή στις συνδεδεμένες με αυτή οντότητες.
δ) Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινω-
νικών Υποθέσεων ρυθμίζεται κάθε θέμα σχετικά με τη 
δημιουργία του Μητρώου Συνδικαλιστικών Οργανώσε-
ων Εργαζομένων και Οργανώσεων Εργοδοτών, τη δημο-
σιότητα των στοιχείων του και κάθε αναγκαία τεχνική 
λεπτομέρεια καθώς και τη χορήγηση πληροφοριών σε 
σχέση με τα στοιχεία του μητρώου και με την τήρηση της 
προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, 
ιδίως σε σχέση με την αντιπροσωπευτικότητα συνδικα-λιστικών οργανώσεων εργαζομένων και εργοδοτών.».
Άρθρο 97
Πεδίο εφαρμογής συλλογικών συμβάσεων εργασίας - Τροποποίηση του άρθρου 8 του ν. 1876/1990
Οι παρ. 1 και 2 του άρθρου 8 του ν. 1876/1990 (Α’ 27) 
τροποποιούνται, προστίθεται παρ. 4 και το άρθρο 8 δι-αμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 8
Δέσμευση
1. Οι εθνικές γενικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας 
καθορίζουν τους ελάχιστους μη μισθολογικούς όρους 
εργασίας που ισχύουν για τους εργαζόμενους όλης της 
χώρας. Στους εργαζόμενους αυτούς περιλαμβάνονται 
και οι εργαζόμενοι με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαί-
ου στο Δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου 
και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Βασικοί 
μισθοί, βασικά ημερομίσθια, κάθε είδους προσαυξή-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8006 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
σεις αυτών και γενικά κάθε άλλος μισθολογικός όρος, 
ισχύουν μόνο για τους εργαζομένους που απασχολού-
νται από εργοδότες των συμβαλλόμενων εργοδοτικών 
οργανώσεων και δεν επιτρέπεται να υπολείπονται του 
νόμιμου κατώτατου μισθού και ημερομισθίου.
2. Οι υπόλοιπες συλλογικές συμβάσεις εργασίας δε-
σμεύουν τους εργαζόμενους και εργοδότες, οι οποίοι εί-
ναι μέλη των συμβαλλόμενων συνδικαλιστικών οργανώ-
σεων, τον εργοδότη που συνάπτει συλλογική σύμβαση εργασίας ατομικώς και τους εργοδότες που συνάπτουν 
συλλογική σύμβαση εργασίας με κοινό εξουσιοδοτημέ-
νο εκπρόσωπο ή εκπροσώπους. Βασικοί μισθοί, βασι-
κά ημερομίσθια, κάθε είδους προσαυξήσεις αυτών και γενικά κάθε άλλος μισθολογικός όρος, δεν επιτρέπεται 
να υπολείπονται του νόμιμου κατώτατου μισθού και 
ημερομισθίου.
3. Εφόσον ο εργοδότης δεσμεύεται από επιχειρησιακή 
συλλογική σύμβαση εργασίας, οι κανονιστικοί όροι της 
διέπουν υποχρεωτικά και τις εργασιακές σχέσεις όλων 
των εργαζομένων της συγκεκριμένης επιχείρησης ή εκ-μετάλλευσης.
4. Οι όροι της εθνικής γενικής συλλογικής σύμβασης 
εργασίας κωδικοποιούνται, με ευθύνη των μερών που 
την υπογράφουν, εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την υπογραφή της και εφαρμόζονται τα οριζόμενα 
στις παρ. 3 έως 6 του άρθρου 5. Αν παρέλθει άπρακτη 
η προθεσμία αυτή, κωδικοποιούνται με απόφαση της 
Ολομέλειας του Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας εντός 
(15) ημερών από τη λήξη της ως άνω προθεσμίας και 
υποβάλλονται στις ίδιες διατυπώσεις.
Οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας και οι διαιτητικές 
αποφάσεις πρέπει να εμπεριέχουν κωδικοποίηση όλων 
των εν ισχύι όρων τους, συμπεριλαμβανομένων τόσο 
των συμφωνούμενων το πρώτον με τη συγκεκριμένη 
συλλογική ρύθμιση, όσο και αυτών που τυχόν διατηρού-
νται σε ισχύ, άλλως ισχύουν μόνο οι κωδικοποιημένες 
διατάξεις.».
Άρθρο 98
Συμφιλίωση - Αντικατάσταση του άρθρου 13 του ν. 1876/1990
Το άρθρο 13 του ν. 1876/1990 (Α’ 27) αντικαθίσταται 
ως εξής:
«Άρθρο 13
Συμφιλίωση
1. Συμφιλίωση είναι η επιδίωξη διευθέτησης ατομικής 
ή συλλογικής διαφοράς εργασίας και ο συντονισμός της 
διαβούλευσης με σκοπό τη διευκόλυνση της σύγκλισης 
απόψεων μεταξύ ενός ή περισσότερων εργαζομένων 
και εργοδότη ή οργάνωσης εργοδοτών. 
2. Αντικείμενο της συμφιλίωσης δύναται να είναι: 
α) κάθε θέμα το οποίο έχει επιπτώσεις στις εργασιακές 
σχέσεις και για το οποίο ο νόμος προβλέπει διαβούλευση 
μεταξύ συνδικαλιστικής οργάνωσης - εργαζομένων ή 
εκπροσώπων εργαζομένων και εργοδότη ή οργάνωσης 
εργοδοτών πριν την απόφαση του εργοδότη, ή
β) γενικά κάθε θέμα σχετικό με την απασχόληση και 
τους όρους εργασίας σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, για το οποίο εκπρόσωποι των εργαζομένων και εργοδό-
της έχουν νομική υποχρέωση ή επιθυμούν να διαβου-
λευθούν για τη διερεύνηση κοινά αποδεκτών λύσεων.
3. Συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων, εκπρό-
σωποι εργαζομένων, καθώς και οργανώσεις εργοδοτών, 
εκπρόσωποι εργοδοτών ή μεμονωμένος εργοδότης, 
έχουν δικαίωμα να ζητήσουν υπηρεσίες συμφιλίωσης 
από συμφιλιωτή του Ο.ΜΕ.Δ. με σκοπό την επίτευξη συμ-
φωνίας για κάθε θέμα για το οποίο ο νόμος προβλέπει 
διαβούλευση μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων ή για 
διαφωνία ή διαφορά μεταξύ αυτών με αφορμή την ατο-
μική σύμβαση εργασίας που έχει συλλογικό ενδιαφέρον. 
Σε μια τέτοια περίπτωση, ακολουθείται η διαδικασία του 
παρόντος άρθρου.
4. Η διαδικασία της συμφιλίωσης αρχίζει με την κατά-
θεση σχετικής αίτησης από κοινού από τα ενδιαφερό-
μενα μέρη ή χωριστά με κοινοποίηση της αίτησης στο άλλο μέρος. 
5. Ο συμφιλιωτής επιλέγεται από τον κατάλογο μεσο-
λαβητών του Ο.ΜΕ.Δ. με συμφωνία των μερών.
Αν τέτοια συμφωνία δεν επιτευχθεί, ο συμφιλιωτής 
ατομικής διαφοράς ορίζεται με κλήρωση από τον κα-
τάλογο μεσολαβητών του Ο.ΜΕ.Δ., σύμφωνα με τη δια-δικασία του άρθρου 15. Η κλήρωση διεξάγεται ενώπιον 
του Προέδρου του Ο.ΜΕ.Δ. ή του οριζομένου από αυτόν 
εκπροσώπου του και κάθε μέρος έχει το δικαίωμα να 
απορρίψει ένα κληρωθέν πρόσωπο. Με την ίδια διαδι-κασία ορίζεται και ο αναπληρωτής συμφιλιωτής. 
6. Ο συμφιλιωτής οφείλει να αναλάβει τα καθήκοντά 
του εντός τριών (3) εργάσιμων ημερών από τον ορισμό 
του, οπότε συντάσσεται πρακτικό ανάληψης της συμ-
φιλίωσης. 
7. Ο συμφιλιωτής προσπαθεί να πετύχει την προσέγ-
γιση των απόψεων το συντομότερο δυνατό με κάθε 
πρόσφορο μέσο για τον τερματισμό της διένεξης και τη διασφάλιση της εργασιακής ειρήνης.
8. Κατά τη διάρκεια της συμφιλιωτικής διαδικασίας 
μπορούν να παρίστανται συνολικά μέχρι πέντε (5) εκ-
πρόσωποι από κάθε ενδιαφερόμενο μέρος πέραν των 
νομικών συμβούλων. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται 
κατ’ επιλογήν του κάθε μέρους εκπρόσωποι της πρωτο-
βάθμιας ή της δευτεροβάθμιας συνδικαλιστικής οργά-
νωσης ή του Εργατικού Κέντρου της περιοχής της έδρας 
της επιχείρησης, ή της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών 
Ελλάδος (ΓΣΕΕ) εκ μέρους των εργαζομένων, καθώς και 
εκπρόσωποι της συνδικαλιστικής οργάνωσης εκ μέρους 
του εργοδότη ή των εργοδοτών. Αν θεωρείται αναγκαίο, 
μπορεί να παρίσταται διερμηνέας για τη μετάφραση σε 
αλλοδαπό μέρος ή διερμηνέας νοηματικής γλώσσας για 
την υποστήριξη κωφού ή βαρήκοου ατόμου. Η διαδι-
κασία λαμβάνει χώρα σε χρόνο και τόπο που ορίζει ο 
συμφιλιωτής. Επιτρέπεται και η εξ αποστάσεως, με ηλε-κτρονικά μέσα, συμμετοχή των ανωτέρω προσώπων.
9. Στο τέλος της συμφιλιωτικής διαδικασίας συντάσ-
σεται Πρακτικό Συμφιλίωσης, στο οποίο βεβαιώνεται η 
συμφωνία ή η διαφωνία των μερών, αφού προηγουμέ-
νως έχουν καταχωρηθεί συνοπτικά οι προτάσεις και αντι-
προτάσεις των μερών. Το πρακτικό υπογράφεται από τα 
ενδιαφερόμενα μέρη και τον επιληφθέντα συμφιλιωτή. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8007 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
10. Σε περίπτωση που η διένεξη προκύψει κατά τις 
διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συλλογικής σύμβασης 
εργασίας και η συμφιλιωτική διαδικασία καταλήξει σε 
συμφωνία, ακολουθεί η σύναψη συλλογικής σύμβασης 
εργασίας σύμφωνα με το άρθρο 5.
11. Το Πόρισμα Συμφιλίωσης δεν είναι δεσμευτικό και 
κοινοποιείται από τη γραμματεία του Ο.ΜΕ.Δ. στα μέρη, 
που μετείχαν στη διαδικασία συμφιλίωσης. Στην περί-
πτωση διαβούλευσης με αντικείμενο ομαδικές απολύ-
σεις του άρθρου 3 του ν. 1387/1983 (Α’ 33) και επέκτασης 
συλλογικών συμβάσεων εργασίας του άρθρου 11 του 
παρόντος, το Πόρισμα Συμφιλίωσης κοινοποιείται και 
στο Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας από τον συμφιλιωτή, μέσω της γραμματείας του Ο.ΜΕ.Δ..».
Άρθρο 99
Δικαστικός έλεγχος των διαιτητικών αποφάσεων - Προσθήκη στο άρθρο 16Β του ν. 1876/1990
Στο άρθρο 16Β του ν. 1876/1990 (Α’ 27) προστίθεται 
παρ. 3 και το άρθρο 16Β διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 16Β
Δικαστικός έλεγχος των διαιτητικών αποφάσεων
1. Σε περίπτωση που δεν ασκηθεί έφεση, σύμφωνα 
με τη διαδικασία του άρθρου 16Α, κατά απόφασης δι-
αιτησίας που εκδόθηκε με τη διαδικασία του άρθρου 
16, τα μέρη, εντός προθεσμίας δέκα (10) ημερών από 
την πάροδο της προθεσμίας εφέσεως του άρθρου 16Α, 
μπορούν να ασκήσουν αγωγή περί του κύρους αυτής, 
ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου κατά το άρθρο 
16 στοιχείο 5 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Η αγωγή 
αυτή εκδικάζεται κατά τη διαδικασία των άρθρων 663 
επ. του ίδιου Κώδικα. Η σχετική αγωγή εγείρεται από 
συμμετέχοντα στη συλλογική διαφορά μέρη, η δε εκ-
δοθησομένη απόφαση ισχύει για όλα τα δεσμευόμενα από τη διαιτητική απόφαση μέρη. Η δικάσιμος ορίζεται 
εντός σαράντα πέντε (45) ημερών από την κατάθεση 
της αγωγής ανεξάρτητα από τον αριθμό των υποθέσεων 
της δικασίμου. Η έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης 
ασκείται εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την επίδοση 
της πρωτόδικης απόφασης. Η δικάσιμος της έφεσης ορί-
ζεται εντός τριάντα (30) ημερών από την άσκησή της. Η προθεσμία κλήτευσης είναι δεκαπέντε (15) ημέρες πριν από τη συζήτηση.
2. Σε περίπτωση που ασκηθεί έφεση ενώπιον της Πε-
νταμελούς Επιτροπής Διαιτησίας, κατά απόφασης διαι-
τησίας η οποία εκδόθηκε σύμφωνα με τη διαδικασία του 
άρθρου 16, τα μέρη μπορούν να ασκήσουν αγωγή περί του κύρους αυτής, εντός προθεσμίας δέκα (10) ημερών 
από την κοινοποίηση της απόφασης της Πενταμελούς 
Επιτροπής Διαιτησίας, ενώπιον του Εφετείου. Η αγωγή 
αυτή εκδικάζεται κατά τη διαδικασία των άρθρων 663 
επ. του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Η σχετική αγωγή 
εγείρεται από συμμετέχοντα στη συλλογική διαφορά 
μέρη, η δε εκδοθησομένη απόφαση ισχύει για όλα τα 
δεσμευόμενα από την τελική διαιτητική απόφαση μέρη. 
Η δικάσιμος ορίζεται εντός σαράντα πέντε (45) ημερών 
από την κατάθεση της αγωγής, ανεξάρτητα τον αριθμό των υποθέσεων της δικασίμου. Στην περίπτωση αυτή 
το Εφετείο μπορεί να κρίνει και το κύρος της απόφα-
σης διαιτησίας που εκδόθηκε με τη διαδικασία του 
άρθρου 16.
3. Η άσκηση της αγωγής των παρ. 1 και 2 αναστέλλει 
την ισχύ της προσβαλλόμενης συλλογικής σύμβασης 
εργασίας ή διαιτητικής απόφασης μέχρι την έκδοση τε-λεσίδικης δικαστικής απόφασης επί της αγωγής.».
Άρθρο 100
Μεταβατικές διατάξεις Κεφαλαίου Δ’
1. 1. Η ισχύς του άρθρου 2 του ν. 1264/1982 (Α’ 79), 
όπως διαμορφώνεται με το άρθρο 83, εκκινεί από 
1.1.2022.
2. Η υποχρέωση χρήσης ηλεκτρονικού συστήματος για 
τη δυνατότητα συμμετοχής των μελών των συνδικαλι-
στικών οργανώσεων εξ αποστάσεως τόσο στις Γενικές 
Συνελεύσεις όσο και στις αρχαιρεσίες άρχεται από την 
1η.1.2022.
3. Οι διατάξεις των άρθρων 90 έως 96 εφαρμόζονται 
για απεργίες που κηρύσσονται μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος.
4. Οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας ή διαιτητικές 
αποφάσεις που θα κατατεθούν από 1ης.1.2022 οφείλουν 
να έχουν κωδικοποιημένες τις διατάξεις τους.
5. Οι συμφιλιωτικές διαδικασίες που έχουν εκκινήσει 
προ της έναρξης ισχύος του παρόντος ενώπιον Επιθεω-
ρητή Εργασίας, ολοκληρώνονται σύμφωνα με τα οριζό-
μενα στο άρθρο 3Α του ν. 3996/2011 (Α’ 170).
Άρθρο 101
Καταργούμενες διατάξεις Κεφαλαίου Δ’
Από την έναρξη ισχύος του παρόντος καταργούνται:
α. το άρθρο 15 του ν. 1264/1982 (Α’ 79).β. το άρθρο 3Α του ν. 3996/2011 (Α’ 170).
ΜΕΡΟΣ V
ΣΥΣΤΑΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ 
«ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ»
Άρθρο 102
Σύσταση
1. Συνιστάται ανεξάρτητη διοικητική αρχή χωρίς νο-
μική προσωπικότητα με την επωνυμία «Επιθεώρηση Εργασίας» και σκοπό τον έλεγχο της εφαρμογής της 
εργατικής νομοθεσίας. 
2. Η Επιθεώρηση Εργασίας απολαύει λειτουργικής ανε-
ξαρτησίας, διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας και 
δεν υπόκειται σε έλεγχο ή εποπτεία από κυβερνητικά 
όργανα, κρατικούς φορείς ή άλλες διοικητικές αρχές και 
υπόκειται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο, σύμφωνα με τα 
οριζόμενα στον Κανονισμό της Βουλής.
3. Η έδρα της Επιθεώρησης Εργασίας είναι στην Αθήνα. 
Ειδικές Αποκεντρωμένες και Περιφερειακές Υπηρεσίες 
της Επιθεώρησης Εργασίας δύνανται να λειτουργούν και 
εκτός της έδρας αυτής.
4. Για την έναρξη λειτουργίας της Επιθεώρησης Ερ-
γασίας εκδίδεται σχετική διαπιστωτική απόφαση του 
Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων μετά 
την έκδοση του Οργανισμού του άρθρου 121.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8008 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
5. Από την έναρξη λειτουργίας της Επιθεώρησης Ερ-
γασίας καταργούνται το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας 
(Σ.Ε.Π.Ε.) και η θέση του Γενικού Επιθεωρητή, η Επιθε-
ώρηση Εργασίας καθίσταται καθολικός διάδοχός του 
και υποκαθίσταται αυτοδίκαια και χωρίς καμία άλλη 
διατύπωση σε όλα τα δικαιώματα, απαιτήσεις, υποχρε-
ώσεις, έννομες σχέσεις και εκκρεμείς δίκες του Σ.Ε.Π.Ε.. 
Η Επιθεώρηση Εργασίας συνεχίζει όλες τις εκκρεμείς 
δίκες, χωρίς να επέρχεται βίαιη διακοπή τους και χω-
ρίς να απαιτείται οποιαδήποτε άλλη ενέργεια για τη 
συνέχισή τους. 
6. Γενικές και ειδικές διατάξεις που ισχύουν για το 
Σ.Ε.Π.Ε., τις υπηρεσίες και το προσωπικό του, καθώς και 
το προσωπικό που υποστηρίζει το έργο του, ισχύουν 
και για την Επιθεώρηση Εργασίας. Από την έναρξη λει-τουργίας της, όπου στις κείμενες διατάξεις αναφέρεται 
το Σ.Ε.Π.Ε., νοείται η Επιθεώρηση Εργασίας και όπου ανα-
φέρεται ο Γενικός Επιθεωρητής, νοείται ο Διοικητής ή το 
Συμβούλιο Διοίκησης της Επιθεώρησης Εργασίας, κατά λόγο αρμοδιότητας. Σε περίπτωση αμφιβολίας, νοείται ο Διοικητής. 
Όλες οι πράξεις του Γενικού Επιθεωρητή, με τις οποίες 
μεταβιβάσθηκαν αρμοδιότητες ή ανατέθηκαν καθήκο-
ντα ή παρασχέθηκε η ε ξουσιοδότηση υπογραφής σε 
όργανα του Σ.Ε.Π.Ε. και ισχύουν, κατά την ημερομηνία 
έναρξης λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργασίας, εξακο-
λουθούν να ισχύουν ως αντίστοιχες πράξεις του Διοικητή 
για τα αντίστοιχα όργανα της Επιθεώρησης Εργασίας 
μέχρι την ανάκληση ή την τροποποίησή τους, εκτός και 
αν προβλέπεται διαφορετικά στο παρόν. 
Άρθρο 103
Αρμοδιότητες
1. Από την έναρξη λειτουργίας της, η Επιθεώρηση 
Εργασίας ασκεί τις αρμοδιότητες του Σώματος Επιθεώ-
ρησης Εργασίας (Σ.Ε.Π.Ε.) που προβλέπονται στο άρθρο 
2 του ν. 3996/2011 (Α’ 170), και σε κάθε άλλη διάταξη 
της κείμενης νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων των 
κανονιστικών πράξεων του Υπουργού Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων, καθώς και τις αρμοδιότητες που 
της ανατίθενται με τον παρόντα νόμο.
2. Έργο της Επιθεώρησης Εργασίας είναι ο έλεγχος της 
εφαρμογής των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας, η 
έρευνα της κατά νόμο ασφαλιστικής κάλυψης και απα-
σχόλησης των εργαζομένων, η πρόληψη των παραβά-
σεων της εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας και η επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση διαπίστωσής τους, η επίλυση των ατομικών εργατικών διαφορών, καθώς και η παροχή πληροφοριών σε εργαζόμενους και εργοδό-
τες σχετικά με τα πλέον αποτελεσματικά μέσα για την 
τήρηση των κείμενων διατάξεων.
Συγκεκριμένα ελέγχει την τήρηση και εφαρμογή:
α) των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας, ιδίως 
σχετικά με τους όρους και τις συνθήκες εργασίας, τα 
χρονικά όρια εργασίας, την αμοιβή ή άλλες παροχές, την 
ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, τους ειδικούς 
όρους και τις συνθήκες εργασίας των ευπαθών ομάδων 
εργαζομένων, ενδεικτικά ανηλίκων, νέων, γυναικών σε 
κατάσταση εγκυμοσύνης ή λοχείας, ατόμων με αναπη-ρία ή χρόνια πάθηση, καθώς και ειδικών κατηγοριών 
εργαζομένων,
β) των όρων κάθε είδους συλλογικών συμβάσεων ερ-
γασίας,
γ) των διατάξεων της ασφαλιστικής νομοθεσίας της 
σχετικής με την ασφαλιστική κάλυψη των εργαζομένων, 
την αδήλωτη εργασία και την παράνομη απασχόληση,
δ) των διατάξεων σχετικά με τη νομιμότητα της απα-
σχόλησης των εργαζομένων υπηκόων τρίτων χωρών,
ε) της νομοθεσίας για την προώθηση της αρχής της 
ίσης μεταχείρισης ανεξαρτήτως φυλετικής ή εθνοτικής 
καταγωγής, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, ηλι-
κίας, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης ή γενετήσιου προ-
σανατολισμού λαμβάνοντας υπόψη και τις περιπτώσεις 
πολλαπλής διάκρισης, καθώς και της καταπολέμησης 
διακρίσεων με βάση το φύλο, την ταυτότητα φύλου και 
τον σεξουαλικό προσανατολισμό στον τομέα της απα-
σχόλησης και της εργασίας,
στ) της νομοθεσίας για την καταπολέμηση της βίας και 
παρενόχλησης στην εργασία,
ζ) των διατάξεων για την προστασία της μητρότητας 
και των διατάξεων περί ισορροπίας επαγγελματικού, 
οικογενειακού και προσωπικού βίου,
η) της ίσης μεταχείρισης έναντι των ατόμων με ανα-
πηρία ή χρόνια πάθηση, παρέχοντας συμβουλές προς 
τους εργοδότες και τους εργαζομένους σχετικά με τους όρους της ίσης μεταχείρισης και διασφαλίζοντας ότι οι 
εργοδότες προχωρούν σε όλες τις εύλογες προσαρμογές 
με τη λήψη όλων των ενδεδειγμένων, κατά περίπτωση, 
μέτρων, προκειμένου να διασφαλιστούν ιδίως η πρό-
σβαση και η παραμονή των ατόμων με αναπηρία στην εργασία, καθώς και η συμμετοχή τους στην επαγγελμα-τική κατάρτιση,
θ) της κείμενης νομοθεσίας περί απαγορεύσεως του 
καπνίσματος, στο πλαίσιο άσκησης των αρμοδιοτήτων της για την ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων στους χώρους εργασίας.
3. Για την εκτέλεση του έργου της, η Επιθεώρηση Ερ-
γασίας έχει ιδίως τις εξής αρμοδιότητες:
α) Επιθεωρεί και ελέγχει τους χώρους εργασίας με κάθε 
πρόσφορο μέσο, προβαίνει σε κάθε είδους αναγκαία 
εξέταση και έλεγχο σε όλες τις επιχειρήσεις και εκμεταλ-
λεύσεις πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς 
τομέα και γενικότερα σε κάθε ιδιωτικό ή δημόσιο χώρο 
εργασίας ή εκμετάλλευσης ή χώρο όπου πιθανολογεί-
ται ότι απασχολούνται εργαζόμενοι, εκτός από τις περι-
πτώσεις που ορίζεται διαφορετικά από ειδικές διατάξεις, 
όπως της παρ. 5 του άρθρου 2 και της παρ. 4 του άρθρου 
69 του ν. 3850/2010 (Α’ 84). 
β) Ερευνά, εντοπίζει και διώκει, σύμφωνα με τις κεί-
μενες διατάξεις, παράλληλα και ανεξάρτητα από άλλες Αρχές, όσους παραβιάζουν τις διατάξεις που αναφέρο-νται στην παρ. 2.
γ) Καταγράφει, αξιολογεί και αναφέρει προς τον 
Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων τις ελ-
λείψεις ή τις παραλείψεις που δεν καλύπτονται από την 
ισχύουσα εργατική νομοθεσία, καθώς και τα προβλήμα-
τα που δημιουργούνται κατά την εφαρμογή της νομο-
θεσίας και ενημερώνει σχετικά τις καθ’ ύλην αρμόδιες 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8009 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
υπηρεσίες του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων.
δ) Ερευνά οποιαδήποτε ώρα κατά τη διάρκεια της 
ημέρας ή της νύχτας τους χώρους εργασίας, όταν κρίνει 
αναγκαίο, χωρίς προειδοποίηση προς τον εργοδότη, και 
έχει ελεύθερη πρόσβαση σε οποιοδήποτε από τα βιβλία, 
μητρώα, έγγραφα, αρχεία και κάθε άλλου είδους στοιχείο 
που τηρούνται από την επιχείρηση, λαμβάνει αντίγραφα 
και έχει πρόσβαση στη δομή της παραγωγικής διαδικα-
σίας. Προβαίνει σε δειγματοληψίες και αναλύσεις δειγμά-
των από τους χώρους εργασίας, λαμβάνει φωτογραφίες 
ή μαγνητοσκοπεί και προβαίνει σε μετρήσεις επιβλαβών 
φυσικών, χημικών και βιολογικών παραγόντων στο περι-
βάλλον εργασίας, με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών 
εργασίας και την προστασία της υγείας και ασφάλειας 
των εργαζομένων και τον εντοπισμό νέων και αναδυό-
μενων κινδύνων που προκαλούνται από την εισαγωγή 
νέων τεχνολογιών και τις αλλαγές στην οργάνωση της 
εργασίας. Στον εργοδότη ή οποιονδήποτε τρίτο που 
αρνείται την κατά τα προηγούμενα εδάφια είσοδο και 
πρόσβαση ή την παροχή στοιχείων ή πληροφοριών ή 
παρέχει ανακριβείς πληροφορίες ή στοιχεία επιβάλλο-
νται οι διοικητικές κυρώσεις της υποπαρ. 1Α του άρθρου 
24 του ν. 3996/2011.
ε) Ερευνά τα αίτια και τις συνθήκες των σοβαρών και 
θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων και επαγγελ-
ματικών ασθενειών, προτείνει μέτρα για την πρόληψή 
τους, συντάσσει σχετικές εκθέσεις με επισήμανση των 
παραβάσεων της εργατικής νομοθεσίας που συνδέονται 
με αυτά και σχετίζονται με την ασφάλεια και υγεία των 
εργαζομένων με σκοπό την αποφυγή επανάληψής τους 
και υποβάλλει μηνυτήρια αναφορά όταν προκύπτουν 
ευθύνες.
στ) Εξετάζει κάθε καταγγελία και αίτημα και παρεμβαί-
νει άμεσα στους χώρους εργασίας.
ζ) Αναπτύσσει δράσεις στο πλαίσιο του σχεδιασμού 
και της υλοποίησης έργων ηλεκτρονικής διακυβέρνη-
σης, λαμβάνοντας υπόψη και τις ανάγκες των ατόμων με 
αναπηρία, προκειμένου να εκσυγχρονιστεί η λειτουργία 
της, να υποστηρίζεται αποτελεσματικότερα το έργο της 
και να διευκολύνονται εργοδότες και εργαζόμενοι στις 
συναλλαγές τους μαζί της.
η) Παρέχει συμβουλευτική υποστήριξη σε εργαζό-
μενους και εργοδότες, κατόπιν αιτήματός τους, για την επίλυση συλλογικών και ατομικών διαφορών εργασίας.
θ) Υποστηρίζει τους εργοδότες και εργαζομένους με 
την παροχή πληροφοριών, συμβουλών και υποδείξεων 
προς αυτούς, σχετικά με τα πλέον αποτελεσματικά μέτρα 
για την τήρηση των κείμενων διατάξεων.
ι) Συντάσσει και αποστέλλει στο Διεθνές Γ ραφείο Ερ-
γασίας την ετήσια έκθεση, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις 
της Χώρας που απορρέουν από την υπ’ αρ. 81 Διεθνή 
Σύμβαση Εργασίας. 
ια) Προβαίνει, στο πλαίσιο του έργου της, στη συ-
στηματική συλλογή και επεξεργασία των στατιστικών 
στοιχείων σχετικά με τα εργατικά ατυχήματα και τις 
επαγγελματικές ασθένειες, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή μεθοδολογία και νομοθεσία και κατά τα πρότυπα και τα πορίσματα της EUROSTAT.ιβ) Συνεργάζεται και ανταλλάσσει στοιχεία και πλη-
ροφορίες με τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, οργανώσεις κοι-
νωνικών εταίρων, επιστημονικούς φορείς στον τομέα 
της εργασίας, καθώς και συναφείς υπηρεσίες του εξω-
τερικού.
ιγ) Ενημερώνει και συνεργάζεται με τον Συνήγορο του 
Πολίτη, σύμφωνα με την περ. α’ της παρ. 6 του άρθρου 
3 του ν. 3094/2003 (Α’ 10), με το Τμήμα Ισότητας των 
Φύλων της Διεύθυνσης Όρων Εργασίας του Υπουργείου 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων για θέματα ίσης με-
ταχείρισης, βίας και παρενόχλησης στην εργασία, και με 
τη Γενική Γ ραμματεία Δημογραφικής και Οικογενειακής 
Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων του Υπουργείου Ερ-γασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, για την ενημέρωση και για την εφαρμογή από τους Επιθεωρητές Εργασια-
κών Σχέσεων των ρυθμίσεων της νομοθεσίας για την ίση 
μεταχείριση, τη βία και την παρενόχληση στην εργασία. Για τον σκοπό αυτόν τα σχετικά στατιστικά στοιχεία τη-ρούνται ανά φύλο.
ιδ) Προβαίνει σε κάθε άλλη συναφή ενέργεια και πράξη 
για την εκτέλεση του έργου της.
ιε) Τηρεί πλήρες μητρώο των εργοδοτών κατά των 
οποίων έχει επιβληθεί διοικητική κύρωση για παράβαση 
της απαγόρευσης της απασχόλησης παράνομα διαμε-
νόντων πολιτών τρίτων χωρών, στο οποίο αναγράφεται κάθε μεταβολή αυτής, συνέπεια δικαστικής απόφασης, και εκδίδει μετά από αίτηση κάθε ενδιαφερόμενου που έχει ειδικό έννομο συμφέρον σχετικά πιστοποιητικά.
ιστ) Διενεργεί τακτικές και έκτακτες επιθεωρήσεις κατά 
τομείς δραστηριότητας και κατά παντός εργοδότη, σύμ-
φωνα με τις διατάξεις που τον διέπουν, προκειμένου να 
ελεγχθεί η απασχόληση παράνομα διαμενόντων πολιτών 
τρίτων χωρών, με βάση κυρίως ανάλυση κινδύνου.
Άρθρο 104
Λειτουργική ανεξαρτησία
Ο Διοικητής και τα μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης 
της Επιθεώρησης Εργασίας, κατά την εκτέλεση των κα-
θηκόντων τους, δεσμεύονται μόνο από τον νόμο και τη συνείδησή τους και δεν υπόκεινται σε ιεραρχικό έλεγχο 
ούτε σε διοικητική εποπτεία από κυβερνητικά όργανα 
ή άλλες διοικητικές αρχές ή άλλον δημόσιο ή ιδιωτικό 
οργανισμό. Ο Διοικητής και τα μέλη του Συμβουλίου Δι-
οίκησης απολαμβάνουν προσωπικής και λειτουργικής 
ανεξαρτησίας.
Άρθρο 105 
Σχέση με τη Βουλή και διοικητικές αρχές
1. Τα μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης, συμπεριλαμ-
βανομένου του Προέδρου, καθώς και ο Διοικητής της 
Επιθεώρησης Εργασίας ενημερώνουν την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, σύμφωνα με τα 
οριζόμενα στον Κανονισμό της Βουλής, σχετικά με θέ-
ματα που αφορούν στις αρμοδιότητες της Επιθεώρησης 
Εργασίας.
2. Η Επιθεώρηση Εργασίας συνεργάζεται με τις διοι-
κητικές αρχές που ασκούν αρμοδιότητες σε συγκεκρι-
μένους τομείς της εθνικής οικονομίας και παρέχει τη 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8010 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
συνδρομή της, εφόσον της ζητηθεί, στις εν λόγω αρχές, 
στο πλαίσιο άσκησης των αρμοδιοτήτων της.
Άρθρο 106
Σχέσεις με τον Υπουργό Εργασίας 
και Κοινωνικών Υποθέσεων 
1. Η Επιθεώρηση Εργασίας δεν υπόκειται σε ιεραρχικό 
έλεγχο ή εποπτεία από τον Υπουργό Εργασίας και Κοι-νωνικών Υποθέσεων.
2. Ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων 
μπορεί να υποβάλει στρατηγικές προτάσεις και να πα-
ρέχει στρατηγικές οδηγίες στην Επιθεώρηση Εργασίας 
σχετικά με τον στρατηγικό σχεδιασμό για την υλοποίηση 
της κυβερνητικής πολιτικής σε ζητήματα που άπτονται 
των αρμοδιοτήτων της Επιθεώρησης Εργασίας και σε 
εξαιρετικές περιστάσεις. Οι στρατηγικές οδηγίες και οι 
προτάσεις δεν μπορούν να επεκταθούν σε οργανωτικά και λειτουργικά ζητήματα της Επιθεώρησης Εργασίας ή σε θέματα του προσωπικού αυτής.
3. Η Επιθεώρηση Εργασίας ενημερώνει περιοδικά 
τον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων με 
συγκεντρωτικά στοιχεία που απαιτούνται για το έργο 
της Επιθεώρησης Εργασίας και την άσκηση των αρμο-διοτήτων του.
4. Η Επιθεώρηση Εργασίας, μέσω του Διοικητή της, ει-
σηγείται στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέ-
σεων νομοθετικές διατάξεις για ζητήματα που εμπίπτουν 
στο πεδίο των αρμοδιοτήτων της.
Άρθρο 107
Όργανα διοίκησης της Επιθεώρησης Εργασίας
Τα όργανα διοίκησης της Επιθεώρησης Εργασίας είναι 
ο Διοικητής και το Συμβούλιο Διοίκησης.
Άρθρο 108
Συμβούλιο Διοίκησης
1. Το Συμβούλιο Διοίκησης είναι πενταμελές, αποτε-
λούμενο από τον Πρόεδρο και τέσσερα (4) τακτικά μέλη. 
Στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου Διοίκησης συμμετέχει 
ο Διοικητής της Επιθεώρησης Εργασίας, χωρίς δικαίωμα 
ψήφου.
2. Η θητεία των μελών του Συμβουλίου Διοίκησης ορί-
ζεται πενταετής και μπορεί να ανανεωθεί μόνο μία φορά. 
Κατά την πρώτη εφαρμογή του παρόντος, δύο (2) από τα 
πέντε (5) μέλη κληρώνονται αμέσως μετά από τη λήψη της απόφασης επιλογής τους και διορίζονται για θητεία 
τριών (3) ετών, άλλα δύο (2) για θητεία τεσσάρων (4) ετών 
και ένα (1) μέλος για θητεία πέντε (5) ετών, αντίστοιχα. 
Αν ανανεωθεί η θητεία μέλους που σύμφωνα με το προ-
ηγούμενο εδάφιο διορίστηκε για περιορισμένη θητεία, η 
ανανέωση χωρεί για πλήρη θητεία πέντε (5) ετών.
3. Το Συμβούλιο Διοίκησης, κατά την εκτέλεση των 
καθηκόντων του, έχει την υποχρέωση να υπηρετεί με 
συνέπεια τους σκοπούς της Επιθεώρησης Εργασίας και να ασκεί τις αρμοδιότητες που του ανατίθενται από τον 
παρόντα νόμο και από την εκάστοτε κείμενη νομοθεσία, 
με γνώμονα την επίτευξη των στόχων και την αποτελε-σματική και αποδοτική λειτουργία και δράση της Επιθε-ώρηση Εργασίας.4. Ο Πρόεδρος και τα μέλη του Συμβουλίου Διοίκη-
σης, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους, έχουν 
υποχρέωση να τηρούν τις αρχές της αντικειμενικότητας 
και αμεροληψίας.
5. Οι αποδοχές του Προέδρου και των μελών του Συμ-
βουλίου Διοίκησης καθορίζονται σύμφωνα με την παρ. 3 
του άρθρου 22 του ν. 4354/2015 (Α’ 176).
5. Ο Πρόεδρος και τα μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης 
είναι πρόσωπα εγνωσμένου κύρους, υψηλής επιστημο-
νικής συγκρότησης και επαγγελματικής εμπειρίας σε 
τομείς που έχουν σχέση με τις αρμοδιότητες της Επιθε-
ώρησης Εργασίας ή και του Συμβουλίου Διοίκησης. Οι υποψήφιοι πρέπει να διαθέτουν:
α) πτυχίο ή δίπλωμα Α.Ε.Ι. νομικής ή οικονομικής 
κατεύθυνσης ή διοίκησης επιχειρήσεων ή θετικών επι-
στημών ή δημόσιας διοίκησης ή ισότιμο τίτλο σπουδών 
σχολών της ημεδαπής ή αλλοδαπής, αντίστοιχων ειδικο-
τήτων. Ιδιαίτερο προσόν κατά την επιλογή θεωρούνται οι μεταπτυχιακοί ή διδακτορικοί τίτλοι ελληνικού Α.Ε.Ι. 
ή αναγνωρισμένου ισότιμου Ιδρύματος της αλλοδα-
πής ή η αποφοίτηση από την Εθνική Σχολή Δημόσιας 
Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης του Εθνικού Κέντρου Δη-
μόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησ ης (Ε.Κ.Δ.Δ.Α.) που 
αποδεικνύουν την επιστημονική εξειδίκευση σε συνα-
φή προς τους σκοπούς της Επιθεώρησης Εργασίας ή 
τις αρμοδιότητες του Συμβουλίου Διοίκησης γνωστικά 
αντικείμενα,
β) επαγγελματική εμπειρία σε συναφή προς τους σκο-
πούς της Επιθεώρησης Εργασίας ή τις αρμοδιότητες του 
Συμβουλίου Διοίκησης αντικείμενα τουλάχιστον δέκα 
(10) ετών,
γ) άριστη γνώση τουλάχιστον μιας ξένης γλώσσας και 
ιδίως της αγγλικής.
Οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν τα προσόντα διορισμού 
τόσο κατά τον χρόνο λήξης της προθεσμίας υποβολής αιτήσεων όσο και κατά τον χρόνο του διορισμού.
6. Οι υποψήφιοι πρέπει επίσης να μην έχουν κώλυμα 
διορισμού κατά τα άρθρα 5 και 8 του Κώδικα Κατάστα-
σης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και 
Υπαλλήλων ν.π.δ.δ. που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο 
του ν. 3528/2007 (Α’ 26), είτε κατά τον χρόνο λήξης της 
προθεσμίας υποβολής των αιτήσεων είτε κατά τον χρόνο 
του διορισμού, και επιπλέον:
α) να μην έχουν απολυθεί από θέση δημόσιας υπηρε-
σίας ή Ο.Τ.Α. ή άλλου νομικού προσώπου του δημόσιου 
τομέα, λόγω επιβολής της πειθαρχικής ποινής της οριστι-
κής παύσης ή λόγω καταγγελίας της σύμβασης εργασίας 
για σπουδαίο λόγο, οφειλόμενο σε υπαιτιότητά τους,
β) να μην έχουν αποκλεισθεί από αρμόδια αρχή από 
την άσκηση ενός επαγγέλματος ή να μην τους έχει απα-γορευθεί η ανάληψη θέσης Προϊσταμένου ή στελέχους 
οποιασδήποτε δημόσιας αρχής, λόγω σοβαρού πειθαρ-
χικού παραπτώματος,
γ) να μη συνδέονται με οποιαδήποτε σχέση εργασίας 
με την Επιθεώρηση Εργασίας.
7. Για την αντικατάσταση του Προέδρου ή άλλου μέ-
λους κατά τη διάρκεια της θητείας του Συμβουλίου, οι 
υποψήφιοι δεν μπορεί να είναι σύζυγοι ή συγγενείς εξ 
αίματος ή εξ αγχιστείας μέχρι δεύτερου βαθμού ή κατι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8011 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
όντες σε ευθεία γραμμή του Προέδρου ή άλλου μέλους 
του Συμβουλίου ή του Διοικητή.
8. Δεν μπορεί να διορισθεί Πρόεδρος ή μέλος του Συμ-
βουλίου Διοίκησης πρόσωπο, το οποίο είναι ή έχει διατε-
λέσει βουλευτής, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
της Κυβέρνησης ή των εκτελεστικών οργάνων πολιτικού 
κόμματος, κατά την τρέχουσα ή την προηγούμενη βου-
λευτική περίοδο ή έχει ανακηρυχθεί υποψήφιος βουλευ-
τής, κατά τις ίδιες ως άνω περιόδους.
9. Ο Πρόεδρος και τα μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης 
δεν είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης και 
δεν αναστέλλεται η άσκηση οποιουδήποτε δημοσίου 
λειτουργήματος, καθώς και η άσκηση καθηκόντων σε 
οποιαδήποτε θέση του Δημοσίου, των οργανισμών το-πικής αυτοδιοίκησης πρώτου και δεύτερου βαθμού και 
των επιχειρήσεών τους, των ν.π.δ.δ. και των κρατικών 
ν.π.ι.δ. ή δημοσίων επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων, τη δι-οίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο 
με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος. Κατά τη διάρκεια της 
θητείας τους δεν επιτρέπεται να ασκούν οποιοδήποτε 
έμμισθο ή άμισθο λειτούργημα ή οποιαδήποτε άλλη 
επαγγελματική δραστηριότητα που δεν συμβιβάζεται 
με την ιδιότητα ή τα καθήκοντα μέλους του Συμβουλίου 
Διοίκησης της Επιθεώρησης Εργασίας. Ιδίως δεν επιτρέ-
πεται να παρέχουν υπηρεσίες ή να έχουν οποιαδήποτε 
έννομη σχέση με εταιρεία ή επιχείρηση, εκ της οποίας 
μπορεί να προκληθεί σύγκρουση συμφερόντων και 
έχουν υποχρέωση γνωστοποίησης όλων των καταστάσε-
ων που μπορεί να συνιστούν σύγκρουση συμφερόντων. 
Άρθρο 109Αρμοδιότητες Συμβουλίου Διοίκησης
1. Ως προς τις δραστηριότητες της Επιθεώρησης Ερ-
γασίας, το Συμβούλιο Διοίκησης έχει τις ακόλουθες αρ-μοδιότητες:
α) παρέχει γενικές κατευθυντήριες οδηγίες για τον 
στρατηγικό σχεδιασμό της Επιθεώρησης Εργασίας,
β) παρέχει σύμφωνη γνώμη για το στρατηγικό και επι-
χειρησιακό σχέδιο της Επιθεώρησης Εργασίας, καθώς και 
για την ετήσια έκθεση απολογισμού και προγραμματι-
σμού των δραστηριοτήτων της Επιθεώρησης Εργασίας.
2. Ως προς τα ζητήματα προσωπικού της Επιθεώρησης 
Εργασίας, το Συμβούλιο Διοίκησης έχει τις ακόλουθες 
αρμοδιότητες:
α) παρέχει σύμφωνη γνώμη κατά τον σχεδιασμό της 
πολιτικής προσωπικού της Επιθεώρησης Εργασίας και 
παρακολουθεί την εφαρμογή αυτής,
β) παρέχει σύμφωνη γνώμη για την ανάπτυξη και την 
εφαρμογή μεθοδολογιών και ειδικότερων συστημάτων 
προαγωγών, βαθμολογικής και υπηρεσιακής εξέλιξης 
του προσωπικού της Επιθεώρησης Εργασίας,
γ) παρέχει σύμφωνη γνώμη για την ανάπτυξη και την 
εφαρμογή μεθοδολογιών και ειδικότερων συστημάτων 
ποιοτικής και ποσοτικής αξιολόγησης του προσωπικού 
της Επιθεώρησης Εργασίας,
δ) παρέχει γνώμη για την ανάπτυξη και την εφαρμογή 
μεθοδολογιών και ειδικότερου συστήματος μισθολογι-
κού καθεστώτος και επιπλέον ανταμοιβής (bonus) του προσωπικού της Επιθεώρησης Εργασίας,ε) παρέχει σύμφωνη γνώμη για τις προϋποθέσεις και 
τα κριτήρια πρόσληψης προσωπικού στην Επιθεώρηση Εργασίας,
στ) εισηγείται προς τα αρμόδια κυβερνητικά όργανα 
την τροποποίηση του καθοριζόμενου ορίου οργανικών 
θέσεων μόνιμου προσωπικού της Επιθεώρησης Εργα-
σίας,
ζ) παρέχει σύμφωνη γνώμη για τη σύσταση ή κατάρ-
γηση οργανικών θέσεων προσωπικού όλων των κλάδων, 
ειδικοτήτων και κατηγοριών,
η) παρέχει σύμφωνη γνώμη για τη μεταφορά κενών 
οργανικών θέσεων από κατηγορία σε κατηγορία ή από κλάδο ή ειδικότητα σε άλλο κλάδο ή σε άλλη ειδικότη-τα, καθώς και για τον καθορισμό ή ανακαθορισμό των προσόντων διορισμού σε κλάδους και σε ειδικότητες,
θ) παρέχει σύμφωνη γνώμη για τον καθορισμό ή 
ανακαθορισμό των οργανικών θέσεων προσωπικού, 
μόνιμου και με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου, ανά 
κατηγορία, κλάδο και ειδικότητα μεταξύ των υπηρεσιών 
της Επιθεώρησης Εργασίας.
3. Ως προς τα οργανωτικά ζητήματα της Επιθεώρησης 
Εργασίας, το Συμβούλιο Διοίκησης έχει τις ακόλουθες 
αρμοδιότητες:
α) παρέχει σύμφωνη γνώμη για τους Εσωτερικούς Κα-
νονισμούς της Επιθεώρησης Εργασίας,
β) παρέχει γνώμη για την κατάρτιση του Οργανισμού 
της Επιθεώρησης Εργασίας, καθώς και για την τροπο-
ποίηση αυτού, σε περιπτώσεις σημαντικών οργανωτι-
κών αλλαγών, όπως είναι η σύσταση, η συγχώνευση, η μετατροπή επιπέδου, η κατάργηση και η αναστολή λει-τουργίας υπηρεσιών, επιπέδου Γενικών Διευθύνσεων ή 
Διευθύνσεων των Κεντρικών, Ειδικών Αποκεντρωμένων 
και Περιφερειακών Υπηρεσιών, καθώς και των Περιφε-ρειακών Υπηρεσιών που αποτελούν Αυτοτελείς Υπηρε-
σίες της Επιθεώρησης Εργασίας, ανεξαρτήτως επιπέδου, 
καθώς και ο καθορισμός των κλάδων από τους οποίους 
προέρχονται οι Προϊστάμενοι των προαναφερθεισών 
υπηρεσιών και παρακολουθεί την υλοποίηση των ανω-τέρω οργανωτικών αλλαγών,
γ) παρέχει σύμφωνη γνώμη για την πολιτική της Επιθε-
ώρησης Εργασίας σε θέματα διοικητικών διαδικασιών.
4. Ως προς τον Διοικητή της Επιθεώρησης Εργασίας, το 
Συμβούλιο Διοίκησης έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
α) κατατάσσει τους δύο (2) επικρατέστερους υποψη-
φίους για τη θέση του Διοικητή και υποβάλλει σχετική 
πρόταση στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υπο-θέσεων,
β) παρέχει σύμφωνη γνώμη για τους στόχους του 
Διοικητή σε σχέση με το στρατηγικό και επιχειρησιακό σχέδιο και παρακολουθεί την απόδοση του Διοικητή.
5. Ως προς τον προϋπολογισμό της Επιθεώρησης 
Εργασίας, το Συμβούλιο Διοίκησης έχει τις ακόλουθες 
αρμοδιότητες:
α) παρέχει γνώμη στον Διοικητή της Επιθεώρησης Ερ-
γασίας επί του σχεδίου προϋπολογισμού της, πριν την 
υποβολή του στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους,
β) παρακολουθεί την πορεία εκτέλεσης του προϋπο-
λογισμού της Επιθεώρησης Εργασίας, δια της υποβολής 
σε αυτό εκθέσεων από τον Διοικητή,
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8012 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
γ) ελέγχει και αποφαίνεται για τη σκοπιμότητα δα-
πανών, για έργα παροχής υπηρεσιών ή για προμήθει-
ες ειδών καθαρής αξίας άνω των διακοσίων χιλιάδων 
(200.000) ευρώ,
δ) παρέχει σύμφωνη γνώμη για την ένταξη έργων στο 
Π.Δ.Ε. και στο Ενιαίο Πρόγραμμα Προμηθειών.
6. Το Συμβούλιο Διοίκησης δεν δύναται να ζητά και 
να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν σε 
συγκεκριμένες υποθέσεις ή περιπτώσεις ελεγχομένων 
επιχειρήσεων.
Άρθρο 110
Διαδικασία επιλογής και διορισμού Συμβουλίου Διοίκησης
1. Η επιλογή των μελών του Συμβουλίου Διοίκη-
σης γίνεται με ανοικτό διαγωνισμό. Με απόφαση του 
Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, που 
δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και 
αναρτάται στο διαδίκτυο, σύμφωνα με τα άρθρα 76 και 77 του ν. 4727/2020 (Α’ 184), καθορίζονται οι όροι και οι 
προϋποθέσεις συμμετοχής, η διαδικασία υποβολής των 
αιτήσεων, τα προσόντα επιλογής, καθώς και ο τρόπος 
απόδειξης αυτών, τα κριτήρια κατάταξης και ο τρόπος 
βαθμολόγησης αυτών, η γραμματειακή υποστήριξη της 
Επιτροπής της παρ. 2, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα 
για την εφαρμογή της παρούσας.
2. Η επιλογή των μελών του Συμβουλίου Διοίκησης 
γίνεται από ανεξάρτητη Επιτροπή Επιλογής, η οποία 
απαρτίζεται από: α) τον Πρόεδρο του Α.Σ.Ε.Π., ως Πρό-
εδρο, β) τον Υπηρεσιακό Γ ραμματέα του Υπουργείου 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, γ) τον Γενικό 
Γ ραμματέα Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοι-νωνικών Υποθέσεων, δ) τον Πρόεδρο της Οικονομικής 
και Κοινωνικής Επιτροπής και ε) ένα μέλος Διδακτικού 
Ερευνητικού Προσωπικού (Δ.Ε.Π.) που υποδεικνύεται 
από τον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων.
3. Η Επιτροπή Επιλογής καταρτίζει κατάλογο των επι-
κρατέστερων υποψηφίων, με σειρά προτεραιότητας 
με βάση προκαθορισμένα και αντικειμενικά κριτήρια, 
ο οποίος αποτελείται από διπλάσιο αριθμό υποψηφί-
ων από τον αριθμό των θέσεων και υποβάλλεται στον 
Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. Σε πε-
ρίπτωση που οι υποψήφιοι είναι λιγότεροι από τον δι-
πλάσιο αριθμό των θέσεων, περιλαμβάνονται όλοι οι 
υποψήφιοι στον εν λόγω κατάλογο.
4. Ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων 
επιλέγει από τον ανωτέρω κατάλογο, ισάριθμους με τις 
προς πλήρωση θέσεις επικρατέστερους υποψηφίους, 
ύστερα από σύμφωνη γνώμη της Επιτροπής Θεσμών 
και Διαφάνειας της Βουλής για κάθε έναν από αυτούς 
ξεχωριστά, σύμφωνα με τα ειδικότερα οριζόμενα στον 
Κανονισμό της Βουλής. Σε περίπτωση που η Επιτροπή 
Θεσμών και Διαφάνειας δεν εγκρίνει έναν ή περισσότε-ρους από τους προταθέντες υποψηφίους, ο Υπουργός 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων προτείνει εναλ-
λακτικούς υποψηφίους από τον κατάλογο των επικρα-τέστερων υποψηφίων της παρ. 3. Τα μέλη του Συμβου-λίου Διοίκησης διορίζονται με απόφαση του Υπουργού 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων που δημοσιεύεται 
στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.Άρθρο 111
Παύση, παραίτηση, αν απλήρωση μελών 
του Συμβουλίου Διοίκησης
1. Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης, περιλαμβανο-
μένου του Προέδρου, παύεται από το αξίωμά του με 
αιτιολογημένη πράξη του Υπουργού Εργασίας και Κοι-νωνικών Υποθέσεων, για τους εξής λόγους:
α) για αδυναμία εκτέλεσης των καθηκόντων του λόγω 
κωλύματος, νόσου ή αναπηρίας, σωματικής ή πνευματι-
κής, που διαρκεί για περισσότερους από τρεις (3) συνε-
χόμενους μήνες ή αν δεν έχει εκπληρώσει τα καθήκοντά 
του για τρεις (3) συνεχόμενους μήνες για οποιονδήποτε άλλο λόγο, χωρίς την άδεια του Συμβουλίου Διοίκησης,
β) για σπουδαίο λόγο που αφορά στην εκτέλεση των 
καθηκόντων του. Σπουδαίο λόγο συνιστά η αποκάλυψη 
εμπιστευτικών θεμάτων, για τα οποία έλαβε γνώση κατά 
την άσκηση των καθηκόντων του ή η κατάχρηση της 
θέσης του για ίδιο, προσωπικό ή εμπορικό όφελος,
γ) αν παραπεμφθεί αμετάκλητα στο ακροατήριο για 
αδίκημα που συνεπάγεται κώλυμα διορισμού σε θέση 
δημοσίου υπαλλήλου ή έκπτωση δημοσίου υπαλλήλου, 
σύμφωνα με τα άρθρα 8 και 149 του Κώδικα Κατάστα-
σης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και 
Υπαλλήλων ν.π.δ.δ. (ν. 3528/2007, Α’ 26),
δ) εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις θέσης του 
σε αυτοδίκαιη αργία, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρ-
θρου 103 του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτι-κών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων ν.π.δ.δ. 
(ν. 3528/2007), 
ε) αν δεν προβεί στις απαιτούμενες γνωστοποιήσεις 
περί σύγκρουσης συμφερόντων κατά τα οριζόμενα στο παρόν, 
στ) αν έχει αποκλεισθεί ή παυθεί από αρμόδια αρχή 
από την άσκηση ενός επαγγέλματος ή του έχει απαγο-
ρευθεί η ανάληψη θέσης προϊσταμένου ή στελέχους 
οποιουδήποτε δημόσιου νομικού προσώπου, λόγω σο-
βαρού πειθαρχικού παραπτώματος, 
ζ) αν είναι σύζυγος ή συγγενής εξ αίματος ή εξ αγ-
χιστείας μέχρι δευτέρου βαθμού ή κατιών σε ευθεία 
γραμμή του Προέδρου ή άλλου μέλους του Συμβουλίου 
Διοίκησης, 
η) αν εκλεγεί μέλος της Βουλής, του Ευρωπαϊκού Κοι-
νοβουλίου, της Κυβέρνησης ή των εκτελεστικών οργά-νων πολιτικού κόμματος ή αν ανακηρυχθεί υποψήφιος βουλευτής.
2. Ο Πρόεδρος ή μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης που 
έχει παυθεί από το αξίωμά του, δύναται να προσβάλει 
με προσφυγή ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας την απόφαση περί παύσεώς του.
3. Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης, συμπεριλαμβα-
νομένου του Προέδρου, που προτίθεται να παραιτηθεί 
από το αξίωμά του, ενημερώνει σχετικά τον Υπουργό 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και το Συμβούλιο Διοίκησης τουλάχιστον τρεις (3) μήνες πριν από την πα-
ραίτησή του. Η παραίτηση γίνεται αποδεκτή με απόφαση 
του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, που 
δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
4. Σε περίπτωση κένωσης της θέσης του Προέδρου 
ή μέλους του Συμβουλίου Διοίκησης, λόγω θανάτου, 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8013 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
παραίτησης ή παύσης, διορίζεται νέος Πρόεδρος ή 
μέλος, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 108, 
εντός δύο (2) μηνών από την κένωση της θέσης, για το υπόλοιπο της θητείας. Μέχρι τον διορισμό νέου Προέ-
δρου ή μέλους, η λειτουργία του Συμβουλίου Διοίκη-
σης δεν διακόπτεται. Για το διάστημα μέχρι το διορι-
σμό νέου Προέδρου ορίζεται αναπληρωτής αυτού από 
τα υπολειπόμενα μέλη με απόφαση του Συμβουλίου 
Διοίκησης.
5. Η διαδικασία για τον διορισμό νέου Προέδρου ή 
μέλους του Συμβουλίου Διοίκησης ολοκληρώνεται πριν 
από την εκπνοή της θητείας του Προέδρου ή του μέλους, 
σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 108.
6. Σε περίπτωση μη ολοκλήρωσης της διαδικασίας για 
τον διορισμό νέου Προέδρου ή μέλους κατά τα ανωτέρω, 
η θητεία του απερχόμενου Προέδρου ή μελών παρατεί-
νεται αυτοδικαίως μέχρι τον διορισμό νέων.
Άρθρο 112
Συνεδριάσεις του Συμβουλίου Διοίκησης, εκλογή Προέδρου και λήψη αποφάσεων
1. Το Συμβούλιο Διοίκησης συνεδριάζει τουλάχιστον 
μία (1) φορά τον μήνα τακτικώς και εκτάκτως, όποτε 
απαιτείται, μετά από πρόσκληση του Προέδρου του, 
στην οποία ορίζονται ο τόπος και ο χρόνος της συνε-
δρίασης. Στην πρόσκληση περιλαμβάνονται τα θέματα της ημερήσιας διάταξης. Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου 
Διοίκησης υποχρεούται να συγκαλέσει συνεδρίαση εκτά-
κτως, αν το ζητήσουν δύο (2) μέλη.
2. Κατά την πρώτη του συνεδρίαση, καθώς και σε κάθε 
περίπτωση αλλαγής μέλους του, το Συμβούλιο Διοίκη-
σης συγκροτείται σε σώμα, εκλέγει τον Πρόεδρό του και 
ορίζει το μέλος που αναπληρώνει τον Πρόεδρο κατά την 
απουσία του. Οι ειδικότερες αρμοδιότητες του Προέ-
δρου, σχετικά με τη σύγκληση των συνεδριάσεων του 
Συμβουλίου Διοίκησης, τη διεξαγωγή αυτών και τη λήψη 
αποφάσεων καθορίζονται στον Εσωτερικό Κανονισμό 
της Επιθεώρησης Εργασίας.
Για τις συνεδριάσεις της παρούσας απαιτείται πλήρης 
απαρτία. Οι σχετικές αποφάσεις αναρτώνται στο διαδί-κτυο, σύμφωνα με τα άρθρα 76 και 77 του ν. 4727/2020 (Α’ 184).
3. Το Συμβούλιο Διοίκησης συνεδριάζει νόμιμα, εφό-
σον παρίστανται τέσσερα (4) τουλάχιστον μέλη του. Οι 
αποφάσεις λαμβάνονται με απόλυτη πλειοψηφία των 
παρόντων μελών και, σε περίπτωση ισοψηφίας, υπερι-
σχύει η ψήφος του Προέδρου ή του αναπληρωτή του. 
Ο Πρόεδρος μπορεί να καλεί να παραστούν κατά τη 
συζήτηση ειδικών θεμάτων και μέλη του προσωπικού 
της Επιθεώρησης Εργασίας ή τρίτοι, εκπρόσωποι του 
Δημοσίου ή αλλοδαπών αρχών, δημόσιων ή ιδιωτικών 
φορέων και επαγγελματικών οργανώσεων, καθώς και 
εμπειρογνώμονες. Χρέη γραμματέα ασκεί μέλος του 
προσωπικού της Επιθεώρησης Εργασίας, που ορίζεται με 
απόφαση του Συμβουλίου Διοίκησης, με τον αναπλη-
ρωτή του.
4. Τα πρακτικά των συνεδριάσεων του Συμβουλίου 
Διοίκησης τηρούνται από τον γραμματέα και υπογρά-
φονται από όλα τα συμμετέχοντα μέλη.5. Κάθε άλλο ζήτημα που αφορά στη λειτουργία του 
Συμβουλίου Διοίκησης ρυθμίζεται από τον Εσωτερικό 
Κανονισμό της Επιθεώρησης Εργασίας.
Άρθρο 113
Διοικητής
1. Στην Επιθεώρηση Εργασίας συνιστάται θέση Διοι-
κητή, ο οποίος τελεί σε καθεστώς πλήρους και αποκλει-στικής απασχόλησης.
Η θητεία του Διοικητή ορίζεται πενταετής και μπορεί 
να ανανεωθεί μόνο μία φορά με απόφαση του Υπουργού 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, κατόπιν σύμφω-νης γνώμης του Συμβουλίου Διοίκησης, με πλειοψηφία 
των δύο τρίτων (2/3) του συνόλου των μελών του.
2. Ο Διοικητής είναι πρόσωπο εγνωσμένου κύρους, 
υψηλής επιστημονικής συγκρότησης και επαγγελματι-
κής εμπειρίας σε τομείς που έχουν σχέση με τις αρμοδιό-
τητες της Επιθεώρησης Εργασίας και ειδικά στους τομείς 
του εργατικού ή ασφαλιστικού δικαίου ή της οικονομίας 
της εργασίας. Οι υποψήφιοι πρέπει να διαθέτουν:
α) πτυχίο Α.Ε.Ι. ή ισότιμο τίτλο σπουδών σχολών της 
αλλοδαπής. Ιδιαίτερο προσόν κατά την επιλογή θεωρού-
νται οι μεταπτυχιακοί ή διδακτορικοί τίτλοι ελληνικού 
Α.Ε.Ι. ή αναγνωρισμένου ισότιμου της αλλοδαπής, που 
αποδεικνύουν την επιστημονική εξειδίκευση σε συναφή 
προς τους σκοπούς της Επιθεώρησης Εργασίας γνωστικά 
αντικείμενα,
β) σημαντική επαγγελματική εμπειρία τουλάχιστον 
δέκα (10) ετών σε συναφή προς τις αρμοδιότητες της 
Επιθεώρησης Εργασίας αντικείμενα,
γ) σημαντική διοικητική εμπειρία, σε θέσεις ευθύνης, 
σε διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού, κατάρτιση στρατη-
γικών σχεδίων, διαχείριση έργων και δραστηριοτήτων, 
στοχοθεσία, συντονισμό ομάδων και παρακολούθηση 
επίτευξης στόχων,
δ) άριστη γνώση τουλάχιστον μιας ξένης γλώσσας, 
ιδίως της αγγλικής.
Οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν τα προσόντα διορισμού 
τόσο κατά τον χρόνο λήξης της προθεσμίας υποβολής αιτήσεων όσο και κατά τον χρόνο του διορισμού.
3. Οι υποψήφιοι πρέπει επίσης να μην έχουν κώλυμα 
διορισμού κατά τα άρθρα 5 και 8 του Κώδικα Κατάστα-
σης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και 
Υπαλλήλων ν.π.δ.δ. (ν. 3528/2007, Α’ 26), ούτε κατά τον χρόνο λήξης της προθεσμίας υποβολής των αιτήσεων, ούτε κατά τον χρόνο του διορισμού, και επιπλέον:
α) να μην έχουν απολυθεί από θέση δημόσιας υπη-
ρεσίας ή Ο.Τ.Α. ή άλλου νομικού προσώπου του δημό-σιου τομέα, λόγω επιβολής της πειθαρχικής ποινής της 
οριστικής παύσης ή λόγω καταγγελίας της σύμβασης 
εργασίας για σπουδαίο λόγο, οφειλόμενο σε υπαιτιό-
τητά τους,
β) να μην έχουν αποκλεισθεί από αρμόδια αρχή από 
την άσκηση ενός επαγγέλματος ή να μην τους έχει απα-
γορευθεί η ανάληψη θέσης Προϊσταμένου ή στελέχους 
οποιασδήποτε δημόσιας αρχής, λόγω σοβαρού πειθαρ-
χικού παραπτώματος.
4. Ο Διοικητής δεν μπορεί να είναι σύζυγος ή συγγενής 
εξ αίματος ή εξ αγχιστείας μέχρι δεύτερου βαθμού ή 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8014 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
κατιών σε ευθεία γραμμή του Προέδρου ή άλλου μέλους 
του Συμβουλίου.
5. Δεν μπορεί να διορισθεί Διοικητής πρόσωπο, το 
οποίο είναι ή έχει διατελέσει μέλος της Βουλής ή του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Κυβέρνησης ή των 
εκτελεστικών οργάνων πολιτικού κόμματος, κατά την 
τρέχουσα ή την προηγούμενη βουλευτική περίοδο ή 
έχει ανακηρυχθεί υποψήφιος βουλευτής, κατά τις ίδιες 
ως άνω περιόδους.
6. Κατά τη διάρκεια της θητείας του Διοικητή αναστέλ-
λεται η άσκηση έμμισθου ή άμισθου δημόσιου λειτουρ-
γήματος, η άσκηση καθηκόντων σε οποιαδήποτε θέση 
του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης 
πρώτου και δεύτερου βαθμού και των επιχειρήσεών 
τους, των ν.π.δ.δ. και των κρατικών ν.π.ι.δ. ή δημοσίων επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων, τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη 
ή ως μέτοχος, καθώς και οποιαδήποτε άλλη επαγγελμα-
τική δραστηριότητα. Ο Διοικητής οφείλει, πριν από την 
ανάληψη των καθηκόντων του, να παύσει οποιαδήποτε έννομη σχέση με επιχείρηση ή εταιρεία ή νομική οντό-
τητα, από την οποία μπορεί να προκληθεί σύγκρουση 
συμφερόντων και κατά τη διάρκεια της θητείας του έχει 
υποχρέωση γνωστοποίησης των καταστάσεων που μπο-
ρεί να συνιστούν σύγκρουση συμφερόντων.
Σε περίπτωση που ο Διοικητής είναι μόνιμος δημόσιος 
υπάλληλος ή όργανο ή λειτουργός φορέων του Δημοσί-
ου, με τη λήξη της θητείας του επανέρχεται στην οργα-νική θέση που κατείχε πριν από τον διορισμό του. Στην 
περίπτωση του προηγούμενου εδαφίου, ο χρόνος της 
θητείας του Διοικητή λογίζεται ως χρόνος πραγματικής 
υπηρεσίας για κάθε έννομη συνέπεια.
7. Ο Διοικητής με την ανάληψη των καθηκόντων του 
υπογράφει συμβόλαιο απόδοσης με τον Υπουργό Ερ-
γασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, το οποίο καθορίζει 
τις υποχρεώσεις του και τους ποιοτικούς και ποσοτικούς 
στόχους, οι οποίοι πρέπει να επιτευχθούν κατά τη διάρ-
κεια της θητείας του, όπως επίσης και σε ετήσια βάση. 
Στο συμβόλαιο μπορεί να προβλέπεται ετήσια ειδική 
ανταμοιβή (bonus) του Διοικητή σε περίπτωση υπέρβα-
σης ή επίτευξης, κατά περίπτωση, των ετήσιων στόχων που τίθενται στο συμβόλαιο απόδοσής του.
Άρθρο 114
Αρμοδιότητες Διοικητή
1. Όλες οι αρμοδιότητες της Επιθεώρησης Εργασίας 
που προβλέπονται στον παρόντα νόμο ή σε άλλες δια-
τάξεις της κείμενης νομοθεσίας ασκούνται από τον Διοι-
κητή της, πλην αυτών που ρητώς ορίζεται ότι ασκούνται 
από το Συμβούλιο Διοίκησης.
2. Στο πλαίσιο αυτό, ο Διοικητής, ενδεικτικά και όχι 
περιοριστικά:
α) Εισηγείται στο Συμβούλιο Διοίκησης για όλα τα θέ-
ματα αρμοδιότητάς του.
β) Διαμορφώνει και επικαιροποιεί τον μακροπρόθε-
σμο στρατηγικό σχεδιασμό της Επιθεώρησης Εργασίας. 
Επίσης, καταρτίζει και αναθεωρεί, εφόσον απαιτείται, το 
ετήσιο επιχειρησιακό σχέδιο της Επιθεώρησης Εργασίας 
και καθορίζει τους ποιοτικούς και ποσοτικούς στόχους και τα κριτήρια αξιολόγησης των οργανικών μονάδων 
αυτής, καθώς και των προϊσταμένων αυτών και του προ-
σωπικού τους.
γ) Εισηγείται στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων νομοθετικές ρυθμίσεις σε ζητήματα που 
εμπίπτουν στις αρμοδιότητές του, καθώς και την έκδο-
ση κανονιστικών πράξεων για τις οποίες ο Υπουργός 
εξακολουθεί να έχει αρμοδιότητα.
δ) Εισηγείται για την υποβολή πρότασης για την έκδο-
ση προεδρικών διαταγμάτων συναφών με τις αρμοδιό-τητες της Επιθεώρησης Εργασίας.
ε) Υποβάλλει απαντήσεις της Επιθεώρησης Εργασίας, 
για ερωτήσεις, επερωτήσεις και επίκαιρες ερωτήσεις, 
αναφορές, καθώς και αιτήσεις κατάθεσης εγγράφων 
βουλευτών, προς την αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, για την υποβοήθη-
ση της άσκησης των κοινοβουλευτικών αρμοδιοτήτων.
στ) Λαμβάνει μέτρα για τη διασφάλιση της διαφάνειας 
και την καταπολέμηση της διαφθοράς στις υπηρεσίες 
που υπάγονται στην Επιθεώρηση Εργασίας, συμπερι-
λαμβανομένης και της κίνησης της διαδικασίας πειθαρ-
χικής δίωξης και ενώπιον των αρμόδιων Πειθαρχικών 
Συμβουλίων.
ζ) Αποφασίζει για τη συμμετοχή της Επιθεώρησης 
Εργασίας σε Ομάδες Εργασίας ή Επιτροπές της Ευρω-
παϊκής Ένωσης και διεθνών οργανισμών με αντικείμενο 
που άπτεται αμιγώς των αρμοδιοτήτων της και ορίζει 
τα πρόσωπα που συμμετέχουν σε αυτές εκ μέρους της.
3. Ως προς το προσωπικό της Επιθεώρησης Εργασίας, 
ο Διοικητής, ενδεικτικά και όχι περιοριστικά:
α) Επιλέγει και τοποθετεί τους προϊσταμένους των 
οργανικών μονάδων κάθε επιπέδου της Επιθεώρησης 
Εργασίας και αποφασίζει για την πρόωρη λήξη της θη-τείας τους και την απαλλαγή ή μετακίνησή τους.
β) Οργανώνει και υλοποιεί προγράμματα εκπαίδευ-
σης, μετεκπαίδευσης και εξε ιδίκευσης του προσωπικού 
που υπάγεται στις οργανικές μονάδες της Επιθεώρησης 
Εργασίας.
γ) Αποφασίζει για τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια 
πρόσληψης προσωπικού στην Επιθεώρηση Εργασίας 
και για την υποβολή στους αρμόδιους φορείς και στο 
Α.Σ.Ε.Π. των αντίστοιχων αιτημάτων για τις σχετικές προ-
κηρύξεις, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις.
δ) Καθορίζει ειδικό σύστημα προαγωγών και βαθμο-
λογικής και υπηρεσιακής εξέλιξης των υπαλλήλων της 
Επιθεώρησης Εργασίας.
ε) Εισηγείται ειδικότερο σύστημα επιπλέον ανταμοιβής 
(bonus) για το προσωπικό της Επιθεώρησης Εργασίας.
στ) Καθορίζει μεθοδολογίες και ειδικότερα συστήματα 
ποιοτικής και ποσοτικής αξιολόγησης του προσωπικού της Επιθεώρησης Εργασίας.
ζ) Καθορίζει τον τρόπο, τη διαδικασία και τα όργανα 
ελέγχου της επίτευξης των στόχων, τα κριτήρια αξιολό-
γησης των υπαλλήλων της Επιθεώρησης Εργασίας, τον 
τρόπο, τη διαδικασία, τα όργανα αξιολόγησης αυτών και 
κάθε αναγκαία λεπτομέρεια εφαρμογής του συνόλου 
της διαδικασίας.
4. Ως προς τα οργανωτικά θέματα της Επιθεώρησης 
Εργασίας, ο Διοικητής, ενδεικτικά και όχι περιοριστικά:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8015 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
α) Διασφαλίζει ότι το πρόγραμμα και οι δραστηριότη-
τες των επιμέρους οργανικών μονάδων και υπηρεσιών 
της Επιθεώρησης Εργασίας συμβαδίζουν με το στρατη-
γικό και επιχειρησιακό σχέδιο και τους τεθέντες στόχους 
και επίσης ελέγχει και εποπτεύει όλες τις δραστηριότητες 
της Επιθεώρησης Εργασίας.
β) Μεταφέρει ανθρώπινους, οικονομικούς και λειτουρ-
γικούς πόρους, καθώς και υλικοτεχνικό εξοπλισμό μετα-
ξύ των οργανικών μονάδων της Επιθεώρησης Εργασίας.
γ) Προτείνει στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων και στον Υπουργό Εσωτερικών, την έκδοση κοινής υπουργικής απόφασης για τη σύσταση ή κατάρ-
γηση οργανικών θέσεων προσωπικού όλων των κατη-
γοριών, κλάδων και ειδικοτήτων.
δ) Με αποφάσεις του, που δημοσιεύονται στην Εφη-
μερίδα της Κυβερνήσεως, συστήνει ή συγχωνεύει Υπη-
ρεσιακά και Πειθαρχικά Συμβούλια στην Επιθεώρηση 
Εργασίας, καθώς και Ειδικές Επιτροπές Αξιολόγησης και 
καθορίζει τα ειδικότερα θέματα λειτουργίας τους, σύμ-φωνα με τις κείμενες διατάξεις.
ε) Με αποφάσεις του συστήνει, συγκροτεί και ορίζει 
τον Πρόεδρο, τα μέλη, τον εισηγητή και τον γραμματέα 
των συλλογικών οργάνων της Επιθεώρησης Εργασίας, 
όπως συμβουλίων, επιτροπών, ομάδων εργασίας ή έργου 
και υπηρεσιακών και πειθαρχικών συμβουλίων.
Όπου για τη νόμιμη συγκρότηση συλλογικού οργάνου 
της Επιθεώρησης Εργασίας προβλέπεται η συμμετοχή 
Προϊσταμένου Γενικής Διεύθυνσης αυτής, ως προέδρου, 
συντονιστή ή μέλους και δεν υφίσταται ή ελλείπει αυ-
τός, με απόφαση του Διοικητή ορίζεται στη θέση του, 
και μέχρι την πλήρωση της θέσης αυτού στη Γενική Δι-εύθυνση, ένας προϊστάμενος Διεύθυνσης ή υπηρεσίας επιπέδου Διεύθυνσης της ίδιας Γενικής Διεύθυνσης της Επιθεώρησης Εργασίας.
στ) Υποδεικνύει εκπροσώπους της Επιθεώρησης Ερ-
γασίας σε συλλογικά όργανα του Υπουργείου Εργασίας 
και Κοινωνικών Υποθέσεων ή άλλων Υπουργείων και 
φορέων.
ζ) Εκδίδει αποφάσεις σύστασης, συγκρότησης και 
ορισμού μελών επιτροπών, μεταξύ άλλων για θέματα 
προμηθειών και ομάδων εργασίας αρμοδιότητας της 
Επιθεώρησης Εργασίας.
η) Με αποφάσεις του, που δημοσιεύονται στην Εφη-
μερίδα της Κυβερνήσεως:
ηα) Καθορίζει την εσωτερική διάρθρωση των Υπηρεσι-
ών της Επιθεώρησης Εργασίας και συστήνει ή καταργεί ή 
συγχωνεύει οργανικές μονάδες αυτής, κάθε επιπέδου ή αναστέλλει τη λειτουργία τους ή μετατρέπει το επίπεδο 
αυτών, καθώς και τους κλάδους από τους οποίους προ-
έρχονται οι Προϊστάμενοι αυτών.
Σε όποιες από τις περιπτώσεις του προηγούμενου εδα-
φίου κρίνεται αναγκαίο, με τις ίδιες ή όμοιες αποφάσεις, 
καθορίζονται η διαδικασία και ο τρόπος μεταφοράς, 
παρακολούθησης και διεκπεραίωσης των υποθέσεων, 
καθώς και κάθε άλλο αναγκαίο ζήτημα.
ηβ) Καθορίζει την κατά τόπο και καθ’ ύλη αρμοδιότητα 
των Υπηρεσιών της Επιθεώρησης Εργασίας, την περαι-
τέρω εξειδίκευση των αρμοδιοτήτων τους, την έδρα και 
τον τίτλο αυτών, καθώς και την ημερομηνία έναρξης ή 
παύσης λειτουργίας τους.ηγ) Εκδίδει και τροποποιεί τον Οργανισμό και τους 
Εσωτερικούς Κανονισμούς της Επιθεώρησης Εργασί-
ας και περιγράφει τις θέσεις εργασίας των Υπηρεσιών 
αυτής, μέσω της κατάρτισης περιγραμμάτων εργασίας.
ηδ) Καθορίζει τις ημέρες και ώρες εισόδου του κοι-
νού στις υπηρεσίες της Επιθεώρησης Εργασίας, χωρίς να 
απαιτείται η προβλεπόμενη από τις κείμενες διατάξεις 
εξουσιοδότηση του Υπουργού Εσωτερικών, και κατά 
παρέκκλιση νομοθετικών διατάξεων που ορίζουν την 
χωρίς κανένα χρονικό ή άλλο περιορισμό είσοδο μελών 
συγκεκριμένων επαγγελματικών ομάδων στα δημόσια 
καταστήματα, κάθε εργάσιμη ημέρα και ώρα, καθώς και 
το ωράριο εργασίας των Υπηρεσιών της Επιθεώρησης 
Εργασίας.
ηε) Καθορίζει τις οργανικές θέσεις προσωπικού, μόνι-
μου και με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου, ανά κατη-γορία, κλάδο και ειδικότητα μεταξύ των υπηρεσιών της Επιθεώρησης Εργασίας. 
ηστ) Μεταφέρει κενές οργανικές θέσεις προσωπικού 
από κατηγορία σε κατηγορία ή από κλάδο ή ειδικότητα 
σε άλλο κλάδο ή σε άλλη ειδικότητα, σύμφωνα με τις 
κείμενες διατάξεις.
θ) Αποφασίζει για θέματα στέγασης και μεταστέγασης 
των Υπηρεσιών της Επιθεώρησης Εργασίας και παρέχει σχετικές εγκρίσεις, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις 
περί στέγασης δημοσίων υπηρεσιών.
5. Ο Διοικητής ασκεί και κάθε άλλη υφιστάμενη, κατά 
την έναρξη ισχύος της Επιθεώρησης Εργασίας, αρμοδι-
ότητα του Γενικού Επιθεωρητή Εργασίας.
6. α) Με αποφάσεις του, που δημοσιεύονται στην Εφη-
μερίδα της Κυβερνήσεως, ο Διοικητής της Επιθεώρησης 
Εργασίας δύναται να μεταβιβάζει στους Προϊσταμένους 
όλων των οργανικών μονάδων της Επιθεώρησης Εργα-
σίας, τις αναγκαίες αρμοδιότητες ή να εξουσιοδοτεί αυ-
τούς να υπογράφουν «Με εντολή Διοικητή» πράξεις ή 
έγγραφα, προκειμένου αυτοί να ανταποκριθούν στους 
στόχους που τους τίθενται.
β) Ο Διοικητής δύναται με αποφάσεις του, που δη-
μοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, να με-
ταβιβάζει αρμοδιότητες, να αναθέτει καθήκοντα ή να 
εξουσιοδοτεί όργανα της Επιθεώρησης Εργασίας.
Η κατά το προηγούμενο εδάφιο μεταβίβαση αρμοδιό-
τητας, ανάθεση καθήκοντος ή εξουσιοδότηση υπογρα-
φής μπορεί να αφορά σε περισσότερα του ενός όργανα της Επιθεώρησης Εργασίας.
Επιτρέπεται η περαιτέρω εξουσιοδότηση υπογραφής 
από τα όργανα στα οποία μεταβιβάζεται η αρμοδιότητα 
ή τα οποία εξουσιοδοτούνται από τον Διοικητή, σε ιεραρ-
χικά υφιστάμενα όργανα αυτών, στις περιπτώσεις που 
αυτό προβλέπεται από τις αποφάσεις που εκδίδονται 
κατ’ εξουσιοδότηση του πρώτου εδαφίου της παρούσας 
υποπαραγράφου.
Στην περίπτωση που η ως άνω περαιτέρω εξουσιοδό-
τηση παρέχεται από όργανο στο οποίο:
βα) είχε μεταβιβασθεί η αρμοδιότητα, το εξουσιοδο-
τούμενο όργανο υπογράφει με εντολή του οργάνου που 
του παρείχε την εξουσιοδότηση ή
ββ) είχε παρασχεθεί η εξουσιοδότηση υπογραφής, 
το εξουσιοδοτούμενο όργανο υπογράφει «Με Εντολή 
Διοικητή».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8016 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
γ) Οι αποφάσεις που προβλέπονται στις υποπαρ. α’ 
και β’ δύνανται να τροποποιούνται εν όλω ή εν μέρει 
από το ίδιο θεσμικό όργανο, ανεξαρτήτως αλλαγής του 
προσώπου που τις εξέδωσε. Επίσης, ο Διοικητής μπορεί 
να τροποποιεί εν όλω ή εν  μέρει τις αποφάσεις για μετα-
βίβαση αρμοδιοτήτων, ανάθεση καθηκόντων ή εξουσι-
οδότηση υπογραφής που είχαν εκδοθεί από τον Γενικό Επιθεωρητή και εξακολουθούν να ισχύουν.
Άρθρο 115
Διαδικασία επιλογής και διορισμός Διοικητή
1. Η επιλογή του Διοικητή γίνεται με ανοικτό διαγωνι-
σμό. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της 
Κυβερνήσεως και αναρτάται στο διαδίκτυο σύμφωνα με 
τα άρθρα 76 και 77 του ν. 4727/2020 (Α’ 184), καθορίζο-
νται οι όροι και οι προϋποθέσεις συμμετοχής, η διαδι-
κασία υποβολής των αιτήσεων, τα προσόντα επιλογής, 
καθώς και ο τρόπος απόδειξης αυτών, τα κριτήρια κατά-
ταξης και ο τρόπος βαθμολόγησης αυτών, η γραμματεια-
κή υποστήριξη της Επιτροπής της παρ. 2, καθώς και κάθε 
άλλο σχετικό θέμα για την εφαρμογή της παρούσας.
2. Η επιλογή των Υποψηφίων γίνεται από την ανεξάρ-
τητη Επιτροπή Επιλογής της παρ. 2 του άρθρου 110.
3. Η Επιτροπή Επιλογής καταρτίζει κατάλογο των τεσ-
σάρων (4) επικρατέστερων υποψηφίων, με σειρά προ-
τεραιότητας με βάση προκαθορισμένα στην προκήρυξη 
και αντικειμενικά κριτήρια, ο οποίος υποβάλλεται στο 
Συμβούλιο Διοίκησης. Σε περίπτωση που οι υποψήφιοι είναι λιγότεροι από τέσσερις (4), περιλαμβάνονται όλοι 
οι υποψήφιοι στον εν λόγω κατάλογο. 
4. Το Συμβούλιο Διοίκησης κατατάσσει τους δύο (2) 
επικρατέστερους υποψηφίους με σειρά προτεραιότητας 
και υποβάλλει σχετική πρόταση στον Υπουργό Εργασίας 
και Κοινωνικών Υποθέσεων. Ο Υπουργός Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων προτείνει τον υποψήφιο Διοικη-
τή προς έγκριση στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας 
της Βουλής, σύμφωνα με τα ειδικότερα προβλεπόμε-
να στον Κανονισμό της. Σε περίπτωση που η Επιτροπή 
Θεσμών και Διαφάνειας δεν εγκρίνει τον προταθέντα 
υποψήφιο, η διαδικασία του προηγούμενου εδαφίου 
επαναλαμβάνεται για τον έτερο των δύο (2) επικρατέ-
στερων υποψηφίων. Ο Διοικητής διορίζεται με αιτιολο-
γημένη απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινω-
νικών Υποθέσεων, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα 
της Κυβερνήσεως.
Άρθρο 116
Παύση, παραίτηση, αν απλήρωση Διοικητή
1. Όταν συντρέχουν πραγματικά περιστατικά που συ-
νιστούν λόγο παύσης του Διοικητή πριν από τη λήξη 
της θητείας του, το Συμβούλιο Διοίκησης υποχρεούται 
να κινήσει τη διαδικασία, προτείνοντας αιτιολογημένα 
την πρόωρη παύση του στον Υπουργό Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων. Ο Υπουργός Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων, μετά την πρόταση του Συμβουλί-
ου Διοίκησης, εκδίδει πράξη για την πρόωρη παύση, η 
οποία δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσε-
ως. Ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων δύναται οποτεδήποτε να ζητήσει τη γνώμη του Συμ-
βουλίου Διοίκησης για το εάν συντρέχουν πραγματι-
κά περιστατικά που συνιστούν λόγο πρόωρης παύσης 
του Διοικητή. Ο Διοικητής παύεται πρόωρα για τους 
εξής λόγους:
α) για αδυναμία εκτέλεσης των καθηκόντων του λόγω 
κωλύματος, νόσου ή αναπηρίας, σωματικής ή πνευματι-
κής, που διαρκεί για περισσότερους από τρεις συνεχόμε-
νους μήνες ή αν δεν έχει εκπληρώσει τα καθήκοντά του 
για τρεις συνεχόμενους μήνες για οποιονδήποτε άλλο 
λόγο, χωρίς την άδεια του Συμβουλίου Διοίκησης,
β) για σπουδαίο λόγο που αφορά στην εκτέλεση των 
καθηκόντων του, όπως ιδίως η αποκάλυψη εμπιστευτι-
κών θεμάτων για τα οποία έλαβε γνώση κατά την άσκηση 
των καθηκόντων του ή κατάχρηση της θέσης του για ίδιο, 
προσωπικό ή εμπορικό ή οικονομικό όφελος,
γ) αν παραπεμφθεί αμετάκλητα στο ακροατήριο για 
αδίκημα που συνεπάγεται κώλυμα διορισμού σε θέση 
δημοσίου υπαλλήλου ή έκπτωση δημοσίου υπαλλήλου, 
σύμφωνα με τα άρθρα 8 και 149 του Κώδικα Κατάστα-
σης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και 
Υπαλλήλων ν.π.δ.δ. (ν. 3528/2007, Α’ 26),
δ) εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις θέσης του 
σε αυτοδίκαιη αργία, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρ-
θρου 103 του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτι-κών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων ν.π.δ.δ.
(ν. 3528/2007),
ε) αν δεν προβεί στις απαιτούμενες γνωστοποιήσεις 
περί σύγκρουσης συμφερόντων κατά τα οριζόμενα στο 
παρόν,
στ) αν αποκλεισθεί ή παυθεί από αρμόδια αρχή από 
την άσκηση ενός επαγγέλματος ή του απαγορευθεί η 
ανάληψη θέσης Προϊσταμένου ή στελέχους οποιου-
δήποτε δημόσιου νομικού προσώπου λόγω σοβαρού 
πειθαρχικού παραπτώματος,
ζ) αν είναι σύζυγος ή συγγενής εξ αίματος ή εξ αγ-
χιστείας μέχρι δευτέρου βαθμού ή κατιών σε ευθεία 
γραμμή του Προέδρου ή άλλου μέλους του Συμβουλίου 
Διοίκησης,
η) αν εκλεγεί μέλος της Βουλής, του Ευρωπαϊκού Κοι-
νοβουλίου, της Κυβέρνησης ή των εκτελεστικών οργά-
νων πολιτικού κόμματος ή αν ανακηρυχθεί υποψήφιος 
Βουλευτής,
θ) σε περίπτωση προφανούς απόκλισης από την επί-
τευξη των τεθέντων στο συμβόλαιο απόδοσής του ποιο-
τικών και ποσοτικών στόχων, μετά από τη συμπλήρωση 
δύο (2) ετών από την τοποθέτησή του.
2. Ο Διοικητής που έχει παυθεί από το αξίωμά του, δύ-
ναται να προσβάλει με προσφυγή ενώπιον του Συμβου-
λίου της Επικρατείας την απόφαση περί παύσεώς του.
3. Ο Διοικητής, όταν προτίθεται να παραιτηθεί από το 
αξίωμά του, ενημερώνει σχετικά τον Υπουργό Εργασίας 
και Κοινωνικών Υποθέσεων και το Συμβούλιο Διοίκησης, 
τουλάχιστον τρεις (3) μήνες πριν από την παραίτησή του. 
Η παραίτηση γίνεται αποδεκτή με απόφαση του Υπουρ-
γού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, που δημοσι-
εύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
4. Σε περίπτωση κένωσης της θέσης του Διοικητή, 
λόγω θανάτου, παραίτησης ή παύσης, διορίζεται νέος 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8017 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Διοικητής, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 115, 
εντός δύο (2) μηνών από την κένωση της θέσης.
5. Σε περίπτωση καθυστέρησης επιλογής του Διοικητή 
μετά από τη λήξη της θητείας του ή σε περίπτωση πρόω-
ρης λήξης της θητείας αυτού ή σε περίπτωση προσωρι-νής αδυναμίας εκτέλεσης των καθηκόντων του, με από-
φαση του Συμβουλίου Διοίκησης ορίζεται ένας από τους 
προϊσταμένους Γενικής Διεύθυνσης της Επιθεώρησης 
Εργασίας ως αναπληρωτής για το χρονικό διάστημα από 
τη λήξη της θητείας του μέχρι τον διορισμό του διαδόχου 
του ή για όσο διάστημα ο Διοικητής τελεί σε προσωρινή 
αδυναμία εκτέλεσης των καθηκόντων του. Σε περίπτωση 
που ο ορισθείς ως αναπληρωτής αδυνατεί να εκτελέσει τα καθήκοντά του ή για οποιονδήποτε λόγο παύσει να 
εκτελεί αυτά, με όμοια απόφαση ορίζεται ως αναπληρω-
τής ένας από τους προϊσταμένους Γενικής Διεύθυνσης 
της Επιθεώρησης Εργασίας, μέχρι τον διορισμό του νέου 
Διοικητή της Επιθεώρησης Εργασίας ή την ανάληψη των 
καθηκόντων του υφισταμένου. Τα ενδιάμεσα αυτά δια-στήματα δεν επιτρέπεται κατά κανόνα να υπερβαίνουν τους δύο (2) μήνες.
Άρθρο 117
Οργανικές θέσεις
1. Το προσωπικό με σχέση δημοσίου δικαίου, Ιδιωτικού 
Δικαίου Αορίστου Χρόνου ή ορισμένου χρόνου ή με σχέ-
ση έμμισθης εντολής, που υπηρετεί ή κατέχει οργανική 
θέση κατά την προηγούμενη ημερομηνία της έναρξης 
λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργασίας στο Σώμα Επιθε-
ώρησης Εργασίας, μεταφέρεται αυτοδικαίως με την ίδια 
σχέση εργασίας στις αντίστοιχες θέσεις της Επιθεώρησης 
Εργασίας. Το προσωπικό με τις ως άνω σχέσεις εργασίας 
που μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος έχει μετακι-νηθεί από τις υπηρεσίες του Σώματος Επιθεώρησης Ερ-
γασίας σε άλλες υπηρεσίες του Υπουργείου Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων και αντιστρόφως, καταλαμβάνει 
οργανικές θέσεις από τις υφιστάμενες κενές οργανικές θέσεις στις υπηρεσίες σ τις οποίες έχει μετακινηθεί.
2. Οι αποσπάσεις προσωπικού από και προς το Σώμα 
Επιθεώρησης Εργασίας διατηρούνται σε ισχύ και μετά 
την έναρξη λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργασίας μέχρι 
τη λήξη τους.
3. Από την έναρξη λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργα-
σίας το προσωπικό κατατάσσεται στα ίδια μισθολογικά 
κλιμάκια, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, διατηρεί το 
σύνολο των αποδοχών του και εξακολουθεί να διέπεται από το ίδιο συνταξιοδοτικό και ασφαλιστικό καθεστώς 
κύριας, επικουρικής ασφάλισης και πρόνοιας, που είχε 
ως προσωπικό του Σώματος Επιθεωρητών Εργασίας.
4. Το σύνολο των οργανικών θέσεων του Σώματος Επι-
θεωρητών Εργασίας, συμπεριλαμβανομένων και των 
προσωποπαγών, μεταφέρεται αυτοδικαίως στην Επιθεώ-
ρηση Εργασίας και αποτελεί τις οργανικές θέσεις αυτής. 
5. Για την υποβοήθηση του Διοικητή της Επιθεώρη-
σης Εργασίας στην άσκηση των καθηκόντων του συ-
νιστώνται τρεις (3) θέσεις μετακλητών υπαλλήλων. Στο 
Γ ραφείο του Διοικητή της Επιθεώρησης Εργασίας συνι-
στάται θέση Διευθυντή, η οποία καλύπτεται από έναν εκ 
των ανωτέρω. Ο Διευθυντής του Γ ραφείου του Διοικητή ασκεί, κατ’ αντιστοιχία, τις αρμοδιότητες που προβλέπο-
νται στην παρ. 4 του άρθρου 45 του ν. 4622/2019 (Α’ 133) 
και εφαρμόζεται η παρ. 5 του ίδιου άρθρου. Κατά τα λοι-
πά ισχύει ο ν. 4622/2019. Για τις αποδοχές των ανωτέρω 
έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του ν. 4354/2015 (Α’ 176) 
που αφορούν τους μετακλητούς υπαλλήλους που υπηρε-
τούν στα ιδιαίτερα γραφεία των μελών της Κυβέρνησης και των Υφυπουργών.
6. Η Επιθεώρηση Εργασίας στελεχώνεται από μόνι-
μους δημοσίους υπαλλήλους και υπαλλήλους με σχέση 
εργασίας Ιδιωτικού Δικαίου Αορίστου Χρόνου, οι οποίοι 
διέπονται από τις διατάξεις του Υπαλληλικού Κώδικα, 
καθώς και των εκάστοτε ισχυουσών διατάξεων περί 
προσωπικού Ιδιωτικού Δικαίου Αορίστου Χρόνου και 
καταλαμβάνουν αντίστοιχες οργανικές θέσεις, συμπε-
ριλαμβανομένων των προσωποπαγών θέσεων.
7. Η πλήρωση των κενών θέσεων γίνεται με διορισμό 
μέσω ΑΣΕΠ, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4765/2021 (Α’ 6), τις ισχύουσες γενικές διατάξεις για τις ανεξάρτη-
τες αρχές και με βάση τόσο τα τυπικά προσόντα που 
καθορίζονται στις διατάξεις του π.δ. 50/2001 (Α’ 39) και στον Οργανισμό της Επιθεώρησης Εργασίας, όσο και τα 
κριτήρια που τίθενται από την Επιθεώρηση Εργασίας, με 
βάση τις εκάστοτε επιχειρησιακές της ανάγκες. Ο υπάλ-
ληλος, μετά από τον διορισμό του, τοποθετείται σε θέση 
για την κατάληψη της οποίας συμμετείχε στη διαδικασία 
διορισμού, μετά από γνώμη του οικείου υπηρεσιακού 
συμβουλίου. Γνώμη του υπηρεσιακού συμβουλίου δεν 
απαιτείται, εάν από τη διαδικασία διορισμού προκύ-πτουν η θέση και η υπηρεσιακή μονάδα, στην οποία 
πρόκειται να διορισθεί ο υπάλληλος.
Κάλυψη των κενών οργανικών θέσεων της Επιθεώρη-
σης Εργασίας δύναται, επίσης, να γίνει και με μετάταξη ή 
απόσπαση υπαλλήλων Υπουργείου ή άλλων δημόσιων υπηρεσιών κάθε μορφής ή ν.π.δ.δ., σύμφωνα με τις κεί-
μενες διατάξεις. 
8. Για τη λύση της υπαλληλικής σχέσης, την απόλυση, 
τη λήξη εμμίσθου εντολής, καθώς και την καταγγελία 
σύμβασης εργασίας ή έργου εφαρμόζονται οι διατάξεις του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητι-
κών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων ν.π.δ.δ. (ν. 3528/2007, 
Α’ 26), οι διατάξεις για το προσωπικό με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου και άλλες ειδικές διατάξεις, στον βαθ-μό που δεν αντίκεινται στον παρόντα νόμο.
9. Οι ατομικές πράξεις του παρόντος άρθρου εκδίδο-
νται από τον Διοικητή της Επιθεώρησης Εργασίας.
Άρθρο 118
Μισθολογικό καθεστώς και επιπλέον ανταμοιβή
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοι-
νωνικών Υποθέσεων, Οικονομικών και Εσωτερικών, μετά 
από εισήγηση του Διοικητή της Επιθεώρησης Εργασίας, 
δύναται να ορίζεται, εντός των ορίων του προϋπολο-
γισμού της Επιθεώρησης Εργασίας και του εκάστοτε 
Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατη-γικής (ΜΠΔΣ), ειδικό σύστημα επιπλέον ανταμοιβής 
(bonus) του προσωπικού της Επιθεώρησης Εργασίας, 
στο πλαίσιο της αξιολόγησής του, λαμβάνοντας υπόψη 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8018 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
τη βαρύτητα της θέσης και τον βαθμό ευθύνης του και 
εφόσον ο βαθμός επίτευξης των τεθέντων στόχων της Επιθεώρησης Εργασίας υπερβαίνει το 100%.
Άρθρο 119
Προϋπολογισμός
1. Οι απαιτούμενες πιστώσεις για τη λειτουργία της 
Επιθεώρησης Εργασίας εγγράφονται σε χωριστό ειδικό φορέα ή χωριστούς ειδικούς φορείς στον τακτικό προ-
ϋπολογισμό του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων. 
2. Ο Διοικητής της Επιθεώρησης Εργασίας είναι δια-
τάκτης των πιστώσεων του προϋπολογισμού δαπανών της, σύμφωνα με τον ν. 4270/2014 (Α’ 143).
3. Για την κατάρτιση και εκτέλεση του προϋπολογι-
σμού δαπανών της Επιθεώρησης Εργασίας και των προ-
βλέψεων ΜΠΔΣ, καθώς και για όλα τα θέματα δημοσιο-
νομικής διαχείρισης και δημοσίου λογιστικού, ισχύουν οι 
διατάξεις του ν. 4270/2014, με την επιφύλαξη της παρ. 5.
4. Ο προϋπολογισμός της Επιθεώρησης Εργασίας υπο-
βάλλεται στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους μέσω της 
κύριας κεντρικής οικονομικής υπηρεσίας του Υπουργεί-
ου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, σύμφωνα με τη 
διαδικασία του άρθρου 54 του ν. 4270/2014.
5. Για τη μεταφορά πιστώσεων μεταξύ μειζόνων κατη-
γοριών δαπανών του προϋπολογισμού της Επιθεώρη-
σης Εργασίας εφαρμόζεται η παρ. 3 του άρθρου 71 τουν. 4270/2014. 
Άρθρο 120 
Οικονομική διαχείριση
1. Η Επιθεώρηση Εργασίας δύναται να πραγματοποιεί 
δαπάνες που εντάσσονται στο Πρόγραμμα Δημοσίων 
Επενδύσεων (ΠΔΕ), σύμφωνα με το υποκεφάλαιο 3 του κεφαλαίου Β’ του μέρους Δ’ του ν. 4270/2014 (Α’ 143).
2. Στην Επιθεώρηση Εργασίας συστήνεται Γενική Δι-
εύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών (Γ .Δ.Ο.Υ.), ο προϊστά-
μενος της οποίας έχει όλες τις αρμοδιότητες και υπο-
χρεώσεις των προϊσταμένων οικονομικών υπηρεσιών 
Υπουργείων κατά τα οριζόμενα στα άρθρα 24, 26 και 
69Γ του ν. 4270/2014.
3. Η Επιθεώρηση Εργασίας διαχειρίζεται και ελέγχει 
τις οικονομικές υποθέσεις και λειτουργίες όλων των 
Υπηρεσιών που υπάγονται σε αυτήν και των φορέων 
που εποπτεύονται από αυτή, σχεδιάζει, συντονίζει και 
εποπτεύει όλα τα θέματα που άπτονται της οικονο-μικής λειτουργίας της, στο πλαίσιο του ν. 4270/2014, 
πλην των περιπτώσεων που ορίζεται διαφορετικά στο 
παρόν άρθρο.
4. Ακίνητα του Δημοσίου μπορεί να παραχωρούνται 
κατά χρήση στην Επιθεώρηση Εργασίας από την Εταιρία 
Ακινήτων Δημοσίου ή άλλους φορείς του Δημοσίου ή 
των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, για την αντιμετώπιση των στε-γαστικών αναγκών των υπηρεσιών της.
Ο Διοικητής παρέχει σχετικές εγκρίσεις, σύμφωνα με 
τις ισχύουσες διατάξεις περί στέγασης δημοσίων υπη-
ρεσιών, για θέματα στέγασης και μεταστέγασης των 
υπηρεσιών της Επιθεώρησης Εργασίας.Για τη σύναψη συμβάσεων μίσθωσης ακινήτων προς 
στέγαση των υπηρεσιών της Επιθεώρησης Εργασίας, το 
Ελληνικό Δημόσιο εκπροσωπείται από τον Διοικητή της 
Επιθεώρησης Εργασίας. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι 
διατάξεις περί στέγασης δημοσίων υπηρεσιών.
Άρθρο 121
Οργανισμός και Εσωτερικός Κανονισμός της Επιθεώρησης Εργασίας
1. Η οργάνωση και διάρθρωση των υπηρεσιών της 
Επιθεώρησης Εργασίας, ο καθορισμός των αρμοδιοτή-
των τους και των οργανικών θέσεων του προσωπικού 
αυτής, τα προσόντα διορισμού στους κλάδους και στις 
ειδικότητες, οι κλάδοι από τους οποίους προέρχονται 
οι προϊστάμενοι των οργανικών μονάδων αυτής, καθώς 
και η κατανομή των οργανικών θέσεων του μονίμου και 
με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου προσωπικού της 
Επιθεώρησης Εργασίας ανά κατηγορία, κλάδο και ειδικό-
τητα ρυθμίζονται από τον Οργανισμό της Επιθεώρησης 
Εργασίας, ο οποίος εκδίδεται εντός έξι (6) μηνών από την 
έναρξη ισχύος του παρόντος.
2. Η λειτουργία της Επιθεώρησης Εργασίας ρυθμίζεται 
από Εσωτερικό Κανονισμό, με τον οποίο καθορίζονται 
ειδικότερα θέματα λειτουργίας και άσκησης των αρ-
μοδιοτήτων της Επιθεώρησης Εργασίας, σύμφωνα με 
την κείμενη νομοθεσία. Με τον Εσωτερικό Κανονισμό 
εξειδικεύονται επίσης τα πρότυπα, οι διαδικασίες και οι 
μεθοδολογίες σχεδιασμού και διεξαγωγής ελέγχων, η 
διαδικασία επίλυσης εργατικών διαφορών και σύνταξης 
των πορισμάτων επιθεώρησης και ελέγχου, η διαδικασία 
διαχείρισης καταγγελιών και αναφορών και οι μέθοδοι 
αξιολόγησής τους, καθώς και οι αρχές, τα δικαιώματα 
και οι υποχρεώσεις των Επιθεωρητών που σχετίζονται 
με το ελεγκτικό έργο. 
3. Ο Οργανισμός εκδίδεται με απόφαση του Διοικητή 
που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, 
μετά από γνώμη του Συμβουλίου Διοίκησης, τηρουμένης 
της περ. ιβ) του άρθρου 20 του ν. 4270/2014 (Α’ 143). 
Ο Εσωτερικός Κανονισμός εκδίδονται με απόφαση του 
Διοικητή που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερ-
νήσεως, μετά από σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου Δι-οίκησης.
Άρθρο 122
Επιτάχυνση επίλυσης διαφορών στην Επιθεώρηση Εργασίας - Τροποποίηση του άρθρου 3Β του ν. 3996/2011 
Οι υποπαρ. 3, 4, 6 και 7 της παρ. Β του άρθρου 3 του 
ν. 3996/2011 (Α’ 170) τροποποιούνται, προστίθεται υπο-
παρ. 8 και η παρ. Β διαμορφώνεται ως εξής:
«Β. Επίλυση Εργατικών Διαφορών
1. Εργατικές Διαφορές είναι κάθε είδους διαφωνίες 
μεταξύ εργαζομένου ή εργαζομένων και εργοδότη που 
πηγάζουν από τη σχέση εργασίας αναφορικά με την εφαρμογή και τήρηση των διατάξεων της εργατικής 
νομοθεσίας.
2. Για την επίλυση των εργατικών διαφορών ο εργα-
ζόμενος ή περισσότεροι εργαζόμενοι, που επικαλούνται 
κοινό συμφέρον, ο εργοδότης, καθώς και οι οικείες συν-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8019 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
δικαλιστικές οργανώσεις, έχουν δικαίωμα να ζητήσουν 
την παρέμβαση του Επιθεωρητή Εργασιακών Σχέσεων.
3. Η διαδικασία επίλυσης της εργατικής διαφοράς δι-
εξάγεται από τον Προϊστάμενο του αρμόδιου Τμήμα-
τος ή από τον Επιθεωρητή Εργασιακών Σχέσεων, που 
ορίζεται από τον Προϊστάμενο του αρμόδιου Τμήματος 
και εφόσον ο Προϊστάμενος του αρμόδιου Τμήματος 
ή ο Προϊστάμενος της αρμόδιας Περιφερειακής Διεύ-
θυνσης κρίνει ότι η εργατική διαφορά χρήζει περαιτέρω 
εξέτασης, αυτή διεξάγεται σε δεύτερο βαθμό από τον 
Προϊστάμενο της αρμόδιας Περιφερειακής Διεύθυνσης, 
σε κάθε δε περίπτωση πριν την έκδοση του πορίσματος. 
4. Η διαδικασία επίλυσης της εργατικής διαφοράς αρ-
χίζει με την κατάθεση σχετικής αίτησης από τον ενδια-φερόμενο και γνωστοποιείται με κάθε πρόσφορο μέσο 
στο άλλο μέρος. Στην αίτηση αναφέρονται τα στοιχεία 
των μερών και τα υποβλ ηθέντα αιτήματα που αποτε-
λούν τη βάση διεξαγωγής της συζήτησης της εργατικής 
διαφοράς. 
5. Κατά τη διαδικασία της εργατικής διαφοράς μπο-
ρούν να παρίστανται συνολικά μέχρι πέντε (5) εκπρόσω-
ποι από κάθε ενδιαφερόμενο μέρος πέραν των νομικών 
συμβούλων. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται κατ’ επιλο-
γήν του κάθε μέρους εκπρόσωποι της πρωτοβάθμιας 
συνδικαλιστικής οργάνωσης ή της δευτεροβάθμιας ή της 
ομοιοεπαγγελματικής τοιαύτης ή του Εργατικού Κέντρου 
της περιοχής ή της ΓΣΕΕ εκ μέρους των εργαζομένων, 
καθώς και εκπρόσωποι της συνδικαλιστικής οργάνω-
σης εκ μέρους του εργοδότη ή των εργοδοτών. Κατά τη 
διάρκεια της εργατικής διαφοράς μπορεί να παρίσταται 
διερμηνέας νοηματικής γλώσσας της Ομοσπονδίας Κω-
φών Ελλάδος για την υποστήριξη κωφού ή βαρήκοου 
ατόμου, καθώς και μεταφραστής για την υποστήριξη 
αλλοδαπού.
6. Κατά τη συζήτηση της εργατικής διαφοράς τα μέρη 
υποχρεούνται να παραστούν αυτοπροσώπως είτε με νό-
μιμο εκπρόσωπο είτε με άλλο εξουσιοδοτημένο πρόσω-
πο. Μετά το πέρας της συζήτησης συντάσσεται πρακτικό, 
που υπογράφεται από τα παριστάμενα μέρη και τον Επι-
θεωρητή Εργασιακών Σχέσεων, ο οποίος υποχρεούται 
στη διατύπωση άποψης επί της διαφοράς. Σε περίπτωση 
που ζητηθεί, το πρακτικό χορηγείται και σε γραφή Braille 
ή άλλες προσβάσιμες από άτομα με αναπηρία μορφές. 
Εάν απουσιάζει ένα από τα μέρη, ο Προϊστάμενος του 
αρμόδιου Τμήματος ή Επιθεωρητής Εργασιακών Σχέσε-
ων καταγράφει τις απόψεις του παρισταμένου μέρους 
και, αν η απουσία είναι αδικαιολόγητη, θεσπίζεται μα-
χητό τεκμήριο για την αλήθεια των πραγματικών ισχυ-ρισμών αυτού. Συγχρόνως, ο Επιθεωρητής Εργασιακών Σχέσεων μπορεί να επιβάλει στο απόν μέρος τις διοικη-
τικές κυρώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 24, ύστερα 
από παροχή γραπτών εξηγήσεων. 
Ο Επιθεωρητής Εργασιακών Σχέσεων, αφού λάβει υπό-
ψη του τις απόψεις των μερών και ελέγξει τα προσκομι-σθέντα στοιχεία, υποχρεούται να εκδώσει πόρισμα επί της διαφοράς εντός μίας (1) εβδομάδας από τη συζήτη-
ση. Δύναται, επίσης, με το πέρας της συζήτησης να τάξει 
προθεσμία, όχι μεγαλύτερη από μία (1) εβδομάδα, ώστε 
να λυθεί η διαφορά σύμφωνα με τις υποδείξεις του. Εάν υπάρξει συμμόρφωση, τότε συντάσσεται νέο πρακτικό 
και η εργατική διαφορά αρχειοθετείται χωρίς να επιβάλ-
λεται κάποιο διοικητικό πρόστιμο για παραβιάσεις της 
εργατικής νομοθεσίας. Εάν η προθεσμία παρέλθει άπρα-
κτη, ο Επιθεωρητής συντάσσει το ως άνω πόρισμα εντός 
της προθεσμίας της μίας (1) εβδομάδας. 
Για το πόρισμα αυτό ο Επιθεωρητής Εργασιακών Σχέ-
σεων δεν φέρει καμία ευθύνη, εκτός εάν αποδειχθεί ότι 
ενήργησε με δόλο, προκειμένου να προκαλέσει ζημία 
ή να αποφέρει αθέμιτο όφελος σε κάποιο από τα μέρη. 
7. Εάν με το πόρισμα διαπιστώνονται παραβιάσεις της 
εργατικής νομοθεσίας, επιβάλλονται από τον Επιθεωρη-
τή Εργασιακών Σχέσεων οι διοικητικές κυρώσεις που 
προβλέπονται στο άρθρο 24, χωρίς να προηγηθεί περαι-
τέρω πρόσκληση για εξηγήσεις. Για κάθε διαπιστούμενη 
παράβαση που αφορά μισθολογική οφειλή, επιβάλλεται 
το διπλάσιο του προστίμου.
Αν οι παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας συνι-
στούν ποινικά αδικήματα, ο Επιθεωρητής Εργασιακών 
Σχέσεων υποβάλλει μήνυση ή μηνυτήρια αναφορά στον 
αρμόδιο Εισαγγελέα.
8. Όταν πρόκειται για οικονομικές απαιτήσεις από την 
παροχή εργασίας ή από την αποζημίωση απολύσεως ή την αποζημίωση μη ληφθείσας αδείας, εφόσον η απα-
σχόληση αυτή προκύπτει από την ψηφιακή κάρτα εργα-
σίας και οι οφειλές προκύπτουν από τις καταθέσεις που έχουν γίνει αποκλειστικώς στον τραπεζικό λογαριασμό 
του εργαζομένου, σε σχέση με τον εμφαινόμενο στο σύ-
στημα ΕΡΓ ΑΝΗ καταχωρημένο συμφωνηθέντα μισθό ή σε σχέση με τις εκάστοτε ισχύουσες νόμιμες αποδοχές 
κατά περίπτωση, ή πάντως όταν οι οφειλές εξάγονται 
από άλλα έγγραφα, τότε το πόρισμα αποτελεί έγγραφο 
κατά την έννοια του άρθρου 623 ΚΠολΔ και μπορεί βάσει 
αυτού να εκδοθεί διαταγή πληρωμής.
Στην περίπτωση αυτή, ο Επιθεωρητής Εργασιακών 
Σχέσεων οφείλει να καταγράψει επακριβώς τα ποσά για κάθε χρονολογική περίοδο και για τον υπολογισμό των 
ποσών μπορεί να ζητήσει βεβαίω ση, που προσκομίζει ο 
επισπεύδων ακόμα και μετά τη συζήτηση και μέχρι την 
έκδοση του πορίσματος, υπογεγραμμένη από λογιστή ή 
δικηγόρο, η οποία ενσωματώνεται στο πόρισμα. 
Για την αίτηση εκδόσεως διαταγής πληρωμής της πα-
ρούσας δεν απαιτείται η προηγούμενη έγγραφη όχληση 
με δικαστικό επιμελητή της παρ. 1 του άρθρου 636 Α 
του ΚΠολΔ».
Άρθρο 123
Ταχεία διαδικασία επιβολής προστίμων - Τροποποίηση του άρθρου 24 του ν. 3996/2011
Στην παρ. 3 του άρθρου 24 του ν. 3996/2011 (Α’ 170) 
τροποποιείται το πρώτο ε δάφιο, οι υποπερ. γγ’ και ιγιγ’ 
καταργούνται, προστίθενται υποπερ. ιδιδ’και ιειε’ και η 
παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Προκειμένου περί των κάτωθι ευθέως αποδεικνυό-
μενων παραβιάσεων της νομοθεσίας, επιβάλλεται κατά 
περίπτωση διοικητική κύρωση της περ. Α’ της παρ. 1 ή 
και της παρ. 3 του άρθρου 26, μόλις αυτές διαπιστωθούν, 
κατά δέσμια αρμοδιότητα του Επιθεωρητή Εργασίας που 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8020 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
διενήργησε τον έλεγχο και χωρίς πρόσκληση για ακρό-
αση του εργοδότη:
α. στις περιπτώσεις της παρ. 3 του άρθρου 26 και β. στις εξής περιπτώσεις: 
αα. μη ανάρτηση πίνακα προσωπικού και προγράμ-
ματος ωρών εργασίας, ββ. μη επίδειξη βιβλίου αδειών, 
γγ. (καταργείται), δδ. μη τήρηση στον τόπο εκτέλεσης 
του έργου βιβλίου ημερήσιων δελτίων απασχολούμενου 
προσωπικού στην εκτέλεση οικοδομικών και τεχνικών 
έργων, εε. μη ανάρτηση κανονισμού εργασίας σε υπό-
χρεες επιχειρήσεις, στστ. μη επίδειξη εντύπων όρων ατομικών συμβάσεων εργασίας του προσωπικού, ζζ. 
μη επίδειξη εκκαθαριστικών σημειωμάτων αποδοχών 
προσωπικού για το τελευταίο τουλάχιστον τρίμηνο, ηη. 
μη χρήση ή/και μη χορήγηση Μέσων Ατομικής Προστα-
σίας (ΜΑΠ) σε οικοδομικές εργασίες, θθ. μη επίδειξη της 
απαιτούμενης άδειας σε χειριστές Μηχανημάτων Έργου, 
ιι. μη επίδειξη πιστοποιητικού απαλλαγής από επικίν-
δυνα αέρια σε ναυπηγοεπισκευαστικές εργασίες, ιαια. 
μη επίδειξη πιστοποιητικού ελέγχου ανυψωτικών μη-
χανημάτων, ιβιβ. μη επίδειξη του βιβλίου δρομολογίων των οδηγών φορτηγών αυτοκινήτων και οδηγών τουρι-στικών λεωφορείων, ιγιγ. (καταργείται), ιδιδ. μη τήρηση 
στον τόπο εκτέλεσης του έργου αντιγράφου του εντύπου 
της αναγγελίας για κάθε ημέρα απασχόλησης του προ-
σωπικού που απασχολείται για την εκτέλεση οικοδο-
μικής εργασίας ή τεχνικού έργου, ιειε. μη καταχώρηση στο Πληροφοριακό Σύστημα (ΠΣ) ΕΡΓ ΑΝΗ του αριθμού κυκλοφορίας του μοτοποδηλάτου ή της μοτοσυκλέτας που χρησιμοποιείται για την εκτέλεση της εργασίας για τη μεταφορά ή διανομή προϊόντων και αντικειμένων.
Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων καθορίζονται κάθε θέμα σχετικό με την 
εφαρμογή της παρούσας παραγράφου, η συμπλήρωση των παραβάσεων όσο και η εισαγωγή εξαιρέσεων από αυτήν.».
Άρθρο 124
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων και Οικονομικών, που λαμβάνεται μετά 
από πρόταση του Συμβουλίου Διοίκησης, καθορίζονται 
οι κάθε είδους αποδοχές του Διοικητή, τακτικές ή πρό-
σθετες, για όλο το διάστημα της θητείας του.
2. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων, που λαμβάνεται μετά από γνώμη του 
Συμβουλίου Διοίκησης της Επιθεώρησης Εργασίας, η 
οποία εκδίδεται μέχρι 31 Δεκεμβρίου κάθε έτους, κα-
θορίζονται αναλυτικά οι ετήσιοι στόχοι ελέγχων που θα πραγματοποιήσει η Επιθεώρηση Εργασίας.
3. Με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων ρυθμίζονται τα ζητήματα που αφορούν 
τη μεταφορά του προσωπικού κατά το άρθρο 117, τη 
συνέχιση εκτελούμενων έργων, δράσεων, προγραμμά-
των, συγχρηματοδοτούμενων ή μη, τη μεταφορά των 
φυσικών και ηλεκτρονικών αρχείων, την υποστήριξη της 
Επιθεώρησης Εργασίας από προσωπικό του Υπουργεί-
ου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων κατά το άρθρο 
125 και κάθε άλλο ζήτημα που συνέχεται με τη διαδοχή μεταξύ του Σ.Ε.Π.Ε. και της Επιθεώρησης Εργασίας. Με 
όμοια απόφαση μετά από πρόταση του Διοικητή της Επι-
θεώρησης Εργασίας μπορεί να προβλέπεται παράταση 
του χρόνου υποστήριξης της Επιθεώρησης Εργασίας 
από το ανωτέρω προσωπικό σύμφωνα με τη στοχοθεσία 
και τις ανάγκες αυτής.
Άρθρο 125
Μεταβατικές διατάξεις
1. Μέχρι την έναρξη λειτουργίας της Επιθεώρησης 
Εργασίας οι αρμοδιότητές της ασκούνται από το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.Ε.Π.Ε.).
2. Κατά το διάστημα των πέντε (5) πρώτων ετών από 
την έναρξη λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργασίας, οι 
υπάλληλοι του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων, οι οποίοι κατά τη δημοσίευση του παρόντος 
συμμετέχουν στη διενέργεια ελέγχων και διατίθενται 
για την εν γένει εκπλήρωση της αποστολής του Σ.Ε.Π.Ε., 
εξακολουθούν να υποστηρίζουν τις υπηρεσίες της Επι-
θεώρησης Εργασίας κατά τη διενέργεια των ελέγχων 
και την εν γένει εκπλήρωση της αποστολής της με τους ίδιους όρους, υποχρεώσεις και δικαιώματα.
3. Κατά το διάστημα των πέντε (5) πρώτων ετών από 
την έναρξη λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργασίας, 
μετατάξεις και αποσπάσεις για την κάλυψη κενών ορ-
γανικών θέσεων κατά το άρθρο 117 γίνεται κατά προ-
τεραιότητα με μετατάξεις και αποσπάσεις υπαλλήλων 
του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, 
οι οποίοι κατά τη δημοσίευση του παρόντος έχουν την 
ιδιότητα του Επιθεωρητή Εργασίας. 
4. Μέχρι τη συγκρότηση του Υπηρεσιακού και Πει-
θαρχικού Συμβουλίου της Επιθεώρησης Εργασίας, τα 
οποία συγκροτούνται εντός τριών (3) μηνών από την 
έναρξη λειτουργίας της, το προσωπικό της Επιθεώρη-
σης Εργασίας εξακολουθεί να υπάγεται στο Υπηρεσιακό 
και Πειθαρχικό Συμβούλιο στο οποίο υπαγόταν κατά τη δημοσίευση του παρόντος.
5. Μέχρι το τέλος του έτους εντός του οποίου θα γί-
νει η έναρξη λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργασίας, οι 
δαπάνες λειτουργίας των υπηρεσιών του Σ.Ε.Π.Ε. και της 
Επιθεώρησης Εργασίας βαρύνουν τον Προϋπολογισμό 
του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων 
Ε.Φ. 1033-208-0000000.
ΜΕΡΟΣ VI 
ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 187 ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ 
ΟΡΓ ΑΝΩΣΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓ ΑΣΙΑ
Άρθρο 126
Κύρωση διεθνούς σύμβασης
Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει η παρ. 1 του 
άρθρου 28 του Συντάγματος η Σύμβαση 187 της Διε-
θνούς Συνδιάσκεψης Εργασίας «Για το πλαίσιο Προώ-
θησης της Ασφάλειας και της Υγείας στην Εργασία» που υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας στη Γενεύη, την 31η Μαΐου 2006, 
το πρωτότυπο κείμενο της οποίας στην ελληνική και αγ-
γλική γλώσσα έχει ως εξής:
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8021 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
«Η Γενική Συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Ερ-
γασίας, που συγκλήθηκε στην Γενεύη από το Διοικητικό 
Συμβούλιο του Διεθνούς Γ ραφείου Εργασίας στις 31 Μα-
ΐου 2006, στην 95η Σύνοδό της,
Αναγνωρίζοντας την έκταση σε παγκόσμιο επίπεδο 
των τραυματισμών, ασθενειών και θανάτων που οφεί-
λονται στην εργασία και την ανάγκη περαιτέρω δράσης για τη μείωσή τους,
Υπενθυμίζοντας ότι η προστασία των εργαζομένων 
από τις επαγγελματικές ή άλλες ασθένειες και τα ατυ-
χήματα που ενσκήπτουν στην εργασία, εμπίπτει στους στόχους της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, όπως ορί-ζονται στο καταστατικό της,
Αναγνωρίζοντας ότι οι τραυματισμοί, οι επαγγελματι-
κές ασθένειες και οι θάνατοι κατά την εργασία ζημιώνουν 
την παραγωγικότητα και την οικονομική και κοινωνική 
ανάπτυξη,
Σημειώνοντας την παράγραφο ΙΙΙ στ) της Διακήρυξης 
της Φιλαδέλφειας, που προβλέπει ότι η Διεθνής Οργάνω-
ση Εργασίας έχει την ιερή υποχρέωση να προωθήσει την 
υλοποίηση μεταξύ των διαφόρων κρατών του κόσμου, 
προγραμμάτων κατάλληλων για την επίτευξη επαρκούς 
προστασίας της ζωής και της υγείας των εργαζομένων σε όλα τα επαγγέλματα,
Έχοντας κατά νου το πνεύμα της Διακήρυξης της Διε-
θνούς Οργάνωσης Εργασίας σχετικά με τις θεμελιώδεις 
αρχές και τα θεμελιώδη δικαιώματα στην εργασία, και 
τη συνέχειά της,
Λαμβάνοντας υπόψη τη Σύμβαση (αρ. 155) για την 
ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, 1981, τη 
Σύσταση (αρ. 164) για την ασφάλεια και την υγεία των 
εργαζομένων, 1981, καθώς και τους λοιπούς συναφείς 
κανόνες της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για το πλαί-
σιο προώθησης της ασφάλειας και της υγείας των εργα-ζομένων,
Υπενθυμίζοντας ότι η προώθηση της ασφάλειας και 
της υγείας στην εργασία αποτελεί σημείο της Ατζέντας της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, για μια αξιοπρεπή εργασία για όλους,
Υπενθυμίζοντας τα συμπεράσματα για τις δραστηρι-
ότητες που σχετίζονται με τους κανόνες της Διεθνούς 
Οργάνωσης Εργασίας στον τομέα της ασφάλειας και της 
υγείας στην εργασία, που υιοθετήθηκαν ως παγκόσμια 
στρατηγική από τη Διεθνή Συνδιάσκεψη Εργασίας στην 
91η Σύνοδό της (2003), ιδίως ως προς την μέριμνα για απόδοση προτεραιότητας στην ασφάλεια και την υγεία σε εθνικό επίπεδο,
Υπογραμμίζοντας τη σπουδαιότητα της συνεχούς 
προώθησης μιας εθνικής κουλτούρας πρόληψης στα 
ζητήματα ασφάλειας και υγείας,
Έχοντας αποφασίσει να υιοθετήσει διάφορες προτά-
σεις σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία, 
θέμα που αποτελεί το τέταρτο σημείο στην ημερήσια 
διάταξη της συνόδου,
Έχοντας αποφασίσει ότι αυτές οι προτάσεις θα λάβουν 
τη μορφή Διεθνούς Σύμβασης υιοθετεί, σήμερα, την 15η 
Ιουνίου 2006, την κατωτέρω Σύμβαση η οποία θα ονομα-
στεί Σύμβαση για το πλαίσιο προώθησης της ασφάλειας 
και της υγείας στην εργασία, 2006.I. ΟΡΙΣΜΟΙ
Άρθρο 1
Για τους σκοπούς της παρούσας Σύμβασης:
α) ο όρος «εθνική πολιτική» αναφέρεται στην εθνι-
κή πολιτική για την ασφάλεια και την υγεία στον χώρο 
εργασίας, όπως καθορίζεται σύμφωνα με τις αρχές του άρθρου 4 της Σύμβασης (αρ. 155) για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, 1981.
β) ο όρος «εθνικό σύστημα ασφάλειας και υγείας στην 
εργασία» ή «εθνικό σύστημα» δηλώνει την υποδομή που 
αποτελεί το βασικό πλαίσιο για την υλοποίηση της εθνι-
κής πολιτικής και των εθνικών προγραμμάτων ασφάλει-
ας και υγείας στην εργασία.
γ) ο όρος «εθνικό πρόγραμμα ασφάλειας και υγείας 
στην εργασία» ή «εθνικό πρόγραμμα» αναφέρεται σε 
κάθε εθνικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει σκοπούς προς επίτευξη σύμφωνα με προκαθορισμένο χρονο-
διάγραμμα, προτεραιότητες κ αι μέσα δράσης που θε-
σπίζονται με σκοπό να βελτιωθούν η ασφάλεια και η 
υγεία στην εργασία καθώς και τα μέσα αξιολόγησης της 
προόδου.
δ) Ο όρος «εθνική κουλτούρα πρόληψης για την ασφά-
λεια και την υγεία» δηλώνει την κουλτούρα του σεβα-
σμού σε όλα τα επίπεδα του δικαιώματος σ’ ένα ασφαλές 
και υγιές εργασιακό περιβάλλον, της δραστηριοποίησης 
της Κυβέρνησης, των εργοδοτών και των εργαζομένων για την εξασφάλιση ενός ασφαλούς και υγιούς εργασι-
ακού περιβάλλοντος - μέσω ενός συστήματος καθορι-
σμένων δικαιωμάτων, ευθυνών και υποχρεώσεων - και της πρόταξης της αρχής της πρόληψης ως πρώτης προ-τεραιότητας.
ΙΙ. ΣΤΟΧΟΙ 
Άρθρο 2
1. Κάθε μέλος που επικυρώνει την παρούσα Σύμβαση 
οφείλει να προωθεί τη συνεχή βελτίωση της ασφάλειας 
και της υγείας στην εργασία, προκειμένου να προλαμβά-
νονται οι τραυματισμοί, οι επαγγελματικές ασθένειες και 
οι θάνατοι που οφείλονται στην εργασία, με την ανάπτυ-
ξη, κατόπιν διαβουλεύσεων με τις πιο αντιπροσωπευτι-κές οργανώσεις των εργοδοτών και των εργαζομένων, 
μιας εθνικής πολιτικής, ενός εθνικού συστήματος και 
ενός εθνικού προγράμματος.
2. Κάθε μέλος πρέπει να λαμβάνει ενεργά μέτρα προς 
την κατεύθυνση της προοδευτικής επίτευξης ενός ασφα-
λούς και υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος, μέσω ενός 
εθνικού συστήματος και εθνικών προγραμμάτων ασφά-
λειας και υγείας στην εργασία, λαμβάνοντας υπόψη τις 
αρχές που εξαγγέλλονται στα κείμενα της Διεθνούς Ορ-γάνωσης Εργασίας, αναφορικά με το πλαίσιο προώθη-σης της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία.
3. Κάθε μέλος πρέπει, κατόπιν διαβουλεύσεων με τις 
πιο αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των εργοδοτών 
και των εργαζομένων, να μελετά κατά περιόδους ποια 
μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν για την επικύρωση 
των σχετικών συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης 
Εργασίας που άπτονται της ασφάλειας και της υγείας 
στην εργασία.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8022 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ΙΙΙ. ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
Άρθρο 3
1. Κάθε μέλος οφείλει να προωθεί ένα ασφαλές και 
υγιές εργασιακό περιβάλλον, εκπονώντας μια εθνική 
πολιτική προς αυτή την κατεύθυνση.
2. Κάθε μέλος πρέπει να προωθεί και να προάγει σε 
όλα τα επίπεδα το δικαίωμα των εργαζομένων σε ένα 
περιβάλλον εργασίας ασφαλές και υγιές.
3. Κατά τη διαμόρφωση της εθνικής πολιτικής του, το 
κάθε μέλος πρέπει να προωθεί, υπό το φως των εθνικών 
συνθηκών και της εθνικής πρακτικής και κατόπιν δια-
βουλεύσεων με τις πιο αντιπροσωπευτικές οργανώσεις 
των εργοδοτών και των εργαζομένων, βασικές αρχές, 
όπως τις ακόλουθες:
Προσδιορισμός των επαγγελματικών κινδύνων, κατα-
πολέμηση των εργασιακών κινδύνων στην πηγή τους και 
ανάπτυξη μιας εθνικής κουλτούρας πρόληψης σε θέματα 
υγείας και ασφάλειας που να περιλαμβάνει ενημέρωση, διαβουλεύσεις και κατάρτιση.
IV. ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 
Άρθρο 4 
1. Κάθε μέλος οφείλει να θεσπίσει, να διατηρεί, να 
αναπτύσσει προοδευτικά και να επανεξετάζει περιοδικά 
ένα εθνικό σύστημα ασφάλειας και υγείας στην εργασία, 
κατόπιν διαβουλεύσεων με τις πιο αντιπροσωπευτικές 
οργανώσεις των εργοδοτών και των εργαζομένων.
2. Το εθνικό σύστημα ασφάλειας και υγείας στην ερ-
γασία πρέπει να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:
α) τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις, ανάλογα 
με την περίπτωση, καθώς και κάθε άλλο κείμενο σχετικό 
με την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία,
β) μια αρχή ή έναν οργανισμό, ή αρχές ή οργανισμούς, 
υπεύθυνους για την ασφάλεια και την υγεία στην εργα-σία, που προσδιορίζονται σύμφωνα με τη εθνική νομο-θεσία και πρακτική,
γ) μηχανισμούς που διασφαλίζουν τη συμμόρφωση 
με την εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων των 
συστημάτων επιθεώρησης,
δ) μέτρα για την προώθηση, σε επίπεδο επιχείρησης, 
της συνεργασίας μεταξύ της διεύθυνσης, των εργαζο-
μένων και των εκπροσώπων τους, ως ένα απαραίτητο 
στοιχείο για την πρόληψη στον χώρο εργασίας,
3. Το εθνικό σύστημα ασφάλειας και υγείας θα πρέπει 
να περιλαμβάνει ανάλογα με την περίπτωση:
α) ένα εθνικό τριμερές συμβουλευτικό όργανο ή εθνι-
κά συμβουλευτικά τριμερή όργανα αρμόδια για την 
ασφάλεια και την υγεία στην εργασία,
β) υπηρεσίες πληροφόρησης και συμβουλευτικές υπη-
ρεσίες για θέματα ασφάλειας και υγείας στην εργασία,
γ) πρόνοια για κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας και 
υγείας στην εργασία,
δ) υπηρεσίες υγείας στην εργασία σύμφωνα με την 
εθνική νομοθεσία και πρακτική,
ε) έρευνα σε θέματα ασφάλειας και υγείας στην ερ-
γασία,
στ) έναν μηχανισμό συλλογής και ανάλυσης στοιχεί-
ων για τις επαγγελματικές ασθένειες και τους τραυμα-τισμούς σε χώρο εργασίας, λαμβανομένων υπόψιν των 
σχετικών κανόνων της Δ.Ο.Ε.,
ζ) διατάξεις που αποβλέπουν στη συνεργασία με τα 
συστήματα ασφάλισης και κοινωνικής ασφάλειας τα 
οποία καλύπτουν τις επαγγελματικές ασθένειες και τους 
τραυματισμούς στον χώρο εργασίας.
η) μηχανισμούς υποστήριξης για την προοδευτική βελ-
τίωση των συνθηκών ασφάλειας και υγείας στις μικρές 
και μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την άτυπη οικονομία.
V. ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 
Άρθρο 5 
1. Κάθε Μέλος οφείλει να διαμορφώνει, να εφαρμόζει, 
να ελέγχει, να αξιολογεί και να αναθεωρεί περιοδικά ένα 
εθνικό πρόγραμμα ασφάλειας και υγείας στην εργασία, 
κατόπιν διαβουλεύσεων με τις πιο αντιπροσωπευτικές 
εργοδοτικές και εργατικές οργανώσεις.
2. Το εθνικό πρόγραμμα πρέπει:
α) να προωθεί την ανάπτυξη μιας εθνικής κουλτούρας 
πρόληψης σε θέματα ασφάλειας και υγείας,
β) να συμβάλλει στην προστασία των εργαζομένων, 
εξαλείφοντας ή μειώνοντας στο ελάχιστο, κατά το μέ-
τρο που αυτό είναι εύλογο και εφικτό, τους κινδύνους 
που συνδέονται με την εργασία, σύμφωνα με την εθνι-
κή νομοθεσία και πρακτική, με σκοπό την πρόληψη τραυματισμών στον χώρο εργασίας, και των επαγ-
γελματικών ασθενειών και των θανάτων που οφείλο-
νται στην εργασία, και να συμβάλλει επίσης στη προ-
ώθηση της ασφάλειας και της υγείας στον εργασιακό 
χώρο,
γ) να διαμορφώνεται και να επανεξετάζεται επί τη βά-
σει μίας ανάλυσης της εθνικής κατάστασης σε θέματα 
ασφάλειας και υγείας στην εργασία, συμπεριλαμβανο-
μένης και της ανάλυσης του εθνικού συστήματος ασφά-
λειας και υγείας στην εργασία,
δ) να περιλαμβάνει στόχους και δείκτες προόδου και
ε) να υποστηρίζεται, εάν είναι δυνατόν, από άλλα 
συμπληρωματικά εθνικά προγράμματα και σχέδια που 
θα επικουρούν την προοδευτική επίτευξη του στό-χου για έναν ασφαλέστερο και υγιέστερο εργασιακό 
χώρο.
3. Το εθνικό πρόγραμμα πρέπει να δημοσιοποιείται ευ-
ρέως και, κατά το μέτρο του δυνατού, να υποστηρίζεται και να προωθείται από τις ύπατες εθνικές αρχές.
VI. ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Άρθρο 6
Η παρούσα σύμβαση δεν αναθεωρεί καμία διεθνή 
σύμβαση ή σύσταση εργασίας.
Άρθρο 7 
Οι επίσημες επικυρώσεις της παρούσας σύμβασης 
θα κοινοποιούνται στον Γενικό Διευθυντή του Διεθνούς 
Γ ραφείου Εργασίας για καταχώριση.
Άρθρο 8 
1. Η παρούσα σύμβαση δεσμεύει μόνο εκείνα τα Μέλη 
της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας των οποίων την επι-
κύρωση έχει καταχωρίσει ο Γενικός Διευθυντής του Διε-
θνούς Γ ραφείου Εργασίας.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8023 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
CONVENTION 187
CONVENTION CONCERNING THE PROMOTIONAL
FRAMEWORK FOR OCCUPATIONAL SAFETY AND
HEALTH, ADOPTED BY THE CONFERENCE AT ITS
NINETY-FIFTH SESSION, GENEVA, 31 MAY 2006
Preamble
The General Conference of the International Labour
Organization,
Having been convened at Geneva by the Governing
Body of the International Labour Office, and having met in
its Ninety-fifth Session on 31 May 2006,
Recognizing the global magnitude of occupational
injuries, diseases and deaths, and the need for furtheraction to reduce them, and
Recalling that the protection of workers against sickness,
disease and injury arising out of employment is among theobjectives of the International Labour Organization as set
out in its Constitution, and
Recognizing that occupational injuries, diseases and
deaths have a negative effect on productivity and oneconomic and social development, and
Noting paragraph III(g) of the Declaration of Philadelphia,
which provides that the International Labour Organizationhas the solemn obligation to further among the nations ofthe world programmes which will achieve adequate
protection for the life and health of workers in all
occupations, and
Mindful of the ILO Declaration on Fundamental
Principles and Rights at Work and its Follow-Up, 1998, and
Noting the Occupational Safety and Health Convention,
1981 (No. 155), the Occupational Safety and HealthRecommendation, 1981 (No. 164), and other instruments
of the International Labour Organization relevant to the
promotional framework for occupational safety and health,and
Recalling that the promotion of occupational safety and
health is part of the International Labour Organization'sagenda of decent work for all, and
Recalling the Conclusions concerning ILO standards-
related activities in the area of occupational safety and
health - a global strategy, adopted by the International
Labour Conference at its 91st Session (2003), in particularrelating to ensuring that priority be given to occupationalsafety and health in national agendas, and2. Η σύμβαση θα τεθεί σε ισχύ δώδεκα μήνες μετά την 
καταχώριση από τον Γενικό Διευθυντή των επικυρώσεων 
δύο Μελών.
3. Κατόπιν αυτού, η σύμβαση αυτή θα αρχίσει να ισχύ-
ει, για κάθε Μέλος δώδεκα μήνες μετά την ημερομηνία 
καταχώρισης της επικύρωσής της. 
Άρθρο 9
1. Κάθε Μέλος που έχει επικυρώσει τη σύμβαση αυτή 
θα μπορεί να την καταγγείλει μετά την λήξη περιόδου 
δέκα ετών από την ημερομηνία της αρχικής έναρξης 
ισχύος της, με πράξη που θα κοινοποιείται για καταχώ-
ριση στον Γενικό Διευθυντή του Διεθνούς Γ ραφείου. Η 
καταγγελία θα ισχύσει ένα χρόνο μετά την ημερομηνία 
κατά την οποία έγινε η καταχώρισή της.
Κάθε Μέλος που έχει επικυρώσει την παρούσα σύμ-
βαση και δεν έχει ασκήσει το δικαίωμα καταγγελίας που 
προβλέπεται σε αυτό το άρθρο, μέσα σε ένα χρόνο από τη λήξη της δεκαετίας που αναφέρεται στην προηγού-
μενη παράγραφο, θα δεσμεύεται για μια νέα δεκαετία 
και, στη συνέχεια θα μπορεί να καταγγείλει αυτή τη σύμ-
βαση, στο τέλος κάθε δεκαετίας και με τους όρους που προβλέπει αυτό το άρθρο. 
Άρθρο 10 
1. Ο Γενικός Διευθυντής του Διεθνούς Γ ραφείου Ερ-
γασίας θα γνωστοποιεί σε όλα τα Μέλη της Διεθνούς 
Οργάνωσης Εργασίας την καταχώριση όλων των επι-
κυρώσεων και καταγγελιών που θα του κοινοποιούνται 
από τα Μέλη της Οργάνωσης.
2. Γνωστοποιώντας στα Μέλη της Οργάνωσης την κα-
ταχώριση της δεύτερης επικύρωσης που θα του έχει κοι-
νοποιηθεί, ο Γενικός Διευθυντής θα εφιστά την προσοχή 
των Μελών της Οργάνωσης στην ημερομηνία έναρξης της ισχύος αυτής της σύμβασης.
Άρθρο 11
Ο Γενικός Διευθυντής του Διεθνούς Γ ραφείου Εργασίας 
θα κοινοποιεί στον Γενικό Γ ραμματέα των Ηνωμένων 
Εθνών, για καταχώριση, πλήρεις πληροφορίες για όλες 
τις επικυρώσεις και καταγγελίες που θα έχει καταχωρίσει, 
σύμφωνα με το άρθρο 102 του Χάρτη των Ηνωμένων 
Εθνών.
Άρθρο 12 
Το Διοικητικό Συμβούλιο του Διεθνούς Γ ραφείου Εργα-
σίας κάθε φορά που θα το κρίνει αναγκαίο, θα υποβάλει 
στη Γενική Συνδιάσκεψη έκθεση για την εφαρμογή αυτής 
της σύμβασης και θα εξετάζει αν πρέπει να εγγραφεί 
στην ημερήσια διάταξη της Συνδιάσκεψης θέμα ολικής 
ή μερικής αναθεώρησής της. 
Άρθρο 13 
1. Σε περίπτωση κατά την οποία η Συνδιάσκεψη ψη-
φίσει νέα σύμβαση που θα αναθεωρεί ολικά ή μερικά 
τη σύμβαση αυτή και εφόσον η νέα σύμβαση δεν ορίζει 
διαφορετικά:
α) H επικύρωση από ένα Μέλος της νέας αναθεωρη-
τικής σύμβασης θα επιφέρει, αυτοδίκαια, και ανεξάρ-τητα από τις διατάξεις του παραπάνω άρθρου 9, την 
άμεση καταγγελία της παρούσας σύμβασης, με την επι-
φύλαξη ότι θα έχει τεθεί σε ισχύ η νέα αναθεωρητική 
σύμβαση.
β) Aπό την ημέρα που θα αρ χίσει να ισχύει η νέα ανα-
θεωρητική σύμβαση, παύει η δυνατότητα για τα Μέλη 
να επικυρώσουν αυτή τη σύμβαση.
2. Η σύμβαση αυτή θα παραμείνει σε κάθε περίπτωση 
σε ισχύ, με τη σημερινή μορφή και το περιεχόμενό της 
για τα Μέλη εκείνα που την έχουν επικυρώσει και δεν θα 
επικυρώσουν την αναθεωρητική σύμβαση. 
Άρθρο 14 
Το γαλλικό και αγγλικό κείμενο αυτής της σύμβασης 
είναι εξίσου αυθεντικά.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8024 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Stressing the importance of the continuous promotion of
a national preventative safety and health culture, and
Having decided upon the adoption of certain proposals
with regard to occupational safety and health, which is the
fourth item on the agenda of the session, and
Having determined that these proposals shall take the
form of an international Convention;
adopts this fifteenth day of June of the year two
thousand and six the following Convention, which may be
cited as the Promotional Framework for OccupationalSafety and Health Convention, 2006.
I. DEFINITIONS
Article 1
For the purpose of this Convention:
(a) the term national policy refers to the national policy
on occupational safety and health and the workingenvironment developed in accordance with the principles ofArticle 4 of the Occupational Safety and HealthConvention, 1981 (No. 155);
(b) the term national system for occupational safety and
health or national system refers to the infrastructure which
provides the main framework for implementing the nationalpolicy and national programmes on occupational safety andhealth;
(c) the term national programme on occupational safety
and health or national programme refers to any nationalprogramme that includes objectives to be achieved in apredetermined time frame, priorities and means of actionformulated to improve occupational safety and health, and
means to assess progress;
(d) the term a national preventative safety and health
culture refers to a culture in which the right to a safe andhealthy working environment is respected at all levels,where government, employers and workers actively
participate in securing a safe and healthy working
environment through a system of defined rights,responsibilities and duties, and where the principle ofprevention is accorded the highest priority.
II. OBJECTIVE
Article 2
1. Each Member which ratifies this Convention shall
promote continuous improvement of occupational safetyand health to prevent occupational injuries, diseases anddeaths, by the development, in consultation with the mostrepresentative organizations of employers and workers, of
a national policy, national system and national programme.
2. Each Member shall take active steps towards
achieving progressively a safe and healthy workingenvironment through a national system and nationalprogrammes on occupational safety and health by taking
into account the principles set out in instruments of the
International Labour Organization (ILO) relevant to thepromotional framework for occupational safety and health.
3. Each Member, in consultation with the most
representative organizations of employers and workers,
shall periodically consider what measures could be taken to
ratify relevant occupational safety and health Conventionsof the ILO.III. NATIONAL POLICY
Article 3
1. Each Member shall promote a safe and healthy
working environment by formulating a national policy.
2. Each Member shall promote and advance, at all
relevant levels, the right of workers to a safe and healthy
working environment.
3. In formulating its national policy, each Member, in light
of national conditions and practice and in consultation withthe most representative organizations of employers andworkers, shall promote basic principles such as assessingoccupational risks or hazards; combating occupational
risks or hazards at source; and developing a national
preventative safety and health culture that includesinformation, consultation and training.
IV . NATIONAL SYSTEM
Article 4
1. Each Member shall establish, maintain, progressively
develop and periodically review a national system for
occupational safety and health, in consultation with themost representative organizations of employers andworkers.
2. The national system for occupational safety and health
shall include among others:
(a) laws and regulations, collective agreements where
appropriate, and any other relevant instruments onoccupational safety and health;
(b) an authority or body, or authorities or bodies,
responsible for occupational safety and health, designated
in accordance with national law and practice;
(c) mechanisms for ensuring compliance with national
laws and regulations, including systems of inspection; and
(d) arrangements to promote, at the level of the
undertaking, cooperation between management, workersand their representatives as an essential element ofworkplace-related prevention measures.
3. The national system for occupational safety and health
shall include, where appropriate:
(a) a national tripartite advisory body, or bodies,
addressing occupational safety and health issues;
(b) information and advisory services on occupational
safety and health;
(c) the provision of occupational safety and health
training;
(d) occupational health services in accordance with
national law and practice;
(e) research on occupational safety and health;
(f) a mechanism for the collection and analysis of data on
occupational injuries and diseases, taking into accountrelevant ILO instruments;
(g) provisions for collaboration with relevant insurance or
social security schemes covering occupational injuries and
diseases; and
(h) support mechanisms for a progressive improvement
of occupational safety and health conditions in micro-enterprises, in small and medium-sized enterprises and inthe informal economy.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8025 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
V . NATIONAL PROGRAMME
Article 5
1. Each Member shall formulate, implement, monitor,
evaluate and periodically review a national programme onoccupational safety and health in consultation with themost representative organizations of employers andworkers.
2. The national programme shall:(a) promote the development of a national preventative
safety and health culture;
(b) contribute to the protection of workers by eliminating
or minimizing, so far as is reasonably practicable, work-related hazards and risks, in accordance with national lawand practice, in order to prevent occupational injuries,diseases and deaths and promote safety and health in theworkplace;
(c) be formulated and reviewed on the basis of analysis
of the national situation regarding occupational safety andhealth, including analysis of the national system foroccupational safety and health;
(d) include objectives, targets and indicators of progress;
and
(e) be supported, where possible, by other
complementary national programmes and plans which willassist in achieving progressively a safe and healthyworking environment.
3. The national programme shall be widely publicized
and, to the extent possible, endorsed and launched by thehighest national authorities.
VI. FINAL PROVISIONS
Article 6
This Convention does not revise any international labour
Conventions or Recommendations.
Article 7
The formal ratifications of this Convention shall be
communicated to the Director-General of the InternationalLabour Office for registration.
Article 8
1. This Convention shall be binding only upon those
Members of the International Labour Organization whoseratifications have been registered with the Director-Generalof the International Labour Office.
2. It shall come into force twelve months after the date on
which the ratifications of two Members have beenregistered with the Director-General.
3. Thereafter, this Convention shall come into force for
any Member twelve months after the date on which itsratification is registered.
Article 9
1. A Member which has ratified this Convention may
denounce it after the expiration of ten years from the dateon which the Convention first comes into force, by an actcommunicated to the Director-General of the International
Labour Office for registration. Such denunciation shall nottake effect until one year after the date on which it isregistered.
2. Each Member which has ratified this Convention and
which does not, within the year following the expiration ofthe period of ten years mentioned in the precedingparagraph, exercise the right of denunciation provided forin this Article, will be bound for another period of ten yearsand, thereafter, may denounce this Convention within thefirst year of each new period of ten years under the termsprovided for in this Article.
Article 10
1. The Director-General of the International Labour
Office shall notify all Members of the International LabourOrganization of the registration of all ratifications anddenunciations that have been communicated by theMembers of the Organization.
2. When notifying the Members of the Organization of
the registration of the second ratification that has beencommunicated, the Director-General shall draw theattention of the Members of the Organization to the dateupon which the Convention will come into force.
Article 11
The Director-General of the International Labour Office
shall communicate to the Secretary-General of the UnitedNations for registration in accordance with Article 102 ofthe Charter of the United Nations full particulars of allratifications and denunciations that have been registered.
Article 12
At such times as it may consider necessary, the
Governing Body of the International Labour Office shallpresent to the General Conference a report on the workingof this Convention and shall examine the desirability ofplacing on the agenda of the Conference the question of itsrevision.
Article 13
1. Should the Conference adopt a new Convention
revising this Convention, then, unless the new Conventionotherwise provides:
(a) the ratification by a Member of the new revising
Convention shall ipso jure involve the immediatedenunciation of this Convention, notwithstanding theprovisions of Article 9 above, if and when the new revisingConvention shall have come into force;
(b) as from the date when the new revising Convention
comes into force, this Convention shall cease to be open toratification by the Members.
2. This Convention shall in any case remain in force in its
actual form and content for those Members which haveratified it but have not ratified the revising Convention.
Article 14
The English and French versions of the text of this
Convention are equally authoritative.”
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8026 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ΜΕΡΟΣ VII
ΜΕΤΡΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 187ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΡΓ ΑΝΩΣΗΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓ ΑΣΙΑ
Άρθρο 127
Εθνικό Πρόγραμμα για την Υγεία 
και την Ασφάλεια στην Εργασία
1. Για την παρακολούθηση της υλοποίησης των σκο-
πών προώθησης της υγείας και ασφάλειας των εργα-
ζομένων εκπονείται ετήσιο Εθνικό Πρόγραμμα για την 
υγεία και ασφάλεια στην εργασία, ως Προσάρτημα της 
Εθνικής Στρατηγικής για την Υγεία και την Ασφάλεια 
στην Εργασία, η οποία εγκρίνεται με απόφαση του 
Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων μετά 
από γνώμη του Συμβουλίου για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία.
2. Η Εθνική Στρατηγική και το Εθνικό Πρόγραμμα βα-
σίζονται στις αρχές της εκτίμησης των επαγγελματικών κινδύνων, της καταπολέμησής τους στην πηγή και στην 
ανάπτυξη κουλτούρας πρόληψης και περιλαμβάνουν 
μεταξύ άλλων ενημέρωση, μελέτες, διαβουλεύσεις και 
κατάρτιση σε κεντρικό, τοπικό και επιχειρησιακό επί-
πεδο, καθώς και μέτρα στήριξης μικρών και μεσαίων 
επιχειρήσεων για τους σκοπούς του παρόντος.
3. Το Εθνικό Πρόγραμμα εντοπίζει τις συγκεκριμένες 
δράσεις, τους υπόχρεους στα διάφορα επίπεδα διακυ-
βέρνησης, τις συνέργειες και τις συντονιστικές ενέργειες 
για την υλοποίησή τους, παρακολουθείται με βάση στό-
χους και δείκτες προόδου και επανεξετάζεται ετησίως 
στη βάση της ανάλυσης της υφιστάμενης κατάστασης 
σε θέματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία.
Άρθρο 128
Συνεργασία Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων και Επιθεώρησης Εργασίας με το Ελληνικό 
Ινστιτούτο Υγιεινής και Ασφάλειας στην Εργασία (ΕΛ.
ΙΝ.Υ.Α.Ε.)
1. Για την εκτέλεση μελετών, ερευνών πεδίου, προ-
γραμμάτων κατάρτισης σε επιχειρήσεις, παροχής συμ-
βουλευτικών υπηρεσιών στους εργοδότες ή άλλων δρά-
σεων και προγραμμάτων για την προώθηση της υγείας 
και ασφάλειας στην εργασία, το Υπουργείο Εργασίας 
και Κοινωνικών Υποθέσεων και η Επιθεώρηση Εργασί-
ας, μεμονωμένα ή από κοινού, μπορούν να συνάπτουν προγραμματικές συμβάσεις, με το Ελληνικό Ινστιτούτο 
Υγιεινής και Ασφάλειας στην Εργασία (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.), ως 
σύμβουλο της πολιτείας για τα θέματα της υγείας και 
ασφάλειας στην εργασία.
2. Στις προγραμματικές συμβάσεις της παρ. 1 ορίζονται 
το αντικείμενο, ο σκοπός και η διάρκεια της σύμβασης, 
τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των συμβαλλομένων, 
το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσης της σύμβασης, οι πόροι από τους οποίους θα καλυφθούν οι αναλαμβανόμενες 
οικονομικές υποχρεώσεις, ο τρόπος κάλυψης των ανα-
γκαίων για την εκπλήρωση της προγραμματικής σύμβα-
σης λειτουργικών εξόδων, το όργανο παρακολούθησης της εφαρμογής της σύμβασης, οι αρμοδιότητές του και 
οι σχετικές ρήτρες σε περίπτωση καθυστέρησης ή μη 
εκπλήρωσης.
ΜΕΡΟΣ VIII
ΛΟΙΠΕΣ ΕΡΓ ΑΣΙΑΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Άρθρο 129
Μέτρα για εποχικά εργαζομένους στον τουριστικό και επισιτιστικό κλάδο 
1. Οι εποχικά εργαζόμενοι, με δικαίωμα υποχρεω-
τικής επαναπρόσληψης σύμφωνα με το άρθρο 8 του 
ν. 1346/1983 (Α’ 46) και με την παρ. 5 του άρθρου 38 
του ν. 1836/1989 (Α’ 79), σε συνδυασμό με ευνοϊκότε-
ρες διατάξεις που ισχύουν με βάση νόμους, διατάγματα, 
συλλογικές συμβάσεις ή διαιτητικές αποφάσεις ή κοινές 
υπουργικές αποφάσεις, σε κύρια και μη κύρια ξενοδο-
χειακά και τουριστικά καταλύματα ή σε επιχειρήσεις 
τουριστικών λεωφορείων ως οδηγοί τουριστικών λε-
ωφορείων, οι οποίοι δεν επαναπροσλαμβάνονται και 
δεν απασχολούνται με σχέση εξαρτημένης εργασίας σε οποιονδήποτε εργοδότη ή δεν είναι δικαιούχοι και δεν 
λαμβάνουν τακτική επιδότηση ανεργίας από τον Οργα-
νισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ), κατά 
τους μήνες Μάιο και Ιούνιο 2021, εντάσσονται στον ειδι-
κό μηχανισμό στήριξης των εργαζομένων του δέκατου τρίτου άρθρου της από 14.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α’ 64), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 3 
του ν. 4682/2020 (Α’ 76).
Οι ανωτέρω λαμβάνουν την αποζημίωση ειδικού σκο-
πού που προβλέπεται στην παρούσα, καθώς και πλήρη 
ασφαλιστική κάλυψη επί του ποσού της αποζημίωσης 
ειδικού σκοπού. 
Η αποζημίωση ειδικού σκοπού ανέρχεται σε πεντα-
κόσια τριάντα τέσσερα (534) ευρώ, που αντιστοιχεί σε 
τριάντα (30) ημέρες, για κάθε έναν από τους μήνες Μάιο 
και Ιούνιο 2021, που οι δικαιούχοι δεν απασχολούνται. 
Για μικρότερη περίοδο απασχόλησης, καταβάλλονται 
αναλογία της αποζημίωσης ειδικού σκοπού και οι αντί-στοιχες ασφαλιστικές εισφορές.
Οι δικαιούχοι εντάσσονται στον ειδικό μηχανισμό στή-
ριξης, αφού υποβάλλουν σχετικό αίτημα στο Πληροφο-
ριακό Σύστημα (Π.Σ.) ΕΡΓ ΑΝΗ του Υπουργείου Εργασίας 
και Κοινωνικών Υποθέσεων, το οποίο επέχει και θέση 
υπεύθυνης δήλωσης του ν. 1599/1986 (Α’ 75), χωρίς να 
απαιτείται υπεύθυνη δήλωση εργοδότη.
2. Η δαπάνη για την αποζημίωση ειδικού σκοπού και η 
δαπάνη για το σύνολο των ασφαλιστικών εισφορών, κατ’ 
αναλογία του χρονικού διαστήματος μη απασχόλησης, καλύπτονται από τον κρατικό προϋπολογισμό.
3. Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσε-
ων αναλαμβάνει την πληρωμή του συνόλου των ασφα-
λιστικών εισφορών (ασφαλισμένου και εργοδότη) και 
κατ’ ανώτατο όριο για είκοσι πέντε (25) ημερομίσθια 
ασφάλισης ανά μήνα, με βάση την ασφαλιστική κάλυ-
ψη που έλαβαν οι δικαιούχοι της αποζημίωσης ειδικού σκοπού κατά την τελευταία θερινή τουριστική περίοδο 
στην οποία απασχολήθηκαν είτε του έτους 2019 είτε του 
έτους 2020. 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8027 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Προς τον σκοπό αυτόν, παράγεται Αναλυτική Περιοδι-
κή Δήλωση (ΑΠΔ) με βάση τα Πληροφοριακά Συστήματα 
και τα αρχεία του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων, του e-ΕΦΚΑ, του Οργανισμού Απασχόλησης 
Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ) και των λοιπών συναρμό-
διων φορέων. Η ΑΠΔ υποβάλλεται από το Υπουργείο 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων ως αυτοτελής μέ-
χρι την 31η.12.2021. Μέχρι την ημερομηνία αυτή κατα-
βάλλονται εμπροθέσμως οι αντίστοιχες ασφαλιστικές 
εισφορές προς τον e-ΕΦΚΑ.
4. Η αποζημίωση ειδικού σκοπού της παρ. 1 είναι αφο-
ρολόγητη, ανεκχώρητη και ακατάσχετη στα χέρια του 
Δημοσίου ή τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής και 
ειδικής διάταξης, δεν υπόκειται σε οποιαδήποτε κρά-
τηση, τέλος ή εισφορά, συμπεριλαμβανομένης και της 
ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης του άρθρου 43Α του ν. 
4172/2013 (Α’ 167), δεν δεσμεύεται και δεν συμψηφίζεται 
με βεβαιωμένα χρέη προς τη φορολογική διοίκηση και 
το Δημόσιο, τους δήμους, τις περιφέρειες, τα ασφαλιστι-
κά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα.
5. Οι εργοδότες-επιχειρήσεις κύριων και μη κύριων 
ξενοδοχειακών και τουριστικών καταλυμάτων και οι ερ-
γοδότες-επιχειρήσεις τουριστικών λεωφορείων για τους 
οδηγούς τουριστικών λεωφορείων δύνανται να εντά-
ξουν στον μηχανισμό «ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ» τους εποχικά εργα-
ζόμενους υποχρεωτικής επαναπρόσληψης από τον μήνα 
Ιούλιο έως και τον μήνα Σεπτέμβριο 2021, ανεξαρτήτως 
της ημερομηνίας επαναπρόσληψης εντός του 2021.
Για τους ανωτέρω εργαζόμενους, επιπλέον των ορι-
ζομένων στην παρ. 1 του άρθρου 40 του ν. 4778/2021 
(Α’ 26), καταβάλλεται από τον κρατικό προϋπολογισμό 
για το χρονικό διάστημα από 1.7.2021 έως και 30.9.2021 
το σύνολο των εργοδοτικών ασφαλιστικών εισφορών για 
τον χρόνο που αυτοί εργάζονται. 
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων και Οικονομικών μπορούν να 
ορίζονται και άλλες κατηγορίες εργαζομένων και εργο-
δοτών του τουριστικού κλάδου, στις οποίες εφαρμόζε-
ται το προηγούμενο εδάφιο, στο πλαίσιο ένταξης στον μηχανισμό ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ από τον μήνα Ιούλιο 2021 έως και τον μήνα Σεπτέμβριο 2021.
6. Οι εποχικά εργαζόμενοι του τουριστικού και επισιτι-
στικού κλάδου χωρίς δικαίωμα υποχρεωτικής επαναπρό-
σληψης, οι οποίοι επιδοτούνται με βάση την περ. β’ της 
παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 1545/1985 (Α’ 91), σε συνδυ-
ασμό με την παρ. 9 του άρθρου 6 του ν. 1545/1985, που 
θα προσληφθούν μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος 
από επιχειρήσεις-εργοδότες του τουριστικού και επισι-
τιστικού κλάδου, δύνανται να ενταχθούν στο ανοιχτό 
πρόγραμμα εκατό χιλιάδων (100.000) νέων επιδοτούμε-
νων θέσεων εργασίας του άρθρου 28 του ν. 4726/2020 
(Α’ 181), με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ιδιωτικού 
δικαίου, διάρκειας κατ’ ελάχιστον ενός (1) μήνα και έως και έξι (6) μηνών, με πλήρη ή μερική απασχόληση. 
Για την εφαρμογή του κριτηρίου της περ. β’ της παρ. 7 
του άρθρου 28 του ν. 4756/2020 η περίοδος αναφοράς 
για την επιμέτρηση των θέσεων εργασίας που δημιουρ-
γούνται και είναι επιπρόσθετες σε σχέση προς τις υφι-
στάμενες θέσεις εργασίας άρχεται από την ημερομηνία εκάστης πρόσληψης των εργαζομένων της παραγράφου 
αυτής. 
Η νέα πρόσληψη επιδοτείται αναλογικά με τον χρόνο 
απασχόλησης, με την κάλυψη του συνόλου των ασφα-λιστικών εισφορών εργαζομένου και εργοδότη και των 
αναλογουσών ασφαλιστικών εισφορών σε δώρα και επί-
δομα αδείας και, επιπλέον, με διακόσια (200) ευρώ επί 
του καθαρού μηνιαίου μισθού. Σε περίπτωση που η νέα 
πρόσληψη αφορά σε μακροχρόνια άνεργο, εγγεγραμμέ-
νο στον Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού 
(ΟΑΕΔ), δεν εφαρμόζεται η παρ. 4 του άρθρου 28 του 
ν. 4726/2020.
Ειδικά για τις περιπτώσεις προσλήψεων των εργαζο-
μένων του πρώτου εδαφίου από 1.6.2021 και έως και 
την έναρξη ισχύος του παρόντος, μπορούν να αιτηθούν 
μέχρι και την 30η.6.2021 την ένταξη των εν λόγω εργαζο-
μένων στο πρόγραμμα του άρθρου 28 του ν. 4726/2020, 
με τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις. 
7. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων δύναται να καθορίζονται ειδικά έντυπα 
αίτησης-υπεύθυνης δήλωσης των επιχειρήσεων-εργο-
δοτών που υποβάλλονται στο Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ και λοιπά 
ειδικά ζητήματα και λεπτομέ ρειες αρμοδιότητας του 
Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, που 
είναι απαραίτητες για την εφαρμογή του παρόντος. 
8. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων δύναται να ρυθμί-
ζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις καταβολής της απο-
ζημίωσης ειδικού σκοπού παράτασης των χρονικών δια-
στημάτων εφαρμογής των μέτρων, καθώς και κάθε άλλη 
σχετική λεπτομέρεια για την εφαρμογή του παρόντος.
Άρθρο 130
Ανοιχτό πρόγραμμα 100.000 επιδοτούμενων νέων θέσεων εργασίας - Τροποποίηση του άρθρου 28 του ν. 4726/2020 
1. Στο άρθρο 28 του ν. 4726/2020 (Α’ 181) το δεύτε-
ρο εδάφιο της παρ. 2 και το πρώτο εδάφιο της παρ. 8 
τροποποιούνται, στην παρ. 6 προστίθεται τρίτο εδάφιο, προστίθεται παρ. 11α και το άρθρο 28 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 28
Ανοιχτό πρόγραμμα 100.000 νέων επιδοτούμενων θέσεων εργασίας
1. Θεσπίζεται ανοιχτό πρόγραμμα του Υπουργείου Ερ-
γασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων για τη δημιουργία 
εκατό χιλιάδων (100.000) νέων θέσεων εργασίας.
2. Οι συμβάσεις εργασίας της παρ. 1 έχουν διάρκεια 
έξι (6) μηνών και αφορούν κάθε είδους επιχείρηση ερ-
γοδότη, η οποία υποβάλλει σχετική δήλωση στο Π. Σ. 
ΕΡΓ ΑΝΗ. Οι θέσεις εργασίας που επιδοτούνται με το πα-
ρόν είναι επιπρόσθετες σε σχέση προς τις υφιστάμενες θέσεις εργασίας κατά την 31η.3.2021.
3. Το σύνολο των ασφαλιστικών εισφορών εργαζομέ-
νου και εργοδότη, ανεξαρτήτως του ύψους του καθαρού 
μηνιαίου μισθού, καθώς και οι αναλογούσες ασφαλιστι-κές εισφορές σε δώρα και επίδομα αδείας, καταβάλλο-
νται μετά την υποβολή της σχετικής Αναλυτικής Περι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8028 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
οδικής Δήλωσης από την επιχείρηση εργοδότη, από 
το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων με 
πόρους του κρατικού προϋπολογισμού για διάστημα 
έξι (6) μηνών.
4. Σε περίπτωση που η νέα πρόσληψη αφορά μακρο-
χρόνια άνεργο, εγγεγραμμένο στον ΟΑΕΔ, η νέα πρόσλη-
ψη επιδοτείται πέραν της παρ. 3 και με διακόσια (200) 
ευρώ επί του καθαρού μηνιαίου μισθού.
5. Μετά το πέρας των έξι (6) μηνών ο εργαζόμενος 
μπορεί να συνεχίσει την εργασία του στην επιχείρηση 
εργοδότη που τον προσέλαβε, εφόσον και τα δύο συμ-
βαλλόμενα μέρη συμφωνούν. Στην περίπτωση αυτήν, 
ο εργαζόμενος αμείβεται εξ ολοκλήρου πλέον από την 
επιχείρηση-εργοδότη.
6. Οι εργαζόμενοι που τοποθετούνται στις νέες θέσεις 
εργασίας του παρόντος, δεν μπορούν να ενταχθούν στο 
πρόγραμμα «ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ». Οι συμβάσεις εργασίας των 
εργαζομένων του προηγούμενου εδαφίου δεν μπορούν 
να τεθούν σε αναστολή. Κατά τη διάρκεια του χρονικού 
διαστήματος επιδότησης των νέων θέσεων εργασίας δεν 
επιτρέπεται η μεταβολή των όρων συμβάσεων εργασίας 
των ωφελουμένων του προγράμματος, εκτός αν είναι 
ευνοϊκότεροι για τους ωφελούμενους-εργαζομένους. 
7. Η επιχείρηση-εργοδότης, που προβαίνει σε νέα πρό-
σληψη ή νέες προσλήψεις μία ή περισσότερες φορές, 
πρέπει υπευθύνως να δηλώνει ότι:
α) είναι φορολογικά και ασφαλιστικά ενήμερη ή έχει 
ρυθμίσει τις βεβαιωμένες τυχόν οφειλές της προς το 
Δημόσιο και τον Ηλεκτρονικό Εθνικό Οργανισμό Κοι-
νωνικής Ασφάλισης,
β) ότι θα διατηρήσει κατά μέσο όρο τον ίδιο αριθμό 
εργαζομένων για το διάστημα επιδότησης της νέας θέ-σης εργασίας, σύμφωνα με το πρόγραμμα.
8. Για τον υπολογισμό του αριθμού εργαζομένων της 
περ. β) της παρ. 7, λαμβάνονται υπόψη οι ενεργές θέ-
σεις εργασίας στην επιχείρηση κατά την 31η.3.2021, 
συμπεριλαμβανομένων και αυτών που έχουν τεθεί σε 
αναστολή, προσαυξημένες κατά τον αριθμό των νέων 
επιδοτούμενων συμβάσεων εργασίας του παρόντος. Δεν 
προσμετρώνται οι λύσεις σύμβασης εργασίας ένεκα συ-
νταξιοδότησης, θανάτου ή οικειοθελούς αποχώρησης 
και οι λήξεις συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου.
9. Ο νεοπροσληφθείς κατά τη στιγμή της πρόσληψής 
του δεν πρέπει να έχει ενεργή σύμβαση εργασίας για 
τουλάχιστον έναν (1) μήνα πριν από την επιδοτούμενη πρόσληψή του.
10. Οι διασταυρώσεις όλων των ανωτέρω στοιχείων 
κατόπιν αιτήσεων υπεύθυνων δηλώσεων των επιχειρή-
σεων-εργοδοτών πραγματοποιούνται απολογιστικά από 
το Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ με τα στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής 
Δημοσίων Εσόδων, του ΟΑΕΔ και του Κέντρου Είσπραξης 
Ασφαλιστικών Οφειλών.
11. Σε περίπτωση που κατόπιν των διασταυρώσεων 
της παρ. 10 συναχθεί ότι η επιχείρηση-εργοδότης δεν 
πληροί τις ανωτέρω προϋποθέσεις, εκπίπτει του προ-
γράμματος και καταβάλλει η ίδια τις συνολικές ασφα-
λιστικές εισφορές για τους έξι (6) μήνες που αναλογούν 
στον μηνιαίο μισθό πρόσληψης. Αν ο εργαζόμενος προ-
έρχεται από τους εγγεγραμμένους μακροχρόνια ανέρ-γους στον ΟΑΕΔ, στην περίπτωση του προηγούμενου 
εδαφίου δεν καταβάλλεται επίσης η οικονομική ενίσχυ-
ση των διακοσίων (200) ευρώ, ποσό το οποίο καταβάλλει 
η ίδια η επιχείρηση.
11α. Κατ’ εξαίρεση εποχικές επιχειρήσεις - εργοδότες 
κατά την έννοια της περ. β’ της παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 1545/1985 (Α’ 91) δύνανται να ενταχθούν στο ανοιχτό 
πρόγραμμα εκατό χιλιάδων (100.000) νέων επιδοτούμε-
νων θέσεων εργασίας του παρόντος, για εργαζόμενους που θα προσληφθούν με σύμβαση εξαρτημένης εργα-
σίας ιδιωτικού δικαίου, διάρκειας κατ’ ελάχιστον ενός 
(1) μήνα και έως και έξι (6) μηνών, με πλήρη ή μερική 
απασχόληση. 
Η νέα πρόσληψη επιδοτείται αναλογικά με τον χρόνο 
απασχόλησης, με το σύνολο των ασφαλιστικών εισφο-ρών εργαζομένου και εργοδότη και των αναλογουσών 
ασφαλιστικών εισφορών σε δώρα και επίδομα αδείας. 
Στην περίπτωση αυτή, για την εξέταση του κριτηρίου 
της περ. β’ της παρ. 7 η περίοδος αναφοράς για την επι-
μέτρηση των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται 
και είναι επιπρόσθετες σε σχέση προς τις υφιστάμενες θέσεις εργασίας άρχεται από την ημερομηνία εκάστου πρόσληψης των εργαζομένων της παραγράφου αυτής.
12. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών 
και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων προβλέπεται 
κάθε όρος και αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του παρόντος.
13. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων ορίζεται το ειδικό έντυπο αίτησης έντα-
ξης υπεύθυνης δήλωσης της επιχείρησης-εργοδότη για τη συμμετοχή στο πρόγραμμα του παρόντος στο Π. Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ και κάθε άλλο αναγκαίο ζήτημα σε σχέση με το ανωτέρω έντυπο.
14. Το πρόγραμμα του παρόντος άρχεται την 
1η.10.2020 και ισχύει μέχρι εξαντλήσεως των επιδοτού-μενων θέσεων εργασίας.».
Άρθρο 131
Παράταση μηχανισμού ενίσχυσης «ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ» -Τροποποίηση του άρθρου 40 του ν. 4778/2021
Στην παρ. 1 του άρθρου 40 του ν. 4778/2021 (Α’ 26) 
τροποποιείται το πρώτο εδάφιο ως προς τον χρόνο ισχύ-
ος, προστίθεται δεύτερο εδάφιο, η παρ. 2 τροποποιείται 
και το άρθρο 40 διαμορφώνεται ως ακολούθως:
«Άρθρο 40
Παράταση μηχανισμού ενίσχυσης«ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ»
1. Το χρονικό διάστημα εφαρμογής του μηχανισμού 
ενίσχυσης της απασχόλησης «ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ» του άρ-
θρου 31 του ν. 4690/2020 (Α’ 104), καθώς και η καταβο-
λή σε ποσοστό εκατό τοις εκατό (100%) από τον κρα-
τικό προϋπολογισμό του συνόλου των ασφαλιστικών 
εισφορών που αντιστοιχούν στο χρονικό διάστημα, 
που οι εργαζόμενοι που εντάσσονται στον μηχανισμό 
«ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ» δεν απασχολούνται, παρατείνονται μέχρι 
και την 30ή.9.2021 και ο μηχανισμός εφαρμόζεται για 
εργαζομένους που έχουν σχέση εξαρτημένης εργασί-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8029 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ας πλήρους απασχόλησης την 31η.3.2021. Στο πλαίσιο 
του μηχανισμού καταβάλλεται αναλογία του επιδόματος 
αδείας και του επιδόματος Χριστουγέννων έτους 2021, 
καθώς και των αντίστοιχων ασφαλιστικών εισφορών, 
όπως αυτές υπολογίζονται επί της οικονομικής ενίσχυ-
σης βραχυχρόνιας εργασίας.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων, Οικονομικών και Ανάπτυξης 
και Επενδύσεων καθορίζονται ο τρόπος, η διαδικασία, 
οι όροι, οι προϋποθέσεις της οικονομικής ενίσχυσης, 
ιδίως η απαιτούμενη μείωση του κύκλου εργασιών του 
Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.) ή των ακαθάριστων 
εσόδων και ο κύκλος εργασιών αναφοράς ή τα ακαθά-
ριστα έσοδα αναφοράς, η επιδότηση από τον κρατικό 
προϋπολογισμό των ασφαλιστικών εισφορών, εργατι-
κών ή εργοδοτικών, καθώς και κάθε άλλο ειδικότερο 
ζήτημα και αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του 
παρόντος. Με την ίδια ή όμοια απόφαση δύναται να τρο-
ποποιείται η καταληκτική ημερομηνία πρόσληψης των 
εργαζομένων με σχέση εξαρτημένης εργασίας πλήρους 
απασχόλησης για την ένταξή τους στον μηχανισμό και να παρατείνεται περαιτέρω το χρονικό διάστημα εφαρ-μογής του μηχανισμού «ΣΥΝ-ΕΡΓ ΑΣΙΑ» και της επιδότη-
σης από τον κρατικό προϋπολογισμό των ασφαλιστικών 
εισφορών, εργατικών ή εργοδοτικών, ή να προβλέπεται η εφαρμογή του για άλλα χρονικά διαστήματα.».
Άρθρο 132
Μεταφορά ετήσιας κανονικής αδείας και παρατάσεις λόγω της πανδημίας - Τροποποίηση του άρθρου 69 του ν. 4756/2020
Η παρ. 1 του άρθρου 69 του ν. 4756/2020 (Α’ 235) τρο-
ποποιείται ως προς τον χρόνο μεταφοράς της ετήσιας 
κανονικής άδειας του έτους 2020 και το άρθρο διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«Άρθρο 69
Μεταφορά ετήσιας κανονικής άδειας έτους 2020 
εργαζομένων με συμβάσεις εργασίας που τελούν σε αναστολή
1. Επιχειρήσεις - εργοδότες που απασχολούν εργα-
ζόμενους, των οποίων η σύμβαση εργασίας έχει τεθεί 
σε αναστολή από τον Μάρτιο του 2020 και συνεχίζει να 
τελεί σε αναστολή αδιαλείπτως ή κατά διαστήματα μέχρι 
την 30η Ιουνίου 2021, δύνανται, κατά παρέκκλιση των 
σχετικών διατάξεων περί ετήσιας κανονικής άδειας, να 
μεταφέρουν το σύνολο ή το υπόλοιπο των δικαιούμενων 
ημερών της ετήσιας κανονικής άδειας του έτους 2020, κατά τμήματα και έως τις 31.12.2022.
2. Κατά τα λοιπά, εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις 
για τη χορήγηση της ετήσιας κανονικής άδειας και του επιδόματος αδείας.».
Άρθρο 133
Παράταση θητείας διοικητικών οργάνων συνδικαλιστικών οργανώσεων - Τροποποίηση του άρθρου 72 του ν. 4756/2020 
1. Οι παρ. 1 και 2 του άρθρου 72 του ν. 4756/2020 
(Α’ 235) τροποποιούνται ως προς τις προϋποθέσεις και τον χρόνο ισχύος τους έως την 31η.10.2021 και το άρθρο 
72 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. H θητεία των διοικητικών οργάνων των συνδικα-
λιστικών οργανώσεων του άρθρου 9 του ν. 1264/1982 
(Α’ 79) των συνταξιοδοτικών οργανώσεων, των εργο-
δοτικών οργανώσεων, των αιρετών οργάνων των νο-
μικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου (ν.π.ι.δ.), και του ν.π.δ.δ. με την επωνυμία «Ταμείο Αλληλοβοήθειας Προσωπικού του Εθνικού Τυπογραφείου», καθώς και των αιρετών οργάνων της Εθνικής Συνομοσπονδίας 
Ατόμων με Αναπηρία και των πρωτοβάθμιων και δευ-
τεροβάθμιων οργανώσεων μελών αυτής, όπως και των 
μελών Δ.Σ. της Εθνικής Γενικής Συνομοσπονδίας Ανα-
πήρων και Θυμάτων Πολέμου Ελλάδος (ΕΓΣΑΘΠΕ) και 
των διοικητικών συμβουλίων των σωματείων και ενώ-
σεων αναπήρων και θυμάτων πολέμου, παρατείνεται 
έως την 31η.10.2021, εφόσον στο μεταξύ δεν διενεργη-θούν αρχαιρεσίες για την ανάδειξη νέων καταστατικών οργάνων.
2. Εξαιρετικά, έως την 31η.10.2021 οι συνεδριάσεις 
των διοικητικών οργάνων των ανωτέρω οργανώσεων 
και νομικών προσώπων δύνανται να διεξάγονται και οι αρχαιρεσίες να διενεργούνται, μετά από απόφαση 
των αρμόδιων οργάνων διοίκησής τους, και ηλεκτρο-
νικά εξ αποστάσεως, ανεξαρτήτως των καταστατικών 
προβλέψεων.».
2. Το άρθρο 73 του ν. 4756/2020 καταργείται.
Άρθρο 134
Συμμετοχή ανέργων σε προγράμματαεκπαίδευσης μικρής διάρκειας - Τροποποίηση του άρθρου 30 του ν. 4144/2013 
Στο τέλος της παρ. 2 του άρθρου 30 του ν. 4144/2013 
(Α’ 88) προστίθεται τρίτο εδάφιο κι η παρ. 2 διαμορφώ-νεται ως εξής: 
«2. Άνεργοι εγγεγραμμένοι στα Μητρώα του ΟΑΕΔ, 
που συμμετέχουν ή θα συμμετάσχουν σε πρόγραμμα 
εκπαίδευσης ή επαγγελματικής κατάρτισης, παραμένουν 
εγγεγραμμένοι στα Μητρώα ανέργων του ΟΑΕΔ και ο 
χρόνος εκπαίδευσής τους ή επαγγελματικής κατάρτισής 
τους μετράται ως χρόνος ανεργίας, εφόσον: α) είναι εγ-
γεγραμμένοι στα Μητρώα ανέργων τουλάχιστον για τέσ-
σερις (4) μήνες κατά το τελευταίο δωδεκάμηνο πριν από 
την έναρξη του προγράμματος, β) δηλώσουν τα στοιχεία 
του προγράμματος αυτού στον ΟΑΕΔ το αργότερο εντός 
δέκα (10) ημερών μετά την πρώτη ανανέωση του δελτίου 
ανεργίας από την έναρξη του προγράμματος ή κατά την 
πρώτη μετά την έναρξη του προγράμματος αυτοπρόσω-
πη παρουσία τους στην αρμόδια Υπηρεσία ΚΠΑ2, και 
γ) έχουν παρέλθει τουλάχιστον δύο (2) ημερολογιακά 
έτη από το πέρας τυχόν προηγούμενης συμμετοχής τους σε πρόγραμμα εκπαίδευσης ή επαγγελματικής 
κατάρτισης.
Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους ή της επαγ-
γελματικής κατάρτισής τους έχουν τα ίδια δικαιώματα 
και υποχρεώσεις με τους λοιπούς εγγεγραμμένους στα Μητρώα ανέργων του ΟΑΕΔ.
Για τους εγγεγραμμένους ανέργους που συμμετέχουν 
σε προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης ή κατάρ-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8030 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
τισης διάρκειας έως έξι (6) μηνών, χωρίς να λαμβάνουν 
εκπαιδευτικό επίδομα, δεν απαιτείται να συντρέχει η 
προϋπόθεση της περ. α’ και παραμένουν εγγεγραμμέ-
νοι στα Μητρώα ανέργων του ΟΑΕΔ εφόσον πληρούν 
τις προϋποθέσεις των περ. β’ και γ’ .».
Άρθρο 135
Ποσό επιστροφής για προγράμματα ΟΑΕΔ - Τροποποίηση του άρθρου 1 του ν. 2434/1996
Μετά το πρώτο εδάφιο της περ. α’ της παρ. 3 του άρ-
θρου 1 του ν. 2434/1996 (Α’ 188) προστίθεται νέο δεύτε-
ρο εδάφιο και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Από τα έσοδα του Λογαριασμού για την Απασχόλη-
ση και την Επαγγελματική Κατάρτιση (Λ.Α.Ε.K.): 
α. Οι επιχειρήσεις, κοινοπραξίες ή συνεταιρισμοί, οι 
οποίες σχεδιάζουν και εκτελούν δικά τους εκπαιδευτι-
κά προγράμματα, σύμφωνα με τους κανόνες που διέ-
πουν τη διαχείριση του Λογαριασμού ή τα εκχωρούν 
στο σύνολό του σε φορείς που προσδιορίζει η Επιτροπή 
Διαχείρισης της παρ. 4 του άρθρου αυτού, έχουν την 
ευχέρεια να διαθέτουν το ποσό που αντιστοιχεί στο πο-
σοστό 0,45% για τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων 
αυτών. 
Εφόσον ο e-ΕΦΚΑ δεν δύναται να χορηγήσει στοιχεία, 
από τα οποία να προσδιορίζεται η κατ’ έτος καταβλη-
θείσα εισφορά της επιχείρησης, το ποσό που επιστρέ-
φεται για τα προγράμματα που υλοποιήθηκαν έως το 
έτος 2020, δεν υπερβαίνει το ύψος της ετήσιας εισφο-
ράς, όπως αυτή αποτυπώνεται κατ’ έτος στις Αναλυτι-
κές Περιοδικές Δηλώσεις (ΑΠΔ) των επιχειρήσεων ως 
εργοδοτική εισφορά υπέρ του Ειδικού Λογαριασμού 
Προγραμμάτων Επαγγελματικής Κατάρτισης και Εκπαί-
δευσης (Ε.Λ.Π.Ε.Κ.Ε.).
Το ποσό που δαπανήθηκε για την υλοποίησή τους 
και το οποίο δεν υπερβαίνει την κατ’ έτος καταβλη-θείσα εισφορά, θα επιστρέφεται από τον ΟΑΕΔ στις 
επιχειρήσεις, εφόσον εκτελέσουν το πρόγραμμα σύμ-
φωνα με τις προϋποθέσεις που έχει θέσει η Επιτροπή 
Διαχείρισης. 
Με αποφάσεις της Επιτροπής Διαχείρισης μπορεί 
να μεταφέρονται στην επόμενη χρήση ποσά που δεν 
έχουν απορροφηθεί σε ετήσια βάση είτε για δράσεις 
που αφορούν την απασχόληση και την επαγγελματική κατάρτιση ανέργων είτε για τη διενέργεια προγραμμά-των επαγγελματικής κατάρτισης των εργαζομένων στις επιχειρήσεις. 
β. Το ποσό που αντιστοιχεί στο ποσοστό 0,36% προο-
ρίζεται για την υλοποίηση προγραμμάτων απασχόλησης 
και επαγγελματικής κατάρτισης ανέργων και ειδικότερα 
των μακροχρόνιων, των νέων και εκείνων που κινδυνεύ-
ουν από τον κοινωνικό αποκλεισμό. 
Με αποφάσεις της Επιτροπής Διαχείρισης εξειδικεύο-
νται τα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από τους 
πόρους του προηγούμενου εδαφίου και ειδικότερα 
εκείνα που αφορούν δράσεις για την απασχόληση, την επαγγελματική κατάρτιση ή την ενίσχυση των ανέργων, 
που διενεργούνται με προγράμματα ιδίου περιεχομένου 
που πραγματοποιεί ο ΟΑΕΔ.».Άρθρο 136
Προϋπόθεση φοίτησης για επίδομα παιδιού, επίδομα στέγασης και ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα - Τροποποίηση του άρθρου 214 του ν. 4512/2018, του άρθρου 3 
του ν. 4472/2017 και του άρθρου 235 
του ν. 4389/2017 
1. Η παρ. 17 του άρθρου 214 του ν. 4512/2018 (Α’ 5) 
τροποποιείται ως προς τη χρονική μετάθεση της πρώτης 
εφαρμογής για το σχολικό έτος 2021-2022 και ως προς 
το αντικείμενο της εξουσ ιοδότησης και η παρ. 17 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«17. Σε περίπτωση εξαρτώμενου τέκνου, για το οποίο 
συντρέχουν οι προϋποθέσεις φοίτησής του στην υπο-
χρεωτική εκπαίδευση, το επίδομα χορηγείται υπό την 
προϋπόθεση αφενός της εγγραφής του σε σχολείο, αφε-
τέρου της πραγματικής φοίτησής του, η οποία θεωρείται 
ότι συντρέχει όταν το εξαρτώμενο τέκνο δεν υποχρε-
ούται να επαναλάβει την ίδια τάξη λόγω του αριθμού 
των απουσιών του. Με κοινή απόφαση των Υπουργών 
Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Παιδείας και Θρη-
σκευμάτων, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Οικονομικών 
ρυθμίζονται η χρονική διάρκεια της αποστέρησης του δικαιώματος, όταν διαπιστώνεται ότι δεν συντρέχουν οι 
προϋποθέσεις του προηγούμενου εδαφίου, οι εξαιρέσεις 
από την εφαρμογή του, ιδίως ως προς τις περιπτώσεις 
που οι απουσίες των μαθητών οφείλονται σε λόγους συ-
ναρτώμενους με την υγεία τους, καθώς και κάθε άλλο 
ειδικότερο τεχνικό ή λεπτομερειακό θέμα. Η ρύθμιση 
της παρούσας εφαρμόζεται το πρώτον από το σχολικό έτος 2021-2022.».
2. Η παρ. 5 του άρθρου 3 του ν. 4472/2017 (Α’ 74) τρο-
ποποιείται ως προς τη χρονική μετάθεση της πρώτης 
εφαρμογής για το σχολικό έτος 2021-2022 και ως προς 
το αντικείμενο της εξουσιοδότησης και η παρ. 5 διαμορ-
φώνεται ως εξής:
«5. Στις περιπτώσεις που το νοικοκυριό περιλαμβάνει 
ανήλικα μέλη, για τα οποία συντρέχουν οι προϋποθέ-
σεις φοίτησής τους στην υποχρεωτική εκπαίδευση, το 
επίδομα χορηγείται υπό την προϋπόθεση, αφενός, της 
εγγραφής τους σε σχολείο, αφετέρου, της πραγματικής 
φοίτησής τους, η οποία θεωρείται ότι συντρέχει όταν 
το ανήλικο μέλος δεν υποχρεούται να επαναλάβει την 
ίδια τάξη λόγω του αριθμού των απουσιών του. Με 
κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων, Παιδείας και Θρησκευμάτων, Ψηφι-
ακής Διακυβέρνησης και Οικονομικών ρυθμίζονται η 
χρονική διάρκεια της αποστέρησης του δικαιώματος, 
όταν διαπιστώνεται ότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέ-
σεις του προηγούμενου εδαφίου, οι εξαιρέσεις από την 
εφαρμογή του, ιδίως ως προς τις περιπτώσεις που οι 
απουσίες των μαθητών οφείλονται σε λόγους συναρ-
τώμενους με την υγεία τους, καθώς και κάθε άλλο ειδι-
κότερο, τεχνικό ή λεπτομερειακό θέμα. Η ρύθμιση της παρούσας εφαρμόζεται το πρώτον από το σχολικό έτος 
2021-2022.».
3. Η παρ. 8 του άρθρου 235 του ν. 4389/2016 (Α’ 94) 
τροποποιείται ως προς τη χρονική μετάθεση της πρώ-
της εφαρμογής για το σχολικό έτος 2021-2022 και ως 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8031 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
προς το αντικείμενο της εξουσιοδότησης και η παρ. 8 
διαμορφώνεται ως εξής:
«8. Στις περιπτώσεις που το νοικοκυριό περιλαμβάνει 
ανήλικα μέλη, για τα οποία συντρέχουν οι προϋποθέ-
σεις φοίτησής τους στην υποχρεωτική εκπαίδευση, το 
επίδομα χορηγείται υπό την προϋπόθεση αφενός της 
εγγραφής τους σε σχολείο, αφετέρου της πραγματικής 
φοίτησής τους, η οποία θεωρείται ότι συντρέχει όταν 
το ανήλικο μέλος δεν υποχρεούται να επαναλάβει την 
ίδια τάξη λόγω του αριθμού των απουσιών του. Με κοι-
νή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων, Παιδείας και Θρησκευμάτων, Ψηφιακής 
Διακυβέρνησης και Οικονομικών ρυθμίζεται η χρονι-
κή διάρκεια της αποστέρησης του δικαιώματος, όταν 
διαπιστώνεται ότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του προηγούμενου εδαφίου, οι εξαιρέσεις από την εφαρμογή του, ιδίως ως προς τις περιπτώσεις που οι 
απουσίες των μαθητών οφείλονται σε λόγους συναρ-
τώμενους με την υγεία τους, καθώς και κάθε άλλο ειδι-κότερο, τεχνικό ή λεπτομερειακό θέμα. Η ρύθμιση της παρούσας εφαρμόζεται το πρώτον από το σχολικό έτος 2021-2022.».
Άρθρο 137
Παροχές και διευκολύνσεις σε ανάδοχους γονείς - Τροποποίηση του άρθρου 12 του ν. 4538/2018 
Οι περ. α’ και β’ της παρ. 2 και το τέταρτο εδάφιο της 
παρ. 3 του άρθρου 12 του ν. 4538/2018 (Α’ 85) τροπο-
ποιούνται, στην παρ. 5 προστίθεται νέο δεύτερο εδάφιο, 
στο τρίτο εδάφιο τροποποιούνται οι εξουσιοδοτούμενοι 
Υπουργοί και το άρθρο 12 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 12
Παροχές και διευκολύνσεις σε ανάδοχους γονείς
1. Στους ανάδοχους που έχουν οριστεί με δικαστική 
απόφαση ή με σύμβαση σύμφωνα με τα άρθρα 10 και 
11 ή με εισαγγελική διάταξη ή, σύμφωνα με το άρθρο 18 
του παρόντος, γονείς και για όσο χρονικό διάστημα δι-
αρκεί η αναδοχή, παρέχεται οικονομική ενίσχυση για την 
κάλυψη των τρεχουσών αναγκών του ανηλίκου. Φορέας 
καταβολής της οικονομικής αυτής ενίσχυσης ορίζεται ο 
Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής 
Αλληλεγγύης (Ο.Π.Ε.Κ.Α.).
2. Η ανωτέρω οικονομική ενίσχυση εξακολουθεί να 
παρέχεται και μετά την ενηλικίωση του ανηλίκου, που 
βρίσκεται σε καθεστώς αναδοχής, στους ανάδοχους 
γονείς, στις εξής περιπτώσεις:
α. όταν το άτομο που έχουν υπό τη φροντίδα τους είναι 
άτομο με αναπηρία,
β. σε περίπτωση σπουδών, μέχρι την ολοκλήρωσή 
τους, όχι όμως πέραν των έξι (6) ετών από την εγγραφή 
του. Σε καμία περίπτωση η οικονομική ενίσχυση δεν 
μπορεί να χορηγείται μετά τη συμπλήρωση του 26ου 
έτους της ηλικίας του ατόμου αυτού,
γ. σε περίπτωση που το ανάδοχο τέκνο είναι υπόχρεος 
στράτευσης, καθ’ όλη τη διάρκεια της στρατιωτικής θη-τείας και μέχρι τη με οποιονδή ποτε τρόπο εκπλήρωση 
της σχετικής υποχρέωσης. Σε καμία περίπτωση η οικονο-μική ενίσχυση δεν μπορεί να χορηγείται μετά τη συμπλή-
ρωση του 26ου έτους της ηλικίας του ατόμου αυτού.
3. Οι ανάδοχοι γονείς δικαιούνται τις ίδιες άδειες που 
αφορούν στη φροντίδα και ανατροφή του ανηλίκου, με τους φυσικούς γονείς, καθ’ όλη τη διάρκεια της αναδο-χής. Ο ανήλικος που τοποθετείται σε ανάδοχο γονέα και για όσο χρονικό διάστημα διαρκεί η αναδοχή, καλύπτε-
ται ιατροφαρμακευτικά από τον ασφαλιστικό φορέα του 
αναδόχου γονέα. Σε περίπτωση έλλειψης ασφάλισης αυ-
τού, ο ανήλικος καλύπτεται υγειονομικά, σύμφωνα με 
τις διατάξεις που αφορούν στην υγειονομική κάλυψη 
ανασφάλιστων και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Η μο-
νάδα παιδικής προστασίας και φροντίδας, στην οποία 
διαβίωνε ο ανήλικος πριν την τοποθέτησή του σε ανα-δοχή, δύναται να παρέχει φάρμακα, υγειονομικό υλικό 
και λοιπές παροχές, αναγκαίες για την καλή σωματική και 
ψυχική υγεία του ανηλίκου που βρίσκεται σε αναδοχή, όπως αυτό αποδεικνύεται από σχετική ιατρική γνωμά-
τευση δημόσιου νοσοκομείου, οι οποίες δεν καλύπτο-
νται από τον ασφαλιστικό φορέα του ανάδοχου γονέα. 
Η εγγραφή στον ασφαλιστικό φορέα μετά από αίτηση 
του ανάδοχου γονέα αρχίζει για τη μεν περίπτωση των αναδοχών με οριστική δικαστική απόφαση ή με εισαγ-
γελική διάταξη από την ημέρα έκδοσης αυτής, για δε τις 
περιπτώσεις αναδοχών με τη σύναψη σύμβασης από την 
ημερομηνία έκδοσης βεβαίωσης του φορέα εποπτείας 
προς τον ασφαλιστικό φορέα, όπου αναγράφεται η ημε-
ρομηνία έναρξης της αναδοχής. Στις περιπτώσεις του 
άρθρου 18 του παρόντος η εγγραφή στον ασφαλιστικό 
φορέα αρχίζει με την έκδοση της δικαστικής απόφα-
σης ή της διάταξης του ανακριτή ή του εισαγγελέα ή την 
ημερομηνία έκδοσης της απόφασης του Υπουργείου 
Δικαιοσύνης. Σε περιπτώσεις άρσης της αναδοχής, αυτό 
ανακοινώνεται αυθημερόν από τον φορέα εποπτείας 
στον ασφαλιστικό φορέα του πρώην ανάδοχου γονέα.
4. Οι ανήλικοι, που τοποθετούνται σε ανάδοχο γονέα 
με οποιονδήποτε τρόπο, εγγράφονται κατά προτεραιό-
τητα και φοιτούν δωρεάν στους παιδικούς και βρεφονη-
πιακούς σταθμούς, αρμοδιότητας των πρωτοβάθμιων 
Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) του τόπου 
κατοικίας των αναδόχων γονέων. Επίσης, φιλοξενούνται, 
κατά προτεραιότητα, στις παιδικές εξοχές και τα κέντρα οικογενειακών διακοπών που λειτουργούν στο πλαίσιο 
του κρατικού προγράμματος. Ανάλογη εφαρμογή έχουν 
οι ανωτέρω ρυθμίσεις για την κατά προτεραιότητα φι-
λοξενία των ανηλίκων σε εξοχές και όταν οι ανήλικοι 
φοιτούν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και σε φοιτη-
τικές εστίες στην περίπτωση σπουδαστών τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης, για τους οποίους το καθεστώς αναδοχής διατηρείται.
5. Η οικονομική ενίσχυση του παρόντος άρθρου απαλ-
λάσσεται από κάθε φόρο, τέλος, εισφορά ή κράτηση 
υπέρ του Δημοσίου ή τρίτου, συμπεριλαμβανομένης και 
της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης του άρθρου 43Α του 
ν. 4172/2013 (Α’ 167), δεν κατάσχεται στα χέρια οποιου-δήποτε τρίτου, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής ή ειδικής 
διάταξης, ούτε συμψηφίζεται με ήδη βεβαιωμένα χρέη 
προς το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστω-
τικά ιδρύματα. Καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος του δικαι-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8032 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ώματος στη χορήγηση της οικονομικής ενίσχυσης του 
παρόντος αναστέλλεται το δικαίωμα του αναδεχόμενου 
ατόμου στη χορήγηση οικονομικών ενισχύσεων - επι-
δομάτων στο πλαίσιο γενικών και ειδικών αναπηρικών 
προνοιακών προγραμμάτων οικονομικής ενίσχυσης του 
Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και 
η οικονομική ενίσχυση του παρόντος προσαυξάνεται 
κατά το χρηματικό ποσό που αντιστοιχεί στο ύψος των 
ανωτέρω οικονομικών ενισχύσεων - επιδομάτων. Με κοι-
νή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων, Οικονομικών, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και 
Δικαιοσύνης ρυθμίζονται τα θέματα διαδικασίας χορήγη-
σης και καταβολής της οικονομικής ενίσχυσης, τα ποσά 
ανά κατηγορία των προς αναδοχή παιδιών, οι αρμόδιες 
υπηρεσίες και κάθε άλλο ειδικό, τεχνικό ή λεπτομερειακό 
θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.».
Άρθρο 138
Ρυθμίσεις αρμοδιότητας διοικητικών και οικονομικών υπηρεσιών κεντρικής υπηρεσίας και λοιπών φορέων αρμοδιότητας Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων - Τροποποίηση του άρθρου 5 του ν. 3996/2011 και του άρθρου 61 
του ν. 4387/2016
1. Λόγω των ειδικών συνθηκών της υγειονομικής 
κρίσης και των έκτακτων μέτρων στήριξης της αγο-
ράς εργασίας που θεσπίζονται από το Υπουργείο Ερ-
γασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και εφαρμόζονται 
μέσω του Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ και όχι πέραν της 15ης.9.2021, 
το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων 
δύναται, κατά παρέκκλιση των εθνικών διατάξεων περί 
δημοσίων συμβάσεων, να διενεργεί διαδικασίες ανάθε-
σης δημοσίων συμβάσεων, σύμφωνα με το άρθρο 32 
του ν. 4412/2016 (Α’ 147), για την παροχή υπηρεσιών 
ανάπτυξης εφαρμογών του Π.Σ. ΕΡΓ ΑΝΗ και διαλει-
τουργικότητάς του, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρ-θρο 47 του ν. 4623/2019 (Α’ 134) και στο άρθρο 84 του ν. 4727/2020 (Α’ 184), με άλλα πληροφοριακά συστήμα-
τα, ιδίως κατά την εφαρμογή των μέτρων αντιμετώπισης 
της υγειονομικής κρίσης. Κατά το ανωτέρω χρονικό δι-άστημα, δύνανται ομοίως να παρατείνονται υφιστάμε-
νες δημόσιες συμβάσεις του Υπουργείου Εργασίας και 
Κοινωνικών Υποθέσεων για τα ανωτέρω αντικείμενα, 
μέχρι την ολοκλήρωση των διαδικασιών ανάθεσης του πρώτου εδαφίου.
2. Η προθεσμία του άρθρου 111 του ν. 4764/2020 
(Α’ 256), ως προς την παράταση της παραμονής στην 
υπηρεσία των Προϊσταμένων Γενικών Διευθύνσεων και Διευθύνσεων, παρατείνεται έως την 31η.12.2021. 
3. Στο τέλος της παρ. 2 του άρθρου 5 του ν. 3996/2011 
(Α’ 170) προστίθεται εδάφιο ως εξής:
«Καθήκοντα Επιθεωρητή Εργασιακών Σχέσεων και 
Επιθεωρητή Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία μπο-
ρούν να ασκούν μόνιμοι υπάλληλοι και υπάλληλοι με 
σχέση εργασίας Ιδιωτικού Δικαίου Αορίστου Χρόνου 
του Σ.Ε.Π.Ε. των κλάδων και των κατηγοριών ΠΕ και ΤΕ, που αναφέρονται στην παρούσα, υπό τους όρους που προβλέπονται ανωτέρω.» 4. Στο άρθρο 61 του ν. 4387/2016 (Α’ 85) προστίθεται 
εδάφιο στο τέλος της παρ. 1, τροποποιείται η παρ. 2 ως προς την κατ’ αναλογία εφαρμογή άρθρων του ν. 4622/2019 (Α’ 133), η παρ. 3 καταργείται και το άρθρο 61 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«1. Συνιστώνται στο γραφείο του Διοικητή και των 
Υποδιοικητών του Ε.Φ.Κ.Α. θέσεις συνεργατών, για κάθε γραφείο ως εξής: α. τέσσερις (4) θέσεις στο γραφείο του Διοικητή και β. τρεις (3) θέσεις για κάθε γραφείο Υποδι-οικητή. 
Στο γραφείο του Διοικητή, πλέον των θέσεων του πρώ-
του εδαφίου, συνιστώνται και τέσσερις (4) θέσεις συ-
νεργατών, που πληρούνται αποκλειστικά με απόσπαση.
2. Για τα προσόντα, την πρόσληψη ή την απόσπαση 
στις θέσεις αυτές, την αποχώρηση και την εν γένει υπηρε-
σιακή κατάσταση του προσωπικού αυτού εφαρμόζονται 
αναλόγως τα άρθρα 46, 47, 48 του ν. 4622/2019 περί των 
ιδιαίτερων γραφείων των μελών της Κυβέρνησης.
3. Καταργείται.».
ΜΕΡΟΣ IX
ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΙΚΟΥ ΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
Άρθρο 139
Ορισμοί
Στο παρόν ισχύουν οι κάτωθι ορισμοί:
1. «Αναλογιστικό ισοδύναμο»: η αξία σε κεφάλαιο των 
συνταξιοδοτικών παροχών που αναλογούν στον ασφα-
λισμένο κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης 
μεταφοράς.
2. «Μεταφερόμενο κεφάλαιο»: το αναλογιστικό ισο-
δύναμο με αναγωγή του στην πραγματική ημερομηνία 
μεταφοράς.
3. «Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα»: οι ελληνι-
κοί ασφαλιστικοί οργανισμοί, οι οποίοι περιλαμβάνουν 
τους φορείς κύριας ασφάλισης, τους φορείς επικουρικής 
ασφάλισης, τους φορείς εφάπαξ παροχής και κάθε άλλο 
φορέα, ανεξαρτήτως ονομασίας και νομικής μορφής, 
που χορηγεί περιοδικές παροχές, υπό τύπο συντάξεων (κύριων ή επικουρικών), βοηθημάτων ή μερισμάτων, ή εφάπαξ παροχές, η υπαγωγή στους οποίους είναι υπο-χρεωτική κατά την ελληνική κοινωνικοασφαλιστική νο-μοθεσία.
4. «Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα»: το συνταξιο-
δοτικό σύστημα των υπαλ λήλων οι οποίοι υπηρετούν σε:
(α) Όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 
Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ευρωπαϊκή 
Κεντρική Τράπεζα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, 
την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, την 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα 
Επενδύσεων, τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, τον Ευρω-
παίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων, το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων και τις Διοργανικές Υπηρεσίες.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8033 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
(β) Ευρωπαϊκούς Οργανισμούς: Οργανισμούς με 
ενωσιακό προσανατολισμό που ήδη υπάρχουν ή που 
πρόκειται να δημιουργηθούν, ο Κανονισμός των οποίων 
περιλαμβάνει ταυτόσημες ή ανάλογες διατάξεις με αυτές 
του άρθρου 11 του Παραρτήματος VIII του Κανονισμού 
Υπηρεσιακής Κατάστασης των Υπαλλήλων της Ευρωπα-
ϊκής Ένωσης ή παραπέμπει σε αυτές.
(γ) Διεθνείς Οργανισμούς: Το Συμβούλιο της Ευρώ-
πης, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρο-
λογικών Προγνώσεων, την Ευρωπαϊκή Οργάνωση για 
την Εκμετάλλευση των Μετεωρολογικών Δορυφόρων, 
την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Διαστήματος, τον Οργανισμό 
Βορειοατλαντικού Συμφώνου, τον Οργανισμό Οικονο-
μικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, την πρώην Δυτικο-
ευρωπαϊκή Ένωση, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την 
Ασφάλεια της Αεροναυτιλίας και το Ευρωπαϊκό Γ ραφείο 
Ευρεσιτεχνιών.
5. «Κανονισμός Υπηρεσιακής Κατάστασης (ΚΥΚ)»: Ο 
Κανονισμός Υπηρεσιακής Κατάστασης των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΟΚ) αριθμ. 31 και ΕΥΡΑΤΟΜ 
αριθμ. 11 «περί καθορισμού του κανονισμού υπηρεσι-
ακής καταστάσεως των υπαλλήλων και του καθεστώτος 
που εφαρμόζεται επί του λοιπού προσωπικού της Ευ-
ρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος και της Ευρωπαϊκής Κοινότητος Ατομικής Ενέργειας» που έχουν εγκριθεί με 
τον Κανονισμό Ε.Ο.Κ., Ευρατόμ, Ε.Κ.Α.Χ. αριθμ. 259/1968 
του Συμβουλίου των Υπουργών της 28ης Φεβρουαρίου 1968 (L 056), καθώς και οι Κανονισμοί των Εξωτερικών Συνταξιοδοτικών Συστημάτων που ρυθμίζουν την υπη-
ρεσιακή κατάσταση των υπαλλήλων.
6. «Οργανισμός σύνδεσης»: Ο ελληνικός ασφαλιστι-
κός οργανισμός που ορίζεται αρμόδιος για την παρο-
χή πληροφοριών και την επικοινωνία με το εσωτερικό 
και το εξωτερικό συνταξιοδοτικό σύστημα, την παρο-
χή συνδρομής σε θέματα εφαρμογής του άρθρου 11 
του ΚΥΚ, καθώς και για τον συντονισμό εφαρμογής του 
παρόντος νόμου. Ως οργανισμός σύνδεσης ορίζεται ο 
Ηλεκτρονικός Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης 
(e-E.Φ.Κ.Α.), δια της Διεύθυνσης Νομοθεσίας Ευρω-
παϊκής Ένωσης και Διεθνών Συμβάσεων Κοινωνικής 
Ασφάλισης.
7. «Αρμόδιος ασφαλιστικός οργανισμός»: Ο ασφαλι-
στικός οργανισμός του Εσωτερικού Συνταξιοδοτικού 
Συστήματος, ο οποίος είναι αρμόδιος για τον υπο-
λογισμό του αναλογιστικού ισοδυνάμου, την απο-
στολή του εξερχόμενου μεταφερόμενου κεφαλαίου, την ενσωμάτωση του εισερχόμενου μεταφερόμενου κεφαλαίου στο εσωτερικό συνταξιοδοτικό σύστημα 
και την ενημέρωση του Εξωτερικού Συνταξιοδοτικού 
Συστήματος.
8. «Αίτηση μεταφοράς»: Η αίτηση που υποβάλλεται 
στο εσωτερικό ή εξωτερικό συνταξιοδοτικό σύστημα 
για την εκκίνηση της διαδικασίας μεταφοράς.
9. «Δήλωση αποδοχής»: Η δήλωση αποδοχής ή μη 
της πράξης προσωρινού υπολογισμού του αναλογι-στικού ισοδυνάμου ή του προσωρινού υπολογισμού 
των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων που δύνανται να 
αναγνωριστούν με βάση εισερχόμενο μεταφερόμενο 
κεφάλαιο.Άρθρο 140 
Μεταφορά αναλογιστικού ισοδυνάμου από το Εσωτερικό προς το Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα
1. Πρόσωπο που αναλαμβάνει υπηρεσία ως υπάλληλος 
στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στους Ευρωπαϊκούς Οργανι-
σμούς ή στους Διεθνείς Οργανισμούς δύναται να μετα-
φέρει στο Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα αυτών 
το αναλογιστικό ισοδύναμο των συνταξιοδοτικών δι-
καιωμάτων που απέκτησε από ασφάλιση στο Εσωτερικό 
Συνταξιοδοτικό Σύστημα πριν από την είσοδό του στο 
Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα. Το δικαίωμα μετα-φοράς αναλογιστικού ισοδυνάμου δύναται να ασκήσει 
και ο υπάλληλος ο οποίος επανέρχεται στην υπηρεσία 
του Εξωτερικού Συνταξιοδοτικού Συστήματος μετά τη 
λήξη απόσπασης ή κανονικής άδειας άνευ αποδοχών, 
κατά τη διάρκεια της οποίας και μέχρι την ημερομηνία 
της επαναφοράς του στην υπηρεσία, απέκτησε συντα-
ξιοδοτικά δικαιώματα στο Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό 
Σύστημα. Το δικαίωμα αυτό δύναται να ασκείται και από 
τον υπάλληλο που αποκτά, μετά από μεταφορά αναλο-
γιστικού ισοδυνάμου, νέα συνταξιοδοτικά δικαιώματα, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του ΚΥΚ και μόνο για τα νέα δικαιώματα. Δεν επιτρέπεται η μεταφορά συντα-
ξιοδοτικών δικαιωμάτων σε πρόσωπα που έχουν ήδη 
καταστεί συνταξιούχοι κατά την υποβολή της αίτησης 
μεταφοράς.
2. Για τη μεταφορά των δικαιωμάτων το πρόσωπο της 
παρ. 1 δικαιούται από της μονιμοποιήσεώς του και μέ-
χρι τη στιγμή που θεμελιώνει το δικαίωμα συντάξεως 
αρχαιότητας στην υπηρεσία κατά τις καταστατικές δια-
τάξεις του Εξωτερικού Συνταξιοδοτικού Συστήματος να 
ζητήσει τη μεταφορά του αναλογιστικού ισοδυνάμου με 
αίτησή του προς τη Διοίκηση του Εξωτερικού Συνταξιο-
δοτικού Συστήματος. Η αίτηση μεταφοράς διαβιβάζεται 
από τη Διοίκηση του Εξωτερικού Συνταξιοδοτικού Συ-στήματος στον αρμόδιο ασφαλιστικό οργανισμό, μέσω 
του Οργανισμού Σύνδεσης. Οι αρμόδιοι ασφαλιστικοί 
οργανισμοί, μέσα σε προθεσμία έξι (6) μηνών από την 
ημερομηνία λήψης της παραπάνω αίτησης, αποστέλ-
λουν, με ηλεκτρονικά μέσα, στον Οργανισμό Σύνδεσης, στη Διοίκηση του Εξωτερικού Συνταξιοδοτικού Συστή-
ματος και στον ενδιαφερόμενο, πράξη προσωρινού 
υπολογισμού του αναλογιστικού ισοδυνάμου, η οποία 
περιλαμβάνει το ύψος του αναλογιστικού ισοδυνάμου, τις περιόδους ασφάλισης μέχρι την ημέρα της αίτησης 
μεταφοράς, τους συντελεστές του αναλογιστικού ισοδύ-
ναμου, καθώς και το ποσό της μηνιαίας συνταξιοδοτικής 
παροχής στο Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα.
3. Ο ενδιαφερόμενος δηλώνει στη Διοίκηση του Εξωτε-
ρικού Συνταξιοδοτικού Συστήματος, εάν αποδέχεται τη 
μεταφορά του αναλογιστικού ισοδυνάμου από το Εσωτε-
ρικό στο Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα. Η δήλωση 
αποδοχής κοινοποιείται στον Οργανισμό Σύνδεσης, και 
μέσω αυτού στον αρμόδιο ασφαλιστικό οργανισμό. Η 
αποδοχή της μεταφοράς του αναλογιστικού ισοδυνά-
μου είναι οριστική και αμετάκλητη, και συνεπάγεται την 
παραίτηση από κάθε δικαίωμα αυτού και των δικαιοδό-
χων του για λήψη παροχών από το Εσωτερικό Συντα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8034 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ξιοδοτικό Σύστημα βάσει του χρόνου ασφάλισης που 
αξιοποιήθηκε στον υπολογισμό. Σε περίπτωση ρητής μη 
αποδοχής της μεταφοράς του αναλογιστικού ισοδυνά-
μου, δύναται να υποβληθεί εκ νέου αίτηση μεταφοράς. 
4. Η πραγματική μεταφορά του κεφαλαίου διενεργείται 
από τον αρμόδιο ασφαλιστικό οργανισμό εντός τριών 
(3) μηνών από την ημερομηνία της οριστικής δήλωσης 
αποδοχής. Το ποσό του αναλογιστικού ισοδυνάμου 
μεταφέρεται στο Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα, 
αφού μετατραπεί σε μεταφερόμενο κεφάλαιο από τον 
αρμόδιο ασφαλιστικό οργανισμό, με αναγωγή του στον 
χρόνο της πραγματικής μεταφοράς του, βάσει του επι-
τοκίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, όπως αυτό 
ισχύει κάθε φορά. Ως χρόνος πραγματικής μεταφοράς 
νοείται η ημερομηνία έκδοσης του εντάλματος πληρω-μής από τον αρμόδιο ασφαλιστικό οργανισμό.
5. Ο αρμόδιος ασφαλιστικός οργανισμός, κατά την 
πραγματική μεταφορά του αναλογιστικού ισοδυνάμου, βεβαιώνει στη Διοίκηση του Εξωτερικού Συνταξιοδοτι-
κού Συστήματος και στον ενδιαφερόμενο ότι το μετα-
φερόμενο ποσό αποτελεί το αναλογιστικό ισοδύναμο 
των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων που οφείλονται κατά 
την ημερομηνία υποβολής της αίτησης μεταφοράς στη 
Διοίκηση του Εξωτερικού Συνταξιοδοτικού Συστήματος 
και ότι είναι απαλλαγμένο από κάθε είδους φόρο ή κρά-
τηση. Για την πραγματική μεταφορά του αναλογιστικού 
ισοδυνάμου, ο αρμόδιος ασφαλιστικός οργανισμός εκδί-
δει απόφαση μεταφοράς του αναλογιστικού ισοδυνάμου 
και διαγραφής του χρόνου ασφάλισης που αξιοποιήθηκε 
για τον υπολογισμό του.
6. Το αναλογιστικό ισοδύναμο των συνταξιοδοτικών 
δικαιωμάτων στο Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα 
υπολογίζεται ανά κατηγορία παροχής, ως το γινόμενο 
του κατάλληλου συντελεστή αναλογιστικού ισοδυνάμου 
επί το ποσό της ετήσιας παροχής που θα εδικαιούτο ο αιτών κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης με-
ταφοράς, ανεξάρτητα από τη συμπλήρωση των χρο-
νικών προϋποθέσεων απονομής της συνταξιοδοτικής 
παροχής.
7. Ειδικά για τους ασφαλισμένους του e-Ε.Φ.Κ.Α. το 
ποσό της εθνικής σύνταξης με την επιφύλαξη της παρ. 8, 
το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης και η προσαύξηση 
λόγω παράλληλης ασφάλισης ή καταβολής αυξημένων 
εισφορών σε ενταγμένους στον e-Ε.Φ.Κ.Α. φορείς, τομείς, 
κλάδους και λογαριασμούς, υπολογίζονται με βάση τις 
οικείες διατάξεις. Σε περίπτωση διαδοχικής υπαγωγής 
στην ασφάλιση των ενταχθέντων στον e-Ε.Φ.Κ.Α. φο-
ρέων, τομέων, κλάδων και λογαριασμών, η πράξη προ-
σωρινού υπολογισμού του Αναλογιστικού Ισοδύναμου 
εκδίδεται από τον τελευταίο φορέα, τομέα, κλάδο ή 
λογαριασμό ένταξης στον e-Ε.Φ.Κ.Α. για το σύνολο του 
χρόνου ασφάλισης.
8. Ειδικά για τους ασφαλισμένους του e-Ε.Φ.Κ.Α. που 
δεν έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον δεκαπέντε 
(15) έτη ασφάλισης, η εθνική σύνταξη υπολογίζεται ως το γινόμενο του ποσού της εθνικής σύνταξης που αντι-
στοιχεί σε δεκαπέντε (15) έτη ασφάλισης, επί τον αριθμό 
ετών ασφάλισης του αιτούντος, δια τον ελάχιστο αριθμό 
ετών ασφάλισης που απαιτούνται για τη λήψη εθνικής σύνταξης. Το ποσό που προκύπτει μειώνεται κατά ένα 
τεσσαρακοστό (1/40) για κάθε έτος που υπολείπεται των 
σαράντα (40) ετών διαμονής στην Ελλάδα, μεταξύ του 
δεκάτου πέμπτου έτους της ηλικίας του αιτούντος και 
του έτους κατά το οποίο ο ενδιαφερόμενος υπέβαλε 
την αίτηση μεταφοράς. Η παρούσα δεν εφαρμόζεται 
σε ασφαλισμένους που θεμελιώνουν συνταξιοδοτικό δι-
καίωμα με λιγότερα από δεκαπέντε (15) έτη ασφάλισης.
9. Οι περίοδοι ασφάλισης που λαμβάνονται υπόψη για 
τον υπολογισμό της παροχής είναι οι εξής:
α. Ο πραγματικός χρόνος ασφάλισης, ήτοι ο χρόνος 
ασφάλισης λόγω πραγματικής απασχόλησης.
β. Ο πλασματικός χρόνος ασφάλισης που αναγνωρί-
ζεται κατόπιν εξαγοράς, με καταβολή του συνόλου των 
εισφορών από τον ασφαλισμένο. Η εξαγορά ολοκληρώ-
νεται πριν την υποβολή Αίτησης Μεταφοράς.
10. Οι περίοδοι ασφάλισης που δεν λαμβάνονται υπό-
ψη για τον υπολογισμό της παροχής είναι οι εξής:
α. Πλασματικά έτη ασφάλισης που αναγνωρίζονται 
χωρίς εξαγορά.
β. Χρόνος από προαιρετική υπαγωγή ή συνέχιση της 
ασφάλισης.
γ. Ο χρόνος ασφάλισης που δημιουργείται παράλληλα 
στο Εσωτερικό και στο Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύ-
στημα, μετά την υπαγωγή στο τελευταίο.
Άρθρο 141
Μεταφορά αναλογιστικού ισοδυνάμου από το Εξωτερικό προς το Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα
1. Πρόσωπο, του οποίου λήγουν τα καθήκοντα στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση, στους Ευρωπαϊκούς Οργανισμούς ή 
στους Διεθνείς Οργανισμούς, δικαιούται να μεταφέρει 
στο Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα, και συγκεκρι-
μένα σε ασφαλιστικό οργανισμό, στον οποίο είχε υπα-
χθεί πριν την ανάληψη υπηρεσίας ή που υπήχθη αμέσως 
μετά τη λήξη των καθηκόντων του, το αναλογιστικό ισο-
δύναμο των δικαιωμάτων σύνταξης που είχε αποκτήσει στο Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα. 
2. Η αίτηση μεταφοράς του αναλογιστικού ισοδυνάμου 
υποβάλλεται στον Οργανισμό Σύνδεσης. Σε περίπτωση 
που η αίτηση μεταφοράς δεν συνοδεύεται από την πρά-
ξη προσωρινού υπολογισμού του Εξωτερικού Συντα-
ξιοδοτικού Συστήματος, τότε ο Οργανισμός Σύνδεσης 
κοινοποιεί την αίτηση στο Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό 
Σύστημα και αιτείται τη χορήγησή της. Για τους σκοπούς 
έκδοσης της πράξης προσωρινού υπολογισμού του κε-φαλαίου ενσωμάτωσης και του χρόνου αναγνώρισης, ο 
Οργανισμός Σύνδεσης διαβιβάζει την αίτηση μεταφοράς 
στον αρμόδιο ασφαλιστικό οργανισμό κύριας ασφάλι-σης, ο οποίος εκδίδει πράξη προσωρινού υπολογισμού, την οποία επιστρέφει στον Οργανισμό Σύνδεσης. Στην προαναφερθείσα πράξη αποτυπώνονται τόσο το ποσό 
που απορροφάται, όσο και το υπολειπόμενο ποσό. Η 
διαδικασία επαναλαμβάνεται από τον Οργανισμό Σύνδε-
σης προς τους αρμόδιους ασφαλιστικούς οργανισμούς, 
κατά σειρά επικουρικής ασφάλισης, εφάπαξ παροχής, 
παροχής μερίσματος και άλλου είδους παροχής. Η πράξη 
προσωρινού υπολογισμού, από μεριάς αρμόδιου ασφα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8035 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
λιστικού οργανισμού, σε κάθε στάδιο πραγματοποιείται 
στη βάση του υπολειπόμενου ποσού της πράξης προ-
σωρινού υπολογισμού του αρμόδιου ασφαλιστικού 
οργανισμού του προηγούμενου σταδίου. Ειδικά στην 
περίπτωση του e-Ε.Φ.Κ.Α., η πράξη προσωρινού υπολο-
γισμού της κύριας ασφάλισης, επικουρικής ασφάλισης 
και εφάπαξ παροχής εκδίδεται ταυτόχρονα.
3. Ο Οργανισμός Σύνδεσης συλλέγει όλες τις προσω-
ρινές πράξεις υπολογισμού από τους αρμόδιους ασφα-
λιστικούς οργανισμούς και ενημερώνει τον αιτούντα να 
αποστείλει τη δήλωση αποδοχής ή μη της μεταφοράς 
στον Οργανισμό Σύνδεσης, ο οποίος την κοινοποιεί 
στους αρμοδίους ασφαλιστικούς οργανισμούς. Η δή-
λωση αποδοχής ή μη μαζί με την αίτηση γνωστοποι-
ούνται στη Διοίκηση του Εξωτερικού Συνταξιοδοτικού 
Συστήματος. Σε περίπτωση αποδοχής της μεταφοράς, 
το Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα υπολογίζει το 
οριστικό μεταφερόμενο κεφάλαιο με αναγωγή του στον 
χρόνο πραγματικής μεταφοράς και το μεταφέρει στον 
τραπεζικό λογαριασμό του Οργανισμού Σύνδεσης. Για 
την έκδοση οριστικής απόφασης υπολογισμού των ετών 
ασφάλισης και ενσωμάτωσης του κεφαλαίου ενσωμάτω-
σης επαναλαμβάνεται η διαδικασία της παρ. 2.
4. Για τον υπολογισμό του χρόνου ασφάλισης που 
αναγνωρίζεται στο Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστη-
μα λαμβάνονται υπόψη το μεταφερόμενο κεφάλαιο και το κεφάλαιο ενσωμάτωσης της παρ. 5. Αν το κεφάλαιο 
ενσωμάτωσης είναι μικρότερο από το μεταφερόμενο 
κεφάλαιο, αναγνωρίζονται όλα τα έτη ασφάλισης στο 
Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα με παρακράτηση 
και απόδοση της διαφοράς των δύο ποσών στον ασφα-
λισμένο. Αν το κεφάλαιο ενσωμάτωσης είναι μεγαλύτερο 
από το μεταφερόμενο κεφάλαιο, τότε ο χρόνος ασφάλι-
σης που αναγνωρίζεται προκύπτει από το γινόμενο του μεταφερόμενου κεφαλαίου και του χρόνου ασφάλισης 
στο Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα διά το κεφάλαιο 
ενσωμάτωσης.
5. Κεφάλαιο ενσωμάτωσης είναι το άθροισμα των πο-
σών που αντιστοιχούν στο υπολογιζόμενο βάσει του άρ-
θρου 2 αναλογιστικό ισοδύναμο των συνταξιοδοτικών 
δικαιωμάτων, που θα αναλογούσαν στον ασφαλισμένο 
σε κάθε καθεστώς ασφάλισ ης που θα υπαγόταν υπο-
χρεωτικά εάν ασφαλιζόταν για την ίδια χρονική περίοδο 
απασχόλησης με τον συντάξιμο μισθό της παρ. 6 στο 
Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα.
6. Ως συντάξιμος μισθός για τη διαδικασία ενσωμάτω-
σης του μεταφερόμενου κεφαλαίου ορίζεται ο μισθός 
βάσει του οποίου έχει υπολ ογιστεί το εισερχόμενο με-
ταφερόμενο κεφάλαιο από το Εξωτερικό Συνταξιοδοτι-
κό Σύστημα. Ο συντάξιμος μισθός αναπροσαρμόζεται 
σύμφωνα με τον συντελεστή ωρίμασης του ελληνικού 
συστήματος, ο οποίος αντιστοιχεί στη μέση συσσώρευ-
ση του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, που αναλογεί στην 
περίοδο εργασίας και ασφάλισης στο Εξωτερικό Συνταξι-
οδοτικό Σύστημα. Ο συντάξιμος μισθός που αναγνωρίζε-
ται δεν μπορεί να υπερβαίνει τις ανώτατες ασφαλιστέες 
αποδοχές, όπως ισχύουν κάθε φορά.
7. Ο χρόνος που αναγνωρίζεται με βάση το μεταφε-
ρόμενο κεφάλαιο δεν μπορεί να υπερβαίνει τον χρόνο πραγματικής απασχόλησης και ασφάλισης στο Εξωτερι-
κό Συνταξιοδοτικό Σύστημα, αποτελεί δε χρόνο πραγμα-
τικής απασχόλησης και λογίζεται ότι πραγματοποιήθηκε 
εντός της ημερολογιακής περιόδου απασχόλησης και 
ασφάλισης στο Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα.
8. Η υποχρέωση καταβολής εισφορών της παρ. 6 του 
άρθρου 51 του ν. 3528/2007 (Α’ 26), της παρ. 4 του άρ-θρου 48 του ν. 4249/2014 (Α’ 73), της παρ. 6 του άρθρου 
44 του ν. 1756/1988 (Α’ 35), του άρθρου 329 του ν. 4781/
2021 (Α’ 31) και του άρθρου 33 του π.δ. 422/1981 (Α’ 114) 
καλύπτεται για την περίοδο ασφάλισης που προσδιορί-
ζεται βάσει των δεύτερου και τρίτου εδαφίων της παρ. 4 
του παρόντος με την ενσωμάτωση του μεταφερόμενου 
κεφαλαίου κατόπιν αιτήσεως του αιτούντος για υπαγωγή 
στη διαδικασία του παρόντος. Ο συντάξιμος μισθός της 
παρ. 6 που λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό του 
κεφαλαίου ενσωμάτωσης, δεν μπορεί να είναι μικρότε-
ρος από τον μισθό που αντιστοιχεί στην οργανική θέση του υπαλλήλου. 
Άρθρο 142
Συντελεστής αναλογιστικού ισοδύναμου
Ο συντελεστής αναλογιστικού ισοδυνάμου προσδιο-
ρίζεται από τον συνδυασμό της ηλικίας του υπαλλήλου 
κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης μεταφοράς και της 
προβλεπόμενης ηλικίας έναρξης πληρωμής της σύντα-ξης ή της εφάπαξ παροχής του. Ο συντελεστής αναλο-γιστικού ισοδυνάμου λαμβάνει υπόψη τη θνησιμότητα, τις συνταξιοδοτικές παροχές, το μικτό μακροπρόθεσμο 
επιτόκιο ασφαλούς επένδυσης του ελληνικού Δημοσίου, 
τη μακροπρόθεσμη μεταβολή του Δείκτη Τιμών Κατανα-
λωτή, τη μακροπρόθεσμη αύξηση της παραγωγικότητας 
και τον μακροπρόθεσμο ρυθμό αύξησης συντάξεων.
Άρθρο 143
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων εξειδικεύεται η μέθοδος υπολογισμού του προς αποστολή μεταφερόμενου κεφαλαίου από το 
Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα και καθορίζονται 
το επιτόκιο που χρησιμοποιείται για την επικαιροποίηση 
του μεταφερόμενου κεφαλαίου και κάθε άλλη λεπτομέ-
ρεια για την εφαρμογή του άρθρου 2. Η απόφαση που 
εκδίδεται με βάση την παρούσα δύναται να έχει ανα-
δρομική ισχύ για την κάλυψη των εκκρεμών κατά την 
έκδοσή της αιτήσεων μεταφοράς.
2. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων καθορίζονται η διαδικασία ενσωμάτω-
σης του μεταφερόμενου κεφαλαίου στο Εσωτερικό Συ-νταξιοδοτικό Σύστημα, ο τρόπος μετατροπής σε χρόνο 
ασφάλισης και συντάξιμες αποδοχές, καθώς και κάθε 
άλλη λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου 3. Η 
απόφαση που εκδίδεται με βάση την παρούσα δύναται να έχει αναδρομική ισχύ για την κάλυψη των εκκρεμών κατά την έκδοσή της αιτήσεων μεταφοράς.
3. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνι-
κών Υποθέσεων καθορίζεται ο τρόπος υπολογισμού του 
συντελεστή του αναλογιστικού ισοδύναμου, ο οποίος 
χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του ποσού του ανα-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8036 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
λογιστικού ισοδυνάμου των άρθρων 2 και 3. Με όμοια 
απόφαση καθορίζεται ο κατάλληλος συντελεστής για 
κάθε ασφαλιστικό οργανισμό και είδος παροχής. Οι τιμές 
του συντελεστή αναλογιστικού ισοδυνάμου εκδίδονται 
σε πίνακες, οι οποίοι μπορεί να ανασυντάσσονται σε πε-
ρίπτωση ικανής μεταβολής των παραμέτρων, με βάση 
τις οποίες συντάχθηκαν ή εκδίδονται συμπληρωματικοί 
πίνακες. Η απόφαση που εκδίδεται με βάση την παρούσα 
δύναται να έχει αναδρομική ισχύ για την κάλυψη των 
εκκρεμών κατά την έκδοσή της αιτήσεων μεταφοράς.
Άρθρο 144
Μεταβατικές διατάξεις
1. Οι ρυθμίσεις του παρόντος καταλαμβάνουν αιτήσεις 
μεταφοράς αναλογιστικού ισοδυνάμου από το Εσωτε-
ρικό προς το Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα, οι 
οποίες έχουν υποβληθεί από τις 13.5.2016.
2. Αιτήσεις μεταφοράς αναλογιστικού ισοδυνάμου 
από το Εσωτερικό προς το Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό 
Σύστημα που έχουν υποβληθεί πριν από τις 13.5.2016 
καταλαμβάνονται από τις διατάξεις που ίσχυαν κατά τον 
χρόνο της αίτησης.
3. Οι ρυθμίσεις του παρόντος καταλαμβάνουν και όλες 
τις εκκρεμείς αιτήσεις μεταφοράς συνταξιοδοτικών δι-
καιωμάτων από Εξωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα 
προς το Εσωτερικό Συνταξιοδοτικό Σύστημα.
Άρθρο 145
Καταργούμενες διατάξεις
1. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος, και με την 
επιφύλαξη του άρθρου 6 για τη διεκπεραίωση των εκ-κρεμών την 12η.5.2016 αιτήσεων μεταφοράς αναλογι-
στικού ισοδυνάμου από το Εσωτερικό προς το Εξωτερικό 
Συνταξιοδοτικό Σύστημα, καταργούνται: 
α. Τα άρθρα 9 έως 14 του ν. 2592/1998 (Α’ 57),β. το άρθρο 18 του ν. 3865/2010 (Α’ 120),γ. η παρ. 19 του άρθρου 5 του ν. 2703/1999 (Α’ 72),δ. η παρ. 1 του άρθρου 4 του ν. 3075/2002 (Α’ 297),ε. η παρ. 8 του άρθρου 5 του ν. 3620/2007 (Α’ 276),
2. Η υπ’ αρ. 4144/0092/28.6.2016 (Β’ 2972) κοινή από-
φαση των Υπουργών Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης 
και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Ναυτιλίας και Νησιωτικής 
Πολιτικής, ως προς τη μετατροπή του ασφαλιστικού-
στατιστικού ισοδυνάμου της παρ. 1 του άρθρου 18 του 
ν. 3865/2010 σε συντάξιμα έτη και την αναθεώρηση των 
πινάκων του άρθρου 14 του ν. 2592/1998, καταργείται 
από την έναρξη ισχύος της.
ΜΕΡΟΣ Χ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’
ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΠΛΟΙΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 
Άρθρο 146
Αναπροσαρμογή συντελεστών φόρου και εισφοράς πλοίων πρώτης κατηγορίας του ν. 27/1975, καθώς και εισφοράς του ν. 29/1975 
1. Τα ποσά φόρου που οφείλονται με βάση το πρώτο 
εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 27/1975 (Α’ 77) ανά κόρο ολικής χωρητικότητας και ηλικία του πλοίου 
προσαυξάνονται για τα έτη 2021 έως και 2025 κατά πο-
σοστό τέσσερα τοις εκατό (4%) ετησίως.
Το ποσό που προκύπτει από τον υπολογισμό της προ-
σαύξησης προστίθεται στα ποσά φόρου, όπως έχουν δι-
αμορφωθεί κατά το έτος 2020, κατ’ εφαρμογή της παρ. 4 
του άρθρου 6 του ν. 27/1975 και σε αυτά των επόμενων 
ετών, όπως αυτά θα διαμορφωθούν μέσα στην παρα-
πάνω πενταετία.
Τα ανωτέρω εφαρμόζονται αναλόγως και κατά τον 
υπολογισμό της εισφοράς που οφείλεται κατά το άρθρο 
10 του ν. 27/1975. 
2. Τα ποσά εισφοράς που οφείλονται σύμφωνα με το 
πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 4 του ν. 29/1975 
(Α’ 75) προσαυξάνονται για τα έτη 2021 έως και 2025 κατά 
ποσοστό τέσσερα τοις εκατ ό (4%) ετησίως. Το ποσό που 
προκύπτει από τον υπολογισμό της προσαύξησης προ-στίθεται στα ποσά εισφοράς, όπως έχουν διαμορφωθεί 
κατά το έτος 2020, κατ’ εφαρμογή της παρ. 4 του άρθρου 
4 του ν. 29/1975 και σε αυτά των επόμενων ετών, όπως 
αυτά θα διαμορφωθούν μέσα στην παραπάνω πενταετία.
3. Εξαιρετικά για το έτος 2021 αναστέλλεται η εφαρ-
μογή των οριζομένων στις παρ. 1 και 2.
Άρθρο 147
Υπολογισμός φόρου ιδιωτικών πλοίων αναψυχής - Τροποποίηση του άρθρου 12 του ν. 27/1975
1. Η περ. στ’ της παρ. 2 του άρθρου 12 του ν. 27/1975 
(Α’ 77) που αφορά τον υπολογισμό του φόρου στα ιδι-
ωτικά πλοία αναψυχής αντικαθίσταται και η παρ. 2 δια-
μορφώνεται ως εξής:
«2. Ο κατά την προηγούμενη παράγραφο υπολογιζό-
μενος φόρος, πολλαπλασιάζεται με τους ακόλουθους 
συντελεστές ανά είδος πλοίου:
α. Για επαγγελματικά πλοία αναψυχής και τουριστικά 
ημερόπλοια, με συντελεστή 5.
β. Για πλοία πόντισης και συντήρησης καλωδίων και 
αγωγών, πλοία θαλασσίων ερευνών, γεωτρήσεων και 
αντλήσεων με συντελεστή 1.
γ. Για ρυμουλκά πλοία, ναυαγοσωστικά, πλοηγίδες, πυ-
ροσβεστικά και πλοία καθαρισμού και απορρύπανσης 
θαλασσών, με συντελεστή 10. Ειδικά, για τα ρυμουλκά, των οποίων ο χρόνος δραστηριοποίησης σε υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών δεν υπερβαίνει το πενήντα τοις εκατό (50%) του συνολικού χρόνου δραστηριοποίησής 
τους, ο υπολογιζόμενος φόρος πολλαπλασιάζεται με 
συντελεστή 0.
δ. Για βυθοκόρους, φορτηγίδες, και γερανοφόρα 
πλοία, με συντελεστή 1.
ε. Για πλοία εφοδιαστικά, ψυγεία, φαρόπλοια, σλέπια, 
με συντελεστή 1.
στ. Για τα ιδιωτικά πλοία αναψυχής, ανάλογα με το 
μήκος τους ως εξής:
Ολικό μήκος σε μέτρα Συντελεστής φόρου
μέχρι και 7 0,5
7.01 - 12 1
άνω των 12 5
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8037 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ζ. Για πλοία εκπαιδευτικά και πλοία επιστημονικών 
ερευνών, με συντελεστή 1.
η. Για επιβατηγά και φορτηγά πλοία δεύτερης κατηγο-
ρίας, με συντελεστή 1.
θ. Για αλιευτικά πλοία, με συντελεστή 0.» 2. Η παρ. 1 εφαρμόζεται για το φορολογικό έτος 2020 
και μετά.
Άρθρο 148
Αποσαφήνιση όρων, προϋποθέσεων και διαδικασίας καταβολής επιχορήγησης για το μεταφορικό κόστος εκδοτικών 
επιχειρήσεων - Τροποποίηση του άρθρου 90 
του ν. 4764/2020 
Η παρ. 4 του άρθρου 90 του ν. 4764/2020 (Α’ 256) αντι-
καθίσταται ως εξής:
«4. Η επιχορήγηση είναι ανεκχώρητη και ακατάσχετη 
στα χέρια του Δημοσίου ή τρίτων, κατά παρέκκλιση κάθε 
γενικής και ειδικής διάταξης, δεν υπόκειται σε οποια-
δήποτε κράτηση, τέλος ή εισφορά, δεν δεσμεύεται και δεν συμψηφίζεται με βεβαιωμένα χρέη προς τη Φορο-λογική Διοίκηση και το Δημόσιο εν γένει, τους δήμους, 
τις περιφέρειες, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά 
ιδρύματα. Εξαιρούνται της εφαρμογής του παρόντος 
ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τη Φορολογική Διοίκηση 
και τα ασφαλιστικά ταμεία που δεν έχουν υπαχθεί σε 
καθεστώς ρύθμισης τμηματικής καταβολής εν ισχύ ή 
σε δικαστικά επικυρωμένη συμφωνία εξυγίανσης και 
αποπληρώνονται βάσει αυτής.».
Άρθρο 149
Κατάργηση αποδεικτικού φορολογικής 
ενημερότητας σε περίπτωση πληρωμής χρηματικού εντάλματος δυνάμει τελεσίδικης δικαστικής απόφασης- Τροποποίηση του άρθρου 80 του ν. 4446/2016
Στο δεύτερο εδάφιο της περ. α’ της παρ. 2 του άρθρου 
80 του ν. 4446/2016 (Α’ 240) διαγράφονται οι λέξεις «κατ’ 
άρθρο 990 ΚΠολΔ» και η παράγραφος διαμορφώνεται ως εξής:
«2. α. Σε περίπτωση κατάσχεσης χρηματικής απαίτη-
σης εις χείρας του Δημοσίου ως τρίτου, η πληρωμή του 
οικείου χρηματικού εντάλματος προς τον κατασχόντα 
διενεργείται, σύμφωνα με την παρ. 1, με πίστωση του 
τραπεζικού λογαριασμού του κατασχόντος, ύστερα από 
την προσκόμιση αποδεικτικού ενημερότητας, σύμφωνα 
με το άρθρο 12 του ν. 4174/2013, τόσο από τον κατασχό-
ντα όσο και από τον καθ’ ου η κατάσχεση. Σε περίπτωση 
πληρωμής χρηματικού εντάλματος ύστερα από τελε-
σίδικη δικαστική απόφαση δεν απαιτείται αποδεικτικό ενημερότητας για τον καθ’ ου η κατάσχεση.
β. Σε περίπτωση εκχώρησης απαίτησης κατά του Δη-
μοσίου, η πληρωμή του οικείου χρηματικού εντάλμα-
τος διενεργείται, σύμφωνα με την παρ. 1, με πίστωση 
του τραπεζικού λογαριασμού του εκδοχέα, ύστερα από 
την προσκόμιση αποδεικτικού ενημερότητας, σύμ-
φωνα με την περ. ε’ της παρ. 1 του άρθρου 1 της ΠΟΛ 
1274/27.12.2013 απόφασης του Γενικού Γ ραμματέα Δη-
μοσίων Εσόδων.γ. Κατασχέσεις και εκχωρήσεις δεν εκτελούνται μετά 
την αποστολή των στοιχείων του εντάλματος στην οικεία 
Δ.Ο.Υ. για συμψηφισμούς.».
Άρθρο 150
Πίστωση καταβολής φορολογικών και λοιπών επιβαρύνσεων ενεργειακών προϊόντων - Προσθήκη άρθρου 109Α στον ν. 2960/2001
Στον ν. 2960/2001 (Α’ 265) προστίθεται νέο άρθρο 
109Α, ως εξής:
«Άρθρο 109Α
Πίστωση καταβολής φορολογικών και λοιπώνεπιβαρύνσεων ενεργειακών προϊόντων 
Κατ’ εξαίρεση της παρ. 1 του άρθρου 109 και με την 
επιφύλαξη των οριζομένων στην παρ. 8 του άρθρου 
109, μέχρι και την 20ή Δεκεμβρίου κάθε έτους, παρέ-
χεται πίστωση διάρκειας έως πέντε (5) ημερών, από την 
ημερομηνία υποβολής της Δήλωσης Ειδικού Φόρου 
Κατανάλωσης και λοιπών φορολογιών (Δ.Ε.Φ.Κ.), στους 
εγκεκριμένους αποθηκευτές, της περ. α’ του άρθρου 55, 
για την καταβολή στις τελωνειακές αρχές του Ειδικού 
Φόρου Κατανάλωσης (Ε.Φ.Κ.), του Φόρου Προστιθέμε-νης Αξίας (Φ.Π.Α.), και των λοιπών συνεισπραττόμενων 
επιβαρύνσεων, που αναλογούν στα ενεργειακά προϊ-
όντα των περ. α’ έως και ιε’ της παρ. 1 του άρθρου 73, 
τα οποία εξέρχονται από το καθεστώς αναστολής και 
για τα οποία βεβαιώνονται οι οφειλόμενες φορολογικές 
επιβαρύνσεις. Για την εφαρμογή του πρώτου εδαφίου, 
κατατίθεται εγγύηση, είτε χρηματική είτε τραπεζική είτε 
ασφαλιστήριο συμβόλαιο, για το σύνολο των οφειλό-
μενων επιβαρύνσεων. Αν δεν καταβληθεί εμπρόθεσμα το σύνολο της οφειλής, αυτή εισπράττεται με ανάλογη κατάπτωση της εγγύησης υπέρ του Δημοσίου.».
Άρθρο 151
Επέκταση της απαλλαγής μισθώματος 
επαγγελματικών μισθώσεων - Τροποποίηση της παρ. 10 του άρθρου δεύτερου της από 20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού 
Περιεχομένου, η οποία κυρώθηκε 
με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 
Η παρ. 10 του δεύτερου άρθρου της από 20.3.2020 
Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α’ 68), η οποία κυ-
ρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020 (Α’ 83) τροπο-ποιείται ως προς την προσθήκη του μηνός Ιουνίου 2021 και διαμορφώνεται ως εξής: 
«10. Ειδικά για τους μήνες Ιανουάριο, Φεβρουάριο, 
Μάρτιο, Απρίλιο, Μάιο και Ιούνιο του έτους 2021, ο μι-
σθωτής επαγγελματικής μίσθωσης προς εγκατάσταση 
επιχείρησης, για την οποία έχουν ληφθεί ειδικά και έκτα-
κτα μέτρα περί αναστολής ή προσωρινής απαγόρευσης 
λειτουργίας για προληπτικούς ή κατασταλτικούς λόγους 
που σχετίζονται με τον κορωνοϊό COVID-19 ή η οποία 
πλήττεται οικονομικά λόγω της διάδοσης του κορωνοϊού 
COVID-19 και ανήκει σε συγκεκριμένους κλάδους επι-
χειρήσεων, πέραν των αναφερόμενων στις αποφάσεις 
που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότηση της παρ. 8α, απαλ-
λάσσεται από την υποχρέωση καταβολής του συνολικού 
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8038 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
μισθώματος, κατά παρέκκλιση των κείμενων διατάξεων 
περί εμπορικών μισθώσεων, σύμφωνα με το δεύτερο και 
το τρίτο εδάφιο της παρ. 1.
Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, μετά από 
εισήγηση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημο-
σίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.), προσδιορίζονται οι πληγείσες 
επιχειρήσεις του πρώτου εδαφίου ανά κλάδο και ανά 
μήνα, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για 
την εφαρμογή του παρόντος.
Η ως άνω απόφαση αφορά σε επιχειρήσεις οι οποίες 
δεν εντάσσονται στις αποφάσεις που εκδίδονται κατ’ 
εξουσιοδότηση της παρ. 8α.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 
Άρθρο 152
Σύνταξη με αυτοσύμβαση οριστικών συμβολαίων μεταβίβασης ακινήτων με επαχθή αιτία σε εκτέλεση προσυμφώνων, χωρίς την προσκόμιση πιστοποιητικών - Προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 18 του ν. 1587/1950 
Στο άρθρο 18 του ν. 1587/1950 (Α’ 294) προστίθεται 
παρ. 5, ως εξής: 
«5. Κατά τη σύνταξη με αυτοσύμβαση οριστικών συμ-
βολαίων μεταβίβασης ακινήτων με επαχθή αιτία σε εκτέ-λεση προσυμφώνων, που έχουν συνταχθεί μέχρι και την 
31η Δεκεμβρίου 2000, επιτρέπεται η υποβολή δήλωσης 
φόρου μεταβίβασης ακινήτων μόνο από τον αγοραστή 
ή τους ειδικούς ή καθολικούς διαδόχους αυτού, εφόσον 
συνταχθούν μέσα σε προθεσμία ενός (1) έτους από τη 
δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερ-
νήσεως. Κατά τη σύνταξη των συμβολαίων αυτών, εντός 
της προβλεπόμενης προθεσμίας, δεν απαιτείται η προσκό-
μιση του αποδεικτικού ενημερότητας του άρθρου 12 του ν. 4174/2013 (Α’ 170) και του πιστοποιητικού του άρθρου 
105 του Κώδικα Διατάξεων Φορολογίας Κληρονομιών, Δω-
ρεών, Γονικών Παροχών και Κερδών από Τυχερά Παίγνια, ο οποίος κυρώθηκε με το πρώτο άρθρο του ν. 2961/2001 
(Α’ 266). Για τα προσύμφωνα που έχουν συνταχθεί μέχρι 
και την 29η Ιουνίου 1999, δεν απαιτείται, εντός της προ-
βλεπόμενης προθεσμίας, η αναγραφή του αριθμού φορο-
λογικού μητρώου του πωλητή. Αντίγραφα των οριστικών 
συμβολαίων, που καταρτίζονται κατά τα προηγούμενα, 
αποστέλλονται, με ευθύνη του συμβολαιογράφου, και στην αρμόδια για τη φορολογία του εισοδήματος του 
πωλητή υπηρεσία της φορολογικής διοίκησης.».
Άρθρο 153Επέκταση της απαλλαγής των αγροτεμαχίων των φυσικών προσώπων από τον συμπληρωματικό ΕΝ.Φ.Ι.Α. και χορήγηση μείωσης στον ΕΝ.Φ.Ι.Α. φυσικών προσώπων και για το έτος 2021 - Τροποποίηση των άρθρων 5 και 7 του ν. 4223/2013
1. Το τελευταίο εδάφιο της παρ.  2 του άρθρου 5 του ν. 4223/
2013 (Α’ 287) τροποποιείται ως προς την προσθήκη του 
έτους 2021 και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:«2. Για κάθε φυσικό πρόσωπο ο συμπληρωματικός 
φόρος επιβάλλεται και υπολογίζεται στη συνολική αξία 
των δικαιωμάτων της παρ. του άρθρου 1, σύμφωνα με 
τα κλιμάκια και τους συντελεστές του παρακάτω πίνακα:
ΚΛΙΜΑΚΙΟ (€) Συντελεστής
0,01 - 250.000 0,0%
250.000,01 - 300.000 0,15%
300.000,01 - 400.000 0,30%
400.000,01 - 500.000 0,50%500.000,01 - 600.000 0,60%
600.000,01 - 700.000 0,80%
700.000,01 - 800.000 0,90%800.000,01 - 900.000 1,00%
900.000,01 - 1.000.000 1,05%
1.000.000,01 - 2.000.000 1,10%
Υπερβάλλον 1,15%
Στη συνολική αξία του πρώτου εδαφίου δεν συνυπο-
λογίζεται η αξία των δικαιωμάτων επί των κτιρίων που εί-
ναι προγενέστερα των εκάστοτε τελευταίων εκατό (100) 
ετών και τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά δι-
ατηρητέα μνημεία ή ως έργα τέχνης, καθώς και των τυ-
χόν αναλογούντων σε αυτά ποσοστών επί των γηπέδων 
ή οικοπέδων στα οποία βρίσκονται.
Ειδικά για τα έτη 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 και 2021 
στη συνολική αξία του πρώτου εδαφίου δεν συνυπολο-
γίζεται και η αξία των δικαιωμάτων επί γηπέδων εκτός σχεδίου πόλης ή οικισμού.».
2. Το πρώτο εδάφιο της παρ. 2Α του άρθρου 7 του 
ν. 4223/2013 τροποποιείται ως προς την προσθήκη του 
έτους 2021 και η παρ. 2Α διαμορφώνεται ως εξής:
«2Α. Ειδικά για τα έτη 2019, 2020 και 2021 χορηγείται 
μείωση στον ΕΝ.Φ.Ι.Α. φυσικών προσώπων, που προ-
κύπτει από την εφαρμογή των άρθρων 4 και 5 και της 
παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου, ανάλογα με τη 
συνολική αξία της ακίνητης περιουσίας, η οποία υπόκει-
ται σε φόρο κατά το άρθρο 4, όπως αυτή προσδιορίζεται 
σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 5, ως εξής:
α) για αξία ακίνητης περιουσίας μέχρι εξήντα χιλιάδες 
(60.000) ευρώ, κατά ποσοστό τριάντα τοις εκατό (30%),
β) για αξία ακίνητης περιουσίας μέχρι εβδομήντα χι-
λιάδες (70.000) ευρώ, κατά ποσοστό είκοσι επτά τοις 
εκατό (27%),
γ) για αξία ακίνητης περιουσίας μέχρι ογδόντα χιλιάδες 
(80.000) ευρώ, κατά ποσοστό είκοσι πέντε τοις εκατό 
(25%),
δ) για αξία ακίνητης περιουσίας μέχρι ένα εκατομμύ-
ριο (1.000.000) ευρώ, κατά ποσοστό είκοσι τοις εκατό 
(20%) και
ε) για αξία ακίνητης περιουσίας άνω του ενός εκατομ-
μυρίου (1.000.000) ευρώ, κατά ποσοστό δέκα τοις εκατό 
(10%).
Στη συνολική αξία της ακίνητης περιουσίας της πα-
ρούσας παραγράφου δεν συνυπολογίζεται η αξία των 
δικαιωμάτων επί των γηπέδων εκτός σχεδίου πόλης ή 
οικισμού.».
3. Η ισχύς του παρόντος αρχίζει από την 1η Ιανουα-
ρίου 2021.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8039 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 154
Απαλλαγή ακινήτων που κείνται εντός ορισμένων οικισμών των Περιφερειακών Ενοτήτων Φλώρινας, Κοζάνης και Γ ρεβενών της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας από τον ΕΝ.Φ.Ι.Α. λόγω διακινδύνευσης της ζωής και της υγείας των κατοίκων τους - Προσθήκη παρ. 7 Α στο άρθρο 3 του ν. 4223/2013 
Μετά την παρ. 7 του άρθρου 3 του ν. 4223/2013 (Α’ 287) 
προστίθεται παρ. 7Α ως εξής: 
«7Α. Ειδικά για το έτος 2021 απαλλάσσονται τα ακί-
νητα, τα οποία βρίσκονται εντός του οικισμού Αναρ-
γύρων του Δήμου Αμυνταίου της Περιφερειακής Ενό-
τητας Φλώρινας, όπως αυτός έχει οριοθετηθεί με την 
υπ’  αρ. 4012/86/25.9.1986 απόφαση του Νομάρχη 
Φλώρινας (Δ’ 1109) και ο οποίος έχει κηρυχθεί σε ανα-
γκαστική απαλλοτρίωση με την υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΜΕΒΟ/19831/338/15.4.2019 κοινή απόφαση των 
Υπουργών Εσωτερικών, Οικονομίας και Ανάπτυξης και 
Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Δ’ 190). Τα ακίνητα αυτά 
απεικονίζονται και περιγράφονται στον από Ιούλιο 2018 
κτηματολογικό πίνακα του εν λόγω οικισμού και στο από 
Φεβρουάριο 2018 Κτηματολογικό Διάγραμμα, όπως 
αυτά εξειδικεύονται στην ανωτέρω απόφαση απαλλο-
τρίωσης. Η ίδια απαλλαγή ισχύει και για τα ακίνητα που 
βρίσκονται εντός των ακόλουθων οικισμών, οι οποίοι εί-
ναι πολεοδομικά ανενεργοί βάσει του από 5.12.2002 π.δ. 
(Δ’ 1075): Κοινότητας Πεπονιάς, κοινότητας Πολύλακκου, 
οικισμού Αξιοκάστρου και οικισμού Κλήματος της κοινό-
τητας Αξιοκάστρου, οικισμού Τραπεζίτσας και οικισμού Πανάρετης της κοινότητας Τραπεζίτσας και κοινότητας 
Πυλωρίου του Δήμου Βοΐου της Περιφερειακής Ενότητας 
Κοζάνης, καθώς και βάσει της υπ’ αρ. 9439/3335/6.4.2000 
απόφασης μεταφοράς των ακόλουθων κοινοτήτων και 
οικισμών (Δ’ 238): Kοινότητας Καλαμιτσίου, οικισμού 
Καλοχίου και οικισμού Μεσόλακκου της Περιφερειακής Ενότητας Γ ρεβενών.».
Άρθρο 155
Παράταση του χρόνου έναρξης ισχύος 
της φορολόγησης ανά δελτίο παιχνιδιού στα τυχερά παίγνια - Τροποποίηση του άρθρου 79 του ν. 4764/2020
Το τελευταίο εδάφιο του άρθρου 79 του ν. 4764/2020 
(Α’ 256) αντικαθίσταται ως εξής: 
«Η ισχύς του παρόντος αρχίζει την 12η.7.2021.».
Άρθρο 156
Ρύθμιση για την ενίσχυση επιχειρήσεων 
στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης
Από την απόφαση αναγνώρισης των απαιτήσεών τους 
και την υπαγωγή των δικαιούχων στις ρυθμίσεις του άρ-
θρου 87 του ν. 4706/2020 (Α’ 136) και του άρθρου 26 
του ν. 4722/2020 (Α’ 177), καθώς και στις δυνάμει αυτών 
εκδιδόμενες κανονιστικές πράξεις, και μέχρι την ολοκλή-
ρωση της διαδικασίας του συμψηφισμού των απαιτήσε-
ών τους, οι οποίες προκύπτουν από την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων, με υφιστάμενες και στη συνέχεια 
με μελλοντικές έναντι αυτών απαιτήσεις της Φορολογι-
κής Διοίκησης και των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης, στους ως άνω δικαιούχους δύναται να μην επιβάλλεται από την Φορολογική Διοίκηση και τους Φορείς Κοινω-
νικής Ασφάλισης κανενός είδους πρόστιμο ή προσαύ-
ξηση. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων καθορίζονται 
οι όροι, οι προϋποθέσεις και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια 
για την εφαρμογή της ρύθμισης του πρώτου εδαφίου. 
Απαλλάσσονται δε αυτοί, μέχρι την ολοκλήρωση της 
διαδικασίας του συμψηφισμού των εκατέρωθεν απαι-
τήσεων, από την υποχρέωση προσκόμισης βεβαίωσης ασφαλιστικής και φορολογικής ενημερότητας, εφόσον οι απαιτήσεις των δικαιούχων είναι ίσες ή μεγαλύτερες από τις απαιτήσεις της Φορολογικής Διοίκησης και των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ»
Άρθρο 157
Παράταση χορήγησης αποδεικτικών φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας και Πιστοποιητικών Φόρου Ακίνητης Περιουσίας και Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α.) στην ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.» - Τροποποίηση του άρθρου 125 του ν. 4446/2016
Το πρώτο εδάφιο της παρ. 1, το πρώτο και τρίτο εδάφιο 
της παρ. 2 και η παρ. 3 του άρθρου 125 του ν. 4446/2016 
(Α’ 240) τροποποιούνται ως προς τον χρόνο ισχύος και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 125
Χορήγηση αποδεικτικών φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας και Πιστοποιητικών Φόρου Ακίνητης Περιουσίας και Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α.) στην ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.» και άλλα συναφή θέματα
1. Χορηγούνται στην ανώνυμη εταιρεία με την επωνυ-
μία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.» απο-
δεικτικά φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας 
για χρονικό διάστημα εξήντα έξι (66) μηνών από την 22η 
Δεκεμβρίου του έτους 2016 κατά παρέκκλιση κάθε γενι-
κής και ειδικής διάταξης, ώστε να καταστεί δυνατή η λει-
τουργία και η δραστηριότητά της. Εφόσον τα ανωτέρω 
αποδεικτικά χορηγούνται για την είσπραξη χρημάτων, 
περιλαμβάνουν τον όρο της παρακράτησης ποσοστού πέντε τοις εκατό (5%) επί του εισπραττόμενου ποσού.
2. Για τις ανάγκες σύνταξης συμβολαιογραφικής πρά-
ξης πώλησης και μεταβίβασης κυριότητας ή προσυμφώ-
νου των δύο γηπέδων, που βρίσκονται στη θέση «Βλύχα» 
ή «Στενά» ή «Φαρδιά Βλύχα» του Δήμου Ελευσίνας της 
Περιφερειακής Ενότητας Δ υτικής Αττικής της Περιφέρει-
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8040 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ας Αττικής, συνολικής έκτασης, κατά μεν τον τίτλο κτήσε-
ως, μέτρων τετραγωνικών τετρακοσίων ενενήντα οκτώ 
χιλιάδων τριακοσίων δύο (498.302,00), κατά δε το κτη-
ματολόγιο, μέτρων τετραγωνικών τετρακοσίων πενήντα 
μίας χιλιάδων πεντακοσίων ογδόντα εννέα (451.589,00), 
τεμνόμενης, της συνολικής εκτάσεως, από την παλαιά 
Εθνική Οδό Αθηνών - Κορίνθου, και ειδικότερα εκτά-
σεως, κατά τον άνω τίτλο κτήσης, του μεν Α γηπέδου 
μέτρων τετραγωνικών εκατόν σαράντα μίας χιλιάδων 
εκατόν ενενήντα έξι (141.196,00), κατά δε το κτηματολό-
γιο μέτρων τετραγωνικών εκατόν είκοσι τεσσάρων χιλιά-
δων τετρακοσίων (124.400,00), του δε Β γηπέδου, κατά 
τον άνω τίτλο κτήσης, μέτρων τετραγωνικών τριακοσίων 
πενήντα επτά χιλιάδων εκατόν έξι (357.106,00), κατά δε το κτηματολόγιο μέτρων τετραγωνικών τριακοσίων εί-κοσι επτά χιλιάδων εκατόν ογδόντα εννέα (327.189,00), ή της όποιας έκτασης αυτών προκύψει από τη νεώτερη καταμέτρησή τους, τα οποία ανήκουν κατά πλήρη κυρι-ότητα, νομή και κατοχή στην ανώνυμη εταιρεία με την 
επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.», 
χορηγούνται, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής και ειδικής 
διάταξης, αποδεικτικά φορολογικής και ασφαλιστικής 
ενημερότητας για χρονικό διάστημα εξήντα έξι (66) 
μηνών από την 22η Δεκεμβρίου του έτους 2016, υπό 
τον όρο παρακράτησης υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου 
ποσοστού επτά τοις εκατό (7%) επί του συμφωνημέ-
νου τιμήματος κατά την καταβολή αυτού. Το ποσό της παρακράτησης αποδίδεται στο Ελληνικό Δημόσιο από 
τον συμβολαιογράφο εντός τριών (3) ημερών από την 
καταβολή του συμφωνημένου τιμήματος. Επίσης, κατά 
παρέκκλιση κάθε γενικής και ειδικής διάταξης, χορη-
γούνται, για χρονικό διάστημα εξήντα έξι (66) μηνών 
από την 22η Δεκεμβρίου του έτους 2016, στην ως άνω 
εταιρεία, πιστοποιητικά της Φορολογικής Διοίκησης, με 
τα οποία βεβαιώνεται ότι η όλη ως άνω αναφερόμενη 
έκταση, ήτοι αμφότερα τα γήπεδα, περιλαμβάνονται 
στις δηλώσεις Φόρου Ακίνητης Περιουσίας, καθώς και 
του Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α.). Τα δύο ως άνω αναφερόμενα γήπεδα μπορούν να μεταβι-βαστούν ή να επιβαρυνθούν με εμπράγματα βάρη και 
εξασφαλίσεις, αποκλειστικά υπέρ του προς όντα η μετα-
βίβαση των άνω ακινήτων ή υπέρ του εκ προσυμφώνου 
αγοραστή σύμφωνα με την περ. δ’ της παρ. 1 του άρ-
θρου 126, είτε ενιαίως ως ένα ακίνητο, είτε τμηματικά ως 
πλείονα ακίνητα. Από το ποσοστό επτά τοις εκατό (7%) 
του συμφωνημένου τιμήματος, που παρακρατείται σύμ-
φωνα με το πρώτο εδάφιο της παρούσας παραγράφου, εξοφλούνται κατά προτεραιότητα οι αναλογούντες στα 
αναφερόμενα στο ίδιο εδάφιο ακίνητα, Φόρος Ακίνη-
της Περιουσίας και Ενιαίος Φόρος Ιδιοκτησίας Ακινήτων 
(ΕΝ.Φ.Ι.Α.).
3. Για χρονικό διάστημα εξήντα έξι (66) μηνών από 
την 22η Δεκεμβρίου του έτους 2016 πάσης φύσεως επι-χορηγήσεις και καταβολές προς την ανώνυμη εταιρεία 
με την επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 
Α.Β.Ε.Ε.» δεν δύνανται να συμψηφιστούν αυτεπαγγέλ-
τως με οφειλές αυτής προς το Δημόσιο, σε ν.π.δ.δ., σε Ασφαλιστικούς Οργανισμούς και σε Ο.Τ.Α. α’ και 
β’ βαθμού.».Άρθρο 158
Παράταση αναστολής μέτρων διοικητικής και αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος 
της κινητής και της ακίνητης περιουσίας 
της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε» - Τροποποίηση του άρθρου 126 
του ν. 4446/2016 
Η παρ. 1 του άρθρου 126 του ν. 4446/2016 (Α’ 240) 
τροποποιείται ως προς τον χρόνο ισχύος και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 126
Αναστολή μέτρων διοικητικής και αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της κινητής και της ακίνητης περιουσίας της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.».
1. Για χρονικό διάστημα εξήντα έξι (66) μηνών από την 
22η Δεκεμβρίου του έτους 2016, αναστέλλονται:
α. οι πάσης φύσεως πράξεις διοικητικής εκτέλεσης 
κατά τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων και κατά 
τον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας,
β. οι πάσης φύσεως πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης 
κατά τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας,
γ. η λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά τον Κώδικα 
Πολιτικής Δικονομίας και τον Κώδικα Διοικητικής Δικο-
νομίας,
δ. οι εγγραφές πάσης φύσεως εμπραγμάτων βαρών 
και εξασφαλίσεων, που επισπεύδονται ή ασκούνται από 
τους πάσης φύσεως πιστωτές σε βάρος της κινητής και 
ακίνητης περιουσίας της ως άνω εταιρείας, για οποιαδή-
ποτε αιτία, πλην της εγγραφής πάσης φύσεως εμπραγ-μάτων βαρών και εξασφαλίσεων υπέρ του προς όντα η μεταβίβαση των άνω ακινήτων ή του εκ προσυμφώνου αγοραστή, καθώς και
ε. οι πράξεις διασφαλιστικών μέτρων της παρ. 5 του 
άρθρου 46 του ν. 4174/2013 (Α’ 170) και του άρθρου 14 του ν. 2523/1997 (Α’ 179).
2. Οι εγγραφές πάσης φύσεως εμπραγμάτων βαρών 
και εξασφαλίσεων σε βάρος της ανώνυμης εταιρείας με 
την επωνυμία «ΕΑΣ Α.Β.Ε.Ε.» επί των, στην παρ. 2 του 
άρθρου 125, αναφερόμενων γηπέδων αποσβέννυνται 
αυτοδικαίως και εξαλείφονται με πράξη του οικείου Υποθηκοφύλακα ή Προϊσταμένου Κτηματολογικού Γ ραφείου και οι κατασχέσεις εις χείρας τρίτων από 
οποιονδήποτε σε βάρος της ανωτέρω εταιρείας αίρο-
νται αυτοδικαίως. Η στο προηγούμενο εδάφιο αναφε-
ρόμενη άρση δεν επιφέρει καμία συνέπεια ως προς τη 
διακοπή της παραγραφής των οφειλών για τις οποίες 
διενεργήθηκαν οι ανωτέρω πράξεις αναγκαστικής και 
διοικητικής εκτέλεσης. Ομοίως, αίρονται αυτοδικαί-
ως οι πράξεις διασφαλιστικών μέτρων της παρ. 5 του 
άρθρου 46 του ν. 4174/2013 (Α’ 170) και του άρθρου 
14 του ν. 2523/1997 (Α’ 179) εις βάρος της ανωτέρω 
εταιρείας.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8041 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’
ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ «ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ»
Άρθρο 159
Παράταση συμβάσεων μίσθωσης έργου στο ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο» 
Η διάρκεια των συμβάσεων μίσθωσης έργου, που συ-
νήφθησαν κατά τα οριζόμενα στην παρ. 13 του άρθρου 
37 του ν. 4512/2018 (Α’ 5) και λήγουν μέχρι τις 31.12.2021, 
δύναται, με απόφαση του Δ.Σ. του ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτη-
ματολόγιο», να παρατείνεται για χρονικό διάστημα ενός 
(1) έτους από τη λήξη τους.
Άρθρο 160
Εσωτερική μετακίνηση υπαλλήλων του ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο»
Με απόφαση του Δ.Σ. του ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτημα-
τολόγιο» δύναται να μετακινούνται υπάλληλοι της Κε-
ντρικής Υπηρεσίας στις Περιφερειακές Υπηρεσίες και 
αντίστροφα, καθώς και μεταξύ των Περιφερειακών Υπη-
ρεσιών, ανάλογα με τις υπηρεσιακές ανάγκες του Φορέα. 
Με απόφαση του Δ.Σ. του Φορέα καθορίζονται οι ανα-γκαίες λεπτομέρειες για την εφαρμογή της παρούσας.
Άρθρο 161
Ρυθμίσεις για τη διεκπεραίωση εκκρεμών υποθέσεων και την παράδοση και παραλαβή 
αρχείων των καταργούμενων έμμισθων 
και άμισθων υποθηκοφυλακείων -Τροποποίηση του άρθρου 38 
του ν. 4512/2018 
1. Μετά την παρ. 1 του άρθρου 38 του ν. 4512/2018 
(Α’ 5) προστίθεται παρ. 1α ως εξής:
«1α. Οι Προϊστάμενοι των έμμισθων Υποθηκοφυλα-
κείων, οι άμισθοι Υποθηκοφύλακες και οι εκτελούντες 
ή αναπληρούντες στα έργα Υποθηκοφύλακα, Συμβο-
λαιογράφοι ή Ειρηνοδίκες, των Υποθηκοφυλακείων που 
καταργούνται με την παρ. 5 του άρθρου 1, υποχρεούνται 
να διεκπεραιώσουν το σύνολο των αιτήσεων που έχουν 
υποβληθεί στο Υποθηκοφυλακείο για την καταχώριση 
εγγραπτέων πράξεων στα τηρούμενα βιβλία μεταγρα-
φών, υποθηκών, κατασχέσεων και διεκδικήσεων ή στα 
κτηματολογικά βιβλία, κατά περίπτωση, και να προβούν 
σε σχετικές εγγραφές και καταχωρίσεις στα ίδια βιβλία 
οπωσδήποτε μέχρι και την τελευταία ημέρα λειτουργίας 
της υπηρεσίας του οικείου Υποθηκοφυλακείου, όπως 
αυτή ορίζεται στην απόφαση της παρ. 7 του άρθρου 
1, εκδίδοντας και τα σχετικά πιστοποιητικά. Εξαιρετι-
κά για τα έμμισθα Υποθηκοφυλακεία, εφόσον διαπι-
στώνεται από τον Φορέα τεχνική αδυναμία έγκαιρης διεκπεραίωσης των εκκρεμοτήτων νομικού ελέγχου 
εντός της προθεσμίας του πρώτου εδαφίου, οι σχετι-
κές εκκρεμότητες καταγράφονται στο πρωτόκολλο της 
παρ. 2 και διεκπεραιώνονται από το κατά τόπον αρμόδιο 
Κτηματολογικό Γ ραφείο ή Υποκατάστημα, όπως αυτό 
προσδιορίζεται στην απόφαση της παρ. 7 του άρθρου 
1, τηρούμενης της αρχής της χρονικής προτεραιότητας. 
Τα προβλεπόμενα στο πρώτο και το δεύτερο εδάφιο ισχύουν και για το Κτηματολογικό Γ ραφείο Θεσσαλο-
νίκης κατά την κατάργησή του σύμφωνα με την παρ. 5 
του άρθρου 1. Με απόφαση του Δ.Σ. του Φορέα, καθορί-
ζονται η διαδικασία μεταφοράς των εκκρεμοτήτων, κα-
θώς και κάθε συναφές θέμα τεχνικού ή λεπτομερειακού 
χαρακτήρα.
Τέλη που καταβλήθηκαν κατά τον χρόνο λειτουργίας 
του καταργηθέντος έμμισθου Υποθηκοφυλακείου για 
την καταχώριση εγγραπτέων πράξεων στα τηρούμενα 
βιβλία του συστήματος μεταγραφών και υποθηκών ή 
στα κτηματολογικά βιβλία, κατά περίπτωση, εφόσον οι 
σχετικές πράξεις διεκπεραιώθηκαν, σύμφωνα με τα ανω-
τέρω, από το κατά τόπον αρμόδιο Κτηματολογικό Γ ρα-
φείο ή Υποκατάστημα, επιστρέφονται από τον Φορέα, σε 
περίπτωση απόρριψης του αιτήματος εγγραφής τους, ως 
αχρεωστήτως καταβληθέντα. Το Ελληνικό Δημόσιο και κάθε τρίτος, προς τον οποίο έχουν αποδοθεί τα σχετικά 
ποσά από τον πρώην Προϊστάμενο του καταργηθέντος 
έμμισθου Υποθηκοφυλακείου, υποχρεούνται σε περαι-
τέρω απόδοσή τους προς τον Φορέα. Με κοινή απόφαση 
των Υπουργών Οικονομικών, Δικαιοσύνης και Ψηφιακής 
Διακυβέρνησης καθορίζονται η διαδικασία επιστροφής 
των προαναφερόμενων ποσών και απόδοσής τους από 
το Ελληνικό Δημόσιο και κάθε τρίτο στον Φορέα, καθώς 
και κάθε συναφές θέμα τεχνικού ή λεπτομερειακού χα-ρακτήρα.».
2. Η παρ. 4 του άρθρου 38 του ν. 4512/2018 τροπο-
ποιείται ως προς την απόδοση των τυχόν οφειλόμενων τελών από τον πρώην Προϊστάμενο του έμμισθου Υπο-
θηκοφυλακείου και διαμορφώνεται ως εξής:
«4. Μέσα σε δέκα (10) ημέρες από την ημερομηνία 
υπογραφής του πρωτοκόλλου παράδοσης-παραλαβής 
αποδίδονται από τον πρώην Προϊστάμενο του έμμισθου 
Υποθηκοφυλακείου, τον πρώην άμισθο υποθηκοφύλακα 
ή τον εκτελούντα ή αναπληρούντα στα έργα Υποθηκο-
φύλακα, Συμβολαιογράφο ή Ειρηνοδίκη των Υποθηκο-
φυλακείων που καταργούνται με την παρ. 5 του άρθρου 
1, τα τυχόν οφειλόμενα στο Δημόσιο, στο ΤΑΧΔΙΚ ή στον 
Φορέα, τέλη. Ο Φορέας δεν ευθύνεται για οφειλές που δημιουργήθηκαν από οποιαδήποτε αιτία κατά την υπη-ρεσία του Προϊστάμενου του έμμισθου Υποθηκοφυλα-
κείου, του άμισθου υποθηκοφύλακα ή του αναπληρωτή 
συμβολαιογράφου ή ειρηνοδίκη στο καταργούμενο άμι-
σθο Υποθηκοφυλακείο.».
3. Στο άρθρο 38 του ν. 4512/2018 προστίθεται παρ. 6 
ως εξής:
«6. Η έγγραφη προειδοποίηση της παρ. 1 κοινοποιεί-
ται στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και στον κατ’ άρθρο 35 
του κ.δ. 19/23.7.1941 (Α’ 244) Εισαγγελέα Πρωτοδικών. 
Εντός δέκα (10) ημερών από την κοινοποίηση και το 
αργότερο έως και πέντε (5) ημέρες πριν τη σύνταξη του 
πρωτοκόλλου παράδοσης και παραλαβής από τον Υπο-
θηκοφύλακα ή από τον εκτελούντα ή αναπληρούντα στα 
έργα Υποθηκοφύλακα, Συμβολαιογράφο ή Ειρηνοδίκη 
του Υποθηκοφυλακείου που καταργείται, ο Εισαγγελέας 
διενεργεί έκτακτη ειδική επιθεώρηση των βιβλίων της 
περ. α) της παρ. 1 για τον σκοπό της πιστοποίησης του 
αριθμού, του είδους, του περιεχομένου τους και της κα-τάστασής τους, ενόψει της παράδοσής τους.».
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8042 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Άρθρο 162
Ένταξη άμισθων Υποθηκοφυλάκωνστο ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο»
1. Όσοι άμισθοι Υποθηκοφύλακες υπηρετούν στα 
ειδικά άμισθα Υποθηκοφυλακεία που δεν έχουν κα-
ταργηθεί και οι οποίοι δεν είχαν υποβάλει αίτηση μετα-φοράς σύμφωνα με την περ. β) της παρ. 4 του άρθρου 
18 του ν. 4512/2018 (Α’ 5), δύνανται να υποβάλουν αί-
τηση μεταφοράς και ένταξής τους στον Φορέα εντός 
προθεσμίας ενός (1) μηνός από τη δημοσίευση του 
παρόντος.
2. Η ένταξη των άμισθων Υποθηκοφυλάκων της παρ. 1 
σε υπαλληλικό βαθμό διενεργείται με απόφαση του Δ.Σ. 
του ν.π.δ.δ. «Ελληνικό Κτηματολόγιο», σύμφωνα με τα 
άρθρα 80 και 82 του ν. 3528/2007 (Α’ 26). 
Άρθρο 163
Υποβολή δηλώσεων εγγραπτέων δικαιωμάτων και επιβολή προστίμων - Αντικατάσταση της παρ. 8 του άρθρου 2 του ν. 2308/1995 
Το δεύτερο, το έβδομο και το όγδοο εδάφιο της περ. α) 
και το τρίτο και τέταρτο εδάφιο της περ. β) της παρ. 8 του 
άρθρου 2 του ν. 2308/1995 (Α’ 114) τροποποιούνται, και η παρ. 8 του άρθρου 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«8. α) Αν δεν υποβληθεί δήλωση, απαγορεύεται η κα-
τάρτιση εμπράγματης δικαιοπραξίας για το δικαίωμα 
που δεν δηλώθηκε, καθώς και η χορήγηση άδειας οικο-δομής στο όνομα εκείνου που παρέλειψε να υποβάλει τη δήλωση. 
Με απόφαση του Δ.Σ. του Φορέα επιβάλλεται πρό-
στιμο.
Το πρόστιμο υπολογίζεται βάσει του είδους του εγ-
γραπτέου δικαιώματος που δηλώνεται της αξίας των 
ακινήτων, βάσει του συστήματος αντικειμενικού προσ-
διορισμού αυτής, καθώς και του χρόνου κατά τον οποίον 
καθυστέρησε η υποβολή της δήλωσης σε σχέση με την 
προθεσμία που καθορίζεται σύμφωνα με τη διάταξη της 
παρ. 5. Το πρόστιμο για δικαιώματα κυριότητας (ψιλής και πλήρους) και επικαρπίας υπολογίζεται για το σύνο-λο των ακινήτων που δεν έχουν δηλωθεί εμπροθέσμως ακόμη και στις αγροτικές περιοχές της υποπερ. αα’ της περ. α’ της παρ. 10, βάση υπολογισμού του προστίμου 
αποτελεί η αξία του δικαιώματος που δηλώνεται. Η βάση 
υπολογισμού αντιστοιχεί σε ποσό που δεν μπορεί να 
είναι κατώτερο των τριακοσίων (300) και ανώτερο των 
δυο χιλιάδων (2.000) ευρώ. Το ποσό αυτό προσαυξά-
νεται, ανάλογα με τον χρόνο καθυστέρησης υποβολής της δήλωσης.
Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και 
Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η οποία δημοσιεύεται έως 
την 31η.12.2022, ορίζονται ο ειδικότερος τρόπος υπο-
λογισμού του προστίμου ανά είδος δικαιώματος, συμπε-
ριλαμβανομένου του συντελεστή προσαύξησης λόγω 
καθυστέρησης, και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια. 
Η απόφαση αρχίζει να ισχύει έναν (1) μήνα μετά τη δη-μοσίευσή της.
Σε περίπτωση παρέλευσης της προθεσμίας καταβο-
λής προστίμου, αυτό εισπράττεται κατά τις διατάξεις 
του Κ.Ε.Δ.Ε.β) Οποιαδήποτε απαγόρευση και ακυρότητα από την 
εφαρμογή αυτής της παραγράφου αίρεται είτε με την εκ 
των υστέρων υποβολή δήλωσης από εκείνον που παρέ-
λειψε να την υποβάλει εμπ ροθέσμως, υπό την προϋπό-
θεση ότι δεν αποξενώθηκε πλήρως από το δικαίωμά του 
επί του ακινήτου, είτε εκείνου που αποκτά εγγραπτέο 
δικαίωμα με την παραπάνω δικαιοπραξία. Η υποβολή 
των δηλώσεων αποδεικνύεται με σχετική βεβαίωση, η 
οποία εκδίδεται ατελώς από το αρμόδιο Γ ραφείο Κτη-
ματογράφησης.
Με απόφαση του Δ.Σ. του Φορέα, της οποίας το πε-
ριεχόμενο περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση για την 
ανάρτηση που προβλέπεται στο άρθρο 4, καθορίζεται 
η ημερομηνία μέχρι την οποία είναι επιτρεπτή η υπο-
βολή εκπρόθεσμων δηλώσεων στην περιοχή που κτη-
ματογραφείται. Με όμοια απόφαση, η προθεσμία αυτή μπορεί να παρατείνεται.».
Άρθρο 164
Παροχή υπηρεσιών εμπιστοσύνης 
σε ιδιώτες από την Αρχή Πιστοποίησης 
του Ελληνικού Δημοσίου (Α.Π.Ε.Δ.) και λειτουργία αυτής - Τροποποίηση της παρ. 1 και προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 58 του ν. 4727/2020 
1. Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 58 του 
ν. 4727/2020 (Α’ 184) τροποποιείται ως προς την παροχή 
υπηρεσιών εμπιστοσύνης και σε φυσικά ή νομικά πρό-
σωπα ή νομικές οντότητες και η παρ. 1 διαμορφώνεται 
ως εξής:
«1. Η Αρχή Πιστοποίησης του Ελληνικού Δημοσίου 
(Α.Π.Ε.Δ.) αποτελεί τον πάροχο υπηρεσιών εμπιστοσύνης 
του Ελληνικού Δημοσίου. Είναι αρμόδια για την έκδοση 
και διαχείριση πιστοποιητικών για την παροχή υπηρεσι-
ών εμπιστοσύνης σε όλους τους φορείς του δημοσίου 
τομέα, καθώς και σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα ή νομικές 
οντότητες. Δύναται να παρέχει εγκεκριμένες και μη εγκε-
κριμένες υπηρεσίες εμπιστοσύνης. Η δομή της Α.Π.Ε.Δ. περιλαμβάνει την Πρωτεύουσα Αρχή Πιστοποίησης, τις 
Υποκείμενες Αρχές Πιστοποίησης, τις Αρχές Εγγραφής 
και τα Εντεταλμένα Γ ραφεία».
2. Στο άρθρο 58 του ν. 4727/2020 προστίθεται παρ. 5 
ως εξής:
«5. Η Πρωτεύουσα Αρχή Πιστοποίησης λειτουργεί κα-
θημερινά και όλο το εικοσιτετράωρο για την άσκηση των 
αρμοδιοτήτων της. Για την αποτελεσματικότερη άσκηση 
των αρμοδιοτήτων αυτών, η Πρωτεύουσα Αρχή Πιστο-
ποίησης δύναται να συγκροτε ί συνεργεία υπαλλήλων 
από έτερες υπηρεσιακές μονάδες του Υπουργείου Ψη-
φιακής Διακυβέρνησης, μετά από ειδική κατάρτιση που 
παρέχει η ίδια. Με απόφαση του Γενικού Γ ραμματέα Ψη-
φιακής Διακυβέρνησης και Απλούστευσης Διαδικασιών 
καθορίζεται κάθε ειδική λεπτομέρεια για την εφαρμογή της παρούσας.».
Άρθρο 165
Έναρξη ισχύος
Η ισχύς του παρόντος νόμου αρχίζει από τη δημο-
σίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως με την 
επιφύλαξη των ειδικότερων διατάξεων.
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8043 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
Παραγγέλλομε τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την εκτέλεσή του ως νόμου 
του Κράτους.
Αθήνα, 19 Ιουνίου 2021
Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΥ
Οι Υπουργοί
Οικονομικών
ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ  Αναπληρωτής 
Υπουργός Οικονομικών
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΚΥΛΑΚΑΚΗΣ  Ανάπτυξης και Επενδύσεων
ΣΠΥΡΙΔΩΝ - ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ  
Αναπληρωτής ΥπουργόςΑνάπτυξης και Επενδύσεων
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ  Εξωτερικών
ΝΙΚΟΛΑΟΣ - ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ  Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών
ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ
Προστασίας του Πολίτη
ΜΙΧΑΗΛ ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ  Εθνικής Άμυνας
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ  Παιδείας και Θρησκευμάτων
ΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΩΣ  
Εργασίας καιΚοινωνικών Υποθέσεων
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ  Υγείας
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΙΚΙΛΙΑΣ  Περιβάλλοντος και Ενέργειας
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΡΕΚΑΣ  
Πολιτισμού και Αθλητισμού
ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΜΕΝΔΩΝΗ  ΥφυπουργόςΠολιτισμού και Αθλητισμού
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΑΥΓΕΝΑΚΗΣ  Δικαιοσύνης
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ  
Εσωτερικών
ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΒΟΡΙΔΗΣ  Αναπληρωτής Υπουργός Εσωτερικών
ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΠΕΤΣΑΣ  Υποδομών και Μεταφορών
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ  
Ναυτιλίαςκαι Νησιωτικής Πολιτικής
ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΛΑΚΙΩΤΑΚΗΣ  ΑγροτικήςΑνάπτυξης και Τροφίμων
ΣΠΥΡΙΔΩΝ - ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΙΒΑΝΟΣ  Τουρισμού
ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ  
Επικρατείας
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ  Επικρατείας
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΙΕΡΡΑΚΑΚΗΣ  Υφυπουργόςστον Πρωθυπουργό
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΛΙΒΑΝΙΟΣ
Θεωρήθηκε και τέθηκε η Μεγάλη Σφραγίδα του Κράτους.
Αθήνα, 19 Ιουνίου 2021
Ο επί της Δικαιοσύνης Υπουργός
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ   
ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α  TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 8044 Τεύχος A’ 101/19.06.2021
*01001011906210084*Ταχυδρομική Διεύθυνση:  Καποδιστρίου 34, τ.κ. 10432, Αθήνα
ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ: 210 5279000 - fax: 210 5279054
ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΚΟΙΝΟΥ 
Πωλήσεις - Συνδρομές:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279178 - 180)
Πληροφορίες:  (Ισόγειο, Γ ρ. 3 και τηλεφ. κέντρο 210 5279000) 
Παραλαβή Δημ. Ύλης:  (Ισόγειο, τηλ. 210 5279167, 210 5279139) 
Ωράριο για το κοινό:  Δευτέρα ως Παρασκευή: 8:00 - 13:30Ιστότοπος:  www.et.gr  
Πληροφορίες σχετικά με την λειτουργία 
του ιστότοπου: helpdesk.et@et.gr  
Αποστολή ψηφιακά υπογεγραμμένων 
εγγράφων προς δημοσίευση στο ΦΕΚ: webmaster.et@et.gr  
Πληροφορίες για γενικό πρωτόκολλο 
και αλληλογραφία: grammateia@et.grΤο Εθνικό Τυπογραφείο αποτελεί δημόσια υπηρεσία υπαγόμενη στην Προεδρία της Κυβέρ-
νησης και έχει την ευθύνη τόσο για τη σύνταξη, διαχείριση, εκτύπωση και κυκλοφορία των Φύλλων της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), όσο και για την κάλυψη των εκτυπωτικών - εκδοτικών αναγκών του δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα (ν. 3469/2006/Α΄ 131 και π.δ. 29/2018/Α΄58). 
1. ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΦΕΚ) 
• Τα ΦΕΚ σε ηλεκτρονική μορφή διατίθενται δωρεάν στο www.et.gr , την επίσημη ιστο-
σελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου. Όσα ΦΕΚ δεν έχουν ψηφιοποιηθεί και καταχωριστεί στην ανωτέρω ιστοσελίδα, ψηφιοποιούνται και αποστέλλονται επίσης δωρεάν με την υποβολή αί-τησης, για την οποία αρκεί η συμπλήρωση των αναγκαίων στοιχείων σε ειδική φόρμα στον ιστότοπο www.et.gr. 
• Τα ΦΕΚ σε έντυπη μορφή διατίθενται σε μεμονωμένα φύλλα είτε απευθείας από το Τμή-
μα Πωλήσεων και Συνδρομητών, είτε ταχυδρομικά με την αποστολή αιτήματος παραγγελίας μέσω των ΚΕΠ, είτε με ετήσια συνδρομή μέσω του Τμήματος Πωλήσεων και Συνδρομητών. Tο κόστος ενός ασπρόμαυρου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,00 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προ σαυξάνεται κατά 0,20 €. Το κόστος ενός έγχρωμου ΦΕΚ από 1 έως 16 σελίδες είναι 1,50 €, αλλά για κάθε επιπλέον οκτασέλιδο (ή μέρος αυτού) προσαυξά-νεται κατά 0,30 €.  To τεύχος Α.Σ.Ε.Π. διατίθεται δωρεάν.
• Τρόποι αποστολής κειμένων προς δημοσίευση: 
Α. Τα κείμενα προς δημοσίευση στο ΦΕΚ, από τις υπηρεσίες και τους φορείς του 
δημο σίου, αποστέλλονται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση webmaster.et@et.gr με χρήση 
προηγμέ νης ψηφιακής υπογραφής και χρονοσήμανσης. 
Β. Κατ’ εξαίρεση, όσοι πολίτες δεν διαθέτουν προηγμένη ψηφιακή υπογραφή μπορούν 
είτε να αποστέλλουν ταχυδρομικά, είτε να καταθέτουν με εκπρόσωπό τους κείμενα προς δημοσίευση εκτυπωμένα σε χαρτί στο Τμήμα Παραλαβής και Καταχώρισης Δημοσιευμάτων. 
• Πληροφορίες, σχετικά με την αποστολή/κατάθεση εγγράφων προς δημοσίευση, την ημε-
ρήσια κυκλοφορία των Φ.Ε.Κ., με την πώληση των τευχών και με τους ισχύοντες τιμοκαταλό-γους για όλες τις υπη ρεσίες μας, περιλαμβάνονται στoν ιστότοπο (www.et.gr). Επίσης μέσω του ιστότοπου δίδονται πληροφορίες σχετικά με την πορεία δημοσίευσης των εγγράφων, με βάση τον Κωδικό Αριθμό Δημοσιεύματος (ΚΑΔ). Πρόκειται για τον αριθμό που εκδίδει το Εθνι-κό Τυπογραφείο για όλα τα κείμενα που πληρούν τις προϋποθέσεις δημοσίευσης. 
2. ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ - ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ 
Το Εθνικό Τυπογραφείο ανταποκρινόμενο σε αιτήματα υπηρεσιών και φορέων του δημοσίου 
αναλαμβάνει να σχεδιάσει και να εκτυπώσει έντυπα, φυλλάδια, βιβλία, αφίσες, μπλοκ, μηχανο-
γραφικά έντυπα, φακέλους για κάθε χρήση, κ.ά.  
Επίσης σχεδιάζει ψηφιακές εκδόσεις, λογότυπα και παράγει οπτικοακουστικό υλικό.
Πείτε μας τη γνώμη σας,
για να βελτιώσουμε τις υπηρεσίες μας,  συμπληρώνοντας την ειδική φόρμα στον ιστότοπό μας.Πείτε μας τη γνώμη σας,