27. 6. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 157/1 
Ι 
(Ανακοινώσεις) 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΉΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ 
ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, ΣΥΝΕΛΘΟΝΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
της 29ης Μαίου 1990 
σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας 
(90/C 157/01) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ 
ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, 
ΣΥΝΕΛΘΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ, 
Έχοντας υπόψη: 
τις συνθήκες για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (!), 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (2), 
Εκτιμώντας: 
ότι η καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας 
εντάσσεται στο γενικό πλαίσιο της προστασίας των θεμελιω­
δών δικαιωμάτων ότι η κοινή Διακήρυξη του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής των Ευρω­
παϊκών Κοινοτήτων της 5ης Απριλίου 1977 (3) αποδεικνύει 
την πρωταρχική σημασία που αποδίδουν τα κοινοτικά όργα­
να στο σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων 
ότι στην Ενιαία Πράξη τα κράτη μέλη τόνισαν την ανάγκη να 
προωθήσουν από κοινού τη δημοκρατία με βάση τα θεμελιώ­
δη δικαιώματα που αναγνωρίζονται από τα Συντάγματα και 
τους νόμους των κρατών μελών, τη Σύμβαση για την προ­
στασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών 
ελευθεριών και τον Ευρωπαϊκό κοινωνικό χάρτη, και ιδίως 
την ελευθερία, την ισότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη· 
ότι στο ψήφισμα του της 16ης Ιουλίου 1985 σχετικά με τις 
κατευθύνσεις μιας κοινοτικής μεταναστευτικής πολιτι­
κής (4), το Συμβούλιο τόνισε ότι, με στόχο την αρμονική 
συμβίωση των υπηκόων των κρατών μελών και των διακι­
νούμενων εργαζομένων καθώς και των οικογενειών τους, θα 
(') ΕΕ αριθ. C 69 της 20. 3. 1989, σ. 43. 
(2) ΕΕ αριθ. C 23 της 30. 1. 1989, σ. 33. 
(!) ΕΕ αριθ. C 103 της 27. 4. 1977, σ. 1. 
(4) ΕΕ αριθ. C 186 της 26. 7. 1985, σ. 3. πρέπει να αναληφθούν, σε κοινοτικό, εθνικό και τοπικό 
επίπεδο, πρωτοβουλίες για την ενημέρωση και την ευαισθη­
τοποίηση· 
ότι στο ψήφισμα του της 16ης Ιανουαρίου 1986 (5), το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, λαμβάνοντας γνώση των συστάσε­
ων που περιέχονται στην έκθεση της επιτροπής έρευνας για 
την άνοδο του ρατσισμού και του φασισμού στην Ευρώπη, 
κάλεσε την Επιτροπή, το Συμβούλιο, τα άλλα κοινοτικά 
όργανα, τις κοινοβουλευτικές επιτροπές, το Προεδρείο του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθώς και τις κυβερνήσεις και τα 
Κοινοβούλια των κρατών μελών να λάβουν τα κατάλληλα 
μέτρα για την υλοποίηση τους· 
ότι, στις 11 Ιουνίου 1986, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το 
Συμβούλιο, οι αντιπρόσωποι των κρατών μελών συνελθόντες 
στα πλαίσια του Συμβουλίου και η Επιτροπή, ενέκριναν, 
διαπιστώνοντας την ύπαρξη και την αύξηση ξενόφοβων 
απόψεων, κινημάτων και πράξεων βίας μέσα στην Κοινότη­
τα, που συχνά στρέφονται κατά των μεταναστών, μια 
διακήρυξη κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας (6), με 
την οποία καταδικάζουν διαρρήδην όλες τις εκδηλώσεις 
μισαλλοδοξίας, εχθρότητας και χρησιμοποίησης βίας έναντι 
ενός ατόμου ή ομάδας ατόμων για λόγους φυλετικών, 
θρησκευτικών, πολιτιστικών, κοινωνικών ή εθνικών διαφο­
ρών και κρίνουν απαραίτητη τη λήψη όλων των αναγκαίων 
μέτρων για την εξασφάλιση της πραγματοποίησης της κοινής 
τους βούλησης να εγγυηθούν την ακεραιότητα της προσωπι­
κότητας και της αξιοπρέπειας κάθε μέλους της κοινωνίας 
και να αρνηθούν κάθε μορφή διακρίσεων έναντι των αλλο­
δαπών 
ότι εναπόκειται στα θεσμικά όργανα των Κοινοτήτων και 
στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, στα πλαίσια των 
αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, να λάβουν τα αναγκαία 
μέτρα για την εφαρμογή του παρόντος ψηφίσματος, 
(5) ΕΕ αριθ. C 36 της 17. 7. 1986, σ. 142. 
(6) ΕΕ αριθ. C 158 της 25. 6. 1986, σ. 1. 
Αριθ.0^7^ επίσημη εφημερίδα των ευρωπαϊκών κοινοτήτων ^7^^0 
η ^^^^Ο^την ανακοίνωση της επιτροπής σχετικά 
με την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, 
που αφορά την εφαρμογή της δήλωσης των θεσμικών οργά^ 
νων της Μης Ιουνίου ^^ κατά του ρατσισμού καιτης 
ξενοφοβίας, και αποσκοπεί στην προστασία,σ^αυτόν τον 
τομέα, όλων των προσώπων που βρίσκονται στο έδαφος της 
κοινότητας. 
^. ^^^.^^ί^Ο^^ότιμετρασενομοθετικόήθεσμικό 
επίπεδο, όπωςταακόλουθα, μπορούν νααποτρεψουν τις 
πράξεις που κίνητρα τους είναιορατσισμόςκαιη^ενοφο 
βία^ 
α^ η κύρωση από τα κράτη που δεν το ε^ουν πράξει ακόμη, 
των διεθνών πράξεων που συμβάλλουν στην καταπολέ^ 
μηση κάθε μορφής φυλετικής διάκρισης^ 
β^ η αναγνώριση απότα κράτη μέλη πουδεντοε^ουνκάνει 
ακόμη, των ατομικών προσφυγών που προβλέπονται 
^ από το άρθρο^της ευρωπαϊκής συμβάσεως για την 
προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καιτων 
θεμελιωδών ελευθέριων και 
^από το άρθροί^της Αιεθνους συμβάσεως περί κα 
ταργήσεως πάσης μορφής φυλετικών διακρίσεων, 
ηκΰρωση,εάν είναι αναγκαίο,του προαιρετικού πρω 
τοκόλλουτου Αιεθνούςσυμφωνου περί ατομικών και 
πολιτικών δικαιωμάτων 
γ^ η σταθερή εφαρμογή νόμων για την πρόληψη ή την 
καταστολή πράξεων που αποτελούν έκφραση φυλετικών 
διακρίσεων και ^ενοφοβίαςκαιηπροετοιμασίαπαρο 
μοίων νόμων από τα κράτη που δεν το ε^ουν κάνει 
ακόμη^ 
δ^ ηκαταβολήπροσπαθειων σε εθνικό,περιφερειακόκαι 
τοπικό επίπεδο, για την αρμονική ένταξη των διαφορετι 
κωνκοινοτήτωνκαθωςκαιενδε^ομενωςη προώθηση 
εθνικών διαδικασιών μεσολάβησης^ 
ε^ η αναγνώριση στις οργανώσεις πουενδιαφερονται για τον 
αγώνα κατά του ρατσισμού καιτης ξενοφοβίας, του 
δικαιώματος να παρίστανται ως διάδικοιήνα ενισχύουν 
δικαστικές ενέργειες, εφόσον αυτό δεν αντιβαίνει προς 
την έννομο τά^η του οικείου κράτους^ 
στ^η ανάπτυξη δικαστικής αρωγής που θα παρέχεται 
σύμφωνα με τους κανόνες του κοινού δικαίου που 
ισ^ύουνστοοικείοκράτοςωστεοιενδιαφερόμενοινα 
είναι σε θέση να προασπίζουν τα δικαιώματα τους^ 
^ ηυπογράμμισητηςσημασίαςλήψηςουσιαστικωνμε 
τρων για την αντιμετώπιση των πιθανών συνεπειών που 
μπορούν να ε^ουν για τα παιδιά πράξεις φυλετικών 
διακρίσεων, ρατσισμού και ξενοφοβίας. 
3. ^.^0^^τα κράτη μέλη ναεγκρίνουντα μέτραταοποία 
θεωρούν κατάλληλα, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στα ανα 
φερόμενα στο σημείου 
^. Ο^^^Ο^^ ότι είναι αναγκαίο, για την καταπολέμηση 
του ρατσισμού και της ^ενοφοβίας,να δοθεί προτεραιότητα 
στην εφαρμογή μιας αποτελεσματικής πολιτικής πρόληψης 
στον τομέα της εκπαίδευσης και της πληροφόρησης για το 
σκοπό αυτό^ α^ όσον αφορά την πληροφόρησης 
^ σημειώνουν ότιη^πιτροπή,σύμφωνα με το άρθρον 
της συνθήκης ^Ο^ 
^ θα πραγματοποιήσει έρευνα συγκριτικού δικαίου 
σχετικά μετά διάφορα νομικά μέσα πουθεσπισαν 
τα διάφορακράτημεληγιατην καταπολέμηση 
κάθε μορφής φυλετικών διακρίσεων, ρατσισμού, 
ξενοφοβίας και υποδαυλίσεως του μίσους και της 
φυλετικής βίας, 
^θα συμβάλει στη βελτίωση της διάδοσης της 
πληροφόρησης για τα νομικά αυτά μέσα, 
^θα προωθήσει τις δημοσκοπικες μελέτες σχετικά 
με την αντίληψη περί δημοκρατικών α^ιών και με 
την κατάσταση των σχέσεων μεταξύ των διαφό 
ρων κοινοτήτων που διαβιούν στην Ευρώπη, 
ΐθ καλούν τα κράτη μελη^ 
^ να εφιστήσουν την προσοχή στο ρόλο που μπο^ 
ρουν να διαδραματίσουν τα μέσα μαγικής ενημε^ 
ρωσηςστηνε^άλειψητωνφυλετικωνπροκαταλή 
ψεων και στην προαγωγή αρμονικών σχέσεων 
ανάμεσα στις διάφορες κοινότητες που διαβιούν 
στην Ευρώπη να ενθαρρύνουν τον προβλήματα 
σμό σχετικά με τη θέση της πληροφόρησηςεναντι 
των φαινομένων βίας και ιδίως φυλετικής βίας^ 
β^ όσον αφορά την εκπαίδευση και τη νεότητας 
^ αναμένουν ότι οι πρωτοβουλίες που ελήφθησαν 
για^ 
^ να προωθηθείηευρωπαϊκή διάσταση στον τομέα 
τηςεκπαίδευσης, προσαρμοσμένη στιςειδικες 
συνθήκες πουεπικρατούνσε κάθε κράτος μέλος, 
ώστε να αναπτυχθεί στους νέους το αίσθημα της 
ευθύνης του πολίτη καιηπροσήλωση στις α^,ίες 
του πλουραλισμού και της ανοχής, 
^ να προωθηθούν τα προγράμματα ανταλλαγών 
νεωνως μεσογια ναευνοηθεί η ανο^ή καιη 
κατανόηση, 
^ να αναπτυχθεί σε βάθοςηυφισταμενη κοινοτική 
συνεργασία που θα αποβλέπει στη βελτίωση της 
σχολικής εκπαίδευσηςτωνπαιδιώντωνμετα 
ναστών, 
θα συμβάλουν, μεταξύ άλλων, ουσιαστικά στη 
μείωση της ξενοφοβίας και στην προώθηση και 
ενθάρρυνση της ανοχής και αμοιβαίας κατανόη 
^^ 
ί^ υπενθυμίζουν τη δράση που ε^ει ήδη αναληφθεί 
σ^αυτά τα πλαίσια^ 
^ ψήφισμα του συμβουλίου και των υπουργών 
παιδείας που συνήλθαν στα πλαίσια του ^υμβου^ 
λίου,της^ης^άίου^^,για την ευρωπαϊκή 
διάσταση στην εκπαίδευσης^, 
^απόφαση ^^^^Ο^ του συμβουλίου της ΐ^ης 
Ιουνίου ί^^ σχετικά μετηνεγκριση πρόγραμμα 
τος δράσης για την προώθηση των ανταλλαγών 
νέων μέσα στην κοινότητα — πρόγραμμα ^^εο 
λαίαγιατην^υρώπη^^^, 
^^^^0ί77τη^^7Μ^^^^ 
27. 6. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 157/3 
— οδηγία 77/486/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 25ης 
Ιουλίου 1977 περί της εκπαιδεύσεως των τέκνων 
των διακινούμενων εργαζομένων (*), 
— δράσεις που αφορούν την προώθηση της διδα­
σκαλίας ομιλουμένων γλωσσών, δράσεις που 
αφορούν τη σχολική φοίτηση των τέκνων των 
διακινούμενων εργαζομένων και κοινοτικά μέ­
τρα υπέρ των γλωσσών και των πολιτισμών 
καταγωγής τους, 
iii) καλούν τα κράτη μέλη: 
— να προωθήσουν την πολιτική και επαγγελματική 
αγωγή των εκπαιδευτικών, κυρίως στις ζώνες με 
Ρ) ΕΕ αριθ. L 199 της 6. 8. 1977, σ. 32. 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, 
Εκτιμώντας: 
ότι η ανεπιθύμητη συμπεριφορά σεξουαλικής φύσεως ή 
οποιαδήποτε άλλη συμπεριφορά βασιζόμενη στη διαφορά 
φύλου, η οποία θίγει την αξιοπρέπεια ανδρών ή γυναικών στην 
εργασία, ιδίως εκ μέρους ανωτέρων και ομοιοβάθμων, είναι 
απαράδεκτη και μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι 
αντίθετη προς την αρχή της ίσης μεταχείρισης κατά την 
έννοια των άρθρων 3, 4 και 5 της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου της 9ης Φεβρουαρίου 1976 περί της εφαρμογής 
της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών όσον 
αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική 
εκπαίδευση και προώθηση και τις συνθήκες εργασίας ('), 
άποψη η οποία στηρίζεται και στη νομολογία μερικών 
κρατών μελών 
ότι σύμφωνα με τη Σύσταση που εξέδωσε το Συμβούλιο στις 
13 Δεκεμβρίου 1984 σχετικά με την προώθηση θετικών 
δράσεων υπέρ των γυναικών (2), πολλά κράτη μέλη έχουν 
λάβει ποικίλα μέτρα θετικών δράσεων και έχουν αναλάβει 
δράσεις με στόχο, μεταξύ άλλων, τον σεβασμό της αξιοπρέ­
πειας των γυναικών στον χώρο εργασίας· 
ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με το ψήφισμα του της 
11ης Ιουνίου 1986 για την άσκηση βίας κατά των γυναι-
(») ΕΕ αριθ. L 39 της 14. 2. 1976, σ. 40. 
(2) ΕΕ αριθ. L 331 της 19. 12. 1984, σ. 34. υψηλό ποσοστό μεταναστών για να τους γνωρί­
σουν τα χαρακτηριστικά των διαφόρων πολιτι­
σμών των χωρών καταγωγής των μαθητών και 
σπουδαστών τους, 
— να προωθήσουν τη γνώση των γλωσσών και των 
πολιτισμών των χωρών καταγωγής των μετανα­
στών, 
5. ΤΟΝΙΖΟΥΝ τη σημασία όλων των μορφών της κατάλ­
ληλης συνεργασίας της Κοινότητας με το Συμβούλιο της 
Ευρώπης. 
6. ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ τη σπουδαιότητα της δράσης, και τις 
πρωτοβουλίες που έχουν υποστηρίξει τα Ηνωμένα Έθνη στον 
τομέα της καταπολέμησης των φυλετικών διακρίσεων. 
κών (3), έχει καλέσει τις εθνικές αρχές να επιδιώξουν να 
δώσουν ένα νομικό ορισμό των παρενοχλήσεων σεξουαλικής 
φύσεως και έχει καλέσει τις εθνικές κυβερνήσεις, τις επιτρο­
πές ίσων ευκαιριών και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις να 
διεξαγάγουν συντονισμένες ενημερωτικές εκστρατείες για να 
επιτευχθεί κατάλληλη συνειδητοποίηση των ατομικών δικαι­
ωμάτων όλων των μελών του εργατικού δυναμικού· 
ότι το Συμβούλιο επιθυμεί ιδιαίτερα να λάβει υπόψη του τη 
μελέτη η οποία διαπίστωσε ότι οι παρενοχλήσεις σεξουαλι­
κής φύσεως αποτελούν σοβαρό πρόβλημα για πολλές εργαζό­
μενες γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και ότι αποτε­
λούν εμπόδιο για την ένταξη των γυναικών στην εγορά 
εργασίας κατά τον πρέποντα τρόπο (4)· 
ότι η Συμβουλευτική Επιτροπή Ίσων Ευκαιριών μεταξύ 
Γυναικών και Ανδρών, σε γνώμη που διατυπώθηκε στις 
20 Ιουνίου 1988, συνέστησε ομόφωνα να εκδοθούν Σύσταση 
και Κώδικας Συμπεριφοράς σχετικά με τις παρενοχλήσεις 
σεξουαλικής φύσεως στο χώρο εργασίας, που να αφορούν τις 
παρενοχλήσεις και των δύο φύλων, 
1. ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΕΙ ότι η συμπεριφορά σεξουαλικής φύσεως 
ή οποιαδήποτε άλλη συμπεριφορά βασιζόμενη στη διαφορά 
φύλου, η οποία θίγει την αξιοπρέπεια γυναικών και ανδρών 
στην εργασία περιλαμβανομένης και της συμπεριφοράς εκ 
μέρους ανωτέρων και ομοιοβάθμων, αποτελεί ανεπίτρεπτη 
προσβολή της αξιοπρέπειας των εργαζομένων ή μαθητευο­
μένων και είναι απαράδεκτη εάν: 
(3) ΕΕ αριθ. C 176 της 14. 7. 1986, σ. 79. 
(4) Η αξιοπρέπεια των γυναικών στην εργασία, έκθεση για το 
πρόβλημα των σεξουαλικής φύσεως παρενοχλήσεων στα κράτη 
μέλη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Οκτώβριος 1987, (Γραφείο 
Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ISBN 
92-825-8764-9). ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
της 29ης Μαΐου 1990 
για την προστασία της αξιοπρέπειας των γυναικών και των ανδρών στην εργασία 
(90/C 157/02)