ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, ΠΟΥ ΣΥΝΗΛΘΑΝ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 19ης Οκτωβρίου 1987 σχετικά με τη συνέχιση και την υλοποίηση πολιτικής και προγράμματος δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στον τομέα του περιβάλλοντος (1987 - 1992) (87/C 328/01)

(Αυτό το κείμενο αντικαθιστά το κείμενο που αναφέρεται στην ΕΕ αριθ. C 289 της 29.10.1987, σ. 3)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, ΠΟΥ ΣΥΝΗΛΘΑΝ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ,

διαπιστώνουν ότι οι ενέργειες οι οποίες θα γίνουν βάσει του προγράμματος που περιέχεται στο παράρτημα θα πρέπει, σε ορισμένες περιπτώσεις, να πραγματοποιηθούν σε κοινοτικό επίπεδο και, σε άλλες περιπτώσεις, από τα κράτη μέλη,

όσον αφορά τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν από τα κράτη μέλη, αυτά θα μεριμνούν για την ορθή εκτέλεσή τους εννοείται ότι το Συμβούλιο ασκεί για τις ενέργειες αυτές τις συντονιστικές εξουσίες που προβλέπονται στις συνθήκες,

όσον αφορά τις ενέργειες του προγράμματος που πρέπει να πραγματοποιήσουν τα όργανα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα,

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας,

το σχέδιο της Επιτροπής,

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (1),

(1) Γνώμη που διατυπώθηκε στις 14 Μαΐου 1987 (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα).

τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (2),

(2) Γνώμη που διατυπώθηκε στις 14 Μαΐου 1987 (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα).

Εκτιμώντας:

ότι η συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε από την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, προβλέπει την ανάπτυξη και την υλοποίηση μιας κοινοτικής πολιτικής στον τομέα του περιβάλλοντος, και διακηρύσσει τους στόχους και τις αρχές που θα πρέπει να διέπουν την πολιτική αυτή

ότι, στη δήλωση του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, που συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 22ας Νοεμβρίου 1973 (3) προβλέπεται η εφαρμογή ενός προγράμματος δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στον τομέα του περιβάλλοντος ότι αυτό το πρόγραμμα δράσης παρατάθηκε και συμπληρώθηκε για την περίοδο από το 1977 έως το 1986 με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, που συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 17ης Μα ϊου 1977 (4) και της 7ης Φεβρουαρίου 1983 (5) ότι αυτό το πρόγραμμα δράσης εξακολουθεί να ισχύει, και ότι πρέπει να περιλάβει και τα σημερινά δεδομένα, να συνεχιστεί η εκτέλεσή του και να συμπληρωθεί, για τα έτη 1987 μέχρι 1992, με τις νέες ενέργειες που θα αποδειχθούν απαραίτητες

(3) ΕΕ αριθ. C 112 της 20.12.1973, σ. 1.

(4) ΕΕ αριθ. C 139 της 13.6.1977, σ. 1.

(5) ΕΕ αριθ. C 46 της 17.2.1983, σ. 1.

ότι είναι σκόπιμο, για την τήρηση της συνθήκης όπως τροποποιήθηκε από την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, να αποφευχθεί η θέσπιση, από μέρους των κρατών μελών, διαφορετικών μέτρων που θα μπορούσαν να επιφέρουν στρεβλώσεις της οικονομίας και του ανταγωνισμού μέσα στην κοινή αγορά

ότι το Ευρωπαϊκό Έτος Περιβάλλοντος που άρχισε στις 21 Μαρτίου 1987, προσφέρει μια πρόσφορη ευκαιρία για αλλαγή συμπεριφοράς και για την προώθηση των αναγκαίων δράσεων για την υλοποίηση των αντιλήψεων αυτών,

ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΕΙ:

ότι η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, που αποτελεί νέα νομική βάση της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα του περιβάλλοντος, προβλέπει ότι η δράση της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος έχει ως αντικείμενο:

- τη διατήρηση, την προστασία και τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος,

-τη συμβολή στην προστασία της υγείας των προσώπων,

-την εξασφάλιση συνετής και ορθολογικής χρησιμοποίησης των φυσικών πόρων

ότι η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη προβλέπει:

- ότι η δράση της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος στηρίζεται στις αρχές της προληπτικής δράσης, της επανόρθωσης των προσβολών του περιβάλλοντος, κατά προτεραιότητα στην πηγή, καθώς και στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει»,

- ότι οι ανάγκες στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος αποτελούν συνιστώσα των άλλων πολιτικών της Κοινότητας,

- ότι, στα πλαίσια των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη συνεργάζονται με τις τρίτες χώρες και τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς

ότι η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη προβλέπει επίσης ότι κατά την επεξεργασία της δράσης της στον τομέα του περιβάλλοντος, η Κοινότητα λαμβάνει υπόψη:

- τα διαθέσιμα επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα,

- τις συνθήκες του περιβάλλοντος στις διάφορες περιοχές της Κοινότητας,

- τα πλεονεκτήματα και τις επιβαρύνσεις που μπορούν να προκύψουν από τη δράση ή από την απουσία δράσης,

- την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Κοινότητας στο σύνολό της και την ισόρροπη ανάπτυξη των περιοχών της

ότι η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη προβλέπει ότι η Κοινότητα δρα στον τομέα του περιβάλλοντος εφόσον οι ανωτέρω στόχοι μπορούν να πραγματοποιηθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο, παρά σε επίπεδο των επιμέρους κρατών μελών ότι, με την επιφύλαξη ορισμένων μέτρων κοινοτικού χαρακτήρα, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν τη χρηματοδότηση και την εκτέλεση των άλλων μέτρων

ότι η Επιτροπή, στις προτάσεις της στον τομέα της υγείας και της προστασίας του περιβάλλοντος, λαμβάνει ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας, όπως ορίζεται στις σχετικές διατάξεις της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης

ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕΙ

ότι η προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της οικονομικής ανάπτυξης και στη διευκόλυνση δημιουργίας θέσεων εργασίας

ΔΙΑΚΕΙΤΑΙ

ευνοϊκά έναντι της πρόθεσης της Επιτροπής να συνεργαστεί στενά με τους βιομηχανικούς και συνδικαλιστικούς κύκλους και με τους ενδιαφερόμενους μη κυβερνητικούς οργανισμούς κατά την κατάρτιση και την υλοποίηση της πολιτικής και των προγραμμάτων στον τομέα του περιβάλλοντος

ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΖΕΙ

την ιδιαίτερη σημασία που αποδίδει στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας και

ΚΑΛΕΙ

την Επιτροπή να επανεξετάσει συστηματικά την εφαρμογή και τα πρακτικά αποτελέσματα της υφιστάμενης κοινοτικής πολιτικής και να υποβάλει τακτικά απολογισμό στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, προκειμένου να μπορέσει να κριθεί η αποτελεσματικότητα της εν λόγω πολιτικής και να χαραχτούν, μεταξύ άλλων, χρήσιμοι προσανατολισμοί για τις μελλοντικές προτάσεις

ΔΗΛΩΝΕΙ

ότι, λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων και με βάση τα επιτεύγματα του παρελθόντος, είναι σημαντικό να επικεντρωθεί η κοινοτική δράση κατά προτεραιότητα στους ακόλουθους τομείς, χωρίς να θιγούν οι αντίστοιχες αρμοδιότητες της Κοινότητας και των κρατών μελών:

Πρόληψη της ρύπανσης

α) μείωση της ρύπανσης και των οχλήσεων στην πηγή στους διάφορους τομείς:

- καταπολέμηση της ρύπανσης του αέρα, μεταξύ άλλων με την αποτελεσματική θέση σε εφαρμογή των υφισταμένων οδηγιών για την ποιότητα του αέρα και την ατμοσφαιρική ρύπανση που προέρχεται από βιομηχανικές εγκαταστάσεις, και με την έγκριση και την εφαρμογή μέτρων σχετικά με τις εκπομπές των μεγάλων εγκαταστάσεων καύσης και με τα οχήματα με κινητήρα,

- καταπολέμηση της ρύπανσης των γλυκών υδάτων και των θαλασσών που προέρχεται από συγκεκριμένες ή διάχυτες πηγές, μεταξύ άλλων με θέση σε εφαρμογή της οδηγίας 76/464/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 4ης Μαΐου 1976 περί ρυπάνσεως που προκαλείται από ορισμένες επικίνδυνες ουσίες που εκχέονται στο υδάτινο περιβάλλον της Κοινότητας (1), και με τη γενική βελτίωση του υδάτινου περιβάλλοντος, ιδίως στη Βόρεια Θάλασσα και τη Μεσόγειο,

(1) ΕΕ αριθ. L 129 της 18.5.1976, σ. 23.

- καταπολέμηση της ρύπανσης του εδάφους, μεταξύ άλλων της ρύπανσης που προκαλείται από τα φυτοφάρμακα και τα τοξικά απόβλητα,

- εναρμονισμένη εφαρμογή των υφισταμένων οδηγιών σχετικά με τα επικίνδυνα τοξικά απόβλητα, και ιδίως τη διασυνοριακή μεταφορά τους.

Στη συνάρτηση αυτή, η κοινοτική δράση πρέπει να έχει συγκεκριμένα ως στόχο:

- να εμποδίσει τη μεταφορά της ρύπανσης από ένα χώρο του περιβάλλοντος σε άλλο,

- να καταπολεμήσει τη διασυνοριακή ρύπανση

β) έλεγχος των χημικών ουσιών και παρασκευασμάτων:

- αξιολόγηση, συγκεκριμένα με την εντατική χρήση αναλύσεων πολλαπλών τομέων του περιβάλλοντος, των κινδύνων που προκαλούνται στο περιβάλλον και στην υγεία των ανθρώπων από τις χημικές ουσίες και παρασκευάσματα,

- προσδιορισμός και εφαρμογή των πλέον αποτελεσματικών και πλέον οικονομικά αποδοτικών μέτρων ελέγχου των ουσιών αυτών που μπορεί να αποτελούν κίνδυνο για το περιβάλλον και την υγεία των καταναλωτών

γ) πρόληψη των βιομηχανικών ατυχημάτων:

μέτρα που θα επιτρέπουν τη γενική πρόληψη των βιομηχανικών ατυχημάτων, καθώς και αποτελεσματική αντιμετώπιση και τον περιορισμό των συνεπειών των ατυχημάτων που θα μπορούσαν ωστόσο να συμβούν με:

- την αποτελεσματικότερη εφαρμογή της οδηγίας 82/501/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1982 περί του κινδύνου ατυχημάτων μεγάλης εκτάσεως που περικλείουν ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες (1)

(1) ΕΕ αριθ. L 230 της 5.8.1982, σ. 1.

- αναθεώρηση της οδηγίας αυτής, προβλέποντας, μεταξύ άλλων, και το ενδεχόμενο να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής της,

- εντατικοποίηση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το θέμα

δ) καταπολέμηση στην πηγή των ηχητικών οχλήσεων

ε) μέτρα που αφορούν την αξιολόγηση και

την καλύτερη δυνατή χρήση της βιοτεχνολογίας σε ό,τι αφορά το περιβάλλον

στ) συνέχιση αποτελεσματικής δράσης για την προστασία της υγείας του πληθυσμού και του περιβάλλοντος από τις βλαβερές συνέπειες των πυρηνικών ακτινοβολιών, τόσο σε περίπτωση ομαλής λειτουργίας των εγκαταστάσεων, όσο και σε περίπτωση ατυχήματος.

- Βελτίωση της διαχείρισης των πόρων

ζ) μέτρα για την προστασία και την αξιοποίηση του φυσικού πλούτου της Ευρώπης, και συγκεκριμένα:

- εφαρμογή των υφισταμένων πράξεων του Συμβουλίου, όπως ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3626/82 της 3ης Δεκεμβρίου 1982 για την εφαρμογή στην Κοινότητα της σύμβασης για το διεθνές εμπόριο ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας που απειλούνται με εξαφάνιση (2) και η οδηγία 79/409/ΕΟΚ της 2ας Απριλίου 1979 περί της διατηρήσεως των άγριων πτηνών (3),

(2) ΕΕ αριθ. L 384 της 31.12.1982, σ. 1.

(3) ΕΕ αριθ. L 103 της 25.4.1979, σ. 1.

- προστασία των ζωνών κοινοτικής σημασίας, υπό τους όρους που προβλέπονται στη συνθήκη, και μεταξύ άλλων στα πλαίσια της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ ή των ζωνών που παρουσιάζουν ιδιαίτερη περιβαλλοντολογική ευαισθησία, και ενθάρρυνση της αναγέννησης των υποβαθμισμένων από περιβαλλοντολογική άποψη ζωνών,

- προστασία των δασών από την ατμοσφαιρική ρύπανση και τις πυρκαγιές, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής των μέτρων που προβλέπουν οι κανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 3528/86 του Συμβουλίου της 17ης Νοεμβρίου 1986 για την προστασία των δασών στην Κοινότητα από την ατμοσφαιρική ρύπανση (4) και αριθ. 3529/86 του Συμβουλίου της 17ης Νοεμβρίου 1986 σχετικά με την προστασία των δασών στην Κοινότητα από τις πυρκαγιές (5)

(4) ΕΕ αριθ. L 326 της 21.11.1986, σ. 2.

(5) ΕΕ αριθ. L 326 της 21.11.1986, σ. 5.

η) μέτρα που αφορούν τους κινδύνους ή τις φυσικές καταστροφές ή εκείνες που προκαλούνται από τον άνθρωπο και έχουν επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον, καθώς και αξιολόγηση του κινδύνου και κατάλληλη αντιμετώπιση

θ) ενθάρρυνση γεωργικών εφαρμογών που έχουν ευεργετικά αποτελέσματα για το περιβάλλον

ι) προστασία του εδάφους, μεταξύ άλλων με την καταπολέμηση της διάβρωσης, με τη διατήρηση της φυτικής κάλυψης και με την πρόληψη και την καταπολέμηση των ζημιών που προκαλούν ορισμένες βιομηχανικές και γεωργικές δραστηριότητες ενώ ταυτόχρονα θα λαμβάνονται υπόψη τα διαφορετικά γεωμορφολογικά γνωρίσματα των διαφόρων περιοχών

ια) βελτίωση των υδατικών πόρων και της διαχείρισης των υδάτων, ιδιαίτερα με τη μείωση της μόλυνσης των υδάτων, την προστασία των λεκανών υδροσυλλογής και την ενθάρρυνση της επαναχρησιμοποίησης των λυμάτων

ιβ) βελτίωση της διαχείρισης των αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του όγκου τους, της επεξεργασίας, της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησής τους

ιγ) συνολική και ολοκληρωμένη προστασία του περιβάλλοντος στην περιοχή της Μεσογείου, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη όλες τις ιδιαίτερες πλευρές της περιοχής αυτής κατά την εκτέλεση του προγράμματος δράσης.

Διεθνείς δραστηριότητες

ιδ) υποστήριξη, και, ενδεχομένως, ενεργητική συμμετοχή της Κοινότητας και των κρατών μελών διεθνείς δραστηριότητες που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, στα πλαίσια των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους

ιε) συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες στον τομέα των προβλημάτων του περιβάλλοντος και της προστασίας των φυσικών πόρων, ιδίως όσον αφορά τα προβλήματα απερήμωσης και παροχής ύδατος, τα τροπικά δάση καθώς και την παραγωγή και χρήση επικίνδυνων προϊόντων ή ουσιών, και την τεχνολογική συνεργασία.

Ανάπτυξη καταλλήλων μέσων

ιστ) βελτίωση των επιστημονικών βάσεων της πολιτικής του περιβάλλοντος, μεταξύ άλλων με τα κατάλληλα προγράμματα έρευνας,

ιζ) αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1985 για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημόσιων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (1) και ενσωμάτωση της περιβαλλοντολογικής διάστασης στις άλλες κοινοτικές πολιτικές

(1) ΕΕ αριθ. L 175 της 5.7.1985, σ. 40.

ιη) εφαρμογή των κατάλληλων προδιαγραφών για την αποτελεσματική προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος

ιθ) ανάπτυξη αποτελεσματικών οικονομικών μέσων, όπως φόρων, τελών, κρατικών ενισχύσεων, διαπραγματεύσιμων αδειών απαλλαγής, προκειμένου να εφαρμοστεί αποτελεσματικά η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», σύμφωνα με τη σύσταση 75/436/Ευρατόμ/ΕΚΑΧ/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Μαρτίου 1975 σχετικά με τον καταλογισμό του κόστους και με την παρέμβαση των δημοσίων αρχών στον τομέα του περιβάλλοντος (2) αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει»

(2) ΕΕ αριθ. L 194 της 25.7.1975, σ. 1.

κ) ενθάρρυνση της ανάπτυξης, της μεταφοράς και της διάδοσης των «καθαρών» τεχνολογιών, ιδίως στην περίπτωση των κατ'εξοχήν ρυπογόνων βιομηχανιών

κα) βελτίωση της πρόσβασης στην πληροφόρηση στον τομέα του περιβάλλοντος

κβ) εντατική προσπάθεια για την προώθηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στον τομέα του περιβάλλοντος στα κατάλληλα επίπεδα, καθώς και για μεγαλύτερη συνειδητοποίηση εκ μέρους του κοινού.

ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ

το πρόγραμμα δράσης που προσαρτάται στο παρόν ψήφισμα και εγκρίνει εν γένει τους προσανατολισμούς

ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ

να αποφανθεί για τις προτάσεις της Επιτροπής στο μέτρο του δυνατού εντός εννέα μηνών από τη διαβίβασή τους από την Επιτροπή, ή, ενδεχομένως, από τη διαβίβαση των γνωμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

ΔΗΛΩΝΕΙ

ότι η διάθεση των χρηματοδοτικών πόρων που είναι αναγκαίοι για την εκτέλεση του παρόντος ψηφίσματος και του προσαρτημένου προγράμματος δράσης θα αποφασιστεί σύμφωνα με τις συνήθεις διαδικασίες, δυνάμει του άρθρου 130 Ρ της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης και ιδίως την παράγραφο 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

(1987-1992)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Σελίδα

1. Εισαγωγή 6

2. Γενικές κατευθύνσεις της πολιτικής

2.1. Τροποποιήσεις της Συνθήκης της Ρώμης

2.2. Εφαρμογή κοινοτικών οδηγιών

2.3. Ενοποίηση σε άλλες κοινοτικές πολιτικές

2.4. Πλευρές των ενεργειών και των πολιτικών για το περιβάλλον που έχουν σχέση με την οικονομία και την απασχόληση

2.5. Οικονομικοί μηχανισμοί

2.6. Ενημέρωση και εκπαίδευση

3. Προσεγγίσεις όσον αφορά την πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης

3.1. Γενικές αρχές

3.2. Έλεγχοι της ρύπανσης σε πολλά μέσα

3.3. Έλεγχοι που εστιάζονται στις ουσίες

3.4. Έλεγχοι που εστιάζονται στην πηγή

3.5. Πρότυπα προϊόντων, όρια εκπομπών καθώς και στόχοι και πρότυπα για την ποιότητα του περιβάλλοντος

3.6. Συμπεράσματα

4. Δράση σε ειδικούς τομείς

4.1. Ατμοσφαιρική ρύπανση

4.2. Γλυκά και θαλάσσια ύδατα

4.3. Χημικές ουσίες

4.4. Βιοτεχνολογία

4.5. Θόρυβος

4.6. Πυρηνική ασφάλεια

5. Διαχείριση των περιβαλλοντικών πόρων

5.1. Προστασία της φύσης και των φυσικών πόρων

5.2. Προστασία του εδάφους

5.3. Διαχείριση των αποβλήτων

5.4. Αστικές περιοχές,παράκτιες και ορεινές ζώνες

6. Έρευνα

7. Δράση σε διεθνές επίπεδο

7.1. Δράση στο πλαίσιο διεθνών οργανισμών και με τρίτες χώρες

7.2. Συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες για θέματα περιβάλλοντος

8. Ευρωπαϊκό Έτος Περιβάλλοντος

9. Συμπεράσματα

Παράρτημα 1: Επανάληψη των στόχων και των αρχών μιας κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον

Παράρτημα 2: Διατάξεις της νέας συνθήκης που έχουν σχέση με το περιβάλλον

ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Στο πρώτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης σε θέματα περιβάλλοντος που εγκρίθηκε το 1973 (1), αφού εκτέθηκαν οι στόχοι και οι αρχές της πολιτικής για το περιβάλλον, επιχειρήθηκε η απαρίθμηση πολλών ενεργειών, με επανορθωτικό βασικά χαρακτήρα, που κρίνονταν αναγκαίες σε κοινοτικό επίπεδο. Οι στόχοι και οι αρχές παραμένουν σε ισχύ (2), ενώ μερικές από τις ειδικές ενέργειες πρέπει να ολοκληρωθούν. Εν τω μεταξύ όμως, η κοινοτική προσέγγιση του θέματος της προστασίας του περιβάλλοντος χαρακτηρίστηκε από σημαντικές εξελίξεις.

(1) ΕΕ αριθ. C 112 της 20.12.1973

(2) ΕΕ αριθ. C 139 της 13.6.1977 - Βλέπε παράρτημα Ι

1.2. Το δεύτερο πρόγραμμα δράσης σε θέματα περιβάλλοντος που εγκρίθηκε το 1977 παρέτεινε στην ουσία το πρώτο, προσαρμόζοντάς το στα νέα δεδομένα, ενώ μέχρι το 1983, έτος κατά το οποίο εγκρίθηκε το τρίτο πρόγραμμα δράσης σε θέματα περιβάλλοντος, η πρόοδος στην τακτική αντιμετώπιση και στην προσέγγιση του θέματος της προστασίας του περιβάλλοντος ήταν ήδη σαφής. Η προληπτική προσέγγιση - δηλαδή η προσέγγιση που επιδιώκει την ανάπτυξη των οικονομικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία περιβαλλοντικών προβλημάτων - αποτέλεσε την κεντρική ιδέα στην αντιμετώπιση του θέματος. Αναγνωρίστηκε ότι οι πόροι του περιβάλλοντος αποτελούν τη βάση αλλά θέτουν και τα όρια της περαιτέρω οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Η πρόληψη έπρεπε να επιτευθχεί μέσω της ένταξης των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στο σχεδιασμό και την πραγματοποίηση ενεργειών σε πολλούς οικονομικούς και κοινωνικούς τομείς, ενώ έμφαση δόθηκε στην εκ των προτέρων εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον που κρίθηκε αποφασιστικό μέσο για τη διασφάλιση αυτής της ένταξης.

1.3. Τώρα, καθώς η Κοινότητα πρόκειται να εγκρίνει ένα τέταρτο πρόγραμμα δράσης σε θέματα περιβάλλοντος για την εξαετή περίοδο 1987-1992, το γενικό πλαίσιο παρουσιάζεται και πάλι αλλαγμένο. Δεν αμφισβητείται πλέον σοβαρά ότι η πολιτική της προστασίας του περιβάλλοντος πρόκειται να πρωταγωνιστήσει στο πλαίσιο των πολιτικών της Κοινότητας και ότι η προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ως θεμελιώδης παράγοντας κατά τη λήψη αποφάσεων στον τομέα της οικονομίας. Τα συνεχιζόμενα - και σε πολλές περιπτώσεις αυξανόμενα - προβλήματα υποβάθμισης του περιβάλλοντος έπεισαν την Επιτροπή ότι η καθιέρωση αυστηρών προτύπων για την προστασία του περιβάλλοντος δεν εμπίπτει πλέον απλά στη σφαίρα του προαιρετικού αλλά έχει γίνει θέμα ουσίας. Εξάλλου, η Επιτροπή έχει επίσης πεισθεί ότι, λαμβανομένης υπόψη της αυξημένης ζήτησης που υπάρχει εκ μέρους του κοινού για βελτιωμένα πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος και για αγαθά που δεν βλάπτουν το περιβάλλον - σε κοινοτικό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο - η κοινοτική βιομηχανία θα παρουσιάσει θετικά αποτελέσματα μόνον εφόσον κινηθεί με αυξανόμενο ρυθμό προς την κατεύθυνση της ικανοποίησης αυτών των προτύπων και της παραγωγής αγαθών αυτού του είδους. Η καθιέρωση αυστηρών προτύπων για την προστασία του περιβάλλοντος έγινε λοιπόν επιτακτικό καθήκον, και μάλιστα σε οικονομικό επίπεδο.

1.4. Οι νέες αυτές απόψεις όσον αφορά τη σημασία και το ρόλο της πολιτικής προστασίας του περιβάλλοντος για την Κοινότητα ενισχύθηκαν σε μεγάλο βαθμό από δύο πρόσφατες ενέργειες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, οι οποίες, κατά κάποιο τρόπο, παρέχουν τον πίνακα των θεμάτων και αποτελούν σημείο αναφοράς για τις προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με το τέταρτο πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας σε θέματα περιβάλλοντος.

1.5. Η πρώτη από τις δύο αυτές ενέργειες ήταν ασφαλώς, η απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου - με βάση τη σύσταση της διακυβερνητικής συνδιάσκεψης - να προτείνει να περιληφθεί στην αναθεωρημένη Συνθήκη της Ρώμης ένα κεφάλαιο για το περιβάλλον. Με την απόφαση αυτή αναγνωρίζεται απροσχημάτιστα η ανάγκη μιας εξελιγμένης κοινοτικής πολιτικής περιβάλλοντος στο κέντρο των άλλων πολιτικών της Κοινότητας, ενώ κτίθενται κατευθυντήριες γραμμές για το περιεχόμενό της. Είναι ιδιαίτερα ενδεικτικό το ότι, μεταξύ των κοινών πολιτικών που περιλαμβάνονται στην αναθεωρημένη συνθήκη, μόνο όσον αφορά την πολιτική περιβάλλοντος θεσπίζεται (άρθρο 130Π) ότι οι απαιτήσεις της θα συνιστούν συνιστώσες άλλων πολιτικών της Κοινότητας καθώς και το ότι, όσον αφορά, ιδίως τα πρότυπα που καθιερώνονται με βάση το άρθρο 100Α της αναθεωρημένης συνθήκης, θεσπίζεται ότι οι προτάσεις της Επιτροπής που αφορούν μεταξύ άλλων την προστασία του περιβάλλοντος θα λαμβάνουν ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας. Στο άρθρο επίσης ορίζεται ότι οι εθνικές διατάξεις που εφαρμόζονται όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέσον αυθαίρετης διάκρισης ή ως συγκεκαλυμένος περιορισμός στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Αντίγραφο των προτεινόμενων τροποποιήσεων της συνθήκης που έχουν σχέση με το περιβάλλον υπάρχει στο παράρτημα 2 του παρόντος προγράμματος.

1.6. Η δεύτερη ενέργεια που έχει σημασία για την πολιτική του περιβάλλοντος είναι η αναγνώριση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Μάρτιο του 1985 (1) ότι η πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της οικονομικής ανάπτυξης και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Κατά το παρελθόν οι απαιτήσεις περιβάλλοντος είχαν συχνά εκληφθεί απλά και μόνο σαν επιβολή κανονισμών και επιβαρύνσεων στη βιομηχανία, τη γεωργία, τις μεταφορές, κλπ. Τώρα, σ'έναν κόσμο όπου η αξίωση για αυστηρότερα πρότυπα περιβάλλοντος γίνεται όλο και εντονότερη, η επίτευξη αυτών των προτύπων πρέπει να γίνεται όλο και περισσότερο αντιληπτή ως ουσιαστικό στοιχείο της μελλοντικής οικονομικής επιτυχίας της Κοινότητας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαίωσε τη σταθερή απόφασή του να προσδώσει σ'αυτήν την πολιτική το χαρακτήρα βασικής συνιστώσας της οικονομικής, βιομηχανικής, γεωργικής και κοινωνικής πολιτικής που εφαρμόζουν η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της.

(1) «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πιστεύει ότι η κοινοτική πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος πρέπει να βασίζεται στις ακόλουθες σκέψεις:

i) Με βάση τη διαπίστωση ότι η πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη οικονομική ανάπτυξη και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, επιβεβαιώνει τη βούλησή του να προσδώσει στην πολιτική αυτή χαρακτήρα βασικής συνιστώσας των οικονομικών, βιομηχανικών, γεωργικών και κοινωνικών πολιτικών της Κοινότητας και των κρατών μελών της.

ii) Αναγνωρίζει ότι υπάρχει ανάγκη για συγκροτημένη δράση των κρατών μελών σε κοινοτικά πλαίσια, στον τομέα της προστασίας της ατμόσφαιρας, της θάλασσας και του εδάφους, διότι οι μεμονωμένες ενέργειες μπορεί να αποδειχτούν ελάχιστα αποτελεσματικές ή και επιζήμιες.

Ζητεί από το Συμβούλιο να συνεχίσει δραστήρια τις εργασίες του και να καταβάλει κάθε προσπάθεια, από κοινού με την Επιτροπή, προκειμένου κατά τα επόμενα έτη να σημειωθεί σημαντική πρόοδος της κοινοτικής δράσης όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος στην Ευρώπη και στον κόσμο.

Στα πλαίσια αυτά, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να ανακηρυχθεί το έτος 1987 «Ευρωπαϊκό Έτος Περιβάλλοντος». Δελτίο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Μάρτιος 1985.

1.7. Αυτό, λοιπόν, αποτελεί τον πίνακα των θεμάτων και τον προσανατολισμό για το τέταρτο πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας σε θέματα περιβάλλοντος. Η πρόκληση - που αποτελεί ταυτόχρονα και μια ευκαιρία - έγκειται στην εξεύρεση των μέσων για να επιτελεστεί περαιτέρω πρόοδος στην πολιτική περιβάλλοντος με τέτοιο τρόπο ώστε να προκύψουν παράλληλα τα οφέλη στον τομέα της οικονομίας και της απασχόλησης που προοιωνίζεται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

2. ΓΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

2.1. Τροποποιήσεις της Συνθήκης της Ρώμης

2.1.1. Η συνθήκη ΕΟΚ, όπως τροποποιείται από την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, προβλέπει την εφαρμογή της πολιτικής περιβάλλοντος με δύο τρόπους σε κοινοτικό επίπεδο. Κατ'αρχήν η συνθήκη θα περιλαμβάνει ένα ειδικό κεφάλαιο (Τίτλος VII) σχετικά με την πολιτική περιβάλλοντος (άρθρα 130Π έως 130Σ) που καθορίζει τους στόχους και τις αρχές αυτής της πολιτικής, ιδίως την ανάγκη προληπτικής δράσης που τοποθετείται δίπλα στην αξίωση για προστασία και βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος. Εξάλλου, στη συνθήκη θα ορίζεται ρητά ότι οι απαιτήσεις της πολιτικής περιβάλλοντος αποτελούν συνιστώσα των άλλων κοινοτικών πολιτικών.

2.1.2. Επιπλέον, στη συνθήκη αναγνωρίζεται ότι οι ενέργειες προστασίας του περιβάλλοντος είναι δυνατόν να αποτελέσουν σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη της εσωτερικής αγοράς, που αποτελεί βασικό κοινοτικό στόχο για τα επόμενα πέντε χρόνια. Είναι προφανές ότι περιβαλλοντικές ενέργειες που αναλαμβάνονται σ'επίπεδο μεμονωμένων κρατών μελών θα ήταν δυνατόν να οδηγήσουν εύκολα στη δημιουργία νέων φραγμών στο διακοινοτικό εμπόριο ή να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό. Σ'αυτό το πλαίσιο αξίζει να σημειωθεί ότι το άρθρο 100Α - που αφορά την υιοθέτηση μέτρων για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών, που αποβλέπουν στην εγκαθίθρυση ή τη λειτουργία της κοινής αγοράς - όχι μόνο θεσπίζει ότι τα μέτρα αυτού του είδους πρέπει να υιοθετούνται με ειδική πλειοψηφία αλλά ορίζει επίσης ότι η Επιτροπή στις προτάσεις που υποβάλει σύμφωνα με το άρθρο 100 παράγραφος 1, στους τομείς της υγείας, της ασφάλειας, της προστασίας του περιβάλλοντος και της προστασίας των καταναλωτών, βασίζεται σε υψηλό επίπεδο προστασίας.

2.1.3. Η Επιτροπή έχει την πρόθεση να εφαρμόσει πλήρως τις διατάξεις της νέας συνθήκης, και ιδίως του άρθρου 100Α. Αναγνωρίζει την ανάγκη για τη συνδυασμένη επίτευξη, μέσω ενεργειών που προστατεύουν αποτελεσματικά το περιβάλλον, δύο από τους κύριους στόχους της συνθήκης, δηλαδή την επίτευξη της εσωτερικής αγοράς και την ανάπτυξη υψηλού επιπέδου προτύπων για το περιβάλλον στο πλαίσιο της Κοινότητας. Η Επιτροπή έχει επιπλέον, πεισθεί ότι η διαμόρφωση αυστηρών προτύπων για το περιβάλλον συμβιβάζεται με την προστασία και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητα της κοινοτικής βιομηχανίας στο μέλλον, ενώ μερικές φορές αποτελεί και αναγκαία συνθήκη.

2.1.4. Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι στο άρθρο 130Β της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης τονίζεται η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στο πλαίσιο της Κοινότητας και η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων. Εξάλλου, στο κεφάλαιο που αφορά την πολιτική περιβάλλοντος αποσαφηνίζεται ότι η Κοινότητα, κατά την προετοιμασία της δράσης της για το περιβάλλον, πρέπει να λάβει υπόψη της μεταξύ άλλων τις περιβαλλοντικές συνθήκες στις διάφορες περιφέρειες της Κοινότητας την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Κοινότητας στο σύνολό της και την ισόρροπη ανάπτυξη των περιφερειών της. Είναι προφανές, κατά συνέπεια, ότι, κατά τη διάρκεια του τέταρτου προγράμματος δράσης σε θέματα περιβάλλοντος, θα δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην καθιέρωση στενής συνεργασίας κατά την εφαρμογή της περιβαλλοντικής και περιφερειακής πολιτικής της Κοινότητας. Η Επιτροπή θα προχωρήσει στις ενέργειες που είναι αναγκαίες για τη διασφάλιση αυτού που προαναφέρθηκε.

2.1.5 Οι ενέργειες για τη διασφάλιση της ενοποίησης της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον με τις άλλες πολιτικές της Κοινότητας που επιδιώκεται στην αναθεωρημένη συνθήκη, θα συνοδεύονται για τα επόμενα πέντε χρόνια από άλλες ενέργειες, που καλύπτουν ευρύ φάσμα. Μ' αυτόν τον τρόπο η Επιτροπή θα προχωρήσει στην προσεκτική και κριτική εκτίμηση της πολιτικής που ακολουθείται στους διάφορους τομείς του περιβάλλοντος ώστε να εξακριβώσει το κατά πόσον η εμπειρία της προηγούμενης νομοθεσίας και η εφαρμογή της θα έπρεπε να υποδείξουν νέες στρατηγικές, το γιατί τμήματα των παρελθόντων προγραμμάτων δράσης σε θέματα περιβάλλοντος δεν εφαρμόστηκαν και το τι γνώσεις μπορεί να αντλήσει κανείς από το παρελθόν για να χρησιμεύσει στο μέλλον.

2.1.6. Η Επιτροπή θα επανεξετάσει τις υποχρεώσεις των κρατών μελών, με βάση τις υφιστάμενες οδηγίες, να υποβάλλουν εκθέσεις όσον αφορά την εφαρμογή των εν λόγω οδηγιών. Για το σκοπό αυτό θα υποβάλει πρόταση οδηγίας που θα τυποποιεί και θα τοποθετεί σε ορθολογική βάση τη γενική υποχρέωση υποβολής εκθέσεων, ενώ θα τις συνδέσει ουσιαστικότερα με την κατάρτιση, ανά τριετία, των κοινοτικών εκθέσεων για την κατάσταση του περιβάλλοντος. Η Επιτροπή προτείνει επίσης να δοθεί μεγαλύτερη δημοσιότητα στις εκθέσεις που έχουν σχέση με τις διάφορες οδηγίες για το περιβάλλον και στις εκθέσεις της Επιτροπής για τα αποτελέσματα με βάση την κοινοτική νομοθεσία για το περιβάλλον.

2.1.7. Σύμφωνα με τη συμφωνία πληροφόρησης του 1973 (1), τα κράτη μέλη συμφώνησαν να κοινοποιούν στην Επιτροπή τις προθέσεις τους να εφαρμόσουν νομοθεσία για το περιβάλλον σ' εθνικό επίπεδο. Λαμβανομένων υπόψη των διατάξεων της αναθεωρημένης συνθήκης σχετικά με την πολιτική για το περιβάλλον και την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς μέχρι το 1992, που συνεπάγονται την ανάγκη διαμόρφωσης όλων των απαραίτητων σε κοινοτικό επίπεδο προτύπων περιβάλλοντος για τα προϊόντα με βάση τον ίδιο χρονικό προγραμματισμό, η Επιτροπή κρίνει ότι έφθασε η ώρα να μεταβληθεί η συμφωνία πληροφόρησης σε μια δεσμευτική κοινοτική πράξη. Η Επιτροπή, λοιπόν, θα υποβάλει πρόταση οδηγίας ώστε να γίνει υποχρεωτική η κοινοποίηση της σχεδιαζόμενης νομοθεσίας για το περιβάλλον στο μέτρο που αυτό δεν καλύπτεται ήδη με βάση τις διατάξεις της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ (2) και να καταστεί δυνατή η συστηματικότερη εκτίμηση της ανάγκης να αναληφθεί δράση για το περιβάλλον σε κοινοτικό επίπεδο.

(1) ΕΕ αριθ. C 9 της 15.3.1973 ΕΕ αριθ C 86 της 20.7.1974.

(2) ΕΕ αριθ. L 109 της 26.4.1983, σ. 8.

2.2. Εφαρμογή κοινοτικών οδηγιών

2.2.1. Η αποτελεσματική εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας για το περιβάλλον από όλα τα κράτη μέλη θα είναι πρωταρχικής σημασίας για την Κοινότητα.

2.2.2. Η μεταφορά της κοινοτικής νομοθεσίας σ'εθνικό δίκαιο επιτυγχάνεται συνήθως σε λογικό χρονικό διάστημα, αν και μερικές φορές με καθυστέρηση σε σχέση με τις ημερομηνίες που καθορίζονται στις οδηγίες. Είναι προφανές ότι τα νέα κράτη μέλη, ιδίως, θα πρέπει να καταβάλουν ιδιαίτερες προσπάθειες κατά τα επόμενα χρόνια. Η Επιτροπή έχει εντούτοις, στο παρελθόν εξακριβώσει σημαντικό αριθμό παραλείψεων και παρεκκλίσεων στα εθνικά δίκαια, που ήταν μερικές φορές ιδιαίτερα σοβαρές, και έχει υποχρεωθεί να κινήσει τις διαδικασίες παράβασης κατά κρατών μελών, προκειμένου να υπάρξει ευθυγράμμιση της εθνικής νομοθεσίας με τις απαιτήσεις του κοινοτικού δικαίου.

2.2.3. Στο μέλλον το θέμα της μεταφοράς κοινοτικών οδηγιών σ'εθνικό δίκαιο είναι πιθανό να τύχει μεγαλύτερης προσοχής από το ενδιαφερόμενο κοινό, αφότου η Επιτροπή αποφάσισε να επιτρέψει την ελεύθερη είσοδο του κοινού στη βάση των δεδομένων όπου φυλάσσονται πληροφορίες σχετικά με την εθνική νομοθεσία - που υπήρχε ήδη ή θεσπίστηκε ειδικά - με την οποία εφαρμόζεται το κοινοτικό δίκαιο.

2.2.4. Αν αφήσει κανείς κατά μέρος το θέμα του νομικού μηχανισμού, σημαντικά προβλήματα αντιμετωπίζονται επίσης όσον αφορά τα ζητήματα της πρακτικής εφαρμογής σ'εθνικό επίπεδο των απαιτήσεων της κοινοτικής νομοθεσίας και της αποτελεσματικότητάς της στην πράξη για τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος.

2.2.5. Θεωρητικά η Επιτροπή έχει την εξουσία να ελέγχει το κατά πόσο οι κοινοτικές πράξεις και οι εθνικές νομοθεσίες που βασίζονται σ' αυτές, συμφωνούν πράγματι στην ουσία μεταξύ τους σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο. Η εξουσία αυτή της παρέχεται από το άρθρο 155 της συνθήκης καθώς και από άρθρα των μεμονωμένων οδηγιών που προβλέπουν ότι τα κράτη μέλη υποβάλλουν εκθέσεις στην Επιτροπή σχετικά με την εφαρμογή των οδηγιών. Εντούτοις, οι εθνικές εκθέσεις δεν υποβάλλονται πάντα τακτικά και συχνά δεν παρέχουν επαρκή στοιχεία ώστε να μπορέσει η Επιτροπή να εκτιμήσει επαρκώς την πρακτική εφαρμογή.

2.2.6. Και για τα δύο αυτά θέματα - δηλαδή την τυπική νομική συμμόρφωση και την πρακτική εφαρμογή - η Επιτροπή έχει την πρόθεση να εντείνει το διάλογο με τις εθνικές (ή, κατά περίπτωση, περιφερειακές) διοικήσεις των κρατών μελών, ώστε να προκύψει περισσότερο εναρμονισμένη κατανόηση και προσέγγιση τόσο των νομικών όσο και των πρακτικών θεμάτων που αφορούν την εφαρμογή, και να τις πείσει να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των κοινοτικών πράξεων και των εθνικών νομοθεσιών που βασίζονται σ'αυτές. Οι συζητήσεις αυτού του είδους είναι δυνατόν να φανούν χρήσιμες για ορισμένες διοικήσεις δίνοντάς τους τη δυνατότητα να επωφεληθούν από την πείρα διοικήσεων σ'άλλα κράτη μέλη. Πρέπει επίσης να έχουν ως αποτέλεσμα να αποφεύγεται, όσο γίνεται, η ανάγκη για την Επιτροπή να καταφεύγει στις διαδικασίες παράβασης.

2.2.7 Η Επιτροπή έχει επίσης την πρόθεση να αναλάβει περαιτέρω δράση προκειμένου να ενισχυθούν τόσο η καλύτερη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας για το περιβάλλον όσο και η αποτελεσματικότερη εφαρμογή της. Στη δράση αυτή θα περιλαμβάνονται:

- εξέταση του κατά πόσον, στις κατάλληλες περιπτώσεις, στους επιθεωρητές περιβάλλοντος της Κοινότητας θα πρέπει να δίνεται η εντολή να εργάζονται με τους υπαλλήλους των κρατών μελών για τη διασφάλιση της εναρμονισμένης και αποτελεσματικής εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου

- καλύτερη δημοσιότητα της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον και των επιπτώσεών της σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο ώστε να αυξηθεί η συνειδητοποίηση από το κοινό της ανάγκης για αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος

- ενθάρρυνση ιδιωτών, μη κυβερνητικών οργανισμών ή τοπικών αρχών να αναφέρουν στην Επιτροπή περιπτώσεις μη συμμόρφωσης ή ανεπαρκούς συμμόρφωσης, προκειμένου να κινηθεί ο επανορθωτικός μηχανισμός

- διοργάνωση σεμιναρίων, πρακτικής επιμόρφωσης και άλλων δημοσίων συζητήσεων που επιτρέπουν την ανταλλαγή των εμπειριών μεταξύ ενδιαφερομένων προσώπων και οργανισμών σχετικά με το πώς εφαρμόζεται το κοινοτικό δίκαιο και με το πόσο αποτελεσματικό είναι για τη βελτίωση του περιβάλλοντος

- έναρξη διαδικασιών παράβασης σύμφωνα με το άρθρο 169 της συνθήκης κατά κρατών μελών, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη τηρούν πράγματι τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από το κοινοτικό δίκαιο.

2.2.8. Η Επιτροπή έχει την πεποίθηση ότι η πλήρης και αποτελεσματική εφαρμογή των κοινοτικών πράξεων για το περιβάλλον από όλα τα κράτη μέλη αποτελεί θέμα προτεραιότητας που θα οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος, θα συμβάλει στην καλύτερη ενοποίηση των εθνικών πολιτικών και ενεργειών για το περιβάλλον και θα ενισχύσει τη συνοχή της Κοινότητας. Κατά συνέπεια, η εφαρμογή θα είναι θέμα προτεραιότητας στο πλαίσιο του τέταρτου προγράμματος δράσης.

2.3. Ενοποίηση με άλλες κοινοτικές πολιτικές

2.3.1. Ενώ αληθεύει ότι δεν μπορεί να υπάρξει υγιής πολιτική περιβάλλοντος αν δεν υπάρχει ταυτόχρονα πρόοδος στο οικονομικό και κοινωνικό μέτωπο, είναι εξίσου αλήθεια ότι δεν μπορεί να υπάρξει διαρκής οικονομική και κοινωνική πρόοδος αν δεν ληφθεί υπόψη το περιβάλλον και δεν θεωρηθεί, πράγματι, σαν ουσιαστική συνιστώσα της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Το γεγονός αυτό αναγνωρίστηκε απροσχημάτιστα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όταν επιβεβαίωσε τη σταθερή του απόφαση να προσδώσει στην πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος το χαρακτήρα ουσιαστικής συνιστώσας της οικονομικής, βιομηχανικής, γεωργικής και κοινωνικής πολιτικής που εφαρμόζει η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της.

2.3.2. Κατά συνέπεια, προσπάθειες που θα καταβάλει η Επιτροπή στη διάρκεια του τέταρτου προγράμματος δράσης σε θέματα περιβάλλοντος θα εστιαστούν σε μεγάλο βαθμό στο να σημειωθεί σημαντική πρόοδος προς την κατεύθυνση της επίτευξης αυτού του στόχου - αρχικά στο επίπεδο των πολιτικών και ενεργειών της Κοινότητας, στην συνέχεια στο επίπεδο των πολιτικών που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη, αλλά το γρηγορότερο δυνατό με περισσότερο γενικευμένο τρόπο ώστε κάθε οικονομικής ή κοινωνικής φύσης ενέργεια, που αναλαμβάνεται είτε από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς είτε είναι μεικτού χαρακτήρα, σε κοινοτικό επίπεδο, να έχει πλήρως ενσωματωμένες τις απαιτήσεις περιβάλλοντος στο σχεδιασμό και την υλοποίησή της.

2.3.3. Όσον αφορά αυτές τις πρωτοβουλίες που καλύπτουν ευρύ φάσμα, προτεραιότητα θα δοθεί στα σχέδια και στη διασφάλιση του ότι στην πρακτική εφαρμογή των κάθε είδους προτάσεων συνυπολογίζονται κατάλληλα οι απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Το ενδιαφέρον όμως της Επιτροπής θα επεκταθεί, όσο γίνεται γρηγορότερα, για να καλυφθούν οι πολιτικές και οι απολογισμοί πολιτικών, οι μελέτες και η εφαρμογή τους, οι διαδικασίες, τα προγράμματα (συμπεριλαμβανομένων των γενικών τους στόχων και των επιμέρους στοιχείων τους) καθώς και μεμονωμένα σχέδια.

2.3.4. Όσον αφορά τις πολιτικές της Κοινότητας, ιδιαίτερη σημασία δίνεται ήδη σε σχέδια και προγράμματα που χρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία και τα άλλα κοινοτικά ταμεία. Η πρόσφατη καθιέρωση διακανονισμών σε σταθερή βάση για το στενό συντονισμό όλων των λειτουργιών που γίνονται υπό την αιγίδα των διαρθρωτικών ταμείων θα συμβάλει σαφώς σε μεγάλο βαθμό στο να λαμβάνονται πλήρως υπόψη οι περιβαλλοντικές ανάγκες. Στο πλαίσιο αυτών των διακανονισμών συντονισμού, η Επιτροπή ασχολείται ήδη με τη διαμόρφωση ουσιαστικών εσωτερικών διαδικασιών για να διασφαλιστεί ότι οι απαιτήσεις περιβάλλοντος ενσωματώνονται στις διαδικασίες εκτίμησης και έγκρισης προτάσεων που αφορούν κάθε προσπάθεια που πρόκειται να χρηματοδοτηθεί από αυτά τα ταμεία. Οι διαδικασίες αυτές θα βασιστούν στενά στην οδηγία (85/337/ΕΟΚ) για την εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον (1). Θα προβλέπουν επίσης την υποχρέωση διενέργειας, σ'ορισμένες περιπτώσεις, εκτιμήσεων των επιπτώσεων στο περιβάλλον. Όταν οι διαδικασίες αυτές θα καθιερωθούν για τις πολιτικές της Κοινότητας, η Επιτροπή θα εξετάσει το θέμα της ευρύτερης εφαρμογής τους και θα υποβάλει σχετικές προτάσεις.

(1) ΕΕ αριθ. L 175 της 6.7.1985

2.3.5. Εντούτοις, η εκτίμηση από περιβαλλοντική άποψη των αναπτυξιακών προτάσεων δεν αρκεί από μόνη της για τη διασφάλιση της αναγκαίας ένταξης των απαιτήσεων περιβάλλοντος στις πολιτικές που υπάρχουν σ'άλλους τομείς. Για να καταδειχθεί η φύση των πρωτοβουλιών που πρέπει να αναληφθούν προκειμένου να υπάρξει πλήρως ενσωμάτωση αυτών των απαιτήσεων στο σχεδιασμό και την εφαρμογή οικονομικών και κονωνικών δραστηριοτήτων στην Κοινότητα, οι παράγραφοι που ακολουθούν αναφέρουν τις προθέσεις της Επιτροπής σχετικά με τις πολιτικές σε συγκεκριμένους τομείς όπου, κατά την άποψη της Επιτροπής, είναι αναγκαίο να αναληφθούν ειδικές δράσεις.

2.3.6. Γεωργία - Το θαυμαστό τοπίο της Ευρώπης έχει διαμορφωθεί και διαπλαστεί από τη γεωργία ανά τους αιώνες. Εντούτοις, η ανάπτυξη σύγχρονων μεθόδων καλλιέργειας θέτει προβλήματα που απαιτούν άμεση επίλυση. Η ακατάλληλη χρήση της γης βλάπτει την ποιότητα του τοπίου και τις περιοχές που παρουσιάζουν ειδικό ενδιαφέρον και χρειάζονται προστασία. Η άτοπη χρήση χημικών ουσιών και η ανεξέλεγκτη διάθεση γεωργικών αποβλήτων ρυπαίνουν τα ύδατα και προσβάλλουν την άγρια χλωρίδα και πανίδα. Η Επιτροπή έχει ήδη ανακοινώσει τις αρχικές της πορτάσεις (μετά τη δημοσίευση του πράσινου βιβλίου της για τις «προοπτικές της κοινής γεωργικής πολιτικής» (2) και την ανακοίνωση που ακολούθησε «Ένα μέλλον για την ευρωπαϊκή γεωργία» (3) για να διασφαλιστεί ότι στη γεωργική πολιτική και την εφαρμογή της στην Κοινότητα θα καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες για το σεβασμό του περιβάλλοντος και την προστασία της ανεκτίμητης κληρονομιάς σε τοπία και είδη. Οι προτάσεις αυτές εστιάζονται σε μέτρα «για την υποστήριξη της γεωργίας σε περιοχές όπου είναι αναγκαίο για το σχεδιασμό της χρήσης των γαιών, τη διατήρηση της κοινωνικής ισορροπίας και την προστασία του περιβάλλοντος και του τοπίου» και στην ανάγκη «να συνειδητοποιήσουν σε μεγαλύτερο βαθμό οι αγρότες τα προβλήματα του περιβάλλοντος».

(2) Έγγρ. COM(85) 333 της 13.7.1985.

(3) Έγγρ. COM(85) 750 της 18.12.1985.

2.3.7. Η Επιτροπή έχει επίσης αποσαφηνίσει, στο έγγραφο COM(85) 750, την άποψή της ότι, για να καθιερωθεί γνήσια ισορροπία μεταξύ της γεωργικής ανάπτυξης και των, μερικές φορές, ασυμβίβαστων αναγκών προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, είναι αναγκαίο να αναληφθούν ορισμένες ενέργειες σχετικά, ιδίως, με τη χρήση των γεωργοχημικών ουσιών, την κατεργασία των γεωργικών αποβλήτων και την προστασία ειδών, βιοτόπων και τοπίων. Όσον αφορά τα μεγάλης κλίμακας γεωργικά και δασοκομικά σχέδια και προγράμματα, η Επιτροπή έχει επανειλημμένα στο παρελθόν ξεκαθαρίσει ότι θα απαιτεί τη διενέργεια εκτιμήσεων των επιπτώσεων στο περιβάλλον. Όπως αναφέρεται στην πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με την κοινοτική δράση στο δασονομικό τομέα (4), μια αύξηση των δασικών περιοχών της Κοινότητας είναι επιθυμητή για πολλούς λόγους, συμπεριλαμβανομένης της συμβολής που αυτό θα μπορούσε να έχει στην προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, Για όλα αυτά τα θέματα η Επιτροπή θα υποβάλει κατάλληλες προτάσεις το γρηγορότερο δυνατον.

(4) Έγγρ. COM(86) 26 της 31.1.1986.

2.3.8. Επιπλέον, η συστηματική παρακολούθηση του μαρασμού (die-bakc) των δασών αποτελεί ουσιαστικό συνοδευτικό μέτρο των μέτρων για τον έλεγχο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Προτάσεις σχετικά μ'αυτό (και για τον έλεγχο των πυρκαϊών στα δάση) έχουν υποβληθεί εδώ και καιρό στο Συμβούλιο και η Επιτροπή προβάλλει επίμονα την ανάγκη της γρήγορης έγκρισής τους.

2.3.9. Βιομηχανία - Η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών θεμάτων στη βιομηχανική πολιτική πρέπει να αντιμετωπιστεί σε πολύ ευρύτερο πλαίσιο από την απλή πρόληψη ή τον απλό έλεγχο της ρύπανσης και τις διαδικασίες εκτίμησης των επιπτώσεων στο περιβάλλον. Τα θέματα περιβάλλοντος πρέπει να επηρεάσουν τόσο τη θέση και το σχεδιασμό των βιομηχανικών εγκαταστάσεων όσο και την επιλογή από τη βιομηχανία των προϊόντων και των μεθόδων παραγωγής καθώς και την προσέγγιση που ακολουθεί για τη διαχείριση των αποβλήτων της. Αντίστοιχα, ο ρόλος της βιομηχανίας δημιουργεί την υλική ευημερία που μεταξύ άλλων καθιστά δυνατές τις αναγκαίες επενδύσεις για το περιβάλλον και οι βελτιώσεις που έχουν γίνει πρέπει να αναγνωριστούν.

2.3.10. Η σαφής πολιτική της Επιτροπής είναι να καταρτιστούν προτάσεις για τη νομοθεσία προστασίας του περιβάλλοντος σε στενές διαβουλεύσεις με τη βιομηχανία. Ένας περαιτέρω στόχος είναι, όποτε αυτό είναι δυνατόν, να παρέχεται έγκαιρη προειδοποίηση για τις πιθανές αλλαγές στη νομοθεσία με τις οποίες θα καθορίζονται αυστηρότερα πρότυπα ή αυστηρότερες απαιτήσεις για το περιβάλλον, ώστε να δίνεται στη βιομηχανία επαρκές χρονικό περιθώριο για να προσαρμοσθεί και να μπορέσει να λάβει υπόψη της τα νέα πρότυπα για τις επενδύσεις, την πολιτική της και το σχεδιασμό των προϊόντων της στο μέλλον.

2.3.11. Με τη νομοθεσία όμως δεν κλείνει το θέμα. Είναι προφανές ότι τα πρότυπα για το περιβάλλον θα γίνουν προοδευτικά αυστηρότερα και ότι η απαίτηση του κοινού για βελτιωμένη ποιότητα περιβάλλοντος θα βαίνει αύξουσα. Είναι κατά συνέπεια υψίστης σημασίας το να αναλαμβάνει η βιομηχανία, με δική της πρωτοβουλία και για το δικό της συμφέρον, όλο και περισσότερες ενέργειες προς την κατεύθυνση της ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών θεμάτων στις πολιτικές και στις λειτουργικές της διαδικασίες και πρακτικές. Πολλές βιομηχανικές εταιρείες έχουν ήδη επιτελέσει σημαντικές προόδους προς αυτήν την κατεύθυνση, ενώ το ίδιο ισχύει και για ορισμένες τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες κλπ. Εντούτοις, η αναγκαία πλήρης ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων σε όλες τις οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες δεν θα επιτευθεί αν δεν γενικευθεί αυτή η προσέγγιση. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή θα ασχοληθεί, κατά τη διάρκεια του τέταρτου προγράμματος δράσης σε θέματα περιβάλλοντος, σε στενή συνεννόηση με τη βιομηχανία, με τη διαμόρφωση κατάλληλων κατευθυντήριων γραμμών και δεοντολογικών κωδίκων, προκειμένου να ενισχυθεί αυτή η αντιμετώπιση όσο γίνεται ταχύτερα.

2.3.12. Ενεργώντας μ'αυτόν τον τρόπο, είναι απαραίτητο να αναγνωριστεί ότι η ανάγκη για ολοένα αυστηρότερα πρότυπα θέτει τα σοβαρότερα προβλήματα για τις παλαιότερες βιομηχανίες που βρίσκονται υπό αναδιάρθρωση και διαθέτουν πολλές πεπαλαιωμένες εγκαταστάσεις. Αντίθετα, μερικές από τις νέες βιομηχανίες που τις αντικαθιστούν κάνουν χρήση τεχνολογιών που εισάγουν καινοτομίες και που είναι, από τη φύση τους, λιγότερο ρυπαίνουσες και ενοχλητικές για το περιβάλλον σε σχέση με ορισμένες παλαιές τεχνολογίες τις οποίες αντικαθιστούν. Επίσης, μερικές από τις τεχνολογίες που εισάγουν καινοτομίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν και χρησιμοποιούνται από τις βιομηχανίες διαχείρισης περιβάλλοντος (όπως ο εξοπλισμός ελέγχου της ρύπανσης), συνδυάζοντας μ'αυτόν τον τρόπο τη βελτιωμένη διαχείριση του περιβάλλοντος και την τεχνολογική καινοτομία.

2.3.13. Άσχετα με το κατά πόσο είναι εύκολο για μια συγκεκριμένη βιομηχανία να ανταποκριθεί στην απαίτηση για αυστηρότερα πρότυπα περιβάλλοντος, η Επιτροπή έχει την πεποίθηση ότι, γενικά, η ανταγωνιστικότητα της κοινοτικής βιομηχανίας σε παγκόσμιο επίπεδο κατά τη δεκαετία του '90 θα εξαρτηθεί μερικά από το κατά πόσο τα προϊόντα της θα ανταποκρίνονται σε πρότυπα περιβάλλοντος τουλάχιστον τόσο αυστηρά όσο εκείνα των ανταγωνιστών της. Αν δεν σημειωθεί πρόοδος αυτού του είδους, οι παραγωγοί της Κοινότητας θα χάσουν μερίδα της αγοράς όχι μόνο στις διεθνείς αγορές, αλλά και στην εσωτερική αγορά. Εξάλλου, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η ρύπανση αντιπροσωπεύει μια σπατάλη πόρων και συχνά συμβαδίζει με απαρχαιωμένες τεχνολογίες. Και για τα δύο αυτά θέματα έχει σημασία η επιβολή αυστηρών περιβάλλοντος κατά την εναπομένουσα περίοδο της δεκαετίας του '80, πράγμα που μακροπρόθεσμα θα τονώσει την τεχνολογική καινοτομία, προκειμένου να τα ικανοποιήσει, θα προστατεύσει τις αγορές και τις θέσεις εργασίας. Τα πρότυπα αυτά που βρίσκονται στο στάδιο της διαμόρφωσης θα αποτελέσουν πραγματική πρόκληση για τη βιομηχανία, προσφέροντας παράλληλα ουσιαστικές ευκαιρίες ανάπτυξης.

2.3.14 Τα αυστηρότερα πρότυπα περιβάλλοντος παρέχουν κατά τα φαινόμενα ευκαιρίες ανάπτυξης, ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Η Κοινότητα έχει αναγνωρίσει τη σημασία αυτών των εταιρειών για την οικονομική ανάπτυξη και την ανάπτυξη της απασχόλησης στην Ευρώπη. Οι πολύ ειδικές απαιτήσεις σχετικά με την εξέλιξη των προϊόντων, την καινοτομία και τις μεθόδους παραγωγής που προκύπτουν από τα αυστηρότερα πρότυπα περιβάλλοντος φαίνεται ότι ικανοποιούνται, κυρίως από τις μικρότερης κλίμακας εταιρείες που διαθέτουν την αναγκαία για το σκοπό αυτό ευκαμψία. Η δημιουργία και η ανάπτυξη μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, που είναι απόρροια αυτού, θα αποτελέσει σημαντική συνεισφορά στην ευρωπαϊκή οικονομία κατά τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα όμως, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις δεν είναι δυνατόν να εξαιρεθούν από την υποχρέωση συμμόρφωσης με τα ολοένα και αυστηρότερα πρότυπα περιβάλλοντος παρά τις δυσκολίες που ενδεχόμενα συναντούν για να το επιτύχουν. Σε μερικές περιπτώσεις είναι ίσως αναγκαίο να ενισχυθούν αυτές οι εταιρείες από τις δημόσιες αρχές προκειμένου να προβούν στις επενδύσεις που απαιτούνται για την ικανοποίηση αυτών των προτύπων. Ταυτόχρονα, είναι καθήκον των νομοθετών, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, να λαμβάνουν υπόψη τους τις δαπάνες που βαρύνουν αυτές τις επιχειρήσεις εξαιτίας της νομοθεσίας. Τα υψηλής προστασίας πρότυπα περιβάλλοντος πρέπει να επιτευχθούν με το λιγότερο γραφειοκρατικό και τον περισσότερο αποδοτικό) τρόπο.

2.3.15 Πολιτική ανταγωνισμού - Σε αναγνώριση της σημασίας τους για την εξυπηρέτηση του κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή, ήδη από το 1974, κρατικές ενισχύσεις, με ορισμένες προϋποθέσεις που αποβλέπουν στην προώθηση της προστασίας του περιβάλλοντος. Ο στόχος της έγκρισης περιορισμένων κρατικών ενισχύσεων για το σκοπό αυτό είναι η προώθηση της εφαρμογής κανονισμών που εξασφαλίζουν αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος και η προσαρμογή της βιομηχανίας με βάση τις διατάξεις τους καθώς και η ενδεχόμενη προώθηση της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει». Η ισχύς των παρόντων κανονισμών που διέπουν αυτές τις ενισχύσεις λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 1986, ενώ η Επιτροπή εξετάζει τις δυνατότητες παράτασής της.

2.3.16. Περιφερειακή πολιτική - Μια από τις σημαντικότερες πολιτικές της Κοινότητας είναι η πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης με την οποία επιδιώκεται η ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης των περιοχών της Κοινότητας που είναι λιγότερο αναπτυγμένες ή μειονεκτούν από οικονομική άποψη και, κατά συνέπεια, η ενίσχυση της σύγκλισης των οικονομιών. Πολλά από τα έργα που χρηματοδοτούνται από το περιφερειακό ταμείο είναι μεγάλης σχετικά κλίμακας έργα υποδομής, ενώ σε πολλές από τις περιοχές που ενισχύονται περιλαμβάνονται σημαντικές ή ευαίσθητες από περιβαλλοντική άποψη ζώνες. Κατά συνέπεια, η ενσωμάτωση των απαιτήσεων περιβάλλοντος στο σχεδιασμό και την εφαρμογή των πολιτικών και προγραμμάτων (καθώς και των μεμονωμένων έργων) περιφερειακής ανάπτυξης έχει ιδιαίτερη σημασία. Οι διαδικασίες που προαναφέρονται στην παράγραφο 2.3.4 πρέπει να διασφαλίσουν με ικανοποιητικό τρόπο αυτήν την ενσωμάτωση.

2.3.17. Εντούτοις, η αλληλεπίδραση μεταξύ περιφερειακής πολιτικής και πολιτικής περιβάλλοντος υπερβαίνει τα όρια αυτής της ουσιαστικά προληπτικής θεώρησης. Μεταξύ των οικονομικά λιγότερο αναπτυγμένων περιοχών της Κοινότητας είναι δυνατόν να παρουσιαστούν περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αναγκαίες βελτιώσεις της ποιότητας του περιβάλλοντος μπορούν να καθυστερήσουν εξαιτίας των χρηματοοικονομικών επιπτώσεών τους στις υπάρχουσες επιχειρήσεις. Επιπλέον, σ' ορισμένες περιοχές της Κοινότητας, οι δημόσιες αρχές αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα για την εφαρμογή των κοινοτικών μέτρων, ιδίως όσον αφορά τη δημιουργία βασικής περιβαλλοντικής υποδομής. Για να ξεπεραστούν αυτές οι δυσκολίες η Επιτροπή πρόκειται να υποβάλει πρόταση για ένα κοινοτικό πρόγραμμα, στο πλαίσιο του περιφερειακού ταμείου, που θα αποβλέπει στην ενίσχυση των μειονεκτικών περιοχών της Κοινότητας για την εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών σχετικά με το περιβάλλον. Μ' αυτόν τον τρόπο θα προωθηθούν τόσο η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη σ'αυτές τις περιοχές όσο και η κοινοτική πολιτική περιβάλλοντος. Περαιτέρω αναφορά σχετικά μ'αυτήν την πρόθεση, που ανακοινώθηκε στο έγγραφο COM(86) 76, γίνεται στα σημεία 2.5.4 και 5.4.6. Η Επιτροπή ελπίζει να είναι σε θέση να υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 1987. Σύμφωνα με το ψήφισμα του Συμβουλίου της 17ης Φεβρουαρίου 1983, με το οποίο εγκρίνεται το τρίτο κοινοτικό πρόγραμμα σε θέματα περιβάλλοντος (1), η Επιτροπή έχει την πρόθεση να καθοδηγηθεί, μεταξύ άλλων, από την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές οικονομικές και οικολογικές συνθήκες και οι διαφορετικές διαρθρώσεις που υπάρχουν στην Κοινότητα.

(1) ΕΕ αριθ. C 46 της 17.2.1983

2.3.18. Ενέργεια - Η παραγωγή ενέργειας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη χρήση ορυκτών καυσίμων και κατά συνέπεια η ενεργειακή πολιτική έχει αναπόφευκτα σχέση με τα θέματα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Αντίστοιχα, οι απαιτήσεις περιβάλλοντος επηρεάζουν το ενεργειακό κόστος και την ανταγωνιστική θέση των διαφόρων πηγών ενέργειας. Η ισόρροπη επιδίωξη της επίτευξης των στόχων της ενεργειακής πολιτικής και της πολιτικής για το περιβάλλον έχει λοιπόν ιδιαίτερη σημασία, όπως αναφέρεται στην πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής για τους νέους ενεργειακούς στόχους της Κοινότητας (2). Η διατήρηση της ενέργειας και οι εναλλακτικές μη ορυκτές πηγές ενεργείας θα συμβάλουν στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Υπάρχουν τεχνολογίες που μπορούν να επιτύχουν με λογικό κόστος σημαντική μείωση των ρυπαίνουσων εκπομπών από σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα. Αυτό έχει ληφθεί υπόψη στις προτάσεις της Επιτροπής για τη μείωση των εκπομπών από μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης (βλέπε τμήμα 4.1.4).

(2) Έγγρ. COM(85) 245 της 28.5.1986.

2.3.19. Η ασφαλής χρησιμοποίηση της πυρηνικής ενέργειας στο πλαίσιο της Κοινότητας θα συζητηθεί αναμφίβολα πλήρως κατά τη διάρκεια της εκτεταμένης ανασκόπησης που γίνεται τώρα, όπως γνωστοποιήθηκε στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με τη συνέχεια που δίνεται στο πρόσφατο ατύχημα του Τσέρνομπιλ (3). Στο πλαίσιο αυτής της ανασκόπησης θα εξεταστούν ορισμένα μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος και θα υποβληθούν κατάλληλες προτάσες [Βλέπε σημεία 4.1.7, 4.2.2, 4.3.8, 5.3.7 και 7.1.6 (δεύτερη περίπτωση)]. Θα αφορούν τη δυνατότητα εφαρμογής σε πυρηνικές εγκαταστάσεις προσεγγίσεων που αναπτύχθηκαν για τη μη πυρηνική βιομηχανία όσον αφορά τα πρότυπα για τις εκπομπές και τα κριτήρια ασφαλείας: καταβύθιση των αποβλήτων στη θάλασσα, και τη μεταφορά επικίνδυνων υλικών (συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών υλικών).

(3) Έγγρ. COM(86) 327 της 12.6.1986.

2.3.20. Επιχειρώντας μια προβολή στο μέλλον είναι σαφές ότι θα μπορούσαν να προκύψουν δυσεπίλυτα προβλήματα από τη χρήση των ορυκτών καυσίμων εφόσον αποδειχθεί ότι (όπως φοβούνται ορισμένοι επιστήμονες) η αύξηση του επιπέδου του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και το «φαινόμενο θερμοκηπίου» θα έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο κλίμα και στην γεωργική παραγωγικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Κοινότητα πρέπει ήδη να εξετάζει τις πιθανές λύσεις και τις εναλλακτικές ενεργειακές στρατηγικές για την περίπτωση που η περαιτέρω επιστημονική έρευνα θα επιβεβαίωνε την πιθανότητα αυτών των επιπτώσεων. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις εργασίες της σ'αυτό το πλαίσιο.

2.3.21. Γενικά, λοιπόν, είναι προφανές ότι όλες οι ενέργειες που αναλαμβάνονται στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής πρέπει να εξετάζονται από περιβαλλοντική καθώς και από οικονομική άποψη (και αντίστροφα). Έχει ήδη επιτευχθεί ένα επίπεδο ενοποίησης αλλά, όπως αναφέρθηκε, μπορεί να προκύψουν ουσιαστικά προβλήματα στο μέλλον. Η διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων, που είναι το θέμα ενός ερευνητικού προγράμματος της Κοινότητας καθώς και ενός κοινοτικού σχεδίου δράσης (1988-1992) παραμένει βασικό ζήτημα περιβαλλοντικής μέριμνας. Είναι αναγκαίο να ενισχυθεί η κοινοτική πολιτική, με βάση τα αποτελέσματα των μέχρι τώρα εργασιών, ιδίως στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραμμάτων της Κοινότητας, με στόχο την ανάπτυξη σαφών προσανατολισμών ή κατευθυντηρίων γραμμών σε κοινοτικό επίπεδο για τη διάθεση αυτών των αποβλήτων.

2.3.22. Εσωτερική αγορά - Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς μέχρι το 1992 αποτελεί ανειλημμένη κοινοτική υποχρέωση και μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Κοινότητα. Για την επίτευξη αυτού του στόχου απαιτείται η ενεργός υποστήριξη και συνδρομή όλων των άλλων κοινοτικών πολιτικών. Στον τομέα της πολιτικής για το περιβάλλον η βασική ενδεχόμενη επίπτωση της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς σχετίζεται με τα πρότυπα των προϊόντων. Σε σημαντικές περιπτώσεις, τα εθνικά πρότυπα είναι δυνατόν να διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό, ιδίως όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος. Είναι βασικό στην περίπτωση αυτή να αναζητηθεί, σε αρχικό στάδιο και σε κοινοτικό επίπεδο, κάθε εναρμόνιση αυτών των προτύπων που θα ήταν αναγκαία για περιβαλλοντικούς λόγους. Στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη θεσπίζεται ότι η προσέγγιση των νομοθεσιών για την προστασία του περιβάλλοντος θα βασίζεται σε υψηλό επίπεδο προστασίας (βλέπε σημείο 1.5). Η Επιτροπή θα υποβάλει κατάλληλες προτάσεις κατά τη διάρκεια του τέταρτου προγράμματος δράσης σε θέματα περιβάλλοντος από τώρα έως το 1992.

2.3.23. Μεταφορές - Η αλληλεπίδραση μεταφορών και περιβάλλοντος καλύπτει μεγάλο φάσμα. Οι μεταφορές, με την ευρεία έννοια του όρου, βρίσκονται στη βάση πολλών περιβαλλοντικών προβλημάτων (θόρυβος, ρύπανση του αέρα, επιπτώσεις στο τοπίο κλπ.) αλλά μπορούν επίσης να συμβάλουν άμεσα και θετικά στη δημιουργία ή τη βελτίωση του περιβάλλοντος σ'ορισμένες περιπτώσεις. Η βελτίωση της δυνατότητας πρόσβασης ενισχύει τις ευκαιρίες που παρέχονται στους ανθρώπους να επισκεφθούν και να εκτιμήσουν σημαντικές από περιβαλλοντική άποψη περιοχές. Άλλωστε, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ένα άσχημα σχεδιασμένο μεταφορικό δίκτυο μπορεί να είναι καταστροφικό για την ποιότητα του περιβάλλοντος. Σημαντικό θέμα είναι και η βελτίωση των οχημάτων ώστε να γίνουν περισσότερο αποδεκτά από περιβαλλοντική άποψη. Για το σκοπό αυτό έχουν ήδη αναληφθεί ενέργειες που βρίσκονται σ'εξέλιξη όπως αναφέρεται αλλού. Η κύρια υποδομή των μεταφορών απαιτεί εντούτοις ιδιαίτερη προσοχή με στόχο την ελαχιστοποίηση των δυσμενών επιπτώσεων στο περιβάλλον και τη μεγιστοποίηση του οφέλους. Σ'όλες ουσιαστικά τις περιπτώσεις θα υπόκειται φυσικά σε εκ των προτέρων εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον σύμφωνα με την οδηγία 85/337/ΕΟΚ. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι θα δίνεται διαρκώς μεγαλύτερη προσοχή σ'όλες αυτές τις αλληλεπιδράσεις των οποίων η σημασία θα αυξάνει, δεδομένης ιδίως της νέας ρύμης για την ανάπτυξη της κοινής πολιτικής των μεταφορών.

2.3.24. Τουρισμός - Αντίστοιχα, οι επιπτώσεις του τουρισμού στο περιβάλλον και αντίστροφα είναι ένα θέμα μεγάλου ενδιαφέροντος, λαμβανομένης ιδίως υπόψη της ανάγκης να διατηρηθεί και να βελτιωθεί η ποιότητα της φυσικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Ευρώπης.

2.3.25. Κοινωνική πολιτική - Πρέπει να αναγνωριστεί ο ουσιαστικός ρόλος που διαδραματίζει η πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής. Υπάρχουν πολλοί δεσμοί ειδικά στον τομέα της προστασίας του εργαζομένου, της επαγγελματικής εκπαίδευσης και των γενικών συνθηκών εργασίας. Το όλο πεδίο της εκπαίδευσης σε ειδικότητες που έχουν σχέση με το περιβάλλον και ο βαθμός στον οποίο οι πολιτικές για το περιβάλλον μπορούν να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας (βλέπε σημείο 2.4.6 και 2.4.7) έχουν σαφή σχέση με την κοινωνική πολιτική. Η εφαρμογή, λοιπόν, της κοινωνικής πολιτικής και των προγραμμάτων δράσης σε θέματα περιβάλλοντος πρέπει να γίνεται με όσο το δυνατόν περισσότερο συντονισμένο τρόπο. Ίσως χρειαστεί να αναληφθούν νέες ενέργειες στον τομέα της πολιτικής για την προστασία του περιβάλλοντος, με ιδιαίτερη σημασία για την κοινωνική πολιτική, ειδικά όσον αφορά τα καθήκοντα καθώς και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις εκείνων που είναι υπεύθυνοι στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις για την ορθή εφαρμογή των κανονισμών που αποβλέπουν στην προστασία του περιβάλλοντος.

2.3.26. Προστασία των καταναλωτών - Η δράση στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών έχει να προσθέσει στην περιβαλλοντική διάσταση μια σημαντική δυναμικότητα και μ'αυτόν τον τρόπο να υποστηρίξει την κοινοτική πολιτική περιβάλλοντος. Στα προγράμματα για την εκπαίδευση και την πληροφόρηση των καταναλωτών, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πλευρές των προϊόντων και των υπηρεσιών που έχουν σχέση τόσο με το περιβάλλον όσο και με τους καταναλωτές. Στη δικαιολογημένη έμφαση που δίνεται για την ασφάλεια των προϊόντων, πχ. στον τομέα των καλλυντικών, ενυπάρχει επίσης μια περιβαλλοντική διάσταση, καθώς άλλωστε και στα χαρακτηριστικά θέματα που ενδιαφέρουν τον καταναλωτή, όπως η ποιότητα του πόσιμου νερού και ο σχεδιασμός και η διάρκεια ζωής των προϊόντων. Η Επιτροπή θα προχωρήσει σ'ενέργειες για τη διασφάλιση του στενότερου συντονισμού των πολιτικών σ'αυτούς τους τομείς.

2.3.27. Συνεργασία για την ανάπτυξη - Μεγάλη σημασία αποδίδεται στην ενσωμάτωση των απαιτήσεων περιβάλλοντος στα αναπτυξιακά προγράμματα της Κοινότητας. Κι αυτό γιατί πολλά από τα προβλήματα του τρίτου κόσμου είναι στην ουσία προβλήματα περιβάλλοντος. Οι πολιτικές που ευθέως επιδιώκουν την προστασία και τη βελτίωση του περιβάλλοντος καθώς και τη δημιουργία των προϋποθέσεων για σταθερή οικονομική ανάπτυξη είναι λοιπόν αναγκαίες εφόσον επιχειρείται η αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων που έχουν σχέση με την ανάπτυξη.

2.3.28. Γενικά - Γενικά η Επιτροπή θα επιδιώξει να διασφαλίσει ότι θα γίνουν ενέργειες προς την κατεύθυνση της ενσωμάτωσης των απαιτήσεων περιβάλλοντος στο σχεδιασμό και την εφαρμογή όλων των οικονομικών, βιομηχανικών, γεωργικών και κοινωνικών πολιτικών όπως ζητήθηκε κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και αναφέρεται στο σημείο 2.3.1. Αρχικά, όπως σημειώνεται στο σημείο 2.3.2, οι προσπάθειες θα στραφούν προς τις κοινοτικές πολιτικές. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή θα προχωρήσει στη διαμόρφωση εσωτερικών διαδικασιών και πρακτικών ώστε να διασφαλιστεί ότι η εν λόγω ενσωμάτωση των παραμέτρων που έχουν σχέση με το περιβάλλον θα γίνεται μηχανιστικά σ'όλες τις πολιτικές που καλύπτουν τους άλλους τομείς. Η Επιτροπή θα καταβάλλει επίσης προσπάθειες, κατά τη διάρκεια του τέταρτου προγράμματος δράσης σε θέματα περιβάλλοντος, για τη διαμόρφωση κατευθυντήριων γραμμών, διαδικασιών και άλλων μέσων που θα ήταν δυνατόν να συμβάλουν σε μια ανάλογη ενσωμάτωση στο επίπεδο των πολιτικών που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη, τόσο μέσω δημόσιων όσο και μέσων ιδιωτικών οικονομικών φορέων.

2.4. Πλευρές των ενεργειών και των πολιτικών για το περιβάλλον που έχουν σχέση με την οικονομία και την απασχόληση

2.4.1. Τα μέτρα για το περιβάλλον αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της κοινοτικής οικονομικής δραστηριότητας, γιατί η προστασία που περιβάλλοντος βελτιώνει την ποιότητα της ζωής και περιφρουρεί τους φυσικούς πόρους, κάνοντας μ'αυτόν τον τρόπο δυνατό να αντληθούν πλήρως τα οφέλη από την οικονομική δραστηριότητα, με τη μορφή καλύτερων σχεδίων οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης, με συνακόλουθες ευεργετικές επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Η Επιτροπή, εντούτοις, συνειδητοποιεί τις δυσκολίες για την κατάρτιση ενός ισολογισμού των θετικών και αρνητικών επιπτώσεων στην απασχόληση από τις ενέργειες και τις πολιτικές για το περιβάλλον. Για να είναι έγκυρος ένας τέτοιος ισολογισμός, είναι βασικό να λαμβάνονται πλήρως υπόψη στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων τα οφέλη (καθώς και το κόστος) των μέτρων για το περιβάλλον, άσχετα με το αν είναι μετρητέα σε χρήμα.

2.4.2. Σ'αυτό το πλαίσιο έχει μεγάλη σημασία να προβλεφθεί, μεταξύ άλλων, στις τροποποιήσεις της Συνθήκης της Ρώμης που συμφωνήθηκαν από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών, ότι στις κοινοτικές ενέργειες για το περιβάλλον θα λαμβάνεται υπόψη το δυνητικό όφελος και κόστος από την ύπαρξη ή την απουσία δράσης. Η Επιτροπή θα επιδιώξει την ανάπτυξη μεθόδων εκτίμησης που θα διευκολύνουν αυτό το έργο και που θα διασφαλίσουν, όσο γίνεται, την προετοιμασία μιας κατάλληλης ανάλυσης κόστους-οφέλους που θα χρησιμεύσει ως βάση για τις προτάσεις σε θέματα περιβάλλοντος.

2.4.3. Στις εκτιμήσεις αυτές θα πρέπει να λαμβάνονται σαφώς υπόψη τόσο οι βραχυπρόθεσμες όσο και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Η Επιτροπή αναγνωρίζει βέβαια ότι το κέρδος της οικονομίας από την επιδίωξη της ικανοποίησης αυστηρών απαιτήσεων περιβάλλοντος δεν θα είναι άμοιρο κόστους βραχυπρόθεσμα. Σε μερικές περιπτώσεις, λοιπόν, είναι δυνατόν να προκύψουν βραχυπρόθεσμα προβλήματα όσον αφορά τη χρηματοδότηση και την ανταγωνιστικότητα. Σ'άλλες περιπτώσεις ο ρυθμός απόδοσης των επενδύσεων θα είναι τέτοιος ώστε θα υπάρξει βραχυπρόθεσμα οικονομικό (και περιβαλλοντικό) κέρδος. Σ'άλλες πάλι περιπτώσεις το βραχυπρόθεσμο κόστος της εφαρμογής των μέτρων για το περιβάλλον είναι δυνατόν να αντισταθμιστεί από το μακροπρόθεσμο οικονομικό κέρδος (εφόσον πχ. υπάρξει το ερέθισμα για την ανάπτυξη και χρησιμοποίηση οικονομικότερων τεχνολογικών ή ένα ανταγωνιστικό κέρδρος στις αγορές με την εφαρμογή αυστηρών κανονισμών για το περιβάλλον).

2.4.4. Ακόμα και αν τα οικονομικά οφέλη που αναμένονται από τα μέτρα για το περιβάλλον δεν είναι δυνατόν να προκύψουν παρά μόνο μακροπρόθεσμα, υπάρχουν υγιείς περιβαλλοντικοί και οικονομικοί λόγοι που στηρίζουν την αναγκαιότητα πραγματοποίησης των επενδύσεων. Ο ΟΟΣΑ είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι «τα οφέλη που προέκυψαν από τα μέτρα για το περιβάλλον (συμπεριλαμβανομένου του κόστους των ζημιών που αποφεύχθηκαν) υπήρξαν, γενικά ανώτερα από το κόστος τους». Σ'όλες τις περιπτώσεις, είναι σημαντικό να υπολογίζεται και να υπάρχει διαθέσιμο για συγκρίσεις, το κόστος των ζημιών που προκύπτουν από την παράλειψη της ανάληψης δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος.

2.4.5. Έχει εντούτοις σημασία να κατανοηθεί ότι το βραχυπρόθεσμο κόστος που προκύπτει από την καθιέρωση νέων προτύπων περιβάλλοντος μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα ορισμένων επιχειρήσεων που πρέπει να συμμορφωθούν μ'αυτά. Αυτό πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα όχι μόνον όσον αφορά το είδος και το επίπεδο των προτύπων περιβάλλοντος που πρόκειται να καθιερωθούν αλλά και όσον αφορά το χρονονοδιάγραμμα της εφαρμογής τους. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα επιδιώξει, κατά τη διαμόρφωση των μέτρων για το περιβάλλον, να διασφαλιστεί ότι οι στόχοι και τα μέσα θα αποσαφηνιστούν στη βιομηχανία και ότι θα δοθεί στις επιχειρήσεις ένα λογικό χρονικό διάστημα για να προσαρμοστούν στα νέα πρότυπα. Η προσαρμογή στα νέα πρότυπα περιβάλλοντος είναι δυνατόν σ'ορισμένες περιπτώσεις να διευκολυνθεί με χρηματοδοτική στήριξη (βλέπε σημείο 2.5).

2.4.6. Όσον αφορά την απασχόληση, η Επιτροπή υποστηρίζει σαφώς την άποψη ότι μια ενισχυμένη πολιτική περιβάλλοντος θα έχει γενικά θετικές επιπτώσεις στη δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω της υποδομής και των επενδύσεων για το περιβάλλον και μέσω της παραγωγής νέων προϊόντων που συνδέονται άμεσα με τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος. Ακόμα και αν σ'ορισμένες περιπτώσεις, όπου οι κανονισμοί για το περιβάλλον αυξάνουν το βιομηχανικό κόστος, είναι δυνατόν να υπάρξουν βραχυπρόθεσμα αρνητικές συνέπειες για την απασχόληση, υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι, στο παρελθόν, οι πολιτικές για το περιβάλλον είχαν οριακά θετικές επιπτώσεις στο σύνολο της απασχόλησης. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι υπάρχουν πολλά μέτρα για το περιβάλλον που μπορούν να έχουν, άμεσα και έμμεσα, θετικές επιπτώσεις στη δημιουργία θέσεων εργασίας (όπως αυτά με τα οποία επιχειρείται η αντιμετώπιση της υποβάθμισης του κέντρου των πόλεων ή η επαναχρησιμοποίηση εγκαταλελειμμένων γαιών ή η αποκατάσταση των ζημιών στο τοπίο σε περιοχές φυσικής ομορφιάς) που έχουν όμως, μέχρι τώρα, εφαρμοστεί με ακατάλληλο τρόπο. Γενικά, η διάρθρωση των μέτρων για το περιβάλλον πρέπει να είναι τέτοια ώστε οι επιπτώσεις τους στην απασχόληση να είναι όσο μικρότερες γίνεται.

2.4.7. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή πρόκειται σύντομα να προτείνει ένα πενταετές πρόγραμμα, για το σύνολο της Κοινότητας, σχετικά με «σχέδια επίδειξης» σ'όλα τα κράτη μέλη, που αποβλέπει στο να καταδείξει το πώς οι ενέργειες σε θέματα περιβάλλοντος και η εφαρμογή των πολιτικών για το περιβάλλον μπορούν να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας καθώς και ένα ευρύτατο σύνολο εμπειριών και πληροφοριών στο οποίο η βιομηχανία και όλα τα κράτη μέλη μπορούν να βασιστούν μελλοντικά.

2.5. Οικονομικοί μηχανισμοί

2.5.1. Για τη βελτίωση ή τη διατήρηση της ποιότητας του περιβάλλοντος είναι δυνατόν να εφαρμοστούν διάφορα μέτρα και διαδικασίες. Σ'αυτά βέβαια περιλαμβάνεται η νομική ρύθμιση των προϊόντων, των μεθόδων παραγωγής, των εκπομπών και των αποβλήτων, διάφοροι οικονομικοί μηχανισμοί (όπως φόροι, επιβαρύνσεις, κρατικές ενισχύσεις, εμπορεύσιμες άδειες απόρριψης) καθώς και συμφωνίες με τους φορείς που ρυπαίνουν. Η επιλογή του καταλληλότερου μηχανισμού ή μηχανισμών, για κάθε ιδιαίτερη περίπτωση, εξαρτάται από τις περιστάσεις, το νομικό και διοικητικό πλαίσιο και τη φύση του εριβαλλοντικού προβλήματος που αντιμετωπίζεται.

2.5.2. Η Κοινότητα διαδραματίζει σοβαρό ρόλο στην ανάπτυξη μηχανισμών, με οικονομικό χαρακτήρα, για τον έλεγχο της ρύπανσης και στη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών για τη χρησιμοποίησή τους κατά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Κάθε μέτρο αυτού τους είδους πρέπει βέβαια να χρησιμοποιείται με τρόπο που να συμφωνεί με τις αρχές της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον - ιδίως με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και την προληπτική προσέγγιση.

2.5.3. Στη σύσταση του 1975 σχετικά με τον καταμερισμό της δαπάνης (1) προβλέπεται η χρήση επιβαρύνσεων στις περιπτώσεις που αυτό κρίνεται σκόπιμο. Η Επιτροπή έχει την πρόθεση να καταβάλει περαιτέρω προσπάθειες σ' αυτόν τον τομέα αποβλέποντας στην προώθηση της χρησιμοποίησης οικονομικών μηχανισμών για τη στήριξη της κονοτικής νομοθεσίας. Στη σύσταση του 1975 προβλέπονται επίσης κρατικές ενισχύσεις για μέτρα ελέγχου της ρύπανσης εφόσον είναι δυνατόν να δικαιολογηθούν εξαιρέσεις από την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Στα κράτη μέλη δίνεται η δυνατότητα, στο πλαίσιο που καθορίζεται από την Επιτροπή, να προσφέρουν περιορισμένη χρηματοδοτική βοήθεια για να διευκολυνθεί η καθιέρωση νέων κανονισμών ελέγχου της ρύπανσης σε ήδη υφιστάμενες βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Η ισχύς αυτού του ρυθμιστικού πλαισίου λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 1986 και η Επιτροπή εξετάζει τώρα το κατά πόσον είναι επιθυμητό να παραταθεί.

(1) ΕΕ αριθ. L 194 της 25.7.1975.

2.5.4. Η Επιτροπή εξετάζει επίσης την περίπτωση ανάληψης περαιτέρω ενεργειών για την ενίσχυση των μέτρων ελέγχου της ρύπανσης και πρόκειται (βλέπε σημείο 2.3.16) να υποβάλει πρόταση για ένα κοινοτικό πρόγραμμα, στο πλαίσιο του περιφερειακού ταμείου, με στόχο τη βελτίωση της περιβαλλοντικής υποδομής και την υποστήριξη της εφαρμογής των κοινοτικών οδηγιών για το περιβάλλον σε μειονεκτικές περιοχές της Κοινότητας.

2.5.5. Τέλος, η Επιτροπή σκοπεύει να εξετάσει τις δυνατότητες για τον πληρέστερο καθορισμό της ευθύνης στον τομέα του περιβάλλοντος (συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας ο ρυπαίνων να αναλαμβάνει εκτεταμένη ευθύνη για ζημιές που προκαλούνται από προϊόντα ή μεθόδους παραγωγής) και να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα του συντονισμού μηχανισμών, στις περιπτώσεις, κατά τις οποίες υπάρχουν σοβαρές διασυνοριακές επιπτώσεις που έχουν σχέση με τα πρότυπα των προϊόντων ή με διαμεθοριακή ρύπανση.

2.5.6. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να εξετάσει τη χρησιμοποίηση οικονομικών μηχανισμών ως πιθανό μέσο για την εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής στους τομείς της ρύπανσης του ατμοσφαιρικού αέρα (βλέπε σημείο 4.1), της ρύπανσης των υδάτων (βλέπε σημείο 4.2), της προστασίας από τους θορύβους (βλέπε σημείο 4.5), της προστασίας της φύσης (βλέπε σημείο 5.1) και της διαχείρισης των αποβλήτων (βλέπε σημείο 5.3).

2.6. Ενημέρωση και εκπαίδευση

2.6.1. Έχει ήδη αναφερθεί η ανάγκη να γίνει η όλη διαδικασία κανονιστικής ρύθμισης και εφαρμογής των υφισταμένων κανόνων περισσότερο διαφανής, ιδίως όσον αφορά την ενημέρωση του κοινού. Σ'αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να βελτιωθούν οι δυνατότητες που παρέχονται από τους εθνικούς κανονισμούς σε άτομα και ομάδες για να υπερασπίσουν τα δικαιώματα ή τα συμφέροντά τους σε διοικητικές διαδικασίες. Κατά την άποψη της Επιτροπής, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί σε καταστάσεις όπου η πρόσβαση στις πληροφορίες αποτελεί ένα στοιχείο για την καλύτερη προστασία του ανθρώπου ή του περιβάλλοντος, είτε μέσω της καλύτερης εφαρμογής των κανονισμών είτε με άλλο τρόπο. Παρόμοια προσοχή πρέπει να δοθεί και σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες σε περιπτώσεις διασυνοριακής ρύπανσης.

2.6.2. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι είναι δυνατόν να εξευρεθούν τρόποι για τη βελτίωση της πρόσβασης του κοινού στις πληροφορίες που κατέχουν οι αρχές που ασχολούνται με θέματα περιβάλλοντος, με παράλληλη διαφύλαξη των πληροφοριών που νόμιμα μπορούν να θεωρηθούν ως εμπιστευτικές. Η Επιτροπή θα εξετάσει το κατά πόσο είναι αναγκαία και επιθυμητή μια κοινοτική «πράξη για την ελεύθερη πρόσβαση στις πληροφορίες σε θέματα περιβάλλοντος» και θα υποβάλει ανάλογες προτάσεις.

2.6.3. Ανεξάρτητα, εντούτοις, από το θέμα της καθιέρωσης των δικαιωμάτων ελεύθερης πρόσβασης, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ευρεία διάδοση των πληροφοριών σχετικά με το περιβάλλον και τα προβλήματα, τις πολιτικές και τα προγράμματα περιβάλλοντος μπορεί να στηρίξει αποτελεσματικά τόσο την εξελικτική πορεία όσο και τη δημόσια αποδοχή των αναγκαίων μέτρων για το περιβάλλον. Για το σκοπό αυτό, οι προσπάθειες που έχουν καταβληθεί δεν είναι επαρκείς, παρά το ότι πρέπει να υπογραμμιστεί ότι ορισμένα κράτη μέλη δημοσιεύουν τώρα τακτικά εκθέσεις σχετικά με την «κατάσταση του περιβάλλοντος». Η Επιτροπή θα δημοσιεύει μελλοντικά εκθέσεις για την κοινοτική «κατάσταση του περιβάλλοντος» ανά τριετία αρχίζοντας από το 1987, βασιζόμενη, για το σκοπό αυτό, σε πληροφορίες που παρέχουν τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις διατάξεις των κοινοτικών οδηγιών και σε πληροφορίες που διατίθενται μέσω της προοδευτικής ανάπτυξης του κοινοτικού συστήματος πληροφόρησης για την κατάσταση του περιβάλλοντος και τους φυσικούς πόρους (CORINE) (1) (βλέπε σημείο 2.6.6).

(1) Απόφαση αριθ. L 338/85/ΕΟΚ, ΕΕ αριθ. L 176 της 6.7.1985.

2.6.4. Γενικά, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να αναθεωρήσει τη συνολική της προσέγγιση όσον αφορά τη διάδοση των πληροφοριών σε θέματα περιβάλλοντος. Είναι δυνατόν να γίνουν πολύ περισσότερα για την πληροφόρηση του κοινού και, κατά συνέπεια, τον επηρεασμό της κοινής γνώμης υπέρ των αυστηρών πολιτικών για το περιβάλλον. Όπως αναφέρεται στο σημείο 2.2, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να διασφαλίσει την ευρύτερη διαθεσιμότητα των πληροφοριών σχετικά με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας για το περιβάλλον. Η Επιτροπή θα προχωρήσει επίσης σε ενέργειες για να διασφαλιστεί η πρέπουσα δημοσίευση πολύ περισσότερων από τις πολυάριθμες εκθέσεις σχετικά με επιστημονικά, τεχνικά και οικονομικά θέματα που καταρτίζονται για τις υπηρεσίες της Επιτροπής κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας προτάσεων για πολιτικές (που μπορεί να είναι όμως ευρύτερου ενδιαφέροντος). Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης την έναρξη κυκλοφορίας μιας νέας επιθεώρησης σχετικά με την πολιτική και το δίκαιο της Κοινότητας για το περιβάλλον. Επιπλέον, αποβλέποντας στην αύξηση της αποτελεσματικότητας των ενεργειών σε θέματα πληροφόρησης, η Επιτροπή θα εξασφαλίσει καλύτερο συντονισμό μεταξύ της Γενικής Διεύθυνσης πληροφόρησης, επικοινωνίας και πολιτιστικών θεμάτων και των άλλων σχετικών υπηρεσιών.

2.6.5. Το Ευρωπαϊκό Έτος Περιβάλλοντος (ΕΕΠ) (βλέπε σημείο 8) - του οποίου κύριος στόχος είναι να πεισθούν τα μενονωμένα άτομα στην Κοινότητα για τη σημασία του περιβάλλοντος και, κατά συνέπεια, να αλλάξουν τη στάση τους (τόσο η κοινωνία όσο και τα άτομα) έναντι της ανάγκης για αυστηρά πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος - προσφέρει μια ευκαιρία και, παράλληλα, αποτελεί μια πρόκληση για εντυπωσιακή βελτίωση των επιδόσεων του παρελθόντος όσον αφορά τη διάδοση των πληροφοριών σχετικά με τα θέματα και τα προβλήματα του περιβάλλοντος, με τρόπο που να γίνουν προσιτές σ'όλα τα κοινωνικά στρώματα, πράγμα που προσφέρει τη δυνατότητα να πεισθούν αυτά για την αναγκαιότητα να αναλάβουν δράση (κατά τη διάρκεια του ΕΕΠ και μετά) προκειμένου να επιτευχθούν πρακτικές βελτιώσεις.

2.6.6. Το κοινοτικό σύστημα πληροφόρησης για την κατάσταση του περιβάλλοντος (CORINE) θ'αποκτήσει αυξανόμενη αξία και σπουδαιότητα σε επίπεδο δεδομένων όσον αφορά σημαντικές από περιβαλλοντική άποψη παραμέτρους. Ο κύριος στόχος του CORINE είναι η διασφάλιση μιας υγιούς βάσης σύγκριτων πληροφοριών για το περιβάλλον στη διάθεση των οικονομικών πρωταγωνιστών και των φορέων που λαμβάνουν τις αποφάσεις στην Κοινότητα, ως βοήθημα στις διαδικασίες διαμόρφωσης πολιτικής, εφαρμογής της νομοθεσίας και ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης στις πολιτικές σ'άλλους τομείς. Η πρακτική εφαρμογή του προγράμματος CORINE βρίσκεται σε εξέλιξη και θα καταβληθούν προσπάθειες για τη συνεχή ανάπτυξή του κατά τη διάρκεια του τέταρτου προγράμματος δράσης σε θέματα περιβάλλοντος. Στο τέλος της φάσης εργασιών που καλύπτονται από την απόφαση του Συμβουλίου, η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση στο Συμβούλιο, καθώς και προτάσεις που θα διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα, για το σύνολο της Κοινότητας, προσαρμοσμένων στα νέα στοιχεία, και σύγκριτων δεδομένων για το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους, που θα καλύπτουν ευρύ φάσμα και θα μπορούν να παρουσιάζονται με τρόπους και συνδυασμούς που, όπως φαίνεται, θα αποτελούν σημαντική βοήθεια για τους φορείς που λαμβάνουν τις αποφάσεις.

2.6.7. Ταυτόχρονα και αποβλέποντας στη συμπλήρωση των πληροφοριών που διατίθενται στο πλαίσιο του προγράμματος CORINE, η Επιτροπή σκοπεύει να ενισχύσει την περιβαλλοντική συνιστώσα του στατιστικού προγράμματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Σχετικά μ'αυτό προτείνεται ιδίως να αναπτυχθούν πληρέστερα οι πληροφορίες όσον αφορά τις σχέσεις που υπάρχουν μεταξύ της οικονομίας και του περιβάλλοντος.

2.6.8. Η εκπαίδευση στα θέματα περιβάλλοντος έχει ιδιαίτερη σημασία για την ενίσχυση του δημόσιου ενδιαφέροντος για το περιβάλλον. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, ο καθένας πρέπει να παραδεχθεί ότι μπορεί να συμβάλει, με τη στάση του, στη διαμόρφωση καλύτερων συνθηκών περιβάλλοντος, ενώ το στάδιο στο οποίο αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να εντυπωθεί καλύτερα στο νου είναι η περίοδος της εκπαίδευσης. Η εκπαίδευση στα θέματα περιβάλλοντος που έχει ήδη προβληθεί σε προηγούμενα προγράμματα δράσης, θα συνεχίσει, κατά συνέπεια να αξίζει υποστήριξη σε κοινοτικό επίπεδο. Κατά τα τελευταία οκτώ χρόνια έχει καθιερωθεί μ'επιτυχία το δίκτυο πρότυπων σχολείων (πρώτα στο πρωτοβάθμιο και μετά στο δευτεροβάθμιο επίπεδο) που υποστηρίχθηκε ισχυρά από τα κράτη μέλη. Μ'αυτόν τον τρόπο αποκτήθηκε πολύτιμη πείρα. Η Επιτροπή έχει την πρόθεση να δημοσιεύσει, κατά τη διάρκεια των Ευρωπαϊκού Έτους Περιβάλλοντος, μια πλήρη έκθεση για τις μέχρι τώρα εργασίες του δικτύου προτύπων σχολείων και για τα μαθήματα που διδάσκονται. Θα στείλει επίσης ανακοίνωση προς το Συμβούλιο αναφέροντας τη βασική αρχή στην οποία θα πρέπει να στηριχθεί η εδραίωση του δικτύου και η επέκτασή του σε τριτοβάθμιο επίπεδο, με βάση τη μέχρι σήμερα εμπειρία και τις τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της παιδαγωγικής επιστήμης.

2.6.9. Το έργο των μη κυβερνητικών οργανισμών στην ανάπτυξη της πολιτικής και του προβληματισμού σε θέματα περιβάλλοντος είναι θεμελιώδες. Η διαμόρφωση και η εφαρμογή περιβαλλοντικής πολιτικής συχνά απαιτεί δύσκολη διαιτησία μεταξύ των σημαντικών αλλά διαφορετικών συμφερόντων των κοινωνικών και οικονομικών ομάδων. Πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο τα συμφέροντα ειδικών κλάδων της βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένης της διοίκησης και των εργαζομένων, όσο και οι διάφορες καταστάσεις στα κράτη μέλη, καθώς και οι απόψεις των ομάδων που ασκούν πίεση υπερασπιζόμενες ειδικά ή τομεακά συμφέροντα. Σε τέτοιες πολύπλοκες καταστάσεις έχει μεγάλη σημασία η ύπαρξη των μη κυβερνητικών οργανισμών, που μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιπροσωπεύουν τα γενικά συμφέρονται του περιβάλλοντος και μπορούν να ενεργήσουν ως εταίροι των οργάνων που διαμορφώνουν τις πολιτικές. Γι'αυτό το λόγο η Επιτροπή θα συνεχίσει τις εποικοδομητικές και διαρκείς επαφές και ανταλλαγές της με αντιπροσωπευτικές οργανώσεις περιβάλλοντος σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ιδίως με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος.

2.6.10. Οι ομοσπονδίες των βιομηχανιών (π.χ. UNICE/ΕΒΕΚ) και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων (π.χ. ETUC/ΕΣΣ) καταβάλλουν σύντονες προσπάθειες για συνεργασία, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, κατά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή της πολιτικής για το περιβάλλον. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι είναι πολύ σημαντικό να ενισχυθεί και να οργανωθεί αποτελεσματικότερα η συνεργασία της τόσο με τις ομοσπονδίες των βιομηχανιών όσο και με τα συνδικάτα και θα συνεχίσει να καταβάλλει προσπάθειες για το σκοπό αυτό. Σ'αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να χρησιμοποιήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό τη συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας.

3. ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ

3.1. Γενικές αρχές

3.1.1. Οι πολιτικές για το περιβάλλον σχεδιάζονται και εφαρμόζονται κατά στάδια, ξεκινώντας από την αντίληψη ενός περιβαλλοντικού προβλήματος (είτε πρόκειται για πραγματικό πρόβλημα είτε, κατά προτίμηση, στη φάση κατά την οποία είναι ακόμα μόνο δυνητικό) και προχωρώντας στη θέσπιση και ενίσχυση των αναγκαίων μέτρων είτε αυτά έχουν επανορθωτικό είτε προληπτικό χαρακτήρα. Βασικός στόχος όλων αυτών των μέτρων είναι να προληφθεί η ζημία στον άνθρωπο και στο περιβάλλον ή, στις περιπτώσεις που έχει ήδη προκληθεί ζημία, η επανόρθωσή της.

3.1.2. Τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την πρακτική αντιμετώπιση των προβλημάτων ρύπανσης είναι αναπόφευκτα ποικίλα, ανάλογα, μεταξύ άλλων, με τη φύση των δυσμενών συνεπειών που γίνονται αντιληπτές ή προεξοφλούνται, με τα αίτιά τους και με τις πηγές που προβλήματος. Για παράδειγμα, ένα πρόβλημα ρύπανσης μπορεί να είναι σε διαφορετικό βαθμό:

- οξύ ή χρόνιο,

- εντοπισμένο ή γεωγραφικά διασκορπισμένο,

- συνδεδεμένο κυρίως με έναν και μόνο ρύπο ή με συνδυασμούς ρύπων,

- συγκεκριμένο σε ένα μέσο (αέρα, νερό ή έδαφος) ή να επενεργεί σε περισσότερα, ή/και να σχετίζεται με τη μετακίνηση ρύπων μεταξύ μέσων,

- επιπλέον, η πηγή ενός δεδομένου προβλήματος ρύπανσης μπορεί να είναι σημειακή πηγή (ή πηγές) ή εκτεταμένη, μπορεί να είναι σταθερή ή κινητή και μπορεί να σχετίζεται, κυρίως με ένα βιομηχανικό τομέα ή με περισσότερους.

3.1.3. Δεδομένης αυτής της πολυπλοκότητας είναι φυσικό - και σωστό - οι προσεγγίσεις στο πρόβλημα του ελέγχου της ρύπανσης που απαντώνται στην πράξη να διαφέρουν στην εμβέλειά τους, ανάλογα με τις τεχνικές, διοικητικές και νομικές δυνατότητες για μέτρα ελέγχου καθώς και με τον τρόπο που επιμερίζονται οι επιπτώσεις της ρύπανσης και τα μέτρα για τον έλεγχό της. Εντούτοις, οι διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις δεν παρουσιάζουν καμία διαφορά όσον αφορά τις βασικές αρχές. Έτσι, για παράδειγμα ένα μέτρο που εστιάζεται σε έναν και μόνο ρύπο μπορεί να δικαιολογηθεί εφόσον (στις συγκεκριμένες περιστάσεις και υπό το φως των διαθέσιμων επιστημονικών στοιχείων) φαίνεται ότι δεν υπάρχουν σοβαρές αλληλεπιδράσεις με άλλους ρύπους η ειδική όμως αυτή περίπτωση δεν ανατρέπει τη γενική αρχή ότι στις πολιτικές για τον έλεγχο της ρύπανσης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι αλληλεπιδράσεις αυτού του είδους.

3.1.4. Το πρώτο στάδιο αντιμετώπισης ενός προβλήματος ρύπανσης είναι η διερεύνηση και η λεπτομερής μελέτη του για να εξακριβωθούν οι παράγοντες που ενέχονται σ'αυτό και η αλληλεξάρτησή τους. Γενικά, τα προβλήματα ρύπανσης χαρακτηρίζονται από τέσσερις βασικούς παράγοντες: το ρύπο, τις πηγές που ρύπου, το περιβαλλοντικό μέσο, ή μέσα, στο οποίο απορρίπτεται ο ρύπος ή μέσα στο οποίο γίνεται αντιληπτός ή μέσω του οποίου μεταφέρεται και ο οργανισμός, αντικείμενο των επιπτώσεων της ρύπανσης ή περιβάλλον. Η δράση ελέγχου μπορεί να εστιαστεί σε ένα ή περισσότερα από αυτά τα στοιχεία του προβλήματος.

3.1.5. Ο ρύπος μπορεί να είναι μία και μόνο χημική ουσία ή μείγμα. Είναι δυνατόν να συνίσταται από οργανικές ή/και ανόργανες ουσίες. Μπορεί να έχει φυσική υπόσταση όπως ο θόρυβος ή η θερμότητα. Η δράση ελέγχου που εστιάζεται στο ρύπο αποβλέπει στην πρόληψη ή τη μείωση των εκπομπών μιας συγκεκριμένης ουσίας ή είδους ρύπανσης από κάθε μορφής πηγή στα σχετικά περιβαλλοντικά μέσα. Οι έλεγχοι που βασίζονται στην πηγή αποβλέπουν στη μείωση των εκπομπών από τις σοβαρότερες πηγές προς τα κάθε είδους μέσα στα οποία ο ρύπος έχει σημαντικές επιπτώσεις.

3.1.6. Αν το ενδιαφέρον εστιαστεί στα περιβαλλοντικά μέσα για τα οποία γίνεται λόγος, τότε είναι σαφές ότι ένα ή περισσότερα από αυτά είναι δυνατόν να έχουν σχέση με τις απορρίψεις και τη μεταφορά ρύπων. Τα σημαντικότερα μέσα είναι ο αέρας, το νερό, το έδαφος, τα ιζήματα και τα βιωτά. Οι έλεγχοι που βασίζονται στο περιβαλλοντικό μέσο συνήθως αποβλέπουν στη μείωση των εκπομπών μιας συγκεκριμένης ουσίας από όλες τις σοβαρές πηγές προς ένα μέσο.

3.1.7. Τέλος αν στραφεί κανείς προς το εκτιθέμενο στη ρύπανση σώμα, αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται συνήθως για έναν ζωντανό οργανισμό το εν λόγω σώμα είναι όμως δυνατόν να είναι άψυχο, για παράδειγμα το έδαφος ή ένα κτίρο. Οι έλεγχοι που βασίζονται στο εκτιθέμενο στη ρύπανση σώμα αποβλέπουν στην προστασία του οργανισμού ή του περιβάλλοντος από τις ζημίες, δηλαδή αποτελούν ένα στόχο περιβαλλοντικής ποιότητας με τη μορφή ενός ελέγχου που βασίζεται στο εκτιθέμενο στη ρύπανση σώμα.

3.1.8. Στην περίπτωση που ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα έχει προσδιοριστεί και εξεταστεί συστηματικά, είναι δυνατόν να καθοριστεί γι' αυτό μια στρατηγική ελέγχου. Στη στρατηγική ελέγχου που επιλέγεται μπορούν να περιλαμβάνονται βιολογικά πρότυπα, πρότυπα για τις εκπομπές, πρότυπα για τις μεθόδους παραγωγής ή λειτουργίας, πρότυπα προϊόντων, όρια για τις συνολικές εκπομπές ή ένα φάσμα προληπτικών ελέγχων, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο (όπως η εφαρμογή των διαδικασιών εκτίμησης των επιπτώσεων στο περιβάλλον ή των απαιτήσεων σχετικά με τη δοκιμή και την κοινοποίηση για τις νέες βιομηχανικές μεθόδους και τα νέα προϊόντα), ή κάποιος συνδυασμός αυτών.

3.1.9. Η στρατηγική ελέγχου που υιοθετείται μπορεί να απαιτεί διάφορες μορφές δράσης σε κοινοτικό επίπεδο, ανάλογα, για παράδειγμα, με την έκταση και τη φύση του περιβαλλοντικού προβλήματος, τις συνέπειες από τα ενδεχόμενα μέτρα στη λειτουργία της κοινής αγοράς όσον αφορά τα αγαθά και τις υπηρεσίες και τις αλληλεπιδράσεις με άλλες κοινοτικές πολιτικές.

3.2. Έλεγχοι της ρύπανσης σε πολλά μέσα

3.2.1. Στην περίπτωση που τα προβλήματα προκαλούνται από την εκπομπή ρύπων από πολλές πηγές σ'ένα και μόνο μέσο (χωρίς σοβαρές επιπτώσεις σε άλλα μέσα) η καταλληλότερη προσέγγιση ίσως είναι εκείνη που βασίζεται στα όρια εκπομπών ή στα πρότυπα ποιότητας του περιβάλλοντος γι' αυτό το μέσο. Μέχρι τώρα η κοινοτική πολιτική για το περιβάλλον έτεινε προς αυτήν την προσέγγιση. Αν και στο τρίτο πρόγραμμα δράσης σε θέματα περιβάλλοντος αναφερόταν η ανάγκη να αποφευχθεί κάθε μεταφορά ρύπανσης που είναι δυνατό να προκύψει από επιμέρους μόνο μέτρα, η τάση που υπερίσχυσε ήταν να εξετάζονται τα προβλήματα ρύπανσης όπως προκύπτουν στα διάφορα μέσα: αέρα, νερό, έδαφος. Γενικά, η αντιμετώπιση του προβλήματος είχε τομεακό χαρακτήρα, παρά το ότι υπήρχαν βέβαια ορισμένοι σημαντικοί οριζόντιοι μηχανισμοί, όπως η «6η τροποποίηση» (1) και η οδηγία που θεσπίστηκε πρόσφατα σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον (2). Ο τομεακός αυτός χαρακτήρας γίνεται αντιληπτός και από τη διάρθρωση των υπηρεσιών της Επιτροπής που ασχολούνται με θέματα περιβάλλοντος.

(1) ΕΕ αριθ. L 259 της 18.9.1979.

(2) ΕΕ αριθ. L 175 της 5.7.1985.

3.2.2. Κατ'αυτόν τον τρόπο, σ'αρχικό στάδιο, καθορίστηκαν, σε κοινοτικό επίπεδο, ποιοτικοί στόχοι για ορισμένες χρήσεις νερού 7 ακολούθησαν τα κοινοτικά πρότυπα για τις εκπομπές όσον αφορά την απόρριψη ορισμένων επικίνδυνων ουσιών στο νερό (παρά το ότι η επονομαζόμενη «παράλληλη» προσέγγιση της οδηγίας 76/464/ΕΟΚ (3) σήμαινε ότι αυτά τα πρότυπα συνοδεύονταν από ποιοτικούς στόχους). Κατά την αντιμετώπιση της ρύπανσης του ατμοσφαιρικού αέρα, καθορίστηκαν επίσης, σε κοινοτικό επίπεδο, ορισμένα πρότυπα ποιότητας για τον αέρα τα οποία ακολούθησε η έκδοση μιας οδηγίας-πλαισίου για τις εκπομπές από ορισμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις (4), με την οποία επιθυμείται η καθιέρωση οριακών τιμών για τις εκπομπές στο σύνολο της Κοινότητας, καθώς και προτάσεις της Επιτροπής για τις οριακές τιμές των εκπομπών κατά τις απορρίψεις που γίνονται στην ατμόσφαιρα από μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης. Τα προβλήματα των αποβλήτων ντιμετωπίστηκαν με μια σειρά κοινοτικών οδηγιών που αποβλέπουν στην καθιέρωση ενός γενικού πλαισίου για τη διάθεση των αποβλήτων στην ξηρά, ιδίως των τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων. Η καταβύθιση των αποβλήτων στη θάλασσα είναι το θέμα μιας πρόσφατης πρότασης της Επιτροπής (5).

(3) ΕΕ αριθ. L 129 της 18.5.1976.

(4) ΕΕ αριθ. L 188 της 16.7.1984.

(5) ΕΕ αριθ. C 245 της 26.9.1985.

3.2.3. Μια αναπόφευκτη συνέπεια της τομεακής προσέγγισης του θέματος της ρύπανσης είναι ότι, όσο τα πρότυπα γίνονται αυστηρότερα σ'έναν τομέα, τόσο είναι δυνατόν να αυξάνονται οι πιέσεις σ' άλλον τομέα. Εφόσον επιβληθούν περιορισμοί στις απορρίψεις στον αέρα ή το νερό η διάθεση στην ξηρά μπορεί να γίνει η προτιμώμενη λύση. Αν όμως οι έλεγχοι για τη διάθεση αποβλήτων στην ξηρά (και στη θάλασσα) γίνουν αυστηρότεροι, είναι δυνατόν να προκύψουν άλλες δυσκολίες. Η κατηγορηματική άποψη της Επιτροπής είναι ότι η Κοινότητα πρέπει να επιδιώξει την καθιέρωση όλο και περισσότερο αυστηρών προτύπων για το περιβάλλον σ'όλους του τομείς. Υπ'αυτές τις συνθήκες είναι τουλάχιστον συζητήσιμο το κατά πόσον η ανά τομέα προσέγγιση των προβλημάτων ρύπανσης είναι αναγκαστικά και η αποτελεσματικότερη από οικονομική άποψη λύση, δηλαδή το κατά πόσον επιτυγχάνεται μ'αυτήν,κατ'ανάγκη, η μέγιστη μείωση της ρύπανσης (λαμβανομένων υπόψη όλων των μέσων) για ένα δεδομένο οικονομικό κόστος.

3.3. Έλεγχοι που εστιάζονται στις ουσίες

3.3.1. Η ανασκόπηση της κοινοτικής νομοθεσίας αποκαλύπτει ότι η προσέγγιση που έχει ακολουθηθεί μέχρι τώρα στο θέμα της ρύπανσης σε διάφορους τομείς του περιβάλλοντος δεν υπήρξε πάντα πλήρως συνακόλουθη. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ουσιών που ρυπαίνουν δεν θεωρούνται σημαντικές στο πλαίσιο της διαχείρισης του περιβάλλοντος, μια συνεκτική στρατηγική θα επεδίωκε:

α) την εκτίμηση της έκθεσης ενός συγκεκριμένου εκτιθέμενου στη ρύπανση σώματος σε ένα συγκεκριμένο ρύπο μέσω των διαφόρων διαδρομών (αέρα, νερό, έδαφος)

β)την εκτίμηση των συνεπειών από αυτές τις εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον

γ)τον καθορισμό προτύπων που αποβλέπουν στον περιορισμό των επιπτώσεων της ρύπανσης όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο.

3.3.2. Εξαιτίας του ιδιαίτερα τομεακού χαρακτήρα της, η προηγούμενη κοινοτική δράση είχε την τάση να εστιάζεται στις απορρίψεις ενός συγκεκριμένου ρύπου σε ένα μέσο (για παράδειγμα νερό), χωρίς να εξετάζονται οι επιπτώσεις σε άλλα μέσα όπως ο αέρας ή το έδαφος. Σε μερικές περιπτώσεις η προσέγγιση αυτή επιδέχεται κριτική με βάση το γεγονός ότι οι επιπτώσεις στα άλλα μέσα δεν είναι αμελητέες. Σε παλαιότερα προγράμματα δράσης της Κοινότητας για το περιβάλλον και σε διάφορες πράξεις που έχουν ήδη θεσπιστεί από το Συμβούλιο, υπάρχουν διάφοροι «πίνακες προτεραιότητας» για τις ουσίες. Στο σύνολό τους όμως αυτοί οι πίνακες αναφέρονται σε συγκεκριμένους τομείς (π.χ. ο «μαύρος κατάλογος» και ο «γκρίζος κατάλογος» για τις ουσίες των οποίων η απόρριψη στο υδάτινο περιβάλλον πρέπει να ελέγχεται σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 76/464/ΕΟΚ) (1). Δεν έχει γίνει μέχρι τώρα στην Κοινότητα καμία συνεπής προσπάθεια για την εκτίμηση των ουσιών με βάση το συνυπολογισμό των επιπτώσεων όλα τα μέσα ή για την επεξεργασία στρατηγικών ελέγχου σ'αυτήν τη βάση, παρά το γεγονός ότι σ'ορισμένες περιπτώσεις υπήρξε λίγο-πολύ αποτελεσματικός έλεγχος, λόγω της ύπαρξης διαφόρων προτύπων για μια ουσία που διαμορφώθηκαν προγραμμάτιστα σε διάφορους τομείς, κατά τη διάρκεια μιας χρονικής περιόδου.

(1) ΕΕ αριθ. L 129 της 18.5.1976.

3.3.3. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με έμφαση στις χημικές ουσίες θα πρέπει:

- να λαμβάνει υπόψη την εμφάνιση μιας συγκεκριμένης ουσίας από οποιαδήποτε πηγή κι αν προέρχεται

- να προβαίνει σε ολοκληρωμένη εκτίμηση των κινδύνων, στην οποία θα λαμβάνονται υπόψη οι διάφορες διαδρομές μέσα από τις οποίες εκτίθενται στη ρύπανση οι άνθρωποι και το περιβάλλον

- να οδηγεί σε επιλογές σχετικά με τη δραστικότερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων ρύπανσης.

3.3.4. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση αυτού του είδους στη διαχείριση των χημικών ουσιών ίσως επιβάλει την επιλογή, σε κοινοτικό επίπεδο, ενός προσωρινού καταλόγου ουσιών με προτεραιότητα για την πολιτική του περιβάλλοντος. Περαιτέρω αξιολογήσεις και εκτιμήσεις ίσως οδηγήσουν σε έναν οριστικό πίνακα ουσιών προτεραιότητας, ο οποίος στη συνέχεια θα οδηγούσε στην επεξεργασία, σε κοινοτικό επίπεδο, των αντίστοιχων στρατηγικών για τον έλεγχο μεμονωμένων ουσιών όπως τα PCB, το κάδμιο, ο μόλυβδος, τα φωσφορικά άλατα, το αρσενικό, ο χαλκός, ο υδράργυρος, ο αμίαντος, οι διοξίνες κλπ. Στις στρατηγικές αυτές θα πρέπει, βέβαια, να ληφθούν υπόψη οι έλεγχοι που υφίστανται ήδη, σε κοινοτικό επίπεδο, για ορισμένους τομείς.

3.3.5. Η Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει τις εργασίες της, σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, με βάση μια προσέγγιση που εστιάζεται στις ουσίες. Ένα παράδειγμα μιας πιθανής εφαρμογής αυτής της προσέγγισης περιλαμβάνεται στην πρόταση της Επιτροπής για μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος από τον αμίαντο (2).

(2) ΕΕ αριθ. C 349 της 31.12.1985.

3.3.6. Υπάρχουν και άλλοι τρόποι εφαρμογής της ίδιας αρχής. Η Επιτροπή επανεξετάζει προσεκτικά, καλύπτοντας κάθε περίπτωση, τα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκλήθηκαν από το κάδμιο. Αυτή η επανεξέταση θα οδηγήσει σε συμπεράσματα για το κατά πόσον η υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία που επιβάλλει περιορισμούς στις απορρίψεις αυτής της ουσίας στο περιβάλλον, οποιαδήποτε διαδρομή κι αν ακολουθηθεί, είναι πλήρης ή παρουσιάζει κενά κι αν ναι, ποια είναι η οικονομικά αποτελεσματικότερη στρατηγική ελέγχου για τη διασφάλιση του πρέποντος βαθμού προστασίας. Σ'αυτό το πλαίσιο θα υποβληθούν σχετικές προτάσεις.

3.4. Έλεγχοι που εστιάζονται στην πηγή

3.4.1. Το ιδανικό είναι στη διαχείριση του περιβάλλοντος να λαμβάνονται υπόψη οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πηγών των ρύπων (όπου, για παράδειγμα, ένα μέσο περιορισμένης απορροφητικής ικανότητας δέχεται διάφορες απορρίψεις). Σε μερικές περιπτώσεις όμως θα ήταν λογικό οι έλεγχοι να εστιάζονται σ'έναν και μόνο τύπο πηγής (ιδίως στις περιπτώσεις στις οποίες δεν ενέχονται άλλες σημαντικές πηγές ρύπου ή ρύπων). Στις οδηγίες της Κοινότητας (που έχουν εκδοθεί ή προταθεί) για τα αυτοκίνητα και τις μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης υπάρχει σε κάποιο βαθμό αυτή η προσέγγιση που εστιάζεται στην πηγή με την έννοια ότι αντιμετωπίζεται μια ομάδα ή κατηγορία ρύπων (οδική κυκλοφορία, σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής). Σ'αυτές όμως δεν εκφράζεται η πρόθεση να εξεταστεί το σύνολο των απορρίψεων που ρυπαίνουν (συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας αποβλήτων) από τη συγκεκριμένη αυτή κατηγορία ή ομάδα. Η προσέγγιση «που εστιάζεται στην πηγή» όπως καθορίζεται στο κεφάλαιο 5 του πρώτου προγράμματος δράσης σε πηγή», όπως καθορίζεται στο κεφάλαιο 5 του πρώτου προγράμματος δράσης σε θέματα περιβάλλοντος (ειδικές ενέργειες για ορισμένους βιομηχανικούς τομείς και για την παραγωγή ενέργειας), δεν σημείωσε μεγάλη πρόοδο, τουλάχιστο σε κοινοτικό επίπεδο, παρά το γεγονός ότι στο πρόγραμμα αυτό είχαν προσδιοριστεί 15 βιομηχανικοί τομείς-κλειδιά και έγιναν πολλές μελέτες.

3.4.2. Πράγματι, προτάσεις υποβλήθηκαν για δύο μόνο βιομηχανικούς τομείς - το διοξείδιο του τιτανίου (όπου υιοθετήθηκε ο έλεγχος σε πολλά μέσα) και το χαρτοπολτό και το χαρτί (όπου η έμφαση δόθηκε στις απορρίψεις στο νερό). Η πρόταση για το χαρτοπολτό και το χαρτί δεν έχει εγκριθεί και δεν έχει καν εξεταστεί από το Συμβούλιο, ενώ η ιστορία της πρότασης για το διοξείδιο του τιτανίου δεν υπήρξε ενθαρρυντική. Παρ'όλα αυτά μια προσέγγιση που εστιάζεται στην πηγή (στοχεύοντας μεμονωμένες βιομηχανίες ή ομάδες βιομηχανιών και καλύπτοντας όλες τις απορρίψεις στον αέρα, το έδαφος ή το νερό συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας στερεών καθώς και υγρών και αερίων αποβλήτων) αρμόζει σε ορισμένες περιπτώσεις και αποτελεί μια από τις διαθέσιμες εναλλακτικές προσεγγίσεις που αξίζει ίσως τον κόπο να επανεξεταστούν.

3.4.3. Για να στηριχθεί αυτού του είδους η προσέγγιση, χρειάζεται να υπάρξει πληρέστερη γνώση σχετικά με τις εκπομπές στον αέρα, στο νερό και στο έδαφος με τη μορφή αποβλήτων από τις σοβαρότερες πηγές αυτών των εκπομπών, καθώς και γνώση της πιθανής τους εξέλιξης. Πρέπει να καταρτιστούν κατάλογοι εκπομπών και να ενημερώνονται. Η πρόοδος που σημειώνεται στις τεχνολογίες για τον έλεγχο των εκπομπών πρέπει να καταγράφεται τακτικά και να κοινοποιείται στους ενδιαφερόμενους και στο κοινό, μαζί με το κόστος που συνεπάγεται. Η ενέργεια αυτή είναι σαφώς επιθυμητή σε κάθε περίπτωση, οποιαδήποτε προσέγγιση κι αν υιοθετείται και η Επιτροπή θα καταβάλει τις αναγκαίες προσπάθειες προκειμένου να επιτελεστεί πρόοδος προς αυτήν την κατεύθυνση, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις ενδιαφερόμενες βιομηχανίες.

3.4.4. Η Επιτροπή θα εξετάσει περαιτέρω αυτά τα θέματα και θα προχωρήσει στις αναγκαίες μελέτες και συζητήσεις προκειμένου να προωθηθεί αυτό το ζήτημα. Σ'αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να αναγνωριστούν οι δυσχέρειες που παρεμπόδισαν μέχρι σήμερα την πρόοδο - όπως η φαινομενική «δυσμενής διάκριση» σε βάρος συγκεκριμένων βιομηχανικών τομέων και τα προβλήματα της «επικάλυψης» όπου ρύποι που καλύπτονται από προσέγγιση που εστιάζεται στην πηγή ρυθμίζονται επίσης από τομεακή νομοθεσία. Είναι σημαντικό να αναγνωριστεί επίσης ότι για να λειτουργήσει αποτελεσματικά μια σφαιρική προσέγγιση σε ένα σύνολο μέσων και για ένα σύνολο ρύπων, θα απαιτηθούν ένας ιδιαίτερα πολύπλοκος μηχανισμός ελέγχου, ικανότητα ευθυκρισίας σχετικά με το ποιο είναι το βέλτιστο πακέτο ενεργειών ελέγχου προκειμένου τα απόβλητα να μειωθούν, να επιτευχθεί η διαχείρισή τους ή να διασκορπιστούν με τρόπους που προκαλούν τη μικρότερη ζημία στο περιβάλλον, προσφέροντας παράλληλα την καλύτερη χρήση του (εξασφαλίζοντας μ'αυτόν τον τρόπο το μέγιστο περιβαλλοντικό όφελος με το χαμηλότερο οικονομικό κόστος) και η αναγκαία ισχύς για την επιβολή αυτών των κρίσεων. Το γεγονός αυτό, με τη σειρά του, θα έχει αναπόφευκτα θεσμικές επιπτώσεις στα κράτη μέλη, καθώς μια ισχυρή ενιαία αρχή ελέγχου, ικανή να παρεμβαίνει στους διάφορους τομείς του περιβάλλοντος για να εξασφαλίσει τις βέλτιστες λύσεις, φαίνεται ότι αποτελεί αναγκαία συνέπεια αυτής της προσέγγισης. Υπάρχουν βέβαια πολλοί άλλοι λόγοι που συνηγορούν υπέρ παρόμοιων υπηρεσιών.

3.5. Πρότυπα προϊόντων, όρια εκπομπών καθώς και στόχοι και πρότυπα για την ποιότητα του περιβάλλοντος

3.5.1. Οι ρυθμίσεις για το περιβάλλον με τις οποίες καθιερώνονται πρότυπα για προϊόντα ή εκπομπές είναι δυνατόν να βασίζονται στα τεχνικά χαρακτηριστικά της βιομηχανίας ή του προϊόντος που υπόκεινται σε ρύθμιση ή/και σ' έναν τυπικά καθορισμένο στόχο ή πρότυπο ποιότητας για το περιβάλλον υποδοχής. Πράγματι, έχουν ακολουθηθεί ποικίλες προσεγγίσεις.

3.5.2. Στη μέχρι σήμερα κοινοτική νομοθεσία έχουν, για παράδειγμα καθοριστεί οριακές τιμές για τις εκπομπές καυσαερίων από τα οχήματα με κινητήρα στην περίπτωση ορισμένων αερίων ρύπων, η Επιτροπή έχει προτείνει τον καθορισμό οριακών τιμών για τις εκπομπές από μερικές συγκεκριμένες πηγές. Παράλληλα, για μερικούς αέριους ρύπους, π.χ. SO 2, σωματίδια και μόλυβδος, έχουν συμφωνηθεί, σε κοινοτικό επίπεδο, περιβαλλοντικά πρότυπα ποιότητας για τον ατμοσφαιρικό αέρα. Όσον αφορά την απόρριψη επικινδύνων ουσιών στο νερό, η Κοινότητα έχει συμφωνήσει σχετικά με την επονομαζόμενη παράλληλη προσέγγιση για τις ουσίες του «μαύρου καταλόγου», σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να διαλέξουν μεταξύ του ποιοτικού στόχου για το περιβάλλον και της προσέγγισης που εστιάζεται στον καθορισμό οριακών τιμών για τις εκπομπές, ενώ για τις απορρίψεις ουσιών από τον «γκρίζο κατάλογο» (όσον αφορά τις οδηγίες που ασχολούνται με τις ιδιαίτερες χρήσεις του νερού) επιμένει στην άποψη ότι πρέπει να ακολουθηθεί η προσέγγιση που εστιάζεται στους ποιοτικούς στόχους.

3.5.3. Όσον αφορά τη ρύπανση του εδάφους, στην πρώτη οδηγία που θεσπίστηκε - σχετικά με τη χρήση της ιλύος καθαρισμού στη γεωργία (1) - προβλέπεται η τήρηση τόσο των προτύπων ποιότητας όσο και των οριακών τιμών για τις εκπομπές (ρυθμός διάδοσης και ποσότητες), ενώ σε ορισμένες άλλες οδηγίες οι απαιτήσεις έχουν εκφραστεί με γενικό μόνο τρόπο.

(1) ΕΕ αριθ. L 181 της 4.7.1986.

3.5.4. Σε πολλές σημαντικές περιπτώσεις (π.χ. μόλυβδος στη βενζίνη, περιεκτικότητα του ντήζελ σε θείο) τα πρότυπα για τα προϊόντα καθορίζονται με το διπλό στόχο της προστασίας του περιβάλλοντος και της αποφυγής των τεχνητών εμποδίων στο εμπόριο ή των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Σ'άλλεςπεριπτώσεις υιοθετούνται άλλες προσεγγίσεις, όπως η απαίτηση καθιέρωσης προγραμμάτων (π.χ. η οδηγία σχετικά με τις συσκευασίες των υγρών τροφίμων) (2) ή συμφωνημένων μειώσεων στο επίπεδο της χρησιμοποίησης (π.χ. οι αποφάσεις σχετικά με τους χλωριοφθοριοϋδρογονάνθρακες) (3). Σε μερικές από τις οδηγίες σχετικά με το νερό καθορίζονται τόσο τιμές-οδηγοί όσο και υποχρεωτικές τομές, αλλά και άλλες μορφές καθοδήγησης, ώστε η συνεπής τήρησή τους να διαδραματίσει το ρόλο της.

(2) ΕΕ αριθ. L 176 της 6.7.1985.

(3) ΕΕ αριθ. L 329 της 25.11.1982.

3.5.5. Άλλο ένα σημαντικό στοιχείο κατά τη διαμόρφωση προτύπων σε κοινοτικό επίπεδο είναι η «κατάσταση της προόδου», αναφορικά με τη διαθέσιμη τεχνολογία. Το πρόβλημα που τίθεται είναι της μεταφοράς αυτής της αφηρημένης ιδέας σε συγκεκριμένη μορφή. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην πρόσφατη κοινοτική νομοθεσία για το περιβάλλον (ειδικά όσον αφορά την ατμοσφαιρική ρύπανση και τη ρύπανση του νερού) γίνονται όλο και περισσότερο αναφερές στην καλύτερη διαθέσιμη τεχνολογία. Σ' αυτό το πλαίσιο, οι διακανονισμοί που γίνονται, σε κοινοτικό επίπεδο, για την προώθηση της αποτελεσματικότερης ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών και Επιτροπής είναι πολύτιμοι, δεδομένης της πείρας τους και των γνώσεών τους όσον αφορά τις τεχνολογίες που είναι δυνατόν να εφαρμοστούν. Η Επιτροπή έχει την πρόθεση να υποβάλει προτάσεις σχετικά με το πώς αυτή η ανταλλαγή πληροφοριών είναι δυνατόν να επιτευχθεί καλύτερα.

3.6. Συμπεράσματα

3.6.1. Η Επιτροπή δεν υποστηρίζει την άποψη ότι θα πρέπει αναγκαστικά να προτιμηθεί κάποια από τις προσεγγίσεις. Πολλά εξαρτώνται από τις περιστάσεις. Κατά συνέπεια, οι μελλοντικές προτάσεις θα καθορίσουν πρότυπα με τον καλύτερο για την κάθε περίπτωση τρόπο, με βάση τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος και τα καθήκοντα της Κοινότητας. Μ' αυτόν τον τρόπο, τα κοινοτικά μέτρα (για παράδειγμα