21. 6. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 153/3 
ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΕΡΧΟΜΕΝΟΙ ΣΤΑ 
ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
της 22ας Μαΐου 1989 
σχετικά με τη σχολική φοίτηση των παιδιών των τσιγγάνων και πλανοδίων 
(89/C 153/02) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΕΡΧΟ­
ΜΕΝΟΙ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ, 
Έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Συμβουλίου και των 
Υπουργών Παιδείας που συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβου­
λίου της 9ης Φεβρουαρίου 1976 ('), που περιλαμβάνει πρό­
γραμμα δράσης στον τομέα της παιδείας, 
Εκτιμώντας: 
ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 24 Μαίου 
1984, ψήφισμα «περί της θέσεως των αθίγγανων στην Κοι­
νότητα» (2), με το οποίο συνιστά στις κυβερνήσεις των 
κρατών μελών να συντονίσουν τη στάση τους και ζητεί από 
την Επιτροπή να επεξεργασθεί προγράμματα που 8α χρημα­
τοδοτούνται με κοινοτικές πιστώσεις προκειμένου να βελ­
τιωθεί η θέση των τσιγγάνων χωρίς όμως να καταστραφούν 
οι ιδιαίτερες αξίες τους· 
ότι οι τσιγγάνοι και οι λοιποί πλανόδιοι υπερβαίνουν 
σήμερα στην Κοινότητα το ένα εκατομμύριο και ότι ο πολι­
τισμός και η γλώσσα τους αποτελούν εδώ και περισσότερο 
από 500 χρόνια μέρος της πολιτιστικής και γλωσσικής κλη­
ρονομιάς της Κοινότητας· 
ότι η σημερινή κατάσταση, τόσο γενικά όσο και ειδικότερα 
στο σχολικό τομέα, είναι ιδιαίτερα ανησυχητική · ότι μόνον 
30 °/ο έως 40 ο/ο των παιδιών των τσιγγάνων και πλανοδίων 
φοιτούν στο σχολείο τακτικά* ότι το 50 °/ο δεν φοιτούν 
ποτέ" ότι μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό φθάνει ή ξεπερνά 
το επίπεδο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης· ότι τα αποτε­
λέσματα, ιδίως δε η ικανότητα γραφής και ανάγνωσης, δεν 
αντιστοιχούν στη διάρκεια της φοιτήσεως* ότι το ποσοστό 
των αναλφάβητων στους ενήλικες υπερβαίνει συχνά το 
50 ο/ο, σε ορισμένες δε περιοχές το 80 °/ο · 
ότι το θέμα αυτό αφορά περισσότερα από 500 000 παιδιά 
και ότι ο αριθμός αυτός αυξάνει συνεχώς λόγω της ηλι­
κιακής διάρθρωσης των κοινοτήτων τσιγγάνων και πλανο­
δίων, το 50θ/ο των οποίων είναι κάτω των 16 ετών 
ότι η σχολική φοίτηση, εκτός από τα μέσα προσαρμογής σε 
ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον και προσωπικής και επαγ­
γελματικής αυτονομίας που μπορεί να προσφέρει, αποτελεί 
βασική ανάγκη του πολιτιστικού, κοινωνικού και οικονο­
μικού μέλλοντος των κοινοτήτων τσιγγάνων ότι οι γονείς 
έχουν συνείδηση του γεγονότος αυτού και ότι η επιθυμία 
σχολικής φοίτησης αυξάνει* 
ότι, λαμβάνοντας υπό σημείωση τα αποτελέσματα και τις 
συστάσεις των μελετών που ανέθεσε η Επιτροπή σχετικά με τη σχολική φοίτηση των παιδιών των τσιγγάνων και των 
πλανοδίων στα δώδεκα κράτη της Κοινότητας, καθώς και 
τους προσανατολισμούς που προκύπτουν από τη συγκε­
ντρωτική έκθεση, τις διαβουλεύσεις με αντιπροσώπους των 
τσιγγάνων και των πλανοδίων και τις απόψεις που ανταλ­
λάχθηκαν μεταξύ εμπειρογνωμόνων και αντιπροσώπων των 
Υπουργείων Παιδείας, 
ΕΝΕΚΡΙΝΑΝ ΤΟ ΑΚΟΛΟΥΘΟ ΨΗΦΙΣΜΑ: 
Το Συμβούλιο και οι Υπουργοί Παιδείας συνερχόμενοι στα 
πλαίσια του Συμβουλίου θα προσπαθήσουν να προωθήσουν 
ένα σύνολο μέτρων στον τομέα της σχολικής φοίτησης των 
παιδιών των τσιγγάνων και των πλανοδίων, τα οποία μέτρα, 
χωρίς να θίγουν τις δράσεις που έχουν ήδη αναλάβει τα 
κράτη μέλη ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες που αντιμετωπί­
ζουν εν προκειμένω, αποσκοπούν στην ανάπτυξη συνολικής 
και δομικής προσέγγισης ώστε να υπερπηδηθούν τα σημα­
ντικά εμπόδια που φράζουν την πρόσβαση στα σχολεία των 
παιδιών αυτών. 
Τα μέτρα αυτά θα έχουν ως στόχο: 
— να ενθαρρύνουν καινοτόμους πρωτοβουλίες, 
— να προτείνουν και να υποστηρίξουν θετικές και κατάλ­
ληλες ενέργειες, 
— να εξασφαλίσουν τη συνάρθρωση των επιτευγμάτων 
μεταξύ τους, 
— να διαδώσουν ευρέως τα αποτελέσματα και διδάγματα 
που προκύπτουν, 
— να προαγάγουν τις ανταλλαγές εμπειριών. 
1. Στο επίπεδο των κρατών μελών 
Μέσα στα συνταγματικά και δημοσιονομικά τους όρια και 
στα πλαίσια των εκπαιδευτικών πολιτικών και δομών που 
τα χαρακτηρίζουν, τα κράτη μέλη θα προσπαθήσουν να 
προαγάγουν: 
α) τις διαρθρώσεις: 
— υποστήριξη των σχολικών ιδρυμάτων με την παροχή 
των αναγκαίων διευκολύνσεων για τη φοίτηση παι­
διών τσιγγάνων και πλανοδίων, 
(') ΕΕ αριθ. C 38 της 19. 2. 1976, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. C 172 της 2. 7. 1984, σ. 153. — υποστήριξη των διδασκόντων, των μαθητών και των 
γονέων 
Αριθ. C 153/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 21. 6. 89 
6) την παιδαγωγική και το διδακτικό υλικό: 
— πειραματισμούς με την εξ αποστάσεως διδασκαλία, 
που ανταποκρίνεται καλύτερα στο νομαδικό βίο, 
— ανάπτυξη μορφών παιδαγωγικής παρακολούθησης, 
— μέτρα για τη διευκόλυνση του περάσματος από το 
σχολείο στη διαρκή εκπαίδευση-κατάρτιση, 
— απόδοση προσοχής στην ιστορία, τον πολιτισμό και 
τη γλώσσα των τσιγγάνων και πλανοδίων, 
— χρησιμοποίηση νέων ηλεκτρονικών μέσων και του 
βίντεο, 
— διδακτικό υλικό για τα σχολικά ιδρύματα στα οποία 
φοιτούν παιδιά τσιγγάνων και πλανοδίων 
γ) την πρόσληψη και την αρχική και συνεχή κατάρτιση των 
διδασκόντων: 
— προσήκουσα συνεχής και συμπληρωματική κατάρ­
τιση για τους διδάσκοντες που εργάζονται με τα 
παιδιά τσιγγάνων και πλανοδίων, 
— μόρφωση και χρησιμοποίηση διδασκόντων καταγό­
μενων από τσιγγάνους και πλανόδιους, όποτε είναι 
δυνατόν 
δ) την ενημέρωση και την έρευνα: 
— εντατικοποίηση των δράσεων τεκμηρίωσης και ενημέ­
ρωσης στα σχολεία, τους διδάσκοντες και τους 
γονείς, 
— ενθάρρυνση ερευνών για τον πολιτισμό, την ιστορία 
και τη γλώσσα των τσιγγάνων και πλανοδίων 
ε) τη συνεννόηση και το συντονισμό, καθώς και την προώ­
θηση της κοινωνικής συμμετοχής του πληθυσμού: 
— καθορισμός καταρτισμένου προσωπικού με συντονι­
στικά καθήκοντα, 
— προτροπή προς σύσταση ομάδων επαφών που θα 
περιλαμβάνουν τους γονείς, τους διδάσκοντες, τους 
εκπροσώπους των τοπικών αρχών και των σχολικών 
επιθεωρήσεων, — καθορισμός, εάν χρειάζεται, κρατικής αρχής ή αρχών 
αρμόδιων για τη σχολική φοίτηση των παιδιών τσιγ­
γάνων και πλανοδίων, στα κράτη με σημαντικό 
αριθμό τσιγγάνων και πλανοδίων, με τη συμμετοχή 
της οποίας ή των οποίων θα μπορούν να συντονί­
ζονται τα αναγκαία μέτρα, στα οποία ενδεχομένως 
θα περιλαμβάνονται και μέτρα σχετικά με την κατάρ­
τιση διδασκόντων, την τεκμηρίωση και παραγωγή 
διδακτικού υλικού. 
2. Σε κοινοτικό επίπεδο 
2.1. Η παρέμβαση της Κοινότητας κρίνεται σκόπιμη στον 
τομέα αυτό προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι εθνικές 
πρωτοβουλίες, στον τομέα της ανταλλαγής εμπειριών 
και για να αξιοποιηθούν επωφελώς τα καινοτόμα πρω­
τοποριακά σχέδια. 
2.2. Διοργάνωση ανταλλαγών απόψεων και εμπειριών με 
συναντήσεις σε κοινοτικό επίπεδο των διαφόρων ενδια­
φερόμενων φορέων, ιδίως δε των αντιπροσώπων των 
τσιγγάνων και πλανοδίων, των νεαρών τσιγγάνων και 
των διδασκόντων. 
2.3. Η Επιτροπή θα φροντίσει να εξασφαλίσει σε κοινοτικό 
επίπεδο τη συνεχή τεκμηρίωση, ενθάρρυνση, συντο­
νισμό και αξιολόγηση των μέτρων στο σύνολο τους, 
επικουρούμενη εν ανάγκη, από εξωτερικό φορέα. 
2.4. Η Επιτροπή θα φροντίσει ώστε τα μέτρα αυτά να έχουν 
συνοχή με τις λοιπές κοινοτικές δράσεις που έχουν ήδη 
προγραμματισθεί στον τομέα της παιδείας. Θα φρο­
ντίσει ιδίως ώστε τα μέτρα αυτά να είναι συμπληρωμα­
τικά άλλων κοινοτικών δράσεων, όπως των δράσεων 
του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και δράσεων 
άλλων διεθνών οργανισμών, ιδίως δε των δράσεων του 
Συμβουλίου της Ευρώπης. 
2.5. Η Επιτροπή θα υποβάλει, πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 
1983, έκθεση στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινο­
βούλιο και στην Επιτροπή Παιδείας σχετικά με την 
εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται στο παρόν 
ψήφισμα.