ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

της 6ης Μαΐου 1996

για τη Λευκή Βίβλο «Διδασκαλία και μάθηση. Προς την κοινωνία της γνώσης»

(96/C 195/01)

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Το Συμβούλιο εξέτασε, στη σύνοδό του της 6ης Μαΐου 1996, τη Λευκή Βίβλο «Διδασκαλία και μάθηση. Προς την κοινωνία της γνώσης», την οποία υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατόπιν πρωτοβουλίας των Επιτρόπων Edith Cresson και Pαdraig Flynn και σε συμφωνία με τον Επίτροπο Martin Bangemann.

Το Συμβούλιο των υπουργών Παιδείας, με τις εν συνεχεία αναπτυσσόμενες σκέψεις, προτίθεται να συμβάλει στη συζήτηση για ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα, σχετικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση στο επίπεδο των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7 η συζήτηση αυτή, η οποία άρχισε στη Βενετία (2-3 Φεβρουαρίου 1996) επ' ευκαιρία της εναρκτήριας διάσκεψης του ευρωπαϊκού έτους της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης, θα συνεχίσει καθ' όλο το 1996 και περαιτέρω.

Οι αναπτυσσόμενες εδώ σκέψεις, επομένως, δεν φιλοδοξείται να αποτελέσουν τα τελικά πορίσματα. Προτείνονται ωε ευκαιρία για ένα ενδιάμεσο στάδιο μελέτης, τόσο στο εσωτερικό των κρατών, όσο και στα πλαίσια μιας διαδικασίας ανάλυσης και εμβάθυνσης, που θα απασχολήσει τα ευρωπαϊκά όργανα και τις λοιπές επιτροπές τεχνικών αρμοδιοτήτων, και θα συνεχιστεί κατά τα εξάμηνα της ιρλανδικής και της ολλανδικής προεδρίας.

2. Οι υπουργοί Παιδείας πιστεύουν ότι οφείλουν εν πρώτοις να ευχαριστήσουν την Επιτροπή για την περαιτέρω εισφορά της στην ανάλυση των σημαντικών ερωτημάτων που τίθενται για την ανάπτυξη των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στα κράτη μέλη, ανάλυση που ως σημαντικά προηγούμενα έχει τις σκέψεις που παρετέθησαν στη Λευκή Βίβλο, που συντάχθηκε κατόπιν της πρωτοβουλίας του Jacques Delors, «Οικονομική αύξηση, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση», καθώς και τα διάφορα έγγραφα που έχει ήδη προετοιμάσει η Επιτροπή για την επαγγελματική κατάρτιση, την ανωτάτη εκπαίδευση και την εκπαίδευση εξ αποστάσεως.

Στα ίδια πλαίσια, πρέπει επίσης να γίνει μνεία των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Μαδρίτης του Δεκεμβρίου του 1995 και εκείνων των προηγουμένων δύο Ευρωπαϊκών Συμβουλίων του Έσσεν και των Καννών, που δεν παρέλειψαν να επιστήσουν την προσοχή στην ανησυχητική κατάσταση της οικονομίας και της απασχόλησης που επικρατεί στα κράτη της Ένωσης, στα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για να βελτιωθούν οι προοπτικές τους αύξησης και ανάπτυξης, στη σημασία, τέλος, της προώθησης σε εθνικό και σε κοινοτικό επίπεδο των επενδύσεων στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της εκπαίδευσης.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το 1996, που με απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ανεκηρύχθη «ευρωπαϊκό έτος της δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης», παρουσιάζεται ως σημαντική ευκαιρία για να εξετασθούν εις βάθος, μέσα στα διάφορα fora της ευρωπαϊκής συνεργασίας, καθώς και στο επίπεδο των επί μέρους κρατών μελών, τα θέματα, οι απαιτήσεις και οι μεσοπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι στόχοι των τομέων της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στην Κοινότητα.

Με την προοπτική αυτή, είναι ανάγκη να χρησιμοποιηθεί πλήρως κάθε ευκαιρία που προσφέρει η Λευκή Βίβλος, η οποία αποτελεί πολιτική ανάλυση των προβλημάτων της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, σημαντική και λόγω του χρόνου κατά τον οποίο παρουσιάζεται, δηλαδή σε μία περίοδο κατά την οποία άρχισαν να παράγονται τα πρώτα αποτελέσματα των άρθρων 126 και 127 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και αρχίζουν επίσης να εφαρμόζονται τα νέα προγράμματα κοινοτικής συνεργασίας Socrates και Leonard.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η ενιαία αντιμετώπιση των προβλημάτων της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στη Λευκή Βίβλο. Ο περίγυρος μέσα στον οποίο πρέπει να τοποθετηθεί η πολιτική συζήτηση, δεν μπορεί να διαχωρισθεί από τη μέθοδο της από κοινού ανάλυσης των προβλημάτων που αφορούν τόσο την ατομική εκπαίδευση όσο και την οικονομική αύξηση και την εξέλιξη της αγοράς εργασίας, στα σημεία διασύνδεσης με τα διάφορα θέματα της επαγγελματικής κατάρτισης.

Θα πρέπει τέλος να υπογραμμισθεί ακόμη μια φορά πόσο θετική αποδεικνύεται η σε κοινοτικό επίπεδο μελέτη, η συναφής με την διεξαγομένη στα επί μέρους κράτη μέλη, και εναρμονισμένη με τις γραμμές καινοτομίας και μεταρρύθμισης που τηρούν οι εθνικές πολιτικές, και η οποία ασχολείται, ταυτόχρονα, με ορισμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πολιτικές αυτές. Ως εκ τούτου, είναι ανάγκη να υπογραμμισθεί ο σημαντικότατος ρόλος του εκπαιδευτικού προσωπικού στις διαδικασίες καινοτομίας και βελτίωσης της ποιότητας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης.

3. Στη Λευκή Βίβλο η κοινωνία του μέλλοντος διαγράφεται ως μια κοινωνία της γνώσης, στην οποία τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης πρέπει να δώσουν άμεσες απαντήσεις μέσω, μεταξύ άλλων, στρατηγικών ευρωπαϊκής προοπτικής, με σεβασμό της προνομιακής αυτονομίας των κρατών μελών.

Στην κοινωνία του μέλλοντος, η εκπαίδευση και η κατάρτιση δεν θα περιορίζονται στην αναζήτηση συγκεκριμένων λύσεων για την ένταξη των νέων στην ενεργό επαγγελματική ζωή, αλλά θα πρέπει να δίνουν έμφαση στην ίδια την κεντρική τους λειτουργία για την ανάπτυξη της προσωπικότητας, σε όλες τις μορφές έκφρασής της, την κοινωνική ενσωμάτωση, τον ενστερνισμό κοινών αξιών, τη μετάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ανάπτυξη της ατομικής αυτονομίας.

Η Λευκή Βίβλος εντοπίζει τρεις μεγάλες ωστικές δυνάμεις που ασκούνται σήμερα στην ευρωπαϊκή κοινωνία:

- τη διάδοση των τεχνολογιών της πληροφορίας, και τις βαθιές μεταβολές που προκαλεί όσον αφορά το περιεχόμενο και την οργάνωση της παραγωγής και της εργασίας,

- την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας,

- την ταχεία εξέλιξη και διάδοση των επιστημονικών γνώσεων και των τεχνολογιών που απορρέουν απ' αυτές.

Οι προκαταρκτικές σκέψεις που χρειάζονται αφορούν ακριβώς τα γενικό πλαίσιο της ανάλυσης των προβλημάτων που πρέπει να αντιμετωπίσει η μεταβαλλόμενη κοινωνία στην οποία ζούμε.

Από τη Λευκή Βίβλο δίδεται η εντύπωση ότι η ανάλυση τονίζει, όχι αποκλειστικά, αλλά κατά κύριο λόγο τις οικονομικές πλευρές της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η ίδια η επιλογή του τίτλου «Πρός την κοινωνία της γνώσης» είναι δυνατό να προξενήσει ορισμένες αμφιβολίες, αν ερμηνευθεί στενά, βάσει μιας ευθείας αναλογίας μεταξύ αφενός των αποτελεσμάτων της μάθησης και αφετέρου της ανάπτυξης στους τομείς της οικονομίας και της απασχόλησης.

Το Συμβούλιο εκφράζει τη γνώμη ότι το πλαίσιο της ανάλυσης των προβλημάτων της εκπαίδευσης και της κατάρτισης της σημερινής και της αυριανής Ευρώπης θα πρέπει να ερμηνευθεί αποδίδοντας την πρέπουσα αξία, έναντι των στενά οικονομικών πλευρών της ανάπτυξης και στις πολιτιστικές και μορφωτικές πλευρές. Η οικονομική δραστηριότητα αποτελεί επίσης μέρος της ζωής ενός πολίτη και δεν πρέπει να αγνοεί τα ηθικά κίνητρα της κοινωνικής ανάπτυξης. Η φιλοσοφική και έχουσα σχέση με τα συστήματα αξιών διάσταση θα πρέπει να αποτελεί σημαίνον στοιχείο για να διορθώνει την εμφανιζόμενη ως διαφωτιστική θεώρηση του κοινωνικού γίγνεσθαι, εκείνη δηλαδή που εναποθέτει υπερβολικές προσδοκίες στη γνώση ως αυτοσκοπό.

Μία ευρύτερου φάσματος ερμηνεία των προβλημάτων και των προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπίσει η σύγχρονη κοινωνία, θα επιτρέψει να αναγνωρισθεί η επιρροή που άλλοι παράγοντες, πέρα από τις τεχνολογίες της πληροφορίας και του εξοικουμενισμού της οικονομίας, ασκούν από πλευράς των προβλέψιμων μεταβολών: ως παραδείγματα, τα μεγάλα δημογραφικά φαινόμενα, η αντιπαράθεση των πνευματικών πολιτισμών, η θεματική περί το περιβάλλον, η απειλή κατά των μορφών δημοκρατικής συμβίωσης και το μέγα πρόβλημα της εξώθησης στο κοινωνικό περιθώριο το οποίο σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στο χάσμα όσον αφορά τις γνώσεις και τη χρήση των ικανοτήτων ελέγχου των.

4. Η Λευκή Βίβλος αναφέρει δύο ειδών απαντήσεις στα παρατιθέμενα προβλήματα. Οι πρώτες αφορούν την πρόσβαση στη γενική μόρφωση 7 οι δεύτερες αφορούν την εξέλιξη των ικανοτήτων προς εργασία (ικανότητα προς απασχόληση σε θέση εργασίας).

Προβάλλεται η παρατήρηση ότι υπάρχει κίνδυνος η ευρωπαϊκή κοινωνία να διαιρεθεί σε εκείνους που είναι σε θέση να κατανοούν, εκείνους που μπορούν μόνο να «καταναλώνουν» και εκείνους που, στη σύγχρονη κοινωνία, μένουν στο περιθώριο και στηρίζονται σε μια κοινωνία αρωγής 7 το ρήγμα δηλαδή μεταξύ εκείνων που έχουν τις γνώσεις και εκείνων που δεν τις έχουν.

Η Λευκή Βίβλος υπογραμμίζει την ανάγκη να αναπτυχθεί η ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Η διάσταση αυτή προορίζεται να καταστεί το θεμελιώδες επίπεδο στο οποίο θα τοποθετούνται ορισμένες βαθμίδες και τρόποι συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών:

- στο πεδίο των διαδικασιών: με τη θέσπιση των κατάλληλων fora για τη συζήτηση των προτεινομένων θεμάτων,

- στο πεδίο της χρηματοδότησης: στα πλαίσια σεβασμού των επιλογών των επί μέρους κρατών μελών, και αναγνωρίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν επί του παρόντος να χορηγήσει η Κοινότητα νέες χρηματοδοτήσεις, συστήνοντας εντούτοις τη διατήρηση της προτεραιότητας που δίδεται στην εκπαίδευση,

- στο πεδίο των αρμοδιοτήτων: με την αυστηρή τήρηση των αρχών του Μάαστριχτ όσον αφορά την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο και την οργάνωση των συστημάτων τους εκπαίδευσης και κατάρτισης, επιβεβαιώνοντας την αρχή της επικουρικότητας.

Για την υλοποίηση αυτών των προσανατολισμών, η Λευκή Βίβλος εντοπίζει πέντε γενικούς στόχους και ορισμένα μέτρα υποστήριξης:

- ενθάρρυνση της απόκτησης νέων γνώσεων (προτείνονται μερικά μέτρα υποστήριξης: θέσπιση μιας ευρωπαϊκής διαδικασίας για την αναγνώριση των «δεξιοτήτων κλειδιών», ατομικά δελτία δεξιοτήτων, ευρωπαϊκό σύστημα πιστοποίησης των δεξιοτήτων, διευκόλυνση της κινητικότητας των σπουδαστών, υποστήριξη της ανάπτυξης των εκπαιδευτικών λογισμικών για πολυμέσα),

- προσέγγιση σχολείου και επιχείρησης (με το άνοιγμα της εκπαίδευσης στον κόσμο της εργασίας, τη συμμετοχή της επιχείρησης στην κατάρτιση, την ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ σχολείων και επιχειρήσεων),

- καταπολέμηση του αποκλεισμού (να υποστηριχθούν οι πειραματισμοί των σχολείων «δεύτερης ευκαιρίας» με τη συγκέντρωση πόρων και δυναμικού στις μειονεκτούσες περιοχές, να προωθηθούν οι πρωτοβουλίες ευρωπαϊκής εθελοντικής υπηρεσίας),

- γνώση τριών κοινοτικών γλωσσών σε βάθος (να υποστηριχθεί η εκμάθηση των γλωσσών ήδη από το προσχολικό επίπεδο, μέχρι και την επαγγελματική κατάρτιση, με την εφαρμογή συστημάτων αξιολόγησης και εγγύησης της ποιότητας της γλωσσικής διδασκαλίας),

- ισότιμη αντιμετώπιση των υλικών και άυλων επενδύσεων (να προβλεφθεί εξέλιξη της φορολογικής και λογιστικής αντιμετώπισης των δαπανών που προορίζονται για την κατάρτιση).

ΙΙ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Το Συμβούλιο των υπουργών Παιδείας θεωρεί τους στόχους που ορίζονται στη Λευκή Βίβλο ως ενδεικτικούς μιας ενδεχόμενης ανάπτυξης της εκπαίδευσης και κατάρτισης στα κράτη μέλη και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης 7 ελπίζει ότι τα προτεινόμενα μέτρα θα αποτελέσουν θέματα διεξοδικής συζήτησης υπό την αιγίδα της ιρλανδικής και της ολλανδικής προεδρίας, σε σχέση και με τις προτάσεις που ενδεχομένως θα έχει υποβάλει η Επιτροπή.

Το Συμβούλιο κρίνει ότι οφείλει κατ' αρχάς να τονίσει ιδιαιτέρως ότι οι δράσεις οι οποίες ενδεχομένως θα αποφασιστούν με την ολοκλήρωση της συζήτησης της Λευκής Βίβλου, θα πρέπει να είναι σύμφωνες:

- με τις αρχές των άρθρων 126 και 127 της συνθήκης,

- με την αρχή της επικουρικότητας που διακηρύσσεται σ' αυτή,

- με την επιβαλλομένη συμμόρφωση με τις δημοσιονομικές προοπτικές που αφορούν την εκπαίδευση.

Ως προς τους στόχους της Λευκής Βίβλου και τα προτεινόμενα μέτρα, δεν είναι δυνατόν να παραγνωρισθούν τα προβλήματα που προκύπτουν για ορισμένα σημεία:

Α. Αναγνώριση των «δεξιοτήτων κλειδιών»

Με την προοπτική αυτή, καθίσταται σαφής η ανάγκη διαφάνειας της πιστοποίησης της κατάρτισης, μεταξύ άλλων και για να είναι δυνατή η κινητικότητα σε κοινοτικό επίπεδο, αλλά και διότι η διαφάνεια των πιστοποιητικών αντιπροσωπεύει σημαντικό μέσο για την προώθηση της ποιότητας της κατάρτισης. Προς το παρόν, λαμβάνοντας υπόψη και την ποικιλομορφία των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, η αναγνώριση των άτυπων μορφών εκπαίδευσης δεν φαίνεται να είναι εύκολα υλοποιήσιμη. Επομένως, η υπόθεση αυτή χρειάζεται περαιτέρω εμβαθή μελέτη, λαμβάνοντας υπόψη και τους πειραματισμούς που εφαρμόζουν επί του παρόντος ορισμένες χώρες.

Στο παρόν στάδιο, και βάσει των ψηφισμάτων του Συμβουλίου της 3ης Δεκεμβρίου 1992 και της 5ης Δεκεμβρίου 1994, θεωρείται δυνατή και επιθυμητή η σύγκριση μεταξύ των πειραματισμών που διεξάγονται στα διάφορα κράτη μέλη για την πιστοποίηση του περιεχομένου των εκπαιδευτικών συστημάτων, καθώς και η υποστήριξη των πρωτοβουλιών που αναπτύσσουν τα κράτη μέλη για την εκπόνηση νέων προτύπων πιστοποίησης. Πολλά κράτη μέλη πιστεύουν ότι ο κίνδυνος που πρέπει να αποτραπεί είναι η υπερβολική υπαγωγή σε γραφειοκρατικές διαδικασίες, η οποία θα επηρέαζε αρνητικά την ευκαμψία και την κινητικότητα της αγοράς.

Β. Προσέγγιση σχολείου και κόσμου εργασίας

Τα προβλήματα της ανεργίας στις διάφορες χώρες, ιδίως της ανεργίας των νέων, τοποθετούν το θέμα αυτό στα κράτη μέλη στο κέντρο της προσοχής της πολιτικής κατάρτισης και της πολιτικής κοινωνικών υποθέσεων. Εδώ και χρόνια εφαρμόζονται πολλοί και ποικίλοι πειραματισμοί, στα κράτη μέλη αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στο πλαίσιο κοινοτικών προγραμμάτων τελευταίο των οποίων το πρόγραμμα Leonard, για να διευκολύνουν τις μεταβατικές διαδικασίες. Η ποικιλία ακριβώς αυτών των πειραματισμών αποτελεί το μέσο για τη σύνδεση της εργασίας των σχολείων και των ιδρυμάτων κατάρτισης με τις επιχειρήσεις 7 Ένα και μόνο πρότυπο αναφοράς θα αποτελούσε παράγοντα περιστολής, ακόμη και αν ακολουθείτο στα πλαίσια των διευθετήσεων των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Θα πρέπει επίσης να τονισθεί ότι στόχος δεν μπορεί να είναι μόνον η μηχανική προσαρμογή των μαθημάτων κατάρτισης αποκλειστικά και μόνο στις απαιτήσεις του κόσμου εργασίας, αλλά μάλλον η ικανότητα κάθε ατόμου να προσαρμόζεται στις αλλαγές.

Θα πρέπει, όπως διευκρινίστηκε στα πλαίσια του ΟΟΣΑ, να ενταθεί η συνεργασία όλων των κοινωνικών υποκει μένων που είναι σε θέση να βελτιώσουν τη σχέση μεταξύ του σχολείου και του κόσμου της εργασίας.

Χρειάζεται επίσης να υπάρξει μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των οργανισμών που είναι αρμόδιοι για την ανάλυση των νέων αναγκών του κόσμου της εργασίας σε επαγγελματικά προσόντα.

Πρέπει ομοίως, όπως περιεγράφη και στην προηγουμένη Λευκή Βίβλο του J. Delors, να υπάρξει μετάβαση προς μια γνήσια «κοινωνία της κατάρτισης», στην οποία η εκπαίδευση και η κατάρτιση θα χρησιμεύουν όχι μόνον για την είσοδο στην αγορά εργασίας, αλλά και για τη μέγιστη αξιοποίηση των δυνατοτήτων κάθε στόμου.

Γ. Καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού

Κατά περίεργο τρόπο, η ανάπτυξη της επιστημονικής έρευνας και η διάδοση των τεχνολογιών υπάρχει κίνδυνος να δημιουργήσουν μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ αφενός εκείνων που κατέχουν τις γνώσεις και ελέγχουν τη χρήση τους και αφετέρου εκείνων που μπορεί να μείνουν έξω από τα νέα αλφάβητα.

Η πραγματική πρόκληση που αντιμετωπίζουν τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι το να δημιουργήσουν τις συνθήκες ώστε να προσφέρονται σε όλους οι κατάλληλες ευκαιρίες εκπαίδευσης και κατάρτισης, με την προοπτική της μάθησης καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής.

Πρέπει λοιπόν, να επιδιωχθεί ακόμη περισσότερο η βελτίωση της ποιότητας των συστημάτων εκπαίδευσης και αρχικής κατάρτισης, για να αποφευχθούν καταστάσεις δυσμένειας ή αποτυχίας. Για την αντιμετώπιση αυτών, κάθε κράτος μέλος θα θεσπίσει τα μέτρα που θεωρεί αναγκαία, προωθώντας έτσι τη μεγαλύτερη ανταλλαγή εμπειριών.

Πολλά κράτη μέλη δεν πιστεύουν ότι τα προβλήματα της έλλειψης εκπαίδευσης μπορούν να επιλυθούν μόνο με θεσμικά μέτρα. Προκειμένου να δοθεί μια δεύτερη ευκαιρία σ' εκείνους που εγκατέλειψαν την εκπαίδευση πρόωρα και χωρίς να αποκτήσουν κάποιο τίτλο, κάθε κράτος μέλος θα καταβάλει προσπάθειες να εφαρμόσει και να αναπτύξει τους μηχανισμούς που θα κρίνει αναγκαίους για να προσφέρει στους ανθρώπους αυτούς διάφορες δυνατότητες και να ευνοήσει τις ανταλλαγές πείρας που θα επιτρέψουν μελέτη εις βάθος αυτού του ζητήματος.

Δ. Γλωσσομάθεια

Η κοινοτική συνεργασία θεωρούσε ανέκαθεν το στόχο αυτό θεμελιώδη για την προώθηση της κινητικότητας των προσώπων και τη διαπολιτισμική εκπαίδευση. Με την προοπτική αυτή, είναι ουσιώδες να χρησιμοποιηθούν πλήρως τα διεξαγόμενα κοινοτικά προγράμματα. Ορισμένα κράτη μέλη είναι της γνώμης η προσοχή που αποδίδουν στις γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις οποίες το ψήφισμα του 1995 περί γλωσσομαθείας αποδίδει ιδιαίτερη σημασία και προτεραιότητα, δεν μπορεί βεβαίως να αποκλείσει, στα πλαίσια της σχετικής εθνικής τους πολιτικής, την προσοχή που αποδίδουν σε άλλες ευρωπαϊκές μη κοινοτικές γλώσσες.

Για να επιτευχθεί ο στόχος της γνώσεως τριών γλωσσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης εις βάθος, η Επιτροπή προτείνει ιδίως τη θέσπιση ενός σήματος ποιότητας για τις πρωτοβουλίες που προωθούν την εκμάθηση γλωσσών. Η άποψη αυτή προκαλεί αντιρρήσεις των κρατών μελών. Η Επιτροπή πιστεύει ότι το σημείο αυτό θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα κατά τη διεξαγόμενη συζήτηση.

Ε. Ισότιμη αντιμετώπιση των υλικών και αΰλων επενδύσεων

Η πρόταση αυτή, προκειμένου να παγιωθούν τα επίπεδα της χρηματοδότησης που χορηγείται από τους διάφορους φορείς εκπαίδευσης και κατάρτισης, δεν είναι απλή. Υπάρχουν ορισμένες περιπλοκές, στη χρησιμοποίηση των δημοσίων πόρων και προκύπτουν όντως προβλήματα λογιστικής και φορολογικής φύσεως για τις δαπάνες που προορίζονται για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Είναι επιθυμητή η εξέταση της κατάστασης του θέματος στα κράτη μέλη.

Εν συμπεράσματι, το Συμβούλιο εκτιμά ομόφωνα ότι η Λευκή Βίβλος προσφέρει ένα υπόβαθρο, πάνω στο οποίο θα πρέπει να αναπτυχθεί, κατά τους προσεχείς μήνες, η εις βάθος εξέταση των σημαντικότερων θεμάτων των σχετικών με τις προοπτικές της εκπαίδευσης και της κατάρτισης για τα επόμενα έτη.

Η στρατηγική της περαιτέρω συνεργασίας σε κοινοτικό επίπεδο, δεν είναι δυνατόν πάντως να παραμελήσει δύο βασικές πλευρές της ανάπτυξης των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης:

- το ρόλο, την υπευθυνότητα και τον επαγγελματισμό των διδασκόντων, στους οποίους οι πολιτικές αποφάσεις οφείλουν να αποδίδουν τη μέγιστη προσοχή,

- την ποιότητα των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, πραγματικό μέτρο των οποίων αποτελούν οι ανάγκες του κοινωνικού συνόλου στις προσδοκίες και τα αιτήματα που στρέφουν προς τα συστήματα αυτά, οι μαθητές και οι γονείς, καθώς και η κοινότητα γενικότερα.

Όπως επανειλημμένα έχουν τονίσει οι υπουργοί και σε άλλες περιπτώσεις, ο στόχος μιας στέρεης βασικής εκπαίδευσης είναι θεμελιώδης και, υπό την προοπτική της διαρκούς εκπαίδευσης, για να ολοκληρωθούν τα άτομα ως πρόσωπα και ως υποκείμενα ικανά να επιτύχουν τον πλήρη επαγγελματισμό.

Η συζήτηση θα συνεχισθεί, λόγω της πολυπλοκότητας των προβλημάτων της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, σε μια κοινωνία που μεταβάλλεται συνεχώς και ταχέως, καθώς και λόγω των αυξανομένων ευθυνών που ανήκουν στις δημόσιες αρχές αλλά και στους κοινωνικούς εταίρους, όσον αφορά το σχεδιασμό ολοκληρωμένων συστημάτων κατάρτισης και την προοπτική της διαρκούς εκπαίδευσης, που προορίζεται επομένως να καλύπτει όλη τη ζωή των ατόμων.

Η μελλοντική ανάλυση, συνεπώς, προβλέπεται ότι ίσως ανοίξει περαιτέρω χώρους κοινοτικής συνεργασίας. Προς την κατεύθυνση αυτή, θα συμβάλουν οι εκθέσεις που θα υποβάλει η Επιτροπή βάσει, μεταξύ άλλων, των αποτελεσμάτων των διασκέψεων που έχουν ανακοινωθεί.

Η αντιπαραβολή των ιδεών είναι βεβαίως χρήσιμη και διότι τα θιγόμενα από τη Λευκή Βίβλο προβλήματα εξετάστηκαν ή εξετάζονται και από άλλα διεθνή fora, όπως ο ΟΟΣΑ, το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Unesco, όπου επίσης υπάρχει έντονη επίγνωση της σφαιρικότητας των προβλημάτων της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, λόγω όχι μόνον των συνδέσεων με τα προβλήματα της αγοράς εργασίας και της απασχόλησης, αλλά και των πολιτισμικών ή στενώτερα εκπαιδευτικών συνεπειών.

Η πρωτοβουλία της Επιτροπής, με τη Λευκή Βίβλο, εντάσσεται σε ένα πλαίσιο ανάλυσης και πρότασης, που θίγει τα σημαντικότερα θέματα τα οποία αφορά η διεθνής αντιπαράθεση: η κινητικότητα και η ελεύθερη κυκλοφορία του ανθρώπινου δυναμικού, η προώθηση της γλωσσομάθειας και της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, οι μεταβατικές διαδικασίες, η αξιοποίηση της σχέσης των κοινωνικών εταίρων στα συστήματα κατάρτισης, η ένταξη των νέων τεχνολογιών της πληροφορίας στον τομέα της διδασκαλίας, η ισότητα ευκαιριών που δεν θα θίγει την ποιότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων.

Χρειάζεται ίσως να προσδοθεί στη διεξαγομένη σε ευρωπαϊκό κοινοτικό επίπεδο ανάλυση ένα πολιτικό νόημα που θα χαρακτηρίζει τη συνεργασία των κρατών μελών που έχουν αναλάβει να βρουν από κοινού τους λόγους για να επιδιώξουν, και μέσω παρεμβάσεων που περιλαμβάνουν μέτρα στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, τους γενικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην τριμερή γραμμή του ενοποιημένου οικονομικού χώρου, της κοινότητας των πολιτών και του πρωταγωνιστικού ρόλου στις διεθνείς σχέσεις.

Τα ευρωπαϊκά όργανα, το καθένα στο ρόλο του, πρέπει να συμβάλλουν στον καθορισμό πεδίων για κοινούς προσανατολισμούς δράσης που θα σέβονται απολύτως τις διατάξεις της συνθήκης. Για το λόγο αυτό, οι επιφυλάξεις και οι αβεβαιότητες που εκδηλώθηκαν από τα κράτη μέλη για ορισμένες προτάσεις της Λευκής Βίβλου, (αναγνώριση των δεξιοτήτων, ευρωπαϊκό καθεστώς της μαθητείας, πιστοποίηση ποιότητας των σχολείων, θεσμοί της «δεύτερης ευκαιρίας»), πρέπει να θεωρηθεί ότι αποτελούν μέρη πολύπλοκων ζητημάτων τα οποία, πριν από την κατάρτιση συνεκτικών και ειδικευμένων προγραμμάτων δράσης με δέσμευση οικονομικών πόρων, καλό θα είναι να μελετηθούν περισσότερο καθώς και να εμβαθυνθεί η σύγκριση των πειραματισμών που αναπτύσσονται στα κράτη μέλη.