ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 1998

(1999/C 300/01)

Στρασβούργο, Φεβρουάριος 1999

ΚΥΡΙΟΝ JOSÉ MARÍA GIL-ROBLES GIL-DELGADO

Πρόεδρο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

rue Wiertz Β - 1047 Βρυξέλλες

Κύριε Πρόεδρε,

Σύμφωνα με το άρθρο 138 Ε, εδάφιο 1 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και το άρθρο 3, εδάφιο 8 της αποφάσεως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το καθεστώς του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και τους γενικούς όρους άσκησης των καθηκόντων του σας υποβάλλω την έκθεσή μου για το έτος 1998.

Jacob SÖDERMAN

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η δημιουργία της υπηρεσίας του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ήταν ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της συνθήκης του Μάαστριχτ σε σχέση με την ιθαγένεια της Ένωσης. Η δυνατότητα προσφυγής στο Διαμεσολαβητή είναι ένα από τα δικαιώματα του Ευρωπαίου πολίτη, τα οποία εγγυάται το κοινοτικό δίκαιο. Στην πρώτη Ετήσια Έκθεσή μου (1995), είχα αναγγείλει ότι στην Ετήσια Έκθεση του 1998 θα πρότεινα ενδεχόμενες μεταρρυθμίσεις και αλλαγές της εντολής, των εξουσιών ή των διαδικασιών της υπηρεσίας του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, υπό το φως της εμπειρίας που θα απεκτάτο από την έναρξη των εργασιών της υπηρεσίας το Σεπτέμβριο 1995. Έτσι, μεγάλο μέρος αυτού του προλόγου είναι αφιερωμένο στην εκπλήρωση αυτής της δέσμευσης, με στόχο να σταθμιστεί τι χρειάζεται ακόμη για την απόλυτη παγίωση της υπηρεσίας του Διαμεσολαβητή, ούτως ώστε να μπορέσει να υπηρετήσει τους ευρωπαίους πολίτες όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερα.

Πρώτον, θα ήθελα να ενημερώσω τους αναγνώστες ότι η δομή της παρούσας Ετήσιας Έκθεσης είναι η ίδια με τις εκθέσεις των δύο προηγουμένων ετών πλήρους δραστηριότητας, του 1996 και του 1997. Εντούτοις, έγινε μια σημαντική αλλαγή στην επιλογή των υποθέσεων που παρουσιάζονται στην Έκθεση. Οι προηγούμενες Ετήσιες Εκθέσεις περιελάμβαναν όλες τις υποθέσεις που περατώνονταν μετά από έρευνα. Τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της υπηρεσίας, κάτι τέτοιο ήταν χρήσιμο ούτως ώστε να δίδεται πλήρης εικόνα του έργου του Διαμεσολαβητή. Η αύξηση του αριθμού των υποθέσεων σημαίνει ότι δεν υπάρχει πλέον λόγος, από την άποψη των αναγκών του πολίτη, να περιλαμβάνονται όλες, λόγω του ότι πολλές υποθέσεις αποτελούν στην πραγματικότητα επανάληψη προηγουμένων και δεν παρουσιάζουν ουσιαστικά μεγάλο ενδιαφέρον για το κοινό. Στην παρούσα Έκθεση, συνεπώς, υιοθετώ τη συνήθη πρακτική των υπηρεσιών των εθνικών διαμεσολαβητών περιλαμβάνοντας μόνον επιλεγμένες υποθέσεις, ούτως ώστε να διατηρηθεί το μέγεθος της Έκθεσης σε λογικά όρια και να εξασφαλιστεί ότι παραμένει σαφής και ευανάγνωστη.

Περιλαμβάνονται, ασφαλώς, όλες οι υποθέσεις που θέτουν σημαντικά ζητήματα αρχής, καθώς και όσες θέτουν νέα ζητήματα σχετικά με την αρμοδιότητα ή τις διαδικασίες του Διαμεσολαβητή και εκείνες που περιέχουν πορίσματα γενικότερου ενδιαφέροντος. Για όσους επιθυμούν να μελετήσουν όλες τις υποθέσεις των οποίων η εξέταση περατώθηκε μετά από έρευνα, η ηλεκτρονική σελίδα του Διαμεσολαβητή στο Internet προσφέρει τις σχετικές πληροφορίες σε νέα περιεκτική μορφή από τον Ιούλιο 1998, δημοσιεύοντας όλες τις αποφάσεις στην αγγλική και στη γλώσσα του καταγγέλλοντος. Αντίγραφο όλων των αποφάσεων σε έντυπη μορφή μπορεί επίσης να ληφθεί από την υπηρεσία του Διαμεσολαβητή.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Όταν συζητήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η Ετήσια Έκθεση 1997, ορισμένες επικριτικές φωνές ανέφεραν ότι ο Διαμεσολαβητής είχε σημειώσει επιτυχία σε μικρό μόνον ποσοστό υποθέσεων. Στην άποψη αυτή είχαν καταλήξει βάσει όλων των υποβληθεισών καταγγελιών, συμπεριλαμβανομένων όσων ευρίσκοντο εκτός των ορίων της εντολής. Δεν νομίζω ότι αυτός ο τρόπος να κρίνονται τα αποτελέσματα της δραστηριότητας του Διαμεσολαβητή είναι πράγματι δίκαιος. Ελάχιστα πράγματα μπορούν να γίνουν για καταγγελία που δεν εμπίπτει στα όρια της εντολής, εκτός από το να προσπαθήσει ο Διαμεσολαβητής να συμβουλεύσει τον καταγγέλλοντα, ή να διαβιβάσει την καταγγελία σε αρμόδιο όργανο. Καταφέραμε να το πράξουμε στο 80 % σχεδόν τέτοιων περιπτώσεων.

Κατά τη διάρκεια του 1998, η υπηρεσία του Διαμεσολαβητή διεκπεραίωσε συνολικά 1617 υποθέσεις, εκ των οποίων 1372 ήσαν νέες καταγγελίες που ελήφθησαν το 1998. Κατά τη διάρκεια του έτους ανελήφθη 1 έρευνα ιδίας πρωτοβουλίας, ενώ 185 έρευνες περατώθηκαν με αιτιολογημένη απόφαση. Σε ποσοστό 45 % των υποθέσεων αυτών, η υπόθεση διευθετήθηκε από το όργανο, επετεύχθη φιλικός διακανονισμός, ή η υπόθεση έκλεισε με κριτική παρατήρηση. Το 1997 και 1996, τα αντίστοιχα ποσοστά ήσαν 40 % και 35 % αντιστοίχως. Το 1998, δεν διαπιστώθηκε κρούσμα κακής διοίκησης σε ποσοστό 52 % των υποθέσεων. Η μη διαπίστωση περίπτωσης κακής διοίκησης δεν είναι πάντα αρνητική για τον πολίτη. Η διαδικασία έρευνας απαιτεί να εξηγεί το όργανο στον καταγγέλλοντα τι έχει κάνει και γιατί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πείθει μάλιστα τον καταγγέλλοντα ότι ενήργησε δεόντως.

Είναι πάντα απαραίτητο η υπηρεσία του Διαμεσολαβητή να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τα αποτελέσματά της από την άποψη του πολίτη. Πολλά απομένουν να γίνουν σε αυτόν τον τομέα, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι σημειώνεται συνεχής βελτίωση στην έκβαση των υποθέσεων και στον αριθμό των υποθέσεων που διεκπεραιώνονται. Ο βασικός στόχος πρέπει να είναι η σύντμηση, το επόμενο έτος, του χρόνου που απαιτείται για τη διεκπεραίωση υπόθεσης. Ο στόχος ενός μηνός για τη λήψη απόφασης σχετικά με το παραδεκτό και ενός έτους για την περάτωση της εξέτασης μιας υπόθεσης μετά από έρευνα δεν έχει ακόμη επιτευχθεί απολύτως, αλλά πρέπει να γίνει πραγματικότητα τα επόμενα χρόνια.

Συχνά μπορούν να επιτευχθούν θετικά αποτελέσματα μέσω ερευνών ιδίας πρωτοβουλίας που αναλαμβάνει ο Διαμεσολαβητής. Η καθημερινή διεκπεραίωση καταγγελιών πολιτών μπορεί να επισύρει την προσοχή του Διαμεσολαβητή σε ιδιαίτερα προβλήματα ή επαναλαμβανόμενα θέματα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μπορεί να απαιτείται ανάληψη θετικής πρωτοβουλίας εκ μέρους του Διαμεσολαβητή για την αντιμετώπιση του ζητήματος. Το Νοέμβριο 1998, εγκαινίασα έρευνα σχετικά με την ύπαρξη κώδικα χρηστής διοικητικής συμπεριφοράς των υπαλλήλων στις σχέσεις τους με το κοινό στα διάφορα κοινοτικά όργανα και οργανισμούς και τη δυνατότητα πρόσβασης του κοινού σε έναν τέτοιο κώδικα.

Η ιδέα ενός τέτοιου Κώδικα έχει υποστηριχθεί σθεναρά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου ο κ. Roy Perry, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, εισηγητής της έκθεσης της επιτροπής αναφορών σχετικά με τις δραστηριότητές της το διάστημα 1996-1997, ζήτησε τη θέσπιση κώδικα συμπεριφοράς χρηστής διοίκησης για τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς. Το Κοινοβούλιο τόνισε "πόσο μεγάλη σημασία έχει να είναι ένας τέτοιος κώδικας κατά το δυνατόν ταυτόσημος για όλα τα κοινοτικά όργανα και οργανισμούς, για λόγους ευκολότερης πρόσβασης του κοινού και κατανόησης".

Περισσότερες λεπτομέρειες για την έρευνα ιδίας πρωτοβουλίας παρατίθενται στη συνέχεια στο κεφάλαιο 2 (μέρος 2.2.2). Ελπίζω να είμαι σε θέση να αναγγείλω θετικά αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας σε μελλοντική Ετήσια Έκθεση.

ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ

Σύμφωνα με την αρχική ισπανική πρόταση για τη δημιουργία υπηρεσίας Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, ο Διαμεσολαβητής θα επόπτευε τα δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών στο πλαίσιο του κοινοτικού δικαίου σε όλα τα επίπεδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ακόμα και σε εθνικό, περιφερειακό ή δημοτικό επίπεδο. Ο μεγάλος αριθμός καταγγελιών που βρίσκονται εκτός των ορίων της εντολής και συνεχίζουν να αντιπροσωπεύουν περίπου 70 % των υποβαλλομένων καταγγελιών, αποδεικνύει ότι οι ευρωπαίοι πολίτες δεν κατανοούν ότι η εντολή του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή περιορίζεται μόνον στις δραστηριότητες των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών.

Η ανάλυση των καταγγελιών που βρίσκονται εκτός των ορίων της εντολής, αλλ' αφορούν το κοινοτικό δίκαιο, η οποία διενεργήθηκε από τον José Martinez Aragón, κύριο νομικό σύμβουλο στη γραμματεία μου, και παρουσιάζεται στο κεφάλαιο 2 της παρούσας Ετήσιας Έκθεσης, αποδεικνύει ότι πολλές τέτοιες καταγγελίες αφορούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της Ένωσης. Η ελεύθερη κυκλοφορία είναι ένα από τα συνδεόμενα με την ιθαγένεια της Ένωσης δικαιώματα, το οποίο εγγυάται το άρθρο 8Α της συνθήκης. Δεν θα ήταν σκόπιμο να είναι σε θέση ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής να προσφέρει βοήθεια στους ευρωπαίους πολίτες, ούτως ώστε να επωφελούνται από αυτό το θεμελιώδες δικαίωμα που διαθέτουν;

Προσωπικά, θεωρώ απολύτως ενδεδειγμένο να πιστεύει κανείς στην αρχή της επικουρικότητας και να προσπαθεί ακατάπαυστα να προωθεί την ιδέα ότι οι εθνικοί διαμεσολαβητές και τα συναφή όργανα πρέπει να ενθαρρύνονται και να επικουρούνται στη διεκπεραίωση καταγγελιών ευρωπαίων πολιτών που αφορούν το κοινοτικό δίκαιο. Κάτι τέτοιο θα καταστεί ακόμα περισσότερο χρήσιμο όταν τεθεί σε ισχύ η συνθήκη του Άμστερνταμ, η οποία θα εντάξει στο πεδίο του κοινοτικού δικαίου και θέματα θεωρήσεων (visa), ασύλου και δικαιωμάτων των αλλοδαπών, τα οποία αποτελούν κλασσικά θέματα καταγγελιών προς διαμεσολαβητές και συναφή όργανα σε εθνικό επίπεδο. Το δικαίωμα αναφοράς προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει επίσης να γίνει ευρύτερα γνωστό, ιδίως για θέματα αρχής ή μεγαλύτερης πολιτικής σημασίας.

Δεδομένου ότι η συνεργασία μας με τα εθνικά και τα περιφερειακά όργανα αναπτύσσεται τόσο θετικά, δεν προτίθεμαι να προτείνω κάποια αλλαγή σε αυτό το σημείο σχετικά με την εντολή του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή όπως προσδιορίζεται στη συνθήκη, αλλά δεσμεύομαι να αυξήσω τις προσπάθειές μου στον εν λόγω τομέα.

Αυτό που θα μπορούσε να βοηθήσει πραγματικά τον πολίτη θα ήταν η σαφής αναφορά στη συνθήκη όλων των βοηθημάτων που προσφέρει το κοινοτικό δίκαιο, ούτως ώστε να ενημερώνονται δεόντως οι ευρωπαίοι πολίτες για τα σχετικά δικαιώματά τους. Σε μια κοινωνία που διέπεται από το κράτος δικαίου, τα δικαστήρια αποτελούν το κύριο σύστημα μέσω του οποίου το κράτος δικαίου παγιώνεται. Σήμερα, εντούτοις, δεν υπάρχει διάταξη που να ενημερώνει τον πολίτη για το ζωτικό ρόλο που παίζουν τα εθνικά δικαστήρια στην εξασφάλιση του σεβασμού του κοινοτικό δικαίου. Επίσης, η συνθήκη πρέπει να αναφέρει και το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας σε εθνικούς διαμεσολαβητές και αναφοράς στα κοινοβούλια σε περίπτωση συγκρούσεως με τη διοίκηση, οι οποίες εμπλέκουν το κοινοτικό δίκαιο. Κάθε κράτος μέλος πρέπει να υποχρεούται να εξασφαλίζει ότι η νομική δομή του περιλαμβάνει αποτελεσματικό και ενδεδειγμένο μη δικαιοδοτικό όργανο στο οποίο να μπορούν να απευθύνονται οι πολίτες προς το σκοπό αυτό.

Θα ήθελα επίσης να υπογραμμίσω ότι θα πρέπει να περιληφθεί στη συνθήκη το δικαίωμα του ευρωπαίου πολίτη να καταγγέλλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή εικαζόμενη παράβαση του κοινοτικού δικαίου από κράτος μέλος. Αυτός φαίνεται να είναι ο μόνος τρόπος για να εξασφαλισθεί η συμμετοχή των πολιτών σε αυτή τη διαδικασία, καθώς και ο ενδεδειγμένος και διαφανής χειρισμός των καταγγελιών τους στο μέλλον.

Η ΑΝΑΓΚΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει αναλάβει πρωτοβουλία για την τροποποίηση του Δημοσιονομικού Κανονισμού, ούτως ώστε να καθιερωθεί η ανεξαρτησία του προϋπολογισμού του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. Η πρωτοβουλία αυτή είναι ευπρόσδεκτη, υπό την προϋπόθεση να δοθεί στην υπηρεσία μας επαρκής χρόνος προσαρμογής, ούτως ώστε να μην παρακωλυθεί η διεκπεραίωση των καταγγελιών. Από την άποψη αυτή, θα ήταν ρεαλιστικό να θεσπιστεί ανεξάρτητος προϋπολογισμός από το έτος 2001. Το χρονοδιάγραμμα αυτό θα προσφέρει και τον απαραίτητο χρόνο για την απαιτούμενη τροποποίηση του καταστατικού του Διαμεσολαβητή.

Ουσιαστικότερη σημασία έχει ένα άλλο θέμα σχετικά με το καταστατικό. Αφορά τους περιορισμούς των ερευνών που τάσσει το άρθρο 3 παράγραφος 2, σύμφωνα με το οποίο η πρόσβαση σε φάκελο μπορεί να μην επιτραπεί για "λόγους απορρήτου δεόντως αιτιολογημένους" ενώ οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών, όταν εξετάζονται μετά από αίτημα του Διαμεσολαβητή, "ομιλούν εξ ονόματος και βάσει οδηγιών των διοικήσεων στις οποίες υπάγονται και δεσμεύονται από το επαγγελματικό απόρρητο".

Πιστεύω ότι οι περιορισμοί αυτοί δεν είναι χρήσιμοι, ούτε και ενδεδειγμένοι. Η όλη έννοια μιας έρευνας του Διαμεσολαβητή είναι ότι οι πολίτες μπορούν να αναμένουν ότι ο Διαμεσολαβητής θα έχει πρόσβαση σε όλα τα κρίσιμα γεγονότα και έγγραφα, ακόμα και αν οι πληροφορίες δεν μπορούν να δημοσιοποιηθούν εν όλω διότι είναι απόρρητες. Σε κάθε περίπτωση, οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ότι οι έρευνες του Διαμεσολαβητή δεν περιορίζονται και ότι μπορεί να επιθεωρεί όλους τους απαραίτητους φακέλους και να λαμβάνει κάθε απαιτούμενη μαρτυρία.

Οι περιορισμοί οι οποίοι τίθενται στην εξέταση μαρτύρων είναι απαράδεκτοι, διότι, αν ληφθούν κατά γράμμα, θα μπορούσαν ακόμα και να υποχρεώνουν μάρτυρα να ψευσθεί (για παράδειγμα, για να συγκαλύψει περίπτωση απάτης), αν λάβει τέτοια εντολή από τους προϊσταμένους του στη διοίκηση. Για να μπορεί η έρευνα να είναι αξιόπιστη, θα πρέπει να απαιτείται από τους μάρτυρες μόνον να καταθέτουν την αλήθεια και να αποκαλύπτουν κατά την έρευνα όλα τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά. Η αιτιολογία της παρούσας διάταξης του καταστατικού αποτελεί στην πραγματικότητα εμπόδιο για τον ενδεδειγμένο χειρισμό υποθέσεων διαφθοράς και απάτης στην ευρωπαϊκή διοίκηση. Αν ο επιδιωκόμενος στόχος είναι να συμβάλουν οι έρευνες του Διαμεσολαβητή στην καταπολέμηση πιθανής διαφθοράς και απάτης στη διοίκηση βάσει καταγγελιών ή πρωτοβουλιών, αυτοί οι απρόσφοροι περιορισμοί πρέπει να εξαλειφθούν.

Στην πράξη, ουδέποτε μέχρι σήμερα απαγορεύθηκε στο Διαμεσολαβητή η πρόσβαση σε φάκελο, παρόλο που έχουν ανακύψει συζητήσεις και διαφωνίες λόγω του προαναφερομένου περιορισμού. Η διαδικασία λήψης μαρτυρικών καταθέσεων δεν έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη. Προς αποφυγή αμφισβητήσεων, θα ήταν καλύτερο να αποσαφηνίζει η συνθήκη ότι ο Διαμεσολαβητής διαθέτει απεριόριστη πρόσβαση, για τους σκοπούς των ερευνών του, στους φακέλους και στα έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή των κοινοτικών οργάνων και οργανισμών και ότι οι υπάλληλοι πρέπει να καταθέτουν στο Διαμεσολαβητή την πλήρη αλήθεια. Φυσικά, ο όρος του άρθρου 4 παράγραφος 1 του καταστατικού ότι ο Διαμεσολαβητής και το προσωπικό του υποχρεούνται να μην κοινολογούν τις πληροφορίες και τα στοιχεία των οποίων λαμβάνουν γνώση στο πλαίσιο των ερευνών τους, πρέπει να παραμείνει σε ισχύ.

ΚΑΡΠΟΦΟΡΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

Τα άρθρα του κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που αφορούν τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή ανανεώθηκαν πρόσφατα και είναι σχεδόν πλήρως ενημερωμένα. Εντούτοις, φαίνεται απαραίτητο να περιληφθεί διάταξη σχετικά με τον τρόπο κατά τον οποίο το Κοινοβούλιο εξετάζει την Ετήσια Έκθεση και ενδεχόμενες ειδικές εκθέσεις του Διαμεσολαβητή, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί ότι η κύρια ευθύνη για το θέμα θα μεταφερθεί σε μια υπεύθυνη επιτροπή του Κοινοβουλίου, η οποίο θα μπορεί, εφόσον το κρίνει σκόπιμο, να ζητά τη γνώμη άλλων επιτροπών αναλόγως με το περιεχόμενο της έκθεσης. Ηδη είναι έτοιμο σχέδιο έκθεσης σχετικά με το θέμα, το οποίο είναι πολύ πιθανόν ότι θα διευθετηθεί πριν το τέλος της θητείας του παρόντος Κοινοβουλίου, πράγμα που σημαίνει ότι όλες οι απαραίτητες διαδικασίες θα έχουν θεσπιστεί όταν αρχίσει η θητεία του νέου Κοινοβουλίου το δεύτερο εξάμηνο του 1999.

Ενδέχεται να διεξαχθεί συζήτηση για νέους κανόνες σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της αρμόδιας επιτροπής του και του Διαμεσολαβητή, αλλ' αυτό δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, απαραίτητο. Η καλή πίστη που έχει επιδειχθεί μέχρι σήμερα κατά τη συνεργασία έχει επιφέρει θετικά αποτελέσματα και είναι εξαιρετικά πιθανόν ότι η εποικοδομητική και ευέλικτη συνεργασία θα συνεχιστεί και θα αποδώσει ακόμα καλύτερα αποτελέσματα. Μια τέτοια θετική στάση και ατμόσφαιρα ουδέποτε μπορεί να αντικατασταθεί επιτυχώς ακόμα και από τους πλέον λεπτομερείς και πολυσύνθετους κανόνες.

Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς για τη στάση εποικοδομητικής συνεργασίας που τηρούν έναντι της υπηρεσίας του Διαμεσολαβητή. Θα ήθελα να αναφέρω σχετικά ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την αρμόδια επιτροπή του, την επιτροπή αναφορών, για τις έντονες προσπάθειες και τη συνεπή ενίσχυσή τους για την παγίωση της υπηρεσίας του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, ούτως ώστε να μπορέσει να υπηρετήσει και να υποστηρίξει τους πολίτες της Ευρώπης ενισχύοντας έτσι τις σχέσεις μεταξύ αυτών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διοίκησής της.

Jacob SÖDERMAN

31 Δεκεμβρίου 1998

2. ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ

Το σημαντικότερο καθήκον του Διαμεσολαβητή είναι να ασχολείται με τα κρούσματα κακής διοίκησης στις δραστηριότητες των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών, με εξαίρεση το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού τους ρόλου. Τα πιθανά κρούσματα κακής διοίκησης τίθενται υπόψη του Διαμεσολαβητή κυρίως μέσω καταγγελιών που υποβάλλουν οι ευρωπαίοι πολίτες. Ο Διαμεσολαβητής έχει επίσης τη δυνατότητα να διεξάγει έρευνες ιδίας πρωτοβουλίας.

Κάθε ευρωπαίος πολίτης, ή πολίτης τρίτου κράτους που ζεί σε κράτος μέλος, μπορεί να προσφύγει στο Διαμεσολαβητή. Στο Διαμεσολαβητή μπορούν επίσης να προσφύγουν και επιχειρήσεις, ενώσεις και άλλοι οργανισμοί που έχουν εγκατεστημένο γραφείο στην Ένωση. Οι καταγγελίες μπορούν να υποβληθούν στο Διαμεσολαβητή είτε απευθείας, είτε μέσω βουλευτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Οι καταγγελίες στο Διαμεσολαβητή αντιμετωπίζονται δημοσίως, εκτός και αν ο καταγγέλων ζητήσει εμπιστευτικότητα. Είναι σημαντικό ο Διαμεσολαβητής να ενεργεί όσο το δυνατόν πιο ανοιχτά και με διαφάνεια, ούτως ώστε οι ευρωπαίοι πολίτες να μπορούν να παρακολουθήσουν και να κατανοήσουν το έργο του και να αποτελέσει καλό παράδειγμα για άλλους.

Κατά το 1998 ο Διαμεσολαβητής αντιμετώπισε 1617 υποθέσεις. Οι 1372 αφορούσαν νέες καταγγελίες που παραλήφθησαν το 1998. Οι 1237 από αυτές είχαν αποσταλεί απευθείας από μεμονωμένους πολίτες, 63 προέρχονταν από ενώσεις και 60 από εταιρείες. Εννέα καταγγελίες διαβιβάστηκαν από μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 244 υποθέσεις είχαν μεταφερθεί από το 1997. Ο Διαμεσολαβητής ανέλαβε επίσης και μία έρευνα ιδίας πρωτοβουλίας.

Όπως επισημαινόταν αρχικά στην ετήσια έκθεση του Διαμεσολαβητή για το 1995, υπήρχε συμφωνία μεταξύ της επιτροπής αναφορών και του Διαμεσολαβητή σχετικά με την αμοιβαία μεταφορά καταγγελιών και αναφορών όπου αυτό κρινόταν σκόπιμο. Κατά το 1998 τρεις αναφορές διαβιβάστηκαν στο Διαμεσολαβητή, με τη συγκατάθεση του αναφέροντος, προκειμένου να αντιμετωπιστούν ως καταγγελίες. Δέκα καταγγελίες μεταφέρθηκαν, με την συγκατάθεση του καταγγέλλοντος, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για να αντιμετωπιστούν ως αναφορές. Επιπλέον, υπήρξαν και 80 περιπτώσεις στις οποίες ο Διαμεσολαβητής συνέστησε στον καταγγέλλοντα να υποβάλει αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (Βλέπε παράρτημα Α, στατιστικά στοιχεία).

2.1. Η ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ

Το έργο του Διαμεσολαβητή διενεργείται σύμφωνα με το άρθρο 138Ε της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Καταστατικό του Διαμεσολαβητή(1) και τις εκτελεστικές διατάξεις που υιοθετεί ο Διαμεσολαβητής δυνάμει του άρθρου 14 του Καταστατικού.

Το κείμενο των εκτελεστικών διατάξεων, σε όλες τις επίσημες γλώσσες, δημοσιεύεται στην ηλεκτρονική σελίδα του Διαμεσολαβητή στο Internet ( http://www.euro-ombudsman.eu.int ). Το κείμενο διατίθεται επίσης και από το γραφείο του Διαμεσολαβητή.

Οι εκτελεστικές διατάξεις αναφέρονται στην εσωτερική λειτουργία της υπηρεσίας του Διαμεσολαβητή. Ωστόσο, προκειμένου να αποτελέσουν έγγραφο που θα είναι κατανοητό και χρήσιμο στους πολίτες, περιλαμβάνουν και υλικό που αφορά άλλα θεσμικά όργανα και οργανισμούς και που περιλαμβάνεται ήδη στο Καταστατικό του Διαμεσολαβητή.

Το άρθρο 13 των εκτελεστικών διατάξεων περιλαμβάνει τους κανόνες που διέπουν την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

Ο Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου περιλαμβάνει ορισμένες διατάξεις (άρθρα 159-161) που αφορούν τη σχέση του Κοινοβουλίου με τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή. Τον Ιούλιο 1998, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τις τροποποιήσεις του άρθρου 161, τις οποίες πρότεινε η επιτροπή κανονισμού του (εισηγητής ο κ. Brian Crowley)(2). Η επιτροπή κανονισμού εξετάζει σχέδιο έκθεσης με το οποίο προτείνεται νέα τροποποίηση του άρθρου 161 (εισηγητής ο κ. Johannes Voggenhuber). Η προτεινόμενη τροπολογία διευκρινίζει ότι η Ετήσια Έκθεση και οι ειδικές εκθέσεις του Διαμεσολαβητή εξετάζονται από την ίδια αρμόδια επιτροπή (στην πράξη, την Επιτροπή Αναφορών).

2.2. Η ΕΝΤΟΛΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΟΥ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ

Όλες οι καταγγελίες που αποστέλλονται στο Διαμεσολαβητή καταχωρίζονται και πιστοποιείται η παραλαβή τους. Η επιστολή πιστοποίησης της παραλαβής ενημερώνει τον καταγγέλλοντα σχετικά με τη διαδικασία εξέτασης της καταγγελίας του (της) και αναγράφει το όνομα και τον αριθμό τηλεφώνου του νομικού υπαλλήλου που τη χειρίζεται. Το επόμενο βήμα είναι να εξεταστεί κατά πόσον η καταγγελία εμπίπτει στο πεδίο εντολής του Διαμεσολαβητή.

Η εντολή του Διαμεσολαβητή, όπως ορίζει το άρθρο 138 Ε της συνθήκης ΕΚ, του δίδει το δικαίωμα να παραλαμβάνει καταγγελίες από κάθε πολίτη της Ένωσης ή οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που διαμένει ή έχει εγκασταστημένο γραφείο στο κράτος μέλος, σχετικά με περιπτώσεις κακής διοίκησης κατά τις δραστηριότητες των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών, με εξαίρεση το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού τους ρόλου. Συνεπώς, μια καταγγελία βρίσκεται εκτός της εντολής αυτής αν

1. ο καταγγέλων δεν δικαιούται να υποβάλει καταγγελία

2. δεν αναφέρεται σε κοινοτικό θεσμικό όργανο ή οργανισμό

3. αναφέρεται στο Δικαστήριο ή το Πρωτοδικείο κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού τους ρόλου ή

4. δεν αφορά πιθανή περίπτωση κακής διοίκησης.

Ποιος δικαιούται να υποβάλλει καταγγελία;

Τον Απρίλιο του 1998, η "Ένωση προσώπων με εθνικοποιημένη ακίνητη περιουσία", η οποία εδρεύει στη Ρουμανία, υπέβαλε καταγγελία προς το Διαμεσολαβητή.

Η καταγγελία αφορούσε ρουμανικό νόμο σχετικά με την επιστροφή των ακινήτων που είχαν εθνικοποιηθεί επί σοσιαλιστικού καθεστώτος. Κατά την άποψη των καταγγελλόντων, ο νόμος νομιμοποιούσε την εθνικοποίηση σε μεγάλη έκταση και συνεπώς παραβίαζε το ρουμανικό σύνταγμα, καθώς και την ευρωπαϊκή σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία κυρώθηκε από τη Ρουμανία το 1994. Οι καταγγέλλοντες ζήτησαν από το Διαμεσολαβητή να πείσει τις ρουμανικές αρχές να τροποποιήσουν την αμφισβητούμενη νομοθεσία, ούτως ώστε να προβλέψει περισσότερο εκτεταμένη επιστροφή ιδιοκτησίας.

Ο Διαμεσολαβητής ενημέρωσε την καταγγέλλουσα ένωση ότι η καταγγελία ευρίσκετο εκτός της εντολής του, διότι η έδρα της ένωσης δεν ευρίσκετο σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Δεδομένου ότι το Συμβούλιο της Ευρώπης είχε ήδη εγκρίνει ψήφισμα για το αντικείμενο της καταγγελίας, πράγμα που γνώριζε η καταγγέλλουσα, δεν κρίθηκε απαραίτητο να ενημερωθεί η τελευταία σχετικά με τη δυνατότητα να έλθει σε επαφή με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Σημείωση:

Σε περίπτωση που ο καταγγέλλων δεν δικαιούται να υποβάλει καταγγελία, ο Διαμεσολαβητής έχει τη δυνατότητα να ασχοληθεί με το θέμα στο πλαίσιο έρευνας ιδίας πρωτοβουλίας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ωστόσο, δεν μπορούσε να τεθεί θέμα έρευνας ιδίας πρωτοβουλίας, διότι η υπόθεση δεν αφορούσε εικαζομένη περίπτωση κακής διοίκησης στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων κοινοτικού θεσμικού οργάνου ή οργανισμού.

(Καταγγελία 398/98/HL)

Παράδειγμα καταγγελίας που δεν αφορά κοινοτικό θεσμικό όργανο ή οργανισμό

Το Φεβρουάριο του 1998, ο κ. D., υπάλληλος του Τεχνικού Κέντρου Γεωργικής και Αγροτικής Συνεργασίας (CTA) υπέβαλε καταγγελία στο Διαμεσολαβητή σχετικά με τη λήξη της σύμβασης εργασίας του στο Κέντρο. Λόγω του ότι ο καταγγέλλων ανέφερε ότι δεν μπορούσε πλέον να βασιστεί στην Επιτροπή Προσωπικού του CTA, ήθελε να πληροφορηθεί από το Διαμεσολαβητή κυρίως ποιές μορφές ενδίκων βοηθημάτων διέθετε.

Ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι η καταγγελία ευρίσκετο εκτός της εντολής του, διότι δεν αφορούσε κοινοτικό θεσμικό όργανο ή οργανισμό (άρθ. 2.1 του καταστατικού). Πράγματι, το CTA ιδρύθηκε στο πλαίσιο διεθνούς συμφωνίας, και συγκεκριμένα της σύμβασης της Λομέ ΑΚΕ (κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού) - ΕΚ και διοικείται από την επιτροπή πρέσβεων ΑΚΕ-ΕΚ (βλέπε άρθρο 53 της πέμπτης σύμβασης Λομέ που υπεγράφη στο Μαυρίκιο στις 4 Νοεμβρίου 1995). Ο Διαμεσολαβητής ενημέρωσε τον κ. D. σχετικά.

(Υπόθεση 218/98/OV)

Πότε το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο ενεργούν στο πλαίσιο "του δικαιοδοτικού τους ρόλου";

Σύμφωνα με το άρθρο 138 Ε της συνθήκης ΕΚ, ο Διαμεσολαβητής έχει το δικαίωμα να παραλαμβάνει καταγγελίες σχετικά με περιπτώσεις κακής διοίκησης κατά τις δραστηριότητες των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών, "με εξαίρεση το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού τους ρόλου".

Το Φεβρουάριο 1997, ο κ. Hartmut Nassauer, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, διαβίβασε στο Διαμεσολαβητή καταγγελία του κ. L., σχετικά με εικαζόμενη κακή διοίκηση εκ μέρους των γραμματέων του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου κατά τη διεκπεραίωση αιτήσεών του για πρόσβαση στις δικογραφίες προσφυγών που είχε ασκήσει ενώπιον των δύο δικαστηρίων. Ο κ. L. ισχυρίστηκε ότι ο γραμματείς ασκούν διοικητικά καθήκοντα και ότι, συνεπώς, οι εν λόγω αποφάσεις δεν αποτελούν αποφάσεις των δικαστηρίων κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού τους ρόλου. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η πρόσβαση των πολιτών στους φακέλους δικογραφιών τους ενώπιον των δικαστηρίων αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα παγιωμένο στα εθνικά συντάγματα και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καθώς και ότι ο μη σεβασμός αυτού του δικαιώματος παραβιάζει τα συντάγματα των κρατών μελών, και ιδίως το άρθρο 103 του γερμανικού συντάγματος.

Το ερώτημα κατά πόσον μια τέτοια καταγγελία αφορά το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού τους ρόλου είναι θέμα και κοινοτικού δικαίου, η ύπατη αρχή για την ερμηνεία του οποίου είναι το Δικαστήριο.

Απαντώντας στις έρευνες του Διαμεσολαβητή για την προκειμένη υπόθεση, οι Πρόεδροι του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου δήλωσαν ότι τα Δικαστήρια, όταν διεκπεραιώνουν αιτήσεις πρόσβασης σε δικογραφίες, ενεργούν στο πλαίσιο του δικαιοδοτικού τους ρόλου. Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής δεν μπορούσε να συνεχίσει την έρευνά του για πιθανά κρούσματα κακής διοίκησης στην προκειμένη υπόθεση. Έτσι, ο Διαμεσολαβητής περάτωσε την εξέταση της υπόθεσης.

(Υπόθεση 126/97/VK)

2.2.1. "ΚΑΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ"

Η Ετήσια Έκθεση του Διαμεσολαβητή για το 1995 περιέλαβε μη εξαντλητικό κατάλογο παραδειγμάτων κακής διοίκησης. Ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να δώσει σαφή ορισμό του όρου, ο Διαμεσολαβητής περιέλαβε τον εξής ορισμό στην Ετήσια Έκθεση 1997:

Περίπτωση κακής διοίκησης σημειώνεται όταν ένα δημόσιο όργανο παραλείπει να ενεργήσει σύμφωνα με τον κανόνα ή την αρχή που το δεσμεύει

Κατά την εξέταση της Ετήσιας Έκθεσης 1997, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκρινε ότι ο εν λόγω ορισμός, μαζί με τις περαιτέρω επεξηγήσεις που περιλαμβάνονται στην Ετήσια Έκθεση, δίδει σαφή εικόνα των ορίων της εντολής του Διαμεσολαβητή. Μετά από πρόταση του κ. Newman εξ ονόματος της Επιτροπής Αναφορών(3) το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο χαιρέτιζε τον ορισμό.

Για την εφαρμογή του προαναφερομένου ορισμού, είναι απαραίτητο να επισημαίνονται οι δεσμευτικοί κανόνες και αρχές. Εξαιρετικά χρήσιμη στη συγκεκριμενοποίηση των κανόνων και αρχών θα μπορούσε να είναι η συμβολή Κώδικα συμπεριφοράς χρηστής διοίκησης.

2.2.2. ΚΩΔΙΚΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΧΡΗΣΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Ένας Κώδικας συμπεριφοράς χρηστής διοίκησης θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμος για το προσωπικό των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών κατά τη διεκπεραίωση αιτήσεων ή καταγγελιών πολιτών. Επίσης, αν η πρόσβαση του κοινού στον Κώδικα είναι ευχερής (για παράδειγμα, υπό μορφή απόφασης που θα δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων), θα παρέχει στους πολίτες πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματά τους και τις προδιαγραφές που μπορούν να αναμένουν από τη διοίκηση.

Τα τελευταία χρόνια, σημειώνεται μια γενική τάση δημιουργίας κωδίκων και καταλόγων προϋποθέσεων της συμπεριφοράς χρηστής διοίκησης, τόσο στα κράτη μέλη, όσο και μέσω διεθνών οργανισμών. Ως παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η σύσταση της 23ης Απριλίου 1998 του Συμβουλίου του ΟΟΣΑ για τη βελτίωση της δεοντολογικής συμπεριφοράς στη δημόσια διοίκηση. Το Διεθνές Ινστιτούτο Διαμεσολαβητού δημοσίευσε το 1993 ένα χρήσιμο Κατάλογο Προϋποθέσεων Χρηστής Διοίκησης. Όσον αφορά τα δίκαια των κρατών μελών, ο Διαμεσολαβητής εφιστά την προσοχή σε πρόσφατο γαλλικό σχέδιο νόμου για τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ διοικήσεων και κοινού(4), σε κατάλογο προϋποθέσεων διοικητικής δεοντολογίας που συνέταξε ο Διαμεσολαβητής της Ιρλανδίας το 1996 και σε μερικούς νόμους διοικητικής δικονομίας (Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, Πορτογαλία).

Όσον αφορά τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς, η μόνη πρωτοβουλία την οποία γνωρίζει ο Διαμεσολαβητής είναι η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο πλαίσιο της οποίας, ο Γενικός Γραμματέας της Επιτροπής απέστειλε στο Διαμεσολαβητή, το Δεκέμβριο 1997, πρώτο σχέδιο Κώδικά Συμπεριφοράς των Υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις σχέσεις τους με το κοινό. Τον Ιανουάριο 1998, ο Διαμεσολαβητής απέστειλε τις παρατηρήσεις του σχετικά με το περιεχόμενο και τη μορφή αυτού του σχεδίου Κώδικα και προμήθευσε την Επιτροπή με εθνικά παραδείγματα Κωδίκων χρηστής διοικητικής συμπεριφοράς.

Βάσει του άρθρου Γ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ευρωπαίοι πολίτες δικαιούνται να αναμένουν συνεπή προσέγγιση για το θέμα, πράγμα που προϋποθέτει ότι πρέπει να αποφεύγονται αυθαίρετες διαφορές μεταξύ οργάνων και οργανισμών όσον αφορά την ύπαρξη ανάλογων κωδίκων και την πρόσβαση του κοινού σε αυτούς.

Έτσι, το Νοέμβριο 1998, ο Διαμεσολαβητής ανέλαβε έρευνα ιδίας πρωτοβουλίας σχετικά με την ύπαρξη, στα διάφορα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς, κώδικα συμπεριφοράς χρηστής διοίκησης για τους υπαλλήλους στις σχέσεις τους με το κοινό και τη δυνατότητα πρόσβασης του κοινού σε αυτόν. Ζήτησε από τα διάφορα κοινοτικά όργανα, οργανισμούς και αποκεντρωμένες υπηρεσίες να τον ενημερώσουν κατά πόσον έχουν ήδη υιοθετήσει, ή θα συμφωνούσαν να υιοθετήσουν, Κώδικα συμπεριφοράς χρηστής διοίκησης για τους υπαλλήλους τους στις σχέσεις τους με το κοινό, ο οποίος να είναι ευχερώς προσβάσιμος από τους πολίτες.

Όσον αφορά το περιεχόμενο ενός κώδικα συμπεριφοράς χρηστής διοίκησης, ο Διαμεσολαβητής παρατήρησε ότι μπορεί να περιλαμβάνει γενικούς κανόνες τόσο για ουσιαστικές, οσο και για δικονομικές αρχές. Όσον αφορά τις ουσιαστικές αρχές, μπορεί να περιλαμβάνει, για παράδειγμα, υποχρέωση:

- εφαρμογής του νόμου και των ισχυόντων κανόνων και διαδικασιών (αρχή της νομιμότητας)

- αποφυγής διακρίσεων (αρχή ίσης μεταχείρισης)

- λήψης μέτρων ανάλογων προς τον επιδιωκόμενο στόχο (αρχή της αναλογικότητας)

- αποφυγής καταχρήσεων εξουσίας

- εξασφάλισης αντικειμενικότητας και αμεροληψίας (συμπεριλαμβανομένης της αποχής από ενέργειες σε περίπτωση προσωπικού συμφέροντος)

- σεβασμού των εύλογων προσδοκιών (αρχή της ασφάλειας δικαίου)

- δίκαιης δράσης

- συνεπούς δράσης.

Όσον αφορά τις δικονομικές αρχές, ο κώδικας θα πρέπει να περιλαμβάνει υποχρέωση:

- απάντησης σε επιστολές στη γλώσσα του πολίτη (βλέπε άρθρο 8Δ της συνθήκης ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε από τη συνθήκη του Άμστερνταμ)

- αποστολής απόδειξης παραλαβής, αν δεν είναι δυνατόν να σταλεί αμέσως απάντηση, η οποία να προσδιορίζει τον υπάλληλο που είναι αρμόδιος για το φάκελο (όνομα + αριθμός τηλεφώνου)

- διαβίβασης επιστολής/φακέλου στην αρμόδια υπηρεσία

- σεβασμού του δικαιώματος ακρόασης και υποβολής δηλώσεων πριν τη λήψη απόφασης (δικαιώματα άμυνας)

- απάντησης/λήψης απόφασης εντός ευλόγου προθεσμίας (συμπεριλαμβανομένης της απόφασης σιωπηράς απόρριψης)

- λήψης υπόψη όλων των κρισίμων παραγόντων και αποκλεισμού των μη κρισίμων

- παροχής αιτιολογιών για τις (ατομικές) αποφάσεις, ιδίως τις απορριπτικές

- κοινοποίησης της απόφασης στους ενδιαφερομένους

- υπόδειξης των δυνατοτήτων προσφυγής/έφεσης για τις απορριπτικές ατομικές αποφάσεις

- τήρησης πρόσφορων αρχείων.

Ο κώδικας μπορεί να περιέχει και ορισμένες υποχρεώσεις κατά την απευθείας συναλλαγή με τον πολίτη, όπως καθήκον:

- παροχής σαφών και κατανοητών πληροφοριών/παροχής ορθών συμβουλών

- δέουσας διεκπεραίωσης τηλεφωνημάτων

- ευγενούς συμπεριφοράς

- αίτησης συγγνώμης για σφάλματα

- προώθησης της πρόσβασης του κοινού στον Κώδικα (με τη διανομή φυλλαδίου για τους πολίτες).

Η έρευνα ιδίας πρωτοβουλίας απευθύνεται σε δεκαεννέα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς, τα οποία πρέπει να απαντήσουν στο Διαμεσολαβητή έως τις 28 Φεβουαρίου 1999.

2.3. ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΝΤΟΛΗ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ

Ο Διαμεσολαβητής λαμβάνει όλο και περισσότερες καταγγελίες σχετικά με τα εμπόδια που συναντούν πολλοί πολίτες κατά την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης διέλευσής τους από τα εσωτερικά σύνορα της Ευρώπης. Τα προβλήματα που τίθενται συχνότερα κυμαίνονται από την ύπαρξη μεθοριακών ελέγχων, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζονται κατά την εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος και την άσκηση εκεί οικονομικής δραστηριότητας, έως προβλήματα κατά την έκδοση αδειών παραμονής για σπουδαστές, συνταξιούχους και μη εργαζομένους και την επιβολή διακρίσεων λόγω εθνικότητας. Τα προβλήματα αυτά φαίνεται να δημιουργούν σύγχυση και απογοήτευση στους πολίτες.

Μερικά παραδείγματα καταγγελιών που υποβλήθηκαν το 1998 και αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία

Είσοδος και κατοικία

Ο κ. Κ. είναι γερμανός πολίτης, ο οποίος κατήγγειλε ότι η γερμανική διοίκηση δεν του παρέσχε αρκετή βοήθεια, όταν θέλησε να μετεγκατασταθεί από τη Γερμανία στην Ιρλανδία.

(Υπόθεση 295/98/VK)

Ο καταγγέλλων αναφέρει ότι είναι γερμανός πολίτης που διαμένει στη Γαλλία και δεν μπορεί να λάβει άδεια παραμονής, διότι η γαλλική διοίκηση ισχυρίζεται ότι δεν αποδεικνύεται αν ζει πράγματι στη χώρα.

(Υπόθεση 420/98/ADB)

Η κ. V.R. ζει στη Γερμανία και ο σύζυγός της στην Ιταλία. Καταγγέλλει ότι κάθε φορά που η ίδια, ή οι φίλοι και συγγενείς της πρόκειται να επισκεφθούν το σύζυγό της, η επίσκεψη πρέπει να δηλώνεται στην αστυνομία.

(Υπόθεση 512/98/ADB)

Σπουδές και απασχόληση

Η κ. F.C., γαλλίδα πολίτης, κατήγγειλε τις διακρίσεις που αντιμετωπίζει η κόρη της, η οποία σπουδάζει στις Κάτω Χώρες. Ως αλλοδαπή, δεν χαίρει των ίδιων διευκολύνσεων με τους Ολλανδούς σπουδαστές, όπως δωρεάν παροχή δημοσίων μεταφορών, και έχει υπαχθεί σε διαφορετικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

(Υπόθεση 869/98/ADB)

Ο καταγγέλλων είναι γάλλος πολίτης, ο οποίος έλαβε άδεια άσκησης του επαγγέλματος του διδασκάλου πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στο Βέλγιο. Μετά την επιστροφή του στη Γαλλία, του επετράπη να εργαστεί μόνον επί τρία έτη, σε ιδιωτικά σχολεία, με σύμβαση ορισμένου χρόνου που έπρεπε να ανανεώνεται κάθε έτος. Για να του επιτραπεί να εργαστεί όπως οι γάλλοι διδάσκαλοι, του ζητήθηκε να λάβει μέρος σε διαγωνισμό και να αποκτήσει την ιδιότητα του δημοσίου υπαλλήλου, καθώς επίσης και να παρακολουθήσει μαθήματα επί ένα έτος.

(Υπόθεση 5/98/XD)

Ο καταγγέλλων είναι ολλανδός διαιτολόγος, ο οποίος επιθυμούσε να ασκήσει το επάγγελμά του στη Γαλλία, αλλά δεν μπόρεσε να επιτύχει την αναγνώριση του σχετικού διπλώματος. Τόσο το Υπουργείο Εργασίας, όσο και το Υπουργείο Παιδείας της Γαλλίας ισχυρίστηκαν ότι δεν ήσαν αρμόδια να ασχοληθούν με το θέμα.

(Υπόθεση 121/98/OV)

Η κ. S. είναι εγκεκριμένη και έμπειρη φυσιοθεραπεύτρια. Της προσφέρθηκε εργασίας στο ΗΒ, υπό την προϋπόθεση της αναγνώρισης του ισπανικού διπλώματός της. Το Συμβούλιο Παραϊατρικών Επαγγελμάτων του Ηνωμένου Βασιλείου αρνήθηκε να αναγνωρίσει το δίπλωμά της με την αιτιολογία ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου όσον αφορά το συγκεκριμένο επάγγελμα.

(Υπόθεση 298/98/XD)

Φορολογία και διοικητικές διατυπώσεις

Ο κ. P. είναι φινλανδός πολίτης που είχε εργαστεί στη Σουηδία. Καταγγέλλει ότι η σουηδική σύνταξή του φορολογείται στη Σουηδία και στη Φινλανδία.

(Υπόθεση 97/98/BB)

Ο καταγγέλλων μετεγκαταστάθηκε από τη Γερμανία στις Κάτω Χώρες. Ισχυρίζεται ότι, για να καταχωρήσει ένα αυτοκίνητο στις Κάτω Χώρες, χρειάστηκε να παράσχει όλα τα σχετικά έγγραφα, καθώς και τις πινακίδες του αυτοκινήτου, στις αρχές των Κάτω Χωρών. Καταγγέλλει ότι η διαδικασία αυτή διήρκεσε αρκετές εβδομάδες, κατά τις οποίες δεν ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθεί το αυτοκίνητο.

(Υπόθεση 291/98/VK)

Ο κ. C.A. είναι πορτογάλος πολίτης, ο οποίος εργαζόταν στη Γαλλία. Όταν τέθηκε σε διαθεσιμότητα, αποφάσισε να επιστρέψει στην Πορτογαλία και να εισπράττει το επίδομα ανεργίας του εκεί. Καταγγέλλει ότι αντιμετώπισε μεγάλες δυσκολίες κατά τη συγκέντρωση των σχετικών εγγράφων στη Γαλλία.

(Υπόθεση 393/98/ADB)

Ο κ. Α., ισπανός πολίτης, εργάστηκε στη Γαλλία και στην Ελβετία. Όταν τέθηκε σε διαθεσιμότητα το 1996, αποφάσισε να επιστρέψει στην Ισπανία με τους γονείς του. Για να δικαιούται παροχές κοινωνικής ασφάλισης στην Ισπανία, του ζητήθηκε να υποβάλει έγγραφο (Ε 301) το οποίο μπορεί να παρασχεθεί μόνον σε εργαζομένους οι οποίοι άσκησαν την τελευταία δραστηριότητά τους σε κράτος μέλος της Ένωσης.

(Υπόθεση 436/98/ADB)

Τα εμπόδια στην άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων απορρέουν συχνά από την εσφαλμένη εφαρμογή και υλοποίηση του κοινοτικού δικαίου από τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές διοικήσεις.

Κατά την αξιολόγηση των προβλημάτων που αποκαλύπτουν οι εν λόγω καταγγελίες και την αναζήτηση πιθανών λύσεων, ο Διαμεσολαβητής λαμβάνει υπόψη το έργο που έχουν αναλάβει τα τελευταία χρόνια άλλα κοινοτικά θεσμικά όργανα. Συγκεκριμένα, λαμβάνει υπόψη τις προτάσεις που υπέβαλε ομάδα εργασίας υψηλού επιπέδου για την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων(5) - μια ομάδα εμπειρογνωμόνων που συνέστησε τη Επιτροπή τον Ιανουάριο 1996 - και την έκθεση που ετοίμασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τις εν λόγω προτάσεις(6). Βάσει της εμπειρίας του, ο Διαμεσολαβητής υποστηρίζει συμπεράσματα ανάλογα με εκείνα στα οποία κατέληξε η ομάδα εργασίας υψηλού επιπέδου και η έκθεση του Κοινοβουλίου.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να αρχίσει έρευνα για καταγγελίες κατά εθνικών, περιφερειακών ή τοπικών διοικήσεων των κρατών μελών, εφόσον το άρθρο 2 παράγραφος 1 του καταστατικού προβλέπει: "Υπό τους όρους και εντός των ορίων που καθορίζονται στις συνθήκες (...) ο Διαμεσολαβητής συμβάλλει στη διαπίστωση κρουσμάτων κακής διοίκησης κατά τη δράση των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών (...) Η δράση οποιασδήποτε άλλης αρχής ή προσώπου δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο καταγγελίας στο Διαμεσολαβητή."

Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, ο Διαμεσολαβητής αναγκάστηκε να δηλώσει ότι οι περισσότερες από τις καταγγελίες που έλαβε σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων στο εσωτερικό της Ένωσης, ευρίσκοντο εκτός της εντολής του.

Εντούτοις, η ακολουθούμενη πρακτική είναι να προτείνεται η διαβίβαση των καταγγελιών σε άλλα όργανα που μπορούν να ασχοληθούν με τη μη συμμόρφωση των κρατών μελών προς το κοινοτικό δίκαιο. Εναλλακτικά, διαβιβάζεται απευθείας η ίδια η καταγγελία σε αυτά τα όργανα, υπό την προϋπόθεση ότι ο καταγγέλλων έχει ήδη συμφωνήσει προηγουμένως με αυτόν τον τρόπο δράσης. Ανάλογα με το ζήτημα που διακυβεύεται και τον αποτελεσματικότερο τρόπο επίλυσής του, ο Διαμεσολαβητής έχει διαβιβάσει υποθέσεις σε άλλα κοινοτικά όργανα, όπως η Επιτροπή, η οποία είναι ο θεματοφύλακας της συνθήκης, ή η Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ή εναλλακτικά, σε συναφή όργανα των κρατών μελών, όπως οι εθνικοί και οι περιφερειακοί διαμεσολαβητές.

Η ανταπόκριση αυτού του είδους δεν είναι πάντα απολύτως ικανοποιητική, διότι πολύ συχνά τα προβλήματα απαιτούν ταχεία και συντονισμένη δράση, τόσο στο κοινοτικό, όσο και στο εθνικό επίπεδο. Δεδομένου ότι τα κοινοτικά θεσμικά όργανα γενικά δεν διαθέτουν τους πόρους, ούτε και τα μέσα να αντιμετωπίζουν περιπτωσιολογικά τα προβλήματα που ανακύπτουν από τις εκάστοτε αποφάσεις της διοίκησης, η πρόσβαση σε εθνικά όργανα είναι συχνά περιορισμένη όταν ανακύπτουν δυσχερείς κοινοτικές συνιστώσες.

Θα ήταν σκόπιμο να δημιουργηθούν νέοι μηχανισμοί για την καλύτερη αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, βάσει των οποίων τόσο τα κοινοτικά, όσο και τα εθνικά όργανα να μπορούν να συνδυάσουν τις προσπάθειές τους για την ταχεία επίλυση των ατομικών προβλημάτων. Από την άποψη αυτή, ο Διαμεσολαβητής συμμερίζεται την άποψη που υποστήριξε η ομάδα εργασίας υψηλού επιπέδου, η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι "για την ικανοποιητική εφαρμογή του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας απαιτείται η δραστηριοποίηση όλων των ενδιαφερομένων",(7) συμπεριλαμβανομένων, όπως αναγνωρίζει η ίδια η Έκθεση, του Ευρωπαίου και των εθνικών Διαμεσολαβητών.

Η στενότερη συνεργασία μεταξύ του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και των συναφών οργάνων των κρατών μελών, σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, θα πρέπει να διευκολύνει την καλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών για ειδικά προβλήματα που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων στην Ευρώπη και, σε τελευταία ανάλυση, να ασκήσει αποτελεσματικότερη πίεση στις αρμόδιες διοικητικές αρχές. Μια τέτοια συνεργασία μπορεί να συμπεριλάβει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την επιτροπή αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβολίου.

Απαραίτητος φαίνεται επίσης να είναι ο καθορισμός των υφισταμένων δικαιωμάτων στο πλαίσιο του κοινοτικού δικαίου -και ιδίως το πεδίο εφαρμογής του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων- καθώς και των διαθεσίμων μέσων για την προστασία και την υπεράσπισή τους. Θα ήταν σκόπιμο τα άτομα να μπορούν να πληροφορούνται ευχερώς ποιά είναι τα μέσα προστασίας των δικαιωμάτων των οποίων χαίρουν ως ευρωπαίοι πολίτες, ίσως ακόμα και μέσω νέας διάταξης της συνθήκης.

Ο Διαμεσολαβητής προτίθεται να συνεχίσει να εξετάζει τις εν λόγω καταγγελίες που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων στην Ένωση και να παρακολουθεί τις εξελίξεις στον τομέα αυτό, ενόψει της υποβολής πιο συγκεκριμένων προτάσεων στο μέλλον.

2.4. ΠΑΡΑΔΕΚΤΟ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΩΝ

Για να εμπίπτει στο πεδίο εντολής του Διαμεσολαβητή μια καταγγελία πρέπει να πληροί και άλλα κριτήρια παραδεκτού πριν ο Διαμεσολαβητής αναλάβει έρευνα. Τα κριτήρια, όπως ορίζει το καταστατικό του Διαμεσολαβητή, είναι τα εξής:

1. ο συντάκτης και το αντικείμενο της καταγγελίας πρέπει να είναι προσδιορισμένοι (άρθρο 2.3 του καταστατικού).

2. ο Διαμεσολαβητής δεν παρεμβαίνει σε υποθέσεις που βρίσκονται ενώπιον των δικαστηρίων ή αμφισβητούν δικαστική απόφαση (άρθρο 1.3).

3. η καταγγελία θα πρέπει να υποβάλλεται εντός δύο ετών από την ημερομηνία κατά την οποία τα γεγονότα στα οποία βασίζεται περιήλθαν σε γνώση του καταγγέλλοντος (άρθρο 2.4.)

4. των καταγγελιών πρέπει να έχουν προηγηθεί τα δέοντα διοικητικά διαβήματα προς το εμπλεκόμενο θεσμικό όργανο ή οργανισμό (άρθρο 2.4.)

5. σε περίπτωση καταγγελιών που αφορούν εργασιακές σχέσεις μεταξύ θεσμικών οργάνων και οργανισμών και των υπαλλήλων τους ή του λοιπού προσωπικού, πριν υποβληθεί η καταγγελία θα πρέπει να έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες υποβολής εσωτερικών διοικητικών διαβημάτων και προσφυγών (άρθρο 2.8).

Παράδειγμα καταγγελίας που κρίθηκε απαράδεκτη διότι η υπόθεση εκκρεμούσε ενώπιον των Δικαστηρίων

Το Φεβρουάριο 1998, ο κ. S., δικηγόρος, απηύθυνε επιστολή στο Διαμεσολαβητή σχετικά με δικαστική διαδικασία που είχε κινήσει η πελάτης του εταιρεία PO. Η PO είχε υποβάλει καταγγελία στην Επιτροπή το Μάρτιο 1997 σχετικά με προτεινόμενη συγχώνευση μεταξύ δύο άλλων εταιρειών. Η Επιτροπή αρνήθηκε να κινήσει διαδικασία εξέτασης της συγχώνευσης. Η PO προσέφυγε ενώπιον του Πρωτοδικείου κατά της άρνησης.

Ο κ. S. ζήτησε από το Διαμεσολαβητή:

i) να παρέμβει στη διαδικασία ενώπιον του Πρωτοδικείου,

ii) να εξετάσει κατά πόσον η Επιτροπή είχε ενεργήσει στα πλαίσια της χρηστής διοίκησης αρνουμένη να ερευνήσει την καταγγελία της PO.

Σχετικά με το πρώτο αίτημα, το άρθρο 1.3 του καταστατικού του Διαμεσολαβητή προβλέπει ότι "Ο Διαμεσολαβητής δεν δύναται να παρέμβει σε υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιον Δικαστηρίων ...".

Σχετικά με το δεύτερο αίτημα, το άρθρο 138Ε της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι ο Διαμεσολαβητής διενεργεί έρευνες: "εκτός αν για τα καταγγελόμενα γεγονότα έχει ή είχε κινηθεί δικαστική διαδικασία."

Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής ενημέρωσε τον κ. S. ότι δεν μπορούσε να παρέμβει στη διαδικασία ενώπιον του Πρωτοδικείου, ούτε να διενεργήσει έρευνα σχετικά με το κατά πόσον η Επιτροπή άσκησε κακή διοίκηση κατά το χειρισμό της καταγγελίας της PO.

(Υπόθεση 223/98/IJH)

2.5. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Ο Διαμεσολαβητής μπορεί να ασχοληθεί με καταγγελίες που εμπίπτουν στο πεδίο της εντολής του και πληρούν τα κριτήρια περί παραδεκτού. Το άρθρο 138Ε της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι ο Διαμεσολαβητής "διενεργεί έρευνες που θεωρεί αιτιολογημένες". Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μην υπάρχει επαρκής αιτιολόγηση για να αναλάβει ο Διαμεσολαβητή έρευνα, ακόμη και αν η καταγγελία είναι από τεχνικής σκοπιάς παραδεκτή. Όταν μία καταγγελία έχει ήδη αντιμετωπιστεί ως αναφορά από την επιτροπή αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο Διαμεσολαβητής κανονικά θεωρεί ότι δεν υπάρχει λόγος να αναλάβει έρευνα, εκτός και αν υποβληθούν νέα στοιχεία.

Παράδειγμα καταγγελίας για την οποία δεν υπήρχε λόγος διενέργειας έρευνας

Το Φεβρουάριο 1998, η κ. Β., υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπέβαλε καταγγελία στο Διαμεσολαβητή διότι η Επιτροπή δεν είχε κινήσει διαδικασία παραβίασης εναντίον της Γαλλίας, σε συνέχεια καταγγελίας της στην οποία ισχυρίζετο ότι οι γαλλικές αρχές κοινωνικής ασφάλισης είχαν αρνηθεί να καλύψουν το κόστος τριών μηνών ανάρρωσης που είχε περάσει ο πατέρας της στο Βέλγιο. Κατά την καταγγέλλουσα, η άρνηση αυτή ήταν αντίθετη προς τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71.

Από τα έγγραφα που υπέβαλε η καταγγέλλουσα, προέκυπτε ότι η Επιτροπή είχε αποφασίσει να αναστείλει την έρευνα επί της καταγγελίας της κ. Β, λόγω του ότι ανέμενε δύο αποφάσεις του Δικαστηρίου (υποθέσεις C-120/95 και C-160/96), οι οποίες θα έπρεπε να επιλύσουν το θέμα της προηγούμενης έγκρισης που προβλέπει το άρθρο 22 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 και αποτελούσε προϋπόθεση για την έκβαση της καταγγελίας της κ. Β.

Σύμφωνα με την καταγγελία, η Επιτροπή είχε αρχίσει να εξετάζει την καταγγελία, είχε ζητήσει πληροφορίες από τις γαλλικές αρχές και είχε ενημερώσει λεπτομερώς την καταγγέλλουσα σχετικά με τα νομικά ζητήματα που έθετε η καταγγελία της. Η Επιτροπή είχε αποφασίσει να αναστείλει τις έρευνές της, μέχρις εκδόσεως της αποφάσεως του Δικαστηρίου. Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής αποφάσισε ότι δεν υπήρχε λόγος διενέργειας έρευνας επί της καταγγελίας και η κ. Β. ενημερώθηκε σχετικά.

(Υπόθεση 283/98/OV)

2.6. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΩΝ

Από τις 3693 καταγγελίες που καταχωρήθηκαν από την έναρξη των δραστηριοτήτων του Διαμεσολαβητή, το 15 % προερχόταν από την Γαλλία, 13 % από την Γερμανία, 14 % από την Ισπανία, 11 % από το Ηνωμένο Βασίλειο και 12 % από την Ιταλία. Πλήρης ανάλυση της γεωγραφικής προέλευσης των καταγγελιών παρατίθεται στο παράρτημα Α, Στατιστικά στοιχεία.

Κατά το 1998, η διαδικασία εξέτασης των καταγγελιών για το κατά πόσον αυτές εμπίπτουν στο πλαίσιο της εντολής του Διαμεσολαβητή, πληρούν τα κριτήρια περί παραδεκτού και δικαιολογούν την κίνηση διαδικασίας έρευνας, ολοκληρώθηκε στο 93 % των υποθέσεων. Το 31 % των καταγγελιών που εξετάστηκαν βρίσκονταν εντός του πεδίου εντολής του Διαμεσολαβητή. Εξ αυτών 212 πληρούσαν τα κριτήρια περί παραδεκτού, 42 όμως δεν φάνηκε να δικαιολογούν την κίνηση διαδικασίας έρευνας. Συνεπώς, έρευνες ξεκίνησαν για 170 υποθέσεις.

Οι περιοσσότερες από τις καταγγελίες που οδήγησαν σε διαδικασία έρευνας, αφορούσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (75 %). Εφ' όσον η Επιτροπή είναι το βασικό κοινοτικό θεσμικό όργανο το οποίο λαμβάνει αποφάσεις που έχουν άμεση επίπτωση στους πολίτες, είναι φυσιολογικό να αποτελεί και το βασικό αντικείμενο των καταγγελιών των πολιτών. Υποβλήθηκαν 27 καταγγελίες κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και 7 καταγγελίες κατά του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Οι κυριότερες μορφές κακής διοίκησης που καταγγέλθηκαν αφορούσαν την έλλειψη διαφάνειας (69 υποθέσεις), διακρίσεις (21 υποθέσεις), μη ικανοποιητικές διαδικασίες ή παραβίαση των δικαιωμάτων άμυνας (25 υποθέσεις), αδικία ή κατάχρηση εξουσίας (29 υποθέσεις), δυνάμενη να αποφευχθεί καθυστέρηση (17 υποθέσεις), αμέλεια (38 υποθέσεις), παράλειψη διασφάλισης της εκπλήρωσης υποχρεώσεων, δηλαδή παράλειψη εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ανταποκριθεί στον ρόλο του "θεματοφύλακα των συνθηκών" έναντι των κρατών μελών (11 υποθέσεις) και νομικό σφάλμα (7 υποθέσεις).

2.7. ΣΥΜΒΟΥΛΗ ΓΙΑ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΑΛΛΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΒΙΒΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΩΝ

Αν μια καταγγελία βρίσκεται εκτός του πεδίου εντολής ή είναι απαράδεκτη, ο Διαμεσολαβητής προσπαθεί πάντοτε να συμβουλεύσει τον καταγγέλλοντα να προσφύγει σε άλλη υπηρεσία που θα μπορούσε να χειριστεί την καταγγελία του. Αν αυτό είναι δυνατόν, ο Διαμεσολαβητής διαβιβάζει την καταγγελία απευθείας σε άλλη αρμόδια υπηρεσία με τη συγκατάθεση του καταγγέλλοντος, υπό την προϋπόθεση ότι η καταγγελία είναι βάσιμη.

Το 1998, δόθηκαν συμβουλές σε 600 υποθέσεις, οι περισσότερες από τις οποίες αφορούσαν θέματα κοινοτικής νομοθεσίας. Σε 259 υποθέσεις, δόθηκε συμβουλή στον καταγγέλλοντα να διαβιβάσει την καταγγελία του σε εθνικό ή περιφερειακό Διαμεσολαβητή ή συναφές όργανο. Επιπλέον, με τη συγκατάθεση του καταγγέλλοντος, 7 καταγγελίες διαβιβάστηκαν απευθείας σε εθνικό Διαμεσολαβητή. Δόθηκε συμβουλή σε 80 καταγγέλλοντες να υποβάλουν αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και, επιπροσθέτως, 10 καταγγελίες διαβιβάστηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τη συγκατάθεση του καταγγέλλοντος, προκειμένου να αντιμετωπιστούν ως αναφορές. Σε 154 υποθέσεις, δόθηκε η συμβουλή να έλθουν σε επαφή με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει και ορισμένες υποθέσεις στις οποίες η καταγγελία κατά της Επιτροπής κρίθηκε απαράδεκτη, καθόσον δεν είχαν προηγηθεί τα κατάλληλα διοικητικά διαβήματα προς την Επιτροπή. Σε 107 υποθέσεις, δόθηκε στον καταγγέλλοντα συμβουλή να έλθει σε επαφή με άλλες υπηρεσίες.

2.8. ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΥ ΔΙΕΝΕΡΓΗΣΕ Ο ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗΣ

Όταν ο Διαμεσολαβητής αποφασίζει να κινήσει διαδικασία έρευνας για μια καταγγελία, το πρώτο βήμα είναι να αποστείλει την καταγγελία και τα συνημμένα σ' αυτήν έγγραφα στο εμπλεκόμενο κοινοτικό όργανο ή οργανισμό για την έκδοση γνώμης. Όπως εξηγείται στο κεφάλαιο 2.10 κατωτέρω, ο Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να λάβει υπόψη πληροφορίες που δίδει η μία πλευρά, αν η άλλη πλευρά δεν έχει τη δυνατότητα να τις σχολιάσει.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο οργανισμός ή το ίδιο το όργανο λαμβάνει μέτρα για τη διευθέτηση της υπόθεσης κατά τρόπο ικανοποιητικό για τον καταγγέλλοντα. Αν η γνώμη και οι παρατηρήσεις δείχνουν ότι κάτι τέτοιο έγινε ήδη, η εξέταση της υπόθεσης περατώνεται ως "διευθετηθείσα από το όργανο". Σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις, ο καταγγέλλων αποφασίζει να παραιτηθεί της καταγγελίας, οπότε περατώνεται και η εξέταση του φακέλλου.

Αν η καταγγελία δεν διευθετηθεί από το όργανο ούτε αποσυρθεί από τον καταγγέλλοντα, ο Διαμεσολαβητής συνεχίζει τις έρευνές του. Αν οι έρευνες δεν αποκαλύψουν περίπτωση κακής διοίκησης, ο καταγγέλλων και το θεσμικό όργανο ή οργανισμός ενημερώνονται αναλόγως και η εξέταση της υπόθεσης περατώνεται.

Αν οι έρευνες του Διαμεσολαβητή αποκαλύψουν περίπτωση κακής διοίκησης, ο Διαμεσολαβητής επιζητεί, εάν είναι δυνατόν, φιλικό διακανονισμό, προκειμένου να επιλυθεί το θέμα και να ικανοποιηθεί ο καταγγέλλων. Σε συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε στις 21 Οκτωβρίου 1997 στο Στρασβούργο, ο Διαμεσολαβητής και ο Γενικός Γραμματέας της Επιτροπής κ. Carlo Trojan συμφώνησαν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσε να πραγματοποιείται ανεπίσημη συνάντηση, η οποία θα αποτελούσε τον κατάλληλο τρόπο εξεύρεσης φιλικού διακανονισμού σε υποθέσεις όπου εμπλέκεται η Επιτροπή. Το 1998 πραγματοποιήθηκε μία τέτοια συνάντηση που οδήγησε σε ένα φιλικό διακανονισμό.

Αν οι φιλικός διακανονισμός δεν είναι εφικτός, ή η προσπάθεια εξεύρεσης φιλικού διακανονισμού ήταν ανεπιτυχής, ο Διαμεσολαβητής είτε περατώνει την εξέταση της υπόθεσης με κριτικές παρατηρήσεις προς το θεσμικό όργανο ή οργανισμό ή διαπιστώνει επισήμως περίπτωση κακής διοίκησης και καταρτίζει σχέδιο συστάσεων.

Η κριτική παρατήρηση θεωρείται κατάλληλο μέσο για υποθέσεις όπου η περίπτωση κακής διοίκησης φαίνεται να μην έχει γενικές επιπτώσεις και δεν κρίνεται απαραίτητο να παρακολουθήσει την υπόθεση ο Διαμεσολαβητής.

Σε περιπτώσεις όπου κρίνεται απαραίτητο ο Διαμεσολαβητής να παρακολουθήσει την υπόθεση (δηλαδή σε πιο σοβαρές περιπτώσεις κακής διοίκησης ή σε περιπτώσεις με γενικές επιπτώσεις), ο Διαμεσολαβητής αποφασίζει να συντάξει σχέδιο συστάσεων προς το εμπλεκόμενο θεσμικό όργανο ή οργανισμό. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 6 του καταστατικού του Διαμεσολαβητή, το θεσμικό όργανο ή οργανισμός πρέπει να αποστείλει λεπτομερή γνώμη εντός τριών μηνών. Η λεπτομερής γνώμη μπορεί να αποτελεί αποδοχή της απόφασης του Διαμεσολαβητή και περιγραφή των μέτρων που ελήφθησαν για την εφαρμογή των συστάσεων.

Αν ένα κοινοτικό θεσμικό όργανο ή οργανισμός παραλείψει να ανταποκριθεί ικανοποιητικά στο σχέδιο συστάσεως, το άρθρο 3 παράγραφος 7, προβλέπει ότι ο Διαμεσολαβητής αποστέλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το εμπλεκόμενο θεσμικό όργανο ή οργανισμό. Η έκθεση μπορεί να περιλαμβάνει συστάσεις. Η δυνατότητα που έχει ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής να υποβάλει τέτοια ειδική έκθεση στο Κοινοβούλιο έχει τεράστια αξία για το έργο του. Ορισμένοι εθνικοί Διαμεσολαβητές πάλεψαν επί μακρόν για να πετύχουν αντίστοιχες δυνατότητες. Οι ειδικές εκθέσεις δεν θα πρέπει συνεπώς να υποβάλλονται υπερβολικά συχνά, αλλά μόνο όταν αφορούν σημαντικά θέματα και όταν το Κοινοβούλιο μπορεί να αναλάβει δράση για να βοηθήσει τον Διαμεσολαβητή σύμφωνα με το καταστατικό του τελευταίου.

Η πρώτη ειδική έκθεση του Διαμεσολαβητή, η οποία υπεβλήθη στις 15 Δεκεμβρίου 1997, αφορούσε την έρευνα ιδίας πρωτοβουλίας σχετικά με την πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα. Η έκθεση συζητήθηκε στο Κοινοβούλιο κατά τη συνόδο της ολομέλειας του Ιουλίου 1998 βάσει της σχετικής έκθεσης της επιτροπής αναφορών. (Εισηγήτρια Astrid Thors)(8).

Το 1998, ο Διαμεσολαβητής ξεκίνησε 171 έρευνες, 170 σε σχέση με καταγγελίες και μία ίδιας πρωτοβουλίας.

51 υποθέσεις διευθετήθηκαν από το ίδιο το θεσμικό όργανο ή οργανισμό (όπως εξηγείται στο κεφάλαιο 2.9 κατωτέρω, το 1998 υπήχθησαν σε αυτήν την κατηγορία ορισμένες υποθέσεις που δεν υπάγονταν σε αυτή τα προηγούμενα χρόνια). Σε 96 υποθέσεις, οι έρευνες του Διαμεσολαβητή δεν απεκάλυψαν περίπτωση κακής διοίκησης.

Κριτική παρατήρηση προς θεσμικό όργανο διατυπώθηκε σε 29 περιπτώσεις. Φιλικός διακανονισμός επετεύχθη σε τέσσερις περιπτώσεις. Εκδόθηκε ένα σχέδιο συστάσεως προς τα εμπλεκόμενα θεσμικά όργανα και οργανισμούς (για περαιτέρω πληροφορίες, βλέπε παράρτημα Α, στατιστικά στοιχεία).

2.9. ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΣΕ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

Ένας κοινός τύπος καταγγελίας αφορά την παράλειψη απάντησης σε επιστολές. Αμέσως μετά την έναρξη της δραστηριότητας του Διαμεσολαβητή, κατέστη σαφές ότι, συχνά, ένα τηλεφώνημα από την υπηρεσία του Διαμεσολαβητή προς την αρμόδια υπηρεσία έχει ως αποτέλεσμα άμεση απάντηση προς τον πολίτη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν υπάρχει συνήθως λόγος συνέχισης της έρευνας.

Η προηγούμενη πρακτική του Διαμεσολαβητή σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η παρέμβασή του είχε ως αποτέλεσμα τη λήψη απάντησης σε αλληλογραφία ήταν να ενημερώνει τον καταγγέλλοντα ότι δεν φαινόταν να υπάρχει πλέον λόγος διεξαγωγής έρευνας για την καταγγελία δυνάμει του άρθρου 138 Ε της συνθήκης ΕΚ (βλέπε κεφάλαιο 2.5 ανωτέρω). Στις Ετήσιες Εκθέσεις 1996 και 1997, οι υποθέσεις αυτές περιελήφθησαν, για στατιστικούς λόγους, στην κατηγόρια "μη ύπαρξη λόγου για τη διενέργεια έρευνας". Το Μάρτιο 1998, η πρακτική αυτή αναθεωρήθηκε, μετά από διάβημα του κ. Edward Newman (εισηγητή της έκθεσης της επιτροπής αναφορών για την Ετήσια Έκθεση 1997) σχετικά με τις υποθέσεις που ταξινομούνται στην κατηγορία "μη ύπαρξη λόγου για τη διενέργεια έρευνας". Αποφασίστηκε ότι, μελλοντικά, οι υποθέσεις αυτές πρέπει να υπάγονται στην κατηγορία "διευθετήθηκε από το όργανο". Το 1998, εκδόθηκαν 32 αποφάσεις αυτού του είδους.

Καταγγελίες που αφορούν μη απαντηθείσες επιστολές: Παραδείγματα υποθέσεων που διευθετήθηκαν από το όργανο

Στις 3 Μαρτίου 1998, ο κ. Β. κατήγγελει στο Διαμεσολαβητή ότι η Επιτροπή δεν απάντησε στην επιστολή του με ημερομηνία 2 Δεκεμβρίου 1996, με την οποία ζητούσε πληροφορίες σχετικά με την εισαγωγή του ευρώ. Ο Διαμεσολαβητής επικοινώνησε με την αρμόδια υπηρεσία της Επιτροπής για να της ζητήσει να απαντήσει στον καταγγέλλοντα και να του αποστείλει τις πληροφορίες που είχε ζητήσει. Μετά την παρέμβαση αυτή, η Επιτροπή απάντησε στον καταγγέλλοντα στις 18 Μαρτίου 1998. Εφόσον αυτό το μέτρο φάνηκε κατάλληλο για τη διευθέτηση του θέματος, ο Διαμεσολαβητής περάτωσε την εξέταση της υπόθεσης.

(Υπόθεση 269/98/ADB)

Τον Ιούνιο 1998, η κ. V. κατήγγειλε, εξ ονόματος του Διοικητικού Δικαστηρίου της Κομητείας Uusimaa, ότι η Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (OPOCE) δεν είχε απαντήσει σε δύο επιστολές. Το Δικαστήριο είχε αποστείλει στην OPOCE επιστολή στα φινλανδικά στις 10 Ιουνίου 1996 για να πληροφορηθεί γιατί δεν είχε λάβει την Ειδική Έκδοση της Επίσημης Εφημερίδας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων του 1994. Στις 14 Απριλίου 1997, εστάλη υπενθύμιση στα αγγλικά. Δεν ελήφθη απάντηση σε καμμία επιστολή.

Ο Διαμεσολαβητής επικοινώνησε τηλεφωνικώς με την OPOCE για να ζητήσει να σταλεί απάντηση στο Διοικητικό Δικαστήριο της κομητείας Uusimaa. Μετά από αυτή την παρέμβαση, η OPOCE επικοινώνησε με το Δικαστήριο και του διαβίβασε τα ελλείποντα τεύχη της Επίσημης Εφημερίδας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στα φινλανδικά και στα σουηδικά. Δεδομένου ότι αυτή η ενέργεια φάνηκε κατάλληλη για τη διευθέτηση του θέματος, ο Διαμεσολαβητής περάτωσε την εξέταση της υπόθεσης.

(Υπόθεση 615/98/BB)

Φυσικά, δεν είναι δυνατόν να επιλυθούν ικανοποιητικά όλες οι καταγγελίες για αναπάντητες επιστολές με τηλεφωνικά διαβήματα. Αν η αρμόδια υπηρεσία του ενδιαφερομένου οργάνου δεν μπορεί να ανεύρει την επιστολή, ή αν κανείς δεν είναι διατεθειμένος να αναλάβει την ευθύνη σύνταξης ταχείας απάντησης, ο Διαμεσολαβητής αποστέλλει επιστολή στον Πρόεδρο του οργάνου για να ζητήσει την έκδοση γνώμης επί της καταγγελίας. Ο Διαμεσολαβητής ακολουθεί τον ίδιο τρόπο δράσης και αν έχει λόγους να υποπτεύεται ότι η αρχική παράλειψη απάντησης δεν ήταν απλώς μεμονωμένη διοικητική αβλεψία, ή αν η ουσία της καταγγελίας έγκειται σε ισχυρισμό για αδικαιολόγητη καθυστέρηση απάντησης σε επιστολή.

2.10. ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΕ ΕΓΓΡΑΦΑ

Κατά τη διάρκεια του έτους, ο Διαμεσολαβητής εξέτασε διάφορα ζητήματα σχετικά με την πρόσβαση σε έγγραφα. Δεδομένου ότι, όπως φαίνεται, οι σχετικοί κανόνες και αρχές δεν γίνονται πάντα πλήρως κατανοητοί από τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς, το παρόν τμήμα της Έκθεσης επεξηγεί τα διάφορα θέματα που ανακύπτουν και τον τρόπο με τον οποίο διεκπεραιώνονται δυνάμει της συνθήκης και του καταστατικού του Διαμεσολαβητή.

2.10.1. ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΕΣ ΓΙΑ ΑΡΝΗΣΗ ΝΑ ΕΠΙΤΡΑΠΕΙ Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΕ ΕΓΓΡΑΦΑ

Τα περισσότερα κοινοτικά όργανα και οργανισμοί διαθέτουν κανόνες για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή τους. Το 1993, η Επιτροπή και το Συμβούλιο υιοθέτησαν κοινό κώδικα συμπεριφοράς για την πρόσβαση στα έγγραφά τους. Ο κώδικας τέθηκε σε εφαρμογή με ξεχωριστές αποφάσεις των δύο οργάνων(9). Μετά από έρευνα ιδίας πρωτοβουλίας του Διαμεσολαβητή το 1996, και τα υπόλοιπα κοινοτικά όργανα και οργανισμοί υιοθέτησαν κανόνες για την πρόσβαση του κοινού, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι παρόμοιοι με εκείνους του Συμβουλίου και της Επιτροπής.

Αν απορριφθεί αίτηση πρόσβασης σε έγγραφα, ο πολίτης μπορεί, σύμφωνα με τους κανόνες του Συμβουλίου και της Επιτροπής, να υποβάλει επιβεβαιωτική αίτηση. Ο πολίτης του οποίου η επιβεβαιωτική αίτηση απορρίπτεται, έχει τη δυνατότητα είτε να υποβάλει καταγγελία στο Διαμεσολαβητή, είτε να προσφύγει στο Πρωτοδικείο.

Σε περίπτωση υποβολής καταγγελίας στο Διαμεσολαβητή, εξετάζεται αν η άρνηση να επιτραπεί η πρόσβαση αποτελεί περίπτωση κακής διοίκησης. Το αντικείμενο κάθε έρευνας είναι, συνεπώς, κατά πόσον το ενδιαφερόμενο θεσμικό όργανο εφήρμοσε προσηκόντως τους κανόνες για την πρόσβαση του κοινού που το δεσμεύουν και κατά πόσον, κατά την άσκηση της διακριτικής του ευχέρειας, ενήργησε εντός των ορίων της νόμιμης εξουσίας του.

Κατά τη διάρκεια του 1998, ανέκυψε το ερώτημα τι πρέπει να γίνει αν ο Διαμεσολαβητής κρίνει ότι ένα θεσμικό όργανο εφήρμοσε εσφαλμένα τους κανόνες που το δεσμεύουν. Ο πρόσφορος τρόπος δράσης είναι να επανεξεταστεί το θέμα από το όργανα εφαρμόζοντας, αυτή τη φορά, ορθώς τους κανόνες. Ασφαλώς, ο Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να διατάξει το όργανο να κάνει κάτι τέτοιο, ούτε μπορεί να ακυρώσει τη σχετική απόφαση. Εντούτοις, εξηγώντας τις απόψεις του σε κριτική παρατήρηση, δίδει στο ίδιο το όργανο τη δυνατότητα να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες.

2.10.2. ΔΙΚΑΙΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ

Ένα άλλο θέμα που ανέκυψε το 1998 αφορά τα έγγραφα που αποστέλλει στο Διαμεσολαβητή το ενδιαφερόμενο όργανο ή οργανισμός ως τμήμα της γνώμης του επί της καταγγελίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το ενδιαφερόμενο όργανο διαβιβάζει στο Διαμεσολαβητή έγγραφα, το περιεχόμενο των οποίων μπορεί να είναι κρίσιμο για την απόφαση του Διαμεσολαβητή επί της υπόθεσης, αλλά ζητά από το Διαμεσολαβητή να τηρήσει τα έγγραφα απόρρητα έναντι του καταγγέλλοντος.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο Διαμεσολαβητής εξηγεί στο ενδιαφερόμενο όργανο ότι, σύμφωνα με βασική αρχή δίκαιης διαδικασίας, η απόφαση του Διαμεσολαβητή επί καταγγελίας δεν μπορεί να λαμβάνει υπόψη πληροφορίες που περιέχονται σε έγγραφα τα οποία προσάγει η μία πλευρά, αν δεν δίδεται στην άλλη πλευρά δυνατότητα αντίκρουσης. Συνεπώς, η απόφαση του Διαμεσολαβητή για μια καταγγελία δεν μπορεί να λαμβάνει υπόψη πληροφορίες που περιέχονται σε έγγραφα τα οποία προσάγει το ενδιαφερόμενο όργανο ή οργανισμός, αν δεν δίδεται στον καταγγέλλοντα η δυνατότητα να υποβάλει παρατηρήσεις για τα έγγραφα.

2.10.3. Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ ΝΑ ΕΡΕΥΝΑ ΦΑΚΕΛΟΥΣ

Ένα τρίτο ζήτημα που ανέκυψε το 1998 αφορά την εξουσία του Διαμεσολαβητή να ερευνά φακέλους που βρίσκονται στην κατοχή των κοινοτικών θεσμικών οργάνων ή οργανισμών. Το σχετικό εδάφιο του άρθρου 3 παράγραφος 2 του καταστατικού του Διαμεσολαβητή έχει ως εξής::

"Τα κοινοτικά θεσμικά όργανα ή όργανισμοί υποχρεούνται να παρέχουν στο Διαμεσολαβητή κάθε πληροφορία που ζητά, καθώς και πρόσβαση στα σχετικά έγγραφα. Μπορούν να αρνηθούν μόνον για λόγους απορρήτου δεόντως αιτιολογημένους.

Επιτρέπουν την πρόσβαση σε έγγραφα που προέρχονται από ένα κράτος μέλος και καλύπτονται από απόρρητο δυνάμει νομοθετικής ή κανονιστικής διάταξης, μόνον με τη συγκατάθεση του εν λόγω κράτους μέλους.

Επιτρέπουν την πρόσβαση σε άλλα έγγραφα που προέρχονται από ένα κράτος μέλος αφού ειδοποιήσουν σχετικά το εν λόγω κράτος μέλος."

Η συνήθης πρακτική σε κράτη μέλη με σύστημα εθνικού διαμεσολαβητή είναι ότι ο Διαμεσολαβητής μπορεί να ερευνά κάθε έγγραφο που βρίσκεται στην κατοχή της διοίκησης, αν το κρίνει απαραίτητο στο πλαίσιο έρευνας, συμπεριλαμβανομένων εγγράφων στα οποία οι πολίτες δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση.

Η εξουσία αυτή έχει θεμελιώδη σημασία, διότι αποτελεί εγγύηση για τον πολίτη ότι ο Διαμεσολαβητής μπορεί να προβεί σε ανεξάρτητο έλεγχο της ακρίβειας και της πληρότητας των απαντήσεων που δίδει η διοίκηση. Συνεπώς, εφόσον το άρθρο 3 παράγραφος 2 συνεχίζει να περιορίζει την πρόσβαση του Διαμεσολαβητή σε έγγραφα, είναι σημαντικό οι περιορισμοί να ερμηνεύονται στενά και το βάρος αποδείξεως να επιρρίπτεται στο όργανο ή τον οργανισμό που προσπαθεί να αποτρέψει την πρόσβαση.

Τα τρία θεσμικά όργανα (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο και Επιτροπή) που συμμετέχουν στη διαδικασία αναθεώρησης του καταστατικού του Διαμεσολαβητή θα μπορούσαν να εξετάσουν το ερώτημα αν οι περιορισμοί στην πρόσβαση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή σε έγγραφα είναι ενδεδειγμένοι σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση προσηλωμένη στη δημοκρατία, στη διαφάνεια και στην αποτελεσματική και έντιμη διοίκηση.

Φυσικά, η εξουσία έρευτας του Διαμεσολαβητή συνοδεύεται από καθήκον εμπιστευτικότητας.

Το άρθρο 4 του καταστατικού του Διαμεσολαβητή καθιστά σαφές ότι όταν ο Διαμεσολαβητής ή το προσωπικό του ερευνούν έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή της διοίκησης, δεσμεύονται από το ίδιο καθήκον εμπιστευτικότητας όπως και τα ίδια τα όργανα της διοίκησης. Συνεπώς, η έρευνα εγγράφων από το Διαμεσολαβητή δεν σημαίνει κοινοποίηση των εγγράφων στον καταγγέλλοντα ή οποιονδήποτε άλλο.

Είναι λοιπόν λάθος να ισχυρίζεται κανείς ότι οι κανόνες για την πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα τους οποίους έχουν υιοθετήσει τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να περιοριστεί η πρόσβαση του Διαμεσολαβητή σε έγγραφα. Ο ισχυρισμός αυτός φαίνεται να βασίζεται σε θεμελιώδη παρανόηση της φύσης των εξουσιών ελέγχου του Διαμεσολαβητή, οι οποίες χρησιμεύουν για να επαληθευθεί η αλήθεια και η πληρότητα των απαντήσεων της διοίκησης σε καταγγελία και δεν οδηγούν σε πρόσβαση του κοινού στα συγκεκριμένα έγγραφα.

3. ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

3.1. ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΟΠΟΥ ΔΕΝ ΔΙΑΠΙΣΤΩΘΗΚΕ ΚΡΟΥΣΜΑ ΚΑΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

3.1.1. ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΞΟΔΩΝ

Απόφαση επί της καταγγελίας 1044/20.11.96/KP/JMA κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Η καταγγελία

Το Νοέμβριο 1996, η Χ. προσέφυγε στο Διαμεσολαβητή σχετικά με την άρνηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να καλύψει για την κόρη της τη δαπάνη θεραπείας για ευαίσθητα παιδιά.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε την αίτησή της με το επιχείρημα ότι το σχετικό ιατρικό κέντρο "δεν εθεωρείτο κατάλληλο ιατρικό ή παραϊατρικό ίδρυμα". Δεύτερη αίτηση απορρίφθηκε λόγω του ότι η συγκεκριμένη θεραπεία δεν φάνηκε να ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις θεραπείας για ευαίσθητα παιδιά.

Το Δεκέμβριο 1994, η καταγγέλλουσα προσέφυγε ανεπιτυχώς στο Γενικό Γραμματέα του Κοινοβουλίου. Η απάντηση του Γενικού Γραμματέα ανέφερε ότι η καταγγέλλουσα εδικαιούτο επιστροφή συγκεκριμένων ιατρικών εξόδων που καταβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Στην καταγγελία της προς το Διαμεσολαβητή, η Χ. ισχυρίστηκε ότι

i) το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν είχε ακολουθήσει πρόσφορες διαδικασίες, δεδομένου ότι η διαχειριστική επιτροπή του συστήματος υγειονομικής ασφάλισης δεν είχε εκφέρει γνώμη για το θέμα,

ii) η θεραπεία έπρεπε να θεωρηθεί ως η πλέον κατάλληλη για την κόρη της,

iii) η αίτησή της για επιστροφή συγκεκριμένων ιατρικών δαπανών απορρίφθηκε με το επιχείρημα ότι δεν προσδιόριζε την τιμή και την ημερομηνία κάθε ιατρικής επίσκεψης, καθώς και το όνομα και την ιδιότητα των ιατρών.

Η καταγγέλλουσα ζητήσε από το Διαμεσολαβητή να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να εξαναγκαστεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να καταβάλει όλα τα έξοδα της θεραπείας, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων ταξιδίου.

Η έρευνα

Η γνώμη του Κοινοβουλίου

Η καταγγελία διαβιβάστηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο δήλωσε στη γνώμη του ότι η φυσιολογική διαδικασία σε ανάλογη περίπτωση θα ήταν η προσφυγή στο Πρωτοδικείο.

Επί της ουσίας της καταγγελίας, η γνώμη περιελάμβανε, συνοπτικά, τα εξής:

i) για τη λήψη της απόφασής της, η αρμόδια αρχή έλαβε δεόντως υπόψη τη γνώμη της διαχειριστικής επιτροπής του Συστήματος Υγειονομικής Ασφάλισης,

ii) η θεραπεία στο επιλεγέν κέντρο παρείχετο συνήθως σε παιδιά ηλικίας κάτω των 16, ενώ η κόρη της καταγγέλλουσας ήταν ήδη 17 ετών όταν άρχισε τη θεραπεία,

iii) η αίτηση της Χ. για την επιστροφή των κατ' ιδίαν ιατρικών εξόδων που καταβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της θεραπείας δεν ήταν σύμφωνη προς τους εφαρμοστέους κανόνες, διότι ήταν υπερβολικά γενική και περιελάμβανε έξοδα που δεν μπορούσαν να επιστραφούν. Επιπλέον, οι εφαρμοστέοι κανόνες προβλέπουν ότι δεν μπορούν να επιστραφούν τα έξοδα ταξιδίου.

Οι παρατηρήσεις της καταγγέλλουσας

Στις παρατηρήσεις της, η Χ. δήλωσε ότι είχε αποφασίσει να μην προσφύγει στο Πρωτοδικείο.

Ισχυρίστηκε ότι το τιμολόγιο του ιατρικού κέντρου είχε συμπληρωθεί σωστά και δήλωσε ότι η τιμή της θεραπείας είχε υπολογιστεί ως πακέτο, από το οποίο δεν μπορούσαν να διαχωριστούν οι ιατρικές δαπάνες. Θεωρεί ότι η άρνηση του Κοινοβουλίου να της επιστρέψει τις δαπάνες δείχνει έλλειψη ευελιξίας και καλής πίστης.

Η Χ. σχολίασε επίσης τη διαδικασία που ακολουθεί ο Διαμεσολαβητής κατά την εξέταση καταγγελιών. Έκρινε ανάρμοστο να αρχίζει η διαδικασία με τη διαβίβαση της καταγγελίας στο ενδιαφερόμενο θεσμικό όργανο για να εκφράσει τη γνώμη του.

Η απόφαση

1. Οι εξουσίες του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για τη διεξαγωγή έρευνας στην υπόθεση

1.1. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δήλωσε ότι η φυσιολογική διαδικασία σε υπόθεση αυτού του τύπου θα ήταν η προσφυγή στο Πρωτοδικείο.

1.2. Στο θεσμικό πλαίσιο των συνθηκών, το Δικαστήριο είναι η ανωτάτη αρχή επί θεμάτων ερμηνείας και εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Εντούτοις, ο Διαμεσολαβητής διεξάγει έρευνες για να συνδράμει στην αποκάλυψη περιπτώσεων κακής διοίκησης κατά τις δραστηριότητες των κοινοτικών θεσμικών ή μη θεσμικών οργάνων.

1.3. Πρϋπόθεση του παραδεκτού καταγγελίας που απευθύνεται στο Διαμεσολαβητή είναι να προηγηθεί η πρόσφορη διοικητική προσέγγιση του ενδιαφερομένου θεσμικού οργάνου. Επίσης, αν η καταγγελία αφορά εργασιακές σχέσεις μεταξύ των κοινοτικών θεσμικών ή μη οργάνων και των υπαλλήλων και λοπού προσωπικού τους, δεν μπορεί να υποβληθεί καταγγελία στο Διαμεσολαβητή πριν ο ενδιαφερόμενος εξαντλήσει κάθε δυνατότητα υποβολής εσωτερικών διοικητικών αιτήσεων και καταγγελιών, και ιδίως τις διαδικασίες που αναφέρονται στο άρθρο 90 παράγραφος 1 και παράγραφος 2 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης(10).

1.4. Εφόσον εξαντληθούν αυτές οι εσωτερικές διαδικασίες, οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό των Κοινοτήτων έχουν τη δυνατότητα είτε να προσφύγουν στο Πρωτοδικείο, είτε, εναλλακτικά, να υποβάλουν καταγγελία στο Διαμεσολαβητή.

2. Οι διαδικασίες του Διαμεσολαβητή

2.1. Στις παρατηρήσεις της, η καταγγέλλουσα έκρινε ανάρμοστο ο Διαμεσολαβητής να αρχίζει έρευνα διαβιβάζοντας την καταγγελία στο ενδιαφερόμενο θεσμικό όργανο για να εκφράσει τη γνώμη του.

2.2. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 1 του καταστατικού του Διαμεσολαβητή, ο Διαμεσολαβητής οφείλει να ενημερώνει το ενδιαφερόμενο θεσμικό ή μη θεσμικό όργανο για τις έρευνές του σχετικά με κάθε εικαζόμενη περίπτωση κακής διοίκησης, ούτως ώστε να του υποβάλλουν κάθε χρήσιμο σχόλιο.

3. Ιατρικές απόψεις όσον αφορά το είδος θεραπείας που θα πρέπει να ακολουθηθεί

3.1. Σύμφωνα με το παράρτημα I, τίτλος XI των κανόνων που διέπουν την επιστροφή ιατρικών εξόδων, οι θεραπείες σε ιατρικό θέρετρο πρέπει να αναγνωρίζονται ως απολύτως απαραίτητες από τον ιατρό που είναι αρμόδιος για το διακανονισμό των απαιτήσεων.

3.2. Στην προκειμένη περίπτωση, ο αρμόδιος ιατρός, αφού εξέτασε την υπόθεση, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η θεραπεία δεν πληρούσε τις απαραίτητες ιατρικές προϋποθέσεις. Δεν προέκυψε ότι κατά τη λήψη της απόφασης αυτής, ο ιατρός δεν ακολούθησε δεόντως τα σχετικά κριτήρια.

4. Επιστροφή εξόδων

4.1. Παρόλο που το Κοινοβούλιο αρνήθηκε να επιστρέψει το σύνολο της δαπάνης για τη θεραπεία για ευαίσθητα παιδιά, συμφώνησε να καλύψει συγκεκριμένες ιατρικές δαπάνες. Εντούτοις, το Κοινοβούλιο απέρριψε το τιμολόγιο που υπέβαλε η καταγγέλλουσα με το επιχείρημα ότι δεν διαχώριζε τις εν λόγω δαπάνες, αλλ' ανέφερε μόνον συνολικό ποσό που αντιστοιχούσε στο ημερήσιο νοσήλειο του ιατρικού κέντρου.

4.2. Οι εφαρμοστέοι Κανόνες προβλέπουν μόνον επιστροφή ιατρικών εξόδων. Συνεπώς, το Κοινοβούλιο ενήργησε ορθώς απαιτώντας το διαχωρισμό των ιατρικών εξόδων ως προϋπόθεση για την επιστροφή τους.

4.3. Ο τίτλος XI του παραρτήματος I των κανόνων που διέπουν την επιστροφή ιατρικών εξόδων δεν προβλέπει την επιστροφή εξόδων ταξιδίου.

Συμπέρασμα

Βάσει των ερευνών του Διαμεσολαβητή σχετικά με την προκειμένη καταγγελία, δεν προέκυψε περίπτωση κακής διοίκησης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής περάτωσε την εξέταση της υπόθεσης.

ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ

Απόφαση επί των συνεξετασθεισών καταγγελιών 74/97/PD και 85/97/PD κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Οι καταγγελίες

Τον Ιανουάριο 1997, ο κ. Μ., μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, υπέβαλε στο Διαμεσολαβητή καταγγελία κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προβάλλοντας κακή διοίκησε σε σχέση με το πρόγραμμα επικουρικής συνταξιοδότησης των βουλευτών. Επίσης, τον Ιανουάριο 1997, ο κ. Β., πρώην μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ενημέρωσε το Διαμεσολαβητή ότι θα ήθελε να ύποστηρίξει την καταγγελία του κ. Μ.

Το ιστορικό της καταγγελίας ήταν ότι, με απόφαση της 12ης Ιουνίου 1990, το Προεδρείο του Κοινοβουλίου συνέστησε επικουρικό (προαιρετικό) πρόγραμμα συνταξιοδότησης των βουλευτών. Οι κανόνες που διέπουν το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα αποτελούν το παράρτημα IX (πρώην παράρτημα X) του Κανονισμού που διέπει την πληρωμή εξόδων και επιδομάτων στους βουλευτές. Το φθινόπωρο 1992 ορίστηκε προθεσμία έξι μηνών για τη συμμετοχή στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα. Ο κ. Μ. και ο κ. Β. δεν δήλωσαν συμμετοχή εντός αυτής της προθεσμίας, ισχυρίζονται ότι δεν είχαν ενημερωθεί για τη θέσπισή της.

Ο κ. Μ., ο οποίος επανεξελέγη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 1994, μπόρεσε να συμμετάσχει για την περίοδο 1994-1999, αλλ' όχι για την προηγούμενη περίοδο. Ο κ. Β., ο οποίος δεν ήταν πλέον ΒΕΚ, δεν μπόρεσε να ζητήσει να συμμετάσχει για την περίοδο 1994-1999, ούτε και του επετράπη να συμμετάσχει για την προηγούμενη περίοδο.

Ο κ. Μ. επικοινώνησε με διάφορες υπηρεσίες του Κοινοβουλίου για να του επιτραπεί να συμμετάσχει στο πρόγραμμα αναδρομικώς για την περίοδο πριν το 1994. Ισχυρίστηκε ότι δεν είχε ενημερωθεί για την προθεσμία που ορίστηκε το 1992 και ότι το Κοινοβούλιο είχε εφαρμόσει την προθεσμία κατά τρόπο άδικο που δημιουργούσε διακρίσεις. Στις 24 Ιουλίου 1995, ο Πρόεδρος του ταμείου συντάξεων που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος, ο οποίος ήταν και μέλος του Σώματος των Κοσμητόρων, απήντησε στον κ. Μ. εφιστώντας του την προσοχή στην αποκλειστική προθεσμία συμμετοχής στο πρόγραμμα και ενημερώνοντάς τον ότι είχε μελετηθεί η δυνατότητα αναδρομικών εισφορών. Ωστόσο, είχε κριθεί ότι αυτή η αναδρομική συμμετοχή δεν ήταν πρακτική, αλλ' ούτε και νόμιμη. Η επιστολή προσέθετε: "Επιτρέψατέ μου επίσης να διορθώσω ένα σφάλμα στο οποίο υποπέσατε σχετικά με τη συζήτηση στο Σώμα των Κοσμητόρων σχετικά με τον κ. L. Όπως θα διαπιστώσετε από το συνημμένο απόσπασμά πρακτικών της συνεδρίασης, το θέμα εκείνο αφορούσε το γαλλικό και το ιταλικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα τα οποία διαχειρίζεται το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για λογαρισμό της γαλλικής και της ιταλικής κυβέρνησης. Έτσι, αναφέρεται στο παράρτημα III του κανονισμού για τα έξοδα και τα επιδόματα των Βουλευτών, και όχι στο παράρτημα X (ήδη παράρτημα IX) το οποίο περιέχει πράγματι τους κανόνες για το επικουρικό προαιρετικό πρόγραμμα συνταξιοδότησης των ΒΕΚ. Εκτός αυτού, το αίτημα του κ. L. ήταν να συνταξιοδοτηθεί, και όχι να συμμετάσχει στο συγκεκριμένο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα."

Το προαναφερόμενο απόσπασμα πρακτικών της συνεδρίασης του Σώματος των Κοσμητόρων είχε ως εξής:

"... στο πλαίσιο των κανόνων που διέπουν τις συντάξεις των μελών της Γαλλικής Εθνοσυνέλευσης, οι οποίοι εφαρμόζονται κατ' αναλογία στους γάλλους βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι αιτήσεις συνταξιοδότησης πρέπει να υποβάλλονται εγγράφως εντός έξι μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία ο βουλευτής, ή ο πρώην βουλευτής, δικαιούται συντάξεως. Ένας γάλλος πρώην βουλευτής, ο οποίος αγνοούσε αυτή τη διάταξη, υπέβαλε την αίτησή του προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επτά μήνες μετά την ημερομηνία από την οποία εδικαιούτο συντάξεως. Μετά σύντομη συζήτηση, το Σώμα:

Ενέκρινε εξαίρεση από τον ισχύοντα κανονισμό υπέρ του κ. L. ούτως ώστε να μπορέσει να λάβει τη σύνταξη, παρόλο που δεν υπέβαλε αίτηση εντός της εξαμήνου προθεσμίας,

Έδωσε οδηγίες στη Διοίκηση να υποβάλει σχέδιο τροπολογίας για τη διευκρίνηση των προθεσμιών που ισχύουν στο παράρτημα III του κανονισμού για τις δαπάνες και τα επιδόματα των Βουλευτών."

Στις καταγγελίες τους προς το Διαμεσολαβητή, οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν συνοπτικά ότι:

i) η προθεσμία για τη συμμετοχή στο πρόγραμμα συνταξιοδότησης δεν δημοσιοποιήθηκε επαρκώς,

ii) η απόρριψη του αιτήματος των καταγγελλόντων να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα αναδρομικώς ήταν άδικη και δημιουργούσε διακρίσεις εις βάρος τους.

Η έρευνα

Η γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Οι καταγγελίες διαβιβάστηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο ανέφερε στη γνώμη του ότι εξέτασε τις καταγγελίες βάσει γνωμοδότησης της νομικής υπηρεσίας του και υιοθέτησε απόφαση η οποία απέρριπτε τους ισχυρισμούς των καταγγελλόντων. Επίσης, επεσύναψε αντίγραφο της γνώμης της νομικής υπηρεσίας.

Συνοπτικά, η γνωμοδότηση της νομικής υπηρεσίας κατέληγε στο συμπέρασμα ότι ο ισχυρισμός των καταγγελλόντων ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς για τις αλλαγές ήταν αβάσιμος. Ο κ. Μ. είχε ενημερωθεί εγγράφως τόσο στο Κοινοβούλιο, όσο και στη διεύθυνση κατοικίας του. Επιπλέον, τα πρακτικά των αποφάσεων του Προεδρείου είχαν διανεμηθεί σε όλα τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που διέθεταν άλλους έξι μήνες για να συμμετασχουν στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα μετά την επανεκλογή τους. Όσον αφορά τον κ. Β., η νομική υπηρεσία δεν διέθετε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι δεν γνώριζε την προθεσμία για τη συμμετοχή στο πρόγραμμα. Επίσης, η νομική υπηρεσία δεν διέθετε αποδείξεις ότι ο κ. Β. ζήτησε να συμμετάσχει στο πρόγραμμα πριν την αμφισβητούμενη απόφαση του Σώματος των Κοσμητόρων ή τις τροποποιήσεις των κανονισμών από το Προεδρείο.

Όσον αφορά την απόφαση της 28ης Οκτωβρίου να τεθεί προθεσμία έξι μηνών, η νομική υπηρεσία έκρινε ότι το Σώμα πρέπει να σέβεται ένα γενικό κανόνα που έχει θέσει το ίδιο. Το αντίθετο θα παραβίαζε την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Συνεπώς, απορρίφθηκε η συμμετοχή όλων των ΒΕΚ που υπέβαλαν αίτηση μετά τις 15 Δεκεμβρίου 1992, με μία εξαίρεση, η οποία, ωστόσο, ήταν ειδική, βασιζόταν σε συμφωνία του Σώματος των Κοσμητόρων που είχε γίνει πριν τεθεί το θέμα του περιορισμού της συμμετοχής στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα στα μέσα της κοινοβουλευτικής θητείας. Συνεπώς, δεν μπορούσε να εφαρμοστεί εν προκειμένω, ως γενική εξαίρεση του κανόνα.

Τέλος, η νομική υπηρεσία προέβαλε στη γνώμη της τα εξής τρία επιπλέον σημεία ως βάση για συμπέρασμά της ότι η αμφισβητούμενη απόφαση δεν ήταν αυθαίρετη:

"1) για να επιτραπεί υγιής δημοσιονομική διαχείριση και να αποκατασταθεί η δημοσιονομική ισορροπία του συνταξιοδοτικού ταμείου, το οποίο, σύμφωνα με έκθεση της Coopers and Lybrand με ημερομηνία 4 Αυγούστου 1992, ήταν την εποχή εκείνη ελλειμματικό,

2) για να μπορέσουν οι λογιστές να προβούν σε αξιόπιστους αναλογιστικούς υπολογισμούς, οι οποίοι είναι απαραίτητοι στο πλαίσιο της δημοσιονομικής διαχείρισης και οι αρμόδιες για τον προϋπολογισμό αρχές να προβούν σε λεπτομερέστερες δημοσιονομικές προβλέψεις,

3) να αποφευχθούν οι διακρίσεις εις βάρος μελών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα εξαρχής και των οποίων η οικονομική κατάσταση θα ήταν στην πραγματικότητα λιγότερο ευνοϊκή από εκείνη των 'νέων μελών' που θα μπορούσαν να προβούν σε αναδρομικές πληρωμές."

Οι παρατηρήσεις των καταγγελλόντων

Στις παρατηρήσεις τους, οι καταγγέλλοντες επέμειναν στις καταγγελίες τους.

Η απόφαση

1. Ο ισχυρισμός ότι η προθεσμία συμμετοχής στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα δεν κοινοποιήθηκε δεόντως

1.1. Φαίνεται ότι δεν υπάρχουν κανονιστικές διατάξεις που να διέπουν το θέμα του τι θεωρείται δέουσα κοινοποίηση προς τα μέλη. Ειδικότερα, ο κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν περιέχει καμμία σχετική διάταξη.

1.2. Σχετικά με το άρθρο 173 της συνθήκης και τα άρθρα 90 και 91 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης, τα κοινοτικά δικαστήρια έχουν κρίνει ότι η κοινοποίηση ενός μέτρου πραγματοποιείται, υπό φυσιολογικές συνθήκες, όταν το μέτρο ανακοινώνεται σε αυτόν προς τον οποίον απευθύνεται, ο οποίος είναι σε θέση να λάβει γνώση της κοινοποίησης(11). Τα δικαστήρια έχουν κρίνει επίσης ότι το βάρος απόδειξης της δέουσας κοινοποίησης φέρει η διοίκηση. Εντούτοις, η νομολογία αυτή δεν φαίνεται να μπορεί να μεταφερθεί στην προκειμένη περίπτωση. Η νομολογία αφορά ατομικές πράξεις που επηρεάζουν δυσμενώς εκείνον προς τον οποίον απευθύνονται, όπου ο ακριβής καθορισμός της στιγμής κοινοποίησης έχει πρωταρχική σημασία για τον υπολογισμό της προθεσμίας εντός της οποίας μπορεί να ασκηθεί ένδικη προσφυγή. Η προκειμένη περίπτωση αφορά ανακοίνωση γενικών πληροφοριών σχετικά με προσφορά, της οποίας εκείνος προς τον οποίον απευθύνεται μπορεί να επιλέξει να κάνει χρήση ή όχι. Σε περίπτωση που υποβάλει αίτηση και η αίτησή του απορριφθεί, η προθεσμία άσκησης ένδικης προσφυγής αφορά αυτήν ακριβώς την άρνηση(12).

1.3. Όσον αφορά τις διοικητικές πρακτικές των κοινοτικών θεσμικών οργάνων, φαίνεται ότι γίνεται συχνή χρήση γενικών ανακοινώσεων για τη γνωστοποίηση στο προσωπικό πιθανών δικαιωμάτων για τα οποία ενδέχεται να πρέπει να υποβληθεί αίτηση(13).

1.4. Σε αυτή τη βάση, οδηγείται κανείς στο συμπέρασμα ότι το θέμα της δέουσας ανακοίνωσης πληροφοριών στα μέλη εμπίπτει στις εξουσίες εσωτερικής οργάνωσης του Κοινοβουλίου. Σύμφωνα με τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων, κατά την άσκηση των εν λόγω εξουσιών, το Κοινοβούλιο πρέπει να ενεργεί σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής διοίκησης(14). Τίθεται λοιπόν το θέμα κατά πόσον το Κοινοβούλιο ενήργησε σύμφωνα με τις εν λόγω αρχές.

Φαίνεται ότι, εν προκειμένω, το Κοινοβούλιο απέστειλε ανακοίνωση προς τους βουλευτές σχετικά με την προθεσμία που ορίστηκε στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα μέσω του εσωτερικού συστήματος διανομής του Κοινοβουλίου. Ως συμπληρωματικό μέσο εξασφάλισης της κοινοποίησης προς τα μέλη, το Κοινοβούλιο την απέστειλε και με κανονικό ταχυδρομείο στη διεύθυνση κατοικίας κάθε μέλους. Έτσι, κάθε βουλευτής είχε τουλάχιστον δύο ευκαιρίες να λάβει γνώση της θεσπισθείσας προθεσμίας. Το γεγονός αυτό δεν φαίνεται να αποτελεί περίπτωση κακής διοίκησης.

2. Άδικη μεταχείριση που δημιουργεί διακρίσεις

2.1. Το ερώτημα κατά πόσον η άρνηση να γίνουν αναδρομικά δεκτοί οι καταγγέλλοντες στο πρόγραμμα ήταν άδικη και δημιούργησε διακρίσεις εις βάρος τους, φαίνεται να καλύπτει δύο ζητήματα. Το πρώτο ζητήμα είναι κατά πόσον είναι άδικο ότι ο κανονισμός γενικά δεν προβλέπει αναδρομική συμμετοχή. Το δεύτερο ζητήμα είναι κατά πόσον θα έπρεπε να μην προβληθεί η εκπνοή της προθεσμίας συμμετοχής στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα για την περίπτωση των καταγγελλόντων. Σχετικά, φαίνεται να συνομολογείται τόσο από τους καταγγέλλοντες, όσο και από το Κοινοβούλιο ότι η μη προβολή της προθεσμίας στην περίπτωση τους, θα σήμαινε αναδρομική συμμετοχή. Έτσι, είναι σαφές ότι αν στο πρώτο ερώτημα δοθεί η απάντηση ότι πρέπει να υπάρχει γενική δυνατότητα αναδρομικής συμμετοχής, το δεύτερο ερώτημα καθίσταται περιττό.

2.2. Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, συνομολογείται από τους καταγγέλλοντες και από το Κοινοβούλιο ότι ο κανονισμός δεν περιλαμβάνει καμμία διάταξη που να επιτρέπει την αναδρομική συμμετοχή στο πρόγραμμα. Συνεπώς, τίθεται το ερώτημα κατά ποσόν η μη θέσπιση τέτοιας διάταξης από το Κοινοβούλιο είναι δίκαιη. Φαίνεται ότι το Κοινοβούλιο ενήργησε κατ' αυτόν τον τρόπο για λόγους χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης του προγράμματος. Επιπλέον, σημειώνεται ότι το Κοινοβούλιο είχε την εξουσία να μην δημιουργήσει καν το πρόγραμμα. Έτσι, το Κοινοβούλιο πρέπει να δικαιούται επίσης να θέτει περιορισμούς στο πρόγραμμα για τους αναφερθέντες λόγους.

Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής κρίνει ότι το γεγονός ότι το Κοινοβούλιο δεν προέβλεψε γενική δυνατότητα αναδρομικής συμμετοχής στο πρόγραμμα δεν αποτελεί περίπτωση κακής διοίκησης.

2.3. Όσον αφορά το ερώτημα κατά πόσον δεν θα έπρεπε να προβληθεί η εκπνοή της προθεσμίας συμμετοχής στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα στην περίπτωση των καταγγελλόντων, η εξέτασή του χωρίζεται σε διάφορα μέρη. Πρώτον, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον η εμμονή στην προθεσμία είναι άδικη και στη συνέχεια, αν δημιουργεί διακρίσεις.

2.4. Όσον αφορά το δίκαιο του πράγματος, σημειώνεται, πρώτον, ότι ο κανονισμός που διέπει το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει καμμία διάταξη που να επιτρέπει την μη προβολή της εκπνοής της προθεσμίας για λόγους επιεικείας. Η σχετική διάταξη του κανονισμού προβλέπει απλώς ότι οι βουλευτές διαθέτουν "χρονικό διάστημα έξι μηνών το πολύ μετά την εκλογή ή την επανεκλογή τους" για να ενταχθούν στο πρόγραμμα.

2.5. Ελλείψει ρητής διάταξης που να επιτρέπει τη μη προβολή της εκπνοής της προθεσμίας, τίθεται το ερώτημα κατά πόσον υφίσταται στο κοινοτικό δίκαιο γενική αρχή σύμφωνα με την οποία μπορεί να μην προβληθεί η εκπνοή μιας προθεσμίας για λόγους επιεικείας. Κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να συμβαίνει.

2.6. Στο πλαίσιο αυτό και λαμβανομένων υπόψη των λόγων χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης που ανέφερε το Κοινοβούλιο, η αυστηρή εφαρμογή της προθεσμίας στους καταγγέλλοντες δεν μπορεί να θεωρηθεί άδικη.

2.7. Όσον αφορά τον ισχυρισμό περί διακρίσεων, υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με την αρχή της ισότητος, οι ταυτόσημες καταστάσεις πρέπει να τυγχάνουν ταυτόσημης μεταχείρισης, ενώ οι διαφορετικές καταστάσεις δεν πρέπει να τυγχάνουν ταυτόσημης μεταχείρισης.

2.8. Προβλήθηκε το επιχείρημα ότι επετράπη σε άλλο μέλος να ενταχθεί στο πρόγραμμα, παρόλο που δεν είχε τηρήσει την προθεσμία. Από τη γνώμη του Κοινοβουλίου, προκύπτει ότι η εν λόγω βουλευτής έλαβε διαβεβαιώσεις ότι θα μπορούσε να ενταχθεί στο πρόγραμμα πριν τη θέσπιση της προθεσμίας. Έτσι, η καταστασή της δεν ήταν ίδια με την προκειμένη περίπτωση.

2.9. Δεύτερον, προβλήθηκε το επιχείρημα ότι το Κοινοβούλιο, στο πλαίσιο του προγράμματος συνταξιοδότησης λόγω αποχώρησης -του προγράμματος του παραρτήματος III- δεν είχε προβάλει την εκπνοή της προθεσμίας σε μια περίπτωση, δηλαδή την περίπτωση που αναφέρεται στην προαναφερθείσα επιστολή της 24ης Ιουλίου 1995. Από την άποψη αυτή, υπενθυμίζεται ότι το εν λόγω αίτημα υποβλήθηκε ένα μήνα μετά την εκπνοή της προθεσμίας, ότι υποβλήθηκε στο πλαίσιο άλλου συνταξιοδοτικού προγράμματος υπό διαφορετικές δημοσιονομικές συνθήκες και ότι αφορούσε συνταξιοδοτικά δικαιώματα για τα οποία ο ενδιαφερόμενος βουλευτής είχε ήδη καταβάλει εισφορές. Επιπλέον, από την τροπολογία του Κανονισμού, για την οποία ζητήθηκε από τη διοίκηση να υποβάλει πρόταση βάσει των προαναφερθέντων πρακτικών της συνεδρίασης του Σώματος των Κοσμητόρων, προκύπτει ότι αιτήματα που υποβάλλονται μετά την εκπνοή προθεσμίας δεν έχουν αναδρομική ισχύ. Έτσι, η κατάσταση φαίνεται να είναι διαφορετική από την προκειμένη περίπτωση.

2.10. Συνεπώς, φαίνεται να έχει παραβιαστεί η αρχή της ίσης μεταχείρισης. Εντούτοις, το θέμα κατά πόσον παραβιάστηκε η αρχή της ίσης μεταχείρισης είναι νομικό και συνεπώς, υπενθυμίζεται ότι η ανωτάτη αρχή επί θεμάτων κοινοτικού δικαίου είναι το Δικαστήριο.

Βάσει των ερευνών του Διαμεσολαβητή επί της καταγγελίας δεν φαίνεται να διαπιστώνεται κρούσμα κακής διοίκησης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής περάτωσε την εξέταση της υπόθεσης.

3.1.2. ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ ΑΡΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΕ ΕΓΓΡΑΦΑ

Απόφαση επί της καταγγελίας 1087/10.12.96/STATEWATCH/UK/IJH κατά του Συμβουλίου

Η καταγγελία

Η καταγγελία αφορά τέσσερις αιτήσεις παροχής εγγράφων τις οποίες ο καταγγέλλων υπέβαλε στο Συμβούλιο τον Ιούλιο και τον Αύγουστο 1996 στο πλαίσιο της απόφασης του Συμβουλίου για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφά του(15) (στο εξής "απόφαση 93/731/ΕΚ").

Στις 30 Ιουλίου 1996, ο καταγγέλλων ζήτησε αντίγραφα 71 εκθέσεων που εξετάστηκαν σε συνεδριάσεις της επιτροπής "Κ4" το Σεπτέμβριο, Οκτώβριο και Νοέμβριο 1994. Στις 31 Ιουλίου 1996, ζητήσε έξι έγγραφα που χρονολογούνταν από το 1992 έως το 1993. Στις 13 Αυγούστου 1996, απέστειλε δύο επιστολές προς το Συμβούλιο. Με την πρώτη, ζητούσε αντίγραφο μιας μόνο έκθεσης που είχε συνταχθεί το 1992, ενώ με τη δεύτερη, αντίγραφα 26 εκθέσεων που είχαν συζητηθεί κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων το οποίο πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο στις 4 Ιουνίου 1996, 23 από τις οποίες χρονολογούνταν από το 1996 και τρεις ήσαν παλαιότερες.

Στις 26 Σεπτεμβρίου 1996, η Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου απάντησε στον καταγγέλλοντα δηλώνοντας ότι τα αιτήματά του "από αυτή την άποψη αποτελούν επαναλαμβανόμενες αιτήσεις, οι οποίες αφορούν επίσης πολύ μεγάλο αριθμό εγγράφων" και ότι η Γενική Γραμματεία είχε εξεύρει δίκαιη λύση δυνάμει του άρθρου 3 παράγραφος 2 της απόφασης 93/731/ΕΚ λαμβάνοντας υπόψη μόνον τα έγγραφα που χρονολογούντο από το 1996 (δηλαδή 23 από τα 26 έγγραφα που ζητήθηκαν με τη δεύτερη επιστολή από 13 Αυγούστου 1996). Η Γενική Γραμματεία παρέσχε στον καταγγέλλοντα 16 από τα 23 έγγραφα, αλλ' αρνήθηκε να επιτρέψει την πρόσβαση στα επτά υπόλοιπα.

Στις 10 Οκτωβρίου 1996, ο καταγγέλλων υπέβαλε επιβεβαιωτική αίτηση για όλα τα έγγραφα στα οποία δεν του είχε επιτραπεί η πρόσβαση. Στις 20 Νοεμβρίου 1996, η Προεδρία του Συμβουλίου απάντησε επικυρώνοντας την αρχική απόφαση να εφαρμοστεί "δίκαιη λύση", δηλαδή λαμβάνοντας υπόψη μόνον τα επτά έγγραφα που χρονολογούντο από το 1996.

Όσον αφορά αυτά τα επτά έγγραφα, το Συμβούλιο δήλωσε ότι είχε σταθμίσει προσεκτικά το συμφέρον του καταγγέλλοντος να αποκτήσει πρόσβαση και το συμφέρον του Συμβουλίου να προστατεύσει το απόρρητο των διασκέψεών του και ότι το δεύτερο κρίθηκε υπέρτερο του πρώτου. Λεπτομερέστερα, δήλωσε τα εξής:

"Τα έγγραφα 7574/96, 6982/2/96 και 7753/96 περιέχουν λεπτομερείς εθνικές θέσεις σχετικά με Σύμβαση για τα εξωτερικά σύνορα, με σύσταση για την παράνομη απασχόληση πολιτών τρίτων χωρών και με Σύμβαση για την έκδοση, αντιστοίχως. Τα θέματα αυτά βρίσκονται ακόμα υπό συζήτηση ή υιοθετήθηκαν μόλις πρόσφατα.

Τα έγγραφα 7717/1/96 και 7718/1/96 περιέχουν λεπτομερείς εθνικές θέσεις για τον προϋπολογισμό της Μονάδας Ναρκωτικών της Europol και το σύστημα υπολογιστών της Europol.

Τέλος, τα έγγραφα 7788/96 και 7791/96 περιέχουν αναφορές σε γνωμοδοτήσεις των Νομικών Υπηρεσιών του Συμβουλίου για το θέμα της δικαστικής ερμηνείας της σύμβασης Europol, καθώς και σχόλια ορισμένων αντιπροσωπειών για το θέμα."

Στην καταγγελία του προς το Διαμεσολαβητή, ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι ο χειρισμός των αιτήσεών του για πρόσβαση σε έγγραφα από το Συμβούλιο ήταν άδικος και πιθανόν παράνομος.

Η έρευνα

Η γνώμη του Συμβουλίου

Η καταγγελία διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο, μαζί με άλλες πέντε καταγγελίες που υπέβαλε ο ίδιος καταγγέλλων. Το Μάρτιο 1997, το Συμβούλιο απέστειλε απάντηση η οποία αμφισβητούσε κατά πόσον ο Διαμεσολαβητής ήταν αρμόδιος να εξετάσει τις καταγγελίες. Στις 15 Απριλίου 1997, ο Διαμεσολαβητής απέστειλε επιστολή προς το Συμβούλιο με την οποία επιβεβαίωνε την αρχική του απόφαση ότι οι καταγγελίες ενέπιπταν στο πεδίο της εντολής του και ανανέωνε το αίτημά του για την έκδοση γνώμης επί της ουσίας των καταγγελιών.

Στις 20 Ιουνίου 1997, το Συμβούλιο συμμορφώθηκε με το αίτημα του Διαμεσολαβητή. Όσον αφορά την εφαρμογή "δίκαιης λύσης", το Συμβούλιο παρατήρησε ότι η γνώμη του επί άλλης καταγγελίας του ίδιου καταγγέλλοντα (1053/25.11.96/STATEWATCH/UK/IJH) ίσχυε και για την προκειμένη περίπτωση.

Οι παρατηρήσεις του καταγγέλλοντος

Στις παρατηρήσεις του, ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι:

- Το Συμβούλιο δεν δικαιούται να εφαρμόσει "δίκαιη λύση" για τις τέσσερις αιτήσεις πρόσβασης σε έγγραφα που είχε υποβάλει,

- το Συμβούλιο δεν δικαιούται να αρνηθεί την πρόσβαση σε έγγραφα με την αιτιολογία ότι έχουν εγκριθεί προσφάτως ή ότι περιέχουν τις απόψεις των κρατών μελών.

Η επιθεώρηση των εγγράφων από το Διαμεσολαβητή

Ο Διαμεσολαβητής θεώρησε απαραίτητο να επιθεωρήσει τα επτά έγγραφα στο οποία το Συμβούλιο είχε αρνηθεί να επιτρέψει την πρόσβαση δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 2 της απόφασης 93/731/ΕΚ.

Ο Διαμεσολαβητής ενημέρωσε τον καταγγέλλοντα για την επιθεώρηση, η οποία σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του καταστατικού του Διαμεσολαβητή, δεν μπορούσε να περιλάβει τη δημοσιοποίηση των ίδιων των εγγράφων, ή οποιασδήποτε πληροφορίας που περιλαμβάνεται σε αυτά, στον καταγγέλλοντα.

Η επιθεώρηση έλαβε χώρα στο κτίριο Justus Lipsius του Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, στις 2 Οκτωβρίου 1998. Εκτός από την πρόσβαση στα έγγραφα, οι υπηρεσίες του Συμβουλίου προσφέρθηκαν να παράσχουν στις υπηρεσίες του Διαμεσολαβητή αντίγραφά τους, αν χρειαζόταν. Μετά από επιθεώρηση των εγγράφων, οι υπηρεσίες του Διαμεσολαβητή έκριναν ότι δεν ήταν ανάγκη να ληφθούν αντίγραφα.

Η απόφαση

1. Το θέμα της δικαιοδοσίας

1.1. Οι αντιρρήσεις του Συμβουλίου για την αρμοδιότητα του Διαμεσολαβητή φαίνεται να στηρίζονται σε δύο προτάσεις:

α) η αρμοδιότητα του Διαμεσολαβητή δεν εκτείνεται σε ενέργειες που αναλαμβάνει το Συμβούλιο σε σχέση με τη συνεργασία στους τομείς της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων (τον "τρίτο πυλώνα") και

β) το θέμα των καταγγελιών αφορά ενέργειες που έχει αναλάβει το Συμβούλιο στο πλαίσιο του τρίτου πυλώνα.

1.2. Η απόφαση του Διαμεσολαβητή ότι είναι αρμόδιος να εξετάσει τις καταγγελίες βασίζεται στην άποψή του ότι η δεύτερη από αυτές τις προτάσεις είναι εσφαλμένη. Συνεπώς, δεν χρειάζεται να λάβει θέση επί της πρώτης πρότασης.

1.3. Το θέμα των καταγγελιών αφορά την ανταπόκριση του Συμβουλίου σε αιτήσεις παροχής εγγράφων. Οι αιτήσεις υποβλήθηκαν δυνάμει της απόφασης 93/731/ΕΚ και διεκπεραιώθηκαν αναλόγως από το Συμβούλιο. Η απόφαση 93/731/ΕΚ θεσπίστηκε δυνάμει του άρθρου 151 της συνθήκης ΕΚ. Στην απόφασή του επί της υπόθεσης Κάτω Χώρες κατά Συμβουλίου(16) το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η απόφαση 93/731/ΕΚ γεννά νομικές συνέπειες έναντι τρίτων από άποψη κοινοτικού δικαίου.

1.4. Η απόφαση ερμηνεύθηκε και εφαρμόστηκε από το Πρωτοδικείο στην υπόθεση Carvel και Guardian Newspapers κατά Συμβουλίου(17), η οποία αφορούσε επίσης έγγραφα του τρίτου πυλώνα. Λόγω των περιορισμών της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου τους οποίους επιβάλλει το άρθρο Λ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Πρωτοδικείο δεν θα διέθετε δικαιοδοσία για να εξετάσει την εν λόγω πτυχή της υπόθεσης Carvel, αν η πρόσβαση σε έγγραφα του τρίτου πυλώνα θεωρείτο ωσαύτως θέμα του τρίτου πυλώνα.

1.5. Από τα προαναφερθέντα, προκύπτει ότι η ορθή ερμηνεία και εφαρμογή της απόφασης 93/731/ΕΚ για την πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα είναι θέμα κοινοτικού δικαίου και όχι θέμα τρίτου πυλώνα, ακόμα και αν τα εν λόγω έγγραφα αφορούν δράσεις στο πλαίσιο του τρίτου πυλώνα. Ο Διαμεσολαβητής ενημέρωσε το Συμβούλιο για την απόφασή του στις 15 Απριλίου 1997 (Σημείωση: Στην απόφασή του με ημερομηνία 17 Ιουνίου 1998, το Πρωτοδικείο απέρριψε, με παρόμοια αιτιολογία, τις αντιρρήσεις του Συμβουλίου για τη δικαιοδοσία του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Tidningen Journalisten(18).

2. Η εφαρμογή "δίκαιης λύσης"

2.1. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 της απόφασης 93/731/ΕΚ, το Συμβούλιο δεν δικαιούται να εφαρμόσει "δίκαιη λύση" για τις τέσσερις αιτήσεις πρόσβασης σε έγγραφα που είχε υποβάλει.

2.2. Όπως σημείωσε το Συμβούλιο στη γνώμη του, το θέμα που αφορά η εν λόγω πτυχή της καταγγελίας είναι ταυτόσημο με το θέμα που έθεσε άλλη καταγγελία του ιδίου καταγγέλλοντος υπό στοιχεία 1053/25.11.96/STATEWATCH/UK/IJH. Συνεπώς, η απόφαση του Διαμεσολαβητή με ημερομηνία 28 Ιουλίου 1998 για εκείνη την υπόθεση ισχύει και για την προκειμένη περίπτωση.

2.3. Εφαρμόζοντας την εν λόγω απόφαση, ιδίως όσον αφορά την έννοια των όρων "επαναλαμβανόμενες αιτήσεις" και "πολυσέλιδα έγγραφα", καθίσταται σαφές ότι το Συμβούλιο δεν δικαιούται να εφαρμόσει "δίκαιη λύση" δυνάμει του άρθρου 3 παράγραφος 2 της απόφαης 93/731/ΕΚ στις τέσσερις αιτήσεις πρόσβασης σε έγγραφα της προκειμένης υπόθεσης.

3. Η άρνηση να επιτραπεί η πρόσβαση δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 2

3.1. Το Συμβούλιο αρνήθηκε να επιτρέψει την πρόσβαση σε επτά έγγραφα δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 2 της απόφασης 93/731/ΕΚ, το οποίο έχει ως εξής: "Η πρόσβαση σε έγγραφο του Συμβουλίου μπορεί να απαγορευθεί για λόγους προστασίας του απορρήτου των διασκέψεων του Συμβουλίου."

Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, προϋπόθεση για την εφαρμογή της εν λόγω διάταξης είναι να προβεί το Συμβούλιο σε πραγματική στάθμιση μεταξύ, αφενός, του συμφέροντος του πολίτη να του επιτραπεί η πρόσβαση στα έγγραφα και, αφετέρου, κάθε ιδίου συμφέροντος να προστατεύσει το απόρρητο των διασκέψεών του.

3.2. Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι το Συμβούλιο, όταν εφαρμόζει το άρθρο 4 παράγραφος 2, δεν δικαιούται να αρνηθεί την πρόσβαση σε έγγραφα με την αιτιολογία ότι έχουν υιοθετηθεί προσφάτως ή ότι περιέχουν τις απόψεις των κρατών μελών. Ο Διαμεσολαβητής δεν γνωρίζει κάποιο νομικό κανόνα ή αρχή που θα απαιτούσε από το Συμβούλιο να μην εξετάζει, κατά τη στάθμιση των συμφερόντων δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 2:

- την ημερομηνία σύνταξης, συζήτησης ή έγκρισης ενός εγγράφου, ή

- το γεγονός ότι ένα έγγραφο περιέχει απόψεις κρατών μελών.

3.3. Η επιθεώρηση των εγγράφων εκ μέρους του Διαμεσολαβητή επιβεβαίωσε ότι οι λόγοι τους οποίους προέβαλε το Συμβούλιο αντιστοιχούν στο περιεχόμενο των εν λόγω εγγράφων.

3.4. Συνεπώς, δεν φαίνεται να διαπιστώνεται κακή διοίκηση εκ μέρους του Συμβουλίου όσον αφορά την εν λόγω πτυχή της υπόθεσης.

Συμπέρασμα

Όσον αφορά την εφαρμογή "δίκαιης λύσης" από το Συμβούλιο, η κριτική παρατήρηση του Διαμεσολαβητή στην υπόθεση 1053/25.11.96/STATEWATCH/UK/IJH (απόφαση της 28ης Ιουλίου 1998) ισχύει και για τις αιτήσεις πρόσβασης σε έγγραφα του καταγγέλλοντος της προκειμένης υπόθεσης.

Όσον αφορά την άρνηση πρόσβασης σε επτά έγγραφα δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 2 της απόφασης 93/731/ΕΚ, βάσει των ερευνών του Διαμεσολαβητή, δεν φαίνεται να διαπιστώνεται περίπτωση κακής διοίκησης εκ μέρους του Συμβουλίου.

Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής περάτωσε την εξέταση της υπόθεσης.

3.1.3. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ: ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΕΓΓΡΑΦΟ - ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ

Απόφαση επί της καταγγελίας 449/96/20.2.96/HKC/PD κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η καταγγελία

Το Φεβρουάριο 1996, η δανική νομική εταιρεία (HKC) υπέβαλε καταγγελία στο Διαμεσολαβητή εξ ονόματος της δανικής συνδικαλιστικής οργάνωσης LF. Η καταγγελία αφορούσε την απόφαση της Επιτροπής να χορηγήσει απαλλαγή από τους κανόνες ανταγωνισμού για συμφωνία συμμαχίας μεταξύ δύο αεροπορικών εταιρειών, οι υπάλληλοι των οποίων ήσαν μέλη της LF. Κατά την άποψη της καταγγέλλουσας, η συμφωνία θα οδηγούσε σε απώλεια θέσεων εργασίας μεταξύ των μελών της LF. Σύμφωνα με την LF, η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να λάβει υπόψη τις επιπτώσεις στην απασχόληση κατά τη χορήγηση της απαλλαγής από τους κανόνες ανταγωνισμού. Η καταγγελία αναφερόταν επίσης στο ότι η Επιτροπή ουδέποτε δήλωσε ότι έλαβε ή απάντησε στις παρατηρήσεις της LF τις οποίες η ίδια η Επιτροπή την είχε καλέσει να υποβάλει στο πλαίσιο του εφαρμοστέου κανονισμού περί εξαιρέσεων.

Η έρευνα

Η γνώμη της Επιτροπής

Η καταγγελία διαβιβάστηκε στην Επιτροπή, η οποία, στη γνώμη της, ισχυρίστηκε ότι ο Διαμεσολαβητής δεν ήταν αρμόδιος να λάβει θέση σχετικά με το αν οι επιπτώσεις επί της απασχόλησης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη χορήγηση απαλλαγής από τους κανόνες ανταγωνισμού, εφόσον το θέμα αφορούσε εικαζόμενη παράλειψη εφαρμογής του νόμου, και όχι κακή διοίκηση. Επίσης, η Επιτροπή δήλωσε ότι δεν υποχρεούται να απαντά σε παρατηρήσεις τις οποίες καλεί τρίτους, όπως η LF, να υποβάλουν, εφόσον σκοπός των παρατηρήσεων είναι απλώς να βοηθήσουν την Επιτροπή στην ανάλυσή της.

Οι παρατηρήσεις της καταγγέλλουσας

Στις παρατηρήσεις της, η καταγγέλλουσα επέμεινε στην καταγγελία και θεώρησε το Διαμεσολαβητή αρμόδιο να χειριστεί όλες τις πτυχές της.

Η απόφαση

1. Ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι είναι αρμόδιος να ασχοληθεί με το αν η Επιτροπή υποχρεούται να λάβει υπόψη τις επιπτώσεις στην απασχόληση όταν εξετάζει τη χορήγηση απαλλαγής από τους κανόνες ανταγωνισμού. Περαιτέρω παρατηρήσεις για το θέμα περιλήφθηκαν σε επιστολή προς τον Πρόεδρο της Επιτροπής, το περιεχόμενο της οποίας συνοψίζεται κατωτέρω στο κεφάλαιο των περαιτέρω παρατηρήσεων.

2. Επί της ουσίας της υπόθεσης, ο Διαμεσολαβητής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι βάσει των εφαρμοστέων κανόνων και της νομολογίας του Δικαστηρίου η Επιτροπή δεν φαίνεται να υποχρεούται να λάβει υπόψη τέτοιους παράγοντες.

3. Όσον αφορά την παράλειψη της Επιτροπής να επιβεβαιώσει την παραλαβή και να απαντήσει στις παρατηρήσεις της LF, ο Διαμεσολαβητής παρατήρησε ότι ο εφαρμοστέος κανονισμός δεν περιλαμβάνει τέτοια υποχρέωση. Εντούτοις, η Επιτροπή, καλώντας τρίτους να υποβάλουν παρατηρήσεις για να τη βοηθήσουν στην ανάλυσή της, έθεσε εαυτήν σε κατάσταση όπου οι πολίτες μπορούν ευλόγως να αναμένουν αντίδραση εκ μέρους της, και μάλιστα στην προκειμένη περίπτωση, όπου η LF ενδιαφερόταν για την απόφαση διότι τα μέλη της πιθανόν να επηρεάζονταν από αυτή. Η παράλειψη της Επιτροπής να αντιδράσει στις παρατηρήσεις της LF αποτελούσε, συνεπώς, κρούσμα κακής διοίκησης.

Δεδομένου ότι η εν λόγω πτυχή της υπόθεσης αφορά διαδικασίες που έχουν σχέση με συγκεκριμένα γεγονότα του παρελθόντος, δεν ήταν σκόπιμο να επιδιωχθεί φιλικός διακανονισμός της υπόθεσης. Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής περάτωσε την εξέταση της υπόθεσης.

Συμπληρωματικές παρατηρήσεις

Σε επιστολή προς τον Πρόεδρο της Επιτροπής, η οποία συνόδευε την απόφαση, ο Διαμεσολαβητής διατύπωσε, συνοπτικά, τις ακόλουθες συμπληρωματικές παρατηρήσεις:

Οι απόψεις της Επιτροπής σχετικά με το βάσιμο καταγγελίας είναι πάντα ευπρόσδεκτες, παρόλο που επισημαίνεται ότι αρμόδ