Σχέδιο ανακοίνωσης της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με ορισμένα κοινοτικά μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων

(1999/C 369/03)

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται στις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών και στους νομικούς κανόνες, αρχές κοινές σε όλα τα κράτη μέλη(1).

Το δικαίωμα ισότητας ενώπιον του νόμου και προστασίας όλων των ανθρώπων από τις διακρίσεις αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και είναι ουσιώδους σημασίας για τη σωστή λειτουργία των δημοκρατικών κοινωνιών. Συμβάλλει στους στόχους της αύξησης της οικονομικής και κοινωνικής προόδου και της επίτευξης υψηλού επιπέδου απασχόλησης μέσω της ενδυνάμωσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής. Τον Ιούνιο 1997 στο Άμστερνταμ, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναγνώρισαν ότι ποτέ δεν ήταν πιο σημαντικό απ' ο ό, τι σήμερα να υπογραμμισθούν αυτές οι αρχές. Συμφώνησαν να ενδυναμώσουν την ικανότητα της ΕΕ να δρα σ' αυτό τον τομέα με την εισαγωγή του άρθρου 13 της συνθήκης ΕΚ το οποίο παρέχει στην Κοινότητα ειδικές εξουσίες για την ανάληψη δράσης για την καταπολέμηση των δικρίσεων λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας και γενετήσιου προσανατολισμού. Η δράση για την προώθηση της ίσης μεταχείρισης και την καταπολέμηση των διακρίσεων είναι σημαντική για χάρη των πολιτών και της αφοσίωσής τους στα ιδανικά της Ένωσης. Αλλά είναι επίσης και στο πλαίσιο της διεύρυνσης σημαντικό να καταστεί σαφές ότι αυτές οι αρχές δεν πρέπει να είναι απλώς λόγια.

Σκοπός των προτάσεων που παρουσιάζονται στο πλαίσιο της παρούσας ανακοίνωσης είναι να τεθούν σε ισχύ οι νέες εξουσίες που παρέχονται στην Κοινότητα με το άρθρο 13.

2. ΥΠΟΒΑΘΡΟ: ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ, ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Το δικαίωμα των ατόμων να μην υφίστανται διακρίσεις αυθαίρετα έχει αναγνωρισθεί από καιρό από διεθνείς οργανώσεις, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της.

2.1. Το διεθνές πλαίσιο

Το δικαίωμα της μη διάκρισης αναγνωρίζεται ως αυτόνομο δικαίωμα ή σε συνδυασμό με την άσκηση άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων, μεταξύ άλλων: από τις συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών για τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα, για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα· από τις συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών για την εξάλειψη κάθε μορφής διάκρισης σε βάρος των γυναικών και κατά των φυλετικών διακρίσεων· από την ευρωπαϊκή σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες· σχετικά μόνο με τη μισθωτή και ελεύθερη απασχόληση, από τη σύμβαση αριθ. 111 του ΔΓΕ(2).

Παρόλο που όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ είτε έχουν υπογράψει εξαρχής είτε έχουν επικυρώσει εκ των υστέρων αυτές τις διεθνείς συμφωνίες, με εξαίρεση τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τις φυλετικές διακρίσεις και τη σύμβαση 111 του ΔΓΕ, αυτό δεν σημαίνει ότι τα άτομα έχουν νομικά εκτελεστή απαίτηση αποζημίωσης. Σημαίνει ότι το κράτος ανέλαβε δέσμευση να εγγυάται το σεβασμό της μη διάκρισης εντός της επικράτειάς του.

2.2. Η εθνική διάσταση

Υπάρχουν σημαντικές διαφορές στο συνταγματικό και το κοινό δίκαιο των κρατών μελών όσον αφορά το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης και την απαγόρευση των διακρίσεων(3).

2.2.1. Συνταγματικό δίκαιο

Όλα τα κράτη μέλη, εκτός από ένα, έχουν συνταγματικές διατάξεις που κηρύσσουν παράνομες τις διάφορες μορφές διάκρισης. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει γραπτό σύνταγμα, όμως το άγραφο σύνταγμά του απαγορεύει τις διακρίσεις.

Η διατύπωση αυτών των συνταγματικών διατάξεων ποικίλλει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτές προβλέπουν ρητώς περιοριστικό κατάλογο παραγόντων διακρίσεων που απαγορεύονται. Σε άλλα κράτη μέλη, τα συντάγματα καθιερώνουν ενδεικτικό κατάλογο, με υπολειμματικές ρήτρες που απαγορεύουν τις διακρίσεις γενικά, αναφερόμενες σε θέματα όπως "κάθε άλλη συνθήκη ή προσωπική ή κοινωνική περίσταση" ή "κάθε άλλη περίπτωση".

Τα συντάγματα των περισσότερων κρατών μελών καλύπτουν ρητώς τους ακόλουθους λόγους διάκρισης: φυλετική ή εθνική καταγωγή· θρησκεία ή πεποιθήσεις· και, όλο και περισσότερο, αναπηρία(4). Παρόλο που πολλά κράτη μέλη έχουν αναπτύξει νομοθεσία κοινού δικαίου που απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω ηλικίας, μόνον ένα κράτος μέλος αναφέρεται ρητώς στην ηλικία, στο σύνταγμα του, ενώ το συνταγματικό δικαστήριο ενός άλλου κράτους μέλους δήλωσε ότι ο λόγος αυτός υπάρχει σιωπηρά στο σύνταγμά του(5). Τα δικαστήρια τριών κρατών μελών(6) ερμήνευσαν τα εθνικά συντάγματά τους κατά την έννοια ότι απαγορεύουν τις διακρίσεις βάσεις του γενετήσιου προσανατολισμού.

Οι συνταγματικές ρήτρες "κατά των διακρίσεων" ή "περί ισότητας" είναι νομικά εκτελεστές από τα άτομα στα περισσότερα κράτη μέλη. Στα άλλα κράτη μέλη τα άτομα δεν μπορούν να βασισθούν πλήρως στις συνταγματικές διατάξεις περί ισότητας όταν εμφανίζονται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων: αυτές οι διατάξεις αποτελούν, εντούτοις, αρχές οι οποίες πρέπει να εμπνέουν τη δημόσια δράση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να μπορούν να χρησιμοποιούνται για την αιτιολόγηση μιας πρόκλησης για το κοινό δίκαιο για λόγους συμφωνίας προς το σύνταγμα.

2.2.2. Κοινό δίκαιο

Όσον αφορά το κοινό δίκαιο, τα νομικά συστήμτα όλων των κρατών μελών περιέχουν κανονισμούς που διέπουν την ισότητα μεταχείρισης και τη μη διάκριση σε πολλές πτυχές της σχέσης εργασίας, για παράδειγμα όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, την αμοιβή και τις συνθήκες εργασίας στη διάρκεια της απασχόλησης.

Σε πολλά κράτη μέλη, οι κανόνες περί ισότητας μεταχείρισης και μη διάκρισης καθιερώνονται με γενικές ή υπολειμματικές ρήτρες που αναφέρονται σε "όλες τις φάσεις της απασχόλησης" σε "όλες τις συνθήκες εργασίες" ή "στις άλλες συνθήκες". Σε ορισμένες περιπτώσεις αναφέρονται επίσης ειδικά θέματα όπως ο χρόνος εργασίας, η αμοιβή ή η προαγωγή. Ορισμένα συστήματα κρατών μελών καθιστούν επίσης άκυρες ή άνευ αποτελέσματος ορισμένες ρήτρες ή ορισμένους κανονισμούς εφόσον το αποτέλεσμά τους συνεπάγεται διακρίσεις ή καταλήγει σε άνιση μεταχείριση.

Γενικότερα ορισμένα κράτη μέλη δεν διαθέτουν πλήρη νομοθεσία (άλλη από μεμονωμένες διατάξεις και περιέχονται στους διαφόρους εργατικούς ή ποινικούς κώδικες) για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, ηλικίας και γενετήσιου προσανατολισμού.

Η ειδική νομοθεσία κατά των διακρίσεων σε δύο κράτη μέλη δεν καλύπτει την ηλικία και το γενετήσιο προσανατολισμό. Η νομοθεσία σε δύο άλλα κράτη μέλη δεν καλύπτει την ηλικία και την αναπηρία ενώ η νομοθεσία σε ένα άλλο κράτος μέλος δεν καλύπτει την ηλικία.

2.3. Κοινοτικό πλαίσιο

2.3.1. Κοινοτική νομοθεσία

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ανέλαβε μακροπρόθεσμη δέσμευση για την ισότητα ευκαιριών και την ισότητα μεταχείρισης ανδρών και γυναικών. Επίσης έχει επιδείξει σταθερά τη δέσμευσή της να εξαλείψει κάθε άλλη μορφή διάκρισης μέσω μιας ποικιλίας πράξεων - κοινές δηλώσεις, ψηφίσματα, οδηγίες και προγράμματα δράσης(7). Το 1989 ο κοινοτικός χάρτης των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων αναγνωρίζει τη σημασία της καταπολέμησης κάθε μορφής διάκρισης για την εξασφάλιση της ίσης μεταχείρισης.

Εντούτοις, η Κοινότητα επικρίθηκε συχνά για το ότι δεν προχωρεί περισσότερο και ιδιαίτερα για την έλλειψη ειδικής νομικής βάσης για δράση που να προχωρεί πέρα από την ισότητα μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στο πεδίο της απασχόλησης.

Για να εξασφαλισθεί η αμερόληπτη εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας ενώ εκκρεμούν τα συμπεράσματα της διακυβερνητικής διάσκεψης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανακοίνωσή της σχετικά με το ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό, της 13ης Δεκεμβρίου 1995, υποσχέθηκε να προτείνει την ένταξη, στις περιπτώσεις που αυτό ενδείκνυται, ρητρών κατά των διακρίσεων, τόσο στις νέες κοινοτικές πράξεις όσο και κατά την αναθεώρηση και την ενημέρωση της κοινοτικής νομοθεσίας.

Κατά συνέπεια, εισήχθησαν γενικές ρήτρες κατά των διακρίσεων σε ορισμένες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ιδιαίτερα στην τροποποιημένη αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

Επιπλέον, για λόγους αρχής, το άρθρο 1Α του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων των ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε το 1998, καθιερώνει μία ρήτρα κατά των διακρίσεων λόγω φυλής, πολιτικών, φιλοσοφικών ή θρησκευτικών πεποιθήσεων, φύλου ή γενετήσιου προσανατολισμού.

Στη διακυβερνητική διάσκεψη του Ιουνίου 1997, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων εισήγαγαν το νέο άρθρο 13 στην συνθήκη του Άμστερνταμ το οποίο αναγνωρίζει στην Κοινότητα ειδικές εξουσίες για να αναλάβει δράση για την καταπολέμηση των διακρίσεων με βάση το φύλο, τη φυλή ή την εθνική καταγωγή, τη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις, την αναπηρία, την ηλικία και τον σεξουαλικό προσανατολισμό. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Cardiff, τον Ιούνιο του 1998, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων δήλωσαν ότι αναμένουν περαιτέρω προτάσεις για κοινή δράση σε συνέχεια της ανακοίνωσης της Επιτροπής για ένα σχέδιο δράσης κατά του ρατσισμού.

Η ανάγκη υποχρέωσης της ΕΕ για την καταπολέμηση των διακρίσεων επικυρώθηκε σαφώς στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Tampere τον Οκτώβριο του 1999.

2.3.2. Διατάξεις σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα

Το άρθρο 6 σημείο 2 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση καθορίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία εγγυάται η ευρωπαϊκή σύμβαση περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το άρθρο 14 της ευρωπαϊκής σύμβασης καθιερώνει μια γενική αρχή κατά των διακρίσεων. Εντούτοις, η διάταξη αυτή είναι πολύ πιο περιορισμένη από τα προτεινόμενα μέτρα για την εφαρμογή του άρθρου 13 της συνθήκης ΕΚ. Παρόλο που απαγορεύει τις διακρίσεις, το άρθρο 14 της σύμβασης δεν δημιουργεί ανεξάρτητα δικαιώματα και, περαιτέρω, επιβάλλει μόνον υποχρεώσεις στις κυβερνήσεις. Επιπλέον, το άρθρο 14 αναφέρεται στην αρχή της μη διάκρισης σε πολύ γενικές γραμμές. Αντίθετα, οι προτάσεις για την εφαρμογή του άρθρου 13 της συνθήκης θεσπίζουν ένα νομοθετικό πλαίσιο που πρέπει να εφαρμόζεται από τα κράτη μέλη και προβλέπουν διορθωτικά μέτρα με άμεσα εκτελεστές δικαστικές αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων.

Κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στην Κολωνία τον Ιούνιο του 1999, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αποφάσισαν ότι πρέπει να συνταχθεί ένας χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ. Η εκπόνηση ενός χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων, παρόλο που η εκπόνηση αυτή αποτελεί παράλληλο διάβημα, έχει μεγάλη σημασία ως προς το θέμα αυτό. Εντούτοις, δεν είναι σαφές σε αυτό το στάδιο κατά πόσον ο χάρτης θα προβλέπει άμεσα εκτελεστές δικαστικές αποφάσεις για την επιβολή διορθωτικών μέτρων. Δεν θα ήταν σκόπιμο να εξαρτηθούν οι προτάσεις βάσει του άρθρου 13 από την τελική έγκριση του χάρτη.

2.3.3. Άλλες πρωτοβουλίες της ΕΕ

- Μια κοινή δράση(8) βάσει του άρθρου Κ.3 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τη δράση για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 15 Ιουλίου 1996. Ο κύριος στόχος της κοινής δράσης ήταν να εξασφαλίσει αποτελεσματική δικαστική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Σ' αυτό το πλαίσιο η κοινή δράση αναφέρεται στην ανάγκη να παρεμποδίζονται οι διαιωνίζοντες αυτά τα αδικήματα και να μην εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι αυτές οι δραστηριότητες αντιμετωπίζονται διαφορετικά στα διάφορα κράτη μέλη, μετακινούμενοι από τη μια χώρα στην άλλη έτσι ώστε να αποφεύγουν τις ποινικές διώξεις.

Μια έκθεση για την εκτίμηση της εφαρμογής της κοινής δράσης που καταρτίστηκε τον Απρίλιο του 1998 έδειξε ότι τα είδη συμπεριφοράς που απαριθμούνται στην κοινή δράση διώκονται ήδη ποινικώς ως αδικήματα κατά τη νομοθεσία των κρατών μελών ή ότι ορισμένα κράτη μέλη επανεξετάζουν τη νομοθεσία τους έτσι ώστε να εξασφαλίσουν ότι οι δραστηριότητες που απαριθμούνται στην κοινή δράση μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ποινικά αδικήματα. Εντούτοις, σημειώθηκε ότι μπορεί να πραγματοποιηθεί μεγαλύτερη πρόοδος π.χ. στον τομέα των υπηρεσιών επαφής προς ανάπτυξη της αποτελεσματικότητας της κοινής δράσης. Μια περαιτέρω επανεξέταση της εφαρμογής αυτής πρέπει να αναληφθεί από το Συμβούλιο πριν από το τέλος του Ιουνίου 2000.

Η Επιτροπή θα εκτιμήσει την ανάγκη περαιτέρω πρωτοβουλιών σ' αυτό τον τομέα, λαμβάνοντας υπόψη τα νέα είδη ένδικων μέσων που εισάχθηκαν από τη συνθήκη του Άμστερνταμ και λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση σχετικά με την κοινή δράση που αναμένεται για τον Ιούνιο 2000.

- Μια ανακοίνωση σχετικά με τα θύματα εγκλημάτων στην ΕΕ(9) εκδόθηκε τον Ιούλιο του 1999. Αυτή συγκεντρώνεται κυρίως στο άτομο το οποίο πέφτει θύμα σε κράτος μέλος άλλο από το δικό του. Σκοπός της ανακοίνωσης είναι να εισάγει τη συζήτηση για τα συγκεκριμένα μέτρα προς βελτίωση της κατάστασης των θυμάτων εγκλημάτων. Προτείνει μέτρα πρόληψης, βοήθειας, αντιστάθμισης, και συμπαράστασης υπέρ των θυμάτων κατά την ποινική διαδικασία. Ο ιδιαίτερα τρωτός χαρακτήρας ορισμένων κατηγοριών θυμάτων όπως τα θύματα αλλοδαπής καταγωγής θα αιτιολογούσε ειδική προσοχή κατά τη βοήθεια η οποία μπορεί να τους παρασχεθεί και στη δυνατότητα πρόσβασης σ' αυτές τις υπηρεσίες. Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Tampere της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999 υπογραμμίζουν τη σημασία της βελτίωσης της προστασίας των θυμάτων και της πρόσβασής τους στη δικαιοσύνη.

- Στο πλαίσιο των προγραμμάτων κατάρτισης και ανταλλαγών στον τομέα της δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας, συγκεκριμένα με τα προγράμματα Grotius και OISIN, η Επιτροπή έχει ήδη χρηματοδοτήσει ορισμένα σχέδια τα οποία αφορούν την πρόληψη και την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Αυτά τα σχέδια αποσκοπούν στη διευκόλυνση της δικαστικής συνεργασίας με τη βελτίωση της επίγνωσης του νόμου, των διαδικασιών και των οργάνων στα πλαίσια των συστημάτων των κρατών μελών, στη βελτίωση του τρόπου κατάρτισης των αστυνομικών για την ενασχόλησή τους με τις εθνικές μειονότητες και στη συμβολή στην ανάπτυξη νέων ειδών πολιτικής στον τομέα της πρόσληψης αστυνομικών με σκοπό την ύπαρξη αστυνομικών δυνάμεων που να αντικατοπτρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις διάφορες κοινότητες και μειονότητες.

Βάσει των αποτελεσμάτων αυτών των σχεδίων, η Επιτροπή είναι πρόθυμη να υποστηρίξει περαιτέρω δραστηριότητες για την ενίσχυση της δικαστικής συνεργασίας, το ρόλο των αρχών επιβολής του νόμου και την κατάρτιση της αστυνομίας στον τομέα της καταπολέμησης του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.

3. ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ

Πολύ πριν από την υπογραφή της συνθήκης του Άμστερνταμ, διάφορα όργανα και ενδιαφερόμενα μέρη - συγκεκριμένα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ΜΚΟ - ζητούσαν ευρωπαϊκή νομοθεσία για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Ιδιαίτερα, η ανάγκη αντιρατσιστικής νομοθεσίας αναγνωρίσθηκε σε ευρεία κλίμακα στη διάρκεια του 1997, ευρωπαϊκού έτους κατά του ρατσισμού, και, με το πρόγραμμα κοινοτικής δράσης 1998-2000, η Επιτροπή ανήγγειλε ότι θα αρχίσει ευρεία συζήτηση για την εφαρμογή του άρθρου 13, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας ενός προγράμματος πλαισίου για την καταπολέμηση κάθε μορφής διάκρισης. Μετά την υπογραφή της νέας συνθήκης, η Επιτροπή διεξήγαγε εκτεταμένες διαβουλεύσεις σχετικά με το πεδίο εφαρμογής μιας τέτοιας νομοθεσίας με αστικούς παράγοντες όπως οι κοινωνικοί εταίροι, με τα κράτη μέλη και με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η διαβούλευση αυτή έλαβε χώρα σε μια σειρά επίσημων σεμιναρίων και διασκέψεων στην Οξφόρδη, στο Μάντσεστερ, στο Innsbruck, στη Βιέννη και στο Βερολίνο και στο δεύτερο φόρουμ κοινωνικής πολιτικής στις Βρυξέλλες τον Ιούνιο του 1998. Μεγάλος αριθμός εκπροσώπων από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, τα κράτη μέλη, την αστική κοινωνία και τους κοινωνικούς εταίρους συζήτησε θέματα σχετικά με την καταπολέμηση όλων των μορφών διάκρισης που αναφέρονται στο άρθρο 13 της συνθήκης. Περαιτέρω συζητήσεις έλαβαν χώρα επίσης με την ευρωπαϊκή πλατφόρμα κοινωνικών ΜΚΟ και στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε δύο ψηφίσματα τον Ιανουάριο και το Δεκέμβριο του 1998 με τα οποία εκφράσθηκαν σαφείς απόψεις σχετικά με τη χρήση του άρθρου 13 στο πεδίο του ρατσισμού και η επιτροπή του για την απασχόληση και τις κοινωνικές υποθέσεις εξέδωσε έγγραφο εργασίας το Μάρτιο 1999 το οποίο υποστηρίζει γενικά μια οριζόντια δεσμευτική πράξη για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Τέλος, οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων των κρατών μελών ερωτήθηκαν στο πλαίσιο της ομάδας υψηλού επιπέδου για τη μη διάκριση.

Κατ' αυτές τις διαβουλεύσεις οι κύριοι παράγοντες επικύρωσαν τη σημασία τεσσάρων αρχών:

- της ανάγκης προόδου σε ευρεία κλίμακα: κρίθηκε απαραίτητη μια κοινοτική δράση για την αντιμετώπιση των διακρίσεων σε όλο το φάσμα των περιπτώσεων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες αλλά επίσης και τις ομοιότητες που παρουσιάζουν οι διακρίσεις για διαφόρους λόγους,

- της ανάγκης να λαμβάνονται υπόψη τα ποικίλλοντα επίπεδα προόδου που πραγματοποιήθηκε στα κράτη μέλη: ενώ ορισμένα κράτη μέλη βασίσθηκαν σε συνταγματικές ρήτρες μόνο για την καθιέρωση δικαιωμάτων μη διάκρισης, άλλα ανέπτυξαν πολύ ειδική νομοθεσία σε ορισμένους τομείς,

- της ανάγκης να γίνει πλήρης χρήση της ροπής που υπάρχει και της πολιτικής βούλησης για την εξασφάλιση μεγαλύτερης προόδου όπου αυτό ήταν δυνατόν σε ειδικούς τομείς,

- της ανάγκης συμβολής στην ανάπτυξη πρακτικής πολιτικής επί του πεδίου καθώς και στην καθιέρωση δικαιώματος κατά των διακρίσεων: διττή προσέγγιση βασισμένη σε δεσμευτική νομοθεσία συνοδευόμενη και ενισχυμένη από πρόγραμμα δράσης.

4. Η ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Επιτροπή έλαβε πλήρως υπόψη αυτές τις απόψεις και τα λεπτομερέστερα σχόλια που έλαβε, κατά την κατάρτιση αυτής της δέσμης προτάσεων. Άντλησε επίσης ιδέες από την εμπειρία της Κοινότητας στην καταπολέμηση των διακρίσεων φύλου. Αυτό έδειξε ότι, ενώ η νομοθεσία για την κήρυξη των διακρίσεων εκτός νόμου αποτελεί ουσιώδες μέρος μιας αποτελεσματικής στρατηγικής για την αλλαγή στάσεων και συμπεριφοράς, ο χαρακτηρισμός του τι η κοινωνία θεωρεί ως παραδεκτό ή απαράδεκτο δεν αρκεί από μόνος του. Η νομοθεσία πρέπει να υποστηρίζεται με συγκεκριμένη δράση που να καθιστά ικανούς τους ανθρώπους να διδάσκονται από τις επιτυχίες και τις αποτυχίες των άλλων και να αξιοποιούν αυτά τα μαθήματα στη δική τους δράση για την αντιμετώπιση των διακρίσεων σε τοπικό επίπεδο - όπου συχνά είναι και πιο αποτελεσματική.

Η συνθήκη παρέχει εξουσία στο Συμβούλιο να αναλάβει κατάλληλη δράση για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Η εμπειρία στο πεδίο των διακρίσεων φύλου έδειξε ότι ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για την καταπολέμηση των διακρίσεων είναι η προώθηση της ίσης μεταχείρισης, αφήνοντας παράλληλα τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να αναλαμβάνουν θετική δράση για την αντιστάθμιση των παλαιόθεν υφισταμένων ανισοτήτων σε βάρος ομάδων ανθρώπων, οι οποίοι, ιστορικά, δεν έχαιραν ίσης μεταχείρισης.

Η Κοινότητα έχει ήδη αναλάβει δράση για την καταπολέμηση των διακρίσεων ιδιαίτερα στο τομέα της απασχόλησης και στον κοινωνικό τομέα. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη αυτή την εμπειρία όταν πρότεινε δέσμη πρωτοβουλιών βασισμένων σε ένα μείγμα νομικών πράξεων, που απορρέουν από αυτές τις προσπάθειες αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι οι διακρίσεις δεν αφορούν μόνο την αγορά εργασίας και απαιτούν ολοκληρωμένη προσέγγιση. Συνολικά αυτή η δέσμη θα συμβάλει στην καταπολέμηση των διακρίσεων, επίσης και μέσω της προώθησης της ισότητας μεταχείρισης.

Τα σχέδια οδηγιών που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν επηρεάζουν την αρχή της ισότητας η οποία διαπνέει τα εθνικά συντάγματα και το κοινό δίκαιο. Απλώς αποσκοπούν να συμπληρώσουν και να ενισχύσουν τα εθνικά νομοθετικά μέτρα για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας.

Πρώτον, η Επιτροπή προτείνει μια οδηγία για την καταπολέμηση των διακρίσεων στην αγορά εργασίας για όλους τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 13, με εξαίρεση το φύλο, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή με σημαντική κοινοτική νομοθεσία που χρονολογείται από τη δεκαετία του '70 και έχει ειδική νομική βάση για δράση στον τομέα της απασχόλησης (άρθρο 141 της συνθήκης ΕΚ). Η πρόταση αυτή θα αφορά τον τομέα όπου οι διακρίσεις για όλους τους λόγους είναι οι πιο εμφανείς και όπου είναι συχνά τα μέγιστα ζημιογόνες για τις ευκαιρίες επιτυχίας των ατόμων στην κοινωνία.

Δεύτερον, η Επιτροπή προτείνει μια οδηγία για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής και εθνικής καταγωγής η οποία να υπερβαίνει τον τομέα της αγοράς εργασίας. Αυτή λαμβάνει υπόψη την εμπειρία της Κοινότητας από το ευρωπαϊκό έτος κατά του ρατσισμού και, ιδιαίτερα την ισχυρή πολιτική βούληση που υφίσταται για την ανάληψη δράσης με σκοπό την καταπολέμηση όσο το δυνατόν περισσότερων πτυχών των φυλετικών διακρίσεων. Κατά τη διατύπωση αυτών των προτάσεων, η Επιτροπή έλαβε υπόψη την προηγούμενη δράση σε σχετικούς τομείς, ιδιαίτερα την εμπειρία από την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φύλου που είναι ενσωματωμένη στις οδηγίες 76/207/ΕΟΚ (ισότητα μεταχείρισης) και τις επόμενες οδηγίες, συμπεριλαμβανομένης της οδηγίας 97/80/ΕΚ (βάρος απόδειξης). Έλαβε επίσης υπόψη διεθνείς νομικές πράξεις στον τομέα των διακρίσεων.

Είναι σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι τα υλικά πεδία εφαρμογής των δύο σχεδίων οδηγιών αλληλοκαλύπτονται στην έκταση κατά την οποία και τα δύο καλύπτουν τις διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνικής καταγωγής στην απασχόληση. Ο λόγος είναι ότι οι προτάσεις, ενώ έχουν σχεδιασθεί με παρόμοιο τρόπο, προορίζονται να αποτελέσουν ανεξάρτητες και αυτοτελείς νομοθετικές πράξεις. Εάν η μια οδηγία εγκριθεί από το Συμβούλιο πριν από την άλλη, η απομένουσα πρόταση θα τροποποιηθεί αναλόγως.

Τρίτον, η Επιτροπή προτείνει πρόγραμμα δράσης, σχεδιασμένο να συμπληρώσει τις νομοθετικές προτάσεις υποστηρίζοντας και συμπληρώνοντας τις προσπάθειες των κρατών μελών για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Το πρόγραμμα αυτό αντιμετωπίζει όλους τους λόγους διακρίσεων που καλύπτονται από το άρθρο 13 της συνθήκης εκτός από τις διακρίσεις φύλου. Σύμφωνα με την κοινοτική εμπειρία από προηγούμενη δράση σ' αυτό τον τομέα και λόγω της ιδιαίτερης σημασίας που αποδίδεται στην αρχή της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών από άλλες διατάξεις της συνθήκης - συγκεκριμένα τα άρθρα 2, 3 και 141 ΕΚ - οι διακρίσεις λόγω φύλου θα αντιμετωπίζονται με ένα νέο πρόγραμμα σχετικά με την ισότητα φύλων που καταρτίζεται σήμερα από την Επιτροπή. Εντούτοις σύμφωνα με τις νέες διατάξεις των άρθρον 2 και 3 ΕΚ η Επιτροπή θα εξασφαλίσει να συμπεριλαμβάνεται πραγματικά μια διάσταση φύλου σ' όλες τις δράσεις και δραστηριότητες που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα για την καταπολέμηση όλων των άλλων λόγων διάκρισης.

Η Κοινότητα έχει σημαντική εμπειρία στην υποστήριξη πρακτικών μέτρων για την ενίσχυση άλλων ομάδων που συχνά πέφτουν θύματα διάκρισης - ορατές μειονότητες, ηλικιωμένοι και άτομα με ειδικές ανάγκες. Μεγάλο μέρος αυτής της εμπειρίας εστιάστηκε σε μέτρα που έχουν σχεδιασθεί για την ένταξη ατόμων στην κοινωνία μάλλον παρά στην καταπολέμηση των διακρίσεων από τις οποίες αυτά υποφέρουν στην πηγή. Παρόλα αυτά, αυτή η εμπειρία ελήφθη υπόψη κατά το σχεδιασμό και τη διάρθρωση του προτεινόμενου προγράμματος δράσης και, ιδιαίτερα, στην έμφαση που αυτό δίνει στη συμμετοχή των ομάδων θυμάτων διάκρισης στην εφαρμογή του.

Αυτές οι τρεις προτάσεις μαζί θα αποτελέσουν γενική βάση για δράση, παρέχοντας ένα ελάχιστο επίπεδο νομίμων δικαιωμάτων μη διάκρισης, υποστηριζόμενο με πρακτική δράση για την προώθηση της πραγματικής εφαρμογής αυτών των δικαιωμάτων στην πράξη.

Όμως δεν αποτελούν τη μόνη απάντηση της Κοινότητας. Είναι ζωτικής σημασίας να διεξάγεται ο αγώνας κατά των διακρίσεων μέσω όλων των σχετικών δραστηριοτήτων σε κοινοτικό και σε εθνικό επίπεδο. Η Κοινότητα προώθησε ένα φάσμα δράσεων που λαμβάνουν υπόψη αυτή την ανάγκη.

Πρώτον, οι κατευθυντήριες γραμμές απασχόλησης δεσμεύουν τα κράτη μέλη να καταστήσουν την καταπολέμηση των διακρίσεων σε βάρος των γυναικών προτεραιότητα για όλες τις δράσεις τους στην αγορά εργασίας. Απαιτούν επίσης από αυτά να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες των ατόμων με ειδικές ανάγκες, των εθνικών μειονοτήτων και άλλων ομάδων και ατόμων που ενδέχεται να μειονεκτούν στην αγορά εργασίας επίσης λόγω διακρίσεων.

Δεύτερον, οι ομάδες αυτές μπορούν να επωφεληθούν από τη συνήθη βοήθεια που παρέχουν τα διαρθρωτικά ταμεία. Επιπλέον το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, μέσω της νέας κοινοτικής πρωτοβουλίας EQUAL, θα εξετάσει θέματα που έχουν σχέση με τον αποκλεισμό, τις διακρίσεις και την ανισότητα στην έκταση που αυτά έχουν αλληλεπίδραση με την απασχόληση. Θα συγκεντρωθεί σε χρηματικές προτεραιότητες που συμφωνήθηκαν μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής οι οποίες έχουν σχέση με τους τέσσερις άξονες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης θα παράσχει ενίσχυση για δράσεις οι οποίες είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση στα πλαίσια της EQUAL.

Τρίτον, τα νέα προγράμματα εκπαίδευσης, κατάρτισης και νεότητας θα εξακολουθήσουν να προωθούν την ένταξη των μειονεκτουσών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που εκτίθενται σε διακρίσεις για διαφόρους λόγους, ως μια από τις οριζόντιες προτεραιότητές τους.

Τέταρτον, όπως σημειώνεται παραπάνω, η Επιτροπή καταρτίζει ένα νέο πρόγραμμα κοινοτικής δράσης για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών το οποίο θα βασίζεται στην πολύτιμη εμπειρία του τρέχοντος κοινοτικού προγράμματος το οποίο λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2000.

Τέλος, η Επιτροπή θα προτείνει πρόγραμμα δράσης στα πλαίσια του άρθρου 137 για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Οι διακρίσεις μπορούν, φυσικά, να αποτελέσουν παράγοντα συμβολής στον κοινωνικό αποκλεισμό. Το πρόγραμμα ένταξης θα προάγει την συνεργασία την προσανατολισμένη στην πολιτική σε κοινοτικό επίπεδο έτσι ώστε να υποστηριχθούν τα κράτη μέλη στις προσπάθειές τους για την πρόληψη και την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Θα συγκεντρωθεί σε μέτρα υποστήριξης των προσπαθειών των κρατών μελών για την προώθηση της ένταξης των ομάδων οι οποίες αποκλείονται ή κινδυνεύουν να αποκλειστούν, ενώ το πρόγραμμα που περιέχεται σ' αυτή τη δέσμη που βασίζεται στο άρθρο 13 θα συγκεντρωθεί στην υποστήριξη και στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των μέτρων των κρατών μελών για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

Περαιτέρω, η Επιτροπή προτίθεται να επωφεληθεί από τις νέες δυνατότητες που παρέχονται με τη θέση σε ισχύ της συνθήκης του Άμστερνταμ και κατέστησε την πρόθεσή της αυτή σαφή με τα συμπεράσματα του έκτακτου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Tampere. Πράγματι, η απόρριψη κάθε μορφής διάκρισης ιδιαίτερα του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για τη διατήρηση και την ανάπτυξη της ΕΕ σε ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 της συνθήκης ΕΕ.

Αυτή η θεμελιώδης αρχή που ήδη περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής του Ιουλίου 1998(10), επανελήφθη στην επιστολή του προέδρου Prodi προς τον φινλανδό πρωθυπουργό Lipponen, της 23ης Σεπτεμβρίου 1999, και υποστηρίχθηκε με το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 16ης Σεπτεμβρίου 1999, επιβεβαιώθηκε από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων χωρίς ασάφειες έτσι ώστε τώρα απομένει πλέον η εφαρμογή της.

Επιπλέον, εναπόκειται στην Επιτροπή να εξακολουθήσει τη δράση της στην καταπολέμηση των διακρίσεων κάνοντας χρήση του δικαιώματος πρωτοβουλίας όσον αφορά τη θέσπιση νέων μέτρων στα πλαίσια του τίτλου VI της συνθήκης για την ΕΕ, της οποίας το άρθρο 29 περιέχει ρητή αναφορά στην πρόληψη του ρατσισμού και της ξενοφοβίας και στον τίτλο IV της συνθήκης ΕΚ ιδιαίτερα όσον αφορά τους τομείς του ασύλου και της μετανάστευσης.

5. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ

Στοιχεία από τα κράτη μέλη δείχνουν ότι οι ομάδες ατόμων που είναι πιο συχνά θύματα διάκρισης κινδυνεύουν περισσότερο να γνωρίσουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες όσον αφορά την κοινωνική ένταξη, και, ιδιαίτερα, την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Τα δύο σχέδια οδηγιών, για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε μια ποικιλία καταστάσεων θα προωθήσουν την ευρύτερη κοινωνική συμμετοχή και, ιδιαίτερα, την απασχολησιμότητα, υποστηρίζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την ικανότητα των ατόμων να αξιοποιούν το δυναμικό τους από οικονομική και κοινωνική άποψη. Ταυτόχρονα, θα εξασφαλίσουν το να είναι ικανές η κοινωνία και οι επιχειρήσεις να κάνουν την βέλτιστη χρήση των ανθρώπινων πόρων τους. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, ορισμένες επιχειρήσεις στα κράτη μέλη που σήμερα εφαρμόζουν σε περιορισμένη κλίμακα ή δεν εφαρμόζουν καθόλου διατάξεις κατά των διακρίσεων θα επιβαρυνθούν προσωρινά με κόστος σχετιζόμενο με την προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις (όπως η κατάρτιση σχετικού προσωπικού).

Το σημείο αυτό εξετάζεται με περισσότερες λεπτομέρειες για τις δύο οδηγίες στα έντυπα εκτίμησης του αντίκτυπου που επισυνάπτονται σε κάθε πρόταση.

6. ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ: ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ

Εισάγοντας το νέο άρθρο 13 στη συνθήκη, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναγνώρισαν ότι υπάρχει ανάγκη να αναλάβει η Κοινότητα δράση για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Παρόλα αυτά, η καταπολέμηση των διακρίσεων δεν είναι τομέας αποκλειστικής κοινοτικής αρμοδιότητας και, σύμφωνα με το άρθρο 5, η Κοινότητα πρέπει επομένως να δρα μόνο εφόσον και στην έκταση κατά την οποία οι στόχοι της προτεινόμενης δράσης δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη και συνεπώς μπορούν λόγω της κλίμακας ή των αποτελεσμάτων της προτεινόμενης δράσης να επιτευχθούν καλύτερα από την Κοινότητα.

Οι προϋποθέσεις αυτές τηρούνται με τις τρεις προτάσεις που επισυνάπτονται στην παρούσα ανακοίνωση.

Επικουρικότητα

Τα περισσότερα κράτη μέλη εισήγαγαν στην συνταγματική ή/και την έννομη τάξη τους διατάξεις οι οποίες καθιερώνουν το δικαίωμα της μη διάκρισης. Εντούτοις, το πεδίο εφαρμογής και δυνατότητα εφαρμογής αυτών των διατάξεων - και η δυνατότητα επίτευξης αποζημίωσης - ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

Τα σχέδια οδηγιών καθιερώνουν ένα σύνολο αρχών σχετικά με την ισότητα μεταχείρισης που καλύπτουν κεντρικής σημασίας θέματα, όπως η προστασία από τη σεξουαλική παρενόχληση, η δυνατότητα θετικής δράσης, τα κατάλληλα ένδικα μέσα και τα μέτρα επιβολής του νόμου. Οι αρχές αυτές πρέπει να εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη, παρέχοντας κατ' αυτό τον τρόπο τη βεβαιότητα για τα άτομα όσον αφορά το κοινό επίπεδο προστασίας από τις διακρίσεις που μπορούν να αναμένουν. Κοινά πρότυπα σε κοινοτικό επίπεδο μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσω συντονισμένης δράσης.

Αναλογικότητα

Εάν απαιτείται κοινοτική νομοθεσία για την επίτευξη των στόχων της συνθήκης, αυτή εντούτοις δεν μπορεί να προχωρήσει περισσότερο από όσο είναι απαραίτητο για την επίτευξη αυτών των στόχων.

Λαμβανομένων υπόψη των διαφορών που εξακολουθούν να υπάρχουν στο κοινό δίκαιο των κρατών μελών, είναι απαραίτητο να καθοριστούν κοινές αρχές για να τεθεί σε εφαρμογή το άρθρο 13.

Εντούτοις, στη διάρκεια των εκτεταμένων διαβουλεύσεων με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, τα κράτη μέλη και οι ΜΚΟ τόνισαν τη σημασία του σεβασμού των διαφορετικών παραδόσεων των κρατών μελών τόσο για να καταστεί δυνατή η ευκαμψία της εφαρμογής όσο και για να αποφευχθεί η σύγχυση με τις καλές μεθόδους πρακτικής που ήδη υφίστανται σε ορισμένα κράτη μέλη. Κατά συνέπεια, οι προτάσεις προορίζονται να καθιερώσουν ένα περιορισμένο αριθμό απαιτήσεων βασισμένων σε ορισμένες γενικές αρχές, που να επιτρέπουν στα κράτη μέλη σημαντική ευχέρεια ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα τις εφαρμόσουν. Κατ' αυτό τον τρόπο λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές παραδόσεις και καταστάσεις των κρατών μελών και, επιπλέον, δεν παρεμποδίζονται τα κράτη μέλη να προχωρήσουν περισσότερο. Επιπλέον, αυτή η προσέγγιση δεν είναι νέα, καθόσον έχει ήδη υιοθετηθεί από την κοινοτική νομοθεσία σχετικά με την ισότητα ανδρών και γυναικών.

Το σχέδιο απόφασης σχετικά με το πρόγραμμα δράσης καθιστά δυνατή την πολυμερή συνεργασία μεταξύ παραγόντων στα κράτη μέλη και οδηγεί σε μια βελτίωση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής και της πρακτικής για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε όλη την Κοινότητα. Μια τέτοια συνεργασία απαιτεί συντονισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο τόσο για να εξασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα όσο και για να αποφευχθεί η αλληλοκάλυψη με άλλες κοινοτικές πρωτοβουλίες. Το πρόγραμμα αυτό σχεδιάσθηκε κατόπιν εκτεταμένης αξιολόγησης εκ των προτέρων για τον προσδιορισμό των τρόπων με τους οποίους η κοινοτική υποστήριξη θα μπορούσε καλύτερα να προσθέσει αξία στην υφιστάμενη πρακτική των κρατών μελών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοίμασε αυτή τη δέσμη επί μακρό χρονικό διάστημα, κατόπιν εκτεταμένων διαβουλεύσεων με τα κράτη μέλη, τις ΜΙΚΟ, τους κοινωνικούς εταίρους και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Τα θέματα που θίγονται είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα διότι επηρεάζουν άμεσα τις αντιλήψεις της κοινωνίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθετεί λογική, προοδευτική και πραγματιστική προσέγγιση. Το πρόγραμμα δράσης αποσκοπεί στην αύξηση της επίγνωσης σχετικά με τις διακρίσεις γενικά, που επηρεάζουν σημαντικό αριθμό ανθρώπων άμεσα ή έμμεσα. Οι δύο οδηγίες θεσπίζουν περιορισμένο αριθμό απαιτήσεων αφήνοντας το απαραίτητο περιθώριο ευχέρειας στα κράτη μέλη ως προς τον τρόπο εφαρμογής τους.

Οι δύο προτεινόμενες οδηγίες αποσκοπούν να θέσουν το άρθρο 3 της συνθήκης σε εφαρμογή. Η πρώτη οδηγία καθιερώνει ένα γενικό πλαίσιο για την ισότητα μεταχείρισης στον τομέα της απασχόλησης, απαγορεύοντας τις διακρίσεις για διαφόρους λόγους που καθορίζονται στο άρθρο 13. Η δεύτερη οδηγία αποτελεί την απάντηση στο κάλεσμα για την καταπολέμηση του ρατσισμού σε τομείς εκτός της απασχόλησης, απαγορεύοντας τις διακρίσεις σε άλλους τομείς οι οποίοι εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Κοινότητας. Για τους λόγους αυτούς, μετά το κάλεσμα δράσης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Tampere και με την επιφύλαξη της κατάρτισης ενός ευρωπαϊκού χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρίνει ότι είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθεί δράση τώρα.

Η κοινοτική δράση αποτελεί σαφή ένδειξη ότι οι διακρίσεις είναι απαράδεκτες εντός της ΕΕ.

(1) Βλέπε παράρτημα Ι σχετικά με τις δηλώσεις της ΕΕ και άλλα σχετικά κείμενα που εκδόθηκαν από τα όργανα της ΕΚ και τα κράτη μέλη σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες.

(2) Βλέπε παραρτήματα III και IV σχετικά με τις πράξεις των Ηνωμένων Εθνιών και του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις συμβάσεις του ΔΓΕ.

(3) Βλέπε παραρτήματα V και VI σχετικά με τις διατάξεις του συνταγματικού και του κοινού δικαίου των κρατών μελών για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας και γενετήσιου προσανατολισμού.

(4) Το Βέλγιο, η Γαλλία, το Λουξεμβούργο και η Σουηδία δεν διαθέτουν συνταγματικές διατάξεις σχετικά με αυτούς τους λόγους· τα ισπανικά δικαστήρια έχουν ερμηνεύσει το άρθρο 14 το οποίο προβλέπει ότι "οι ισπανοί πολίτες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου, χωρίς διάκριση για λόγους γέννησης, φυλής, φύλου, θρησκείας, γνώμης ή οποιασδήποτε άλλη προσωπικής ή κοινωνικής κατάστασης ή περίστασης" για να συμπεριληφθεί και η αναπηρία. Τα ιταλικά δικαστήρια έχουν συνάγει ότι τα άρθρα 3, 4 και 38 του συντάγματος καλύπτουν αυτό το λόγο· τα ολλανδικά δικαστήρια ερμήνευσαν το άρθρο 1 του συντάγματος των Κάτω Χωρών το οποίο προβλέπει ότι "όλα τα φυσικά πρόσωπα στις Κάτω Χώρες τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης υπό ίσες συνθήκες· οι διακρίσεις λόγω θρησκείας, πεποιθήσεων, πολιτικών απόψεων, φυλής ή φύλου ή για οποιοδήποτε άλλο λόγο δεν επιτρέπονται" έτσι ώστε να συμπεριληφθεί και η αναπηρία.

(5) Άρθρο 14 του ισπανικού συντάγματος.

(6) Οι συνταγματικές διατάξεις και των τριών προβλέπουν ένα σιωπηρό δικαίωμα κατά των διακρίσεων: η Ισπανία - άρθρο 14· Κάτω Χώρες - άρθρο 1· Φινλανδία - S5(2) όπως αναφέρεται στο προοίμιο.

(7) Βλέπε παράρτημα ΙΙ για τα σχετικά κείμενα που συνέταξαν τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά την αναπηρία, τη φυλετική ή την εθνική καταγωγή, την ηλικία και το σεξουαλικό προσανατολισμό.

(8) ΕΕ L 185 της 24.7.1996, σ. 5.

(9) COM(1999) 349 τελικό.

(10) COM(98) 459 τελικό της 14.7.1998.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

I. Δηλώσεις και έγγραφα θεσμικών οργάνων ΕΚ και κρατών μελών σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες.

II. Έγγραφα θεσμικών οργάνων ΕΚ σχετικά με τις ειδικές ανάγκες, τη φυλετική ή εθνική καταγωγή, την ηλικία και τον γενετήσιο προσανατολισμό.

III. Πίνακας: πράξεις των Ηνωμένων Εθνών και του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα τις οποίες δεν έχουν υπογράψει κράτη μέλη της ΕΕ.

IV. Πίνακας: συμβάσεις ΔΓΕ.

V. Πίνακας: συνταγματικές διατάξεις για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

VI. Πίνακας: διατάξεις κοινού δικαίου για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

Δηλώσεις ΕΕ και άλλα σχετικά κείμενα των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες

- Δήλωση της διάσκεψης κορυφής του Παρισιού (19 και 20 Οκτωβρίου 1972).

- Έγγραφο σχετικά με την ευρωπαϊκή ταυτότητα (διάσκεψη της Κοπεγχάγης, 14 Δεκεμβρίου 1973).

- Κοινή δήλωση για τα θεμελιώδη δικαιώματα (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο και Επιτροπή, 5 Απριλίου 1977).

- Δήλωση για τη δημοκρατία (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κοπεγχάγης, 8 Απριλίου 1978).

- Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη (Φεβρουάριος 1986).

- Δήλωση σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα (συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής συνεργασίας και Συμβούλιο, 21 Ιουλίου 1986).

- Δήλωση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 12 Απριλίου 1989).

- Δήλωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου, 28 και 29 Ιουνίου 1991).

- Ψήφισμα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και την ανάπτυξη (συνάντηση Συμβουλίου και κρατών μελών στα πλαίσια του Συμβουλίου, 28 Νοεμβρίου 1991).

- Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (προοίμιο, κοινές διατάξεις και ειδικές διατάξεις σχετικά με την ιθαγένεια της Ένωσης, τη συνεργασία για την ανάπτυξη, την κοινή εξωτερική πολιτική και την πολιτική για την ασφάλεια, και συνεργασία στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων).

- Ψήφισμα της 10ης Φεβρουαρίου 1994 σχετικά με το Σύνταγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) (ΕΕ C 61, 1994, σ. 155). (Στο ψήφισμα αυτό επισυνάπτεται: σχέδιο συντάγματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 1994, που εξέδωσε η επιτροπή θεσμικών θεμάτων του ΕΚ).

- Ψήφισμα της 6ης Μαΐου 1994 σχετικά με τις παραβιάσεις των θεμελιωδών ελευθεριών και δικαιωμάτων των γυναικών (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

- Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη συμπερίληψη του σεβασμού των δημοκρατικών αρχών και των ανθρώπινων δικαιωμάτων στις συμφωνίες μεταξύ της Κοινότητας και τρίτων χωρών [COM(95) 215 της 23ης Μαΐου 1995].

- Ανακοίνωση της Επιτροπής "Η ΕΕ και οι εξωτερικές όψεις της πολιτικής για τα δικαιώματα του ανθρώπου: από τη Ρώμη στο Μάαστριχτ και επέκεινα" [COM(95)567 της 22ας Νοεμβρίου 1995].

- Έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή ενεργειών προώθησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του εκδημοκρατισμού (για το 1995) [COM(96) 0672 τελικό].

- Ψήφισμα της 12ης Δεκεμβρίου 1996 για τα δικαιώματα του ανθρώπου ανά τον κόσμο κατά την περίοδο 1995-1996 και την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

- Ψήφισμα σχετικά με την έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή ενεργειών προώθησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του εκδημοκρατισμού (για το 1995) (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) (C4-0095/97).

- Συνθήκη του Άμστερνταμ (άρθρα 2, 6, 7, 11, 46 και 49 της συνθήκης ΕΕ και άρθρα 12, 13, 17, 136, 141).

- Ψήφισμα της 19ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με τη δημιουργία μιας ενιαίας δομής συντονισμού στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιας για τα δικαιώματα του ανθρώπου και τον εκδημοκρατισμό (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) (A4-0393/97).

- Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λουξεμβούργου της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 1997.

- Ψήφισμα σχετικά με το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (1996) [Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (A4-0034/98)].

- Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Cardiff της 15ης και 16ης Ιουνίου 1998.

- Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, της 12ης Μαρτίου 1998: "Εκδημοκρατισμός, κράτος δικαίου, σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου και χρηστή διακυβέρνηση: οι προκλήσεις της εταιρικής σχέσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών ΑΚΕ" [COM(98) 146 τελικό].

- Κοινή θέση της 25ης Μαΐου 1998, την οποία υιοθέτησε το Συμβούλιο με βάση το άρθρο Ι.2 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις δημοκρατικές αρχές, το κράτος δικαίου και τη χρηστή διακυβέρνηση στην Αφρική.

- Διακήρυξη της ΕΕ της 10ης Δεκεμβρίου 1998 με την ευκαιρία της 50ής επετείου της Παγκόσμιας Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

- Κανονισμός ΕΚ 975/1999 του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 1999, για τον καθορισμό των προϋποθέσεων για την εφαρμογή των δράσεων συνεργασίας για την ανάπτυξη, που συμβάλλουν στο γενικό στόχο της ανάπτυξης και της εδραίωσης της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου καθώς και του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΕ L 120 της 8.5.1999, σ. 8).

- Κανονισμός ΕΚ 976/1999 του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 1999, για τον καθορισμό των προϋποθέσεων για την εφαρμογή των κοινοτικών δράσεων εκτός των δράσεων συνεργασίας για την ανάπτυξη, η οποίες συμβάλλουν, στα πλαίσια της κοινοτικής πολιτικής για τη συνεργασία, στο γενικό στόχο της ανάπτυξης και της εδραίωσης της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών στις τρίτες χώρες (ΕΕ L 120 της 8.5.1999, σ. 8).

- Έκθεση Barros Moura σχετικά με τα δικαιώματα του ανθρώπου ανά τον κόσμο (1997-1998) και την πολιτική της ΕΕ στον τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου A4-0410/98 (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

- Έκθεση Schaffner σχετικά με το σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην ΕΕ το 1997 (A4-0468/98, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

- Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κολωνίας (3/4 Ιουνίου 1999) και ειδικότερα απόφαση για την κατάρτιση χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

Σχετικά έγγραφα των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τις ειδικές ανάγκες, τη φυλετική ή την εθνική καταγωγή, την ηλικία και το σεξουαλικό προσανατολισμό

ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

Ψηφίσματα

Ψήφισμα του Συμβουλίου και των εκπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1981, σχετικά με την κοινωνική ενσωμάτωση των μειονεκτούντων ατόμων σε κοινοτικό επίπεδο (ΕΕ C 347 της 31.12.1981).

Ψήφισμα του Συμβουλίου και των υπουργών Παιδείας που συνέρχονται στα πλαίσια του Συμβουλίου της 31ης Μαΐου 1990 σχετικά με την ένταξη των μειονεκτούντων παιδιών και νέων στα κανονικά εκπαιδευτικά συστήματα (ΕΕ C 162 της 3.7.1990).

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα των μειονεκτούντων ατόμων (ΕΕ C 17 της 22.1.1996).

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα δικαιώματα των ατόμων μει ειδικές ανάγκες (A4-0391/96).

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ισότητα ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες (A4-0044/97).

Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών που συνέρχονται στο πλαίσιο του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες (ΕΕ C 12 της 13.1.1997).

Ψήφισμα του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 1999, σχετικά με την ισότητα ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες (ΕΕ C 186 της 2.7.1999).

Αποφάσεις

Απόφαση 88/231/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Απριλίου 1988, για τη θέσπιση δεύτερου κοινοτικού προγράμματος δράσης υπέρ των μειονεκτούντων ατόμων (HELIOS) (ΕΕ L 104 της 23.4.1988).

Απόφαση 93/136/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 1993, για τη θέσπιση τρίτου κοινοτικού προγράμματος δράσης υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες (HELIOS II 1993-1996) (ΕΕ L 234 της 17.9.1993).

Απόφαση 93/512/ΕΟΚ Συμβουλίου της 21ης Σεπτεμβρίου 1993, σχετικά με κοινοτική τεχνολογική πρωτοβουλία υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων (TIDE) (1993 έως 1994) (ΕΕ L 240 της 25.9.1993).

Συστάσεις

Σύσταση 86/379/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1986, για την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων στην Κοινότητα (ΕΕ L 225 της 12.8.1986).

Εκθέσεις

Έκθεση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή και τα αποτελέσματα του προγράμματος HELIOS (1988-1991) [SEK(92) 1206 τελικό].

Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για την αξιολόγηση τυο τρίτου κοινοτικού προγράμματος δράσης υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες (HELIOS ΙΙ 1993-1996) [COM(98) 0015 τελικό].

Συμπεράσματα

Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων στην Κοινότητα (ΕΕ C της 12.6.1989).

Ανακοινώσεις

Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες - Μια νέα στρατηγική της κοινότητας για τα άτομα με ειδικές ανάγκες [COM(96) 406 τελικό].

ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ

Ψηφίσματα

Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1990, σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας (ΕΕ C 157 της 27.6.1990).

Ψήφισμα σχετικά με το ρατσισμό και την ξενοφοβία (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Β4-0261/94).

Ψήφισμα σχετικά με το ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Β4-1239/95).

Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνεχόμενων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 5ης Οκτωβρίου 1995, σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας στους τομείς της απασχόλησης και των κοινωνικών υποθέσεων.

Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών της 23ης Ιουλίου 1996 σχετικά με το ευρωπαϊκό έτος κατά του ρατσισμού (1997) (ΕΕ C 237 της 15.8.1996).

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό και σχετικά με τα αποτελέσματα του ευρωπαϊκού έτους κατά του ρατσισμού (1997) (ΕΕ C 56 της 23.2.1998)

Διακηρύξεις

Κοινή διακήρυξη 1986 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας (ΕΕ C 158 της 25.6.1986).

Διακήρυξη κατά του αντισημιτισμού, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δουβλίνου, 25 και 26 Ιουνίου 1990).

Διακήρυξη κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μάαστριχτ, 9 και 10 Δεκεμβρίου 1991).

Κοινή διακήρυξη των κοινωνικών εταίρων σχετικά με την πρόληψη των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας και την προαγωγή τις ίσης μεταχείρισης στο χώρο εργασίας (Οκτώβριος 1995).

Διακήρυξη του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών συνελθόντων στο πλαίσιο του Συμβουλίου της 24ης Νοεμβρίου 1997, σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού της ξενοφοβίας και του αντισημιτισμού στη νεολαία (ΕΕ C 368 της 5.12.1997).

Διακήρυξη του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, που συνέρχονται στο πλαίσιο του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με το σεβασμό της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας (ΕΕ C 1 της 3.1.1998).

Κανονισμοί

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1035/97 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1997, για την ίδρυση Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των Φαινομένων Ρατσισμού και Ξενοφοβίας (ΕΕ L 151 της 10.6.1997).

Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου

Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κέρκυρας, της 24ης και 25ης Ιουνίου 1994, σχετικά με το ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν, της 9ης και 10ης Δεκεμβρίου 1994, σχετικά με το ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Καννών, της 25ης και 26ης Ιουνίου 1995, σχετικά με το ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Μαδρίτης, της 15ης και 16ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με το ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Φλωρεντίας, της 21ης και 22ας Ιουνίου 1996, σχετικά με το ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δουβλίνου, της 13ης και 14ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με το ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Ανακοινώσεις

Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό και πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί ανακήρυξης του 1997 ως ευρωπαϊκού έτους κατά του ρατσισμού [COM(95) 653 τελικό].

Ανακοίνωση της Επιτροπής - σχέδιο δράσης κατά του ρατσισμού [COM(98) 183 τελικό].

Άλλα

Κοινή δράση, της 15ης Ιουλίου 1996, που ενέκρινε το Συμβούλιο βάσει του άρθρου Κ.3 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.

Εκθέσεις της συμβουλευτικής επιτροπής σχετικά με το ρατσισμό και την ξενοφοβία (επιτροπή Kahn) που συντάχθηκαν για τις συνόδους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Έσσεν, στις Κάννες, στη Μαδρίτη και στη Φλωρεντία.

ΗΛΙΚΙΑ

Σύσταση

Σύσταση του Συμβουλίου, της 10ης Δεκεμβρίου 1982, σχετικά με τις αρχές μιας κοινοτικής πολιτικής όσον αφορά την ηλικία συνταξιοδότησης (ΕΕ L 357 της 18.12.1982).

Εκθέσεις

Έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της σύστασης του Συμβουλίου της 10ης Δεκεμβρίου 1982 σχετικά με τις αρχές μιας κοινοτικής πολιτικής όσον αφορά την ηλικία συνταξιοδότησης [COM(86) 0365 τελικό].

Έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή στα κράτη μέλη της σύστασης 82/857/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 10ης Δεκεμβρίου 1982, σχετικά με τις αρχές μιας κοινοτικής πολιτικής όσον αφορά την ηλικία συνταξιοδότησης [SEC(92) 2288 τελικό].

ΓΕΝΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ

Ψηφίσματα

Ψήφισμα του Κοινοβουλίου σχετικά με τις διακρίσεις φύλου στο χώρο εργασίας (ΕΕ C 104 της 16.4.1984).

Ψήφισμα του Κοινοβουλίου σχετικά με τις διακρίσεις κατά των τρανσεξουαλικών (ΕΕ C 256 της 9.10.1989).

Ψήφισμα του Κοινοβουλίου σχετικά με την ισότητα δικαιωμάτων υπέρ των ομοφυλοφίλων και των λεσβιών στην ΕΚ (ΕΕ C 61 της 28.2.1994)

Δηλώσεις

Δήλωση του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1991, σχετικά με την εφαρμογή της σύστασης της Επιτροπής για την προστασία της αξιοπρέπειας των ανδρών και γυναικών κατά την εργασία, καθώς και του κώδικα συμπεριφοράς για την καταπολέμηση των σεξουαλικών παρενοχλήσεων (ΕΕ C 27 της 4.2.1992).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

Κυριώτερες πράξεις των Ηνωμένων Εθνών και του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα τις οποίες δεν έχουν υπογράψει τα κράτη μέλη της ΕΕ [πηγή: "Leading by Example: A Human Rights Agenda for the European Union for the Year 2000"(1)]

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(1) Ένα πρόγραμμα του ευρωπαϊκού πανεπιστημιακού ιδρύματος που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την ευκαιρία της 50ής επετείου της Παγκόσμιας Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου - Οκτώβριος 1998.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV

Ορισμένες σχετικές συμβάσεις του ΔΓΕ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΔΓΕ

- Σύμβαση 111 σχετικά με τις διακρίσεις κατά την απασχόληση, 1958

- Σύμβαση 142 σχετικά με τον επαγγελματικό προσανατολισμό και την επαγγελματική κατάρτιση για την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων, 1975

- Σύμβαση 159 σχετικά με την επαγγελματική αποκατάσταση και απασχόληση (άτομα με ειδικές ανάγκες), 1985

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V

Συνταγματικές διατάξεις για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VI

Διατάξεις κοινού δικαίου, εκτός ποινικών διατάξεων, για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>