Ειδική έκθεση αριθ. 7/99

σχετικά με την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων συνοδευόμενη από τις απαντήσεις της Επιτροπής

(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 248 παράγραφος 4 δεύτερο εδάφιο της συνθήκης ΕΚ)

(2000/C 68/02)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Συγκεφαλαιωση

Το Συνέδριο, στο πλαίσιο της έρευνας που διεξήγαγε σχετικά με την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων (βλέπε σημείο 1), επιδίωξε να εξετάσει, εκτός από τη νομιμότητα και κανονικότητα των συγχρηματοδοτούμενων σχεδίων, το βαθμό κατά τον οποίο η ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων ενσωματώθηκε στην ανάπτυξη των περιφερειών και την επίδραση που άσκησαν οι εν λόγω χώροι. Για το λόγο αυτό, διενεργήθηκαν έλεγχοι σε έξι περιφέρειες όπου χορηγούνται ενισχύσεις από το ΕΤΠΑ και απεστάλησαν ερωτηματολόγια σε επτά άλλες περιφέρειες. Η έρευνα διενεργήθηκε επίσης στις υπηρεσίες της Επιτροπής (βλέπε σημεία 2 - 4).

Παρά το γεγονός ότι οι βιομηχανικοί χώροι δεν αναφέρονται στα κανονιστικά κείμενα που διέπουν τα διαρθρωτικά ταμεία, αποτελούν ωστόσο συχνά αντικείμενο συγχρηματοδοτήσεων από το ΕΤΠΑ, το συνολικό ύψος των οποίων είναι δύσκολο να υπολογιστεί αριθμητικά. Για να υπάρχει καλύτερη πληροφόρηση σχετικά με τη χρησιμοποίηση των πόρων του ΕΤΠΑ, θα ήταν αναγκαίο να βελτιωθούν οι πληροφορίες που διαβιβάζουν τα κράτη μέλη (βλέπε σημεία 5 - 7).

Όσον αφορά τη νομιμότητα και την κανονικότητα, διαβιβάστηκαν σε πολλά κράτη μέλη παρατηρήσεις σχετικά με την επιλεξιμότητα δαπανών που είχαν δηλωθεί και με παρατυπίες ή δικαστικές διαφορές που δεν είχαν γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή (βλέπε σημεία 10 - 12).

Όσον αφορά την περιφερειακή ανάπτυξη και την ανασυγκρότηση, διαπιστώθηκε ότι η δημιουργία των βιομηχανικών χώρων αποτελεί συχνά προνόμιο πολλών παρεμβαινόντων, χωρίς να υπάρχει συντονισμός μεταξύ τους (βλέπε σημεία 15 - 18), ότι δεν υφίστανται χωροταξικές προτεραιότητες που να τους αφορούν και ότι οι στόχοι και τα κριτήρια επιλογής των σχεδίων είναι υποτονικά (βλέπε σημεία 29 - 39). Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται ορισμένες φορές για την απογραφή των χώρων, δεν είναι πάντα επαρκώς οριστικοποιημένοι οι στόχοι τους (βλέπε σημεία 19 - 28).

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να καταρτίζουν μέσα ανάλυσης και παρακολούθησης (απογραφή και στατιστικές πωλήσεων) έτσι ώστε να καθίσταται δυνατή η ενεργός διαχείριση της δημιουργίας ή της μετατροπής των βιομηχανικών χώρων στο πλαίσιο ενός γνήσιου χωροταξικού σχεδίου (βλέπε σημείο 70).

Στην ειδική περίπτωση των "φυτωρίων επιχειρήσεων", θα πρέπει να επιβάλλεται μέγιστη διάρκεια παραμονής των επιχειρήσεων ώστε τα εν λόγω φυτώρια να μην αφίστανται του στόχου τους, που συνίσταται στην παροχή συνδρομής κατά τη δημιουργία νέων δραστηριοτήτων (βλέπε σημείο 28)· θα πρέπει να καταρτίζουν στατιστικές όσον αφορά το ποσοστό επιτυχίας των επιχειρήσεων και τις δημιουργούμενες θέσεις εργασίας (βλέπε σημεία 33 και 46).

Οι αξιολογητές των παρεμβάσεων του ΕΤΠΑ θα πρέπει επίσης να εξετάσουν το θέμα κατά πόσο υπάρχει συνεπής μεθοδολογία ανάπτυξης των βιομηχανικών χώρων και ανάλυση των αναγκών (βλέπε σημεία 40 και 41).

Όσον αφορά την επίδραση της ενίσχυσης του ΕΤΠΑ, διαπιστώθηκε ότι οι απογραφές των βιομηχανικών χώρων, όταν υφίστανται, καθιστούν δυνατή την καταλληλότερη παρακολούθηση του αριθμού των επιχειρήσεων που στεγάζονται σ' αυτούς και των θέσεων εργασίας που καλύπτουν από ό, τι αποτελεί μόνον το ποσοστό χρήσης των χώρων· ελάχιστες πληροφορίες είναι διαθέσιμες σχετικά με τις θέσεις εργασίας που δημιούργησαν οι επιχειρήσεις που έτυχαν του ευεργετήματος των "φυτωρίων επιχειρήσεων" (βλέπε σημεία 43 - 46).

Ελάχιστες είναι οι περιφέρειες όπου μπορεί να εξακριβωθεί η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σχετικά με τον καθορισμό των τιμών εκμίσθωσης και πώλησης των υποδομών που έχουν διευθετηθεί. Η τιμή της αγοράς, σε σχέση με την οποία πρέπει ενδεχομένως να υπολογιστεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού, δεν αποτελεί το ενδεδειγμένο να χρησιμοποιείται στοιχείο αναφοράς, διότι είναι πολύ στενά συνδεδεμένη με τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν μόνον οι επιχειρηματικοί φορείς του δημόσιου τομέα (βλέπε σημεία 49 - 55). Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει την έλλειψη διαφάνειας σχετικά με τον καθορισμό των τιμών των αγροτεμαχίων που έχουν διευθετηθεί. Εξάλλου, λαμβανομένου υπόψη του ανταγωνισμού στον οποίο αποδύονται οι επιχειρηματικοί φορείς μιας περιφέρειας προκειμένου να προσελκύσουν επιχειρήσεις να εγκατασταθούν στους βιομηχανικούς χώρους, η ενίσχυση του ΕΤΠΑ θα πρέπει, κατά μείζονα λόγο, να χορηγείται μόνον εντός γενικού πλαισίου περιφερειακής ανάπτυξης, όπου θα καθορίζονται τα κριτήρια επιλογής των χορηγούμενων σχεδίων (βλέπε σημείο 56).

Όταν η ενίσχυση του ΕΤΠΑ επιτρέπει στον επιχειρηματικό φορέα να πραγματοποιήσει κέρδος, δεν υπάρχει αντιστάθμιση στην κοινοτική χρηματοδότηση, η δε επίδραση της μη ανταποδοτικής παρέμβασης του ΕΤΠΑ δεν διακρίνεται σαφώς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα πρέπει να εξετάζεται η αντικατάσταση της επιχορήγησης με δάνεια. Η επιχορήγηση αιτιολογείται όταν επιζητείται προτρεπτικό αποτέλεσμα εντοπισμού καθώς και κατά την αποκατάσταση παλαιών χώρων που είχαν υποβαθμιστεί ή εγκαταλειφθεί. Εν πάση περιπτώσει, η χορήγησή της θα πρέπει να εντάσσεται στο πλαίσιο διαρθρωμένου σχεδίου περιφερειακής ανάπτυξης, προκειμένου να μην υπερβαίνει το επίπεδο των πραγματικών αναγκών (βλέπε σημεία 57 - 62).

Εισαγωγη

1. Η προώθηση της ανάπτυξης και η διαρθρωτική προσαρμογή των περιφερειών όπου η ανάπτυξη σημειώνει καθυστέρηση (στόχος 1), καθώς και η ανασυγκρότηση των περιφερειών που πλήττονται σοβαρά από τη βιομηχανική παρακμή (στόχος 2) αποτελούν δύο από τους στόχους των οποίων η επίτευξη έχει ανατεθεί στα διαρθρωτικά ταμεία (ΔΤ). Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΤΠΑ συγχρηματοδοτεί σχέδια δημιουργίας ή εκσυγχρονισμού υποδομών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται βιομηχανικές ή βιοτεχνικές περιοχές, τα αγροτεμάχια των οποίων αφού αξιοποιηθούν με έργα διευθέτησης, πωλούνται, κατά γενικό κανόνα, χωρίς κτίσματα σε επιχειρήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι περιοχές αυτές διαθέτουν κτίρια, είτε πρόκειται, για παράδειγμα, για "φυτώρια επιχειρήσεων" που προορίζονται για την προσωρινή στέγαση επιχειρήσεων που μόλις έχουν συσταθεί, παρέχοντάς τους συνδρομή και καθοδήγηση σε θέματα διαχείρισης καθώς και επιμεριζόμενες υπηρεσίες γραφείου ή ακόμη για "κτίρια για την κάλυψη προσωρινών αναγκών", προοριζόμενα για τη στέγαση επιχειρήσεων που δεν μπορούν ακόμη, ή δεν επιθυμούν, να υποστούν τις δαπάνες για επενδύσεις εγκατάστασης. Οι περιοχές αυτές και, ανάλογα με την περίπτωση, τα κτίρια έχουν ανεγερθεί στους σχετικούς χώρους, περιλαμβάνονται στην έννοια "βιομηχανικός χώρος".

2. Τόσο η έννοια "βιομηχανικός χώρος" όσο, εξάλλου, και τα είδη των έργων υποδομής που περιλαμβάνει, δεν αναφέρονται, αυτά καθεαυτά, στα κανονιστικά κείμενα που διέπουν τα ΔΤ. Εντούτοις, στις αναπτυξιακά καθυστερημένες περιφέρειες και τις υπό ανασυγκρότηση περιφέρειες, οι χρηματοδοτικοί πόροι που τους διατίθενται είναι δυνατό να αντιστοιχούν σε σημαντικό μέρος της συνολικής παρέμβασης του ΕΤΠΑ (βλέπε σημεία 7 και 8) και, για το λόγο αυτό, διέπονται έμμεσα από την περιφερειακή πολιτική της Κοινότητας. Επομένως, επιθυμία του Συνεδρίου ήταν να εξετάσει, εκτός από τη νομιμότητα και την κανονικότητα των συγχρηματοδοτούμενων από το ΕΤΠΑ πράξεων (βλέπε σημεία 10 έως 12), αφενός, με ποιο τρόπο η διαδικασία της ανάπτυξης των βιομηχανικών χώρων εντάσσεται στο πλαίσιο της ανάπτυξης των περιφερειών που τυγχάνουν των ενισχύσεων του ΕΤΠΑ (βλέπε σημεία 13 έως 41), και, αφετέρου, την επίδραση που ασκούν (βλέπε σημεία 42 έως 65).

3. Η συμβολή του ΕΤΠΑ στην ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων πραγματοποιείται, κυρίως, μέσω επιχειρησιακών προγραμμάτων που αποτελούνται από "υποπρογράμματα", τα οποία υποδιαιρούνται σε "μέτρα", στο πλαίσιο των οποίων συγχρηματοδοτούνται σχέδια στις επιλέξιμες περιφέρειες. Η Επιτροπή ασκεί κυρίως το ρόλο της στο επίπεδο των μεγάλων προτεραιοτήτων των εν λόγω προγραμμάτων. Όσον αφορά τα μέτρα, ο ρόλος τους έγκειται κυρίως στο να συντελούν ώστε τόσο τα κράτη μέλη όσο και οι περιφέρειες να υποβάλλουν δελτία που να περιγράφουν τις προβλεπόμενες ενέργειες. Η Επιτροπή διεξήγαγε την έρευνά της στις υπηρεσίες της γενικής διεύθυνσης "Περιφερειακή Πολιτική και Συνοχή" (ΓΔ XVI), καθώς και στις υπηρεσίες της γενικής διεύθυνσης "Ανταγωνισμός" (ΓΔ IV).

4. Οι έλεγχοι στα κράτη μέλη διεξήχθησαν σε έξι περιφέρειες που τυγχάνουν των ενισχύσεων του ΕΤΠΑ, τρεις που εμπίπτουν στο στόχο 1 [το Ομοσπονδιακό Κρατίδιο Thüringen (D), την Αυτόνομη Κοινότητα της Valencia (E) και τη Σικελία (I)] και τρεις που εμπίπτουν στο στόχο 2 [τις επιλέξιμες περιοχές της επαρχίας του Limburg (B), την περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F) και την Ουαλλία (UK)]. Οι περιφέρειες αυτές, τόσο από οικονομική όσο και από γεωγραφική πλευρά, διαφέρουν, γεγονός που επηρεάζει την ανάπτυξη ή την ανασυγκρότησή τους. Η επιλογή τους έγινε λαμβανομένου υπόψη του ενδιαφέροντος που εμφανίζουν όσον αφορά την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων και το ύψος των χρηματοδοτικών συνόλων που διαθέτουν για τη χρηματοδότησή τους στο πλαίσιο των παρεμβάσεων του ΕΤΠΑ. Το δείγμα αυτό δεν έχει ως στόχο να εξασφαλιστεί στατιστική αντιπροσωπευτικότητα, αλλά μάλλον να καταδειχθεί ένα φάσμα διαφορετικών πρακτικών, η εφαρμογή ορισμένων από τις οποίες θα πρέπει να ενθαρρυνθεί. Εξάλλου, σε επτά άλλες περιφέρειες απεστάλησαν ερωτηματολόγια, μεταξύ των οποίων οι έξι έδωσαν απαντήσεις [Hainaut (B, στόχος 1), Saarland (D, στόχος 2), Αυτόνομη Κοινότητα της Extremadura (E, στόχος 1), περιοχή του Pays de la Loire (F, στόχος 2), Basilicata (I, στόχος 1) και Limburg (NL, στόχος 2)] μία δε χώρα δεν απάντησε [η Ιρλανδία (στόχος 1)].

Προϋπολογιστικα και φυσικα δεδομενα (ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ)

5. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής διαθέτουν διάφορα συστήματα καταγραφής των λογιστικών και δημοσιονομικών πληροφοριακών στοιχείων σχετικά με τις παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ:

α) Το Sincom είναι το γενικό σύστημα όπου καταχωρούνται οι αναλήψεις υποχρεώσεων και οι πληρωμές της Επιτροπής, μεταξύ των οποίων εκείνες που αφορούν τις παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ· το σύστημα αυτό είναι λογιστικού χαρακτήρα και δεν περιλαμβάνει πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με το περιεχόμενο των παρεμβάσεων.

β) Το Garfield είναι ένα τοπικό σύστημα, που διαθέτει η ΓΔ XVI, όπου παρατίθεται λεπτομερώς το σύνολο των χρηματοδοτικών κονδυλίων(1) των παρεμβάσεων του ΕΤΠΑ, μέχρι το επίπεδο των μέτρων· εντούτοις, στο σύστημα αυτό εγγράφονται οι δαπάνες που έχουν δηλώσει τα κράτη μέλη, οι οποίες όμως αναλύονται σύμφωνα με την ίδια διάρθρωση· περιλαμβάνει βάση δεδομένων, στην οποία οι υπηρεσίες της ΓΔ XVI καταγράφουν, σε συνάρτηση με προκαθορισμένη θεματική ονοματολογία, τα μέτρα των προγραμμάτων παρέμβασης του ΕΤΠΑ από τη γενιά 1994 - 1999· αυτή η βάση δεδομένων δεν περιλαμβάνει ορισμένες πληροφορίες.

γ) Οι δαπάνες που όντως πραγματοποιήθηκαν, οι οποίες παρατίθενται λεπτομερώς σύμφωνα με τα μέτρα που προβλέπονται στο πλαίσιο των προγραμμάτων, δεν είναι διαθέσιμες παρά μόνο στο επίπεδο των εκατοντάδων φακέλων "σε χαρτί" και των αρχείων πληροφορικής που αφορούν τα προγράμματα αυτά, χωρίς να καταρτίζεται συνολική εικόνα της κατάστασης.

6. Το Συνέδριο έχει ήδη διαπιστώσει επανειλημμένως ότι είναι δύσκολο να υπολογίζονται αριθμητικά τα χρηματοδοτικά μέσα που διαθέτει το ΕΤΠΑ σε ενέργειες υπέρ συγκεκριμένων τομέων ή ομάδων-στόχων(2). Επίσης, ο εντοπισμός του συνόλου των χρηματοδοτικών κονδυλίων που διατίθενται για την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων προσκρούει σε πολλά προσκόμματα, τα κυριότερα από τα οποία είναι τα εξής:

α) Τα σχέδια ανάπτυξης νέων βιομηχανικών χώρων είναι δυνατό να καταλογίζονται σε μέτρα που περιλαμβάνουν σχέδια διαφορετικής φύσης, όπως, μεταξύ των προγραμμάτων που εξετάστηκαν, συνεδριακά κέντρα (επιχειρησιακό πρόγραμμα 1989 - 1991/A Nord-Pas-de-Calais), έργα υποδομής στον τομέα του τουρισμού και της ύδρευσης (επιχειρησιακό πρόγραμμα 1989 - 1993 Thüringen) και άλλα σχέδια τοπικής, τουριστικής ή βιομηχανικής ανάπτυξης (επιχειρησιακό πρόγραμμα 1990 - 1993 Valencia)· όσον αφορά τα "φυτώρια επιχειρήσεων" και "τα κτίρια για την κάλυψη προσωρινών αναγκών", μπορούν να περιλαμβάνονται σε μέτρα στήριξης των ΜΜΕ.

β) Στις περιφέρειες του στόχου 2, με την αποκατάσταση παλαιών χώρων που είχαν εγκαταλειφθεί, δημιουργήθηκαν νέοι βιομηχανικοί χώροι και καταλογίζονται σε μέτρα που μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν την αποκατάσταση αστικών κέντρων· εξάλλου, πολλές αποκαταστάσεις βιομηχανικών χώρων δεν καταλήγουν στην ανάπτυξη νέου βιομηχανικού χώρου αλλά στη διευθέτηση οικισμών ή χώρων πρασίνου.

7. Κατά συνέπεια, τα σύνολα των χρηματοδοτικών κονδυλίων που προβλέπονται για την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων στα σχέδια χρηματοδότησης δεν έχουν παρά μόνο προτρεπτικό χαρακτήρα και αναφέρονται κατά προσέγγιση. Η εξασφάλιση ακριβέστερων πληροφοριακών στοιχείων θα απαιτούσε βελτίωση των δεδομένων που διαβιβάζουν τα κράτη μέλη, η οποία θα μπορούσε, συγκεκριμένα, να βασίζεται σε περισσότερο ομοιογενή και λεπτομερέστερη διάρθρωση των προγραμμάτων παρέμβασης. Για την περίοδο 1994 - 1999, από τα πληροφοριακά στοιχεία που εξήχθησαν από τη βάση δεδομένων της Επιτροπής (βλέπε σημείο 5) προκύπτει ότι τα χρηματοδοτικά σύνολα που προβλέφθηκαν για τη διευθέτηση εξ ολοκλήρου νέων περιοχών ανέρχονται σε 2493 εκατ. Ecu και εκείνα που προβλέφθηκαν για την αποκατάσταση παλαιών υποβαθμισμένων χώρων, σε 1338 εκατ. Ecu. Εξάλλου, χρηματοδοτικά σύνολα ανερχόμενα σε 4363 εκατ. Ecu, προβλέφθηκαν για δομές στήριξης στις οικονομικές δραστηριότητες που είναι δυνατό να περιλαμβάνουν βιομηχανικούς χώρους, χωρίς να προσδιορίζεται περισσότερο εκ των προτέρων η φύση των υποδομών.

8. Για τις έξι περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, ο πίνακας 1 παρέχει τα αρχικά σύνολα των χρηματοδοτικών κονδυλίων της παρέμβασης του ΕΤΠΑ σχετικά με τις περιόδους 1989 - 1993 και 1994 - 1999, αφενός, για τα κύρια προγράμματα που χρηματοδοτούνται στις εν λόγω περιφέρειες, συνυπολογιζομένων όλων των μέτρων και, αφετέρου, για τα μέτρα των εν λόγω προγραμμάτων που μπορεί να περιλαμβάνουν σχέδια ανάπτυξης βιομηχανικών χώρων. Αναφέρονται επίσης οι αντίστοιχες δαπάνες για την περίοδο 1989 - 1993. Ανάλογα με το αν οι περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη εμπίπτουν στο πλαίσιο του στόχου 1 ή του στόχου 2, διαπιστώθηκε ότι το μέρος της παρέμβασης του ΕΤΠΑ που διατίθεται για τους βιομηχανικούς χώρους μπορεί να φθάσει στο 23 % (στόχος 1) ή στο 48 % (στόχος 2) του συνόλου.

9. Στον πίνακα 2 αναφέρονται φυσικά δεδομένα που αφορούν τις ίδιες αυτές περιφέρειες και τους βιομηχανικούς χώρους τους. Από αυτά προκύπτει, κυρίως, ότι, όσον αφορά την έκταση που καλύπτουν και τον πληθυσμό τους, οι περιφέρειες που εμπίπτουν στο στόχο 2 διαθέτουν σημαντικότερες υποδομές από ό, τι εκείνες που εμπίπτουν στο στόχο 1. Λόγω διαθεσιμότητας, ορισμένα στοιχεία σχετικά με τις περιφέρειες του στόχου 2 (πληθυσμός και έκταση των περιοχών) παρουσιάζονται μόνο στο επίπεδο NUTS 2(3), μολονότι η επιλέξιμη περιοχή για τις παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ στο πλαίσιο του στόχου 2 καθορίζεται στο επίπεδο NUTS 3.

Νομιμοτητα και κανονικοτητα

10. Η εξέταση σχεδίων στις περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη αποτέλεσε αφορμή για τη διατύπωση παρατηρήσεων σχετικά με την επιλεξιμότητα ορισμένων δαπανών που είχαν δηλωθεί και αποκάλυψε παρατυπίες ή δικαστικές διαφορές που δεν είχαν γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή.

11. Θέματα μη επιλεξιμότητας αφορούσαν τρία από τα έξι σχέδια που ελέγχθηκαν στην Κοινότητα της Valencia (E), σχετικά με τα οποία είχε δηλωθεί ο ΦΠΑ, καθώς και προβλέψεις για δικαστικές διαφορές και διάφορα ποσά που δεν αφορούσαν τα σχέδια που εξετάστηκαν (μη επιλέξιμες δαπάνες ύψους 1,2 εκατ. Ecu επί συνόλου 9,1 εκατ. Ecu· παρέμβαση του ΕΤΠΑ 58,3 %). Εξάλλου, ένα ποσό ύψους 2,5 εκατ. Ecu αντιστοιχεί σε δαπάνες που είχαν δηλωθεί καθ' υπέρβαση, σε σχέση με ό, τι θα έπρεπε να είχε δηλωθεί δυνάμει της αρχής σύμφωνα με την οποία για τις αγορές γηπέδων γίνεται δεκτό το 10 % κατ' ανώτατο όριο του συνολικού επιλέξιμου κόστους(4). Για ένα από τα έξι σχέδια που ελέγχθηκαν στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F), δαπάνες που είχαν δηλωθεί δεν μπορούσαν να αιτιολογηθούν (0,2 εκατ. Ecu επί συνόλου 1,7 εκατ. Ecu· παρέμβαση του ΕΤΠΑ 19 %).

12. Η μη δήλωση παρατυπιών στην Επιτροπή σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1681/94(5), αφορούσε, αφενός, δύο σχέδια στο Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D), η αξία των οποίων αφαιρέθηκε από τις δηλωθείσες δαπάνες μετά από έλεγχο που διενήργησε το Ελεγκτικό Συνέδριο του Ομόσπονδου Κρατιδίου (δαπάνες ύψους 4,3 και 2,9 εκατ. Ecu) και, αφετέρου, τη Σικελία (I), όπου δύο σχέδια που περιλαμβάνονταν στη δήλωση δαπανών από τα τέσσερα που ελέγχθηκαν, αποτελούσαν αντικείμενο διαφορών για τις οποίες είχε ασκηθεί προσφυγή στο δικαστήριο (δαπάνες ύψους 3,6 και 1,9 εκατ. Ecu· παρέμβαση του ΕΤΠΑ 50 %). Όσον αφορά ένα από τα σχέδια αυτά, η κατασκευή την οποία είχε συγχρηματοδοτήσει το ΕΤΠΑ κατέρρευσε.

Διαδικασια αναπτυξης των βιομηχανικων χωρων που συγχρηματοδοτουνται απο το ετπα

13. Στο πλαίσιο ειδικής θεσμικής οργάνωσης για κάθε κράτος μέλος, ακόμη δε και για κάθε περιφέρεια (βλέπε σημεία 15 έως 18), η παρέμβαση με τη μορφή προγραμμάτων προϋποθέτει την ανάληψη ενεργού δράσης. Η δράση αυτή πρέπει να περιλαμβάνει:

α) διάγνωση των αναγκών (βλέπε σημεία 19 - 28)

β) καθορισμό στόχων που να αντιστοιχούν σε χωροταξικό σχέδιο της περιφέρειας και δεικτών για τον υπολογισμό του βαθμού υλοποίησης των σχεδίων και τα αποτελέσματά τους (βλέπε σημεία 29 - 33)

γ) κριτήρια επιλογής των σχεδίων (βλέπε σημεία 34 - 39)

δ) αξιολόγηση εκ των υστέρων των σχεδίων που υλοποιήθηκαν και της επίδρασής τους, στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τις μεταγενέστερες διαγνώσεις (βλέπε σημεία 40 και 41).

14. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει τέτοιος τρόπος ενέργειας στο συνολικό επίπεδο της οικείας περιφέρειας, υπάρχει κίνδυνος να αναπτυχθεί ανεπαρκής ή πλεονάζων αριθμός βιομηχανικών χώρων σε σχέση με τη ζήτηση των επιχειρήσεων (απρόσφορος ρυθμός), ή ακόμη να αγνοούνται οι ανάγκες των επιχειρήσεων. Εντούτοις, η ζήτηση των επιχειρήσεων δεν αποτελεί το μόνο κριτήριο που πρέπει να κατευθύνει

Πίνακας 1

Χρηματοοικονομικά στοιχεία σχετικά με την παρέμβαση του ΕΤΠΑ στις περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πίνακας 2

Φυσικά δεδομένα (στατιστικές) σχετικά με τις περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη και τις βιομηχανικές περιοχές τους

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων. Εναπόκειται στις ενδιαφερόμενες αρχές να μεριμνούν ώστε να ενισχύεται η οικονομική δραστηριότητα στις επιλέξιμες περιοχές για τις παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ, σε συνάρτηση με τις συγκεκριμένες ανάγκες των εν λόγω περιοχών και να αποφεύγεται ο κατακερματισμός της προσφοράς, που μπορεί να έχει επιζήμιο αντίκτυπο σε θέματα περιβάλλοντος και χωροταξίας.

Οργανωτικό πλαίσιο

15. Η πρωτοβουλία για την ανάπτυξη των χώρων που συγχρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ, μπορεί να αναληφθεί σε διάφορα επίπεδα. Έτσι, οι κύριοι τρόποι προσέγγισης του θέματος μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες: στην πρώτη, οι χώροι αναπτύσσονται αποκλειστικά από τις κοινότητες, σε συνάρτηση με τους δικούς τους στόχους, στη δεύτερη, αναπτύσσονται από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, οι αρμοδιότητες των οποίων καλύπτουν μια ομάδα κοινοτήτων, ακόμη δε και την ίδια την περιφέρεια, οι οποίοι αναλαμβάνουν επίσης την πρωτοβουλία, ενώ στην τρίτη κατηγορία, οι χώροι αναπτύσσονται επίσης από οργανισμούς που έχουν συσταθεί για το σκοπό αυτό. Κοινό χαρακτηριστικό των διαφόρων αυτών κατηγοριών είναι, κατά γενικό κανόνα, η έλλειψη συντονισμού μεταξύ των παρεμβαινόντων και, όταν υπάρχει συντονισμός, η μη εξέταση της σκοπιμότητας των σχεδίων. Στη συνέχεια της έκθεσης αυτής, οι αρχές ή οι οργανισμοί που τυγχάνουν της παρέμβασης του ΕΤΠΑ ονομάζονται "τελικοί δικαιούχοι", ορισμένες δε φορές "επιχειρηματικοί φορείς"(6). Επομένως, ο τελικός δικαιούχος δεν είναι η επιχείρηση που εγκαθίσταται στη βιομηχανική ζώνη.

16. Το Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D) και το Limburg (B) εμπίπτουν στην πρώτη από αυτές τις κατηγορίες. Εντούτοις, στη δεύτερη περιφέρεια υπάρχει εναρμόνιση μεταξύ των κοινοτήτων και του ιδιωτικού τομέα, μέσω μιας εταιρείας περιφερειακής ανάπτυξης που αποτελεί το επίκεντρο των διαφόρων πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται υπέρ των επιχειρήσεων, η οποία διαχειρίζεται βάση λεπτομερών δεδομένων των χώρων και πραγματοποιεί αναλύσεις των μακροπρόθεσμων προοπτικών σχετικά με το θέμα αυτό.

17. Η Αυτόνομη Κοινότητα της Valencia (E), η περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F) και η Ουαλλία (UK) μπορούν να καταταχθούν στην κατηγορία όπου οι βιομηχανικοί χώροι αναπτύσσονται επίσης από άλλες αρχές πλην των κοινοτήτων. Στην Αυτόνομη Κοινότητα της Valencia (E), οι βιομηχανικές και βιοτεχνικές περιοχές δημιουργούνται από εθνική εταιρεία του δημοσίου, ιδιωτικού δικαίου, η οποία αντιπροσωπεύει το 70 % περίπου της προσφοράς χώρων, από περιφερειακή εταιρεία του δημοσίου, ιδιωτικού δικαίου, καθώς και από τις επαρχίες, τις κοινότητες και τον ιδιωτικό τομέα. Διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχει συντονισμός μεταξύ αυτών των παρεμβαινόντων. Στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F) υπάρχει μεγάλος ανταγωνισμός μεταξύ των κοινοτήτων για την προσέλκυση επιχειρήσεων, ιδίως λόγω του ύψους των εσόδων του προϋπολογισμού που μπορεί να συνεπαχθεί ο "επαγγελματικός φόρος"(7). Ο ανταγωνισμός αυτός είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί ραγδαία ο αριθμός των βιομηχανικών και βιοτεχνικών περιοχών σχετικά περιορισμένου μεγέθους (βλέπε σημείο 41). Εντούτοις, καταβλήθηκαν προσπάθειες προκειμένου να παροτρυνθούν οι κοινότητες να συνεργάζονται μεταξύ τους. Ο ιδιωτικός τομέας συνδέεται μερικές φορές με την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων μέσω εταιρειών μεικτής οικονομίας. Στην Ουαλλία (UK) η ανάπτυξη των χώρων πραγματοποιείται μεμονωμένα από τις περιφέρειες, τις κομητείες και τις κοινότητες καθώς και από έναν οργανισμό ανάπτυξης.

18. Στη Σικελία (I), αναπτύχθηκαν 33 βιομηχανικές περιοχές από 11 κοινοπραξίες που είχαν συσταθεί δυνάμει του νόμου, υπό την εποπτεία ενός τμήματος της περιφερειακής διοίκησης. Εξάλλου, αναπτύχθηκαν από τις κοινότητες βιοτεχνικές περιοχές, υπό την εποπτεία ενός άλλου τμήματος. Μεταξύ των παρεμβαινόντων αυτών δεν υπάρχει συντονισμός, παρά το γεγονός ότι σε βιοτεχνικές περιοχές είναι δυνατό να εγκατασταθούν βιομηχανικές επιχειρήσεις και αντιστρόφως.

Διάγνωση των αναγκών

19. Η ανάλυση των αναγκών σε διευθετημένους βιομηχανικούς χώρους προϋποθέτει την υπόδειξη ενός οργανισμού αρμόδιου για την ανάπτυξή τους ή για το συντονισμό των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνουν οι διάφοροι παρεμβαίνοντες, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του γεγονότος ότι δεν υπάρχει συντονισμός μεταξύ των επιχειρηματικών φορέων του δημόσιου τομέα. Για να σχηματιστεί συνολική εικόνα των αναγκών της περιφέρειας, απαιτούνται επίσης πληροφορίες σχετικά με τις υφιστάμενες υποδομές, καθώς και μέθοδος και στοιχεία που να καθιστούν δυνατή την εκτίμηση της ζήτησης μακροπρόθεσμα.

Βιομηχανικές και βιοτεχνικές περιοχές

20. Το ποσοστό χρήσης (πληρότητα) των βιομηχανικών και βιοτεχνικών περιοχών(8), εκτός από το γεγονός ότι μπορεί να συγκαλύπτει υποπεριφερειακές ανισορροπίες, δεν αποτελεί επαρκή ένδειξη για να εξακριβώνεται η επάρκεια των διαθέσιμων επιφανειών που έχουν διευθετηθεί, γεγονός που είναι δυνατό μόνον εάν λαμβάνονται υπόψη οι πωλήσεις. Έτσι, το Limburg (B), του οποίου το μέσο ποσοστό χρήσης των περιοχών ανέρχεται σε 92,8 % (βλέπε πίνακα 2), εμφανίζει σχετικά μεγαλύτερη διαθεσιμότητα απ' ό, τι το Nord-Pas-de-Calais (F), του οποίου το μέσο ποσοστό ανέρχεται σε 81,5 %· πράγματι, οι μέσες ετήσιες πωλήσεις της πρώτης περιφέρειας ανέρχονται σε 115 εκτάρια το χρόνο και εκείνες της δεύτερης σε 1000 εκτάρια το χρόνο. Κατά συνέπεια, στην πρώτη περιφέρεια υπάρχουν διαθέσιμα διευθετημένα αγροτεμάχια που της παρέχουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει τις πωλήσεις κατά τη διάρκεια μιας πενταετίας, ενώ στη δεύτερη η διαθεσιμότητα περιορίζεται σε χρονικό διάστημα λίγο μεγαλύτερο των δύο ετών.

21. Ορισμένες περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, οι οποίες διαθέτουν συγχρόνως αρμόδιο οργανισμό, πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις υφιστάμενες υποδομές καθώς και μέθοδο και δεδομένα για την εκτίμηση της ζήτησης μακροπρόθεσμα, ανέλαβαν την πρωτοβουλία να προβούν σε αναλύσεις των αναγκών σχετικά με βιομηχανικές και βιοτεχνικές περιοχές. Συγκεκριμένα, στο Limburg (B) πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις βάσει του ιστορικού των πωλήσεων αγροτεμαχίων/γηπέδων επί μία δεκαετία και καθορίστηκε ως άριστο επίπεδο αποθέματος εκείνο που θα πρέπει να καθιστά δυνατή την αντιμετώπιση της ζήτησης κατά τη μέση περίοδο που είναι αναγκαία για τη διευθέτηση νέας περιοχής, δηλαδή μία τριετία, στην οποία προστίθεται περιθώριο ασφάλειας. Ανάλογη ανάλυση πραγματοποιήθηκε από τη Φλαμανδική Κοινότητα με τη βοήθεια των επαρχιών, κατά τον καθορισμό του σχεδίου χωροταξίας, με 15ετή προοπτική. Στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F), το 1996 πραγματοποιήθηκε η πρώτη απογραφή των βιομηχανικών περιοχών, στην οποία αναφέρονται, μεταξύ άλλων, οι εκτάσεις που έχουν διευθετηθεί και είναι διαθέσιμες για τις επιχειρήσεις, με συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ. Βάσει του μέσου όρου των πωλούμενων επιφανειών ετησίως, καθίσταται δυνατό να διαπιστωθεί ότι η κατανομή των αποθεμάτων γηπέδων που έχουν διευθετηθεί είναι ιδιαίτερα άνιση και ότι σε ορισμένες περιφέρειες υπάρχουν ανεπάρκειες. Η απογραφή αυτή απομένει ακόμη να επαληθευθεί από τις υπηρεσίες στις οποίες έχει ανατεθεί το έργο αυτό. Δεδομένου ότι οι εν λόγω υπηρεσίες οφείλουν να εξασφαλίζουν την ενημέρωση μόνο σε τριετή βάση, η χρησιμότητά της είναι περιορισμένη. Δεν χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των αναγκών σε θέματα διευθέτησης γηπέδων.

22. Πληροφορίες σχετικά με τις βιομηχανικές και βιοτεχνικές τους περιοχές διαθέτουν και άλλες περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, δεν τις χρησιμοποιούν όμως για τη διάγνωση των αναγκών, ιδίως διότι δεν υπάρχει καμία πληροφορία σχετικά με τις πωλήσεις αγροτεμαχίων. Στο Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D), η απογραφή, που καταρτίστηκε το 1997, στην οποία αναφέρονται οι περιοχές για τις οποίες ορισμένες κοινότητες έλαβαν κρατικές ενισχύσεις, δεν περιλαμβάνει ωστόσο πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις περιοχές που είχαν αξιοποιηθεί από την πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, οι οποίες δεν αποκαταστάθηκαν. Στο πλαίσιο του ενιαίου εγγράφου προγραμματισμού 1994 - 1999 για το Ομόσπονδο αυτό Κρατίδιο, αναφέρεται ότι υπάρχει ανάγκη για 1500 έως 1600 εκτάρια διευθετημένων γηπέδων, χωρίς αυτό να βασίζεται σε ανάλυση της υφιστάμενης προσφοράς και των πωλήσεων. Στην Κοινότητα της Valencia (E), υπάρχει απογραφή όπου αναφέρονται οι περιοχές, που δημιουργήθηκαν σε διαφορετικές εποχές και εξακολουθούν να διαθέτουν ελεύθερα αξιοποιημένα γήπεδα, τα οποία υπολογίζονται αριθμητικά ότι ανέρχονται σε 1917 εκτάρια από τα 3198 εκτάρια συνολικά, δηλαδή ποσοστό μέσης χρήσης 40 %· στο επιχειρησιακό πρόγραμμα 1989 - 1993, αναφερόταν ότι οι ανάγκες ανέρχονταν σε 120 εκτάρια, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί συνολική ανάλυση. Στη Σικελία (I), το 1989 καταρτίστηκε απογραφή των βιομηχανικών περιοχών, με τη στήριξη του ΕΤΠΑ, και ενημερώθηκε το 1996. Εντούτοις, δεν αναφέρονται οι επιφάνειες που έχουν διευθετηθεί, στις οποίες όμως δεν στεγάζονται επιχειρήσεις και παραμένουν διαθέσιμες. Υπάρχει επίσης κατάσταση των βιοτεχνικών περιοχών που έχουν διευθετηθεί από τις κοινότητες, μεταξύ των οποίων πολλές έχουν τύχει της παρέμβασης του ΕΤΠΑ, αλλά δεν υπάρχει καμία πληροφορία σχετικά με την έκτασή τους ή το ποσοστό της χρήσης τους. Στην Ουαλλία (UK) καταρτίστηκε, από τον οργανισμό ανάπτυξης, ατελής βάση δεδομένων, οι πληροφορίες όμως που περιέχει δεν αποτελούν εργαλείο διαχείρισης βάσει ανάλυσης των μελλοντικών προοπτικών.

23. Οι πληροφορίες που περιλαμβάνουν οι απογραφές που προαναφέρθηκαν διαβιβάζονται από τους ιδιοκτήτες των χώρων στις αρχές στις οποίες έχει ανατεθεί η τήρησή τους. Επισημάνθηκαν αποκλίσεις μεταξύ των πληροφοριών των εν λόγω απογραφών και των πληροφοριών που ελήφθησαν από τους τελικούς δικαιούχους στο Limburg (B) και στο Nord-Pas-de-Calais (F), ή κατά την παραβολή καταστάσεων που διαπιστώθηκαν σε διαφορετικές ημερομηνίες στο Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D) και στη Σικελία (I). Οφείλονται, ιδίως, στη διαβίβαση εσφαλμένων δεδομένων ή στην περιοδικότητα της ενημέρωσης των εν λόγω βάσεων δεδομένων.

24. Μεταξύ των περιφερειών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο (βλέπε σημείο 4), το Hainaut (B) διαθέτει τόσο απογραφή των βιομηχανικών περιοχών των πέντε διακοινοτικών εταιρειών που αναλαμβάνουν την ανάπτυξή τους, όσο και στατιστικές σχετικά με τις πωλήσεις αγροτεμαχίων που έχουν διευθετηθεί. Παρά το γεγονός ότι η εξέταση της εξέλιξης των πωλήσεων αναφέρεται ως κατευθυντήρια αρχή κατά τη λήψη της απόφασης διευθέτησης νέων περιοχών, το ποσοστό χρήσης των αγροτεμαχίων που έχουν διευθετηθεί ανέρχεται μόλις σε 59,5 %. Με το μέσο ρυθμό των πωλήσεων που παρατηρήθηκε τα τελευταία αυτά χρόνια, το χρονικό διάστημα που είναι αναγκαίο για να εξαντληθεί το απόθεμα των αξιοποιημένων και διαθέσιμων αγροτεμαχίων μπορεί να θεωρηθεί ως υπερβολικό. Με την αποκατάσταση χερσαίων εκτάσεων θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο οι διαθέσιμες εκτάσεις. Το Συνέδριο έχει ήδη επισημάνει στο παρελθόν υπερδυναμικότητες στην περιφέρεια αυτή(9). Στην περιφέρεια Pays de la Loire (F), δεν έχει γίνει απογραφή των χώρων, ούτε υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τις πωλήσεις. Στην Extremadura (E), υπάρχει κατάσταση των βιομηχανικών χώρων που υλοποιήθηκαν, όπου αναφέρονται οι συνολικές επιφάνειες, καθώς και οι επιφάνειες των αγροτεμαχίων, γεγονός που δεν καθιστά δυνατή την εκτίμηση των αναγκών· εντούτοις, οι τοπικές αρχές ανέφεραν ότι επί του παρόντος είναι υπό επεξεργασία λεπτομερής απογραφή. Στην περιοχή Basilicata (I) ορισμένες βασικές πληροφορίες που υπάρχουν θα πρέπει ακόμη να συμπληρωθούν. Στο Limburg (NL), υπάρχει βάση δεδομένων για τα βιομηχανικά γήπεδα καθώς και πληροφορίες σχετικά με τις ετήσιες πωλήσεις αγροτεμαχίων που έχουν διευθετηθεί. Κάθε πέντε χρόνια πραγματοποιείται ανάλυση των αναγκών, η οποία χωρίζεται σε τμήματα σε συνάρτηση με τα διάφορα είδη γηπέδων, βάσει σεναρίων δημιουργίας απασχόλησης και τομεακών στατιστικών όσον αφορά τον αριθμό των απασχολούμενων ατόμων ανά εκτάριο. Εξάλλου, κάθε χρόνο πραγματοποιείται ανάλυση της διαθεσιμότητας και των πωλήσεων αγροτεμαχίων. Κρίνεται ότι είναι αναγκαίο να υπάρχει ένα επίπεδο διαρκούς αποθέματος που να αντιστοιχεί στις μέσες ποσότητες που μπορούν να πωληθούν κατά τη διάρκεια μιας πενταετίας.

25. Σχετικά με ορισμένους σημαντικούς βιομηχανικούς χώρους πραγματοποιήθηκε ανάλυση σκοπιμότητας, η οποία, σε ορισμένες περιπτώσεις, συγχρηματοδοτήθηκε από το ΕΤΠΑ: για παράδειγμα, αυτό συνέβη στην περίπτωση μιας περιοχής λογισμικού και μεταφορών και μιας περιοχής παροχής υπηρεσιών στο Limburg (B), καθώς και ενός χώρου πολλαπλών μέσων μεταφοράς στο Nord-Pas-de-Calais (F) (αυτοκινητόδρομος και σιδηροδρομική γραμμή). Στην περιφέρεια αυτή, πραγματοποιήθηκαν επίσης μελέτες σκοπιμότητας για λιγότερο σημαντικά σχέδια. Σε μία από αυτές, που πραγματοποιήθηκε μετά από αίτημα κοινότητας, περιγραφόταν η ιδιαίτερα δυσμενής περιβαλλοντική κατάσταση των δύο χώρων που είχε σχεδιάσει η ίδια και αναφερόταν η μεγάλη διαθεσιμότητα χώρων στις πέριξ κοινότητες. Εντούτοις, αυτό δεν αναφερόταν στο έγγραφο με το οποίο παρουσιαζόταν το σχέδιο στην περιφερειακή αρχή που έπρεπε να αποφανθεί σχετικά με τη χορήγηση της παρέμβασης του ΕΤΠΑ. Τελικώς, η ανάπτυξη αυτών των σχεδίων σταμάτησε, λαμβανομένης υπόψη της έλλειψης ενδιαφέροντος των τοπικών επιχειρήσεων. Μπορεί επίσης να συμβεί, παρά την πραγματοποίηση μελέτης σκοπιμότητας, ο αξιοποιημένος χώρος να μην ανταποκρίνεται ακριβώς στη ζήτηση. Συγκεκριμένα, στην Ουαλλία, (UK), η προσφορά αγροτεμαχίων αποτελείται από παλαιούς χώρους, πολύ μικρών διαστάσεων, ορυχείων και μεταλλουργείων που έχουν αποκατασταθεί. Στην περιοχή αυτή, είναι γνωστή η έλλειψη χώρων μεγάλων διαστάσων και αυτό ανάγκασε ορισμένες επιχειρήσεις να εγκατασταθούν εκτός της περιφέρειας. Εντούτοις, κατά τη διευθέτηση περιοχής πολλών δεκάδων εκταρίων, με παρέμβαση από το ΕΤΠΑ, αποφασίστηκε να προσανατολιστεί αυτή προς τις ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και να καταστεί περιοχή υψηλής περιωπής. Λίγο καιρό αφότου άνοιξε, ένα μέρος της διαρρύθμισης που συγχρηματοδοτήθηκε από το ΕΤΠΑ κατέστη αναγκαίο να καταστραφεί, προκειμένου να επιτραπεί η εγκατάσταση μεγάλης επιχείρησης. Εξάλλου, δεν διατηρούνταν πλέον εξοπλισμοί αρχιτεκτονικής τοπίου.

26. Στο Limburg (B) και στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F) πριν από την έναρξη των ενεργειών αποκατάστασης βιομηχανικών χώρων που είχαν εγκαταλειφθεί, πραγματοποιήθηκε η απογραφή τους. Οι δυνατότητες προορισμού για άλλη χρήση των εν λόγω χώρων, είναι συχνά περιορισμένες για νομικούς, τεχνικούς και περιβαλλοντικούς λόγους ή απλώς λόγω πρόσβασης. Οι καθυστερήσεις που μπορούν να επακολουθήσουν ελάχιστα συμβιβάζονται με την επιθυμία να μπορούν να είναι διαθέσιμες, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, νέες επιφάνειες για την εγκατάσταση επιχειρήσεων, ο δε προορισμός τους για νέες χρήσεις πραγματοποιείται, κατά γενικό κανόνα με συγκεκριμένες ενέργειες για κάθε περίπτωση. Στο Limburg (B), ενώ για την ανάπτυξη νέων περιοχών διατέθηκαν επιπλέον χρηματοδοτικοί πόροι, οι πόροι που είχαν αρχικά προβλεφθεί για την αποκατάσταση των παλαιών χώρων υποχρησιμοποιήθηκαν. Στο Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D), παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχε απογραφή των παλαιών χώρων, από το 1994 η δημιουργία συνδέθηκε με την αποκατάσταση με την επιβολή του όρου ότι η αποκατάσταση παλαιών χώρων θα απορροφά το 30 % των συνολικών χρηματοδοτικών πόρων που διατίθενται για τους βιομηχανικούς χώρους.

"Φυτώρια επιχειρήσεων" και κτίρια για την κάλυψη προσωρινών αναγκών

27. Κατά γενικό κανόνα, η εξέταση των αποτελεσμάτων ανάλογου σχεδίου οδηγεί μια δημόσια αρχή στην εκκίνηση της ανάπτυξης "φυτωρίων επιχειρήσεων" ή κτιρίων για την κάλυψη προσωρινών αναγκών (βλέπε σημείο 1). Κατ' αυτό τον τρόπο, δημιουργείται βαθμιαία ένα, κατά το μάλλον ή ήττον συντονισμένο, δίκτυο κέντρων(10).

28. Δεδομένου ότι τα έξοδα λειτουργίας των εν λόγω κτιρίων πρέπει να καλύπτονται από τα μισθώματα που καταβάλλουν οι επιχειρήσεις που στεγάζονται σ' αυτά, το ποσοστό χρήσης τους έχει ουσιαστική σημασία. Επομένως, είναι απαραίτητο να σχηματίζεται σαφής εικόνα σχετικά με το δυναμικό της ζήτησης, προκειμένου να αποφεύγεται να σημειώνονται χαμηλά ποσοστά χρήσης καθώς και η συνεπαγόμενη ανάγκη αύξησης των επιβαλλόμενων μισθωμάτων προκειμένου να καλύπτονται τα έξοδα εκμετάλλευσης. Αυτό θα ήταν ιδιαίτερα επιζήμιο στην περίπτωση των "φυτωρίων επιχειρήσεων", σκοπός των οποίων είναι να ευνοείται η εκκόλαψη νέων επιχειρήσεων και να μειώνεται το ποσοστό πτώχευσης. Εάν δεν είναι επαρκώς γνωστό το επίπεδο της ζήτησης, η δημιουργία ορισμένων "φυτωρίων επιχειρήσεων" μπορεί να αποδειχθεί αναιτιολόγητη και να καταλήξει στη μετατροπή τους σε απλά κτίρια που εκμισθώνονται σε επιχειρήσεις, όπως συνέβη στο Limburg (B) σχετικά με δύο συγχρηματοδοτούμενα σχέδια. Τρία από τα εναπομένοντα πέντε κέντρα, τα οποία λειτουργούν από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, εξακολουθούν να σημειώνουν μέσο ποσοστό χρήσης 70 % περίπου, ενώ, την εποχή που δημιουργήθηκαν, τα μισθώματα είχαν υπολογιστεί έτσι ώστε να εξισορροπείται ο λογαριασμός εκμετάλλευσής τους βάσει ποσοστού 90 %. Το κέντρο που εμφανίζει το υψηλότερο μέσο ποσοστό χρήσης είναι εκείνο όπου το ποσοστό των επιχειρήσεων που παραμένουν πλέον της πενταετίας είναι το υψηλότερο. Στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F), το ποσοστό χρήσης "φυτωρίου επιχειρήσεων" που δημιουργήθηκε το 1992, ήταν χαμηλότερο του 50 %. Μετά από δυσχέρειες που αντιμετωπίστηκαν στην αρχή της δεκαετίας του 1990, μια ομάδα επτά "φυτωρίων επιχειρήσεων" που δημιουργήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1980, τη διαχείριση των οποίων ασκεί περιφερειακή διοικητική υπηρεσία, σημείωνε ποσοστό χρήσης πάνω από 80 %. Στις δομές αυτές, οι οποίες είναι ευάλωτες στις συγκυριακές μεταβολές, σημειώθηκε κατά γενικό κανόνα αύξηση του ποσοστού αυτού το 1998. Στην Ουαλλία (UK), δεδομένου ότι δεν είχε επιβληθεί στις επιχειρήσεις μέγιστη διάρκεια παραμονής, ένα "φυτώριο επιχειρήσεων" που είχε συγχρηματοδοτηθεί από το ΕΤΠΑ, μεταβλήθηκε βαθμιαία σε απλό κτίριο προσφερόμενο για μίσθωση.

Στόχοι και δείκτες

29. Μέχρι το 1994, σε πολλά προγράμματα δεν αναφερόταν τίποτε όσον αφορά τους ειδικούς στόχους της ανάπτυξης των βιομηχανικών και βιοτεχνικών περιοχών ή περιορίζονταν σε παράφραση του τίτλου των μέτρων. Μερικές φορές υπήρχαν δείκτες υλοποίησης, ενώ οι δείκτες επίδρασης ήταν σπανιότατοι και δεν μπορούσαν πάντα να υπολογιστούν. Στη Σικελία (I), οι στόχοι συνίσταντο ιδίως στην αύξηση της προστιθέμενης αξίας των βιομηχανιών, στην ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος και στην ενθάρρυνση της μετεγκατάστασης δραστηριοτήτων σε περιοχές εκτός των αστικών κέντρων· προτείνονταν φυσικοί δείκτες και δείκτες επίδρασης.

30. Στην Ουαλλία (UK) προβλεπόταν ο υπολογισμός της επίδρασης των βιομηχανικών χώρων ως προς τις θέσεις εργασίας. Μολονότι δεν υπάρχουν στατιστικές σχετικά με το θέμα αυτό, κατά την υποβολή των σχεδίων για τη χορήγηση της παρέμβασης του ΕΤΠΑ προσκομίστηκαν αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τις προβλέψεις του ΕΤΠΑ. Η αξιολόγηση εκ των υστέρων των προγραμμάτων της περιόδου 1989 - 1993 κατέδειξε ότι υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ των προβλέψεων και των υλοποιήσεων, η οποία οφείλεται, εν μέρει, στον ιδιαίτερα αισιόδοξο χαρακτήρα των προβλέψεων: 3793 και 633 μεικτές θέσεις εργασίας(11) δημιουργήθηκαν αντίστοιχα στο πλαίσιο των μέτρων σχετικά με τους βιομηχανικούς χώρους του επιχειρησιακό πρόγραμμα 1989 - 1991 και στο πλαίσιο της κοινοτικής πρωτοβουλίας "Rechar" 1989 - 1993, ενώ, βάσει των εγκριθέντων σχεδίων, προβλεπόταν η δημιουργία 12658 και 1095 μεικτών θέσεων εργασίας.

31. Από το έτος 1994, στα προγράμματα αναφέρονταν σχεδόν συστηματικά λεπτομερέστεροι στόχοι και φυσικοί δείκτες (έκταση που έχει διευθετηθεί) καθώς και δείκτες επίδρασης (αριθμός των επιχειρήσεων που έχουν εγκατασταθεί και θέσεις εργασίας), εκτός από την περίπτωση των προγραμμάτων του Ομόσπονδου Κρατιδίου του Thüringen (D). Εντούτοις, υπάρχουν ελάχιστοι δείκτες που να υποδηλώνουν την εκδήλωση ανησυχίας για την περιφερειακή ανάπτυξη, ιδίως δε δεν πραγματοποιείται ποτέ διάκριση μεταξύ μεικτής και καθαρής απασχόλησης.

32. Τα πληροφοριακά στοιχεία όσον αφορά τις επιχειρήσεις που έχουν εγκατασταθεί και τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας, δεν είναι παρά ελάχιστα σημαντικά, διότι καταρτίζονται όταν το σχέδιο είναι ακόμη στη φάση της εκκίνησης. Σχετικά με το θέμα αυτό, η αξιολόγηση εκ των υστέρων πραγματοποιείται, παρόλα αυτά, πολύ νωρίς. Αντίθετα, οι απογραφές που καταρτίστηκαν από ορισμένες περιφέρειες [Thüringen (D), Σικελία (I), Limburg (B), Nord-Pas-de-Calais (F)] περιλαμβάνουν μερικές φορές πληροφορίες σχετικά με τις επιχειρήσεις που στεγάζονται στους διάφορους χώρους ή σχετικά με την απασχόληση, γεγονός που καθιστά δυνατή την ακριβέστερη εκτίμηση των επιδράσεων αυτών των στοιχείων υποδομής (βλέπε σημείο 43).

33. Ήδη από την αρχή, στο πλαίσιο των μέτρων προορισμός των οποίων ήταν η δημιουργία "φυτωρίων επιχειρήσεων", είχε τεθεί ως στόχος η μείωση του ποσοστού πτώχευσης των νεοσυνιστώμενων επιχειρήσεων, μειώνοντας τα διαρθρωτικά έξοδά τους και παρέχοντάς τους συνδρομή στον τομέα της διαχείρισης. Εντούτοις, ελάχιστες πληροφορίες υπάρχουν σχετικά με τη δημιουργία θέσεων εργασίας από τις επιχειρήσεις που επωφελήθηκαν από αυτές τις υποδομές υποδοχής (βλέπε σημείο 46).

Κριτήρια επιλογής των σχεδίων

34. Η άσκηση ενεργούς πολιτικής ανάπτυξης των βιομηχανικών χώρων θα απαιτούσε τη χρησιμοποίηση κριτηρίων επιλογής που να αντιστοιχούν σε αναπτυξιακό σχέδιο με προτεραιότητες, για παράδειγμα, όσον αφορά τον προσδιορισμό του τόπου εγκατάστασης των σχεδίων, την ποιότητα του σχεδιασμού τους ή το είδος των επιχειρήσεων που μπορούν να στεγάσουν. Η αρχή αυτή θα πρέπει να ακολουθείται, κατά μείζονα λόγο, όταν οι τιμές πώλησης και μίσθωσης αποτελούν μέσο ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρηματικών φορέων του δημόσιου τομέα (βλέπε σημεία 48 έως 62). Κατά γενικό κανόνα, στα προγράμματα δεν αναφέρονται κριτήρια επιλογής των σχεδίων.

35. Στο Limburg (B), η παρέμβαση του ΕΤΠΑ έπρεπε να χορηγείται σε συνάρτηση με τον επείγοντα και τον αναγκαίο χαρακτήρα της καθώς και με την ποιότητα του γηπέδου. Στην πραγματικότητα, κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1980 σημειώθηκε μείωση της προσφοράς διευθετημένων αγροτεμαχίων και όλα τα σχέδια συγχρηματοδοτήθηκαν κατ' αναλογία με την υποβολή των αιτήσεων. Για τα "φυτώρια επιχειρήσεων", είχαν καθοριστεί κριτήρια προσδιορισμού του τόπου εγκατάστασης, η δε δημιουργία τους έπρεπε να εξαρτάται από την επιτυχία των προγενέστερων σχεδίων. Στην πραγματικότητα, τρία από τα έξι σχέδια είχαν ήδη πραγματοποιηθεί πριν από την έναρξη της εφαρμογής του προγράμματος, γεγονός που συνεπάγεται ότι η συγχρηματοδότηση του ΕΤΠΑ που τα αφορούσε δεν είχε άμεση επίδραση στην περιφερειακή ανάπτυξη. Ένα τέταρτο σχέδιο υλοποιήθηκε σε απόσταση μερικών χιλιομέτρων από κέντρο που αντιμετώπιζε ήδη δυσχέρειες πληρότητας· αυτά τα δύο τελευταία κέντρα κατέστη τελικώς αναγκαίο να μετατραπούν σε κτίρια για την κάλυψη προσωρινών αναγκών, παρέχοντας στα σχέδια προσανατολισμό που αφορούσε περισσότερο ακίνητη περιουσία παρά την καθοδήγηση νεοσυνιστώμενων επιχειρήσεων.

36. Στο Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D), οι κοινότητες που επιθυμούσαν να τύχουν κρατικής βοήθειας για τη δημιουργία βιομηχανικής περιοχής υποχρεούνταν να καταδείξουν το ενδιαφέρον επιχειρήσεων, από τις οποίες το 50 % τουλάχιστον έπρεπε να ανταποκρίνεται σε ειδικούς όρους όσον αφορά τον τομέα δραστηριότητας και τον κύκλο εργασιών που πραγματοποιήθηκε εκτός μια καθορισμένης περιοχής γύρω από την οικεία κοινότητα (όρος που καταργήθηκε για τα σχέδια που τυγχάνουν ενίσχυσης από το Ομόσπονδο Κρατίδιο από το 1995 και μετά). Προσδιορίστηκε η έννοια της επιλέξιμης επιχείρησης, γεγονός που οδήγησε, για παράδειγμα, στον αποκλεισμό του κόστους διευθέτησης αγροτεμαχίων όπου έχουν εγκατασταθεί μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις. Το ήμισυ σχεδόν από τα σχέδια βιομηχανικών χώρων που έγιναν κατ' αυτό τον τρόπο δεκτά καταλογίστηκε στις πιστώσεις του ΕΤΠΑ, χωρίς συγκεκριμένο κριτήριο.

37. Τα προγράμματα της Κοινότητας της Valencia (E) δεν περιλαμβάνουν κανένα κριτήριο επιλογής των σχεδίων.

38. Στην περιοχή του Nord-Pas-de-Calais (F), μολονότι καθορίστηκαν γενικά κριτήρια για τα μέτρα αποκατάστασης, συγκεκριμένα το μέγεθος του βιομηχανικού χώρου, από την αξιολόγηση των παρεμβάσεων της περιόδου 1989 - 1993 προκύπτει ότι η επιλογή των σχεδίων πραγματοποιήθηκε μάλλον σε συνάρτηση με τον επείγοντα και το λιγότερο πολύπλοκο χαρακτήρα των εργοταξίων και όχι σε συνάρτηση με πρόγραμμα χωροταξικής αναδιαμόρφωσης. Για τις νέες βιομηχανικές και βιοτεχνικές περιοχές, αντίθετα απ' ό, τι προβλέπει το ενιαίο έγγραφο προγραμματισμού 1997 - 1999, η επιλογή των σχεδίων δεν πραγματοποιείται βάσει της απογραφής του 1996, τα πληροφοριακά στοιχεία της οποίας έπρεπε να ενημερωθούν και να εξελεγχθούν το 1999. Εξάλλου, προκειμένου να ρυθμίζεται το θέμα του ανταγωνισμού μεταξύ κοινοτήτων (βλέπε σημείο 17), προβλέφθηκε υψηλότερο ποσοστό παρέμβασης για τα σχέδια με διακοινοτική δομή.

39. Στη Σικελία, κατά την περίοδο 1989 - 1993 δεν υπήρχαν κριτήρια, η δε επιλογή των σχεδίων εναπέκειτο στη διακριτική ευχέρεια των διοικητικών υπηρεσιών. Στο μεταγενέστερο πρόγραμμα, προκειμένου να ενταθεί η επίδραση των ενισχύσεων, είχαν επιλεγεί πέντε βιομηχανικές περιοχές, από τις οποίες οι τέσσερις επελέγησαν λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι το επίπεδο των έργων διευθέτησης που είχαν ήδη γίνει ήταν υψηλό. Εντούτοις, λόγω του γεγονότος ότι ο ρυθμός ανάπτυξης των σχεδίων στις πέντε αυτές περιοχές ήταν ιδιαίτερα βραδύς, προβλέπεται η επέκταση του ευεργετήματος των κοινοτικών πιστώσεων στο σύνολο των περιοχών.

Αξιολογήσεις

Ενδιάμεσες και εκ των υστέρων αξιολογήσεις στο πλαίσιο των κοινοτικών παρεμβάσεων

40. Στις αξιολογήσεις των παρεμβάσεων του ΕΤΠΑ, συχνότατα δεν αναφέρεται τίποτε σχετικά με τα μέτρα που προορίζονται για τους βιομηχανικούς χώρους και δεν εξετάζονται τα θέματα σκοπιμότητας της δημιουργίας τους (ύπαρξη αναπτυξιακού σχεδίου βασιζόμενου σε ανάλυση της προσφοράς και της ζήτησης ή προτεραιοτήτων). Όσον αφορά το Limburg (B), ο αξιολογητής εξετάζει το επίπεδο επάρκειας μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης γηπέδων που έχουν διευθετηθεί μόλις κατά την ενδιάμεση αξιολόγηση του ενιαίου εγγράφου προγραμματισμού 1994 - 1996 και επισύρει την προσοχή στο επίπεδο της διαθεσιμότητας, που ήταν κατά την εποχή εκείνη σχετικά υψηλό. Όσον αφορά το Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D), στην ενδιάμεση αξιολόγηση του επιχειρησιακού προγράμματος 1994 - 1999 επισημαινόταν η έλλειψη πληροφοριών όσον αφορά τις ανάγκες διευθέτησης νέων χώρων και η έλλειψη σχεδιασμού που να μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά την έγκριση των ενισχύσεων. Όσον αφορά την Κοινότητα της Valencia (E), στην ενδιάμεση αξιολόγηση του επιχειρησιακού προγράμματος 1994 - 1999, τη μόνη διαθέσιμη, δεν θίγεται το θέμα των αναγκών ανάπτυξης βιομηχανικών χώρων. Στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F), στις αξιολογήσεις εκ των υστέρων της περιόδου 1989 - 1993 δεν εφιστάτο η προσοχή στο γεγονός ότι δεν ήταν γνωστό το απόθεμα γηπέδων που είχαν ήδη διευθετηθεί. Στη Σικελία (I), είχε πραγματοποιηθεί μόνον η αξιολόγηση εκ των υστέρων του πολυπεριφερειακού προγράμματος Aree Attrezzate, η οποία αφορούσε κυρίως τις δυσχέρειες ανάλωσης των κοινοτικών πιστώσεων και το στόχο αποσυμφόρησης των αστικών περιοχών, η επίτευξη του οποίου επιδιώκεται με την μετεγκατάσταση επιχειρήσεων σε βιομηχανικές περιοχές. Δεδομένου ότι δεν υπήρχαν πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τον τόπο εγκατάστασης των επιχειρήσεων, ο αξιολογητής βασίστηκε στην εξέλιξη του ποσοστού των μισθοδοτούμενων στις περιοχές, το οποίο από 35,1 μειώθηκε σε 29,9 %, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο στόχος αυτός δεν είχε επιτευχθεί.

Ειδικές αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν εκτός του πλαισίου των κοινοτικών παρεμβάσεων

41. Στις επαρχίες του Limburg (B και NL) παρακολουθούνται οι πωλήσεις των αγροτεμαχίων που έχουν διευθετηθεί και έχει τεθεί σε εφαρμογή μια στρατηγική του είδους της "διαχείρισης των αποθεμάτων" (βλέπε σημεία 21 και 24). Στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F), η απογραφή που πραγματοποιήθηκε (βλέπε σημείο 21) κατέδειξε ιδίως το ρόλο που διαδραματίζει ο επαγγελματικός φόρος στον κατακερματισμό της προσφοράς γηπέδων που έχουν διευθετηθεί και την έλλειψη επιλογής των επιχειρήσεων στις περιοχές που έχουν αξιοποιηθεί. Στην έκθεση αυτή τονιζόταν ιδιαίτερα ο κίνδυνος δαπανηρής πλειοδοσίας μεταξύ των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ορισμένων περιφερειών, όπου η προσφορά φαινόταν πληθωρική. Η έκθεση συνιστούσε τον καθορισμό προτεραιοτήτων, την εντατικοποίηση των προσπαθειών συντονισμού, προβολής της εικόνας, ποιότητας της διευθέτησης, εξυπηρέτησης και εναρμόνισης του επαγγελματικού φόρου. Στο Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D), από τα μέσα του 1997, απεστάλησαν ερωτηματολόγια στις κοινότητες τα σχέδια των οποίων έτυχαν συγχρηματοδότησης, προκειμένου να ληφθούν πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση της προόδου που σημείωσαν, καθώς και με την πληρότητα των περιοχών όπου τα έργα έχουν ολοκληρωθεί και με την αντίστοιχη απασχόληση. Παρόλα αυτά, αυτή η παρακολούθηση εκ των υστέρων δεν αναιρεί το ενδιαφέρον που εμφανίζει η ανάλυση των προοπτικών.

Επιδραση των βιομηχανικων περιοχων και τησ συγχρηματοδοτησησ τουσ

Επιχειρήσεις και θέσεις εργασίας

42. Η επίδραση της συγχρηματοδότησης των βιομηχανικών περιοχών από το ΕΤΠΑ είναι δύσκολο να αξιολογηθεί για τους εξής λόγους:

α) Μια βιομηχανική ή βιοτεχνική περιοχή δεν μπορεί, αυτή καθεαυτή, να δημιουργήσει απασχόληση· η δημιουργία της απασχόλησης αποτελεί μάλλον απόρροια της αξιοποίησης του ενδογενούς δυναμικού (ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη, καθοδόγηση στον τομέα της διαχείρισης, ιδίως μέσω "φυτωρίων επιχειρήσεων", κ.λπ.) λαμβάνοντας υπόψη τους ενδογενείς παράγοντες που μπορούν να την επηρεάσουν (έργα οδικής υποδομής, προσέλκυση εξωτερικών επιχειρήσεων, κ.λπ.).

β) Συχνά, τα συγχρηματοδοτούμενα σχέδια δεν αφορούν παρά μόνον ένα μέρος του υφιστάμενου ή του νέου χώρου: αποχετευτικό δίκτυο, καλωδιακή σύνδεση, τμήμα οδού πρόσβασης ή εσωτερικής οδού, δίκτυο ηλεκτροφωτισμού, εγκατάσταση επεξεργασίας λυμμάτων, προσθήκη φυτών προκειμένου να καταστεί ελκυστικότερος ο χώρος ομάδας περιοχών...· για το λόγο αυτό, η επίδραση που ασκούν οι βιομηχανικοί χώροι δεν μπορεί να αποδίδεται μόνο στα σχέδια που χρηματοδοτεί το ΕΤΠΑ.

γ) Η πληρότητα μιας βιομηχανικής ή βιοτεχνικής περιοχής δεν μπορεί να φθάσει σε ικανοποιητικό βαθμό παρά μόνο πολλά έτη μετά την υλοποίηση του σχεδίου, η δε καθυστέρηση εξαρτάται από την ποιότητά του(12), αλλά και από τη συγκυριακή φάση του οικονομικού κύκλου.

δ) Η συμβολή ενός νέου χώρου στην περιφερειακή ανάπτυξη θα εξαρτάται, ιδίως, από το ποσοστό της χρήσης του, αλλά και από τις μεταφορές επιχειρήσεων της περιφέρειας προς το νέο χώρο, που μειώνουν τη σχετική επίδραση [αποτέλεσμα εκτροπής(13)]· αυτό μπορεί επίσης να συνεπάγεται ευεργετικά αποτελέσματα αρκετά διάχυτα, τα οποία δεν έχουν αξιολογηθεί: ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των επιχειρήσεων που έχουν εγκατασταθεί σε καλύτερο περιβάλλον και αποσυμφόρηση αστικών κέντρων που είναι δυνατό να απαιτήσουν περαιτέρω ενέργειες αποκατάστασης.

43. Ο πίνακας 2 δείχνει, στις περιπτώσεις που είναι διαθέσιμα τα αριθμητικά στοιχεία, τον αριθμό των επιχειρήσεων και θέσεων εργασίας που υπάρχουν στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές ζώνες των οποίων έγινε απογραφή. Η απασχόληση ποικίλλει από οκτώ άτομα ανά εκτάριο ενοικιζόμενου χώρου στη Σικελία (I) μέχρι 26 άτομα στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F), η δε μέση χρησιμοποιούμενη επιφάνεια από ένα εκτάριο ανά επιχείρηση στο Nord-Pas-de-Calais (F) μέχρι πέντε εκτάρια στη Σικελία (I).

44. Η απασχόληση ανά εκτάριο μειώνεται βαθμιαία, όπου αντικατοπτρίζεται ιδίως η αυξανόμενη ένταση της συγκέντρωσης κεφαλαίου στην παραγωγή· κυμαίνεται αισθητά σε συνάρτηση με τον τόπο, τα χαρακτηριστικά του χώρου και τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο χώρο αυτό. Κατ' αυτό τον τρόπο, ο αριθμός των απασχολούμενων στο Limburg (B), από 25 άτομα ανά εκτάριο στις αρχές της δεκαετίας του 1980, αυξήθηκε σε 17 κατά τα τέλη της ίδιας δεκαετίας και επί του παρόντος, έφθασε τα 11 άτομα. Η Σικελία (I) αριθμούσε το 1989 δέκα θέσεις εργασίας ανά εκτάριο, έναντι οκτώ που αριθμεί σήμερα. Εξάλλου, στην περιφέρεια αυτή, που είναι η μόνη μεταξύ εκείνων στις οποίες πραγματοποιήθηκε επίσκεψη όπου συγκεντρώνεται αυτό το είδος της πληροφορίας, οι αξιοποιημένες εκτάσεις που πωλήθηκαν αλλά παρέμειναν "αδρανείς"(14), αντιστοιχούσαν το 1997 στο 10 % των αξιοποιημένων εκτάσεων που πωλήθηκαν. Σε μία περιοχή που εξετάστηκε, αυτό το ποσοστό έφθανε σε 16 %.

45. Οι μετεγκαταστάσεις επιχειρήσεων δεν επιτρέπουν η δημιουργία θέσεων εργασίας να είναι τόσο σημαντική όπως στις περιπτώσεις εγκατάστασης νέων επιχειρήσεων, είναι δυνατό όμως, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συμβάλλουν στη βελτίωση του αστικού ιστού και στην αύξηση της παραγωγικότητας. Στις περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη δεν συγκεντρώνονταν πληροφορίες σχετικά με αυτές τις μετεγκαταστάσεις, εκτός από το Limburg (B), όπου βάσει σχετικά αποσπασματικών πληροφοριών που αφορούσαν τους χώρους που επισκέφθηκε το Συνέδριο, το ποσοστό μετεγκατάστασης κυμαινόταν μεταξύ του 60 και του 90 % των επιχειρήσεων που είχαν εγκατασταθεί. Στη Σικελία (I), όπου επιδιωκόμενο στόχο αποτελούσε η αποσυμφόρηση των αστικών κέντρων, οι επιχειρήσεις που είχαν εγκατασταθεί στις βιομηχανικές περιοχές φαίνεται ότι προέρχονταν κυρίως από τη μετεγκατάσταση παλαιών δραστηριοτήτων.

46. Στο Limburg (B), κατά την περίοδο 1986 - 1997, 122 από 152 επιχειρήσεις προήλθαν με επιτυχία από τα πέντε "φυτώρια επιχειρήσεων", δηλαδή ποσοστό 80 %. Αντίθετα, δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τις θέσεις εργασίας που δημιούργησαν οι επιχειρήσεις αυτές κατά το πέρας της παραμονής τους. Στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F), κατά την περίοδο 1992 - 1998, μόνον επτά από 15 επιχειρήσεις μπόρεσαν να εξέλθουν από ένα "φυτώριο επιχειρήσεων" που εξετάστηκε προκειμένου να εγκατασταθούν εκτός του φυτωρίου. Τέλος, 148 από 192 επιχειρήσεις μπόρεσαν να εξέλθουν με επιτυχία από επτά άλλα "φυτώρια επιχειρήσεων", από το 1993 έως το 1998 (ποσοστό που κυμαίνεται από 54 έως 89 %) και δημιούργησαν 627 θέσεις εργασίας.

47. Εντός των περιοχών που εξετάστηκαν, διαπιστώθηκαν ελάχιστα αποτελέσματα συνέργειας. Αυτά μπορούν να εκδηλωθούν μόνο σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων, όπως στην περίπτωση των τεχνολογικών περιοχών στις οποίες εγκαθίστανται επιχειρήσεις, είτε μέσω ενδογενούς ανάπτυξης, είτε, ακριβώς, λαμβανομένων υπόψη των δυνητικών σχέσεων με πανεπιστήμια, κέντρα ερευνών ή γειτνιάζουσες επιχειρήσεις. Μια άλλη περίπτωση, που εμφανίζεται ιδιαίτερα στον τομέα του αυτοκινήτου, είναι η περίπτωση της συσπείρωσης υπεργολάβων γύρω από μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες, κατά την εγκατάστασή τους, είχαν κατορθώσει να κρατηθούν για λογαριασμό τους γειτονικά αγροτεμάχια.

Τιμή πώλησης των υποδομών

48. Η ενίσχυση του ΕΤΠΑ δεν χορηγείται απευθείας στις επιχειρήσεις που εγκαθίστανται στους συγχρηματοδοτούμενους βιομηχανικούς χώρους (βλέπε σημείο 15). Κατά συνέπεια, είναι αναγκαίο να εξετάζεται κατά πόσο το όφελος από την ενίσχυση αυτή μεταβιβάζεται στις επιχειρήσεις, με τη μορφή μείωσης της τιμής πώλησης που εφαρμόζεται συνήθως ή εάν από αυτή επωφελείται ο επιχειρηματικός φορέας, ο οποίος ενδεχομένως μπορεί να αποκομίζει από το σχέδιο όφελος που είναι δυνατό να επανεπενδυθεί σε άλλες δραστηριότητες. Στην πρώτη περίπτωση, πρέπει να εξετάζονται πλευρές που αφορούν τον ανταγωνισμό, αφενός, όσον αφορά τη σώρευση ενισχύσεων (βλέπε σημεία 49 έως 55) και, αφετέρου, εντός της οικείας περιφέρειας, όσον αφορά τον ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρηματικών φορέων που τυγχάνουν των ενισχύσεων του ΕΤΠΑ και εκείνων που δεν τυγχάνουν (βλέπε σημείο 56). Στη δεύτερη περίπτωση, πρέπει να εξεταστεί το θέμα της χρησιμότητας της ενίσχυσης (βλέπε σημεία 57 έως 62).

Ανταγωνισμός

49. Οι κρατικές περιφερειακές ενισχύσεις έχουν ως στόχο την αντιστάθμιση των μειονεκτημάτων που είναι δυνατό να εμφανίζουν ορισμένες περιφέρειες, μέχρι το ύψος ενός ανώτατου ορίου έντασης, πέραν του οποίου μπορεί να προκαλέσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Προκειμένου οι διάφορες μορφές ενίσχυσης να καθίστανται συγκρίσιμες μεταξύ τους και οι εντάσεις τους συγκρίσιμες μεταξύ κρατών μελών, οι κοινοποιούμενες ενισχύσεις θα πρέπει να μετατρέπονται σε "καθαρό ισοδύναμο επιχορήγησης (ΚΙΕ)"(15). Στον υπολογισμό αυτό πρέπει να ενσωματώνονται τα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης που συμπεριελήφθησαν ενδεχομένως στην πώληση διευθετημένων αγροτεμαχίων. Τα στοιχεία αυτά πρέπει κανονικά να εκτιμώνται σε συνάρτηση με την τιμή της αγοράς.

50. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις πωλήσεις αγροτεμαχίων και κτιρίων από τις δημόσιες αρχές, προβλέπονται πράγματι δύο συστήματα καθορισμού των τιμών πώλησης, που καθιστούν δυνατό τον αποκλεισμό κάθε στοιχείου κρατικής ενίσχυσης(16). Το πρώτο αφορά την πώληση, στο πλαίσιο διαδικασίας υποβολής προσφοράς άνευ όρων που προσομοιάζει με δημοπρασία. Το δεύτερο σύστημα βασίζεται στον καθορισμό τιμής αγοράς και προβλέπει ότι ένας ή περισσότεροι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες προβαίνουν, πριν από την πώληση, σε αξιολόγηση βασιζόμενη σε δείκτες αγοράς και σε κοινώς παραδεκτά κριτήρια αξιολόγησης.

51. Μεταξύ των περιφερειών που επισκέφθηκε το Συνέδριο, μόνο στο Limburg (B) και στην Ουαλλία (UK) μπόρεσαν οι πωλήσεις αγροτεμαχίων να συσχετιστούν με ένα από τα δύο συστήματα που προβλέπει η ανακοίνωση της Επιτροπής. Οι τιμές πώλησης που εφαρμόστηκαν αντιστοιχούν στις τιμές που αποτίμησαν οι δημόσιοι λειτουργοί στην πρώτη ή οι εμπειρογνώμενες του Royal Institute of Chartered Surveyors στη δεύτερη.

52. Στην Κοινότητα της Valencia (E) και στην περιοχή Nord-Pas-de-Calais (F), η τιμή καθορίζεται από τον επιχειρηματικό φορέα του χώρου, σε συνάρτηση με τους συγκεκριμένους στόχους του. Γενικότερα, στη Γαλλία, η τιμή πώλησης ή μίσθωσης των γηπέδων που έχουν διευθετηθεί είναι ελεύθερη, επιτρέπεται δε να τίθενται στη διάθεση των επιχειρήσεων δωρεάν ή να πωλούνται αντί ενός συμβολικού φράγκου. Στη Σικελία (I), οι τιμές πώλησης των αγροτεμαχίων καθορίζονται κάθε χρόνο από την περιφερειακή κυβέρνηση. Δεν μπόρεσε να γίνει ανασύσταση ούτε της μεθόδου που χρησιμοποιήθηκε για τον καθορισμό αυτών των τιμών, ούτε της σχέσης τους με τα έξοδα ανάπτυξης του σχεδίου.

53. Στο Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D), παρά το γεγονός ότι η κανονιστική ρύθμιση προβλέπει ότι τα αξιοποιημένα αγροτεμάχια πρέπει να πωλούνται, μετά τις διαδικασίες δημοσιότητας, στον προσφέροντα την καλύτερη τιμή, στην πραγματικότητα, η τιμή πώλησης καθορίζεται από τις κοινότητες, κατά τη διακριτική τους ευχέρεια. Εντούτοις, αντίθετα απ' ό, τι συμβαίνει στις λοιπές περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, έχει προβλεφθεί σύστημα που αποσκοπεί στο να αποτρέπεται, αφενός, να αποκομίζουν οι επιχειρηματικοί φορείς όφελος συνιστάμενο στις εισπραττόμενες επιχορηγήσεις και, αφετέρου, η πώληση των αγροτεμαχίων σε ιδιαίτερα χαμηλή τιμή. Εάν η τιμή πώλησης υπερβαίνει την καθαρή τιμή κόστους (μετά την αφαίρεση των διαφόρων επιχορηγήσεων), η οποία προσαρμόζεται προκειμένου να υποχρεώνεται η κοινότητα να βαρύνεται με το 10 % των εξόδων ανάπτυξης, η εν λόγω κοινότητα είναι υποχρεωμένη να αποδίδει το επιπλέον εισπραχθέν ποσό στους εταίρους που παρενέβησαν κατά τη χρηματοδότηση του σχεδίου, δηλαδή στην Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση, στο Ομόσπονδο Κρατίδιο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντιθέτως, αν τα αγροτεμάχια πωληθούν σε ιδιαίτερα χαμηλή τιμή που δεν επιτρέπει να καλυφθεί αυτή η τιμή κόστους, η διαφορά θα θεωρείται ως ενίσχυση και θα σωρεύεται με τις λοιπές ενισχύσεις των οποίων ενδεχομένως έτυχε η δικαιούχος επιχείρηση. Ο απολογισμός αυτός πρέπει να πραγματοποιείται το αργότερο μία δεκαετία μετά την υποβολή της τελικής δήλωσης δαπανών του δικαιούχου. Αυτό το σύστημα δεν έχει ακόμη αρχίσει να εφαρμόζεται στο εν λόγω Ομόσπονδο Κρατίδιο.

54. Έτσι, από τις πρακτικές που διαπιστώθηκε ότι εφαρμόζονται σχετικά με τον καθορισμό των τιμών πώλησης επιχορηγούμενων υποδομών, καθίσταται σαφές ότι, στις περισσότερες περιφέρειες, δεν εφαρμόζεται κανένα από τα δύο συστήματα που συνεπάγονται τον αποκλεισμό κρατικών ενισχύσεων. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, οι πωλήσεις θα πρέπει να κοινοποιούνται, γεγονός που δεν συμβαίνει (βλέπε σημεία 49 και 50).

55. Εξάλλου, οι επιχειρηματικοί φορείς του δημόσιου τομέα κατέχουν, στις περισσότερες περιπτώσεις, ιδιαίτερα δεσπόζουσα θέση στο πλαίσιο της προσφοράς αυτών των υποδομών και, κατά συνέπεια, καθορίζουν τη σχετική τιμή, συχνά σε επίπεδο χαμηλότερο της τιμής κόστους. Επομένως, η τιμή αγοράς δεν μπορεί να θεωρείται ότι αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, η δε αναφορά σ' αυτή προκειμένου να εξακριβώνεται κατά πόσο υπάρχει στρέβλωση του ανταγωνισμού, δεν εμφανίζει παρά μόνο σχετικό ενδιαφέρον.

56. Στο επίπεδο του συναγωνισμού στον οποίο αποδύονται οι επιχειρηματικοί φορείς επιλέξιμης περιφέρειας προκειμένου να προσελκύουν επιχειρήσεις, ιδίως μέσω του καθορισμού των τιμών πώλησης, η ενίσχυση του ΕΤΠΑ δεν είναι αμέτοχη. Κατά συνέπεια είναι αναγκαίο, κατά μείζονα λόγο, να τηρείται η αρχή σύμφωνα με την οποία αυτή η ενίσχυση δεν θα πρέπει να χορηγείται παρά μόνο μέσα σε γενικό πλαίσιο περιφερειακής ανάπτυξης, όπου θα καθορίζονται σαφώς τα κριτήρια επιλογής των επιχορηγούμενων σχεδίων.

Ρόλος της ενίσχυσης του ΕΤΠΑ

57. Η ενίσχυση του ΕΤΠΑ που χορηγείται υπέρ της ανάπτυξης των βιομηχανικών χώρων αποσκοπεί στο να ενθαρρύνεται η εγκατάσταση επιχειρήσεων και να ευνοείται η δημιουργία επιτόπου θέσεων εργασίας. Σε περίπτωση που η συνεισφορά του ΕΤΠΑ δεν μεταβιβάζεται εξ ολοκλήρου στις επιχειρήσεις, παρά το γεγονός ότι μπορεί να έχουν επιτευχθεί οι κοινωνικοοικονομικοί στόχοι του σχεδίου, θα δώσει στον επιχειρηματικό φορέα τη δυνατότητα να μειώσει τη ζημία του, να επιτύχει χρηματοοικονομική εξισορρόπηση ή να αποκομίσει όφελος. Στις δύο τελευταίες περιπτώσεις, εάν δεν παρέχεται οικονομική συνδρομή από άλλο εταίρο, το ΕΤΠΑ θα αποτελεί στο τέλος το μόνο φορέα που θα έχει συμβάλει χρηματοδοτικά στην υλοποίηση του σχεδίου. Το όφελος που θα αποκομίσει ενδεχομένως ο επιχειρηματικός φορέας μετά την είσπραξης επιχορηγήσεων και του προϊόντος των πωλήσεων, απ' όπου δεν επωφελείται το ΕΤΠΑ, θα τροφοδοτήσει τους δικούς του πόρους.

58. Πράγματι, η ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων μπορεί να συνεπαχθεί οφέλη. Μετά την πρώτη φάση, κατά τη διάρκεια της οποίας ο επιχειρηματικός φορέας υποβάλλεται στις αναγκαίες δαπάνες για την αγορά των γηπέδων που δεν έχουν διευθετηθεί και για την αξιοποίησή τους, για την οποία τυγχάνει της παρέμβασης του ΕΤΠΑ, επακολουθεί δεύτερη φάση κατά τη διάρκεια της οποίας εισπράττει, μόνον αυτός, τα έσοδα που προκύπτουν από την πώληση των αγροτεμαχίων που έχουν διευθετηθεί· προορισμός των εσόδων αυτών δεν είναι η κάλυψη εξόδων λειτουργίας. Εάν οι πωλήσεις πραγματοποιηθούν με την τιμή καθαρού κόστους των αγροτεμαχίων που έχουν διευθετηθεί, (μετά την αφαίρεση των επιχορηγήσεων), ο επιχειρηματικός φορέας θα ανακτήσει το αναλογούν μερίδιό του στη χρηματοδότηση του σχεδίου, κάθε δε καταβληθείσα μη ανταποδοτική ενίσχυση, ιδίως εκείνη του ΕΤΠΑ, θα αποτελεί όφελος που θα μπορεί να συμβάλλει, κατά περίπτωση, στη χρηματοδότηση άλλων δραστηριοτήτων που είναι δυνατό να αποκλίνουν από τους στόχους του ΕΤΠΑ.

59. Έτσι, στο Limburg (B), για δύο σχέδια βιομηχανικών ή βιοτεχνικών περιοχών των οποίων δεν είχαν πωληθεί ακόμη όλα τα αγροτεμάχια, από τα πέντε σχέδια που εξετάστηκαν, το τελικό όφελος του επιχειρηματικού φορέα υπολογίζεται ότι ανέρχεται στο 26 % του συνολικού κόστους σε μία περίπτωση και στο 16 % σε μια άλλη (μέση παρέμβαση του ΕΤΠΑ: 10 % του συνολικού κόστους). Στο Ομόσπονδο Κρατίδιο του Thüringen (D), μεταξύ των τριών σχεδίων που εξετάστηκαν, σχετικά με τα οποία δεν είχαν ακόμη πωληθεί όλα τα γήπεδα, από το ένα αναμενόταν να προκύψει όφελος της τάξης του 21 % (παρέμβαση του ΕΤΠΑ: 18 % του συνολικού κόστους). Στην Αυτόνομη Κοινότητα της Valencia (E), ο επιχειρηματικός φορέας ενός βιομηχανικού χώρου, εταιρεία του δημοσίου με τη μορφή εμπορικής εταιρείας που ασκούσε και άλλες δραστηριότητες εκτός από την ανάπτυξη βιομηχανικών χώρων, πραγματοποίησε κέρδος που αντιστοιχούσε στο 30 % του κόστους της ανάπτυξης του σχεδίου (παρέμβαση του ΕΤΠΑ: 65 % του συνολικού κόστους).

60. Επομένως, όσον αφορά την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων, η επίδραση της μη ανταποδοτικής παρέμβασης του ΕΤΠΑ είναι δυσδιάκριτη, είτε όσον αφορά την αντανάκλασή της στην τιμή με την οποία πωλούνται στις επιχειρήσεις τα αγροτεμάχια που έχουν διευθετηθεί, είτε όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των οικονομικών πόρων που προκύπτουν από τις πωλήσεις.

61. Εξάλλου, δεδομένου ότι η ανάπτυξη των εν λόγω χώρων συνεπάγεται κατά κανόνα έσοδα που συνιστούν απόδοση των εξόδων της επένδυσης, κατά την παροχή επιχορηγήσεων από το ΕΤΠΑ αυτό θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, δεδομένου ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιχορήγηση μπορεί να αντικαθίσταται με δάνεια.

62. Εντούτοις, η ανάπτυξη νέων χώρων σε ελάχιστα αξιοποιημένα τμήματα μιας περιοχής όπου η δραστηριότητα πρέπει να είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένη (αποτέλεσμα εντοπισμού) καθώς και η αποκατάσταση παλαιών χώρων που έχουν εγκαταλειφθεί και υποβαθμισθεί, ορισμένες δε φορές ρυπανθεί, αποτελούν ειδικές περιπτώσεις εφόσον μπορεί να απαιτούν έξοδα που είναι δυνατό να αποτελούν πρόσκομμα για τη διάθεσή τους στην αγορά σε ανταγωνιστική τιμή, έναντι των λοιπών χώρων του είδους αυτού που δεν βαρύνονται με τέτοια έξοδα. Στις περιπτώσεις αυτές αιτιολογείται παρέμβαση του ΕΤΠΑ προκειμένου να αντισταθμίζεται το μειονέκτημα που συνιστούν αυτές οι επιβαρύνσεις και, κατά συνέπεια, να καθίσταται η τιμή πώλησης των αγροτεμαχίων ανταγωνιστική σε σχέση με τους λοιπούς χώρους. Στην περίπτωση αυτή, η παρέμβαση του ΕΤΠΑ έχει προτρεπτικό αποτέλεσμα προς το γενικό δημόσιο συμφέρον όσον αφορά τον εντοπισμό υποδομών σε ορισμένα τμήματα της περιοχής και την αποκατάσταση των υποβαθμισμένων χώρων (βλέπε σημείο 64).

Πρόσθετη αξία των κοινοτικών προγραμμάτων

63. Οι παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ παρέχουν στους τελικούς δικαιούχους μη ευκαταφρόνητους χρηματοδοτικούς πόρους, κυρίως δε εκλαμβάνονται με την έννοια αυτή. Εντούτοις, η φύση των υποδομών όσον αφορά τους βιομηχανικούς χώρους είναι τέτοια ώστε να οδηγεί στη σκέψη ότι, παρόλα αυτά, θα είχαν υλοποιηθεί και χωρίς την παρέμβαση, ίσως σε πιο περιορισμένο αριθμό. Ιδιαίτερα για το λόγο αυτό, είναι σημαντικό η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαρθρωμένου σχεδίου περιφερειακής ανάπτυξης.

64. Στον τομέα της αποκατάστασης παλαιών χώρων, η παρέμβαση του ΕΤΠΑ φαίνεται να αποτελεί καθοριστικότερο παράγοντα. Η αποκατάσταση παλαιών εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών περιοχών φαίνεται ότι είναι λιγότερο επείγουσα και, κατά γενικό κανόνα, εξετάζεται μόνο μετά την υλοποίηση ορισμένων προτεραιοτήτων. Στην περίπτωση αυτή, η παρέμβαση καθιστά εφικτή την αισθητή ελάφρυνση, στο πλαίσιο του σχεδίου, της οικονομικής υποχρέωσης που βαρύνει τον τελικό δικαιούχο. Ομοίως, ορισμένα ποιοτικά σχέδια δεν θα είχαν υλοποιηθεί χωρίς την παρέμβαση του ΕΤΠΑ: δεδομένου ότι έχουν περιβαλλοντικό ή αρχιτεκτονικό χαρακτήρα, δεν ανταποκρίνονται στην κάλυψη ζωτικών αναγκών των περιφερειών, αλλά αποτελούν επιπλέον παράγοντες προσέλκυσης των επιχειρήσεων. Σε ορισμένες περιφέρειες, το ΕΤΠΑ υποστήριξε επίσης τη συγκρότηση βάσεων δεδομένων των βιομηχανικών χώρων.

65. Τέλος, ελάχιστες συνέργειες διαπιστώθηκαν μεταξύ των μέτρων που προορίζονται για τους βιομηχανικούς χώρους και άλλων κοινοτικών μέτρων ή ενεργειών. Οι παρεμβαίνοντες σε θέματα ανάπτυξης των βιομηχανικών χώρων των οικείων περιφερειών, εκτός από όσους αναλαμβάνουν τη δημιουργία "φυτωρίων επιχειρήσεων", παρά το γεγονός ότι, κατά γενικό κανόνα, βρίσκονται στο επίκεντρο της οικονομικής ζωής, δεν γνωρίζουν επαρκώς τις παρεχόμενες δυνατότητες, για παράδειγμα, από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ή την ΕΤΕπ.

Συμπερασμα

Χρηματοοικονομικά πληροφοριακά στοιχεία

66. Το Συνέδριο διαπίστωσε επανειλημμένως ότι είναι δύσκολο να υπολογιστούν αριθμητικά τα χρηματοδοτικά μέσα που διαθέτει το ΕΤΠΑ σε συγκεκριμένους τομείς και σε ομάδες-στόχους. Η ίδια δυσχέρεια αντιμετωπίστηκε όσον αφορά την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων. Για να υπάρχει πιο ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με τη χρησιμοποίηση των πόρων του ΕΤΠΑ, θα ήταν αναγκαία η βελτίωση των πληροφοριακών στοιχείων που διαβιβάζουν τα κράτη μέλη, η οποία, συγκεκριμένα, θα μπορούσε να λάβει τη μορφή ομοιογενέστερης και ακριβέστερης παρουσίασης των προγραμμάτων παρέμβασης (βλέπε σημεία 5 έως 7).

Ανάπτυξη και ανασυγκρότηση των περιφερειών

67. Η πρωτοβουλία της ανάπτυξης των βιομηχανικών χώρων αποτελεί συχνά προνόμιο των κοινοτήτων, ορισμένες δε φορές και διακοινοτικών οργανισμών, καθώς και εταιρειών ή κοινοπραξιών του δημοσίου, χωρίς να υπάρχει συντονισμός μεταξύ αυτών των παρεμβαινόντων (βλέπε σημεία 15 έως 18). Εντούτοις, η συγχρηματοδότηση σχεδίων από το ΕΤΠΑ θα πρέπει να διέπεται από κοινοτική πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης ή ανασυγκρότησης, η οποία θα συνοδεύει προγράμματα ενεργειών που θα έχουν σχεδιαστεί σε περιφερειακό επίπεδο και θα χρηματοδοτούνται από κρατικά κεφάλαια. Επομένως, θα πρέπει να διαφοροποιείται από τις πρωτοβουλίες που εμφανίζονται στο πλέον αποκεντρωμένο επίπεδο προκειμένου, βάσει γενικού περιφερειακού σχεδίου, να ευνοεί την ανάπτυξη ή την ανασυγκρότηση της εν λόγω περιφέρειας (βλέπε σημεία 13 και 14).

68. Στο επίπεδο των περιφερειών που επισκέφθηκε το Συνέδριο δεν υφίστανται χωροταξικές προτεραιότητες όσον αφορά τους βιομηχανικούς χώρους, εκτός από τις σποραδικές περιπτώσεις ορισμένων μεγάλων σχεδίων υποδομής. Τα μέτρα που προορίζονται για την ανάπτυξή τους είναι υποτονικά όσον αφορά τους στόχους τους (βλέπε σημεία 29 έως 33) και τα κριτήρια επιλογής των σχεδίων. Είναι απαραίτητο να τεθεί σε εφαρμογή γενικό πλαίσιο περιφερειακής ανάπτυξης, που να περιλαμβάνει κριτήρια επιλογής των σχεδίων, λαμβανομένου υπόψη, κατά μείζονα λόγο, του ανταγωνισμού που μπορεί να εκδηλωθεί μεταξύ επιχειρηματικών φορέων του δημόσιου τομέα (βλέπε σημεία 34 έως 39).

69. Δεδομένου ότι αυτές οι υποδομές έχουν πολλαπλασιαστεί, γεγονός που ενθαρρύνεται εν μέρει από το ΕΤΠΑ (βλέπε σημείο 63), έγινε ορισμένες φορές αισθητή η μέριμνα να γίνονται γνωστές οι περιφερειακές χορηγήσεις (βλέπε σημεία 40 και 41) και αναλήφθηκαν ορισμένες πρωτοβουλίες σε θέματα απογραφής. Παρόλα αυτά, δεν είχαν πάντα στοιχειοθετηθεί επαρκώς οι στόχοι τους ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση των μελλοντικών προοπτικών και να παρέχουν συνολική εικόνα των αναγκών. Ορισμένες φορές, εξακολουθούν να αναφέρονται στα προγράμματα ανάγκες, χωρίς να έχει γίνει στην πράξη σχετική αξιολόγηση (βλέπε σημεία 19 έως 28).

70. Για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων του ΕΤΠΑ στον τομέα αυτό, η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να δημιουργούν μέσα ανάλυσης και παρακολούθησης που να περιλαμβάνουν απογραφή των βιομηχανικών χώρων, τακτικά ενημερωνόμενη, καθώς και στατιστικές σχετικά με τις πωλήσεις αγροτεμαχίων. Τα μέσα αυτά θα πρέπει να επιτρέπουν να ασκείται ενεργός διαχείριση της ανάπτυξης των χώρων, δηλαδή:

α) Να διακρίνονται οι περιοχές στις οποίες υπάρχει πολύ μεγάλη διαθεσιμότητα από εκείνες όπου οι χώροι είναι ανεπαρκείς, έτσι ώστε να αναπροσανατολίζεται η δημόσια παρέμβαση που συγχρηματοδοτείται από το ΕΤΠΑ, είτε σε συνάρτηση με τις προτεραιότητες, είτε σε συνάρτηση με τη ζήτηση.

β) Να επισημαίνονται τα τμήματα της περιοχής όπου, μολονότι η προσφορά αυτών των υποδομών μπορεί να είναι σύμφωνη με τις υφιστάμενες ανάγκες, εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής όσον αφορά την έκτασή τους και τον πληθυσμό τους και όπου, κατά συνέπεια, είναι αναγκαίο να πραγματοποιούνται ενέργειες που αποσκοπούν στην ανάπτυξη της οικονομικής δραστηριότητας, γιατί αποτελούν επίσης μέρος της επιλέξιμης περιοχής για τις παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ.

γ) Να πραγματοποιείται παρακολούθηση της ικανοποιητικής χρησιμοποίησης των εν λόγω υποδομών, κατά τρόπο περισσότερο ουσιώδη απ' ό, τι επιτρέπουν οι παρόντες δείκτες επίδρασης και, ενδεχομένως, να αναπροσανατολίζεται κατά συνέπεια η προσφορά τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά.

δ) Να κατευθύνεται ένα μέρος της ανάπτυξής τους, προκειμένου να αποφεύγεται ο κατακερματισμός της προσφοράς, που μπορεί να έχει επιζήμια επίδραση σε θέματα περιβάλλοντος και χωροταξίας.

71. Εντούτοις, οι πληροφορίες αυτές δεν θα έχουν πραγματική χρησιμότητα παρά μόνον εάν από τις περιφέρειες καθορίζονται και τηρούνται κριτήρια επιλογής των σχεδίων, που να έχουν καταρτιστεί σε συνάρτηση με σχέδιο περιφερειακής ανάπτυξης.

72. Στη συγκεκριμένη περίπτωση των "φυτωρίων επιχειρήσεων", πρέπει να επιβάλλεται μέγιστη περίοδος παραμονής στις επιχειρήσεις, προκειμένου να αποφεύγεται οι υποδομές αυτές να εκφεύγουν του στόχου τους που συνίσταται στην παροχή βοήθειας σε επιχειρήσεις κατά τη δημιουργία τους (βλέπε σημείο 28), πρέπει δε να τηρούνται στατιστικές, όσον αφορά το ποσοστό επιτυχίας των επιχειρήσεων που έτυχαν της εν λόγω βοήθειας και όσον αφορά τις θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν, προκειμένου να υπολογίζεται η συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη (βλέπε σημεία 33 και 46).

73. Οι αξιολογητές των παρεμβάσεων του ΕΤΠΑ θα πρέπει επίσης να διερευνήσουν κατά πόσο έχει προβλεφθεί συνεπής στρατηγική ανάπτυξης των χώρων και ανάλυση των αναγκών (βλεπε σημεία 40 και 41).

Επίδραση της ενίσχυσης του ΕΤΠΑ

74. Δεδομένου ότι η ενίσχυση του ΕΤΠΑ δεν χορηγείται στις επιχειρήσεις που εγκαθίστανται στους επιχορηγούμενους χώρους, ο καθορισμός της τιμής πώλησης των εν λόγω υποδομών αποτελεί στοιχείο κλειδί για την ανάλυση της επίδρασης της ενίσχυσης (βλέπε σημείο 48).

75. Όσον αφορά τον ανταγωνισμό, η εξέταση αυτή καταδεικνύει ότι δεν υπάρχει διαφάνεια κατά τον καθορισμό των τιμών πώλησης των αγροτεμαχίων που έχουν διευθετηθεί, θέμα που θα πρέπει να εξετάσει η Επιτροπή, καθώς και ότι δεν υπάρχει πραγματική αγορά, ενώ θα έπρεπε να χρησιμοποιείται ως στοιχείο αναφοράς για τον καθορισμό των τιμών πώλησης (βλέπε σημεία 49 έως 56).

76. Δεν μπορεί να διαπιστωθεί εάν η ενίσχυση του ΕΤΠΑ συνδέεται με τις τιμές πώλησης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα πρέπει να διευκρινίσει το στόχο αυτής της ενίσχυσης. Ένα σχέδιο μπορεί να κλείσει με ισοσκελισμένη οικονομική κατάσταση ή ακόμη και με κέρδος που μπορεί να συνεπάγεται την έλλειψη ανταλλάγματος για τη χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ, καθώς και τη διάθεση του κέρδους αυτού σε άλλες δραστηριότητες που είναι δυνατό να αποκλίνουν από τους στόχους του ΕΤΠΑ. Δεδομένου ότι η ανάπτυξη των βιομηχανικών και βιοτεχνικών χώρων συνεπάγεται, κατά κανόνα, έσοδα που συνιστούν απόδοση της επένδυσης, αυτό θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την παροχή επιχορηγήσεων από το ΕΤΠΑ, δεδομένου ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι επιχορηγήσεις μπορούν να αντικαθίστανται με δάνεια (βλέπε σημεία 57 έως 62).

77. Αντίθετα, η παρέμβαση του ΕΤΠΑ με τη μορφή επιχορηγήσεων έχει μια ιδιαίτερη πρόσθετη αξία στις περιπτώσεις που επιζητείται αποτέλεσμα εντοπισμού, ή κατά την αποκατάσταση παλαιών χώρων που έχουν εγκαταλειφθεί, εφόσον τα σχέδια αυτά είναι δυνατό αρχικά να είχαν θεωρηθεί ως λιγότερο επείγοντα. Στις περιπτώσεις αυτές, τα έξοδα ανάπτυξης ή αποκατάστασης είναι δυνατό να αποτελούν πρόσκομμα για τη διάθεση στην αγορά σε ανταγωνιστική τιμή και η ενίσχυση, η οποία στην περίπτωση αυτή αποτελεί αντιστάθμιση του μειονεκτήματος αυτού, θα έπρεπε να έχει προτρεπτικό αποτέλεσμα όσον αφορά τον εντοπισμό ή την αποκατάσταση υποβαθμισμένων χώρων (βλέπε σημεία 62 και 64).

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 9ης Δεκεμβρίου 1999.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Jan O. Karlsson

Πρόεδρος

(1) Πρόκειται για τα ποσά, που προβλέπονται στα σχέδια χρηματοδότησης των προγραμμάτων, εντός του ορίου των οποίων πρέπει να εντάσσονται οι δαπάνες.

(2) Βλέπε σημείο 13 της ειδικής έκθεσης αριθ. 3/96 για την πολιτική στον τομέα του τουρισμού και την προώθησή του (EE C 17 της 16.1.1997) και σημεία 6.49 - 6.52 της ετήσιας έκθεσης για το οικονομικό έτος 1996 (EE C 348 της 18.11.1997· εφαρμογή των ενεργειών υπέρ των επιχειρήσεων και ειδικότερα των ΜΜΕ στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ).

(3) Το έδαφος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας υποδιαιρείται σε συνάρτηση με την Ονοματολογία των Στατιστικών Εδαφικών Μονάδων (NUTS) που περιλαμβάνει 71 περιφέρειες του επιπέδου NUTS 1, 183 περιφέρειες του επιπέδου NUTS 2 και 1044 περιφέρειες του επιπέδου NUTS 3.

(4) Βλέπε σχετικά τις παρατηρήσεις που διατύπωσε ήδη το Συνέδριο στις ετήσιες εκθέσεις του για τα οικονομικά έτη 1994 (σημείο 4.18, β) και 1992 (σημείο 6.43) καθώς και στην ειδική έκθεσή του αριθ. 1/95 σχετικά με το χρηματοδοτικό μέσο συνοχής (σημείο 4.18).

(5) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1681/94 της Επιτροπής, της 11ης Ιουλίου 1994, για τις παρατυπίες και την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών στα πλαίσια της χρηματοδότησης των διαρθρωτικών πολιτικών και την οργάνωση ενός συστήματος πληροφόρησης στον τομέα αυτό (EE L 178 της 12.7.1994, σ. 43).

(6) Στην κανονιστική ρύθμιση, οι τελικοί δικαιούχοι είναι οι οργανισμοί ή οι επιχειρήσεις δημόσιου ή ιδιωτικού δικαίου που είναι αρμόδιοι να εντέλλονται τις εργασίες (αναθέτουσα αρχή)· όσον αφορά τα καθεστώτα ενισχύσεων και τις χορηγήσεις ενισχύσεων, που πραγματοποιούνται από οργανισμούς οριζόμενους από τα κράτη μέλη, οι τελικοί δικαιούχοι είναι οι οργανισμοί που χορηγούν τις ενισχύσεις.

(7) Φόρος, ο συντελεστής του οποίου καθορίζεται από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, ο οποίος αφορά την εκμισθωτική αξία των ενσώματων ακινητοποιήσεων και ένα μέρος των μισθών που καταβλήθηκαν. Ο ανταγωνισμός μεταξύ κοινοτήτων για την προσέλκυση επιχειρήσεων μπορεί επίσης να ασκήσει επίδραση στη μείωση του επιπέδου του συντελεστή αυτού του φόρου.

(8) Το ποσοστό χρήσης (πληρότητα) μπορεί να υπολογιστεί παραβάλλοντας τις επιφάνειες στις οποίες στεγάζονται οι επιχειρήσεις, είτε με τη συνολική έκταση της περιοχής (αξιοποιημένη ή όχι), είτε με τη συνολική αξιοποιημένη επιφάνεια (είτε στεγάζονται σ' αυτή επιχειρήσεις είτε είναι διαθέσιμη). Η πρώτη αναλογία εμφανίζει ενδιαφέρον στο πλαίσιο του προσδιορισμού των επιφανειών που προορίζονται για τις επιχειρήσεις στα σχέδια διευθέτησης και η δεύτερη, η οποία έχει επιλεγεί στην έκθεση, στο πλαίσιο της λήψης αποφάσεων σχετικά με τις επιφάνειες που πρέπει να διευθετηθούν.

(9) Βλέπε σημεία 7.34 της ετήσιας έκθεσης για το οικονομικό έτος 1979 (EE C 342 της 31.12.1980) και 7.26 της ετήσιας έκθεσης για το οικονομικό έτος 1980 (EE C 344 της 31.12.1981).

(10) Ο συντονισμός από κεντρικό οργανισμό καθιστά δυνατό το να προσανατολίζονται τα "φυτώρια επιχειρήσεων" προς κάποια εξειδίκευση (φυτώριο τεχνολογικών ή βιοτεχνικών επιχειρήσεων κ.λπ.) να δημιουργούνται, στο επίπεδο της ομάδας, δεσμοί με τον τραπεζικό και το χρηματοοικονομικό τομέα, με πανεπιστήμια και εργαστήρια, να ευνοούνται οι ανταλλαγές εμπειριών κ.λπ.

(11) Όταν οι θέσεις εργασίας μιας επιχείρησης μιας περιφέρειας μεταφέρονται σε νέα περιοχή της εν λόγω περιφέρειας, θα υπολογίζονται στο πλαίσιο της μεικτής απασχόλησης που αντιστοιχεί στη δημιουργία αυτής της περιοχής, ακόμη κι αν η επιχείρηση αυτή δεν αυξάνει τον αριθμό του προσωπικού της. Αντίθετα, δεν θα υπολογίζεται στο πλαίσιο της καθαρής απασχόλησης.

(12) Βλέπε σχετικά με το θέμα αυτό "New location factors for mobile investment in Europe", Netherlands Economic Institute in cooperation with Ernst & Young, 1993, μελέτη που άρχισε η Γενική Διεύθυνση "Περιφερειακή Πολιτική και Συνοχή" της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην έκθεση αυτή γίνεται λόγος για το συνδυασμό μη δαπανηρών υποκειμενικών παραγόντων (αγορά, εργατικό δυναμικό, υποδομές στον τομέα των μεταφορών κ.λπ.) και χρηματοοικονομικών παραγόντων (εργατικό δυναμικό, γήπεδα και κτίρια, ενισχύσεις).

(13) Βλέπε σημεία 6.1 έως 6.75 της ετήσιας έκθεσης του Συνεδρίου για το οικονομικό έτος 1987 (EE C 316 της 31.12.1988).

(14) Δηλαδή αξιοποιημένες επιφάνειες κτιρίων που φέρουν εξοπλισμούς και παραμένουν κενές ή ανήκουν σε επιχειρήσεις που έχουν παύσει να ασκούν τη δραστηριότητά τους.

(15) Βλέπε "κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα" (EE C 74 της 10.3.1998, σ. 9).

(16) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με στοιχεία κρατικής ενίσχυσης στις πωλήσεις γηπέδων-οικοπέδων και κτιρίων από τις δημόσιες αρχές (EE C 209 της 10.7.1997, σ. 3).

Απάντηση της Επιτροπής

Συγκεφαλαιωση

Η Επιτροπή δεν αντιμετωπίζει την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων ως ένα καθαυτό στόχο της διαρθρωτικής πολιτικής. Τα προγράμματα των Διαρθρωτικών Ταμείων δεν περιλαμβάνουν πάντοτε ειδικά μέτρα για την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων· χειρίζονται τους βιομηχανικούς χώρους ως ένα εργαλείο για την επίτευξη άλλων στόχων. Κατά συνέπεια, οι δαπάνες στο πεδίο αυτό ενδέχεται να παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις ανάλογα με το πρόγραμμα (σημεία 1 και 2).

Οι αρχές του προγραμματισμού και της εταιρικής σχέσης εφαρμόζονται κατά την εκτέλεση των Διαρθρωτικών Ταμείων. Βασιζόμενη στις αρχές αυτές, η Επιτροπή συλλέγει στοιχεία στο επίπεδο των μέτρων και τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να σχεδιάζουν μέτρα σύμφωνα με τις ανάγκες και τις επιλογές τους. Για την νέα περίοδο προγραμματισμού τα μέτρα θα σχεδιαστούν πιθανώς με λεπτομερέστερο τρόπο, πράγμα το οποίο θα βελτιώσει την παρακολούθηση και τη σύνταξη εκθέσεων σχετικά με τις χρηματοδοτούμενες από τα Διαρθρωτικά Ταμεία δραστηριότητες (σημεία 5 έως 7).

Η Επιτροπή θα εξετάσει και θα λάβει τα αναγκαία μέτρα όσον αφορά τις περιπτώσεις παρατυπιών που επισημάνθηκαν από το Συνέδριο (σημεία 11 έως 12).

Μια από τις κύριες αρχές της διαρθρωτικής πολιτικής είναι ο συστηματικός σχεδιασμός μαζί με τη στενή παρακολούθηση του κύκλου εφαρμογής (σημεία 13 έως 14). Σύμφωνα με το ρόλο της εταιρικής σχέσης, οι περιφέρειες θα πρέπει να αποφασίζουν ποια είναι η αποτελεσματικότερη και καταλληλότερη δράση για αυτές τις ίδιες (σημείο 19).

Σχετικά με τους στόχους και τους δείκτες, η Επιτροπή έχει συνείδηση των υπαρχουσών ελλείψεων, παρά τις συγκεκριμένες προόδους που έχουν πραγματοποιηθεί (σημείο 31). Η επιλογή των σχεδίων υπάγεται στην ευθύνη των κρατών μελών και η επιλογή αυτή πρέπει πάντοτε να συνάδει με τις κατευθύνσεις και τις προτεραιότητες που έχουν συμφωνηθεί με την Επιτροπή (σημείο 37).

Σε θέματα αξιολόγησης, οι επιπτώσεις των μέτρων όσον αφορά τους βιομηχανικούς χώρους έχει αποδειχθεί ότι είναι δύσκολο να μετρηθούν και να συγκριθούν. Το ζήτημα αυτό έχει θιγεί συγκεκριμένα σε ορισμένες ενδιάμεσες αξιολογήσεις, βλέπε σημεία 40 έως 41 (π.χ. κρατίδιο της Θουριγγίας). Ο νέος γενικός κανονισμός των Διαρθρωτικών Ταμείων ρητά επιβάλλει τις ενδιάμεσες αξιολογήσεις.

Σε θέματα ανταγωνισμού (σημεία 49 έως 50), η μεταφορά δημόσιων πόρων της Κοινότητας σε κάποιο δημόσιο φορέα δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης. Στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους ανήκει η απόφαση, στη συνέχεια, κατά πόσον οι πωλήσεις από τη δημόσια αρχή δικαιούχο θα γίνουν υπό τους όρους της αγοράς ή υπό προτιμησιακούς όρους.

Τα χρήματα του ΕΤΠΑ δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την απόληψη κερδών, στις περιπτώσεις δε που υπάρχουν τέτοια κέρδη, θα πρέπει να επανεπενδύονται (σημεία 57 και 58). Οι νέοι κανονισμοί ευνοούν τη χρησιμοποίηση μορφών επιστρεφόμενης χρηματοδότησης.

Η ανάπτυξη βιομηχανικών χώρων πρέπει πάντοτε να εντάσσεται σε ένα διαρθρωμένο σχέδιο περιφερειακής ανάπτυξης, βασιζόμενο σε ένα ορθό προσδιορισμό των κατευθύνσεων προτεραιότητας στα DOCUP (ενιαία έγγραφα προγραμματισμού) και στους συμπληρωματικούς προγραμματισμούς.

Εισαγωγη

1 και 2. Το Ελεγκτικό Συνέδριο ορθά αναφέρει ότι τα Διαρθρωτικά Ταμεία (ΔΤ) δεν αναφέρονται ρητά, στους κανονισμούς τους, στην ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων. (Με γενικότερους όρους, το άρθρο 1 στοιχείο β) του τροποποιημένου κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4254/88 ορίζει ως ένα πεδίο παρέμβασης του ΕΤΠΑ "τις επενδύσεις υποδομής που είναι σχετικές με την αναζωογόνηση περιοχών που δοκιμάζονται από βιομηχανική υποβάθμιση, περιλαμβανομένων των κέντρων πόλεων"). Η Επιτροπή δεν αντιμετωπίζει την ανάπτυξη των βιομηχανικών χώρων ως ένα καθαυτό στόχο της διαρθρωτικής πολιτικής. Εντούτοις, η ανάπτυξη τέτοιων χώρων έχει διαδραματίσει και, σε μικρότερο βαθμό, θα μπορεί να συνεχίσει να διαδραματίζει αξιοσημείωτο ρόλο στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής για τη στήριξη και την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε ενισχυόμενες περιφέρειες, ειδικότερα των δραστηριοτήτων ΜΜΕ. Για το λόγο αυτό, τα προγράμματα των ΔΤ δεν περιέχουν πάντοτε ειδικά μέτρα ανάπτυξης των βιομηχανικών χώρων, αλλά χρησιμοποιούν την ανάπτυξη βιομηχανικών χώρων ως εργαλείο για την υλοποίηση άλλων μέτρων που έχουν σχεδιαστεί για την υποβοήθηση της επιχειρηματικής ανάπτυξης. Οι δαπάνες στον τομέα αυτό, μπορούν ανάλογα με το πρόγραμμα, να εμφανίζουν μεγάλες διακυμάνσεις.

Προϋπολογιστικα και φυσικα δεδομενα

5 έως 7. Η Επιτροπή συλλέγει πληροφοριακά στοιχεία από τα κράτη μέλη (ΚΜ) σχετικά με την εφαρμογή των προγραμμάτων των ΔΤ, σύμφωνα με έναν κατάλογο κατηγοριών παρέμβασης. Εντούτοις, μια από τις συνέπειες της αρχής προγραμματισμού και εταιρικής σχέσης (που θεσπίστηκε το 1989 σε αντιδιαστολή προς τη διαχείριση των μεμονωμένων σχεδίων από την Επιτροπή) είναι ότι το πλέον λεπτομερές επίπεδο στο οποίο μπορούν, κανονικά, να συλλέγονται τα πληροφοριακά στοιχεία είναι το επίπεδο μέτρων. Η συλλογή στοιχείων σχετικά με τις δραστηριότητες κάτω του επιπέδου μέτρων (όπως αυτές που αφορούν την ανάπτυξη βιομηχανικών χώρων) έχει πράγματι αποδειχθεί δυσχερής.

Οι νέοι κανονισμοί ΔΤ (Τίτλος II - Προγραμματισμός του γενικού κανονισμού) επιβεβαιώνουν την προσέγγιση αυτή, σύμφωνα με την οποία τα ΚΜ - στο πλαίσιο της γενικότερης στρατηγικής τους για την εφαρμογή των προγραμμάτων των ΔΤ - θα πρέπει να διαθέτουν την ευχέρεια να σχεδιάζουν μέτρα σύμφωνα με τις ανάγκες τους και τις επιλογές τους, και όχι σύμφωνα ένα τυποποιημένο μοντέλο ή ονοματολογία. Στο διάστημα ενός επταετούς προγραμματισμού, τα ΚΜ έχουν ανάγκη από κάποιο βαθμό ελαστικότητας στην εκτέλεση των προγραμμάτων, έτσι ώστε να είναι σε θέση να ανταποκρίνονται στις εξελίξεις. Σε ενάντια περίπτωση, θα υπάρχει κίνδυνος επιστροφής στο επίπεδο της Επιτροπής για την έγκριση των σχεδίων.

Η κτηθείσα πείρα, από τότε που θεσπίστηκε ο προγραμματισμός, οδήγησε την Επιτροπή στην κατάρτιση μιας νέας και λεπτομερέστερης κατηγοριοποίησης των πεδίων παρέμβασης για την νέα περίοδο προγραμματισμού. Είναι μάλλον πιθανό ότι τα μέτρα θα σχεδιάζονται στο μέλλον με λεπτομερέστερο τρόπο, καθώς η ανάγκη να λαμβάνεται η έγκριση της Επιτροπής ακόμη και για ήσσονες μεταβολές, εξαφανίζεται βάσει του νέου κανονισμού. Τα κράτη μέλη θα οφείλουν να αποδεικνύουν ότι υπάρχει σύνδεσμος μεταξύ των κατηγοριών της παρέμβασης και του προτεινόμενου μέτρου. Αυτό, σε συνδυασμό με το νέο σύστημα πληροφόρησης που αντικαθιστά το Garfield, θα πρέπει να βελτιώσει την παρακολούθηση και την καταγραφή των δραστηριοτήτων των Διαρθρωτικών Ταμείων, θα πρέπει να διευκολύνει επίσης την εποπτεία και να αποτελεί ορθή βάση για εκτιμήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η αποκατάσταση των παλαιών βιομηχανικών χώρων θα αποτελεί μία κατηγορία χωριστή από άλλες δραστηριότητες στήριξης των ΜΜΕ.

8. Το μερίδιο επί της συνολικής ενισχύσεως του ΕΤΠΑ που πράγματι διοχετεύεται στην ανάπτυξη βιομηχανικών χώρων ενδεχομένως, στην πράξη, να είναι χαμηλότερο από αυτό που αναφέρεται από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Νομιμοτητα και κανονικοτητα

11. Η Επιτροπή θα αναλύσει με λεπτομέρεια τις περιπτώσεις εκείνες που επισήμανε το Ελεγκτικό Συνέδριο, με σκοπό να λάβει τα αναγκαία μέτρα.

12. Η Επιτροπή, μετά από επαλήθευση των κοινοποιήσεων παρατυπιών, που διαβιβάστηκαν από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1681/94, επιβεβαιώνει την απουσία δήλωσης παρατυπιών, δυνάμει του προαναφερομένου κανονισμού, τόσο όσον αφορά τα σχέδια του κρατιδίου της Θουριγγίας (D) όσο και για την περιφέρεια Σικελίας. Σκοπεύει να απευθυνθεί σε αρμόδιες υπηρεσίες των δύο κρατών μελών, ώστε να ενημερωθεί για την κατάσταση πριν προβεί στον προσδιορισμό των δράσεων που ίσως πρέπει να αναληφθούν.

Από το 1994 έχει διαπιστωθεί σημαντική αύξηση του αριθμού των περιπτώσεων που κοινοποιούνται από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1681/94, χωρίς παρά ταύτα η κατάσταση να είναι τέλεια. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής καταβάλλουν προσπάθειες για τη βελτίωση της κατάστασης αυτής.

Διαδικασια αναπτυξης των βιομηχανικων χωρων που συγχρηματοδοτουνται απο το ΕΤΠΑ

13 και 14. Το Συνέδριο ορθά ζητεί να υπάρχει συστηματική προσέγγιση στην κατάρτιση και την υλοποίηση των προγραμμάτων, περιλαμβανομένων των κριτηρίων επιλογής των σχεδίων, όπως ορίζεται στους κανονισμούς. Για τα μέτρα στα οποία η κοινοτική ενίσχυση συνίσταται κυρίως στην συγχρηματοδότηση υφιστάμενου συστήματος ενισχύσεων (που έχει προηγουμένως εγκριθεί από την Επιτροπή) τα κριτήρια επιλογής των σχεδίων αποτελούν μέρος του οικείου συστήματος ενισχύσεων (βλέπε παράγραφο 34).

Ο συστηματικός προγραμματισμός των μελλοντικών αναγκών και εξελίξεων αποτελεί μία από τις κύριες αρχές της διαρθρωτικής πολιτικής. Η οικονομική όμως πραγματικότητα αποδεικνύεται συχνά περισσότερο δυναμική από τον δημόσιο διοικητικό σχεδιασμό (του οποίου αξιοσημείωτο παράδειγμα αποτελεί η ανάπτυξη των νέων γερμανικών ομόσπονδων κρατιδίων στη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών). Η παρακολούθηση εκ του σύνεγγυς, στη διάρκεια ολόκληρου του κύκλου υλοποίησης του προγράμματος, βοηθά ώστε να εξασφαλίζεται ότι οι αναπτυσσόμενες στην αρχή των προγραμμάτων στρατηγικές θα παρακολουθούν τις εξελίξεις. Παρά ταύτα, θα παραμένει πάντοτε κάποια πιθανότητα λάθους, το οποίο εύκολα θα επικρίνεται εκ των υστέρων, ειδικότερα όταν οι συνθήκες του οικονομικού πλαισίου μεταβάλλονται γρήγορα ή δυσμενώς.

Οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις θα αποφέρουν χρήσιμα αποτελέσματα μόνον εφόσον γίνονται αρκετά μετά το τέλος της περιόδου ζωής του προγράμματος, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις (στην παράγραφο 32, το ίδιο το Συνέδριο αναφέρει ότι οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις διενεργούνται πολύ νωρίς). Ο κύκλος προγραμματισμού, στις περιπτώσεις που πράγματι καταρτίζονται νέα προγράμματα ενώ συνεχίζεται η υλοποίηση των τρεχόντων προγραμμάτων, συνεπάγεται ότι τα πορίσματα των εκ των υστέρων αξιολογήσεων ενδέχεται συχνά να λαμβάνονται υπόψη μόνο στο επόμενο ή το μεθεπόμενο στάδιο προγραμματισμού. Πάντως, ο νέος γενικός κανονισμός των ΔΤ (άρθρα 14 παράγραφοι 2 και 42 του γενικού κανονισμού) ρητά επιβάλλει τις ενδιάμεσες αξιολογήσεις, πράγμα που θα είναι χρήσιμο όχι μόνο για την προσαρμογή των εκτελούμενων προγραμμάτων αλλά επίσης για το σχεδιασμό των προγραμμάτων της επόμενης περιόδου προγραμματισμού.

Οργανωτικό πλαίσιο

15. Είναι ακριβές ότι, σύμφωνα με τους κανόνες των ΔΤ, οι επιχειρήσεις που εγκαθίστανται στους αναπτυσσόμενους βιομηχανικούς χώρους δεν ορίζονται ως οι τελικοί δικαιούχοι. Σύμφωνα με τους κανόνες αυτούς, οι φορείς προώθησης (υλοποίησης των σχεδίων) θα θεωρούνται ως οι τελικοί δικαιούχοι εκτός από την περίπτωση των συστημάτων ενισχύσεων.

Διάγνωση των αναγκών

19. Αποβλέποντας σε καλύτερη ανάλυση των περιφερειακών αναγκών από τη σκοπιά των βιομηχανικών χώρων, το Ελεγκτικό Συνέδριο διατυπώνει την πρόταση να ορίζεται ένας αρμόδιος οργανισμός για τα καθήκοντα αυτά. Οι περιφέρειες θα πρέπει να διατηρούν το δικαίωμα να εφαρμόζουν μια προσέγγιση η οποία να είναι η αποδοτικότερη και η καταλληλότερη γι' αυτές.

Αποτελεί ουσιώδες μέρος του ρόλου της εταιρικής σχέσης (επιτροπές εποπτείας και, στο μέλλον, αρχές διαχείρισης) να προσδιορίζονται οι ανάγκες μιας βοηθούμενης περιοχής ώστε να εξασφαλίζεται ο συντονισμός των δημόσιων φορέων προώθησης των σχεδίων και, εφόσον είναι αναγκαίο, να προσαρμόζεται ο προγραμματισμός σε απρόβλεπτες εξελίξεις στη διάρκεια ζωής ενός προγράμματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας κάποιος βαθμός ανταγωνισμού μεταξύ των δημοσίων φορέων προώθησης μπορεί ενδεχομένως να έχει θετικές επιπτώσεις στην ποιότητα των βιομηχανικών χώρων που προσφέρονται στις επιχειρήσεις. Οι νέοι κανονισμοί (άρθρο 35 παράγραφοι 3, 36 και 42 του γενικού κανονισμού) ενισχύουν το ρόλο της εταιρικής σχέσης, ενώ παράλληλα διευκολύνουν την υλοποίησή της.

Βιομηχανικές και βιοτεχνικές περιοχές

24. Αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τη διαθεσιμότητα των βιομηχανικών χώρων και το μέσο ετήσιο συντελεστή πωλήσεων αποτελούν σημαντικούς δείκτες κατά τον προσδιορισμό των περαιτέρω αναγκών ανάπτυξης βιομηχανικών χώρων. Μια καθαρά στατιστική ερμηνεία αυτών των στοιχείων θα παρέβλεπε πάντως τις ποιοτικές πτυχές των βιομηχανικών χώρων, όπως η γεωγραφική τοποθεσία τους εντός της βοηθούμενης περιφέρειας, η πρόσβαση στις μεταφορικές υπηρεσίες, η διαθεσιμότητα άλλων πόρων (πρώτες ύλες, προμηθευτές) και υποδομών, οι ενδεχόμενες συνεργείες με άλλες συναφείς επιχειρήσεις, η επαγγελματική κατάρτιση και η ύπαρξη ερευνητικών ιδρυμάτων. Σε ορισμένες χώρες ακόμη και η τοπική φορολόγηση των επιχειρήσεων ενδεχομένως να αποτελεί κάποιο παράγοντα. Συνεπώς, όλοι οι βιομηχανικοί χώροι δεν μπορούν να είναι εξίσου κατάλληλοι ή ελκυστικοί για όλες τις μορφές επιχειρηματικής δραστηριότητας.

"Φυτώρια επιχειρήσεων" και κτίρια για την κάλυψη προσωρινών αναγκών

28. Ήδη τώρα, πολλά "φυτώρια επιχειρήσεων" βαθμιαία αυξάνουν το ενοίκιο, ώστε στο διάστημα που μία επιχείρηση παραμένει στο φυτώριο, το ενοίκιο να φθάσει το επίπεδο της αγοράς. Αυτό δημιουργεί κάποιο κίνητρο για τις βιώσιμες επιχειρήσεις ώστε να αποχωρήσουν. Επίσης αποφέρει στα "φυτώρια επιχειρήσεων" τα αναγκαία εισοδήματα με τα οποία συμπληρώνονται οι δημόσιες επιχορηγήσεις και τα βοηθάει να χρηματοδοτούν τις υπηρεσίες που προσφέρουν στις νέες επιχειρήσεις.

Οι δυσχέρειες στην επισήμανση των οικονομικών αναγκών μέσω διοικητικών διαδικασιών, που περιγράφηκαν πιο πάνω, οξύνονται όσον αφορά τα "φυτώρια επιχειρήσεων" τα οποία κανονικά προορίζονται για αποκλειστική χρήση των επιχειρήσεων που αρχίζουν την λειτουργία τους, οι οποίες συχνά ειδικεύονται σε υψηλή τεχνολογία ή/και υπηρεσίες. Αντίθετα, οι συνήθεις βιομηχανικοί χώροι κανονικά αποτελούν σε σημαντικό ποσοστό χώρους υποδοχής ήδη υπαρχουσών επιχειρήσεων, οι ανάγκες των οποίων είναι πιο εύκολα εξακριβώσιμες. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η ζήτηση ενδεχομένως δημιουργείται επίσης από την ελκυστική προσφορά.

Στόχοι και δείκτες

31. Η Επιτροπή έχει συνείδηση των υπαρχουσών ελλείψεων σε θέματα ποσοτικής εκτίμησης των στόχων και των δεικτών, παρά τις συγκεκριμένες αισθητές προόδους που έχουν πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του σημερινού προγραμματισμού. Όσον αφορά το νέο προγραμματισμό, και σύμφωνα με το άρθρο 36 του νέου γενικού κανονισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων, η Επιτροπή έχει επεξεργαστεί ένα έγγραφο μεθοδολογίας (έγγραφο εργασίας αριθ. 3) όσον αφορά την κατάρτιση και τη χρησιμοποίηση των δεικτών παρακολούθησης.

32. Όπως προαναφέρθηκε, τα πορίσματα των εκ των υστέρων αξιολογήσεων και τα αξιόπιστα πληροφοριακά στοιχεία για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των δράσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων, συχνά είναι διαθέσιμα μόνο μετά την πάροδο αρκετών ετών από τη λήξη ενός προγράμματος. Τούτο οδηγεί στο γενικότερο δίλημμα, ότι θα μπορούν να λαμβάνονται υπόψη μόνο στο επόμενο ή το μεθεπόμενο στάδιο προγραμματισμού. Ωστόσο τα αποτελέσματα ενδιάμεσων αξιολογήσεων αποτελούν συχνά καλούς δείκτες σχετικά με την προσαρμογή των τρεχόντων προγραμμάτων και την προετοιμασία της νέας γενεάς προγραμματισμού.

Κριτήρια επιλογής των σχεδίων

34. Η Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη του Συνεδρίου ότι δηλαδή τα κριτήρια επιλογής των σχεδίων θα πρέπει να διαδραματίζουν στρατηγικό ρόλο στην υλοποίηση των μέτρων των ΔΤ. Στο παρελθόν, τα προγράμματα δεν αντανακλούσαν πάντοτε το γεγονός αυτό. Από την άλλη πλευρά τούτο δεν αποκλείει κατ' ανάγκη ότι οι αρχές εκτέλεσης του προγράμματος δεν εφάρμοσαν τέτοια κριτήρια, καθώς η επιλογή των σχεδίων αποτελεί ευθύνη των κρατών μελών. Στην νέα περίοδο προγραμματισμού, αυτή η κατανομή ευθυνών πρόκειται μάλιστα να ενισχυθεί από το γεγονός ότι τα λεπτομερή πληροφοριακά στοιχεία για την υλοποίηση των μέτρων θα περιλαμβάνονται μόνον στο συμπλήρωμα προγράμματος που θα καταρτίζεται από τα κράτη μέλη μετά την απόφαση της Επιτροπής που αφορά το πρόγραμμα (και το οποίο συμπλήρωμα δεν θα απαιτεί έγκριση της Επιτροπής).

37. Στο κείμενο αυτών των επιχειρησιακών προγραμμάτων προσδιορίζονται τα προβλεπόμενα σχέδια καθώς οι στόχοι των δράσεων. Σε κάθε περίπτωση η επιλογή των σχεδίων αυτών πρέπει να αντιστοιχεί στις κατευθύνσεις και τις προτεραιότητες που έχουν συμφωνηθεί με την Επιτροπή.

Αξιολογήσεις

Ενδιάμεσες και εκ των υστέρων αξιολογήσεις στο πλαίσιο των κοινοτικών παρεμβάσεων

40 και 41. Στις πραγματοποιούμενες εργασίες αξιολόγησης και ειδικότερα στο πλαίσιο των προγραμμάτων του στόχου 2, ερευνάται γενικότερα η καταλληλότητα της στρατηγικής που υιοθετήθηκε και των οικονομικών επιπτώσεων στις οικείες περιοχές. Το θέμα των βιομηχανικών χώρων έχει αποτελέσει το αντικείμενο ειδικής ενασχόλησης σε ορισμένες ενδιάμεσες αξιολογήσεις - όπως αυτή του προγράμματος που αφορά το κρατίδιο της Θουριγγίας, όπου εμφαίνονται ποσοτικοί δείκτες από υλική άποψη (εκτάρια που έχουν διευθετηθεί, απασχόληση ανά εκτάριο, κ.λπ....). Ωστόσο, εξαιτίας των ειδικών χαρακτηριστικών τους (μέγεθος, είδος δραστηριότητας,....), αποδεικνύεται δύσκολο να μετρηθούν και να συγκριθούν οι επιπτώσεις των μέτρων για τους βιομηχανικούς χώρους. Αυτό θα απαιτούσε μία σειρά από θεματικές εμβαθύνσεις, στη βάση ενός δείγματος σχεδίων, κατά τρόπο που να γίνεται καλύτερα αντιληπτή η πραγματική αποτελεσματικότητα των δράσεων αυτών.

Όσον αφορά την μελλοντική περίοδο προγραμματισμού, το ζήτημα των αναγκών σε θέματα βιομηχανικών χώρων θα πρέπει να τίθεται στο στάδιο του σχεδιασμού και της διαπραγμάτευσης των σχεδίων ανάπτυξης και ανασυγκρότησης των οικείων ζωνών.

Επιδραση των βιομηχανικων περιοχων και της συγχρηματοδοτησης τους

Ανταγωνισμός

49 - 50. Οι πωλήσεις διευθετημένων αγροτεμαχίων από τις δημόσιες αρχές στις επιχειρήσεις, υπό όρους που δεν αντανακλούν τις συνθήκες της αγοράς, συνιστούν κρατικές ενισχύσεις και συνεπώς - με εξαίρεση τις περιπτώσεις που καλύπτονται από τις διατάξεις " de minimis " [(Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ενισχύσεις de minimis (EE C 68 της 6.3.1996)] οι οποίες δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ - πρέπει να αποτελούν το αντικείμενο κοινοποίησης και έγκρισης τους βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης. Η ανακοίνωση της Επιτροπής, σχετικά με την πώληση γηπέδων και κτιρίων από τις δημόσιες αρχές (EE C 209 της 10.7.1997) επιτρέπει τη διακρίβωση των συνθηκών της αγοράς.

Η ενδεχόμενη ύπαρξη κρατικών ενισχύσεων στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης, μπορεί να εξετασθεί σε δύο επίπεδα. Το ένα αναφέρεται στην μεταφορά πόρων μεταξύ της Κοινότητας και της περιφερειακής ή τοπικής δημόσιας Αρχής (παρέμβαση του ΕΤΠΑ) και το άλλο, που έπεται της παρεμβάσεως αυτής, αναφέρεται στην πώληση αγροτεμαχίων διευθετημένων από την εν λόγω περιφερειακή ή τοπική Αρχή, στους αγοραστές που συνήθως είναι επιχειρήσεις.

Στο πρώτο επίπεδο, η μεταφορά δημόσιων κοινοτικών πόρων σε κάποιο δημόσιο φορέα, ακόμη και αν γίνεται υπό τον όρο διευθέτησης ορισμένων γηπέδων ενόψει της μεταγενέστερης πώλησής τους σε επιχειρήσεις, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης, δεδομένου ότι με την μεταφορά των δημοσιονομικών πόρων και με τις εργασίες διευθέτησης που χρηματοδοτούνται με τον τρόπο αυτό, δεν προσφέρεται κανένα πλεονέκτημα στις επιχειρήσεις.

Στην αποκλειστική εξουσία του κράτους μέλους ανήκει η απόφαση κατά πόσον οι πωλήσεις από την δημόσια αρχή που είναι αποδέκτης της κοινοτικής ενίσχυσης θα γίνουν υπό τους όρους της αγοράς (συνεπώς η παρέμβαση περιορίζεται στην διεύρυνση της τοπικής προσφοράς), ή υπό ευνοϊκούς όρους (μείωση της τιμής της αγοράς). Στη δεύτερη αυτή υπόθεση, το κράτος μέλος υποχρεούται να τηρεί τις προαναφερόμενες υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης.

Εφόσον οι παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ δεν προβλέπουν ρητά την πώληση των γηπέδων υπό ευνοϊκούς όρους, και τούτο σαν αναπόσπαστο μέρος του μέτρου, οι παρεμβάσεις δεν εμπεριέχουν στοιχείο ενίσχυσης, κατάσταση που φαίνεται να επαληθεύεται στην περίπτωση των περισσοτέρων από τα σχετικά προγράμματα.

Ωστόσο, και ανεξάρτητα από το ζήτημα κατά πόσον το μέτρο αυτό καθαυτό περιλαμβάνει την πώληση υπό προνομιακούς όρους ή όχι, η Επιτροπή έχει σε ορισμένες περιπτώσεις φροντίσει να συμπεριλαμβάνονται ορισμένες ρήτρες σχετικά με τους όρους πώλησης στα κείμενα των Π.Π., με σκοπό ή να υπενθυμίζει στο κράτος μέλος την υποχρέωσή του για κοινοποίηση, ώστε να καλύπτεται η περίπτωση στην οποία η πώληση υπό προτιμησιακούς όρους προβλέπεται από την παρέμβαση του ΕΤΠΑ ως αναπόσπαστο μέρος του οικείου μέτρου, ή, αντίστοιχα, να επισημαίνει τις δεσμεύσεις που έχει αποδεχθεί το κράτος μέλος σχετικά με τους όρους της πώλησης· πρόκειται για τις ακόλουθες ρήτρες:

- Ρήτρα: "πώληση υπό τους όρους της αγοράς": η ρήτρα αυτή, μάλλον γενικής μορφής, αναγράφεται χωρίς περαιτέρω διευκρινήσεις σε ένα μεγάλο αριθμό Π.Π. του στόχου 1 για την περίοδο 1994 - 1999· με την ανακοίνωση του 1997 διευκρινίστηκε η έννοια της "πώλησης υπό τους όρους της αγοράς". Η ρήτρα αυτή δημιουργεί υποχρεώσεις για το κράτος μέλος πέραν του εν λόγω μέτρου, είναι συνεπώς δεσμευτική ακόμη και εάν η πώληση του γηπέδου δεν αποτελεί μέρος του μέτρου.

- Ρήτρα: "πώληση σύμφωνα με τις διατάξεις de minimis"· η χορήγηση των ενισχύσεων με βάση τους κανόνες "de minimis" υπάγεται στην αποκλειστική ευθύνη του κράτους μέλους (βλέπε ανακοίνωση του 1996)· η μη τήρηση των διατάξεων "de minimis" συνεπάγεται τη χορήγηση παράνομης ενίσχυσης. Η ρήτρα αυτή δημιουργεί επίσης υποχρεώσεις για το κράτος μέλος, που υπερβαίνουν το σχετικό μέτρο.

- Ρήτρα: "παραπομπή σε εγκεκριμένο καθεστώς κρατικών ενισχύσεων" · η ρήτρα αυτή αναγράφεται στις περιπτώσεις στις οποίες το μέτρο του σχετικού Π.Π. συγχρηματοδοτεί κάποιο καθεστώς κρατικών ενισχύσεων που έχει εγκρίνει η Επιτροπή, το οποίο από την πλευρά του προβλέπει ενδεχομένως ευνοϊκούς όρους πώλησης των γηπέδων. Η ρήτρα αυτή υποχρεώνει επίσης το κράτος μέλος πέραν του σχετικού μέτρου.

Εάν χορηγούνται ενισχύσεις σε μεταγενέστερο στάδιο από αυτό της παρέμβασης του ΕΤΠΑ, δηλαδή στο στάδιο της πώλησης των αγροτεμαχίων σε επιχειρήσεις, με βάση κάποια έγκριση "Ενίσχυσης" της Επιτροπής, οι εν λόγω ενισχύσεις πρέπει να τηρούν τα ανώτατα όρια έντασης της ενίσχυσης, και σε περίπτωση σώρευσης με άλλες ενισχύσεις, τα ανώτατα όρια σώρευσης που έχουν τεθεί από την Επιτροπή.

Ρόλος της ενίσχυσης του ΕΤΠΑ

57 και 58. Άποψη της Επιτροπής είναι ότι τα χρήματα του ΕΤΠΑ (με εξαίρεση τις παραγωγικές επενδύσεις) δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την αποκόμιση κέρδους. Στις περιπτώσεις που προκύπτουν τέτοια κέρδη, αυτά πρέπει να επανεπενδύονται για παρόμοιους επιλέξιμους σκοπούς στο ίδιο πεδίο, ή, σε περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατόν, σε τελική ανάλυση να επιστρέφονται(1). Στο επίπεδο των σχεδίων, μό