ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 25ης Ιουλίου 1990 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που προβλέπονται στα νομοθετικά διατάγματα αριθ. 174 της 15ης Μαΐου 1989 και αριθ. 254 της 13ης Ιουλίου 1989, καθώς και στο νομοσχέδιο αριθ. 4230 για τη νομιμοποίηση των αποτελεσμάτων που παράχθηκαν από τα προαναφερθέντα νομοθετικά διατάγματα (Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (92/389/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

Αφού έταξε προθεσμία στους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 93 και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας ότι:

Ι

Με επιστολή της 23ης Δεκεμβρίου 1988, η ιταλική κυβέρνηση κοινοποίησε στην Επιτροπή το νομοσχέδιο αριθ. 3435 με τίτλο "Misure fiscali per favorire la riorganizzazione delle strutture produttive industriali" ("Φορολογικά μέτρα για την ενίσχυση της αναδιοργάνωσης των βιομηχανικών παραγωγικών δομών").

Η Επιτροπή, με επιστολή της 1ης Μαρτίου 1989, ζήτησε από τις ιταλικές αρχές τις απαραίτητες πληροφορίες για την εξέταση του εν λόγω νομοσχεδίου.

Η ιταλική κυβέρνηση, με επιστολή της 20ής Απριλίου 1989 απήντησε εν μέρει στις ερωτήσεις που της υποβλήθηκαν.

Στη συνέχεια, η ιταλική κυβέρνηση, με επιστολή της 26ης Μαΐου 1989, έστειλε το κείμενο του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 174, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ιταλικής Δημοκρατίας της 15ης Μαΐου 1989. Η μόνιμη αντιπροσωπεία της Ιταλίας συμπλήρωσε, με τέλεξ της 14ης Ιουνίου 1989, τις απαντήσεις στα ερωτήματα που είχαν τεθεί προγενέστερα εκ μέρους της Επιτροπής.

Το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 174 προβλέπει ότι οι εισφορές, σε υπάρχουσες ή υπό σύσταση εταιρείες, στοιχείων ενεργητικού εκμετάλλευσης, συνόλων στοιχείων ενεργητικού εκμετάλλευσης που αφορούν σε συγκεκριμένες δραστηριότητες της επιχείρησης, άλλων υλικών ή άυλων αποσβεστέων αγαθών, καθώς και συμμετοχών με τη μορφή μετοχών ή μεριδίων, που πραγματοποιήθηκαν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1990 από υπάρχουσες εταιρείες κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος διατάγματος, υπόκεινται στο εξής καθεστώς: 75 % της διαφοράς μεταξύ της αξίας των μετοχών ή των μεριδίων που έχουν ληφθεί και της πλέον πρόσφατης αξίας των αγαθών που αποτέλεσαν αντικείμενο εισφοράς δεν αποτελούν τμήμα του φορολογητέου εισοδήματος των εταιρειών που πραγματοποίησαν την εν λόγω εισφορά, εφόσον η εν λόγω υπεραξία έχει εγγραφεί στον ισολογισμό και αναφέρεται ρητώς σε κονδύλιο ή αντίστοιχο παράρτημα, μέχρις ότου πραγματοποιηθεί, διανεμηθεί στους εταίρους, μετατραπεί σε κεφάλαιο ή χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη των ζημιών εκμετάλλευσης. Αντίθετα, το υπολειμματικό ποσό αποτελεί τμήμα των εσόδων της εισφέρουσας εταιρείας που έχει την ευχέρεια είτε να το καταλογίσει πλήρως στο έτος χρήσης κατά τη διάρκεια του οποίου πραγματοποιήθηκε η υπεραξία είτε να το κατανείμει σε ίσα τμήματα σε τρεις οικονομικές χρήσεις που μπορούν να υπολογισθούν από την τρέχουσα χρήση μέχρι το αργότερο την επόμενη.

Οι προαναφερθείσες εισφορές πρέπει να επιτρέπουν μία σημαντική αναδιάρθρωση της εθνικής βιομηχανίας και την ανάπτυξη της βιομηχανικής παραγωγής. Η διυπουργική επιτροπή οικονομικού προγραμματισμού (CIPE) οφείλει να αποφασίσει αν οι προαναφερθέντες στόχοι έχουν επιτευχθεί. Επιπλέον, η αύξηση του κεφαλαίου της υπάρχουσας εταιρείας ή το κεφάλαιο της υπό σύσταση εταιρείας πρέπει να είναι ανώτερο των 50 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών.

Στις 13 Ιουλίου 1989, η ιταλική κυβέρνηση εξέδωσε το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 254, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ιταλικής Δημοκρατίας της 15ης Ιουλίου 1989, του οποίου το περιεχόμενο αντιστοιχεί σε εκείνο του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 174.

Τα εν λόγω μέτρα αποτελούν παρέκκλιση της γενικής αρχής του ιταλικού φορολογικού συστήματος, σύμφωνα με την οποία η υπεραξία επί των εισφορών φορολογείται πλήρως.

Εξάλλου, η νέα ιταλική κανονιστική ρύθμιση δεν παρουσιάζει μία μόνιμη τροποποίηση του ιταλικού φορολογικού συστήματος, διότι αφορά αποκλειστικά τις πράξεις που πραγματοποιήθηκαν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1990, εφόσον η αύξηση του κεφαλαίου της υπάρχουσας εταιρείας ή το κεφάλαιο της υπό σύσταση εταιρείας είναι ανώτερο των 50 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών και βάσει αποφάσεως της CIPE οι καταβληθείσες εισφορές ανταποκρίνονται στους στόχους που καθορίσθηκαν στο νομοθετικό διάταγμα.

ΙΙ

Αφού εξέτασε τις υποβληθείσες πληροφορίες, η Επιτροπή, βάσει της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (απόφαση της 20ής Μαρτίου 1984, υπόθεση 84/82) (1) που της επιβάλλει να κινήσει την προβλεπόμενη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 στην περίπτωση που, μετά από μία πρώτη εξέταση, διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά στο συμβιβάσιμο του εν λόγω σχεδίου με την κοινή αγορά, κίνησε βάσει του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 174 την εν λόγω διαδικασία. Πράγματι, η Επιτροπή είχε βάσιμες υποψίες ότι το όφελος από τα προβλεπόμενα φορολογικά μέτρα βάσει της εν λόγω κανονιστικής ρύθμισης προοριζόταν σε πολύ περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων, αν όχι αποκλειστικά στην εταιρεία Montedison στα πλαίσια της επιχείρησης Enimont.

Η ιταλική κυβέρνηση πληροφορήθηκε τα προαναφερθέντα στοιχεία με επιστολή της 7ης Αυγούστου 1989. Η απόφαση να κινηθεί η διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 7ης Νοεμβρίου 1989 (2). Συγχρόνως, η Επιτροπή κάλεσε τα άλλα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα εν λόγω μέτρα.

Με τέλεξ της 12ης Σεπτεμβρίου 1989, η ιταλική κυβέρνηση πληροφόρησε την Επιτροπή για την απόφασή της να εγκρίνει ένα νέο νομοθετικό διάταγμα ώστε να λάβει υπόψη τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν από αυτήν την τελευταία στην επιστολή της της 7ης Αυγούστου 1989.

Με επιστολή της 18ης Σεπτεμβρίου 1989, η ιταλική κυβέρνηση διαβίβασε στην Επιτροπή το κείμενο του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 318 της 13ης Σεπτεμβρίου 1989, με τίτλο "Misure fiscali urgenti per favorire la riorganizzazione delle strutture produttive industriali, nonche norme iterpretative degli articoli 14 e 21 del decreto-legge del 2 marzo 1989, n. 69, convertotp con modificazioni dalla legge 27/4/1989 n. 154" (Επείγοντα φορολογικά μέτρα για τη διευκόλυνση της αναδιοργάνωσης των βιομηχανικών παραγωγικών δομών και κανόνες ερμηνείας των άρθρων 14 και 21 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 69 της 2ας Μαρτίου 1989, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο αριθ. 154 της 27ης Απριλίου 1989).

Με επιστολή της 24ης Οκτωβρίου 1989, η Επιτροπή πληροφόρησε την ιταλική κυβέρνηση για το ότι είχε λάβει γνώση ότι το ιταλικό κοινοβούλιο είχε αποφανθεί στις 27 Σεπτεμβρίου 1989 κατά της μετατροπής σε νόμο του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 318 και ότι στη συνέχεια η ιταλική κυβέρνηση είχε υποβάλει στο Κοινοβούλιο το νομοσχέδιο αριθ. 4230 που αποσκοπούσε στη νομιμοποίηση των αποτελεσμάτων που παράχθηκαν από τα νομοθετικά διατάγματα αριθ. 174 και αριθ. 254.

Η Επιτροπή πληροφόρησε επίσης την ιταλική κυβέρνηση ότι, για τους ίδιους λόγους για τους οποίους κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 κατά του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 174, είχε επεκτείνει την εν λόγω διαδικασία στο νέο νομοσχέδιο.

Με επιστολή της 3ης Νοεμβρίου 1989, η ιταλική κυβέρνηση δεν αμφισβήτησε τα επιχειρήματα της Επιτροπής και συγχρόνως δεσμεύθηκε για να υποβάλει το συντομότερο δυνατό -και σε κάθε περίπτωση πριν από τα τέλη του έτους- γενικές διατάξεις που αφορούν στο φορολογικό καθεστώς σχετικά με την αναδιοργάνωση των παραγωγικών δομών στο βιομηχανικό τομέα. Οι διατάξεις αυτές θα ήταν σύμφωνες προς τους κανόνες ανταγωνισμού της συνθήκης ΕΟΚ, καθώς επίσης και προς την υπό έγκριση εκ μέρους του Συμβουλίου κοινοτική οδηγία, σχετικά με την εφαρμογή κοινού καθεστώτος στις συγχωνεύσεις, στις διασπάσεις και στις εισφορές στοιχείων ενεργητικού.

Εξάλλου, η ιταλική κυβέρνηση πιστοποίησε ότι η άμεση υποβολή στο Κοινοβούλιο του νομοσχεδίου αριθ. 4230 για τη νομιμοποίηση των αποτελεσμάτων που παράχθηκαν από τα νομοθετικά διατάγματα αριθ. 174 και αριθ. 254 δεν θα ερχόταν σε αντίθεση με τη θέση που είχε λάβει, δεδομένου ότι, σύμφωνα με πάγια συνταγματική πρακτική, είχε καταστεί υποχρεωτική από τη μη μετατροπή των εν λόγω δύο νομοθετικών διαταγμάτων.

Με επιστολή της 21ης Νοεμβρίου 1989 που απηύθηνε προς την ιταλική κυβέρνηση, η Επιτροπή αποφάσισε να επεκτείνει την προβλεπόμενη στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΟΚ διαδικασία που κίνησε στις 7 Αυγούστου 1989, στο νομοσχέδιο αριθ. 4230, που υποβλήθηκε στο ιταλικό κοινοβούλιο στις 4 Οκτωβρίου και αποσκοπούσε ουσιαστικά στη διατήρηση των διατάξεων που είχαν εγκριθεί καθώς και των αποτελεσμάτων που είχαν παραχθεί από τα νομοθετικά διατάγματα αριθ. 174 και αριθ. 254 (3).

Συγχρόνως, η Επιτροπή κάλεσε τα άλλα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα εν λόγω μέτρα.

Στα πλαίσια των δύο διαδικασιών που κινήθηκαν σχετικά με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 174 και το νομοσχέδιο αριθ. 4230, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, η εταιρεία Montedison και ο όμιλος CID-ITAL-Business υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους, αντίγραφο των οποίων κοινοποιήθηκε στην ιταλική κυβέρνηση.

Με επιστολή της 14ης Μαΐου 1990, η Επιτροπή επισήμανε στην ιταλική κυβέρνηση ότι δεν είχε υποβάλει καμία παρατήρηση μετά την επιστολή της 21ης Νοεμβρίου 1989. Την κάλεσε λοιπόν να της υποβάλει τις ενδεχόμενες παρατηρήσεις της πριν καταλήξει σε οριστική απόφαση, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 93 παράγραφος 2.

Με τέλεξ της 18ης Ιουνίου 1990, η ιταλική κυβέρνηση πληροφόρησε την Επιτροπή ότι το νομοσχέδιο αριθ. 4230 δεν είχε ακόμη εγγραφεί στην ημερήσια διάταξη των εργασιών του Κοινοβουλίου και ότι κατά συνέπεια αποκλειόταν η έγκαιρη έγκρισή του ώστε να είναι εφαρμόσιμο στην επιχείρηση Enimont. Πράγματι, η ενδιαφερόμενη εταιρεία Montedison, βρισκόταν στο στάδιο της έγκρισης των ετήσιων λογαριασμών, και κατόπιν έπρεπε να πραγματοποιήσει τη δήλωσή της σχετικά με τον IRPEG (φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων).

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, επειδή δεν μετατράπηκαν σε νόμο από το Κοινοβούλιο εντός των προβλεφθεισών προθεσμιών, το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 174, καθώς και το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 254, που εγκρίθηκε στη συνέχεια, είναι ανίσχυρα και κατά συνέπεια δεν μπορούν να παράγουν έννομα αποτελέσματα υπέρ των δυνητικών αποδεκτών. Συνεπώς, εφόσον το καθεστώς ενισχύσεων που θεσπίστηκε με τα προαναφερθέντα νομοθετικά διατάγματα καταργήθηκε, η Επιτροπή θεωρεί ότι μπορεί να περατώσει τη διαδικασία που κίνησε ως προς αυτά.

Αντίθετα, η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να αποφανθεί σχετικά με το νομοσχέδιο αριθ. 4230, που αποσκοπεί στο να διατηρήσει τα αποτελέσματα των προαναφερθέντων νομοθετικών διαταγμάτων αριθ. 174 και αριθ. 254 για τις πράξεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της σύντομης περιόδου της ισχύος τους, ήτοι από τις 15 Μαΐου μέχρι τις 12 Σεπτεμβρίου 1989. Πράγματι, εάν το εν λόγω σχέδιο είχε εγκριθεί από το Κοινοβούλιο και είχε αρχίσει να ισχύει, οι αποδέκτριες επιχειρήσεις θα είχαν επωφεληθεί αδικαιολόγητα από τα πλεονεκτήματα που απέρρεαν από τα μέτρα τα οποία θεσπίσθηκαν από τα εν λόγω δύο νομοθετικά διατάγματα.

ΙΙΙ

Ως προς αυτό, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι το νομοσχέδιο αριθ. 4230 της 4ης Οκτωβρίου 1989 έχει ως μοναδικό λόγο υπάρξεως και αποκλειστικό στόχο τη διατήρηση των αποτελεσμάτων που παράχθηκαν από τα νομοθετικά διατάγματα αριθ. 174 και αριθ. 254. Τα φορολογικά μέτρα που θεσπίζουν αποτελούν ενισχύσεις δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 92 παράγραφος 1 για τους εξής λόγους.

Σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ, η έννοια της κρατικής ενίσχυσης μπορεί να καλύψει τα φορολογικά μέτρα.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στην απόφαση της 23ης Φεβρουαρίου 1961 στην υπόθεση 30/59 (4), επικύρωσε την προαναφερθείσα αρχή, που εξάλλου επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια με την απόφαση του της 10ης Δεκεμβρίου 1969, στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 6/69 και 11/69 (5).

Τα φορολογικά μέτρα που θεσπίσθηκαν με τα νομοθετικά διατάγματα αριθ. 174 και αριθ. 254, που ασφαλώς χορηγούν σημαντικά πλεονεκτήματα στις αποδέκτριες επιχειρήσεις, έχουν διαρθρωθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε η εφαρμογή τους να προορίζεται για εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό πράξεων, αν όχι αποκλειστικά για την επιχείρηση Enimont. Το συμπέρασμα αυτό βασίζεται στις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή και στο γεγονός ότι οι ιταλικές αρχές δεν προέβησαν ποτέ σε διάψευση των στοιχείων αυτών. Υποστηρίζοντας τη θέση αυτή, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι βάσει μιας απόφασης της CIPE είχαν τηρηθεί οι απαιτούμενοι όροι από την κανονιστική νομοθεσία όσον αφορά στην εισφορά υπέρ της εταιρείας Montedison για τη σύσταση της εταιρείας Enimont. Η Επιτροπή δεν έχει λάβει γνώση καμίας απόφασης της CIPE υπέρ άλλων επιχειρήσεων και η ιταλική κυβέρνηση δεν της υπέβαλε καμία πληροφορία σχετικά με το θέμα αυτό.

Οι διατάξεις του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 174 έχουν περιορισμένη χρονική διάρκεια. Αφορούν αποκλειστικά στις εισφορές που χορηγήθηκαν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1990 και δεν αποτελούν κατά συνέπεια μόνιμη τροποποίηση του ιταλικού φορολογικού συστήματος.

Ένα δεύτερο όριο που προβλέπεται από το νομοθετικό διάταγμα αφορά στο μέγεθος της νέας εταιρείας. Η αύξηση του κεφαλαίου της υπάρχουσας εταιρείας ή το κεφάλαιο της υπό σύσταση εταιρείας πρέπει να είναι ανώτερο των 50 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών. Λόγω του γεγονότος αυτού, η προβλεπόμενη φορολογική ελάφρυνση δεν θα αποτελέσει πλεονέκτημα παρά για ορισμένες επιχειρήσεις.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα δύο προαναφερθέντα όρια μειώνουν αισθητά το πεδίο εφαρμογής της κανονιστικής ρύθμισης που κατά τον τρόπο αυτό χάνει τον υποτιθέμενο γενικό και μόνιμο χαρακτήρα της. Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στην απόφασή του της 2ας Ιουλίου 1974 στην υπόθεση 173/73 (6), απεφάνθη ότι η ελάφρυνση από επιβαρύνσεις κοινωνικών εισφορών που χορηγείται στις επιχειρήσεις ενός καθορισμένου βιομηχανικού τομέα -στη συγκεκριμένη περίπτωση του τομέα της κλωστοϋφαντουργίας- αποτελεί ενίσχυση δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 92 της συνθήκης ΕΟΚ. Ένα τρίτο στοιχείο οδηγεί την Επιτροπή στο να θεωρήσει ότι οι εν λόγω διατάξεις δεν έχουν το γενικό χαρακτήρα των καθεστώτων των λοιπών κρατών μελών. Πράγματι, οι ιταλικές διατάξεις δεν εφαρμόζονται αυτομάτως, εφόσον η CIPE έχει τη διακριτική ευχέρεια να καθορίζει από τη μία πλευρά, ότι οι εισφορές ανταποκρίνονται στους στόχους της σε βάθος αναδιάρθρωσης της εθνικής βιομηχανίας και της ανάπτυξης της βιομηχανικής παραγωγής και από την άλλη πλευρά, ότι λήφθηκε προσηκόντως υπόψη η βιομηχανική ανάπτυξη των περιοχών του Mezzogiorno, το πρόβλημα της απασχόλησης, καθώς και οι στόχοι της προστασίας και της διαφύλαξης του περιβάλλοντος. Σύμφωνα με την Επιτροπή, αυτά τα εξαιρετικά ευαίσθητα καθήκοντα που ανατέθηκαν στην CIPE δείχνουν στην προκειμένη περίπτωση ότι ο οργανισμός αυτός απολαύει ευρύτατης διακριτικής ευχέρειας, ασυμβίβαστης προς την αρχή της διαφάνειας των ενισχύσεων και της ίσης μεταχείρισης των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων.

Καταρχήν, η Επιτροπή αντιμετωπίζει ευνοϊκά τις πράξεις συγκέντρωσης, κυρίως όταν πρόκειται για συγκεντρώσεις σε διεθνές επίπεδο και δεν θα είχε καμία αντίρρηση αν η ιταλική νομοθεσία είχε ευθυγραμμιστεί με τις νομοθεσίες των λοιπών κρατών μελών που σε μάλλον ευρέα περιθώρια καθορίζουν, για την υλοποίηση των πράξεων συγκέντρωσης, ευνοϊκότερους όρους από εκείνους που προβλέπονται στην ιταλική νομοθεσία.

Πάντως, η Επιτροπή δεν έχει αρμοδιότητα να υποκαταστήσει τον ιταλό νομοθέτη, ούτε να επικρίνει τους λόγους που οδήγησαν τον τελευταίο αυτό να θεσπίσει νομοθεσία που θα μπορούσε να αποθαρρύνει τις πράξεις συγκεντρώσεως.

Η Επιτροπή δεν σκοπεύει να εκφέρει κρίση σχετικά με την πράξη συγκέντρωσης που πραγματοποιήθηκε από τη σύσταση της Enimont- προτίθεται να αξιολογήσει τις ενισχύσεις οι οποίες, με τη μορφή φορολογικών ελαφρύνσεων, θα χορηγούνταν στην εταιρεία Montedison με την ευκαιρία της σύστασης της νέας εταιρείας Enimont.

Οι φορολογικές αυτές ελαφρύνσεις που συνιστούν ενισχύσεις στη λειτουργία θα μπορούν πράγματι να προκαλέσουν στην εταιρεία Montedison σημαντικά ταμειακά πλεονεκτήματα που θα ενίσχυαν την οικονομική της θέση και θα επηρέαζαν τον ανταγωνισμό, τόσο σε επίπεδο εθνικής αγοράς σε συνάρτηση με ανταγωνιστικές ιταλικές επιχειρήσεις του ιδίου βιομηχανικού τομέα, όσο και γενικότερα στην κοινοτική αγορά.

Κατά τον τρόπο αυτό, η εταιρεία Montedison θα βελτίωνε τη δομή του ισολογισμού της και την αποδοτικότητα του κεφαλαίου της και επιπλέον θα αύξανε το ενεργητικό της κατά τεχνητό τρόπο. Το οικονομικό πλεονέκτημα απορρέει ιδίως από την αναστολή της πληρωμής του φόρου προστιθεμένης αξίας. Για το έτος 1989, όπου η υπεραξία ανερχόταν σε 1 647 δισεκατομμύρια ιταλικές λιρές, ο μη καταβληθείς φόρος ανερχόταν σε 774 δισεκατομμύρια ιταλικές λιρές. Πρέπει να επαναληφθεί ότι δεν έγινε διάψευση εκ μέρους της ιταλικής κυβέρνησης για τα συμπεράσματα αυτά, τα οποία κατά συνέπεια θα θεωρηθούν ως αξιόπιστα.

Η Επιτροπή θεωρεί ως αβάσιμα τα εξής στοιχεία: από τη μία πλευρά, την ένσταση σύμφωνα με την οποία η υπεραξία θα ήταν καθαρά θεωρητική, εφόσον η καταβολή του φόρου πραγματοποιείται κατά τη στιγμή όπου η υπεραξία συγκεκριμενοποιείται με τη μορφή εσόδου και από την άλλη πλευρά την ένσταση σύμφωνα με την οποία το εν λόγω φορολογικό μέτρο δεν θα προκαλούσε ιδιαίτερη εισροή ρευστών διαθεσίμων στην αποδέκτρια επιχείρηση, εφόσον θα απέφευγε απλώς να υποβληθεί ουσιαστικά σε φόρο περιουσίας. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η στρέβλωση του ανταγωνισμού απορρέει από το γεγονός ότι η εταιρεία Montedison θα απαλλασσόταν κατά τον τρόπο αυτό της καταβολής ενός φόρου, ανεξαρτήτως της φύσης του φόρου, στον οποίο υπόκεινται οι άλλες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητές τους στην ιταλική αγορά.

Τέλος, η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την άποψη της ιταλικής κυβέρνησης, σύμφωνα με την οποία το νομοσχέδιο αριθ. 4230 θα αποτελούσε πράξη δεσμευτικού χαρακτήρα λόγω του γεγονότος της μη μετατροπής από το εθνικό κοινοβούλιο των νομοθετικών διαταγμάτων αριθ. 174 και αριθ. 254. Πράγματι, το άρθρο 77 του ιταλικού συντάγματος προβλέπει ότι "τα διατάγματα πάσχουν από ακυρότητα με αναδρομικά αποτελέσματα εφόσον δεν μετατραπούν σε νόμο εντός 60 ημερών από της δημοσιεύσεώς τους. Πάντως, το Κοινοβούλιο μπορεί να εκδώσει νόμο που να διέπει έννομες σχέσεις οι οποίες συστάθηκαν βάσει διαταγμάτων που δεν έχουν μετατραπεί σε νόμο".

Κατά συνέπεια, το Κοινοβούλιο στη συγκεκριμένη περίπτωση διαθέτει διακριτική ευχέρεια και δεν υπέχει καμία υποχρέωση να νομοθετήσει για να ισχυροποιήσει τα προσωρινά αποτελέσματα που παράχθηκαν από τη μετατραπέντα σε νόμο νομοθετικά διατάγματα. Κατά δεύτερο λόγο, στην προκείμενη περίπτωση, όπως διευκρινίσθηκε προηγουμένως, θα επρόκειτο για την κανονιστική ρύθμιση έννομων σχέσεων που δημιουργήθηκαν βάσει νομοθετικών διαταγμάτων για τη χορήγηση ενισχύσεων, όχι μόνο παρανόμων, διότι θεσπίσθηκαν παραβιάζοντας την υποχρέωση που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ, αλλά επίσης ασυμβίβαστων προς την κοινή αγορά, διότι δεν μπορούν να εμπέσουν στις ευεργετικές διατάξεις των προβλεπόμενων παρεκκλίσεων στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της εν λόγω συνθήκης. Συνεπώς, η διακριτική ευχέρεια την οποία διαθέτει το Κοινοβούλιο δεν θα μπορούσε να ασκηθεί για να καταστήσει οριστική στη συγκεκριμένη περίπτωση μια παράβαση της συνθήκης ΕΟΚ.

Τέλος, η ίδια η ιταλική κυβέρνηση επιβεβαίωσε σιωπηρά ότι η μετατροπή σε νόμο των εν λόγω νομοθετικών διατάξεων δεν αποτελεί υποχρεωτική πράξη. Πράγματι, στο πλέον πρόσφατο τέλεξ της 18ης Ιουνίου 1990, πιστοποιεί ότι το νομοσχέδιο δεν θα μετατραπεί εγκαίρως ώστε να μπορεί να παράγει αποτελέσματα έναντι της εταιρείας Montedison. Πάντως, δεν υπάρχει καμία εγγύηση για το ότι αυτό δεν θα γίνει και το Κοινοβούλιο θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να αποφασίσει να εγκρίνει το νομοσχέδιο. Εξάλλου, αν το εν λόγω νομοσχέδιο δεν έχει ουσιαστικά πρακτική αξία, θα έπρεπε να έχει αποσυρθεί οριστικά από τη κυβέρνηση.

Λαμβανομένων υπόψη των παραπάνω στοιχείων, η Επιτροπή θεωρεί ότι η προβλεπόμενη κανονιστική ρύθμιση από το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 174 δεν μπορεί να θεωρηθεί ως γενικό μέτρο, αλλά αντίθετα αποτελεί ενίσχυση δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 92 παράγραφος 1 που προορίζεται να ενισχύσει ένα εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων, ήτοι μόνον την επιχείρηση Montedison- σύμφωνα με πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή, η εν λόγω εταιρεία είναι η μόνη που πραγματοποίησε εισφορές, κατά τη σύντομη περίοδο ισχύος των νομοθετικών διαταγμάτων αριθ. 174 και αριθ. 254, για τις οποίες εξάλλου η CIPE εξέδωσε ευνοϊκή γνωμοδότηση.

Πάντα δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 92 παράγραφος 1, πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι οι δραστηριότητες του ομίλου Montefluos, που παράγει φθοριούχα προϊόντα, ελαστομερή, παράγωγα χλωριούχων-φθοριούχων, υπεροξείδια, την εταιρεία Himont που παράγει προϊόντα πολυπροπυλενίου και άλλα πολυμερή προϊόντα και την εταιρεία SIR, που παράγει ρητινούχα προϊόντα, πολυεστερικά και λοιπά.

Τέλος, ο όμιλος αυτός είναι ο βασικός μέτοχος της εταιρείας Enimont, που ασκεί παραγωγικές δραστηριότητες σχεδόν σε όλους τους τομείς χημικών προϊόντων. Στους τομείς αυτούς, ο ενδοκοινοτικός ανταγωνισμός είναι εξαιρετικά έντονος και συχνά διαπιστώνεται η ύπαρξη σημαντικής πλεονασματικής παραγωγής σε κοινοτικό επίπεδο.

Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι το 1987, η Ιταλία εξήγαγε χημικά προϊόντα αξίας 4 234 δισεκατομμυρίων Ecu προς τα λοιπά κράτη μέλη και 3 813 δισεκατομμύρια Ecu προς τα λοιπά κράτη μέλη και 3 813 δισεκατομμύρια Ecu προς τρίτες χώρες. Το 1988, οι ιταλικές εξαγωγές προς τις δύο αυτές κατηγορίες χωρών ανήλθαν αντίστοιχα σε 5 074 και 4 151 δισεκατομμύρια Ecu.

Οι ιταλικές εισαγωγές προϊόντων προέλευσης άλλων κρατών μελών ανήλθαν το 1987 και το 1988 σε 9 633 και 10 974 δισεκατομμύρια Ecu αντίστοιχα, ενώ οι εισαγωγές προέλευσης τρίτων χωρών ανήλθαν σε 3 085 και 3 472 εκατομμύρια Ecu αντίστοιχα.

Το 1988, ο κύκλος εργασιών του ομίλου Montedison ανήλθε σε 14 122 δισεκατομμύρια ιταλικές λίρες, εκ των οποίων 7 412 δισεκατομμύρια (52,5 % του συνόλου) αντιπροσωπεύουν πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Ιταλία και τα 2 964 δισεκατομμύρια ιταλικές λίρες, ήτοι 21 % του συνόλου, πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Είναι προφανές ότι ο όμιλος Montedison κατέχει σημαντικό τμήμα της ιταλικής αγοράς και η παρουσία του στις αγορές των λοιπών κρατών μελών είναι επίσης αξιοσημείωτη.

Έστω και αν αφαιρούσαμε από το σύνολικό κύκλο εργασιών των 14 122 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών, τον κύκλο εργασιών των επιχειρήσεων που στη συνέχεια εισέφεραν προς την εταιρεία Enimont, η εταιρεία Montedison θα διατηρούσε ένα σημαντικό κύκλο εργασιών ύψους 5 446 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι, σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 17ης Σεπτεμβρίου 1980 στην υπόθεση 730/79 (7), όταν μία οικονομική ενίσχυση που χορηγείται από ένα κράτος ενισχύει τη θέση μιας επιχείρησης έναντι άλλων ανταγωνιστικών επιχειρήσεων στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές, πρέπει να θεωρηθεί ότι οι συναλλαγές αυτές πλήττονται από την εν λόγω ενίσχυση.

Στα πλαίσια αυτά, είναι αναμφισβήτητο ότι η χορήγηση φορολογικών ελαφρύνσεων που ανέρχονται σε 774 δισεκατομμύρια ιταλικές λίρες θα ενίσχυαν αισθητά την οικονομική θέση της εταιρείας Montedison. Το άρθρο 92 παράγραφος 1, αναφέρεται στην αρχή της γενικής απαγόρευσης των ενισχύσεων που έχουν τα χαρακτηριστικά τα οποία εμφανίζονται στις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη συγκεκριμένη περίπτωση.

IV

Δεδομένης της φύσης και του στόχου των εν λόγω ενισχύσεων, οι παρεκκλίσεις στην προαναφερθείσα αρχή, που θεσπίζονται με τις διατάξεις του άρθρου 92 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΟΚ, δεν μπορούν να εφαρμοσθούν στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Το άρθρο 92 παράγραφος 3 απαριθμεί τις ενισχύσεις που μπορούν να θεωρηθούν ως συμβιβάσιμες προς την κοινή αγορά. Το συμβιβάσιμο προς τη συνθήκη πρέπει λοιπόν να εξετασθεί σε κοινοτικό επίπεδο και όχι σε επίπεδο ενός μόνον κράτους μέλους. Για την διαφύλαξη της καλής λειτουργίας της κοινής αγοράς και για να ληφθούν υπόψη οι αρχές που θεσπίσθηκαν στο άρθρο 3 στοιχείο στ) της συνθήκης οι παρεκκλίσεις στην αρχή που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 1, όπως καθορίσθηκαν στην παράγραφο 3 του ιδίου άρθρου, θα πρέπει να ερμηνευθούν με περιοριστικό τρόπο.

Ειδικότερα, οι εν λόγω παρεκκλίσεις δεν μπορούν να εφαρμοσθούν παρά μόνο εφόσον η Επιτροπή αποφανθεί ότι ελλείψει των ενισχύσεων, το παιχνίδι των δυνάμεων της αγοράς δεν θα επαρκούσε να οδηγήσει τους δυνητικούς αποδέκτες στο να ενεργήσουν κατά τρόπο που να συμβάλλει στην υλοποίηση ενός από τους στόχους κοινού ενδιαφέροντος που καθορίζονται στις κατά παρέκκλιση διατάξεις της παραγράφου 3.

Η χηρήγηση των εν λόγω παρεκκλίσεων σε περιπτώσεις όπου οι ενισχύσεις δεν συμβάλλουν στην υλοποίηση ενός από τους στόχους αυτούς ή στις οποίες οι εν λόγω ενισχύσεις δεν είναι απαραίτητες για την επίτευξη αυτού του σκοπού, θα αντιστοιχούσε με τη χορήγηση αδικαιολόγητων πλεονεκτημάτων σε βιομηχανίες ή σε επιχειρήσεις ορισμένων κρατών μελών, των οποίων η οικονομική θέση θα ενισχυόταν κατά τον τρόπο αυτό, με την τροποποίηση των όρων των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών και με τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, χωρίς να υπάρχει η αιτιολογία του κοινού ενδιαφέροντος που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ιταλική κυβέρνηση και η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση η μία να παράσχει και η άλλη να διαπιστώσει τα στοιχεία βάσει των οποίων θα μπορούσαν να εμπέσουν οι εν λόγω ενισχύσεις στις ευεργετικές διατάξεις των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3.

Πράγματι, όπως πρόκειται για ενισχύσεις υπέρ της λειτουργίας και όχι για ενισχύσεις υπέρ παραγωγικών επενδύσεων, οι προβλεπόμενες παρεκκλίσεις στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ), σχετικά με τις ενισχύσεις που προορίζονται για την προώθηση ή τη διευκόλυνση της ανάπτυξης ορισμένων περιοχών, δεν μπορούν να εφαρμοσθούν.

Όσον αφορά στις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο β), είναι προφανές ότι η εν λόγω ενίσχυση δεν προορίζεται για να προωθήσει την υλοποίηση ενός σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για να θεραπεύσει μια σοβαρή διαταραχή της ιταλικής οικονομίας.

Όσον αφορά στην προβλεπόμενη παρέκκλιση στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), για τις ενισχύσεις "που προορίζονται να διευκολύνουν την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων", πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι οι εν λόγω παρεμβάσεις είναι ενισχύσεις υπέρ της λειτουργίας και κατά συνέπεια δεν προορίζονται για τη χρηματοδότηση παραγωγικών επενδύσεων. Οι συνθήκες της αγοράς στον εν λόγω τομέα φαίνεται να μπορούν να διασφαλίσουν μια φυσιολογική ανάπτυξη χωρίς παρέμβαση του δημόσιου τομέα. Συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει επίκληση του κοινού ενδιαφέροντος για να αιτιολογηθούν οι προαναφερθείσες ενισχύσεις,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Το καθεστώς φορολογικών κινήτρων που προβλέπεται στο νομοσχέδιο αριθ. 4230 της 4ης Οκτωβρίου 1989 είναι ασυμβίβαστο προς την κοινή αγορά δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ.

Η Ιταλία οφείλει να μην εφαρμόσει το προαναφερθέν καθεστώς και ειδικότερα να μη χορηγήσει κανένα φορολογικό πλεονέκτημα στις εισφορές που πραγματοποίησε η εταιρεία Montedison και ενδεχομένως άλλες επιχειρήσεις, δυνάμει των νομοθετικών διαταγμάτων αριθ. 174 της 15ης Μαΐου 1989 και αριθ. 254 της 13ης Ιουλίου 1989.

Άρθρο 2

Η Ιταλία οφείλει να ενημερώσει την Επιτροπή, εντός δύο μηνών από την ημερομηνία της κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που θα έχει εγκρίνει για να συμμορφωθεί προς τις διατάξεις του άρθρου 1.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία. Βρυξέλλες, 25 Ιουλίου 1990. Για την Επιτροπή

Leon BRITTAN

Αντιπρόεδρος

(1) Γερμανία κατά Επιτροπής, Συλλογή ΔΕΚ 1984, σ. 1451. (2) ΕΕ αριθ. C 281 της 7. 11. 1989, σ. 9. (3) ΕΕ αριθ. C 48 της 28. 2. 1990, σ. 6. (4) Gezamenlijke Steenkolenmijnen κατά ανώτατης αρχής, Συλλογή ΔΕΚ 1961, σ. 40. (5) Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή ΔΕΚ 1969, σ. 523. (6) Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή ΔΕΚ 1974, σ. 709. (7) Philip Morris κατά Επιτροπής, Συλλογή ΔΕΚ 1980, σ. 2671.