Απόφαση της Επιτροπής

της 24ης Ιουλίου 2002

με την οποία μια συγκέντρωση κηρύσσεται συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά και τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ

(Υπόθεση COMP/M.2706 - Carnival Corporation/P & O Princess)

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2002) 2851]

(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2003/667/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 57,

τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1310/97(2), και ιδίως το άρθρο 8 παράγραφος 2,

την απόφαση της Επιτροπής της 11ης Απριλίου 2002 για την κίνηση της διαδικασίας στην παρούσα υπόθεση,

Αφού κάλεσε τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να εκφράσουν τις απόψεις τους επί των αιτιάσεων της Επιτροπής,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων(3),

την τελική έκθεση του συμβούλου ακροάσεων στην παρούσα υπόθεση(4),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

(1) Στις 27 Φεβρουαρίου 2002 κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 ("κανονισμός περί συγκεντρώσεων") σχεδιαζόμενη συγκέντρωση, με την οποία η επιχείρηση Carnival Corporation (Carnival), που είναι εγκατεστημένη στις ΗΠΑ, προτίθεται να αποκτήσει τον έλεγχο, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού περί συγκεντρώσεων, της βρετανικής επιχείρησης P & O Princess plc (POPC) μέσω δημόσιας προσφοράς που ανακοινώθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2001.

(2) Αφού εξέτασε την κοινοποίηση, η Επιτροπή συμπέρανε ότι η κοινοποιηθείσα πράξη εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού περί συγκεντρώσεων, όπως έχει τροποποιηθεί, και εγείρει σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμό της με την κοινή αγορά και τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Στις 11 Απριλίου 2002, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία στην παρούσα απόφαση, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του κανονισμού περί συγκεντρώσεων και το άρθρο 57 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(3) Κατόπιν εμπεριστατωμένης εξέτασης της υπόθεσης, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η σχεδιαζόμενη συγκέντρωση δεν δημιουργεί ούτε ενισχύει δεσπόζουσα θέση, η οποία θα είχε ως αποτέλεσμα να παρακωλυθεί σε μεγάλο βαθμό ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός και η λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

II. ΤΑ ΜΕΡΗ

(4) Η Carnival είναι εταιρεία που εκμεταλλεύεται θαλάσσιες κρουαζιέρες σε όλο τον κόσμο, προσφέροντας κρουαζιέρες με διάφορα εμπορικά σήματα μέσω της Carnival Cruise Lines (CCL), της Holland America Line (HAL), της Costa Cruises (Costa), της Cunard Line (Cunard), της Seabourn Cruise Line (Seabourn) και της Windstar Cruises (Windstar). Η Carnival εκμεταλλεύεται 40 περίπου πλοία σε διάφορες περιοχές του κόσμου.

(5) Η POPC είναι επίσης εταιρεία που δραστηριοποιείται κυρίως στην εκμετάλλευση θαλάσσιων κρουαζιερών σε παγκόσμιο επίπεδο, με 20 περίπου πλοία, διαθέτοντας τα προϊόντα της στην αγορά με τα ακόλουθα εμπορικά σήματα: Princess Cruises (Princess), P & O Cruises, Swan Hellenic, Aida Cruises (Aida), Arkona, και A'Rosa. Η POPC δραστηριοποιείται επίσης σε κρουαζιέρες σε ποτάμια. Η Carnival και η POPC καλούνται από κοινού στο εξής "τα μέρη"(5).

III. Η ΠΡΑΞΗ ΚΑΙ Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ

(6) Στις 16 Δεκεμβρίου 2001, η Carnival ανακοίνωσε μονομερή υπό όρους δημόσια προσφορά εξαγοράς όλων των μετοχών της POPC. Η Carnival προτίθεται να αποκτήσει το 100 % της POPC. Κατά συνέπεια, η κοινοποιηθείσα πράξη αποτελεί συγκέντρωση κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού περί συγκεντρώσεων.

IV. ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

(7) Ο συνδυασμένος συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις σε παγκόσμια κλίμακα υπερβαίνει τα 5 δισ. EUR(6) (Carnival: 4,05 δισ. EUR και POPC: 2,62 δισ. EUR). Ο συνολικός κύκλος εργασιών καθεμιάς στην Κοινότητα υπερβαίνει τα 250 εκατ. EUR (Carnival: [500-750]*(7) εκατ. EUR και POPC: [500-750]* εκατ. EUR). Η POPC πραγματοποιεί περισσότερα από τα δύο τρίτα του συνολικού κοινοτικού της κύκλου εργασιών στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά δεν ισχύει το ίδιο για την Carnival. Συνεπώς, η κοινοποιηθείσα πράξη έχει κοινοτική διάσταση κατά την έννοια του άρθρου 1 παράγραφος 2 του κανονισμού περί συγκεντρώσεων.

V. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(8) Στις 18 Μαρτίου 2002 η Επιτροπή έλαβε αίτημα του Ηνωμένου Βασιλείου, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού περί συγκεντρώσεων, για την παραπομπή της υπόθεσης στις αρμόδιες αρχές ανταγωνισμού του Ηνωμένου Βασιλείου, όσον αφορά την αγορά παροχής διακοπών σε κρουαζιέρα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το Ηνωμένο Βασίλειο θεώρησε ότι η συγκέντρωση θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία δεσπόζουσας θέσης στην εν λόγω αγορά. Λόγω της υποβολής αιτήματος παραπομπής, η περίοδος προκαταρκτικής εξέτασης βάσει του άρθρου 10 παράγραφος 1 του κανονισμού περί συγκεντρώσεων παρατάθηκε από ένα μήνα σε έξι εβδομάδες.

(9) Στις 11 Απριλίου 2002, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του κανονισμού περί συγκεντρώσεων διαπιστώνοντας ότι η πράξη προκαλεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμό της με την κοινή αγορά τουλάχιστον στις εθνικές αγορές παροχής θαλάσσιων κρουαζιερών του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γερμανίας.

(10) Στις 22 Μαΐου 2002, η Επιτροπή απέστειλε κοινοποίηση αιτιάσεων στην Carnival, δυνάμει του άρθρου 18 του κανονισμού περί συγκεντρώσεων (στο εξής: "κοινοποίηση αιτιάσεων"). Στις 18 Ιουνίου 2002 η Carnival υπέβαλε απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων (στο εξής: "απάντηση της Carnival"). Στις 3 Ιουνίου 2002 η POPC υπέβαλε απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων (στο εξής: "απάντηση της POPC"). Τόσο η Carnival όσο και η POPC γνωστοποίησαν στον Σύμβουλο Ακροάσεων της Επιτροπής πριν από τις 7 Ιουνίου 2002 ότι δεν θα ασκήσουν το δικαίωμά τους για επίσημη προφορική ακρόαση.

(11) Η συμβουλευτική επιτροπή συζήτησε το προκαταρκτικό σχέδιο απόφασης στις 22 Ιουλίου 2002.

VI. ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΑΓΟΡΑ

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

(12) Η πράξη αφορά την παροχή θαλάσσιων κρουαζιερών για διακοπές(8). Στο παρόν κεφάλαιο περιγράφεται η ιστορική εξέλιξη του τομέα και ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά του.

Α.1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ

(13) Ο τομέας της κρουαζιέρας, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, έχει τις ρίζες του στη μετατροπή των πλοίων της γραμμής του Ατλαντικού από μέσα μεταφοράς σε κρουαζιερόπλοια αναψυχής, αρχής γενομένης από τη δεκαετία του 1960. Ο τομέας της κρουαζιέρας γνώρισε ταχεία ανάπτυξη στη δεκαετία του 1980, όταν οι μεγαλύτερες εταιρείες κρουαζιερών άρχισαν να κατασκευάζουν "μεγαπλοία", ενώ οι μικρότερες εταιρείες αποκτούσαν μεταχειρισμένα πλοία. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μερικές από τις μεγάλες εταιρείες κρουαζιερών άρχισαν να κατασκευάζουν πλοία μεγαλύτερα των 100 χιλιάδων τόνων, τα οποία, επειδή δεν χωρούν να διασχίσουν τη διώρυγα του Παναμά, είναι γνωστά ως πλοία τύπου "post- Panamax". Το 2001, υπήρχαν 230 κρουαζιερόπλοια σε ολόκληρο τον κόσμο, που αναμένεται να γίνουν 260 περίπου μέχρι το 2003. Τα πλοία αυτά δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένες περιοχές ή διαδρομές, μπορούν να μετακινηθούν σε ολόκληρο τον κόσμο, και αγοράζονται ή ναυλώνονται σε διεθνή βάση.

(14) Οι τέσσερις μεγαλύτεροι οργανωτές κρουαζιερών σε παγκόσμιο επίπεδο είναι η Carnival, η Royal Caribbean Cruise Line (RCCL), η POPC και η Star Group (που περιλαμβάνει την Norwegian Cruise Line Limited (NCL). Με βάση το μέγεθος του στόλου τους, η Carnival κατέχει την πρώτη θέση με 43 πλοία, η Royal Caribbean τη δεύτερη θέση με 23 πλοία, ενώ η NCL/Asian Star group και η POPC έχουν 18 πλοία εκάστη. Η Carnival έχει παραγγείλει 12 πλοία που θα παραδοθούν στο τέλος του 2004. Η POPC έχει παραγγείλει πέντε πλοία που θα παραδοθούν στο τέλος του 2004. Η RCCL προβλέπεται να παραλάβει πέντε πλοία μέχρι το τέλος του 2004· έχει το νεότερο στόλο από κάθε άλλη εταιρεία κρουαζιερών (μέση ηλικία περίπου πέντε έτη), και τα μεγαλύτερα πλοία του κόσμου (Voyager, Explorer, και Adventure, καθένα με 3100 κλίνες). Η NCL/Star έχει παραγγείλει ένα πλοίο.

(15) Το 2001, υπήρχαν περίπου 7 εκατ. επιβάτες κρουαζιερών από τη Βόρεια Αμερική (72 % της παγκόσμιας ζήτησης), 1,9 εκατ. (20 %) από την Ευρώπη και 800000 (8 %) από την Ασία. Στις ΗΠΑ το τομέας της κρουαζιέρας έχει επιτύχει πολύ υψηλότερο ποσοστό διείσδυσης από ό,τι στην Ευρώπη (ΗΠΑ: 2,2 %· ηπειρωτική δυτική Ευρώπη: 0,4 %)(9).

(16) Τα τελευταία χρόνια, ο τομέας της κρουαζιέρας γνώρισε πολύ υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης από άλλα είδη διακοπών. Η ανάπτυξη του τομέα προβλέπεται να είναι ταχύτερη στην Ευρώπη από ό,τι στις ΗΠΑ, αλλά εν γένει αναμένεται να φθάσει σε ποσοστό της τάξης του 8 % έως 20 %.

(17) Στο Ηνωμένο Βασίλειο σημαντικό μέρος αυτής της ανάπτυξης οφείλεται στην επέκταση καθέτως ολοκληρωμένων οργανωτών περιηγήσεων (tour operators) στον τομέα της κρουαζιέρας· η αρχή έγινε το 1994/95 με την Airtours, ενώ γρήγορα ακολούθησε η Thomson, και, πιο πρόσφατα, η First Choice. Οι εταιρείες αυτές μαζί μετέφεραν το ένα τρίτο περίπου του συνόλου των επιβατών κρουαζιερών του Ηνωμένου Βασιλείου το 2000.

Α.2. ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ

(18) Η Carnival ιδρύθηκε στις ΗΠΑ το 1972. Σήμερα εκμεταλλεύεται τα σήματα CCL, Costa, HAL, Cunard, Seabourn και Windstar, εκ των οποίων τα δύο τελευταία προσφέρουν κρουαζιέρες πολυτελείας που απευθύνονται στο ανώτερο τμήμα της αγοράς. Η CCL προσφέρει κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου. Η Carnival απέκτησε τον κοινό έλεγχο της Costa μαζί με την Airtours τον Ιούνιο του 1997, ενώ το 2000 η Carnival απέκτησε τον πλήρη έλεγχο της Costa. Η Costa δραστηριοποιείται κυρίως στην Ευρώπη στις αγορές της Μεσογείου, όπου το μερίδιό της (με βάση τον αριθμό των επιβατών) είναι περίπου [50-60 %]* στην Ιταλία, [35-45 %]* στην Ισπανία, και [15-25 %]* στη Γαλλία. Η παρουσία της Carnival στη γερμανική αγορά εξασφαλίζεται κυρίως μέσω της Costa. Η HAL, που παρέχει κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου, αποκτήθηκε από την Carnival στο τέλος της δεκαετίας του 1980. Η CCL, η Costa, και η HAL κατέχουν σχετικά μικρά μερίδια στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου. Η είσοδος της Carnival στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου πραγματοποιήθηκε κυρίως μέσω της απόκτησης της Cunard τον Μάιο του 1998.

(19) Το δεύτερο συμβαλλόμενο μέρος στην παρούσα πράξη, η POPC, αποσχίστηκε από την P & O Steam Navigation Company τον Οκτώβριο του 2000. Έχει μακρά παράδοση στις επιβατικές κρουαζιέρες, που ανάγεται στον 19ο αιώνα. Η POPC εκμεταλλεύεται τα σήματα P & O Cruises, Princess, Swan Hellenic, Aida και A'Rosa, ενώ ετοιμάζεται να εισαγάγει στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου το νέο σήμα "Ocean Village", που στοχεύει ένα νεότερο κοινό το οποίο επιζητεί λιγότερη τυπικότητα, και προβλέπεται να ξεκινήσει τις δραστηριότητές του το 2003. Η P & O Cruises, που προσφέρει κρουαζιέρες βρετανικού τύπου, είναι το κορυφαίο σήμα στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου. Η Princess δραστηριοποιείται κυρίως στην αγορά της Βόρειας Αμερικής. Η POPC εισήλθε στη γερμανική αγορά κρουαζιερών μέσω της απόκτησης της AIDA το 1999 και της Seetours το 2000.

(20) Η προσφορά της Carnival για την POPC ανταγωνίζεται την αντίστοιχη προσφορά της Royal Caribbean. Η προσφορά της Royal Caribbean εξετάστηκε από τη γερμανική αρχή ανταγωνισμού (Bundeskartellamt), η οποία ενέκρινε την πράξη στις 8 Ιανουαρίου 2002, καθώς και από τη βρετανική υπηρεσία ανταγωνισμού (OFT), η οποία συνέστησε την παραπομπή στην επιτροπή ανταγωνισμού του Ηνωμένου Βασιλείου. Η έκθεση της επιτροπής ανταγωνισμού του Ηνωμένου Βασιλείου δημοσιεύθηκε στις 19 Ιουνίου 2002, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η συνένωση της RCCL και της POPC δεν θα είχε σημαντική επίδραση στον ανταγωνισμό. Οι δύο πράξεις εξετάζονται επί του παρόντος στις ΗΠΑ από την αρμόδια αρχή ανταγωνισμού, η οποία είναι η FTC (Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου).

Β. ΟΙ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ

(21) Υπάρχουν ορισμένα διαφορετικά χαρακτηριστικά στη φύση του προϊόντος που προσφέρουν τα μέρη και άλλες αντίστοιχες επιχειρήσεις σε διάφορες χώρες. Για λόγους σαφήνειας, παρατίθενται κατ' αρχάς τα στοιχεία που οδήγησαν την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι οι σχετικές γεωγραφικές αγορές είναι εθνικές. Στη συνέχεια αναπτύσσεται το θέμα των σχετικών αγορών προϊόντος.

Β.1. ΟΙ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ

(22) Η Carnival υπέβαλε διάφορα στοιχεία, βάσει των οποίων οι σχετικές γεωγραφικές αγορές κρουαζιερών θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν είτε ως εθνικές είτε ως διεθνείς.

(23) Όσον αφορά τα επιχειρήματα που στηρίζουν το χαρακτηρισμό της αγοράς ως "διεθνούς", η Carnival [...]* αναφέρει ότι τα πλοία δεν δεσμεύονται σε συγκεκριμένες περιοχές ή διαδρομές και μπορούν εύκολα να μετακινηθούν σε όλη την υφήλιο, ότι πολλές θαλάσσιες κρουαζιέρες προωθούνται σε αγορές ανά τον κόσμο και η πελατεία τους είναι πολυεθνική και πολυγλωσσική, ότι οι οργανωτές περιηγήσεων ενθαρρύνουν τη διεθνή ατμόσφαιρα στις κρουαζιέρες τους, και ότι το Διαδίκτυο επιτρέπει στους καταναλωτές να κάνουν έρευνα αγοράς σε διάφορες χώρες για τις διακοπές τους και να αγοράζουν on-line προϊόντα διακοπών, όπως οι κρουαζιέρες. [Η Carnival]* αναφέρει επίσης ότι το ευρώ διευκολύνει τους καταναλωτές να συγκρίνουν τις τιμές και υπογραμμίζει ότι τα πλοία αγοράζονται και ναυλώνονται από διάφορα μέρη του κόσμου σε διεθνή βάση.

(24) Όσον αφορά τα επιχειρήματα που στηρίζουν το χαρακτηρισμό της γεωγραφικής αγοράς ως εθνικής, [η Carnival]* αναφέρεται στις εθνικές διαφορές που υπάρχουν ως προς τις παραδόσεις στο θέμα των διακοπών, τα γούστα και τις προτιμήσεις (π.χ. όσον αφορά την οργάνωση του χρόνου, ή τις συνήθειες στο θέμα του φαγητού και του ποτού), στις γλώσσες, στην οργάνωση των δραστηριοτήτων μάρκετινγκ σε εθνική βάση, στις διαφορετικές μέσες τιμές και στις σημαντικές διαφορές ως προς την παρουσία συγκεκριμένων οργανωτών περιηγήσεων και κρουαζιερών στις αγορές.

(25) Στην απόφαση IV/M.334 - Costa Crociere/Chargeurs/Accor(10), η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι "οι αγορές κρουαζιερών και άλλων πακέτων διακοπών εξακολουθούν να έχουν κυρίως εθνικό χαρακτήρα".

(26) Τα αποτελέσματα της έρευνας αγοράς της Επιτροπής δείχνουν ότι οι σχετικές γεωγραφικές αγορές για τις θαλάσσιες κρουαζιέρες είναι εθνικές, λόγω των ακόλουθων παραγόντων:

α) η παρουσία των οργανωτών κρουαζιερών στις αγορές των διαφόρων κρατών μελών παρουσιάζει σημαντικές διαφορές. Για παράδειγμα, το 2000 το μερίδιο αγοράς της Carnival με βάση τον αριθμό των επιβατών ήταν [50-60 %]* στην Ιταλία και [0-10 %]* στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ η POPC κατείχε λιγότερο από [0-5 %]* στην Ιταλία και [15-25 %]* στο Ηνωμένο Βασίλειο·

β) η διείσδυση των διακοπών σε κρουαζιέρες είναι διαφορετική μεταξύ των κρατών μελών: το 2000, το 1,25 % των βρετανών πολιτών έκαναν κρουαζιέρα, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στη Γερμανία, στην Ιταλία και στη Γαλλία είναι περίπου 0,4-0,5 %, στη δε Ισπανία είναι μικρότερο του 0,2 %·

γ) οι δίαυλοι διανομής είναι διαφορετικοί στα κράτη μέλη, καθότι τόσο τα εξειδικευμένα πρακτορεία κρουαζιερών, όσο και τα πρακτορεία γενικού τουρισμού δραστηριοποιούνται πρωτίστως σε εθνικό επίπεδο. Οι πωλήσεις που γίνονται μέσω του Διαδικτύου είναι λιγοστές, ενώ πολλές από τις ιστοθέσεις που πωλούν κρουαζιέρες λειτουργούν σε εθνικό επίπεδο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, εκτός από τα πρακτορεία γενικού τουρισμού, υπάρχει ισχυρή παρουσία των εξειδικευμένων πρακτορείων κρουαζιερών·

δ) οι δραστηριότητες μάρκετινγκ και προώθησης οργανώνονται συνήθως σε εθνικό επίπεδο, συνήθως από θυγατρική ή από ανεξάρτητο πρακτορείο γενικού τουρισμού, οι οποίοι πρέπει να λάβουν υπόψη τις εθνικές ιδιαιτερότητες για τη διεξαγωγή των ανωτέρω δραστηριοτήτων. Το περιεχόμενο και η παρουσίαση των δραστηριοτήτων προώθησης προσαρμόζονται σε κάθε κράτος μέλος·

ε) οι στρατηγικές τιμολόγησης και τα επίπεδα των τιμών είναι διαφορετικά σε κάθε κράτος μέλος. Η Επιτροπή έχει συγκεντρώσει στοιχεία που δείχνουν ότι οι ίδιες κρουαζιέρες είναι δυνατό να πωληθούν από οργανωτές κρουαζιερών σε διαφορετικές τιμές, ανάλογα με τη χώρα στην οποία προσφέρονται·

στ) ορισμένα σήματα κρουαζιερών προσφέρονται μόνο ή κυρίως στις αγορές συγκεκριμένων κρατών μελών, για παράδειγμα η Cunard και η P & O Cruises εστιάζονται στη βρετανική αγορά, ενώ η Aida και η A'Rosa εστιάζονται στη γερμανική αγορά·

(27) οι περισσότεροι από τους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 26 θα εξακολουθούσαν να ισχύουν εάν η αγορά προϊόντος περιλάμβανε και άλλα είδη διακοπών, εκτός από τις θαλάσσιες κρουαζιέρες. Συνεπώς, το συμπέρασμα ότι οι σχετικές γεωγραφικές αγορές είναι εθνικές δεν θα άλλαζε, ακόμη και αν η σχετική αγορά προϊόντος κάλυπτε την παροχή ταξιδιών αναψυχής, όπως πρότεινε η Carnival (βλέπε αιτιολογική σκέψη 29).

Β.2. ΟΙ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

(28) Τα μέρη δραστηριοποιούνται στην παροχή θαλάσσιων κρουαζιερών. Οι θαλάσσιες κρουαζιέρες είναι ταξίδια αναψυχής που περιλαμβάνουν πολυήμερη παραμονή σε πλοίο που ταξιδεύει στη θάλασσα.

Β.2.1. Οι απόψεις των μερών για την αγορά προϊόντος

(29) Η Carnival θεωρεί ότι η κατάλληλη αγορά προϊόντος είναι η αγορά παροχής ταξιδιών αναψυχής, που περιλαμβάνει ευρύ φάσμα εναλλακτικών μορφών διακοπών. Υποστηρίζει ότι οι διακοπές σε κρουαζιερόπλοιο μπορούν να υποκατασταθούν από διάφορες άλλες μορφές διακοπών, όπως η παραμονή σε λέσχη διακοπών ή σε ξενοδοχειακό συγκρότημα με όλα τα έξοδα πληρωμένα, ένα πακέτο διακοπών, διακοπές για σκι ή μια περιήγηση σε εξωτική περιοχή.

(30) Η άποψη της εταιρείας-στόχου (POPC) είναι παραπλήσια, αλλά όχι ταυτόσημη. Η POPC θεωρεί τις θαλάσσιες κρουαζιέρες ως τμήμα μιας ευρύτερης αγοράς. Ωστόσο, δεν υποστηρίζει ότι οι θαλάσσιες κρουαζιέρες ανταγωνίζονται όλες τις άλλες μορφές διακοπών(11).

(31) Η έρευνα της Επιτροπής ανέδειξε διάφορα στοιχεία που διαχωρίζουν τις θαλάσσιες κρουαζιέρες από τις άλλες μορφές διακοπών ανά την Ευρώπη(12).

Β.2.2. Θαλάσσιες κρουαζιέρες και άλλες μορφές διακοπών (στην ξηρά)

χαρακτηριστικά των κρουαζιερών και αντιλήψεις των καταναλωτών

(32) Ο καταναλωτής που κάνει κρουαζιέρα(13) αγοράζει ένα προϊόν που διαφέρει από κάθε άλλο είδος διακοπών κατά το ότι συνδυάζει τα εξής: α) την εμπειρία της θάλασσας· β) την εμπειρία του πολυήμερου ταξιδιού από μέρος σε μέρος· γ) χωρίς να χρειάζεται συνεχής ετοιμασία αποσκευών· δ) σε μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα κοινωνικότητας στο πλοίο που διαφέρει από τις ομαδικές εμπειρίες στην ξηρά.

(33) Τα ανωτέρω στοιχεία περιλαμβάνονται στους λόγους επιλογής κρουαζιέρας που αναφέρουν οι καταναλωτές, και οι οποίοι λόγοι προσιδιάζουν μόνο στην κρουαζιέρα και τη διαφοροποιούν από κάθε άλλο είδος διακοπών, συμπεριλαμβανομένων των πακέτων διακοπών. Η έρευνα αγοράς της Επιτροπής συμπλήρωσε τα στοιχεία που διατέθηκαν από πηγές του κλάδου σχετικά με τους λόγους για τους οποίους οι καταναλωτές κάνουν κράτηση σε κρουαζιέρα(14). Απαντώντας στο ερώτημα για ποιο λόγο οι πελάτες τους αγοράζουν μια κρουαζιέρα, τα ταξιδιωτικά πρακτορεία ανέφεραν τρεις πρωτεύοντες λόγους οι οποίοι, συνδυαστικά, χαρακτηρίζουν ειδικά τις κρουαζιέρες. Οι λόγοι αυτοί είναι 1) η γοητεία της διαδρομής και της διαδοχής προορισμών, 2) η κάλυψη των εξόδων για τις υπηρεσίες που προσφέρονται στο πλοίο και 3) το γεγονός ότι σε μια κρουαζιέρα δεν χρειάζεται προετοιμασία αποσκευών για τη μετακίνηση από μέρος σε μέρος, με αποτέλεσμα να γίνονται οι διακοπές πολύ άνετες. Καμία άλλη μορφή διακοπών δεν συνδυάζει αυτά τα τρία βασικά πλεονεκτήματα. Ορισμένοι άλλοι λόγοι που αναφέρθηκαν δεν προσιδιάζουν ειδικά στις κρουαζιέρες, όπως η τιμή, η σχέση ποιότητας-τιμής και η ποιότητα/ικανοποίηση.

(34) Η POPC ισχυρίζεται ότι οι περιηγήσεις με λεωφορείο και οι διακοπές στην ξηρά που περιλαμβάνουν πολλαπλούς προορισμούς παρουσιάζουν ορισμένα παρόμοια χαρακτηριστικά(15). Η POPC επισημαίνει επίσης τη δική της έρευνα καταναλωτών, από την οποία προκύπτει ότι οι σημαντικότεροι λόγοι για την πραγματοποίηση κρουαζιέρας είναι η τιμή, η διαδρομή, η ειδική περίσταση και η εποχή του έτους(16). Το επιχείρημα σχετικά με την τιμή είναι πολύ γενικό, όπως εξάλλου και ο παράγοντας της εποχής του έτους, προκειμένου για ταξίδια. Το γεγονός ότι οι κρουαζιέρες παρέχονται όλες τις εποχές του έτους τις διαφοροποιεί πράγματι από άλλα προϊόντα διακοπών με πιο εποχιακό χαρακτήρα. Η "ειδική περίσταση" μπορεί να αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό αρκετών ακριβότερων διακοπών, αλλά μπορεί επίσης να αποτελεί διακριτικό χαρακτηριστικό των κρουαζιερών σε σχέση με πολλές άλλες μορφές διακοπών. Τέλος, τα δρομολόγια των κρουαζιερών μπορούν να θεωρηθούν ως η ειδοποιός διαφορά των κρουαζιερών, καθότι είναι αδύνατο να γίνουν τα δρομολόγια των κρουαζιερών -για να μην αναφερθούμε στη σχετική εμπειρία- με χερσαία μέσα μεταφοράς.

(35) Η θέση της Carnival σχετικά με τη δυνητική διάκριση μεταξύ των διακοπών σε κρουαζιέρα και των άλλων μορφών διακοπών στο Ηνωμένο Βασίλειο βασίζεται σε δύο μελέτες που εκπονήθηκαν από την IRN Research(17) και από την Mintel(18).

(36) Η Carnival ανέθεσε στην Mintel να εξετάσει κατά πόσον οι κρουαζιέρες ανταγωνίζονται άλλες μορφές διακοπών στην ξηρά, καθώς και κατά πόσον οι εξειδικευμένοι οργανωτές κρουαζιερών, όπως η Carnival, ανταγωνίζονται τις κρουαζιέρες που προσφέρουν οι οργανωτές περιηγήσεων (σχετικά με τους τελευταίους βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 70 έως 93 κατωτέρω). Η Mintel παρέθεσε στοιχεία από διάφορες πηγές για να αποδείξει ότι α) οι κρουαζιέρες ολοένα και περισσότερο εντάσσονται σε πακέτα διακοπών που περιλαμβάνουν και ένα σκέλος διακοπών στην ξηρά· β) η μέση ηλικία των τουριστών που επιλέγουν τις κρουαζιέρες μειώνεται και ότι τα κρουαζιερόπλοια προσαρμόζονται στις ανάγκες των νεότερων πελατών· γ) οι τιμών των κρουαζιερών μειώνονται σε πραγματικούς όρους και δ) αυτοί που επιλέγουν τις κρουαζιέρες, κάνουν και άλλου είδους διακοπές, εκτός από τις κρουαζιέρες.

(37) Η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι το πρώτο επιχείρημα δείχνει ότι τα δύο σκέλη των διακοπών αυτού του είδους, δηλαδή η κρουαζιέρα και οι διακοπές στην ξηρά, εντάσσονται σε ενιαία αγορά. Η σχέση των δύο αυτών στοιχείων θα μπορούσε να είναι συμπληρωματική, παρά αναπληρωματική, περίπτωση στην οποία τα ίδια αποδεικτικά στοιχεία θα μπορούσαν να ερμηνευθούν κατά τον αντίθετο ακριβώς τρόπο. Ούτε η μέση ηλικία αυτών που κάνουν κρουαζιέρες, η οποία μειώνεται μάλλον με βραδύ ρυθμό, δείχνει ότι υπάρχει μία αγορά που περιλαμβάνει τόσο τις κρουαζιέρες όσο και τις διακοπές στην ξηρά, καθότι τα χαρακτηριστικά των πελατών και στις δύο περιπτώσεις όσον αφορά την ηλικία εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά (βλέπε πίνακα 1). Τα στοιχεία που υπέβαλε η Mintel δεν δείχνουν ότι μειώνονται οι τιμές ανά ημέρα. Η αύξηση του συνόλου των κρουαζιερών που υπάγονται στην κλίμακα τιμών μέχρι 500 GBP σε σύγκριση με την κλίμακα τιμών από 500 GBP έως 1000 GBP μπορεί να οφείλεται στην αύξηση των ολιγοήμερων κρουαζιερών στις οποίες αναφέρεται η Mintel, ενώ στις ανώτερες κατηγορίες τιμών παρατηρείται πολύ μικρότερη αλλαγή. Ο πίνακας 1 που παρουσιάζεται στη συνέχεια δείχνει ότι οι τιμές των κρουαζιερών εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά από τις τιμές των άλλων βασικών μορφών διακοπών. Τέλος, η ίδια η Mintel αναγνωρίζει ότι αυτοί που κάνουν κρουαζιέρες έχουν πολύ διαφορετικές συνήθειες όσον αφορά τις διακοπές από το μέσο καταναλωτή, κατά το ότι οι πρώτοι είναι πολύ περισσότερο πιθανό να κάνουν διακοπές περισσότερο από μία φορά το χρόνο. Το κατά πόσον οι άλλες αυτές διακοπές είναι κρουαζιέρες δεν έχει καμία σημασία όσον αφορά το ερώτημα εάν οι θαλάσσιες κρουαζιέρες και οι διακοπές στην ξηρά ανήκουν στην ίδια αγορά, διότι οι διάφοροι τρόποι με τους οποίους περνούν οι άνθρωποι τον ελεύθερο χρόνο τους και δαπανούν το διαθέσιμο εισόδημά τους πρέπει να θεωρηθούν συμπληρωματικοί. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα ανωτέρω στοιχεία δεν είναι πειστικά ως προς τον ορισμό της αγοράς.

(38) Η IRN Research κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σημαντική δυνατότητα εναλλαγής μεταξύ των διακοπών στην ξηρά και των κρουαζιερών και ότι αμφότερες μπορούν να θεωρηθούν ως τμήμα της ίδιας αγοράς. Η IRN κατέληξε στο ανωτέρω συμπέρασμα αναλύοντας πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις αντιλήψεις και τις προτιμήσεις των ανθρώπων που κάνουν διακοπές, καθώς και στοιχεία για τις γενικότερες τάσεις του κλάδου. Η IRN επεσήμανε, ειδικότερα, ότι το 64 % των ενηλίκων που στις τελευταίες τους διακοπές είχαν πάει κρουαζιέρα, είχαν σκεφθεί να κάνουν διακοπές σε χερσαίο θέρετρο(19). Δυστυχώς, με βάση τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν, δεν είναι δυνατό να εξακριβωθεί εάν η σκέψη αυτή είχε συνδυαστεί με ενεργητική σύγκριση τιμών, δρομολογίων κ.λπ., που οδήγησε στην επιλογή της κρουαζιέρας ή εάν οι ερωτηθέντες αποφάσισαν να κάνουν κρουαζιέρα προτού συγκεντρώσουν περισσότερες πληροφορίες για τις κρουαζιέρες.

(39) Αξίζει να σημειωθεί η γνώμη της Preussag (ιδιοκτήτριας της TUI, της Thomson και της Hapag Lloyd), η οποία γνωρίζει καλά όλη την αγορά διακοπών και επιπλέον παρέχει κρουαζιέρες στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία μέσω της Thomson cruises και της Hapag Lloyd. H Preussag δήλωσε ότι ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του τομέα των κρουαζιερών είναι η ιδιαίτερη έμφαση στον ομαδικό χαρακτήρα της κρουαζιέρας, γεγονός που καθιστά σημαντικότερους τους κοινωνικούς παράγοντες. Κατά τη γνώμη της, ορισμένες κοινωνικές ομάδες επιδιώκουν να βρίσκονται μαζί με ανθρώπους της ίδιας κοινωνικής θέσης. Τούτο δείχνει τη σημασία του στοιχείου της κοινωνικότητας. Η Preussag ανέφερε επίσης ότι σημαντικό ρόλο για την προτίμηση της κρουαζιέρας από τους καταναλωτές ως ιδιαίτερης μορφής διακοπών διαδραματίζουν ορισμένα ακόμη από τα στοιχεία που προαναφέρθηκαν στην αιτιολογική σκέψη 32 ως αντικειμενικά χαρακτηριστικά της κρουαζιέρας (άνετη μετακίνηση, απουσία ετοιμασίας αποσκευών, ταξίδι μετ' επιστροφής δια θαλάσσης).

(40) Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι σαφείς προτιμήσεις των καταναλωτών για τις θαλάσσιες κρουαζιέρες αντικατοπτρίζονται στις πληροφορίες που ζητούν όταν επικοινωνούν για πρώτη φορά με ταξιδιωτικά πρακτορεία. Όταν επικοινωνούν για πρώτη φορά με ένα ταξιδιωτικό πρακτορείο, οι πελάτες μπορούν να ζητήσουν ποικίλες πληροφορίες για διακοπές διαφόρων ειδών. Για παράδειγμα, μπορούν να ζητήσουν ενημερωτικά φυλλάδια τόσο για κρουαζιέρες όσο και για πακέτα διακοπών στο εξωτερικό, και στη συνέχεια να αποφασίσουν τι είδους διακοπές θα κάνουν. Διερευνώντας αυτό το θέμα, η Επιτροπή ζήτησε από ταξιδιωτικά πρακτορεία να της αναφέρουν τι είδους πληροφορίες είχαν ζητήσει αρχικά οι πελάτες εκείνοι που εν τέλει έκαναν κράτηση για κρουαζιέρα. Το αποτέλεσμα δείχνει ότι λίγοι μόνο πελάτες που εν τέλει αγόρασαν ταξίδι με κρουαζιέρα είχαν ζητήσει αρχικά ενημερωτικό φυλλάδιο για πακέτο διακοπών στο εξωτερικό. Από την άλλη πλευρά, όλοι σχεδόν οι πελάτες που τελικά έκαναν κρουαζιέρα είχαν ζητήσει από την αρχή ενημερωτικό φυλλάδιο για κρουαζιέρες. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι ήδη σε μεγάλο βαθμό είχαν αποφασίσει να κάνουν κρουαζιέρα προτού επισκεφθούν το ταξιδιωτικό πρακτορείο.

(41) Το αποτέλεσμα που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 40 επιβεβαιώνεται από τις πληροφορίες που υπέβαλε η RCCL(20). Η RCCL ανέθεσε τη διενέργεια έρευνας με σκοπό να ερωτηθούν άνθρωποι που είχαν κάνει κρουαζιέρα τα τελευταία πέντε χρόνια εάν είχαν σκεφθεί να πραγματοποιήσουν άλλο είδος διακοπών την εποχή που αποφάσισαν να κάνουν την τελευταία κρουαζιέρα τους(21). Η έρευνα έδειξε ότι λιγότεροι από ένας στους πέντε ανθρώπους (18 %) που είχαν κάνει κρουαζιέρα είχαν σκεφθεί να κάνουν άλλου είδους διακοπές. Η ανωτέρω αναλογία ισχύει τόσο για εκείνους που έκαναν κρουαζιέρα διακεκριμένης κατηγορίας (premium cruise) όσο και για εκείνους που επέλεξαν τις κρουαζιέρες που προσφέρουν οι οργανωτές περιηγήσεων. Δυστυχώς, οι ερευνητές δεν ρώτησαν τους συμμετέχοντες στην έρευνα εάν θα είχαν εξετάσει ένα εναλλακτικό ενδεχόμενο σε περίπτωση που η σχέση των τιμών των κρουαζιερών και των άλλων ειδών διακοπών ήταν διαφορετική.

(42) Τα ανωτέρω συμπεράσματα συμφωνούν με εργασίες που έχουν γίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες, συγκεκριμένα με την Nationwide Tracking Survey, που συλλέγει πληροφορίες σχετικά με ανθρώπους που έκαναν κρουαζιέρα τους τελευταίους 12 μήνες. Η εν λόγω έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το 85 % των πελατών που επέλεξαν την κρουαζιέρα είχε αποφασίσει να κάνει κρουαζιέρα προτού έλθει σε επαφή με ταξιδιωτικό πράκτορα.(22) Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι υπάρχει περιορισμένος ανταγωνισμός και δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ των κρουαζιερών και άλλων μορφών διακοπών τη στιγμή που οι πελάτες έρχονται σε επαφή με ταξιδιωτικούς πράκτορες.

Ομάδες πελατών

(43) Η κοινωνική σύνθεση της πελατείας αποτελεί σημαντικό διακριτικό γνώρισμα της ίδιας της κρουαζιέρας. Συνεπώς, τα δημογραφικά στοιχεία των πελατών αποτελούν σημαντικό παράγοντα για τον καθορισμό της διάρθρωσης της ζήτησης για θαλάσσιες κρουαζιέρες. Η δημογραφική διασπορά των πελατών κρουαζιερών διαφέρει σημαντικά από άλλες ομάδες πελατών.

(44) Μολονότι η δημογραφική σύνθεση της πελατείας των κρουαζιερών αλλάζει, ο τυπικός πελάτης μιας κρουαζιέρας εξακολουθεί να είναι πολύ πιο προχωρημένης ηλικίας και πιο εύπορος από τους πελάτες που αγοράζουν πακέτα διακοπών στο εξωτερικό στην ξηρά. Μια έκθεση(23) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι "ο μέσος καταναλωτής που επιλέγει πακέτο διακοπών με όλα τα έξοδα πληρωμένα είναι συνήθως μεταξύ 20 και 34 ετών, ανήκει στις κοινωνικοδημογραφικές κατηγορίες Γ1 ή Γ2(24), και είναι εργαζόμενος πλήρους απασχόλησης. Φαίνεται ότι υπάρχει ισομερής κατανομή μεταξύ των φύλων και μεταξύ παντρεμένων και ανύπαντρων πελατών". Αντίθετα, η μέση ηλικία των Βρετανών που έκαναν κρουαζιέρα το 2000 ήταν τα 53,9 έτη, μόλις το 9 % από αυτούς είχαν ηλικία μικρότερη των 35 ετών, ενώ το 78 % ήταν 45 ετών και άνω(25).

(45) Μια έρευνα που έγινε στο Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις διακοπές στο εξωτερικό το 1999(26) επιβεβαιώνει τις βασικές δημογραφικές διαφορές μεταξύ των καταναλωτών που επιλέγουν για τις διακοπές τους την κρουαζιέρα, το εξωτερικό ή τα πακέτα διακοπών. Οι πληροφορίες αυτές συνοψίζονται στον πίνακα 1. Είναι σαφής η διαφορά του τυπικού ταξιδιώτη κρουαζιέρας σε σχέση με τον μέσο ταξιδιώτη στο εξωτερικό, με τον μέσο αγοραστή πακέτου διακοπών στο εξωτερικό και τον ταξιδιώτη που επιλέγει μακρινούς προορισμούς, όσον αφορά την ηλικία (πιο ηλικιωμένος), την οικογένεια (λιγότερα παιδιά), την κοινωνική τάξη (υψηλότερη), την απασχόληση (συνταξιούχος) και το εισόδημα (υψηλότερο).

Πίνακας 1 - Δημογραφικά στοιχεία ανά είδος διακοπών

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

NOP.

(46) Η POPC υπέβαλε μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της από [μελέτη που εκπονήθηκε κατ' εντολή της POPC]* στην οποία εξετάζεται η πραγματική και η δυνητική ζήτηση για κρουαζιέρες στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2001. Η μελέτη [που εκπονήθηκε κατ' εντολή της POPC]* εξετάζει κατ' αρχάς τα γενικά δημογραφικά στοιχεία των ατόμων που κάνουν κρουαζιέρα, εκείνων που θα σκέπτονταν το ενδεχόμενο να κάνουν κρουαζιέρα και εκείνων που δεν θα έκαναν ποτέ κρουαζιέρα. Τα πορίσματα της μελέτης στηρίζουν τα χαρακτηριστικά που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 43 έως 45 ανωτέρω, και ιδίως τη διαπίστωση ότι οι επιβάτες των κρουαζιερών ταξιδεύουν λιγότερο με τα παιδιά τους(27).

Τιμές

(47) Τα μέρη υποστήριξαν ότι οι τιμές των κρουαζιερών είναι παρόμοιες με τις τιμές άλλων διακοπών στην ξηρά.

(48) Στον πίνακα 2 παρουσιάζονται συγκριτικά στοιχεία σχετικά με τη μέση ημερήσια δαπάνη των καταναλωτών του Ηνωμένου Βασιλείου για πακέτο διακοπών, για ανεξάρτητες διακοπές, για διακοπές σε μακρινούς προορισμούς και για θαλάσσιες κρουαζιέρες. Τα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι η μέση ημερήσια δαπάνη για τις κρουαζιέρες είναι υπερδιπλάσια από τη μέση ημερήσια δαπάνη για πακέτο διακοπών στο εξωτερικό, για διακοπές σε μακρινούς προορισμούς και για ανεξάρτητες διακοπές στο εξωτερικό.

Πίνακας 2 - Μέσες ημερήσιες τιμές: κρουαζιέρες και άλλες μορφές διακοπών, 1999

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

NOP Consumer 1999.

(49) Ο πίνακας 2 δείχνει επίσης ότι από την άποψη του συνολικού κόστους μόνο οι διακοπές σε μακρινούς προορισμούς είναι παραπλήσιες με τις θαλάσσιες κρουαζιέρες. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι οι διακοπές σε μακρινούς προορισμούς έχουν σημαντικά μεγαλύτερη μέση διάρκεια.

(50) Η Carnival υπέβαλε στοιχεία για να αποδείξει ότι οι τιμές των διακοπών στην ξηρά είναι ίσες με τις τιμές των κρουαζιερών. Πολλά από τα στοιχεία αυτά αποτελούν μεμονωμένα παραδείγματα διακοπών σε κρουαζιέρα και διακοπών άλλης μορφής, που η Carnival θεωρεί υποκατάστατα, και τα οποία δείχνουν παρόμοιες τιμές.

(51) Τόσο η Carnival όσο και η POPC υπέβαλαν μια έκθεση με τίτλο "Turning the Tide"(28), που εκπονήθηκε από την Cruise Information Service για λογαριασμό της Passenger Shipping Association, η οποία είναι η οργάνωση που εκπροσωπεί τις εταιρείες κρουαζιέρας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η εν λόγω έκθεση επιχειρεί να δείξει ότι οι τιμές των κρουαζιερών είναι ίσες με τις τιμές των άλλων μορφών διακοπών. Μόνο μία από τις πέντε κρουαζιέρες που παρουσιάζονται είναι κρουαζιέρα διακεκριμένης κατηγορίας, ενώ οι υπόλοιπες είναι μία κρουαζιέρα σε ποτάμι, δύο οικονομικές κρουαζιέρες (μία της Thomson και μία της Royal Olympic) και μία πολυτελής κρουαζιέρα (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 100 και 102 κατωτέρω). Αξίζει να σημειωθεί ότι η παρουσιαζόμενη κρουαζιέρα διακεκριμένης κατηγορίας δεν είναι τυπική στο είδος της, καθότι έχει τη μισή διάρκεια σε σχέση με τη μέση διάρκεια των κρουαζιερών που γίνονται με το συγκεκριμένο πλοίο.

(52) Η Carnival υπογράμμισε ότι υπάρχουν διάφορες διακοπές διακεκριμένης κατηγορίας που αποτελούν δυνητικώς παρεμφερή υποκατάστατα των θαλάσσιων κρουαζιερών. Τα στοιχεία που υπέβαλαν οργανωτές πακέτων διακοπών στην ξηρά τύπου "όλα πληρωμένα" δεν επιβεβαιώνουν το επιχείρημα ότι οι διακοπές αυτές ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά με τις θαλάσσιες κρουαζιέρες. Για παράδειγμα, η Carnival αναφέρθηκε σε έναν οργανωτή ταξιδίων που προσφέρει πακέτα διακοπών με κάλυψη όλων των εξόδων, ισχυριζόμενη ότι οι διακοπές που οργανώνει αποτελούν παρεμφερή υποκατάστατα των θαλάσσιων κρουαζιερών. Από την πλευρά του, ο εν λόγω οργανωτής ταξιδίων ανέφερε ρητά ότι παρέχει πακέτα διακοπών τύπου "όλα πληρωμένα" σε πολυτελή θέρετρα, τα οποία σε μικρό βαθμό μόνο θα θεωρούνταν από τους πελάτες του ως υποκατάστατα των θαλάσσιων κρουαζιερών. Την ίδια γνώμη εξέφρασε μια επιχείρηση που παρέχει διακοπές με όλα τα έξοδα πληρωμένα σε θέρετρα χαμηλότερης κατηγορίας. Επιπλέον, η επιχείρηση αυτή θεώρησε ότι οι πελάτες "δεν θα στρέφονταν" στις θαλάσσιες κρουαζιέρες για λόγους τιμών "ή θα το έπρατταν σε αμελητέο βαθμό", αναφέροντας ότι η σταυροειδής ελαστικότητα της ζήτησης ως προς τις τιμές μεταξύ των πακέτων διακοπών τύπου "όλα πληρωμένα" σε χερσαία θέρετρα και των θαλάσσιων κρουαζιερών είναι χαμηλή.

Εμπορικό σήμα, μάρκετινγκ και διανομή

(53) Ορισμένοι οργανωτές περιηγήσεων στην ξηρά έχουν αρχίσει να δραστηριοποιούνται στην οργάνωση οικονομικών κρουαζιερών στο Ηνωμένο Βασίλειο (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 70 έως 93 κατωτέρω), αλλά η μεγάλη πλειονότητα των εταιρειών που προσφέρουν κρουαζιέρες στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι εξειδικευμένες και δεν εστιάζουν την προσοχή τους στην παροχή άλλων μορφών διακοπών (στην ξηρά). Ως εκ τούτου, τα περισσότερα σήματα με τα οποία πωλούνται κρουαζιέρες στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι σήματα ειδικά για κρουαζιέρες, και η επέκταση άλλων σημάτων στις κρουαζιέρες δεν αποτελεί κυρίαρχο χαρακτηριστικό του τομέα. Το ίδιο ισχύει και για τη Γερμανία, όπου τα σήματα με τα οποία πωλούνται οι κρουαζιέρες είναι σήματα ειδικά για κρουαζιέρες. Χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων σημάτων στη Γερμανία είναι τα σήματα Aida και A'Rosa της POPC.

(54) Ωστόσο, στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει σε κάποιο βαθμό επέκταση σημάτων. Πρόκειται για λίγα σήματα ανώτερης ποιότητας όπως Disney, Club Med και Radisson (Radisson Seven Seas Cruises) και για σήματα όπως Saga και Page & Moy. Τα σήματα αυτά μαζί αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 10 % των κρουαζιερών στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(55) Υπάρχουν ορισμένα κοινά στοιχεία μεταξύ του μάρκετινγκ για τις θαλάσσιες κρουαζιέρες και του μάρκετινγκ για άλλες μορφές διακοπών. Για παράδειγμα, τόσο οι θαλάσσιες κρουαζιέρες όσο και οι άλλες μορφές διακοπών διαφημίζονται σε φυλλάδια και πωλούνται μέσω ταξιδιωτικών πρακτορείων. Ωστόσο, οι περισσότερες θαλάσσιες κρουαζιέρες διαφημίζονται σε ειδικά φυλλάδια. Στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχουν επίσης πολλά ανεξάρτητα ταξιδιωτικά πρακτορεία μέσω των οποίων πωλείται σημαντικό ποσοστό θαλάσσιων κρουαζιερών.

Τρόπος κράτησης

(56) Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο τρόπος κράτησης, σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς των μερών, δεν είναι απόλυτα παρεμφερής. Στους πίνακες 3α και 3β παρουσιάζονται στοιχεία από την έρευνα της NOP του 1999, συνοψίζοντας τις πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο κράτησης που ακολουθούν οι διάφορες κατηγορίες ταξιδιωτών. Διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές όσον αφορά τόσο τον τρόπο/δίαυλο κράτησης (προσωπική επίσκεψη, μέσω τηλεφώνου) όσο και το είδος του πράκτορα που κάνει την κράτηση (ταξιδιωτικός πράκτορας, οργανωτής περιηγήσεων, εταιρεία κρουαζιερών).

Πίνακας 3α - Τρόπος κράτησης

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

NOP Consumer, 1999· σ. 112-117 και 130-132.

Πίνακας 3β - Δίαυλος κράτησης

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

NOP Consumer, 1999· σ. 112-117 και 130-132.

Απόψεις ταξιδιωτικών πρακτόρων και ανταγωνιστών

(57) Όπως προκύπτει από την έρευνα αγοράς της Επιτροπής, η μεγάλη πλειονότητα των ταξιδιωτικών πρακτόρων θεωρεί ότι οι θαλάσσιες κρουαζιέρες ανήκουν σε αγορά προϊόντος που είναι διακεκριμένη από άλλες μορφές διακοπών. Οι ταξιδιωτικοί πράκτορες δεν δέχονται επίσης ότι ορισμένες ειδικές κατηγορίες κρουαζιερών, όπως οι κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας, μπορεί να συναπαρτίζουν μια κοινή αγορά προϊόντος μαζί με άλλες μορφές διακοπών.

(58) Οι ανταγωνιστές των μερών εξέφρασαν διάφορες απόψεις. Ορισμένες εταιρείες, και ιδίως μεταξύ αυτών καθέτως ολοκληρωμένοι οργανωτές περιηγήσεων του Ηνωμένου Βασιλείου που προσφέρουν κρουαζιέρες, θεωρούν τις θαλάσσιες κρουαζιέρες ως τμήμα μιας ευρύτερης αγοράς. Ωστόσο, οι περισσότεροι πλησιέστεροι ανταγωνιστές των μερών στον τομέα των κρουαζιερών τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και στην Ευρώπη, θεωρούν ότι οι θαλάσσιες κρουαζιέρες αποτελούν μία τουλάχιστον χωριστή αγορά προϊόντων.

(59) Ορισμένοι ανταγωνιστές ανέφεραν στην Επιτροπή ότι η στρατηγική τους και ακόμη περισσότερο η τακτική τους στον τομέα της τιμολόγησης καθορίζεται λαμβάνοντας υπόψη μόνο τις τιμές των άλλων εταιρειών κρουαζιέρας και όχι τις τιμές των άλλων μορφών διακοπών που προσφέρονται στους καταναλωτές.

Εμπειρικά στοιχεία σχετικά με την επίδραση της αύξησης της χωρητικότητας στα έσοδα

(60) Η Επιτροπή έχει λάβει δύο εκθέσεις συμβούλων που διερευνούν τη σχέση μεταξύ της απόδοσης των κρουαζιερών, της αύξησης της χωρητικότητας και των σχετικών συμπερασμάτων των μερών για τον ορισμό της αγοράς προϊόντος.

(61) Η μία έκθεση εκπονήθηκε από την NERA Economic Consulting εκ μέρους της POPC(29) και παρουσιάζει την απόδοση των κρουαζιερών της POPC(30), εξετάζοντάς την στο πλαίσιο της συνολικής χωρητικότητας που προσφέρουν στο Ηνωμένο Βασίλειο η POPC και άλλες επιχειρήσεις, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη τις νέες οικονομικές κρουαζιέρες που προσφέρουν εταιρείες οργάνωσης περιηγήσεων από το 1995. Το βασικό συμπέρασμα της NERA είναι ότι η απόδοση της POPC παρέμεινε σχετικά σταθερή με την πάροδο του χρόνο, ενώ η χωρητικότητα παρουσίασε σημαντική αύξηση. Το ίδιο περίπου συμπέρασμα συνάγεται για τις κρουαζιέρες στην Καραϊβική, στα νησιά του Ατλαντικού και στη Μεσόγειο.

(62) Από τα ανωτέρω η NERA συμπεραίνει ότι η μεγάλη ανάπτυξη των διακοπών σε κρουαζιέρα επιτεύχθηκε κυρίως εις βάρος άλλων μορφών διακοπών και ότι η απουσία "μεγάλης μείωσης της απόδοσης κατόπιν της μεγάλης αύξησης της χωρητικότητας έρχεται σε αντίφαση με την πρόταση ότι οι διακοπές σε κρουαζιέρα αποτελούν χωριστή αγορά προϊόντος". Ως εκ τούτου, η NERA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, εφόσον η νέα χρησιμοποιούμενη χωρητικότητα δεν επηρέασε την απόδοση, οι κρουαζιέρες μπορούν να θεωρηθούν ως τμήμα της ευρύτερης αγοράς διακοπών.

(63) Ωστόσο, το ανωτέρω συμπέρασμα δεν αποτελεί τη μοναδική πιθανή ερμηνεία. Ειδικότερα, το συμπέρασμα ότι η απόδοση της POPC δεν επηρεάστηκε από τη σημαντική αύξηση της χωρητικότητας των κρουαζιερόπλοιων μπορεί να σημαίνει ότι η σχετική αγορά περιλαμβάνει όλες τις μορφές διακοπών (με αποτέλεσμα η αύξηση της χωρητικότητας να έχει σχετικά πολύ μικρή επίδραση), κάλλιστα όμως μπορεί επίσης να σημαίνει ότι οι κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990 ανήκαν σε χωριστή αγορά από τις οικονομικές κρουαζιέρες (με αποτέλεσμα η αύξηση της χωρητικότητας στην οικονομική αγορά να μην επηρεάσει την απόδοση στην αγορά διακεκριμένης κατηγορίας). Άλλες ερμηνείες είναι επίσης δυνατές, ενώ πρέπει να σημειωθεί ότι η NERA διατηρεί μια επιφύλαξη ως προς τη βεβαιότητα των συμπερασμάτων της, αναγνωρίζοντας ότι η μελέτη δεν περιέχει στοιχεία σχετικά με τις αλλαγές της ζήτησης. Η NERA ανέφερε ότι "δεν διαθέτουμε επαρκή στοιχεία -για παράδειγμα σχετικά με τις αλλαγές της ζήτησης- ώστε να μπορούμε να καταλήξουμε σε οριστικά συμπεράσματα για τον ορισμό της αγοράς"(31). Συνεπώς, περιορίζεται η χρησιμότητα των ανωτέρω πορισμάτων για την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων σχετικά με τον ορισμό της αγοράς.

(64) Η Carnival υπέβαλε εργασία των Margaret E. Guerin-Calvert και Janusz Ordover(32) ("εργασία Ordover") που καταλήγει σε παρόμοια συμπεράσματα με την NERA, αλλά τα στοιχεία της αφορούν την αγορά των ΗΠΑ. Η εργασία Ordover εξέτασε στοιχεία για πέντε πλοία δρομολογημένα στην Καραϊβική, ξεκινώντας από την υπόθεση ότι εάν οι κρουαζιέρες αποτελούσαν χωριστή σχετική αγορά, τότε οι σημαντικές αυξήσεις της χωρητικότητας των πλοίων θα μπορούσαν να απορροφηθούν μόνο εις βάρος των κερδών, που θα μειώνονταν σημαντικά(33). Στην εργασία Ordover εξετάζονται τα κέρδη και η χωρητικότητα κατά την περίοδο 1995-2001 για πέντε πλοία της Carnival που έκαναν ταξίδια στην Καραϊβική καθόλη τη διάρκεια της ανωτέρω περιόδου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος της.

(65) Το συμπέρασμα της εργασίας Ordover είναι ότι η σημαντική επέκταση της χωρητικότητας των κρουαζιερόπλοιων στην Καραϊβική είχε μέτρια μόνο επίπτωση στα κέρδη και στις τιμές. Οι συγγραφείς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι "θα ήταν δύσκολο να γίνει δεκτό ότι τόσο μεγάλη χωρητικότητα θα μπορούσε να απορροφηθεί σε μια αγορά που θα περιλάμβανε μόνο τις κρουαζιέρες στην Καραϊβική χωρίς να συμπιεστούν πολύ τα κέρδη" και ότι τα αποτελέσματα "υποδεικνύουν την ύπαρξη ευρύτερης σχετικής αγοράς"(34).

(66) Όπως και με τη μελέτη της NERA, η αδυναμία της εργασίας Ordover είναι ότι εξέτασε μόνο τις αλλαγές από την πλευρά της προσφοράς. Ειδικότερα, η εγκυρότητα των εξαγόμενων συμπερασμάτων υποσκάπτεται από το γεγονός ότι η νέα χωρητικότητα συνοδεύεται από ενέργειες των οργανωτών κρουαζιερών που αποσκοπούν στη μεταστροφή της ζήτησης για κρουαζιέρες. Για παράδειγμα, πληροφοριακά στοιχεία που υπέβαλε η Carnival σχετικά με τα έξοδα μάρκετινγκ της εταιρείας στις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν σημαντική αύξηση των εν λόγω εξόδων κατά την περίοδο που εξετάστηκε. Τα έξοδα της Carnival στον τομέα του μάρκετινγκ για το 2001 ήταν [...]* υψηλότερα σε σχέση με το 1995. Μόνο μεταξύ 1998 και 1999, η Carnival αύξησε τα έξοδά της στον τομέα του μάρκετινγκ κατά [...]*. Τα έξοδα αυτά δεν λήφθηκαν υπόψη στην εξέταση της απόδοσης, και έτσι τα συμπεράσματα περί μη μεταβολής των αποδόσεων μπορεί να μην ευσταθούν. Δεύτερον, είναι σαφές ότι η Carnival επένδυσε σημαντικά ποσά για να επιτύχει μεταστροφή της ζήτησης. Χωρίς πρόσθετα στοιχεία σχετικά με τις μεταπτώσεις της ζήτησης, δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν οι πληροφορίες σχετικά με τις συνέπειες που είχαν στις αποδόσεις οι αλλαγές στην προσφορά προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα για την έκταση της σχετικής αγοράς προϊόντος.

(67) Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι τα συμπεράσματα είτε της NERA είτε των Guerin-Calvert/Ordover παρέχουν αξιόπιστες αποδείξεις για το ότι οι κρουαζιέρες εντάσσονται σε μια ευρύτερη σχετική αγορά προϊόντος. Η μελέτη NERA άπτεται επίσης του θέματος της διάκρισης μεταξύ κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας/οικονομικών κρουαζιερών (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 69 έως 98 κατωτέρω).

Συμπέρασμα

(68) Κατόπιν των προαναφερθέντων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι σχετικές εθνικές αγορές προϊόντος είναι οι αγορές παροχής θαλάσσιων κρουαζιερών. Το συμπέρασμα αυτό ισχύει ανεξαρτήτως εάν οι θαλάσσιες κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας εξεταστούν σε σχέση με τις επιπτώσεις που έχουν στον ανταγωνισμό οι διακοπές διακεκριμένης κατηγορίας στην ξηρά ή εάν όλες οι θαλάσσιες κρουαζιέρες εξεταστούν σε σχέση με τις επιπτώσεις που έχει στον ανταγωνισμό μια ευρύτερη ομάδα διακοπών στην ξηρά.

Β.2.3. Κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας και (οικονομικές) κρουαζιέρες οργανωτών περιηγήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο

(69) Η αγορά κρουαζιερών του Ηνωμένου Βασιλείου έχει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι μεταξύ των ετών 1995 και 1999 εμφανίστηκε ένα ιδιαίτερο είδος κρουαζιερών που προσφέρονται από οργανωτές περιηγήσεων του Ηνωμένου Βασιλείου, επιβάλλει να εξεταστεί το κατά πόσον οι κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας αποτελούν χωριστή σχετική αγορά από τις οικονομικές κρουαζιέρες. Πράγματι, όταν η Επιτροπή εξέδωσε την κοινοποίηση αιτιάσεων, η προκαταρκτική της εκτίμηση ήταν ότι υπήρχε χωριστή σχετική αγορά για τις κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στη συνέχεια παρουσιάζονται τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η Επιτροπή αφού μελέτησε τις απαντήσεις στην κοινοποίηση αιτιάσεων.

Χαρακτηριστικά του προϊόντος και αντιλήψεις των καταναλωτών

(70) Η συνολική αγορά θαλάσσιων κρουαζιερών του Ηνωμένου Βασιλείου μπορεί να υποδιαιρεθεί σε τρία τμήματα: στις κρουαζιέρες πολυτελείας, στις κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας και στις οικονομικές κρουαζιέρες. Όσον αφορά τις κρουαζιέρες πολυτελείας, ο αναγνώστης παραπέμπεται στις αιτιολογικές σκέψεις 101 και 102 κατωτέρω.

(71) Οι κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας και οι οικονομικές κρουαζιέρες παρουσιάζουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, έχουν ορισμένες διαφορές που είναι χαρακτηριστικές για το προσφερόμενο προϊόν στα εν λόγω τμήματα της αγοράς. Για παράδειγμα, υπάρχουν διαφορές στον χρησιμοποιούμενο εξοπλισμό (δηλαδή, στα πλοία - τα κρουαζιερόπλοια διακεκριμένης κατηγορίας είναι συνήθως πιο καινούρια και διαθέτουν καλύτερες εγκαταστάσεις) ή/και στην εξυπηρέτηση, όπου περιλαμβάνεται η ποιότητα των υπηρεσιών. Για παράδειγμα, οι κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας συνήθως έχουν υψηλότερη αναλογία προσωπικού προς πελάτες(35) και προσφέρουν ένα πιο επίσημο ή κομψό περιβάλλον. Υπάρχουν επίσης διαφορές στον τρόπο προβολής (εμπορικό σήμα), στο μάρκετινγκ και στη διανομή των οικονομικών κρουαζιερών, στοιχεία τα οποία αντικατοπτρίζονται στις διαφορές τιμών που παρατηρούνται μεταξύ κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας και οικονομικών κρουαζιερών.

(72) Ωστόσο, είναι επίσης σαφές ότι τόσο στις κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας όσο και στις οικονομικές κρουαζιέρες υπάρχουν διαβαθμίσεις στην ποιότητα όλων των παραγόντων που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 71. Για παράδειγμα, ορισμένα σήματα κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας, όπως η Cunard, προσφέρουν ένα πολύ επίσημο προϊόν, ενώ άλλα όπως η RCI παρέχουν υπηρεσίες που χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη χαλαρότητα και προβάλλουν αυτή την εικόνα, δίδοντας πολύ λιγότερη έμφαση στα τυπικά τελετουργικά που συνδέονται κατά παράδοση με τις κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας, όπως το "δείπνο του πλοιάρχου". Ομοίως, από την άποψη του χρησιμοποιούμενου εξοπλισμού, υπάρχουν ορισμένοι οργανωτές κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας που προσπαθούν να χρησιμοποιούν μόνο πολύ σύγχρονα πλοία, ενώ άλλοι, όπως η Saga, χρησιμοποιούν πλοία παλαιότερα από τα πλοία ορισμένων οργανωτών οικονομικών κρουαζιερών.

(73) Οι παράγοντες αυτοί αντικατοπτρίζονται σε ορισμένα, αλλά όχι όλα, από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην Επιτροπή για να δείξουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι καταναλωτές τις διάφορες εταιρείες κρουαζιέρας. Η POPC υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα αποτελέσματα έρευνας σχετικά με την εικόνα των εταιρειών κρουαζιέρας(36), στο πλαίσιο της οποίας ζητήθηκε η γνώμη των καταναλωτών επί 19 ερωτήσεων σχετικά με τους οργανωτές κρουαζιερών. Εξετάζοντας αυτές τις πληροφορίες η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι αντιλήψεις των καταναλωτών για τους διάφορους οργανωτές κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας (P & O Cruises, Princess, Cunard, RCI) είναι παρόμοιες μεταξύ τους, όπως και οι αντιλήψεις τους για την Thomson και την Airtours, ενώ υπάρχουν διαφορές στις αντιλήψεις τους για τους οργανωτές κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας σε σύγκριση με τους οργανωτές οικονομικών κρουαζιερών.

(74) Η έρευνα που διεξήγαγε η IRN Research ως σύμβουλος της Carnival δεν συμφωνεί με την ανωτέρω διάκριση. Η IRN υπογράμμισε ότι υπάρχει πολύ στενή σχέση μεταξύ των λόγων για τους οποίους οι καταναλωτές κάνουν κράτηση για κρουαζιέρα σε εταιρεία κρουαζιέρας και των λόγων για τους οποίους κάνουν κράτηση για κρουαζιέρα σε οργανωτή περιηγήσεων(37). Πρέπει να σημειωθεί ότι πολλά συμπεράσματα βασίζονται σε δείγμα μικρότερο των 100 ανθρώπων, γεγονός που περιορίζει τη στατιστική τους αξιοπιστία.

(75) Ξεκινώντας από κάπως διαφορετική βάση, η POPC υπέβαλε έρευνα που διεξήγαγε η ίδια τον Αύγουστο του 2001 ("έρευνα μεταξύ πελατών"), με την οποία επιδιώκει να δείξει ότι οι δικοί της πελάτες επιλέγουν κρουαζιέρα εξετάζοντας τις προσφορές ποικίλων οργανωτών κρουαζιέρας, συμπεριλαμβανομένων των οργανωτών περιηγήσεων. Αναφερόμενη στην εν λόγω έρευνα, η POPC παρατηρεί [παραπομπή στα στοιχεία που υπέβαλε η POPC]*ότι το [15-25 %]* των ερωτηθέντων που είχαν αναζητήσει πληροφορίες σε φυλλάδιο ή στην ιστοθέση της P & O Cruises είχαν επίσης αναζητήσει πληροφορίες σε φυλλάδιο ή στην ιστοθέση της Airtours. Επιπλέον, η POPC αναφέρει την εκτίμησή της ότι όταν η Thomson ξεκίνησε τις δραστηριότητές της στον τομέα των κρουαζιερών το 1996, το [15-35 %]* των επιβατών της είχαν κάνει κρουαζιέρα με την POPC στο παρελθόν. Κατά τη γνώμη της POPC, το στοιχείο αυτό δείχνει ότι οι κρουαζιέρες που προσφέρονται από οργανωτές περιηγήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο ανταγωνίζονται άμεσα τις κρουαζιέρες της POPC(38).

(76) Η POPC υπέβαλε επίσης στοιχεία για να δείξει ότι όχι μόνο μελετά συστηματικά τα φυλλάδια όλων των οργανωτών κρουαζιερών, μεταξύ αυτών και της Airtours και της Thomson, αλλά επιπλέον παρακολουθεί την ποιότητα των δραστηριοτήτων των ανταγωνιστών της, αναθέτοντας σε υπαλλήλους της να συμμετάσχουν σε κρουαζιέρες όλων των άλλων επιχειρήσεων του κλάδου, συμπεριλαμβανομένων των οργανωτών περιηγήσεων του Ηνωμένου Βασιλείου, προκειμένου να εκπονήσουν συγκριτικές μελέτες. Η POPC επικαλείται το στοιχείο αυτό ως απόδειξη του ότι οι ενέργειες των υπόλοιπων οργανωτών κρουαζιερών περιορίζουν τη δική της ανταγωνιστική συμπεριφορά και ότι θα ήταν αβάσιμο να περιληφθούν στη σχετική αγορά προϊόντος μόνο ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης κρουαζιερών(39).

(77) Κατά συνέπεια, τα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τα χαρακτηριστικά του προϊόντος και τις αντιλήψεις των καταναλωτών οδηγούν σε διιστάμενα συμπεράσματα. Ορισμένα στοιχεία υπογραμμίζουν τις διαφορές μεταξύ των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας και των οικονομικών κρουαζιερών, ενώ άλλα υποδηλώνουν ότι τα όρια μεταξύ των εν λόγω τμημάτων δεν είναι ευδιάκριτα.

Τιμές κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίες και οικονομικών κρουαζιερών

(78) Εάν υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας και των οικονομικών κρουαζιερών, τότε αυτός θα πρέπει να αντικατοπτρίζεται στη διαφορά των τιμών τους(40). Ωστόσο, εάν υπάρχει μια ομοιογένεια στις τιμές, τότε τούτο θα αποτελούσε ένδειξη ότι δεν υφίσταται σαφής διαχωρισμός στην ποιότητα/τιμή των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας και των οικονομικών κρουαζιερών και, συνεπώς, ότι οι κρουαζιέρες αυτές ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προσπάθησε να διαπιστώσει εάν υπάρχει μια τέτοια σαφής διαφορά, όχι μόνο σε επίπεδο μέσων τιμών, αλλά και εάν υπάρχει ομοιογένεια μεταξύ των ανώτερων τιμών των οικονομικών κρουαζιερών και των κατώτερων τιμών των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας.

(79) Η POPC υπέβαλε έκθεση της RBB Economics, η οποία συνηγορεί υπέρ της ύπαρξης ομοιογένειας τιμών μεταξύ των κρουαζιερών που προσφέρουν οι οργανωτές περιηγήσεων και των υπόλοιπων κρουαζιερών που προσφέρονται στους καταναλωτές του Ηνωμένου Βασιλείου. Η μέθοδος της RBB Economics βασίζεται στη σύγκριση των μέσων τιμών συγκεκριμένων κατηγοριών καμπίνας (σουίτα/προνομιακή, εσωτερική και εξωτερική), σταθμίζοντάς τες με τον αριθμό καμπινών σε κάθε κλίμακα τιμής, για ορισμένες κρουαζιέρες οργανωτών περιηγήσεων και για κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας που προσφέρονται στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου. Εξετάστηκαν διάφορες κρουαζιέρες, οι οποίες καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα των κρουαζιερών, από τις ακριβότερες κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας μέχρι τις φθηνότερες κρουαζιέρες οικονομικής κατηγορίας. Η μελέτη περιέχει πίνακες και διαγράμματα με τις τιμές κρουαζιερών, όπου σημειώνεται επικάλυψη των τιμών των κρουαζιερών που προσφέρουν οι οργανωτές περιηγήσεων και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας. Μια προσεκτικότερη ματιά στη μελέτη αποκαλύπτει ότι συγκρίνονται τιμές κρουαζιερών οι οποίες: i) έχουν διαφορετική διάρκεια(41)· ii) ακολουθούν πολύ διαφορετικά δρομολόγια(42)· iii) ξεκινούν από λιμένες που βρίσκονται σε διαφορετικές αποστάσεις (κρουαζιέρες που συνδυάζονται με αεροπορική πτήση, κρουαζιέρες εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου)· iv) παρέχουν πλήρη κάλυψη, που όμως νοείται διαφορετικά (καλύπτουν ή όχι φιλοδωρήματα ή/και ποτά) και v) οι τιμές τους προέρχονται από διαφορετικές εκδόσεις των φυλλαδίων προώθησης (ως εκ τούτου, η έκπτωση που παρουσιάζεται στην πρώτη έκδοση του φυλλαδίου για ένα προϊόν κατά πάσα πιθανότητα δεν είναι διαθέσιμη στον καταναλωτή τη στιγμή που εξετάζει την τιμή με έκπτωση που περιέχεται στην τρίτη έκδοση του φυλλαδίου για ένα άλλο προϊόν).

(80) Τα στοιχεία που μαρτυρούν την ύπαρξη ομοιογένειας είναι χρήσιμα μόνον όταν αντιστοιχούν σε επιλογές που μπορεί πράγματι να κάνει ο καταναλωτής. Το γεγονός ότι οι επταήμερες και δεκατετραήμερες κρουαζιέρες, για παράδειγμα, έχουν ενδεχομένως χαμηλότερες τιμές ανά ημέρα δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι αποτελούν προσιτές εναλλακτικές λύσεις για τους καταναλωτές ή ότι η αύξηση της τιμής μιας επταήμερης κρουαζιέρας θα ωθήσει έναν καταναλωτή να επιλέξει μια δεκατετραήμερη κρουαζιέρα, η οποία κοστίζει πολύ περισσότερο. Ομοίως, η ανάμειξη διαφόρων εκδόσεων των φυλλαδίων για την καταγραφή των τιμών δεν είναι σωστή, διότι δεν μπορεί να αντικατοπτρίσει τις επιλογές που έχουν στη διάθεσή τους οι καταναλωτές σε μια δεδομένη χρονική στιγμή. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή συνέκρινε μόνο τις τιμές που προέρχονται από την "ίδια έκδοση". Διαπίστωσε ότι η διάρκεια των κρουαζιερών δεν μπορεί εύκολα να προσαρμοστεί στο δεκατετραήμερο, καθότι στην πραγματικότητα η διάρκεια των κρουαζιερών κυμαίνεται από 10 έως 16 ημέρες. Η POPC υπέβαλε τιμές ανά ημέρα βάσει του σταθμισμένου μέσου όρου των τιμών των φυλλαδίων με έκπτωση και χωρίς έκπτωση. Έτσι, η Επιτροπή χώρισε τα δείγματα που παρέσχε η POPC με βάση: i) την ημερομηνία αναχώρησης (Απρίλιος, Ιούνιος, Αύγουστος)· ii) τη διάρκεια της κρουαζιέρας (7 ημέρες, 14 ημέρες)· iii) την έκδοση του φυλλαδίου (πρώτη, δεύτερη) και iv) την τιμή που αναγράφεται στο φυλλάδιο με έκπτωση/την τιμή που αναγράφεται στο φυλλάδιο χωρίς έκπτωση.

(81) Τα δείγματα περιλάμβαναν 3 έως 9 κρουαζιέρες οργανωτών περιηγήσεων και διακεκριμένης κατηγορίας του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη συνέχεια η Επιτροπή μέτρησε τη διαφορά τιμών μεταξύ της ακριβότερης κρουαζιέρας οργανωτή περιηγήσεων και της φθηνότερης κρουαζιέρας διακεκριμένης κατηγορίας (ως ποσοστιαία διαφορά επί της τιμής της κρουαζιέρας του οργανωτή περιηγήσεων).

(82) Τα αποτελέσματα της σύγκρισης έχουν ως εξής: επί των 48 τιμών που προέκυψαν, η υψηλότερη τιμή κρουαζιέρας οργανωτή περιηγήσεων ήταν φθηνότερη από τη φθηνότερη κρουαζιέρα διακεκριμένης κατηγορίας σε 41 περιπτώσεις, σε έξι περιπτώσεις δεν ήταν (σε μία περίπτωση η τιμή ήταν ίδια). Σε 15 περιπτώσεις, η διαφορά ήταν μικρότερη από ± 10 %. Στον πίνακα 4 παρουσιάζονται οι ποσοστιαίες διαφορές στην πρώτη και στη δεύτερη έκδοση των φυλλαδίων.

Πίνακας 4 - Ποσοστιαία διαφορά ακριβότερης κρουαζιέρας οργανωτή περιηγήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο και φθηνότερης κρουαζιέρας διακεκριμένης κατηγορίας στο Ηνωμένο Βασίλειο

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Επιτροπή βάσει στοιχείων που υπέβαλε η RBB.

(83) Ο πίνακας 4 δείχνει ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές τιμών μεταξύ των κρουαζιερών των οργανωτών περιηγήσεων και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας, εάν συγκριθούν οι ίδιες κατηγορίες καμπίνας, κρουαζιέρες με ίδια διάρκεια και ίδια κατά προσέγγιση ημερομηνία αναχώρησης στην ίδια έκδοση των φυλλαδίων προώθησης, και ιδίως εάν συγκριθούν οι πρώτες εκδόσεις. Ωστόσο, από τον ανωτέρω πίνακα καθίσταται επίσης σαφές ότι οι τιμές των φθηνότερων κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας δεν είναι πάντα πολύ υψηλότερες από τις ακριβότερες οικονομικές κρουαζιέρες. Μάλιστα, ιδίως εάν συγκριθούν οι τιμές με έκπτωση, υπάρχουν αρκετά παραδείγματα στα οποία οι οικονομικές κρουαζιέρες είναι ακριβότερες από τις κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας. Βάσει των στοιχείων αυτών, δεν προκύπτει σαφής διάκριση μεταξύ των τιμών των οικονομικών κρουαζιερών και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας.

(84) Επιπλέον, οι επιλογές των καταναλωτών δεν είναι δυνατό να περιοριστούν στην επιλογή μεταξύ του ίδιου τύπου καμπίνας σε διαφορετικά πλοία. Στο πλαίσιο αυτό, τα μέρη ισχυρίστηκαν ότι οι φθηνότερες εσωτερικές καμπίνες μιας κρουαζιέρας διακεκριμένης κατηγορίας μπορεί να είναι ισοδύναμες με τις εξωτερικές καμπίνες μιας οικονομικής κρουαζιέρας και ότι, συνεπώς, υπάρχει αλληλεπικάλυψη στις τιμές, ακόμη και αν οι μέσες τιμές για καμπίνες παρόμοιας κατηγορίας διαφέρουν. Εάν γίνει δεκτό ότι υπάρχει δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ καμπινών διαφορετικής κατηγορίας, ο αριθμός των αλληλεπικαλύψεων αυξάνεται. Πράγματι, μεταξύ των 16 εφικτών συγκρίσεων (4 ημερομηνίες αναχώρησης/διάρκειες κρουαζιέρας, πολλαπλασιαζόμενες επί δύο τιμές -με και χωρίς έκπτωση-, πολλαπλασιαζόμενες επί δύο εκδόσεις φυλλαδίων), οι 10 δείχνουν αλληλεπικάλυψη μεταξύ εσωτερικών καμπινών κρουαζιέρας διακεκριμένης κατηγορίας και εξωτερικών καμπινών οικονομικής κρουαζιέρας. Η αλληλεπικάλυψη αυτή δεν καταργείται ακόμη και αν γίνουν προσαρμογές λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι οικονομικές κρουαζιέρες περιλαμβάνουν τα φιλοδωρήματα, ενώ οι κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας δεν τα περιλαμβάνουν συνήθως. Στο ένα τρίτο περίπου των συγκρίσιμων κρουαζιερών που αναφέρονται στον πίνακα 4 υπάρχει αλληλεπικάλυψη μεταξύ των εσωτερικών καμπινών των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας και των εξωτερικών καμπινών των οικονομικών κρουαζιερών, ακόμη και αν προστεθούν 10 GBP ημερησίως στις τιμές των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας, για να αντισταθμιστεί η διαφορετική πολιτική στο θέμα των φιλοδωρημάτων.

(85) Σε τηλεφωνική έρευνα που διενεργήθηκε εκ μέρους της Royal Caribbean στις 13 Μαρτίου 2002 διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές τιμών μεταξύ όλων των προϊόντων διακεκριμένης κατηγορίας και όλων των οικονομικών προϊόντων των οργανωτών περιηγήσεων(43). Στο πλαίσιο της εν λόγω έρευνας ζητήθηκαν οι τιμές μιας κοινής εξωτερικής καμπίνας για επταήμερες κρουαζιέρες στη Μεσόγειο (συμπεριλαμβανομένου του κόστους του αεροπορικού εισιτηρίου, των λιμενικών φόρων και της επιβάρυνσης για την ασφάλεια) για τρεις ημερομηνίες αναχώρησης τον Ιούνιο, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2002 και, κατόπιν προσαρμογής για την κάλυψη ή μη των φιλοδωρημάτων και των ποτών, διαπιστώθηκε διαφορά τιμών από 20 % μέχρι 45 % μεταξύ των κρουαζιερών οργανωτών περιηγήσεων και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας στο Ηνωμένο Βασίλειο(44). Ακόμη μεγαλύτερη διαφορά τιμών διαπιστώθηκε μεταξύ μιας κρουαζιέρας οργανωτή περιηγήσεων και δύο κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας για δεκατετραήμερες κρουαζιέρες στην Καραϊβική τον Ιανουάριο του 2003(45). Όπως επεσήμανε η Επιτροπή στην κοινοποίηση αιτιάσεων, η σημασία των εν λόγω πληροφοριακών στοιχείων για την εκτίμηση της παρούσας πράξης περιορίζεται από το γεγονός ότι ούτε η P & O Cruises ούτε η Fred Olsen περιλήφθηκαν στο δείγμα, προφανώς διότι δεν προσέφεραν παρόμοιες διαδρομές.

(86) Η RCCL διενήργησε μία ακόμη έρευνα επικαιροποιώντας και επεκτείνοντας τα στοιχεία που είχε παρουσιάσει προηγουμένως για τις τιμές. Η εν λόγω έρευνα διενεργήθηκε την 21η Μαΐου 2002 και αφορούσε τις τιμές κρουαζιερών στην Καραϊβική διάρκειας 14 ή 15 ημερών. Οι τιμές λήφθηκαν από τα συστήματα κράτησης των εταιρειών κρουαζιέρας. Η έρευνα περιλάμβανε πέντε κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας και δύο οικονομικές κρουαζιέρες με αναχώρηση τον Ιανουάριο/Φεβρουάριο του 2003 και κάλυπτε την κοινή εξωτερική καμπίνα, την κοινή εσωτερική καμπίνα και την καμπίνα με βεράντα ή την ισοδύναμη καμπίνα πολυτελείας. Η RCCL προσάρμοσε τα στοιχεία για να ληφθεί υπόψη η κάλυψη ή μη των φιλοδωρημάτων από την τιμή. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι τιμές των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας ήταν κατά μέσον όρο υψηλότερες κατά 47 % για την ίδια διάρκεια(46). Συγκρίνοντας τις φθηνότερες εσωτερικές καμπίνες πλοίων διακεκριμένης κατηγορίας με τις εξωτερικές καμπίνες οικονομικών κρουαζιερών διαπιστώνεται ότι οι εσωτερικές καμπίνες των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας ήταν κατά μέσον όρο ακριβότερες κατά 34 % από τις εξωτερικές καμπίνες των οικονομικών κρουαζιερών. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι διαφορές τιμών μεταξύ των οργανωτών περιηγήσεων και των σημάτων διακεκριμένης κατηγορίας είναι συνήθως μεγαλύτερες στην Καραϊβική. Επίσης, η εξέταση των μέσων τιμών των δύο κατηγοριών πλοίων μπορεί να μην επιτρέπει να διαφανούν αλληλεπικαλύψεις μεταξύ των τιμών των οικονομικών κρουαζιερών και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας. Συγκρίνοντας τις τιμές μεμονωμένων πλοίων, προκύπτει το αξιοσημείωτο συμπέρασμα ότι οι δύο πλησιέστερες προσφορές του δείγματος (η φθηνότερη κρουαζιέρα διακεκριμένης κατηγορίας και η ακριβότερη κρουαζιέρα οικονομικής κατηγορίας) παρουσιάζουν απόκλιση της τάξεως του 2 %. Κατά συνέπεια, ακόμη και με βάση τα στοιχεία της RCCL, δεν μπορεί να αποκλειστεί η ομοιογένεια των τιμών.

(87) Η Επιτροπή εξέτασε επίσης τις πωλήσεις ενός σημαντικού πρακτορείου γενικού τουρισμού του Ηνωμένου Βασιλείου, που έδειξαν ότι υπάρχει διαφοροποίηση μεταξύ των κρουαζιερών των οργανωτών περιηγήσεων και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας του Ηνωμένου Βασιλείου. Εάν συσχετιστεί ο όγκος των πωλήσεων ενός συγκεκριμένου σήματος (εκφραζόμενος με βάση τον αριθμό των επιβατών) με την αξία των πωλήσεων του σήματος (δηλαδή με το συνολικό τίμημα που κατέβαλε ο πελάτης για την κρουαζιέρα και την πτήση), διαπιστώνεται ότι για τον συγκεκριμένο ταξιδιωτικό πράκτορα υπάρχει σημαντική διάκριση μεταξύ των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας και των κρουαζιερών των οργανωτών περιηγήσεων. Ο λόγος αξίας προς όγκο που αντιστοιχεί στις κρουαζιέρες οργανωτών περιηγήσεων είναι μικρότερος από το ήμισυ του μέσου όρου στον οποίο διαμορφώνεται ο ίδιος δείκτης για τις κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας εξετάζοντας τρία συνεχή έτη (1999-2001). Τούτο δείχνει ότι οι τιμές των κρουαζιερών οργανωτών περιηγήσεων είναι πολύ φθηνότερες από τις μέσες τιμές των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας. Με βάση το στοιχείο αυτό δεν επιβεβαιώνεται η ύπαρξη ομοιογένειας μεταξύ των τιμών των κρουαζιερών οργανωτών περιηγήσεων και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας.

(88) Η Επιτροπή επαλήθευσε το ανωτέρω αποτέλεσμα με στοιχεία που έλαβε από δύο άλλους σημαντικούς πράκτορες γενικού τουρισμού για μεμονωμένα έτη και διαπίστωσε ότι η αξία κάθε μεμονωμένης κρουαζιέρας οργανωτή περιηγήσεων αντιστοιχούσε στο 43 % έως το 73 % του μέσου όρου της αξίας των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας.

(89) Ωστόσο, σε καθεμιά από τις ανωτέρω περιπτώσεις υπήρχαν επίσης κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας εταιρειών όπως η Costa, η Festival, η RCI και η CCL, που μαζί πραγματοποιούν σημαντικές πωλήσεις, οι οποίες "αναπλήρωναν το κενό", καθότι η αξία τους βρισκόταν μεταξύ των κρουαζιερών οργανωτών περιηγήσεων και του μέσου όρου των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας. Λαμβάνοντας επίσης υπόψη ότι οι τιμές κάθε σήματος αντιστοιχούν ασφαλώς στη μέση τιμή όλων των κατηγοριών καμπινών και για κρουαζιέρες σε όλες τις εποχές του έτους, δεν μπορεί να αποκλειστεί η ύπαρξη κάποιου είδους ομοιογένειας μεταξύ των τιμών των κρουαζιερών οργανωτών περιηγήσεων και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας βάσει των ανωτέρω στοιχείων.

Συμπέρασμα σχετικά με το χωρισμό της αγοράς στα τμήματα των κρουαζιερών διακεκριμένης και οικονομικής κατηγορίας

(90) Υπάρχουν και ορισμένοι άλλοι παράγοντες που θα μπορούσαν να εξεταστούν σχετικά με το χωρισμό της αγοράς στα τμήματα των κρουαζιερών διακεκριμένης και οικονομικής κατηγορίας, όπως ο εξοπλισμός (αιτιολογική σκέψη 71), το εμπορικό σήμα (βλέπε αιτιολογική σκέψη 53) και η διανομή (για παράδειγμα, το γεγονός ότι οι ειδικοί στις κρουαζιέρες πωλούν κυρίως κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας και κρουαζιέρες πολυτελείας). Τούτο δείχνει ότι υπάρχουν διάφοροι παράγοντες με βάση τους οποίους μπορούν οι οργανωτές κρουαζιερών να διαφοροποιήσουν τα προϊόντα τους από τα προϊόντα των ανταγωνιστών τους και επ' αυτών υπάρχει ποικιλία προσφορών διαθέσιμη στους καταναλωτές, που μπορούν να χωριστούν σε διαφορετικά τμήματα της αγοράς θαλάσσιων κρουαζιερών.

(91) Δεν υπάρχει σαφής διαχωριστική γραμμή μεταξύ των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας και των οικονομικών κρουαζιερών ως προς τους παράγοντες που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 90. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα στοιχεία δείχνουν ότι η αγορά θαλάσσιων κρουαζιερών είναι ενιαία. Εάν υπήρχε αρκετά σαφής διάκριση στην ποιότητα των οικονομικών κρουαζιερών και των κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας, έτσι ώστε να μην υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ τους από την άποψη του ανταγωνισμού, τότε τούτο θα αντικατοπτριζόταν σε μια σαφή ανομοιογένεια των τιμών. Η ύπαρξη ανομοιογένειας δεν κατέστη δυνατό να αποδειχθεί με επαρκή βεβαιότητα.

(92) Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι δύο οργανωτές κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας, η RCCL (μαζί με την First Choice) και η POPC έχουν ήδη εισαγάγει ή πρόκειται σύντομα να εισαγάγουν νέα σήματα στην αγορά (Island και Ocean Village αντίστοιχα) που ίσως καταστήσουν ακόμη πιο δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ του τμήματος διακεκριμένης κατηγορίας και του οικονομικού τμήματος. Το ίδιο αποτέλεσμα έχει και το γεγονός ότι οι οργανωτές οικονομικών κρουαζιερών αρχίζουν να χρησιμοποιούν νεότερα και πιο σύγχρονα πλοία (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 157 έως 159 κατωτέρω).

(93) Βάσει των στοιχείων που παρουσιάζονται στις αιτιολογικές σκέψεις 32 έως 92 ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι η σχετική αγορά προϊόντος στο πλαίσιο της παρούσας υπόθεσης είναι η παροχή θαλάσσιων κρουαζιερών στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Β.2.4. Κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας και οικονομικές κρουαζιέρες - Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία και Γαλλία

(94) Στη Γερμανία δεν υπάρχει σαφής διάκριση μεταξύ τμημάτων της αγοράς με βάση την τιμή και την ποιότητα των προϊόντων, όπως το τμήμα διακεκριμένης κατηγορίας και το οικονομικό τμήμα, αλλά ένα ευρύ φάσμα προϊόντων. Εν γένει, τα όρια μεταξύ οικονομικών προϊόντων και προϊόντων διακεκριμένης κατηγορίας στη γερμανόφωνη αγορά είναι λιγότερο έντονα από ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(95) Μολονότι οι μεσογειακές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη Γερμανία στο οικονομικό τμήμα της αγοράς θεωρούν ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ των οικονομικών προϊόντων και των προϊόντων διακεκριμένης κατηγορίας που προσφέρουν, το γεγονός ότι οι δύο κατηγορίες προσφέρονται από τις ίδιες εταιρείες στο πλαίσιο σημάτων που δεν έχουν ακόμη διαχωριστεί ή -στην περίπτωση της Festival- δεν έχουν διαχωριστεί πλήρως, επίσης αντιβαίνει στο διαχωρισμό των αγορών διακεκριμένης και οικονομικής κατηγορίας στη Γερμανία.

(96) Στην Ισπανία, η Pullmantur με δικό της προϊόν, και η Iberojet, στο πλαίσιο κοινής επιχείρησης με την Festival και την Trasmediterránea υπό την επωνυμία Spanish Cruise Line, έχουν εισέλθει στην αγορά και προσφέρουν κρουαζιέρες χαμηλής τιμής, οι οποίες όμως, εκτός από το στοιχείο του χαμηλού κόστους, έχουν ελάχιστα κοινά στοιχεία με τις βρετανικές κρουαζιέρες οργανωτών περιηγήσεων. Το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι τα ισπανικά αυτά προϊόντα κατά κανόνα δεν προσφέρουν πακέτο διακοπών. Αντίθετα, παρέχουν ταξίδια μετ' επιστροφής από ισπανικούς λιμένες της δυτικής Μεσογείου, τα οποία, για τους Ισπανούς πελάτες, δεν χρειάζεται να συνδυαστούν με ναυλωμένες πτήσεις ούτε με πακέτα "διαμονής και κρουαζιέρας".

(97) Στην Ιταλία, υπήρχε ένα προϊόν του ολοκληρωμένου οργανωτή περιηγήσεων Valtur που προσέφερε κρουαζιέρες "λέσχης" σε ένα παλαιότερο πλοίο, οι οποίες θα μπορούσαν να συγκριθούν με τις κρουαζιέρες των οργανωτών περιηγήσεων του Ηνωμένου Βασιλείου. Ωστόσο, το μερίδιο αγοράς της Valtur ήταν μικρό (4,8 % το 2000), και η εταιρεία σταμάτησε τις δραστηριότητές της στον τομέα των κρουαζιερών. Δεδομένου ότι η ένταξή της ή μη στην ίδια αγορά με τις άλλες κρουαζιέρες δεν επηρεάζει ουσιωδώς την εκτίμηση, η περαιτέρω διερεύνηση του θέματος παρέλκει. Η εκκρεμής αποχώρησή της από την αγορά μπορεί να θεωρηθεί ως πρόσθετη απόδειξη του ότι στην ηπειρωτική Ευρώπη δεν υπάρχει ισοδύναμο των κρουαζιερών οργανωτών περιηγήσεων του Ηνωμένου Βασιλείου. Όσον αφορά τα προϊόντα που προσφέρουν η Mediterranean Shipping Cruises (MSC) και η Festival, ισχύουν όσα αναφέρθηκαν για τη Γερμανία στην αιτιολογική σκέψη 95.

(98) Στη Γαλλία, οργανωτές περιηγήσεων όπως η Nouvelles Frontieres ή η Marsans-Transtours έχουν εισέλθει στην αγορά με ναυλωμένα πλοία, συχνά για ένα μέρος του έτους. Η Club Med και η Star Clippers προσφέρουν κρουαζιέρες ανώτερης ποιότητας με ιστιοφόρα. H Compagnie des Iles du Ponant παρέχει κρουαζιέρες πολυτελείας σε μικρά πλοία σε γαλλόφωνο περιβάλλον. Εκτός από αυτές τις σχετικά μικρές προσφορές, το μεγαλύτερο μέρος της αγοράς χαρακτηρίζεται από κρουαζιέρες που προσφέρουν μεσογειακές εταιρείες και σήματα όπως η Festival, το σήμα Costa της Carnival, η MSC και η Royal Olympic. Για τους ίδιους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 95 δεν υπάρχει διαχωρισμός της προσφοράς ως προς τον ορισμό της αγοράς προϊόντος μεταξύ των προϊόντων διακεκριμένης κατηγορίας και των οικονομικών προϊόντων στη Γαλλία.

Συμπέρασμα

(99) Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι η σχετική αγορά προϊόντος στη Γερμανία, στην Ισπανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία είναι η αγορά παροχής θαλάσσιων κρουαζιερών.

Β.2.5. Άλλα θέματα σχετιζόμενα με τον ορισμό της αγοράς προϊόντος

Το ερώτημα εάν οι κρουαζιέρες πολυτελείας αποτελούν χωριστή αγορά προϊόντος μπορεί να παραμείνει ανοιχτό

(100) Το ερώτημα εάν οι κρουαζιέρες πολυτελείας πρέπει να θεωρηθεί ότι ανήκουν σε χωριστή αγορά προϊόντος μπορεί να παραμείνει ανοιχτό στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης, διότι καταλαμβάνουν μικρό όγκο στην αγορά και είτε συμπεριληφθούν στην αγορά είτε όχι δεν θα επηρεαστεί το τελικό συμπέρασμα. Εάν υποτεθεί ότι υπάρχει χωριστή αγορά κρουαζιερών πολυτελείας, η πράξη δεν θα δημιουργούσε προβλήματα ανταγωνισμού, διότι δεν υπάρχει αλληλεπικάλυψη μεταξύ των δραστηριοτήτων των μερών. Το τμήμα ή η αγορά κρουαζιερών πολυτελείας δεν καλύπτει περισσότερο από το 5 % της χωρητικότητας των κρουαζιερόπλοιων(47) στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Ισπανία και στην Ιταλία, και το 11 % στη Γερμανία(48).

(101) Μόνο η Carnival δραστηριοποιείται στο τμήμα ή στην αγορά πολυτελείας με τα σήματά της Seabourn και Windstar και πιθανώς μέσω του μικρού αριθμού πολυτελών καμπινών του Queen Elizabeth II της Cunard. Η POPC δεν προσφέρει κρουαζιέρες πολυτελείας.

(102) Λόγω του σχετικά μικρού μεγέθους του τμήματος των κρουαζιερών πολυτελείας, το κατά πόσον εντάσσεται ή όχι στην ευρύτερη αγορά θαλάσσιων κρουαζιερών δεν επηρεάζει ουσιωδώς την εκτίμηση στην παρούσα απόφαση. Στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης, τα στοιχεία για τις πολυτελείς κρουαζιέρες έχουν περιληφθεί στα στοιχεία για όλες τις θαλάσσιες κρουαζιέρες.

Οι ποτάμιες κρουαζιέρες και οι παράκτιες κρουαζιέρες με πορθμείο δεν ανήκουν στην ίδια αγορά προϊόντος με τις θαλάσσιες κρουαζιέρες

(103) Μολονότι η POPC, στη Γερμανία, παρέχει επίσης ποτάμιες κρουαζιέρες, δεν υπάρχει αλληλεπικάλυψη μεταξύ των μερών στον εν λόγω τομέα και, για τους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 104, οι ποτάμιες κρουαζιέρες δεν θα περιληφθούν στην εκτίμηση που ακολουθεί.

(104) Η έρευνα αγοράς της Επιτροπής επιβεβαίωσε ότι οι ποτάμιες κρουαζιέρες και οι θαλάσσιες κρουαζιέρες ανήκουν σε χωριστές αγορές. Η άποψη αυτή εκφράστηκε σχεδόν ομόφωνα από ανταγωνιστές και ταξιδιωτικούς πράκτορες/οργανωτές περιηγήσεων. Οι εν λόγω κρουαζιέρες διαφέρουν όχι μόνο ως προς το είδος του ταξιδιού, της διαδρομής και του προορισμού, αλλά και ως προς τη διάρκεια και την τιμή τους, καθότι μια μέση ποτάμια κρουαζιέρα έχει μικρότερη διάρκεια και πολύ μικρότερο κόστος από τη μέση θαλάσσια κρουαζιέρα(49). Λόγω των διαφορών αυτών, ο καταναλωτής δεν θεωρεί ως υποκατάστατα τις ποτάμιες κρουαζιέρες και τις θαλάσσιες κρουαζιέρες.

(105) Συνεπώς, στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης οι ποτάμιες κρουαζιέρες μπορούν να θεωρηθούν ότι ανήκουν σε διαφορετική αγορά προϊόντος από τις θαλάσσιες κρουαζιέρες. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει αλληλεπικάλυψη μεταξύ των δραστηριοτήτων των μερών στις ποτάμιες κρουαζιέρες (μόνο η POPC δραστηριοποιείται στην παροχή ποτάμιων κρουαζιερών μέσω της γερμανικής θυγατρικής της Seetours/A'Rosa), η περαιτέρω εξέταση της εν λόγω αγοράς παρέλκει.

(106) Μία ακόμη διάκριση μπορεί να γίνει μεταξύ των παράκτιων κρουαζιερών και των θαλάσσιων κρουαζιερών. Η προφανής διάκριση, ότι δηλαδή οι βασικές διαδρομές των παράκτιων κρουαζιερών πραγματοποιούνται σε παράκτια ύδατα, έχει σημαντικές συνέπειες στη φύση του προϊόντος. Στην περίπτωση των παράκτιων κρουαζιερών, το τοπίο της ακτογραμμής αποτελεί ένα από τα βασικά θέλγητρα και ίσως το βασικότερο. Έτσι, στις κρουαζιέρες αυτές συνήθως τα πλοία μετακινούνται κατά τη διάρκεια της ημέρας και μερικές φορές αγκυροβολούν τη νύχτα. Το αντίθετο συμβαίνει κατά κανόνα στην περίπτωση των θαλάσσιων κρουαζιερών. Οι κρουαζιέρες αυτές συνήθως έχουν επίσης διαφορετικό πρόγραμμα ψυχαγωγίας. Συνήθεις προορισμοί των κρουαζιερών αυτού του είδους είναι τα Βρετανικά Νησιά, τα νησιά Γκαλάπαγκος και η νορβηγική ακτογραμμή.

(107) Ένα ιδιαίτερο είδος παράκτιων κρουαζιερών είναι οι παράκτιες κρουαζιέρες με πορθμείο, όπως αυτές που παρέχει η Norwegian Coastal Voyages/Hurtig Ruten. Ένα ακόμη διακριτικό γνώρισμα αυτών των προϊόντων είναι ότι συνήθως η μεταφορά του τοπικού πληθυσμού αποτελεί την κυρίαρχη λειτουργία τους (που υποχωρεί όμως σε εποχές αιχμής), με αποτέλεσμα να επιτείνεται η αίσθηση ότι αποτελούν μέσο διαπόρθμευσης και να μεταβάλλεται ακόμη περισσότερο η εν πλω εμπειρία που προσφέρουν αυτές οι κρουαζιέρες. Μολονότι τα νέα πλοία της Norwegian Coastal Voyages δίδουν μεγαλύτερη σημασία στον τουριστικό χαρακτήρα του προϊόντος, τα βασικά διακριτικά γνωρίσματα των παράκτιων κρουαζιερών με πορθμεία εξακολουθούν να ισχύουν για τα νεότερα αυτά προϊόντα. Τα πλοία που χρησιμοποιούνται για τις εν λόγω παράκτιες κρουαζιέρες δεν προσφέρουν ψυχαγωγία ούτε έχουν εγκαταστάσεις ανάλογες με αυτές των θαλάσσιων κρουαζιερών, ενώ οι στάσεις σε λιμένες έχουν κυρίως χρηστικό χαρακτήρα και όχι χαρακτήρα εκδρομής στην ξηρά (αν και μπορεί να προσφέρονται τέτοιες εκδρομές). Συνεπώς, το προϊόν που παρέχουν αυτά τα πλοία διαφέρει πολύ από μια θαλάσσια κρουαζιέρα, που θα μπορούσε επίσης να γίνει στη νορβηγική ακτογραμμή.

(108) Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης οι παράκτιες κρουαζιέρες με πορθμείο θεωρείται ότι ανήκουν σε διαφορετική αγορά προϊόντος από τις θαλάσσιες κρουαζιέρες. Η προσέγγιση αυτή επιβεβαιώνεται από τις απόψεις που εξέφρασε η μεγάλη πλειονότητα των ερωτηθέντων στο πλαίσιο της έρευνας της Επιτροπής και συνάδει με τον τρόπο που αντιλαμβάνεται η Norwegian Coastal Voyages/Hurtigruten το προϊόν της(50).

(109) Λόγω της πολύ περιορισμένης εμβέλειας των λοιπών παράκτιων κρουαζιερών (ο αριθμός των πλοίων που χρησιμοποιούνται ειδικά για τις εν λόγω κρουαζιέρες είναι μικρός), δεν είναι απαραίτητο να αποφασιστεί αν οι παράκτιες κρουαζιέρες εν γένει ανήκουν σε διαφορετική αγορά προϊόντος.

Δεν είναι απαραίτητο να εξεταστεί η αγορά για τις εξειδικευμένες θαλάσσιες κρουαζιέρες

(110) Η Επιτροπή κάλεσε επίσης τους συμμετέχοντες στην αγορά να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με άλλες εξειδικευμένες κρουαζιέρες, και συγκεκριμένα σχετικά με τις ιστιοπλοϊκές κρουαζιέρες και τις εξερευνητικές κρουαζιέρες. Μολονότι οι περισσότεροι από τους ερωτηθέντες απάντησαν ότι οι εν λόγω κρουαζιέρες ανήκουν σε χωριστές αγορές, οι απόψεις που εκφράστηκαν δεν ήταν τόσο κατηγορηματικές όσο οι απόψεις τους για τις ποτάμιες κρουαζιέρες και τις παράκτιες κρουαζιέρες με πορθμείο. Δεν είναι απαραίτητο να αποφασιστεί εάν οι εν λόγω κρουαζιέρες ανήκουν ή όχι σε διαφορετικές αγορές.

(111) Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης, οι εξειδικευμένες θαλάσσιες κρουαζιέρες που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 110 θεωρούνται ως τμήμα της ευρύτερης αγοράς θαλάσσιων κρουαζιερών.

Β.2.6. Συμπέρασμα σχετικά με τον ορισμό της αγοράς προϊόντος

(112) Η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν χωριστές σχετικές εθνικές αγορές για την παροχή θαλάσσιων κρουαζιερών, οι οποίες διαχωρίζονται από τις αγορές παροχής παράκτιων κρουαζιερών με πορθμείο ή ποτάμιων κρουαζιερών, καθώς και από τις ευρύτερες αγορές παροχής άλλων διακοπών (στην ξηρά). Επιπλέον, θεωρεί ότι δεν είναι δυνατό να διακριθεί μια χωριστή σχετική αγορά για την παροχή θαλάσσιων κρουαζιερών διακεκριμένης κατηγορίας στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Γ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΠΟ ΑΠΟΨΕΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

Γ.1. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ CARNIVAL ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΡΙΔΙΑ ΑΓΟΡΑΣ ΣΤΟΝ ΕΟΧ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΕΠΙΒΑΤΩΝ ΤΟ 2000

(113) Σε ολόκληρο τον ΕΟΧ, το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς των μερών στον τομέα των θαλάσσιων κρουαζιερών (όπως διαμορφώνεται με βάση τον αριθμό των επιβατών) εκτιμάται ότι έφθασε το 32 % το 2000 (Carnival 19 % και POPC 13 %). Στον πίνακα 5 παρουσιάζεται το μερίδιο αγοράς που θα προέκυπτε από την πράξη (αναφέρονται μόνο οι επηρεαζόμενες αγορές).

Πίνακας 5: Μερίδια αγοράς στον ΕΟΧ με βάση τον αριθμό των επιβατών των κρουαζιερών το 2000

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

εκτίμηση της Carnival.

(114) Ο ανωτέρω πίνακας δείχνει ότι οι βασικές αλληλεπικαλύψεις με συνδυασμένα μερίδια αγοράς το 2000 μεταξύ [25-35 %]* και [20-30 %]* προκύπτουν στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία. Πέραν τούτου, τα μέρη κατέχουν σημαντικά μερίδια αγοράς στην Ισπανία και στην Ιταλία ([35-45 %]* και [50-60 %]* αντίστοιχα), αλλά με πολύ περιορισμένες αλληλεπικαλύψεις, που δεν υπερβαίνουν το 2 %(51).

(115) Κατά την έρευνα της Επιτροπής δεν διαπιστώθηκαν προβλήματα λόγω της συγκέντρωσης στις αγορές θαλάσσιων κρουαζιερών της Αυστρίας και της Ιρλανδίας. Ορισμένα προβλήματα σχετικά με τη συγκέντρωση διατυπώθηκαν για τις αγορές θαλάσσιων κρουαζιερών του Βελγίου και των Κάτω Χωρών, τα οποία όμως δεν επιβεβαιώθηκαν από την έρευνα της Επιτροπής. Σύμφωνα με την Carnival, το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς των μερών στις αγορές της Αυστρίας, της Ιρλανδίας, του Βελγίου και των Κάτω Χωρών είναι μικρότερο του 30 %, και η προσαύξηση κατόπιν της συγκέντρωσης είναι 5 % ή λιγότερο. Στις χώρες αυτές, οι αγορές κρουαζιερών είναι σχετικά ανώριμες. Για παράδειγμα, στις χώρες αυτές το ποσοστό διείσδυσης των κρουαζιερών είναι πολύ χαμηλότερο σε σχέση με το Ηνωμένο Βασίλειο(52). Οι πωλήσεις κρουαζιερών στις χώρες αυτές έχουν σημειώσει σημαντική αύξηση τα τελευταία χρόνια και, όπως στην περίπτωση της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, οι παρατηρητές του κλάδου προβλέπουν ότι η αυξητική τάση θα συνεχιστεί(53). Επιπλέον, οι κρουαζιέρες που πωλούνται στις χώρες αυτές απευθύνονται σε καταναλωτές από διάφορες χώρες. Οι εταιρείες γειτονικών χωρών που πωλούν κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου, κρουαζιέρες πανευρωπαϊκού τύπου και κρουαζιέρες ευρωπαϊκού εθνικού τύπου μπορούν εύκολα να προσαρμόσουν την εθνική σύνθεση των επιβατών τους για να αυξήσουν τον αριθμό των πωλούμενων κρουαζιερών στην Αυστρία, στο Βέλγιο, στην Ιρλανδία και στις Κάτω Χώρες (βλέπε επίσης αιτιολογικές σκέψεις 189 έως 195). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι η πράξη θα έχει σημαντικές αρνητικές συνέπειες στον ανταγωνισμό στην Αυστρία, στο Βέλγιο, στην Ιρλανδία ή στις Κάτω Χώρες.

Γ.2. ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ

Γ.2.1. Πτυχές της κατάτμησης των προϊόντων που είναι σημαντικές για τη θέση των σημάτων στην κύρια αγορά θαλάσσιων κρουαζιερών

Γ.2.1.1. Η σημασία των σημάτων για τις κρουαζιέρες πολυτελείας και διακεκριμένης κατηγορίας

(116) Υπάρχουν πολλά κριτήρια που καθορίζουν ένα συγκεκριμένο προϊόν κρουαζιέρας. Μεταξύ αυτών των μεμονωμένων παραμέτρων περιλαμβάνεται το μέγεθος του πλοίου, η ηλικία του πλοίου, το μέγεθος και ο εξοπλισμός των καμπινών, το μέγεθος και η διακόσμηση των κοινόχρηστων χώρων, στεγασμένων και μη στεγασμένων, οι παρεχόμενες εγκαταστάσεις, η ποιότητα και το ύφος της εστίασης, η ποιότητα και το ύφος της ψυχαγωγίας στο πλοίο, η ποιότητα και το ύφος της κουζίνας, η ποιότητα και το ύφος της εξυπηρέτησης, η γλώσσα ή οι γλώσσες που χρησιμοποιούνται στο πλοίο, ο λιμένας αναχώρησης (και η απόσταση από αυτόν), η διάρκεια της κρουαζιέρας, το δρομολόγιο. Το στοιχείο που συνθέτει τα ανωτέρω μεμονωμένα κριτήρια και διαφοροποιεί τα προϊόντα στη συνείδηση του καταναλωτή είναι το σήμα. Το σήμα μπορεί να εφαρμόζεται σε ένα μόνο πλοίο ή μέχρι και σε δέκα με δεκαπέντε περίπου πλοία που συνδέονται μέσω του κύρους ενός κοινού σήματος, το οποίο εκφράζει ένα ορισμένο επίπεδο ποιότητας στην εξυπηρέτηση και την ψυχαγωγία.

(117) Όσον αφορά τις εγκαταστάσεις του πλοίου, οι περισσότεροι φορείς που εκμεταλλεύονται στόλο πλοίων προσπαθούν να επιτύχουν μια λογική ισορροπία μεταξύ της ποικιλίας και της ομοιομορφίας εντός των μεμονωμένων σημάτων τους και εξετάζουν αν ένα συγκεκριμένο (π.χ. παλαιότερο) πλοίο εξακολουθεί να ταιριάζει με το κύρος του σήματος. Τα σήματα διακεκριμένης κατηγορίας ή πολυτελείας που περιλαμβάνουν πολλά πλοία κατά κανόνα έχουν στο στόλο τους μικρό αριθμό "αδελφών πλοίων" που είναι σχεδόν ίδια μεταξύ τους περιορίζοντας την ποικιλία του σήματος (και, όταν έχουν παραγγελθεί ως νεότευκτα, έχουν μικρότερο κόστος κατασκευής). Οι οργανωτές κρουαζιερών αποφασίζουν ποια θέση θα καταλάβει το σήμα τους μέσω της διαχείρισης σήματος και προσπαθούν να αυξήσουν το επίπεδο αναγνωρισιμότητας του σήματος από τις ομάδες πελατών.

(118) Στις αιτιολογικές σκέψεις 119 έως 128 αναφέρονται ορισμένοι παράγοντες που σχετίζονται με τη θέση των σημάτων στην αγορά. Τα κριτήρια αυτά καθορίζουν τη θέση του σήματος στην αγορά και τη θέση των σημάτων με τα οποία βρίσκονται σε στενή ανταγωνιστική σχέση.

Γ.2.1.2. Γλώσσα και άλλοι πολιτιστικοί κώδικες αναφοράς: κρουαζιέρες εθνικού, πανευρωπαϊκού και αμερικανικού τύπου

(119) Στο πλοίο η γλώσσα και άλλα πολιτιστικά κριτήρια, όπως το φαγητό, η ημερήσια και νυχτερινή διασκέδαση, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την εικόνα που δημιουργεί ο πελάτης για την κρουαζιέρα. Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες στις οποίες υπάρχει σημαντική αγορά κρουαζιερών (Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία), είναι σαφώς αντιληπτό το τι νοείται ως κρουαζιέρα "εθνικού τύπου". Η γλώσσα που κυριαρχεί στο πλοίο είναι το πρωταρχικό στοιχείο που καθορίζει τον εθνικό τύπο μιας κρουαζιέρας. Υπάρχουν όμως και άλλοι διακριτικοί παράγοντες όπως η προτιμώμενη κουζίνα, οι ώρες φαγητού, τα ποτά, η ημερήσια διασκέδαση, η νυχτερινή διασκέδαση και η διακόσμηση του πλοίου. Σε όλες τις προαναφερθείσες ευρωπαϊκές χώρες προσφέρονται κρουαζιέρες που είναι προσαρμοσμένες αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο σε ένα συγκεκριμένο εθνικό γούστο. Σε όλες αυτές τις χώρες ένα σημαντικό ποσοστό των πελατών προτιμούν τις κρουαζιέρες εθνικού τύπου.

(120) Σε όλες τις χώρες στις οποίες έγινε έρευνα, ορισμένοι πελάτες δεν έχουν καμία ιδιαίτερη προτίμηση, ενώ ένα μικρό ποσοστό σε κάθε χώρα προτιμά τις κρουαζιέρες "διεθνούς" τύπου. Βασικά υπάρχουν δύο διακριτές κατηγορίες "διεθνών" κρουαζιερών στην αγορά: α) οι κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου και β) οι κρουαζιέρες μεσογειακού/πανευρωπαϊκού τύπου.

(121) Όπως και οι βρετανικές κρουαζιέρες, οι κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου χαρακτηρίζονται από τη χρήση της αγγλικής ως μοναδικής γλώσσας στο πλοίο. Η ειδοποιός τους διαφορά από τις κρουαζιέρες βρετανικού τύπου και από όλες τις άλλες κρουαζιέρες είναι ότι η διασκέδαση και η διακόσμηση (τύπου Λας Βέγκας) είναι προσαρμοσμένες στην αμερικανική αισθητική, γεγονός που ξεχωρίζει αυτά τα προϊόντα. Η ύπαρξη κοινής γλώσσας αμβλύνει τον πολιτιστικό φραγμό για τους επιβάτες από το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι επιβάτες από άλλες χώρες μπορούν συνήθως να βρουν το ημερήσιο πρόγραμμα και μερικές φορές το μενού στη δική τους γλώσσα. Ανάλογα με τον αριθμό τους, είναι δυνατό να υπάρχει ένα μέλος του προσωπικού υποδοχής που μιλά τη γλώσσα των ευρωπαίων επιβατών και το οποίο ορίζεται ως σύνδεσμος μαζί τους.

(122) Οι κρουαζιέρες μεσογειακού πανευρωπαϊκού τύπου προσπαθούν να ικανοποιήσουν τις προτιμήσεις διαφόρων εθνικοτήτων. Κατά κανόνα οι ανακοινώσεις στο πλοίο γίνονται σε αρκετές γλώσσες, οι εκδρομές στην ξηρά χωρίζονται κατά γλωσσικές ομάδες, προσφέρονται διάφορες ευρωπαϊκές κουζίνες, το δείπνο παρέχεται σε δύο διαφορετικές ώρες ώστε να ικανοποιούνται οι διαφορετικές εθνικές συνήθειες και παρέχεται διασκέδαση μη βασιζόμενη στη γλώσσα που είναι αποδεκτή από όλες τις εθνικότητες.

(123) Μέχρι σήμερα, οι κρουαζιέρες μεσογειακού/πανευρωπαϊκού τύπου(54) έχουν διεισδύσει με αρκετή επιτυχία σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ τα προϊόντα αμερικανικού τύπου έχουν μεγαλύτερη διείσδυση στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ έχουν γίνει και απόπειρες ευρύτερης διείσδυσης στις αγορές άλλων χωρών.

Γ.2.1.3. Κριτήρια τρόπου ζωής/ποιοτικά κριτήρια και αξιολόγηση με το σύστημα των αστέρων

(124) Η μεγάλη πλειονότητα των ταξιδιωτικών πρακτόρων και των οργανωτών περιηγήσεων που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο της Επιτροπής επιβεβαίωσαν ότι παρέχουν συμβουλές στους πελάτες τους εφαρμόζοντας ποιοτικά κριτήρια ή κριτήρια τρόπου ζωής για το διαχωρισμό των προϊόντων σε κατηγορίες, όπως κρουαζιέρες "πολυτελείας", "διακεκριμένης κατηγορίας κατηγορίας" ή "οικονομικής κατηγορίας".

(125) Η έρευνα αγοράς της Επιτροπής έδειξε επίσης την ευρεία αποδοχή του συστήματος αξιολόγησης με αστέρες, όπως αυτό εφαρμόζεται στον ετήσιο Πλήρη Οδηγό για τις Κρουαζιέρες και τα Κρουαζιερόπλοια της Berlitz(55).

(126) Όπως και σε προηγούμενες αποφάσεις, τόσο στον τομέα της φιλοξενίας όσο και στον τομέα των καταναλωτικών αγαθών(56), η Επιτροπή θεωρεί τους ανωτέρω διαχωρισμούς σημαντικούς για την εκτίμηση της θέσης του σήματος και της εγγύτητας του ανταγωνισμού μεταξύ διαφορετικών προϊόντων.

Γ.2.1.4. Κλασικές κρουαζιέρες σε αντιδιαστολή με τις σύγχρονες κρουαζιέρες/κρουαζιέρες διασκέδασης· στοχοθέτηση ως προς τις ηλικιακές ομάδες και τις εισοδηματικές κατηγορίες

(127) Ιδιαίτερα στις κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας, είναι σημαντικός ο διαχωρισμός μεταξύ σύγχρονων κρουαζιερών ή κρουαζιερών "διασκέδασης" και "κλασικών" κρουαζιερών. Οι κρουαζιέρες διασκέδασης δίδουν έμφαση στις δραστηριότητες στο πλοίο (όπως παγοδρομία και αναρρίχηση στο πλοίο στις κρουαζιέρες στην Καραϊβική) και στην απουσία επισημότητας. Οι κλασικές κρουαζιέρες προβάλλουν ένα πιο ήρεμο και χαλαρό περιβάλλον, αλλά και με μεγαλύτερη επισημότητα (δείπνο πλοιάρχου). Τόσο οι εθνικού τύπου ευρωπαϊκές κρουαζιέρες, όσο και οι αμερικανικού τύπου κρουαζιέρες μπορεί να ακολουθούν το ένα από τα δύο πρότυπα, αν και οι αμερικανικού τύπου κρουαζιέρες πρωτοπορούν στις κρουαζιέρες διασκέδασης. Ενώ στις ΗΠΑ οι κλασικές κρουαζιέρες περιορίζονται στο ανώτερο τμήμα της διακεκριμένης κατηγορίας, στην Ευρώπη, και ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία, κλασικές κρουαζιέρες προσφέρονται και στο κατώτερο τμήμα της διακεκριμένης κατηγορίας. Οι πανευρωπαϊκές κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας ακολουθούν συνήθως μια μέση πορεία και συχνά συνδυάζουν το κατάλληλο για οικογένειες περιβάλλον με μια μετριασμένη επισημότητα (τα περισσότερα δείπνα είναι ανεπίσημα, αλλά υπάρχουν και ένα ή δύο επίσημα δείπνα). Οι κρουαζιέρες οικονομικής κατηγορίας συνήθως δεν διαθέτουν τις εγκαταστάσεις που είναι απαραίτητες για τις κρουαζιέρες διασκέδασης. Μπορεί ωστόσο να έχουν ορισμένα από τα χαρακτηριστικά των παραδοσιακών κρουαζιερών, όπως μία ή δύο επίσημες βραδιές και μια δεξίωση από τον καπετάνιο.

(128) Η μέση ηλικία των πελατών των κρουαζιερών ποικίλλει ανάλογα με τη χώρα και το σήμα. Συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες ή ηλικιακά στάδια μπορεί να ανήκουν ή όχι στην ομάδα στόχο ενός συγκεκριμένου σήματος. Η μέση ηλικία των ενηλίκων πελατών και το ποσοστό παιδιών και εφήβων στο πλοίο αποτελούν ενδείξεις της θέσης του σήματος στην αγορά. Ωστόσο, τα σήματα συνήθως προσπαθούν να προσελκύουν ευρύ φάσμα πελατών. Το φάσμα αυτό κατά κανόνα αλληλεπικαλύπτεται με το φάσμα πελατών στο οποίο έχουν απήχηση άλλα σήματα. Το ίδιο ισχύει και για τις εισοδηματικές κατηγορίες.

Γ.2.2. Διάρθρωση της αγοράς

(129) Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι μακράν η χώρα της Ευρώπης με τον μεγαλύτερο αριθμό πελατών κρουαζιερών. Μετά τους καταναλωτές των ΗΠΑ, οι καταναλωτές του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη εθνική ομάδα επιβατών κρουαζιερών παγκοσμίως. Στην Ευρώπη, ο τομέας της κρουαζιέρας γνωρίζει ταχεία ανάπτυξη, αλλά τα ποσοστά διείσδυσης των κρουαζιερών στο γενικό πληθυσμό είναι πολύ χαμηλότερα από τα αντίστοιχα ποσοστά στις ΗΠΑ. Στο Ηνωμένο Βασίλειο όπως και σε άλλες χώρες, ο τομέας της κρουαζιέρας παρουσίασε υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης από άλλες μορφές διακοπών κατά το ίδιο χρονικό διάστημα. Κατά την περίοδο 1994-1998, ο αριθμός των καταναλωτών του Ηνωμένου Βασιλείου που αγόρασαν πακέτο διακοπών αυξήθηκε κατά 15 % και ο αριθμός αυτών που έκαναν διακοπές στο εξωτερικό αυξήθηκε κατά 18 %, ενώ κατά την ίδια περίοδο οι επιβάτες κρουαζιερών από το Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκαν κατά 135 %(57).

Γ.2.2.1. Προκαταρκτική παρατήρηση σχετικά με τον υπολογισμό του μεριδίου αγοράς

(130) Η Carnival υποστήριξε ότι τα μερίδια αγοράς πρέπει να υπολογιστούν με βάση τον αριθμό των επιβατών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο αριθμός των επιβατών αποτελεί εύχρηστο, αλλά όχι και το καταλληλότερο μέσο μέτρησης του μεριδίου αγοράς, διότι δεν λαμβάνει υπόψη τη διαφορετική διάρκεια των κρουαζιερών. Αν τα μερίδια αγοράς υπολογιστούν με βάση τον αριθμό των επιβατών, τότε οι εταιρείες που οργανώνουν κρουαζιέρες μικρότερης διάρκειας θα παρουσιαστούν με τεχνητά υψηλότερο μερίδιο αγοράς. Ως εκ τούτου, στην παρούσα απόφαση τα μερίδια αγοράς υπολογίζονται με βάση τις επιβατοημέρες ανά κρουαζιέρα ("ΕΗΚ") και όχι με βάση τους επιβάτες. Τα μερίδια αγοράς με βάση την αξία των πωλήσεων μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως ένδειξη του μεριδίου αγοράς. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να συγκεντρώσει τα απαραίτητα στοιχεία από όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά που θα της επέτρεπαν να υπολογίσει αξιόπιστα τα μερίδια αγοράς με βάση την αξία.

Γ.2.2.2. Μερίδια αγοράς στο Ηνωμένο Βασίλειο

Πίνακας 6 - μερίδια αγοράς θαλάσσιων κρουαζιερών στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2001, με βάση τις ΕΗΚ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Επιτροπή, έρευνα αγοράς.

(131) Η σχεδιαζόμενη πράξη θα οδηγούσε στη συνένωση της μεγαλύτερης επιχείρησης με έναν από τους ανταγωνιστές της στις κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας, την Carnival (ο άλλος ανταγωνιστής στην ίδια κατηγορία είναι η RCCL, η οποία έχει παρόμοιο μερίδιο αγοράς με την Carnival στο Ηνωμένο Βασίλειο). Η νέα οντότητα θα κατείχε το [35-45 %]* της αγοράς του Ηνωμένου Βασιλείου (με βάση τις ΕΗΚ). Το ισχυρότερο σήμα της POPC στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι η P & O Cruises με μερίδιο αγοράς [20-30 %]*. Το μερίδιο αγοράς της Carnival στο Ηνωμένο Βασίλειο προκύπτει από την εκμετάλλευση διαφόρων σημάτων, εκ των οποίων το σημαντικότερο είναι η Cunard με ποσοστό [0-5 %]*.

(132) Η Επιτροπή δεν μπόρεσε να προβεί σε αξιόπιστο υπολογισμό του συνδυασμένου μεριδίου αγοράς των μερών με βάση την αξία των πωλήσεων. Ωστόσο, το μερίδιο αγοράς που θα προέκυπτε με αυτή τη μέθοδο θα ήταν υψηλότερο από αυτό που προκύπτει με βάση τις ΕΗΚ, διότι τα μέρη ασκούν δραστηριότητες στη διακεκριμένη κατηγορία των θαλάσσιων κρουαζιερών και έτσι οι μέσες ημερήσιες τιμές των κρουαζιερών τους είναι υψηλότερες.

(133) Η Επιτροπή εξέτασε την πιθανή επίδραση που μπορούν να έχουν στα μερίδια αγοράς (με βάση τις ΕΗΚ) οι αλλαγές στη σύνθεση των στόλων και τα σχέδια σχετικά με τη χρησιμοποίηση των πλοίων και τη σύνθεση των επιβατών μέχρι το 2004. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις αλλαγές χωρητικότητας που έχουν ανακοινώσει τα μέρη και οι ανταγωνιστές τους, ενώ ζήτησε επίσης να ενημερωθεί από τους συμμετέχοντες στην αγορά σχετικά με αλλαγές χωρητικότητας που δεν έχουν ανακοινωθεί. Για το ανωτέρω χρονικό διάστημα οι παραδόσεις νέων πλοίων μπορούν να θεωρηθούν βέβαιες με σχετική ασφάλεια. Η έρευνα αυτή έδειξε ότι το μερίδιο αγοράς της Cunard ενδέχεται να αυξηθεί [...]*(58). Δεδομένου ότι η POPC αυξάνει επίσης τη χωρητικότητά της(59) επάνω από το μέσο όρο, το μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας θα μπορούσε να σημειώσει μικρή αύξηση εντός των δύο επόμενων ετών, εφόσον δεν αποσυρθούν περισσότερα πλοία από όσα προορίζονται ήδη για απόσυρση. Ωστόσο, λόγω της αναπόφευκτης αβεβαιότητας των προβλέψεων αυτού του είδους, η Επιτροπή δεν θεωρεί σκόπιμο να βασίσει σε αυτές την απόφασή της.

Γ.2.3. Θέση των σημάτων στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου

Γ.2.3.1. Προτιμήσεις: γλώσσα και πολιτιστικοί κώδικες: βρετανικός/διεθνής

(134) Μια μερίδα των καταναλωτών του Ηνωμένου Βασιλείου προτιμά τις κρουαζιέρες που εκφράζουν τις εθνικές τους αισθητικές αντιλήψεις και προτιμήσεις, και όπου η μοναδική ή κυρίαρχη γλώσσα είναι η αγγλική. Η έρευνα αγοράς της Επιτροπής έδειξε όμως ότι υπάρχει και ένα ποσοστό του βρετανικού πληθυσμού που προτιμά τις κρουαζιέρες που αποπνέουν μια διεθνή αίσθηση. Βασικά υπάρχουν δύο τύποι κρουαζιέρας με διεθνή χαρακτήρα, οι κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου και οι κρουαζιέρες μεσογειακού πανευρωπαϊκού τύπου. Υπάρχει επίσης ένα ποσοστό των επιβατών κρουαζιερών που δεν έχουν σαφή προτίμηση για μία από τις δύο βασικές κατηγορίες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που υπέβαλαν οι ταξιδιωτικοί πράκτορες στο πλαίσιο της έρευνας της Επιτροπής, οι προτιμήσεις επιμερίζονται κατά μέσον όρο ως εξής: οι κρουαζιέρες βρετανικού τύπου συγκεντρώνουν το 60 % των προτιμήσεων, οι κρουαζιέρες διεθνούς τύπου το 25 % περίπου, ενώ ένα 20 % περίπου των καταναλωτών δεν εκφράζει ιδιαίτερη προτίμηση(60). Η μελέτη [που εκπονήθηκε κατ' εντολή της POPC]* καταλήγει σε διαφορετικά ποσοστά. Ανάλογα με την εξεταζόμενη ομάδα, η μελέτη εξετάζει τη "βρετανικότητα" και καταλήγει στα ακόλουθα αποτελέσματα:

Μόλις το [25-35 %]* των "δυνητικών επιβατών κρουαζιέρας" θα προτιμούσαν μια κρουαζιέρα βρετανικού τύπου, αλλά μεταξύ αυτών το [50-60 %]* θα ήταν διατεθειμένο να καταβάλει προσαυξημένη τιμή. Οι μεγαλύτερης ηλικίας δυνητικοί επιβάτες κρουαζιέρας προσελκύονται περισσότερο από τις κρουαζιέρες βρετανικού τύπου ([40-50 %]*) μεταξύ των ατόμων άνω των 65 ετών), ενώ το ίδιο ισχύει και για όσους έχουν κάνει πολλές κρουαζιέρες ([40-50 %]*). Περισσότερο από το [35-45 %]* των προηγούμενων επιβατών της P & O προτιμούν τα πλοία βρετανικού τύπου, όπως και περισσότερο από το [45-55 %]* των επιβατών μιας ομάδας άλλων σημάτων που οργανώνουν κρουαζιέρες διακεκριμένης κατηγορίας βρετανικού τύπου, όπως οι Cunard, Fred Olsen, Page& Moy, Saga, και Swan Hellenic. Ωστόσο, το [60-70 %]* των προηγούμενων επιβατών κρουαζιέρας και το [50-60 %]* των δυνητικών επιβατών κρουαζιέρας είτε δεν έχουν ιδιαίτερη προτίμηση είτε προτιμούν τις κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου. Οι προτιμήσεις για πλοία αμερικανικού τύπου παρουσιάζουν έντονες διαφοροποιήσεις και κυμαίνονται μεταξύ [5-15 %]* περίπου (μεταξύ των επιβατών "κρουαζιερών βρετανικού τύπου" της Cunard) και [25-35 %]* περίπου (μεταξύ προηγούμενων επιβατών κρουαζιερών αμερικανικού τύπου)(61).

(135) Τα ανωτέρω αποτελέσματα δείχνουν ότι ενώ μια μερίδα δυνητικών και προηγούμενων επιβατών κρουαζιέρας του Ηνωμένου Βασιλείου προτιμά τις κρουαζιέρες βρετανικού τύπου, η ομάδα που δεν εξέφρασε καμία ιδιαίτερη προτίμηση είναι ακόμη μεγαλύτερη, και επιπλέον μια άλλη ομάδα προτιμά τις κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου. Όσον αφορά την Cunard, πρέπει να σημειωθεί ότι παρόλο που θεωρείται από το κοινό ως βρετανικό σήμα, έχει πολλούς αμερικανούς πελάτες, ιδίως στον έναν από τους δύο τομείς στους οποίους έχει επικεντρωθεί, δηλαδή στη γραμμή του Ατλαντικού, όπου χρησιμοποιείται το πλοίο Queen Elizabeth II της Cunard, το οποίο από το 2003 θα αντικατασταθεί από το νέο της πλοίο Queen Mary.

Γ.2.3.2. Πλησιέστερες εναλλακτικές λύσεις

(136) Στο πλαίσιο έρευνας που διεξάχθηκε εκ μέρους της RCCL, οι ερευνητές ρώτησαν καταναλωτές που είχαν κάνει κρουαζιέρα στο παρελθόν ποιο σήμα θεωρούσαν ως την πλησιέστερη εναλλακτική λύση σε σχέση με το σήμα που είχαν επιλέξει(62). Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας συνοψίζονται στον πίνακα 7. Πρέπει να υπογραμμιστούν δύο σημεία. Πρώτον, οι κρουαζιέρες πανευρωπαϊκού και μεσογειακού τύπου, οι οποίες αποτελούν το 10 % σχεδόν των θαλάσσιων κρουαζιερών που πωλούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο, εξαιρέθηκαν από την έρευνα. Δεύτερον, και κυριότερο, οι πελάτες κλήθηκαν να απαντήσουν μόνο στο ερώτημα ποια θεωρούν ως την πλησιέστερη εναλλακτική λύση και όχι ποιες θα ήταν όλες οι δυνατές εναλλακτικές λύσεις γι' αυτούς. Ως εκ τούτου, τα αποτελέσματα της έρευνας εκφράζουν μερικώς μόνο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι πελάτες την ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των οργανωτών κρουαζιερών. Για παράδειγμα, μια πελάτισσα της P & O Cruises που απάντησε ότι θεωρούσε την Fred Olsen ως την πλησιέστερη εναλλακτική της λύση, θα μπορούσε επίσης να θεωρεί ως εναλλακτική λύση μια άλλη επιχείρηση, όπως η Thomson. Οι δευτερεύουσες αυτές σχέσεις δεν περιλαμβάνονται στα στοιχεία του πίνακα 7. Ο πίνακας είναι ενδεικτικός για τις εναλλακτικές λύσεις των καταναλωτών, αλλά δεν αντικατοπτρίζει όλες τις εναλλακτικές λύσεις που εξέτασαν οι καταναλωτές όταν επέλεξαν κρουαζιέρα.

Πίνακας 7: Πλησιέστερη εναλλακτική λύση για πελάτες από το Ηνωμένο Βασίλειο

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Έκθεση της Conquest επί τηλεφωνικών συνεντεύξεων μεταξύ επιβατών κρουαζιερών του Ηνωμένου Βασιλείου, Μάιος 2002.

(137) Τα μεγαλύτερα ποσοστά των πελατών της Cunard και της P & O Cruises θεωρούν τις δύο εταιρείες ως τις πλησιέστερες εναλλακτικές λύσεις (46 % και 26 %). Ωστόσο, οι πελάτες της P & O Cruises και της Cunard στο σύνολό τους θεωρούν μια πλειάδα άλλων ανταγωνιστών ως τον πλησιέστερο ανταγωνιστή των εν λόγω σημάτων. Για τους πελάτες της P & O Cruises, οι βρετανικού τύπου κρουαζιέρες της Fred Olsen θεωρούνται ως η πλησιέστερη εναλλακτική λύση για το 18 % των ερωτηθέντων, ενώ το ίδιο ισχύει για το 13 % των πελατών της Cunard. Οι πελάτες της Fred Olsen απάντησαν ότι θεωρούν την P & O Cruises (45 %) και την Cunard (13 %) ως τις πλησιέστερες εναλλακτικές λύσεις.

(138) Οι πελάτες της P & O Cruises και της Cunard θεωρούν επίσης τα προϊόντα αμερικανικού τύπου ως την πλησιέστερη εναλλακτική λύση. Συνολικά, το 24 % των πελατών της P & O Cruises θεωρούν ως πλησιέστερη εναλλακτική λύση τα προϊόντα των σημάτων RCI, NCL ή Celebrity (τα οποία ανήκουν σε ανταγωνιστές των μερών). Εάν συμπεριληφθούν η Princess και η Carnival CCL, το ανωτέρω ποσοστό αυξάνεται σε 31 %. Η RCI είναι το μοναδικό σήμα αμερικανικού τύπου που αναφέρεται συχνότερα ως η πλησιέστερη εναλλακτική λύση από πελάτες της Cunard και της P & O Cruises. Οι πελάτες σημάτων αμερικανικού τύπου θεωρούν την P & O Cruises και άλλα σήματα αμερικανικού τύπου ως τις πλησιέστερες εναλλακτικές λύσεις. Τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματα της [μελέτης που εκπονήθηκε κατ' εντολή της POPC]* (βλέπε αιτιολογική σκέψη 135 ανωτέρω) που δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό των δυνητικών επιβατών κρουαζιέρας στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχουν ιδιαίτερη προτίμηση μεταξύ των κρουαζιερών βρετανικού και αμερικανικού τύπου.

Γ.2.3.3. Η θέση των μερών στα τμήματα της αγοράς του Ηνωμένου Βασιλείου που διακρίνονται με βάση το πολιτιστικό ύφος των κρουαζιερών

(139) Η POPC είναι παρούσα στο τμήμα των κρουαζιερών αμερικανικού τύπου με το σήμα Princess, που κατέχει μερίδιο αγοράς [0-10 %]* στο Ηνωμένο Βασίλειο. Κατόπιν της συγκέντρωσης θα αποκτήσει τα σήματα HAL (που θεωρείται ως στενός ανταγωνιστής του σήματος Princess, όπως δείχνει η έρευνα αγοράς της Επιτροπής) και CCL, που κατέχουν 1 % έκαστο. Θα έχει επίσης ελαφρώς ενισχυμένη παρουσία στις κρουαζιέρες αμερικανικού τύπου και μικρή, αλλά αμετάβλητη παρουσία στις κρουαζιέρες μεσογειακού/πανευρωπαϊκού τύπου.

(140) Κατόπιν της σχεδιαζόμενης συγκέντρωσης, η νέα επιχείρηση θα είχε ισχυρότερη θέση στις κρουαζιέρες βρετανικού τύπου. Ωστόσο, όπως δείχνει η μελέτη [που εκπονήθηκε κατ' εντολή της POPC]* (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 134 έως 135 ανωτέρω), οι πελάτες κρουαζιερών βρετανικού τύπου θεωρούν τις κρουαζιέρες άλλου τύπου ως βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις.

Γ.2.3.4. Η θέση των μερών στα τμήματα της αγοράς του Ηνωμένου Βασιλείου που διακρίνονται με βάση την ποιότητα των κρουαζιερών

(141) Τα μέρη π