ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Ιουλίου 1997 σχετικά με την υπό όρους έγκριση των ενισχύσεων που χορήγησε η Γαλλία στον όμιλο GAN (Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (98/204/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως τα άρθρα 92 και 93,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως τα άρθρα 61 και 62,

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (1), σύμφωνα με τα ανωτέρω άρθρα,

Εκτιμώντας:

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η GAN είναι δημόσιος χρηματοοικονομικός όμιλος που ασκεί δραστηριότητες στον τραπεζικό και στον ασφαλιστικό τομέα. Αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα από το 1993, αφότου εμφανίστηκαν ζημίες στα περιουσιακά στοιχεία της στον τομέα των ακινήτων και στις ασφαλιστικές της δραστηριότητες. Τα προβλήματα αυτά οδηγήσαν το γαλλικό κράτος το 1995 στην απόφαση να χορηγήσει στήριξη στη GAN υπό μορφή αύξησης κεφαλαίου μέσω εισφοράς τίτλων αξίας 2,86 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 1996 η Επιτροπή, αφού εξέτασε το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης της GAN και της θυγατρικής της UIC, καθώς και την έκθεση λογιστικού ελέγχου της τράπεζας συμβούλου του δημοσίου (Morgan Stanley), αποφάσισε να χαρακτηρίσει την εν λόγω πράξη ως μη κοινοποιηθείσα κρατική ενίσχυση (ενίσχυση ΝΝ 43/96) και να την εγκρίνει υπό την προϋπόθεση ότι θα εκτελεστεί πλήρως το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης που της είχε υποβληθεί. Το εν λόγω πρόγραμμα προέβλεπε, κυρίως, την εκχώρηση της πλειοψηφίας του κεφαλαίου του τραπεζικού ομίλου CIC, προκειμένου να καταστεί δυνατή η αποκατάσταση της βιωσιμότητας και η ελαχιστοποίηση των στρεβλωτικών συνεπειών της ενίσχυσης.

Με επιστολές της 28ης Φεβρουαρίου και της 3ης Μαρτίου 1997, οι γαλλικές αρχές υποστήριξαν ότι οι εγκριθείσες ενισχύσεις ήταν ανεπαρκείς, λόγω κυρίως της επιδείνωσης της χρηματοοικονομικής κατάστασης του ομίλου όσον αφορά τις δραστηριότητες χρηματοδότησης του τομέα των ακινήτων και της αποτυχίας της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης της CIC και, ως εκ τούτου, κοινοποίησαν συμπληρωματικές ενισχύσεις ύψους περίπου 20 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων.

Στις 12 Μαρτίου 1997, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει εκ νέου τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης σχετικά με την αύξηση κεφαλαίου ύψους 2,86 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων που πραγματοποιήθηκε το 1995, καθώς και να κινήσει την ίδια διαδικασία σχετικά με τα νέα κοινοποιηθέντα μέτρα ενίσχυσης, δηλαδή την αύξηση κεφαλαίου ύψους 11 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων που πρόκειται να πραγματοποιηθεί το 1997 και τη δέσμευση του κράτους να αναλάβει τις ζημίες της GAN μέχρι ποσού που εκτιμάται σε 9 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα. Η απόφαση της Επιτροπής κοινοποιήθηκε στις γαλλικές αρχές με επιστολή της 8ης Απριλίου 1997 (SG/97/D/2644).

Η Επιτροπή προσέφυγε στη συνδρομή μιας πρώτης τάξεως εμπορικής τράπεζας με διεθνή δραστηριότητα με την ιδιότητα του συμβούλου, προκειμένου να εξετάσει λεπτομερώς τα έγγραφα που υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές σχετικά με την κατάσταση του ομίλου GAN, το πρόγραμμα αναδιάρθρωσής του, και ιδίως τη βιωσιμότητά του.

Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές συνεργάστηκαν άριστα με την Επιτροπή, παρέχοντας όλα τα πληροφοριακά στοιχεία που ζητήθηκαν. Με επιστολή της 18ης Ιουλίου 1997, ο γάλλος υπουργός Οικονομίας, Οικονομικών και Βιομηχανίας κοινοποίησε στην Επιτροπή τις δεσμεύσεις της γαλλικής κυβέρνησης έναντι του ομίλου GAN. Δεν υποβλήθηκαν γραπτές παρατηρήσεις από άλλους ενδιαφερόμενους εντός των προθεσμιών που προβλέπονται από την παρούσα διαδικασία.

2. Η GAN ΚΑΙ ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΜΙΑΣ ΤΗΣ ΝΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΘΕΙ ΣΤΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ

Η GAN είναι χρηματοοικονομικός όμιλος εισηγμένος στο χρηματιστήριο και ελεγχόμενος από το κράτος (που κατέχει άνω του 80 % του κεφαλαίου της Sociιtι Centrale du GAN, εταιρείας χαρτοφυλακίου του ομίλου), ο οποίος δραστηριοποιείται στον ασφαλιστικό και τον τραπεζικό τομέα. Στον ασφαλιστικό τομέα η GAN κατέχει την πέμπτη θέση στη Γαλλία από άποψη κύκλου εργασιών (περίπου 53,5 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα το 1996) μετά τους ιδιωτικούς ομίλους AXA-UAP και AGF. Από τους υπόλοιπους ανταγωνιστές της, σημαντικότεροι είναι ο ιδιωτικός όμιλος Victoire και οι ενώσεις αλληλασφάλισης. Το μερίδιο αγοράς της GAN στη γαλλική ασφαλιστική αγορά κυμαίνεται γύρω στο 5 %. Η GAN ελέγχει με ποσοστό 93 % τον τραπεζικό όμιλο CIC, ένα δίκτυο δέκα περιφερειακών τραπεζών με συνολικό ισολογισμό υψηλότερο των 600 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων και καθαρό τραπεζικό προϊόν (ΚΤΠ) για το 1996 ύψους περίπου 17 δισεκατομμυρίων, με αποτέλεσμα να κατέχει την πέμπτη θέση μεταξύ των τραπεζών που είναι μέλη της γαλλικής ένωσης τραπεζών (2). Ο όμιλος CIC, που δραστηριοποιείται ιδιαίτερα στη χρηματοδότηση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), ασκούσε επίσης δραστηριότητες στον τομέα των ακινήτων μέσω της θυγατρικής της UIC, η οποία μεταβιβάστηκε στη συνέχεια στη GAN. Σήμερα η UIC ελέγχεται από τη Sociιtι Centrale du GAN κατά 97 %. Ο όμιλος κατέχει επίσης βιομηχανικές συμμετοχές.

Ο όμιλος GAN απασχολεί 9 600 εργαζομένους στον ασφαλιστικό τομέα στη Γαλλία (από τους οποίους οι 5 150 είναι διοικητικό προσωπικό, οι 2 450 έμμισθοι ασφαλιστές, ενώ οι 2 000 είναι ασφαλιστικοί πράκτορες), 4 100 εργαζομένους στον ασφαλιστικό τομέα στο εξωτερικό, 21 350 εργαζομένους στον τραπεζικό όμιλο CIC και 560 στην UIC.

Οι δραστηριότητες της GAN καλύπτουν όλο το φάσμα των ασφαλειών, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλισης ζημιών (τόσο επιχειρήσεων όσο και ιδιωτών) και της ασφάλειας ζωής και κεφαλαιοποίησης. Οι διάφορες ασφαλιστικές εταιρείες ανήκουν στην εταιρεία χαρτοφυλακίου GAN SA. Το δίκτυο διανομής των προϊόντων αποτελείται από ασφαλειομεσίτες, ασφαλιστικούς πράκτορες και από την εταιρεία Socapi. Η Socapi, την οποία κατέχουν από κοινού (50/50) η GAN και ο τραπεζικός όμιλος CIC, χρησιμοποιεί το τραπεζικό δίκτυο του ομίλου CIC για τη διανομή προϊόντων ασφάλειας ζωής. Καίτοι η εκ παραλλήλου άσκηση τραπεζικών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων είναι πολύ διαδεδομένη μεταξύ των τραπεζικών και των ασφαλιστικών ομίλων, η GAN είναι σχεδόν η μοναδική γαλλική ασφαλιστική εταιρεία που ελέγχει έναν τραπεζικό όμιλο (3), ενώ το αντίστροφο, δηλαδή ο έλεγχος ασφαλιστικών εταιρειών από τράπεζες, είναι πολύ πιο συνηθισμένο.

Η GAN ασκεί δραστηριότητες και στο εξωτερικό (κυρίως στη Μεγάλη Βρετανία, αλλά και στην Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Γερμανία, την Ελβετία, το Μαρόκο, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά), όπου πραγματοποιεί το 25 % περίπου του κύκλου εργασιών της.

Τα προβλήματα της GAN αφορούν τις δραστηριότητές της τόσο στον τραπεζικό όσο και στον ασφαλιστικό τομέα: οι τραπεζικές της δραστηριότητες δέχθηκαν σοβαρό πλήγμα από την κρίση των ακινήτων και την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης των ΜΜΕ. Οι δραστηριότητές της στον τομέα των ασφαλίσεων ζημιών υπέστησαν τις συνέπειες της στρατηγικής επιθετικής επέκτασης που εφαρμόστηκε κατά την ανοδική φάση του οικονομικού κύκλου. Το 1993 ο τραπεζικός όμιλος CIC κατείχε, μέσω της θυγατρικής της UIC και της εξειδικευμένης εταιρείας Sofal, κακής ποιότητας απαιτήσεις και στοιχεία του ενεργητικού που συνδέονταν με σχέδια στον τομέα των ακινήτων ύψους περίπου 19 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων, γεγονός που ανάγκασε τη GAN να παρέμβει για να «αποσύρει» την UIC από τον ενοποιημένο ισολογισμό της CIC, ούτως ώστε να της επιτρέψει να τηρήσει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τους κανόνες που διέπουν τον τραπεζικό τομέα. Στη συνέχεια, αποδείχτηκε ότι ούτε η ίδια η GAN μπορούσε να αντεπεξέλθει στη μείωση της αξίας αυτών των απαιτήσεων, με αποτέλεσμα να αναγκαστεί να καταφύγει σε δύο δομές διαχωρισμού (Parixel και Bβticrιdit) προκειμένου να μην εμφανίζονται οι κίνδυνοι αυτοί στον ενοποιημένο ισολογισμό της. Ωστόσο, δεδομένου ότι ο όμιλος GAN ήταν ο εγγυητής και η πηγή χρηματοδότησης των δομών διαχωρισμού, οι κίνδυνοι που σχετίζονταν με τις δομές αυτές δεν διευθετήθηκαν, αλλά εξαπλώθηκαν στο χρόνο και διαμοιράστηκαν στις διάφορες επιχειρήσεις του ομίλου, με την ελπίδα ότι τα κέρδη του ομίλου θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν τις ζημίες των δομών αυτών. Λόγω των πενιχρών αποτελεσμάτων στον τομέα των ασφαλειών, η GAN δεν μπόρεσε να αντισταθμίσει το έλλειμμα από τις δραστηριότητές της στον τομέα των ακινήτων και χρειάστηκε να προσφύγει στη συνδρομή του κράτους, το οποίο αποφάσισε να της εισφέρει 2,86 δισεκατομμύρια σε τίτλους της Elf και της CIC το 1995 και άλλες ενισχύσεις ύψους περίπου 20 δισεκατομμυρίων το 1997. Η συνδρομή του κράτους επέτρεψε κατ' αυτόν τον τρόπο στη GAN να περιορίσει τις ζημίες της σε ενοποιημένη βάση σε 1,8 δισεκατομμύρια το 1995 και σε 5,7 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα το 1996.

Τα προβλήματα της GAN, και ειδικότερα της τραπεζικής θυγατρικής της UIC εντάσσονται στο πλαίσιο της κρίσης του τομέα των ακινήτων στη Γαλλία, που παρουσιάστηκε μετά την έξαρση της κερδοσκοπίας στο τέλος της δεκαετίας του '80 και έπληξε λιγότερο ή περισσότερο αρκετά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ιδίως δημόσια. Έτσι, τα ιδρύματα που βρέθηκαν στη δίνη του κύματος κερδοσκοπίας, τα ιδρύματα που εξειδικεύονται στη χρηματοδότηση του τομέα των ακινήτων και τα ιδρύματα που αντέδρασαν με μεγάλη καθυστέρηση στην αντιστροφή πορείας της αγοράς υπέστησαν πολύ μεγάλες ζημίες. Ορισμένα ιδρύματα, κυρίως δημόσια, όπως η Crιdit Lyonnais, η Comptoir des Entrepreneurs, η Crιdit Foncier, η Sociιtι Marseillaise de Crιdit και η GAN μπόρεσαν να προσφύγουν στη συνδρομή του κράτους. Ορισμένα άλλα ιδρύματα, όπως οι όμιλοι Suez και Paribas χρειάστηκε να προβούν σε δραστικές αναδιαρθρώσεις. Άλλα ιδρύματα, όπως η BRED μπόρεσαν να επωφεληθούν από το συλλογικό ταμείο εγγύησης των «banques populaires». Άλλες τράπεζες πάλι, όπως η La Hιnin και η Banque Pallas Stern, τέθηκαν υπό δικαστική διαδικασία.

Στη Γαλλία επικρατεί μεγάλη αναταραχή στον ασφαλιστικό τομέα λόγω της μετάβασης σε ένα ολοένα και ανταγωνιστικότερο σύστημα, μετά τη μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού κώδικα το 1989. Για το λόγο αυτόν τα περιθώρια κέρδους έχουν μειωθεί και, ελλείψει επαρκούς αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων και του τομέα, η αποδοτικότητα υποχώρησε ραγδαία. Από το 1984 μέχρι το 1994 η αποδοτικότητα επί των ιδίων κεφαλαίων μειώθηκε, όσον αφορά την ασφάλιση ζημιών, από 14 σε 0,4 % και, όσον αφορά την ασφάλεια ζωής, από 18 σε 8,9 %. Ο κλάδος ασφαλίσεως ζημιών διήλθε από μια καμπή του οικονομικού κύκλου στις αρχές της δεκαετίας του '90, η οποία αφορούσε κυρίως τον κίνδυνο «επιχειρήσεις» και τον κίνδυνο «αυτοκίνητα» και χαρακτηριζόταν από πολύ έντονη αύξηση του ποσοστού των ζημιών και του κόστους αποζημίωσης.

Στον κλάδο ασφαλίσεως ζημιών η GAN πληρώνει σήμερα το τίμημα μιας απρόσφορης πολιτικής ανάπτυξης με στόχο την πάση θυσία κατάκτηση μεριδίων αγοράς, που την οδήγησε σε παρακινδυνευμένες ενέργειες. Οι ενώσεις αλληλασφάλισης και οι ιδιωτικοί όμιλοι, όπως ο όμιλος ΑΧΑ, επλήγησαν σχετικά λιγότερο, καθότι τήρησαν μεγαλύτερες αποστάσεις από τις κερδοσκοπικές συναλλαγές επί ακινήτων και εφάρμοσαν ένα αποτελεσματικότερο σύστημα ελέγχου των ζημιών.

Στον ακόλουθο πίνακα καταγράφονται οι ζημίες της GAN από το 1992, σύμφωνα με τα στοιχεία που διαβίβασαν οι γαλλικές αρχές (πίνακας 1).

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Η πρόσφατη δραματική επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της GAN κατέστη φανερή από τους λογιστικούς ελέγχους των θυγατρικών του ομίλου στον τομέα των ακινήτων. Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, στα μέσα του 1996 η GAN ανακοίνωσε στο μέτοχό της νέες προβλέψεις για το 1996, οι οποίες εμφάνιζαν καθαρή επιδείνωση και καθιστούσαν ανέφικτο τον ισοσκελισμό των ζημιών εντός του 1996. Ειδικότερα, η GAN ανακοίνωσε ότι αναμένονται νέες ζημίες της UIC, ενώ τα αποτελέσματα του κλάδου ασφαλειών ήταν χαμηλότερα από τις προβλέψεις. Ενώπιον της ραγδαίας αυτής επιδείνωσης και των ανησυχιών που ενέπνεαν ολοένα και περισσότερο οι προβλέψεις των αποτελεσμάτων του 1996, το κράτος αποφάσισε να θέσει ως όρο για την έγκριση των εξαμηνιαίων λογαριασμών του 1996 τη διενέργεια πλήρους λογιστικού ελέγχου των θυγατρικών του ομίλου στον τομέα των ακινήτων πριν από την έγκριση των λογαριασμών του 1996. Η πλήρης επανεξέταση της κατάστασης της θυγατρικής UIC και των δομών διαχωρισμού κατέστησε φανερή την ανάγκη σύστασης πρόσθετων προβλέψεων ύψους περίπου 14 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων και οδήγησε το κράτος στην απόφαση να παρέμβει για δεύτερη φορά προς στήριξη της GAN, με δέσμη ενισχύσεως ύψους 20 δισεκατομμυρίων.

3. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ GAN

Κατά την αξιολόγηση των κρατικών παρεμβάσεων, η Επιτροπή εφαρμόζει εν γένει «την αρχή του ιδιώτη επενδυτή που δραστηριοποιείται στην οικονομία της αγοράς», όπως αναφέρεται στην ανακοίνωσή της σχετικά με τις δημόσιες επιχειρήσεις (4). Στην ανακοίνωση αυτή ορίζεται ότι υφίσταται κρατική ενίσχυση σε μια πράξη όταν δεν θα την επιχειρούσε ένας ιδιώτης επενδυτής ευρισκόμενος σε παρόμοια θέση και δραστηριοποιούμενος υπό κανονικές συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Όσον αφορά τις κρατικές συμμετοχές στο εταιρικό κεφάλαιο μιας επιχείρησης, θεωρείται ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα είχε προβεί σε παρόμοια ενέργεια, και συνεπώς τεκμαίρεται η ύπαρξη ενίσχυσης, όταν η χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρείας δεν επιτρέπει την επάνοδο της απόδοσης του επενδεδυμένου κεφαλαίου σε κανονικά επίπεδα (υπό μορφή μερισμάτων ή κερδών) εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος (5). Στην περίπτωση χορήγησης δημόσιων εγγυήσεων, τεκμαίρεται η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης όταν η εγγύηση δεν έχει χορηγηθεί επ' ανταλλάγματι ή όταν το αντάλλαγμα δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκές σε σχέση με τους ιδιαίτερα μεγάλους ή εκτεταμένους στο χρόνο κινδύνους που συνεπάγεται η πράξη.

Τα μέτρα που ενδέχεται να περιέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης είναι η αύξηση κεφαλαίου ύψους 2,86 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων που πραγματοποιήθηκε το 1995 μέσω της εισφοράς τίτλων της Elf και της CIC - πράξη που δεν είχε κοινοποιηθεί-, καθώς και τα μέτρα που κοινοποιήθηκαν πρόσφατα συνολικού ύψους 20 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων.

Όσον αφορά την πρώτη πράξη, ύψους 2,86 δισεκατομμυρίων, πρόκειται για εισφορά από το κράτος 5 327 509 μετοχών της Elf Aquitaine (ήτοι 2 % περίπου του κεφαλαίου της), 2 041 428 μετοχών της Compagnie Financiθre de CIC et de l'Union europιenne (ήτοι το 7,13 % περίπου του κεφαλαίου της) και 1 125 724 πιστοποιητικών δικαιωμάτων ψήφου της Compagnie Financiθre de CIC et de l'Union europιenne (ήτοι 7,13 % περίπου των συνολικών δικαιωμάτων ψήφου) έναντι αύξησης της συμμετοχής του κράτους στην GAN με την απόκτηση 10 829 505 μετοχών της Sociιtι Centrale du GAN που αντιστοιχούν στο 18,93 % του κεφαλαίου της μετά την πράξη εισφοράς τίτλων.

Η δεύτερη πράξη, ύψους 20 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων, επιμερίζεται ως εξής:

α) χορήγηση κεφαλαίου 11 δισεκατομμυρίων προκειμένου να ανασυσταθούν τα ίδια κεφάλαια της UIC μετά τις ζημίες που υπέστη το 1996 και να αποκτήσουν οι ασφαλιστικές εταιρείες την κατάλληλη χρηματοοικονομική διάρθρωση, σύμφωνα με το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο. Έτσι χορηγήθηκαν 7,1 δισεκατομμύρια στην UIC και 3,9 δισεκατομμύρια στις ασφαλιστικές εταιρείες 7

β) δέσμευση του κράτους να καλύψει τις ζημίες - των οποίων το ύψος εκτιμάται σε 9 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα - που θα επωμισθεί η GAN SA όταν ενεργοποιηθούν οι εγγυήσεις που θα αναγκασθεί να χορηγήσει, στο πλαίσιο του προγράμματος αναδιάρθρωσης, για τα δάνεια προς την εταιρεία διαχωρισμού στον τομέα των ακινήτων, η οποία ιδρύθηκε το 1994 με την επωνυμία Bβticrιdit Finance et Cie.

3.1. Αξιολόγηση της παλαιάς ενίσχυσης

Στις 18 Σεπτεμβρίου 1996 η Επιτροπή έκρινε, βάσει των διαθέσιμων στοιχείων, ότι η πράξη αύξησης κεφαλαίου, ύψους 2,86 δισεκατομμυρίων, συνιστούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, αλλά ότι μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), παρά το γεγονός ότι η ενίσχυση δεν είχε κοινοποιηθεί.

Πράγματι, από την εξέταση του επιχειρηματικού προγράμματος προέκυπτε ότι η πράξη δεν είχε επαρκή απόδοση ώστε να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι το κράτος είχε ενεργήσει όπως ένας ιδιώτης επενδυτής. Το επιχειρηματικό πρόγραμμα προέβλεπε ότι η GAN θα υφίστατο ζημίες ύψους 1 785 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων το 1995 και θα αποκόμιζε κέρδη ύψους 120 και 1 574 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων κατά το 1996 και 1997, αντίστοιχα. Ακόμη και εάν γίνονταν δεκτές οι προβλέψεις του επιχειρηματικού προγράμματος, ήταν φανερό ότι τα μελλοντικά κέρδη δεν αρκούσαν για να αντισταθμιστεί η αρχική ζημία και τα διαφυγόντα κέρδη των πρώτων ετών επί της επένδυσης, ούτε σε απόλυτη τιμή ούτε κατόπιν αναγωγής στην παρούσα αξία, με ένα ικανοποιητικό επιτόκιο εσωτερικής απόδοσης υπολογιζόμενο σε 12 % (6). Όσον αφορά την επόμενη περίοδο, λαμβανομένων υπόψη των προβλέψεων της GAN για ποσοστό αποδοτικότητας περίπου 12 %, ήταν επίσης φανερό ότι η GAN δεν θα μπορούσε να αποκομίσει πρόσθετα κέρδη ούτως ώστε να αντισταθμίσει τις προηγούμενες ζημίες και ταυτόχρονα να αποδώσει στο κράτος, ως μέτοχο, ικανοποιητική απόδοση. Η Επιτροπή είχε επίσης επισημάνει ότι το κράτος ήταν ο μόνος μέτοχος της GAN που συμμετείχε στην πράξη, ενώ οι άλλοι μέτοχοι (ιδίως οι μέτοχοι του χρηματιστηρίου και οι αλλοδαποί) είχαν αποφασίσει να απόσχουν.

Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές δεν προσκόμισαν νέα στοιχεία που θα μπορούσαν να τροποποιήσουν το ανωτέρω συμπέρασμα. Κατά συνέπεια, το συμπέρασμα στο οποίο είχε καταλήξει στο παρελθόν η Επιτροπή χαρακτηρίζοντας ως ενίσχυση την αύξηση κεφαλαίου ύψους 2,86 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων εξακολουθεί να ισχύει απόλυτα.

3.2. Αξιολόγηση των νέων μέτρων ενίσχυσης

Όσον αφορά τα νέα κρατικά μέτρα υπέρ του ομίλου GAN, που περιλαμβάνουν αυξήσεις κεφαλαίου ύψους 11 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων περίπου και εγγύηση του κράτους που εκτιμάται σε 9 δισεκατομμύρια περίπου, οι γαλλικές αρχές υποστήριξαν ότι τα μέτρα αυτά κατέστησαν απαραίτητα μετά τον ενδελεχή έλεγχο της κατάστασης της θυγατρικής UIC και των δομών διαχωρισμού, από τον οποίο προέκυψε ότι ο όμιλος έχει ανάγκη προβλέψεων ύψους 14 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων περίπου, με αποτέλεσμα η κατάσταση του ομίλου - και ειδικότερα ορισμένων εταιρειών του - να παρουσιάζεται σε μεγάλο βαθμό ασυμβίβαστη προς τις κανονιστικού χαρακτήρα υποχρεώσεις και τις υποχρεώσεις προληπτικής εποπτείας τις οποίες οφείλει να τηρεί.

Ειδικότερα, τα αποτελέσματα αυτά αντικατοπτρίζουν:

- την κάμψη της αγοράς ακινήτων, καθώς και το κόστος που απορρέει από τη διαδικασία απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, το οποίο υπήρξε αισθητά υψηλότερο από το προβλεπόμενο,

- την αλλαγή προοπτικής, που σήμαινε στην πράξη την ταχεία εκχώρηση ακινήτων, των οποίων η λογιστική αξία προσδιορίστηκε εκ νέου βάσει της εμπορικής αξίας, λαμβάνοντας υπόψη τις αποδόσεις που απαιτούσαν οι αγοραστές,

- τις τροποποιήσεις της λογιστικής μεθόδου και των λεπτομερειών εφαρμογής τους, προκειμένου να καταγράφεται άμεσα στους λογαριασμούς της UIC το μελλοντικό κόστος χρηματοδότησης, καθώς και το σύνολο των αμοιβών, διοικητικών δαπανών, των δαπανών εμπορίας, ρευστοποίησης και των μελλοντικών διαφόρων εξόδων.

Έτσι, οι προβλέψεις που κατέστησαν αναγκαίες για την UIC από τα τρία ανωτέρω στοιχεία ανέρχονται σε 5,4 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα, στα οποία προστίθενται οι ζημίες του οικονομικού έτους 1996, που, υπολογιζόμενες σύμφωνα με τις προηγούμενες λογιστικές μεθόδους, ανέρχονται σε 2,5 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα, με αποτέλεσμα να βρίσκεται η UIC σε αρνητική καθαρή θέση. Από την άλλη πλευρά, το κόστος των δομών διαχωρισμού ανερχόταν σε 6 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα περίπου.

Ενώπιον της επιδείνωσης αυτής, η παρέμβαση του κράτους θα επιτρέψει τη μείωση του ύψους των καθαρών απαιτήσεων της UIC και των δομών διαχωρισμού κατά το ήμισυ και πλέον, συγκεκριμένα δε από 26,1 δισεκατομμύρια το 1995 σε 11,4 δισεκατομμύρια το 1996, από τα οποία τα 7,7 δισεκατομμύρια καταχωρούνται στις επισφαλείς απαιτήσεις, οι οποίες καλύπτονται από προβλέψεις κατά 74,7 %. Το ποσοστό της κάλυψης από προβλέψεις των απαιτήσεων στον τομέα των ακινήτων θα ανέλει σε 69,2 % ακαθάριστο και σε 73,4 % όσον αφορά τις επισφαλείς απαιτήσεις.

Τα μέτρα αυτά εντάσσονται σε σφαιρικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης της GAN, το οποίο εξάλλου εναρμονίζεται με τις ήδη αναληφθείσες δεσμεύσεις στο πλαίσιο του προγραμμάτος ανασυγκρότησης που είχε εγκρίνει η Επιτροπή με την απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 1996. Ο πρωταρχικός στόχος του προγράμματος που επέλεξε η κυβέρνηση είναι να καταστεί δυνατή στο εγγύς μέλλον η εκχώρηση του κλάδου ασφαλειών υπό την GAN SA, του τραπεζικού ομίλου CIC καθώς και της UIC.

Διάφορα στοιχεία φανερώνουν ότι τα εν λόγω μέτρα συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Κατ' αρχάς τα μέτρα αυτά κοινοποιήθηκαν από τις γαλλικές αρχές που τα χαρακτήρισαν ως κρατικές ενισχύσεις. Δεύτερον, πρέπει να σημειωθεί ότι το κράτος ενεργεί κατά πάσα πιθανότητα χωρίς τη στήριξη των υπόλοιπων μετόχων. Επιπλέον, από το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης που υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές προκύπτει ότι το κράτος δεν θα μπορέσει να ανακτήσει πλήρως τους πόρους που διέθεσε και να αποκομίσει για την παρέμβασή του αντάλλαγμα ανάλογο με τον κίνδυνο στον οποίο εκτέθηκε. Συνεπώς, τα εν λόγω μέτρα πρέπει να θεωρηθούν κρατικές ενισχύσεις.

Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι το κόστος που συνεπάγεται η προσπάθεια διάσωσης για το κράτος θα ήταν μικρότερο, εάν είχε γίνει νωρίτερα μια ενδελεχής εξέταση, όπως αυτή που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα. Ενώπιον της αντιστροφής της πορείας της οικονομικής δραστηριότητας, κάθε ιδιώτης επενδυτής θα είχε επέμβει νωρίτερα και δραστικότερα προκειμένου να περιορίσει τους προαναφερόμενους κινδύνους, αντί να περιμένει αρκετά χρόνια, όπως έπραξαν οι γαλλικές αρχές. Τούτο επιβεβαιώνεται από την πτώση της αξίας της μετοχής της GAN κατά τους τελευταίους 25 μήνες πριν από την ανακοίνωση της τελευταίας κρατικής ενίσχυσης (από 280 περίπου γαλλικά φράγκα στις αρχές του 1995 σε 100 περίπου γαλλικά φράγκα τον Ιανουάριο του 1997).

Τα κοινοποιηθέντα μέτρα ενίσχυσης κατέστησαν απαραίτητα για την βιωσιμότητα της GAN καθότι το πρόγραμμα εξυγίανσης που καταρτίστηκε το 1995 και ενισχύθηκε το 1996 απέτυχε. Υπενθυμίζεται ανωτέρω ότι, βάσει του προγράμματος αυτού, η GAN θα αποκόμιζε κέρδη ύψους 120 εκατομμυρίων το 1996 και 1 574 εκατομμυρίων το 1997. Στην πραγματικότητα, χωρίς την κρατική συνδρομή, οι ζημίες του 1996 θα πρέπει να προσεγγίζουν τα 15 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα, με αποτέλεσμα ο όμιλος να βρίσκεται σε αρνητική καθαρή θέση. Η κρατική συνδρομή θα επιτρέψει στη GAN να περιορίσει τις ζημίες της για το 1996 σε 5,7 δισεκατομμύρια περίπου. Έτσι, οι ζημίες που παρουσιάστηκαν από το 1992 ανέρχονται σε 35 δισεκατομμύρια περίπου, από τα οποία τα 27 δισεκατομμύρια αποτελούν ζημίες της UIC, της θυγατρικής της που χορηγεί χρηματοδοτήσεις στον τομέα των ακινήτων.

Οι γαλλικές αρχές αποδίδουν την αποτυχία του προγράμματος στους λογιστικούς ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν το 1996 επί των ακινήτων περιουσιακών στοιχείων, οι οποίοι αποκάλυψαν ότι η χρηματοοικονομική κατάσταση ήταν πολύ σοβαρότερη από ό,τι είχε διαφανεί από τους προηγούμενους ελέγχους. Ωστόσο, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι λόγοι της αποτυχίας πρέπει επίσης να αναζητηθούν στο γεγονός ότι οι βασικές δραστηριότητες της GAN, ιδίως δε οι ασφαλιστικές, απέδωσαν χειρότερα αποτελέσματα από τα αναμενόμενα, τα οποία, κατά συνέπεια, δεν επέτρεψαν στη GAN να αντισταθμίσει τις ζημίες και το κόστος χρηματοδότησης των δραστηριοτήτων της στον τομέα των ακινήτων. Επιπλέον, η αναστολή της ιδιωτικοποίησης της CIC ασφαλώς επέσπευσε την αποτυχία του πρώτου προγράμματος αναδιάρθρωσης, καθότι δεν μπόρεσε η GAN να συγκεντρώσει τα ρευστά διαθέσιμα που ήταν απαραίτητα για την αναδιάρθρωσή της.

Η ιδιωτικοποίηση της CIC είχε στην πραγματικότητα αποφασιστεί το 1996 προκειμένου να ενισχυθεί το πρόγραμμα που καταρτίστηκε το 1995 και το οποίο είχε κριθεί φιλόδοξο από την εμπορική τράπεζα Morgan Stanley, εφόσον δεν θα επέτρεπε την επίλυση των προβλημάτων χρηματοδότησης στο εσωτερικό του ομίλου. Η αναστολή της ιδιωτικοποίησης της CIC, που αποτελεί μη τήρηση απόφασης της Επιτροπής, είναι ακόμη σοβαρότερη εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι δεν αποφασίστηκε για τεχνικούς λόγους μη επιδεχόμενους παρέκκλιση, αλλά, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, λόγω αντιδράσεων πολιτικής φύσεως, ενώ είχε ήδη κατατεθεί οριστική προσφορά, που είχε κηρυχθεί αποδεκτή από τη γαλλική επιτροπή ιδιωτικοποιήσεων.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η αποτυχία του πρώτου προγράμματος ανασυγκρότησης δεν οφειλόταν σε εξωτερικά στοιχεία, αλλά κυρίως στη μείωση της αξίας των ακίνητων περιουσιακών στοιχείων, στα δυσμενέστερα από τα προβλεπόμενα αποτελέσματα των βασικών δραστηριοτήτων του ομίλου GAN, καθώς και στην αποτυχία της ιδιωτικοποίησης της CIC, είναι βάσιμη η υπόθεση ότι οι αιτίες των προβλημάτων του ομίλου GAN δεν διερευνήθηκαν σε βάθος ούτε σε εύθετο χρόνο. Εφόσον το κράτος δεν ενήργησε όπως ένας ιδιώτης επενδυτής στην οικονομία της αγοράς, οι παρεμβάσεις του υπέρ της GAN πρέπει να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις.

Όσον αφορά την εκτίμηση του ύψους της ενίσχυσης, πρέπει κατ' αρχάς να θεωρηθεί ότι στόχος της αύξησης κεφαλαίου είναι η κάλυψη των ζημιών και των αναγκών σύστασης ιδίων κεφαλαίων προκειμένου να τηρηθούν οι κανόνες που διέπουν τον τραπεζικό και τον ασφαλιστικό τομέα. Συνεπώς, ολόκληρο το ποσό της αύξησης κεφαλαίου ύψους 11 δισεκατομμυρίων πρέπει να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση.

Όσον αφορά την εγγύηση, τίθεται το πρόβλημα αποτίμησης της αξίας του στοιχείου ενίσχυσης που περιέχει, καθότι το ποσό των 9 δισεκατομμυρίων αποτελεί απλώς εκτίμηση του κόστους που θα βαρύνει εν τέλει το κράτος. Κατ' αρχήν, η εγγύηση δεν πρέπει να υπερβεί τα 9 δισεκατομμύρια, σύμφωνα με την εκτίμηση στην οποία κατέληξαν οι πρόσφατοι λογιστικοί έλεγχοι, δεδομένου ότι η προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε για να αποτιμηθεί η αξία της εγγύησης βασίζεται στην υπόθεση ότι θα εκχωρηθούν γρήγορα τα περιουσιακά στοιχεία και λαμβάνει υπόψη κάθε άλλο έξοδο, συμπεριλαμβανομένου του κόστους χρηματοδότησης. Ωστόσο, έχοντας υπόψη ότι τα προς διαχείριση περιουσιακά στοιχεία είναι ιδιαίτερα μεγάλης αξίας, πολυάριθμα και περίπλοκα, είναι εύλογο να επιδειχθεί ιδιαίτερη σύνεση, πολλώ μάλλον εάν συνεκτιμηθεί το γεγονός ότι οι λογιστικοί έλεγχοι που διενεργήθηκαν στο παρελθόν υποβίβαζαν συνεχώς την ανάγκη σύστασης των προβλέψεων που στην πραγματικότητα ήταν απαραίτητες. Η σύνεση αυτή υπαγορεύεται από τη μεγάλη αξία των περιουσιακών στοιχείων που μένουν δυνητικά εκτός της κάλυψης της εγγύησης: αν και το ποσοστό κάλυψης των περιουσιακών στοιχείων με προβλέψεις αυξήθηκε σε 77,5 % το 1996, οι δομές διαχωρισμού παρέμεναν ακάλυπτες από προβλέψεις κατά 3,6 δισεκατομμύρια στις 31 Μαρτίου 1997. Η σύνεση αυτή υπογορεύεται επίσης από τη μεγαλύτερη λογιστική απαξίωση των περιουσιακών στοιχείων που εφάρμοσαν άλλες επιχειρήσεις στην αγορά, σε σχέση με την απαξίωση που προβλέπει η GAN. Επιπλέον, υπαγορεύεται από το γεγονός ότι σε περίπτωση που τα περιουσιακά στοιχεία πωληθούν αργότερα από ό,τι προβλέπεται, θα προκύψει πρόσθετο κόστος χρηματοδότησης. Από την άποψη αυτή, πρέπει να υπομνησθεί ότι το πρόγραμμα προβλέπει την εκχώρηση όλων των περιουσιακών στοιχείων εντός δύο ετών κατ' ανώτατο όριο και ότι το κόστος χρηματοδότησης καλύπτεται από προβλέψεις μέχρι την ημερομηνία αυτή. Ωστόσο, κάθε περαιτέρω αναβολή της εκχώρησης θα μπορούσε να αποδειχθεί πολύ δαπανηρή, δεδομένου ότι το καθαρό κόστος χρηματοδότησης το 1996 ανήλθε σε 1,4 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα περίπου. Επιπλέον, η δυνατότητα εξεύρεσης δυνητικών αγοραστών για ορισμένα αγαθά δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη: για το λόγο αυτόν έχει συσταθεί πρόβλεψη 500 εκατομμυρίων, η οποία όμως δεν πιστοποιήθηκε από το γραφείο λογιστικού ελέγχου KPMG, που έκρινε ότι η εκτίμηση αυτή θα απαιτούσε πιο εμπεριστατωμένη εξέταση.

Στο πλαίσιο της διαδικασίας, προέκυψε επίσης ότι η δέσμευση του κράτους έναντι της GAN καλύπτει και ενδεχόμενες μελλοντικές ανάγκες της UIC σε ίδια κεφάλαια ώστε να τηρούνται οι κανόνες προληπτικής εποπτείας. Οι λεπτομέρειες αυτής της παρέμβασης του κράτους δεν έχουν ακόμη διευκρινιστεί και η ίδια η παρέμβαση τελεί υπό εκκρεμότητα. Βάσει των στοιχείων που διέθεσαν οι γαλλικές αρχές, η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρέμβαση αυτή δεν θα αυξήσει απαραίτητα τις καθαρές κρατικές ενισχύσεις υπέρ της GAN, αλλά παράλληλα υπαγορεύει μια συνετή προσέγγιση.

Εν κατακλείδι, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η μέση αξία των δεσμεύσεων του κράτους έναντι της GAN μπορεί μεν να κυμαίνεται γύρω στα 9 δισεκατομμύρια, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν αστάθμητοι παράγοντες που δικαιολογούν την αποδοχή ενός περιθωρίου διακύμανσης ± 10 % σχετικά με το ύψος της ανωτέρω εκτίμησης. Συνεπώς, η Επιτροπή προσδιορίζει τη μέγιστη κρατική ενίσχυση που προέρχεται από τις δεσμεύσεις του κράτους έναντι του ομίλου GAN σε 9,9 δισεκατομμύρια.

3.3. Το κόστος των εναλλακτικών λύσεων

Προτού εξετασθεί λεπτομερώς το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης της GAN προκειμένου να ελεγχθεί το συμβιβάσιμο των εν λόγω ενισχύσεων σε συνάρτηση με την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της επιχείρησης, πρέπει να διερευνηθεί το θέμα του κόστους της κρατικής παρέμβασης σε σχέση με άλλες λύσεις. Το θέμα αυτό έχει δύο σκέλη. Πρώτα πρέπει να εξετασθεί εάν η λύση που επέλεξε το κράτος είναι η λιγότερο δαπανηρή, τόσο σε απόλυτες τιμές, όσο και σε σχέση με κάθε άλλη λύση, συμπεριλαμβανομένης της μη παρέμβασης. Εφόσον η απάντηση είναι θετική, το συμπέρασμα που εξάγεται είναι ότι το κράτος ενήργησε όπως ένας ιδιώτης επενδυτής. Δεύτερον, πρέπει να εξετασθεί εάν η λύση που επελέγη είναι η λιγότερο δαπανηρή σε σχέση με κάθε άλλη λύση ανασυγκρότησης, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο για την αναδιάρθρωση. Το πρώτο σκέλος αφορά το χαρακτήρα ενίσχυσης της πράξης, ενώ η δεύτερη αφορά το συμβιβάσιμό της.

Οι γαλλικές αρχές, αν και κοινοποίησαν τα μέτρα ως κρατικές ενισχύσεις, ισχυρίστηκαν ότι τα μέτρα αυτά αποτελούν τη λιγότερο δαπανηρή λύση για το γαλλικό κράτος σε απόλυτες τιμές. Κατά συνέπεια, πρέπει να εξεταστεί το πρώτο σκέλος του θέματος που αφορά το κόστος των εναλλακτικών λύσεων. Θα πραγματευτούμε το δεύτερο σκέλος στο πλαίσιο της εξέτασης του συμβιβάσιμου.

Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, οι εναλλακτικές λύσεις θα ήταν είτε να εξυγιανθούν οι χρηματοοικονομικές δομές του ομίλου GAN, οπότε θα ήταν απαραίτητη η εισφορά κεφαλαίου και η εγγύηση του κράτους, όπως έχει εξαγγελθεί, αλλά θα ήταν δυνατή η ταχεία εκχώρηση είτε να συνεχισθεί η παρούσα κατάσταση, η οποία θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην εκκαθάριση, λύση δαπανηρή για το κράτος, εφόσον θα έπρεπε να επιβαρυνθεί ολοκληρωτικά με το κόστος της. Η εκκαθάριση της UIC αποκλείστηκε γιατί θα επηρέαζε τον υπόλοιπο όμιλο, οδηγώντας αναπόφευκτα το κράτος σε χρηματοοικονομικό και κοινωνικό κόστος πολύ υψηλότερο εκείνου που συνεπάγεται το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης. Οι γαλλικές αρχές υποστηρίζουν ότι η UIC εξακολουθεί να χρηματοδοτείται με ποσό ύψους 23 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων, εκ των οποίων 1,5 δισεκατομμύριο προέρχεται από καταθέσεις του κοινού, 15 δισεκατομμύρια προέρχονται από τη χρηματαγορά και 6,25 δισεκατομμύρια από CIC. Η GAN με την ιδιότητα του μετόχου αναφοράς της UIC υποχρεούται από το άρθρο 52 του γαλλικού νόμου περί τραπεζών να παράσχει στην UIC τη στήριξη που θα της ήταν απαραίτητη, ακόμη και πέραν της συμμετοχής της στο κεφάλαιο της UIC.Κατά συνέπεια, η GAN θα έπρεπε να αναλάβει το σύνολο των ζημιών της UIC, που εκτιμώνται σε 12 δισεκατομμύρια και επιμερίζονται ως εξής: ανεπάρκεια ενεργητικού 6,5 δισεκατομμύρια, πρόσθετες αποσβέσεις 4,2 δισεκατομμύρια, ποινικές ρήτρες λόγω πρόωρης εξόφλησης χρέους 1,3 δισεκατομμύρια. Παρόμοια εξέλιξη θα είχε οδηγήσει τη GAN σε κατάσταση αφερεγγυότητας.

Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, λόγω της αδυναμίας της GAN να ανταποκριθεί στις χρηματοοικονομικές της υποχρεώσεις, η CIC έπρεπε να σχηματίσει προβλέψεις για το σύνολο των απαιτήσεών της (12,5 δισεκατομμύρια) έναντι του ομίλου GAN. Εξάλλου, οι άλλοι πιστωτές της UIC και τα δικαστήρια θα μπορούσαν να θεωρήσουν ότι η CIC παρέσχε καταχρηστική στήριξη στην εν λόγω εταιρεία. Τούτο θα οδηγούσε σε εκκαθάριση της CIC, γεγονός που θα προκαλούσε μεγάλο κύμα αναταραχής στη γαλλική χρηματοοικονομική αγορά, λαμβάνοντας υπόψη το μεγάλο ύψος των καταθέσεων των πελατών (άνω των 287 δισεκατομμυρίων στο τέλος του 1996) και των διατραπεζικών πιστωτικών ορίων αναχρηματοδότησης (193 δισεκατομμύρια). Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι βέβαιο ότι ο Διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας θα καλούσε το κράτος, κύριο μέτοχο του μετόχου αναφοράς της UIC, να πράξει το καθήκον του ως μέτοχος σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 52 του νόμου περί τραπεζών.

Εξάλλου, το κράτος δεν θα μπορούσε να αποφύγει αυτή την πρόσκληση, διότι διαφορετικά θα διέτρεχε τον κίνδυνο να του καταλογιστεί ευθύνη βάσει δύο κειμένων που συχνά δέχονται ευρεία ερμηνεία από τα δικαστήρια. Συγκεκριμένα, το άρθρο 180 του νόμου περί ανασυγκρότησης και δικαστικής εκκαθάρισης επιτρέπει να υποχρεωθούν οι νόμιμοι ή οι εκ των πραγμάτων διαχειριστές που έχουν διαπράξει διαχειριστικό σφάλμα να αναπληρώσουν εν όλω ή εν μέρει το εταιρικό παθητικό. Επιπλέον, το άρθρο 1382 του αστικού κώδικα επιτρέπει να καταλογιστεί ευθύνη σε όποιον προκάλεσε υπαιτίως ζημία σε τρίτο. Εν γένει, στην υποθετική αυτή περίπτωση, κατά πάσα πιθανότητα το κράτος θα υποχρεωνόταν να αναλάβει το σύνολο του μη καλυμμένου παθητικού της UIC, δηλαδή 12 δισεκατομμύρια αντί των 7 δισεκατομμυρίων που προβλέπονται στη λύση της εκ νέου εισφοράς κεφαλαίου.

Η λύση της «φιλικής» εκκαθάρισης δεν θα είχε μικρότερο κόστος, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, από το κόστος της επιλεγείσας λύσης. Εν τέλει, σε περίπτωση εκκαθάρισης μετά τη νέα εισφορά κεφαλαίου θα προέκυπτε, σύμφωνα με την εμπορική τράπεζα Lazard, πρόσθετο κόστος της τάξεως των 2,6 δισεκατομμυρίων.

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η θέση των γαλλικών αρχών μπορεί να γίνει δεκτή μόνον εν μέρει. Κατ' αρχάς, η Επιτροπή υπογραμμίζει, όπως έχει ήδη παρατηρήσει στο σημείο 3.2, ότι το κόστος της εξυγίανσης για το κράτος θα ήταν χαμηλότερο, εάν είχε διενεργηθεί νωρίτερα εμπεριστατωμένη εξέταση, παρόμοια με αυτήν που διενεργήθηκε πρόσφατα. Ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε κανονικά παρέμβει πολύ νωρίτερα, και ιδίως θα απαιτούσε η διαχείριση των χρηματοδοτήσεων και των δραστηριοτήτων να είναι λιγότερο ριψοκίνδυνη, απορρίπτοντας την απερίσκεπτη απόκτηση νέων πελατών και τις σε μεγάλο βαθμό κερδοσκοπικές επενδύσεις. Το κράτος, με την παθητική συμπεριφορά του, προκαθόρισε την αναγκαιότητα των ενισχύσεων που χορηγούνται σήμερα.

Όπως αναφέρεται στην έκθεση της Morgan Stanley ήδη από το τέλος του 1995, η χρηματοδότηση των δομών διαχωρισμού από πόρους του ομίλου, αν και είναι αποδεκτή από λογιστική άποψη, δεν άφηνε ουσιαστικά κανένα περιθώριο ελιγμών στη GAN σε περίπτωση που τα πραγματικά αποτελέσματα θα ήταν χειρότερα από τα αναμενόμενα. Σύμφωνα με το πρόγραμμα του 1995 που αναθεωρήθηκε το 1996, η βελτίωση της κατάστασης της ρευστότητας του ομίλου θα επιτυγχανόταν μέσω της εκχώρησης της πλειοψηφίας της CIC. Τούτο θα επέτρεπε στη συνέχεια την έναρξη των διαδικασιών για τη λύση των κεφαλαιακών, χρηματοδοτικών και εγγυητικών δεσμών που παραλύουν τον όμιλο. Η αναστολή της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης της CIC στην πραγματικότητα συνέβαλε τα μέγιστα στην απόφαση για την παρέμβαση του κράτους το 1997.

Δεύτερον, προκειμένου να εξεταστεί ο χαρακτήρας ενίσχυσης της πράξης του κράτους, πρέπει να διαχωριστεί το κόστος που επωμίζεται το κράτος ως μέτοχος από το κόστος που ενδεχομένως θα αποφάσιζε να επωμιστεί το κράτος για άλλους λόγους, ιδίως με την ιδιότητα της αρχής που είναι υπεύθυνη για τη νομισματική και χρηματοοικονομική σταθερότητα. Η Επιτροπή και το Δικαστήριο έχουν ήδη απορρίψει το επιχείρημα περί επέκτασης της ευθύνης που υπέχει το κράτος ως μέτοχος στο παθητικό της εκκαθάρισης πέραν των εισφορών του στο κεφάλαιο της επιχείρησης, με το σκεπτικό ότι κατ' αυτόν τον τρόπο συγχέονται οι ρόλοι του κράτους ως μετόχου και του κράτους προνοίας (7). Το κόστος που αναλογεί στο κράτος ως μέτοχο είναι το μόνο που μπορεί να ληφθεί υπόψη προκειμένου να συγκριθεί το κόστος της επιλεγείσας λύσης και το κόστος των εναλλακτικών λύσεων, διότι ο χαρακτήρας ενίσχυσης της πράξης απορρέει από τη συμπεριφορά του κράτους σε σχέση με τη συμπεριφορά ενός ιδιώτη επενδυτή. Από την άποψη αυτή, είναι φανερό ότι για την ανωτέρω σύγκριση δεν πρέπει επίσης να υπολογιστούν άλλα μη συναφή στοιχεία κόστους, όπως το κοινωνικό ή το φορολογικό κόστος, διότι πρόκειται για στοιχεία κόστους που, υπό κανονικές συνθήκες, η επιχείρηση ή οι μέτοχοί της καλύπτουν κανονικά από τους ιδίους πόρους τους, ενώ σε περίπτωση εκκαθάρισης η ευθύνη των μετόχων περιορίζεται στην αξία του καταβληθέντος από αυτούς κεφαλαίου και των εγγυήσεων που έχουν παράσχει (8). Εξάλλου, οι γαλλικές αρχές δεν απέδειξαν ότι το κράτος με την ιδιότητα του μετόχου μπορεί να εξομοιωθεί με έναν νόμιμο ή εκ των πραγμάτων διαχειριστή της επιχείρησης, ούτε ότι διέπραξε διαχειριστικά λάθη, ούτε ότι προκάλεσε υπαιτίως ζημία σε τρίτο. Επιπλέον, οι γαλλικές αρχές δεν απέδειξαν ότι οι οικονομικές συνέπειες της ενδεχόμενης ευθύνης λόγω διαχειριστικών λαθών ή υπαίτιας συμπεριφοράς ανέρχονται στα ποσά εκείνα που υπέδειξαν οι γαλλικές αρχές. Ωστόσο, ακόμη και αν μπορούσαν να τεκμηριωθούν όλα αυτά τα αναπόδεικτα στοιχεία, οι ανωτέρω διατάξεις δεν θα αρκούσαν για να απαλλαγεί το γαλλικό κράτος από την εφαρμογή του άρθρου 92 της συνθήκης, καθότι τούτο θα ερχόταν σε αντίφαση με την αρχή του δικαίου σύμφωνα με την οποία κανείς δεν μπορεί να στηρίξει ένα επιχείρημα στα λάθη του (nemo auditur propriam turpitudinem allegans).

Τρίτον, η ευθύνη της GAN έναντι της UIC δυνάμει του άρθρου 52 του νόμου περί τραπεζών δεν έχει αποδειχθεί. Πράγματι, οι διατάξεις του άρθρου 52 έχουν χαρακτήρα παρότρυνσης και όχι υποχρέωσης (9). Η υποτιθέμενη υποχρέωση κάλυψης του παθητικού θα μπορούσε εκ των πραγμάτων να θεωρηθεί ως παράβαση της αρχής του περιορισμού της ευθύνης των μετόχων κατ' αναλογία των εισφορών τους σε μια ανώνυμη εταιρεία. Εξάλλου, εάν ίσχυε παρόμα αρχή, θα αποτελούσε, από την άποψη του ανταγωνισμού, διάκριση μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων τραπεζών, διότι οι ιδιώτες επενδυτές δεν μπορούν να προσφύγουν στους απεριόριστους πόρους του κράτους.

Εάν, σε άλλες περιπτώσεις, οι μέτοχοι αναφοράς αποφάσισαν να παράσχουν τη στήριξή τους, το έπραξαν είτε για να προασπίσουν τα οικονομικά τους συμφέροντα σε άλλες δραστηριότητες είτε για να αποφύγουν σοβαρότερες νομικές συνέπειες. Εν προκειμένω όμως δεν ισχύει κανένας από τους δύο προαναφερθέντες λόγους. Ο πρώτος δεν ισχύει διότι η εξεταζόμενη κρατική παρέμβαση καλύπτει το σύνολο του ομίλου και είναι υψηλότερη από την εκτιμώμενη αξία των μετοχών που κατέχει το κράτος στην εταιρεία χαρτοφυλακίου Sociιtι Centrale du GAN, μετά την κρατική παρέμβαση. Ο δεύτερος διότι θα επρόκειτο, ενδεχομένως, για κόστος προερχόμενο από τα ίδια τα σφάλματα του κράτους ως μετόχου.

Συνεπώς, η κρατική παρέμβαση δεν μπορεί να εξομοιωθεί με την παρέμβαση ενός ιδιώτη επενδυτή και επομένως συνιστά κρατική ενίσχυση.

4. ΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ

Η απελευθέρωση των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και η ολοκλήρωση των χρηματαγορών καθιστούν τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές ολοένα και πιο ευαίσθητες στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Η τάση αυτή εντείνεται στο πλαίσιο της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Με τη δημιουργία του ενιαίου νομίσματος, οι συναλλαγές εντός της Κοινότητας θα μπορούν να αναπτυχθούν χωρίς συναλλαγματικό κίνδυνο και κόστος. Καίτοι κατ' αρχήν τα χρηματοπιστωτικά και ασφαλιστικά ιδρύματα μπορούν να ασκούν τις δραστηριότητές τους ανεξαρτήτως συνόρων, συναντούν εμπόδια στην προσπάθειά τους να επεκταθούν στο εξωτερικό. Τα εμπόδια αυτά συχνά απορρέουν από την προστασία των εγχώριων ιδρυμάτων κατά των συνεπειών του ανταγωνισμού. Η προστασία αυτή καθιστά δυσχερέστερη την είσοδο αλλοδαπών ανταγωνιστών στην αγορά. Οι ενισχύσεις που χορηγούνται για να μπορέσουν να επιβιώσουν τα χρηματοπιστωτικά και ασφαλιστικά ιδρύματα, παρά την ελάχιστη αποδοτικότητά τους και την αδυναμία τους να αντιμετωπίσουν τις ανταγωνιστικές προκλήσεις, όπως οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη GAN, δημιουργούν τον κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού σε κοινοτικό επίπεδο, εφόσον καθιστούν δυσχερέστερη τη διείσδυση αλλοδαπών χρηματοπιστωτικών και ασφαλιστικών ιδρυμάτων στις εθνικές αγορές.

Χωρίς τις εν λόγω ενισχύσεις η GAN θα έπρεπε να εκκαθαριστεί ή πιθανότερα να πωληθεί σε ένα άλλο, πιο εύρωστο ίδρυμα, στο πλαίσιο δικαστικής διαδικασίας. Στην περίπτωση αυτή, το ίδρυμα ή οι δραστηριότητές του θα μπορούσαν να αγοραστούν από αλλοδαπό ανταγωνιστή που θα επιθυμούσε να εγκατασταθεί ή να επεκτείνει τις δραστηριότητές του στη Γαλλία. Η διαδικασία αυτή θα διευκόλυνε τη διασπορά των περιουσιακών στοιχείων και των μεριδίων αγοράς της GAN σε πολλούς δυνητικούς αγοραστές. Πρέπει να σημειωθεί ότι το υφιστάμενο πρόγραμμα δεν προβλέπει την αυτοτελή εκχώρηση κάθε γαλλικής και αλλοδαπής θυγατρικής της GAN, αλλά το διαχωρισμό του ομίλου σε τρεις επί μέρους κλάδους που παραμένουν αλληλεξαρτώμενοι από χρηματοοικονομική άποψη.

Επιπλέον, η χορήγηση ενίσχυσης σε μια επιχείρηση με διεθνή δραστηριότητα, όπως η GAN, που προσφέρει τραπεζικά και ασφαλιστικά προϊόντα σε επιχειρήσεις ανταγωνιστικές μεταξύ τους στις διεθνείς αγορές, και παρέχει χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ανταγωνιζόμενη άλλα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, επεκτείνοντας τις δραστηριότητές της στο εξωτερικό μέσω του δικτύου υποκαταστημάτων της εκτός της Γαλλίας, μπορεί ασφαλώς να έχει δυσμενείς συνέπειες στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Ειδικότερα, οι εν λόγω ενισχύσεις θα μπορούσαν να επιτρέψουν στη GAN, μεταξύ άλλων, να προβεί στην αναδιάρθρωση ορισμένων θυγατρικών της στο εξωτερικό, ιδιαίτερα δε στη Μεγάλη Βρετανία, την Ιταλία και την Ισπανία, οι οποίες ανταγωνίζονται άλλα κοινοτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι ασφαλιστικές δραστηριότητες της GAN στο εξωτερικό οδήγησαν το 1995 σε συνολικό κύκλο εργασιών ύψους 14,6 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων, ποσό που αντιστοιχεί στο 30 % σχεδόν του συνολικού κύκλου εργασιών της στον ασφαλιστικό τομέα. Το ποσοστό κοινοτικών δραστηριοτήτων στον ενοποιημένο κύκλο εργασιών της GAN από τις διεθνείς ασφαλιστικές της δραστηριότητες ανήλθε σε 78 % περίπου, δηλαδή περισσότερα από 11 δισεκατομμύρια.

Κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρηθεί ότι η εν λόγω δημόσια παρέμβαση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, εφόσον συνιστά κρατική ενίσχυση που στρεβλώνει τον ανταγωνισμό σε βαθμό που μπορεί να επηρεάσει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές.

5. ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟΥ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

Αφού προσδιορίστηκε το είδος των υπό εξέταση μέτρων κρατικής ενίσχυσης, σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει εάν τα εν λόγω μέτρα μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με την κοινή αγορά, κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης.

Στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει κατ' αρχάς να διευκρινισθεί ότι δεν πρόκειται για ενίσχυση κοινωνικού χαρακτήρα που χορηγείται σε μεμονωμένους καταναλωτές, ούτε για ενίσχυση που μπορεί (και χορηγείται για) να προωθήσει την ανάπτυξη ορισμένων περιφερειών της Γαλλίας. Επίσης, δεν πρόκειται για ενίσχυση που αποσκοπεί στην άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας, εφόσον η ενίσχυση αποσκοπεί στην άρση των προβλημάτων ενός μόνον αποδέκτη, της GAN, και όχι των οξυμμένων προβλημάτων όλων των επιχειρήσεων του τομέα. Συνεπώς, η χορηγηθείσα ενίσχυση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι παρουσιάζει κοινό ευρωπαϊκό ενδιαφέρον. Η μόνη παρέκκλιση που μπορεί να εξετασθεί είναι η προβλεπόμενη στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ). Δυνάμει αυτής, η Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει «τις ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων . . . εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον».

Το συμβιβάσιμο παρόμοιων μέτρων πρέπει να αξιολογείται σύμφωνα με τους ειδικούς κανόνες που αφορούν τις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης (10). Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ενισχύσεις αναδιάρθρωσης μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων χωρίς να επηρεάσουν τις συναλλαγές κατά τρόπο που θα αντέκειτο στο κοινοτικό συμφέρον, εφόσον πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

1. πλήρης εκτέλεση προγράμματος αναδιάρθρωσης που βασίζεται σε ρεαλιστικές υποθέσεις και επιτρέπει να αποκατασταθεί εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος η ελάχιστη απαιτούμενη αποδοτικότητα των επενδυμένων κεφαλαίων και να διασφαλιστεί κατ' αυτόν τον τρόπο η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της επιχείρησης 7

2. λήψη επαρκών μέτρων ώστε να αντισταθμίζονται οι δυσμενείς επιπτώσεις της ενίσχυσης στον ανταγωνισμό και να δικαιολογείται το συμπέρασμα ότι η ενίσχυση δεν αντιβαίνει στο κοινό συμφέρον 7

3. αναλογικότητα της ενίσχυσης με τους επιδιωκόμενους στόχους και ο περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο απαραίτητο για την αναδιάρθρωση, ούτως ώστε να επωμίζεται η ίδια η επιχείρηση την προσπάθεια ανασυγκρότησης κατά το μεγαλύτερο μέρος της 7

4. πλήρης εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης και εκτέλεση κάθε άλλης υποχρεώσης προβλεπόμενης στην οριστική απόφαση της Επιτροπής 7

5. συγκρότηση συστήματος ελέγχου της προηγούμενης προϋπόθεσης.

Για να διαπιστωθεί κατά πόσον πληρούνται οι ανωτέρω προϋποθέσεις και κατά πόσον τηρείται το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη εν προκειμένω η ιδιαίτερη ευαισθησία του χρηματοπιστωτικού τομέα στα προβλήματα ενός τραπεζικού και ασφαλιστικού ομίλου όπως η GAN.

Κατ' εφαρμογή του πλαισίου κανόνων σχετικά με τις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης, οι ενισχύσεις αναδιάρθρωσης κανονικά πρέπει να απαιτούνται μόνον άπαξ. Έχοντας υπόψη το γεγονός ότι οι εν λόγω ενισχύσεις έρχονται να προστεθούν στις ενισχύσεις που εγκρίθηκαν το 1996, καθώς και το μεγάλο ύψος τους και τη στρέβλωση του ανταγωνισμού που συνεπάγονται, η εξέταση της τήρησης των προαναφερόμενων προϋποθέσεων πρέπει να είναι ιδιαίτερα αυστηρή και λεπτομερής.

Πρέπει να εξεταστεί εάν οι αρχές αυτές τηρούνται για το σύνολο των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη GAN. Καίτοι στις 18 Σεπτεμβρίου 1996 η Επιτροπή εξέφρασε ευνοϊκή γνώμη για την αύξηση κεφαλαίου ύψους 2,86 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων που αποφασίστηκε το 1995, πρέπει να ελέγξει εάν η αξιολόγησή της βασίστηκε σε εσφαλμένα ή ανακριβή στοιχεία.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η επιδείνωση της κατάστασης της GAN ήταν ήδη φανερή από τα μέσα του 1996 και ότι η εξέλιξη αυτή, καθώς και η απόφαση να διενεργηθούν ειδικοί λογιστικοί έλεγχοι στον κλάδο ακινήτων δεν κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή πριν εκδοθεί η απόφαση έγκρισης της ενίσχυσης ύψους 2,86 δισεκατομμυρίων τον Σεπτέμβριο του 1996. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι κατά τις συσκέψεις μεταξύ των εκπροσώπων της Επιτροπής και των γαλλικών αρχών το 1996, ιδίως στο πλαίσιο της συζήτησης επί της έκθεσης αξιολόγησης που συνέταξε το 1995 η Morgan Stanley, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν επανειλημμένα στην Επιτροπή ότι η κατάσταση του ομίλου επρόκειτο να βελτιωθεί σημαντικά, τη στιγμή που επρόκειτο να ζητήσουν από τη GAN να διενεργήσει ειδικούς διαχειριστικούς ελέγχους επί του κλάδου ακινήτων για να διαπιστωθούν οι ανάγκες σε πρόσθετες προβλέψεις και παράλληλα γνώριζαν το βαθμό επιδείνωσης των αποτελεσμάτων του κλάδου ασφάλισης σε σχέση με τις προβλέψεις. Σχετικά με το σημείο αυτό, οι γαλλικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι η απόφαση του Δημοσίου να ζητήσει τη διενέργεια ειδικών λογιστικών ελέγχων επί του κλάδου ακινήτων είναι μεταγενέστερη της απόφασης της Επιτροπής. Ωστόσο, αποδείχτηκε ότι η GAN είχε ενημερώσει το Δημόσιο για την επιδείνωση της κατάστασής της πολύ πριν από την ημερομηνία της απόφασης της Επιτροπής. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή έχει λόγους να πιστεύει ότι οι γαλλικές αρχές δεν της προσκόμισαν όλα τα απαραίτητα στοιχεία για την αξιολόγηση, και ιδιαίτερα όσα αναφέρονται ανωτέρω, γεγονός που θα μπορούσε να είχε οδηγήσει την Επιτροπή σε απόφαση διαφορετική από αυτήν που εξέδωσε τον Σεπτέμβριο του 1996.

Από τα στοιχεία που διαθέτει η Επιτροπή προκύπτει ότι οι πληροφορίες που της παρασχέθηκαν αρχικά ήταν ελλιπείς, ιδίως αναφορικά με την κατάσταση της UIC και των δομών διαχωρισμού, και κατά συνέπεια η Επιτροπή δεν διέθετε τα απαιτούμενα στοιχεία ώστε να προβεί σε εμπεριστατωμένη εξέταση της βιωσιμότητας του ομίλου. Επιπλέον, η νέα κρατική παρέμβαση συνδέεται εν μέρει με το γεγονός ότι το πρόγραμμα που κοινοποιήθηκε το 1996 δεν έχει εφαρμοστεί πλήρως, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την εκχώρηση της CIC που θα μπορούσε να αποφέρει στη GAN σημαντικούς πόρους για την ανασυγκρότησή της.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κρίνει απαραίτητο να ανακαλέσει την παλαιά απόφαση έγκρισης της αύξησης κεφαλαίου ύψους 2,86 δισεκατομμυρίων. Η εν λόγω πράξη ενίσχυσης επανεξετάζεται στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας βάσει όλων των πληροφοριών που είναι σήμερα διαθέσιμες. Εξάλλου, το γεγονός ότι το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης απέτυχε και απαιτήθηκαν νέες ενισχύσεις για τη βιωσιμότητα της GAN, οι οποίες είναι κατά επτά φορές μεγαλύτερες από την πρώτη ενίσχυση, καθιστά ακόμη πιο αναγκαία την επανεξέταση του συμβιβάσιμου της πρώτης ενίσχυσης στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας. Ως εκ τούτου, στη συνέχεια συνεξετάζεται το συμβιβάσιμο της παλαιάς και της νέας ενίσχυσης.

5.1. Εξέταση του προγράμματος αναδιάρθρωσης και βιωσιμότητας

Η Επιτροπή ζήτησε τη συνδρομή μιας πρώτης τάξεως εμπορικής τράπεζας με διεθνή δραστηριότητα με την ιδιότητα του συμβούλου, προκειμένου να εξετάσει εμπεριστατωμένα τα έγγραφα που υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές σχετικά με την κατάσταση που ομίλου GAN, το πρόγραμμα αναδιάρθρωσής του, και ιδίως τη βιωσιμότητά του. Κατ' αυτόν τον τρόπο η εξέταση της Επιτροπής που ακολουθεί αξιοποίησε τις τεχνικές γνώσεις του συμβούλου σε αυτόν τον ιδιαίτερα πολύπλοκο τομέα δραστηριοτήτων.

Για να διαπιστωθεί εάν το προτεινόμενο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης ανταποκρίνεται στα προβλήματα της επιχείρησης, εξαλείφει τα αίτια που την οδήγησαν στην οικονομική δυσπραγία, διασφαλίζει την αποκατάσταση της βιωσιμότητάς της και καθιστά περιττή κάθε μελλοντική προσφυγή στη στήριξη του κράτους, το πρώτο βήμα που πρέπει να γίνει είναι να κατανοηθούν οι λόγοι της οικονομικής δυσπραγίας της GAN. Εάν δεν γίνουν ορθά κατανοητά τα αίτια της οικονομικής δυσπραγίας της GAN, δεν είναι δυνατό να βρεθούν πρόσφορες και βιώσιμες λύσεις.

Όπως αναφέρεται ανωτέρω, οι κρατικές ενισχύσεις υπέρ της GAN κατέστησαν αναγκαίες λόγω διαφόρων παραγόντων: υπερβολικό και μη ελεγχόμενο άνοιγμα στον τομέα των ακινήτων, απερίσκεπτη πολιτική επέκτασης στον κλάδο ασφάλειας ζημιών, αλλά και αναποτελεσματικό σύστημα ελέγχου εκ μέρους του μετόχου [. . .] (11*). Άλλως ειπείν, το συνολικό σύστημα ελέγχου της διαχείρισης του ομίλου, που αποτελείται από τους κανόνες και τους θεσμούς που αφορούν τη χρηματοδότηση και τον επιμερισμό του ελέγχου σε μια επιχείρηση («corporate governance») αποδείχτηκε ανεπαρκές.

Δεδομένης της καθυστέρησης με την οποία αντέδρασε η GAN στην αντιστροφή της τάσης του οικονομικού κύκλου και στην εμφάνιση των προβλημάτων της (τα μισθώματα και οι τιμές στην αγορά ακινήτων βρίσκονται σε συνεχή πτώση από το 1990), λαμβάνοντας υπόψη τη βραδύτητα της διαδικασίας ανασυγκρότησης (θα χρειαστούν τέσσερα χρόνια, από το 1993 μέχρι το 1997, για να μπορέσει η GAN να αντιμετωπίσει οριστικά τα προβλήματά της στον τομέα των ακινήτων), είναι σαφές ότι οι γιγαντιαίες ενισχύσεις του 1997 αποτελούν επίσης συνέπεια της εμπιστοσύνης που έδειξαν οι διαχειριστές της GAN στο κράτος ως μέτοχο που, κατά τη γνώμη τους, θα ήταν σε κάθε περίπτωση υποχρεωμένο να καλύψει τα λάθη του παρελθόντος, όπως προκύπτει καθαρά από τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι γαλλικές αρχές σχετικά με το κόστος των εναλλακτικών λύσεων. Ασφαλώς, η GAN δεν ήταν ο μόνος όμιλος που επιδόθηκε σε μια άκρως κερδοσκοπική πολιτική. Και άλλα ιδρύματα, δημόσια όπως η Crιdit Lyonnais ή ιδιωτικά όπως η Suez ή η Banque Pallas, ακολούθησαν τις τάσεις της αγοράς, αλλά μόνο τα δημόσια ιδρύματα μπόρεσαν να βασιστούν στις κρατικές ενισχύσεις, ενώ τα ιδιωτικά ιδρύματα αναγκάστηκαν από τις αγορές να προβούν σε ριζική αναδιάρθρωση ή να τεθούν υπό διαδικασία δικαστικής διευθέτησης. Πράγματι, είναι βάσιμο το συμπέρασμα ότι εάν η GAN δεν είχε τη σιωπηρή ή εκπεφρασμένη στήριξη του κράτους, δεν θα είχε ακολουθήσει την επικίνδυνη πολιτική που εφάρμοσε ή, σε κάθε περίπτωση, θα είχε προβεί νωρίτερα και με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα σε ανασυγκρότηση.

Παρόμοια κρατική στήριξη, που εν τέλει ισοδυναμεί με «ασφάλεια βιωσιμότητας» για τα ιδρύματα που αντιμετωπίζουν χρηματοοικονομικές δυσχέρειες, όπως παρατηρεί η ενημερωτική έκθεση αριθ. 52 της γαλλικής Γερουσίας (12), έχει επίσης ως αποτέλεσμα την προστασία των πιστωτών τους. Όμως, η προστασία αυτή στερεί από τους πιστωτές το κίνητρο να ελέγχουν τη συμπεριφορά των οφειλετών τους. Τα ιδρύματα δεν υπόκεινται πλέον στον έλεγχο και στις κυρώσεις των αγορών. Η προστασία αυτή δεν είναι μόνον αδικαιολόγητη και υπερβολική, αλλά μια ακόμη συνέπειά της είναι ότι «ωθεί σε κακή διαχείριση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων» -όπως υπογραμμίζεται στην οδηγία 94/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 1994, περί των συστημάτων εγγυήσεως των καταθέσεων (13). Τούτο αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η UIC εξακολουθεί να χρηματοδοτείται από τις αγορές με κεφάλαια ύψους άνω των 15 δισεκατομμυρίων, παρά τη δραματική της κατάσταση. Η στήριξη του μετόχου, που με τη σειρά της επέτρεψε τη στήριξη των αγορών, είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση των απαραίτητων διορθωτικών ενεργειών και την αύξηση των τελικών κρατικών ενισχύσεων. Συνεπώς, και σύμφωνα με τις δηλώσεις του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή συμμερίζεται απόλυτα το επιχείρημα αυτό, που έχει αναπτυχθεί στους κόλπους της επιστημονικής κοινότητας και η ισχύς του έχει αποδειχθεί κατά τις κρίσεις του τραπεζικού τομέα σε διάφορες χώρες, με το οποίο επιδιώκεται να υπογραμμισθεί η σημασία αυτού του προβλήματος (εμφάνιση αποτελεσμάτων αντίθετων των επιδιωκομένων -«moral hazard») προκειμένου να εξηγηθεί η κρίση της GAN.

Από την άποψη αυτή, είναι φανερό ότι προϋπόθεση για κάθε βιώσιμη λύση των προβλημάτων της GAN είναι η μεταρρύθμιση του γενικού συστήματος ελέγχου της διαχείρισης του ομίλου («corporate governance») και των ιδρυμάτων του, καθώς και η επίλυση του προβλήματος του «moral hazard». Οι πιθανές λύσεις που θα μπορούσαν να δοθούν είναι πολλές. Η λύση που προτείνουν οι γαλλικές αρχές προβλέπει την ανάληψη των δύο κλάδων δραστηριοτήτων, τραπεζικών και ασφαλιστικών, από εταίρους ανεξάρτητους και αμεσότερα υποκείμενους στους νόμους της αγοράς. Η Επιτροπή θεωρεί ενδεδειγμένη τη λύση αυτή, διότι επιτρέπει τη συγκρότηση ενός αποτελεσματικότερου συστήματος ελέγχου, βασιζόμενου στη δράση χωρίς στρέβλωση των αγορών.

Ο ακόλουθος πίνακας συγκρίνει την εξέλιξη των αποτελεσμάτων και της απόδοσης των ιδίων κεφαλαίων της GAN από το 1995 μέχρι το 1998 βάσει του παλαιού και του νέου προγράμματος, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασαν οι γαλλικές αρχές το 1996 και το 1997 (πίνακας 2):

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Το υποβληθέν πρόγραμμα βασίζεται πρωτίστως στα μέτρα αναδιάρθρωσης που εφαρμόζονται ήδη εδώ και μερικά χρόνια και τώρα αρχίζουν να αποφέρουν καρπούς. Πρόκειται κυρίως για μέτρα εξυγίανσης του χαρτοφυλακίου ασφάλισης ζημιών, που έχουν ήδη οδηγήσει σε σημαντική μείωση της διαφοράς μεταξύ της GAN και των ανταγωνιστών της. Εκτός αυτού, πρέπει να συνυπολογιστούν άλλα μέτρα μείωσης του κόστους εκμετάλλευσης, όπως η μείωση του προσωπικού κατά 1 000 εργαζομένους (670 στον ασφαλιστικό και 330 στον τραπεζικό τομέα) το 1995. Το 1996 συνεχίστηκε η μείωση του προσωπικού, κατά 400 εργαζομένους στον ασφαλιστικό τομέα και κατά 300 στον τραπεζικό. Η GAN εκχώρησε επίσης ορισμένες θυγατρικές της και εγκατέλειψε ορισμένους τομείς δραστηριότητας χωρίς στρατηγική σημασία (CFJPE, CTR, SCOR, GAN Βελγίου, HNL, κ.λπ.).

Το νέο πρόγραμμα που υπεβλήθη την άνοιξη του 1997 εισάγει συμπληρωματικά μέτρα. Προβλέπει ιδίως την αναδιοργάνωση του ομίλου σε τρεις επί μέρους κλάδους που υπάγονται στη Sociιtι Centrale du GAN, εταιρεία χαρτοφυλακίου επικεφαλής του ομίλου: τον κλάδο ασφαλειών, που υπάγεται στην εταιρεία χαρτοφυλακίου GAN SA, τον τραπεζικό κλάδο, που αντιπροσωπεύεται από τον όμιλο CIC και τον κλάδο ακινήτων, που αποτελείται από την UIC και τις δύο δομές διαχωρισμού, την κτηματική εταιρεία Parixel και την Bβticrιdit. Η νέα γαλλική κυβέρνηση επαναβεβαίωσε πρόσφατα τις βασικές κατευθύνσεις και το περιεχόμενο του προγράμματος που υποβλήθηκε τον προηγούμενο Απρίλιο.

Πολλά πληροφοριακά στοιχεία υποβλήθηκαν στην Επιτροπή, κυρίως τα συμπεράσματα των εκθέσεων λογιστικού ελέγχου που συνέταξε ο Arthur Andersen και η μελέτη του γραφείου KPMG, διάφορα έγγραφα που συνέταξαν εξωτερικοί, σε σχέση με τη GAN και το Δημόσιο, εμπειρογνώμονες (δηλαδή υπόμνημα που συνέταξε η SBC Warburg σχετικά με το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, δύο υπομνήματα που συνέταξαν αντίστοιχα η JP Morgan και η Goldman Sachs σχετικά με τη βιωσιμότητα της CIC και του κλάδου ασφαλειών της GAN, ένα υπόμνημα της τράπεζας Lazard σχετικά με την UIC), καθώς και η αλληλογραφία μεταξύ, αφενός, της UIC και της Τραπεζικής Επιτροπής και, αφετέρου, της Επιτροπής Ελέγχου Ασφαλειών και της GAN.

Όσον αφορά τον ασφαλιστικό τομέα, προβλέπεται ότι η GAN θα αποσυρθεί από την ασφάλιση πιστώσεων (εκχώρηση της Sacren) και από την ασφαλειομεσιτεία Τα έξοδα εκμετάλλευσης αναμένεται να μειωθούν χάρη στην εφαρμογή προγράμματος εργασιακής προσαρμογής, που αναμένεται να οδηγήσει σε εξοικονόμηση 400 εκατομμυρίων σε ετήσια βάση (μείωση των λειτουργικών εξόδων κατά 153 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα, των εξόδων παραγωγής κατά 105 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα και των εξόδων προσωπικού κατά 142 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα). Όσον αφορά έξοδα παραγωγής, στο τμήμα παραγωγής θα καταργηθούν [. . .] περίπου θέσεις εργασίας από το 1997 έως το 1998, μείωση που αντιπροσωπεύει το [. . .] του αριθμού των εργαζομένων στις 31 Ιανουαρίου 1996. Τα έξοδα προσωπικού αναμένεται να μειωθούν, δεδομένου ότι οι θέσεις εργασίας θα μειωθούν κατά 431 σε 12 μήνες, δηλαδή η μείωση του αντίστοιχου προσωπικού ανέρχεται στο 8 %. Συστάθηκε πρόβλεψη 100 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων στο επίπεδο της GAN SA προκειμένου να καλυφθεί το κόστος του προγράμματος εργασιακής προσαρμογής. Θα μειωθούν επίσης τα τοπικά γραφεία.

Αποσκοπώντας κυρίως στην επίλυση του προβλήματος της χρηματοδότησης στο εσωτερικό του ομίλου, το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης που υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές προβλέπει την εκχώρηση, κατά πάσα πιθανότητα αυτοτελώς, των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων (GAN SA), των τραπεζικών δραστηριοτήτων (CIC) και της χρηματοδότησης του τομέα των ακινήτων (UIC). Η διαχείριση των ακίνητων περιουσιακών στοιχείων (απαιτήσεις και ακίνητα) που μεταβιβάστηκαν στις δύο δομές διαχωρισμού (Bβticrιdit και Parixel) θα ανατεθεί στην εταιρεία χαρτοφυλακίου του ομίλου (GAN SC) με τελικό σκοπό την εκκαθάρισή τους. Η εν λόγω εταιρεία θα παραμείνει στην κυριότητα του κράτους, αλλά οι διαστάσεις της θα μειώνονται σταδιακά, παράλληλα με τις πραγματοποιούμενες εκχωρήσεις. Δεδομένου ότι ο όμιλος GAN είναι ιδιαίτερα περίπλοκος και οι ενοποιημένοι λογαριασμοί δεν επιτρέπουν να εξεταστεί ως ενδείκνυται το θέμα της βιωσιμότητας, κάθε κατηγορία κύριας δραστηριότητας πρέπει να εξεταστεί ξεχωριστά.

5.1.1. Οι δύο δομές διαχωρισμού

Οι δομές διαχωρισμού δεν παρουσιάζουν προβλήματα από άποψη βιωσιμότητας, δεδομένου ότι η διαχείρισή τους θα αποσκοπεί στην εκκαθάρισή τους. Το πρόβλημα της αποτίμησης του ύψους της ενίσχυσης έχει ήδη εξεταστεί στο σημείο 3. Το θέμα των αντισταθμιστικών μέτρων πρέπει στην πραγματικότητα να αξιολογηθεί στο επίπεδο των δομών που μεταβίβασαν στις δομές διαχωρισμού τις κακής ποιότητας απαιτήσεις. Ωστόσο, η διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων των δομών διαχωρισμού πρέπει να γίνει με διαφάνεια και οι εκχωρήσεις πρέπει να πραγματοποιηθούν με την απαιτούμενη ταχύτητα. Η Επιτροπή εκτιμά επίσης ότι είναι απαραίτητο να γίνει σαφής διαχωρισμός μεταξύ των δομών διαχωρισμού και των τραπεζικών και ασφαλιστικών εταιρειών της GAN. Έτσι, πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να μην επιτραπεί στην CIC και στη GAN SA, μέχρι την ημερομηνία εκχώρησής τους, να αγοράσουν περιουσιακά στοιχεία που έχουν μεταβιβαστεί στις δομές διαχωρισμού.

Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή επισημαίνει τη δέσμευση των γαλλικών αρχών ότι η υπό εξέλιξη διαδικασία εκχώρησης των περιουσιακών στοιχείων της Bβticrιdit και της Parixel, η οποία αναμένεται να έχει περαιωθεί κατά το πλείστον μέχρι το τέλος του 1998, θα πραγματοποιηθεί χωρίς να μπορέσουν η CIC ή η GAN να αποκτήσουν τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία μέχρι την ημερομηνία εκχώρησής τους.

5.1.2. Η τράπεζα που ειδικεύεται στον τομέα των ακινήτων: UIC

Το πρόγραμμα των γαλλικών αρχών προβλέπει τη διατήρηση της λειτουργίας της εν λόγω τράπεζας που ειδικεύεται στον τομέα των ακινήτων, μέχρι την πώλησή της σε έναν δυνητικό αγοραστή που θα ενδιαφερόταν να εξαγοράσει τη φήμη και πελατεία της ή/και την ελέγχουσα συμμετοχή της στη θυγατρική χρηματοδοτικής μίσθωσης UIS. Ωστόσο, όπως ομολογούν οι γαλλικές αρχές, πρέπει να επιλυθούν διάφορα προβλήματα που αφορούν τη βιωσιμότητα του εν λόγω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος.

Οι γαλλικές αρχές διαβεβαιώνουν ότι έλαβαν σοβαρά υπόψη το ενδεχόμενο εκκαθάρισης της UIC, εκτιμώντας τη σοβαρότητα των προβλημάτων της, αλλά εν τέλει το απέκλεισαν ως δαπανηρότερο σε σχέση με την επιλεγείσα λύση, λόγω των αλυσιδωτών συνεπειών που θα είχε για τις άλλες επιχειρήσεις του ομίλου (κατ' αρχάς για τη CIC που την έχει χρηματοδοτήσει με 6 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα) και για την αγορά (αναχρηματοδότηση ύψους 15 δισεκατομμυρίων). Αντίθετα, η λύση της ελεγχόμενης εκκαθάρισης που θα εκτεινόταν σε διάστημα πέντε ετών θα ήταν δυνατή, αλλά δαπανηρότερη από την επιλεγείσα λύση, σύμφωνα με την εμπορική τράπεζα Lazard, ειδικότερα δε θα κόστιζε 2,6 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα περισσότερο από τη λύση της εκ νέου εισφοράς κεφαλαίου (που ανέρχεται σε 7,1 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα).

Η εκ νέου εισφορά κεφαλαίου είναι ένα από τα μέτρα αναδιάρθρωσης που θεωρητικά αναμένεται ότι θα καταστήσουν συμφέρουσα την αγορά της UIC. Ειδικότερα, βρίσκεται υπό υλοποίηση κοινωνικό πρόγραμμα που προβλέπει μείωση του προσωπικού στο ήμισυ, δηλαδή σε 280 εργαζομένους, εντός ενός έτους από σήμερα. Το πρόγραμμα αυτό προβλέπει επίσης μείωση των γενικών εξόδων από 361 σε 222 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα. Υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας, η νέα παραγωγή της τραπεζικής δραστηριότητας αναμένεται να ανέλθει σε επίπεδα της τάξης του 1,6 δισεκατομμυρίου γαλλικών φράγκων ετησίως. Τα κακής ποιότητας ακίνητα περιουσιακά στοιχεία προβλέπεται να εκχωρηθούν εντός δύο ετών, ενώ οι επισφαλείς απαιτήσεις προβλέπεται να μειωθούν κατά το ήμισυ. Ωστόσο, όπως παραδέχονται οι γαλλικές αρχές, η πραγματοποίηση των υποθέσεων περί εκκαθάρισης αυτών των περιουσιακών στοιχείων εξαρτάται από σημαντικούς αστάθμητους παράγοντες, που αφορούν τόσο το χρόνο πραγματοποίησης της εκκαθάρισης, όσο και την αξία της. Είναι πιθανό οι εισπράξεις και οι πωλήσεις να αποφέρουν χαμηλότερα έσοδα από τα προβλεπόμενα.

Υποβλήθηκαν δύο πιθανές εκδοχές, η εκδοχή της διοίκησης της UIC και η εκδοχή που αναθεωρήθηκε [. . .] βάσει πιο απαισιόδοξων υποθέσεων.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Από την εξέταση των στοιχείων που υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές προκύπτουν οι ακόλουθες παρατηρήσεις. Κατ' αρχάς, αν και ο δείκτης σύστασης προβλέψεων αυξήθηκε στο 71 % το 1996, ποσοστό που θεωρητικά είναι επαρκές, η UIC έχει ακόμη στο χαρτοφυλάκιό της περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των 7 δισεκατομμυρίων στον τομέα των ακινήτων, που υπόκεινται σε έντονες διακυμάνσεις των τιμών. Οι ελεγκτές επεσήμαναν ότι σε περίπτωση που οι τιμές ρευστοποίησης των περιουσιακών στοιχείων είναι χαμηλότερες από το αναμενόμενο ή εάν καθυστερήσουν οι εκχωρήσεις, θα χρειαστούν ενδεχομένως πρόσθετες προβλέψεις. Από την άποψη αυτή πρέπει να σημειωθεί ότι η αναβολή του προγράμματος εκχώρησης κατά τρεις μήνες σε συνδυασμό με τιμή πώλησης κατά 15 % χαμηλότερη σε σχέση με την κανονική θα οδηγούσε σε ζημία 400 εκατομμυρίων. Σύμφωνα με το γραφείο λογιστικού ελέγχου KPMG που αναθεώρησε την εργασία των ελεγκτών του γραφείου Arthur Andersen, θα έπρεπε να έχουν γίνει ακριβέστεροι υπολογισμοί των σημαντικών κινδύνων, προκειμένου να τεκμηριωθεί η εγκυρότητα των προβλέψεων (αδυναμία εταίρων στις SNC και SCI να ανταποκριθούν στις χρηματοοικονομικές τους υποχρεώσεις, προσκλήσεις κάλυψης παθητικού, κίνδυνος επιτοκίου λόγω μη ισοσκελισμού ενεργητικού/παθητικού).

Γενικότερα, όταν ο δείκτης των επισφαλών απαιτήσεων προς τις συνολικές απαιτήσεις ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος κυμαίνεται στο 80 %, η ικανότητα του ιδρύματος να ασκήσει τις βασικές του δραστηριότητες και συνεπώς ο λόγος ύπαρξής του τίθεται υπό αμφισβήτηση. Δεδομένου του ύψους αυτού του δείκτη, τα αίτια της δυσπραγίας του ιδρύματος δεν είναι μόνο η δυσμενής τροπή της συγκυρίας ή η ανάληψη υπερβολικών κινδύνων ή ορισμένες κακής ποιότητας απαιτήσεις, αλλά η αποτυχία της όλης διαδικασίας επιλογής και ελέγχου των κινδύνων. Προκειμένου να γίνει καλύτερα κατανοητό αυτό το θέμα, πρέπει να υπομνησθεί ότι σχεδόν οι μισές απαιτήσεις της UIC είχαν ήδη «απομονωθεί» στις δύο δομές διαχωρισμού. Εάν ληφθούν υπόψη και αυτές οι απαιτήσεις, το σύνολο σχεδόν των απαιτήσεων της UIC μπορεί να χαρακτηρισθεί επισφαλές. Με άλλα λόγια, οι νέες εκτιμήσεις σχετικά με τις απαιτήσεις της UIC που δεν είχαν «απομονωθεί» έδειξαν ότι οι απαιτήσεις αυτές δεν ήταν καλύτερης ποιότητας από εκείνες που μεταβιβάστηκαν στις δύο δομές διαχωρισμού. Υπό την προοπτική αυτή, το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν στο χαρτοφυλάκιο ελάχιστες καλής ποιότητας απαιτήσεις είναι μάλλον αποτέλεσμα τύχης.

Το επιχειρηματικό πρόγραμμα που υπεβλήθη κάθε άλλο παρά αποδεικνύει τη δυνατότητα αποκατάστασης της βιωσιμότητας της UIC χωρίς στήριξη από ανεξάρτητο εταίρο. Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή, την οποία η Επιτροπή προκρίνει ως εγκυρότερη από την πρώτη, δεδομένου ότι το πρόγραμμα εξαρτάται από σημαντικούς αστάθμητους παράγοντες, η UIC θα εξακολουθήσει να υφίσταται ζημίες μέχρι το τέλος του 1998. Ταυτόχρονα, αφού αφαιρεθεί η μειοψηφική συμμετοχή της UIS, θυγατρικής στον τομέα της χρηματοδοτικής μίσθωσης, συνάγεται ότι η κεφαλαιοποίηση της UIC ως μεμονωμένης επιχείρησης είναι ιδιαίτερα χαμηλή, λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους του χαρτοφυλακίου, ειδικότερα δε είναι χαμηλότερη από το μέσο όρο των τραπεζών που ειδικεύονται στον τομέα των ακινήτων. Τα ρευστά διαθέσιμα του ομίλου δημιουργούν επίσης προβλήματα, καθώς κάθε ένταση ρευστότητας μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ζημίες στην UIC.

Εν συντομία, η κατάσταση της UIC προδιαγράφεται κρίσιμη. Η τράπεζα δεν επιτυγχάνει ούτε καν το νεκρό σημείο («break-even»). Δεδομένου ότι δεν είναι βιώσιμη, είναι πολύ πιθανό ότι το Δημόσιο θα πρέπει να της εισφέρει εκ νέου κεφάλαιο πριν από την εκχώρηση, προκειμένου το τίμημα να είναι θετικό. Το κράτος έχει ήδη δεσμευθεί προς αυτή την κατεύθυνση έναντι των χρηματαγορών. Αυτή η κρατική παρέμβαση δεν προβλέπεται να υπερβεί, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, τις ζημίες της δεύτερης εκδοχής, δηλαδή [. . .] εκατομμύρια γαλλικά φράγκα.

Εν κατακλείδι, λαμβάνοντας υπόψη την ανωτέρω εξέταση, και ιδίως το γεγονός ότι η αποδοτικότητα είναι αρνητική, η κεφαλαιοποίηση χαμηλή και οι αστάθμητοι παράγοντες που επηρεάζουν τους κινδύνους που παραμένουν στο χαρτοφυλάκιο είναι πολύ σημαντικοί, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η βιωσιμότητα της UIC μπορεί να διασφαλισθεί μόνον εάν η επιχείρηση έχει τη στήριξη ενός ισχυρότερου τραπεζικού ομίλου με μεγαλύτερη κεφαλαιοποίηση, που θα είναι σε θέση να πραγματοποιήσει με τα δικά του στελέχη την εκ βάθρων αναδιάρθρωση της επιχείρησης. Δεδομένου ότι κάθε αναβολή της αναδιάρθρωσης συνεπάγεται επιπλέον κόστος, η εκχώρηση αυτή πρέπει να γίνει κατά το συντομότερο δυνατό και σε κάθε περίπτωση πριν από το τέλος του 1998.

Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή επισημαίνει τη δέσμευση της γαλλικής κυβέρνησης ότι θα συνεχιστούν οι υπό εξέλιξη διαδικασίες εκχώρησης της UIC και της θυγατρικής της με την επωνυμία UIS, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής της GAN SA στην UIS. Οι διαδικασίες αυτές αναμένεται να ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος του 1998.

5.1.3. Ο όμιλος τραπεζικού δικτύου: η CIC

Η CIC είναι τραπεζικός όμιλος αποτελούμενος από δέκα περιφερειακές τράπεζες με συνολικό ισολογισμό ύψους 600 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων περίπου στο τέλος του 1996, γεγονός που την κατατάσσει στην πέμπτη θέση των τραπεζών που συμμετέχουν στη Γαλλική Ένωση Τραπεζών. Ο όμιλος διαχειρίζεται καταθέσεις ύψους 215 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων περίπου και απαιτήσεις ύψους 240 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων περίπου. Χάρη στους ισχυρούς τοπικούς δεσμούς της, που της παρέχουν τη δυνατότητα να έρχεται εύκολα σε επαφή με τους πελάτες της, η CIC παρουσιάζει καθαρό περιθώριο κέρδους που κυμαίνεται σε καλά επίπεδα (4,67 % το 1996 σε επίπεδο περιφερειακών τραπεζών) και τακτικά και σταθερά έσοδα. Η επιδείνωση των περιθωρίων κέρδους που απορρέει από τη μείωση των επιτοκίων και τον ανταγωνισμό πλήττει λιγότερο τη CIC σε σχέση με τις μεγάλες τράπεζες που διαθέτουν δίκτυο. Η μείωση των προερχόμενων από τους τόκους εσόδων αντισταθμίστηκε από την αύξηση των προμηθειών της, που το 1996 ανήλθαν σχεδόν στο 31 % του καθαρού τραπεζικού προϊόντος. Μέσω της Socapi, την οποία κατέχει από κοινού με την GAN, η CIC καταλαμβάνει μια από τις πρώτες θέσεις στη γαλλική αγορά των επιχειρήσεων που ασκούν εκ παραλλήλου τραπεζικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες. Όπως επιβεβαίωσε η εμπορική τράπεζα JP Morgan, σύμβουλος της GAN, μετά τη μεταβίβαση της UIC στη GAN, η CIC διαθέτει υγιή διάρθρωση ισολογισμού, περιουσιακά στοιχεία καλής ποιότητας και υψηλό επίπεδο προβλέψεων.

Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζονται τα κυριότερα αποτελέσματα της CIC, σύμφωνα με το επιχειρηματικό πρόγραμμα που υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Το πρόγραμμα βασίζεται στις ακόλουθες υποθέσεις:

- ετήσια αύξηση κατά 5 % περίπου του αριθμού των πελατών-στόχων (ιδιώτες, επαγγελματίες, ΜΜΕ) και μέση ετήσια αύξηση των δανειοδοτήσεων και των εσόδων κατά 6 % σε επίπεδο περιφερειακών τραπεζών και κατά 4 και 5 % αντίστοιχα για το σύνολο του ομίλου,

- το περιθώριο κέρδους προβλέπεται ότι θα μειωθεί από 4,93 % το 1996 σε 4,09 % το 1998,

- σε περιφερειακό επίπεδο, συνέχιση της αύξησης του ποσοστού κατά το οποίο συμβάλλουν οι προμήθειες στο καθαρό τραπεζικό προϊόν από 32,9 % το 1996 σε 36,9 % το 1998. Στη συνέχεια, η αύξηση αυτή αναμένεται να επιβραδυνθεί ως αποτέλεσμα της μείωσης των προμηθειών επί των τραπεζικών εργασιών λόγω της καθιέρωσης του ευρώ,

- τα γενικά έξοδα παρουσιάζουν ελαφρά αύξηση, ιδίως λόγω του πρόσθετου κόστους που συνεπάγεται η καθιέρωση του ευρώ (100 εκατομμύρια ετησίως για το 1997 και το 1998). Ειδικότερα, τα έξοδα προσωπικού παραμένουν σχεδόν σταθερά, παρά τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων κατά 1,4 % το 1997 και κατά 1,2 % το 1998,

- ο δείκτης καθαρές προβλέψεις/απαιτήσεις σε επίπεδο περιφερειακών τραπεζών προβλέπεται να μειωθεί από 0,91 % το 1996 σε 0,86 % το 1998. Στην πραγματικότητα, η τιμή του δείκτη για το 1996 προέκυψε από πρόσθετες προβλέψεις για άπαξ εμφανιζόμενα στοιχεία.

Οι υποθέσεις αυτές φαίνονται ρεαλιστικές. Ωστόσο, ο όμιλος παρουσιάζει ορισμένες αδυναμίες, κυρίως δε ιδιαίτερα υψηλό κόστος εκμετάλλευσης, μεγάλο άνοιγμα έναντι άλλων επιχειρήσεων του ομίλου GAN και μέτριο επίπεδο αποδοτικότητας όσον αφορά το παρόν, αλλά και τις μελλοντικές προοπτικές.

Όσον αφορά το κόστος εκμετάλλευσης, ο δείκτης των γενικών εξόδων προς το καθαρό τραπεζικό προϊόν εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλός (75,5 % στο τέλος του 1998) και μάλιστα υπερβαίνει τον υφιστάμενο μέσο όρο των γαλλικών τραπεζών και το στόχο που τέθηκε για την Crιdit Lyonnais (70 %). Μακροπρόθεσμα, στο πλαίσιο του ελεύθερου ανταγωνισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο και της τεχνολογικής καινοτομίας, η μείωση του περιθωρίου κέρδους μπορεί να αντισταθμιστεί μόνο από την περικοπή των γενικών εξόδων, και κυρίως των δαπανών προσωπικού. Οι αγγλικές τράπεζες, που είναι σήμερα οι αποδοτικότερες στην Ευρώπη με δείκτη αποδοτικότητας μέχρι και 36 %, παρουσιάζουν πολύ χαμηλότερους συντελεστές εκμετάλλευσης (υπολογιζόμενους βάσει του δείκτη μεταξύ των γενικών εξόδων προς το καθαρό τραπεζικό προϊόν). Στο πλαίσιο αύξησης των ανταγωνιστικών πιέσεων λόγω της ολοκλήρωσης των αγορών και του ενιαίου νομίσματος, είναι φανερό ότι οι τράπεζες με ιδιαίτερα υψηλούς συντελεστές εκμετάλλευσης δεν θα μπορέσουν να επιβιώσουν.

Όσον αφορά τη δεύτερη αδυναμία, πρέπει να σημειωθεί ότι η CIC έχει στο χαρτοφυλάκιό της απαιτήσεις έναντι άλλων επιχειρήσεων του ομίλου GAN ύψους 12 δισεκατομμυρίων, και συγκεκριμένα 6 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα έναντι της UIC, 3 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα έναντι της GAN SA και 3 περίπου δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα έναντι της δομής διαχωρισμού Bβticrιdit. Το πρόγραμμα προβλέπει τη μετατροπή του μισού δανείου προς την UIC σε δάνειο προς την Bβticrιdit, η οποία συνεπώς θα οφείλει 6 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα στη CIC. Το δάνειο αυτό καλύπτεται ως προς την ονομαστική του αξία από τη ρητή εγγύηση του κράτους ότι θα καλύψει κάθε ζημία των δύο δομών διαχωρισμού. Το δάνειο υπέρ της GAN SA προβλέπεται ότι θα αποπληρωθεί από το προϊόν της ιδιωτικοποίησης της CIC. Το δάνειο προς την UIC καλύπτεται από τη δέσμευση του κράτους που εξέφρασε τη βούλησή του να καλύψει τις ανάγκες της σε ίδια κεφάλαια της θυγατρικής στον τομέα των ακινήτων. Ωστόσο, μετά τη νέα εισφορά κεφαλαίου και την εκχώρηση της UIC, το δάνειο της CIC δεν θα καλύπτεται πλέον από την εγγύηση. Κατά συνέπεια, η CIC είναι εκτεθειμένη σε σημαντικό κίνδυνο έναντι του ομίλου GAN, η κάλυψη του οποίου εξαρτάται από την εκχώρηση της CIC και τη νέα εισφορά κεφαλαίου στην UIC και την εκχώρησή της. Η αίσια έκβαση αυτών των πράξεων έχει βασική σημασία για τη φερεγγυότητα της CIC [. . .].

Τέλος, ο τραπεζικός όμιλος CIC έχει θετική, αλλά χαμηλή αποδοτικότητα σε σχέση με το μέσο των ευρωπαϊκών τραπεζών. Το πρόγραμμα προβλέπει τη χάραξη μιας πολιτικής σταθερής επέκτασης, διά μέσου της οποίας η αποδοτικότητα επί των ιδίων κεφαλαίων θα ανέλθει σε ποσοστό 7,8 % στο τέλος του 1998 (σε εταιρικό επίπεδο), το οποίο ωστόσο είναι κατώτερο του ελάχιστου επιπέδου που έκρινε αποδεκτό τόσο η Επιτροπή σχετικά με άλλες τράπεζες, όσο και η ίδια η CIC κατά την απόφαση της Επιτροπής του 1996 (10 %). Το βασικότερο πρόβλημα είναι το μεγάλο ύψος των γενικών εξόδων, και ιδίως του κόστους προσωπικού. Ωστόσο, στο πλαίσιο της εκχώρησης θα ήταν εύλογο να υποτεθεί ότι ένας προσεκτικός και σώφρων ιδιώτης επενδυτής που δραστηριοποιείται υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα ήταν διατεθειμένος να καταβάλει ένα τίμημα που θα απέφερε αποδοτικότητα επί των ιδίων πόρων ύψους 10 έως 12 %. Δηλαδή, αφού ληφθούν υπόψη οι πιθανές συνεργασίες και το απαραίτητο συμπληρωματικό κόστος αναδιάρθρωσης, ο αγοραστής θα είναι διατεθειμένος να καταβάλει ένα τίμημα που θα περιλαμβάνει μείωση της αξίας των ιδίων κεφαλαίων προκειμένου να επιτευχθεί δείκτης αποδοτικότητας τουλάχιστον 10 %, προσαυξημένος ενδεχομένως κατά ένα στρατηγικό πριμ.

Πράγματι, για την αντιμετώπιση του εντονότατου ανταγωνισμού στον τραπεζικό τομέα, όπου τα περιθώρια κέρδους περιορίζονται ολοένα και περισσότερο, ακόμη και στις περιφερειακές αγορές, η CIC θα χρειαζόταν κατά πάσα πιθανότητα πρόσθετες προσπάθειες αναδιάρθρωσης για να βελτιωθεί η αποδοτικότητά της. Ωστόσο, το πρόγραμμα εκχώρησης της CIC, που αποτελούσε μια από τις προϋποθέσεις της παλαιάς απόφασης της Επιτροπής και επαναβεβαιώθηκε πρόσφατα από τη δέσμευση της νέας κυβέρνησης για την εκχώρηση της CIC και της GAN, ως σύνολο ή αυτοτελώς, σε εταίρους που θα μπορούν να τονώσουν στο μέλλον τη βιωσιμότητά τους και να διασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξή τους, παραχωρώντας πλειοψηφική συμμετοχή σε ιδιώτες επενδυτές, μπορεί να διασφαλίσει επιπρόσθετα κεφάλαια και τεχνικές γνώσεις και να αποτελέσει νέο πόλο πίεσης για την εντατικοποίηση των προσπαθειών αναδιάρθρωσης, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη μείωση των γενικών εξόδων. Η γαλλική κυβέρνηση δεσμεύθηκε επίσης ότι οι διαδικασίες αναζήτησης αγοραστών και εκχώρησης θα ολοκληρωθούν κατά το συντομότερο δυνατό, το αργότερο μέχρι τις 30 Ιουνίου 1998, και ότι κατά τη διεξαγωγή τους θα τηρηθούν οι αρχές της διαφάνειας και τις ίσης μεταχείρισης των υποψηφίων.

5.1.4. Ασφάλειες: GAN

Το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης προβλέπει το διαχωρισμό των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων από τον υπόλοιπο όμιλο, ιδίως από τις δομές διαχωρισμού και την UIC που παραμένουν υπό τον έλεγχο της Sociιtι Centrale du GAN (GAN SC). Η εταιρεία χαρτοφυλακίου GAN SA θα διατηρήσει τον έλεγχο των εταιρειών GAN IA (ασφάλειες πυρός και ατυχήματος), Gan Vie, Gan Capitalisation και Socapi. Η βιωσιμότητα των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων μπορεί να εξετασθεί ξεχωριστά, για καθεμία από τις ανωτέρω επιχειρήσεις.

α) Ασφάλιση ζημιών

Η GAN IA ασκεί τις δραστηριότητές της στον τομέα ασφάλισης ζημιών κυρίως μέσω ενός δικτύου γενικών ασφαλιστικών πρακτόρων, αποτελούμενο από 1 400 πρακτορεία. Στις αρχές της δεκαετίας του '90, η GAN IA εφάρμοσε μια πολιτική ανάπτυξης και κατάκτησης μεριδίων αγοράς που την οδήγησε στην τέταρτη θέση των εταιρειών ασφάλισης ζημιών από την άποψη των άμεσων ακαθάριστων ασφαλίστρων. Ωστόσο, αυτή η πάση θυσία ανάπτυξη έγινε με ρυθμό δυσανάλογο της ικανότητάς της να επιλέγει τους κινδύνους, όπως προκύπτει από τον ακόλουθο πίνακα για τον κλάδο της ασφάλισης αυτοκινήτων. Ως εκ τούτου, η GAN IA υπέστη συνεχώς αυξανόμενες ζημίες που εξάντλησαν τα ίδια κεφάλαιά της.

Αριθμός συμβολαίων και τεχνικά αποτελέσματα (εκατομμύρια) στις ασφαλίσεις αυτοκινήτων

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Από το 1994 καταβάλλονται προσπάθειες εξυγίανσης, με την αύξηση των ασφαλίστρων και των απαλλαγών του ασφαλιστή και την καταγγελία αρκετών συμβολαίων. Επιπλέον, εντάθηκε ο έλεγχος των ασφαλιστικών πρακτόρων προκειμένου να ωθηθούν οι τελευταίοι να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους, με προοπτική τη μείωση των γενικών εξόδων και την αναδιοργάνωση του τρόπου διανομής. Το σύστημα της αμοιβής των ασφαλιστικών πρακτόρων τροποποιήθηκε κατά το παράδειγμα της ΑΧΑ: προβλέπεται σταδιακή αντικατάσταση της προμήθειας επί του κύκλου εργασιών, παραδοσιακού τρόπου πληρωμής, από τη συμμετοχή στο τεχνικό αποτέλεσμα των συναφθέντων ασφαλιστικών συμβολαίων. Προβλέπεται επίσης η κατάργηση ορισμένων θέσεων εργασίας.

Το επιχειρηματικό πρόγραμμα που υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές προβλέπει σημαντική υποχώρηση του κύκλου εργασιών, ύψους 9 %, από το 1995 έως το 1997 και στη συνέχεια σταθεροποίησή του στα 12,8 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα περίπου. Η σχέση αποζημιώσεις/ασφάλιστρα στη Γαλλία αναμένεται να εξακολουθήσει να βελτιώνεται (από 79,8 % το 1995 σε 71,3 % το 1998). Όσον αφορά τις δαπάνες εκμετάλλευσης, προβλέπεται να μειωθούν από 4 148 το 1995 σε 3 748 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα το 1998, ήτοι μείωση 9,6 % σε τρία χρόνια. Τέλος, τα έσοδα κεφαλαίου πρόκειται να μειωθούν, κυρίως λόγω της μείωσης της πραγματοποιηθείσας υπεραξίας, από 1 340 σε 1 160 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα.

Σε αντάλλαγμα των εισφορών που εισπράττουν, οι ασφαλιστικές εταιρείες συστήνουν τεχνικά αποθέματα, τα οποία αντιπροσωπεύουν τις υποχρεώσεις τους έναντι των ασφαλισμένων. Το τρέχον υπόλοιπο των τεχνικών αποθεμάτων εκφράζει το χρέος των ασφαλιστικών εταιρειών έναντι των συμβεβλημένων πελατών τους ή των δικαιούχων των συμβολαίων. Η βελτίωση των αποτελεσμάτων της GAN IA βασίζεται επίσης στην υπόθεση ότι η GAN IA έχει καλύψει σήμερα την καθυστέρηση που είχε στη σύσταση των τεχνικών αποθεμάτων και ότι διαθέτει επαρκή αποθεματικά για να αντιμετωπίσει ενδεχόμενη επιδείνωση των συμβολαίων που έχουν συναφθεί στο παρελθόν.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Παρά την επάνοδο στα κέρδη, το υποβληθέν πρόγραμμα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από διάφορες αβεβαιότητες που δημιουργούν ερωτηματικά ως προς τη δυνατότητα επανόδου σε κατάσταση βιωσιμότητας χωρίς στήριξη από ανεξάρτητο εταίρο. Πράγματι, υπάρχουν δύο προβλήματα διαφορετικής φύσεως: το πρώτο πρόβλημα αφορά την ικανότητα διατήρησης ενός τεχνικού περιθωρίου αρκετά σταθερού και υψηλού ώστε να περιοριστεί το αρνητικό αποτέλεσμα αφού αφαιρεθούν οι δαπάνες εκμετάλλευσης, λαμβανομένου υπόψη του επιπέδου κεφαλαιοποίησης, ενώ το δεύτερο πρόβλημα αφορά τα ρευστά διαθέσιμα και την αποδοτικότητα του χαρτοφυλακίου περιουσιακών στοιχείων.

Όσον αφορά το πρώτο πρόβλημα, πρέπει να υπογραμμιστούν διάφορες πτυχές του. Κατ' αρχάς, η επάνοδος σε κέρδη επιταχύνθηκε από την αποδέσμευση αποθεματικών ύψους 386 εκατομμυρίων το 1995 και το 1996, καθώς και από το έκτακτο έσοδο 591 εκατομμυρίων από τη μεταβίβαση των τίτλων της CIC στην GAN SA. Για το 1997 και το 1998, η GAN IA θεωρεί ότι θα επιτύχει σημαντικά κέρδη που θα της επιτρέψουν να αποδεσμεύσει αποθεματικά ύψους 769 εκατομμυρίων, τα οποία αντιστοιχούν στο 150 % του σωρευτικού εταιρικού αποτελέσματος. Ακόμη και αν τα κέρδη του 1995 και του 1996 βοηθήσουν τη GAN να εξακολουθήσει να αποδεσμεύει αποθεματικά στα επόμενα χρόνια, μόνο το μέλλον θα δείξει εάν το σημερινό ύψος των αποθεματικών είναι επαρκές. Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι η επάνοδος στα κέρδη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αποδέσμευση προβλέψεων που έχουν συσταθεί στο παρελθόν δεν επιτρέπει καμία βεβαιότητα σχετικά με το βάσιμο των προοπτικών ανάκαμψης.

Δεύτερον, η GAN IA εξακολουθεί να υπολείπεται των ανταγωνιστών της όσον αφορά τους τεχνικούς συντελεστές. Είναι πράγματι γεγονός ότι η GAN IA έχει κάνει πολύ σημαντικές προόδους όσον αφορά τη μείωση των ασφαλιστικών ζημιών, ωστόσο ο συνολικός δείκτης έξοδα εκμετάλλευσης+αποζημιώσεις/ασφάλιστρα θα παραμένει σε πολύ υψηλό επίπεδο (105,6 %) στο τέλος του 1998, κυρίως σε σύγκριση με τους δείκτες των κυριότερων ανταγωνιστών της GAN, οι οποίοι κατά μέσο όρο παρουσιάζουν ήδη από σήμερα χαμηλότερους δείκτες.

Πράγματι, συνάγεται ότι η μείωση των ασφαλιστικών ζημιών δεν συνοδεύεται από επαρκή μείωση των δαπανών εκμετάλλευσης. Ακόμη και αν η σύγκριση πρέπει να γίνει με επιφυλακτικότητα, λόγω των έντονων διακυμάνσεων των ασφαλίστρων καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου, της τροποποίησης της λογιστικής μεθόδου και της εφαρμογής διαφορετικών πολιτικών επιμερισμού του κόστους από τους διάφορους ανταγωνιστές, είναι βάσιμο το συμπέρασμα ότι οι δαπάνες εκμετάλλευσης, συσχετιζόμενες προς τα ασφάλιστρα, παραμένουν σε όλη τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης σταθερά υψηλότερες από το 29 %, επίπεδο που θεωρείται ιδιαίτερα υψηλό.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Η GAN προτίθεται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα αυτό εφαρμόζοντας ένα νέο σύστημα διανομής προϊόντων ασφάλισης ζημιών μέσω του τραπεζικού δικτύου της CIC, όπως έχει ήδη πράξει για τα προϊόντα ασφάλειας ζωής. Ωστόσο, η GAN δεν θα έχει την αποκλειστικότητα σ' αυτόν τον τομέα, δεδομένου ότι και άλλοι ανταγωνιστές της ετοιμάζονται να εφαρμόσουν την ίδια πολιτική. Επιπλέον, σύμφωνα με το επιχειρηματικό πρόγραμμα, η νέα θυγατρική που θα αναλάβει το όλο θέμα (Progress), δεν θα είναι σε θέση να πραγματοποιεί κέρδη επί αρκετά χρόνια. Πράγματι, εάν ληφθούν υπόψη και οι άλλες θυγατρικές ασφάλισης ζημιών, το προϊόν της εν λόγω δραστηριότητας στη Γαλλία για το 1998 αναμένεται να μειωθεί από 278 σε 261 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα.

Λαμβάνοντας υπόψη το χαμηλό επίπεδο κεφαλαιοποίησης, οι αβεβαιότητες αυτές, που μπορούν να επηρεάσουν τα τεχνικά αποτελέσματα της GAN IA, υπαγορεύουν επιφυλακτικότητα ως προς τη δυνατότητα αποκατάστασης της βιωσιμότητάς της.

Όσον αφορά το δεύτερο πρόβλημα, πρέπει να σημειωθεί ότι το χαρτοφυλάκιο επενδύσεων της GAN IA πάσχει από έλλειψη ρευστότητας και ανεπαρκή αποδοτικότητα σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Από το συνολικό χαρτοφυλάκιο ύψους 20 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων περίπου, 3 δισεκατομμύρια περίπου είναι επενδεδυμένα σε ακίνητα περιουσιακά στοιχεία (14 %), άνω των 5 δισεκατομμυρίων σε συμμετοχές σε άλλες επιχειρήσεις του ομίλου (26 %), ενώ οι πιστώσεις που έχουν χορηγηθεί εντός του ομίλου ανέρχονται σε 1 δισεκατομμύριο περίπου (5 %). Αντίθετα, οι ομολογίες υψηλής απόδοσης και μεγάλης διάρκειας δεν κατέχουν σημαντικό μερίδιο στο χαρτοφυλάκιο. Διαπιστώνεται συνεπώς ότι το 45 % περίπου του χαρτοφυλακίου αποτελείται από μη ευχερώς ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία. Επιπλέον, η αποδοτικότητα του χαρτοφυλακίου κρίνεται πολύ μέτρια. Ειδικότερα, η αποδοτικότητα του χαρτοφυλακίου ήταν πολύ χαμηλότερη από εκείνη της χρηματιστηριακής και της ομολογιακής αγοράς της Γαλλίας. Το 1996 ο δείκτης αποδοτικότητας των περιουσιακών στοιχείων ήταν 3,4 % χωρίς την υπεραξία και 8,3 % με την πραγματοποιηθείσα υπεραξία, ενώ η χρηματιστηριακή και η ομολογιακή αγορά της Γαλλίας παρουσίασαν αύξηση 25 % (με επανεπένδυση των μερισμάτων) και 12 % αντίστοιχα. Το 1998 η απόδοση του χαρτοφυλακίου προβλέπεται να ανέλθει στο 4,2 % χωρίς την υπεραξία και στο 4,9 % με την πραγματοποιηθείσα υπεραξία. Τέλος, η λανθάνουσα υπεραξία αντιπροσωπεύει μόλις το 9 % του χαρτοφυλακίου, ποσοστό που είναι ιδιαίτερα χαμηλό, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι άνω του ενός τετάρτου της λανθάνουσας υπεραξίας προέρχεται από ακίνητα περιουσιακά στοιχεία. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι τα στρατηγικής σημασίας περιουσιακά στοιχεία έχουν καταχωρισθεί με υψηλή λογιστική αξία, ιδίως σε σύγκριση με τις διεθνώς ισχύουσες τιμές, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει ζημίες στη GAN IA, σε περίπτωση που η αξία εκχώρησης είναι χαμηλότερη από την αξία που εμφανίζεται στον ισολογισμό. Τέλος, σύμφωνα με την ανάλυση ευαισθησίας, που επιτρέπει να αξιολογηθεί η εξέλιξη των αποτελεσμάτων της επιχείρησης έναντι των διακυμάνσεων που προβλέπονται στις βασικές υποθέσεις που έχουν γίνει δεκτές, η GAN IA εξακολουθεί να παραμένει εκτεθειμένη σε ορισμένους κινδύνους σε περίπτωση λιγότερο ευνοϊκών συγκυριακών εξελίξεων. Δεδομένου ότι οι ανταγωνιστές της έχουν πολύ καλύτερες επιδόσεις, η GAN αναπόφευκτα θα βρεθεί αντιμέτωπη με πολύ ανταγωνιστικές τιμές, γεγονός που θα έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του περιθωρίου ελιγμών της.

Η GAN προτίθεται να αμβλύνει αυτό το πρόβλημα μέσω του περιορισμού των στρατηγικής σημασίας περιουσιακών στοιχείων του χαρτοφυλακίου της, ιδίως της UIS και της BIF, και της αποπληρωμής ενός μέρους των χρεών στο εσωτερικό του ομίλου, γεγονός που θα καταστεί δυνατό από την εκχώρηση της CIC. Ωστόσο, τα ανωτέρω μέτρα είναι μεν απαραίτητα, αλλά δεν κρίνονται επαρκή, διότι αντιπροσωπεύουν μόνο το 10 % περίπου του χαρτοφυλακίου.

Εν κατακλείδι, λαμβάνοντας υπόψη το χαμηλό και μειούμενο επίπεδο της προβλεπόμενης αποδοτικότητας (4,6 %) και της κεφαλαιοποίησης, καθώς και των προαναφερόμενων προβλημάτων, η Επιτροπή θεωρεί ότι η βιωσιμότητα της GAN IA παραμένει ιδιαίτερα εύθραυστη.

β) Ασφάλειες ζωής

Ο όμιλος GAN ασκεί τις δραστηριότητές του στον τομέα των ασφαλειών ζωής μέσω τριών κυρίως εταιρειών. Πρόκειται για τις εταιρείες Gan Vie, Gan Capitalisation και Socapi, οι οποίες εξετάζονται στη συνέχεια αυτοτελώς.

Η Gan Vie πωλεί τα συνταξιοδοτικά της προγράμματα μέσω ενός δικτύου 450 αποκλειστικών αντιπροσώπων και 200 αποκλειστικών ασφαλιστικών πρακτόρων, όσον αφορά τις «συλλογικές» ασφάλειες, καθώς και μέσω ενός δικτύου 1 800 έμμισθων ασφαλιστών όσον αφορά τα ατομικά συνταξιοδοτικά προγράμματα.

Το επιχειρηματικό πρόγραμμα που υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές για την GAN Vie προβλέπει υποχώρηση του κύκλου εργασιών κατά 6 % από το 1995 έως το 1997 και στη συνέχεια σταθεροποίησή του γύρω στα 10 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα. Οι τεχνικές επιβαρύνσεις προβλέπεται να μειωθούν από 8,4 σε 7,7 δισεκατομμύρια, γεγονός που θα επιτρέψει την ελαφρά βελτίωση του ακαθάριστου τεχνικού περιθωρίου. Οι δαπάνες εκμετάλλευσης ακολουθούν βραδεία καθοδική πορεία, ενώ τα έσοδα κεφαλαίου προβλέπεται να αυξηθούν κατά 5 % περίπου το 1997 και στη συνέχεια να σταθεροποιηθούν στα 4,4 δισεκατομμύρια περίπου. Ωστόσο, η αύξηση των χορηγούμενων πόρων στα ταμεία συμμετοχής στα κέρδη υπέρ των ασφαλισμένων θα συμβάλει στη μείωση του χρηματοοικονομικού περιθωρίου σε 386 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα το 1998. Κατά συνέπεια, το καθαρό αποτέλεσμα, μετά την αύξηση του 1996 λόγω της σημαντικής πραγματοποιηθείσας υπεραξίας, ανέρχεται σε 260 εκατομμύρια το 1998, με αποτέλεσμα η αντίστοιχη αποδοτικότητα επί των ιδίων κεφαλαίων να ανέρχεται σε 5,8 %.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Σχετικά με το υποβληθέν πρόγραμμα, μπορούν να διατυπωθούν οι ακόλουθες παρατηρήσεις. Κατ' αρχάς, η προοδευτική μείωση του κύκλου εργασιών είναι δείγμα απώλειας μεριδίων αγοράς από την GAN Vie, κυρίως στους κλάδους «ατομικών» και «συλλογικών» ασφαλίσεων, που καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του κύκλου εργασιών, ενώ ο κλάδος των οικογενειακών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων αναμένεται να διατηρήσει το μερίδιο αγοράς του (10 %) και το υψηλό τεχνικό περιθώριό του. Ωστόσο, ο βαθμός στον οποίο ο τελευταίος αυτός κλάδος θα μπορέσει να αντισταθμίσει τη μείωση του σχετικού επιπέδου δραστηριότητας των άλλων κλάδων είναι η σημαντικότερη πρόκληση για την GAN Vie.

Δεύτερον, η βελτίωση του τεχνικού περιθωρίου σε σχέση με τον κύκλο εργασιών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ποσοστό καταγγελίας συμβάσεων, που σύμφωνα με τη GAN αναμένεται να μειωθεί το 1997, ιδίως στον κλάδο των «ατομικών» συνταξιοδοτικών προγραμμάτων. Ωστόσο, τα συμβόλαια του κλάδου αυτού παρουσιάζουν ακόμη μέτρια τεχνικά αποτελέσματα σε σχέση με άλλα προϊόντα, γεγονός που δημιουργεί τον κίνδυνο να γίνουν σημαντικές εξαγορές συμβολαίων αυτού του είδους. Εάν πραγματοποιηθεί αυτό το ενδεχόμενο, η βελτίωση του τεχνικού περιθωρίου θα πρέπει να αναθεωρηθεί προς τα κάτω.

Τρίτον, πρέπει να σημειωθεί ότι οι δαπάνες εκμετάλλευσης εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα υψηλές, συγκεκριμένα δε εγγίζουν το 21 % του κύκλου εργασιών. Το επίπεδο αυτό δεν μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα, δεδομένου ότι επικρατούν πολύ χαμηλότερα επίπεδα στην αγορά (περίπου 10 %), και ειδικότερα στις επιχειρήσεις που ασκούν εκ παραλλήλου τραπεζικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες (5 %). Από την άποψη αυτή, η ικανότητα της GAN Vie να αντιμετωπίσει τις ανταγωνιστικές πιέσεις που προέρχονται από τις επιχειρήσεις που ασκούν εκ παραλλήλου τραπεζικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες και από τους άλλους ανταγωνιστές είναι αβέβαιη. Μπορεί επίσης να σημειωθεί σχετικά ότι η διάθεση ασφαλιστικών προϊόντων από τα χρηματοπστωτικά ιδρύματα, το Ταχυδρομείο και το Δημόσιο εξακολουθεί να αναπτύσσεται. Το μερίδιο αγοράς τους ακολούθησε σταθερά ανοδική πορεία, ανερχόμενο σε δέκα χρόνια από 25 % το 1985 σε 56 % το 1995. Το μερίδιο αγοράς των ασφαλιστικών δικτύων μειώθηκε στο 38 % το 1995, ενώ η άμεση πώληση και οι άλλοι τρόποι διάθεσης ανήλθαν στο 6 % το 1995.

Το πρόβλημα αυτό επιδεινώνεται από το γεγονός ότι η GAN Vie, όπως και η GAN IA, έχει πρόβλημα ανεπαρκούς αποδοτικότητας των περιουσιακών στοιχείων του χαρτοφυλακίου της σε σχέση με την αποδοτικότητα που έχει υποσχεθεί στους ασφαλισμένους. Το πρόβλημα αυτό οδήγησε τη GAN SA στην εξαγορά ενός μέρους του χαρτοφυλακίου της GAN Vie που θα απαιτούσε σημαντικές πρόσθετες προβλέψεις για κάλυψη υποχρεώσεων και την αντιμετώπιση αστάθμητων χρηματοοικονομικών παραγόντων. Παρά ταύτα, η GAN Vie εξακολουθεί να διατηρεί μεγάλο μέρος μη ευχερώς ρευστοποιήσιμων περιουσιακών στοιχείων, της τάξεως του 40 % του χαρτοφυλακίου της. Ειδικότερα, από το συνολικό χαρτοφυλάκιο ύψους 72 δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων περίπου, σχεδόν 13 δισεκατομμύρια είναι επενδεδυμένα σε ακίνητα περιουσιακά στοιχεία (18 %), άνω των 10 δισεκατομμυρίων σε συμμετοχές σε άλλες επιχειρήσεις του ομίλου (14 %), ενώ οι πιστώσεις που έχουν χορηγηθεί εντός του ομίλου ανέρχονται σε 5 δισεκατομμύρια περίπου (7 %). Επιπλέον, η αποδοτικότητα του χαρτοφυλακίου κρίνεται πολύ μέτρια. Ειδικότερα, η αποδοτικότητα του χαρτοφυλακίου ήταν πολύ χαμηλότερη από εκείνη της χρηματιστηριακής και της ομολογιακής αγοράς της Γαλλίας. Το 1996 ο δείκτης αποδοτικότητας των περιουσιακών στοιχείων ήταν 4,2 % χωρίς την υπεραξία και 5,6 % με την πραγματοποιηθείσα υπεραξία, ενώ η χρηματιστηριακή και η ομολογιακή αγορά της Γαλλίας παρουσίασαν αύξηση 25 % (με επανεπένδυση των μερισμάτων) και 12 % αντίστοιχα. Το 1998 η αποδοτικότητα του χαρτοφυλακίου προβλέπεται να ανέλθει στο 4,3 % χωρίς την υπεραξία και στο 5,7 % με την πραγματοποιηθείσα υπεραξία. Τέλος, η λανθάνουσα υπεραξία αντιπροσωπεύει μόλις το 11 % του χαρτοφυλακίου, ποσοστό που είναι ιδιαίτερα χαμηλό, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι άνω του ενός τετάρτου της λανθάνουσας υπεραξίας προέρχεται από συμμετοχές σε άλλες επιχειρήσεις του ομίλου και ότι το χαρτοφυλάκιο των ακίνητων περιουσιακών στοιχείων έχει αρνητική λανθάνουσα υπεραξία. Κατά συνέπεια, εάν δεν αναδιαρθρωθεί το χαρτοφυλάκιο των περιουσιακών στοιχείων, γεγονός που μόνον ένας αγοραστής με την ανάλογη οικονομική ισχύ μπορεί να διασφαλίσει, υπάρχει κίνδυνος η χαμηλή αποδοτικότητα να οδηγήσει τη GAN σε ανεπαρκώς ανταγωνιστικές τιμές και, συνεπώς, σε λιγότερο συμφέροντα προϊόντα για τους πελάτες της GAN και εν τέλει σε απώλεια μεριδίων αγοράς.

Τέλος, συνάγεται ότι η GAN Vie, όπως εξάλλου και ο υπόλοιπος όμιλος, έχει πρόβλημα ισοσκελισμού του ενεργητικού και του παθητικού της, το οποίο την εκθέτει ιδίως σε σημαντικό κίνδυνο επιτοκίου. Η «διάρκεια» («duration») του κεφαλαίου, που μετρά τη διακύμανση της αξίας του κεφαλαίου σε σχέση με τη διακύμανση του επιτοκίου, λαμβανομένης υπόψη της ημερομηνίας λήξης των περιουσιακών στοιχείων του χαρτοφυλακίου (14), κρίνεται ιδιαίτερα υψηλή, ενώ είναι κατά πολύ ανώτερη εκείνης των κυριότερων ανταγωνιστών.

Εν κατακλείδι, λαμβάνοντας υπόψη το χαμηλό και μειούμενο επίπεδο της προβλεπόμενης αποδοτικότητας (5,8 %) και της κεφαλαιοποίησης, καθώς και των προαναφερόμενων προβλημάτων, η Επιτροπή θεωρεί ότι η βιωσιμότητα της GAN Vie εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα εύθραυστη χωρίς στήριξη από ανεξάρτητο εταίρο.

Η Gan Capitalisation (Gan Capi) πωλεί κυρίως προϊόντα αποταμίευσης-ατομικής σύνταξης χάρη σε ένα δίκτυο 1 700 ασφαλιστικών πρακτόρων. Το επιχειρηματικό πρόγραμμα που υποβλήθηκε στην Επιτροπή για την εν λόγω εταιρεία περιλαμβάνει συμπληρωματική εισφορά ιδίων κεφαλαίων ύψους 200 εκατομμυρίων από το κράτος στο τέλος του 1997, κατόπιν αίτησης των εποπτικών αρχών. Λόγω της υποχώρησης της αγοράς προϊόντων κεφαλαιοποίησης, ο επιδιωκόμενος στόχος είναι να αυξηθεί η παραγωγή κατά 15 % περίπου σε σχέση με το 1995 μέσω της ανάπτυξης των προϊόντων ασφάλειας ζωής, ούτως ώστε να επέλθει ισορροπία μεταξύ των δύο δραστηριοτήτων, ασφαλειών ζωής και κεφαλαιοποίησης, ενώ μέχρι σήμερα η ζυγαριά κλίνει σαφώς υπέρ της κεφαλαιοποίησης. Οι τεχνικές επιβαρύνσεις αυξάνουν από 2,9 σε 3,4 δισεκατομμύρια περίπου και το τεχνικό περιθώριο παραμένει κατώτερο του 6 %. Οι δαπάνες εκμετάλλευσης παρουσιάζουν αύξηση σε απόλυτες τιμές, αλλά μειώνονται σε σχέση με τον κύκλο εργασιών, λόγω κυρίως της ανάπτυξης προϊόντων με ενιαίο ασφάλιστρο σε σχέση με τα προϊόντα με περιοδικό ασφάλιστρο. Ωστόσο, η μείωση του χρηματοοικονομικού περιθωρίου συμβάλλει στην υποχώρηση των αποτελεσμάτων από 100 εκατομμύρια το 1995 σε 60 εκατομμύρια το 1998. Κατά συνέπεια, η αποδοτικότητα των ιδίων κεφαλαίων ανέρχεται σε 5,6 % το 1998, παρουσιάζει δηλαδή μείωση κατά το ήμισυ και πλέον σε σχέση με το 1995.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Η GAN Capitalisation έχει δύο βασικά προβλήματα: την κάμψη της αγοράς προϊόντων κεφαλαιοποίησης και την ανεπαρκή αποδοτικότητα των περιουσιακών στοιχείων του χαρτοφυλακίου της. Όσον αφορά το πρώτο πρόβλημα, όπως επισημαίνεται στην έκθεση του Conseil National du Crιdit en France, η κάμψη της ζήτησης ομολογιών κεφαλαιοποίησης (- 2 % το 1995) αποτελεί συνέχεια της τάσης συρρίκνωσης που ξεκίνησε το 1991 και η οποία οφείλεται στην εμφάνιση νέων προϊόντων, πιο ευέλικτων και πιο αποτελεσματικών από άποψη αποδοτικότητας, στη διάδοση των συμβολαίων σε λογιστικές μονάδες και στον ανταγωνισμό που προέρχεται από τους τίτλους των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (OPCVM). Η GAN Capi σκοπεύει να επεκταθεί στον τομέα ασφαλειών ζωής. Ωστόσο, η επέκταση αυτή μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη. Πράγματι, σε μια αγορά όπως αυτή της ασφάλειας ζωής, όπου ο δείκτης ανάπτυξης ακολουθεί πτωτική πορεία, ο ανταγωνισμός αυξάνεται συνεχώς και η ικανότητα της GAN Capi να ανταγωνιστεί εφάμιλλα με τις εταιρείες που ασκούν εκ παραλλήλου τραπεζικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες ή τις ενώσεις αλληλασφάλισης είναι αβέβαιη, ιδίως ελλείψει ενός επικερδούς δικτύου «franchise», όπως του αντίστοιχου δικτύου του κλάδου οικογενειακής ασφάλισης.

Το πρόβλημα της ανεπαρκούς αποδοτικότητας των περιουσιακών στοιχείων πρέπει να αξιολογηθεί σε σχέση με το υπεσχημένο προς τους ασφαλισμένους ελάχιστο ποσο- στό απόδοσης. Όμως, εάν δεν πραγματοποιήσει υπεραξία, η GAN Capi δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στο ποσοστό που έχει εγγυηθεί στους πελάτες της. Ασφαλώς, το χαρτοφυλάκιο των περιουσιακών της στοιχείων έχει πολύ μεγαλύτερη ρευστότητα από ό,τι τα χαρτοφυλάκια των άλλων ασφαλιστικών εταιρειών, καθότι στη σύνθεσή του υπερισχύουν οι ομολογίες. Ωστόσο, όπως και στις άλλες επιχειρήσεις του ομίλου, η αποδοτικότητα των ομολογιών και των μετοχών εμφανίζεται χαμηλότερη της αποδοτικότητας της αγοράς. Επιπλέον, η λανθάνουσα υπεραξία αντιπροσωπεύει μόλις το 11 % του χαρτοφυλακίου. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχουν καλοί οιωνοί σχετικά με την κατάσταση της GAN Capi. Τέλος, η έκθεση στον κίνδυνο διακυμάνσεων των επιτοκίων είναι σημαντική, λόγω της περιορισμένης κεφαλαιοποίησης της εταιρείας.

Εν κατακλείδι, λαμβάνοντας υπόψη το χαμηλό και μειούμενο επίπεδο της προβλεπόμενης αποδοτικότητας (5,6 %) και της κεφαλαιοποίησης, καθώς και τα προαναφερόμενα προβλήματα, η Επιτροπή θεωρεί ότι η βιωσιμότητα της GAN Capitalisation παραμένει ιδιαίτερα εύθραυστη χωρίς στήριξη από ανεξάρτητο εταίρο.

Η Socapi είναι κοινή επιχείρηση, που ανήκει κατά ίσα ποσοστά στην CIC και στην GAN SA και πωλεί προϊόντα αποταμίευσης μέσω του τραπεζικού δικτύου της CIC. Το μερίδιο αγοράς της ανέρχεται στο 3,5 %, γεγονός που την κατατάσσει στην έκτη θέση των γαλλικών επιχειρήσεων που ασκούν εκ παραλλήλου τραπεζικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες. Ο επιδιωκόμενος στόχος είναι να ανέλθει ο δείκτης ανάπτυξης του κύκλου εργασιών στα επίπεδα στα οποία εκτιμάται ότι θα κυμανθεί για το σύνολο των επιχειρήσεων που ασκούν εκ παραλλήλου τραπεζικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες, δηλαδή στο 4 % το 1997 και στο 5 % το 1998. Οι απαιτήσεις προβλέπεται να αναπτύσσονται με ρυθμό 15 % ετησίως, ούτως ώστε να ανέλθουν σε 70 δισεκατομμύρια στο τέλος του 1998. Οι γενικές δαπάνες αναμένεται να αυξηθούν με βραδύτερο ρυθμό και, κατά συνέπεια, να επιτρέψουν την ελαφρά μείωση του δείκτη εκμετάλλευσης. Το πρόγραμμα προβλέπει επίσης αύξηση του ποσοστού προϊόντων με περιοδικό ασφάλιστρο σε σχέση με τα προϊόντα με ενιαίο ασφάλιστρο που αντιπροσωπεύουν σήμερα άνω του 90 % των ασφαλίστρων.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Η Socapi δεν έχει τα προβλήματα που πλήττουν τις άλλες ασφαλιστικές εταιρείες της GAN. Πρόκεται για μια αποτελεσματική και αποδοτική εταιρεία. Το μοναδικό της πρόβλημα είναι η παράταση των συμφωνιών εκ παραλλήλου άσκησης τραπεζικών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο ιδιωτικοποίησης της CIC και το ύψος των προμηθειών που πρέπει να καταβάλλει η Socapi στη CIC βάσει των εν λόγω συμφωνιών, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την αποδοτικότητά της.

Στο πλαίσιο της αυτοτελούς εκχώρησης της GAN και της CIC, τίθεται το ζήτημα των εμπορικών και κεφαλαιακών δεσμών μεταξύ των δύο επιχειρήσεων. Η GAN έχει δηλώσει ότι η εκ παραλλήλου άσκηση τραπεζικών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων είναι ουσιώδης για τη βιωσιμότητά της. Κατά συνέπεια, η GAN επιδιώκει τη διατήρηση ισχυρών εμπορικών συμφωνιών με τη CIC. Βάσει της ισχύουσας συμφωνίας εκ παραλλήλου άσκησης τραπεζικών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων μεταξύ της GAN και της CIC, η CIC αναλαμβάνει το [. . .] των επιβαρύσεων για τα καθαρά ασφάλιστρα (μετά την αφαίρεση των ακυρώσεων) επί της νέας παραγωγής και το [. . .] των επιβαρύνσεων για τα μαθηματικά αποθέματα επί των απαιτήσεων. Η σύμβαση, που έχει οκταετή διάρκεια και είναι ανανεώσιμη, επιτρέπει την καταγγελία, αλλά μετά την καταβολή ποινικής ρήτρας ύψους 700 εκατομμυρίων περίπου, σε συνδυασμό με την υποχρέωση της CIC να εξαγοράσει τη συμμετοχή ύψους 50 % της GAN Vie στη Socapi. Η συμφωνία αυτή βρίσκεται υπό αναθεώρηση, δεδομένου ότι υπάρχει πιθανότητα αυτοτελούς εκχώρησης της CIC και της GAN. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που κοινοποίησαν οι γαλλικές αρχές, η CIC προβλέπεται να αυξήσει τη συμμετοχή της στο κεφάλαιο της Socapi μέχρι το 55 %, ενώ οι προμήθειες επί των απαιτήσεων προβλέπεται να αυξηθούν μέχρι το [. . .] περίπου, ενώ η ποινική ρήτρα για πρόωρη λύση της σύμβασης προβλέπεται να καταργηθεί. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η GAN θα διατηρήσει ποσοστό συμμετοχής 20 % ή και πλέον στη CIC, η GAN θα μπορεί να εμφανίζει στους ενοποιημένους λογαριασμούς της τα αποτελέσματα της CIC, σύμφωνα με τη μέθοδο της καθαρής θέσης (equity method), και ταυτόχρονα, χάρη στη συμμετοχή στη CIC, θα μπορέσει να διατηρήσει τον έλεγχο της Socapi (15) και κατ' αυτόν τον τρόπο να την περιλάβει πλήρως στους ενοποιημένους λογαριασμούς της. Επιπλέον, στόχος της GAN είναι οι συμφωνίες εκ παραλλήλου άσκησης ασφαλιστικών και τραπεζικών δραστηριοτήτων να καλύπτουν και την ασφάλιση ζημιών, μέσω της δημιουργίας μιας νέας ετ