Ανακοίνωση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη σχετικά με την περιφερειακή πολιτική και την πολιτική ανταγωνισμού ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥΣ (98/C 90/03)

Η Επιτροπή εξέδωσε το 1996 την πρώτη έκθεση σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ένωσης. Επισημαίνοντας ότι η κατεύθυνση, ή συγκέντρωση, των πόρων στις προβληματικές περιοχές είναι η βασική αρχή, από την οποία εξαρτάται η αποτελεσματικότητα των πολιτικών συνοχής (κεφάλαιο 6 παράγραφος 2), η εν λόγω έκθεση συμπεραίνει ιδίως ότι «στο πλαίσιο της συγκέντρωσης των πόρων στις περισσότερο μειονεκτούσες περιφέρειες, είναι ανάγκη να αντιμετωπίσουν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή, στο πλαίσιο εταιρικής σχέσης, τις ανακολουθίες ως προς τον καθορισμό των περιφερειών που ενισχύονται από τις εθνικές περιφερειακές πολιτικές και από τις περιφερειακές πολιτικές της Ένωσης. Η επιλεξιμότητα για τις περιφερειακές πολιτικές της Ένωσης θα πρέπει να καταστεί ένα από τα κριτήρια που επιτρέπουν να εγκριθεί η χορήγηση ενισχύσεων στο πλαίσιο των περιφερειακών πολιτικών των κρατών μελών» (κεφάλαιο 7).

Στο έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000, το οποίο ενέκρινε τον Ιούλιο 1997, η Επιτροπή υπογράμμισε εκ νέου την αναγκαιότητα ενίσχυσης της γεωγραφικής συγκέντρωσης των διαρθρωτικών παρεμβάσεών της, ώστε να καταστούν περισσότερο ορατές, αποτελεσματικότερες και περισσότερο συνεκτικές με την πολιτική ανταγωνισμού της Ένωσης (1). Ταυτόχρονα, εξήγγειλε τη μείωση της κάλυψης των περιφερειακών ενισχύσεων.

Τέλος, στο σχέδιο δράσης για την εσωτερική αγορά, η Επιτροπή εξήγγειλε 7 νέες κατευθύνσεις για τις περιφερειακές ενισχύσεις, αποβλέποντας στη μείωση των ανισοτήτων μέσω της συγκέντρωσης των ενισχύσεων.

1. Θέση του προβλήματος

Συγκέντρωση: Παρά την πρόοδο που σημειώθηκε από την έναρξη εφαρμογής της κοινοτικής περιφερειακής πολιτικής, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές διαρθρωτικές ανισότητες στο εσωτερικό της Ένωσης και ένας από τους θεμελιώδεις στόχους της παραμένει η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της κατά την έννοια του άρθρου 130 Α της συνθήκης. Προς τούτο, είναι σημαντικό να μπορεί η Ένωση, όπως και στο παρελθόν, να στηρίζει τη δημιουργία και την ανάπτυξη παραγωγικών δραστηριοτήτων στις αναπτυξιακά καθυστερημένες περιφέρειες και στις περιφέρειες υπό οικονομική και κοινωνική ανασυγκρότηση. Η πείρα που έχει αποκτηθεί αποδεικνύει ότι η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων αυτών, από την άποψη της περιφερειακής ανάπτυξης, προϋποθέτει να υποφευχθεί ο διασκορπισμός τους σε εκτάσεις υπερβολικά εκτεταμένες ή υπερβολικά κατατετμημένες. Είναι επομένως ανάγκη να αυξηθεί η συγκέντρωση των κοινοτικών συγχρηματοδοτήσεων, έτσι ώστε να προκύπτει ουσιαστικά μια κρίσιμη μάζα, πράγμα που απαιτεί ιδίως να προσδιοριστούν οι περιφέρειες της Ένωσης που πλήττονται περισσότερο.

Ο στόχος της συγκέντρωσης είναι επίσης σημαντικότατος από την άποψη της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού (άρθρα 92 έως 94 της συνθήκης), κατά το μέτρο που επιτρέπει να περιορίζεται γεωγραφικά η έκταση των στρεβλώσεων που απορρέουν από τη χορήγηση εθνικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, προωθώντας παράλληλα την ανάπτυξη των καθυστερημένων περιφερειών.

Συνεκτικότητα: Η Ένωση εμφανίζεται ως ένα σύστημα λήψης αποφάσεων, στο οποίο παρεμβαίνουν πολλοί φορείς που μοιράζονται τις θεσμικές αρμοδιότητες. Αυτό αληθεύει ιδίως στην περίπτωση της περιφερειακής πολιτικής. Η Επιτροπή διαθέτει στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων αποκλειστική αρμοδιότητα ως προς την εξέταση της συμβατότητας των καθεστώτων ενισχύσεων, συμπεριλαμβανομένων των χαρτών, που κοινοποιούνται από τα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης. Τα καθήκοντα που αφορούν την αλληλεγγύη στον τομέα της ανάπτυξης των περιφερειακών οικονομιών ασκούνται κατά πρώτο λόγο σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, η δε Ένωση με την πολιτική διαρθρωτικών ενισχύσεων παρέχει τη συνδρομή της επικουρικά. Η στήριξη που προσφέρουν τα διαρθρωτικά ταμεία υλοποιείται μεταξύ άλλων με τη συγχρηματοδότηση καθεστώστων ενισχύσεων για παραγωγικές επενδύσεις, τα οποία σχεδιάζονται και υλοποιούνται σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Αυτό το είδος παρεμβάσεων αντιπροσωπεύει σχετικά μικρό μερίδιο στο σύνολο των περιφερειακών ενισχύσεων που χορηγούνται από τα κράτη μέλη. Έπεται ότι το ΕΤΠΑ θα έπρεπε να παρεμβαίνει μόνον εκεί, όπου και τα ίδια τα κράτη μέλη χορηγούν περιφερειακές ενισχύσεις. Εννοείται ότι τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να παρεμβαίνουν και σε άλλες περιφέρειες. Εφόσον οι εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις πρέπει να λάβουν προηγουμένως έγκριση στο πλαίσιο της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων της Ένωσης, οι επιλέξιμες για τις παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων περιοχές πρέπει επίσης να καλύπτονται από εθνικά καθεστώτα περιφερειακών ενισχύσεων. Για λόγους που ανάγονται στην παρουσία περισσότερων φορέων με αρμοδιότητες, στόχους και χρονοδιαγράμματα διαφορετικά, είναι δύσκολο να συντονισθούν οι δύο σχετικές πολιτικές. Η κατάσταση αυτή επικρίθηκε εκ μέρους των ενδιαφερομένων φορέων, όπως οι περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Στις περιοχές που είναι σήμερα επιλέξιμες για τις παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων, αλλά δεν είναι επιλέξιμες για κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα δυνάμει των παρεκκλίσεων του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ), είναι δυνατόν να συγχρηματοδοτηθούν καθεστώτα ενισχύσεων προς τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και καθεστώτα ενισχύσεων για το περιβάλλον ή για την έρυνα, και σε ποσοστά έντασης κατώτερα από τα επιτρεπόμενα στις περιοχές που είναι επιλέξιμες δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ). Η ανακολουθία αυτή μεταξύ των δύο συστημάτων κατάταξης των περιφερειών περιορίζει τις δυνατότητές τους να προσελκύσουν τις επενδύσεις των μεγάλων επιχειρήσεων, ενώ αυτές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την περιφερειακή ανάπτυξη, λόγω των έμμεσων επιπτώσεών τους και του ανοίγματος στην παγκόσμια αγορά. Για το λόγο αυτό, η συνέχιση των ανακολουθιών αυτών δεν είναι επιθυμητή, για λόγους τόσο πολιτικούς όσο και οικονομικούς.

Ήδη με την ευκαιρία της αναθεώρησης των κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία το 1993, η Επιτροπή είχε πάντως επιδιώξει να σημειωθεί πρόοδος ως προς την επίτευξη μεγαλύτερης συνεκτικότητας. Κατά τον καθορισμό, από κοινού με τα κράτη μέλη, προπάντων των περιοχών του στόχου 2, αλλά και του στόχου 5β, η Επιτροπή τα παρακινούσε συνεχώς να διατυπώσουν προτάσεις συμβατές με τον καθορισμό των περιοχών για τις κρατικές ενισχύσεις. Στο σημερινό στάδιο, επιδιώκεται να τεθούν οι αρχές και να προσδιορισθούν τα μέσα που επιτρέπουν την επίτευξη αποφασιστικής προόδου στον τομέα αυτό για την προσεχή περίοδο προγραμματισμού των διαρθρωτικών ταμείων (2000-2006).

Η συνεκτικότητα που επιδιώκεται με τον τρόπο αυτό συνίσταται επομένως στο ότι, σε κάθε κράτος μέλος, οι περιφέρειες που επωφελούνται από τις παρεμβάσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων θα μπορούν επίσης να καλύπτονται από ένα καθεστώς ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα.

2. Η σημερινή κατάσταση

2.1. Η συνεκτικότητα: κοινή ευθύνη της Επιτροπής, του Συμβουλίου και των κρατών μελών

Στην ιστορία της ανάπτυξης των κοινοτικών πολιτικών, η διαίρεση σε περιοχές στο πλαίσιο της πολιτικής ανταγωνισμού ήταν η πρώτη που έγινε, κατ' εφαρμογή της μεθόδου που δημοσιεύτηκε από την Επιτροπή το 1988 (βλέπε ΕΕ C 212 της 12.8.1988), η οποία είχε η ίδια διευκρινίσει και συμπληρώσει τις αρχές συντονισμού των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα που είχαν εκδοθεί το 1979. Δυνάμει της αποκλειστικής αρμοδιότητάς της σε θέματα κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή εγκρίνει τις αποφάσεις που αφορούν τον καθορισμό περιοχών στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους, κατόπιν προτάσεως του ενδιαφερομένου κράτους μέλους.

Όσον αφορά τις παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων, υπάρχουν σήμερα τέσσερις στόχοι με περιφερειακή βάση: οι στόχοι 1, 2, 5β και 6.

Οι περιοχές του στόχου 1 καθορίζονται μέχρι σήμερα από το Συμβούλιο, το οποίο αποφασίζει ομόφωνα βάσει προτάσεως της Επιτροπής. Πρόκειται καταρχήν για περιφέρειες NUTS-II, όπου το κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σε ΙΑΔ) είναι κατώτερο του 75,0 % του κοινοτικού μέσου όρου. Αλλά, όπως επαναλαμβάνει η έκθεση για τη συνοχή στο κεφάλαιο 6 παράγραφος 2, «ο πολιτικός συμβιβασμός του 1993 οδήγησε στο να συμπεριληφθούν στον κατάλογο του στόχου 1 περιφέρειες που συγκεντρώνουν 7,4 εκατομμύρια άτομα, ήτοι 8 % του συνολικού επιλέξιμου πληθυσμού, τα οποία ζουν σε περιφέρειες όπου το κατά κεφαλήν ΑΕΠ υπερβαίνει το 75,0 % του μέσου όρου της Ένωσης».

Οι περιοχές του στόχου 6, δηλαδή εκείνες όπου η πυκνότητα πληθυσμού είναι κατώτερη των 8 κατοίκων ανά km², οριοθετήθηκαν με την πράξη προσχώρησης των τριών νέων κρατών μελών το 1995.

Σύμφωνα με τις διατάξεις των κανονισμών που θεσπίστηκαν από το Συμβούλιο, οι περιοχές των στόχων 2 και 5β καθορίστηκαν από την Επιτροπή με βάση κοινοτικά κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια, καθώς και εθνικά κριτήρια, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, τα οποία υποβάλλουν στην Επιτροπή τις οικείες προτάσεις καθορισμού περιοχών και τις διαπραγματεύονται μαζί της. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η παρουσία διαφόρων φορέων, καθενός με τις δικές του αρμοδιότητες, καθώς και διαφορετικών χρονοδιαγραμμάτων εφαρμογής, περιόρισαν τη μείωση των ανακολουθιών κατά τη διάρκεια της τελευταίας περιόδου προγραμματισμού, ενώ η περίοδος αυτή θα μπορούσε να έχει ήδη αποτελέσει την ευκαιρία για μεγαλύτερη μείωσή τους.

2.2. Στατιστικά δεδομένα

Για την περίοδο 1994-99, το 50,6 % του πληθυσμού της Ένωσης των 15 είναι επιλέξιμο για τις κοινοτικές διαρθρωτικές ενισχύσεις, ενώ το 46,7 % έχει υπαχθεί στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ). Τα δεδομένα αυτά αποδεικνύουν ότι ορισμένες περιφέρειες που είναι επιλέξιμες για τα διαρθρωτικά ταμεία δεν μπορούν να καλύπτονται ταυτόχρονα από κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Οι δύο κατωτέρω πίνακες εμφανίζουν τον βαθμό αντιστοιχίας μεταξύ των δύο κατηγοριών περιοχών. Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι, λόγω του γεγονότος ότι πρόκειται για αθροιστικά στοιχεία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και λόγω της φυσιολογικής εξέλιξης των υπαγομένων περιοχών κατά τη διάρκεια της περιόδο, τα κατωτέρω αναφερόμενα αριθμητικά στοιχεία έχουν μόνο ενδεικτική αξία.

ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ «ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ» ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ «ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ»

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι το 6,6 % του κοινοτικού πληθυσμού ζει σε περιφέρειες που είναι επιλέξιμες για τα διαρθρωτικά ταμεία, αλλά όπου η πολιτική ανταγωνισμού δεν επιτρέπει τη χορήγηση εθνικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα.

Αντίθετα, το 2,7 % του κοινοτικού πληθυσμού ζει σε περιφέρειες που καλύπτονται από ένα καθεστώς ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, χωρίς να είναι επιλέξιμες για τα διαρθρωτικά ταμεία. Το γεγονός αυτό δεν δημιουργεί ιδιαίτερες δυσχέρειες. Αντίθετα, αποτελεί μια ευνοϊκή προϋπόθεση για τη συνεκτικότητα μεταξύ της πολιτικής των περιφερειακών ενιχύσεων και των παρεμβάσεων των διαρθρωτικών ταμείων, δεδομένου ότι εξασφαλίζει την ευελιξία των επιλογών των κρατών μελών στον τομέα της περιφερειακής πολιτικής, θέτοντας στη διάθεσή τους ένα περιθώριο ελιγμών για την επίτευξη των στόχων της περιφερειακής πολιτικής που προσιδιάζουν σε αυτά, πέραν των περιοχών που έχουν από κοινού καθοριστεί για την εφαρμογή της κοινοτικής περιφερειακής πολιτικής.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Πλήρης συνεκτικότητα υπάρχει ήδη σε 5 χώρες: Βέλγιο, Δανία και τα τρία κράτη μέλη που έχουν υπαχθεί ολόκληρα στο στόχο 1. Αντίθετα, όλα τα άλλα κράτη μέλη εμφανίζουν βαθύτερες αποκλίσεις.

3. Πρόταση για μια συντονισμένη πορεία

3.1. Για τον καλύτερο προσδιορισμό των αρμοδιοτήτων

Η επιδίωξη της συνεκτικότητας μεταξύ των δύο κατηγοριών περιοχών απαιτεί να υπάρχει μια συνολική εικόνα των διαφόρων μέσων που είναι διαθέσιμα, έτσι ώστε να μπορέσουν να συγκλίνουν προς αυτό τον κοινό στόχο, με βάση ένα χρονοδιάγραμμα που να επιτρέπει την πραγματική υλοποίησή του.

Η Επιτροπή, το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη έχουν όλοι ένα μερίδιο ευθύνης στην επιδίωξη αυξημένης συνεκτικότητας:

- η Επιτροπή, η οποία διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα σε θέματα κρατικών ενισχύσεων και μοιράζεται με τα κράτη μέλη και το Συμβούλιο την αρμοδιότητα σε θέματα διαρθρωτικής πολιτικής, υπέδειξε την ανάγκη για αυξημένη συνεκτικότητα και γεωγραφική συγκέντρωση. Στην απόφασή της τής 16ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές, προσάρμοσε ανάλογα τους κανόνες που αφορούν τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα και θα προτείνει στο Συμβούλιο να προσαρμόσει τις κανονιστικές και λειτουργικές διατάξεις στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων, και όλως ιδιαιτέρως αυτές που αφορούν το στόχο 2. Εκ φύσεως, η Επιτροπή είναι εξάλλου σε θέση να εξασφαλίσει τον γενικό συντονισμό της πορείας 7

- το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να λάβουν υπόψη την ανάγκη για συνεκτικότητα και συγκέντρωση κατά τη θέσπιση των νέων κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία 7

- οι εθνικές αρχές που είναι επιφορτισμένες με την περιφερειακή πολιτική πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους ως προς την προσπάθεια αυτή για συνεκτικότητα και συγκέντρωση και να συμμετάσχουν στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που ανήκουν σε αυτές.

Στην περίπτωση των εθνικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, όπως και στην περίπτωση των διαρθρωτικών ταμείων, είναι ανάγκη να εκδοθούν εγκαίρως οι αποφάσεις σχετικά με την υπαγωγή περιοχών, ώστε να μπορέσουν να αρχίσουν να ισχύουν την 1η Ιανουαρίου 2000. Η αναγκαιότητα αυτή επιβάλλεται αφενός στην ίδια την Επιτροπή στην πρώτη περίπτωση, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, και αφετέρου, στη δεύτερη περίπτωση, στην Επιτροπή, το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη.

3.2. Προτεινόμενη μέθοδος και χρονοδιάγραμμα

Η Επιτροπή ανέφερε στο Πρόγραμμα Δράσης 2000, ότι το ποσοστό του πληθυσμού των περιφερειών της Ένωσης που θα είναι επιλέξιμες για διαρθρωτικές ενισχύσεις βάσει των μελλοντικών στόχων 1 και 2, θα πρέπει να περιοριστεί από 51 % σήμερα σε ποσοστό μεταξύ 35 και 40 % και ότι θα πρέπει επίσης να είναι στο σύνολό του κατώτερο από το ποσοστό κάλυψης του πληθυσμού των περιφερειών που υπάγονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) (λαμβανόμενα από κοινού). Ανέφερε επίσης ότι πρέπει να μειωθεί η κάλυψη των εθνικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα.

Δίνοντας συνέχεια στις κατευθύνσεις αυτές, η Επιτροπή καθόρισε, στην απόφασή της τής 10ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με τα ανώτατα όρια, ένα συνολικό αριθμό για την κάλυψη του πληθυσμού βάσει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συνθηκης, ίσο με 42,7 % για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, ήτοι μείωση κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τη σημερινή κάλυψη του 46,7 %. Έτσι, η Επιτροπή πρότεινε στα κράτη μέλη τα κατάλληλα μέτρα δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 1 της συνθήκης, για να τεθεί σε εφαρμογή κατά την εν λόγω ημερομηνία το νέο σύστημα περιφερειακών ενισχύσεων, το οποίο βασίζεται στους κανόνες που διατυπώθηκαν στις νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα που προ ολίγου εξέδωσε η Επιτροπή. Ο αριθμός 42,7 % είναι μεγαλύτερος από την ψαλίδια μεταξύ 35 και 40 % που προβλέπεται στο Πρόγραμμα Δράσης 2000 για το τμήμα του πληθυσμού που θα είναι επιλέξιμο για τους μελλοντικούς στόχους 1 και 2, γεγονός που καθιστά δυνατή τη συνολική συνεκτικότητα στο επίπεδο της Ένωσης. Έτσι, η σχέση μεταξύ των δύο συστημάτων περιφερειακής διαίρεσης σε περιοχές θα είναι η σχέση δύο ομόκεντρων κύκλων στο επίπεδο ολόκληρης της Ένωσης. Η σχέση αυτή θα πρέπει να μεταφερθεί επίσης στο επίπεδο καθενός από τα 15 κράτη μέλη, κατά τρόπο ιδίως ώστε ο χάρτης του στόχου 2 να περιέχεται στο χάρτη των περιοχών του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Όπως αναφέρεται στο Πρόγραμμα Δράσης 2000, η ιδιαίτερη κατάσταση των άκρως απομακρυσμένων περιφερειών οδηγεί στην εξομοίωσή τους ειδικά με τον στόχο 1. Ομοίως, οι βορειότερες περιφέρειες με ιδιαίτερα χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού, οι οποίες είναι σήμερα επιλέξιμες για τον στόχο 6 και οι οποίες δεν θα ήσαν επιλέξιμες για τον στόχο 1, θα πρέπει να τύχουν ειδικών ρυθμίσεων. Όσον αφορά τις αναπτυξιακά καθυστερημένες περιφέρειες που είναι επιλέξιμες για τον στόχο 1, αυτές πρέπει να καθοριστούν με αυστηρή εφαρμογή του κριτηρίου του 75,0 % του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, κατά τρόπον ώστε να μπορούν να ταυτίζονται με τις περιοχές που υπάγονται στην παρέκκλιση του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α), διότι διαφορετικά η συνολική προσπάθεια συνεκτικότητας θα τεθεί υπό αμφισβήτηση, όπως και η προσπάθεια συγκέντρωσης που επιδιώκεται από τα διαρθρωτικά ταμεία. Ο κατάλογος των περιφερειών του στόχου 1 θα οριστικοποιηθεί στις αρχές του 1999 με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της αρχής του τελευταίου τριμήνου του 1998.

Όσον αφορά το νέο στόχο 2, πρέπει να υπάρξει συνεκτικότητα με το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), στο οποίο πρέπει να συμπεριλαμβάνονται οι περιφέρειες, οι οποίες εξομοιώνονται με το στόχο 1 ή τυγχάνουν ειδικών ρυθμίσεων και οι οποίες δεν θα ήσαν επιλέξιμες για την παρέκκλιση του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α). Στην απόφασή της σχετικά με τα ανώτατα όρια, η Επιτροπή αναφέρει ένα ποσοστό κάλυψης κατά χώρα, το σύνολο του οποίου [άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ)] αντιστοιχεί στον αριθμό 42,7 %. Οι αριθμοί που εξάγονται έτσι πρέπει να δίνουν τη δυνατότητα να εγγράφεται, σε κάθε χώρα, ο χάρτης του στόχου 2 στο εσωτερικό του χάρτη του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Εάν δεν ακολουθηθεί η σύσταση της Επιτροπής, να τηρηθεί αυστηρά το κριτήριο του 75,0 % κατά την επιλογή των αναπτυξιακά καθυστερημένων περιφερειών που θα είναι επιλέξιμες για το στόχο 1, θα υπάρχει κατ' ανάγκη ανακολουθία, όχι μόνο μεταξύ του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) και του στόχου 1, αλλά και μεταξύ του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) και του στόχου 2, λαμβανομένου υπόψη του συνολικού ανωτάτου ορίου που έχει καθοριστεί σε 42,7 %, καθώς και των εθνικών ανωτάτων ορίων.

Κατά κανόνα η Επιτροπή θα περιλάβει στο νέο στόχο 2 μόνον τις περιφέρειες που το κράτος μέλος δεσμεύεται ότι θα συμπεριλάβει στον κατάλογο των ενισχυομένων περιφερειών που κοινοποιεί στην Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Εντούτοις, σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, η Επιτροπή θα μπορεί κατ' εξαίρεση να εντάξει και άλλες περιφέρειες στο νέο στόχο 2. Η ένταξη αυτή πραγματοποιείται υπό τον όρο να μην υπερβαίνει, κατ' ανώτατο όριο, ποσοστό 2 % του πληθυσμού του κράτους μέλους που δεν καλύπτεται από το στόχο 1 και τηρώντας το γενικό στόχο της γεωγραφικής συγκέντρωσης (μεταξύ 35 % και 40 % του πληθυσμού της EU-15 για το σύνολο των στόχων 1 και 2).

Στο σημερινό στάδιο, το Πρόγραμμα Δράσης 2000 προτείνει να εκπονηθεί ο κατάλογος των περιφερειών του στόχου 2 με βάση κοινοτικά κριτήρια, στο πλαίσιο εταιρικής σχέσης με τα κράτη μέλη και αφού ληφθούν υπόψη οι περιφερειακές προτεραιότητές τους. Η μέθοδος επιλογής θα καθοριστεί με τους μελλοντικούς κανονισμούς των Διαρθρωτικών Ταμείων. Για να μπορέσουν να αρχίσουν να ισχύουν την 1η Ιανουαρίου 2000 οι δύο πίνακες περιοχών, η Επιτροπή θα ζητήσει από τα κράτη μέλη να υποβάλουν τις προτάσεις τους για την επιλογή αμέσως μετά την έκδοση των κανονισμών για τα Διαρθρωτικά Ταμεία, όσον αφορά τις περιφέρειες που θα είναι επιλέξιμες για τις παρεμβάσεις τους, και το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου 1999. Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη να πράξουν τα αναγκαία, ώστε οι αποφάσεις αυτές να μπορέσουν να εκδοθούν εγκαίρως. Όσον αφορά τις περιφέρειες που καλύπτονται από κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, η Επιτροπή προ ολίγου πρότεινε στα κράτη μέλη να προβούν στις σχετικές κοινοποιήσεις το ταχύτερο δυνατό και επίσης το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου 1999. Θα λάβει αποφάσεις σχετικά με τους χάρτες των περιφερειακών ενισχύσεων, τηρώντας τη διαδικασία και τις προθεσμίες που προβλέπονται σχετικά, το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999.

Η Επιτροπή δεν έχει τη δυνατότητα να αναφέρει σήμερα, ποια θα είναι για κάθε χώρα η πληθυσμιακή κάλυψη των περιφερειών που θα είναι επιλέξιμες για το στόχο 2, διότι η μέθοδος καθορισμού των εν λόγω περιφερειών θα καταστεί εφαρμόσιμη μόνο μετά την έγκριση των κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία. Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα τελευταία κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα, τα οποία θα είναι διαθέσιμα τη στιγμή εκείνη.

3.3. Μεταβατικά μέτρα

Λαμβανομένης υπόψη της προσπάθειας εδαφικής συγκέντρωσης, η οποία θα καταβληθεί στο πλαίσιο των δύο τομέων, ορισμένες, περιφέρειες της Ένωσης δεν θα διατηρήσουν μετά το 2000 το προηγούμενο καθεστώς τους. Οι λεπτομέρειες για τη σταδιακή αυτή κατάργηση θα είναι χωριστές για κάθε μία από τις δύο ως άνω πολιτικές. Εντούτοις, η συνεκτικότητα μεταξύ τους θα εξασφαλισθεί, όπως αναφέρει και το Πρόγραμμα Δράσης 2000, λόγω του ότι «οι ενέργειες που προορίζονται για τις περιφέρειες, οι οποίες θα εξακολουθήσουν προσωρινά να επωφελούνται της στήριξης των διαρθρωτικών ταμείων, θα πρέπει να είναι συμβατές με τους κανόνες της πολιτικής ανταγωνισμού στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων».

4. Συμπεράσματα

Λαμβανομένων υπόψη των βημάτων που πρέπει ακόμη να γίνουν και των διαφόρων φορέων που συμμετέχουν, πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις από την πλευρά της Επιτροπής, ώστε να υλοποιηθεί από το έτος 2000 και μετά η συνεκτικότητα μεταξύ των δύο τύπων περιοχών περιφερειακού χαρακτήρα. Με την έκδοση της παρούσας ανακοίνωσης, η Επιτροπή επιδιώκει να παρωθήσει τα κράτη μέλη να πράξουν το ίδιο, τόσο μεμονωμένα όσο και συλλογικά στο πλαίσιο των αρμοδίων οργάνων του Συμβουλίου.

Κατά συνέπεια η Επιτροπή:

α) θα προτείνει στο Συμβούλιο να ορίσει στους μελλοντικούς κανονισμούς για τα διαρθρωτικά ταμεία τις αναπτυξιακά καθυστερημένες περιφέρειες με την αυστηρή εφαρμογή του ανωτάτου ορίου του 75,0 % του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, κατά τρόπον ώστε οι περιφέρειες αυτές να ταυτίζονται με εκείνες που υπάγονται στην παρέκκλιση του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) και έτσι να αποφευχθούν επίσης οι παρεπόμενες ανακολουθίες μεταξύ των χαρτών του στόχου 2 και του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) 7

β) βάσει των διατάξεων των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, τις οποίες εξέδωσε στις 16 Δεκεμβρίου 1997, καλεί τα κράτη μέλη να της κοινοποιήσουν, δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), όλες τις περιφέρειες που εξομοιώνονται με το στόχο 1 ή τυγχάνουν ειδικών ρυθμίσεων 7

γ) αναγγέλλει ότι στο πλαίσιο της εφαρμογής των μελλοντικών κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία δεν θα κάνει δεκτή καμία περιφέρεια στο νέο στόχο 2, εάν το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν αναλάβει τη δέσμευση ότι θα τη συμπεριλάβει στον κατάλογο των ενισχυόμενων περιφερειών που κοινοποιεί στην Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Εντούτοις, σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, η Επιτροπή δύναται κατ' εξαίρεση να εντάξει άλλες περιφέρειες στο νέο στόχο 2. Η ένταξη αυτή πραγματοποιείται υπό τον όρο να μην υπερβαίνει, κατ' ανώτατο όριο, ποσοστό 2 % του πληθυσμού του κράτους μέλους που δεν καλύπτεται από το στόχο 1 και τηρώντας το γενικό στόχο της γεωγραφικής συγκέντρωσης (μεταξύ 35 % και 40 % του πληθυσμού της EU-15 για το σύνολο των στόχων 1 και 2) 7

δ) υπογραμμίζει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα θεωρούν την επιλεξιμότητα για τα διαρθρωτικά ταμεία ως προνομιακό κριτήριο επιλογής, με την επιφύλαξη της τήρησης του καθοριζόμενου ανωτάτου ορίου και υπό τον όρο ότι οι περιφέρειες που θα είναι επιλέξιμες για τα ταμεία δεν θα αποφασιστούν μετά τον χάρτη των περιφερειακών ενισχύσεων 7

ε) προβλέπει από τώρα ότι οι εργασίες καθορισμού των δύο κατηγοριών περιοχών θα αρχίσουν και θα οριστικοποιηθούν, κατά τρόπον ώστε να εξασφαλισθεί, σύμφωνα με τις σχετικές διαδικασίες, η έγκαιρη λήψη αποφάσεων, ώστε οι δύο πίνακες περιοχών να αρχίσουν να ισχύουν την 1η Ιανουαρίου 2000. Όσον αφορά τα διαρθρωτικά ταμεία, οι εργασίες αρχίζουν αμέσως μετά την έκδοση των κανονισμών, η οποία, κατά συνέπεια, πρέπει επίσης να γίνει εγκαίρως, ώστε τα κράτη μέλη να μπορέσουν να διαβιβάσουν τις προτάσεις τους για τις περιφέρειες στην Επιτροπή σε κάθε περίπτωση πριν την 31η Μαρτίου 1999. Όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, οι προτάσεις των κρατών μελών πρέπει να κοινοποιηθούν στην Επιτροπή το ταχύτερο δυνατόν και το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου 1999 7

στ) υπενθυμίζει ότι το ανώτατο όριο για τη συνολική κάλυψη κοινοτικού πληθυσμού των περιφερειών της EU-15 που θα επιλεγούν δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) θα είναι 42,7 % για την περίοδο 2000-2006 7

ζ) δημοσιεύει στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και απευθύνει στα κράτη μέλη το κείμενο της παρούσας ανακοίνωσης.

Βρυξέλλες, 17 Μαρτίου 1998.

Για την Επιτροπή

Monika WULF-MATHIES

Μέλος της Επιτροπής

(1) «Αυτό θα οδηγήσει σε καθορισμό περιοχών με μικρότερη διασπορά και με τη μεγαλύτερη δυνατή συνεκτικότητα με τις περιοχές που ενισχύονται από τα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης.»