ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 24ης Ιουλίου 1991 περί ενισχύσεων που πρόκειται να χορηγηθούν από τη βελγική κυβέρνηση στον αερομεταφορέα SABENA (Τα κείμενα στη γαλλική και ολλανδική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά) (91/555/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

Αφού έταξε στους ενδιαφερόμενους προθεσμία προκειμένου να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 93,

Εκτιμώντας ότι:

Ι

Με επιστολή της 5ης Απριλίου 1991 η βελγική κυβέρνηση ανακοίνωσε στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης, την πρόθεσή της να χορηγήσει κρατικές ενισχύσεις στη SABENA.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση αυτή, η βελγική κυβέρνηση προτίθεται να ενισχύσει την αναδιάρθρωση του βελγικού αερομεταφορέα SABENA, με δέσμη μέτρων που περιλαμβάνουν

- μεταφορά 16,2 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων στο εταιρικό κεφάλαιο της SABENA, που χορηγήθηκαν από το κράτος κατά την περίοδο 1949 1981,

- αύξηση του εταιρικού κεφαλαίου κατά 10 δισεκατομμύρια βελγικά φράγκα, με έκδοση μετοχών και άμεση εξόφλησή τους,

- μείωση του κεφαλαίου με ακύρωση των κοινών μετοχών που έχει στην κατοχή του το βελγικό κράτος, ύψους 30,2 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων, που συνίσταται σε:

- εξόφληση των ζημιών ύψους 22,6 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων,

- προβλέψεις για αναδιάρθρωση ύψους 7,6 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων.

Επιπλέον, η βελγική κυβέρνηση προτίθεται να διαθέσει συμπληρωματικό ποσό ύψους εννέα δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων, σε μια δεύτερη φάση μεταβολής του εταιρικού κεφαλαίου. Αναμένεται ότι νέοι βιομηχανικοί εταίροι και βέλγοι ιδιώτες κάτοχοι μετοχών πρόκειται να συμβάλουν, με συνολικό ποσό δέκα δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων, στην υλοποίηση του προγράμματος για τη μεταβολή του κεφαλαίου. Με την ολοκλήρωση αυτού του προγράμματος μεταβολής του κεφαλαίου, ότι η δομή της ιδιοκτησίας της SABENA προβλέπεται να έχει ως εξής:

βελγικό κράτος: 26,7 %

βέλγοι κάτοχοι μετοχών: 26,7 %

βιομηχανικοί εταίροι: 40,0 %

προσωπικό: 6,0 %.

Επιπλέον, η βελγική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η συμμετοχή της στην αναδιάρθρωση της εταιρείας SABENA εξαρτάται υπό διπλή προϋπόθεση ότι η εταιρεία πρέπει,

- να είναι εμπορικώς βιώσιμη στο μέλλον,

- να αποκτήσει αξιόπιστο βιομηχανικό εταίρο (αερομεταφορέα) για μελλοντική συνεργασία.

Η βελγική κυβέρνηση ενημέρωσε επίσης την Επιτροπή σχετικά με την πρόθεση της SABENA να περιορίσει το μόνιμο προσωπικό της από 12 180 απασχολούμενους το 1991, σε περίπου 9 000 μέχρι το τέλος του 1993.

ΙΙ

Βάσει των στοιχείων που περιέχονται στην ανακοίνωση, η Επιτροπή εκτίμησε κατά πόσον τα μέτρα αυτά συμβιβάζονται με το άρθρο 92 της συνθήκης. Από την εξέταση αυτή συνάγεται το συμπέρασμα ότι, στο παρόν στάδιο, τα μέτρα ενίσχυσης δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά και δεν επωφελούνται, δεδομένων των διαθέσιμων στοιχείων, των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης ΕΟΚ.

Αυτό το προκαταρκτικό συμπέρασμα της Επιτροπής βασίζεται κατά κύριο λόγο στην έλλειψη επαρκών εγγυήσεων όσον αφορά τον εφάπαξ χαρακτήρα της ενέργειας αυτής, το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν αμφιβολίες όσον αφορά την εμπορική βιωσιμότητα της ιδέας της αναδιάρθρωσης, την έλλειψη σαφήνειας όσον αφορά τις προϋποθέσεις που πρέπει να γίνουν αποδεκτές από τις εν λόγω εταιρείες και το περιεχόμενο του νέου καταστατικού της εταιρείας. Τελικά, η Επιτροπή πιστεύει ότι η βελγική κυβέρνηση δεν παρείχε επαρκείς εγγυήσεις για να εξασφαλισθεί ότι δεν πρόκειται να ληφθεί, ή να συνεχίσει να εφαρμόζεται κανένα άλλο μέτρο, προκειμένου η SABENA να ευνοείται σε σχέση με άλλες εταιρείες, οι οποίες είναι εγκατεστημένες ή εκτελούν πτήσεις από και προς το Βέλγιο.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή αποφάσισε (1) στις 8 Μαΐου 1991, να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2. Η βελγική κυβέρνηση ενημερώθηκε σχετικά με επιστολή της 13ης Μαΐου 1991. Προσκλήθηκαν τα ενδιαφερόμενα μέλη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους εντός μηνός από την ημερομηνία της σχετικής δημοσίευσης στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

ΙΙΙ

Με επιστολή της 5ης Ιουνίου 1991, η βελγική κυβέρνηση υπέβαλε τις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής να κινήσει την επίσημη διαδικασία εξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης.

Με την επιστολή αυτή, η βελγική κυβέρνηση επιβεβαίωσε ρητώς τον εφάπαξ χαρακτήρα των προτεινόμενων μέτρων και επιβεβαίωσε την πρόθεσή της ότι δεν πρόκειται να χορηγήσει περαιτέρω ενισχύσεις υπέρ της εταιρείας Sabena. Η βελγική κυβέρνηση επανέλαβε ότι προτίθεται να υλοποιήσει τα εν λόγω μέτρα σε δύο φάσεις, εκ των οποίων η πρώτη αποβλέπει, στη διαγραφή των χρεών και άλλων υποχρεώσεων που έχουν σωρευθεί κατά το παρελθόν και στη βελτίωση, και η δεύτερη, στη βελτίωση της χρηματοοικονομικής διάρθρωσης της εταιρείας. Η βελγική κυβέρνηση ρητά επιβεβαίωσε ότι το βελγικό κράτος δεν πρόκειται να συμμετάσχει σε καμία αύξηση του εταιρικού κεφαλαίου κατά τη δεύτερη φάση, εάν η SABENA δεν εντοπίσει βιομηχανικό εταίρο (δηλαδή αεροπορική εταιρεία), που διατίθεται να συμμετάσχει οικονομικά.

Η βελγική κυβέρνηση επιβεβαίωσε επίσης την πρόθεσή της να καταρτίσει νέο καταστατικό της εταιρείας, βάσει του εταιρικού δικαίου χωρίς όμως να δοθούν λεπτομέρειες σχετικά με το νέο αυτό καταστατικό. Επιπλέον, η βελγική κυβέρνηση, στην αρχική απάντησή της, δεν έδωσε πλήρεις λεπτομέρειες σχετικά με τους οικονομικούς διακανονισμούς με άλλους υπάρχοντες μετόχους, καθώς και με τους προτεινόμενους νέους μετόχους, στους οποίους περιλαμβάνεται ένας εταίρος αερομεταφορέας, ούτε προσκόμισε ακριβή στοιχεία σχετικά με τις πλέον πρόσφατες οικονομικές και χρηματοοικονομικές εξελίξεις, τα οποία είναι ουσιώδη προκειμένου να πραγματοποιηθεί ρεαλιστική εκτίμηση της χρηματοοικονομικής κατάστασης της εταιρείας. Επιπλέον, η βελγική κυβέρνηση δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημα της Επιτροπής όσον αφορά, την μη διατήρηση ή την επιβολή άλλων μέτρων, που έχουν ως συνέπεια να ευνοούν την SABENA σε σχέση με άλλους αερομεταφορείς που εκτελούν πτήσεις προς και από το Βέλγιο. Τέλος, η βελγική κυβέρνηση ανακοίνωσε την πρόθεσή της να παράσχει λεπτομερέστερα εμπιστευτικά στοιχεία στις υπηρεσίες της Επιτροπής.

Επειδή δεν επιλύθηκαν όλα αυτά τα θέματα, πραγματοποιήθηκε συνάντηση με εκπροσώπους των βελγικών αρχών στις 4 Ιουλίου 1991.

Κατά τη συνάντηση αυτή, από τη διευκρίνιση σειράς θεμάτων που αφορούν τους χρηματοοικονομικούς διακανονισμούς κατέστη σαφές ότι τελικά δεν έχουν ακόμη παραγματοποιηθεί διακανονισμοί με νέους ιδιωτικούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένου ενός εταίρου-αερομεταφορέα.

Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με τους ενδεχόμενους επενδυτές, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το περιεχόμενο του νέου καταστατικού της εταιρείας. Οι βελγικές αρχές ανέλαβαν τη δέσμευση να υποβάλουν το πλήρες κείμενο αυτού στην Επιτροπή αμέσως μετά την περάτωση των διαπραγματεύσεων αυτών.

Επίσης οι εκπρόσωποι επιβεβαίωσαν ότι οι μετοχές της κυβέρνησης ("προνομιούχες μετοχές") πρόκειται να μετατραπούν σε κοινό κεφάλαιο ήδη κατά την πρώτη φάση του προγράμματος αναδιάρθρωσης. Ωστόσο, οι μετοχές των άλλων μετόχων, αξακολουθούν να απολαύουν ειδικού καθεστώτος ("προτιμησιακές μετοχές"), συμπεριλαμβανομένου ενός εγγυημένου μερίσματος μέχρι του τέλους του 1995.

Μέχρι την ημερομηνία αυτή, οι μέτοχοι έχουν τη δυνατότητα να επιστρέψουν τις μετοχές τους στο κράτος ή να δεχθούν την μετατροπή τους σε κοινό επιχειρηματικό κεφάλαιο.

Οι σημερινοί μέτοχοι συμφώνησαν να δεχθούν μείωση του επιπέδου του εγγυημένου μερίσματος από 10 % σε 8 %, δηλαδή από 50 βελγικά φράγκα ανά μετοχή σε 40 βελγικά φράγκα.

Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι η εταιρεία, ανεξάρτητα από την χρηματοοικονομική της κατάσταση, πρέπει να καταβάλλει εγγυημένα μερίσματα συνολικού ύψους 1,3 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων κατά τη διάρκεια του προγράμματος αναδιάρθρωσης, δηλαδή μεταξύ του 1992 και 1995. Ωστόσο, οι άλλες υπάρχουσες χρηματοοικονομικές εγγυήσεις πρόκειται να καταργηθούν αμέσως.

Οι βελγικές αρχές δήλωσαν ότι δεν έχουν, ούτε και προτίθενται να λάβουν, άλλα μέτρα εκτός από τις προτεινόμενες κρατικές ενισχύσεις, που να ευνοούν τη SABENA σε σχέση με άλλους αερομεταφορείς που εκτελούν δρομολόγια προς και από το Βέλγιο.

Ειδικότερα αμφισβήτησαν την άποψη κατά την οποία αποκλειστικά δικαιώματα στον τομέα της εξυπηρέτησης εδάφους στο αεροδρόμιο του Zaventem και της τροφοδοσίας, συνιστούν προτιμησιακή μεταχείριση.

Επίσης οι βελγικές αρχές τόνισαν ότι οι αρχές πολιτικής αεροπορίας υπερβαίνουν τις κοινοτικές απαιτήσεις όσον αφορά τον ορισμό, άλλων αερομεταφορέων για τακτικές πτήσεις στο εσωτερικό της Κοινότητας.

Με επιστολή της 9ης Ιουλίου 1991, η βελγική κυβέρνηση έδωσε γραπτές εξηγήσεις και διευκρινίσεις σχετικά με τα σημεία αυτά παρέχοντας, μεταξύ άλλων, στοιχεία ενημέρωσης σχετικά με την πλέον πρόσφατη χρηματοοικονομική εξέλιξη και τα τελευταία αποτελέσματα λειτουργίας.

Μετά από τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους δύο άλλοι αερομεταφορείς, μια οργάνωση αερογραμμών, μια οργάνωση καταναλωτών και δύο κράτη μέλη.

IV

Λόγω των συσσωρευθέντων χρεών και του κόστους του προγράμματος αναδιάρθρωσης, κανένας επενδυτής, εκτός από το κράτος, δεν είναι διατεθειμένος προς το παρόν να συμμετάσχει στο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης της SABENA. Συνεπώς, οι προτάσεις που ανακοινωσε η βελγική κυβέρνηση πρέπει να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Με τη δημιουργία κοινής αγοράς αεροπορικών μεταφορών, που καταργεί προοδευτικά τους διμερείς περιορισμούς πρόσβασης στην αγορά και στην κατανομή της μεταφορικής ικανότητας και απελευθερώνει τους κανόνες καθορισμού των αεροπορικών ναύλων, ένας μεγάλος αριθμός δρομολογίων που αποτελούν το δίκτυο της SABENA εκτίθεται σε αυξημένο ανταγωνισμό. Η τάση αυτή πρόκειται να επιβεβαιωθεί κατά τα προσεχή έτη. Επομένως, οι ενισχύσεις που χορηγούνται στη SABENA ενδέχεται να νοθεύσουν ή να απειλήσουν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ της εταιρείας αυτής και των άλλων αερομεταφορέων της Κοινότητας.

Στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης απαριθμούνται οι ενισχύσεις που συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. Το κατά πόσον συμβιβάζονται με τη συνθήκη καθορίζεται στο πλαίσιο της Κοινότητας, και όχι στο πλαίσιο ενός μόνου κράτους μέλους. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η καλή λειτουργία της κοινής αγοράς και λαμβάνοντας υπόψη τις αρχές του άρθρου 3 στοιχείο στ) της συνθήκης, οι παρεκκλίσεις από την αρχή που καθορίζεται στο άρθρο 92 παράγραφος 1, που αναφέρονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3, πρέπει να τύχουν στενής ερμηνείας στην περίπτωση που εξετάζεται καθεστώς ενισχύσεων ή μεμονωμένη περίπτωση εφαρμογής.

Ειδικότερα, ισχύουν μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, χωρίς την ενίσχυση, δεν είναι δυνατόν οι δυνάμεις της αγοράς από μόνες τους, να έχουν ως αποτέλεσμα ότι ο δικαιούχος τηρεί συμπεριφορά που συμβάλλει στην επίτευξη ενός από τους στόχους που περιλαμβάνονται στις παρεκκλίσεις αυτές.

Όσον αφορά τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) και σχετικά με τις ενισχύσεις που προορίζονται να ευνοήσουν ή να διευκολύνουν την ανάπτυξη ορισμένων περιοχών, οι εφαρμογές του καθεστώτος ενισχύσεων δεν μπορούν να επωφελούνται της παρέκκλισης του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α), επειδή το επίπεδο διαβίωσης δεν είναι ασυνήθως χαμηλό και δεν υπάρχει σοβαρή υποαπασχόληση στο Βέλγιο. Επιπλέον, το καθεστώς δεν παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά ενισχύσεων που αποβλέπουν στη διευκόλυνση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών περιφερειών κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), επειδή δεν εξαρτάται από αρχική επένδυση ή από τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής του 1979 σχετικά με τις αρχές συντονισμού των καθεστώτων ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα (2). Εξάλλου, η βελγική κυβέρνηση δεν επικαλέστηκε, στην προκειμένη περίπτωση, λόγους περιφερειακού χαρακτήρα για να δικαιολογήσει τις εν λόγω ενισχύσεις.

Όσον αφορά τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο β), πρέπει να θεωρηθεί ότι η εν λόγω ενίσχυση δεν αποβλέπει στην προώθηση σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή στην άρση σοβαρής διαταραχής της βελγικής οικονομίας. Εξάλλου, η βελγική κυβέρνηση δεν έχει επικαλεσθεί την παρέκκλιση αυτή.

Όσον αφορά την παρέκκλιση του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) σχετικά με τις "ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων", η Επιτροπή μπορεί να θεωρήσει ότι ορισμένες ενισχύσεις για την αναδιάρθρωση συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, εφόσον πληρούται ορισμένος αριθμός κριτηρίων (3). Τα κριτήρια πρέπει να εξετασθούν στο πλαίσιο των δύο αρχών που περιέχονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), δηλαδή την ανάγκη χορήγησης της η εν λόγω ενίσχυση είναι αναγκαία για την ανάπτυξη του τομέα, από κοινοτικής απόψεως και τη διασφάλιση ότι οι ενισχύσεις δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που αντιβαίνει προς το κοινοτικό συμφέρον (4).

Τα κριτήρια αυτά ερμηνεύθηκαν σε τομεακό πλαίσιο (πολιτική αεροπορία), στο μνημόνιο αριθ. 2, όπου αναφέρεται ότι η Επιτροπή μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις να αποφασίσει, σύμφωνα με το άρθρο 92, ότι είναι δυνατόν να χορηγηθούν ενισχύσεις σε μεμονωμένες αεροπορικές εταιρείες, που αντιμετωπίζουν σοβαρές χρηματοοικονομικές δυσκολίες, εφόσον πληρούνται οι εξής προϋποθέσεις:

α) οι ενισχύσεις πρέπει να εντάσσονται στο πλαίσιο προγράμματος που εγκρίνεται από την Επιτροπή για την αποκατάσταση της υγιούς θέσης της αεροπορικής εταιρείας ώστε, εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, να μπορεί αυτή να λειτουργεί με τρόπο βιώσιμο χωρίς περαιτέρω ενίσχυση. Εάν, για την αποκατάσταση της χρηματοοικονομικής βιωσιμότητας, απαιτούνται περιορισμοί της μεταφορικής ικανότητας, αυτή πρέπει να περιέχεται στο πρόγραμμα. Κάθε μεταβολή του προγράμματος πρέπει επιπλέον να εγκρίνεται από την Επιτροπή.

Εξυπακούεται ότι κάθε προτεινόμενη μεταβολή των ενισχύσεων πρέπει επίσης να ανακοινώνεται στην Επιτροπή-

β) οι εν λόγω ενισχύσεις δεν μετατοπίζουν τις δυσκολίες από αυτό το κράτος μέλος στην υπόλοιπη Κοινότητα-

γ) η διάρθρωση των ενισχύσεων αυτών πρέπει να είναι τέτοια ώστε να υπάρχει διαφάνεια και να είναι δυνατόν να ελεγχθούν.

Στην περίπτωση της SABENA πρέπει, κατά πρώτο, να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εταιρεία, εάν εκτιμηθεί βάσει των συνήθων εμπορικών προδιαγραφών, βρίσκεται σε δύσκολη χρηματοοικονομική θέση. Βάσει των πλέον πρόσφατων στοιχείων που υπέβαλε η βελγική κυβέρνηση στις 9 Ιουλίου 1991, η αναλογία χρέους-μετοχικού κεφαλαίου είναι πολύ χαμηλή έναντι των συνήθων επιπέδων της αεροπορικής βιομηχανίας περίπου 4:1. Η λειτουργία της αεροπορικής εταιρείας (SABENA World Airllines) οδήγησε το 1990, σε καθαρές ζημίες ύψους 7 462 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων, επί συνολικού κύκλου εργασιών 42 055 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων. Επιπλέον, ζημίες συνολικού ύψους 259 εκατομμυρίων βελγικών φράγκων οφείλονται στις θυγατρικές της εταιρείας SABENA Catering και SABENA Technics.

Αυτή η πενιχρή οικονομική κατάσταση οφείλεται σε διάφορους λόγους, μεταξύ των οποίων οι κυριότεροι είναι η χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας και το υψηλό κόστος του προσωπικού.

Ωστόσο, η πλήρης χρήση των δυνατοτήτων της αγοράς που προσφέρουν οι Βρυξέλλες και η θέση υπό έλεγχο του κόστους συνιστούν για τη SABENA, βραχυπρόθεσμα ζητήματα κεφαλαιώδους σημασίας.

Η πρόθεση του αερομεταφορέα SABENA να περιορίσει τον αριθμό του προσωπικού κατά 29 % και η προθυμία του βελγικού κράτους να καλύψει το κόστος των απολύσεων αυτών, μπορεί να θεωρηθεί, υπό τις περιστάσεις αυτές, ότι αποτελεί σημαντικό βήμα για την ανάκτηση της εμπορικής βιωσιμότητας.

Επιπλέον, το αίτημα της κυβέρνησης για την κατάρτιση νέου καταστατικού βάσει εμπορικών εκτιμήσεων και την σημαντική αύξηση του τμήματος του ιδιωτικού επιχειρηματικού κεφαλαίου, σημαίνει ότι υπάρχει σαφώς πολιτική θέληση να περιορισθεί ο ρόλος του κράτους ώστε αυτό να αποτελεί ένα συνήθη μέτοχο και να απέχει από παρεμβάσεις, που ενδεχομένως αυξάνουν το κόστος, για άλλους, εκτός από εμπορικούς λόγους.

Ωστόσο, πρέπει να διευκρινιστεί το περιεχόμενο του νέου καταστατικού της SABENA.

Το γεγονός ότι δεν έχουν ακόμα ληφθεί οι αποφάσεις σχετικά με το νέο καταστατικό της εταιρείας, πρέπει να θεωρηθεί ως στοιχείο αβεβαιότητας όσον αφορά την πραγματική δέσμευση της εταιρείας και του βελγικού κράτους να επιτύχουν μια γνήσια εμπορική θέση της εταιρείας και, κατά συνέπεια, να αντιμετωπίσουν μία από τις σημαντικότερες αιτίες ανάπτυξης. Συνεπώς, κάθε απόφαση της Επιτροπής για την έγκριση των μέτρων πρέπει να συνδέεται με την τροποποίηση του καταστατικού της SABENA.

Πρέπει επίσης να εξασφαλισθεί ότι οι νέοι μέτοχοι δεν πρόκειται να απολαύουν προνομίων και εγγυήσεων, που είναι δυνατόν να εκλαμβάνονται ως έλλειψη εμπιστοσύνης εκ μέρους των ιδιωτικών επενδυτών όσον αφορά τη δυνατότητα αποκατάστασης μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Επειδή πρόκειται να συναφθούν οι διακανονισμοί με τους νέους μετόχους, η έγκριση της Επιτροπής απαιτεί έλεγχο των δεσμεύσεων του βελγικού κράτους στον τομέα αυτό. Μόνο η πρόβλεψη γνήσιου επιχειρηματικού κεφαλαίου αποδεικνύει επαρκώς την εμπορική βιωσιμότητα της αναδιάρθρωσης. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να επιβληθεί στη βελγική κυβέρνηση η υποχρέωση να συντάσσει τακτικές εκθέσεις όσον αφορά το περιεχόμενο των αποφάσεων που λαμβάνονται στο πλαίσιο αυτό.

Οι εν λόγω ενισχύσεις πρέπει να χορηγούνται με φθίνοντα βαθμό και να αφορούν σαφώς τη διαδικασία αναδιάρθρωσης.

Η προσέγγιση σε δύο φάσεις που προβλέπει η βελγική κυβέρνηση θεωρείται ότι αποτελεί μορφή φθίνουσας στήριξης. Η βελγική κυβέρνηση έχει ρητά αναλάβει την υποχρέωση να μην προβεί στην δεύτερη αύξηση του κεφαλαίου κατά εννέα δισεκατομμύρια βελγικά φράγκα, εφόσον δεν έχει βρεθεί αεροπορική εταιρεία-εταίρος και εφόσον οι μέτοχοι δε συμβάλλουν τουλάχιστον κατά δέκα δισεκατομμύρια βελγικά φράγκα στη διαδικασία αναδιάρθρωσης της SABENA. Η πραγματοποίηση σημαντικών ιδιωτικών επενδύσεων μετά από ένα μαζικό "ξεκαθάρισμα" από το χρέος του παρελθόντος εξασφαλίζει, κατά κάποιο τρόπο, τον φθίνοντα χαρακτήρα της ενέργειας αυτής.

Η ένταση των ενισχύσεων πρέπει να είναι ευλόγως ανάλογη προς το μέγεθος των προβλημάτων που υπάρχουν, ώστε να περιοριστούν στο ελάχιστο δυνατόν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

Το ερώτημα κατά πόσον η προτεινόμενη στήριξη για τη SABENA πρόκειται να υπερβεί το απαιτούμενο επίπεδο προς αποκατάσταση της εταιρείας πρέπει να εκτιμηθεί μέσα σε ευρύτερο πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη το πολιτικό περιβάλλον της πολιτικής αεροπορίας.

Κατά το παρελθόν, η βελγική κυβέρνηση προσπάθησε να ανοίξει τη βελγική αγορά και να διαθέσει, σε περιορισμένη έκταση και για κάθε μεμονωμένη περίπτωση, άδειες για τακτικές αερομεταφορές σε άλλους αερομεταφορείς, κυρίως στην ΤΕΑ.

Το θέμα κατά πόσον τα προτεινόμενα ποσά ενίσχυσης υπερβαίνουν το απαιτούμενο επίπεδο για την επίτευξη των στόχων της διαδικασίας αναδιάρθρωσης εξαρτάται επίσης από τη χρησιμοποίηση των συμπληρωματικών κεφαλαίων.

Στα σχέδια οικονομικής δραστηριότητας που υπέβαλε η εν λόγω εταιρεία αναφέρεται ότι οι πόροι αυτοί πρόκειται να χρησιμοποιηθούν κυρίως για δύο σκοπούς.

Καταρχήν, οι πόροι χρησιμεύουν για την εξόφληση των χρεών που έχουν συσσωρευθεί. Μεταξύ του 1984, και 1990 το δημοσιονομικό χρέος αυξήθηκε από 17 σε 43 δισεκατομμύρια βελγικά φράγκα. Η αντίστοιχη χαμηλή αναλογία χρέους-μετοχικού κεφαλαίου πρόκειται επίσης να βελτιωθεί προκειμένου να αποκατασταθεί η εμπορική βιωσιμότητα.

Κατά δεύτερον, οι πόροι πρόκειται να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη των αναγκών εκσυγχρονισμού. Για τον εκσυγχρονισμό του στόλου απαιτούνται επενδύσεις ύψους 46 250 εκατομμυρίων βελγικών φράγκων μέχρι το 1995. Ο νέος εξοπλισμός απαιτείται για τη μείωση του κόστους λειτουργίας και για τη συμμόρφωση με τους αυστηρότερους κανόνες όσον αφορά την εκπομπή θορύβων, όπως προβλέπεται από την κοινοτική νομοθεσία.

Με τις επενδύσεις αυτές δεν αυξάνεται η μεταφορική ικανότητα της SABENA. Η αναδιάρθρωση του δικτύου της SABENA με νέα επικερδή δρομολόγια πρόκειται αρχικά, να επιφέρει τον περιορισμό της μεταφορικής ικανότητας, που μετράται ως διαθέσιμοι τόνοι-χιλιόμετρα (ΔΤΧ) από περίπου 2 000 εκατομμύρια το 1990 σε περίπου 1 300 εκατομμύρια ΔΤΧ το 1993. Στη συνέχεια, αναμένεται αύξηση παράλληλη με την γενική εξέλιξη τού όγκου μεταφορών.

Ωστόσο, οι ενισχύσεις, κατά το τέλος της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, οδηγούν στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης της SABENA (δηλαδή την αναλογία χρέους- μετοχικού κεφαλαίου) σε επίπεδα υψηλότερα από αυτά τα οποία είναι δυνατόν να επιτύχουν σήμερα ορισμένοι ανταγωνιστές της SABENA.

Βάσει στοιχείων που διατέθηκαν στην Επιτροπή, οι βελγικές αρχές και η εν λόγω εταιρεία προβλέπουν αναλογία χρέους-μετοχικού κεφαλαίου περίπου 1,2 %, ως στόχο που πρέπει να επιτευχθεί μέχρι το τέλος της διαδικασίας μεταβολής του κεφαλαιακού αποθέματος.

Σε ένα σύνηθες μικροοικονομικό και τομεακό περιβάλλον, το επίπεδο αυτό μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιπροσωπεύει ισορροπημένη χρηματοοικονομική κατάσταση, που είναι σύμφωνη με τις προδιαγραφές του σχετικού τομέα.

Ωστόσο, προς το παρόν, ορισμένοι κοινοτικοί αερομεταφορείς παρουσιάζουν λιγότερο υγιή χρηματοοικονομική διάρθρωση, λόγω της εν γένει δύσκολης κατάστασης στην οποία βρίσκεται η βιομηχανία πολιτικής αεροπορίας.

Υπό τις συνθήκες αυτές, δικαιολογείται η χρηματοοικονομική στήριξη μόνον εφόσον η βελγική κυβέρνηση αναλαμβάνει την υποχρέωση να αποφύγει κάθε μορφή προτιμησιακής μεταχείρισης στους τομείς που είναι καθοριστικοί για την ανταγωνιστικότητα των εταιρειών που εξυπηρετούν πτήσεις από και προς το Βέλγιο.

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρέκκλιση του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης μπορεί να εφαρμοστεί στα μέτρα ενίσχυσης του προγράμματος αναδιάρθρωσης του αερομεταφορέα SABENA, εφόσον πληρούται σειρά προϋποθέσεων που αποβλέπουν στην εξασφάλιση ότι η ενίσχυση δεν αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό που αντίκειται στο κοινό συμφέρον,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται υπέρ του αερομεταφορέα SABENA, οι οποίες έχουν κοινοποιηθεί, στις 5 Απριλίου 1991, από την βελγική κυβέρνηση στην Επιτροπή, ήτοι:

- ενσωμάτωση στο κεφάλαιο της SABENA των 16,2 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων που συνιστούν κρατικό χρέος,

- αύξηση του κεφαλαίου σε 19 δισεκατομμύρια βελγικά φράγκα, εκ των οποίων δέκα δισεκατομμύρια βελγικά φράγκα κατά την πρώτη φάση και εννέα δισεκατομμύρια βελγικά φράγκα κατά τη δεύτερη φάση,

- μείωση του κεφαλαίου με ακύρωση των κοινών μετοχών που έχει στην κατοχή του το βελγικό κράτος, ύψους 30,2 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων, που κατανέμεται σε:

- κάλυψη ζημιών ύψους 22,6 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων,

- προβλέψεις για αναδιάρθρωση ύψους 7,6 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων

είναι συμβατές με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΟΚ, εφόσον η βελγική κυβέρνηση:

- συμμορφώνεται προς την υποχρέωση που έχει αναλάβει να μην χορηγεί καμία περαιτέρω κρατική ενίσχυση ούτε να λάβει νέα μέτρα που ευνοούν άμεσα ή έμμεσα τον αερομεταφορέα SABENA ή να περιορίζει τους εμπορικούς κινδύνους των μετόχων,

- συμμορφώνεται προς την υποχρέωση που έχει αναλάβει να μην προβλέπει οποιαδήποτε μορφής προτιμησιακή μεταχείριση προς την εταιρεία SABENA σε σχέση με άλλους βελγικούς αερομεταφορείς όσον αφορά τον καθορισμό των μεταφορικών δικαιωμάτων, και σε σχέση με όλους τους κοινοτικούς αερομεταφορείς όσον αφορά την κατανομή διαθέσιμου χρόνου, την εξυπηρέτηση εδάφους, την τροφοδοσία και άλλες δραστηριότητες που αφορούν τους αερολιμένες.

- συμμορφώνεται προς την υποχρέωση που έχει αναλάβει να βασίσει το νέο καταστατικό της εταιρείας στο εμπορικό δίκαιο, αποκλείοντας τη δυνατότητα για το βελγικό κράτος να παρεμβαίνει σε περιπτώσεις εκτός από αυτές που δικαιολογούνται για εμπορικούς λόγους, και να υποβάλει το νέο καταστατικό στην Επιτροπή προς έγκριση,

- τηρεί την ανειλημμένη υποχρέωση όσον αφορά την υλοποίηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης μέχρι το τέλος του 1995, σύμφωνα με τις λεπτομέρειες που έχουν ανακοινωθεί στην Επιτροπή, και ιδίως την ανειλημμένη υποχρέωση να καλύπτει την αύξηση του κεφαλαίου που προβλέπεται κατά τη δεύτερη φάση του σχεδίου αναδιάρθρωσης μόνον εφόσον ένας βιομηχανικός εταίρος καλύπτει κατά σημαντικό τρόπο την αύξηση αυτή.

Η βελγική κυβέρνηση ενημερώνει την Επιτροπή ετησίως, και κυρίως πριν από την έναρξη της δεύτερης φάσης του προγράμματος αναδιάρθρωσης, σχετικά με την οικονομική και χρηματοοικονομική απόδοση του αερομεταφορέα SABENA, καθώς και για τις στρατηγικές αποφάσεις, που έχουν ληφθεί συμπεριλαμβανομένων των συνεργασιών και των σημαντικών επενδύσεων.

Άρθρο 2

Η βελγική κυβέρνηση ενημερώνει την Επιτροπή, εντός δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί προς συμμόρφωση με αυτή.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο του Βελγίου. Βρυξέλλες, 24 Ιουλίου 1991. Για την Επιτροπή

Karel VAN MIERT

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ αριθ. C 138 της 29. 5. 1991, σ. 3. (2) ΕΕ αριθ. C 31 της 3. 2. 1979, σ. 9. (3) Όγδοη έκθεση για την πολιτική ανταγωνισμού, αριθ. 176. (4) Βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Σεπτεμβρίου 1980 στην υπόθεση 730/79 - Phillip Morris - Συλλογή ΔΕΚ 1980, σ. 2671.