Απόφαση της Επιτροπής

της 4ης Οκτωβρίου 2000

σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων που η Πορτογαλία έχει θέσει σε εφαρμογή στον τομέα της χοιροτροφίας

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2000) 2755]

(Το κείμενο στην πορτογαλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(2001/86/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2759/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του χοιρείου κρέατος(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1365/2000(2), και ιδίως το άρθρο 21,

Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους(3),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Μετά από δημοσίευση μιας σειράς άρθρων στον τύπο, η Επιτροπή απηύθυνε στις πορτογαλικές αρχές, στις 8 Δεκεμβρίου 1988, επιστολή που έθετε το ερώτημα της ενδεχόμενης ύπαρξης καθεστώτος ενισχύσεων στον τομέα της χοιροτροφίας.

(2) Με επιστολή της Δεκεμβρίου 1998, που πρωτοκολλήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1998, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Πορτογαλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης, τα προαναφερόμενα μέτρα.

(3) Τα κοινοποιηθέντα μέτρα ενισχύσεως θεσπίστηκαν με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 4/99, της 4ης Ιανουαρίου 1999, που δημοσιεύθηκε στην πορτογαλική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως(4).

(4) Με επιστολή της 17ης Μαρτίου 1999, που πρωτοκολλήθηκε στις 18 Μαρτίου 1999, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Πορτογαλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαβίβασε στην Επιτροπή τις συμπληρωματικές πληροφορίες που είχε ζητήσει η τελευταία με επιστολή της 5ης Φεβρουαρίου 1999.

(5) Με την επιστολή SG(99)D/4066, της 4ης Ιουνίου 1999, η Επιτροπή ενημέρωσε την Πορτογαλία σχετικά με την απόφασή της να κινήσει την προβλεπόμενη από το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης διαδικασία, εναντίον των μέτρων ενισχύσεως. Ο σχετικός φάκελος καταχωρήθηκε υπό τον αριθμό ενισχύσεως C 31/99.

(6) Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(5). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί της ενισχύσεως αυτής.

(7) Με επιστολές της 4ης Αυγούστου 1999 (πρωτοκολλήθηκε στις 5 Αυγούστου 1999), της 23ης Σεπτεμβρίου 1999 (πρωτοκολλήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1999) και της 22ας Ιουνίου 2000 (πρωτοκολλήθηκε στις 26 Ιουνίου 2000), οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις επί του εν λόγω φακέλου ενισχύσεως.

(8) Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις επί του θέματος αυτού από άλλους ενδιαφερόμενους.

II

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

(9) Το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 4/99 εφαρμόζεται στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που δραστηριοποιούνται στην αναπαραγωγή και πάχυνση χοίρων και την παραγωγή, σε κλειστό κύκλο, τελικών προϊόντων χοιροτροφίας.

(10) Με το άρθρο 2 του προαναφερόμενου νομοθετικού διατάγματος χορηγείται αναστολή πληρωμών στις εκμεταλλεύσεις που έχουν λάβει βραχυπρόθεσμα δάνεια με επιδότηση επιτοκίου, που προβλέπονται από τα νομοθετικά διατάγματα αριθ. 145/94 της 24ης Μαΐου 1994 και 298/98 της 28ης Οκτωβρίου 1998. Αυτή η αναστολή πληρωμών επιτρέπει την παράταση κατά ένα έτος του χρονοδιαγράμματος επιστροφής των συναφθέντων δανείων και καλύπτει τόσο το κεφάλαιο όσο και τους οφειλόμενους τόκους.

(11) Το άρθρο 3 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 4/99 δημιούργησε ένα νέο κονδύλιο βραχυπρόθεσμων πιστώσεων για τη χορήγηση επιδοτημένων δανείων στις προαναφερόμενες εκμεταλλεύσεις. Η διάρκεια των δανείων αυτών δεν πρέπει να υπερβαίνει το ένα έτος.

(12) Και για τα δύο μέτρα, η μείωση του επιτοκίου ανέρχεται σε 70 % στη γενική περίπτωση και στο 100 % για τις εκμεταλλεύσεις με λιγότερους από 20 θηλυκούς χοίρους εκτροφής. Οι τόκοι υπολογίζονται βάσει του εθνικού επιτοκίου αναφοράς, που καθορίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 359/89 της 18ης Οκτωβρίου 1989(6), εκτός αν το επιτόκιο αυτό είναι υψηλότερο από το επιτόκιο που εφαρμόζουν τα πιστωτικά ιδρύματα, οπότε η μείωση των τόκων πρέπει να υπολογίζεται σε σχέση με το ισχύον επιτόκιο.

(13) Κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή έκρινε ότι τα εν λόγω μέτρα εμπίπτουν στον ορισμό των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 87 παράγραφος 1.

(14) Κατά παράδοση, η Πορτογαλία χρησιμοποιεί τις επιδοτούμενες βραχυπρόθεσμες πιστώσεις για να αντισταθμίζει τις αδυναμίες του γεωργικού τομέα. Το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 145/94, της 24ης Μαΐου 1994, θέσπισε ένα καθεστώς εθνικών ενισχύσεων το οποίο εφαρμόστηκε μέχρι τις 30 Ιουνίου 1998. Η αντικατάσταση του καθεστώτος αυτού από το σήμερα ισχύον καθεστώς, που εγκρίθηκε με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 298/98 της 28ης Σεπτεμβρίου 1998, είχε ως στόχο την προσαρμογή των μέτρων στο νέο κοινοτικό ρυθμιστικό πλαίσιο που ορίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις οι οποίες αφορούν βραχυπρόθεσμες πιστώσεις επιδοτημένου επιτοκίου για τη γεωργία (στο εξής: "διαχειριστικές πιστώσεις")(7).

(15) Τα δύο νομοθετικά διατάγματα κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης και εγκρίθηκαν σύμφωνα με τους κανόνες τους σχετικούς με τις κρατικές ενισχύσεις (ενισχύσεις αριθ. Ν 382/94 και Ν 408/98). Με την επιστολή SG(99)D/419 της 21ης Ιουνίου 1999, η Επιτροπή πληροφόρησε την Πορτογαλία ότι είχε αποφασίσει να μην εγείρει αντιρρήσεις ως προς το ισχύον σήμερα καθεστώς ενισχύσεων (ενίσχυση αριθ. Ν 408/98).

(16) Στην περίπτωση των εξεταζόμενων καθεστώτων, τα οποία προστίθενται στα εγκεκριμένα καθεστώτα ενισχύσεων, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν πληρείται καμία από τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την έγκριση βραχυπρόθεσμων πιστώσεων στη γεωργία. Πρώτον, η ανώτατη διάρκεια των δανείων υπερβαίνει το έτος. Δεύτερον, τα δύο μέτρα (αναστολή πληρωμών και νέα πιστωτικά κονδύλια) αφορούν αποκλειστικά τους εκτροφείς χοίρων και δεν μπορούν να δοθούν σε όλους τους παράγοντες του γεωργικού τομέα. Τρίτον, το ανώτατο όριο επιδότησης επιτοκίου υπερβαίνει προφανώς τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου που χορηγείται σε ένα συνήθη παράγοντα του γεωργικού τομέα και του επιτοκίου που εφαρμόζεται όλη την υπόλοιπη οικονομία του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους. Συνεπώς, η Επιτροπή συμπέρανε ότι δεν τηρείτο το κοινοτικό ρυθμιστικό πλαίσιο σχετικά με τις ενισχύσεις που χορηγούνται υπό τη μορφή βραχυπρόθεσμων πιστώσεων στη γεωργία.

(17) Επιπροσθέτως, και μετά από καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες το σημερινό καθεστώς βραχυπρόθεσμων πιστώσεων (ενίσχυση αριθ. Ν 408/98) δεν εφαρμόζεται στους εκτροφείς χοίρων, η Επιτροπή ζήτησε από την Πορτογαλία να της κοινοποιήσει τις όποιες νομοθετικές διατάξεις που ενδεχομένως αποκλείουν τους παραγωγούς του τομέα χοιροτροφίας από το ευεργέτημα της ενισχύσεως αυτής.

(18) Η Επιτροπή έκρινε ότι τα εν λόγω μέτρα δεν μπορούσαν να θεωρηθούν ως επενδύσεις, δεδομένου ότι οι κανόνες οι σχετικοί με τις επενδύσεις -οι οποίοι την εποχή των περιστατικών διατυπώνονταν στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 950/97, όσον αφορά τη γεωργική παραγωγή(8), και στο ρυθμιστικό πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων όσον αφορά τις επενδύσεις στον τομέα της μεταποίησης και της εμπορίας γεωργικών προϊόντων(9)- δεν αφορούν παρά μόνο την αγορά υλικών αγαθών. Ομοίως, η Επιτροπή έκρινε ότι τα κοινοποιηθέντα μέτρα ενισχύσεως δεν μπορούσαν να θεωρηθούν ως ενισχύσεις σε επιχειρήσεις με δυσχέρειες, κατά την έννοια των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση των προβληματικών επιχειρήσεων(10), οι οποίες ίσχυαν κατά την ημερομηνία των εξεταζόμενων περιστατικών.

(19) Ελλείψει οποιασδήποτε άλλης νομικής βάσης που να προτείνεται από τις πορτογαλικές αρχές ενόψει της εξετάσεως και της ενδεχόμενης εγκρίσεως των μέτρων, η Επιτροπή έκρινε ότι τα μέτρα αυτά θα έπρεπε να θεωρηθούν ως ενισχύσεις στη λειτουργία, δηλαδή ενίσχυση που αποσκοπεί στην απαλλαγή των χοιροτρόφων από δαπάνες τις οποίες κανονικά θα όφειλαν να διενεργήσουν οι ίδιοι κατά την τρέχουσα διαχείριση των δραστηριοτήτων τους. Τέτοιες ενισχύσεις θεωρούνται καταρχήν ως ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, σύμφωνα με την κοινοτική νομολογία, και ειδικότερα με την απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουνίου 1995, στην υπόθεση Τ-459/93, Siemens κατά Επιτροπής(11). Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι τα εν λόγω μέτρα συνιστούσαν παραβίαση των κανόνων της κοινής οργάνωσης αγοράς του τομέα χοιρείου κρέατος.

III

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΥΠΟΒΛΗΘΕΙΣΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ

(20) Οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους με επιστολές της 4ης Αυγούστου και της 23ης Σεπτεμβρίου 1999 και της 22ας Ιουνίου 2000.

(21) Οι πορτογαλικές αρχές βεβαιώνουν ότι, πέραν του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 298/98 της 28ης Σεπτεμβρίου 1998 (ενίσχυση αριθ. Ν 408/98), όντως δεν υφίστανται άλλες εσωτερικές νομοθετικές διατάξεις που να διέπουν τη χορήγηση βραχυπρόθεσμων πιστώσεων στο γεωργικό τομέα. Συνεπώς, δεν υπάρχει καμία ειδική διάταξη που να αποκλείει τον τομέα χοιρείου κρέατος από το γενικό καθεστώς που εφαρμόζεται στις βραχυπρόθεσμες πιστώσεις με επιδοτημένο επιτόκιο.

(22) Η Πορτογαλία προβάλει το επιχείρημα ότι τα μέτρα αυτά υιοθετήθηκαν λαμβανομένου υπόψη του μειωμένου μεγέθους του εθνικού τομέα χοιρείου κρέατος και της δυσχερούς οικονομικής καταστάσεώς του, η οποία επιδεινώνεται από τη βαθιά κρίση που πλήττει τον τομέα αυτόν. Η Πορτογαλία προσθέτει ότι οι χοιροτρόφοι θεωρούνται ως πελάτες υψηλού κινδύνου και δεν δανειοδοτούνται παρά μόνον με υψηλότοκα δάνεια. Υπήρχε λοιπόν σοβαρός κίνδυνος να προκληθεί σημαντικός αριθμός πτωχεύσεων στον εν λόγω τομέα.

(23) Η Πορτογαλία κατέληξε υποστηρίζοντας ότι οι ενισχύσεις πρέπει να θεωρηθούν ως κατεξαίρεση λαμβανόμενα μέτρα, προοριζόμενα να διασφαλίσουν την επιβίωση ενός παραγωγικού τομέα εξεταζόμενου στο σύνολό του.

IV

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

(24) Σύμφωνα με άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό δια της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

(25) Σύμφωνα με άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2759/75, τα άρθρα 87 έως 89 της συνθήκης εφαρμόζονται στην παραγωγή και την εμπορία των προϊόντων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 1 του εν λόγω κανονισμού.

(26) Η Κοινότητα παράγει 22,31 εκατομμύρια τόνους κρέας και άλλα παράγωγα προϊόντων χοίρων και άλλων δραστηριοτήτων εντατικής χοιροτροφίας(12). Η παραγωγή της Πορτογαλίας ανέρχεται σε 0,54 εκατομμύρια τόνους. Ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών για τα προϊόντα αυτά μεταξύ της Πορτογαλίας και του υπολοίπου της Κοινότητας είναι αξιόλογος: το 1997, οι εισαγωγές και εξαγωγές των εν λόγω προϊόντων που πραγματοποιήθηκαν από την Πορτογαλία ανήλθαν συνολικά αντιστοίχως σε 75900 τόνους και 4100 τόνους. Από την άποψη της αξίας, οι εξαγωγές αντιπροσώπευαν 6,0 εκατομμύρια ευρώ και οι εισαγωγές 160,5 εκατομμύρια ευρώ.

(27) Τα εν λόγω μέτρα είναι συνεπώς δυνατόν να επηρεάσουν τις εμπορικές συναλλαγές προϊόντων χοιρείου κρέατος μεταξύ των κρατών μελών, δεδομένου ότι η ενίσχυση ευνοεί τους παράγοντες ενός των κρατών μελών και όχι αυτούς των άλλων κρατών μελών. Τα μέτρα αυτά έχουν απευθείας και άμεσο αποτέλεσμα στη διαμόρφωση των στοιχείων κόστους της παραγωγής των εκμεταλλεύσεων που ευρίσκονται στην Πορτογαλία. Κατά συνέπεια, τα εν λόγω μέτρα προσφέρουν στις εκμεταλλεύσεις αυτές ένα οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο στερούνται οι εκμεταλλεύσεις άλλων κρατών μελών, οι οποίες δεν έχουν πρόσβαση σε τέτοιες ενισχύσεις. Ως προς τούτο, οι εν λόγω ενισχύσεις νοθεύουν ή απειλούν με νόθευση των ανταγωνισμό.

(28) Υπό το φως του ανωτέρω σκεπτικού, οι προαναφερόμενες ενισχύσεις πρέπει να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις που εμπίπτουν στην εφαρμογή του άρθρου 87 παράγραφος 1.

Ενδεχόμενες παρεκκλίσεις δυνάμει του άρθρου 87 της συνθήκης ΕΚ

(29) Η αρχή του ασυμβίβαστου που διατυπώνεται στο άρθρο 87 παράγραφος 1 επιδέχεται ορισμένες εξαιρέσεις.

(30) Εντούτοις, οι παρεκκλίσεις από τον κανόνα αυτό, οι οποίες προβλέπονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 87 είναι πρόδηλο ότι δεν εφαρμόζονται στην συγκεκριμένη περίπτωση, και εξάλλου δεν τις επικαλέστηκαν οι πορτογαλικές αρχές.

(31) Οι προβλεπόμενες από το άρθρο 87 παράγραφος 3 παρεκκλίσεις πρέπει να ερμηνεύονται αυστηρά κατά την εξέταση κάθε προγράμματος περιφερειακών ή τομεακών ενισχύσεων ή κάθε μεμονωμένης περιπτώσεως εφαρμογής γενικών καθεστώτων ενισχύσεων. Μπορούν να χορηγούνται μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή είναι σε θέση να διαπιστώσει ότι η σχετική ενίσχυση είναι αναγκαία για την υλοποίηση ενός από τους επιδιωκόμενους στόχους. Η χορήγηση του ευεργετήματος των παρεκκλίσεων σε ενισχύσεις που δεν πληρούν τον όρο αυτό θα ισοδυναμούσε με ανοχή επηρεασμού των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών και στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, αδικαιολόγητων από την άποψη του κοινοτικού συμφέροντος και, παράλληλα θα ισοδυναμούσε με παροχή μη οφειλόμενων πλεονεκτημάτων στους συναλλασσόμενους παράγοντες ορισμένων κρατών μελών.

(32) Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα ενισχύσεως δεν προορίζονται για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους, κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο β). Επίσης, δεν έχουν ως στόχο την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ). Απομένει συνεπώς να εξακριβωθεί κατά πόσον η εφαρμογή των προβλεπομένων μέτρων δύναται να τύχει μιας τον παρεκκλίσεων δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) ή του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ)

(33) Το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ), προβλέπει ότι δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.

(34) Τα δύο μέτρα (αναστολή πληρωμών και νέο πιστωτικό κονδύλι) μπορούν να θεωρηθούν ως βραχυπρόθεσμες πιστώσεις στη γεωργία, οι οποίες διέπονται από το οικείο κοινοτικό ρυθμιστικό πλαίσιο(13). Σύμφωνα με το πλαίσιο αυτό:

- η διάρκεια των επιδοτούμενων δανείων δεν δύναται να υπερβαίνει το ένα έτος,

- οι επιδοτούμενες πιστώσεις δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται για την επιλεκτική ενίσχυση συγκεκριμένων τομέων ή γεωργικών παραγόντων για λόγους οι οποίοι δεν συνδέονται αποκλειστικά με δυσχέρειες πρόσβασης σε αυτού του είδους τις πιστώσεις,

- το ανώτατο όριο στοιχείου ενισχύσεως που μπορούν να συνεπάγονται οι πιστώσεις αυτές δεν δύναται να υπερβαίνει τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου που χορηγείται σε ένα συνήθη παράγοντα του γεωργικού τομέα και του επιτοκίου που καταβάλλεται από τους υπόλοιπους οικονομικούς παράγοντες του εν λόγω κράτους μέλους για βραχυπρόθεσμες πιστώσεις, για παρόμοιο ανά οικονομικό παράγοντα ποσό και για πιστώσεις μη συνδεόμενες με επενδύσεις.

(35) Κατά την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 88 παράγραφος 2 όσον αφορά τα επίμαχα μέτρα ενισχύσεως, η Επιτροπή συμπέρανε ότι δεν πληρούτο καμία από τις ανωτέρω προϋποθέσεις στην προκειμένη περίπτωση. Η Επιτροπή σημειώνει ότι η Πορτογαλία δεν αμφισβήτησε την αξιολόγηση της Επιτροπής κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 88 παράγραφος 2.

(36) Κατά πρώτον, η ανώτατη διάρκεια των πιστώσεων υπερβαίνει το έτος. Πράγματι, τόσο το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 145/94 όσο και το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 298/98 ορίζουν σε ένα έτος την ανώτατη διάρκεια των βραχυπρόθεσμων δανείων. Ωστόσο, η αναστολή πληρωμών επί ένα έτος, που παραχωρήθηκε στους παραγωγούς του τομέα χοιρείου κρέατος στο πλαίσιο του επίμαχου σχεδίου διατάγματος έχει ως πρακτικό αποτέλεσμα την παράταση κατά ένα έτος της ανώτατης διάρκειας των πράξεων που πραγματοποιήθηκαν κατ' εφαρμογή των παλαιοτέρων νομοθετικών διατάξεων. Η ανώτατη διάρκεια των βραχυπρόθεσμων δανείων για τους παραγωγούς αυτούς θα ανέρχεται λοιπόν σε δύο έτη.

(37) Δεύτερον, τα δύο μέτρα (αναστολή πληρωμών και νέο πιστωτικό κονδύλι) αφορούν αποκλειστικά τους εκτροφείς χοίρων και δεν είναι ανοικτά για όλους τους οικονομικούς παράγοντες του γεωργικού τομέα. Η Πορτογαλία υποστηρίζει, με πολύ γενικούς όρους, ότι εξαιτίας της κρίσης στην αγορά χοιρείου κρέατος, οι εκτροφείς χοίρων θεωρούνται ως πελάτες υψηλού κινδύνου, στους οποίους οι τράπεζες εφαρμόζουν τα υψηλότερα επιτόκια όταν τους δανειοδοτούν. Η Επιτροπή αποδέχεται ότι η σημειωθείσα κρίση στην αγορά, στον τομέα της χοιροτροφίας, στο τέλος του 1998, μπορεί να έθεσε τους πορτογάλους εκτροφείς σε ιδιαίτερα δυσχερή οικονομική κατάσταση και ότι η δανειοληπτική ικανότητά τους μπορεί να επηρεάστηκε από αυτό. Όμως, τα βραχυπρόθεσμα επιδοτούμενα δάνεια έχουν ως στόχο την άρση των διαρθρωτικών ανεπαρκειών σε θέματα πρόσβασης σε πιστώσεις και όχι την αντιμετώπιση μιας συγκεκριμένης κρίσης που εκδηλώθηκε στην αγορά. Η Πορτογαλία δεν απέδειξε ότι ο τομέας της χοιροτροφίας θα υφίστατο, σε σχέση με άλλους γεωργικούς τομείς, μόνιμο μειονέκτημα όσον αφορά την πρόσβαση στις πιστώσεις, ικανό να δικαιολογήσει ανώτερα επίπεδα ενισχύσεως στον τομέα των βραχυπρόθεσμων πιστώσεων.

(38) Τρίτον, το περιεχόμενο στην επιδότηση επιτοκίου στοιχείο ενισχύσεως δεν περιορίζεται στη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου που χορηγείται σε ένα συνήθη οικονομικό παράγοντα του γεωργικού τομέα και του επιτοκίου που καταβάλλεται από όλους τους υπόλοιπους οικονομικούς παράγοντες του εν λόγω κράτους μέλους. Πράγματι, στη χειρότερη των υποθέσεων, η επιδότηση του επιτοκίου μπορεί να φθάσει το 100 %.

(39) Η Επιτροπή επιμένει ότι τα εν λόγω μέτρα δεν εμπίπτουν στον ορισμό των επενδυτικών ενισχύσεων, ο οποίος αφορά μόνον την κτήση, ανέγερση ή ανακαίνιση ακινήτων και την αγορά μηχανών.

(40) Στις παρατηρήσεις τους, οι πορτογαλικές αρχές υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για έκτακτα μέτρα με σκοπό την επανόρθωση μιας δυσχερούς οικονομικής καταστάσεως των εκτροφέων χοίρων και την αποφυγή μεγάλου αριθμού πτωχεύσεων στον τομέα αυτόν. Απόκειται συνεπώς στην Επιτροπή να εκτιμήσει το μέτρο κατά το οποίο έχουν τηρηθεί οι απαιτήσεις που ορίζονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση των προβληματικών επιχειρήσεων(14). Σύμφωνα με το σημείο 101 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών, η Επιτροπή θα εξετάσει το συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά κάθε ενισχύσεως που προορίζεται για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση η οποία χορηγείται χωρίς την άδειά της, βάσει των ισχυουσών κατευθυντηρίων γραμμών την εποχή της χορηγήσεως της ενισχύσεως. Κατά την ημερομηνία της εγκρίσεως του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 4/99 της 4ης Ιανουαρίου 1999, οι ισχύουσες κατευθυντήριες γραμμές ήταν οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση των προβληματικών επιχειρήσεων(15), του 1997. Η Επιτροπή οφείλει συνεπώς να αξιολογήσει τα μέτρα ενισχύσεως με βάση αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές.

(41) Όσον αφορά τον ορισμό των "προβληματικών" επιχειρήσεων, η Επιτροπή μπορεί να δεχθεί ότι οι πορτογάλοι χοιροτρόφοι (όπως και οι άλλοι ευρωπαίοι χοιροτρόφοι) επλήγησαν από μια σοβαρή κρίση στην αγορά, στα τέλη του 1998. Όμως, τα κοινοποιηθέντα μέτρα είναι ανοικτά για όλους τους εκτροφείς χοίρων χωρίς εξαίρεση, και η πρόσβασή τους σ' αυτά δεν προϋποθέτει την προηγούμενη αναγνώριση της "προβληματικής" καταστάσεως με βάση μια αντικειμενική λογιστική κατάσταση και οικονομικά δεδομένα.

(42) Σύμφωνα με το σημείο 2.1 των εφαρμοστέων κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών, μια ενίσχυση για τη διάσωση επιτρέπει την προσωρινή υποστήριξη μιας επιχείρησης που αντιμετωπίζει σημαντική επιδείνωση της οικονομικής κατάστασής της, η οποία εκφράζεται από οξεία κρίση ρευστού ή από τεχνική αφερεγγυότητα, αυτό δε το προσωρινό διάστημα πρέπει να αξιοποιηθεί για την ανάλυση των περιστάσεων που οδήγησαν στις εν λόγω δυσχέρειες και να καταρτιστεί το ενδεδειγμένο σχέδιο για την άρση των δυσχερειών αυτών. Με άλλα λόγια, μια ενίσχυση για τη διάσωση παρέχει μια βραχεία ανακούφιση, η οποία δεν υπερβαίνει γενικότερα τους έξι μήνες, σε επιχείρηση η οποία αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα, όταν είναι δυνατόν να υπάρξει επεξεργασία μιας μακροπρόθεσμης λύσης. Αντίθετα, μια αναδιάρθρωση αποτελεί τμήμα ενός πραγματιστικού, συνεκτικού και ευρύτερου σχεδίου το οποίο αποβλέπει στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας μιας επιχείρησης.

(43) Για να τύχουν της εγκρίσεως της Επιτροπής, οι ενισχύσεις για τη διάσωση οφείλουν:

- να αποτελούν ταμειακές ενισχύσεις υπό την μορφή εγγύησης πιστώσεων ή πιστώσεων με επιτόκια που ισοδυναμούν με τα κανονικά επιτόκια της αγοράς,

- να περιορίζονται στο ποσό που είναι αναγκαίο για τη διατήρηση της επιχείρησης σε λειτουργία (π.χ. κάλυψη των μισθών και των τρεχουσών προμηθειών),

- να καταβάλλονται την περίοδο που είναι απαραίτητη (κατά γενικό κανόνα δεν υπερβαίνει τους έξι μήνες) για τον προσδιορισμό των αναγκαίων και δυνατών μέτρων ανόρθωσης,

- να δικαιολογούνται από έκτακτες κοινωνικές δυσχέρειες και να μην έχουν ως αποτέλεσμα την ανατροπή της ισορροπίας στη βιομηχανική ή γεωργική κατάσταση των άλλων κρατών μελών,

- να αποτελούν, καταρχήν, εξαιρετικές ενέργειες.

(44) Στην συγκεκριμένη περίπτωση, η Επιτροπή κρίνει ότι τουλάχιστον οι προϋποθέσεις της πρώτης και τρίτης περιπτώσεως δεν πληρούνται. Πράγματι, η αναστολή πληρωμών και τα νέα δάνεια χορηγούνται με επιτόκια κατώτερα αυτών της αγοράς επίσης, τόσο οι αναστολές πληρωμών όσο και τα νέα βραχυπρόθεσμα πιστωτικά κονδύλια, των οποίων η ανώτατη διάρκεια είναι ενός έτους, δεν τηρούν το όριο των έξι μηνών που επιβάλλεται από τον κανόνα. Σ' αυτό προστίθεται το γεγονός ότι η χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων δεν υπόκειται σε τήρηση προθεσμίας, που να επιτρέπει να αξιολογηθούν οι προοπτικές κάθε χοιροτροφικής εκμετάλλευσης από την άποψη της βιωσιμότητάς της. Συνέπεια των ανωτέρω είναι ότι τα επίμαχα μέτρα δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ενισχύσεις για τη διάσωση, κατά την έννοια των εφαρμοστέων κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών.

(45) Τα εν λόγω μέτρα δεν μπορούν επίσης να θεωρηθούν ως ενισχύσεις για αναδιάρθρωση. Η πρόσβαση στο καθεστώς αυτό δεν εξαρτάται από προηγούμενη υποβολή και στη συνέχεια εκτέλεση ενός πραγματιστικού, συνεκτικού και μεγάλης εμβέλειας σχεδίου αναδιάρθρωσης, το οποίο να προβλέπει στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας μιας επιχείρησης. Συνεπώς, δεν είναι αναγκαίο να εξεταστούν οι συγκεκριμένες προϋποθέσεις που απαιτούνται για την αξιολόγηση των καθεστώτων αναδιάρθρωσης.

(46) Ελλείψει οποιασδήποτε άλλης νομικής βάσης που να προτείνεται από τις πορτογαλικές αρχές ενόψει της εξετάσεως και της ενδεχόμενης εγκρίσεως των μέτρων, αυτά πρέπει να θεωρούνται ως ενίσχυση στη λειτουργία, δηλαδή ενίσχυση που αποβλέπει στην απαλλαγή των παραγωγών του τομέα χοιρείου κρέατος από δαπάνες τις οποίες κανονικά θα όφειλαν οι ίδιοι να επωμισθούν κατά την τρέχουσα διεξαγωγή των δραστηριοτήτων τους. Καταρχήν, οι ενισχύσεις στη λειτουργία θεωρούνται ως ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, επειδή δεν συμβάλλουν στην ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ). Λαμβανομένων υπόψη των αρχών που έχουν τεθεί από την προαναφερόμενη στο σημείο 19 νομολογία, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να συμπεράνει ότι τα εν λόγω μέτρα δεν μπορούν να τύχουν της παρεκκλίσεως που προβλέπεται από το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α)

(47) Οι πορτογαλικές αρχές δεν επικαλέστηκαν ρητά την εφαρμογή του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α). Πράγματι, η Πορτογαλία έχει σχεδιάσει τα εν λόγω καθεστώτα ενισχύσεων ως τομεακές ενισχύσεις. Επίσης, στον γεωργικό τομέα, ο οποίος καλύπτει την παραγωγή, την μεταποίηση και την εμπορία των προϊόντων του παραρτήματος Ι, η Επιτροπή έχει την πάγια πολιτική, από αρκετά έτη, να απαγορεύει την καταβολή ενισχύσεων στη λειτουργία σε όλες τις περιφέρειες, περιλαμβανομένων αυτών που υπάγονται στο άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α). Οι ενισχύσεις αυτού του είδους, είναι από τη φύση τους πρόσφορες να παρεμβαίνουν στους μηχανισμούς των κοινών οργανώσεων αγοράς, οι οποίοι υπερέχουν έναντι των κανόνων ανταγωνισμού που έχουν τεθεί από τη συνθήκη, σύμφωνα με την κοινοτική νομολογία, και ιδίως με την απόαφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση 177/78, Επιτροπή Pigs and Bacon κατά McCarren(16). Σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, που έχει ιδίως τεθεί με την απόφαση της 12ης Ιουνίου 1990 στην υπόθεση 35/88, ΚΥΔΕΠ(17), τα κράτη μέλη δεν έχουν το δικαίωμα να υιοθετούν εθνικά μέτρα τα οποία να μπορούν να βλάψουν τον μηχανισμό διαμόρφωσης των τιμών, ο οποίος έχει τεθεί με κάποια κοινή οργάνωση αγοράς. Δεδομένου ότι η υπεροχή της κοινής γεωργικής πολιτικής επί των κανόνων ανταγωνισμού που θεσπίζονται από την συνθήκη (άρθρο 36 της συνθήκης ΕΚ), τα εθνικά μέτρα τα οποία θα αποτελούσαν παρακώλυση μιας κοινής οργάνωσης αγοράς δεν μπορούν, σε καμία περίπτωση, να εγκρίνονται δυνάμει ενός καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων, κατ' εφαρμογή μιας διατάξεως παρεκκλίσεως. Η πολιτική αυτή έχει επιβεβαιωθεί κατ' επανάληψη(18) και έχει πρόσφατα ενσωματωθεί στις κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις στο γεωργικό τομέα(19).

(48) Ενόψει των προαναφερομένων θεωρήσεων, εξάγεται κατ' ανάγκη το συμπέρασμα ότι οι κοινοποιηθείσες διατάξεις αποτελούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1, οι οποίες δεν μπορούν να τύχουν των παρεκκλίσεων που προβλέπονται από τις παραγράφους 2 και 3 του εν λόγω άρθρου.

V

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

(49) Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα εφαρμοζόμενα από την Πορτογαλία μέτρα ενισχύσεως συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Πορτογαλία έθεσε παράνομα σε εφαρμογή τις προαναφερόμενες ενισχύσεις, κατά παράβαση του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης.

(50) Για τους ανωτέρω εκτιθέμενους λόγους, οι εν λόγω ενισχύσεις, οι οποίες εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 1, δε μπορούν να τύχουν καμίας των παρεκκλίσεων που προβλέπονται από το άρθρο 87 παράγραφοι 2 και 3. Οι ενισχύσεις αυτές είναι κατά συνέπεια ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά.

(51) Όταν, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, μια μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση τίθεται σε εφαρμογή πριν η Επιτροπή εκδώσει την τελική απόφασή της, ο επιτακτικός χαρακτήρας των διαδικαστικών κανόνων που ορίζονται στο άρθρο 88 παράγραφος 3 και των οποίων το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει το άμεσο αποτέλεσμα στις αποφάσεις του της 19ης Ιουνίου 1973 (υπόθεση 77/72, Carmine Capolongo κατά Azienda Agricola Maya(20), της 11ης Δεκεμβρίου 1973 (υπόθεση 120/73, Gebr. Lorenz GmbH κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας(21) και της 22ας Μαρτίου 1977 (υπόθεση 78/76, Steinicke und Weinlig κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας(22), αντιτίθεται προς την αναδρομική νομιμοποίηση των ενισχύσεων (απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 1991 στην υπόθεση C-354/90, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires και άλλοι κατά Γαλλίας(23).

(52) Το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 19990, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 88 της συνθήκης ΕΚ(24), ορίζει ότι σε περίπτωση αρνητικής αποφάσεως όσον αφορά κάπονα παράνομη ενίσχυση, η Επιτροπή αποφασίζει ότι το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος λαμβάνει κάθε αναγκαίο μέτρο για την ανάκτηση της ενίσχυσης από το δικαιούχο. Η επιστροφή της ενίσχυσης είναι αναγκαία για να αποκατασταθεί η προγενέστερη κατάσταση με κατάργηση όλων των οικονομικών πλεονεκτημάτων που έχουν αδικαιολόγητα παρασχεθεί στους δικαιούχους από την ημερομηνία χορήγησης της ενισχύσεως.

(53) Σύμφωνα με την παράγραφο 2 του ιδίου άρθρου, η προς ανάκτηση ενίσχυση περιλαμβάνει τους σχετικούς τόκους, υπολογιζόμενους με το δέον επιτόκιο που ορίζει η Επιτροπή. Οι τόκοι αυτοί τρέχουν από την ημερομηνία κατά την οποία η παράνομη ενίσχυση ετέθη στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι την ημερομηνία ανάκτησής της.

(54) Οι ενισχύσεις πρέπει να επιστραφούν σύμφωνα με τις διαδικασίες του πορτογαλικού δικαίου. Τα προς ανάκτηση ποσά πρέπει να περιλαμβάνουν τους τόκους, υπολογιζόμενους από την ημερομηνία κατά την οποία χορηγήθηκαν οι ενισχύσεις μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής επιστροφής τους. Οι τόκοι υπολογίζονται με βάση το επιτόκιο της αγοράς, λαμβάνοντας υπόψη ως επιτόκιο αναφοράς αυτό που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του ισοδυνάμου επιχορήγησης στο πλαίσιο των περιφερειακών ενισχύσεων(25).

(55) Με την παρούσα απόφαση δεν θίγονται τα συμπεράσματα στα οποία ενδεχομένως θα καταλήξει η Επιτροπή όσον αφορά τη χρηματοδότηση της κοινής γεωργικής πολιτικής από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ),

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Οι κρατικές ενισχύσεις τις οποίες έθεσε σε εφαρμογή η Πορτογαλία στον τομέα της χοιροτροφίας με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 4/99, της 4ης Ιανουαρίου 1999, υπό τη μορφή αναστολής πληρωμών των βραχυπροθέσμων δανείων και νέου βραχυπρόθεσμου πιστωτικού κονδυλίου, είυαι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά.

Άρθρο 2

1. Οι πορτογαλικές αρχές λαμβάνουν κάθε αναγκαίο μέτρο για την ανάκτηση από τους δικαιούχους τους, των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1, οι οποίες τέθηκαν παράνομα στη διάθεσή τους, εντός προθεσμίας δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης.

2. Η ανάκτηση των ενισχύσεων πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διαδικασίες της οικείας πορτογαλικής νομοθεσίας. Τα προς ανάκτηση ποσά συμπεριλαμβάνουν τόκους υπολογιζόμενους από την ημερομηνία κατά την οποία οι ενισχύσεις τέθηκαν στη διάθεση του (των) δικαιούχου(-ων) μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής ανάκτησής τους. Οι τόκοι υπολογίζονται με βάση το επιτόκιο αναφοράς που χρησιμοποιείται κατά τον υπολογισμό του ισοδυνάμου επιχορήγησης στο πλαίσιο των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα.

Άρθρο 3

Η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή εντός προθεσμίας δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας αποφάσεως, σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για να συμμορφωθεί με αυτήν.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απενθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 4 Οκτωβρίου 2000.

Για την Επιτροπή

Franz Fischler

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ L 282 της 1.11.1975, σ. 1.

(2) ΕΕ L 156 της 29.6.2000, σ. 5.

(3) ΕΕ C 220 της 31.7.1999, σ. 19.

(4) Diárίo da República, φύλλο Ι-Α, αριθ. 2 της 4ης Ιανουαρίου 1999.

(5) Βλέπε υποσημείωση 3.

(6) Σήμερα ανέρχεται στο 8 %.

(7) ΕΕ C 44 της 16.2.1996, σ. 2.

(8) ΕΕ L 142 της 2.6.1997, σ. 1.

(9) ΕΕ C 29 της 2.2.1996, σ. 4.

(10) ΕΕ C 283 της 19.9.1997, σ. 2.

(11) Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-1675.

(12) Πηγή:

Eurostat 1997.

(13) Βλέπε υποσημείωση 7.

(14) ΕΕ C 288 της 9.10.1999, σ. 2.

(15) Βλέπε υποσημείωση 10.

(16) Συλλογή 1979, σ. 2161.

(17) Συλλογή 1990, σ. Ι-3125.

(18) XXη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, 1990, αριθ. 337 και 374· XXIη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, 1991, αριθ. 316 και 317· XXIIη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, 1992, αριθ. 503 και 504· XXIIIη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 1993, αριθ. 547 και 548· XXVη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, 1995, αριθ. 238-240· XXVΙη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, 1996, αριθ. 251-255.

(19) ΕΕ C 28 της 1.2.2000, σ. 2.

(20) Συλλογή 1973, σ. 611.

(21) Συλλογή 1973, σ. 1471.

(22) Συλλογή 1977, σ. 595.

(23) Συλλογή 1991, σ. Ι-5505.

(24) ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1.

(25) ΕΕ C 74 της 10.3.1998, σ. 9.