Οδηγία της Επιτροπής που τροποποιεί την οδηγία 90/388/ΕΟΚ όσον αφορά το νομικό διαχωρισμό της παροχής δικτύων τηλεπικοινωνιών από την παροχή δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης που ανήκουν στον ίδιο φορέα (98/C 71/05)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 90 παράγραφος 3,

Εκτιμώντας ότι:

(1) Βάσει της οδηγίας 90/388/ΕΚ της Επιτροπής, της 28ης Ιουνίου 1990, σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία, 95/51/ΕΚ, 96/2/ΕΚ (2) και 96/19/ΕΚ της Επιτροπής (3), τα κράτη μέλη καλούντα να καταργήσουν σταδιακά τα ειδικά και αποκλειστικά δικαιώματα για τις τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες και υποδομές μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1998, προβλεπομένης πρόσθετης μεταβατικής περιόδου για ορισμένα κράτη μέλη. Ειδικά η οδηγία 95/51/ΕΚ ορίζει ότι τα κράτη μέλη «καταργούν όλους του περιορισμούς στην παροχή χωρητικότητας μετάδοσης μέσω δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης και επιτρέπουν τη χρήση καλωδιακών δικτύων για την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, πλην της φωνητικής τηλεφωνίας», και «εξασφαλίζουν ότι η διασύνδεση δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης με το δημόσιο δίκτυο τηλεπικοινωνιών επιτρέπεται προς το σκοπό αυτό, ιδίως η διασύνδεση με μισθωμένες γραμμές, και ότι καταργούνται οι περιορισμοί στην απευθείας διασύνδεση δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης μέσω φορέων καλωδιακής τηλεόρασης.»

(2) Η οδηγία 95/51/ΕΚ ασχολείται με δύο προβλήματα που αφορούν τις επιχειρήσεις στις οποίες τα κράτη μέλη έχουν χορηγήσει το δικαίωμα εγκατάστασης δικτύων τηλεπικοινωνιών και καλωδιακής τηλεόρασης. Πρώτον, η οδηγία αναφέρει ότι στην παρούσα κατάσταση οι εν λόγω επιχειρήσεις δεν έχουν κίνητρο να προσεκλύσουν χρήστες στο δίκτυο που είναι το καταλληλότερο για την παροχή της σχετικής υπηρεσίας. Επισημαίνεται ότι η εισαγωγή θεμιτού ανταγωνισμού προϋποθέτει συχνά την εφαρμογή ειδικών μέτρων λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των σχετικών αγορών. Όταν η Επιτροπή εξέδωσε την οδηγία 95/51/ΕΚ είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, δεδομένων των διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, οι εθνικές αρχές ήταν οι πλέον ενδεδειγμένες για να εκτιμήσουν ποια μέτρα είναι τα πλέον κατάλληλα και ιδίως για να κρίνουν εάν ο διαχωρισμός των εν λόγω δραστηριοτήτων ήταν απαραίτητος. Δεύτερον, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι κατά τα πρώτα στάδια της απελευθέρωσης του τομέα των τηλεπικοινωνιών είναι πρωταρχικής σημασίας να ελέγχονται διεξοδικά οι διασταυρούμενες επιδοτήσεις και η λογιστική διαφάνεια. Για το λόγο αυτό, το άρθρο 2 της οδηγίας 95/51/ΕΚ υποχρεώνει τα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε ιδίως οι οργανισμοί τηλεπικοινωνιών που παρέχουν υποδομές καλωδιακής τηλεόρασης να διατηρούν χωριστούς λογαριασμούς όσον αφορά την παροχή δημόσιου δικτύου τηλεπικοινωνιών και δικτύου καλωδιακής τηλεόρασης καθώς και όσον αφορά τις δραστηριότητας τους ως φορείς παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Αναφέρεται επίσης ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει τουλάχιστον να επιβάλουν σαφή διαχωρισμό στη λογιστική εγγραφή των πόρων από τις δύο δραστηριότητες και ότι θα ήταν προτιμότερος ο πλήρης διαρθρωτικός διαχωρισμός.

(3) Ταυτόχρονα, η Επιτροπή δήλωσε ότι, δεδομένης της έλλειψης ανταγωνιστών όσον αφορά τα συστήματα παράδοσης κατ'οίκον, θα πρέπει να επανεξετάσει εάν ο διαχωρισμός των λογαριασμών επαρκεί για να αποφευχθούν αθέμιτες πρακτικές και θα εκτιμήσει εάν μια τέτοια ενιαία παροχή δεν οδηγεί σε περιορισμό της δυνητικής παροχής χωρητικότητας μετάδοσης σε βάρος των φορέων παροχής υπηρεσιών στο σχετικό τομέα, ή εάν απαιτούνται περαιτέρω μέτρα. Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 2, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 95/51/ΕΚ ορίζει ότι η Επιτροπή θα προβεί, το αργότερο μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1998, σε σφαιρική εκτίμηση των συνεπειών, σε σχέση με τους στόχους της οδηγίας, της παροχής δικτύων τηλεπικοινωνιών και καλωδιακής τηλεόρασης από τον ίδιο φορέα.

(4) Η παρούσα οδηγία βασίζεται στην εκτίμηση που πραγματοποίησε η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 2 της οδηγίας 95/51/ΕΚ. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας της εν λόγω εκίμησης η Επιτροπή ανέθεσε τη σύνταξη δύο μελετών για τον τρόπο που επηρεάζει τον ανταγωνισμό στις αγορές τηλεπικοινωνιών και πολυμέσων η ενιαία παροχή δικτύων τηλεπικοινωνιών και καλωδιακής τηλεόρασης από έναν φορέα με δεσπόζουσα θέση και ο περιορισμός στη χρήση των δικτύων τηλεπικοινωνιών για την παροχή υπηρεσιών καλωδιακής τηλεόρασης. Οι μελέτες καταλήγουν ιδίως στο συμπέρασμα ότι η κατοχή δικτύων τηλεπικοινωνιών και καλωδιακής τηλεόρασης από την ίδια επιχείρηση, η οποία δεν αντιμετωπίζει ιδιαίτερα έντονο ανταγωνισμό στις αγορές τοπικής πρόσβασης, καθυστερεί τη δημιουργία πλήρους υποδομής πολυμέσεων σε βάρος των καταναλωτών, των φορέων παροχής υπηρεσιών και της ευρωπαϊκής οικονομίας συνολικά.

(5) Η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με την εκτίμηση που πραγματοποίησε κατ' εφαρμογή των οδηγιών 95/51/ΕΚ και 96/19/ΕΚ (4). Στο πλαίσιο της εν λόγω εκτίμησης η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η βέλτιστη ανάπτυξη των αγορών τηλεπικοινωνιών και πολυμέσων εξαρτάται από τέσσερις παράγοντες: ανταγωνισμός υπηρεσιών, ανταγωνισμός υποδομών, βελτίωση υποδομών και καινοτομία άλλου τύπου. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι στην Κοινότητα η ενιαία παροχή υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών και καλωδιακής τηλεόρασης από τον ίδιο φορέα δίνει ένα προβάδισμα στους δεσπόζοντες φορείς τηλεπικοινωνιών σε σύγκριση με τους νεοεισερχόμενους. Το γεγονός αυτό θα παρεμποδίσει σημαντικά τη βέλτιστη ανάπτυξη των αγορών τηλεπικοινωνιών.

(6) Η συνθήκη, και ιδίως το άρθρο 90, επιφορτίζει την Επιτροπή με το καθήκον να μεριμνά ώστε τα κράτη μέλη, στην περίπτωση δημόσιων επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων με αποκλειστικά ή ειδικά δικαιώματα να τηρούν τις υποχρεώσεις τους βάσει του κοινοτικού δικαίου. Σύμφωνα με το άρθρο 90, παράγραφος 3 η Επιτροπή μπορεί να προσδιορίσει και να διευκρινίσει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το εν λόγω άρθρο και, στο πλαίσιο αυτό, να θέσει τους όρους που είναι απαραίτητοι για να εκπληρώσει ουσιαστικά τα εποπτικά καθήκοντα που της επιβάλλει η εν λόγω παράγραφος.

(7) Οι περισσότεροι ευρωπαϊκοί οργανισμοί τηλεπικοινωνιών εξακολουθούν να αποτελούν κρατικά ελεγχόμενες εταιρείες. Επιπλέον, μολονότι το κοινοτικό δίκαιο προβλέπει την κατάργηση των ειδικών και αποκλειστικών δικαιωμάτων για την παροχή τηλεπικοινωνιακών δικτύων και υπηρεσιών, οι οργανισμοί τηλεπικοινωνιών θα συνεχίσουν να διαθέτουν ειδικά δικαιώματα όπως ορίζεται από την οδηγία 90/388/ΕΟΚ μετά την τροποποίησή της από την οδηγία 94/46/ΕΚ (5), και μετά την ημερομηνία πλήρους απελευθέρωσης, στον τομέα των ραδιοσυχνοτήτων που χρησιμοποιούνται για την παροχή τηλεπικοινωνιακών δικτύων και χωρητικότητας μετάδοσης εκπομπής. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι οργανισμοί τηλεπικοινωνιών συνεχίζουν να διαθέτουν δικαιώματα χρήσης ραδιοσυχνοτήτων, τα οποία απέκτησαν για ιστορικούς λόγους χωρίς να έχουν εφαρμοστεί αντικειμενικά, αναλογικά και ισότιμα κριτήρια. Οι σχετικές άδειες αποτελούν ρυθμιστικά πλεονεκτήματα τα οποία ενισχύουν τη θέση των εν λόγω φορέων και εξακολουθούν να επηρεάζουν ουσιαστικά την ικανότητα άλλων επιχειρήσεων να ανταγωνιστούν τους οργανισμούς τηλεπικοινωνιών στον τομέα της υποδομής τηλεπικοινωνιών. Για το λόγο αυτό, οι εν λόγω φορείς τηλεπικοινωνιών αποτελούν επιχειρήσεις που καλύπτονται από το άρθρο 90 παράγραφος 1 της συνθήκης.

(8) Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν χορηγήσει στους οργανισμούς τηλεπικοινωνιών ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα για την παροχή δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης. Τα εν λόγω δικαιώματα έχουν τη μορφή είτε αποκλειστικής είτε μη αποκλειστικής άδειας, στις περιπτώσεις που ο αριθμός των αδειών περιορίζεται βάσει κριτηρίων τα οποία δεν είναι αντικειμενικά, αναλογικά και ισότιμα.

(9) Το άρθρο 86 της συνθήκης απαγορεύει ως ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά οποιαδήποτε καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους στην κοινή αγορά ή σημαντικό τμήμα της.

(10) Όταν τα κράτη μέλη έχουν χορηγήσει ειδικό ή αποκλειστικό δικαίωμα για την εγκατάσταση και λειτουργία δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης σε οργανισμό τηλεπικοινωνιών που κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών για την παροχή των οποίων χρησιμοποιείται υποδομή τηλεπικοινωνιών, ο εν λόγω οργανισμός τηλεπικοινωνιών δεν έχει κίνητρα να μετατρέψει το δημόσιο δίκτυό του τηλεπικοινωνιών στενής ζώνης ή το δίκτυό του καλωδιακής τηλεόρασης ευρείας ζώνης σε ολοκληρωμένο δίκτυο τηλεπικοινωνιών ευρείας ζώνης («δίκτυο πλήρους υπηρεσίας») για την παράδοση φωνής, στοιχείων και εικόνων σε μεγάλο εύρος ζώνης.

Αυτό σημαίνει, ότι ο οργανισμός αντιμετωπίζει μία σύγκρουση συμφερόντων, διότι κάθε ουσιαστική βελτίωση είτε του δικτύου τηλεπικοινωνιών είτε του δικτύου καλωδιακής τηλεόρασης ενδέχεται να συνεπάγεται την απώλεια επιχειρηματικών δραστηριοτήτων για το άλλο δίκτυο. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι απαραίτητο να διαχωριστεί η ιδιοκτησία των δύο δικτύων σε δύο διαφορετικές εταιρείες, δεδομένου ότι στην αντίθετη περίπτωση οι συγκεκριμένοι οργανισμοί καθυστερούν την εμφάνιση νέων προηγμένων υπηρεσιών επικοινωνιών, γεγονός που αναστέλλει την τεχνική πρόοδο σε βάρος των χρηστών κατά παράβαση του άρθρου 90, παράγραφος 1 της συνθήκης, σε συνδυασμό με το στοιχείο β) του δεύτερου εδαφίου του άρθρου 86.

Ωστόσο, το ελάχιστο που απαιτείται από τα κράτη μέλη είναι να εξασφαλίσουν ότι οι οργανισμοί τηλεπικοινωνιών που διαθέτουν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα για την παροχή δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης, εκμεταλλεύονται τα εν λόγω δίκτυα μέσω φορέων που αποτελούν αυτοτελή νομικά πρόσωπα.

(11) Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται από τις ακόλουθες παρατηρήσεις. Στις περιπτώσεις που τα κράτη μέλη χορηγούν σε μια επιχείρηση το ειδικό ή αποκλειστικό δικαίωμα να εγκαθιστά δίκτυα καλωδιακής τηλεόρασης στην ίδια γεωγραφική περιοχή όπου παρέχει ήδη δημόσια δίκτυα τηλεπικοινωνιών, ενδέχεται να παρουσιαστούν διάφορα φαινόμενα αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς, εκτός εάν εξασφαλιστεί η διαφάνεια των πράξεων των εν λόγω επιχειρήσεων.

Παρά τις απαιτήσεις του κοινοτικού δικαίου όσον αφορά το λογιστικό διαχωρισμό, ορισμένες από τις οποίες θα τεθούν σε ισχύ μόνον όταν εφαρμοστεί η δέσμη γενικών μέτρων για το άνοιγμα των κοινοτικών αγορών τηλεπικοινωνιών στα περισσότερα κράτη μέλη από την 1η Ιανουαρίου 1998, σε περιπτώσεις σοβαρής σύγκρουσης συμφερόντων ως αποτέλεσμα της ενιαίας ιδιοκτησίας, ο εν λόγω διαχωρισμός δεν αποδείχθηκε επαρκής εγγύηση για την πρόληψη κάθε είδους αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Επιπλέον, ο διαχωρισμός των λογαριασμών θα αυξήσει μόνο τη διαφάνεια των χρηματοοικονομικών ροών, ενώ ο νομικός διαχωρισμός θα εξασφαλίσει τη μεγαλύτερη διαφάνεια των πάγιων στοιχείων και δαπανών και θα επιτρέψει να παρακολουθείται με μεγαλύτερη ευκολία η αποδοτικότητα και η διαχείριση των πράξεων που σχετίζονται με το καλωδιακό δίκτυο. Οι υπηρεσίες δικτύου τηλεπικοινωνιών και δικτύου καλωδιακής τηλεόρασης αποτελούν σχετικές δραστηριότητες. ΙΙ θέση ενός φορέα σε μία από τις εν λόγω αγορές επηρεάζει τη θέση του στην άλλη, και η εποπτεία των δραστηριοτήτων του στις εν λόγω αγορές παρουσιάζει μεγαλύτερες δυσκολίες. Επιπλέον, όταν ένας δεσπόζων οργανισμός τηλεπικοινωνιών έχει συμφέρονται στον τομέα της καλωδιακής τηλεόρασης, η χρηματοοικονομική ισχύς του αποθαρρύνει οποιαδήποτε άλλη εταιρεία. Επίσης, οι χρηματοοικονομικές προοπτικές ενός δικτύου καλωδιακής τηλεόρασης που δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί είναι αβέβαιες για μία εταιρεία η οποία δεν έχει εδραιώσει τη θέση της στις αγορές τηλεπικοινωνιών ή συνδρομητικής τηλεόρασης.

Για το λόγο αυτό, είναι σημαντικό ένας δεσπόζων οργανισμός τηλεπικοινωνιών να οργανώνει τις δραστηριότητές του όσον αφορά το δίκτυο καλωδιακής τηλεόρασης κατά τρόπο που να είναι δυνατή η παρακολούθησή του ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο καταχρηστικής εκμετάλλευσης της θέσης του. Κατά το κρίσιμο στάδιο του πλήρους ανοίγματος του τομέα στον ανταγωνισμό, ο νομικός διαχωρισμός της λειτουργίας του δημόσιου δικτύου μεταγωγής τηλεπικοινωνιών από το δίκτυο καλωδιακής τηλεόρασης των οργανισμών τηλεπικοινωνιών αποτελεί ελάχιστη προϋπόθεση προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμόρφωση με το άρθρο 90. Για την επίτευξη της εν λόγω διαφάνειας, είναι απαραίτητο τα δίκτυα να διαχειρίζονται αυτοτελή νομικά πρόσωπα, τα οποία, ωστόσο, ενδέχεται να ανήκουν στον ίδιο ιδιοκτήτη. Κατά συνέπεια, θα θεωρείται ότι υφίσταται νομικός διαχωρισμός έαν οι δραστηριότητες καλωδιακής τηλεόρασης ενός οργανισμού τηλεπικοινωνιών μεταφέρονται σε θυγατρική η οποία ανήκει πλήρως στον οργανισμό τηλεπικοινωνιών.

(12) Η Επιτροπή θα εξετάσει για κάθε περίπτωση χωριστά έαν είναι σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας να ζητήσει από κάθε κράτος μέλος τη λήψη περαιτέρω μέτρων.

Οι αποφάσεις που θα ληφθούν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ενδέχεται να προβλέπουν μέτρα όπως τη συμμετοχή τρίτων στον φορέα παροχής καλωδιακής τηλεόρασης ή την πλήρη πώληση της εν λόγω επιχείρησης.

(13) Η διανομή οπτικοακουστικών προγραμμάτων για το ευρύ κοινό μέσω των δικτύων τηλεπικοινωνιών καθώς και το περιεχόμενο των προγραμμάτων αυτών θα συνεχίσουν να υπόκειναι στους ειδικούς κανόνες που έχουν εκδώσει τα κράτη μέλη σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο και κατά συνέπεια δεν υπόκεινται στις διατάξεις της παρούσας οδηγίας.

(14) Η οδηγία 90/388/ΕΟΚ θα πρέπει να τροποποιηθεί ανάλογα.

(15) Τα κράτη μέλη δεν εισάγουν νέα μέτρα που έχουν ως στόχο ή ως αποτέλεσμα να θέσουν σε κίνδυνο την πραγματοποίηση του σκοπού της παρούσας οδηγίας.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:

Άρθρο 1

Το άρθρο 9 της οδηγίας 90/388/ΕΟΚ αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:

«Άρθρο 9

Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι οργανισμοί τηλεπικοινωνιών που είτε διαθέτουν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα στους τομείς των σχετικών ραδιοσυχνοτήτων είτε βρίσκονται υπό κρατικό έλεγχο και κατέχουν δεσπόζουσα θέση σε σημαντικό τμήμα της κοινής αγοράς εκμεταλλευόμενα δίκτυα καλωδιακής τηλεόρασης βάσει ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων, να ασκούν τις εν λόγω δραστηριότητες μέσω διαφορετικού νομικού προσώπου από αυτό που χρησιμοποιούν για το δημόσιο δίκτυο τηλεπικοινωνιών τους.»

Άρθρο 2

Τα κράτη μέλη οφείλουν να διαβιβάσουν στην Επιτροπή, το αργότερο εννέα μήνες μετά την έναρξη ισχύος της παρούσας οδηγίας, τις πληροφορίες που θα επιτρέψουν στην Επιτροπή να βεβαιωθεί για την τήρηση του άρθρου 1 της παρούσας οδηγίας.

Άρθρο 3

Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Άρθρο 4

Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.

(1) ΕΕ L 192 της 24.7.1990, σ. 10.

(2) ΕΕ L 74 της 22.3.1996, σ. 13.

(3) ΕΕ L 256 της 26.10.1995, σ. 49 7 διορθωτικό στην ΕΕ L 308 της 29.11.1996, σ. 59.

(4) ΕΕ C . . . της . . . , σ. . . .

(5) ΕΕ L 268 της 19.10.1994, σ. 15.