Ψήφισμα του Συμβουλίου

σχετικά με τη θέσπιση εθνικών συστημάτων για την επιτήρηση και τον έλεγχο της παρουσίας ραδιενεργών υλικών κατά την ανακύκλωση μεταλλικών υλικών στα κράτη μέλη

(2002/C 119/05)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

(1) Εκτιμώντας ότι η χρήση τεχνολογιών ακτινοβολίας στα κράτη μέλη υπόκειται σε ειδικό ρυθμιστικό σύστημα το οποίο περιλαμβάνει αυστηρά μέτρα ελέγχου των διασυνοριακών διακινήσεων και, παρά τους ελέγχους αυτούς, έχουν ανιχνευθεί με ελεγχόμενες πηγές ακτινοβολίας ή υλικά μολυσμένα με φυσικά ή τεχνητά ραδιονουκλεΐδια σε μεταλλικά υλικά που προορίζονται για ανακύκλωση.

(2) Εκτιμώντας ότι η παρουσία ραδιενεργών υλικών στα μέταλλα ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες για την οικονομία των επιχειρήσεων, την ασφάλεια του περιβάλλοντος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την ανθρώπινη υγεία όπως συνέβη στην περίπτωση αρκετών ατυχημάτων.

(3) Εκτιμώντας ότι, ως συμπληρωματικό μέτρο των ήδη υφισταμένων διατάξεων και προκειμένου να μειωθεί η πιθανότητα επανάληψης παρόμοιων ατυχημάτων, θα πρέπει να θεσπισθούν πρόσθετα, ειδικά και κατάλληλα προληπτικά μέτρα, δεδομένου ότι υπάρχουν πηγές ακτινοβολίας οι οποίες εχρησιμοποιούντο πριν τεθούν σε λειτουργία τα σημερινά συστήματα ελέγχου ή επειδή πάντοτε ελλοχεύει ο κίνδυνος κάποια πηγή ακτινοβολίας να διαφύγει από τα θεσπιζόμενα συστήματα ελέγχου ή ακόμη επειδή τα συγκεκριμένα συστήματα δεν εφαρμόζονται υποχρεωτικά.

(4) Εκτιμώντας ότι η πρόληψη του κινδύνου ακτινοβολιών κατά την ανακύκλωση μεταλλικών υλικών δεν πρέπει να αγνοεί την τεράστια οικονομική και κοινωνική σημασία της μεταλλουργικής βιομηχανίας στις περισσότερες χώρες και ιδίως στα κράτη μέλη.

(5) Λαμβάνοντας υπό σημείωση ότι η παρουσία ραδιενεργών υλικών στα μέταλλα πηγάζει εκτός της μεταλλουργικής βιομηχανίας.

(6) Εκτιμώντας ότι κατά τη μείωση στο ελάχιστο του κινδύνου ακτινοβολιών στη μεταλλουργική βιομηχανία, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στα πρότυπα ασφαλείας που εφαρμόζονται στο συγκεκριμένο τομέα, τα οποία γενικά δεν υπόκεινται σε κανένα σύστημα ρύθμισης των θεμάτων ακτινοβολίας. Τα θεσπιζόμενα μέτρα θα πρέπει, συνεπώς, να περιλαμβάνουν μεταξύ των βασικών τους απαιτήσεων την αυτοπροστασία της μεταλλουργικής βιομηχανίας έναντι αυτού του είδους κινδύνου, προλαμβάνοντας στο μέτρο του δυνατού την εισαγωγή στον τομέα της μεταλλουργίας ποσοστήτων ραδιενεργού υλικού το οποίο ενδέχεται να βλάψει τα προϊόντα και την αγορά της. Θα πρέπει συνεπώς να εφαρμοστούν το ταχύτερο δυνατόν στο πλαίσιο του συνολικού εμπορικού συστήματος της εν λόγω βιομηχανίας όσον αφορά τις πρώτες ύλες που απαιτούνται στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας μετάλλων. Αυτό θα μπορούσε να συμπληρωθεί από κατάλληλους ελέγχους και επιτήρηση των τελικών προϊόντων.

(7) Εκτιμώντας ότι η πρόληψη του κινδύνου ακτινοβολιών κατά την ανακύκλωση μετάλλων αποτελεί δραστηριότητα που τοποθετείται στο σημείο διεπαφής μεταξύ δύο βιομηχανικών τομέων, οι οποίοι κατά παράδοση δεν συνδέονται άμεσα, και ότι κρίνεται, συνεπώς, σκόπιμο να επιτευχθεί η εφαρμογή της λαμβάνοντας υπόψη τις ικανότητες, τις ανάγκες και τα συμφέροντα αμφοτέρων των τομέων, και εκτιμώντας εν προκειμένω ότι η κατάρτιση των προληπτικών μέτρων θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα συνεργασίας των διαφόρων φορέων που συμμετέχουν στους δύο βιομηχανικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των αρχών οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη λήψη αποφάσεων, των ρυθμιστικών αρχών, του τομέα της μεταλλουργίας, και του τομέα ανάκτησης και διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων.

(8) Εκτιμώντας ότι η αγορά μεταλλικών προϊόντων που προορίζονται για ανακύκλωση είναι από τη φύση της σε μεγάλο βαθμό διεθνής, γεγονός το οποίο θα πρέπει να συνεκτιμάται σε κάθε αναλαμβανόμενη δράση και, ιδίως, ότι η μείωση στο ελάχιστο του κινδύνου ακτινοβολιών θα πρέπει να διενεργείται κατά τρόπο ομοιογενή στις διάφορες χώρες, ειδικά στην περίπτωση των κρατών μελών μεταξύ των οποίων δεν υπάρχουν διασυνοριακοί περιορισμοί και στις οποίες τα πρότυπα ακτινοπροστασίας έχουν κοινή βάση.

(9) Εκτιμώντας ότι τα εν λόγω μέτρα μπορούν να συμβάλουν πολύ θετικά στην αντιμετώπιση των ανησυχιών του κοινού οι οποίες έχουν εκφραστεί μετά τα ατυχήματα που συνέβησαν κατά τα τελευταία έτη σε χώρους αποθήκευσης και κέντρα επεξεργασίας παλαιοσιδήρου.

(10) Εκτιμώντας ότι υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία σε διεθνές επίπεδο σχετικά με την παράνομη διακίνηση ραδιενεργού υλικού και ότι, μολονότι η πρόληψη του κινδύνου ακτινοβολιών κατά την ανακύκλωση των μετάλλων δεν σχετίζεται άμεσα με τις εν λόγω δραστηριότητες, η εφαρμογή του συγκεκριμένου τύπου συστημάτων θα μπορούσε να συμβάλει περισσότερο στην άμβλυνση των συνεπειών των παράνομων αυτών δραστηριοτήτων.

(11) Εκτιμώντας ότι κατά τα τελευταία έτη, και συνεπεία των σχετικών με ακτινοβολίες ατυχημάτων που συνέβησαν στον τομέα της ανακύκλωσης μεταλλικών υλικών, διάφοροι διεθνείς οργανισμοί, μεταξύ των οποίων ο διεθνής οργανισμός ατομικής ενέργειας (ΔΟΑΕ), η παγκόσμια οργάνωση τελωνείων (ΠΟΤ), ο διεθνής αστυνομικός οργανισμός διώξεως του εγκλήματος (ICPO-INTERPOL) και η οικονομική επιτροπή για την Ευρώπη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΕΕ), σε συνεργασία με το διεθνές γραφείο ανάκτησης, έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες με στόχο τη μείωση στο ελάχιστο του κινδύνου ακτινοβολιών στο συγκεκριμένο βιομηχανικό τομέα.

(12) Εκτιμώντας ότι η ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία προβλέπει βασικά πρότυπα για την προστασίας της υγείας των εργαζομένων και του κοινού έναντι των κινδύνων που δημιουργεί η ιονίζουσα ακτινοβολία και ότι τα βασικά αυτά πρότυπα περιλαμβάνουν διατάξεις σχετικά με τα επιτρεπόμενα όρια που πρέπει να καθορίζονται από τις αρμόδιες εθνικές αρχές.

(13) Εκτιμώντας ότι η Επιτροπή έχει επίσης αναλάβει αρκετές πρωτοβουλίες για τη μείωση στο ελάχιστο των κινδύνων οι οποίοι οφείλονται στην παρουσία ραδιενεργών υλικών σε μεταλλικά υλικά που προορίζονται για ανακύκλωση, μεταξύ των οποίων τη δέσμευση για υποβολή πρότασης οδηγίας του Συμβουλίου με στόχο τη βελτίωση του ελέγχου στις κλειστές ραδιενεργές πηγές υψηλής δραστηριότητας στα κράτη μέλη, τη δημοσίευση προσανατολισμών για την πρακτική χρήση της εννοίας των επιτρεπομένων ορίων και της εξαίρεσης και τη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη για τη ραδιενεργό μόλυνση του παλαιοσιδήρου.

(14) Λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Ιουνίου του 1999 σχετικά με την ανακύκλωση των μετάλλων, και τα συμπεράσματα της συνόδου για την πρόληψη του κινδύνου ακτινοβολιών κατά την ανακύκλωση μετάλλων, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Σεβίλλη τον Ιανουάριο του 2002 και στην οποία παρέστησαν εκπρόσωποι των τομέων της ακτινοπροστασίας και της μεταλλουργίας.

(15) Εκτιμώντας ότι διάφορα κράτη μέλη, συμμεριζόμενα τις ανησυχίες εμπορικών ενώσεων και συνδικαλιστικών οργανώσεων του τομέα της μεταλλουργίας, εξέφρασαν στην Επιτροπή τους σχετικούς προβληματισμούς τους προκειμένου η Επιτροπή να λάβει ορισμένα μέτρα σε κοινοτικό επίπεδο.

(16) Εκτιμώντας ότι ορισμένες χώρες έχουν λάβει πρόσθετα μέτρα, εγκαθιστώντας συστήματα μέτρησης της ακτινοβολίας σε χώρους αποθήκευσης και εγκαταστάσεις εναπόθεσης παλαιοσιδήρου και ότι έχουν ληφθεί συμπληρωματικά μέτρα για την πρόληψη αυτού του είδους ατυχημάτων και τη διαχείριση ραδιενεργών υλικών που ανιχνεύονται στα προοριζόμενα για ανακύκλωση μεταλλικά προϊόντα.

(17) Εκτιμώντας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι εθνικές αυτές δράσεις οδήγησαν σε ειδικά ολοκληρωμένα προγράμματα που προβλέπουν μέτρα νομοθετικά, διοικητικά, οικονομικά, επιχειρησιακά και μέτρα διαχείρισης υλικών, κατάρτισης και ενημέρωσης και ότι η εφαρμογή των ολοκληρωμένων αυτών συστημάτων έχει αποδειχθεί αποτελεσματική για την ανίχνευση και τον έλεγχο μη ελεγχόμενων πηγών ραδιενέργειας.

(18) Εκτιμώντας ότι ορισμένα από τα εθνικά αυτά συστήματα βασίζονται σε διάφορα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της εθελοντικής δράσης του βιομηχανικού τομέα και ότι οι εν λόγω δράσεις, για τις οποίες ευθύνεται ένας βιομηχανικός τομέας με καθιερωμένες πρακτικές, απεδείχθησαν απλές ως προς την εφαρμογή και αποδοτικές ως προς τα αποτελέσματα.

(19) Εκτιμώντας ότι οι δύο ενδιαφερόμενοι τομείς, ο τομέας της μεταλλουργίας και οι ρυθμιζόμενος τομέας πυρηνικής προστασίας ή προστασίας από τις ακτινοβολίες, έχουν επανειλημμένως εκφράσει την επιθυμία τους να τεθούν σε εφαρμογή εθνικά συστήματα.

(20) Εκτιμώντας ότι, λόγω του διεθνικού χαρακτήρα της αγοράς μεταλλικών υλικών, ενδείκνυται η ανάπτυξη των εν λόγω εθνικών πρωτοβουλιών σε ευρύτερα πλαίσια προκειμένου να επιτευχθεί συνοχή μεταξύ των μέτρων και των αποφάσεων που λαμβάνονται από διάφορες χώρες και ότι ο στόχος αυτός έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, στην οποία δεν υπάρχουν εσωτερικά σύνορα και επιτρέπεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων χωρίς συνοριακούς ελέγχους.

1. ΚΑΛΕΙ τα κράτη μέλη να εξετάσυν τα μέτρα που απαιτούνται για τη μείωση στο ελάχιστο του κινδύνου ακτινοβολιών που οφείλεται στην παρουσία ραδιενεργών υλικών στα προοριζόμενα για ανακύκλωση μεταλλικά υλικά με σκοπό να συμπληρώσουν, εφόσον απαιτείται, τις ρυθμίσεις τους για την εφαρμογή της νομοθεσίας της Ευρατόμ, ιδίως της οδηγίας για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας(1).

2. Προς το σκοπό αυτόν, ΚΑΛΕΙ την Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, να καταρτίσει κατάλογο των υφισταμένων μέτρων στον τομέα αυτό.

3. ΚΑΤΑΝΟΕΙ ότι η λειτουργικότητα και αποτελεσματικότητα των μέτρων για την πρόληψη του κινδύνου ακτινοβολιών βασίζεται σε διάφορα στοιχεία, μεταξύ άλλων στη θέσπιση εθελοντικών μέτρων, όπως εθελοντικών συμφωνιών, στην εφαρμογή τεχνικών ή νομικών μέτρων ή στο συνδυασμό αμφοτέρων, στη διάθεση πόρων, στην κατάρτιση των συμμετεχόντων φορέων, στην ανάπτυξη των κατάλληλων διαδικασιών και διαύλων ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης του κοινού, στην ετοιμότητα για ανάληψη δράσης σε καταστάσεις άμεσου κινδύνου και στην ανάλυση της αποκτηθείσας πείρας προκειμένου να βελτιωθούν τα θεσπιζόμενα μέτρα.

4. ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΙ τα κράτη μέλη να θεσπίσουν τα μέτρα που απαιτούνται για τη θέσπιση σε εθνικό επίπεδο συστημάτων για τη μείωση στο ελάχιστο του κινδύνου ακτινοβολιών κατά την ανακύκλωση μετάλλων και για την πρόληψη, κατά το δυνατόν, της παρουσίας ραδιενεργών υλικών.

5. ΚΑΛΕΙ την Επιτροπή να προωθήσει και να διευκολύνει την ομοιογένεια μεταξύ των διάφορων εθνικών συστημάτων, να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των φορέων των εθνικών συστημάτων, να συγκεντρώνει συστηματικά, σε συνεργασία με κράτη μέλη, τις πληροφορίες που παρέχονται από τα διάφορα εθνικά προγράμματα ώστε να χρησιμοποιούνται ως σημείο αναφοράς για ενημέρωση και βελτίωση, και να εντοπίζει πιθανές βελτιώσεις προκειμένου να εναρμονισθούν οι πτυχές του διασυνοριακού ελέγχου.

6. ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΙ τα κράτη μέλη να θεσπίσουν μέτρα για να μειωθεί στο ελάχιστο και στο μέτρο του δυνατού η παρουσία σημαντικών από άποψη ακτινοπροστασίας ραδιενεργών υλικών στις εισαγωγές μεταλλικών υλικών, να θέσουν υπό τον δέοντα έλεγχο οιαδήποτε ραδιενεργά υλικά ενδέχεται να ανιχνευθούν σε εισαγόμενες αποστολές και να διευκολύνουν την ασφαλή επιστροφή των ραδιενεργών υλικών που ενδέχεται να ανιχνευθούν σε άλλη χώρα σε αποστολές εμπορευμάτων που κατάγονται από το έδαφός τους, ιδίως σε περίπτωση ενδοκοινοτικών μεταφορών εμπορευμάτων.

7. ΚΑΛΕΙ την Επιτροπή να συνεχίσει να μελετά το πώς θα μειωθεί η παρουσία ραδιενεργών υλικών στις εισαγωγές μεταλλικών υλικών και το πώς θα διευκολυνθεί η ασφαλής επιστροφή των εν λόγω υλικών κατόπιν κατάλληλης ανίχνευσης.

8. ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ ότι, πριν από την επιστροφή των ραδιενεργών υλικών στη χώρα καταγωγής, θα πρέπει να αξιολογούνται τα τεχνικά, νομικά και διοικητικά μέσα που διαθέτει η χώρα καταγωγής για την ασφαλή διαχείριση ραδιενεργών υλικών.

9. ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΙ τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν τη θέσπιση και εφαρμογή ρυθμίσεων για τη διευκόλυνση της διαχείρισης μολυσμένων υλικών τα οποία αποτελούν πηγές ραδιενέργειας και εντοπίζονται στον κύκλο της ανακύκλωσης, με σαφή απόδοση ευθυνών, ώστε να ενθαρρύνεται η ανίχνευση και η δέουσα μεταχείριση των ραδιενεργών αυτών υλικών.

10. ΤΟΝΙΖΕΙ ότι είναι σημαντικό να αναληφθούν οι δέουσες δράσεις ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι "ορφανές" πηγές ακτινοβολίας τίθενται υπό τη δέουσα επιτήρηση.

11. ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΙ τα κράτη μέλη να συνεργασθούν μεταξύ τους, με τη βοήθεια της Επιτροπής, για την ανταλλαγή εμπειριών, πληροφοριών και τεχνολογίας για την ανάπτυξη των εθνικών συστημάτων πρόληψης του κινδύνου ακτινοβολιών κατά την ανακύκλωση μεταλλικών προϊόντων, ιδίως του κινδύνου ανάμειξης ραδιενεργών υλικών με παλαιοσιδηρικά που προορίζονται για ανακύκλωση και, εν προκειμένω, ΣΥΝΙΣΤΑ σε κάθε κράτος μέλος και στην Επιτροπή να υποδείξουν μια οργάνωση για κάθε μέρος που θα είναι υπεύθυνη για το συντονισμό του συστήματος πρόληψης.

12. ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΕΙ τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να χρησιμοποιούν τις πληροφορίες που προκύπτουν από την εφαρμογή των εν λόγω συστημάτων πρόληψης, ώστε να συνεργάζονται με τα συστήματα τα οποία έχουν θεσπισθεί διεθνώς για την πρόληψη της παράνομης διακίνησης ραδιενεργών υλικών.

(1) Οδηγία 96/29/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 31ης Μαΐου 1996, για τον καθορισμό των βασικών κανόνων ασφάλειας για την προστασία της υγείας των εργαζομένων και του πληθυσμού από τους κινδύνους που προκύπτουν από ιονίζουσες ακτινοβολίες (ΕΕ L 159 της 29.6.1996, σ. 1).