*****

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 13ης Νοεμβρίου 1985

για τις ενισχύσεις που χορηγεί η Ελλάδα στην εξαγωγή όλων των προϊόντων, με εξαίρεση τα προϊόντα πετρελαίου, υπό μορφή επιδότησης επιτοκίου

(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(86/187/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2,

τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2727/75 του Συμβουλίου της 29ης Οκτωβρίου 1975 περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των σιτηρών (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1019/84 (2), και ιδίως το άρθρο 22, καθώς και τις αντίστοιχες διατάξεις των άλλων κανονισμών που αφορούν την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα των γεωργικών προϊόντων,

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους, σύμφωνα με το άρθρο της συνθήκης που αναφέρεται ανωτέρω, να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές (3),

Εκτιμώντας ότι:

Ι

Τα άρθρα 92 και 94 της συνθήκης ΕΟΚ εφαρμόζονται πλήρως - με βάση τις διατάξεις των άρθρων 42 και 43 της εν λόγω συνθήκης - στα περισσότερα από τα προϊόντα του παραρτήματος ΙΙ της συνθήκης ΕΟΚ. Σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού αριθ. 26 περί εφαρμογής ορισμένων κανόνων ανταγωνισμού στην παραγωγή και την εμπορία γεωργικών προϊόντων (4), για τα υπόλοιπα προϊόντα που αναφέρονται στο εν λόγω παράρτημα εφαρμόζονται μόνο οι διατάξεις του άρθρου 93 παράγραφος 1 και παράγραφος 3, πρώτη φράση· για το λόγο αυτό, η παρούσα απόφαση δεν αφορά τα προϊόντα αυτά.

ΙΙ

Με το τηλετύπημα αριθ. 51686, της 2ας Φεβρουαρίου 1984, η Επιτροπή ζήτησε από την ελληνική κυβέρνηση να της παράσχει πληροφορίες σχετικά με τη χορήγηση ενίσχυσης στην εξαγωγή σιτηρών, που η Ελλάδα είχε θεσπίσει τον Απρίλιο του 1983. Στις 21 Μαρτίου 1984 απεστάλη δεύτερο τηλετύπημα προς υπόμνηση. Η απάντηση της Ελλάδος που δόθηκε με τηλετύπημα της 16ης Απριλίου 1984, κρίθηκε ελλιπής από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, οι οποίες απέστειλαν νέο τηλετύπημα στις 19 Ιουνίου 1984, με το οποίο ζητούσαν συμπληρωματικές πληροφορίες καθώς και δεύτερο τηλετύπημα προς υπόμνηση στις 24 Ιουλίου 1984. Με τηλετύπημα της 10ης Αυγούστου 1984 η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε παράταση της προθεσμίας κατά ένα μήνα, για να είναι σε θέση να προετοιμάσει την απάντησή της που τελικά δόθηκε με επιστολή της 18ης Οκτωβρίου 1984.

Η εν λόγω επιστολή διευκρινίζει ότι:

- οι ελληνικές αρχές χορηγούν επιδότηση, επιτοκίου 6 % ή 3 % επί των δανείων που χορηγούν οι αρχές στους εξαγωγείς σιτηρών (το ποσοστό που εφαρμόζεται κανονικά στους εξαγωγείς είναι 18,5 %),

- η ενίσχυση αυτή χορηγείται μόνο με την προϋπόθεση ότι το ποσό που λαμβάνεται από τους εξαγωγείς τη στιγμή της πώλησης επανεισάγεται γρήγορα και μετατρέπεται σε δραχμές,

- η επιδότηση αυτή καταβάλλεται στο πλαίσιο της γενικής μεταρρύθμισης του πιστωτικού συστήματος που έχει θέσει σε εφαρμογή η ελληνική κυβέρνηση και που έχει ως εξής:

Α. Πριν από τον Απρίλιο του 1983:

1.2 // Τύπος του δανείου

// Επιτόκιο // Δάνεια για την τροφοδότηση των κεφαλαίων κίνησης // 21,5 % // Δάνεια στις επενδύσεις και στις επιχειρήσεις μεταποίησης των γεωργικών προϊόντων // 18,5 % // Δάνεια στις βιοτεχνικές επιχειρήσεις // 14,0 % // Δάνεια στην προχρηματοδότηση και χρηματοδότηση των εξαγωγών // 10,5 % // Β. Μετά τον Απρίλιο του 1983: // // Τύπος δανείου

// Επιτόκιο // Δάνεια στις βιομηχανίες // 21,5 % // Δάνεια στις επιχειρήσεις εξαγωγών μεταποιημένων γεωργικών προϊόντων // 18,5 % // Δάνεια στις βιοτεχνικές επιχειρήσεις // 14,0 %

- η επιστροφή εξάλλου του 6 % ή του 3 % (στην περίπτωση που το δάνειο έχει χορηγηθεί με επιτόκιο 14 %) καθορίστηκε λαμβάνοντας υπόψη, αφενός, τη γενική αύξηση των επιτοκίων και, αφετέρου, τη μέση διάρκεια των δανείων που προορίζονται για τη χρηματοδότηση των εξαγωγών, καθώς και το γεγονός ότι η επιστροφή εφαρμόζεται στις εξαγωγές όλων των προϊόντων εκτός από τα προϊόντα πετρελαίου,

- το μέτρο αυτό έχει καθαρά νομισματικό χαρακτήρα, γιατί έχει ως στόχο να παρακινεί τους έλληνες εξαγωγείς να επανεισαγάγουν γρήγορα το ξένο συνάλλαγμα που εισέπραξαν, ενώ παράλληλα αποσκοπεί στην ενοποίηση του συστήματος των επιτοκίων που εφαρμόζονται στις ελληνικές εξαγωγές,

- για τους λόγους αυτούς η παρέμβαση της ελληνικής κυβέρνησης δεν πρέπει να θεωρηθεί ως ενίσχυση στην εξαγωγή ελληνικών προϊόντων.

ΙΙΙ

Αφού εξέτασε το μέτρο αυτό, η Επιτροπή πληροφόρησε την ελληνική κυβέρνηση με επιστολή της 4ης Ιανουαρίου 1985 ότι:

- η εν λόγω επιδότηση επιτοκίου αποτελεί στην πράξη ενίσχυση στην εξαγωγή που δεν συμβιβάζεται με τις διατάξεις του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ και με την κοινοτική νομοθεσία περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των σιτηρών (το ποσό της ενίσχυσης αυτής ανερχόταν σε 10 δολάρια ανά τόνο αλεύρου που εξάγεται και σε 12 δολάρια για το σιμιγδάλι),

- το επιχείρημα της ελληνικής κυβέρνησης, ότι το μέτρο αυτό είναι καθαρά νομισματικό δεν εμποδίζει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι στην πραγματικότητα η ενίσχυση αυτή μπορεί να ευνοεί την εξαγωγή των ελληνικών προϊόντων εις βάρος των ομοειδών προϊόντων που προέρχονται από άλλλα κράτη μέλη και ότι μπορεί να εξομοιωθεί με ενίσχυση υπέρ των εξαγωγών που δεν συμβιβάζεται με το άρθρο της συνθήκης που αναφέρεται ανωτέρω,

- το γεγονός ότι η ελληνική κυβέρνηση με τη θέσπιση επιδότησης 6 % ή 3 % επί του επιτοκίου που εφαρμόζεται εν προκειμένω αποβλέπει σε στόχους νομισματικού χαρακτήρα, δεν σημαίνει ότι μπορεί να εφαρμόζει μέτρα που δεν συμβιβάζονται με άλλες διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας. Για το λόγο αυτό τα κράτη μέλη, παρά το γεγονός ότι στο νομισματικό τομέα διατηρούν αρκετά ευρεία αρμοδιότητα, δεν επιτρέπεται να θεσπίζουν και να εφαρμόζουν εθνικά μέτρα που δεν συμβιβάζονται με άλλες διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας,

- από την απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης στις 18 Οκτωβρίου 1984 προκύπτει σαφώς ότι το σύστημα επιδοτήσεων επιτοκίου στις πιστώσεις στις εξαγωγές εφαρμόζεται όχι μόνο στα σιτηρά αλλά σε όλα τα προϊόντα εκτός από τα προϊόντα πετρελαίου,

- για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει κατά του εν λόγω μέτρου τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΟΚ για όλα τα προϊόντα στα οποία μπορούν να εφαρμοσθεί το μέτρο αυτό.

Στα πλαίσια της διαδικασίας αυτής, η Επιτροπή κάλεσε την ελληνική κυβέρνηση, τα άλλα κράτη μέλη καθώς και τους λοιπούς πλην των κρατών μελών ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.

IV

Η ελληνική κυβέρνηση με επιστολή της 11ης Μαρτίου 1985 απάντησε στην επιστολή της Επιτροπής της 4ης Ιανουαρίου 1985 διευκρινίζοντας ιδίως ότι:

- η επιδότηση επιτοκίου οφείλεται στη γενική μεταστροφή της πολιτικής της ελληνικής κυβέρνησης σε θέματα επιτοκίου που επήλθε μετά τον Απρίλιο του 1983. Μετά την αλλαγή αυτή τα επιτόκια που επιβαρύνουν τις βιομηχανίες μεταποίησης που πραγματοποιούν εξαγωγές από 10,5 % ανήλθαν σε 12,5 %,

- λόγω της αύξησης αυτής των επιτοκίων οι έλληνες εξαγωγείς υφίστανται σήμερα γενικά μεγαλύτερη χρηματοοικονομική επιβάρυνση απ' ό,τι πριν από τη μεταρρύθμιση του γενικού πιστωτικού συστήματος που εφαρμοζόταν στην Ελλάδα,

- το νέο σύστημα χρηματοδότησης των πιστώσεων στην εξαγωγή που εφαρμόζεται στην Ελλάδα μετά τον Απρίλιο του 1983 αν εξεταστεί στο σύνολό του δεν έχει καμία επίδραση στην ανταγωνιστικότητα των ελληικών επιχειρήσεων εξαγωγής.

V

Οι ελληνικές αρχές δεν τήρησαν την υποχρέωση που έχουν σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης καταρχάς επειδή δεν κοινοποίησαν το εν λόγω μέτρο και κατά δεύτερο λόγο επειδή άρχισαν να το εφαρμόζουν από τον Απρίλιο του 1983, προτού η Επιτροπή να είναι σε θέση να αποφανθεί σχετικά.

Η παράλειψη αυτή είχε ως συνέπεια να δημιουργηθεί ιδιαίτερα σοβαρή κατάσταση όσον αφορά το γεωργικό τομέα, επειδή η ενίσχυση αυτή στην εξαγωγή είναι ουσιαστικά αντίθετη με τις κοινές οργανώσεις αγοράς και, ως εκ τούτου, είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά, με βάση το άρθρο 92 της συνθήκης.

Οι επιδοτήσεις επιτοκίου (του 6 % ή 3 %) που προβλέπονται μετά το 1983 από την Ελλάδα υπέρ των εξαγωγών των προϊόντων της με εξαίρεση τα προϊόντα πετρελαίου διευκολύνουν τεχνητά τη διάθεσή τους στις κοινοτικές και μη αγορές γιατί μειώνουν σημαντικά τις δαπάνες που προκύπτουν κατά την πώλησή τους στις ξένες αγορές.

Πρέπει πράγματι να ληφθεί υπόψη ότι τα ελληνικά προϊόντα αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών, σε μεγάλη κλίμακα (το 1982 από τη συνολική αξία των ελληνικών εξαγωγών, δηλαδή 4 381 εκατομμύρια ECU, 46,3 % προερχόταν από πωλήσεις σε άλλα κράτη μέλη· το 1984 η αξία των εξαγωγών έφθασε το 13,6 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος) καθώς και ότι το εξαγωγικό εμπόριο αποτελεί αντικείμενο μεγάλου ανταγωνισμού μεταξύ των ελληνικών επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων των άλλων κρατών μελών.

Επιπλέον, διευκολύνοντας τη δημιουργία νέων εμπορικών αγορών ή τουλάχιστον τη διατήρησή τους η παρέμβαση αυτή (η σημασία της οποίας συνδέεται άμεσα με τον όγκο των εξαγωγών που πραγματοποιούνται) έχει ως συνέπεια να ενθαρρύνονται οι έλληνες παραγωγοί να αυξήσουν τις παραγόμενες ποσότητες, ώστε να κατορθώσουν αφενός να μειώσουν μεταξύ άλλων χάρη στις οικονομίες κλίμακας το κόστος παραγωγής και αφετέρου να αυξήσουν λόγω της μείωσης αυτής την ανταγωνιστικότητά τους σε όλες τις αγορές. Για τους λόγους αυτούς, η εν λόγω ενίσχυση, που θέτει τους έλληνες παραγωγούς σε ευνοϊκότερη θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σχέση με τους άλλους παραγωγούς που δεν απολαύουν παρόμοιας παρέμβασης, νοθεύει τον ανταγωνισμό και επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

Τα εν λόγω μέτρα πληρούν επομένως τα κριτήρια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ· η διάταξη αυτή προβλέπει το καταρχήν ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά των ενισχύσεων που πληρούν τα κριτήρια που αναφέρει.

Οι παρεκκλίσεις από το εν λόγω ασυμβίβαστο που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΟΚ δεν εφαρμόζονται στις εν λόγω ενισχύσεις· οι παρεκκλίσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 3 του άρθρου αυτού προσδιορίζουν τους στόχους που επιδιώκονται προς το συμφέρον της Κοινότητας και όχι προς το συμφέρον των κατ' ιδίαν τομέων της εθνικής οικονομίας· οι παρεκκλίσεις αυτές πρέπει να ερμηνεύονται αυστηρά κατά την εξέταση κάθε προγράμματος ενίσχυσης περιφερειακού ή τομεακού χαρακτήρα ή κάθε μεμονωμένης περίπτωσης εφαρμογής γενικών καθεστώτων ενισχύσεων.

Οι παρεκκλίσεις εξάλλου αυτές εφαρμόζονται μόνο στην περίπτωση που η Επιτροπή μπορεί να διαπιστώσει ότι η ενίσχυση είναι απαραίτητη για την υλοποίηση ενός από τους στόχους που αναφέρονται στις εν λόγω διατάξεις· η εφαρμογή των παρεκκλίσεων αυτών υπέρ ενισχύσεων που δεν συνεπάγονται παρόμοια αντιστάθμιση θα είχε ως συνέπεια την παρεμπόδιση των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών και τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, χωρίς αυτό να απαιτείται χάριν του κοινοτικού συμφέροντος, και, ως εκ τούτου, την παροχή αδικαιολόγητων πλεονεκτημάτων σε ορισμένα κράτη μέλη.

Στην συγκεκριμένη περίπτωση, από την εξέταση των ενισχύσεων δεν προκύπτει η ύπαρξη παρόμοιου αντισταθμίσματος πράγματι, η ελληνική κυβέρνηση δεν μπόρεσε να παράσχει ούτε η Επιτροπή να βρει κάποια αιτιολογία που να της επιτρέπει να διαπιστώσει ότι οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούν τους απαιτούμενους όρους για την εφαρμογή μιας από τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ.

Οι ενισχύσεις αυτές δεν αποτελούν μέτρα που αποβλέπουν στην προώθηση της υλοποίησης σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο β) της συνθήκης ΕΟΚ δεδομένου ότι λόγω των συνεπειών που μπορούν να έχουν στις συναλλαγές είναι αντίθετες προς το κοινό συμφέρον.

Ακόμα κι αν γίνει δεκτό ότι το νέο σύστημα που άρχισε να εφαρμόζεται μετά τον Απρίλιο του 1983 είναι πιο αποτελεσματικό από το προηγούμενο και διευκολύνει την επανεισαγωγή συναλλάγματος, τα μέτρα αυτά δεν τείνουν προς άρση διαταραχής της οικονομίας του εν λόγω κράτους μέλους κατά την έννοια της ίδιας αυτής διάταξης.

Όσον αφορά τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συνθήκης ΕΟΚ για τις ενισχύσεις που προορίζονται για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης περιοχών καθώς και της ανάπτυξης ορισμένων δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο στοιχείο γ), πρέπει να διαπιστωθεί ότι το εν λόγω μέτρο -λόγω του χαρακτήρα του ως ενίσχυσης- δεν μπορεί να βελτιώσει κατά τρόπο διαρκή τις συνθήκες στις οποίες βρίσκονται τα αγροκτήματα και οι επιχειρήσεις που δικαιούνται της ενίσχυσης αυτής δεδομένου ότι όταν θα πάψει να χορηγείται θα εξακολουθήσουν να βρίσκονται στην ίδια διαρθρωτική κατάσταση που υπήρχε και πριν από την εφαρμογή της εν λόγω κρατικής παρέμβασης.

Οι ενισχύσεις κατά συνέπεια πρέπει να θεωρηθούν ως ενισχύσεις στη λειτουργία για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και επομένως αποτελούν μορφή ενίσχυσης προς την οποία η Επιτροπή ήταν, πάντοτε καταρχήν, αντίθετη λόγω του γεγονότος ότι η χορήγησή τους δεν συνδέεται με τους όρους που απαιτούνται ώστε να απολαύουν μιας από τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στην παράγραφο 3 στοιχεία α) και γ) του άρθρου 92 της συνθήκης ΕΟΚ.

Εξάλλου, όσον αφορά ειδικότερα τις ενισχύσεις υπέρ της εξαγωγής προϊόντων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙ της συνθήκης ΕΟΚ και υπάγονται στην κοινή οργάνωση αγοράς, υπάρχουν όρια στην εξουσία των κρατών μελών να παρεμβαίνουν άμεσα στη λειτουργία των κοινών οργανώσεων αγοράς που περιλαμβάνουν σύστημα κοινών τιμών και οι οποίες υπάγονται στο εξής στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Κοινότητας.

Με την χορήγηση των ενισχύσεων στον εν λόγω τομέα, δεν τηρείται η αρχή σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη δεν έχουν πλέον την εξουσία να αποφασίζουν μονομερώς για τα εισοδήματα των γεωργών στα πλαίσια της κοινής οργάνωσης αγοράς, χορηγώντας ενισχύσεις του είδους αυτού.

Ακόμα κα αν ήταν δυνατό να εφαρμοστεί παρέκκλιση για τα γεωργικά προϊόντα με βάση το άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ το γεγονός ότι τα υπό εξέταση μέτρα ενίσχυσης συνιστούν παράβαση των κανόνων των κοινών οργανώσεων αγοράς αποκλείει την εφαρμογή παρέκκλισης για τα ανωτέρω προϊόντα.

Οι εν λόγω ενισχύσεις δεν πληρούν επομένως τους όρους που απαιτούνται για την εφαρμογή μιας από τις παρεκκλίσεις του άρθρου 92 της συνθήκης ΕΟΚ και πρέπει να θεωρηθούν ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά· οι ελληνικές αρχές πρέπει επομένως να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα ώστε να σταματήσει η εφαρμογή των μέτρων αυτών.

Η παρούσα απόφαση δεν προδικάζει τις συνέπειες που θα εξαχθούν, ενδεχομένως, από την Επιτροπή, ως προς την επιστροφή από τους δικαιούχους των προαναφερομένων ενισχύσεων, καθώς και ως προς τη χρηματοδότηση της κοινής γεωργικής πολιτικής από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η ενίσχυση υπό μορφή επιδότησης επιτοκίου 6 % ή 3 % που χορηγούν οι ελληνικές αρχές υπό ορισμένους όρους στους εξαγωγείς γεωργικών προϊόντων τα οποία αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ της συνθήκης ΕΟΚ και για τα οποία τα άρθρα 92, 93 και 94 της συνθήκης ΕΟΚ εφαρμόζονται πλήρως, με βάση τα άρθρα 42 και 43 της συνθήκης ΕΟΚ καθώς και στους εξαγωγείς όλων των υπόλοιπων προϊόντων που δεν αναφέρονται στο εν λόγω παράρτημα με εξαίρεση τα προϊόντα πετρελαίου δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 92 της συνθήκης ΕΟΚ και πρέπει να καταργηθεί.

Άρθρο 2

Η Ελλάδα ενημερώνει την Επιτροπή εντός προθεσμίας ενός μηνός από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης για τα μέτρα που λαμβάνει ώστε να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 13 Νοεμβρίου 1985.

Για την Επιτροπή

Frans ANDRIESSEN

Αντιπρόεδρος

(1) ΕΕ αριθ. L 281 της 1. 11. 1975, σ. 1.

(2) ΕΕ αριθ. L 107 της 19. 4. 1984, σ. 4.

(3) ΕΕ αριθ. C 54 της 28. 12. 1985, σ. 3.

(4) ΕΕ αριθ. 30 της 20. 4. 1962, σ. 993/62.