ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 26ης Οκτωβρίου 1999

για τις εθνικές διατάξεις που κοινοποιήθηκαν από το Βασίλειο της Δανίας σχετικά με τη χρήση θειωδών, νιτρωδών και νιτρικών στα τρόφιμα

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 3416]

(Το κείμενο στη δανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(1999/830/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 95 παράγραφος 6,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

ΓΕΓΟΝΟΤΑ

1. Κοινοτική νομοθεσία

(1) Η οδηγία 89/107/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα πρόσθετα που μπορούν να χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα τα οποία προορίζονται για ανθρώπινη διατροφή εκδόθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1988(1). Το άρθρο 3 παράγραφος 2 της οδηγίας αυτής προβλέπει ότι το Συμβούλιο, αποφασίζοντας έπειτα από πρόταση της Επιτροπής, σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπει το πρώην άρθρο 100 Α της συνθήκης ΕΚ, θεσπίζει τον κατάλογο των προσθέτων των οποίων μόνον επιτρέπεται η χρήση και τον κατάλογο των τροφίμων στα οποία μπορούν να προστίθενται αυτά τα πρόσθετα, τους όρους προσθήκης τους και, ενδεχομένως, περιορισμούς ως προς τους τεχνολογικούς σκοπούς της χρησιμοποίησής τους.

(2) Κατ' εφαρμογή της προαναφερθείσας διάταξης, η Επιτροπή υπέβαλε τρεις προτάσεις ειδικών οδηγιών, η πρώτη σχετικά με τα γλυκαντικά, η δεύτερη σχετικά με τις χρωστικές και η τρίτη για τα υπόλοιπα πρόσθετα, εκτός από τις χρωστικές και τα γλυκαντικά. Οι προτάσεις αυτές συντάχθηκαν, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 6 της οδηγίας 89/107/ΕΟΚ, έπειτα από διαβουλεύσεις με την επιστημονική επιτροπή για την ανθρώπινη διατροφή (ΕΕΑΔ). Η ΕΕΑΔ κλήθηκε πράγματι προηγουμένως από την Επιτροπή να αξιολογήσει την ασφάλεια των προσθέτων. Οι γνώμες της ΕΕΑΔ, στις οποίες και στήριξε η Επιτροπή τις προτάσεις της για τις οδηγίες, ελήφθησαν σοβαρά υπόψη καθ' όλη τη διάρκεια των συζητήσεων για τις προτάσεις αυτές στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και μέχρι την υιοθέτηση των ίδιων των οδηγιών. Εκδόθηκαν(2) λοιπόν τρεις ειδικές οδηγίες που συνιστούν τα στάδια της γενικής οδηγίας κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας 89/107/ΕΟΚ. Η παρούσα απόφαση αφορά μόνον την τρίτη από αυτές τις τρεις οδηγίες, δηλαδή την οδηγία 95/2/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα πρόσθετα πλην των χρωστικών και των γλυκαντικών.

2. Εθνικές διατάξεις

(3) Πριν να αρχίσει να ισχύει η οδηγία 95/2/ΕΚ, η δανική νομοθεσία συνίστατο από ένα θετικό κατάλογο που καταρτίστηκε τον Οκτώβριο του 1988 και καθόριζε τους όρους χρήσεως των προσθέτων, συμπεριλαμβανομένων των νιτρικών, των νιτρωδών και των θειωδών, στα τρόφιμα, καθώς και από το διάταγμα αριθ. 242 της 17ης Απριλίου 1991. Τα κράτη μέλη υποχρεούνταν να θέσουν σε ισχύ πριν από τις 25 Σεπτεμβρίου 1996 τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την οδηγία. Η οδηγία 95/2/ΕΚ μεταφέρθηκε στην εθνική νομοθεσία της Δανίας με το διάταγμα αριθ. 1055 της 18ης Δεκεμβρίου 1995(3). Το διάταγμα αυτό της 18ης Δεκεμβρίου 1995 συμπληρώθηκε με τον θετικό κατάλογο(4) που καθορίζει τους όρους χρήσεως των προσθέτων στα τρόφιμα. Με επιστολή της με ημερομηνία 15 Ιουλίου 1996, η δανική κυβέρνηση κοινοποίησε στην Επιτροπή αντίγραφο των εθνικών αυτών μέτρων μεταφοράς της οδηγίας 95/2/ΕΚ επισημαίνοντας, εντούτοις, ότι τα μέτρα αυτά δεν αφορούν τα θειώδη, τα νιτρώδη και τα νιτρικά και ότι έχει την πρόθεση, όσον αφορά τα συγκεκριμένα αυτά πρόσθετα, να εφαρμόσει εθνικές διατάξεις που παρεκκλίνουν από την οδηγία 95/2/ΕΚ και τούτο σύμφωνα με το άρθρο 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ. Στις 23 Σεπτεμβρίου 1996, δύο ημέρες πριν από την εκπνοή της προθεσμίας για τη μεταφορά της οδηγίας 95/2/ΕΚ, εκδόθηκε το διάταγμα αριθ. 834 που συμπλήρωνε το προηγούμενο διάταγμα αριθ. 1005 και τον θετικό κατάλογο όσον αφορά ειδικά τα θειώδη, τα νιτρώδη και τα νιτρικά(5).

3. Η περίπτωση των θειωδών

(4) Η οδηγία 95/2/ΕΚ σχετικά με τα υπόλοιπα πρόσθετα εκτός από τις χρωστικές και τα γλυκαντικά καθορίζει τους όρους χρήσεως ορισμένων προσθέτων που ανήκουν σε διάφορες κατηγορίες προσθέτων, όπως τα συντηρητικά και τα αντιοξειδωτικά. Το άρθρο 1 παράγραφος 3 της οδηγίας 95/2/ΕΚ ορίζει τα συντηρητικά ως "ουσίες που παρατείνουν το χρόνο διατηρήσεως των τροφίμων προστατεύοντάς τα από αλλοιώσεις που προκαλούνται από μικροοργανισμούς" και τα αντιοξειδωτικά ως "ουσίες που παρατείνουν το χρόνο διατηρήσεως των τροφίμων προστατεύοντάς τα από αλλοιώσεις που προκαλούνται από οξείδωση, όπως η τάγγιση των λιπαρών υλών και οι μεταβολές του χρώματος". Για αυτή την κατηγορία προσθέτων, το άρθρο 2 παράγραφος 1 της οδηγίας προβλέπει ότι μόνον οι ουσίες του παραρτήματος III μπορούν να χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα για τους σκοπούς που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 3. Το άρθρο 2 παράγραφος 4 προβλέπει ότι τα πρόσθετα του παραρτήματος III μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνον στα τρόφιμα που αναφέρονται σε αυτό το παράρτημα και υπό τους όρους που καθορίζονται σε αυτό. Το παράρτημα III μέρος Β καθορίζει υπό μορφή πίνακα τους όρους χρήσεως του θειώδους ανυδρίτη (Ε 220) και των θειωδών(6): θειώδες νάτριο (Ε 221), όξινο θειώδες νάτριο (Ε 222), διθειώδες νάτριο (Ε 223), διθειώδες κάλιο (Ε 224), θειώδες ασβέστιο (Ε 226), όξινο θειώδες ασβέστιο (Ε 227), όξινο θειώδες κάλιο (Ε 228)(7):

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(5) Το δανικό διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 εισάγει στο διάταγμα της 18ης Δεκεμβρίου 1995 το παράρτημα 9, στο οποίο καθορίζονται με μορφή πίνακα οι όροι χρήσεως των θειωδών εκτός αυτών που καλύπτονται από τους κοινοτικούς κανονισμούς για τον οίνο(8):

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

4. Η περίπτωση των νιτρωδών και των νιτρικών

(6) Το άρθρο 1 παράγραφος 3 της οδηγίας 95/2/ΕΚ για τα υπόλοιπα πρόσθετα εκτός από τις χρωστικές και τα γλυκαντικά δίνει τον ορισμό των συντηρητικών και των αντιοξειδωτικών(9). Για αυτή την κατηγορία προσθέτων, το άρθρο 2 παράγραφος 1 προβλέπει ότι μόνον οι ουσίες που περιλαμβάνονται στο παράρτημα III μπορούν να χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα για τους σκοπούς που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 3. Το άρθρο 2 παράγραφος 4 προβλέπει ότι τα πρόσθετα που περιλαμβάνονται στο παράρτημα III μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνον στα τρόφιμα που προβλέπονται σε αυτό το παράρτημα και υπό τις συνθήκες που καθορίζονται σε αυτό. Το παράρτημα III μέρος Γ καθορίζει υπό μορφή πίνακα τους όρους χρήσεως του νιτρώδους καλίου (Ε 249), του νιτρώδους νατρίου (Ε 250), του νιτρικού νατρίου (Ε 251) και του νιτρικού καλίου (Ε 252)(10):

Νιτρώδες κάλιο (Ε 249) και νιτρώδες νάτριο (Ε 250)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Νιτρικό νάτριο (Ε 251) και νιτρικό κάλιο (Ε 252)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(7) Οι όροι χρήσεως των νιτρωδών και των νιτρικών στα τρόφιμα εκτός από τα προϊόντα κρέατος εμφαίνονται στο θετικό κατάλογο(11), στον οποίο γίνεται αναφορά στην παράγραφο 11 του διατάγματος της 18ης Δεκεμβρίου 1995. Η Επιτροπή εξέτασε τις διατάξεις αυτές που κρίνει σύμφωνες με τις αντίστοιχες διατάξεις της οδηγίας 95/2/ΕΚ. Το δανικό διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 εισάγει στο διάταγμα της 18ης Δεκεμβρίου 1995 το παράρτημα 8 στο οποίο καθορίζονται με τη μορφή πίνακα οι όροι χρήσεως των νιτρωδών και των νιτρικών στα προϊόντα κρέατος(12):

Νιτρώδες κάλιο (Ε 249) και νιτρώδες νάτριο (Ε 250)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Νιτρικό νάτριο (Ε 251) και νιτρικό κάλιο (Ε 252)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(8) Κατά την υιοθέτηση της οδηγίας 95/2/ΕΚ από το Συμβούλιο της 15ης Δεκεμβρίου 1994, ως σημείο Α η δανική αντιπροσωπεία θέλησε να κάνει την εξής δήλωση ψήφου: "η δανική αντιπροσωπεία ψηφίζει κατά της υιοθέτησης της οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα πρόσθετα πλην των χρωστικών και των γλυκαντικών. Όσον αφορά τη χρήση νιτρωδών/νιτρικών, θειωδών και φωσφορικών αργιλλίου-νατρίου, η οδηγία δεν ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στις υγιεινολογικές απαιτήσεις, στις οποίες η δανική αντιπροσωπεία αποδίδει καθοριστική σημασία στα πλαίσια των διατάξεων που ρυθμίζουν τα πρόσθετα τροφίμων. (...) Εξάλλου, η δανική κυβέρνηση παραμένει σταθερά της γνώμης ότι η επιστημονική επιτροπή για την ανθρώπινη διατροφή πρέπει, σύμφωνα με τις δηλώσεις που υποβλήθηκαν από την Επιτροπή, να εκφράσει τη γνώμη της σε εύθετο χρονικό διάστημα για τα νιτρώδη/νιτρικά και τα θειώδη. Η κυβέρνηση θα εκτιμήσει τα συμπεράσματα της επιστημονικής επιτροπής και διατηρεί το δικαίωμα να κρατήσει τις εθνικές διατάξεις που είναι αναγκαίες για την προστασία της ζωής και της υγείας των ανθρώπων σύμφωνα με το άρθρο 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης". Η οδηγία 95/2/ΕΚ υπογράφτηκε από τους προέδρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου στις 20 Φεβρουαρίου 1995. Η οδηγία προβλέπει ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να θέσουν σε ισχύ πριν από τις 25 Σεπτεμβρίου 1996 τις εθνικές τους διατάξεις για την εφαρμογή της οδηγίας.

(9) Η μόνιμη αντιπροσωπεία της Δανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση απηύθυνε στις 15 Ιουλίου 1996 επιστολή στη γενική γραμματεία της Επιτροπής. Με την επιστολή τους αυτή, οι δανικές αρχές κοινοποιούν στην Επιτροπή αντίγραφο των εθνικών τους μέτρων εφαρμογής της οδηγίας 95/2/ΕΚ(13). Οι δανικές αρχές επισημαίνουν εντούτοις: "Η Δανία δεν μετέφερε τις διατάξεις της οδηγίας 95/2/ΕΚ σχετικά με τα νιτρικά και τα νιτρώδη στα προϊόντα κρέατος και τα θειώδη (βλέπε συγκριτικό πίνακα). Παραπέμπουμε στη δήλωση ψήφου που έκανε η Δανία κατά την υιοθέτηση της οδηγίας. Βάσει του πρώην άρθρου 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης, σχετικά με τις εν λόγω ουσίες, η δανική κυβέρνηση σκοπεύει να εφαρμόσει τα εθνικά της μέτρα που δικαιολογούνται από τις επιτακτικές απαιτήσεις που προβλέπονται στο άρθρο 36. Παραπέμπουμε στη συνημμένη επιστημονική έκθεση(14)". Λόγω του ατελούς χαρακτήρα του φακέλου στο στάδιο αυτό, οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν θεώρησαν την επιστολή αυτή ως έγκυρη επίσημη κοινοποίηση κατά την έννοια του άρθρου 100 Α παράγραφος 4. Παράλληλα με την κοινοποίηση αυτή, έγινε ανταλλαγή επιστολών μεταξύ του αρμόδιου δανού υπουργού και του αρμόδιου μέλους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο υπουργός επιβεβαίωσε τη δανική θέση που εκφράστηκε στη δήλωση ψήφου. Ο Επίτροπος έλαβε υπό σημείωση την πρόθεση της Δανίας να ζητήσει παρέκκλιση από την οδηγία βάσει του άρθρου 100 Α παράγραφος 4, προσθέτοντας ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα εξέταζαν το αίτημα αυτό αμέσως μόλις ελάμβαναν την πλήρη επίσημη κοινοποίηση.

(10) Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έλαβαν γνώση του διατάγματος αριθ. 834 της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 από παράπονο που υποβλήθηκε τον Νοέμβριο του 1996. Σε επιστολή τους, με ημερομηνία 20 Ιανουαρίου 1997, με την οποα ζητούσαν πληροφορίες από τις δανικές αρχές σε συνέχεια του υποβληθέντος παραπόνου, οι υπηρεσίες της Επιτροπής θεώρησαν ότι η πρόθεση που διατυπώθηκε από τις δανικές αρχές τον Ιούλιο του 1996 για παρέκκλιση από την οδηγία 95/2/ΕΚ ακολουθήθηκε από τη μεταγενέστερη υιοθέτηση του διατάγματος που ήταν αντικείμενο του παραπόνου. Έπειτα από ανεπίσημες επαφές, οι δανικές αρχές απέστειλαν, στις 20 Μαΐου 1997, εμπεριστατωμένη απάντηση στην επιστολή αίτησης πληροφοριών από τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Έπειτα από εξέταση του συνόλου της αλληλογραφίας, οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατέληξαν να θεωρήσουν την επιστολή των δανικών αρχών της 15 Ιουλίου 1996 σε συνδυασμό με τη διευκρινιστική τους επιστολή της 20ής Μαΐου 1997 ως έγκυρη κοινοποίηση της νομοθεσίας τους για τα νιτρώδη, τα νιτρικά και τα θειώδη βάσει του άρθρου 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ. Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, έφθασαν στην Επιτροπή και άλλα παράπονα με τα οποία καταγγέλλονταν η προβολή εμποδίων στη διάθεση στην αγορά της Δανίας τροφίμων που περιείχαν θειώδη και προϊόντων κρέατος που περιείχαν νιτρώδη ή/και νιτρικά. Μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των δανικών αρχών πραγματοποιήθηκαν νέες άτυπες επαφές για να συζητηθούν τεχνικές και επιστημονικές όψεις του φακέλου. Οι επαφές αυτές δεν οδήγησαν σε προσέγγιση των απόψεων. Συμφωνήθηκε μόνον οι δανικές αρχές να στείλουν στις υπηρεσίες της Επιτροπής συμπληρωματικές πληροφορίες για τεκμηρίωση της αιτιολόγησης του αιτήματός τους για παρέκκλιση. Οι συμπληρωματικές αυτές πληροφορίες εστάλησαν στην Επιτροπή στις 14 Ιουλίου 1998.

(11) Ο φάκελος κοινοποίησης, που αποτελείται από το συνημμένο στην επιστολή της 15ης Ιουλίου 1996 μνημόνιο και τις συμπληρωματικές πληροφορίες που εστάλησαν στο τέλος από τις δανικές αρχές, διαβιβάστηκε στη συνέχεια στα υπόλοιπα κράτη μέλη για να εκφράσουν τη γνώμη τους. Γνώμες απέστειλαν στην Επιτροπή η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Πορτογαλία, η Φινλανδία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο:

- Η Γερμανία υπενθυμίζει ότι οι όροι χρήσεως των θειωδών, των νιτρωδών και των νιτρικών στα τρόφιμα καθορίστηκαν αφού λήφθηκαν υπόψη οι αξιολογήσεις της ΕΕΑΔ. Η Γερμανία σημειώνει εντούτοις ότι θα ήταν χρήσιμο να συγκληθεί εκ νέου η ΕΕΑΔ για να εξετάσει την τεκμηρίωση που κοινοποιήθηκε από τις δανικές αρχές.

- Η Γαλλία εκτιμά ότι σε ορισμένα σημεία η δανική νομοθεσία εμφανίζεται να δημιουργεί διακρίσεις. Η Γαλλία αναγνωρίζει τη χρησιμότητα επανεξέτσης σε κοινοτικό επίπεδο των συνθηκών χρήσεως των θειωδών, νιτρωδών και νιτρικών, ενώ εκτιμά ότι καλό θα ήταν να αναμένονται τα αποτελέσματα των μελετών κατανάλωσης των προσθέτων που έγιναν από τα κράτη μέλη πριν να γίνει η επανεξέταση αυτή.

- Η Ολλανδία δεν υποστηρίζει το δανικό αίτημα παρέκκλισης, εκτιμώντας ότι οι δανικές αρχές δεν μπόρεσαν να αποδείξουν ότι τα περιοριστικά τους μέτρα δικαιολογούνται ειδικότερα από τις καταναλωτικές συνήθειες του δανικού πληθυσμού.

- Η Πορτογαλία υπενθυμίζει ότι οι λόγοι που επικαλούνται οι δανικές αρχές στην αίτησή τους παρέκκλισης είχαν ήδη προβληθεί κατά τις συζητήσεις που προηγήθηκαν της έκδοσης της οδηγίας 95/2/ΕΚ χωρίς να ληφθούν υπόψη από το Συμβούλιο. Η Πορτογαλία προτείνει αναμονή των αποτελεσμάτων των μελετών κατανάλωσης των προσθέτων για να προσαρμοστούν οι όροι χρήσεως των προσθέτων που προβλέπονται στην οδηγία.

- Η Φινλανδία κατανοεί το έντονο ενδιαφέρον των δανικών αρχών για αυστηρότερες συνθήκες χρήσεως των νιτρωδών, νιτρικών και θειωδών στα τρόφιμα. Η Φινλανδία υπενθυμίζει ότι η οδηγία 95/2/ΕΚ θα πρέπει να αναθεωρηθεί στα σημεία αυτά ανάλογα με τις εκτιμήσεις ως προς τα επίπεδα κατανάλωσης των προσθέτων στα κράτη μέλη που θα υπάρχουν διαθέσιμες από τα τέλη του 1999.

- Η Σουηδία εκτιμά ότι δεν υπάρχει λόγος αντίδρασης στις δανικές διατάξεις, θεωρώντας ότι είναι αναγκαίο να αναθεωρηθούν οι υπό συζήτηση κοινοτικές συνθήκες χρήσεως των προσθέτων και διαπιστώνοντας ότι η εφαρμογή των δανικών αυτών κανόνων δεν φαίνεται να εμποδίζει τις συναλλαγές.

- Το Ηνωμένο Βασίλειο διαπιστώνει ότι οι δανικές αρχές δεν παρουσίασαν αποδείξεις ότι ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για τους δανούς καταναλωτές σε σχέση με εκείνους των υπόλοιπων κρατών μελών.

(12) Την 1η Μαΐου 1999, άρχισε να ισχύει η συνθήκη του Άμστερνταμ, που υπογράφτηκε στο Άμστερνταμ στις 2 Οκτωβρίου 1997 και που τροποποιεί τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις συνθήκες για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και ορισμένες συναφείς πράξεις. Η συνθήκη του Άμστερνταμ τροποποίησε ουσιαστικά τις διατάξεις του άρθρου 100 Α της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αντικαθιστώντας τις παραγράφους 3, 4 και 5 του εν λόγω άρθρου με οκτώ νέες παραγράφους που αριθμούνται από το 3 έως το 10. Το τροποποιημένο αυτό άρθρο, λόγω της νέας αρίθμησης των άρθρων, έγινε άρθρο 95 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Σε επιστολή της 29ης Ιουλίου 1999, η Γενική Γραμματεία της Επιτροπής πληροφόρησε τις δανικές αρχές ότι η κοινοποίησή τους σχετικά με τη χρήση των θειωδών, νιτρωδών και νιτρικών στα τρόφιμα εξεταζόταν εφεξής στα πλαίσια των νέων διατάξεων της συνθήκης.

ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

1. Εφαρμόσιμοι κανόνες

(13) Η συνθήκη του Άμστερνταμ δεν περιλαμβάνει ειδικές μεταβατικές διατάξεις για τους κανόνες που εφαρμόζονται στις κοινοποιήσεις που έγιναν πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος αυτής της συνθήκης, όπως η εν προκειμένω δανική κοινοποίηση. Λόγω της απουσίας ειδικών διατάξεων για παράταση της εφαρμογής τους, οι παλαιές διατάξεις του άρθρου 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ θεωρούνται καταργημένες από την ημερομηνία έναρξης ισχύος των νέων διατάξεων (1η Μαΐου 1999).

(14) Η Επιτροπή ενημέρωσε το Βασίλειο της Δανίας ότι η κοινοποίηση που είχε υποβάλει βάσει των διατάξεων του παλαιού άρθρου 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ παρέμενε θεωρούμενη ως εμπίπτουσα στα πλαίσια των νέων διατάξεων αυτής της συνθήκης. Πράγματι, από τη σύγκριση των παλαιών διατάξεων του άρθρου 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ και των νέων διατάξεων του άρθρου 95 παράγραφοι 4 και 6 της εν λόγω συνθήκης, προκύπτει ότι αυτές είναι συγκρίσιμες χωρίς να είναι ταυτόσημες. Συνεπώς, ως εφαρμοστέο δίκαιο κατά την εξέταση της παρούσας κοινοποίησης λαμβάνονται οι νέες αυτές διατάξεις της συνθήκης, που αντακατέστησαν από την 1η Μαΐου 1999 τις παλαιές διατάξεις του άρθρου 100 Α παράγραφος 4.

2. Εξέταση της αποδεξιμότητας

(15) Η κοινοποίηση που υποβλήθηκε από τις δανικές αρχές αποσκοπεί στη λήψη έγκρισης διατήρησης ορισμένων εθνικών διατάξεων που είναι ασύμβατες με την οδηγία 95/2/ΕΚ, η οποία συνιστά μέτρο εναρμόνισης που υιοθετήθηκε βάσει του παλαιού άρθρου 100 Α (νυν άρθρο 95) της συνθήκης ΕΚ. Πράγματι, αν και οι επιστολές των δανικών αρχών της 15ης Ιουλίου 1996 και της 20ής Μαΐου 1997 παραπέμπουν σε εθνικές διατάξεις που είναι μεταγενέστερες της ημερομηνίας έκδοσης της οδηγίας 95/2/ΕΚ, πρέπει να επισημανθεί, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 3 παραπάνω, ότι οι εθνικές αυτές διατάξεις περιλαμβάνουν την ουσία των εθνικών κανόνων που υπήρχαν πριν από την ημερομηνία αυτή. Μπορούμε λοιπόν να θεωρήσουμε ότι στην προκειμένη περίπτωση πληρούται η προϋπόθεση του άρθρου 95 παράγραφος 4 της συνθήκης, σύμφωνα με την οποία οι κανόνες που κοινοποιούνται βάσει αυτής της διάταξης είναι εκείνοι τους οποίους επιθυμεί "να διατηρήσει" ένα κράτος μέλος, μετά την υιοθέτηση ενός μέτρου εναρμόνισης.

(16) Εξάλλου, η Επιτροπή ενημερώθηκε από το Βασίλειο της Δανίας για την απόφασή του να διατηρήσει τα εθνικά του μέτρα που είναι ασύμβατα με την οδηγία 95/2/ΕΚ πριν από την ημερομηνία εφαρμογής αυτής της οδηγίας. Πράγματι, οι δανικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή για την πρόθεσή τους να διατηρήσουν τις εθνικές τους διατάξεις που παρεξέκλιναν από την οδηγία 95/2/ΕΚ, στην επιστολή τους με ημερομηνία 15 Ιουλίου 1996. Η πρώτη αυτή επιστολή, σε συνδυασμό με τις μεταγενέστερες επιστολές που διευκρίνιζαν το ακριβές πεδίο εφαρμογής, προσφέρει μια ικανή περιγραφή των εθνικών μέτρων παρέκκλισης. Στην προκειμένη λοιπόν περίπτωση, η Επιτροπή έλαβε γνώση των δανικών μέτρων παρέκκλισης από τον Ιούλιο του 1996, ήτοι πριν από την οριακή ημερομηνία εφαρμογής των μέτρων μεταφοράς της οδηγίας.

(17) Με βάση τις προηγούμενες σκέψεις, η Επιτροπή εκτιμά ότι η κοινοποίηση που έγινε από το Βασίλειο της Δανίας είναι δεκτή βάσει του άρθρου 95 παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ.

3. Εξέταση της βασιμότητας

(18) Σύμφωνα με τις θεμελιώδεις διατάξεις του άρθρου 95 παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι οι κοινοποιούμενες εθνικές διατάξεις δικαιολογούνται από τις επιτακτικές ανάγκες που αναφέρονται στο άρθρο 30 της συνθήκης ΕΚ (παλαιό άρθρο 36 της συνθήκης) ή ανάγκες σχετικές με την προστασία του εργασιακού περιβάλλοντος ή του περιβάλλοντος. Στην επιστολή τους κοινοποίησης, οι δανικές αρχές επικαλούνται το στόχο της προστασίας της δημόσιας υγείας. Η Επιτροπή πρέπει λοιπόν να ελέγξει αν τα μέτρα αυτά είναι αναγκαία και αναλογικά με τον επιδιωκόμενο σκοπό. Εφόσον η Επιτροπή καταλήξει ότι οι κοινοποιούμενες εθνικές διατάξεις είναι αιτιολογημένες, πρέπει τότε να ελέγξει, κατ' εφαρμογή του άρθρου 95 παράγραφος 6 της συνθήκης ΕΚ, μήπως τα μέτρα αποτελούν μέσο αυθαίρετης διάκρισης ή συγκεκαλυμμένου περιορισμού στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και αν συνιστούν ή όχι εμπόδιο στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Από την άλλη μεριά, πρέπει να τονιστεί ότι το άρθρο 95 παράγραφος 4 της συνθήκης επιρρίπτει εφεξής ρητά στο κράτος μέλος το βάρος της ευθύνης απόδειξης ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση σε αυτό της έγκρισης παρέκκλισης.

α) Αιτιολόγηση από την πλευρά της επιτακτικής ανάγκης που συνιστά η προστασία της δημόσιας υγείας

i) Η περίπτωση των θειωδών

(19) Στο μνημόνιό τους, για να αιτιολογήσουν την αίτησή τους για παρέκκλιση, οι δανικές αρχές στηρίζονται στην οδηγία πλαίσιο 89/107/ΕΟΚ για τα πρόσθετα. Το παράρτημα II αυτής της οδηγίας καθορίζει τα γενικά κριτήρια για τη χρησιμοποίηση των προσθέτων στα τρόφιμα. Οι δανικές αρχές κατηγορούν τον κοινοτικό νομοθέτη ότι, κατά την υιοθέτηση της οδηγίας 95/2/ΕΚ, δεν ακολούθησε αυτά τα κριτήρια για τον καθορισμό των όρων χρήσεως των θειωδών στα τρόφιμα.

(20) Εντούτοις, τα στοιχεία που παρουσιάζονται από τις δανικές αρχές όσον αφορά δύο από τα κριτήρια καθορισμού των όρων χρήσης των προσθέτων, δηλαδή την τεχνολογική ανάγκη και τον κίνδυνο παραπλάνησης του καταναλωτή, δεν σχετίζονται με το στόχο της προστασίας της δημόσιας υγείας όπως μνημονεύεται στο άρθρο 30 της συνθήκης ΕΚ, αλλά ούτε και στοχεύουν στους υπόλοιπους στόχους που αναφέρονται στο άρθρο 95 παράγραφος 4 της εν λόγω συνθήκης. Τα στοιχεία αυτά λοιπόν, από κάθε άποψη, δεν έχουν σχέση με τις περιπτώσεις αιτιολόγησης που αναφέρονται περιοριστικά από το προμνησθέν άρθρο 95 παράγραφος 4, ενώ η Επιτροπή εκτιμά επιπλέον ότι και τα υποβληθέντα επιχειρήματα δεν είναι βάσιμα.

(21) Όσον αφορά την τεχνολογική ανάγκη, οι δανικές αρχές επιμένουν στην αναγκαιότητα αυστηρής οριοθέτησης των όρων χρησιμοποίησης των θειωδών στα τρόφιμα και προβάλλουν το γεγονός ότι από την εποχή της εφαρμογής το 1988 στη Δανία περιοριστικής νομοθεσίας όσον αφορά τη χρήση αυτών των προσθέτων, πολλά από τα τρόφιμα που αναφέρονται στην οδηγία 95/2/ΕΚ διατίθενται στην αγορά της Δανίας χωρίς την προσθήκη θειωδών και χωρίς να έχει ανακύψει κανένα πρόβλημα στο θέμα της επισιτιστικής ασφάλειας. Οι δανικές αρχές αναφέρουν την περίπτωση των αποφλοιωμένων πατατών, της μουστάρδας, των ξηρών καρπών, καθώς και των διατηρημένων φρούτων και λαχανικών. Η Επιτροπή γνωρίζει ότι στην κοινοτική νομοθεσία ελήφθη σοβαρά υπόψη η ανάγκη αυστηρής οριοθέτησης των όρων χρησιμοποίησης των θειωδών στα τρόφιμα. Τονίζει όμως ότι τα θειώδη επιτρέπονται ως συντηρητικά ή/και αντιοξειδωτικά(15) από την οδηγία 95/2/ΕΚ και ότι τα πρόσθετα αυτά εκπληρούν έτσι μια τεχνολογική λειτουργία και ανταποκρίνονται σε μια τεχνολογική ανάγκη που δεν μπορεί να καλυφθεί από άλλες, οικονομικά και τεχνολογικά πρόσφορες, μεθόδους. Εξάλλου, η Επιτροπή εκτιμά ότι δεν μπορεί να γίνει επίκληση του επιχειρήματος αυτού από πλευράς προστασίας της δημόσιας υγείας αφού, στην περίπτωση αυτή, οι δανικές αρχές πρέπει να αποδείξουν ότι η παρουσία θειωδών συνιστά κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

(22) Όσον αφορά τον κίνδυνο παραπλάνησης του καταναλωτή, οι δανικές αρχές αμφισβητούν την ορθότητα της χρησιμοποίησης των θειωδών όπως προβλέπεται από την οδηγία 95/2/ΕΚ, εκτιμώντας ότι τα πρόσθετα αυτά έχουν λευκαντικό αποτέλεσμα στα φρούτα και τα λαχανικά, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει σε παραπλάνηση του καταναλωτή. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι τα θειώδη επιτρέπονται από την οδηγία 95/2/ΕΚ ως συντηρητικά ή/και αντιοξειδωτικά, όχι όμως ως λευκαντικά. Τα αντιοξειδωτικά έχουν ως αποστολή να "προστατεύουν από αλλοιώσεις που προκαλούνται από οξειδώσεις, όπως (...) οι μεταβολές του χρώματος"(16). Η Επιτροπή εκτιμά ότι η λειτουργία αυτή δεν μπορεί να οδηγήσει σε παραπλάνηση του καταναλωτή ως προς τη φύση του προϊόντος, δεδομένου ότι από την επισήμανση των προϊόντων γίνεται φανερή η παρουσία του εν λόγω προσθέτου. Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει στοιχείο αιτιολόγησης ούτε από την πλευρά του στόχου της προστασίας της δημόσιας υγείας.

(23) Οι ειδικές κοινοτικές οδηγίες για τα πρόσθετα εκδόθηκαν έπειτα από αυστηρή αξιολόγηση της ασφάλειας όλων των προσθέτων που έγινε από την ΕΕΑΔ προκειμένου στις ειδικές αυτές οδηγίες να περιληφθούν, και να μπορούν συνεπώς να χρησιμοποιηθούν στην Κοινότητα, μόνον τα πρόσθετα εκείνα των οποίων η χρήση τους στα τρόφιμα κρίνεται ακίνδυνη. Το παράρτημα II της οδηγίας 89/107/ΕΟΚ προβλέπει ότι "για να προσδιοριστούν οι ενδεχόμενες βλαβερές επιπτώσεις ενός προσθέτου ή των παραγώγων του, το πρόσθετο υποβάλλεται στις κατάλληλες δοκιμές και σε κατάλληλη τοξικολογική αξιολόγηση. Στην αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνονται επίσης υπόψη, π.χ., τυχόν σωρευτικά, συνεργιστικά ή ενισχυτικά αποτελέσματα της χρήσης του, καθώς και το φαινόμενο της δυσανεξίας του ανθρώπου έναντι ουσιών ξένων προς τον οργανισμό του". Η ΕΕΑΔ προέβη επανειλημμένα στην τοξικολογική αξιολόγηση των θειωδών, για τελευταία φορά σε γνώμη που εξέφρασε στις 25 Φεβρουαρίου(17). Οι δανικές αρχές στηρίζονται ακριβώς σε αυτή τη γνώμη για να καταγγείλουν τους κινδύνους υπέρβασης της ημερήσιας ανεκτής δόσης (ΗΑΔ) και τους κινδύνους αλλεργιών που σχετίζονται με την κατανάλωση θειωδών.

(24) Η αξιολόγηση της ασφάλειας ενός προσθέτου μπορεί να αναδείξει την ανάγκη θέσπισης ΗΑΔ για την προστασία της δημόσιας υγείας. Αυτή η ΗΑΔ αντιπροσωπεύει την ποσότητα που μπορεί να προσλαμβάνεται κατά μέσον όρο από έναν άνθρωπο κάθε ημέρα σε όλη τη ζωή του χωρίς κίνδυνο. Η ΗΑΔ, στην οποία συνήθης συντελεστής ασφαλείας είναι το 100 που μπορεί όμως να φθάσει και το 500, εκφράζεται σε χιλιοστόγραμμα ανά χιλιόγραμμο βάρους σώματος (mg/kg βσ). Για την έγκριση οποιουδήποτε προσθέτου τροφίμων και τον καθορισμό των συνθηκών του χρήσεως πρέπει στη συνέχεια να λαμβάνεται υπόψη η τεχνολογική ανάγκη αυτού του προσθέτου (αναγκαία δόση για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος) παράλληλα με την πιθανή ημερήσια παροχή προσθέτου από όλα τα βρώσιμα προϊόντα, για να ελέγχεται μήπως η εγκεκριμένη χρήση επισύρει τον κίνδυνο υπέρβασης της καθορισμένης ΗΑΔ για το υπόψη πρόσθετο.

(25) Στη γνώμη της που εξέφρασε στις 25 Φεβρουαρίου 1994, η ΕΕΑΔ ορίζει για τα θειώδη ως ΗΑΔ τα 0,7 mg/kg βσ την ημέρα(18), ποσότητα που αντιστοιχεί σε 49 mg/ημέρα για έναν ενήλικο (0,7 mg/kg × 70 kg) και 21 mg/ημέρα για ένα παιδί (0,7 mg/kg × 30 kg). Η τιμή αυτή αναφέρεται στη μη επιδρώσα δόση για το γαστρεντερικό σύστημα. Οι όροι χρήσεως των θειωδών που καθορίζονται στην οδηγία 95/2/ΕΚ μπορούν, σύμφωνα με τις δανικές αρχές, να οδηγήσουν σε υπέρβαση της ΗΑΔ. Οι δανικές αρχές αναφέρουν το παράδειγμα του κρασιού όπου η προσθήκη θειωδών επιτρέπεται μέχρι το ποσό των 160 mg/l(19). Η κατανάλωση δύο ποτηριών κρασί αντιστοιχεί σε πρόσληψη 40 mg θειωδών (25 cl × 160 mg/l) ποσότητα που δεν απέχει πολύ από την επιτρεπτή ημερήσια δόση για έναν ενήλικο. Οι δανικές αρχές εκτιμούν ότι κάθε συμπληρωματική έγκριση για χρήση θειωδών θα οδηγήσει σε υπέρβαση ή θα αυξήσει τον κίνδυνο υπέρβασης της ΗΑΔ.

(26) Εντούτοις, οι δανικές αρχές επιζητούν να καταστήσουν αυστηρότερο το πλαίσιο όχι των συνθηκών χρήσεως των θειωδών στο κρασί αλλά των συνθηκών χρήσεώς τους στα υπόλοιπα τρόφιμα που προβλέπονται στην οδηγία 95/2/ΕΚ. Για να καταστήσουν αυστηρότερους τους όρους χρήσεως των θειωδών, οι δανικές αρχές μείωσαν τον αριθμό των τροφίμων στα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα θειώδη. Έτσι, το δανικό διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 περιλαμβάνει μόνον 16 κατηγορίες τροφίμων στα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα θειώδη από τις 61 κατηγορίες που προβλέπει η οδηγία 95/2/ΕΚ.

(27) Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι δανικές αρχές δεν έχουν αιτιολογήσει τις επιλογές τους. Οι επιλογές τους μπορούν να θεωρηθούν αυθαίρετες, στο μέτρο που οι δανικές αρχές δεν αναφέρουν σε τι συνίσταται η τεχνολογική ανάγκη σε ορισμένες περιπτώσεις και γιατί δεν υφίσταται σε άλλες. Έτσι, οι δανικές αρχές απαγορεύουν τη χρήση θειωδών στη μουστάρδα, χωρίς να αναφέρουν στοιχεία για τα επίπεδα κατανάλωσης μουστάρδας στη Δανία, τείνοντας να δείξουν τη σπουδαιότητα αυτού του τροφίμου στις διατροφικές συνήθειες και κατά συνέπεια την ανάγκη να απαγορευτεί στο προϊόν αυτό η χρήση θειωδών για να μειωθεί η προσφερόμενη ποσότητα θειωδών στο όλο διατροφικό πλαίσιο. Για να καταστήσουν αυστηρότερους τους όρους χρήσεως των θειωδών, οι δανικές αρχές μείωσαν, όσον αφορά ορισμένα τρόφιμα, τις δόσεις χρησιμοποίησης των θειωδών(20). Το δανικό διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 καθορίζει την προστιθέμενη ποσότητα, αντίθετα με την οδηγία 95/2/ΕΚ που καθορίζει τη μέγιστη διαθέσιμη ποσότητα στο τελικό προϊόν(21). Έτσι, η χρήση θειωδών στους αφυδατωμένους κόκκους γεωμήλων επιτρέπεται στη Δανία μέχρι το ύψος των 100 mg/kg ενώ η οδηγία 95/2/ΕΚ επιτρέπει συνολική διαθέσιμη ποσότητα θειωδών 400 mg/kg. Οι δανικές αρχές δεν αιτιολόγησαν το μέτρο αυτό, ενώ δεν έχουν λάβει ειδικότερα υπόψη τους το γεγονός ότι η χρήση των θειωδών επιτρέπεται από την οδηγία 95/2/ΕΚ σε ορισμένα τρόφιμα, μεταξύ των οποίων και οι αφυδατωμένοι κόκκοι γεωμήλων, που καταναλίσκονται μόνον έπειτα από ψήσιμο ή αποκατάσταση. Για την ακρίβεια, οι επεξεργασίες αυτές μειώνουν ουσιαστικά την περιεκτικότητα σε θειώδη των τροφίμων με τη μορφή που καταναλίσκονται. Η Επιτροπή αμφισβητεί συνεπώς τις επιλογές των τροφίμων στα οποία μπορούν να χρησιμοποιούνται θειώδη τις οποίες έκαναν οι δανικές αρχές.

(28) Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι υπάρχει πάντοτε η δυνατότητα αναθεώρησης των κοινοτικών διατάξεων για τα θειώδη. Η ρήτρα ασφαλείας που προβλέπεται στο άρθρο 4 της οδηγίας 89/107/ΕΟΚ μπορεί να οδηγήσει σε τροποποίηση του θετικού καταλόγου. Το άρθρο 7 της οδηγίας 95/2/ΕΚ που επιβάλλει στα κράτη μέλη και στην Επιτροπή να επιβλέπουν την εξέλιξη της κατανάλωσης των προσθέτων θα πρέπει να επιτρέψει την επανεξέταση των συνθηκών χρήσεως των προσθέτων που προβλέπονται στην οδηγία και να οδηγήσει στην προσαρμογή της.

(29) Εκτός από το θέμα της υπέρβασης της ΗΑΔ, οι δανικές αρχές προβάλλουν και τον κίνδυνο αλλεργικών αντιδράσεων που προκαλούνται από τα θειώδη και που μπορούν να συμβούν ακόμη και σε ασθενή επίπεδα έκθεσης στην περίπτωση ορισμένων ατόμων με προδιάθεση. Οι δανικές αρχές στηρίζονται απευθείας στη γνώμη της ΕΕΑΔ της 25ης Φεβρουαρίου 1994, για να επιμείνουν στην ανάγκη περιορισμού της χρήσεως των θειωδών σε όσο το δυνατόν μικρότερο αριθμό τροφίμων και εξασφάλισης πληροφόρησης για τους καταναλωτές ως προς την παρουσία θειωδών στα τρόφιμα.

(30) Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι τα θειώδη, όπως και ορισμένα άλλα πρόσθετα, μπορεί να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις σε ορισμένα άτομα, αλλά υπενθυμίζει ότι οι αλλεργικοί αυτοί κίνδυνοι έχουν ληφθεί υπόψη στην κοινοτική νομοθεσία. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η κοινοτική νομοθεσία προσφέρει την κατάλληλη απάντηση στο πρόβλημα των διατροφικών αλλεργιών εν γένει. Ο κοινοτικός νομοθέτης αποδέχεται ότι είναι απολύτως θεμιτό να αποφεύγεται, στο μέτρο του δυνατού, να εκτίθενται τα άτομα αυτά σε κινδύνους αλλεργικών αντιδράσεων. Από την άλλη μεριά όμως, ο κοινοτικός νομοθέτης δεν έκρινε αναγκαίο να απαγορεύσει με γενικό τρόπο τη χρήση αυτών των αλλεργιογόνων συστατικών μεταξύ των οποίων και πρόσθετα όπως τα θειώδη. Η λύση που κρατήθηκε σε κοινοτικό επίπεδο είναι η πληροφόρηση των καταναλωτών: τα άτομα που έχουν αποδεδειγμένη αλλεργία σε ορισμένα συστατικά θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν για κατανάλωση τρόφιμα που δεν περιέχουν αυτά τα συστατικά. Η οδηγία 79/112/ΕΟΚ για την επισήμανση των τροφίμων(22) τους παρέχει αυτή τη δυνατότητα, γιατί προβλέπει την υποχρεωτική ένδειξη των συστατικών στην επισήμανση. Ειδικότερα, βάσει του άρθρου 6 της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ, όλα τα πρόσθετα που πληρούν μια τεχνολογική λειτουργία πρέπει αναγκαστικά να αναφέρονται στην επισήμανση. Έτσι, τα θειώδη εμφαίνονται στον κατάλογο των συστατικών. Η Επιτροπή εκτιμά λοιπόν ότι η υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία εξασφαλίζει στους καταναλωτές ή, όταν οι καταναλωτές αυτοί είναι παιδιά, στους γονείς τους ή στον περίγυρό τους, όπως π.χ. οι υπεύθυνοι των σχολικών ιδρυμάτων, επαρκώς σαφή και πλήρη πληροφόρηση σε ό,τι αφορά την παρουσία των θειωδών στα τρόφιμα.

(31) Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, σε ορισμένες υποθετικές περιπτώσεις, στην επισήμανση δεν αναγράφεται η παρουσία θειωδών. Μια περίπτωση είναι τα θειώδη τα οποία, αφού έχουν χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή τροφίμων, παραμένουν στο τελικό προϊόν χωρίς να πληρούν στο τελευταίο αυτό στάδιο κάποια τεχνολογική λειτουργία(23). Μια ακόμη περίπτωση είναι τα θειώδη που ανευρίσκονται σε πολλά τρόφιμα χωρίς να έχουν προστεθεί εκουσίως(24). Οι δύο αυτές χαρακτηριστικές περιπτώσεις αντιστοιχούν σε ελάχιστα υψηλές συγκεντρώσεις θειωδών οι οποίες, εντούτοις, μπορεί να προκαλέσουν αλλεργίες σε ορισμένα άτομα. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η δανική νομοθεσία δεν επιλύει το πρόβλημα αυτό που σχετίζεται με την απουσία επισήμανσης των θειωδών στις συγκεντρώσεις αυτές. Τη στιγμή αυτή βρίσκονται σε εξέλιξη, σε κοινοτικό επίπεδο, εργασίες που αποσκοπούν στο να καταστεί υποχρεωτική συστηματικά η επισήμανση των αλλεργιογόνων συστατικών όπως τα θειώδη στις παραπάνω περιπτώσεις. Η ενημέρωση του καταναλωτή για την παρουσία των θειωδών μπορεί επίσης να είναι ατελής στην περίπτωση των τροφίμων που προσφέρονται μη προσυσκευασμένα στον καταναλωτή. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το άρθρο 12 της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ αφήνει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να αποφασίζουν για τον τρόπο επισήμανσης αυτών των τροφίμων, όπως π.χ. την υποχρέωση ανάρτησης πινακίδων στα πωλούμενα χύμα προϊόντα με ορισμένες πληροφορίες για τα προϊόντα αυτά. Για την πλήρη ενημέρωση του συνόλου των καταναλωτών ως προς το περιεχόμενο ορισμένων τροφίμων, τα κράτη μέλη μπορούν να υποχρεώνουν τους εστιάτορες να αναγράφουν στον τιμοκατάλογο τα διάφορα συστατικά. Οι δανικές αρχές αναφέρονται, εξάλλου, στην περίπτωση των αλκοολούχων ποτών στην επισήμανση των οποίων δεν εμφανίζεται αναγκαστικά κατάλογος συστατικών. Η Επιτροπή επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι, για να δώσει συνέχεια στα προβλεπόμενα από το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ, υπέβαλε πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τροποποίηση της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ προκειμένου να καταστεί υποχρεωτική η ένδειξη των συστατικών στα αλκοολούχα ποτά(25). Η πρόταση αυτή οδηγίας αποτελεί συνέχεια άλλων προτάσεων που έχουν ήδη διατυπωθεί στο παρελθόν από την Επιτροπή αλλά που δεν είχαν αποτέλεσμα. Στα πλαίσια αυτά λοιπόν η Επιτροπή δεν αντιτίθεται στην υιοθέτηση από ορισμένα κράτη μέλη εθνικών νομοθεσιών που θα καθιστούν υποχρεωτική την ένδειξη των συστατικών στην επισήμανση ορισμένων αλκοολούχων ποτών.

(32) Με βάση τις πληροφορίες που δόθηκαν από τη Δανία, η Επιτροπή εξέτασε επίσης αν τα θειώδη δημιουργούν ιδιαίτερο πρόβλημα υγείας για το δανικό πληθυσμό, σε σχέση με τους πληθυσμούς των υπόλοιπων κρατών μελών. Οι δανικές αρχές, στο μνημόνιό τους, δεν αναφέρουν καμία επιδημιολογική μελέτη, ούτε έστειλαν στοιχεία για τη συχνότητα εμφάνισης διατροφικών αλλεργιών ή αλλεργιών στα πρόσθετα και, ειδικότερα, στα θειώδη, που να επιτρέπουν να γίνουν συγκρίσεις με στοιχεία μέσων όρων σχετικά με τον ευρωπαϊκό ή τον παγκόσμιο πληθυσμό, προκειμένου να εντοπιστεί αν ο δανικός πληθυσμός αντιμετωπίζει μια ειδική κατάσταση από πλευράς συχνότητας εμφάνισης αλλεργιών στα θειώδη. Από την πλευρά της, η Επιτροπή δεν γνωρίζει να υπάρχουν τέτοιες μελέτες σχετικά με τη Δανία, κάποιο άλλο κράτος μέλος ή κάποια τρίτη χώρα. Η Επιτροπή επεδίωξε επίσης να εμβαθύνει στην ανάλυση της καταστάσεως στηριζόμενη στην έκθεση που δημοσιεύτηκε από την ΕΕΑΔ στις 22 Σεπτεμβρίου 1995 σχετικά με τις αντιδράσεις στα τρόφιμα και τα συστατικά των τροφίμων(26). Στην έκθεση αυτή, η ΕΕΑΔ αναφέρει ότι σύμφωνα σε τις διαθέσιμες μελέτες από όλο τον κόσμο "η συχνότητα εμφάνισης διατροφικών αλλεργιών είναι σαφώς κατώτερη του 1 % στον ενήλικο πληθυσμό, ενώ μπορεί να είναι ελαφρώς ανώτερη στα παιδιά". Η ΕΕΑΔ αναφέρει διάφορες μελέτες που δείχνουν ότι η συχνότητα εμφάνισης στον πληθυσμό αλλεργιών όσον αφορά ειδικότερα τα πρόσθετα είναι κατώτερη του 0,1 % του πληθυσμού. Η ΕΕΑΔ προσθέτει όμως στην έκθεσή της ένα σημαντικό στοιχείο: γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, καθώς και διατροφικές συνήθειες μπορεί να αυξήσουν τη συχνότητα εμφάνισης διατροφικών αλλεργιών. Η ΕΕΑΔ αναφέρει επίσης την περίπτωση των περιοχών όπου τα αλλεργιογόνα καταναλίσκονται σε μεγάλη έκταση. Η ΕΕΑΔ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι "η συχνότητα εμφάνισης διατροφικών αλλεργιών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη γεωγραφική περιοχή". Η Επιτροπή οδηγήθηκε λοιπόν να ελέγξει εάν οι δανικές αρχές έχουν αποδείξει αποτελεσματικά την ύπαρξη και τη σπουδαιότητα τέτοιων παραγόντων, που σχετίζονται με τη γενετική, το περιβάλλον ή τις διατροφικές συνήθειες. Η Επιτροπή δεν εντόπισε στοιχεία στο μνημόνιο που να αποδεικνύουν την ύπαρξη τέτοιων παραγόντων. Έτσι, τα πληροφοριακά στοιχεία που διαθέτει η Επιτροπή δεν επιτρέπουν να συναγάγουμε ότι ο δανικός πληθυσμός αντιμετωπίζει κάποια ειδική κατάσταση σε σχέση με τους πληθυσμούς των υπόλοιπων κρατών μελών και, κυρίως, των αμέσως γειτονικών χωρών, από την πλευρά του θέματος των αλλεργιών που συνδέονται με τα θειώδη.

(33) Η Επιτροπή διαπιστώνει εξάλλου ότι τα κοινοποιηθέντα δανικά μέτρα δεν φαίνεται να είναι πρόσφορα σε σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο, κατά την έννοια ότι δεν είναι συνεπή με τον επιδιωκόμενο στόχο της προστασίας της δημόσιας υγείας. Πράγματι, τα περιοριστικά μέτρα αναφέρονται μόνον στα θειώδη. Τα θειώδη δεν είναι εντούτοις τα μόνα πρόσθετα που παρουσιάζουν αλλεργικούς κινδύνους. Μπορούμε επίσης να αναφέρουμε το παράδειγμα, στηριζόμενοι στην προαναφερθείσα έκθεση της ΕΕΑΔ της 22ας Σεπτεμβρίου 1995, των βενζοϊκών και ορισμένων χρωστικών, όπως οι αζωικές χρωστικές. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι διάφορες αυτές πηγές αλλεργιών δεν απετέλεσαν στη Δανία αντικείμενο περιορισμών του αυτού μεγέθους με εκείνους που εφαρμόζονται στα θειώδη.

(34) Με βάση όλα τα ανωτέρω στοιχεία, η Επιτροπή καταλήγει συνεπώς στο συμπέρασμα ότι τα δανικά μέτρα, έστω και αν διαπνέονται από θεωρήσεις σχετικές με τη δημόσια υγεία, δεν δικαιολογούνται κατά κανένα τρόπο από την ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας.

ii) Οι περιπτώσεις των νιτρωδών και των νιτρικών

(35) Οι δανικές αρχές επιθυμούν να διατηρήσουν τις περιοριστικές τους διατάξεις στη χρήση των νιτρωδών και των νιτρικών στα προϊόντα κρέατος. Οι όροι χρήσεως των προσθέτων αυτών στα τυριά καθώς και στα ψάρια που προβλέπονται από την οδηγία 95/2/ΕΚ δεν τίθενται υπό συζήτηση. Το δανικό διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 επιτρέπει τη χρήση νιτρωδών στα προϊόντα κρέατος που προβλέπονται από την οδηγία 95/2/ΕΚ σε όρια τα οποία είναι κατά μέσον όρο κατώτερα από το μισό εκείνων που προβλέπονται από την οδηγία, πλην ειδικότερα στην περίπτωση του μπέικον τύπου Wiltshire και λουκάνικου από κρέας ρολό (rullepølse), στα οποία τα νιτρώδη μπορούν να χρησιμοποιούνται σε δόσεις παρόμοιες με εκείνες που προβλέπονται από την οδηγία. Η χρήση νιτρικών δεν επιτρέπεται από το διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 σε κανένα από τα προϊόντα που προβλέπονται από την οδηγία, πλην της περίπτωσης του μπέικον τύπου Wiltshire, σε δόσεις παραπλήσιες με εκείνες που προβλέπονται από την οδηγία. Οι δανικές αρχές επιθυμούν να εφαρμόσουν τα περιοριστικά τους μέτρα, εκτιμώντας ότι η χρήση των νιτρωδών και των νιτρικών στα προϊόντα κρέατος, υπό τις συνθήκες που προβλέπονται από την οδηγία 95/2/ΕΚ δεν είναι αναγκαία από τεχνολογικής απόψεως και ότι τα πρόσθετα αυτά παρουσιάζουν κινδύνους για την υγεία(27).

(36) Στα προϊόντα κρέατος, τα νιτρώδη και τα νιτρικά χρησιμοποιούνται ως συντηρητικά(28) για να εμποδίσουν ή να σταματήσουν την ανάπτυξη ανεπιθύμητων μικροοργανισμών, όπως του Clostridium botulinum, βακτήριο που είναι υπεύθυνο για την αλλαντίαση, και του Staphilococcus aureus. Οι δανικές αρχές δεν αρνούνται ότι τα νιτρώδη και τα νιτρικά εκπληρώνουν την τεχνολογική αυτή λειτουργία, θεωρούν όμως ότι τα επίπεδα χρήσεως αυτών των προσθέτων που καθορίζονται στην οδηγία 95/2/ΕΚ υπερβαίνουν τα αναγκαία επίπεδα για την εκπλήρωση αυτής της τεχνολογικής ανάγκης. Ο περιορισμός των συνθηκών χρήσεως των νιτρωδών και των νιτρικών στα αυστηρώς αναγκαία επίπεδα επιβάλλεται εξάλλου ακόμη περισσότερο από τη στιγμή που υπάρχουν ιδιαίτεροι κίνδυνοι για την υγεία που συνδέονται με αυτά τα πρόσθετα(29). Οι δανικές αρχές παραπέμπουν σε εκθέσεις του δανικού εθνικού οργανισμού για τη διατροφή που δείχνουν ότι οι περιοριστικές συνθήκες χρήσεως των νιτρωδών και των νιτρικών που ισχύουν στη Δανία ήδη πριν από την υιοθέτηση της οδηγίας 95/2/ΕΚ κατ' ουδένα τρόπο οδήγησαν στην εμφάνιση κρουσμάτων αλλαντιάσεως στον πληθυσμό. Δανικές εμπειρίες στη φάση της παραγωγής, που στηρίζονται κυρίως στην εφαρμογή του συστήματος HACCP(30) σε θέματα υγιεινής, δείχνουν ότι τα επίπεδα χρήσεως των νιτρωδών και των νιτρικών στα προϊόντα κρέατος που προβλέπονται από τη δανική νομοθεσία είναι ικανά από τεχνολογικής απόψεως.

(37) Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται τη θέση των δανικών αρχών και θεωρεί ότι οι όροι χρήσεως των νιτρωδών και των νιτρικών στα προϊόντα κρέατος που ορίζονται στην οδηγία 95/2/ΕΚ ανταποκρίνονται στα αναγκαία από τεχνολογικής απόψεως επίπεδα για την επίτευξη των επιθυμητών στόχων. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι το δανικό διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 επιτρέπει τα νιτρώδη και τα νιτρικά, υπό συνθήκες παρόμοιες με εκείνες της οδηγίας 95/2/ΕΚ, σε δύο τύπους προϊόντων κρέατος: το μπέικον τύπου Wiltshire και το λουκάνικο από κρέας ρολό (rullepølse). Οι δανικές αρχές δεν εξήγησαν γιατί τα προϊόντα αυτά, τα οποία μάλιστα είναι παραδοσιακά δανικά προϊόντα, χρειάζονται υψηλότερες δόσεις νιτρωδών και νιτρικών σε σχέση με τα υπόλοιπα προϊόντα κρέατος. Η Επιτροπή δεν βλέπει ουσιαστικές διαφορές μεταξύ αυτών των κατηγοριών προϊόντων που μπορούν να αιτιολογήσουν μια τέτοια διακριτική αντιμετώπιση.

(38) Η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι οι όροι χρήσεως των νιτρωδών και των νιτρικών στα προϊόντα κρέατος δεν υπερσκελίζουν τους όρους που είναι αναγκαίοι για την εκπλήρωση της τεχνολογικής τους λειτουργίας. Τα νιτρώδη και τα νιτρικά που χρησιμοποιούνται στα προϊόντα κρέατος αποσκοπούν στην παρεμπόδιση ή την αναστολή της ανάπτυξης ανεπιθύμητων μικροοργανισμών όπως το Clostridium botulinum. Η μόλυνση των προϊόντων κρέατος από αυτό το βακτήριο μπορεί να επέλθει σε όλη την έκταση της διατροφικής αλυσίδας, ιδιαίτερα στο στάδιο του τεμαχισμού, της διεργασίας παραγωγής, καθώς και στο στάδιο της κατανάλωσης(31). Τα επίπεδα των νιτρωδών και των νιτρικών πρέπει λοιπόν να υπολογίζονται με τρόπο ώστε τα πρόσθετα αυτά να εκπληρώνουν το ρόλο τους ως συντηρητικών μέχρι το τελευταίο αυτό στάδιο της διατροφικής αλυσίδας. Όμως, από τη στιγμή ήδη της προσθήκης τους στα προϊόντα κρέατος, οι ποσότητες των νιτρωδών και των νιτρικών μειώνονται σημαντικά με το πέρασμα του χρόνου μετατρεπόμενα σε νιτροζαμίνες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η οδηγία 95/2/ΕΚ καθορίζει ταυτόχρονα την ενδεικτική δόση προσθήκης και την εναπομένουσα ποσότητα. Το δανικό διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996 είναι πιο περιοριστικό από την οδηγία 95/2/ΕΚ: καθορίζει μόνον τις προστιθέμενες ποσότητες νιτρωδών και νιτρικών που είναι σε γενικές γραμμές χαμηλότερες από τις ενδεικτικές δόσεις προσθήκης που ορίζονται στην οδηγία. Το διάταγμα δεν διασφαλίζει λοιπόν την ικανή παρουσία προσθέτων στα προϊόντα στο τέλος της διατροφικής αλυσίδας για την εκπλήρωση της τεχνολογικής τους αποστολής, δηλαδή την εξασφάλιση της μικροβιολογικής ασφάλειας των προϊόντων.

(39) Οι δανικές αρχές βασίζονται στις γνώμες της ΕΕΑΔ της 19ης Οκτωβρίου 1990(32) και της 22ας Σεπτεμβρίου 1995(33) για να καταδείξουν τους σοβαρούς κινδύνους για την υγεία που προέρχονται από τα νιτρώδη και τα νιτρικά. Οι δανικές αρχές αναφέρονται ιδιαίτερα στην τελευταία γνώμη της ΕΕΑΔ η οποία, δεδομένου ότι έχει εκφραστεί μετά την υιοθέτηση της οδηγίας 95/2/ΕΚ, μπορεί συνεπώς να προσφέρει νέα στοιχεία που μπορούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση ορισμένες πλευρές αυτής της οδηγίας. Στη γνώμη αυτή της 22ας Σεπτεμβρίου 1995, η ΕΕΑΔ, αφού υπενθυμίζει ότι μετά την προσθήκη τους σε ένα προϊόν κρέατος τα νιτρικά μετατρέπονται σε νιτρώδη και τα νιτρώδη οδηγούν στο σχηματισμό νιτροζαμινών, τονίζει ότι "υπάρχει εμφανής σχέση μεταξύ της προσθήκης νιτρωδών για τη συντήρηση του κρέατος και του σχηματισμού πτητικών νιτροζαμινών". Οι νιτροζαμίνες είναι γονιδιοτοξικές καρκινογόνες ουσίες. Σε αυτές τις ουσίες, δεν υπάρχει κανένα όριο κάτω από το οποίο να αποκλείεται η δημιουργία καρκινικών κυττάρων και όγκων. Πρέπει λοιπόν να μειωθεί η έκθεση στις προσχηματισμένες νιτροζαμίνες που υπάρχουν στα τρόφιμα, χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα τεχνολογικά μέσα ώστε να φθάσουμε στο αναγκαίο ελάχιστο επίπεδο για την επίτευξη της επιθυμητής συντηρητικής δράσης και τη διασφάλιση της μικροβιολογικής ασφάλειας.

(40) Οι δανικές αρχές εκτιμούν ότι η κοινοτική νομοθεσία δεν ανταποκρίνεται στο στόχο αυτό προστασίας της υγείας, επειδή ακολουθεί ακατάλληλη μεθοδολογία. Οι δανικές αρχές υπενθυμίζουν ότι δεν υπάρχει σχέση μεταξύ της προστιθέμενης ποσότητας νιτρωδών και νιτρικών και των υπολειμμάτων που μπορούν να ανιχνευτούν στο έτοιμο για κατανάλωση τρόφιμο, υπάρχει όμως "εμφανής σχέση" μεταξύ της προστιθέμενης ποσότητας και του σχηματισμού νιτροζαμινών. Σύμφωνα με τις δανικές αρχές, για να είναι αιτιολογημένη μια νομοθεσία από υγιεινολογικής πλευράς πρέπει να βασίζεται σε περιορισμό της προστιθέμενης ποσότητας και όχι σε περιορισμό της υπολειμματικής ποσότητας. Η οδηγία όμως 95/2/ΕΚ, ακριβώς, προσδιορίζει ενδεικτικά μόνο τις δόσεις προσθήκης. Για τον προσδιορισμό ορίου για την υπολειμματική ποσότητα πρέπει να καθοριστεί ταυτόχρονα και όριο για την προστιθέμενη ποσότητα. Οι δανικές αρχές θεωρούν ότι, εκτός από την ακολουθούμενη μεθοδολογία, οι τιμές των μέγιστων συγκεντρώσεων νιτρωδών και νιτρικών που προβλέπονται στην οδηγία είναι πολύ υψηλές σε σχέση με την ελάχιστη αναγκαία για την επίτευξη συντηρητικής δράσης και την εξασφάλιση της μικροβιολογικής ασφάλειας. Οι δανικές αρχές καταλήγουν λοιπόν ότι υπάρχει πιθανότητα υπέρβασης της ΗΑΔ. Δεν δίνουν όμως κανένα ακριβές στοιχείο αλλά απλώς αναφέρονται στην ΕΕΑΔ η οποία στη γνώμη της, της 22ας Σεπτεμβρίου 1995, αναφέρει ότι "αν τα επίπεδα των υπολειμμάτων νιτρωδών είναι στο ίδιο ύψος με εκείνα που επιτρέπονται από την οδηγία 95/2/ΕΚ, μπορεί να υπάρξει υπέρβαση της ΗΑΔ".

(41) Η Επιτροπή διαπιστώνει, κατά πρώτον, ότι τα δανικά μέτρα δεν εμφανίζονται συνεπή με τον δηλούμενο στόχο της προστασίας της υγείας αφού, κατά κανένα τρόπο, δεν οδηγούν στην αποφυγή σχηματισμού νιτροζαμινών στα προϊόντα ευρείας κατανάλωσης στη Δανία, όπως το μπέικον τύπου Wiltshire, το λουκάνικο ρολό και το δανικό ζυμωμένο σαλάμι, αφού η χρήση νιτρωδών και νιτρικών στα προϊόντα αυτά, με το δανικό διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1996, επιτρέπεται υπό συνθήκες παρόμοιες με εκείνες που προβλέπονται στην κοινοτική νομοθεσία.

(42) Η Επιτροπή εξέτασε, στη συνέχεια, με ιδιαίτερη προσοχή τα βασικά προβλήματα που προβάλλονται από τις δανικές αρχές. Η ΕΕΑΔ, στη γνώμη της του 1990, είχε ήδη αναφερθεί στη σχέση μεταξύ νιτρωδών και νιτροζαμινών και συνιστούσε τη μείωση, στο μέτρο του δυνατού, των επιπέδων νιτρωδών και νιτρικών στα τρόφιμα για να περιοριστεί η έκθεση του καταναλωτή στις προσχηματισμένες νιτροζαμίνες. Η ΕΕΑΔ ανέφερε την έλλειψη επιστημονικών δεδομένων σχετικά με το σχηματισμό των νιτροζαμινών, ιδιαίτερα στο θέμα των ενδογενών νιτροζαμινών που προέρχονται κυρίως από νιτρώδη που βρίσκονται σε φυσική κατάσταση στο σάλιο. Η οδηγία 95/2/ΕΚ υιοθετήθηκε λαμβάνοντας υπόψη όλα αυτά τα ζητήματα που τίθενται από την ΕΕΑΔ. Στη γνώμη της του 1995, η ΕΕΑΔ επανέλαβε τους όρους της γνώμης της του 1990. Εάν το μνημόνιο των δανικών αρχών περιείχε στοιχεία που μπορούσαν να βοηθήσουν στη διεξαγωγή νωρίτερα νέων αξιολογήσεων, η ΕΕΑΔ θα είχε επιληφθεί αμέσως του φακέλου. Η Επιτροπή διαπιστώνει όμως ότι δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο με τις πληροφορίες που κοινοποιήθηκαν από τις δανικές αρχές. Η Επιτροπή επιμένει στην ευθύνη που έχει ο νομοθέτης, κοινοτικός ή εθνικός, στο θέμα της διαχείρισης κινδύνων. Για την ακρίβεια, ο κοινοτικός νομοθέτης καθόρισε τα επίπεδα των νιτρικών και των νιτρωδών στα προϊόντα κρέατος για να φθάσει στον επιδιωκόμενο τεχνολογικό σκοπό και ταυτόχρονα να επιτύχει το στόχο της προστασίας της δημόσιας υγείας. Δεδομένου ότι τα νιτρώδη και τα νιτρικά είναι στην πράξη ισχυροί αναστολείς του πολλαπλασιασμού του Clostridium botulinum, τα πρόσθετα αυτά συμβάλλουν αποτελεσματικά στην αποφυγή περιπτώσεων αλλαντίασης. Η τεχνολογική αυτή ανάγκη, την οποία οι δανικές αρχές δεν αμφισβητούν για ορισμένα προϊόντα όπως το μπέικον τύπου Wiltshire, θεωρείται από την Επιτροπή καθοριστική από υγιεινολογικής απόψεως. Τα επίπεδα χρήσης αυτών των προσθέτων υπολογίστηκαν για την επίτευξη αυτού του υγιεινολογικού σκοπού. Από την άλλη μεριά, δεν αποκλείεται στο μέλλον αυτά τα επίπεδα χρήσεως να μπορέσουν να χαμηλώσουν σε κοινοτικό επίπεδο, λαμβάνοντας υπόψη την πιθανή ανάπτυξη της προσέγγισης HACCP στο θέμα της υγιεινής των προϊόντων κρέατος(34).

(43) Όσον αφορά την υπέρβαση της ΗΑΔ, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ΕΕΑΔ καθόρισε την ΗΑΔ για τα νιτρικά, στα 5 mg/kg βσ και την ΗΑΔ για τα νιτρώδη, εκφραζόμενη σε νιτρώδες νάτριο, στα 0,1 mg/kg βσ. Η ημερήσια αποδεκτή δόση για έναν ενήλικο είναι στη μια περίπτωση 350 mg (5 mg/kg × 70 kg) και στην άλλη 7 mg (0,1 mg/kg × 70 kg). Για την πρόσληψη αυτής της αποδεκτής ημερήσιας δόσης, ένας ενήλικος θα πρέπει να καταναλώνει κάθε ημέρα στη μεν πρώτη περίπτωση περίπου 1400 g προϊόντων αλλαντοποιίας (350 mg/kg / 250 mg/kg) στη δε άλλη 40 g μπέικον (7 mg/kg / 175 mg/kg). Οι τιμές που αναφέρονται στα νιτρικά αποκλείουν εκ των προτέρων τους κινδύνους υπέρβασης της ΗΑΔ(35). Όσον αφορά τα νιτρώδη, οι δανικές αρχές δεν παρουσιάζουν κανένα στοιχείο για τα επίπεδα κατανάλωσης στη Δανία προϊόντων κρέατος που περιέχουν νιτρώδη. Αν υπήρχαν τέτοια στοιχεία, θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν τα περιοριστικά μέτρα και να οδηγηθούμε ακόμη και σε προσαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας σε αυτό το σημείο. Οι δανικές όμως αρχές, στο υπόμνημά τους, δεν αναφέρουν καμία μελέτη που να επιτρέπει να γίνουν συγκρίσεις με τα μέσα δεδομένα που αφορούν τον ευρωπαϊκό ή παγκόσμιο πληθυσμό, για να προσδιοριστεί αν ο δανικός πληθυσμός αντιμετωπίζει κάποια ειδική κατάσταση από πλευράς κινδύνων που μπορούν να παρουσιαστούν από τη χρήση νιτρωδών και νιτρικών. Η Επιτροπή υπενθυμίζει στο σημείο αυτό ότι η αναθεώρηση της οδηγίας 95/2/ΕΚ θα μπορούσε να γίνει για διάφορους λόγους. Η ρήτρα ασφαλείας που προβλέπεται στο άρθρο 4 της οδηγίας 89/107/ΕΟΚ μπορεί να οδηγήσει στην τροποποίηση του θετικού καταλόγου. Το άρθρο 7 της οδηγίας 95/2/ΕΚ που επιβάλλει στα κράτη μέλη και την Επιτροπή να παρακολουθούν την εξέλιξη της κατανάλωσης προσθέτων θα μπορούσε να επιτρέψει την επανεξέταση των συνθηκών χρήσεως των προσθέτων που προβλέπονται στην οδηγία. Επομένως, αναθεώρηση της οδηγίας 95/2/ΕΚ θα μπορούσε να γίνει βάσει οποιουδήποτε νέου πληροφοριακού στοιχείου, όπως ακριβείς μελέτες για τα επίπεδα κατανάλωσης τροφίμων που μπορεί να περιέχουν νιτρώδη και νιτρικά και την ενδεχόμενη ανάγκη εισαγωγής συμπληρωματικών περιορισμών στους όρους χρήσεως των νιτρωδών, προκειμένου οι καταναλωτές να μην υπερβαίνουν την ΗΑΔ. Δεν συμβαίνει όμως κάτι τέτοιο στην περίπτωση των πληροφοριών που κοινοποιήθηκαν από τη Δανία στα πλαίσια της αίτησής της για παρέκκλιση. Κανένα κράτος μέλος δεν έχει εξάλλου στείλει μέχρι σήμερα στην Επιτροπή πληροφορίες για το ζήτημα αυτό.

(44) Επομένως, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα δανικά μέτρα έχουν ως στόχο την προστασία της δημόσιας υγειας, υπερβάλλουν όμως τα αναγκαία επίπεδα για την επίτευξη αυτού του στόχου.

β) Απουσία αυθαίρετων διακρίσεων

(45) Δεδομένου ότι τα υπό συζήτηση μέτρα δεν δικαιολογούνται από την ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας, η Επιτροπή δεν χρειάζεται να ελέγξει αν πληρούται αυτή η συνθήκη.

γ) Απουσία συγκεκαλυμμένων περιορισμών στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών

(46) Δεδομένου ότι τα υπό συζήτηση μέτρα δεν δικαιολογούνται από την ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας, η Επιτροπή δεν χρειάζεται να ελέγξει αν πληρούται αυτή η συνθήκη.

δ) Απουσία εμποδίων στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς

(47) Δεδομένου ότι τα υπό συζήτηση μέτρα δεν δικαιολογούνται από την ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας, η Επιτροπή δεν χρειάζεται να ελέγξει αν πληρούται αυτή η συνθήκη.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

(48) Με βάση τις ανωτέρω εκτεθείσες σκέψεις, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι εθνικές διατάξεις που κοινοποιήθηκαν από το Βασίλειο της Δανίας κατ' εφαρμογή του παλαιού άρθρου 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ, σχετικά με τους όρους χρήσεως των θειωδών, νιτρωδών και νιτρικών στα τρόφιμα, έστω κι αν στοχεύουν στην προστασία της υγείας των ανθρώπων, στόχο που αποτελεί μια από τις επιτακτικές ανάγκες που προβλέπονται στο άρθρο 30 της συνθήκης ΕΚ (παλαιό άρθρο 36 της συνθήκης), δεν είναι εντούτοις αιτιολογημένες, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι δεν είναι αυστηρά αναγκαίες για την επίτευξη αυτού του στόχου. Η Επιτροπή έχει επομένως βάσιμους λόγους να θεωρήσει ότι αυτές οι κοινοποιηθείσες εθνικές διατάξεις δεν μπορούν να εγκριθούν,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Οι δανικές εθνικές διατάξεις που παρεκκλίνουν από την οδηγία 95/2/ΕΚ, κοινοποιήθηκαν βάσει του παλαιού άρθρου 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ και εξετάστηκαν από την Επιτροπή στα πλαίσια του άρθρου 95 παράγραφοι 4 και 6 της συνθήκης ΕΚ, δεν εγκρίνονται.

Άρθρο 2

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Δανίας.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 1999.

Για την Επιτροπή

Erkki LIIKANEN

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ L 40 της 11.2.1989, σ. 27· οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 94/34/ΕΚ (ΕΕ L 237 της 10.9.1994, σ. 1).

(2) Οδηγία 94/35/ΕΚ για τα γλυκαντικά (ΕΕ L 237 της 10.9.1994, σ. 3)· οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 96/83/ΕΚ (ΕΕ L 48 της 19.2.1997, σ. 16)· οδηγία 94/36/ΕΚ για τις χρωστικές (ΕΕ L 237 της 10.9.1994, σ. 13)· οδηγία 95/2/ΕΚ (ΕΕ L 61 ης 18.3.1995, σ. 1)· οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 98/72/ΕΚ (ΕΕ L 295 της 4.11.1998, σ. 18).

(3) Sundhedsministeriets bekendtgørelse nr. 1055 af 18.12.1995 om tilsætningsstoffrer til levnedsmidler. Sundhedsmin., j.nr. 95-3400-24. Levnedsmiddelstyrelsen, j.nr. 100-0066. Lovtidende A hæfte 198 udgivet den 30.12.1995 s. 5571. GBEK.

(4) Fortegnelse over tilsætningsstoffer til levnedsmidler-Positivlisten (Levnedsmiddelstyrelsen Sundhedsministeriet). Publikation Nr. 231, december 1995.

(5) Lovtidende A 1996 hæfte 145 udgivet den 23.9.1996 s. 5089. GBEK.

(6) Ο όρος "θειώδη" στην παρούσα απόφαση καλύπτει τόσο τον θειώδη ανυδρίτη όσο και τα θειώδη.

(7) Τα αποσπάσματα αυτά της οδηγίας περιλαμβάνονται εν είδει πληροφόρησης. Δεν δημιουργούν κανένα δίκαιο ή υποχρέωση πέραν εκείνων που απορρέουν από το κείμενο τηε οδηγίας, όπως δημοσιεύτηκε ολόκληρο στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Μόνον αυτό το κείμενο είναι επίσημο.

(8) Τα αποσπάσματα αυτά της δανικής νομοθεσίας περιλαμβάνονται εν είδει πληροφόρησης. Δεν δημιουργούν κανένα δίκαιο ή υποχρέωση πέραν εκείνων που απορρέουν από τα νομικά κείμενα που έχουν εκδοθεί νομίμως και δημοσιευτεί στην επίσημη δανική εφημερίδα. Μόνον τα τελευταία αυτά κείμενα είναι επίσημα.

(9) Βλέπε αιτολογική σκέψη 4 της παρούσας απόφασης.

(10) Βλέπε υποσημείωση 7 της παρούσας απόφασης.

(11) Βλέπε υποσημείωση 4 της παρούσας απόφασης.

(12) Βλέπε υποσημείωση 8 της παρούσας απόφασης.

(13) Βλέπε αιτιολογική σκέψη 3 της παρούσας απόφασης.

(14) 'Μνημόνιο για την αξιολόγηση της ασφάλειας και άλλων πτυχών της χρήσης νιτρικών και θειωδών στα τρόφιμα', εφεξής αναφερόμενο ως 'μνημόνιο'.

(15) Βλέπε ορισμούς των συντηρητικών και των αντιοξειδωτικών στην αιτιολογική σκέψη 4.

(16) Άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο β) της οδηγίας 95/2/ΕΚ.

(17) Εκθέσεις της ΕΕΑΔ, 35η σειρά.

(18) Στην προηγούμενη γνώμη της για τα θειώδη που εκφράστηκε το 1981, η ΕΕΑΔ είχε κρίνει ότι δεν ήταν αναγκαίο να καθοριστεί ΗΑΔ.

(19) Η οδηγία 95/2/ΕΚ παραπέμπει κυρίως στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 822/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987, για την κοινή οργάνωση αγοράς του αμπελοοινικού τομέα (ΕΕ L 84 της 27.3.1987, σ. 1) όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1627/98 του Συμβουλίου (ΕΕ L 210 της 28.7.1998, σ. 8).

Ο εν λόγω κανονισμός προβλέπει στο άρθρο 65 ότι η συνολική συγκέντρωση του θειώδους ανυδρίτη στους οίνους tranquille "δεν μπορεί να υπερβαίνει (...) τα 160 mg ανά λίτρο για τους ερυθρούς οίνους, και τα 210 mg ανά λίτρο για τους λευκούς και τους ροζέ οίνους".

(20) Δεν προβλέπεται γενική μείωση των δόσεων χρήσεως των θειωδών στα τρόφιμα. Οι δόσεις χρήσεως που προβλέπονται στην οδηγία υπολογίστηκαν για την επίτευξη δράσεων ανάλογων με την τεχνολογική λειτουργία των προσθέτων αυτών.

Πέραν αυτών των δόσεων, δεν επιτυγχάνονται τα επιθυμητά αποτελέσματα.

(21) Παράρτημα III μέρος Β υποσημείωση 1 της οδηγίας 95/2/ΕΚ. Έτσι, για τα ξηρά μπισκότα, η αποδεκτή ποσότητα στο δανικό διάταγμα είναι εκ τούτου ανώτερη από εκείνη της οδηγίας 95/2/ΕΚ. Οι δανικές αρχές δεν προσδιορίζουν πόσο αλλά μόνον ότι η μέγιστη δόση στο τελικό προϊόν να μην είναι ανώτερη από εκείνη που ορίζεται στο κοινοτικό κείμενο.

(22) ΕΕ L 33 της 8.2.1979, σ. 1· οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 97/4/ΕΚ (ΕΕ L 43 της 14.2.1997, σ. 21).

(23) Άρθρο 6 παράγραφος 4 στοιχείο γ) σημείο ii) της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ. Εκτός από τα τρόφιμα στα οποία έχουν εφαρμογή οι διατάξεις της οδηγίας 95/2/ΕΚ για τα θειώδη, θειώδη μπορούν να μεταφερθούν νομίμως σε ορισμένα άλλα τρόφιμα σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 1 αυτής της οδηγίας, κατ' εφαρμογή της αρχής του carry over.

(24) Το παράρτημα III μέρος Β υποσημείωση 2 της οδηγίας 95/2/ΕΚ ορίζει, για τους λόγους αυτούς, ότι τα θειώδη των οποίων η συγκέντρωση δεν υπερβαίνει τα 10 mg/kg δεν θεωρούνται ως υφιστάμενα στο τελικό προϊόν.

(25) Πρόταση οδηγίας που δημοσιεύτηκε στην ΕΕ C 106 της 4.4.1997, σ. 5.

(26) Εκθέσεις της ΕΕΑΔ, 37η σειρά.

(27) Δεν πληρούνται συνεπώς οι δύο πρώτες από τις τρεις σωρευτικές συνθήκες για την έγκριση των προσθέτων, που προβλέπονται στην οδηγία 89/107/ΕΟΚ.

(28) Ο τεχνολογικός σκοπός αυτών των προσθέτων είναι η παράταση του χρόνου διατηρήσεως των τροφίμων προστατεύοντάς τα από αλλοιώσεις που οφείλονται στους μικροοργανισμούς, σύμφωνα με τον ορισμό των συντηρητικών του άρθρου 1 παράγραφος 3 στοιχείο α) της οδηγίας 95/2/ΕΚ. Η χρήση των νιτρωδών και των νιτρικών έχει επίσης άμεσες συνέπειες στον καθορισμό της οριακής ημερομηνίας κατανάλωσης του προϊόντος, στο μέτρο που αυτά επιτρέπουν την κατακράτηση του νερού που περιέχεται φυσιολογικά στο προϊόν κρέατος για τη διατήρηση των οργανοληπτικών του ιδιοτήτων, ιδιαιτέρως του αρώματος, του χρώματος και της υφής του.

(29) Οι κίνδυνοι αυτοί περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 35 και επόμενες της παρούσας απόφασης.

(30) HACCP σημαίνει το σύστημα "Hazard analysis and critical control point" (ανάλυση κινδύνων και κρίσιμα σημεία ελέγχου) - Βλέπε άρθρο 3 της οδηγίας 93/43/ΕΟΚ σχετικά με την υγιεινή των τροφίμων (ΕΕ L 175 της 19.7.1993, σ. 1). Η οδηγία δεν αφορά εντούτοις τα προϊόντα κρέατος στα στάδια πριν από την πώληση στον τελικό καταναλωτή.

(31) Μόλυνση που προκαλείται από το χειρισμό του προϊόντος από τον καταναλωτή.

(32) Εκθέσεις της ΕΕΑΔ, 26η σειρά.

(33) Εκθέσεις της ΕΕΑΔ, 38η σειρά.

(34) Βλέπε υποσημείωση 33 της παρούσας απόφασης. Τη στιγμή αυτή βρίσκονται σε εξέλιξη σε κοινοτικό επίπεδο εργασίες για να εξεταστεί η δυνατότητα ανάπτυξη της προσέγγισης HACCP όσον αφορά τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης που δεν καλύπτονται από την οδηγία 93/43/ΕΟΚ.

(35) Οι όροι χρήσεως των νιτρικών καθορίστηκαν λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα το ότι η χρήση τους ως πρόσθετα στα τρόφιμα συμβάλλει πολύ λίγο στη συνολική πρόσληψη, αφού το μεγαλύτερο μέρος της προέρχεται από τα λαχανικά και το νερό.