*****

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 7ης Οκτωβρίου 1981

σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ (IV/29.491 - Bandengroothandel Frieschebrug BV/NV Nederlandsche Banden-Industrie Michelin)

(Το κείμενο στην ολλανδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(81/969/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος, και ιδίως το άρθρο 86,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962 (1), και ιδίως τα άρθρα 3 και 15,

την αίτηση που υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 29 Ιουλίου 1977, βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού αριθ. 17, από την εταιρεία Bandengroothandel Frieschebrug, Alkmaar, Nederlands, η οποία ζητεί από την Επιτροπή να διαπιστώσει παράβαση των διατάξεων του άρθρου 86 της συνθήκης,

την απόφαση της Επιτροπής της 19ης Φεβρουαρίου 1980 περί κινήσεως της σχετικής διαδικασίας,

κατόπιν ακροάσεως των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων σύμφωνα με το άρθρο 19 του κανονισμού αριθ. 17 και τις διατάξεις του κανονισμού αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 (2),

τη γνώμη της Συμβουλευτικής Επιτροπής Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων, η οποία ελήφθη στις 19 και 20 Μαΐου 1981 σύμφωνα με το άρθρο 10 του κανονισμού αριθ. 17,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα πραγματικά και νομικά ζητήματα:

Ι

ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1. Η διαδικασία αναφέρεται σε ορισμένα σημεία της εμπορικής πολιτικής που έχει ακολουθήσει η NV Nederlandsche Banden-Industrie Michelin (καλούμενη στο εξής «ΝΒΙΜ») στην ολλανδική αγορά καινουργών ελαστικών αντικαταστάσεως για φορτηγά και λεωφορεία, μέχρι και το 1980.

Α. Κύρια χαρακτηριστικά της αγοράς ελαστικών

2. Η βιομηχανία ελαστικών περιλαμβάνει την κατασκευή εσωτερικών αεροθαλάμων και σκελετών και την αναγόμωση φθαρμένων σκελετών ελαστικών. Η παρούσα διαδικασία αφορά μόνο τους σκελετούς ελαστικών.

Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ διαφορετικών ειδών ελαστικών, προοριζομένων για διαφορετικούς τύπους οχημάτων:

- ελαφρά ελαστικά για επιβατικά αυτοκίνητα,

- ελαστικά για μικρά κλειστά εμπορικά οχήματα και ελαφρά εμπορικά οχήματα,

- βαρέα ελαστικά για φορτηγά και λεωφορεία,

- ελαστικά για γεωργικούς ελκυστήρες, για μηχανήματα οδοποιίας και ισοπεδώσεως, για αεροπλάνα κλπ.

Η διαφορά που υπάρχει μεταξύ αυτών των ειδών ελαστικών αντικατοπτρίζεται επίσης στην τιμή μονάδας, η οποία, για τα ελαστικά φορτηγών και λεωφορείων, είναι περισσότερο από πενταπλάσια από την τιμή των ελαστικών επιβατικών αυτοκινήτων, για τις πιο συνήθεις διαβάσεις.

Κάθε είδος ελαστικού περιλαμβάνει ευρύ φάσμα τύπων που διαφέρουν κατά την ποιότητα, τη γόμωση και τις διαστάσεις. Φυσικά η επιλογή συγκεκριμένου είδους ελαστικού εξαρτάται κατά κύριο λόγο από το είδος του οχήματος στο οποίο θα τοποθετηθεί και από το σκοπό τον οποίο εξυπηρετεί το όχημα.

3. Η αγορά ελαστικών περιλαμβάνει δύο τομείς που πρέπει να διακρίνονται σαφώς: την αγορά ελαστικών αρχικού εξοπλισμού και την αγορά ελαστικών αντικαταστάσεως.

Τα ελαστικά αρχικού εξοπλισμού πωλούνται απευθείας χωρίς μεσολάβηση από τον κατασκευαστή τους στον κατασκευαστή οχημάτων. Αντίθετα, τα ελαστικά αντικαταστάσεως πωλούνται στους τελικούς καταναλωτές, κυρίως μέσω μεγάλου αριθμού ειδικευμένων εμπορικών επιχειρήσεων. Στην ολλανδική αγορά, το 65-70 % του συνόλου των ελαστικών αντικαταστάσεως για επιβατικά αυτοκίνητα και για μικρά κλειστά εμπορικά οχήματα, καθώς και το 85-87 % του συνόλου των ελαστικών αντικαταστάσεως για φορτηγά και λεωφορεία, πωλούνται μέσω τέτοιων επιχειρήσεων, οι οποίες προμηθεύονται γενικώς ελαστικά απευθείας από τους κατασκευαστές ή από τους επίσημους εισαγωγείς.

4. Τα ελαστικά για φορτηγά και λεωφορεία δεν είναι απαραίτητο να είναι καινουργή. Αν ο σκελετός είναι σε καλή κατάσταση, τα μεταχειρισμένα ελαστικά είναι δυνατό να αναγομωθούν, και να διπλασιασθεί σχεδόν η διάρκεια ζωής τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις η διαδικασία της αναγομώσεως είναι δυνατό να επαναληφθεί. Η αναγόμωση διενεργείται όχι μόνο από τους κατασκευαστές καινουργών ελαστικών (π.χ. η Michelin στη Γαλλία καλύπτει κατά το μεγαλύτερο ποσοστό την αναγόμωση βαρέων ελαστικών), αλλά και από πολλές επιχειρήσεις που ειδικεύονται στη διαδικασία αναγομώσεως. Οι επιχειρήσεις αυτές αγοράζουν σκελετούς σε καλή κατάσταση, προβαίνουν σε εργασίες αναγομώσεως και πωλούν τα ελαστικά για δικό τους λογαριασμό ή εκτελούν εργασίες αναγομώσεως κατ' εντολή επιχειρήσεων μεταφορών, οι οποίες παρέχουν τους δικούς τους σκελετούς ελαστικών προς αναγόμωση. Ο μεταφορέας επιθυμεί να παραλάβει εκ νέου τους σκελετούς με καινουργή γόμωση.

5. Το σύνολο των ελαστικών αντικαταστάσεως που χρησιμοποιούν οι εγκατεστημένες στις Κάτω Χώρες μεταφορικές επιχειρήσεις αποτελείται από περίπου ίσο αριθμό καινουργών και ελαστικών εξ αναγομώσεως. Όπως έχει διαπιστώσει η Επιτροπή, αυτό δεν σημαίνει ότι τα καινουργή ελαστικά και τα ελαστικά που έχουν υποστεί αναγόμωση θεωρούνται πλήρως ταυτόσημα. Πολλοί καταναλωτές πιστεύουν ότι τα ελαστικά που έχουν υποστεί αναγόμωση είναι λιγότερο ασφαλή, και δεν προτίθενται να αναδεχθούν του κινδύνους του οποίους θεωρούν ότι ενέχει η χρήση ελαστικών αυτού του είδους. Για τον ίδιο λόγο, οι μεταφορείς συχνά αρνούνται να τοποθετούν τέτοια ελαστικά στους εμπρόσθιους τροχούς για μεταφορές μακρών αποστάσεων ή για μεταφορές πολύ ευαίσθητων προϊόντων.

Η στάση των επιχειρήσεων μεταφορών έναντι των ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση αντανακλάται επίσης και στην τιμή των ελαστικών, η οποία (παρά το γεγονός ότι τα ελαστικά αυτά καλύπτουν συγκρίσιμο αριθμό χιλιομέτρων, εάν χρησιμοποιηθούν σωστά) είναι τουλάχιστον κατά 40 % κατώτερη από την τιμή καινουργούς ελαστικού. Πάντως, και αν δεχθεί κανείς ότι αυτή η σημαντική διαφορά τιμής οδηγεί την πλειοψηφία των επιχειρήσεων μεταφορών στο να χρησιμοποιούν περισσότερο τα ελαστικά που έχουν υποστεί αναγόμωση, υπάρχουν οπωσδήποτε όρια στην εν λόγω πρακτική, δεδομένου ότι ο αριθμός των ελαστικών που είναι δυνατόν να υποστούν αναγόμωση εξαρτάται τελικά από τον αριθμό των διαθέσιμων μεταχειρισμένων ελαστικών τα οποία ευρίσκονται σε κατάσταση που να επιτρέπεται μια τέτοια επεξεργασία. Κατά συνέπεια, η συστηματική προσφορά ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση (π.χ. τα «Remix» της Michelin) σε ενδιαφέρουσα τιμή, αντί της αγοράς καινουργών ελαστικών, είναι και αυτή προφανώς περιορισμένη.

6. Κατά τη διάρκεια των ελέγχων της, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι επιχειρήσεις υπολογίζουν το κόστος του βαρέος ελαστικού βάσει της τιμής αγοράς, των διανυθέντων χιλιομέτρων και της αξίας του σκελετού του ελαστικού σε περίπτωση ενδεχόμενης μεταπωλήσεώς του. Αυτό σημαίνει στην πράξη ότι στον υπολογισμό της τιμής κόστους ελαστικού φορτηγού ή λεωφορείου λαμβάνονται κανονικά υπόψη διάφορες φάσεις της «ζωής» του: η αρχική φάση σαν καινουργούς ελαστικού που ακολουθείται από δεύτερη, καί, μερικές φορές, τρίτη φάση σαν ελαστικού που έχει υποστεί αναγόμωση. Εφ όσον η τιμή του ελαστικού που έχει υποστεί αναγόμωση είναι πολύ κατώτερη από εκείνη ενός καινουργούς ελαστικού, η αναγόμωση μειώνει τη συνολική τιμή κόστους του ελαστικού ανά χιλιόμετρο, υπολογιζόμενη επί της συνήθους διάρκειας ζωής του. Πρακτική συνέπεια του γεγονότος αυτού είναι ότι κάθε μεταφορέας θέλει να είναι βέβαιος ότι οι σκελετοί που χρησιμοποιήθηκαν στα αναγομωμένα ελαστικά που του επιστρέφονται, είναι εκείνοι των ελαστικών τα οποία είχε αγοράσει σαν καινουργή και που κατά τη γνώμη του χρησιμοποίησε υπό τις καλύτερες δυνατές συνθήκες κατά την πρώτη φάση της ζωής τους. Θεωρεί λοιπόν ότι οι σκελετοί που είναι σε καλή κατάσταση συνεχίζουν να ανήκουν σ αυτόν και τους εμπιστεύεται σε εταιρεία αναγομώσεως ελαστικών, μόνο εάν σημειωθεί ειδικά ο αριθμός που είναι ανάγλυφα σφραγισμένος στην πλευρική επιφάνεια του ελαστικού. Η διαδικασία αυτή δίνει τη δυνατότητα στο μεταφορέα να ελέγξει εάν τα αναγομωμένα ελαστικά που του επιστρέφονται είναι τα δικά του και όχι άλλα που δυνατόν να έχουν μη εμφανή ελαττώματα. Σ αυτές τις περιπτώσεις, η επιχείρηση αναγομώσεως ελαστικών εμφανίζεται ότι παρέχει εξειδικευμένες υπηρεσίες και ότι δεν συνδέεται, κατά κανένα τρόπο, με τον τομέα πωλήσεως ελαστικών. Ο πωλητής ελαστικών (dealer) είναι δυνατό να υπεισέρχεται χωρίς αυτό να είναι ουσιώδες· η παρέμβασή του συνίσταται σε απλή διαμεσολάβηση ανάμεσα στο μεταφορέα και τις επιχειρήσεις αναγομώσεως ελαστικών. Στις Κάτω Χώρες, τουλάχιστο το ήμισυ των αναγομώσεων πραγματοποιούνται βάσει άμεσης παραγγελίας του μεταφορέα. Έτσι, οι μεταφο ρείς, οι οποίοι εξετάσθηκαν ως μάρτυρες κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, και στους οποίους τέθηκε το σχετικό ερώτημα, δήλωσαν ότι προβαίνουν στην αναγόμωση των ελαστικών τους με απευθείας παραγγελία και ότι δεν αγοράζουν αναγομωμένα ελαστικά στο ελεύθερο εμπόριο.

7. Συνεπώς, οι πωλητές ελαστικών εξαρτώνται κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους από τους τακτικούς εφοδιασμούς σε καινουργή ελαστικά. Οι προμήθειες σε ελαστικά που έχουν υποστεί αναγόμωση δεν είναι δυνατό να αντικαταστήσουν, τουλάχιστον επαρκώς, τον εφοδιασμό σε καινουργή ελαστικά. Είναι απαραίτητο να μπορεί ο πωλητής να προσφέρει στους πελάτες του επαρκώς εκτεταμένη ποικιλία καινουργών ελαστικών, ανεξάρτητα από την ποσότητα και την ποικιλία των ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση, τα οποία μπορεί να είναι ενδεχόμενα διαθέσιμα.

8. Από γεωγραφική άποψη, η αγορά ελαστικών αντικαταστάσεως μπορεί να λεχθεί ότι είναι ο τόπος όπου η προσφορά συναντάει τη ζήτηση ελαστικών αντικαταστάσεως προορισμένων να πωληθούν στους τελικούς καταναλωτές. Σχετικά πρέπει να αναφερθεί ότι οι κατασκευαστές ασκούν τις δραστηριότητές τους στις διάφορες εθνικές αγορές κυρίως μέσω θυγατρικών εταιρειών που έχουν συσταθεί για να εφοδιάζουν τη σχετική αγορά. Χωρίς να είναι αμελητέο το εμπόριο ελαστικών μεταξύ διαφόρων Κρατών μελών, όπως επίσης μεταξύ Κρατών μελών και ορισμένων τρίτων χωρών, συνίσταται κυρίως σε εφοδιασμό μεταξύ των διαφόρων εγκαταστάσεων κατασκευής και πωλήσεως των ίδιων των κατασκευαστών. Διάφορες αιτίες, περιλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές μεταξύ των αγορών των Κρατών μελών, έχουν οδηγήσει σε παράλληλες εισαγωγές και εξαγωγές διαφόρων τύπων ελαστικών (ιδίως ελαστικών Michelin) από άλλες εθνικές αγορές. Πάντως, αυτά τα «παράλληλα» ρεύματα αφορούν μικρές σχετικές ποσότητες και επί πλέον είναι ιδιαίτερα συγκυριακά για να θεωρηθούν σημαντικά στην παρόυσα κατάσταση της αγοράς. Παρά την ύπαρξη ορισμένων παράλληλων προμηθειών, οι ολλανδοί πωλητές εξακολουθούν λοιπόν να εξαρτώνται, για τον τακτικό τους εφοδιασμό σε ελαστικά Michelin, από την ολλανδική θυγατρική της Michelin, την ΝΒΙΜ. Περαιτέρω, για τον υπολογισμό των εκπτώσεων που χορηγούνται επί των πωλήσεων ελαστικών Michelin, η ΝΒΙΜ λαμβάνει υπόψη μόνο τις ποσότητες που έχουν αγορασθεί από τον έμπορο λιανικής πωλήσεως μέσω της ίδιας. Η ολλανδική λοιπόν αγορά είναι εκείνη που πρέπει να θεωρηθεί, από γεωγραφική άποψη, ως η σχετική αγορά για την εν λόγω επιχείρηση.

9. Ένα από τα γεγονότα που είναι δυνατό να αναφερθούν σχετικά με τη γενική διάρθρωση της βιομηχανίας ελαστικών συνίσταται στο ότι η βιομηχανία αυτή χαρακτηρίζεται από έντονη οριζόντια συγκέντρωση σ ολόκληρο τον κόσμο. Στην ευρωπαϊκή αγορά δεσπόζουν τέσσερις κατασκευαστές: ο όμιλος Michelin Kleber-Colombes, ο όμιλος Continental-Uniroyal, ο όμιλος Dunlop-Pirelli - που διαλύθηκε πρόσφατα - και η αμερικανική εταιρεία Goodyear. Μια από τις πιο αξιοσημείωτες συγκεντρώσεις των τελευταίων ετών ήταν η περιέλευση των ευρωπαϊκών συμφερόντων της αμερικανικής εταιρείας Goodyear στη γερμανική εταιρεία Continental Gummi το 1979. Τον ίδιο χρόνο, η Michelin ανέλαβε τις μετοχές Kleber-Colombes που είχε συνεισφέρει το 1973 στη Semkler, κοινή επιχείρηση συσταθείσα μεταξύ της αυστριακής εταιρείας κατασκευής ελαστικών Semperit και της Kleber-Colombes. Μετά απ αυτό η κοινή αυτή επιχείρηση διαλύθηκε και η Semperit κατέστη πάλι ανεξάρτητος κατασκευαστής. Ως προς την Kleber-Colombes μετά την αποτυχία μιας άλλης προσπάθειας συγκροτήσεως ομίλου με την Continental-Uniroyal το 1980, οι δραστηριότητές της επρόκειτο να αναδιοργανωθούν στο πλαίσιο του ομίλου Michelin.

Μόνον τρείς κατασκευαστές ελαστικών έχουν εργοστάσια στις Κάτω Χώρες, η Michelin, η Vredestein και η Goodyear σε πολύ μικρή κλίμακα. Από τις τρείς επιχειρήσεις αυτές, μόνο η Michelin κατασκευάζει ελαστικά φορτηγών.

10. Η οριζόντια συγκέντωση συνοδεύεται από κάθετη ενοποίηση των επιχειρήσεων που λαμβάνει τη μορφή ολοένα και περισσότερο εντεινόμενου ελέγχου των κυκλωμάτων διανομής από τους κατασκευαστές ελαστικών. Στις Κάτω Χώρες, οι Vredestein, Goodyear και Firestone, καθώς και η επιχείρηση αναγομώσεως UBO εχουν, από τις αρχές της δεκαετίας του 70, αποκτήσει την κυριότητα ή τον έλεγχο ορισμένων αγορών διαθέσεως (30, 14, 2 και 11 αντίστοιχα). Τον Ιούλιο του 1977, η ΝΒΙΜ ακολούθησε και εκείνη την πολιτική αυτή, συνεταιριζόμενη με την NV Actor, την οποία είχε αποκτήσει η Hardinge Investment Ltd, που ανήκει στον όμιλο Michelin. Η NV Actor κατέχει σήμερα, υπό την επωνυμία «TS Sterband», 28 αγορές διαθέσεως καινουργών ελαστικών και ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση καί, μέχρι τις αρχές του 1980, πραγματοποιούσε η ίδια την αναγόμωση ελαστικών, μέσω της θυγατρικής της Tyresoles.

11. Όσον αφορά τις τάσεις που εμφανίζονται στην αγορά ελαστικών, πρέπει να σημειωθεί περαιτέρω, ότι η αγορά ελαστικών αντικαταστάσεως αντιμετώπισε κάμψη, μετά την περίοδο γρήγορης ανάπτυξης μέχρι το 1973. Οι δυσχέρειες που προέκυψαν επέδρασαν αναμφισβήτητα στο ειδικευμένο εμπόριο με τη μορφή μειώσεως του κύκλου εργασιών και των περιθωρίων κέρδους, καθώς και με τη μορφή έντονου ανταγωνισμού.

Β. Η θέση της ΝΒΙΜ

12. Η NV Nederlandsche Banden Industrie-Michelin (NBIM), Amsterdam (Ολλανδία), είναι θυγατρική (99 %) της Compagnie Financiere Michelin που ιδρύθηκε το 1960 στη Βασιλεία της Ελβετίας, η οποία είναι θυγατρική (99 %) της Compagnie Generale des Etablissements, Michelin, Clermont-Ferrand, Γαλλία. Ο όμιλος Michelin είναι ένας από τους κυριότερους κατασκευαστές ελαστικών· ο κύκλος εργασιών του έφθασε τα 24 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα το 1979. Στην παγκόσμια αγορά μόνο η Goodyear είναι μεγαλύτερη επιχείρηση. Στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα ο όμιλος Michelin κατέχει την πρώτη θέση. 13. Το 1948 η Michelin εισήγαγε τα ακτινωτά ελαστικά (Radial) και εξακολουθεί να είναι ο πρώτος κατασκευαστής ελαστικών radial στον κόσμο. Τα ελαστικά που κατασκευάζει η Michelin χαρακτηρίζονται από ευρεία χρήση χαλύβδινου ελάσματος. Στον τομέα αυτό επίσης η επιχείρηση υπήρξε πρωτοπόρα και είναι ο μεγαλύτερος κατασκευαστής στον κόσμο. Η Michelin είναι ακόμα ο μεγαλύτερος γάλλος κατασκευαστής τροχών για επιβατικά αυτοκίνητα και φορτηγά.

Παρά το γεγονός ότι η ισχύς των βασικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τα ακτινωντά ελαστικά έληξε πριν από μερικά χρόνια και παρά το ότι τα δικαιώματα κατασκευής έχουν παραχωρηθεί από το 1956 σε άλλες επιχειρήσεις, η Michelin διαθέτει ακόμη ένα ιδιαίτερο «Know-how». Προηγείται σαφώς όσο αφορά τις ευρείες εξειδικευμένες επενδύσεις στον τομέα αυτό, τις οποίες ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει χάρη στους σημαντικότατους χρηματοδοτικούς πόρους της. Επίσης συνέχισε να ασκεί ενεργή πολιτική έρευνας και καινοτομίας, και έτσι κατέστη δυνατή η ανάπτυξη ευρέος φάσματος ελαστικών υπό το σήμα Michelin, πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα τη διάθεση στο εμπόριο μεγάλης ποικιλίας προϊόντων και τη συνεχή κάλυψη νέων κατηγοριών πελατών. Το φάσμα Michelin είναι ευρύτερο από εκείνο το οποίο προσφέρουν άλλοι κατασκευαστές στους καταναλωτές των Κάτω Χωρών.

Μερικοί ανταγωνιστές κατόρθωσαν να πλησιάσουν κάπως το επίπεδο της Michelin. Διαθέτουν τώρα στο εμπόριο ένα προϊόν το οποίο είναι συγκρίσιμο με τα ελαστικά Michelin οσο αφορά την ποιότητα και την τιμή. Είναι πάντως εμφανές ότι οι καταναλωτές ελαστικών εξακολουθούν να δείχνουν κάποια προτίμηση για τα προϊόντα Michelin. Τούτο οφείλεται σε διάφορους λόγους, στους οποίους περιλαμβάνεται η πρωτοπορία που έχει επιτύχει η Michelin καί, όσο αφορά τα ελαστικά φορτηγών, το γεγονός ότι οι καταναλωτές κρίνουν την καλή ποιότητα των ελαστικών και την τιμή τους μόνο μετά από μερικά χρόνια πείρας σε ελαστικά ορισμένης κατασκευής. Αυτό προφανώς επιτρέπει στις καθιερωμένες μάρκες να διατηρήσουν την ισχυρή θέση τους για πολύ καιρό.

14. Η ΝΒΙΜ είναι υπεύθυνη για την κατασκευή και την πώληση ελαστικών Michelin στις Κάτω Χώρες. Διαθέτει εργοστάσιο παραγωγής ελαστικών για φορτηγά και μικρά εμπορικά οχήματα στο s'-Hertogenbosch οπου κατασκευάζονται κάθε χρόνο 450 000 με 500 000 καινουργή ελαστικά, τμήμα δε της παραγωγής προορίζεται για εξαγωγή σε άλλες χώρες. Η επιχείρηση απασχολεί περί τα 1 600 άτομα και ο κύκλος εργασιών της το 1980 ήταν της τάξεως των 455 εκατομμυρίων φιορινιών.

15. Η ΝΒΙΜ κατέχει αναμφισβήτητα το μεγαλύτερο τμήμα της ολλανδικής αγοράς σε καινουργή ελαστικά αντικαταστάσεως για φορτηγά και λεωφορεία. Όπως φαίνεται στον πίνακα Ι, το 59 έως περίπου 65 % των καινουργών ελαστικών για φορτηγά και λεωφορεία που πουλήθηκαν στις Κάτω Χώρες, κατά την περίοδο 1975 έως 1980, φέρουν το σήμα της Michelin.

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι

Αριθμός καινουργών ελαστικών αντικαταστάσεως για φορτηγά και λεωφορεία που πουλήθηκαν στις Κάτω Χώρες

(σε μονάδες)

1.2.3.4 // // // // // // (α)

Πωλήσεις

(όλες οι μάρκες)

// (β)

Πωλήσεις

της ΝΒΙΜ

// (γ)

(β) σε % του (α) // // // // // 1975 // // // // 1976 // // // // 1977 // // // // 1978 // // // // 1980 // // // // // // //

Οι αριθμοί που εμφαίνονται στον παραπάνω πίνακα προέρχονται από κατασκευαστές και εισαγωγείς και δεν λαμβάνουν υπόψη τις παράλληλες εισαγωγές ελαστικών, οι οποίες είναι δύσκολο να υπολογισθούν. Σύμφωνα με αξιόπιστες εκτιμήσεις, οι εν λόγω εισαγωγές ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες ελαστικών, κυρίως Michelin, πράγμα που αυξάνει περαιτέρω το μερίδιο στην αγορά αυτής της επιχειρήσεως.

Τα μερίδια της αγοράς που κατέχουν οι πέντε κυριότεροι ανταγωνιστές είναι πολύ χαμηλότερα και κυμαίνονται μεταξύ 4 % και 8 % μόνο. Τρείς από τους βασικούς ανταγωνιστές, οι οποίοι κατέχουν συνολικά το 17 % με 18 % της αγοράς κατασκευάζουν τα δικά τους βαρέα ελαστικά σε άλλα Κράτη μέλη. Οι άλλες επιχειρήσεις των χωρών αυτών έχουν επίσης μικρό μερίδιο στην αγορά, κατά τρόπο ώστε το 25-28 % των βαρέων ελαστικών, που ανταγωνίζονται τα ελαστικά Michelin στην ολλανδική αγορά ελαστικών προέρχεται από άλλα Κράτη μέλη.

16. Όπως φαίνεται στον πίνακα ΙΙ, το μερίδιο που κατέχει η ΝΒΙΜ στην αγορά των ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση αυξήθηκε από 6 % το 1975 σε 18 % το ελαστικών,

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ

Αριθμός ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση για φορτηγά και λεωφορεία που πουλήθηκαν στις Κάτω Χώρες

(σε μονάδες)

1.2.3.4 // // // // // // (α)

Πωλήσεις

(όλες οι μάρκες) (*) // (β)

Πωλήσεις

της ΝΒΙΜ // (γ)

(β) σε % του (α) // // // // // 1975 // // // // 1976 // // // // 1977 // // // // 1978 // // // // 1979 // // // // // // //

(*) Πηγή: VACO. Επί πλέον, στο τέλος του 1977, η ΝΒΙΜ απόκτησε και την Tyresoles, την κυριότερη επιχείρηση αναγομώσεων του τομέα (της οποίας τον έλεγχο εγκατέλειψε τον Απρίλιο του 1980). Η ενέργεια αυτή επέτρεψε στην Michelin να αποκτήσει περαιτέρω μερίδιο της τάξεως του 20 % των ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση και τοποθετούνται σε φορτηγά στην Ολλανδία, με αποτέλεσμα να ελέγχεται κατά την περίοδο εκείνη άμεσα ή έμμεσα από τη Michelin σχεδόν το ένα τρίτο της ολλανδικής αγοράς των ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση.

17. Η ΝΒΙΜ κατέχει επίσης την πρώτη θέση στην ολλανδική αγορά καινουργών ελαστικών αντικαταστάσεως για επιβατικά αυτοκίνητα, το δε μερίδιο της αγοράς που κατέχει ανέρχεται περίπου στο ένα τρίτο. Οι επτά κύριοι ανταγωνιστές της κατέχουν μερίδια που κυμαίνονται από 5 % μέχρι 13 %.

18. Όπως οι άλλοι κατασκευαστές, η ΝΙΒΜ πωλεί τα ελαστικά της στην ολλανδική αγορά σε τιμές που δημοσιεύονται σε τιμοκαταλόγους που είναι προσιτοί στο κοινό. Μια εξέταση των τιμών των ελαστικών διαφόρων κατασκευαστών κατά το 1977/78, δείχνει ότι οι χονδρικές τιμές για τα ελαστικά Michelin ηταν συγκρίσιμες με τις τιμές των ελαστικών των κυριότερων ανταγωνιστών της. Πάντως, βάσει πληροφοριών που προέρχονται από έγκυρους κύκλους, η κατάσταση όσον αφορά τις καθαρές τιμές που χρεώνονται στους πωλητές είναι διαφορετική. Η μέση συνολική έκπτωση, την οποία η ΝΒΙΜ χορηγεί σε πωλητές είναι ουσιωδώς κατώτερη από εκείνη που χορηγείται από τους ανταγωνιστές της. Κατά συνέπεια, οι πωλητές πληρώνουν 10 % με 15 % περισσότερο για τα ελαστικά Michelin απ' ό,τι για ελαστικά άλλων κατασκευαστών. Το γεγονός αυτό δεν έχει βεβαίως αποφασιστική σημασία σχετικά με την τιμή διαφόρων ελαστικών για τον τελικό καταναλωτή ή για τη σχετική τιμή κόστους ανά χιλιόμετρο.

19. Η ΝΒΙΜ στηρίζεται σε σημαντικό εμπορικό και τεχνικό υπόβαθρο. Οι αντιπρόσωποί της (περίπου 50) επισκέπτονται τακτικά όλους τους πωλητές ελαστικών και φορτηγών (τους κυριότερους από τους τελευταίους τους επισκέπτονται περίπου μια φορά το μήνα). Η ΝΒΙΜ, για να είναι σε θέση να πραγματοποιήσει τις επισκέψεις αυτές στους καταναλωτές, ζητεί λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τον τελικό προορισμό των βαρέων ελαστικών που έχουν παραγγείλει οι πωλητές. Το προσωπικό της ΝΒΙΜ επισκέπτεται τους καταναλωτές με δική του πρωτοβουλία, χωρίς να ενημερώνει το διανομέα και χωρίς να περιμένει να ζητήσουν οι πωλητές ή οι καταναλωτές την επίσκεψη. Ο κύριος σκοπός της επισκέψεως είναι η προώθηση της διοχετεύσεως καί, επομένως, της πωλήσεως των ελαστικών Michelin. Κατά τα λοιπά, οι αντιπρόσωποι έχουν στον τομέα αυτό οδηγίες να συνεργάζονται με το εμπόριο. Κατά τη διάρκεια των επισκέψεών τους παρέχουν τεχνικές συμβουλές, π.χ. σχετικά με το είδος του ελαστικού που πρέπει να τοποθετηθεί, τη μέθοδο τοποθετήσεως και την πίεση των ελαστικών. Πραγματοποιούν επίσης επιτόπιους τεχνικούς ελέγχους των ελαστικών και της καταστάσεως των οχημάτων· λαμβάνουν ακόμα παραγγελίες - με αναφορά της καθαρής τιμής - τις οποίες διαβιβάζουν σε πωλητή. Κατά την πραγματοποίηση του ελέγχου των οχημάτων, οφείλουν επίσης να καταρτίζουν όσο το δυνατό λεπτομερέστερα κατάλογο των τυχόν ανταγωνιστικών επιχειρήσεων κατασκευής ελαστικών που περιπίπτουν στην αντίληψή τους. Οι επισκέψεις αυτές έχουν προφανώς σκοπό να δώσουν στη ΝΒΙΜ μια εικόνα της αγοράς, παράλληλη με εκείνη που διαθέτει ο τομέας του ειδικού εμπορίου, και που να είναι άμεσα χρήσιμη στον κατασκευαστή.

Επί πλέον, η ΝΒΙΜ διαθέτει ειδικευμένη τεχνική υπηρεσία που αποτελείται από 10 άτομα περίπου· κάθε καταναλωτής ελαστικών Michelin εχει δικαίωμα να προσφύγει στη βοήθεια της υπηρεσίας αυτής για την επίλυση περίπλοκων τεχνικών προβλημάτων.

Γ. Η επίμαχη συμπεριφορά

20. Η πολιτική τιμών και εκπτώσεων που έχει ακολουθήσει η ΝΒΙΜ, κατά τα έτη στα οποία αναφέρεται η παρούσα απόφαση, έναντι των πωλητών ελαστικών, χαρακτηρίζεται ιδίως από τα κάτωθι στοιχεία:

- τιμή βάσεως που δημοσιεύεται στους τιμοκαταλόγους·

- αμεση και γενική έκπτωση επί του τιμολογίου·

- αλλες εκπτώσεις, οι οποίες εν μέρει καθορίζονται ατομικά για κάθε πωλητή·

- καθορισμό επιθυμητού αριθμού αγορών («στόχος») που χρησιμεύει σαν βάση για τον καθορισμό των εν λόγω εκπτώσεων·

- ελλειψη γραπτής επιβεβαιώσεως των «στόχων» και των εκπτώσεων.

α) Το σύστημα εκπτώσεων

21. Το σύστημα περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο ένα σταθερό στοιχείο, δηλαδή την έκπτωση επί του τιμολογίου, που αφαιρείται άμεσα από το ποσό του τιμολογίου· ετσι ο πωλητής (dealer) απολαύει της εκπτώσεως αυτής αμέσως. Το σύστημα περιλαμβάνει επίσης ένα μεταβλητό στοιχείο που συνίσταται σε διάφορες άλλες εκπτώσεις.

22. Μέχρι και το 1977, η έκπτωση επί του τιμολογίου για τα ελαστικά φορτηγών και λεωφορείων ήταν 15 %· ανήλθε σε 22,5 % το 1978 και σε 30 % το 1979. Περί της εκπτώσεως εκδιδόταν ανακοίνωση, εγγράφως, υπό μορφή εγκυκλίου, στους πωλητές στην αρχή κάθε ημερολογιακού έτους και κατ' αυτό τον τρόπο καθίστατο σε όλους γνωστή.

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204.

(2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268.

(1) Απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 1979 στην υπόθεση 85/76 (Hoffmann la Roche κατά Επιτροπής), Συλλογή της Νομολογίας 1979, σ. 541.

Στην ίδια εγκύκλιο αναγράφεται ότι θα συζητηθούν και συμπληρωματικοί όροι κατά την επίσκεψη ενός από τους αντιπροσώπους της ΝΒΙΜ. Πρόκειται περί διαφόρων ειδών εκπτώσεων που προστίθενται στις εκπτώσεις επί του τιμολογίου και ανακοινώνονται προφορικά στους πωλητές. Για τα ελαστικά φορτηγών, κατά κύριο λόγο, η έκπτωση είναι ετήσια καί, μέχρι το 1977, κυμαινόταν μεταξύ 10 % και 22 %. Για περισσότερα από τα τρία τέταρτα των πωλήσεων βαρέων ελαστικών της ΝΒΙΜ ίσχυε έκπτωση που έφθανε στα υψηλότερα επίπεδα της κλίμακας αυτής, στο πλαίσιο ανοίγματος 3 %. Παράλληλα με τη μεγάλη αύξηση της εκπτώσεως επί του τιμολογίου, η ετήσια έκπτωση μειώθηκε σε ποσοστό που περιλαμβανόταν μεταξύ 1 % και 5 % 1978, και μεταξύ 0 % και 2 % το 1979. Μέχρι το 1977 οι έμποροι λιανικής πωλήσεως ελάμβαναν, σαν προκαταβολή επί της ετήσιας εκπτώσεως, μηνιαίο προκαταβαλλόμενο ποσό, που κυμαινόταν μεταξύ 5 % και 18 % ανάλογα με τον πωλητή. Γενικά η προκαταβολή ήταν από 4 % έως και 6 % κατώτερη από την ετήσια προκαταβολή. Περαιτέρω, είχε ιδιαίτερη σημασία για τους πωλητές λόγω του χαμηλού επιπέδου της εκπτώσεως επί του τιμολογίου μέχρι το 1979. Το 1978, το προκαταβαλλόμενο μηνιαίο ποσό επί της εκπτώσεως αντικαταστάθηκε από αυτόματη μηνιαία έκπτωση από 3 % μέχρι 10 %, η οποία όμως καταργήθηκε το 1979, τη στιγμή που η ΝΒΙΜ εισήγαγε τετραμηνιαία έκπτωση από 0 % μέχρι 3 % που προστίθενταν στην ετήσια. Επί πλέον, κατά τη διάρκεια των εξεταζόμενων ετών χορηγούνταν έκπτωση 2 % για πληρωμή τοίς μετρητοίς, δηλαδή εντός των συμφωνηθεισών προθεσμιών.

Όλες οι εκπτώσεις, καθώς και η έκπτωση για πληρωμή τοίς μετρητοίς υπολογίζονταν, μέχρι το 1979, επί του ποσού του τιμολογίου, δηλαδή βάσει της τιμής καταλόγου μετά την αφαίρεση της εκπτώσεως επί του τιμολογίου. Από το 1979, οι εκπτώσεις υπολογίζονται αποκλειστικά βάσει της τιμής καταλόγου, εκτός της εκπτώσεως για πληρωμή τοίς μετρητοίς, η οποία υπολογίζεται πάντοτε επί της τιμής τιμολογίου.

Συνολικά, το ποσό των εκπτώσεων που μπορούσαν να χορηγηθούν από τη ΝΒΙΜ σε έναν πωλητή αυξήθηκε ελαφρώς από το 1975. Ο παρακάτω πίνακας εμφαίνει την εξέλιξη των εκπτώσεων.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙΙ

Σύστημα εκπτώσεων για ελαστικά φορτηγών για την περίοδο 1975 έως 1980

(επί τοίς % της τιμής καταλόγου)

1.2.3.4.5.6.7 // // // // // // // // // 1975 // 1976 // 1977 // 1978 // 1979 // 1980 // // // // // // // // Έκπτωση επί του τιμολογίου // 15 // 15 // 15 // 22,5 // 30 // 30 // Μηνιαία έκπτωση // - // - // - // 3 - 10 (*) // - // - // Τετραμηνιαία έκπτωση // - // - // - // - // 0 - 3 // 0 - 3 // Ετήσια έκπτωση // 10 - 22 (*) // 10 - 22 (*) // 10 - 22 (*) // 1 - 5 (*) // 0 - 2 // 0 - 2 // Έκπτωση για πληρωμή τοίς

μετρητοίς // 2 (*) // 2 (*) // 2 (*) // 2 (*) // 2 (*) // 2 (*) // Σύνολο (ανώτατο όριο)

// 35,4 // 35,4 // 35,4 // 35,675 // 36,2 // 36,2 // // // // // // //

(*) Ποσοστά επί του ποσού του τιμολογίου.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου, οι άλλοι κατασκευαστές ελαστικών χορηγούσαν άμεση έκπτωση επί του τιμολογίου από 40 % μέχρι 60 %· στην έκπτωση προστίθενταν γενικά στο τέλος του έτους, ετήσια έκπτωση μερικών εκατοστιαίων μονάδων.

Η ετήσια αυτή έκπτωση ήταν κανονικά γνωστή εκ των προτέρων και δεν χρησιμοποιόταν σαν εξατομικευμένος στόχος πωλήσεων. Κατά συνέπεια, δεν είχε, κατά κανένα τρόπο, το χαρακτήρα εκπτώσεως πίστεως. Η πολιτική αυτή εκπτώσεων που ακολουθείται από όλους τους άλλους κατασκευαστές, βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση με το σύστημα που χρησιμοποιούσε η ΝΒΙΜ, το οποίο περιγράφεται κατωτέρω.

23. Το επίπεδο των εκπτώσεων καθοριζόταν μεμονωμένα για κάθε πωλητή σε συνάρτηση με τις προσπάθειες τις οποίες κατέβαλε για τη διανομή των ελαστικών Michelin και οι οποίες μεταφράζονται σε αύξηση (ή, σε εποχή δυσχερούς οικονομικής συγκυρίας, σε διατήρηση) των αγορών του από την εταιρεία ΝΒΙΜ. Η τελευταια εφαρμόζει ορισμένο αριθμό κριτηρίων, δηλαδή αφ' ενός τις πωλήσεις του συγκεκριμένου πωλητή που υπολογίζεται ότι είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν, και αφ' ετέρου τη δική του συμμετοχή στις πωλήσεις αυτές. Αυτός ο τρόπος ενέργειας φαίνεται εναργέστατα στα δελτία πελατών 1975/76, στα οποία υπολογίζεται η αναλογία των ελαστικών Michelin στο σύνολο των ελαστικών που έχουν πωληθεί από τον πωλητή (αυτό που η ΝΒΙΜ αποκαλούσε τότε «θερμοκρασία Michelin»). Αργότερα, το ποσοστό της Michelin στο σύνολο των αγορών καινουργών ελαστικών εξακολοθούσε να υπεισέρχεται στον υπολογισμό, αλλά αποφεύχθηκε ο όρος «θερμοκρασία».

24. Η καταβολή της ετήσιας και της τετραμηνιαίας εκπτώσεως, η οποία εισάχθηκε το 1979 συνδέεται με την επίτευξη «στόχου» αγορών ελαστικών Michelin. Ο στόχος αυτός αποτελεί αντικείμενο διαπραγματεύσεων στην αρχή κάθε έτους. Τούτο προκύπτει σαφώς από την επισκόπηση των εμπορικών όρων και από τα δελτία πωλητών που διαβιβάστηκαν στην Επιτροπή, καθώς επίσης και από την αλληλογραφία με ορισμένο αριθμό ειδικευμένων πωλητών. Εξάλλου, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η προκαταβολή επί της εκπτώσεως και η σταθερή μηνιαία Tεκπτωση είχε καταβληθεί επανειλημμένα, σε συνάρτηση με τις αναμενόμενες πωλήσεις, οι οποίες καθορίζονταν στο «στόχο», για ορισμένα είδη ελαστικών για φορτηγά. Σε περίπτωση που το ύψος των πωλήσεων δεν θα εξελισσόταν προς την προβλεφθείσα ευνοϊκή κατεύθυνση, η ΝΒΙΜ διατηρούσε το δικαίωμα τροποποιήσεως των όρων χορηγήσεως των εκπτώσεων ή/καί απαιτήσεως επιστροφής των προκαταβολών που είχαν ήδη εισπραχθεί. Μόνο μάλιστα η ΝΒΙΜ ήταν σε θέση να καθορίζει το ποσοστό της επιστροφής. Εξάλλου, η έκπτωση μπορούσε να αυξηθεί όταν ο πωλητής υπερέβαινε το «στόχο » του. Γενικά, οι συναντήσεις μεταξύ του αντιπροσώπου της ΝΒΙΜ και του πωλητή διαδραματίζουν στην περίπτωση αυτή σημαντικό ρόλο. Κατά τους τελευταίους μάλιστα μήνες του έτους, ο αντιπρόσωπος πρέπει να υποδείξει στον πωλητή αφ' ενός τα πλεονεκτήματα που θα συνεπαγόταν γι' αυτόν μια τελευταία παραγγελία πριν από το τέλος του έτους, και αφ' ετέρου τι θα έχανε αν δεν προέβαινε στην παραγγελία. Μερικές φορές τονίζεται επίσης στον πωλητή η δυνατότητα, την οποία έχει, να εισπράξει το ποσό της ετήσιας εκπτώσεως, παραδείγματος χάρη, για τους έξι πρώτους μήνες του έτους, αν μέχρι το τέλος Ιουνίου έχει επιτύχει το ήμισυ του ετήσιου «στόχου». Οι συμπληρωματικές παραγγελίες, που συχνά είναι απαραίτητες στην περίπτωση αυτή, μπορούν τότε να χρηματοδοτηθούν από το ποσό του πιστωτικού σημειώματος που λαμβάνει ο πωλητής.

Μέχρι το 1978, καθοριζόταν γενικά μια προοδευτική σειρά τριών «στόχων», στην οποία αντιστοιχούσε μια επίσης προοδευτική σειρά εκπτώσεων. Οι σειρές αυτές καθορίζονταν γενικά έτσι, ώστε ο ψηλότερος «στόχος» που ετίθετο για ένα ορισμένο έτος υπερέβαινε το ύψος των αγορών που είχαν πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν υπήρχε αύξηση της αντίστοιχης εκπτώσεως. Κατ' αυτόν τον τρόπο ο έμπορος λιανικής πωλήσεως πιεζόταν να καταβάλλει κατ' ετος μεγαλύτερη προσπάθεια για την πώληση ελαστικών Michelin, προκειμένου να επιτύχει τουλάχιστο ίση ετήσια έκπτωση.

Από το 1978, το σύστημα αυτό τροποποιήθηκε κάπως, υπό την έννοια ότι καθορίστηκε ένας μόνο «στόχος». Εξάλλου, το 1979 επήλθε λεπτή διαφοροποίηση, με τη μορφή τετραμηνιαίου «στόχου», με αντίστοιχη έκπτωση. Η τετραμηνιαία αυτή έκπτωση ισοδυναμούσε περίπου με ένα τρίτο του ετήσιου «στόχου». Και πάλι, για το 1978 και το 1979 ο ετήσιος αυτός «στόχος» ηταν κατά σύστημα ανώτερος από τις αγορές που είχαν πραγματοποιηθεί το προηγούμενο έτος.

25. Από τη σύγκριση των δελτίων πελατών προκύπτει ότι συχνά χορηγούνταν ίδιες εκπτώσεις σε πωλητές που αγόραζαν πολύ διαφορετικές ποσότητες και αντίστροφα. Προκύπτει επίσης ότι ούτε η ίδια η ΝΒΙΜ τηρεί αυστηρά τους όρους χορηγήσεως των εκπτώσεων. Επιφυλάσσεται να χορηγήσει έκπτωση που αντιστοιχεί σε ποσότητες μεγαλύτερες από εκείνες που πράγματι αγοράστηκαν. Εξάλλου, περιήλθαν στη γνώση της Επιτροπής ορισμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες η έκπτωση μειώθηκε μονομερώς εφ' οσον δεν είχε επιτευχθεί ο «στόχος». Η εφαρμογή των συστημάτων εκπτώσεων ήταν λοιπόν αρκετά ελαστική, αλλά εξαρτιόταν αποκλειστικά από την εκτίμηση της ΝΒΙΜ.

Κατόπιν αιτήσεως της Επιτροπής, η ΝΒΙΜ συνέταξε πίνακα στον οποίο εμφαίνεται ο αριθμός των ελαστικών που πουλήθηκαν με ποσοστό επί της εκπτώσεως το 1976, έτος που προηγήθηκε από την κατάθεση της καταγγελίας· από τον πίνακα αυτό προκύπτει σαφώς ο εξατομικευμένος χαρακτήρας του καθορισμού των εκπτώσεων.

26. Η ΝΒΙΜ εφαρμόζει επίσης και στις άλλες κατηγορίες ελαστικών που πωλεί στους μεταπωλητές σύστημα εκπτώσεων συγκρίσιμο με το σύστημα που ισχύει για τα βαρέα ελαστικά.

27. Εκτός από τις κανονικές εκπτώσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο του συστήματος που περιγράφεται παραπάνω, η ΝΒΙΜ χορηγεί, από καιρό σε καιρό, έκτακτες εκπτώσεις συνήθως επ' ευκαιρία διαφημιστικής εκστρατείας. Έτσι, όταν το 1977 η ΝΒΙΜ δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί στη ζήτηση βαρέων ελαστικών στην ευρωπαϊκή αγορά λόγω μεγάλης εξωευρωπαϊκής ζητήσεως, χορήγησε εκείνο το έτος στους πωλητές έκτατη ετήσια και εφάπαξ έκπτωση 0,5 % για τις αγορές βαρέων και ελαφρών ελαστικών, υπό την προϋπόθεση ότι οι αγορές βαρέων και ελαφρών ελαστικών, υπό την προϋπόθεση ότι οι αγορές αυτές θα έφθαναν ειδικό «στόχο» οσον αφορά τα ελαφρά ελαστικά. Ο πραγματικός σκοπός της εν λόγω εκπτώσεως ήταν συνεπώς να ενισχύσει την πώληση ελαφρών ελαστικών. Εφ' οσον ο στόχος αυτός δεν επιτυγχανόταν, κατά κανόνα δεν επακολουθούσε καταβολή της συμπληρωματικής εκπτώσεως.

β) Απουσία γραπτής επιβεβαιώσεως

28. Οι μεμονωμένοι πωλητές αγνοούν τα κριτήρια που εφαρμόζονται για τον υπολογισμό των εκπτώσεων. Οι τιμοκατάλογοι των ετήσιων εκπτώσεων, οι οποίοι άλλωστε δεν εκδίδονται μετά το 1978, προορίζονταν αποκλειστικά για εσωτερική χρήση και χρησίμευαν μόνο για την ενημέρωση των αντιπροσώπων.

Στην εν λόγω άγνοια του συστήματος εκπτώσεων προστίθεται το στοιχείο, ότι μέχρι το 1980 οι πωλητές ελάμβαναν μόνο σε πολύ αραιά χρονικά διαστήματα από τη ΝΒΙΜ γραπτή επιβεβαίωση της προφορικής συμφωνίας που είχε συναφθεί μεταξύ του αντιπροσώπου της Michelin και των ίδιων, σχετικά με τις εκπτώσεις. Όπως διαπίστωσε η Επιτροπή, η απουσία γραπτής επιβεβαιώσεως δημιούργησε συχνά δυσχέρειες ερμηνείας ως προς το ποσοστό, το οποίο δικαιούταν ο πωλητής στο τέλος του έτους.

Η κατάσταση χειροτέρευε ακόμα περισσότερο λόγω του ότι τα στοιχεία που χρησιμοποιούνταν για τον υπολογισμό των εκπτώσεων ήταν τέτοια, ώστε ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για τους πωλητές - και σχεδόν αδύνατο για τους λιγότερο σημαντικούς μεταξύ αυτών - να καθορίσουν με ακρίβεια τι θα αποκόμιζαν κατά τη διάρκεια ενός δεδομένου έτους από την πώληση ελαστικών Michelin. Συχνά, μάλιστα, οι μικροί πωλητές ανακάλυπταν το ποσό της τελικής αμοιβής τους, τότε μόνο, όταν άνοιγαν το φάκελο που τους παραδιδόταν στο τέλος του έτους από τον αντιπρόσωπο της ΝΒΙΜ.

Η Επιτροπή διαπίστωσε εξάλλου ότι πολλοί πωλητές δίσταζαν να διαμαρτυρηθούν για την απουσία γραπτής επιβεβαιώσεως, γνωρίζοντας ότι η ΝΒΙΜ, χάρη στους ρελέγχους που διενεργεί προς όφελος τελικών καταναλωτών, θα μπορούσε εύκολα να χορηγήσει την προτίμησή της σε έναν πιο συνεργάσιμο ανταγωνιστή πωλητή ή, μετά την απορρόφηση της Actor , σε ένα από τα 28 καταστήματα της TS-Sterband.

ΙΙ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 86

29. Κατά το άρθρο 86, είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και απαγορεύεται, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ Κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσεώς τους εντός της κοινής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της.

30. Η ΝΒΙΜ συνιστά επιχείρηση υπό την έννοια του άρθρου αυτού.

Α. Η σχετική αγορά

31. Στην παρούσα απόφαση, η σχετική αγορά, οριοθετούμενη σε συνάρτηση με το προϊόν, αποτελείται από την αγορά των καινουργών ελαστικών και των ελαστικών αντικαταστάσεως για φορτηγά, λεωφορεία και ανάλογα οχήματα. Τα βαρέα αυτά ελαστικά διαφέρουν ουσιωδώς από άλλες κατηγορίες ελαστικών κατά τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους, τη χρήση για την οποία προορίζονται και την τιμή τους. Αποτελεί λοιπόν πάγια τακτική, τόσο των κατασκευαστών όσο και των πωλητών ελαστικών, να προβαίνουν σε σαφή διάκριση, στις μεικτές τιμές και στους όρους εκπτώσεων, μεταξύ των ελαστικών για επιβατικά αυτοκίνητα και των ελαστικών για φορηγά. Η σχετική αγορά εξετάζεται κατωτέρω στο επίπεδο των μεταπωλητών.

32. Η σχετική αγορά δεν εκτείνεται στα ελαστικά που έχουν υποστεί αναγόμωση. Όπως αναφέρθηκε ήδη (σημεία 5 και 6), τα ελαστικά αυτά δεν είναι δυνατό να αντικαταστήσουν τα καινουργή ελαστικά, ούτε από ποιοτική ούτε από ποσοτική άποψη. Η ελεύθερη αγορά των ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση είναι περιορισμένη εκ του γεγονότος ότι το μεγαλύτερο μέρος των ελαστικών αυτού του είδους που κυκλοφορούν στις Κάτω Χώρες, έχουν υποβληθεί σε αναγόμωση μετά από άμεση παραγγελία και για ιδία χρήση των μεταφορικών εταιρειών. Το ελαστικό που έχει υποστεί αναγόμωση, μία ή περισσότερες φορές παρατείνει γενικά τη ζωή του καινουργούς ελαστικού μόνο εντός της επιχειρήσεως που το αγόρασε αρχικά. Η τιμή των ελαστικών που έχουν υποστεί αναγόμωση και πωλούνται στην ελεύθερη αγορά δείχνει εξάλλου ότι για τους αγοραστές τα ελαστικά αυτά αποτελούν ένα προϊόν σαφώς διάφορο, το οποίο ανήκει σε υποαγορά εξίσου διακριτή. Οι πωλητές ελαστικών για φορτηγά και λεωφορεία πρέπει να διαθέτουν για την άσκηση της δραστηριότητάς τους ευρεία ποικιλία καινουργών ελαστικών. Τα ελαστικά που έχουν υποστεί αναγόμωση προστίθενται απλώς στο φάσμα καινουργών ελαστικών που προτείνουν οι πωλητές και σε καμία περίπτωση δεν δύνανται να τα αντικαταστήσουν.

33. Η ΝΒΙΜ ισχυρίζεται ότι, λαμβανομένου υπόψη του ποικίλου και εξειδικευμένου χαρακτήρα των αναγκών στις οποίες ανταποκρίνονται οι διάφορες κατηγορίες και είδη ελαστικών, πρέπει να διακριθούν πολλές επί μέρους αγορές εντός της κατηγορίας των ελαστικών για φορτηγά και λεωφορεία. Το επιχείρημα αυτό δεν ευσταθεί, δεδομένου ότι η παρούσα υπόθεση δεν αφορά σχέση μεταξύ ΝΒΙΜ και τελικού καταναλωτή. Το συγκεκριμένο είδος και οι διαστάσεις των ελαστικών δεν επηρεάζουν καθόλου την ανάλυση των δυνατοτήτων υποκαταστάσεως στο επίπεδο των πωλητών, ούτε τις σχέσεις μεταξύ της ΝΒΙΜ και των τελευταίων. Οι όροι εκπτώσεων και οι άλλοι όροι, που εφαρμόζονται από όλους του παραγωγούς ελαστικών στις συναλλαγές τους με τους πωλητές, επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι η κατ' αυτή την έννοια κατάτμηση της αγοράς στερείται ενδιαφέροντος στη συγκεκριμένη περίπτωση. Την ίδια γνώμη συμμερίζεται εμφανώς και η ΝΒΙΜ εφ' οσον προσδιορίζει τους «στόχους» με γνώμονα την ποσότητα «ελαστικών για φορτηγά και λεωφορεία» χωρίς να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες.

34. Η σχετική γεωγραφική αγορά είναι η ολλανδική αγορά, η οποία αντιπροσωπεύει σημαντικό τμήμα της κοινής αγοράς. Η ΝΒΙΜ, όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά που της προσάπτονται, ασκεί τις δραστηριότητές της σ' αυτό το γεωγραφικό χώρο και εκεί συνέβηκαν τα προαναφερθέντα περιστατικά. Οι ολλανδοί πωλητές δεν διαθέτουν επαρκώς βέβαιες και μόνιμες δυνατότητες προμήθειας ελαστικών Michelin εκτός των Κάτω Χωρών. Πράγματι, στα άλλα Κράτη μέλη της Κοινότητος, η προμήθεια ελαστικών Michelin είναι δυνατή μόνο από πωλητές και όχι από επιχειρήσεις του ομίλου Michelin.

Β. Η δεσπόζουσα θέση

35. Η ΝΒΙΜ είναι σε θέση να συμπεριφέρεται έναντι των ανταγωνιστών και των πελατών της στη σχετική αγορά κατά τρόπο τόσο ανεξάρτητο ώστε να δύναται, χάρη σε ένα σύνολο μέσων που είναι προσιτά αποκλειστικά και μόνο σ' αυτή, να παρεμποδίζει τον πραγματικό ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα της κοινής αγοράς και κατ' αυτό τον τρόπο να επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ Κρατών μελών.

Η δεσπόζουσα θέση καταδεικνύεται ήδη από το σημαντικό μερίδιο της αγοράς που κατέχει η ΝΒΙΜ σε σχέση με το μερίδιο των κύριων ανταγωνιστών της. Οι αριθμοί που αναφέρονται ανωτέρω (σημείο 15) δείχνουν ότι, κατά την περίοδο 1975 έως 1980, η Michelin κατείχε 57 % μέχρι 65 % της αγοράς ελαστικών αντικαταστάσεως για φορτηγά και λεωφορεία. Κατά την ίδια περίοδο, τα μερίδια της αγοράς που κατείχαν οι πέντε κυριότεροι ανταγωνιστές ήταν μόνον 4 % μέχρι 8 %. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι η Michelin κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά βαρέων ελαστικών. Συνεπώς το εμπορικό κύρος του πωλητή που δεν διαθέτει ελαστικά Michelin μειώνεται και η επιβίωση της επιχειρήσεώς του μπορεί να απειληθεί.

Ο κατασκευαστής, ο οποίος πωλεί προϊόν που κατέχει τέτοια θέση στην αγορά, δύναται να επιβάλλει στους πωλητές όρους που δεν αντιστοιχούν κατ' ανάγκη στους όρους που θα επικρατούσαν σε αγορά όπου υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός. Όπως συμβαίνει γενικά σε καταστάσεις ανάλογες με την παρούσα, η διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως βασίζεται επίσης στην απόδειξη της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεώς της.

36. Κατά την εκτίμηση της δεσπόζουσας θέσεως της ΝΒΙΜ, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η επιχείρηση αυτή διαθέτει, σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές της, πολύ μεγαλύτερο αριθμό αντιπροσώπων επιφορτισμένων με καθήκοντα κυρίως εμπορικής κατά δεύτερο λόγο τεχνικής φύσεως. Τούτο της επιτρέπει να υπερασπίζει κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη θέση της στην αγορά, γνωρίζοντας ότι οι ανταγωνιστές της δεν είναι σε θέση να επιδοθούν σε τόσο έντονη δράση έναντι των τελικών καταναλωτών.

Η δεσπόζουσα θέση της ΝΒΙΜ φαίνεται τέλος στο ιδιαίτερα εκτεταμένο, σε σύγκριση με τους άλλους κατασκευαστές, φάσμα των ειδών των ελαστικών που διαθέτει στην αγορά. Για πολλά, λιγότερο συνηθισμένα, είδη και διαστάσεις, ο πωλητής δύναται να προτείνει μόνο ελαστικά Michelin, γεγονός το οποίο επίσης ισχυροποιεί τη θέση της ΝΒΙΜ έναντι των πωλητών για τα είδη και τις διαστάσεις που έχουν μεγαλύτερη ζήτηση.

Γ. Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως

37. Η εμπορική συμπεριφορά της ΝΒΙΜ συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως. Πράγματι, περιορίζει την ελευθερία επιλογής των πωλητών και συνεπάγεται ανισότητα μεταχειρίσεως μεταξύ αυτών. Έχει επίσης σαν αποτέλεσμα να περιορίζει την πρόσβαση άλλων παραγωγών στην αγορά.

Η συμπεριφορά αυτή παρουσιάζει τα κατωτέρω χαρακτηριστικά:

α) την εφαρμογή συστήματος εκπτώσεων στηριζομένου σε εκπτώσεις που καθορίζονται κατά τρόπο εξατομικευμένο και επιλεκτικό για κάθε πωλητή και συνδέονται με την υλοποίηση ατομικών «στόχων» πωλήσεως, οι οποίοι τίθενται στην αρχή κάθε έτους από την ΝΒΙΜ σε συμφωνία με τον πωλητή·

β) τη γνωστοποίηση και την επιβεβαίωση, όχι γραπτώς αλλά μόνο προφρικά, μέχρι το 1980, των «στόχων» και των εκπτώσεων που ισχύουν για κάθε πωλητή·

γ) την εξάρτηση των εκπτώσεων για βαρέα ελαστικά από την αγορά ελαφρών ελαστικών το 1977.

α) Το σύστημα εκπτώσεων

38. Το σύστημα εκπτώσεων αποσκοπεί σαφώς στο να συνδέσει στενά τους πωλητές με την ΝΒΙΜ και κατ' αυτό τον τρόπο να παρακωλύσει την πρόσβαση άλλων παραγωγών στην αγορά. Οι διάφορες εκπτώσεις αποτελούν συνάρτηση του στόχου πωλήσεως, ο οποίος τίθεται στην αρχή κάθε εκστρατείας ετήσιων πωλήσεων για καθένα πωλητή, δηλαδή σε εξατομικευμένη και επιλεκτική βάση. Γενικά, οι «στόχοι» αυτοί καθορίζονται σε τέτοιο επίπεδο, ώστε να υπερβαίνουν τις αγορές που είχαν πραγματοποιηθεί το προηγούμενο έτος, ακόμη και όταν η συγκυρία είναι ελάχιστα ευνοϊκή. Κατ' αυτό τον τρόπο ασκείται ισχυρή πίεση στους πωλητές για να υπερβαίνουν κάθε έτος το ύψος πωλήσεων ελαστικών Michelin που είχαν επιτύχει το προηγούμενο έτος. Η πίεση αυτή αυξάνεται κατά τη διάρκεια του έτους, ιδίως δε κατά το τέλος του λόγω του ότι οι πωλητές προσπαθούν να επιτύχουν το «στόχο» τους πωλήσεως και να λάβουν τη μεγαλύτερη δυνατή έκπτωση.

Η εν λόγω πίεση εντείνεται ακόμα περισσότερο από τις τακτικές επισκέψεις των αντιπροσώπων της ΝΒΙΜ, οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι με την άσκηση άμεσου και συστηματικού επιτόπιου ελέγχου, σχετικού με την επίτευξη των «στόχων» και με την κατ' αυτό τον τρόπο προκύπτουσα θέση της ΝΒΙΜ ως προς τους ανταγωνιστές της («θερμοκρασία Michelin»). Η ΝΒΙΜ προβάλλει το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο η έλλειψη επίσημων στατιστικών στοιχείων στις Κάτω Χώρες, ως προς τις πωλήσεις ελαστικών διαφόρων κατασκευαστών, την υποχρεώνει να προβαίνει σε εκτιμήσεις μέσω των πελατών της· το επιχείρημα όμως αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Οι πληροφορίες που έχει συγκεντρώσει η Επιτροπή δείχνουν ότι οι δήθεν εκτιμήσεις βασίζονται σε μια πραγματική έρευνα, δηλαδή σε άμεση και ατομική υποβολή ερωτημάτων στους πωλητές εκ μέρους των αντιπροσώπων της ΝΒΙΜ. Η εγκατάλειψη από το 1977 του όρου «θερμοκρασία Michelin», ο οποίος χρησιμοποιούνταν προηγουμένως, δεν μεταβάλλει καθόλου την κατάσταση. Πράγματι, η συνήθεια, και μερικές φορές η υποχρέωση που επιβαλλόταν στους αντιπροσώπους, να εκφράζουν σε ποσοστά το μερίδιο που αντιπροσώπευαν τα ελαστικά Michelin στο σύνολο των πωλήσεων του πωλητή, ισχύει πάντοτε και εξακολουθεί να επιδιώκει τον ίδιο σκοπό.

39. Οι αναφερόμενοι στο πεδίο της οργανώσεως δεσμοί μεταξύ της ΝΒΙΜ και των ανεξάρτητων πωλητών ενισχύονται ακόμη περισσότερο από τη δομή του συστήματος των εκπτώσεων. Ο πίνακας στο σημείο 22 και τα σχόλια που τον συνοδεύουν δείχνουν ότι μέχρι το 1979 οι μεταπωλητές που προμηθεύονταν το εμπόρευμά τους μέσω της ΝΒΙΜ, σε αντίθεση με τους πωλητές που απευθύνονταν σε προμηθευτές άλλων ελαστικών, μπορούσαν να εισπράξουν άμεσα υπό μορφή εκπτώσεως επί του τιμολογίου, περιορισμένο μόνο τμήμα της ολικής εκπτώσεως που τους είχαν υποσχεθεί. Η προκαταβολή επί της εκπτώσεως, το εναπομένον τμήμα της ετήσιας εκπτώσεως, η αυτόματη μηνιαία έκπτωση και η τετραμηνιαία έκπτωση θα ακολουθούσαν οπωσδήποτε σε περίπτωση ομαλής εξελίξεως των εμπορικών σχέσεων, αλλά, μέχρι τότε, χρησιμοποιούνταν τακτικά από την ΝΒΙΜ σά μέσο πιέσεως (σημείο 24). Οπωσδήποτε, από τον πίνακα προκύπτει ότι το 1978 και το 1979 το σύστημα απλοποιήθηκε προοδευτικά, γεγονός το οποίο συνεπαγόταν περιορισμό της ελευθερίας δράσεως της ΝΒΙΜ. Πάντως, τούτο ισχύει μόνο για τη μηνιαία προκαταβολή η οποία προφανώς έχανε το λόγο υπάρξεώς της εξαιτίας της αυξήσεως της άμεσης εκπτώσεως επί του τιμολογίου. Όσο για τις άλλες εκπτώσεις, πρέπει να σημειωθεί ότι οι τροποποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν το 1978 και το 1979 είναι κυρίως τυπικές. Όπως έχει επισημανθεί (σημείο 22), το άνοιγμα εντός του οποίου η ΝΒΙΜ εφάρμοζε το σύστημα εκπτώσεων πριν το 1978 ήταν πολύ μικρότερο, απ' ό,τι προκύπτει από τα αναφερθέντα ποσοστά. Εξάλλου, το σύστημα εκπτώσεων ισχυροποιήθηκε το 1979 ραπό την εισαγωγή τετραμηνιαίας εκπτώσεως συνδεόμενης με την επίτευξη «στόχου» πωλήσεων.

40. Το σύστημα αυτό το οποίο εφαρμόζεται από επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση και το οποίο έχει σαν αποτέλεσμα να συνδέει στενά τους πωλητές με την επιχείρηση αυτή, τόσο στο πεδίο της οργανώσεως όσο και στο εμπορικό πεδίο, συνιστά κατάχρηση κατά την έννοια του άρθρου 86, δεδομένου ότι δεν συμβιβάζεται με το «στόχο» του άρθρου 3 περίπτωση στ της συνθήκης, δηλαδή τον ανόθευτο ανταγωνισμό εντός της κοινής αγοράς.

41. Εξάλλου, η πολιτική επιλεκτικών εκπτώσεων που εφαρμόζει η ΝΒΙΜ συνεπάγεται διακρίσεις κατά την έννοια του άρθρου 86 περίπτωση γ. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι σε πωλητές που ευρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση χορηγούνται διαφορετικές εκπτώσεις. Οι εκπτώσεις που χορηγούνται στους πωλητές δεν αντιστοιχούν κατά κανένα τρόπο σε υπηρεσίες που είναι επαληθεύσιμες υπό την οικονομική έννοια του όρου και έχουν παρασχεθεί αντικειμενικά. Τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται είναι σαφώς υποκειμενικά και βασίζονται κυρίως στην αποδεδειγμένη πίστη προς την ΝΒΙΜ. Μέσω της πολιτικής εκπτώσεων που καθορίζονται κατά περίπτωση, η ΝΒΙΜ εφαρμόζει, έναντι των εμπορικώς συναλλασσομένων με αυτήν, άνισους όρους επί ισοδυνάμων παροχών, με αποτέλεσμα να περιέχονται αυτοί αδικαιολόγητα είτε σε πλεονεκτική θέση είτε σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό. Εν πάση περιπτώσει η ΝΒΙΜ έχει, λόγω της πολιτικής αυτής, δυνατότητα διακριτικής μεταχειρίσεως.

42. Η ΝΒΙΜ στην απάντησή της προς την ανακοίνωση των αιτιάσεων που της προσάπτει η Επιτροπή, αντικρούει το επιχείρημα ότι το σύστημα εκπτώσεων συνιστά κατάχρηση κατά την έννοια του άρθρου 86, παρατηρώντας ότι οι εκπτώσεις και οι « στόχοι» αποτελούν παραλλαγές ποσοτικών μειώσεων.

Πράγματι οι εκπτώσεις που χορηγεί η ΝΒΙΜ εξαρτώνται από την επίτευξη «στόχου» πωλήσεων, ο οποίος είναι σαφώς καθορισμένος σε ποσότητα ή/καί σε φιορίνια. Με αυτή την έννοια, το σύστημα εκπτώσεων περιλαμβάνει στοιχεία που φαίνονται να είναι ποσοτικής υφής. Η Επιτροπή πάντως διαπίστωσε ότι για συγκρίσιμες αγορασθείσες ποσότητες οι εκπτώσεις που χορηγούνται στους πωλητές δεν είναι σχεδόν ποτέ όμοιες ή συγκρίσιμες. Οι εκπτώσεις συνιστούν ποσοτικές μειώσεις μόνο στο αυστηρά ατομικό πλαίσιο κάθε πελάτη λαμβανομένου χωριστά. Το επίπεδό τους λοιπόν δεν καθορίζεται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων που ισχύουν για όλους τους αγοραστές. Αντικατοπτρίζουν την ατομική εκτίμηση της ΝΒΙΜ περί των αποτελεσμάτων που επέτυχε ο συγκεκριμένος πωλητής και περί των μελλοντικών προοπτικών που διαφαίνονται. Ο τρόπος καθορισμού και υπολογισμού των εκπτώσεων αυτών είναι τέτοιος ώστε η ΝΒΙΜ δαθέτει εκ των προτέρων εξουσία επί των προσπαθειών που καταβάλλει ο πωλητής για την προώθηση των πωλήσεων των ελαστικών Michelin, γεγονός το οποίο αποβαίνει σε βάρος των προσπαθειών του να προωθήσει τις πωλήσεις των προϊόντων άλλων κατασκευαστών. Η δυνατότητα διακριτικής μεταχειρίσεως των πωλητών της ΝΒΙΜ, αποτρέπει τους πωλητές αυτούς από το να προμηθεύονται ελαστικά από άλλους κατασκευαστές προς βλάβη των πωλήσεών τους προϊόντων της ΝΒΙΜ. Οι εκπτώσεις δεν είναι δυνατό συνεπώς να εξομοιωθούν με τις συνήθεις ποσοτικές μειώσεις στο εμπόριο, που συνιστούν εκ των υστέρων ανταμοιβή βάσει αντικειμενικών κριτηρίων που έχουν καθορισθεί εκ των προτέρων και είναι γνωστά σε όλους.

43. Η ΝΒΙΜ παρατηρεί επίσης ότι κατά την περίοδο 1975 έως 1978, η διαφορά της εκπτώσεως που λάβαινε ένας μικρός πωλητής από εκείνη που λάβαινε ένας σημαντικός πωλητής δεν υπερέβαινε το 2,55 %. Η διαφορά αυτή χαρακτηρίζεται σαν οριακή και το αποτέλεσμά της επί του ανταγωνισμού χαρακτηρίζεται αμελητέο. Χωρίς να θέλει να υπεισέλθει εδώ σε επισταμένη ανάλυση του ποσοστού αυτού, η Επιτροπή επιθυμεί να δηλώσει ότι δεν συμφωνεί με τον τρόπο αυτό εκτιμήσεως της καταστάσεως. Κατ' αρχή οι πωλητές ελαστικών γνωρίζουν σαφώς ότι κάθε ποσοστό επί πλέον ή λιγότερο μπορεί να ασκήσει αποφασιστική επιρροή στην αποδοτικότητά τους, ιδίως εφ' οσον πρόκειται για ελαστικά όπως τα Michelin για τα οποία υπάρχει ιδιαίτερα έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των μεταπωλητών. Εν συνεχεία, η Επιτροπή δεν βλέπει για ποιο λόγο η ΝΒΙΜ περιέβαλλε με τόσο μυστήριο την πολιτική εκπτώσεων, αν φυσικά αυτό το περιθώριο ελιγμού ήταν άνευ σημασίας για την πολιτική πωλήσεων - εκτός βεβαίως αν πρέπει να δεχθεί κανείς ότι η έλλειψη δαφάνειας αποσκοπούσε στο να δημιουργήσει στους πωλητές καταχρηστικά την πεποίθηση ότι το περιθώριο είναι πολύ μεγαλύτερο. Μεταξύ των διαπιστώσεων της Επιτροπής περιλαμβάνεται εξάλλου το γεγονός ότι οι αντιπρόσωποι της ΝΒΙΜ, πριν από τις περιοδείες τους, ελάμβαναν κατ' επανάληψη την οδηγία να υποδείξουν σαφώς στους πωλητές τα πλεονεκτήματα τα οποία θα στερούνταν οι τελευταίοι, αν δεν προέβαιναν σε μια τελευταία παραγγελία πριν το τέλος του έτους, του εξαμήνου ή του τριμήνου. Η υπόδειξη αυτή δεν θα είχε καμία σημασία αν επρόκειτο για ποσό ασήμαντο για τους πωλητές, παρά το γεγονός ότι το ποσό αυτό μερικές φορές φθάνει μόλις το 1 %. Τέλος, η ΝΒΙΜ δικαιολόγησε το συμπληρωματικό ετήσιο πρίμ του 0,5 % το οποίο αναφέρθηκε στο σημείο 27 παραπάνω, υποστηρίζοντας ότι ήθελε κατ' αυτό τον τρόπο να δώσει την ευκαιρία στους πωλητές να καλύψουν τη μείωση εισοδήματος που είχαν υποστεί λόγω προσωρινής ελλείψεως ελαστικών για φορτηγά. Η ΝΒΙΜ αναγνωρίζει έτσι η ίδια ότι ακόμη και κλάσματα του εκατοστού - και κατά μείζονα λόγο 2,55 % - εχουν μεγάλη σημασία για το εμπόριο. Η διαπίστωση αυτή συνδέεται εξάλλου όχι μόνο με την «κύρωση σε περίπτωση μη επιτεύξεως του καθορισμένου στόχου» , αλλά επίσης και με τη διάκριση μεταξύ των πωλητών, η οποία δημιουργούνταν από τη χορήγηση άνισων εκπτώσεων επί συγκρίσιμων συναλλαγών.

44. Το επιχείρημα της ΝΒΙΜ, σύμφωνα με το οποίο το σύστημα των εκπτώσεων δικαιολογείται από το γεγονός ότι επιτρέπει τον αποτελεσματικότερο προγραμματισμό των δραστηριοτήτων του προμηθευτή, είναι εξίσου απορριπτέο.

Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει ένας τέτοιος προγραμματισμός, ακόμη και για επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση, δεν μπορεί να θεωρηθεί σημαντικότερο από τη συνηθισμένη αβεβαιότητα της αγοράς. Είναι μάλιστα τέτοιο το αποτέλεσμα του συστήματος που εφαρμόζει η ΝΒΙΜ, ώστε εμποδίζει ευρύτατα τους πωλητές ελαστικών να επωφεληθούν κατά τη διάρκεια του έτους προσφορών εκ μέρους ανταγωνιστών. Για το λόγο αυτό, τα πρίμ πρέπει να θεωρηθούν μορφή εκπτώσεως πίστεως. Αν και η χορήγηση των πρίμ αυτών δεν εξαρτάται από αποκλειστική υποχρέωση αγοράς για να καλυφθεί το σύνολο ή ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα των αναγκών των αγοραστών, εξασφαλίζει εν τούτοις στην ΝΒΙΜ μέγιστο ποσοστό, κυμαινόμενο κατά περίπτωση αλλά πλήρως ελεγχόμενο από αυτή, των πραγματοποιουμένων αγορών.

45. Η ΝΒΙΜ ισχυρίζεται επίσης ότι, κατά τον υπολογισμό των εκπτώσεων, λαμβάνει υπόψη την ένταση των προσπαθειών που καταβάλλουν οι πωλητές για τη διαμονή των σχετικών προϊόντων. Και εφ' οσον λαμβάνει υπόψη αποκλειστικά και μόνο την ατομική κατάσταση κάθε πωλητή, δεν προβαίνει σε διακριτική μεταχείριση κατά την έννοια του άρθρου 86 περίπτωση γ της συνθήκης ΕΟΚ. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι κανόνες ανταγωνισμού της συνθήκης ΕΟΚ δεν απαγορεύουν φυσικά σε μια επιχείρηση να λαμβάνει υπόψη, για τη χορήγηση εκπτώσεων, πρίμ, κλπ., τις υπηρεσίες που της παρέχει ο πωλητής στον τομέα της πωλήσεως των προϊόντων της. Για παράδειγμα θα μπορούσαν ιδίως να αναφερθούν οι υπηρεσίες που δύναται να παράσχει ο πωλητής στον τελικό καταναλωτή και τις οποίες, στην αντίθετη περίπτωση, θα έπρεπε να παράσχει ο ίδιος ο κατασκευαστής. Για να αποφευχθούν, συνεπώς, τυχόν αυθαιρεσίες και για να είναι εφικτός ο έλεγχος, πρέπει οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη χορήγηση της εκπτώσεως να καθορίζονται αντικειμενικά και να ανακοινώνονται στους αγοραστές. Το σύστημα ΝΒΙΜ πρέπει να εξετάζεται με τέτοια κριτήρια, εφ' οσον θέλει κανείς να εξακριβώσει αν συνεπάγεται ή όχι διακριτική μεταχείριση. Δεδομένου ότι το καθοριστικό στοιχείο στο σύστημα εκπτώσεων που εφαρμόζει η ΝΒΙΜ δεν είναι κατά πρώτο λόγο οι υπηρεσίες που αντικειμενικά παρέχει ο πωλητής στην επιχείρηση δια της πωλήσεως ελαστικών Michelin, αλλά η αντικειμενική εκτίμηση της ΝΒΙΜ σχετικά με τις προσπάθειες που καταβάλλει ο εν λόγω πωλητής, μια εξέταση τέτοιου είδους αποκλείεται εν προκειμένω. Ο τρόπος αυτός ενέργειας έχει αναπόφευκτα σαν αποτέλεσμα, ότι οι έμποροι που βρίσκονται σε αντικειμενικά όμοιες καταστάσεις, τυγχάνουν άνισης μεταχειρίσεως. Περαιτέρω δε, επειδή η διαδικασία καθορισμού των εκπτώσεων εξελίσσεται κυρίως προφορικά και δεδομένου του περίπλοκου χαρακτήρα της, της ελλείψεως διαφάνειας των μεθόδων της ΝΒΙΜ έναντι των πωλητών καί, κατά συνέπεια, της απουσίας κάθε κανονικής δυνατότητας ελέγχου, αποτελεί αυταπάτη να πιστεύει κανείς στη δυνατότητα αποφυγής καταστάσεων διακριτικής μεταχειρίσεως.

β) Η απουσία γραπτής ανακοινώσεως των «στόχων» και των πρίμ

46. Η απουσία ανακοινώσεως και επιβεβαιώσεως οι οποίες συνήθως γίνονται γραπτώς - των «στόχων» και των πρίμ που ισχύουν για κάθε πωλητή - επιτείνουν ακόμη περισσότερο τα αποτελέσματα του συστήματος εκπτώσεων, τόσο τα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό όσο και τα συνιστώντα διακριτική μεταχείριση.

47. Μέχρι το 1980, οι «στόχοι» και οι αντίστοιχες εκπτώσεις ή πρίμ ανακοινώνονταν προφορικά μόνο στην αρχή του έτους από τον αντιπρόσωπο της ΝΒΙΜ σε κάθε πωλητή χωριστά. Η ΝΒΙΜ επιβεβαίωνε γραπτώς τις σημαντικές αυτές πληροφορίες σε εξαιρετικές μόνο περιστάσεις και ουδέποτε κατά συστηματικό τρόπο. Η πρακτική αυτή σήμαινε επίσης ότι ανέκυπταν τακτικά δυσχέρειες και ότι οι πωλητές εξαρτώνταν έντονα από τη μονομερή ερμηνεία της ΝΒΙΜ. Δεδομένης μάλιστα της θέσεως που κατέχει στην αγορά η ΝΒΙΜ και της σχετικής οικονομικής αδυναμίας των μεμονωμένων πωλητών, η αβεβαιότητα την οποία δημιουργούσε η έλλειψη γραπτής επιβεβαιώσεως λειτουργεί αποκλειστικά προς το συμφέρον της ΝΒΙΜ.

Η Επιτροπή βέβαια δεν έχει αντιρρήσεις αρχής κατά της προφορικής μόνο ανανεώσεως των όρων πωλήσεων. Πάντως, αν η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται από επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση και αν οι όροι που η επιχείρηση αυτή εφαρμόζει είναι πολύ περίπλοκοι και - οπως έχει αποδειχθεί παραπάνω - είναι ιδιαίτερα πρόσφοροι για τη δημιουργία παρανοήσεων, τότε το αποτέλεσμα που επέρχεται είναι η καταχρηστική συμπεριφορά. Λόγω του περίπλοκου χαρακτήρα του συστήματος εκπτώσεων, η μη παροχή γραπτής επιβεβαιώσεως των πρίμ και των «στόχων» είχε σαν συνέπεια να δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την ακριβή σύγκριση, εκ μέρους των πωλητών, μεταξύ της καθαρής τιμής αγοράς που προσέφερε ο κύριος παραγωγός και της τιμής που προσέφεραν οι άλλοι παραγωγοί. Η απουσία γραπτής επιβεβαιώσεως, σαν στοιχείο της εμπορικής πολιτικής μιας επιχειρήσεως σε δεσπόζουσα θέση, αυξάνει την ελευθερία κινήσεων που διαθέτει η επιχείρηση έναντι των άμεσων πελατών της και αποθαρρύνει τους πωλητές από το να προμηθευτούν προϊόντα από ανταγωνιστές παραγωγούς. Το αποτέλεσμα είναι η ενίσχυση των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων του συστήματος εκπτώσεων.

γ) Το σωρευτικό αποτέλεσμα των α) και β)

48. Η πολιτική της ΝΒΙΜ έχει τον έκδηλο σκοπό να συνδέσει όσο το δυνατό στενότερα τους πωλητές ελαστικών με την ΝΒΙΜ. Το σύστημα των εκπτώσεων αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής αυτής. Εξάλλου, οι πωλητές έχουν επίγνωση του γεγονότος ότι οι συχνές επαφές μεταξύ των αντιπροσώπων και των χρησιμοποιούντων ελαστικά δίνουν τη δυνατότητα στη ΝΒΙΜ να επηρεάζει τους τελευταίους στην επιλογή ενός πωλητή. Τούτο σημαίνει ότι όλοι οι πωλητές θα έχουν ακόμη περισσότερο την τάση να λαμβάνουν υπόψη τις επιθυμίες της ΝΒΙΜ.

Αυτό το σύστημα εκπτώσεων είναι τέτοιας μορφής ώστε μόνο από μια επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση μπορεί να εφαρμοσθεί. Οι μεταπωλητές δεν δέχονταν

ποτέ την επιβολή τέτοιου συστήματος από άλλους κατασκευαστές. Οι ανταγωνιστές της Michelin δεν εφαρμόζουν, ως εκ τούτου, παρόμοιο σύστημα και ούτε είναι σε θέση να δεσμευθούν με τέτοια πρακτική.

49. Η δημιουργία συνδέσμου εξαρτήσεως μεταξύ αγοραστών και προμηθευτή που κατέχει δεσπόζουσα θέση, όπως συμβαίνει με την εμπορική πολιτική της ΝΒΙΜ, συνιστά κατάχρηση κατά την έννοια του άρθρου 86. Η συμπεριφορά της ΝΒΙΜ «ως εκ της φύσεώς της έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει τη δομή της αγοράς όπου, ακριβώς λόγω της υπάρξεως της εν λόγω επιχειρήσεως, η ένταση του ανταγωνισμού έχει ήδη εξασθενήσει και έχει σαν αποτέλεσμα να παρεμποδίζει, με την προσφυγή σε μεθόδους διαφορετικές από εκείνες οι οποίες διέπουν τον κανονικό ανταγωνισμό επί προϊόντων ή υπηρεσιών βάσει των παροχών των εμπορευομένων, τη διατήρηση του βαθμού εντάσεως του ανταγωνισμού που υφίστανται ακόμη στην αγορά ή την ανάπτυξη του ανταγωνισμού αυτού» (1).

Η επίμαχη συμπεριφορά έχει σαν συνέπεια τη νόθευση του ανταγωνισμού μεταξύ των παραγωγών ελαστικών. Αποσκοπεί στο να αποτρέψει τους πωλητές να προμηθευθούν ελαστικά από ανταγωνιστές παραγωγούς. Παρεμποδίζεται περισσότερο, επομένως, η πρόσβαση των ανταγωνιστών της ΝΒΙΜ στην ολλανδική αγορά, σε έκταση τέτοια, που θα ήταν αδύνατη υπό κανονικές συνθήκες αγοράς.

δ) Συμπηρωματικό πρίμ για ελαφρά και βαρέα ελαστικά το 1977

50. Η ΝΒΙΜ καθιέρωσε για το 1977 συμπληρωματικό πρίμ 0,5 % για τα ελαφρά και βαρέα ελαστικά, εξάρτησε δε το πρίμ αυτό από την επίτευξη στόχου σχετικού με τις αγορές ελαφρών ελαστικών. Η πρακτική αυτή συνιστά επίσης κατάχρηση κατά την έννοια του άρθρου 86, εφ' οσον οι εκπτώσεις για την αγορά βαρέων ελαστικών εξαρτώνταν επίσης από την επίτευξη ορισμένου αποτελέσματος όσον αφορά τα ελαφρά ελαστικά. Δεδομένου ότι τα ελαφρά και βαρέα ελαστικά ανήκουν σε τελείως διαφορετικές αγορές, είναι κατ' αρχή απαράδεκτο να εξαρτάται η χορήγηση συμπληρωματικού πρίμ για αγορές βαρέων ελαστικών από την αγορά συγκεκριμένης ποσότητας ελαφρών ελαστικών, ποσότητα μάλιστα, η οποία είναι συχνά μεγαλύτερη από την επιτευχθείσα κατά το προηγούμενο έτος και μερικές φορές είναι μεγαλύτερη ακόμη και από τον ανώτατο ετήσιο «στόχο». Η ΝΒΙΜ, επιβάλλοντας τον όρο αυτό, επωφελούνταν από τη δεσπόζουσα θέση που κατείχε σε δεδομένη αγορά με μόνο σκοπό την περαιτέρω ενίσχυση της ήδη σταθερής θέσεώς της σε άλλη αγορά. Πράγματι, η πρακτική αυτή είχε τόσο σαν αντικείμενο όσο και σαν αποτέλεσμα να παροτρύνει τους πωλητές να επιτύχουν το στόχο πωλήσεως για τα ελαφρά ελαστικά, προκειμένου να αποφύγουν χρηματικές κυρώσεις για την πώληση βαρέων ελαστικών. Το επιχείρημα που προέβαλε η ΝΒΙΜ, ότι δηλαδή έπρεπε να αποκατασταθεί κάπως η ζημία που είχαν υποστεί οι πωλητές λόγω προσωρινής ελλείψεως ελαστικών για φορτηγά, δεν ευσταθεί. Πράγματι, η σχετική αποζημίωση θα ήταν δυνατό να παρασχεθεί με άλλα μέσα.

Δ. Επιβλαβείς επιδράσεις στο εμπόριο μεταξύ Κρατών μελών

51. Το σύστημα εκπτώσεων που εφαρμόζει η ΝΒΙΜ είναι δυνατό να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ Κρατών μελών, εφ' οσον, δια της δημιουργίας ισχυρών δεσμών μεταξύ του προμηθευτή που κατέχει δεσπόζουσα θέση και των πωλητών, περιορίζει την ελευθερία αγοράς των τελευταίων. Όλο το σύστημα της ΝΒΙΜ αποσκοπεί στη βελτίωση της αποδόσεως των πωλητών προς όφελος της ΝΒΙΜ και κατά συνέπεια στην παρεμπόδιση των παραγγελιών από άλλους κατασκευαστές. Οι περισσότεροι από τους κατασκευαστές αυτούς (σημείο 15) είναι εγκαταστημένοι στην κοινή αγορά και διαθέτουν σημαντικές μονάδες παραγωγής, οι οποίες παράγουν βαρέα ελαστικά προς πώληση στην ολλανδική αγορά. Οι πιθανότητες των κατασκευαστών αυτών να εισδύσουν στην ολλανδική αγορά μειώνονται λόγω του γεγονότος ότι, εξαιτίας των δεσμών μεταξύ κατασκευαστών και πωλητών στο πλαίσιο του συστήματος της ΝΒΙΜ, το μερίδιο αγοράς της ΝΒΙΜ είναι κατά κάποιο τρόπο προκαθορισμένο καί, κατά συνέπεια, η διείσδυση άλλων κατασκευαστών στην ολλανδική αγορά βαρέων ελαστικών δεν είναι δυνατό να υπερβεί ένα μικρό ποσοστό. Η επίμαχη συμπεριφορά της ΝΒΙΜ που αποβλέπει στη διατήρηση του μεριδίου αγοράς περιορίζει την ελευθερία του εμπορίου μεταξύ των Κρατών μελών κατά τρόπο που μπορεί να βλάψει την επίτευξη του στόχου της δημιουργίας κοινής αγοράς μεταξύ των Κρατών μελών, ιδίως επειδή αλλοιώνει τη δομή του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.

Τα δυσμενή αποτελέσματα του καταχρηστικού συστήματος εκπτώσεων γίνονται αισθητά στο εμπόριο μεταξύ των Κρατών μελών. Τα γεγονότα δείχνουν ότι ακόμη και μικρές εκπτώσεις θεωρούνται σημαντικές από τους μεταπωλητές. Η εφαρμογή του συστήματος εκπτώσεων της Michelin και η σχέση του με την επίτευξη ενός στόχου πωλήσεων ήταν αβέβαιες. Επομένως, οι μεταπωλητές ευρίσκονταν μπροστά σε άνετη επιλογή μεταξύ της προωθήσεως πωλήσεων της Michelin - αναπόφευκτα σε βάρος των άλλων κατασκευαστών - γιατί η αβέβαιη και εξατομικευμένη έκπτωση στο τέλος του χρόνου μπορούσε να αποδειχθεί καλύτερη απ' ό,τι η (γνωστή) έκπτωση που παρέχεται από τους άλλους κατασκευαστές. Έτσι το έργο των λοιπών κατασκευαστών, που προσπαθούν να πωλήσουν στην Ολλανδία από τις άλλες χώρες της Κοινότητος, έγινε ουσιαστικά πιο δύσκολο εξαιτίας των ενεργειών της δεσπόζουσας επιχειρήσεως.

52. Εξαρτώντας τη χορήγηση συμπληρωματικού ετήσιου πρίμ για βαρέα και ελαφρά ελαστικά από την επίτευξη ειδικού «στόχου» πωλήσεων ελαφρών ελαστικών, η ΝΒΙΜ χρησιμοποίησε τη δεσπόζουσα θέση της στην αγορά καινουργών ελαστικών για φορτηγά και λεωφορεία για να βελτιώσει τη θέση της στην αγορά ελαστικών επιβατικών αυτοκινήτων. Η πρακτική αυτή θα ήταν δυνατό να περιαγάγει σε μειονεκτική θέση τους ανταγωνιστές της όσον αφορά τις δυνατότητές τους να πωλήσουν ελαφρά ελαστικά. Οι κατασκευαστές των ελαστικών επιβατικών αυτοκινήτων, τα οποία πωλούνται στην

ρολλανδική αγορά, είναι πράγματι και αυτοί εγκαταστημένοι στην κοινή αγορά και τα ελαφρά ελαστικά που προορίζονται για την αγορά αυτή - πλην ενός σχετικά μικρού αριθμού που παράγεται σε τρίτες χώρες ή και στις Κάτω Χώρες - παράγεται από κατασκευαστές εγκαταστημένους σε άλλα Κράτη μέλη. Η επίμαχη συμπεριφορά παρεμπόδισε, για ορισμένο χρονικό διάστημα τις πωλήσεις ελαφρών ελαστικών στις Κάτω Χώρες και θα μπορούσε να επηρεάσει δυσμενώς το εμπόριο μεταξύ των Κρατών μελών.

Ε. Συμπέρασμα

53. Με βάση τα παραπάνω η Επιτροπή θεωρεί ότι, κατά την περίοδο μεταξύ 1975 και 1980, η ΝΒΙΜ παρέβη τις διατάξεις του άρθρου 86 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος, όσο αφορά την αγορά καινουργών ελαστικών αντικαταστάσεως για φορτηγά, λεωφορεία, κλπ.:

α) με τη δημιουργία δεσμών μεταξύ αυτής και των πωλητών ελαστικών στις Κάτω Χώρες, μέσω της χορηγήσεως επιλεκτικών εκπτώσεων σε ατομική βάση, οι οποίες εξαρτιόνταν από «στόχους» πωλήσεων και ποσοστά εκπτώσεων που δεν ήταν σαφώς και γραπτώς επιβεβαιωμένα, και δια της εφαρμογής έναντι των πωλητών αυτών άνισων όρων για ισοδύναμες παροχές· και

β) με τη χορήγηση, το 1977, έκτακτου πρίμ επί των αγορών ελαστικών για φορτηγά, λεωφορεία, κλπ., και ελαστικών για επιβατικά αυτοκίνητα, το οποίο εξαρτιόταν από την επίτευξη « στόχου» αγοράς ελαστικών για επιβατικά αυτοκίνητα.

54. Με επιστολή της στις 23 Μαρτίου 1981, η ΝΒΙΜ πληροφόρησε την Επιτροπή ότι τροποποίησε το σύστημα εκπτώσεων από την 1η Ιανουαρίου 1981 κατά τρόπο ώστε τα ποσοστά εκπτώσεων να συνδέονται στο εξής με δεδομένους αριθμούς πωλήσεων, χωρίς να γίνεται αναφορά σε ατομικούς «στόχους». Η ΝΒΙΜ εξακολουθεί εξάλλου να ισχυρίζεται ότι το αρχικό της σύστημα εκπτώσεων δεν αντέβαινε προς το άρθρο 86 της συνθήκης.

Η Επιτροπή επιφυλάσσεται να ελέγξει αν το νέο αυτό σύστημα συμβιβάζεται με τη συνθήκη. Κατά την εξέταση αυτή, η Επιτροπή θα έχει σαν σημείο εκκινήσεως την αρχή ότι κάθε σύστημα εκπτώσεων που εφαρμόζει η ΝΒΙΜ για να προωθήσει τις πωλήσεις των καινουργών ελαστικών της για φορτηγά, λεωφορεία, κλπ., πρέπει να είναι διαμορφωμένο κατά τρόπο ώστε, εξαιρέσει των βραχυπρόθεσμων μέτρων, να μη χορηγείται έκπτωση παρά μόνο στην περίπτωση που συνδέεται άμεσα με γνήσια μείωση του κόστους του κατασκευαστή. Οι αμοιβές των πωλητών ελαστικών Michelin πρέπει να αντιστοιχούν στις εργασίες που επιτελούν και στις υπηρεσίες που παρέχουν και οι οποίες ελαφρύνουν τα βάρη που φέρει ό κατασκευαστής. Επί πλέον, το σύστημα των εκπτώσεων και τα πρίμ που συμφωνούνται πρέπει να επιβεβαιώνονται σαφώς σε κάθε πωλητή κατά το χρόνο της προτάσεως και της συνάψεως της συμβάσεως πωλήσεως.

ΙΙΙ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 15 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ αριθ. 17/62

55. Όταν μια επιχείρηση διαπράττει, εκ προθέσεως ή εξ αμελείας, παράβαση των διατάξεων του άρθρου 86 της συνθήκης, η Επιτροπή δύναται, κατ' εφαρμογή του άρθρου 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, να επιβάλει στη σχετική επιχείρηση πρόστιμο ύψους χιλίων μέχρις ενός εκατομμυρίου λογιστικών μονάδων ή και ποσό μεγαλύτερο από αυτό μέχρι ποσοστού δέκα τοίς εκατό του κύκλου εργασιών, που πραγματοποιήθηκε κατά την προηγούμενη διαχειριστική περίοδο από τη σχετική επιχείρηση. Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, εκτός από τη σοβαρότητα της παραβάσεως, και η διάρκειά της.

Πρέπει να επιβληθεί πρόστιμο στην ΝΒΙΜ.

56. Η Επιτροπή έχει πράγματι καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ΝΒΙΜ, έχει διαπράξει, τουλάχιστο εξ αμελείας, παράβαση της διατάξεως του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ. Η ΝΒΙΜ έχει ακολουθήσει εμπορική πολιτική, η οποία είχε σαν σκοπό και σαν αποτέλεσμα τόν, μέσω παράνομων μέτρων, στενότερο δυνατό σύνδεσμο μεταξύ κάθε πωλητή και της ΝΒΙΜ. Επίσης, η πολιτική αυτή συνεπαγόταν διάκριση μεταξύ των πωλητών.

Η ΝΒΙΜ δεν είναι δυνατόν να αγνοεί το γεγονός ότι, σαν επιχείρηση σε δεσπόζουσα θέση, είναι σε θέση να εμποδίζει την πρόσβαση άλλων κατασκευαστών στην ολλανδική αγορά βαρέων ελαστικών και ότι το σύστημα εκπτώσεών της, ιδίως, καθιστά στην πραγματικότητα ακόμη δυσχερέστερη την εν λόγω πρόσβαση.

Η ΝΒΙΜ, σαν επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση στην ολλανδική αγορά καινουργών ελαστικών αντικαταστάσεως για φορτηγά και λεωφορεία, οφείλει να έχει επίγνωση του γεγονότος ότι ακολουθώντας την πρακτική που αναφέρεται παραπάνω διαπράττει παράβαση του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ. Επί πλέον, από το 1973 προκύπτει σαφώς, τόσο από τις αποφάσεις της Επιτροπής όσο και από τη Νομολογία του Δικαστηρίου, ότι είναι ασυμβίβαστο με το άρθρο 86 της συνθήκης ΕΟΚ εκείνο το σύστημα εκπτώσεων, με το οποίο η δεσπόζουσα επιχείρηση επιχειρεί, χορηγώντας οικονομικά πλεονεκτήματα, να παρεμποδίζει τον εφοδιασμό από ανταγωνιστές προμηθευτές. Η ΝΒΙΜ οφείλει να γνωρίζει ότι το σύστημα που εφαρμόζει, και το οποίο δύναται να θεωρηθεί σαν παραλλαγή του συστήματος εκπτώσεων πίστεως, έχει κατ' αρχή τα ίδια περιοριστικά αποτελέσματα επί του ανταγωνισμού όπως και η έκπτωση πίστεως, η οποία περικλείει την υποχρέωση του αγοραστή να εφοδιάζεται αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο από την επιχείρηση σε δεσπόζουσα θέση. Η ΝΒΙΜ πρέπει ακόμα να γνωρίζει ότι τα αποτελέσματα της πολιτικής εκπτώσεων που ακολουθούσε συνιστούσαν διακριτική μεταχείριση. Εξάλλου πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η ΝΒΙΜ ανήκει σε όμιλο, ο οποίος κατέχει τέτοια θέση στην ευρωπαϊκή αγορά, ώστε να αναμένεται από την εν λόγω επιχείρηση να παρακολουθεί προσεκτικά την εξέλιξη του ευρωπαϊκού δικαίου και να προσαρμόζει ανάλογα την πολιτική της.

57. Η Επιτροπή πεστεύει επίσης ότι η ΝΒΙΜ διέπραξε, εκ προθέσεως ή τουλάχιστον εξ αμελείας, παράβαση του άρθρου 86 της συνθήκης, εξαρτώντας το 1977 τη χορήγηση συμπληρωματικού ετήσιου πρίμ για αγορές βαρέων και ελαφρών ελαστικών από την επίτευξη «στόχου» για αγορά ελαφρών ελαστικών. Το μέτρο αυτό είχε έκδηλο σκοπό να παρακινήσει τους πωλητές να επιτύχουν το « στόχο» που είχε τεθεί για τα ελαστικά επιβατικών αυτοκινήτων και κατ' αυτό τον τρόπο να αυξήσει ή τουλάχιστον να διατηρήσει, το μερίδιο των ελαστικών Michelin σ' αυτή την αγορά. Η ΝΒΙΜ γνώριζε ή, τουλάχιστον θα όφειλε να γνωρίζει, ότι κατ' αυτό τον τρόπο συνέδεε δύο τελείως χωριστές αγορές και ότι χρησιμοποιούσε τη δεσπόζουσα θέση που κατείχε στην αγορά βαρέων ελαστικών σαν μέσο ενισχύσεως της θέσεώς της στην αγορά ελαφρών ελαστικών· η πρακτική αυτή δεν συμβιβάζεται με το άρθρο 86.

58. Όσο αφορά τη διάρκεια των παραβάσεων, πρέπει να σημειωθεί ότι, ως προς την παράβαση που αναφέρεται στο σημείο 53 υπό α, η Επιτροπή έχει λάβει υπόψη της μόνο την περίοδο 1975 μέχρι 1980. Μολονότι είναι δυνατό η εμπορική πολιτική της ΝΒΙΜ να αποσκοπούσε, και πριν το 1975, στο να συνδέσει τους πωλητές με την επιχείρηση αυτή, η Επιτροπή έχει αδιάσειστα στοιχεία περί της φύσεως της πολιτικής αυτής μόνο από το 1975 και μετά. Βέβαια, το 1978 και το 1979, πραγματοποιήθηκαν μεταβολές στο σύστημα εκπτώσεων, αλλά οι αρχές - σύστημα επιλεκτικών εκπτώσεων, καθοριζόμενο κατ' ετος και εξαρτώμενο από την επίτευξη στόχων πωλήσεων - παρέμειναν αμετάβλητες.

59. Η παράβαση που αναφέρεται στο σημείο 53 υπό β αφορά τις αγορές που έγιναν από την ΝΒΙΜ το 1977. Η διάρκεια λοιπόν της εν λόγω παραβάσεως πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι ένα έτος.

60. Κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας των παραβάσεων, πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά πρώτο και κύριο λόγο το γεγονός, ότι το επίμαχο σύστημα εκπτώσεων αποσκοπεί στο να συνδέσει πωλητές ελαστικών στις Κάτω Χώρες με την ΝΒΙΜ. Οι ανεξάρτητοι πωλητές περιέχονται αναγκαστικά σε μια κατάσταστη, η οποία δεν αφήνει κανένα περιθώριο για πραγματικά ελεύθερα λαμβανόμενες αποφάσεις σχετικά με τις αγορές.

Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η επιλεκτικότητα του συστήματος εκπτώσεων καταλήγει σε διάκριση μεταξύ των πωλητών. Ορισμένοι πωλητές τυγχάνουν προνομιακής μεταχειρίσεως σε σχέση με άλλους, μολονότι αντικειμενικά ευρίσκονται στην ίδια θέση. Κατά συνέπεια, ο μεταξύ τους ανταγωνισμός επηρεάζεται τεχνητά και η δεσπόζουσα θέση της ΝΒΙΜ ισχυροποιείται με μέτρα που δεν εξαρτώνται από την παροχή υπηρεσιών εκ μέρους της. Η εμπορική πολιτική που ακολουθεί η ΝΒΙΜ έχει αισθητά και επί μεγάλο χρονικό διάστημα στρεβλώσει τον ανταγωνισμό στην ολλανδική αγορά, τόσο στον τομέα της παραγωγής ελαστικών όσο και μεταξύ των πωλητών ελαστικών. Για το λόγο αυτό η παράβαση πρέπει να θεωρηθεί σοβαρή.

61. Από την άλλη πλευρά πρέπει να ληφθούν υπόψη υπέρ της ΝΒΙΜ οι μεταβολές του συστήματος εκπτώσεων στις οποίες προέβη το 1978 και το 1979, με τις οποίες , μολονότι τα βασικά χαρακτηριστικά του συστήματος διατηρήθηκαν διατηρήθηκαν, κάπως ευνοϊκότερες για του πωλητές ρυθμίσεως. Πρέπει επίσης να παρατηρηθεί ότι κατά τα τελευταία έτη η ΝΒΙΜ εφαρμόζει λιγότερο αυστηρή πολιτική στον τομέα της μη επιβεβαιώσεως των εκπτώσεων και των «στόχων». Από το 1980, οι πωλητές λάβαιναν, μετά από αίτησή τους, από την ΝΒΙΜ γραπτή επιβεβαίωση των εκπτώσεων και των «στόχων» αγοράς που είχαν ορισθεί στην αρχή του έτους.

62. Η Επιτροπή θεωρεί επίσης σαν σοβαρή παράβαση το γεγονός ότι το συμπληρωματικό ετήσιο πρίμ για αγορές βαρέων και ελαφρών ελαστικών εξαρτιόταν από την επίτευξη ετήσιων «στόχων» στις αγορές ελαφρών ελαστικών. Επειδή η ΝΒΙΜ βρισκόταν σε αδυναμία να ανταποκριθεί στη ζήτηση ελαστικών του τομέα στον οποίο κατέχει δεσπόζουσα θέση, προσπάθησε κατ' αυτό τον τρόπο να τονώσει τις πωλήσεις διαφορετικής κατηγορίας ελαστικών, στον τομέα των οποίων η θέση της δεν είναι τόσο ισχυρή. Μολονότι το ποσοστό 0,5 % φαίνεται μικρό, αντιπροσωπεύει παρ' ολα αυτά για τους πωλητές ένα όχι ασήμαντο ποσό, ώστε το εν λόγω συμπληρωματικό ετήσιο πρίμ να είναι οπωσδήποτε πολύ ελκυστικό γι ' αυτούς. Διαφορετικά, η ΝΒΙΜ δεν θα είχε λάβει αυτό το μέτρο.

63. Με βάση τις παραπάνω εκτιμήσεις η Επιτροπή κρίνει ότι πρέπει να επιβληθεί πρόστιμο ύψους 680 000 ECU για τις δύο διαπιστωθείσες παραβάσεις.

Για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, αποφάσισε να λάβει υπόψη το συνολικό κύκλο εργασιών της ΝΒΙΜ και τη σοβαρότητα της αποδιδόμενης σ' αυτήν παραβάσεως, καθώς και την ένταση με την οποία εφαρμόσθηκε το σύστημα εκπτώσεων απέναντι στους μεταπωλητές,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η NV Nederlandsche Banden-Industrie Michelin, κατά την περίοδο μεταξύ 1975 και 1980, παρέβη τις διατάξεις του άρθρου 86 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος, όσο αφορά την αγορά καινουργών ελαστικών αντικαταστάσεως για φορτηγά, λεωφορεία, κλπ., στην οποία κατείχε δεσπόζουσα θέση:

α) με τη δημιουργία δεσμών μεταξύ αυτής και των πωλητών ελαστικών στις Κάτω Χώρες, μέσω της χορηγήσεως επιλεκτικών εκπτώσεων σε ατομική βάση οι οποίες εξαρτιόνταν από στόχους πωλήσεων και ποσοστά εκπτώσεων που δεν ήταν σαφώς και γραπτώς επιβεβαιωμένα, και δια της εφαρμογής έναντι των πωλητών αυτών άνισων όρων για ισοδύναμες παροχές· και

β) με τη δημιουργία το 1977 έκτακτου πρίμ για τις αγορές ελαστικών για φορτηγά, λεωφορεία κλπ., και ελαστικών για επιβατικά αυτοκίνητα, το οποίο εξαρτιόταν από την επίτευξη « στόχου» αγοράς ελαστικών για επιβατικά αυτοκίνητα.

Άρθρο 2

Επιβάλλεται στην NV Nederlandsche Banden-Industrie Michelin πρόστιμο ύψους 680 000 ECU η 1 833 184,80 φιορινιών.

Το ποσό αυτό οφείλει να καταβληθεί σε φιορίνια μέσα σε τρείς μήνες από την κοινοποίηση της παρούσας αποφάσεως, στο λογαριασμό της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων:

αριθ. 41.60.95.518

στην Amro-Bank

Rembrandtplein, 17

NL-1000 Amsterdam.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση αποτελεί τίτλο εκτελεστό σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 192 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στή:

NV Nederlandsche Banden-Industrie Michelin

De Boeleaan 30

PB 7163

NL-1007 JD Amsterdam

Κάτω Χώρες.

Έγινε στις Βρυξέλλες, στις 7 Οκτωβρίου 1981.

Για την 'Επιτροπή

Frans ANDRIESSEN

Μέλος της Επιτροπής