ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 8ης Ιουλίου 1999

περί της αίτησης της Γερμανίας για ένα μεταβατικό καθεστώς σύμφωνα με το άρθρο 24 της οδηγίας 96/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τους κοινούς κανόνες της εσωτερικής αγοράς στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 1551/4]

(Το κείμενο στη γερμανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(1999/794/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

την οδηγία 96/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας(1), και ιδίως το άρθρο 24,

Έχοντας ενημερώσει τα κράτη μέλη σχετικά με την αίτηση της Γερμανίας,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

1. Διαδικασία

(1) Με την επιστολή του της 30ής Ιουλίου 1997, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών ζήτησε από την Επιτροπή να λάβει θέση, μεταξύ άλλων θεμάτων, σχετικά με το ζήτημα της εισαγωγής στον "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts" (Νόμος περί της νέας ρύθμισης του δικαίου της βιομηχανίας παραγωγής ενέργειας) μιας ρήτρας προστασίας για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το λιγνίτη.

(2) Με την επιστολή της 22ας Σεπτεμβρίου 1997, η Επιτροπή απάντησε ότι μια ρήτρα προστασίας που θα περιελάμβανε μια πιθανή άρνηση πρόσβασης στο δίκτυο θα αποτελούσε παρέκκλιση από το δικαίωμα πρόσβασης του άρθρου 17 της οδηγίας και συνεπώς δεν θα μπορούσε να βασισθεί στο άρθρο 8 παράγραφος 4 της οδηγίας, αλλά θα έπρεπε να υποβληθεί αίτηση σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 24 της οδηγίας ("Μεταβατικό καθεστώς").

(3) Με την επιστολή της 12ης Φεβρουαρίου 1998 το γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών κοινοποίησε αίτηση για ένα μεταβατικό καθεστώς σύμφωνα με το άρθρο 24 της οδηγίας σε σχέση με τη διάταξη του άρθρου 4 παράγραφος 3 ("Neue Länder" - "νέα κρατίδια") του "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts", ο οποίος δημοσιεύθηκε στο Bundesgesetzblatt (Εφημερίδα της κυβέρνησης της Ομοσπονδιακής Γερμανίας) της 28ης Απριλίου 1998(2) και τέθηκε σε ισχύ την επόμενη ημέρα.

(4) Στις 14 Ιουλίου 1998 οι υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν αποστολή ανεύρεσης στοιχείων στο Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών στη Βόννη. Το Υπουργείο επιβεβαίωσε ότι θεωρεί την αίτηση της 12ης Φεβρουαρίου 1998 ως τελική και ότι, πέραν της ρήτρας προστασίας για το λιγνίτη που περιέχεται στην αίτηση, δεν υπάρχουν άλλα μεταβατικά καθεστώτα για τα οποία η κυβέρνηση θα προέβλεπε συστήματα υποστήριξης ή βοήθειας. Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την ανάπτυξη του τομέα του λιγνίτη στα νέα Länder καθώς και σχετικά με τη συμβατική κατάσταση μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών που είναι η βάση των δεσμεύσεων όπως αναφέρεται στο άρθρο 24 παράγραφος 1 της οδηγίας.

(5) Με την επιστολή της 11ης Σεπτεμβρίου 1998 το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών υπέβαλε αυτές τις συμπληρωματικές πληροφορίες.

(6) Επιπρόσθετα και σε συμφωνία με το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών πραγματοποιήθηκαν άμεσες επαφές μεταξύ της Επιτροπής και της κυρίως ενδιαφερόμενης εταιρείας, της Vereinigte Energiewerke AG ("VEAG"). Η VEAG εξέφρασε τη θέση της στην επιστολή της προς την Επιτροπή, της 28ης Ιανουαρίου 1999. Στις 12 Φεβρουαρίου 1999 πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση της VEAG και της Επιτροπής στις Βρυξέλλες. Με το φαξ της 23ης Μαρτίου 1999, η VEAG υπέβαλε την έκθεση "zur Beurteilung der Notwendigkeit der Braunkohleschutzklausel" ("για την αξιολόγηση της αναγκαιότητας της ρήτρας προστασίας του λιγνίτη") που ανέθεσε σε οικονομικούς ελεγκτές.

2. Δομή και ανάπτυξη του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder

(7) Η μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder πραγματοποιείται από την VEAG. Η VEAG είναι επίσης ο μεγαλύτερος παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder, αντιπροσωπεύοντας το 60 % περίπου της συνολικής παραγωγής, ηλεκτρικής ενέργειας. Η VEAG παράγει το 92 % της ηλεκτρικής της ενέργειας με βάση το λιγνίτη. Η διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας πραγματοποιείται από 15 περιφερειακές εταιρείες διανομής (που συχνά ανήκουν εν μέρει στη VEAG ή σε μετόχους της VEAG). Επιπλέον, πολλοί δήμοι διαθέτουν τις δικές τους εταιρείες διανομής ηλεκτρικού ρεύματος, οι οποίες διαθέτουν επίσης εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής. Έτσι, η δομή του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder -όπως και στα άλλα μέρη της Γερμανίας- συνίσταται σε έως τρία επίπεδα: 1) δίκτυο ψηλής τάσης της VEAG, 2) δίκτυο μέσης μέσης τάσης των περιφερειακών εταιρειών διανομής, και 3) δίκτυο χαμηλής ή μέσης τάσης των δημοτικών εταιρειών διανομής.

(8) Η "Stromvertrag" ("σύμβαση περί ηλεκτρικής ενέργειας") συνήφθη κατά την περίοδο μεταξύ της γερμανικής οικονομικής και νομισματικής ένωσης (1 Ιουλίου 1990) και της πολιτικής ενοποίησης (3 Οκτωβρίου 1990), στις 22 Αυγούστου 1990. Τα συμβαλλόμενα μέρη ήταν η πρώην Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας και η Treuhandanstalt (οργανισμός του Δημοσίου για την ιδιωτικοποίηση της περιουσίας της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας που συστάθηκε με τον νόμο της 17ης Ιουνίου 1990), αφενός, και των Bayernwerk AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG, αφετέρου. Η σύμβαση όριζε τη δομή του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder μετά την ενοποίηση. Προέβλεπε την πώληση των εργοστασίων ηλεκτρικής ενέργειας και των γραμμών μεταφοράς την πρώην Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη VEAG, μια κοινοπραξία που ιδρύθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 1990 από την Treuhandanstalt. Η VEAG ανήκε κατά 75 % στις μεγαλύτερες δυτικογερμανικές εταιρείες ηλεκτροπαραγωγής, RWE Energie AG (26,25 %), PreussenElektra AG (26,25 %) και Bayernwerke AG (22,5 %). Το υπόλοιπο 25 % κατείχαν τέσσερις άλλες γερμανικές επιχειρήσεις συστημάτων μεταφοράς μέσω της εταιρείας χαρτοφυλακίου EBH GmbH.

(9) Ως αναπόσπαστο τμήμα της συμφωνίας αγοράς με την Treuhandanstalt, η VEAG (ακριβέστερα, το 1990, μάλλον οι τρεις κύριοι μεταγενέστεροι μέτοχοί της) δεσμεύτηκε να διατηρήσει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το λιγνίτη και να επενδύσει μεγάλα ποσά στον εκσυγχρονισμό της και την προσαρμογή σε υψηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα. Οι δεσμεύσεις αυτές της VEAG προστατεύθηκαν με τη σύμβαση της 27ης Αυγούστου 1990 που συνήφθη παράλληλα μεταξύ της κοινοπραξίας Bayernwerk AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG (μέτοχοι της VEAG) και των περιφερειακών εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας. Η σύμβαση αυτή επιβεβαιώθηκε αργότερα με ένα σύνολο εικοσαετών διμερών συμβάσεων μεταξύ της VEAG και των περιφερειακών εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας. Οι συμβάσεις αυτές απαιτούν από τους περιφερειακούς διανομείς να αγοράζουν το 70 % των αναγκών τους σε ηλεκτρική ενέργεια (δηλαδή ηλεκτρικής ενέργειας που πωλούν) από την VEAG σε τιμή βάσει του πλήρους κόστους για 20 έτη. Οι διανομείς αναμένεται να διαβιβάσουν το τυχόν προκύπτον υψηλότερο κόστος στους τελικούς καταναλωτές.

3. Η ανάπτυξη του τομέα εξόρυξης λιγνίτη

(10) Το 1997 η VEAG παρήγαγε 46,6 TWh ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 60 % περίπου της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder, η οποία ανέρχεται σε 77,5 TWh. Το υπόλοιπο 40 % προκύπτει από την ηλεκτροπαραγωγή στα νέα Länder μέσω των δημοτικών εταιρειών παραγωγής, της αυτοπαραγωγής και της παραγωγής από ανεξάρτητους ηλεκτροπαραγωγούς (IPP). Η παραγωγή των λιγνιτωρυχείων το 1997 ανερχόταν σε 73,8 εκατομμύρια τόνους, από τους οποίους η VEAG αγόρασε 54,3 εκατομμύρια τόνους για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Πριν από την ενοποίηση, το 1989, τα ανατολικογερμανικά λιγνιτωρυχεία παρήγαν 300 εκατομμύρια τόνους. Έκτοτε, η δυναμικότητα παραγωγής μειωνόταν σταθερά έως το τρέχον επίπεδο.

(11) Η παραγωγή λιγνίτη στα νέα Länder πραγματοποιείται από δύο κυρίως εταιρείες. Η Mibrag (Mitteldeutsche Braunkohle) ιδιωτικοποιήθηκε το 1993 και πωλήθηκε σε μια αγγλο-αμερικανική κοινοπραξία (PowerGen, NRJ Energy και Morrison Knudsen). Η Laubag (Lausitzer Braunkohle) πωλήθηκε σε μια γερμανική κοινοπραξία, η οποία ανήκει κατά 55 % στη RheinbraunAG/RWE, κατά 30 % στην PreussenElektra AG και 15 % στην Bayernwerke AG. Έτσι, η Laubag και η VEAG συνδέονται μέσω κοινών μετόχων.

(12) Το 1989, στον τομέα εξόρυξης λιγνίτη απασχολούνται 138000 εργαζόμενοι, ενώ στον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας απασχολούνται 30499 εργαζόμενοι. Έκτοτε η απασχόληση μειώθηκε δραστικά στο τρέχουν επίπεδο των 16400 στον τομέα εξόρυξης λιγνίτη και των 8163 στον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην VEAG. Έτσι μαζί με τους πρόσθετους 5000 υπαλλήλους που εξαρτώνται έμμεσα από την εξόρυξη λιγνίτη και την ηλεκτροπαραγωγή υπάρχουν επί του παρόντος περίπου 30000 εργαζόμενοι συνολικά που εξαρτώνται από τον τομέα του λιγνίτη.

(13) Από το 1990 και μετά, η VEAG επένδυσε 13 δισεκατομμύρια DM στον εκσυγχρονισμό των εργοστασίων ηλεκτρικής ενέργειας με λιγνίτη. Δύο δισεκατομμύρια DM επενδύθηκαν στον τομέα της εξόρυξης λιγνίτη. Το συνολικό επενδυτικό πρόγραμμα της VEAG προβλέπει 20 δισεκατομμύρια DM έως το 2001.

(14) Κατά τη συνεδρίαση ανεύρεσης στοιχείων στις 14 Ιουλίου 1998, το γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών με βάση τα προαναφερόμενα στοιχεία προέβη στις ακόλουθες δηλώσεις:

- η περαιτέρω μείωση της χρήσης λιγνίτη για την ηλεκτροπαραγωγή θα αμφισβητούσε αυτές τις δραστηριότητες εξόρυξης λιγνίτη συνολικά,

- μια βασική θεώρηση του γιατί η γερμανική ενεργειακή πολιτική πρέπει να προστατεύσει το λιγνίτη είναι η μακροπρόθεσμη ασφάλεια εφοδιασμού. Η γερμανική ενεργειακή πολιτική πρέπει να σταθμίσει την αυξανόμενη εξάρτηση από το εισαγόμενο φυσικό αέριο με τα μειονεκτήματα των υφιστάμενων εγχώριων καυσίμων, όπως ο λιγνίτης.

4. Το άνοιγμα της γερμανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στον ανταγωνισμό: εφαρμογή της οδηγίας 96/92/ΕΚ

(15) Ο γερμανικός "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts" τέθηκε σε ισχύ στις 29 Απριλίου 1998 και μεταφέρει την οδηγία 96/92/ΕΚ. Επιλέγει την πρόσβαση στο δίκτυο τρίτων με βάση σύμβαση, ενώ διατηρείται η επιλογή ενιαίου αγοραστή για τους διανομείς έως το 2005. Ο νόμος προβλέπει το άμεσο κατά 100 % άνοιγμα της αγοράς: δεν υπάρχει όριο επιλεξιμότητας, όλοι οι τελικοί καταναλωτές και διανομείς είναι de jure επιλέξιμοι πελάτες.

(16) Έτσι, δυνάμει του απελευθερωμένου συστήματος που θεσπίζεται με το νέο γερμανικό νόμο, όλοι οι επιλέξιμοι πελάτες στα νέα Länder (όλοι οι τελικοί καταναλωτές και όλοι οι διανομείς) θα μπορούσαν να συνάψουν συμβάσεις για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας από προμηθευτές εκτός του συστήματος VEAG. Ωστόσο προκειμένου να αντιμετωπισθεί η κατάσταση που θα προέκυπτε, εάν πολλοί καταναλωτές μεταβίβαζαν τη ζήτηση σε ανταγωνιζόμενους προμηθευτές, καθιστώντας έτσι όλο και περισσότερο δυσχερές, αν όχι και αδύνατο, για τη VEAG να πωλήσει την ηλεκτρική ενέργεια με βάση το λιγνίτη, ο νόμος προβλέπει ένα μεταβατικό καθεστώς στο άρθρο 4 παράγραφος 3.

5. Το μεταβατικό καθεστώς που κοινοποίησε η γερμανική κυβέρνηση

(17) Η κοινοποίηση της 2ας Φεβρουαρίου 1998 και οι συμπληρωματικές πληροφορίες της 11ης Σεπτεμβρίου 1998 ορίζουν το ακόλουθο μεταβατικό καθεστώς.

(18) Η βάση του μεταβατικού καθεστώτος είναι το "επενδυτικό προγραμμα της VEAG για την εκ νέου κατασκευή και τον εκσυγχρονισμό των εργοστασίων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος με βάση το λιγνίτη οικονομικής αξίας 20 δισεκατομμυρίων DM που θα περατωθεί περί το 2000". Το επενδυτικό πρόγραμμα της VEAG εντάσσεται στα πλαίσια της δέσμευσης της VEAG στη σύμβαση της 22ας Αυγούστου 1990 μεταξύ της πρώην Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Treuhandanstalt, αφενός, και των Bayernwerk AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG (αργότερα VEAG), αφετέρου. Το επενδυτικό πρόγραμμα της VEAG πρέπει επίσης να θεωρηθεί με βάση την εικοσαετή δέσμευση που προβλέπεται στη σύμβαση της 27ης Αυγούστου 1990 μεταξύ της κοινοπραξίας των Bayernwerk AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG (αργότερα VEAG) και των περιφερειακών εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και του συναφούς συνόλου των επακόλουθων διμερών συμβάσεων μεταξύ της VEAG και των περιφερειακών εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας.

(19) Στο προτεινόμενο μέτρο του μεταβατικού καθεστώτος προβλέπεται η δυνατότητα άρνησης της πρόσβασης στο δίκτυο σε επιλέξιμους πελάτες, εφόσον ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στο άρθρο 4 παράγραφος 3 του "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts": "1) Κατά την εκτίμηση του εάν η άρνηση άδειας πρόσβασης στο σύστημα για την τροφοδοσία πελατών στα Länder Βερολίνο, Βρανδεμβούργο, Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, Σαξονία, Σαξονία-Άνχαλτ και Θουριγγία με ηλεκτρική ενέργεια σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 6 και 7 είναι ανεπίτρεπτη ή συνιστά κατάρχηση, διάκριση ή αθέμιτο εμπόδιο, όπως ορίζεται στο τμήμα 22 παράγραφος 4 και στο τμήμα 26 παράγραφος 2 του νόμου κατά των περιορισμών ανταγωνισμού, ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην ανάγκη επαρκώς υψηλού επιπέδου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη που προέρχεται από τα Länder αυτά.

2) Το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών θα υποβάλει έκθεση στο γερμανικό ομοσπονδιακό κοινοβούλιο (Bundestag) το 2002 σχετικά με τον αντίκτυπο της διάταξης αυτής στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη και σχετικά με την τάση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας στα Länder που αναφέρεται στην παράγραφο 1. Εφόσον δεν υπάρξει επέκταση της ρύθμισης αυτής έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005 με βάση την έκθεση αυτή, αυτή η μεταβατική διάταξη θα λήξει στις 31 Δεκεμβρίου 2003."

(20) Έτσι, καταρχήν, όλοι οι πελάτες είναι επιλέξιμοι στα νέα Länder, όπως και στην υπόλοιπη Γερμανία. Ωστόσο, εάν ένας σημαντικός αριθμός των πελατών αυτών επιλέξει να αγοράσει από νέους προμηθευτές, οι διανομείς που δεσμεύονται με την υποχρέωση αγοράς του 70 % από την VEAG ενδέχεται να χάσουν πωλήσεις, αγοράζοντας συνεπώς λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια από την VEAG. Υπό αυτές τις συνθήκες, η ίδια η VEAG θα έχανε μερίδιο της αγοράς, γεγονός που θα δυσχέραινε την αγορά των αντίστοιχων ποσοτήτων λιγνίτη και την επακόλουθη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Εάν αυτό συμβεί, η VEAG, και σύμφωνα με τη διατύπωση του νόμου, και οι διανομείς ενδέχεται να αποφασίσουν να αρνηθούν την πρόσβαση στο δίκτυο σε επιλέξιμους πελάτες, απαιτώντας de facto από τους πελάτες να αγοράζουν ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια με βάση το λιγνίτη που προμηθεύει η VEAG. Η τυχόν απόρριψη αυτή υπόκειται πιθανώς στον έλεγχο της Bundeskartellamt (ομοσπονδιακή υπηρεσία οικονομικού ελέγχου του νόμου των καρτέλ), η οποία θα αποφασίσει εάν η άρνηση είναι εύλογη και απαραίτητη για τη διατήρηση της παραγωγής λιγνίτη.

II. ΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

1. Νομική βάση: άρθρο 24 της οδηγίας 96/92/ΕΚ

(21) Με τη γερμανική κοινοποίηση της 12ης Φεβρουαρίου αιτείται ρητώς ένα μεταβατικό καθεστώς σύμφωνα με το άρθρο 24 της οδηγίας. Ωστόσο, σε αυτήν περιέχεται επίσης δήλωση ότι η γερμανική κυβέρνηση έχει την άποψη ότι η ρύθμιση του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου θα μπορούσε να βασιστεί στο άρθρο 8 παράγραφος 4 της οδηγίας 96/92/ΕΚ. Αρχικά, στο υπόμνημα του νομοσχεδίου του Μαρτίου του 1997, η κυβέρνηση αιτιολόγησε τη διάταξη αυτή με βάση το άρθρο 8 παράγραφος 4 της οδηγίας (να δίδεται προτεραιότητα για το 15 % κατ' ανώτατο όριο των εγχώριων καυσίμων). Η προσέγγιση αυτή υιοθετήθηκε και στην επίσημη αίτηση της 12ης Φεβρουαρίου 1998 για το μεταβατικό καθεστώς σύμφωνα με το άρθρο 24 της οδηγίας.

(22) Ωστόσο, το άρθρο 8 παράγραφος 4 της οδηγίας δεν ισχύει για το σύστημα όπως κοινοποιήθηκε.

(23) Το άρθρο 8 παράγραφος 4 της οδηγίας ορίζει: "Ένα κράτος μέλος μπορεί, για λόγους ασφαλείας εφοδιασμού, να επιτάσσει να δίδεται προτεραιότητα κατά την κατανομή φορτίων στις εγκαταστάσεις παραγωγής που χρησιμοποιούν εγχώριες πηγές πρωτογενούς ενεργειακού καυσίμου, σε αναλογία που δεν υπερβαίνει κατά τη διάρκεια ενός ημερολογιακού έτους το 15 % της συνολικής ποσότητας πρωτογενούς ενέργειας η οποία απαιτείται για την παραγωγή του ηλεκτρισμού που καταναλώνεται στο εν λόγω κράτος μέλος."

(24) Αν και η ηλεκτρική ενέργεια από το λιγνίτη των νέων Länder αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 15 % της ηλεκτροπαραγωγής στη Γερμανία συνολικά, στά νέα Länder αντιπροσωπεύει το 60-70 % περίπου της ηλεκτροπαραγωγής. Αυτό το υψηλό ποσοστό δεν επιμερίζεται σε ολόκληρη τη Γερμανία όπως προβλέπεται από το άρθρο 8 παράγραφος 4 της οδηγίας, αλλά προστατεύεται τοπικά μέσω της πιθανής άρνησης της πρόσβασης σε πελάτες που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τη δυνατότητα να αγοράζουν από αλλού μέσω της πρόσβασης στο δίκτυο, μιας βασικής απαίτησης της οδηγίας που ορίζεται στο κεφάλαιο VII αυτής.

(25) Ο κανόνας της προτεραιότητας του άρθρου 8 παράγραφος 4 δεν επιτρέπει σε καμία περίπτωση την άρνηση της αίτησης πρόσβασης στο δίκτυο ή μεταφοράς. Η διάταξη του άρθρου 8 παράγραφος 4 περιορίζεται ρητά στο ότι μπορεί να προβλεφθεί η άντληση από εγχώρια καύσιμα σε μέγιστη έκταση 15 %. Το άρθρο 8 παράγραφος 4, όπως και το άρθρο 8 παράγραφος 3, πρέπει να θεωρηθούν ως ειδικοί κανόνες προτεραιότητας στο πλαίσιο της γενικής αρχής της οικονομικής προτεραιότητας όπως αναφέρεται στο άρθρο 8 παράγραφος 2. Ο παρών μηχανισμός που μπορεί ενδεχομένως να αρνηθεί την πρόσβαση στο δίκτυο για διμερείς επαφές αγοράς μεταξύ επιλέξιμων πελατών και παραγωγών, δεν εμπίπτει σαφώς στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης αυτής.

2. Οι προϋποθέσεις του άρθρου 24

(26) Το άρθρο 24 παράγραφος 1 και 2 της οδηγίας 96/92/ΕΚ, με βάση τη συνθήκη ΕΚ, απαιτεί από την Επιτροπή να συνεκτιμήσει τα ακόλουθα στοιχεία όταν εξετάζει κάποια αίτηση για μεταβατικό καθεστώς:

2.1. Προϋποθέσεις σχετικά με τη φύση των υποχρεώσεων ή εγγυήσεων λειτουργίας

(27) 1) Η ύπαρξη υποχρέωσης ή εγγύησης λειτουργίας πρέπει να αποδειχθεί.

2) Η υποχρέωση πρέπει να έχει αναληθεί ή οι εγγυήσεις λειτουργίας πρέπει να χρονολογούνται από πριν από τις 20 Φεβρουαρίου 1997.

3) Πρέπει να υπάρχει σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσα στην έναρξη ισχύος της οδηγίας και την αδυναμία εκπλήρωσης της υποχρέωσης.

2.2. Προϋποθέσεις σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα για την επίτευξη των εν λόγω στόχων

(28) 1) Τα μέτρα του μεταβατικού καθεστώτος πρέπει να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των παρεκκλίσεων στα κεφάλαια IV, VI και VII της οδηγίας.

2) Το μεταβατικό καθεστώς πρέπει να έχει περιορισμένη διάρκεια και να συνδέεται με την εκπνοή των εν λόγω υποχρεώσεων ή εγγυήσεων λειτουργίας.

3) Το μεταβατικό καθεστώς οφείλει να εφαρμόζει τα λιγότερο περιοριστικά μέτρα που είναι λογικά αναγκαία για την επίτευξη των εν λόγω στόχων, οι οποίοι θα πρέπει με τη σειρά τους να είναι θεμιτοί. Στην απόφασή της σχετικά με τα θέματα αυτά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη, μεταξύ άλλων, το μέγεθος του σχετικού συστήματος, το επίπεδο διασύνδεσης του συστήματος και τη δομή της βιομηχανίας ηλεκτροπαραγωγής.

3. Αξιολόγηση του γερμανικού μεταβατικού καθεστώτος

3.1. Προϋποθέσεις σχετικά με τη φύση των εν λόγω υποχρεώσεων ή εγγυήσεων λειτουργίας

(29) Τα στοιχεία που περιέχονται στην παρούσα απόφαση σχετικά με τη νομική και συμβατική κατάσταση κατά τη στιγμή της γερμανικής ενοποίησης το 1990 βασίζονται στην περιγραφή των συναφών συμβάσεων που παρέσχε το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών με την επιστολή της 11ης Σεπτεμβρίου 1998. Στην επιστολή αυτή αναφέρονται δύο ομάδες συμβάσεων:

i) η σύμβαση της 22ας Αυγούστου 1990 μεταξύ της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Treuhandanstalt, αφένος, και των Bayernwerk AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG, αφετέρου,

ii) η σύμβαση της 27ης Αυγούστου 1990 μεταξύ της κοινοπραξίας Bayernwerk AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG (αργότερα VEAG) και των περιφερειακών εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και το συναφές σύνολο των μεταγενέστερων διμερών συμβάσεων μεταξύ της VEAG και των περιφερειακών εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας.

(30) Η κεντρική υποχρέωση κατά την έννοια του άρθρου 24 παράγραφος 1 είναι η υποχρέωση επένδυσης των Bayernwerk AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG, που αντιπροσωπεύονται στην VEAG, με βάση τη Stromvertrag της 22ας Αυγούστου 1990. Η VEAG δεν ανέλαβε μόνο τα στοιχεία παραγωγής και μεταφοράς, αλλά, στα πλαίσια της δέσμης της σύμβασης, ανέλαβε και την υποχρέωση ενός επενδυτικού προγράμματος ύψους 20 δισεκατομμυρίων DM με στόχο τον εκσυγχρονισμό του τομέα του λιγνίτη.

(31) Αυτή η υποχρέωση επενδύσεων βασίστηκε στην κατάσταση της εγγυημένης ελάχιστης μακροπρόθεσμης αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας και έτσι της απόφασης της επένδυσης. Για το σκοπό αυτό, η κεντρική Stromvertrag διευρύνεται με τις κατάντη συμφωνίες αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας που συνήφθησαν για 20 έτη με τις εταιρείες διανομής.

(32) Έτσι, το 1990, όταν η VEAG ανέλαβε την υποχρέωση επενδύσεων το έκανε με βάση τις εγγυημένες εικοσαετείς συμφωνίες αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας οι οποίες βασίζονταν τελικά οι ίδιες ή εξασφαλίζονταν από το μονοπωλιακό εφοδιασμό των εξαρτώμενων καταναλωτών, της κατάστασης δηλαδή που επικρατούσε πριν από την απελευθέρωση της γερμανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας τον Απρίλιο 1998.

(33) Η γερμανική κυβέρνηση θεωρεί ότι αυτή η υποχρέωση επένδυσης δεν μπορεί να τηρηθεί βάσει του απελευθερωμένου συστήματος, εάν δεν προστατεύεται από την πιθανή άρνηση ρήτρας πρόσβασης έως το 2003. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της ανησυχίας ότι η ηλεκτρική ενέργεια που προέρχεται από το λιγνίτη θα είναι πιο ακριβή από την ηλεκτρική ενέργεια που προέρχεται από άλλες πηγές, ιδίως, εξαιτίας των πολύ έντονων υποχρεώσεων επένδυσης της VEAG που είναι αναγκαίες λόγω των απαιτήσεων εκσυγχρονισμού. Εάν αυτό ισχύει και η VEAG δεν είναι σε θέση να πραγματοποιήσει τις αναγκαίες βελτιώσεις απόδοσης ώστε να ανταγωνιστεί σε τιμές της αγοράς, οι αγορές από τους διανομείς που συνδέονται με την VEAG με την υποχρέωση αγοράς του 70 % θα μειωθούν καθώς οι επιλέξιμοι καταναλωτές θα απευθυνθούν αλλού με αποτέλεσμα την πτώση των πωλήσεων της VEAG. Κάτω από αυτές τις συνθήκες φαίνεται να ευσταθεί ότι όσον αφορά την VEAG, η δέσμευση ή εγγύηση λειτουργίας είχε αναληφθεί πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας και ότι η τήρηση της υποχρέωσης αυτής τίθεται σε κίνδυνο από τη θέση σε ισχύ της οδηγίας.

(34) Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί:

1) ότι υπάρχει υποχρέωση ή εγγύηση λειτουργίας κατά την έννοια του άρθρου 24 παράγραφος 1 της οδηγίας,

2) ότι αυτές οι υποχρεώσεις ή εγγυήσεις λειτουργίας δόθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας,

3) ότι ο αναγκαίος δεσμός αιτιότητας μεταξύ της αδυναμίας τήρησης της υποχρεώσης και της θέσπισης της οδηγίας αποδείχθηκε επαρκώς για την υποχρεώση της VEAG, που απορρέει από την επένδυση στην ικανότητα παραγωγής λιγνίτη. Μπορεί να υποτεθεί ότι το 1990, οι Bayernwerk AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG δεν θα είχαν αναλάβει τη υποχρέωση επένδυσης στον τομέα του λιγνίτη, εάν δεν υπήρχε η εγγύηση αγοράς, η οποία βασιζόταν τελικά την εποχή εκείνη στην κλειστή αγορά. Μπορεί να υποτεθεί περαιτέρω ότι η πλήρης απελευθέρωση κατά 100 % που ορίζει όλες τις κατηγορίες καταναλωτών ως επιλέξιμους καταναλωτές κατά την έννοια της οδηγίας, θα μπορούσε κάλλιστα να οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου η VEAG δεν θα ήταν σε θέση να ολοκληρώσει το επενδυτικό της πρόγραμμα ύψους 20 δισεκατομμυρίων DM το οποίο δεν θα ολοκληρωθεί, όπως προγραμμματίστηκε, πριν από 2000, εάν δεν εγκριθεί το μεταβατικό καθεστώς.

3.2. Προϋποθέσεις σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα για την επίτευξη των εν λόγω στόχων

(35) 1. Τα εν λόγω μέτρα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των παρεκκλίσεων από τα κεφάλαια IV, VI και VII της οδηγίας 96/92/ΕΚ

(36) Το γερμανικό μεταβατικό σύστημα αναφέρεται αποκλειστικά στη ρήτρα προστασίας του άρθρου 4 παράγραφος 3 του "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts". Παρέχει στις επιχειρήσεις του συστήματος μεταφοράς το δικαίωμα να αρνούνται την πρόσβαση στο δίκτυο ανάλογα με την περίπτωση με βάση την προστασία της επαρκούς αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας από εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιούν λιγνίτη. Η άρνηση της πρόσβασης στο δίκτυο προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής αγορά ηλεκτρικής ενέργειας από εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιούν λιγνίτη δεν καλύπτεται από το άρθρο 15 παράγραφος 5 της οδηγίας 96/02/ΕΚ, το οποίο αναφέρεται μόνο στην έλλειψη της αναγκαίας δυναμικότητας μεταφοράς ή διανομής καθώς και στους δεόντως αιτιολογημένους λόγους όσον αφορά τις κοινοποιημένες υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας όπως ορίζεται στο άρθρο 3 της οδηγίας. Η Γερμανία δεν έχει κοινοποιήσει υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας.

(37) Συνεπώς το γερμανικό μεταβατικό σύστημα αποτελεί παρέκκλιση του άρθρου 17 παράγραφος 5 στα πλαίσια του κεφαλαίου VII της οδηγίας. Η παρέκκλιση αυτή εμπίπτει στα μέτρα που περιλαμβάνονται στο άρθρο 24 παράγραφος 2. Συνεπώς το άρθρο 24 είναι εφαρμοστέο.

(38) 2. Το μεταβατικό καθεστώς έχει περιορισμένη διάρκεια και συνδέεται με την εκπνοή των εν λόγω υποχρεώσεων ή εγγυήσεων λειτουργίας

(39) Το γερμανικό μεταβατικό σύστημα έχει περιορισμένη διάρκεια και συγκεκριμένα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2003. Ο νόμος προβλέπει τη δυνατότητα παράτασης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005 ανάλογα με τα αποτελέσματα της έκθεσης σχετικά με τον αντίκτυπο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη και την τάση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder που πρέπει να υποβάλει το γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο προς το ομοσπονδιακό κοινοβούλιο το 2002.

(40) Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρούσα απόφαση καλύπτει ένα μεταβατικό καθεστώς έως τις 31 Δεκεμβρίου 2003. Εάν η Γερμανία αποφασίσει, το 2002, να παρατείνει το μεταβατικό καθεστώς έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005, θα πρέπει για αυτήν την πρόσθετη περίοδο, στο στάδιο εκείνο, να διαβιβαστεί στην Επιτροπή συμπληρωματική αίτηση για την παράταση του μεταβατικού καθεστώτος.

(41) Ενώ η Επιτροπή δεν εξετάζει, επί του παρόντος, την παράταση της παρέκκλισης από την οδηγία που χορηγήθηκε από την απόφαση αυτή, το ενδεχόμενο αυτό δεν αποκλείεται εντελώς. Θα ήταν δύσκολο να προβλέψουμε ότι η παράταση αυτή θα ήταν συμβατή με την οδηγία εάν είχε μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, π.χ. εάν επεκτεινόταν μετά το 2005. Ωστόσο δεν είναι απαραίτητο να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα αυτό επί του παρόντος.

(42) 3. Το μεταβατικό καθεστώς πρέπει να εφαρμόσει τα λιγότερο περιοριστικά όσο είναι λογικά αναγκαία μέτρα για να επιτύχει τους θεμιτούς στόχους, λαμβάνοντας υπόψη μεταξύ άλλων το μέγεθος του σχετικού συστήματος, το επίπεδο της διασύνδεσης του συστήματος και τη δομή της βιομηχανίας ηλεκτροπαραγωγής της.

3.1. Θεμιτοί στόχοι:

(43) Ο στόχος που επιδιώκεται από το εν λόγω καθεστώς είναι να επιτραπεί στην VEAG να τηρήσει τις υποχρεώσεις επένδυσης στον τομέα του λιγνίτη που έχει αναλάβει και να ικανοποιήσει τις θεμιτές προσδοκίες που συνδέονται με τις υποχρεώσεις αυτές. Ως στοιχείο των γεγονότων, η Γερμανία αιτιολόγησε περαιτέρω το στόχο του μεταβατικού συστήματος με δύο πρόσθετα επιχειρήματα. Πρώτον, η συγκεκριμένη οικονομική κατάσταση των νέων Länder και η αναγκαιότητα της κοινωνικά και περιβαλλοντικά αποδεκτής αναδιάρθρωσης του τομέα της ενέργειας στην περιφέρεια αυτή. Η περαιτέρω μείωση της χρήσης του λιγνίτη για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας θα έθετε σε κίνδυνο τη συνέχιση των δραστηριοτήτων εξόρυξης λιγνίτη συνολικά. Δεύτερον, η Γερμανία ισχυρίζεται ότι τα μέτρα είναι αναγκαία όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια εφοδιασμού. Η συνεχιζόμενη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από λιγνίτη αποτελεί τμήμα της συνολικής γερμανικής ενεργειακής πολιτικής που επιχειρεί να σταθμίσει την όλο και μεγαλύτερη εξάρτηση από το εισαγόμενο φυσικό αέριο με τα περιβαλλοντικά μειονεκτήματα και τα μειονεκτήματα κόστους των υφιστάμενων εγχώριων καυσίμων, όπως ο λιγνίτης.

(44) Με βάση τις τρεις θεωρήσεις, η Επιτροπή εκλαμβάνει τους στόχους που επιδιώκει η Γερμανία ως θεμιτούς.

3.2. Τα λιγότερο περιοριστικά μέτρα που λαμβάνουν υπόψη μεταξύ άλλων το μέγεθος του σχετικού συστήματος, το επίπεδο της διασύνδεσης του συστήματος και τη δομή της βιομηχανίας ηλεκτροπαραγωγής του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους είναι:

(45) Δυνάμει του νέου γερμανικού νόμου περί ενέργειας, όλοι οι επιλέξιμοι πελάτες (όλοι οι τελικοί καταναλωτές και όλοι οι διανομείς) μπορούν να συνάψουν συμβάσεις εφοδιασμού από εκτός του συστήματος VEAG. Το άρθρο 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου αποσκοπεί στο να περιορίσει τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας από συστήματα εκτός του συστήματος VEAG, εφόσον αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα σοβαρές δυσχέρειες στη συνέχιση της λειτουργίας των εργοστασίων ηλεκτροπαραγωγής από λιγνίτη.

(46) Το ενδεχόμενο αυτό δεν μπορεί να αποκλειστεί στην πράξη. Σύμφωνα με τη γερμανική κυβέρνηση, η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από τη VEAG με βάση το λιγνίτη όχι μόνο είναι ακριβότερη από την ηλεκτρική ενέργεια που παρέχεται από άλλες πηγές όπως π.χ. από το φυσικό αέριο αλλά ακριβότερη και από την ηλεκτρική ενέργεια με βάση το λιγνίτη των δυτικογερμανικών Länder. Η μη ανταγωνιστική κατάσταση του ανατολικογερμανικού λιγνίτη επεξηγήθηκε από την απόσβεση των υψηλών επενδύσεων εκσυγχρονισμού. Καθώς το μεγαλύτερο τμήμα του κόστους αυτού είναι πάγιο, η σημαντική μείωση των πωλήσεων ηλεκτρικής ενέργειας της VEAG θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της επιβάρυνσης του κόστους στους απομένοντες πελάτες.

(47) Εάν η VEAG έχανε σημαντικές πωλήσεις, εφόσον οι επιλέξιμοι καταναλωτές θα αγόραζαν από αλλού, αυτό, όπως προαναφέρθηκε, θα έθετε σε κίνδυνο τις δραστηριότητές της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας βάσει του λιγνίτη και την ικανότητα της να τηρήσει τις υποχρεώσεις της επενδύσεων και εκσυγχρονισμού. Το μεταβατικό καθεστώς θα της επέτρεπε να αρνηθεί την πρόσβαση στο δίκτυο μεταφοράς της στους επιλέξιμους πελάτες. Αυτοί οι επιλέξιμοι πελάτες θα αναγκάζονταν συνεπώς να συνεχίσουν να αγοράζουν ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια με βάση το λιγνίτη από την VEAG.

(48) Η Επιτροπή θεωρεί ότι η Γερμανία έχει αποδείξει επαρκώς ότι το μεταβατικό καθεστώς αποτελεί πιθανό μέτρο για την επίτευξη των εν λόγω στόχων. Ωστόσο η πρακτική στα άλλα κράτη μέλη δείχνει ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις για προβλήματα "χαμένης επένδυσης". Συνεπώς, ειδική προσοχή πρέπει να δοθεί στο ερώτημα, εάν το γερμανικό μεταβατικό καθεστώς εφαρμόζει τα λιγότερο περιοριστικά μέτρα που είναι λογικά δυνατά για να επιτευχθεί ο εν λόγω στόχος.

(49) Η γερμανική κυβέρνηση θεωρεί ότι, με βάση τις δεδομένες ιδιαίτερες συνθήκες, η τρέχουσα λύση είναι λιγότερο περιοριστική για το εμπόριο και τον ανταγωνισμό από την εναλλακτική λύση, δηλαδή τον καθορισμό με μόνο ποσοστώσεων για το λιγνίτη, που θα χρηματοδοτηθούν πιθανώς από την επιβολή φόρου σε όλη την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία. Αυτό οφείλεται στην προσωρινή φύση του συστήματος υποστήριξης και στο γεγονός ότι δεν είναι δυνατό να καθοριστεί εάν η προστασία θα αποδειχθεί πράγματι αναγκαία. Η πρόταση επιτρέπει μόνο ότι η Bundeskartellamt, όταν θα κρίνει μια διαφορά σχετικά με την άρνηση πρόσβασης, θα εξετάζει το ζήτημα του λιγνίτη μεταξύ άλλων επιχειρημάτων, ιδίως των περιορισμών δυναμικότητας. Σύμφωνα με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση αυτό είναι πιθανό να οδηγήσει μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις στην άρνηση πρόσβασης και θα υφίσταται καταρχήν μόνο έως το 2003. Περαιτέρω, η προσέγγιση αυτή έχει το πλεονέκτημα ότι δεν θα παρεμβαλλόταν στις συμβάσεις μεταξύ της VEAG και των περιφερειακών διανομένων. Κάτω από τις συνθήκες αυτές, τονίζεται, η τρέχουσα προσέγγιση της γερμανικής κυβέρνησης, εξασφαλίζει ότι η στρέβλωση της αγοράς θα συμβεί μόνο εάν, και στο βαθμό που, αυτό είναι αναγκαίο.

(50) Με βάση τις ειδικές συνθήκες της περίπτωσης και ιδίως i) της περιορισμένης -σε σύγκριση με το μέγεθος του συνολικού γερμανικού συστήματος- σχετικής περιοχής, ii) της έλλειψης της βεβαιότητας ότι κάποια προστασία θα είναι πράγματι αναγκαία και iii) του αυστηρά περιορισμένου χρονοδιαγράμματος, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το σύστημα αποτελεί πράγματι εύλογη μέθοδο επίτευξης των εν λόγω στόχων. Δεν είναι δυνατό να αποδειχθεί ότι άλλα συστήματα, όπως αυτά που βασίζονται στην επιβολή φόρων. Δεδομένων των πολύ ειδικών συνθηκών που πρέπει να ληφθούν υπόψη εδώ, θα ήταν λιγότερο περιοριστικά για το εμπόριο και τον ανταγωνισμό από το μεταβατικό σύστημα, όπως αυτό κοινοποιήθηκε.

(51) Εντούτοις, δύο επιφυλάξεις είναι αναγκαίες εν προκειμένω όσον αφορά ορισμένες μεμονωμένες πτυχές του μεταβατικού συστήματος, όπως αυτό κοινοποιήθηκε: πρώτον, η δυνατότητα που έχουν οι περιφερειακές επιχειρήσεις μεταφοράς/διανομής να αρνηθούν την πρόσβαση στο δίκτυο σύμφωνα με το σύστημα αυτό και, δεύτερον, η ανάγκη να εξασφαλιστεί ότι υπάρχουν σαφώς καθορισμένα, αμερόληπτα, διαφανή και επαληθεύσιμα κριτήρια σχετικά με το δικαίωμα άρνησης της πρόσβασης.

3.2.1. Η δυνατότητα των επιχειρήσεων μεταφοράς/διανομής να αρνηθούν την πρόσβαση στο δίκτυο

(52) Η διατύπωση του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου δεν περιορίζει ειδικά το δικαίωμα άρνησης της πρόσβασης στο δίκτυο στη VEAG. Θα επέτρεπε επίσης, κατόπιν της εκ των υστέρων έγκρισης της Bundeskartellamt, στις περιφερειακές επιχειρήσεις μεταφοράς/διανομής να εφαρμόσουν τη ρήτρα και να αρνηθούν την πρόσβαση στα δίκτύα τους. Ωστόσο, στην πράξη, μόνο η VEAG εμπλέκεται ουσιαστικά στο ζήτημα αυτό μέσω της υποχρέωσής της επένδυσης στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Οι περιφερειακές εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας ούτε παράγουν ηλεκτρική ενέργεια με βάση το λιγνίτη [...](3), η μόνη τους υποχρέωση είναι να προμηθεύονται το 70 % των αναγκών τους από την VEAG). Κάτω από αυτές τις συνθήκες δεν φαίνεται αναγκαίο να επιτραπεί στις περιφερειακές εταιρείες μεταφοράς/διανομής να αρνηθούν την πρόσβαση στο δίκτυο βάσει της ανάγκης εξασφάλισης επαρκούς προστασίας του λιγνίτη.

(53) Πρώτον, οι περιφερειακές εταιρείες μεταφοράς/διανομής δεν είναι σε θέση να καθορίσουν εάν η μείωση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από τους πελάτες τους, που έχουν ως αποτέλεσμα τις μειωμένες αγορές από την VEAG, θα θέσουν πραγματικά σε κίνδυνο το συνολικό επίπεδο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη της VEAG. Μόνο η VEAG, που μπορεί να λάβει υπόψη αγορές από όλους τους διανομείς και τους επί μέρους επιλέξιμους πελάτες, μπορεί να το καθορίσει αυτό. Δεύτερον, καθώς οι διανομείς δεν έχουν άμεσο ή εμπορικό συμφέρον για την παραγωγή λιγνίτη, οποιαδήποτε ανάγκη θα μπορούσαν να έχουν για τον περιορισμό της πρόσβασης στο δίκτυο θα μπορούσε να είναι πιο εμπορική όσον αφορά τη φύση της παρά να βασίζεται στην ανάγκη της διατήρησης παραγωγής λιγνίτη. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την αδυναμία στην πράξη των περιφερειακών εταιρειών διανομής/μεταφοράς να καθορίσουν το εάν οι φθίνουσες πωλήσεις από μέρους τους θα επηρέαζαν τη συνολική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το λιγνίτη της VEAG καθιστά ακατάλληλη τη χορήγηση της άδειας στις περιφερειακές εταιρείες διανομής/μεταφοράς να αρνηθούν την πρόσβαση για τους λόγους αυτούς. Συνεπώς, μόνο η VEAG, που έχει το δικαίωμα με βάση την υποχρέωση κατά την έννοια του άρθρου 24 παράγραφος 1 της οδηγίας, θα πρέπει να είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει τη ρήτρα προστασίας.

(54) Επιπλέον, θα συμβίβαζε σημαντικά τη θέση των επιλέξιμων πελατών, εάν δεν αντιμετώπιζαν μόνο μία πιθανή ρύθμιση διαφοράς της πρόσβασης με την επιχείρηση μεταφοράς, αλλά εάν έπρεπε να αντιμετωπίσουν δύο πιθανές ρυθμίσεις διαφοράς της πρόσβασης, μία στο επίπεδο του δικτύου διανομής και μία στο επίπεδο του δικτύου μεταφοράς.

(55) Ένα επιπλέον ζήτημα που τέθηκε σχετικά αφορά τις αγορές από τους διανομές της ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχονται από περιοχές εκτός των νέων Länder, οι οποίες περνούν μόνο στο πλέγμα και χαμηλής τάσης. Η VEAG δεν θα λάμβανε γνώση των "εισαγωγών" αυτών και, συνεπώς, δεν θα ήταν σε θέση να τις λάβει υπόψη κατά τον προγραμματισμό των μελλοντικών επιπέδων ηλεκτροπαραγωγής από λιγνίτη βάσει της πιθανής "εγχώριας" ζήτησης. Στην περίπτωση που αυτές οι "εισαγωγές" μέσω του δικτύου χαμηλής και μέσης τάσης θα προσλάμβαναν επαρκή σημασία, θα μειώνονται οι πωλήσεις των διανομέων. Συνεπώς, θα μειώνονται και οι ποσότητες αγοράς των διανομένων αυτών από την VEAG, ενώ θα μειώνονταν, με τη σειρά τους, και οι πωλήσεις της VEAG. Η Επιτροπή εξέτασε το επιχείρημα αυτό, δεν το θεωρεί όμως per se ως επαρκή λόγο για να καταστεί δυνατό οι επιχειρήσεις διανομής και μεταφοράς να αρνηθούν μεσοπρόθεσμα την επίκληση της αναγκαίας προστασίας του λιγνίτη. Πρώτον, με βάση το γεγονός ότι οι "εισαγωγές" αυτές μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνο μέσω του δικτύου χαμηλής/μέσης τάσης, δεν πρέπει να θεωρηθεί ως αποδεδειγμένο ότι πρέπει να αναμένεται ότι αυτές οι ροές ρεύματος θα αποκτούσαν σημαντική ποσοτική σημασία. Δεύτερον, το ζήτημα αυτό μπορεί να επιλυθεί με τρόπο λιγότερο περιοριστικό για το εμπόριο και τον ανταγωνισμό απ' ό,τι η δυνατότητα άρνησης της πρόσβασης στο δίκτυο σε περιφερειακό επίπεδο.

(56) Η Γερμανία μπορεί, παραδείγματος χάρη, να θεσπίσει μια διαδικασία σύμφωνα με την οποία οι περιφερειακές εταιρείες θα υποχρεώνονται να ενημερώνουν την VEAG για τις συμβάσεις μεταφοράς που συνήφθησαν στο επίπεδο των περιφερειακών επιχειρήσεων δικτύου που είναι σε θέση να επηρεάσουν έμμεσα την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το λιγνίτη της VEAG. Αυτό θα επέτρεπε στην VEAG να συμπεριλάβει τις περιπτώσεις αυτές στο γενικό προγραμματισμό της και έτσι στα στοιχεία της όταν θα ζητήσει την άρνηση της πρόσβασης. Για να δοθεί ωστόσο στη Γερμανία η δυνατότητα να εξετάσει αν αυτά τα πρόσθετα μέτρα είναι απαραίτητα προκειμένου να διευκολυνθεί η τήρηση από την VEAG των υποχρεώσεών της για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος από λιγνίτη και να εξασφαλισθεί για τις περιφερειακές εταιρείες διανομής η κατάλληλη προθεσμία προσαρμογής η Επιτροπή θεωρεί ενδεδειγμένο να θέσει σε ισχύ τον όρο αυτό με αναβλητικό αποτέλεσμα (βλέπε 3.2.3).

3.2.2. Σαφώς καθορισμένα, αμερόληπτα, διαφανή και επαληθεύσιμα κριτήρια

(57) Η Επιτροπή θεωρεί την άρνηση της πρόσβασης ως αυστηρό μέτρο που αντιτίθεται άμεσα σε έναν από τους τρεις στόχους της οδηγίας και συγκεκριμένα στη διευκόλυνση του ανταγωνισμού για τον εφοδιασμό με ηλεκτρική ενέργεια με τη θέσπιση της πρόσβασης στο δίκτυο. Με βάση αυτό, είναι σημαντικό κάθε εφαρμογή της ρήτρας προστασίας του λιγνίτη να εκτελείται περιοριστικά και σύμφωνα με σαφώς καθορισμένα, αμερόληπτα, διαφανή και επαληθεύσιμα κριτήρια. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η διατύπωση του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου δεν πληροί ικανοποιητικά τα κριτήρια αυτά. Συνεπώς η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι τηρούνται περισσότερες προϋποθέσεις εντός του πλαισίου εφαρμογής των εν λόγω ρυθμιστικών μηχανισμών και των μηχανισμών διευθέτησης διαφορών. Οι προϋποθέσεις αυτές είναι:

(58) 1) Οι αρνήσεις πρόσβασης επιτρέπει να πραγματοποιούνται μόνο ανάλογα με την περίπτωση και δεν επιτρέπεται να υπάρχει εκ των προτέρων η συστηματική άρνηση, ενώ, σε κάθε περίπτωση άρνησης, θα αιτιολογούνται επαρκώς από την VEAG οι λόγοι όσον αφορά την αναγκαιότητα της άρνησης της μεταφοράς για την εξασφάλιση επαρκούς επιπέδου ηλεκτροπαραγωγής από λιγνίτη.

(59) 2) Πρέπει να εξασφαλισθεί επίσης ένα ελάχιστο παράθυρο του ανοίγματος της αγοράς στα νέα Länder έτσι ώστε η πρακτική του συστήματος πρόσβασης στο δίκτυο να μπορεί ήδη να αναπτυχθεί, ακόμη και αν εξαιτίας του μεταβατικού συστήματος πιθανώς με ρυθμό κάτω της ελάχιστης του ανοίγματος της αγοράς που προβλέπει η οδηγία. Έτσι πρέπει να εξασφαλισθεί ότι ένα ελάχιστο τμήμα των επιλέξιμων πελατών πρέπει να έχουν το απεριόριστο δικαίωμα αλλαγής του προμηθευτή παρά τα νόμιμα συμφέροντα της VEAG.

(60) Υπάρχει ο κίνδυνος, εξαιτίας της απουσίας ενός τέτοιου όρου, να αναπτυχθεί ελάχιστος μόνο ανταγωνισμός κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου στα νέα Länder και ότι ιδίως η VEAG να αντιμετωπίσει περιορισμένη μόνο πίεση για την αύξηση της απόδοσης και τη μείωση των τιμών. Επί του παρόντος, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας πραγματοποιείται κατά 60 % περίπου από την VEAG και κατά 40 % από δημοτική παραγωγή/αυτοπαραγωγή. Έτσι, εάν ακόμη και περιορισμένος αριθμός επιλέξιμων πελατών αποφασίσει να αγοράσει από αλλού, αυτό θα ασκήσει αναπόφευκτα και πιθανώς αμέσως πίεση -αν και περιορισμένη- στην ηλεκτροπαραγωγή από λιγνίτη της VEAG. Για να αντιμετωπιστεί η πρόκληση αυτή θα πρέπει να αυξηθεί η απόδοση και η ανταγωνιστικότητα ή να υπάρξει κίνδυνος απώλειας του μεριδίου της αγοράς. Ωστόσο αντί να περικόψει το κόστος και να μειώσει τις τιμές, η VEAG, απουσία ορισμένου ελάχιστου αριθμού αναμφισβήτητων επιλέξιμων πελατών, θα μπορούσε να έχει την τάση να υιοθετήσει μια πολιτική συστηματικής άρνησης κάθε αίτησης από τρίτο μέρος πρόσβασης προκειμένου να διατηρήσει το μερίδιό της της αγοράς και έτσι του λιγνίτη. Η δυνατότητα αυτής της πιθανής πολιτικής από την VEAG επιβεβαιώνεται από τα συμπεράσματα της έκθεσης "zur Beurteilung der Notwendigkeit der Braunkohlenschutzklausel" ("αξιολόγηση της αναγκαιότητας της ρήτρας προστασίας του λιγνίτη") την οποία η VEAG ανέθεσε στην εταιρεία οικονομικών ελεγκτών PWC Deutsche Revision (βλέπε παρακάτω).

(61) 3) Αν και η γερμανική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι ένα ελάχιστο άνοιγμα της αγοράς και ότι η πρακτική της αγοράς θα εξασφαλιστούν από την προσέγγιση ανάλογα με την περίπτωση του γερμανικού άρθρου 4 παράγραφος 3 της ρήτρας για το λιγνίτη, η Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 4 παράγραφος 3, πρώτον, δεν παρέχει επαρκείς εγγυήσεις εν προκειμένω, και, δεύτερον, δεν συμμορφώνεται με την απαίτηση των πιο καθορισμένων και επαληθεύσιμων κριτηρίων που είναι αναγκαία για να διαφοροποιηθούν σαφώς εκείνες οι περιπτώσεις αιτήσεων πρόσβασης στο δίκτυο που πρέπει να γίνουν δεκτές από εκείνες που πρέπει να απορριφθούν. Αυτοί οι ενδοιασμοί έχουν ήδη τονιστεί από την Επιτροπή στην επιστολή της 22ας Σεπτεμβρίου 1997 προς το γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών. Αυτά τα καθορισμένα και επαληθεύσιμα κριτήρια πρέπει να εξειδικευθούν προκειμένου να παρασχεθεί στους πελάτες η δυνατότητα πρόβλεψης του εάν θα είναι σε θέση να ασκήσουν το δικαίωμά τους για πρόσβαση στο δίκτυο και να αποφύγουν την πιθανή μεροληπτική εφαρμογή που θα μπορούσε να προκύψει από ένα μεγάλο περιθώριο στάθμισης κατά την κατά περίπτωση εκτίμηση των αρνήσεων πρόσβασης.

(62) Φαίνεται δίκαιο ότι, κατά τη στάθμιση της αιτιολόγησης μιας άρνησης πρόσβασης σε σχέση με το δικαίωμα των επιλέξιμων πελατών να επιλέξουν τον προμηθευτή τους, πρέπει να ληφθεί υπόψη το εάν ο ίδιος ο επιλέξιμος πελάτης είναι συμβαλλόμενο μέρος των μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων αγοράς, π.χ. στην περίπτωση διανομέων που υποχρεούνται να αγοράσουν το 70 % από την VEAG, στην οποία περίπτωση στο ενδιαφέρον να διασφαλιστεί η επαρκής αγορά ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το λιγνίτη θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή ή εάν ο επιλέξιμος πελάτης είναι τελικός καταναλωτής χωρίς ειδική μακροπρόθεσμη υποχρέωση αγοράς, στην οποία περίπτωση θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσβαση σε ανταγωνιστικές τιμές. Στο πλαίσιο αυτό είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η VEAG και οι περιφερειακές εταιρείες διανομής αποτελούν σε πολλές περιπτώσεις θυγατρικές ή συνδεδεμένες εταιρείες ή εταιρείες που ανήκουν στους ίδιους μετόχους. Εάν ληφθεί υπόψη η αναγκαιότητα των μεγάλων τελικών βιομηχανικών καταναλωτών να έχουν πρόσβαση σε ανταγωνιστικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, το άρθρο 19 παράγραφος 3 της οδηγίας ορίζει ότι παρά τη σχετική διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών όσον αφορά τον καθορισμό των τμημάτων πελατών για την επίτευξη του ελάχιστου ανοίγματος της αγοράς, "όλοι οι τελικοί καταναλωτές που καταναλώνουν περισσότερο από 100 GWh ετησίως (ανά σημείο κατανάλωσης και συμπεριλαμβανομένης της αυτοπαραγωγής) πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στην κατηγορία" των επιλέξιμων πελατών. Έτσι, η Επιτροπή θεωρεί ότι τουλάχιστον αυτό το τμήμα πελατών(4) πρέπει να ωφεληθεί από τη σαφή εγγύηση ότι οι πιθανές τους αιτήσεις για την πρόσβαση στην αγορά δεν θα απορριφθούν λόγω του άρθρου 4 § 3 του γερμανικού νόμου.

(63) Αυτή η ρύθμιση θα ήταν διαφανής και θα απέτρεπε τυχόν πιθανή διάκριση. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να επιτευχθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της ανάγκης παροχής επαρκούς και αποτελεσματικής προστασίας για την παραγωγή λιγνίτη στη Γερμανία και της ανάγκης να εξασφαλιστεί ότι οι ανταγωνιστικές δυνάμεις -ο βασικός στόχος της οδηγίας - παρόλα αυτά διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά την εξασφάλιση ότι όλες οι εταιρείες βελτιώνουν την απόδοσή τους και μειώνουν τις τιμές τους.

3.2.3. Έναρξη ισχύος της παρούσας απόφασης

(64) Προκειμένου να καταστεί δυνατό

- να εκπονηθούν τα κατάλληλα και ενδεικνυόμενα μέτρα, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι πωλήσεις ηλεκτρικής ενέργειας σε επιλέξιμους πελάτες που πραγματοποιούνται μόνο μέσω των δικτύων χαμηλής/μέσης τάσης των περιφερειακών διανομών δεν παρακάμπτουν τις υποχρεώσεις ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη της VEAG και να επιτραπεί στους περιφερειακούς διανομείς να προετοιμαστούν για την εισαγωγή αυτού του ανταγωνισμού καθώς και

- η VEAG να προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση αναφορικά με τους πελάτες με κατανάλωση άνω των 100 GWh ετησίως

φαίνεται λογικό να εξασφαλιστεί η κατάλληλη προθεσμία έναρξης ισχύος των προαναφερόμενων προϋποθέσεων 3.2.1 και 3.2.3, 3).

(65) Πρέπει να σημειωθεί ότι οι συνθήκες που οδήγησαν στην επιλογή από τη γερμανική κυβέρνηση αυτού του μεταβατικού συστήματος καθώς και οι στόχοι που επιδιώκονται από αυτό είναι ιδιαίτερα και δεν είναι χαρακτηριστικά των άλλων συστημάτων που κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 24 της οδηγίας. Ειδικότερα, το σύστημα αυτό είναι αποτέλεσμα της σημαντικής ανοικοδόμησης του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder ύστερα υπό την ενοποίηση και τα πολύ σημαντικά και τοπικά περιφερειακά προβλήματα και προβλήματα απασχόλησης που προέκυψαν. Κάτω από τις συνθήκες αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικό να επιτευχθεί η κατάλληλη ισορροπία στην περίπτωση αυτή μεταξύ της αναγκαιότητας η VEAG να τοποθετηθεί στο πλαίσιο ενός εύλογου βαθμού ανταγωνιστικής πίεσης και της αναγκαιότητας να εξασφαλιστεί ότι η VEAG μπορεί να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της επένδυσης και αγοράς λιγνίτη. Η απόφαση αυτή είναι επομένως εξαιρετικά ειδική όσον αφορά τη φύση και τους σκοπούς της σε σύγκριση με τα υποτιθέμενα ή μόλις εξετασθέντα μεταβατικά καθεστώτα άλλων κρατών μελών. Τα άλλα συστήματα αφορούν την αναγκαιότητα ή το στόχο της διατήρησης της ικανότητας επιβίωσης και ανταγωνισμού μεμονωμένων επιχειρήσεων, όχι την ανοικοδόμηση και τον εκσυγχρονισμό ολόκληρου του περιφερειακού τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.

(66) Με βάση αυτά, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι κατάλληλο να προβλεφθεί μια ενδιάμεση περίοδος δύο ετών από την ημερομηνία της δημοσίευσης της παρούσας απόφασης έως την έναρξη ισχύος της απαίτησης που αναφέρεται στο άρθρο 2 σημεία 2 και 3 παρακάτω. Η περίοδος αυτή θα παράσχει στη VEAG και στους περιφερειακούς διανομείς τον αναγκαίο χρόνο να λάβουν τα σχετικά μέτρα ώστε να προετοιμαστούν για την τυχόν πρόσθετη πίεση που προκύπτει από την παρούσα απόφαση.

3.2.4. Πρόσθετες θεωρήσεις

(67) 1) Προκειμένου να περιοριστεί ο πιθανός αντίκτυπος της παρούσας απόφασης, και ιδίως οι προϋποθέσεις 3.2.1 και 3.2.2, 3), στην ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα της VEAG, προβλέπεται επανεξέταση της παρούσας απόφασης δύο έτη μετά την έγκρισή της. Η βάση για την επανεξέταση αυτή πρέπει να είναι μια έκθεση της γερμανικής κυβέρνησης σχετικά με την εμπειρία της εφαρμογής του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου και της εφαρμογής της πρόσθετης προϋπόθεσης 3) της παρούσας απόφασης. Εάν το μερίδιο των τελικών πελατών που έχουν μετακινηθεί προς ένα προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας που δεν παράγει με βάση το λιγνίτη των νέων Länder έχει ουσιαστική σημασία και θέτει σε κύνδυνο τη βιωσιμότητα της VEAG, η Επιτροπή θα επανεξετάσει την παρούσα απόφαση, και ιδίως, εάν χρειαστεί, την προϋπόθεση 3).

(68) 6) Προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής διαφάνεια, η Επιτροπή θεωρεί επίσης αναγκαίο να εξασφαλισθεί η στενή παρακολούθηση της εφαρμογής και της ερμηνείας του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου. Έτσι, κάθε απόφαση γερμανικής υπηρεσίας διαμεσολάβησης ή ρυθμιστικού φορέα, που εγκρίνει με ή χωρίς προϋποθέσεις την άρνηση πρόσβασης βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου πρέπει να κοινοποιηθεί στην Επιτροπή.

3.2.5. Εκτίμηση των επιχειρημάτων της VEAG

(69) Προκειμένου να υποστηρίξει τα επιχειρήματά της που εξέφρασε με την επιστολή της 28ης Ιανουαρίου 1999 και κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίασης μεταξύ της VEAG και της Επιτροπής στις 12 Φεβρουαρίου στις Βρυξέλλες, η VEAG υπέβαλε την έκθεση "Stellungnahme zur Beurteilung der Notwendigkeit der Braunkohleschutzklausel" ("Θέση για την αξιολόγηση της αναγκαιότητας της ρήτρας προστασίας του λιγνίτη") που ανέθεσε στους οικονομικούς ελεγκτές της PWC Deutsche Revision.

(70) Στην επιστολή της 28ης Ιανουαρίου 1999, η VEAG υποστηρίζει ότι "η VEAG δεν μπορεί να αντεπεξέλθει σε περίπτωση απώλειας πωλήσεων σε οποιαδήποτε ποσότητα" ("Absatzverluste jeglicher Höhe könnte VEAG jedoch nicht verkraften"). Έτσι, η ρήτρα προστασίας του λιγνίτη του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως και χωρίς κανένα περιορισμό.

(71) Η έκθεση των οικονομικών ελεγκτών έχει ως στόχο τον υπολογισμό των ποσοτήτων στόχων των πωλήσεων ηλεκτρικής ενέργειας που απαιτούνται προκειμένου να καλυφθεί το πλήρες κόστος της VEAG (σ. 24). Ο υπολογισμός αυτός βασίζεται σε στοιχεία του μεσοπρόθεσμου προγραμματισμού του κόστους της VEAG και δεν μπορεί έτσι να συγκριθεί απευθείας με τα στοιχεία των δημοσιευμένων ετήσιων εκθέσεων οικονομικής κατάστασης. Το βασικό κόστος υπολογισμού των ποσοτήτων στόχων περιλαμβάνει κόστος κεφαλαίου [...](5) και περιθώριο επιστροφής [...](6) ετησίως ([...](7) κρατική υποχρέωση συν [...](8) ασφάλιστρο κινδύνου), αν υποθέσουμε ίδια κεφάλαια ύψους [...](9).

(72) Η σύγκριση των υπολογισμένων ποσοτήτων στόχων των πωλήσεων ηλεκτρικής ενέργειας με τις πραγματικές πωλήσεις ηλεκτρικής ενέργειας για το 1998 και με τις εκτιμώμενες πωλήσεις ηλεκτρικης ενέργειας που προγραμματίζονται από την VEAG για το 2003 μας δίνει τα ακόλουθα αποτελέσματα. Το 1998, οι υπολογισμένες ποσότητες στόχοι ξεπεράστηκαν από τις πραγματικές πωλήσεις κατά [...](10). Ωστόσο, το 2003, οι ποσότητες στόχοι είναι κατά [...](11) υψηλότερες από τις προγραμματισμένες πωλήσεις. Για το λόγο αυτό συμπεραίνεται ότι το πλήρες κόστος που καλύπτει την επιχείρηση για το μέλλον δεν παρέχεται (σ. 27).

(73) Η έκθεση εξετάζει στη συνέχεια δύο σενάρια έως το 2003. Το σενάριο 1 υποθέτει την πλήρη εφαρμογή της ρήτρας προστασίας του λιγνίτη του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου. Καταλήγει ότι, με εξαίρεση το 2000, για όλα τα χρόνια θα παρουσιαστεί πλεόνασμα, με αιχμή το 2002, ενώ υπολογίζεται μια αποδοτικότητα πωλήσεων της τάξης του [...](12) που έχει ως αποτέλεσμα ποσοστό απόδοσης ιδίων κεφαλαίων της τάξης του [...](13). Έτσι αποδεικνύεται ότι το παραπάνω υπολογισθέν ποσοτικό χάσμα του [...](14) (το 2003) έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της αποδοτικότητας των ιδίων κεφαλαίων από το αναμενόμενο [...](15) σε [...](16) (το 2002, καθώς δεν υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία για το 2003).

(74) Η έκθεση εξετάζει επίσης ένα δεύτερο σενάριο με την υπόθεση ότι οι καταναλωτές που αντιπροσωπεύουν το [...](17) των πωλήσεων της VEAG θα επιλέξουν διαφορετικό προμηθευτή. Η υπόθεση του [...](18) προκύπτει από ένα τμήμα της αγοράς που αντιστοιχεί στο [...](19) της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στα νέα Länder ([...](20) TWh) και το οποίο υποτίθεται ότι απομακρύνεται αποκλειστικά από τις πωλήσεις της VEAG. Από το σενάριο αυτό συμπεραίνεται ότι θα απειληθεί η βιωσιμότητα της VEAG, χωρίς, ωστόσο, να γίνεται λεπτομερής ανάλυση μιας ρεαλιστικά προσαρμοσμένης λειτουργίας του εργοστασίου ή να λαμβάνονται υπόψη τα έσοδα από πωλήσεις σε άλλους πελάτες ή στις αγορές εκείνης της στιγμής.

(75) Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι:

(76) α) Η έκθεση δεν προβλέπει τη λεπτομερή ανάλυση της διάρθρωσης του κόστους της VEAG σύμφωνα με τα πάγια και μεταβλητά έξοδα προκειμένου να εκτιμηθεί το βραχυπρόθεσμο οριακό κόστος ούτε προβλέπει κάποια ανάλυση ταμειακού προγράμματος προκειμένου να εκτιμηθεί η ρευστότητα της VEAG. Έτσι, σύμφωνα με τα χορηγούμενα στοιχεία η βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη βιωσιμότητα της VEAG δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι απειλείται άμεσα.

(77) β) Τα συμπεράσματα της έκθεσης βασίζονται στο στόχο της διατήρησης της κάλυψης του πλήρους κόστους, συμπεριλαμβανομένου ενός περιθωρίου κέρδους ([...](21) ποσοστό απόδοσης ιδίων κεφαλαίων). Καθώς ο στόχος αυτός δεν επιτυγχάνεται, ακόμη και αν η ρήτρα προστασίας του λιγνίτη εφαρμοστεί πλήρως υπέρ της VEAG ([...](22) ποσοστό απόδοσης ιδίως κεφαλαίων), συμπεραίνεται μάλλον ρεαλιστικά ότι κανένας περιορισμός ως προς την εφαρμογή της ρήτρας προστασίας του λιγνίτη δεν θα είναι βιώσιμος.

(78) γ) Από τα παρουσιαζόμενα στοιχεία, μπορεί να θεωρηθεί ότι η επιλεχθείσα προσέγγιση υπολογισμού του πλήρους κόστους παραγωγής προβλέπει διάφορες απορροφήσεις κραδασμών πριν να αμφισβητηθεί σοβαρά η βιωσιμότητα της VEAG:

- [...](23) περιθώριο κέρδους που συμπεριλαμβάνεται στους υπολογισμούς,

- μη αποκαλυφθέν πιθανό περιθώριο που περιλαμβάνεται στην τιμή προμήθειας λιγνίτη από τη συνδεόμενη εταιρεία Laubag(24)

- [...](29) ποσοστό ιδίων κεφαλαίων,

- τα έσοδα από τις πωλήσεις του πλεονάσματος ηλεκτρικής ενέργειας σε εναλλακτικούς πελάτες ή σε αγορές εκείνης της στιγμής θα πρέπει να συνυπολογισθούν κατά τον υπολογισμό του αποτελέσματος της απώλειας πελατών.

(79) δ) Το παρουσιαζόμενο σενάριο 2, που υποθέτει την απώλεια πωλήσεων ύψους [...](30), βασίζεται σε υποθέσεις που δεν μπορούν να συγκριθούν με τα πιθανά αποτελέσματα των προϋποθέσεων που αναφέρονται στο σημείο 3.2.2 της παρούσας απόφασης.

(80) ε) Σε αντίθεση με τη θέση που εξέφρασε η γερμανική κυβέρνηση, και συγκεκριμένα ότι η ρήτρα προστασίας του λιγνίτη θα εφαρμοστεί κατά περίπτωση, επιτρέποντας έτσι κάποιο άνοιγμα της αγοράς, η θέση που εξέφρασε η VEAG και υποστηρίχθηκε από την έκθεση των λογιστών προτείνει η VEAG να επιδιώξει τη συστηματική άρνηση της πρόσβασης για όλους τους άμεσους και έμμεσους πελάτες της VEAG καθώς και για την πλήρη περίοδο εφαρμογής της ρήτρας προστασίας.

(81) Συνοψίζοντας, η Επιτροπή αναγνώρισε τις θεμιτές ανησυχίες της VEAG για τη διατήρηση επαρκών ποσοτήτων πωλήσεων προκειμένου να εξασφαλιστεί η μείωση του ειδικού κόστους της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το λιγνίτη. Έτσι, η Επιτροπή ανέπτυξε τις προϋποθέσεις του σημείου 3.2. όσον αφορά τις ανησυχίες που εξέφρασε η VEAG, στάθμισε ωστόσο τις επίσης θεμιτές ανάγκες των καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας. Οι δυνατότητες της προαναφερόμενης εξέτασης αποτελούν περαιτέρω διασφάλιση για την προστασία της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας της VEAG.

4. Συμπέρασμα

(82) Το μεταβατικό καθεστώς ζητήθηκε με την επιστολή της 12ης Φεβρουαρίου 1998. Συνεπώς η αίτηση υποβλήθηκε εντός της προθεσμίας που προβλέπει το άρθρο 24 παράγραφος 2.

(83) Το μεταβατικό καθεστώς θεμελιώνεται στις υποχρεώσεις επενδύσεων που απορρέουν από ένα σύνολο συμβάσεων μεταξύ της πρώην Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας, της Treuhandanstalt, των Bayernwerk AG, της PreussenElektra AG, της RWE Energie AG και των περιφερειακών εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας που συνήφθησαν το 1990. Η φύση της δέσμευσης επενδύσεων της VEAG ικανοποιεί όλες τις προϋποθέσεις του άρθρου 24 παράγραφος 1 της οδηγίας.

(84) Όσον αφορά τα προτεινόμενα μέτρα, το μεταβατικό καθεστώς αποτελεί παρέκκλιση από το κεφάλαιο VII της οδηγίας 96/92/ΕΚ, δηλαδή άρνηση πρόσβασης στο δίκτυο, η οποία εμπίπτει, καταρχήν, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 24 παράγραφος 2 της οδηγίας. το προτεινόμενο μεταβατικό καθεστώς έχει περιορισμένη διάρκεια και συνδέεται με τη λήξη των εν λόγω υποχρεώσεων και εγγυήσεων λειτουργίας. Όσον αφορά την απαίτηση το μεταβατικό καθεστώς να εφαρμόζει τα ελάχιστα περιοριστικά αναγκαία μέτρα για την επίτευξη των θεμιτών στόχων, αυτό καταρχήν ικανοποιείται, ωστόσο, με δύο περιορισμούς, δηλαδή την αναγκαία αποσαφήνιση του πεδίου εφαρμογής της, που πρέπει να περιοριστεί στο δίκτυο της εταιρείας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το λιγνίτη και την αποσαφήνιση της διατύπωσης του γερμανικού μεταβατικού καθεστώτος που δεν ορίζεται επαρκώς σαφώς προκειμένου να εξασφαλιστεί η αμερόληπτη, διαφανής και επαληθεύσιμη εφαρμογή.

(85) Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να τηρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, που έχουν ως στόχο την εξασφάλιση της επαρκούς προβλεψιμότητας και διαφάνειας του γερμανικού μεταβατικού καθεστώτος· οι προϋποθέσεις μπορούν να εφαρμοστούν είτε μέσω της τροποποίησης του νόμου είτε μέσω επαρκών κατευθυντήριων γραμμών εφαρμογής ή πρακτικής της αρμόδιας αρχής για την εφαρμογή του άρθρου 4 παράγραφος 3 του γερμανικού νόμου,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Το άρθρο 4 παράγραφος 3 ("Neue Länder") του γερμανικού "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts", που δημοσιεύθηκε στο Bundesgesetzblatt της 28ης Απριλίου 1998, σ. 730, που αποτελεί το μοναδικό θέμα της γερμανικής αίτησης για μεταβατικό καθεστώς σύμφωνα με το άρθρο 24 της οδηγίας 96/92/ΕΚ, που κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή στις 12 Φεβρουαρίου 1998, θεωρείται ότι βασίζεται στην υποχρέωση ή εγγύηση λειτουργίας κατά την έννοια του άρθρου 24 παράγραφος 1 της οδηγίας.

Στην προκειμένη περίπτωση η υποχρέωση κατά την έννοια του άρθρου 24 παράγραφος 1 της οδηγίας 96/92/ΕΚ είναι η σύμβαση της 22 Αυγούστου 1990 μεταξύ της πρώην Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Treuhandanstalt, αφενός, και των Bayernwerke AG, PreussenElektra AG και RWE Energie AG, αφετέρου.

Άρθρο 2

Σύμφωνα με το άρθρο 24 παράγραφος 2 της οδηγίας 96/92/ΕΚ, η Γερμανία δικαιούται να παρεκκλίνει από το άρθρο 17, και έτσι από το κεφάλαιο VII, εφαρμόζοντας το άρθρο 4 παράγραφος 3 ("Neue Länder") του "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts" ως μεταβατικό καθεστώς που περιορίζεται χρονικά έως την 31 Δεκεμβρίου 2003. Παράλληλα πρέπει να τηρήσει τις ακόλουθες προϋποθέσεις και όρους:

1) Η Γερμανία εξασφαλίζει ότι το δικαίωμα της πρόσβασης στο δίκτυο παραμένει ο γενικός κανόνας και στα "νέα Länder" και ότι κάθε άρνηση πρόσβασης στο δίκτυο θεωρείται εξαίρεση που πρέπει να θεμελιώνεται σε δεόντως αιτιολογημένους λόγους σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση.

2) Κάθε πιθανή άρνηση πρόσβασης στο δίκτυο εφαρμόζεται αποκλειστικά σε αιτήσεις πρόσβασης που αφορούν το δίκτυο μεταφοράς της Vereinigte Energiewerke AG (VEAG). Οι περιφερειακές επιχειρήσεις μεταφοράς και διανομής δεν μπορούν να εφαρμόσουν το μέτρο του μεταβατικού καθεστώς. Αυτός ο όρος μπορεί να εφαρμοστεί το αργότερο δύο έτη μετά τη δημοσίευση της παρούσας απόφασης.

3) Ένα ελάχιστο μερίδιο της τελικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να παραμείνει ανοικτό στον ανταγωνισμό και στα νέα Länder. Συνεπώς, οι τελικοί καταναλωτές που καταναλώνουν περισσότερες από 100 GWh ετησίως (κατά σημείο κατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένης της αυτοπαραγωγής) σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 της οδηγίας 96/92/ΕΚ δεν υπόκεινται στην άρνηση της πρόσβασης στο δίκτυο με βάση το άρθρο 4 παράγραφος 3 του "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts". Ο όρος αυτός εφαρμόζεται το αργότερο δύο έτη μετά τη δημοσίευση της παρούσας απόφασης.

Άρθρο 3

1. Η Γερμανία υποβάλει στην Επιτροπή, εντός τριών ετών από τη δημοσίευση της παρούσας απόφασης, έκθεση σχετικά με την πραγματική εκμετάλλευση της πρόσβασης στο δίκτυο από τους τελικούς καταναλωτές που είναι εγκατεστημένοι στα νέα Länder. Με βάση την έκθεση αυτή, εάν το μερίδιο των τελικών καταναλωτών που έχουν πραγματικά μετακινηθεί προς κάποιον προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας που δεν παράγει ηλεκτρική ενέργεια με βάση το λιγνίτη των νέων Länder, έχει ουσιαστική σημασία και θέτει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα της VEAG, η Επιτροπή επανεξετάζει την παρούσα απόφαση.

2. Η Γερμανία κοινοποιεί στην Επιτροπή κάθε άρνηση πρόσβασης σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 του "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts", αμέσως μετά τη χωρίς ή με όρους έγκριση σε πρώτο στάδιο (από την Landeskartellbehörde ή την Bundeskartellamt).

3. Η Γερμανία κοινοποιεί στην Επιτροπή κάθε αλλαγή όσον αφορά τον "Gesetz zur Neuregelung des Energiewirtschaftsrechts" που ενδέχεται να επηρεάσει άμεσα ή έμμεσα την εφαρμογή του εν λόγω μεταβατικού καθεστώτος.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Βρυξέλλες, 8 Ιουλίου 1999.

Για την Επιτροπή

Χρήστος ΠΑΠΟΥΤΣΗΣ

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ L 27 της 30.1.1997, σ. 20.

(2) BGBl. I, σ. 730.

(3) Επαγγελματικό απόρρητο.

(4) Αν και δεν έχουν υποβληθεί επίσημα στοιχεία, η Επιτροπή έλαβε προφορικά στοιχεία από την VEAG καθώς και από καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας (VIK), που επισημαίνουν ότι η κατηγορία των τελικών καταναλωτών που καταναλώνουν περισσότερο από 100 GWh/ετησίως στα νέα Länder αντιστοιχεί σε 15-20 εταιρείες με μερίδιο κατανάλωσης περίπτου 15-16 %. Οι ανακρίβειες προέρχονται ιδίως από τις δυσχέρειες εκτίμησης της αυτοπαραγωγής και του ορισμού του σημείου κατανάλωσης.

(5) Επαγγελματικό απόρρητο.

(6) Επαγγελματικό απόρρητο.

(7) Επαγγελματικό απόρρητο.

(8) Επαγγελματικό απόρρητο.

(9) Επαγγελματικό απόρρητο.

(10) Επαγγελματικό απόρρητο.

(11) Επαγγελματικό απόρρητο.

(12) Επαγγελματικό απόρρητο.

(13) Επαγγελματικό απόρρητο.

(14) Επαγγελματικό απόρρητο.

(15) Επαγγελματικό απόρρητο.

(16) Επαγγελματικό απόρρητο.

(17) Επαγγελματικό απόρρητο.

(18) Επαγγελματικό απόρρητο.

(19) Επαγγελματικό απόρρητο.

(20) Επαγγελματικό απόρρητο.

(21) Επαγγελματικό απόρρητο.

(22) Επαγγελματικό απόρρητο.

(23) Επαγγελματικό απόρρητο.

(24) Σύμφωνα με την έκθεση (σ. 17) η VEAG αγόραζε το λιγνίτη κυρίως από τη Laubag, που είναι μια συνδεόμενη εταιρεία μέσω των κοινών μετόχων, έως το [...](25)(25) Επαγγελματικό απόρρητο.

στο [...](26)(26) Επαγγελματικό απόρρητο.,

μετά το [...](27)(27) Επαγγελματικό απόρρητο.

σύμφωνα με τον προγραμματισμό τιμής-ποιότητας [...](28)(28) Επαγγελματικό απόρρητο..

Ούτε η δομή του κόστους της Laubag ούτε το τρέχον περιθώριο κέρδους έχουν αποκαλυφθεί και αναλυθεί.

(29) Επαγγελματικό απόρρητο.

(30) Επαγγελματικό απόρρητο.