ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Νοεμβρίου 1994 σχετικά με τη μεταβίβαση σχολής χειριστών αεροσκαφών εκ μέρους του ολλανδικού δημοσίου στην Royal Dutch Airline (KLM) (C31/93) (Το κείμενο στην ολλανδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (94/996/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για τη ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρου 62 παράγραφος 1 στοιχείο α) καθώς και το πρωτόκολλο 27,

Αφού έταξε, σύμφωνα με το προαναφερθέν άρθρο της συνθήκης, στα ενδιαφερόμενα μέρη προθεσμία για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους και λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας τα εξής:

I

Με επιστολή της 17ης Μαΐου 1991 και άλλες μεταγενέστερες επιστολές, η Επιτροπή ενημερώθηκε σχετικά με καταγγελία της ένωσης ολλανδικών αεροπορικών εταιρειών (στο εξής "VNLO") κατά της χορήγησης ενίσχυσης από το ολλανδικό δημόσιο για την ιδιωτικοποίηση και πώληση της δημόσιας σχολής αεροπορίας (Rijksluchtvaartschool), στο εξής "RLS" στην Royal Dutch Airline (στο εξής "KLM").

Η ενίσχυση καταχωρήθηκε ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση στις 18 Ιουλίου 1991.

Στις 14 Αυγούστου 1991 η Επιτροπή ζήτησε από τις ολλανδικές αρχές να κοινοποιήσουν τις οικονομικές συμφωνίες οι οποίες συνήφθησαν με την KLM κατά τη μεταβίβαση της RLS στον ιδιωτικό τομέα. Οι ολλανδικές αρχές ανταποκρίθηκαν δεόντως στην αίτηση της Επιτροπής για την παροχή των σχετικών πληροφοριών.

Η Επιτροπή ζήτησε ορισμένα συμπληρωματικά στοιχεία στις 26 Νοεμβρίου 1991, στις 28 Ιανουαρίου 1992 και στις 15 Ιουνίου 1992. Τα στοιχεία αυτά παρεσχέθηκαν με επιστολές οι οποίες καταχωρήθηκαν στις 16 Ιανουαρίου 1992.

Οι Κάτω Χώρες διαβίβασαν στην Επιτροπή:

- το κείμενο των τροποποιήσεων της συμφωνίας ιδιωτικοποίησης,

- μια σειρά εκθέσων για την αποτίμηση της αξίας της σχολής αεροπορίας.

Στις 10 Φεβρουαρίου 1993, η Επιτροπή πραγματοποίησε συνάντηση στις Βρυξέλλες με εκπροσώπους των Κάτω Χωρών. Σε ανταπόκριση προς σχετικά προφορικά αιτήματα της Επιτροπής, οι ολλανδικές αρχές διαβίβασαν ορισμένα πρόσθετα στοιχεία με επιστολής της 15ης Απριλίου 1993.

Με βάση τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 και ενημέρωσε τις ολλανδικές αρχές σχετικά με την απόφασή της αυτή με επιστολή της 15ης Οκτωβρίου 1993. Η εν λόγω επιστολή δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1), ενώ οι τρίτοι ενδιαφερόμενοι προσκλήθηκαν να υποβάλουν τυχόν παρατηρήσεις τους επί της υπόθεσης εντός ενός μηνός από τη δημοσίευση. Η KLM και η VNLO διατύπωσαν παρατηρήσεις επί της υπόθεσης, και οι παρατηρήσεις τους διαβιβάστηκαν προσηκόντως στις ολλανδικές αρχές. Οι ολλανδικές αρχές απήντησαν με επιστολή της 6ης Απριλίου 1994. Οι ολλανδικές αρχές παρέσχον και ορισμένα συμπληρωματικά στοιχεία σε μια σειρά συναντήσεων, η τελευταία από τις οποίες πραγματοποιήθηκε στις 9 Νοεμβρίου 1994 στις Βρυξέλλες με συμμετοχή των ολλανδικών αρχών, της KLM και της Επιτροπής. Μετά τη συνάντηση αυτή, οι ολλανδικές αρχές παρέσχον ορισμένα πρόσθετα στοιχεία στην Επιτροπή με επιστολή της 11ης Νοεμβρίου 1994.

ΙΙ

Η RLS δημιουργήθηκε αμέσως μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες εκπαίδευσης χειριστών αεροσκαφών υψηλής κατάρτισης, και λειτούργησε ως κρατική σχολή μέχρι τον Ιούλιο του 1991. Οι κύριες δραστηριότητες της σχολής ήταν οι ακόλουθες:

- η οργάνωση και παροχή σειράς εκπαιδευτικών μαθημάτων υψηλής στάθμης, ώστε οι σπουδαστές να αποκτήσουν τα απαραίτητα προσόντα για να εργασθούν ως χειριστές αεροσκαφών στη διεθνή και τη εθνική πολιτική αεροπορία,

- η παροχή διαφόρων υπηρεσίων (εκπαίδευσης και μεταφοράς) για λογαριασμό της κυβερνήσεως και του βασιλικού οίκου.

Εκτός των ανωτέρω δραστηριοτήτων, η σχολή παρέχει σήμερα υπηρεσίες συντήρησης αεροσκαφών (συμπεριλαμβανομένων των επισκευών και των υπηρεσιών αεροταξί).

Το 1985 το υπουργικό συμβούλιο των Κάτω Χωρών αποφάσισε την εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας σχετικά με την ιδιωτικοποίηση της RLS.

Στις 26 Φεβρουαρίου 1991 η κυβέρνηση των Κάτω Χωρών και η Koninklijke Luchtvaart School bvio (KLS), νομίμως εκπροσωπηθείσα από την KLM, συνήψαν τη σύμβαση ιδιωτικοποίησης της RLS στο εξής "η σύμβαση"). Ως αποτέλεσμα της σύμβασης, την 1η Ιουλίου 1991 η RLS μεταβιβάστηκε στην KLS, εταιρεία συσταθείσα από την KLM και ανήκουσα εξ ολοκλήρου σε αυτήν.

Η VNLO προσέφυγε στο περιφερειακό δικαστήριο της Χάγης, με αίτημα την έκδοση δικαστικής απόφασης για την αναστολή της εφαρμογής εκ μέρους της κυβερνήσεως των Κάτω Χωρών της συμφωνίας που είχε συνάψει με την KLM για την ιδιωτικοποίηση της σχολής. Ο πρόεδρος του ολλανδικού δικαστηρίου απέρριψε το αίτημα της προσφεύγουσας με απόφασης της 5ης Ιουλίου 1991 (2).

Η κυβέρνηση των Κάτω Χωρών έχει επιβάλει στην KLM τον όρο της διατήρησης του αριθμού του προσωπικού στα τρέχοντα επίπεδα (150 περίπου εργαζόμενοι την 1η Ιουλίου 1992) και του ισχύοντος καθεστώτος απασχόλησης για διάστημα πέντε ετών (1991-1996).

Επιπλέον, η σύμβαση επιβάλλει στην KLM τις ακόλουθες υποχρεώσεις (άρθρο 2):

α) την παροχή υψηλής στάθμης εκπαίδευσης για τους χειριστές αεροσκαφών [άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α)]-

β) την παροχή μαθημάτων επανεκπαίδευσης για τους ιπτάμενους μηχανικούς της KLM, ώστε αυτοί να αποκτήσουν τα απαιτούμενα προσόντα για να εργασθούν ως χειριστές αεροσκαφών πολιτικής αεροπορίας [άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο β)]-

γ) την παροχή υπηρεσιών και τη διάθεση υλικών μέσων για την κατάρτιση χειριστών πολεμικών αεροσκαφών και εκπαιδευτών του ολλανδικού βασιλικού ναυτικού [άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο γ) και άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο δ)]-

δ) την εκτέλεση πτήσεων για μέλη της κυβέρνησης και του βασιλικού οίκου [άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο ε)]-

ε) την εκτέλεση δοκιμαστικών πτήσεων για λογαριασμό της ιδιωτικοποιηθείσας διεύθυνσης ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας της κρατικής υπηρεσίας αεροπορίας [άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο ζ)]-

στ) την παροχή μαθημάτων επανεκπαίδευσης χειριστών πολεμικών αεροσκαφών ώστε αυτοί να είναι σε θέση να εργάζονται στην πολιτική αεροπορία.

Προς το παρόν, οι υπηρεσίες που μνημονεύονται στα ανωτέρω στοιχεία γ), δ), ε) και στ) παρέχονται από την KLM σε τιμές αγοράς.

Η σύμβαση προβλέπει σημαντικές οικονομικές διευκολύνσεις προς όφελος τόσο της KLM όσο και της σχολής:

i) η KLM πρόκει να εξαγοράσει το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων της RLS έναντι του συμβολικού ποσού του ενός ολλανδικού φιορινίου (άρθρο 3 παράγραφος 3)-

ii) καταβολή 17 000 000 ολλανδικών φιορινίων ως συνεισφορά στα προβλεπόμενα ελλείμματα της σχολής κατά τα πρώτα πέντε έτη (άρθρο 5 παράγραφος 1). Η συνεισφορά θα καταβληθεί σε πέντε δόσεις, ως εξής:

- 1991: 7 700 000,

- 1992: 3 000 000,

- 1993: 2 100 000,

- 1994: 2 100 000,

- 1995: 2 100 000-

iii) πληρωμή κατ' αποκοπήν ποσού 9 700 000 ολλανδικών φιορινίων στο εγγυητικό κεφάλαιο (άρθρο 6 παράγραφος 9 της σύμβασης, όπως τροποποιήθηκε στις 14 Μαΐου 1992), υπό τον όρο ότι σε περίπτωση κατάργησης του εν λόγω κεφαλαίου, το εναπομένων ποσό επανέρχεται στο δημόσιο. Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι η παροχή βοήθειας προς τους σπουδαστές προκειμένου να ανταποκριθούν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι δεν είναι σε θέση να ολοκληρώσουν την εκπαίδευσή τους ή ότι δεν έχουν βρει, χωρίς δική τους υπαιτιότητα, κατάλληλη εργασία μετά το πέρας της εκπαίδευσης-

iv) καταβολή ποσού 5 700 000 ολλανδικών φιορινίων για τη μεταφορά των συνεισφορών των σπουδαστών που επελέγησαν το 1990 και το 1991 (50 περίπου συνολικά σπουδαστές) από το δημόσιο στης KLS. Το ποσό επρόκειτο να καταβληθεί σε δύο ισόποσες δόσεις το Δεκέμβριο του 1991 και το Δεκέμβριο του 1992 (άρθρο 7). Το εν λόγω ποσό αντιστοιχεί στο ύψος των συνεισφορών των σπουδαστών για την εισαγωγή των σπουδαστών που επελέγησαν το 1990 και για την πρώτη εισαγωγή του 1991-

v) το ολλανδικό δημόσιο έχει αναλάβει την υποχρέωση να καταβάλει τις συνταξιοδοτικές οφειλές για το σύνολο του προσωπικού και έχει ήδη φθάσει σε ηλικία συνταξιοδότησης πριν αναλάβει υπηρεσία στη σχολή (άρθρο 8 παράγραφος 8). Το ποσό των σχετικών πληρωμών ανέρχεται σε 13 500 000 ολλανδικά φιορίνια είναι καταβλητέο σε πέντε ετήσιες δόσεις ύψους 2 700 000 ολλανδικών φιορινίων.

III

Η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2, επειδή θεώρησε ότι η συνεισφορά του ολλανδικού δημοσίου στα επί πενταετία λειτουργικά ελλείμματα της σχολής αποτελούσε ενίσχυση, καθώς και ότι το τίμημα της μεταβίβασης, ύψους 1 ολλανδικού φιορινίου, ενδέχεται να ισοδυναμεί με τη χορήγηση ενίσχυσης. Επιπλέον, η Επιτροπή διατηρούσε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον τα προαναφερθέντα μέτρα ενίσχυσης συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.

Οι παρατηρήσεις τις οποίες διατύπωσαν οι ολλανδικές αρχές και η KLM, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 93 παράγραφος 2, είναι δυνατό να συνοψισθούν ως εξής:

- το τίμημα της αγοράς αντικατοπτρίζει δεόντως την αρνητική τρέχουσα αξία της σχολής ως λειτουργούσας επιχείρησης κατά την ημερομηνία μεταβίβασης,

- το πάγιο ποσό των 17 000 000 ολλανδικών φιορινίων συμφωνήθηκε με την KLM έπειτα από σκληρές διαπραγματεύσεις, προκειμένου να αντισταθμισθούν οι αρνητικές ταμειακές ροές που προβλέπεται να σημειώσει η σχολή. Το ποσό αυτό προορίζεται να αντισταθμίσει τα κεφάλαια που πρόκειται να εισφέρει ο αγοραστής,

- το ολλανδικό δημόσιο αποφάσισε να ιδιωπικοποιήσει τη σχολή με βάση την υπόθεση ότι η σχολή θα εξακολουθούσε να λειτουργεί στο Eelde, περιοχή σε οικονομική υποβάθμιση σε σύγκριση με την υπόλοιπη χώρα,

- η εκτίμηση της αξίας της σχολής δεν ήταν σκόπιμο να πραγματοποιηθεί με βάση τη μέθοδο της εκκαθάρισης, διότι το ολλανδικό δημόσιο δεν εξέτασε ποτέ την περίπτωση λύσης και εκκαθάρισης της επιχείρησης. Η εκτίμηση της αξίας πρέπει να πραγματοποιηθεί με βάση τα δεδομένα της ευρισκόμενης σε λειτουργία επιχείρησης. Εν πάση περιπτώσει, είναι λάθος να θεωρεί κανείς ως δεδομένο ότι η αξία εκκαθαρίσεως της σχολής ανέρχεται στα 17 000 000 ολλανδικά φιορίνια, δεδομένου ότι στο ποσό αυτό δεν περιλαμβάνονται οι δαπάνες που θα ανέκυπταν κατά την εκκαθάριση, όπως είναι οι δαπάνες που απαιτούνται για την απόλυση του προσωπικού.

IV

Το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης και το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (στο εξής "η συμφωνία") προβλέπουν ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά και με τη συμφωνία, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των συμβαλλομένων μερών.

Η Επιτροπή δεν θεωρεί ως μέτρα ενίσχυσης:

- την πληρωμή κατ' αποκοπήν ποσού 9 700 000 ολλανδικών φιορινίων στο εγγυητικό κεφάλαιο. Η συνεισφορά αυτή είναι ένα μέτρο κοινωνικού χαρακτήρα, το οποίο αντιπροσωπεύει άμεσο όφελος για τους σπουδαστές και δεν αποτελεί ενίσχυση υπέρ της KLM,

- την καταβολή ποσού 5 700 000 ολλανδικών φιορινίων για τη μεταφορά των συνεισφορών των σπουδαστών που επελέγησαν το 1990 και το 1991 από το δημόσιο στην KLS. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η καταβολή του εν λόγω ποσού δεν αποτελεί ενίσχυση διότι αποσκοπεί στην επιστροφή στη σχολή των συνεισφορών των σπουδαστών για τις προαναφερόμενες εισαγωγές, οι οποίες είχαν καταβληθεί στο δημόσιο, στο οποίο ανήκε τότε η σχολή,

- την πληρωμή των συνταξιοδοτικών οφειλών. Η Επιτροπή δεν θεωρεί την πληρωμή αυτή ως ενίσχυση διότι αφορά αποκλειστικά το παρελθόν, δηλαδή συνταξιοδοτικά δικαιώματα που δημιουργήθηκαν πριν από τη μεταβίβαση της σχολής, με το προσωπικό που υπηρετούσε σε αυτήν, στον νέο ιδιοκτήτη.

Προκειμένου περί της καταβολής των 17 000 000 ολλανδικών φιορινίων ως συνεισφοράς στα προβλεπόμενα ελλείμματα της σχολής, η Επιτροπή θεωρεί ότι το συγκεκριμένο χρηματικό ποσό δεν δικαιολογείται αν συγκριθεί με τις υποχρεώσεις που έχουν επιβληθεί στη σχολή. Η υποχρέωση για την οποία γίνεται λόγος στην παράγραφο 5 στοιχείο α) ανωτέρω, δηλαδή η διατήριση υψηλής στάθμης εκπαίδευσης χειριστών αεροσκαφών, μοιάζει να είναι επίπλαστη. Εξυπακούεται ότι η διατήρηση εκπαίδευσης υψηλής στάθμης έγκειται κατά κύριο λόγο στο συμφέρον της KLM, επειδή σε όλους τους σπουδαστές της σχολής παρέχεται η δυνατότητα να εργασθούν ως χειριστές αεροσκαφών στην KLM.

Τα παραπάνω συμπεράσματα ευσταθούν ομοίως για την υποχρέωση που μνημονεύεται στο κεφάλαιο II στοιχείο β) και η οποία αφορά την επανακατάρτιση των μηχανικών της KLM, ώστε αυτοί να αποκτήσουν προσόντα χειριστή αεροσκαφών, κατ' εφαρμογήν συμφωνίας μεταξύ της KLM και της ολλανδικής κυβερνήσεως.

Οι υποχρεώσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στο κεφάλαιο II στοιχεία γ), δ), ε) και στ) αντιπροσωπεύουν πραγματικά βάρη, τα οποία έχει επωμισθεί η KLM. Προκειμένου να εκτιμηθεί η οικονομική επιβάρυνση της KLM από τις εν λόγω υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας, η Επιτροπή ζήτησε από τις ολλανδικές αρχές στοιχεία σχετικά με το πραγματικό κόστος των υπηρεσιών αυτών. Οι ολλανδικές αρχές, οι οποίες δεν έχουν διαβιβάσει στοιχεία για το ακριβές κόστος των υπηρεσιών αυτών, πληροφόρησαν την Επιτροπή ότι οι σχετικές υπηρεσίες παρέχονται από τη σχολή με τιμές αγοράς και ότι πληρώνονται ξεχωριστά. Δεν είναι δυνατό να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο να πραγματοποιείται κέρδος από την KLM κατά την εκτέλεση των προαναφερομένων υποχρεώσεων.

Η Επιτροπή είναι συνεπώς της γνώμης ότι η πληρωμή των 17 000 000 ολλανδικών φιορινίων αποτελεί ενίσχυση υπέρ της σχολής. Εντούτοις, η KLS ανήκει στην KLM και διοικείται από αυτήν, δεδομένου ότι στη σχολή αυτή εκπαιδεύεται σημαντικός αριθμός των χειριστών αεροσκαφών και των μηχανικών της KLM. Η KLS δεν χαίρει ανεξαρτησίας κατά τη λήψη των αποφάσεων, διότι ανήκει εξ ολοκλήρου στην KLM και ελέγχεται από αυτήν (το άρθρο 1 παράγραφος 5 της σύμβασης προβλέπει ότι η KLM είναι ο μοναδικός μέτοχος της KLS). Κατά συνέπεια, κάθε επιδότηση που παρέχεται προς όφελος της σχολής γίνεται δεκτό ότι αποτελεί έμμεση ενίσχυση προς την KLM, η οποία πρέπει να θεωρείται ως ο τελικός αποδέκτης της ενίσχυσης.

Όσον αφορά τη τίμημα της αγοράς ύψους 1 ολλανδικού φιορινίον, πρέπει να υπενθυμισθεί ότι η μέθοδος που ακολουθεί η Επιτροπή για να αποφανθεί κατά πόσον η ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων κρατικής ιδιοκτησίας συνεπάγεται τη χορήγηση ενίσχυσης έχει πλέον διατυπωθεί με σαφήνεια. Αν η πώληση πραγματοποιείται μετά από ανοικτή και άνευ όρων διαδικασία υποβολής προσφορών (3), τότε καταρχήν, η διαδικασία εκποίησης δεν συνεπάγεται την παροχή ενίσχυσης. Αντιθέτως, αν η πώληση πραγματοποιείται με οιονδήποτε άλλον τρόπο ή αν συνοδεύεται από όρους, τότε τεκμαίρεται ότι παρέχεται ενίσχυση.

Παρομοίως, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να εξετάσει τι θα έπραττε ένας επενδυτής, ο οποίος ενεργεί σε οικονομία αγοράς, υπό συνθήκες παρόμοιες με εκείνες που είχε υπόψη του το ολλανδικό δημόσιο το Φεβρουάριο του 1991. Ένας τέτοιος επενδυτής που στην προκείμενη περίπτωση είναι το ολλανδικό δημόσιο, το οποίο είναι και ο μοναδικός μέτοχος της RLS, θα ήταν υποχρεωμένος να αποφασίσει είτε την πώληση της σχολής, είτε τη λύση και εκκαθάρισή της. Κατά την άποψη των ολλανδικών αρχών, η αξία εκκαθάρισης δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, δεδομένου ότι το δημόσιο δεν εξέτασε σε καμία περίπτωση το ενδεχόμενο λύσης και εκκαθάρισης της σχολής ως επιχείρησης, δεδομένου ότι η επιλογή αυτή είναι απορριπτέα υπό τις δεδομένες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες των Κάτω Χωρών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι για την εφαρμογή της αρχής του επενδυτή σε οικονομία αγοράς η συμπεριφορά του δημοσίου πρέπει να συγκριθεί με εκείνη ενός ανήκοντος στον ιδιωτικό τομέα ιδιοκητήτη επιχείρησης και ότι, συνεπώς, η συλλσγιστική βάσει της οποίας ενεργεί το κράτος ως δημόσια αρχή δεν είναι δυνατό να ληφθεί υπόψη. Ο ανήκων στον ιδιωτικό τομέα ιδιοκτήτης μιας επιχείρησης, ο οποίος επιθυμεί να απαλλαγεί από αυτήν, μπορεί είτε να προβεί στη λύση και εκκαθάριση της επιχείρησης, είτε να την εκποιήσει. Υπό κανονικές εμπορικές συνθήκες, ο ανήκων στον ιδιωτικό τομέα ιδιοκτήτης είναι φυσικό να επιλέξει την πλέον επικερδή εναλλακτική λύση. Στην παρούσα υπόθεση, το ολλανδικό δημόσιο επέλεξε την πώληση της σχολής, παρόλο που, με βάση τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, η λύση αυτή φαίνεται να είναι η δαπανηρότερη και συνεπώς όχι εκείνη την οποία θα είχε προκρίνει κατά πάσα πιθανότητα ένας επενδυτής σε οικονομία αγοράς.

Το παραπάνω συμπέρασμα επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι το ολλανδικό δημόσιο αποφάσισε να χορηγήσει στην KLM 17 000 000 ολλανδικά φιορίνια για την κάλυψη των ζημιών εκμετάλλευσης της RLS κατά τα πρώτα πέντε έτη μετά την πώλησή της, αντί της άμεσης εκκαθάρισης της σχολής. Από την άλλη πλευρά, με βάση τα στοιχεία που έχουν προσκομίσει οι ολλανδικές αρχές, τυχόν εκκαθάριση της σχολής θα είχε αποφέρει στο ολλανδικό δημόσιο το ποσό των 16 920 000 ολλανδικών φιορινίων περίπου.

Το ανωτέρω ποσό στηρίζεται στο αποσβεσθέν κόστος αντικατάστασης των περιουσιακών στοιχείων της σχολής τον Ιούλιου του 1991, το οποίο ανερχόταν στα 48 400 000 ολλανδικά φιορίνια σύμφωνα με τους υπολογισμούς της επιθεώρησης δημοσίων κτημάτων του Υπουργείου Οικονομικών. Στο ποσό αυτό πρέπει να προστεθεί ένας προσομοιωτής πτήσης ο οποίος ανήκε στη σχολή και του οποίου το κόστος αντικατάστασης ανερχόταν στα 8 000 000 ολλανδικά φιορίνια. Από το συνολικό αυτό ποσό των 56 400 000 ολλανδικών φιορινίων πρέπει εν συνεχεία να αφαιρεθεί ένα εύλογο μέρος, ώστε να ληφθεί υπόψη ο αναγκαστικός χαρακτήρας της πώλησης που πραγματοποιείται στο πλαίσιο εκκαθάρισης, καθώς και ένα επιπλέον ποσό, το οποίο αντιπροσωπεύει τις υποχρεώσεις τις σχολής.

Το ολλανδικό δημόσιο έχει δηλώσει στα έγγραφα τα οποία απέστειλε ότι αν το κράτος είχε αποφασίσει την εκκαθάριση της σχολής, θα ήταν υποχρεωμένο να επωμισθεί το κόστος της απόλυσης του προσωπικού, εις εκπλήρωσιν της υποχρέωσης που προβλέπει η ολλανδική νομοθεσία. Το κόστος αυτό, το ύψος του οποίου θα ήταν μεγαλύτερο από την αξία του ενεργητικού, αφορά την καταβολή αποζημίωσης προς τους δημόσιους υπαλλήλους που θα απολύονταν σε περίπτωση εκκαθάρισης της σχολής, καθώς και τις λοιπές έννομες απαιτήσεις που συνδέονται με την εκκαθάριση (π.χ. απαιτήσεις των σπουδαστών λόγω της αδυναμίας ολοκλήρωσης της εκπαίδευσής τους). Οι ολλανδικές αρχές ούτε έχουν αποδείξει ότι η σχολή είχε ανεκπλήρωτες νομικές υποχρεώσεις, αλλά ούτε γνωστοποίησαν στην Επιτροπή το ποσό στο οποίο αντιστοιχούσαν οι υποτιθέμενες αυτές υποχρεώσεις τον Ιούλιο του 1991. Ελλείψει συναφών αποδεικτικών στοιχείων, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να θεωρήσει ως δεδομένο ότι η αξία των υποχρεώσεων της σχολής την 1η Ιουλίου 1991 ήταν μηδενική. Έπειτα, για να υπολογισθεί η αξία εκκαθάρισης της σχολής, απαιτείται απλώς ή ελάττωση της ακαθάριστης αξίας των περιουσιακών στοιχείων, η οποία ανερχόταν όπως εξηγείται και παραπάνω στα 56 400 000 ολλανδικά φιορίνια, ώστε να προκύψει η άμεσα ρευστοποιήσιμη αξία τους. Αν ληφθεί υπόψη ο εξειδικευμένος χαρακτήρας της δραστηριότητας της σχολής, δεν είναι πιθανό ότι θα υπήρχε μεγάλος αριθμός ενδιαφερομένων για την αγορά τέτοιου είδους εξοπλισμού, με αποτέλεσμα να απαιτείται να ληφθεί υπόψη η περίπτωση παραχώρησης ικανής έκπτωσης. Επομένως,γίνεται δεκτό ότι ένα ποσοστό της τάξης του 70 % είναι ένας εύλογος συντελεστής για τη μείωση του αποσβεσθέντος κόστους αντικατάστασης των περιουσιακών στοιχείων της σχολής, ώστε να εξευρεθεί η αξία εκκαθάρισης.

Βάσει του ανωτέρω σκεπτικού, η Επιτροπή θεωρεί ότι κατά τη λήψη της απόφασης για την απαλλαγή από τα συμφέροντα που διέθετε στην RLS, το ολλανδικό δημόσιο δεν συμπεριφέρθηκε με τον τρόπο με τον οποίο θα είχε συμπεριφερθεί ένας επενδυτής σε οικονομία αγοράς.

Κατά συνέπεια, είναι απαραίτητο να διερευνηθεί κατά διεξοδικότερο τρόπο η διαδικασία εκποίησης και, ειδικότερα, να εξετασθεί κατά πόσον η τιμή στην οποία πωλήθηκε η σχολή αντιστοιχούσε στην τρέχουσα αξία της.

Στην παρούσα υπόθεση, παρόλο που διεξήχθησαν συζητήσεις με αρκετούς ενδιαφερομένους κατά τη διάρκεια του 1987, δεν ακολουθήθηκε ανοικτή διαδικασία υποβολής προσφορών, ώστε να προσδιορισθεί η τρέχουσα αξία της RLS. Επιπλέον, το ολλανδικό δημόσιο επέβαλε έναν όρο στην KLM ο οποίος έγκειται στην υποχρέωση διατήρησης του προσωπικού της σχολής στα υφιστάμενα επίπεδα, καθώς και του ισχύοντος καθεστώπος απασχόλησης μέχρι το 1996.

Εντούτοις, τα πρόσθετα έξοδα εκμετάλλευσης που συνεπάγεται ο συγκεκριμένος όρος αντισταθμίζονται, όπως μπορεί να υποθέσει κανείς, από την προαναφερθείσα λειτουργική ενίσχυση ύψους 17 000 000 ολλανδικών φιορινίων. Πέραν αυτού, η KLM σχεδιάζει αύξηση μέχρι το 1996 του αριθμού των χειριστών αεροσκαφών που αποφοιτούν από τη σχολή από τους 40 στους 60 ετησίως. Αποτέλεσμα της αύξησης αυτής είναι η βελτίωση της αξιοποίησης του προσωπικού και της παραγωγικότητας, καθώς και, κατ' επέκταση, η μείωση του κόστους εκπαίδευσης ανά μονάδα μέχρι το 1996. Με βάση τα δεδομένα αυτά, η KLM εκτιμά ότι σχολή θα έχει καταστεί βιώσιμη μέχρι την ανωτέρω ημερομηνία και, συνεπώς, η KLM θα έχει αποκτήσει ένα επιπλέον περιουσιακό στοιχείο, σε σχέση με το οποίο δεν θα έχει χρειασθεί ούτε να καταβάλει οιανδήποτε δαπάνη αναδιάρθρωσης, ούτε να επωμισθεί μέρος έστω των σχετικών ζημιών εκμετάλλευσης, πριν αυτό καταστεί κερδοφόρο.

Επομένως, σύμφωνα με τις πάγιες αρχές της Επιτροπής, τεκμαίρεται ότι στην KLM έχει χορηγηθεί κρατική ενίσχυση, με την παραχώρηση στην εταιρεία αυτή της δυνατότητας να αγοράσει σε τιμή ευκαιρίας ένα περιουσιακό στοιχείο του δημοσίου.

Ο προσδιορισμός της τρέχουσας αξίας δεδομένης επιχείρησης αποτελεί πάντα μια υποκειμενική και δυσχερή διαδικασία. Στην παρούσα υπόθεση τόσο η καταγγέλλουσα, όσο και οι ολλανδικές αρχές έχουν υποβάλει σειρά εκτιμήσεων, προς αιτιολόγηση της πραγματικής τιμής πώλησης ύψους 1 ολλανδικού φιορινίου.

- Εκτίμηση της καταγγέλλουσας

Σύμφωνα με την καταγγέλλουσα, υπεβλήθη προσφορά ύψους 30 000 000 ολλανδικών φιορινίων υπό όρους ίδιους με αυτούς της KLM. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να αξιολογήσει την προσφορά αυτή με περίσκεψη, δεδομένου ότι υπεβλήθη μετά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής των προσφορών. Ως εκ τούτου, η χρησιμότητά της για τον καθορισμό της αξίας της RLS είναι περιορισμένη.

- Εκτίμηση της KLM

Η KLM ανέθεσε την εκτίμηση της αξίας της RLS σε εταιρεία εξωτερικών συμβούλων. Η εργασία αυτή ολοκληρώθηκε με βάση την παρούσα αξία των μελλοντικών ταμειακών ροών και από τους σχετικούς υπολογισμούς προέκυψε ότι η αξία της RLS ήταν - 43 000 000 ολλανδικά φιορίνια, πράγμα που σημαίνει ότι η KLM έπρεπε να λάβει χρήματα για να αποκτήσει την RLS από το δημόσιο.

Η Επιτροπή διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά την εκτίμηση αυτή. Οι ταμειακές ροές της σχολής διαμορφώνονται σταθερά σε αρνητικά επίπεδα λόγω του ότι τα έσοδα από τους μαθητευόμενους χειριστές αεροσκαφών δεν αντιστοιχούν στο κόστος της εκπαίδευσης που τους παρέχεται.

Επιπλέον, ο συγκεκριμένος υπολογισμός της αξίας έχει γίνει με εικοσαετή χρονικό ορίζοντα, παρά το γεγονός ότη η KLM έχει τη δυνατότητα να αναμορφώσει τη δομή της σχολής, μεταβάλλοντας με τον τρόπο αυτό τη διάρθρωση των σχετικών δαπανών και εσόδων ήδη από το 1996. Τέλος, στην αξία αυτή δεν περιλαμβάνονται οι τυχόν στρατηγικοί λόγοι για τους οποίους η KLM ενδέχεται να επιθυμούσε την απόκτηση της σχολής.

- Αξία αποσβεσθέντος κόστους αντικατάστασης

Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η αξία των περιουσιακών στοιχείων της σχολής εκτιμήθηκε τον Ιούλιο του 1991 από την επιθεώρηση δημοσίων κτημάτων του Υπουργείου Οικονομικών στο ποσό των 48 000 000 ολλανδικών φιορινίων. Στο ποσό αυτό πρέπει να προστεθούν 8 000 000 ολλανδικά φιορίνια, που είναι το κόστος αντικατάστασης ενός προσομοιωτή πτήσεως που ανήκε στη σχολή- η συνολική αξία είναι επομένως 56 400 000 ολλανδικά φιορίνια.

Το ποσό αυτό δεν αντιπροσωπεύει την αξία ελεύθερης αγοράς της επιχείρησης, αλλά το κόστος αντικατάστασης των περιουσιακών της στοιχείων από νέο εξοπλισμό που έχει χρησιμοποιηθεί κατά τον ίδιο τρόπο όπως και τα υφιστάμενα περιουσιακά στοιχεία. Επομένως, και αυτή η αξία θεωρείται ως μη ενδεδειγμένη από την Επιτροπή.

- Τιμή πώλησης ύψους ενός φιορινίου

Το ποσό αυτό είναι δυνατό να μη ληφθεί υπόψη, δεδομένου ότι αντιπροσωπεύει ονομαστική αξία που δεν αντιστοιχεί στην αξία ούτε των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης, ούτε της ίδιας της επιχείρησης.

Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η αξία της σχολής έπρεπε να έχει υπολογισθεί με βάση τα δεδομένα που ισχύουν σε ελεύθερη οικονομία για ευρισκόμενη σε λειτουργία επιχείρηση, δηλαδή με βάση την αξία της επιχείρησης για υποψήφιο αγοραστή, ο οποίος δεν πρόκειται να μεταβάλει αντικείμενο δραστηριότητας. Η αξία αυτή θα μπορούσε να υπολογισθεί λαμβάνοντας υπόψη το στρατηγικό συμφέρον του αγοραστή στην επιχείρηση και τις προβλέψεις για την ανάπτυξη της σχολής. Οι ολλανδικές αρχές δεν έχουν παράσχει στην Επιτροπή στοιχεία για την αξία αυτή και, συνεπώς, η Επιτροπή αδυνατεί να διατυπώσει παρατηρήσεις σχετικά.

Ωστόσο, η Επιτροπή σε αυτό το στάδιο είναι σε θέση να εκτιμήσει την πιθανότητα ύπαρξης ενίσχυσης στην ευνοϊκή τιμή αγοράς ενός ολλανδικού φιορινίου. Αν ληφθεί υπόψη ότι, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, θεωρείται πως η αξία εκκαθάρισης της σχολής τον Ιούλιο του 1991 ανερχόταν στα 16 920 000 ολλανδικά φιορίνια, μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι αυτή πρέπει να είναι η ελάχιστη αξία της επιχείρησης για την KLM κατά την ημερομηνία στην οποία αυτή θα είναι ελεύθερη να πωλήσει τα περιουσιακά στοιχεία της σχολής, δηλαδή το 1996. Δεδομένου ότι το σύνολο των επιχειρηματικών ζημιών της σχολής πρόκειται να καλυφθεί από το δημόσιο μεταξύ του 1991 και του 1996, θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι η αξία των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων δεν πρόκειται να ελαττωθεί περαιτέρω.

Με βάση και την άποψη την οποία υιοθέτησε η Επιτροπή στην επιστολή της για την κίνηση της διαδικασίας, είναι επίσης απαραίτητο να ληφθεί υπόψη η διαχρονική αξία των σχετικών χρημάτων, δηλαδή το γεγονός ότι η KLM δεν πρόκειται να εισπράξει τα σχετικά έσοδα παρά μόνο το 1996. Αν ως προεξοφλητικό επιτόκιο θεωρηθεί το 9 % (το ολλανδικό "επιτόκιο αναφοράς" για το 1991), η παρούσα αξία των 16 920 000 ολλανδικών φιορινίων, τα οποία είναι εισπρακτέα το 1996, ισούται με 11 000 000 ολλανδικά φιορίνια.

Κατά την άποψη των ολλανδικών αρχών, η Επιτροπή δεν πρέπει να λαμβάνει υπόψη για τον υπολογισμό της αξίας εκκαθάρισης τα έξοδα και τις δαπάνες που ανακύπτουν κατά την εκκαθάριση, όπως είναι τα έξοδα που αφορούν τις απολύσεις προσωπικού. Ειδικότερα, η KLM θα ήταν υποχρεωμένη να καταβάλει την 1η Ιουλίου 1996 αποζημίωση για την απόλυση 61 τουλάχιστον εργαζομένων. Προκειμένου να αποτραπεί η έγερση χωριστών έννομων απαιτήσεων, η KLM θα πρέπει να καταρτίσει για τους εργαζόμενους αυτούς ένα κοινωνικό πρόγραμμα σε συμφωνία με τα σωματεία εργαζομένων. Οι ολλανδικές αρχές έχουν αποδείξει στην Επιτροπή ότι, σύμφωνα με τη μέθοδο την οποία κάνουν δεκτή τα ολλανδικά δικαστήρια, το κατώτατο ποσό των εν λόγω αποζημιώσεων προς τους απολυόμενους, συμπεριλαμβανομένων των επιβαρύνσεων κοινωνικής ασφάλισης, ανέρχεται στα 5 750 000 ολλανδικά φιορίνια. Επιπλέον, η KLM θα είχε να αντιμετωπίσει και μια άλλη σειρά απαιτήσεων, ιδιαίτερα εκ μέρους των σπουδαστών που δεν θα ήταν σε θέση να ολοκληρώσουν την εκπαίδευσή τους εξαιτίας της εκκαθάρισης της σχολής. Οι ολλανδικές αρχές δεν έχουν υποβάλει στοιχεία για το κατά προσέγγιση ύψος των εν λόγω απαιτήσεων, τα οποία θα επέτρεπαν στην Επιτροπή να εκτιμήσει τη δαπανή που αντιστοιχεί σε αυτές.

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η καταβολή αποζημίωσης στους 61 εργαζόμενους μπορεί να θεωρηθεί νομική υποχρέωση της KLM, η οποία πρέπει να εκπληρωθεί σε περίπτωση εκκαθάρισης της σχολής. Συνεπώς, για να εκτιμηθεί η αξία εκκαθάρισης τησ σχολής, το σχετικό ποσό πρέπει να αφαιρεθεί από την αξία των περιουσιακών στοιχείων (δηλαδή 16 920 000 - 5 750 000 = 11 170 000 ολλανδικά φιορίνια). Αν ως προεξοφλητικό επιτόκιο ληφθεί το 9 % (βλέπε ανωτέρω), η παρούσα αξία εκκαθάρισης το 1991 είναι 7 260 000 ολλανδικά φιορίνια. Μπορεί επομένως να θεωρήσει κανείς ότι το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο όφελος που προκύπτει για την KLM από το γεγονός ότι της επετράπη να καταβάλει συμφέρον τίμημα για την αγορά και, κατ' επέκταση, στο ποσό της χορηγηθείσας ενίσχυσης. Πρόκειται για ενίσχυση προς την KLM, δεδομένου ότι η εταιρεία αυτή ευνοείται από το γεγονός ότι δεν είναι υποχρεωμένη να καταβάλει το πλήρες κόστος ενός περιουσιακού στοιχείου που αποκτά από το δημόσιο.

Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι το συνολικό ποσό της ενίσχυσης την οποία χορήγησε το ολλανδικό δημόσιο στην KLM κατά την ημερομηνία μεταβίβασης της σχολής ανέρχεται σε 7 260 000 ολλανδικά φιορίνια (παρόν ύψος της ενίσχυσης που προκύπτει από το τίμημα της μεταβίβασης ύψους 1 ολλανδικού φιορινίου) + 17 000 000 ολλανδικά φιορίνια (συνεισφορά στις επιδοτήσεις της λειτουργίας της σχολής) = 24 260 000 ολλανδικά φιορίνια.

Τα επίμαχα μέτρα ενίσχυσης προκαλούν νόθευση του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι η απόκτηση και η κάλυψη των ζημιών της σχολής πρόκειται να επιβαρύνει την ανταγωνιστική θέση των υπολοίπων ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιρειών, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη λειτουργία των δικών τους σχολών χωρίς να λαμβάνουν καμία επιδότηση ή είναι αναγκασμένες να επωμίζονται εξ ολοκλήρου τη δαπάνη για την εκπαίδευση των χειριστών αεροσκαφών τους. Σε άλλα κράτη μέλη (παραδείγματος χάρη στο Βέλγιο, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο) οι σχολές χειριστών αεροκαφών δεν επιδοτούνται, ακόμη και αν στον εκάστοτε "εθνικό" αερομεταφορέα ανήκει μέρος των μετοχών της σχολής.

Στον απελευθερωμένο ΕΟΧ, κάθε ενίσχυση προς αερομεταφορέα ο οποίος εκτελεί πτήσεις σε ευρωπαϊκές γραμμές έχει αντίκτυπο στις συναλλαγές.

Με βάση τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, η υπό εξέταση ενίσχυση, η οποία δεν εντάσσεται σε εγκεκριμένο πρόγραμμα ενισχύσεων, έπρεπε να είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης. Η κυβέρνηση των Κάτω Χωρών δεν κοινοποίησε την ενίσχυση εκ των προτέρων, δηλαδή πριν να την πραγματοποιήσει, και συνεπώς χορήγησε την ενίσχυση παρανόμως, κατά παράβαση των υποχρεώσεών της βάσει του άρθρου 93 παράγραφος 3.

Η ενίσχυση προς την KLM δεν μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά και με τη συμφωνία, δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 2 της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 2 της συμφωνίας, δεδομένου ότι δεν μπορεί να υπαχθεί σε καμία από τις περιπτώσεις ενισχύσεων που προβλέπονται στις προαναφερθείσες διατάξεις.

Στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης και στο άρθρο 61 παράγραφος 3 της συμφωνίας απαριθμούνται οι μορφές ενισχύσεων που είναι δυνατό να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά και με τη συμφωνία. Στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συνθήκης και στο άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συμφωνίας προβλέπονται εξαιρέσεις προκειμένου περί ενισχύσεων για την προώθηση ή τη διευκόλυνση της αναπτύξεως ορισμένων περιοχών. Εντούτοις, μολονότι ένα σημαντικό στοιχείο της χορηγηθείσας ενίσχυσης αφορά τη διατήρηση των θέσεων απασχόλησης στη σχολή, η ενίσχυση αυτή δεν είναι δυνατό να υπαχθεί στην εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης και στο άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συμφωνίας. Ούτε ο αερολιμένας του Schiphol, ούτε το Eelde, στο οποίο βρίσκεται η σχολή, δεν είναι περιοχές στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση. Ούτε θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η ενίσχυση αποσκοπεί στην "προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών περιοχών", κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και στο άρθρο 62 παράγραφος 3 της συμφωνίας, δεδομένου ότι οι σχετικοί τόποι δεν ευρίσκονται σε περιφέρεια επιλέξιμη για περιφερειακή ενίσχυση, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις περιφερειακές ενισχύσεις της Επιτροπής. Εν πάση περιπτώσει η υπό εξέταση ενίσχυση δεν συνδέεται με κάποιο ανοικτό πρόγραμμα περιφερειακών ενισχύσεων, ενώ ο σκοπός της δεν έγκειται στην προώθηση της μακροχρόνιας ανάπτυξης της περιοχής του Eelde.

Προκειμένου περί του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο β) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο β) της συμφωνίας, από τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία προκύπτει ότι η υπό εξέταση ενίσχυση δεν αποσκοπούσε στην προώθηση της εκτέλεσης κάποιου σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, ούτε στην άρση σοβαρής διαταραχής της ολλανδικής οικονομίας. Επιπλέον, οι ολλανδικές αρχές δεν έχουν επικαλεστεί τη συγκεκριμένη διάταξη.

Όσον αφορά την εξαίρεση βάσει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας προκειμένου για "ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων", η Επιτροπή εφαρμόζει ορισμένα ειδικά κριτήρια για την αξιολόγηση των κρατικών ενισχύσεων στον τομέα της αεροπορίας. Για να θεωρηθεί δεδομένη ενίσχυση συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά και με τη συμφωνία για τον ΕΟΧ βάσει του ότι αποσκοπεί στην προώθηση της ανάπτυξης του κλάδου των αερομεταφορών, πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Στην παρούσα υπόθεση η ενίσχυση παρέχεται υπέρ της KLM, αλλά σκοπός της είναι η χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσης της σχολής χειριστών αεροσκαφών KLS, η οποία είναι μια μικρή, δευτερεύουσας σημασίας μονάδα στο πλαίσιο του ομίλου της KLM. Πράγματι, εντός του ομίλου KLM η οικονομική σπουδαιότητα της σχολής είναι αμελητέα, αν συγκριθεί με την κύρια δραστηριότητα του ομίλου, που είναι οι αερομεταφορές. Για τους λόγους αυτούς, η αναδιάρθρωση της σχολής δεν είναι δυνατό να αντιμετωπισθεί ως αναδιάρθρωση του ομίλου KLM. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στη συνθήκη και τη συμφωνία, όπως αυτές εφαρμόζονται από την Επιτροπή στον τομέα των αερομεταφορών για να κριθεί κατά πόσον δεδομένη ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 της συμφωνίας, πρέπει να ερμηνευθούν κατά τέτοιον τρόπο ώστε να λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα δεδομένα της παρούσας υπόθεσης. Εν προκειμένω θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι εν λόγω προϋποθέσεις αναφέρονται καταρχήν στη γενική περίπτωση της αναδιάρθρωσης αεροπορικών εταιρειών- ως εκ τούτου επιβάλλεται η προσαρμογή τους προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα για ορισμένες δραστηριότητες οι οποίες, όπως και στην παρούσα υπόθεση, έχουν παρεπόμενο χαρακτήρα εν σχέσει με τις αερομεταφορές, όπως είναι η εκπαίδευση χειριστών αεροσκαφών. Η Επιτροπή είναι πιθανό να θεωρήσει δεδομένη ενίσχυση αναδιάρθρωσης ως συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά αν πληροί μια σειρά προϋποθέσεων. Οι προϋποθέσεις αυτές πρέπει, κατά βάση, να εξετασθούν υπό το πρίσμα των δύο βασικών αρχών που καθιερώνονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και στο άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας, όπου συγκεκριμένα ορίζεται ότι η ενίσχυση πρέπει να είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της συγκεκριμένης δραστηριότητας από τη σκοπιά του ΕΟΧ και ότι δεν επιτρέπεται να αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.

Στο πλαίσιο της διαδικασίας, οι ολλανδικές αρχές προσκόμισαν στοιχεία προκειμένου να αποδείξουν ότι η συγκεκριμένη ενίσχυση συνδέεται με πρόγραμμα αναδιάρθρωσης το οποίο έχει καταρτισθεί και τεθεί σε εφαρμογή από την KLS από την ημερομηνία της μεταβίβασης. Στόχος του εν λόγω προγράμματος είναι η δημιουργία μιας επιχείρησης η οποία από 1ης Ιουλίου 1996 να λειτουργεί εξ ολοκλήρου σύμφωνα με τις αρχές μιας οικονομίας της αγοράς. Το πρόγραμμα, το οποίο πρόκειται να ολοκληρωθεί μέχρι την 1η Ιουλίου 1996, στοχεύει στη μείωση των εξόδων και την αύξηση της παραγωγικότητας. Αν το πρόγραμμα εφαρμοσθεί επιτυχώς, η KLS θα απασχολεί λιγότερους από 75 εργαζόμενους (έναντι των 155 εργαζομένων προ της ιδιωτικοποίησης) και θα εκπαιδεύει περισσότερους από 70 χειριστές αεροσκαφών τον χρόνο (έναντι των 40 χειριστών αεροσκαφών τον χρόνο που εκπαίδευε πριν από την ιδιωτικοποίηση).

Το πρόγραμμα προβλέπει τα ακόλουθα μέτρα:

1. Συμβουλευτικές υπηρεσίες. Από την ημερομηνία μεταβίβασης, σύμβουλοι συνεργάζονται με τη διοίκηση της KLS σε τομείς στους οποίους η KLS δεν διέθετε ειδικές γνώσεις. Οι τομείς αυτοί αφορούν το προσωπικό και την οργάνωση, την υλικοτεχνική υποστήριξη, τον επιχειρηματικό σχεδιασμό, την επαναξιολόγηση των λειτουργιών και άλλες μελέτες επί οργανωτικών θεμάτων. Το κόστος των εν λόγω υπηρεσιών, το οποίο καταβλήθηκε το 1991/92, ανήλθε σε 1 250 000 ολλανδικά φιορίνια.

2. Αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης εδάφους. Η προηγούμενη μέθοδος ομαδικής διδασκαλίας αντικαταστάθηκε από ατομική εκπαίδευση με τη χρήση οπτικοακουστικών εκπαιδευτικών μέσων. Το κόστος καταβλήθηκε το 1991/92 και ανήλθε σε 200 000 ολλανδικά φιορίνια.

3. Μηχανοργάνωση του συστήματος εκπαίδευσης. Η KLS πρόκειται να επενδύσει σε εξοπλισμό και λογισμικό πληροφορικής, με σκοπό τη βελτίωση του προγράμματος θεωρητικής κατάρτισης. Η επένδυση πρόκειται να πραγματοποιηθεί το 1995/96 και το σχετικό κόστος υπολογίζεται σε 1 300 000 ολλανδικά φιορίνια.

4. Σύστημα επιλογής χειριστών πολεμικών αεροσκαφών. Το 1993 η KLS προέβη στην αγορά προσομοιωτών Frasca, με σκοπό την ευθυγράμμιση προς τα πρότυπα και την ανάπτυξη συνεργασίας με το Υπουργείο Άμυνας για την επιλογή χειριστών πολεμικών αεροσκαφών. Το κόστος ανήλθε στα 540 000 ολλανδικά φιορίνια.

5. Στέγαση. Το μεγαλύτερο μέρος των κτιριακών εγκαταστάσεων χρονολογείται από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 και πρέπει να κατεδαφισθεί, επανακατασκευασθεί και επεκταθεί. Οι σχετικές δαπάνες θα καταβληθούν το 1995. Ειδικότερα:

i) το κόστος της κατεδάφισης και απομάκρυνσης των κτιρίων και των υλικών υπολογίζεται σε 1 500 000 ολλανδικά φιορίνια-

ii) θα ανεγερθεί κεντρικό κτίριο, που θα στεγάζει το σύνολο των βασικών λειτουργιών- το κόστος του εκτιμάται σε 8 500 000 ολλανδικά φιορίνια-

iii) η KLS λειτουργεί σε ενιαία ευρύτερη έκταση- ο αυξανόμενος αριθμός σπουδαστών, ο οποίος θα προκύψει από την αύξηση της παραγωγικότητας μετά την αναδιάρθρωση, θα απαιτήσει σειρά επενδύσεων για κτιριακές και άλλες εγκαταστάσεις προς εξυπηρέτηση των σπουδαστών. Το προβλεπόμενο κόστος είναι 3 000 000 ολλανδικά φιορίνια.

6. Εξέδρα. Λόγω της μεταβολής της θέσης του κεντρικού κτιρίου, απαιτείται επένδυση για την προσαρμογή της εξέδρας. Η επένδυση θα πραγματοποιηθεί το 1995 και το σχετικό κόστος υπολογίζεται σε 600 000 ολλανδικά φιορίνια.

7. Αντικατάσταση του προσομοιωτή πτήσεως. Το πρόγραμμα εκπαίδευσης θα στηρίζεται στο προσφάτως τυποποιηθέν σύστημα χορήγησης άδειας ιπτάμενου πληρώματος με βάση τις κοινές απαιτήσεις αεροπορίας (JAR-Flight Crew Licencing) και θα υλοποιείται με τη χρήση ενός μεταχειρισμένου προσομοιωτή Boeing 737- η σχετική απαιτούμενη επένδυση υπολογίζεται σε 8 000 000 δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών περίπου. Ο υπάρχων προσομοιωτής (C-500) θα πωληθεί. Η προβλεπόμενη τιμή πώλησης είναι 1 500 000 δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών περίπου. Το καθαρό κόστος, που πρέπει να καταβληθεί το 1995, συμπεριλαμβανομένης της αντικατάστασης και εγκατάστασης, υπολογίζεται σε 6 500 000 δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών, ποσό που ισοδυναμεί με 11 700 000 ολλανδικά φιορίνια.

8. Κοινωνικό πρόγραμμα. Συνεπεία της αναδιάρθρωσης, η KLS πρόκειται να καταρτίσει, σε συνεργασία με τα σωματεία εργαζομένων, ένα κοινωνικό πρόγραμμα για την καταβολή αποζημιώσεων στους απολυόμενους. Το σχετικό κόστος εκτιμάται σε 3 000 000 ολλανδικά φιορίνια.

9. Επαγγελματική αποκατάσταση και επανακατάρτιση απολυομένου προσωπικού. Το κόστος τους είναι καταβλητέο το 1994/95 και υπολογίζεται σε 950 000 ολλανδικά φιορίνια

Η Επιτροπή θεωρεί ότι όλες οι δαπάνες είναι απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος αναδιάρθρωσης. Η συνολική δαπάνη για την αναδιάρθρωση ανέρχεται σε 32 540 000 ολλανδικά φιορίνια. Για να συγκρίνει κανείς το ποσό αυτό με το ποσό στο οποίο αντιστοιχούν τα μέτρα ενίσχυσης, πρέπει να συγκρίνει το παρόν ύψος των δαπανών κατά το 1991 με το παρόν ποσό των μέτρων ενίσχυσης κατά τον ίδιο χρόνο. Το παρόν ύψος των δαπανών αναδιάρθρωσης κατά το 1991, το οποίο ισούται με 24 000 000 ολλανδικά φιορίνια (ως συντελεστής χρησιμοποιείται το 9 %), υπερβαίνει το παρόν ποσό στο οποίο αντιστοιχούν κατά το 1991 τα μέτρα ενίσχυσης για την ιδιωτικοποίηση της σχολής (22 560 000 ολλανδικά φιορίνια). Συνεπώς, η ενίσχυση δεν είναι δυσανάλογη εν συγκρίσει με τις ανάγκες αναδιάρθρωσης της σχολής.

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης είναι δυνατό να αποκαταστήσει την οικονομική βιωσιμότητα της KLS χωρίς πρόσθετη ενίσχυση. Η διατήρηση σε λειτουργία αποτελεσματικών σχολών χειριστών αεροσκαφών, ικανών να προσφέρουν υψηλής στάθμης μαθήματα εκπαίδευσης και να συμβάλουν στη διατήρηση του υψηλού επιπέδου ασφαλείας, δεν μπορεί παρά να προαγάγει την κινητικότητα των χειριστών αεροσκαφών στο εσωτερικό του ΕΟΧ. Κάτι τέτοιο θα εξισορροπούσε την τρέχουσα τάση να προτιμώνται για την εκπαίδευση των χειριστών αεροσκαφών σχολές σε χώρες εκτός του ΕΟΧ και κατ' επέκταση θα προήγαγε την ανάπτυξη των δυνατοτήτων εκπαίδευσης χειριστών αεροσκαφών σε χώρες του ΕΟΧ, με αποτέλεσμα να προωθηθεί η ανάπτυξη μιας οικονομικής δραστηριότητας, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 92 παράγρφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και στο άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας.

Η υπό εξέταση ενίσχυση, το ύψος της οποίας είναι χαμηλότερο από το κόστος της αναδιάρθρωσης, αποτελεί συμβολή του δημοσίου προοριζόμενη αποκλειστικά και μόνο για την κάλυψη δαπανών αναγκαίων για την αναδιάρθρωση της σχολής. Η αναδιάρθρωση της σχολής, στην οποία οι σπουδαστές θα μπορούν να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους ως χειριστές αεροσκαφών, συμβαδίζει με το κοινό συμφέρον. Το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης προβλέπει σημαντική μείωση του προσωπικού. Η KLM είναι αποφασιμένη να διατηρήσει τη σχολή σε λειτουργία. Η παραδοχή αυτή αποδεικνύει ότι η KLM δεν πρόκειται να ενσωματώσει τη δραστηριότητα της σχολής στις δικές της δραστηριότητες, ούτε να χρησιμοποίσει τα περιουσιακά στοιχεία της σχολής για την επεκτείνει το μέγεθος των εργασιών της σε βάρος των ανταγωνιστών της. Με βάση το σύνολο των προεκτεθέντων στοιχείων, η Επιτροπή έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η υπό εξέταση ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά, δεδομένου ότι δεν αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό που να αντίκειται προς το κοινό συμφέρον.

Η Επιτροπή οφείλει να διασφαλίσει ότι η ενίσχυση πρόκειται πράγματι να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσης της KLS και όχι για την έμμεση επιδότηση του τομέα των αερομεταφορών, που αποτελεί την κύρια δραστηριότητα της KLM. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή απαιτεί από τις ολλανδικές αρχές να της υποβάλουν μέχρι τον Ιούνιο του 1996 έκθεση σχετική με την πρόοδο του προγράμματος αναδιάρθρωσης, από την οποία θα προκύπτει σαφώς ότι το πρόγραμμα έχει εκετελεσθεί κατά τα προβλεπόμενα και κοινοποιηθεί στην Επιτροπή, σύμφωνα με την παρούσα απόφαση.

Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα ενίσχυσης που έλαβε το ολλανδικό δημόσιο υπέρ της KLM σε συνάρτηση με την ιδιωτικοποίηση της σχολής αποτελούν ενίσχυση για την προώθηση της αναπτύξεως μιας οικονομικής δραστηριότητας δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 της συμφωνίας,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η καταβολή 17 000 000 ολλανδικών φιορινίων από το ολλανδικό δημόσιο στη σχολή χρειριστών αεροσκαφών KLS, ως συνεισφορά για τα λειτουργικά ελλείμματα της σχολής κατά την περίοδο 1991/96, καθώς και η ενίσχυση την οποία συνεπάγεται η τιμή του 1 ολλανδικού φιορίνιου που η KLM κατέβαλε για τη μεταβίβαση σε αυτήν των περιουσιακών στοιχείων της σχολής, αποτελούν μέτρα ενίσχυσης τα οποία εγκρίθηκαν παρανόμως, αλλά τα οποία ωστόσο συμβιβάζονται με την κοινή αγορά και με τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, βάσει του σκεπτικού ότι πρόκειται για ενίσχυση για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δρατηριοτήτων, σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Άρθρο 2

Μέχρι τον Ιούνιο του 1996, οι Κάτω Χώρες οφείλουν να υποβάλουν στην Επιτροπή έκθεση από την οποία να προκύπτει σαφώς ότι το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης έχει εφαρμοσθεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην παρούσα απόφαση.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο των Κάτω Χωρών.

Βρυξέλλες, 30 Νοεμβρίου 1994.

Για την Επιτροπή

Marcelino OREJA

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ αριθ. C 293 της 29. 10. 1993, σ. 4.(2) Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδώσει μεγάλη σημασία στην απόφαση αυτή, δεδομένου ότι εκδόθηκε στο πλαίσιο συνοπτικής διαδικασίας, κατά την οποία η προσφεύγουσα ζητούσε απλώς τη λήψη ενός ασφαλιστικού μέτρου. Λόγω της περιπλοκότητας της υπόθεσης, ο πρόεδρος του ολλανδικού δικαστηρίου δεν ήταν σε θέση να προσεγγίσει την ουσία της υπόθεσης και να εκτιμήσει πλήρως τη βασιμότητα των επιχειρημάτων της αιτούσας βάσει του άρθρου 92 της συνθήκης και του άρθρου 61 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.(3) Βλέπε τις αποφάσεις της Επιτροπής στις υποθέσεις DEKO N 11/91, Treuhandanstalt NN 108/91 και E 15/02, καθώς και σχετικά με το πορτογαλικό πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων NN 140/91.