ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 16ης Ιουνίου 1999

σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ

(Υπόθεση IV/35.992/F3 - Scottish and Newcastle)

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 1474]

(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(1999/474/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, και ιδίως τα άρθρα 4, 6 και 8,

την αίτηση αρνητικής πιστοποίησης και την κοινοποίηση για απαλλαγή που υπέβαλε η Scottish and Newcastle plc στις 25 Απριλίου 1996, σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 4 του κανονισμού αριθ. 17,

την περίληψη της εν λόγω αίτησης και της κοινοποίησης, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17(2),

κατόπιν διαβουλεύσεων με τη συμβουλευτική επιτροπή συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων,

Εκτιμώντας:

I. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

(1) Το Φεβρουάριο του 1995, η Υπηρεσία Ανταγωνισμού (Office of Fair Trading) (στο εξής "OFT") ξεκίνησε, ύστερα από αίτημα της Επιτροπής, έρευνα σχετικά με την πολιτική των τιμών χονδρικής πώλησης στον τομέα της βρετανικής ζυθοποιίας. Η εν λόγω έρευνα, η οποία περιελάμβανε και την Scottish and Newcastle (στο εξής S& N), κατέληξε στην εκπόνηση εσωτερικής έκθεσης του OFT σχετικά με "την τιμολογιακή πολιτική των εταιρειών ζυθοποιίας στον τομέα της χονδρικής πώλησης" (στο εξής "έκθεση OFT"), η οποία εγκρίθηκε το Μάιο του 1995, ενώ στις 16 Μαΐου 1995 ο OFT εξέδωσε δελτίο τύπου σχετικά με την έκθεση.

(2) Στις 25 Απριλίου 1996, η S& N κοινοποίησε οκτώ τυποποιημένα μισθωτήρια συμβόλαια (στο εξής "οι μισθώσεις"), καθένα από τα οποία αφορούσε ένα πλήρως εξοπλισμένο κατάστημα με άδεια πώλησης οινοπνευματωδών ποτών για επιτόπια κατανάλωση (on-licensed)(3) στο Ηνωμένο Βασίλειο· οι εν λόγω μισθώσεις περιλάμβαναν δεσμεύση σχετικά με την αγορά μπύρας, όπως περιγράφεται παρακάτω. Τα οκτώ είδη μισθώσεων μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις ομάδες: οι "αγγλικές μισθώσεις" οι οποίες απαρτίζονται από το τυποποιημένο μισθωτήριο συμβόλαιο της S& N του Νοεμβρίου 1993 για την Αγγλία και την Ουαλία ("μίσθωση E& W Νοεμβρίου"), από το τυποποιημένο μισθωτήριο συμβόλαιο της S& N του 1993 για την Αγγλία και την Ουαλία, όπως τροποποιήθηκε βάσει επιστολής μεταβολής (Letter of variation), και από την μίσθωση Matthew Brown· οι "σκωτικές μισθώσεις", οι οποίες απαρτίζονται από τα τυποποιημένα μισθωτήρια συμβόλαια της S& N του Νοεμβρίου 1993 για τη Σκωτία, από τη σκωτική μίσθωση "E type" και τη σκωτική μίσθωση "S type", όπως τροποποιήθηκαν βάσει επιστολής μεταβολής· και τέλος, οι "βρυχυπρόθεσμες μισθώσεις" οι οποίες περιλαμβάνουν τις προσωρινές μισθώσεις και τις συμφωνίες αόριστης μίσθωσης. Η S& N ζήτησε αρνητική πιστοποίηση ή διαβεβαίωση ότι οι μισθώσεις μπορούν να τύχουν της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 της Επιτροπής, της 22ας Ιουνίου 1983 για την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμβάσεων αποκλειστικής προμήθειας(4), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1582/97(5), (στο εξής "ο κανονισμός") ή να τύχουν απαλλαγής σε ατομική βάση δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ, με αναδρομική ισχύ από την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών.

(3) Οι πληροφορίες που περιέχονται στην κοινοποίηση συμπληρώθηκαν μέσω μιας επαλήθευσης, σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, στις εγκαταστάσεις της S& N και μέσω διαφόρων αιτήσεων για ενημέρωση.

(4) Μετά τη δημοσίευση της ανακοίνωσης στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (στο εξής "η ανακοίνωση"), στην οποία ανήγγειλε την πρόθεσή της να χορηγήσει αναδρομική παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 3, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη. Σημερινοί και πρώην μισθωτές απέστειλαν είκοσι μία παρατηρήσεις βάσει μοντέλου που ετοίμασε η Scottish License Trade Consultants ("το υπόδειγμα SLTC")· τις παρατηρήσεις τους επίσης απέστειλαν δύο μισθωτές, συμπεριλαμβανομένης της εργασίας ενός λογιστή, ο οποίος απέστειλε επίσης παρατηρήσεις για ίδιο λογαριασμό· παρατηρήσεις απέστειλαν εξάλλου η Bavarian Lager Company και τρεις εμπορικές ενώσεις, καθώς και ένας υπάλληλος της Finnish Petrol Retailers Organisation.

(5) Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις παρατηρήσεις αυτές θα εξεταστούν στην υπόλοιπη απόφαση. Από τους ενδιαφερόμενους τρίτους, 26 ζήτησαν από την Επιτροπή να καταχωρίσει τις παρατηρήσεις τους ως επίσημη καταγγελία κατά της S& N. Ορισμένοι από αυτούς απέσυραν την καταγγελία τους, αλλά οι 15 εναπομείναντες ενημερώθηκαν τον Νοέμβριο του 1998, σύμφωνα με το άρθρο 6 του κανονισμού 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου(6), για την πρόθεση της Επιτροπής να απορρίψει την καταγγελία τους. Έντεκα εξ αυτών υπέβαλαν περαιτέρω παρατηρήσεις σχετικά με την επιστολή αυτή, οι οποίες περιλαμβάνονται επίσης στην παρούσα απόφαση.

Β. ΤΑ ΜΕΡΗ

(6) Ο όμιλος S& N απαρτίζεται από τρία εμπορικά τμήματα: παρασκευή μπύρας, διαχείριση καταστημάτων (pub) λιανικής πώλησης και διοργάνωση ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων. Η δραστηριότητα της S& N στον τομέα της παρασκευής ζύθου αφορά κυρίως το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, όπου παρασκευάζει και διανέμει ζύθο με το δικό της εμπορικό σήμα, ενώ παράλληλα παρασκευάζει ή/και διανέμει ζύθο με άλλα εμπορικά σήματα, βάσει άδειας εκμετάλλευσης.

(7) Τον Αύγουστο του 1995, η S& N απέκτησε τη μονάδα παρασκευής και διανομής ζύθου της Courage Limited. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα κοινά τμήματα παρασκευής ζύθου διαθέτουν το προϊόν τους στην αγορά υπό την επωνυμία Scottish Courage, ενώ στην Ιρλανδία η S& N διαθέτει τα προϊόντα της στην αγορά ιδίως μέσω της Beamish and Crawford plc, την οποία απέκτησε η S& N ως τμήμα της Courage. Οι εν λόγω δραστηριότητες παρασκευής μπύρας αντιπροσωπεύουν, κατ' όγκο, το 28-29 % περίπου της αγοράς μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(8) Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν τα ενδιαφερόμενα μέρη έναντι του υπουργού βάσει της σχετικής βρετανικής νομοθεσίας (Fair Trading Act 1973) μετά την απόκτηση της Courage, η S& N δεν δύναται να δεσμεύσει ή να διαχειριστεί περισσότερα από 2624 καταστήματα με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης. Στις 16 Νοεμβρίου 1998 οι αρμόδιες για τον ανταγωνισμό αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου ελευθέρωσαν την S& N από την σχετική της δέσμευση, παρέχοντας της την δυνατότητα να δεσμεύσει 2739 καταστήματα. Ο αριθμός αντιστοιχεί περίπου στο 1,9 % του συνολικού αριθμού καταστημάτων αυτού του είδους στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ τα εν λόγω καταστήματα πωλούν το 4,4 % της συνολικής ποσότητας μπύρας που διατίθεται στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Σήμερα, λειτουργούν 432 καταστήματα εκμισθωμένα βάσει των κοινοποιηθεισών συμφωνιών. Τα εν λόγω καταστήματα αγόρασαν από την S& N 152000 βαρέλια μπύρας κατά το έτος που έληξε στις 3 Μαΐου 1993· η ποσότητα αυτή αντιπροσωπεύει το 0,6 % της βρετανικής αγοράς μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης.

(9) Ο κύκλος εργασιών της S& N σε παγκόσμια κλίμακα για τη χρήση που έληξε στις 30 Απριλίου 1997, ανήλθε σε 3349εκατομμύριαλίρεςστερλίνες.Κατάτηνίδιαχρήση,οκύκλοςεργασιώντουτμήματοςκαταστημάτωνλιανικήςπώλησηςανήλθεσε779εκατομμύριαλίρεςστερλίνες.

(10) Το Μάρτιο του 1998, η S& N απέκτησε 310 καταστήματα με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης από την Inntrepreneur Pub Company Limited (IPCL). Τα καταστήματα αυτά συμπεριλήφθηκαν στα 2624 καταστήματα τα οποία, βάσει του προαναφερθέντος βρετανικού νόμου, διαχειρίζεται η S& N ή τα οποία είναι δεσμευμένα, όσον αφορά τις αγορές τους, με την εταιρεία αυτή. Για να καταστεί δυνατή η απόκτηση των εν λόγω καταστημάτων και να τηρηθεί παράλληλα το σχετικό ανώτατο επιτρεπόμενο όριο, η S& N απάλλαξε τους μισθωτές 184 καταστημάτων από την υποχρέωση αγοράς, ενώ παράλληλα εκχώρησε 126 άλλα καταστήματα.

(11) Στον πίνακα 1 κατωτέρω παρέχονται λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τον πραγματικό αριθμό των βαρελιών(7) που πώλησε η S& N και τα αντίστοιχα μερίδια αγοράς στη βρετανική αγορά μπυρας επιτόπιας κατανάλωσης α) όλων των δεσμευμένων καταστημάτων (pub), συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν εκμισθωθεί με προσωρινές συμβάσεις, β) των καταστημάτων που διαχειρίζεται η ίδια η εταιρεία, γ) των καταστημάτων με δανειακή δέσμευση έναντι της S& N, δ) του συνόλο των πωλήσεων της S& N σε ιδιόκτητα καταστήματα δεσμευμένα με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας, σε καταστήματα τα οποία διαχειρίζεται η ίδια η εταιρεία και σε καταστήματα που έχουν αναλάβει δανειακή δέσμευση, ε) τις συνολικές πωλήσεις της S& N στον χώρο της επιτόπιας κατανάλωσης και στ) της συνολικής βρετανικής αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης:

Πίνακας 1

Η θέση της S& N στη βρετανική αγορά μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(12) Από το 1990, η μέση διάρκεια των συμφωνιών δανειακής δέσμευσης ανέρχεται σε 10 έτη περίπου. Η μέση διάρκεια των συμφωνιών αυτών πριν από την εξόφληση ή την επαναδιαπραγμάτευση ανέρχεται σε 2,5 έως 3,5 έτη. Η S& N δεν διαθέτει στοιχεία σχετικά με το προηγούμενο καθεστώς που εφαρμοζόταν σε πελάτες οι οποίοι συνήπταν νέα σύμβαση δανειοδότησης με την εταιρεία. Το εναπομένον υπόλοιπο των χορηγηθέντων δανείων από την S& N αυξήθηκε από 72,9 εκατομμύρια λίρες στερλίνες περίπου το 1990 σε 217,6 εκατομμύρια λίρες στερλίνες το 1998.

(13) Η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των βαρελιών/ποσοστό μπύρας που πωλεί η S& N σε άλλους επιχειρηματίες στην αγορά χονδρικής πώλησης μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Οι εν λόγω δραστηριότητες υπόκεινται σε κάποια μορφή περιορισμού όπως λ.χ. υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, υποχρέωση αποθεματοποίησης ή (περιορισμένη) απαγόρευση ανταγωνισμού. Στους επιχειρηματίες αυτούς περιλαμβάνονται άλλοι ζυθοποιοί, ανεξάρτητοι χονδρέμποροι ή εταιρείες εκμετάλλευσης pub που δεν ασχολούνται με τη ζυθοποιία. Στις συμφωνίες με τους ανεξάρτητους χονδρεμπόρους δεν υπάρχουν συμβατικοί περιορισμοί. Πάντως, οι συμφωνίες με εταιρείες εκμετάλλευσης pub περιέχουν περιορισμούς, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν το 1,1 % περίπου της αγοράς μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σε σχέση με τους άλλους ζυθοποιούς, οι περιορισμοί αντιπροσώπευαν το 1,2 % της αγοράς μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο. Από τα στοιχεία που έχει στη διάθεση της η Επιτροπή φαίνεται να προκύπτει ότι ο όγκος των "περιοριστικών" συμβάσεων (υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, η αθέτηση των οποίων συνεπαγόταν την επιβολή ποινών), εμφανίζει μείωση σε σύγκριση με τις αρχές της δεκαετίας του 1990, καθώς οι πιο πρόσφατες συμφωνίες βασίζονται περισσότερο στις εκπτώσεις, οι οποίες παρέχονται σε συνδυασμό με κάποια ελάχιστη πωλούμενη ποσότητα ή με την επίτευξη στόχων όσον αφορά τις πωλήσεις.

(14) Το άλλο συμβαλλόμενο μέρος στις συμφωνίες αυτές, οι οποίες βασίζονται στις κοινοποιηθείσες τυποποιημένες μισθώσεις, είναι ιδιώτες ή εταιρείες τους που διαθέτουν, εν γένει, ένα μόνο κατάστημα με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης.

Γ. Η ΑΓΟΡΑ

(15) Από το 1985, ημερομηνία καθιέρωσης των μισθώσεων, έχουν σημειωθεί σημαντικές μεταβολές στη διάρθρωση και την πρακτική της βρετανικής αγοράς μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης. Οι αλλαγές αυτές είναι, κυρίως, αποτέλεσμα των διατάξεων για την μπύρα (Beer Orders) που θεσπίστηκαν μετά την δημοσίευση της έκθεσης της "Monopolies and Mergers Commission" (στο εξής "MMC") σχετικά με την προμήθεια μπύρας, καθώς και αποτέλεσμα της πτώσης της συνολικής ζήτησης μπύρας και ιδιαίτερα της μπύρας για επιτόπια κατανάλωση. Πρέπει επίσης να προστεθεί η μετατόπιση της προτίμησης των καταναλωτών προς χώρους που προσφέρουν ευρύτερη επιλογή ποτών και φαγητού, η αποχώρηση από τη ζυθοποιία διαφόρων επιχειρήσεων, καθώς και ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων μεταξύ των ζυθοποιών και των αλυσίδων pub αφενός, και των μισθωτών αφετέρου.

Η έκθεση της MMC του 1989 και η θέσπιση των διατάξεων σχετικά με την μπύρα

(16) Η έκθεση της MMC του 1989 σχετικά με την προμήθεια μπύρας οδήγησε στη διατύπωση ορισμένων συστάσεων, οι οποίες σκοπό είχαν να χαλαρώσουν την παραδοσιακή δέσμευση (υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας και υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού) μεταξύ των ζυθοποιών και των pub. Οι περισσότερες από τις συστάσεις της MMC εφαρμόστηκαν, κυρίως, με δύο διατάξεις του 1989 (στο εξής "οι διατάξεις"), η διάταξη προμήθειας μπύρας (δεσμευμένα καταστήματα) και τη διάταξη προμήθειας μπύρας (δάνεια, άδειες και τιμές χονδρικής). Η διάταξη για τα δεσμευμένα καταστήματα επέβαλε τις ακόλουθες αλλαγές στους "εθνικούς ζυθοποιούς", (δηλαδή ζυθοποιούς που εκμεταλλεύονται άνω των 2000 καταστημάτων με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης):

- οι μισθωτές τους θα ελευθερώνονταν από τη δέσμευση για τα λοιπά οινοπνευματώδη πλην της μπύρας και της μπύρας με χαμηλή περιεκτικότητα σε οινόπνευμα·

- οι μισθωτές τους θα είχαν το δικαίωμα να αγοράζουν μία δεύτερη βαρελίσια μπύρα (μπύρα της οποίας η ζύμωση γίνεται στο βαρέλι)(8) από προμηθευτή διαφορετικό από το ζυθοποιό/εκμισθωτή (στο εξής "ρήτρα της μπύρας άλλου ζυθοποιού")· και

- στο εξής είχαν το δικαίωμα να δεσμεύουν με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας μόνο έναν ορισμένο αριθμό pub. Αυτό τους υποχρέωσε να πωλήσουν ή να απελευθερώσουν από τη δέσμευση περίπου 11000 επί συνόλου 60000 pub που εκτιμάται ότι λειτουργούσαν τότε στη Μεγάλη Βρετανία. Η S& N έχει το δικαίωμα να δεσμεύει κατ' ανώτατο όριο 2624 pub.

Παράγοντες ζήτησης

(17) Η μπύρα είναι δυνατό να διατίθεται προς πώληση μέσω των σημείων πώλησης επιτόπιας κατανάλωσης, λ.χ. pub, ξενοδοχεία, εστιατόρια, ή μέσω σημείων πώλησης για κατανάλωση εκτός του καταστήματος, λ.χ. σουπερμάρκετ και καταστήματα χωρίς άδεια κατανάλωσης. Πρέπει, επίσης, να προστεθούν οι ιδιωτικές εισαγωγές μπύρας που πραγματοποιούνται επί καταβολή των δασμών, κυρίως από το Calais, και υπολογίζεται ότι το 1996 ανέρχονταν στο 5 % της συνολικής κατανάλωσης μπύρας το Ηνωμένο Βασίλειο. Μεταξύ των ετών 1989 και 1995, ο συνολικός όγκος των πωλήσεων μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο σημείωσε πτώση της τάξης του 9,5 % (το 1996 ο συνολικός όγκος αυξήθηκε οριακά σε σχέση με το 1995), ενώ, κατά το ίδιο διάστημα, ο όγκος των πωλήσεων μπύρας σε καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης σημείωσε πτώση της τάξης του 17,3 %. Επομένως, το ποσοστό του όγκου των πωλήσεων που αναλογεί στα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης έχει σημειώσει πτώση (από 79,3 % το 1989 σε 69 % περίπου το 1996)· εντούτοις, με εξαίρεση την Ιρλανδία, το ποσοστό παραμένει το υψηλότερο στην Κοινότητα.

(18) Η πτώση του όγκου των πωλήσεων μπύρας για επιτόπια κατανάλωση αντισταθμίστηκε από:

α) αύξηση 21 %, με πραγματικούς όρους, μεταξύ των ετών 1989 και 1996, της τιμής της μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης, ένα αμελητέο ποσοστό της οποίας είναι δυνατό να αποδοθεί σε φορολογικές αυξήσεις και

β) αύξηση του ποσοστού των πωλήσεων άλλων οινοπνευματωδών ποτών πλην μπύρας σε pub (το 1996 οι πωλήσεις αυτές αντιπροσώπευαν το 37 % των συνολικών εσόδων) και η οποία σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην άνοδο των πωλήσεων τροφίμων (catering).

(19) Το 1996, η κατανάλωση βαρελίσιας μπύρας ανήλθε στο 63 % της συνολικής κατανάλωσης. Με εξαίρεση την Ιρλανδία, το ποσοστό αυτό είναι το υψηλότερο στην Κοινότητα. Αντιθέτως, το ποσοστό του Βελγίου, το οποίο έρχεται τρίτο σε κατανάλωση βαρελίσιας μπύρας στην Κοινότητα, ανήλθε στο 39 %. Οι βρετανικές pub προσφέρουν μεγαλύτερη επιλογή βαρελίσιας μπύρας από οποιοδήποτε άλλο μέρος της Κοινότητας, με μέσο όρο 6,5 είδη μπύρας ανά κατάστημα.

Παράγοντες που αφορούν την προσφορά

Ζυθοποιία

(20) Η κύρια μεταβολή που σημειώθηκε μετά το 1989 είναι ότι η αγορά της ζυθοποιίας χαρακτηρίζεται από ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό συγκέντρωσης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ορισμένες εταιρείες εγκατέλειψαν την αγορά ζυθοποιίας και πώλησαν τις μονάδες τους παρασκευής μπύρας σε ήδη υπάρχοντες ανταγωνιστές. Το 1996, οι εναπομείνοντες τέσσερις εθνικοί ζυθοποιοί, δηλαδή οι Scottish & Newcastle, Bass, Carlsberg Tetley Brewing και Whitbread, διατηρούσαν τον έλεγχο του 78 % της προσφοράς μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο δείκτης Herfindahl-Hirschmann (στο εξής "ΗΗΙ", που χρησιμοποιήθηκε για να διευκολύνει τον υπολογισμό της συγκέντρωσης της βρετανικής αγοράς μπύρας σημείωσε αύξηση, βάσει των μεριδίων αγοράς των εθνικών ζυθοποιών, από 1350 το 1991 σε 1678(9) το 1996. Με ΗΗΙ μεταξύ 1000 και 1800, μια αγορά θεωρείται ότι έχει μέτριο βαθμό συγκέντρωσης. Ορισμένοι περιφερειακοί ζυθοποιοί(10) εγκατέλειψαν την αγορά μεταξύ των ετών 1989 και 1996, μειώνοντας έτσι τον αριθμό των περιφερειακών ζυθοποιών από έντεκα σε οκτώ. Στις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν βάσει του υποδείγματος SLTC, σημειώνεται ότι η S& N κατέχει το 38 % της αγοράς στη Σκωτία και η Bass το 42 %.

Χονδρική πώληση

(21) Αποτέλεσμα των Διατάξεων ήταν η πώληση δεσμευμένων σημείων πώλησης εκ μέρους ορισμένων εθνικών ζυθοποιών. Αυτό θα έπρεπε λογικά να οδηγήσει σε ανάπτυξη του κλάδου των ανεξάρτητων pub και σε ενίσχυση του ρόλου των ανεξάρτητων χονδρεμπόρων. Ωστόσο, κατά το διάστημα 1995/96, οι ανεξάρτητοι χονδρέμποροι εξακολουθούσαν να αντιπροσωπεύουν μόλις το 6 % της διανομής, έναντι 5 % το 1985. Οι εθνικοί ζυθοποιοί εξακολουθούν να δεσπόζουν στον κλάδο της χονδρικής πώλησης, και το μερίδιο τους στη διανομή είναι ανάλογο με το μερίδιό τους στην παραγωγή.

(22) Οι pub που πώλησαν οι εθνικοί ζυθοποιοί αγοράστηκαν κυρίως από αλυσίδες pub λιανικής πώλησης ή από περιφερειακούς ζυθοποιούς. Σε γενικές γραμμές, οι αλυσίδες pub είτε αναλαμβάνουν οι ίδιες τη διαδικασία χονδρικής ή προμηθεύονται απευθείας από τους ζυθοποιούς. Ομοίως, οι περιφερειακοί ζυθοποιοί δεν ζητούν τις υπηρεσίες των ανεξάρτητων χονδρεμπόρων. Αυτό, σε συνδυασμό με την γενική κάμψη των πωλήσεων μπύρας και την αυξανόμενη αποτελεσματικότητα των εθνικών ζυθοποιών/χονδρεμπόρων οδήγησε στην ασθενή ανάπτυξη του κλάδου της ανεξάρτητης χονδρικής διανομής.

Λιανική πώληση

(23) Στο Ηνωμένο Βασίλειο, προκειμένου να αποκτήσει κανείς το δικαίωμα λιανικής πώλησης μπύρας και άλλων οινοπνευματωδών ποτών επιτόπιας κατανάλωσης απαιτείται ειδική άδεια που εκδίδεται από το τοπικό δικαστήριο. Σήμερα υπάρχουν τρεις κατηγορίες αδειών(11):

- Πλήρης άδεια: επιτρέπει στον πελάτη να αγοράσει οινοπνευματώδες ποτό, χωρίς να διαμένει στο χώρο ή να παραγγείλει γεύμα. Έχουν εκδοθεί περίπου 83100 άδειες του είδους αυτού εκ των οποίων οι 57000 περίπου για pub. Οι υπόλοιπες αφορούν ξενοδοχεία και wine bars.

- Περιορισμένες άδειες: η αγορά ποτών επιτρέπεται μόνο σε άτομα που διαμένουν στο χώρο ή γευματίζουν εκεί. Καλύπτει περίπου 32300 ιδιωτικά ξενοδοχεία και εστιατόρια.

- Άδεια λέσχης (club): για την αγορά ποτού απαιτείται η ιδιότητα του μέλους. Την άδεια αυτή διαθέτουν περίπου 31500 σημεία πώλησης τα οποία αποτελούν ιδιοκτησία των μελών τους.

(24) Με τις μεταβολές που επέφεραν στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των pub, οι διατάξεις έχουν επίσης επιπτώσεις στην κατανομή των πωλήσεων μπύρας μεταξύ των διαφόρων καναλιών λιανικής πώλησης, τα οποία είναι: α) τα καταστήματα που είναι δεσμευμένα με ένα ζυθοποιό, β) τα καταστήματα που διαχειρίζεται η ίδια η εταιρεία ζυθοποιίας, γ) τα καταστήματα που είναι δεσμευμένα με ανεξάρτητες αλυσίδες pub, δ) τα καταστήματα που διαχειρίζονται οι προαναφερθείσες εταιρείες, ε) τα καταστήματα που συνδέονται με ένα ζυθοποιό με αντιστάθμισμα τη χορήγηση προνομιακών δανείων, και στ) τα μη δεσμευμένα ή ανεξάρτητα καταστήματα. Το συμπέρασμα αυτό συνάγεται από τον παρακάτω πίνακα που αποτελεί σύνοψη του συνολικού όγκου των πωλήσεων μπύρας. Τα στοιχεία για το 1985 προέρχονται από την έκθεση της MMC και μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά των ετών 1985-1989· τα στοιχεία του 1997 προέρχονται από την ένωση Brewers and Licensed Retailers Association (στο εξής "BLRA"), και περιλαμβάνουν εκτιμήσεις και για τα καταστήματα που δεν είναι μέλη της ένωσης.

Πίνακας 2

Κατανάλωση μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(25) Το 1997, οι πωλήσεις σε καταστήματα δεσμευμένα με ζυθοποιούς αντιπροσώπευαν το 10 % των συνολικών πωλήσεων. Το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει τις δεσμευμένες με έκπτωση προμήθειες των μισθωτών, καθώς και τη βαρελίσια μπύρα που προμηθεύονται οι μισθωτές των εθνικών ζυθοποιών από τον εκμισθωτή-ζυθοποιό(12). Το ποσοστό αυτό δεν περιλαμβάνει τις αγορές μπύρας άλλου ζυθοποιού εκ μέρους των μισθωτών των εθνικών ζυθοποιών.

(26) Το 18,1 % αντιστοιχεί στις πωλήσεις σε δεσμευμένα καταστήματα κατά το 1997. Το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει το συνολικό όγκο των αγορών που πραγματοποιεί ο επιχειρηματίας από τον προμηθευτή, με τον οποίο συνδέεται με δανειακή δέσμευση. Ο όγκος αυτός ενδέχεται να υπερβαίνει τις ποσότητες που καθορίζονται στη συμφωνία σύναψης του δανείου. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό το μέρος του ποσοστού 18,1 % που αντιπροσωπεύουν οι αγορές καθ' υπέρβαση της συμφωνημένης ποσότητας. Το στοιχείο 18,1 % δεν περιλαμβάνει τις ελεύθερες αγορές του εν λόγω επιχειρηματία από άλλους προμηθευτές.

(27) Παρότι ο ανωτέρω πίνακας παρέχει μία ιδέα των συνολικών ποσοτήτων που διακινούνται στα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης βάσει της μορφής τους ιδιοκτησιακού καθεστώτος των καταστημάτων, πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι στην κατηγορία των χώρων επιτόπιας κατανάλωσης, 70 % της μπύρας πωλείται μέσω των 57000 -σύμφωνα με τις εκτιμήσεις- pub, 20 % μέσω λεσχών και 10 % μέσω εστιατορίων, ξενοδοχείων, wine bars κ.ο.κ. με πλήρεις ή περιορισμένες άδειες (στοιχεία του 1995).

(28) Οι διατάξεις συνέβαλαν επίσης στη μείωση των περιοριστικών όρων των υποχρεώσεων αποκλειστικής προμήθειας που συνδέονταν με δάνεια, επιτρέποντας στο μισθωτή να εξοφλήσει, ανά πάσα στιγμή, το δάνειο με τρίμηνη προειδοποίηση. Επίσης, παρέχαν το δικαίωμα σε καταστηματάρχες που είχαν δανειοδοτηθεί από εθνικούς ζυθοποιούς να αγοράζουν μπύρα και από άλλο ζυθοποιό (guest beer). Από στοιχεία που παρείχε η BLRA (κατόπιν ειδικής έρευνας που διεξήχθη το 1996), φαίνεται ότι η συνήθης περίοδος χορήγησης ενός δανείου ανέρχεται σε 5 ή 10 χρόνια και η μέση πραγματική διάρκειά του σε 4 περίπου χρόνια. Τριάντα ένας ζυθοποιοί είχαν περίπου 37000 εκκρεμή δάνεια στο τέλος της περιόδου που καλύπτει η έρευνα (περίπου 35000 στην αρχή) της ίδιας περιόδου, ενώ στη διάρκεια του έτους συνήφθησαν περίπου 8000 νέα δάνεια και εξοφλήθηκαν άνω των 5000. Η αξία των δανείων που εξοφλήθηκαν κατά την περίοδο αυτή υπερέβαινε την αξία των νεοσυναφθέντων δανείων (με παλαιούς ή νέους πελάτες)· περίπου 2 % του εκκρεμούς κεφαλαίου διεγράφη επειδή αφορούσε επισφαλείς απαιτήσεις. Η μέση αξία ενός δανείου ανέρχεται σε 30000 λίρες στερλίνες περίπου. Φαίνεται ότι υπάρχουν δύο είδη δανείων, τα σχετικά μικρά (η αξία τους ανέρχεται σε 5000 λίρες στερλίνες περίπου κατά την έναρξη της περιόδου της έρευνας, αλλά με μέση αξία κάτω των 2000 λίρες στερλίνες στο τέλος της ίδιας περιόδου), τα οποία συχνά παρέχονται σε μικρά ανεξάρτητα καταστήματα και φαίνεται ότι έχουν μεγάλες διακυμάνσεις. Εξάλλου, υπάρχουν και πολύ μεγαλύτερα δάνεια που παρέχονται σε καταστήματα που πραγματοποιούν μεγάλο όγκο αγορών όπως οι λέσχες (μέση αξία περίπου 60000 λίρες στερλίνες) και αυτά δεν συνεπάγονται συνήθως αποκλειστικές υποχρεώσεις. Ωστόσο, οι υποχρεώσεις αγοράς αφορούν συνήθως μία συγκεκριμένη ποσότητα μπύρας. Η BLRA δεν έχει προβεί σε εκτιμήσεις σχετικά με τον καταμερισμό του όγκου μεταξύ μικρών και μεγάλων δανείων, τον αριθμό των δανείων που έχουν χορηγηθεί χωρίς υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας, το συνολικό ποσοστό επιτόπιας κατανάλωσης που αναλογεί σε αυτά τα μη αποκλειστικά δάνεια, ούτε με το ποσοστό της ποσότητας μπύρας που θεσπίζεται στις συμβάσεις δεσμευτικών δανείων. Δεν παρέχονται πληροφορίες σχετικά με το ποσοστό των δανείων τα οποία εξοφλούν οι επιχειρηματίες των καταστημάτων με χρήματα που δανείζονται από άλλο ζυθοποιό (με αντάλλαγμα την δανειακή δέσμευση). Κατά την τελευταία διετία, έχει μειωθεί ο όγκος της μπύρας που πωλείται μέσω δανειακών δεσμεύσεων και, για τα έτη 1994-96, η αξία των δανειακών εξοφλήσεων υπερέβη την αξία των νέων δανείων.

Ο ανταγωνισμός μεταξύ των ζυθοποιών

(29) Σε επίπεδο χονδρικής πώλησης, οι μεγάλοι ζυθοποιοί εξασφαλίζουν ένα μεγάλο όγκο πωλήσεων μέσω των δεσμευμένων καταστημάτων ή των καταστημάτων άμεσης διαχείρισης. Για να προμηθεύσουν την υπόλοιπη αγορά, οι ζυθοποιοί πρέπει να προβούν σε ανταγωνισμό, μέσω ατομικών συμφωνιών με ανεξάρτητα καταστήματα (με ή χωρίς δανειακές δεσμεύσεις) και μέσω συμβάσεων προμήθειας με αλυσίδες pub και άλλους ζυθοποιούς (με ή χωρίς δεσμεύσεις, όπως λ.χ. υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, μη άσκηση ανταγωνισμού και υποχρεώσεις αποθεματοποίησης). Οι βασικές παράμετροι του ανταγωνισμού είναι η τιμή και η ισχύς του συγκεκριμένου εμπορικού σήματος, παρότι οι ζυθοποιοί προσπαθούν να κερδίσουν πωλήσεις προσφέροντας και άλλα πλεονεκτήματα, όπως λ.χ. διαφημιστική στήριξη.

Είσοδος στην αγορά ζυθοποιίας

(30) Τα κυριότερα εμπόδια εισόδου στην αγορά είναι η αναγκαιότητα εξασφάλισης σημείων πώλησης για προμήθειες και η πρόσβαση σε ένα σύστημα διανομής. Ένας νεοεισερχόμενος ζυθοποιός πρέπει να εξασφαλίσει προμήθειες σε ανεξάρτητα καταστήματα, αλυσίδες pub ή στα ελεγχόμενα από το ζυθοποιό καταστήματα ως μέρος της προσφερόμενης γκάμας ή, στην περίπτωση εθνικού, ως μπύρα άλλου ζυθοποιού (guest beer). Η κατοχή εκ μέρους των ανταγωνιστών γνωστών εμπορικών σημάτων ενδέχεται να δυσχεράνει την είσοδο ή την επέκταση υφιστάμενων ζυθοποιών, ιδίως όταν πρόκειται για lager (ξανθές μπύρες), οι οποίες κατά κανόνα διακινούνται σε εθνικό επίπεδο, και όπου οι οικονομίες κλίμακας, όσον αφορά τη διαφήμιση, μπορούν να καταστήσουν λιγότερο βιώσιμη την είσοδο σε χαμηλή κλίμακα. Οι δυσχέρειες όσον αφορά την είσοδο μικρής κλίμακας ενδέχεται να αυξηθούν καθώς και διαφημιστικές δαπάνες για τα εθνικά εμπορικά σήματα lager έχουν σημειώσει σημαντική αύξηση κατά την τελευταία διετία, ακόμη και σε επίπεδο σήματος.

(31) Η ανάγκη εξασφάλισης σημείων πώλησης μειώθηκε μετά την εφαρμογή των διατάξεων, λόγω της μείωσης του ποσοστού των σημείων πώλησης που έχουν την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας και λόγω της εμφάνισης αλυσίδων pub (στο βαθμό που δεν έχουν δέσμευση - βλέπε παράγραφο 22). Είναι έτσι ευκολότερο για ένα νέο ανταγωνιστή να συνάψει συμφωνίες προμήθειας με μία αλυσίδα παρά να διαπραγματεύεται με μεμονωμένες pub. Ενώ είναι σχετικά εύκολο να στηθεί ένα σύστημα διανομής που να περιορίζεται στην προμήθεια αποθεμάτων χονδρικής πώλησης άλλων ζυθοποιών ή/και χονδρεμπόρων, είναι δυσχερέστερη η προσέγγιση των επιμέρους σημείων λιανικής πώλησης.

(32) Οι περισσότεροι αλλοδαποί παραγωγοί μπύρας (κυρίως μπύρας lager) επέλεξαν να εισέλθουν στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου μέσω της σύναψης συμφωνιών αποκλειστικής εξουσιοδότησης με τους υφιστάμενους εθνικούς ζυθοποιούς, δυνάμει των οποίων η μπύρα τους παρασκευάζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο και πωλείται ως μέρος της γκάμας των σημάτων που διακινεί ο εθνικός ζυθοποιός. Αυτές οι ξένες lager (τύπος μπύρας βυθοζύμης) συχνά διακινούνται στην αγορά ως σήματα υψηλού κύρους και προωθούνται με σημαντικούς προϋπολογισμούς διαφήμισης. Η S& N έχει συνάψει ανάλογες συμφωνίες χορήγησης αδειών με, μεταξύ άλλων, τη Foster's, τη Beck's, την Kronenbourg και τη Holsten.

Είσοδος στην αγορά λιανικής πώλησης

(33) Ο ανταγωνισμός μεταξύ των pub περιορίζεται σε τοπικό επίπεδο. Σε γενικές γραμμές, κάθε περιοχή έχει μία τοπική τιμή για ορισμένο είδος προϊόντων και παροχή υπηρεσιών, που περιλαμβάνει τη συνολική προσφορά της pub (εγκαταστάσεις, περιβάλλον) και όχι μόνο την τιμή της μπύρας.

(34) Οι δυσχέρειες εισόδου στη λιανική αγορά είναι σχετικά περιορισμένες. Το μόνο σημαντικό εμπόδιο είναι η ύπαρξη της νομοθεσίας όσον αφορά τη χορήγηση αδειών, που μπορεί να παρεμποδίσει τη λειτουργία νέων pub, αν δεν κριθεί αναγκαίο. Η εν λόγω νομοθεσία δεν εφαρμόζεται αυστηρά σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά στις περιοχές όπου εφαρμόζεται μπορεί να καταστήσει δυσχερή την είσοδο στην αγορά. Επίσης, σε ορισμένες περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου, οι αιτήσεις χορήγησης αδειών απορρίπτονται κυρίως για λόγους δημόσιας τάξης. Εντούτοις, μία συγκεκριμένη αλυσίδα pub κατόρθωσε, κατά τα τελευταία έτη, να θέσει σε λειτουργία πάνω από 100 νέες pub.

Μεταβολές στις ρυθμίσεις μεταξύ μισθωτών και ιδιοκτητών

(35) Ανέκαθεν, οι pub εκμισθώνονταν με παραδοσιακές μισθώσεις σύντομης διάρκειας. Ο ζυθοποιός είχε την ευθύνη της επισκευής του ακινήτου, καθώς και των εγκαταστάσεων και του τεχνικού εξοπλισμού που περιείχε, ενώ ο μισθωτής ήταν υπεύθυνος για την πώληση της μπύρας που του προμήθευε ο ιδιοκτήτης, καθώς και για την πώληση άλλων ποτών και φαγητού. Μετά την έκθεση της MMC, η ασφάλεια κατοχής του ακινήτου(13) επεκτάθηκε και στους μισθωτές με την υπαγωγή τους στο πεδίο εφαρμογής του νόμου του 1954 για τις σχέσεις μεταξύ ιδιοκτητών και μισθωτών (Landlord and Tenant Act 1954). Ωστόσο, πολύ πριν από την έκδοση των συστάσεων της MMC, είχαν ήδη κάνει την εμφάνισή τους οι πρώτες μισθώσεις μακράς διαρκείας με καταστήματα πλήρως ανακαινισμένα και συντηρημένα οι οποίες εξασφάλιζαν στο μισθωτή μεγαλύτερη ασφάλεια κατοχής, ενώ του παρείχαν και τη δυνατότητα εκχώρησης της μίσθωσης.

Δ. ΟΙ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ

(36) Ο μισθώσεις είναι συμβάσεις που έχουν συναφθεί μεταξύ της S& N και του μισθωτή, βάσει των οποίων η S& N θέτει στη διάθεση του μισθωτή ένα σημείο πώλησης και επιτόπιας κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών μαζί με τον απαραίτητο σχετικό σταθερό τεχνικό εξοπλισμό και εγκαταστάσεις για τη λειτουργία της επιχείρησης, και στο πλαίσιο των οποίων ο μισθωτής καταβάλλει στην S& N μίσθωμα και αναλαμβάνει την υποχρέωση να προμηθεύεται τις αναφερόμενες στη σύμβαση μίσθωσης μπύρες από την S& N ή από προμηθευτή που εκείνη θα υποδείξει και από καμία άλλη πηγή εφοδιασμού.

(37) Υφίστανται οκτώ ειδών μισθώσεις οι οποίες μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις ομάδες:

- Οι "αγγλικές μισθώσεις": το πρότυπο της S& N του Νοεμβρίου 1993 για την Αγγλία και την Ουαλία (μίσθωση του Νοεμβρίου για την E& W) αφορά αρχική υποχρεωτική διάρκεια συνήθως τριών ετών, η οποία μπορεί να ανανεωθεί αυτομάτως για περαιτέρω τριετείς κάθε φορά περιόδους (σε μικρό αριθμό περιπτώσεων η αρχική διάρκεια κυμαίνεται μεταξύ 4 και 9 ετών, η οποία μπορεί να ανανεωθεί για περίοδους τριών ετών). Βάσει της μίσθωσης, ο μισθωτής δεν υποχρεούται να ανακαινίσει τα κύρια δομικά τμήματα των εγκαταστάσεων, ούτε συγκεκριμένα αναπόσπαστα μέρη της δομής όπως το ηλεκτρικό σύστημα και το σύστημα θέρμανσης, αλλά οφείλει να επισκευάσει άλλα τμήματα, εξοπλισμούς και εγκαταστάσεις, καθώς και να διακοσμήσει εκ νέου πλήρως το κατάστημα. Η τυποποιημένη σύμβαση της S& N του Απριλίου 1993 για την Αγγλία και την Ουαλία, όπως τροποποιήθηκε βάσει σχετικής επιστολής (Letter of Variation), αντιπροσωπεύει μίσθωση στην οποία η διάρκεια και οι υποχρεώσεις ανακαίνισης είναι οι ίδιες όπως σε εκείνη του Νοεμβρίου, με τη διαφορά ότι στην περίπτωση αυτή ο μισθωτής οφείλει να διακοσμήσει εξοκλήρου τα καταστήματα. Τέλος, η μίσθωση Matthew Brown, όπως τροποποιήθηκε βάσει σχετικής επιστολής (Letter of Variation), είναι μίσθωση την οποία χρησιμοποιούσε η Matthew Brown PLC πριν από την εξαγορά της από την S& N το 1985. Η μίσθωση αυτή μπορεί να τερματιστεί με προηγούμενη 12μηνη κοινοποίηση εκ μέρους της S& N ή από τον μισθωτή μετά από σχετική τρίμηνη κοινοποίηση. Βάσει της μίσθωσης ο μισθωτής υποχρεούται να ανακαινίσει και να διακοσμήσει μόνο το εσωτερικό των καταστημάτων καθώς και τον τεχνικό εξοπλισμό και τις εγκαταστάσεις.

- Οι "σκωτικές μισθώσεις": η τυποποιημένη σκωτική σύμβαση του Νοεμβρίου 1993 της S& N αφορά αρχική σταθερή περίοδο, συνήθως πέντε ετών (σε μικρό αριθμό περιπτώσεων καθορίζεται διάρκεια μεταξύ 6 και 9 ετών), και εξακολουθεί να ισχύει επ' αόριστον έως ότου περατωθεί είτε από την S& N είτε από το μισθωτή με προηγούμενη κοινοποίηση έξι μηνών. Βάσει της μίσθωσης, ο μισθωτής είναι υπεύθυνος για την πλήρη ανακαίνιση και επιδιόρθωση του καταστήματος του, πλην των κυρίων δομικών τμημάτων του, καθώς και για την πλήρη εκ νέου διακόσμησή του. Η τυποποιημένη σκωτική μίσθωση τύπου Ε της S& N, όπως τροποποιήθηκε βάσει σχετικής επιστολής (Letter of Variation), είναι μία σύμβαση δεκαετούς διάρκειας, η οποία στη συνέχεια εξακουλουθεί να ισχύει επ' αόριστον εκτός εάν τερματιστεί με προηγούμενη εξάμηνη κοινοποίηση είτε της S& N είτε του μισθωτή. Οι υποχρεώσεις του μισθωτή όσον αφορά την επιδιόρθωση, ανακαίνιση και εκ νέου διακόσμηση του καταστήματος είναι παρεμφερείς με εκείνες που προβλέπονται στη σκωτική μίσθωση, πλην του ότι, στην περίπτωση αυτή, οφείλει να διακοσμήσει εκ νέου και το εξωτερικό του καταστήματος. Τέλος, η σκωτική σύμβαση τύπου S της S& N, όπως τροποποιήθηκε βάσει σχετικής επιστολής (Letter of Variation), είναι παρόμοια με τη σύμβαση τύπου Ε και συνάπτεται συνήθως για περίοδο δέκα ετών, σε ορισμένες όμως περιπτώσεις η σχετική διάρκεια ανέρχεται σε 20 έτη. Η κυριότερη διαφορά μεταξύ της μίσθωσης αυτής και των άλλων δύο σκωτικών μισθώσεων είναι ότι στο μισθωτή μεταβιβάζεται η ιδιοκτησία όλης της υπεραξίας του καταστήματος. Κατά την αναπροσαρμογή των μισθωμάτων, η εν λόγω υπεραξία δεν λαμβάνεται υπόψη και μπορεί να εκχωρηθεί στον εκδοχέα.

- Οι "βραχυπρόθεσμες συμβάσεις": η προσωρινή σύμβαση χρησιμοποιείται στην Αγγλία σε περιπτώσεις όπου η εφαρμογή του βρετανικού νόμου "Landlord and Tenant Act 1954" έχει αποκλειστεί με δικαστική απόφαση. Η μίσθωση συνάπτεται για περίοδο ενός έτους και μπορεί να τερματιστεί κατόπιν προειδοποίησης 28 ημερών εκ μέρους του ενός ή του άλλου συμβαλλόμενου μέρους. Οι υποχρεώσεις του μισθωτή όσον αφορά την επισκευή και ανακαίνιση καθώς και την εκ νέου διακόσμηση είναι οι ίδιες με εκείνες της μίσθωσης E& W του Νοεμβρίου. Η συμφωνία αόριστης μίσθωσης εφαρμόζεται επίσης στην Αγγλία σε περιπτώσεις που δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί οι διαπραγματεύσεις για μίσθωση μεγαλύτερης διάρκειας. Επιτρέπει στο μισθωτή να χρησιμοποιήσει το κατάστημα, μπορεί όμως να τερματιστεί σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή. Βάσει της συμφωνίας αυτής, ο μισθωτής οφείλει να διατηρεί το εσωτερικό του καταστήματος σε καλή κατάσταση και οφείλει να επισκευάζει τον εξοπλισμό και τις εγκαταστάσεις τους. Οι μισθώσεις είναι συμβάσεις μεταξύ της S& N και του μισθωτή, στο πλαίσιο των οποίων η S& N θέτει στη διάθεση του τελευταίου ένα κατάστημα επιτόπιας πώλησης αλκοολούχων ποτών μαζί με το σχετικό εξοπλισμό και τις εγκαταστάσεις, με σκοπό τη λειτουργία του εν λόγω καταστήματος. Βάσει των μισθώσεων, ο μισθωτής καταβάλλει μίσθωμα στην S& N και συμφωνεί να προμηθεύεται τις οριζόμενες στη μίσθωση μπύρες από την S& N ή από τον προμηθευτή που εκείνη θα υποδείξει και από καμία άλλη πηγή εφοδιασμού.

Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας μπύρας

(38) Ο μισθωτής συμφωνεί να προμηθεύεται όλες τις μπύρες που του υποδεικνύει η S& N ή ο αντιπρόσωπός της, με εξαίρεση τις μπύρες με αλκοολικό βαθμό χαμηλότερο του 1,2 % και ένα σήμα βαρελίσιας μπύρας. Οι μπύρες αυτές ορίζονται στη σύμβαση της μίσθωσης, η οποία περιέχει τους όρους της εμπορικής συμφωνίας. Στα εν λόγω είδη μπύρας συμπεριλαμβάνεται η μπύρα light, η pale (συμπεριλαμβανομένης της Scotch Ale) ή η bitter ale (επίσης γνωστή ως 70 Shilling, Heavy ή Special Ale)· η Export ή Premium Ale (επίσης γνωστή ως 80 Shilling Ale)· η Mild Ale (επίσης γνωστή ως 60 Shilling Ale ή Light Ale)· η Brown Ale, η Strong Ale (συμπεριλαμβανομένης της Barley Wine)· οι Fruit Beers· οι Wheat Beers· οι Stouts· η Sweet Stout· η Porter· η Lager· η Export ή Premium lager (επίσης γνωστή ως Malt Lager ή Malt Liquor)· η Strong Lager· η "Diet Pils" (ή Premium Low Carbohydrate Beer ή Lager)· η Low Carbohydrate (ή "Lite") Beer ή Lager· και η Low Alcohol Beer ή Lager. Τα είδη αυτά διατίθενται στην αγορά με τα εμπορικά σήματα ή τις ονομασίες μπύρας που αναγράφονται στον τρέχοντα τιμοκατάλογο της S& N.

(39) Ο μισθωτής δύναται να πωλεί και άλλα είδη μπύρας πέραν εκείνων που προβλέπονται στη σύμβαση, εφόσον η μπύρα είναι συσκευασμένη σε φιάλες, κουτιά ή άλλα μικρά δοχεία ή αν είναι σε μορφή βαρελίσιας μπύρας και η πώλησή της είναι συνηθισμένη ή επιβάλλεται προκειμένου να ικανοποιήσει αυξημένη ζήτηση εκ μέρους των πελατών του καταστήματος.

(40) Ορισμένοι μισθωτές σχολίασαν το θέμα αυτό. Επισήμαναν ότι οι ορισμοί του τύπου συγκεκριμένη μπύρα καλύπτουν ουσιαστικά όλα τα είδη μπύρας που πωλούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το γεγονός αυτό δεν αμφισβητείται. Ένας καταγγέλων υποστήριξε ότι τα 12 συγκεκριμένα είδη ανήκουν σε μία πολύ γενική κατηγορία και, ως εκ τούτου, δεν είναι σαφώς διακρινόμενα ως προς τη σύνθεση, την εμφάνιση ή τη γεύση, ενώ τα σχετικά κριτήρια αναφέρονται στον Κανονισμό προκειμένου να ορίσουν "διαφορετικά είδη μπύρας"(14). Το εν λόγω άτομο αναφέρθηκε στη διαφορά μεταξύ "βαρελίσιας μπύρας (μπύρα η ζύμωση της οποίας γίνεται στο βαρέλι" και keg beer (βαρελίσια μπύρα η ζύμωση της οποίας δεν γίνεται στο βαρέλι) και στην απουσία αναφοράς στην εν λόγω διαφορά κατά την κατάταξη των 12 ειδών μπύρας συγκεκριμένου τύπου. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι πεπειραμένοι πότες δύνανται να αντιληφθούν τη διαφορά μεταξύ των δύο ανωτέρω ειδών μπύρας του ίδιου εμπορικού σήματος. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι αυτό συνεπάγεται κατ' ανάγκην ότι η διαφορά αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τον προσδιορισμό των ειδών της μπύρας. Ο καθορισμός του τύπου μπύρας είναι ένα θέμα που εναπόκειται στην κρίση των εμπειρογνωμόνων(15). Δεδομένου ότι ο καθορισμός των 12 τύπων μπύρας συμφωνήθηκε αρχικά μεταξύ των αντίστοιχων ομοσπονδιών ζυθοποιών και ποτοπωλών του Ηνωμένου Βασιλείου, ειδημόνων όσον αφορά την μπύρα, η Επιτροπή εκτιμά ότι πρόκειται για έναν ενδεδειγμένο και εφαρμόσιμο τρόπο καθορισμού των τύπων μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Μίσθωμα

(41) Όλοι οι μισθωτές, πλην εκείνων με συμβάσεις αορίστου χρόνου, προκαταβάλλουν το μίσθωμα κάθε μήνα ή τρίμηνο, ενώ ο μισθωτής καταβάλλει στον ιδιοκτήτη τα ασφάλιστρα που ο τελευταίος έχει πληρώσει για να ασφαλίσει το ακίνητο κατά απώλειας ή ζημίας λόγω, π.χ., πυρκαγιάς, και τα οποία καλύπτουν ποσό που αντιστοιχεί σε μίσθωμα 2 ετών σε συνήθεις τιμές της αγοράς καθώς και τα έξοδα πραγματογνώμονα. (Για τις συμβάσεις αορίστου χρόνου το μίσθωμα καταβάλλεται εβδομαδιαίως). Κάθε έτος, το μίσθωμα που καταβάλλεται βάσει των σκωτικών μισθώσεων αναπροσαρμόζεται σύμφωνα με τον γενικό δείκτη τιμών καταναλωτή.

(42) Πολλοί μισθωτές ανέφεραν στις παρατηρήσεις τους ότι θεωρούν ότι η ασφάλεια που πρέπει να καταβάλουν στη S& N υπερβαίνει τις τιμές της αγοράς για ανάλογη κάλυψη και ότι δεν έχουν το δικαίωμα να δουν τη σύμβαση.

(43) Η S& N ασφαλίζει όλα τα βάσει άδειας λειτουργούντα καταστήματά της -τόσο τα εκμισθωμένα όσο και εκείνα τα οποία διαχειρίζεται η ίδια- με ασφάλεια η οποία καλύπτει ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο ενδεχόμενων κινδύνων του ομίλου, π.χ. τα κτίρια, τα μηχανήματα, τις υποχρεώσεις έναντι τρίτων κ.ο.κ. Η S& N χρησιμοποιεί την αγοραστική της ισχύ ώστε να επιτύχει την καλύτερη δυνατή σχέση μεταξύ καταβαλλόμενου ασφαλίστρου και ασφαλιζόμενων κινδύνων ζημιών των εγκαταστάσεών της, γεγονός το οποίο ελαχιστοποιεί το περιθώριο κέρδους του ασφαλιστή. Έτσι, τόσο το ασφαλιστήριο συμβόλαιο όσο και το συνολικό ασφάλιστρο είναι ευαίσθητα από εμπορική άποψη και συνεπώς δεν κοινοποιούνται στους μισθωτές.

(44) Ένα σύστημα στο οποίο οι μισθωτές ασφαλίζουν σε μεμονωμένη βάση την ιδιοκτησία του εκμισθωτή ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους για τους μισθωτές. Στη σύμβαση μίσθωσης αναφέρονται οι κίνδυνοι τους οποίους ο ιδιοκτήτης δύναται να ασφαλίσει και να επιβαρύνει στη συνέχεια σχετικά το μισθωτή. Ο μισθωτής είναι εντελώς ελεύθερος να αναζητήσει στην αγορά στοιχεία σχετικά με το ύψος του ασφαλίστρου που θα απαιτηθεί για την ασφάλιση του καταστήματος, ή να ενημερωθεί για το εάν είναι εύλογη η επιβάρυνση που του επιβάλλει ο ιδιοκτήτης στο πλαίσιο αυτό. Δεν υφίστανται αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι το επιβαλλόμενο από την S& N ποσό ήταν υπέρογκο.

(45) Η συνήθης περίοδος αναθεώρησης του μισθώματος είναι τα τρία έτη. Το αναθεωρηθέν μίσθωμα αντιστοιχεί στο υψηλότερο ποσό μεταξύ του ισχύοντος μισθώματος και της αγοραίας μισθωτικής αξίας του ακινήτου κατά την ημερομηνία αναθεώρησης. Η αγοραία μισθωτική αξία είναι είτε το ποσό που τα μέρη αποδέχονται ως αγοραίο εύλογο ενοίκιο κατά την στιγμή της υπογραφής της σύμβασης ή το ποσό που ορίζει διαιτητής.

(46) Σε ορισμένες παρατηρήσεις, οι οποίες βασίζονται στο υπόδειγμα SLTC, διατυπώνεται ο ισχυρισμός ότι το κόστος της διαιτησίας επηρέασε την απόφαση για κίνηση ή μη δικαστικής διαδικασίας όσον αφορά τα καθορισθέντα από την S& N μισθώματα. Πάντως, δεν διαβιβάστηκαν αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι οι περί μισθωμάτων προτάσεις της S& N δεν υπόκεινται σε διαιτησία, όπως θα συνέβαινε εάν, γενικώς, τα μισθώματα καθορίζονταν σε επίπεδο ανώτερο εκείνου που θα όριζε ο διαιτητής.

(47) Σε επιστολή των αρχών Ιουλίου 1998, η S& N ενημέρωσε τους μισθωτές ότι η Royal Institution of Chartered Surveyors θα ορίσει εμπειρογνώμονες σταθερής αμοιβής για την ταχεία επίλυση προβλημάτων που σχετίζονται με την αναπροσαρμογή των μισθωμάτων.

(48) Πολυάριθμες παρατηρήσεις, υποβληθείσες βάσει του υποδείγματος SLTC, αναφέρονται σε αυτό που οι μισθωτές θεωρούν ως αρνητική συνέπεια μιας τέτοιας αποκλειστικά ανοδικής αναθεώρησης του μισθώματος, ιδίως όταν ο κύκλος εργασιών του συγκεκριμένου καταστήματος σημειώνει πτώση λόγω τοπικών συνθηκών ή λόγω γενικής ύφεσης στη χώρα.

(49) Η έκθεση του OFT (βλέπε παράγραφο 50) εξέτασε το θέμα αυτό και ο OFT συζήτησε την εν λόγω πρακτική με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, το οποίο το 1995 προέβη σε σημαντική αναθεώρηση των βρετανικών συμβάσεων εμπορικής ιδιοκτήσιας. Όπως φαίνεται, η πρακτική της αποκλειστικώς ανοδικής αναθεώρησης του μισθώματος (στη συνέχεια "ΑΑΑΜ") είναι διαδεδομένη για όλα τα είδη εμπορικής ιδιοκτησίας και δεν αφορά ειδικά τις μισθώσεις pub. Είναι δυνατό να υποστηριχθεί ότι η πρακτική αυτή ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε ακίνητα λόγω μιας περισσότερο προβλέψιμης ροής απόδοσης. Εκτιμάται επίσης ότι, ελλείψει της πρακτικής αυτής, το επίπεδο του μισθώματος κατά τη στιγμή σύναψης της μίσθωσης θα μπορούσε να είναι υψηλότερο για να αντισταθμίσει την αυξανόμενη αβεβαιότητα σχετικά με τη ροή της απόδοσης.

Εκπτώσεις και αντισταθμιστικά οφέλη

(50) Στο Ηνωμένο Βασίλειο, πρόσωπα που δεν δεσμεύονται έναντι ουδεμίας εταιρείας, όσον αφορά τις προμήθειες μπύρας (ανεξάρτητοι επιχειρηματίες) δύνανται να λαμβάνουν εκπτώσεις για τις αγορές μπύρας, οι οποίες δεν παρέχονται στους δεσμευμένους επιχειρηματίες. Η Επιτροπή εκτίμησε συνεπώς i) την καθαρή διαφορά μεταξύ των τιμών που καταβάλλουν οι ανεξάρτητοι επιχειρηματίες για την αγορά μπύρας της S& N αφενός και εκείνων που καταβάλλουν οι δεσμευμένοι μισθωτές της S& N αφετέρου και ii) την αξία των πλεονεκτημάτων τα οποία χορηγεί η S& N στους μισθωτές της και τα οποία είτε δεν παρέχονται άμεσα στους ανεξάρτητους επιχειρηματίες ή υπερβαίνουν τις συμβατικές υποχρεώσεις της εταιρείας έναντι των μισθωτών της (στο εξής "αντισταθμιστικά οφέλη"). Αφετηρία για την εκτίμηση αυτή αποτέλεσε η έκθεση του Office of Fair Trading (στη συνέχεια "OFT") η οποία συντάχθηκε στο πλαίσιο έρευνας που πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 1995 σχετικά με την τιμολογιακή πολιτική των χονδρεμπόρων μπύρας ("έκθεση OFT"), η οποία συμπληρώθηκε με περαιτέρω έρευνες της Επιτροπής.

(51) Για τους σκοπούς του υπολογισμού της διαφοράς τιμής, οι μέσες εκπτώσεις που χορηγεί η S& N σε ανεξάρτητους επιχειρηματίες υπολογίστηκαν βάσει των πραγματικών τιμολογίων κάθε έτους για μπύρα τύπου lager ή ale με τις μεγαλύτερες πωλήσεις· τα σχετικά στοιχεία λήφθηκαν από τις λογιστικές καταστάσεις ενός δείγματος 400 ανεξάρτητων επιχειρηματιών. Η μέση έκπτωση που προέκυψε από τον υπολογισμό αυτό προσαυξήθηκε στη συνέχεια μέσω της εφαρμογής συντελεστή βασιζόμενου στον ιστορικό όγκο των καταστημάτων του υποδείγματος.

(52) Για τον υπολογισμό της μέσης τιμής που καταβάλλουν οι δεσμευμένοι μισθωτές λαμβάνεται υπόψη ένα σύστημα εκπτώσεων, το οποίο καθιερώθηκε το Νοέμβριο του 1993 και ονομάζεται The Deed of Variation (πράξη μεταβολής), και στο οποίο συμμετέχει το 80 % των μισθωτών της S& N. Βάσει του συστήματος αυτού, το καταβαλλόμενο από το μισθωτή μίσθωμα προσαυξάνεται (σε σχέση με τους μη συμμετέχοντες στο εν λόγω σύστημα μισθωτές) κατά ένα σταθερό ποσό, με την καταβολή του οποίου ο μισθωτής αποκτά δικαίωμα βασικής έκπτωσης ανά αγοραζόμενο βαρέλι συγκεκριμένων τύπων μπύρας. Το ποσό της προσαύξησης του μισθώματος ανέρχεται καταρχήν στο 90 % της χορηγούμενης έκπτωσης επί ενός συμφωνηθέντος αριθμού βαρελιών, ο οποίος καθορίζεται βάσει των προηγούμενων επιπέδων αγορών.

(53) Σε παρατηρήσεις που υπέβαλε μια εμπορική ένωση τονίζεται ότι η πράξη λειτουργεί ως μία συμφωνία επιβολής ποινών βάσει ελάχιστων αγορών. Δεδομένου ότι το μίσθωμα που καταβάλλει ο μισθωτής αυξάνει κατά ποσό το οποίο ανέρχεται στο 90 % της έκπτωσης (η οποία, στην περίπτωση αυτή είναι τουλάχιστον 25 λίρες στερλίνες ανά βαρέλι), δηλαδή κατά 22,5 λίρες στερλίνες, η πραγματική έκπτωση ανέρχεται σε 2,5 λίρες στερλίνες. Εάν ο μισθωτής αγοράσει μπύρα άλλου ζυθοποιού, τότε θα απωλέσει 22,5 λίρες στερλίνες το οποίο αντιστοιχεί στο ανακτήσιμο επιπλέον μίσθωμα το οποίο έχει προκαταβληθεί. Αυτό αποτελεί την ποινή σε περίπτωση αγοράς προϊόντων από άλλους παραγωγούς.

(54) Πρέπει να σημειωθεί ότι οι μισθωτές της S& N μπορούσαν να επιλέξουν όσον αφορά την συμμετοχή τους ή μη στην εν λόγω πράξη, καθότι ήταν απόλυτο δικαίωμά τους να διατηρήσουν τους υφιστάμενους όρους· πράγματι το 10 % από αυτούς αποφάσισαν να μη μεταβάλλουν τους όρους της σύμβασης. Δεύτερον, ο υπολογισμός για το πρόσθετο μίσθωμα αφορά μόνο τα δεσμευμένα προϊόντα. Οι μπύρες άλλων ζυθοποιών αποκλείονται από τον υπολογισμό του αυξημένου μισθώματος. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο μισθωτής δεν αγοράζει μπύρα τύπου ale από άλλον προμηθευτή, ο επιπλέον όγκος βαρελίσιας μπύρας τύπου ale που αγοράζεται από την S& N αποκλείεται από το σχετικό υπολογισμό.

(55) Η πράξη μεταβάλλει τους όρους της μίσθωσης και, επομένως, δεν μπορεί να υπάρξει ως ανεξάρτητο έγγραφο. Αυτή καθεαυτή, δεν μπορεί επίσης να επιβάλει οποιαδήποτε υποχρέωση αγοράς στο μισθωτή. Η σύμβαση μίσθωσης και η πράξη μεταβολής απαρτίζουν επομένως μία ενιαία νέα συμφωνία και, ως τέτοια, η συμφωνία πρέπει να θεωρείται ως ένα σύνολο όσον αφορά τόσο τις υποχρεώσεις αποκλειστικής προμήθειας όσον και τα αντισταθμιστικά οφέλη.

(56) Η πράξη μεταβολής δημιουργεί συμβατική υποχρέωση χορήγησης έκπτωσης σε αντιστάθμιση της καταβολής υψηλότερου μισθώματος. Το μίσθωμα που ορίζεται σε μία σύμβαση μίσθωσης η οποία προβλέπει τη χορήγηση έκπτωσης πρέπει να είναι υψηλότερο από ό,τι στην αντίθετη περίπτωση. Αναπόφευκτα, όσο υψηλότερο είναι το μίσθωμα και η έκπτωση, τόσο ο μισθωτής (αντί του ιδιοκτήτη) είναι εκτεθειμένος στον κίνδυνο πραγματοποίησης πωλήσεων κατώτερων των προβλεπομένων και αντίστροφα (δηλαδή σε περίπτωση πωλήσεων ανώτερων των προβλεπομένων το όφελος θα είναι μεγαλύτερο για το μισθωτή).

(57) Οι περισσότεροι από τους ενδιαφερόμενους τρίτους ανέφεραν ότι γνώριζαν ότι η S& N χορηγεί στους ανεξάρτητους επιχειρηματίες εκπτώσεις υψηλότερες από εκείνες που αναφέρονται στον κατωτέρω πίνακα 3, και ορισμένοι από αυτούς διαβίβασαν αντίγραφα προσφορών εκ μέρους της S& N προς ανεξάρτητους επιχειρηματίες - πελάτες. Δεν αμφισβητείται ότι σε ειδικές περιπτώσεις χορηγούνται ανώτερες εκπτώσεις, δεδομένου ότι τα στοιχεία του πίνακα 3 βασίζονται σε μέσους όρους για όλους τους ανεξάρτητους επιχειρηματίες - πελάτες της S& N. Από την προηγούμενη παράγραφο προκύπτει επίσης ότι τα σχετικά στοιχεία του πίνακα 3 αντιπροσωπεύουν την διαφορά μεταξύ της μέσης έκπτωσης προς τους ανεξάρτητους επιχειρηματίες (μη συμπεριλαμβανομένων των πελατών με δανειακή δέσμευση) και των εκπτώσεων που χορηγήθηκαν στους μισθωτές της S& N.

(58) Ένα σημαντικό αντισταθμιστικό όφελος είναι η ονομαζόμενη επιδότηση μισθώματος, η οποία προκύπτει από τη σύγκριση μεταξύ του μισθώματος που καταβάλλεται για δεσμευμένο κατάστημα και του ισοδύναμου κόστους ιδιοκτησίας που πρέπει να επωμισθεί ένας αδέσμευτος επιχειρηματίας.

(59) Υπάρχουν ορισμένες μέθοδοι υπολογισμού της επιδότησης μισθώματος. Η έκθεση του OFT έχει επισημάνει τρεις μεθόδους σύγκρισης. Η πρώτη έγκειται στην επιλογή μιας μέσης pub, την εκτίμηση της αξίας του ακινήτου και του καθαρού κέρδους και στη σύγκριση της προκύπτουσας πληρωμής της υποθήκης με το μίσθωμα που θα επέβαλλε ένας ζυθοποιός. Η δεύτερη μέθοδος συνίσταται στην απόδοση που θα έχει για το ζυθοποιό το επενδυθέν κεφάλαιο και η σύγκριση του ποσού αυτού με κάποια εκτίμηση της συνήθους απόδοσης. Στην τρίτη υπολογίζουμε τη διαφορά μεταξύ της αναλογίας μισθώματος προς κύκλο εργασιών για τα δεσμευμένα καταστήματα με μία εκτιμώμενη αναλογία μισθώματος προς κύκλο εργασιών για τα ανεξάρτητα σημεία πώλησης. Η εν λόγω μέθοδος χρησιμοποιήθηκε στην έκθεση του OFT, δεδομένου ότι η υπηρεσία αυτή διέθετε τα περισσότερα απαιτούμενα δεδομένα για να τη χρησιμοποιήσει. Η Επιτροπή ακολούθησε τη μεθοδολογία αυτή διότι της επέτρεψε να βασιστεί στην εργασία του OFT, πράγμα που προφανώς συνετέλεσε στην εξοικονόμηση διαδικαστικών ενεργειών.

(60) Στην πράξη, η επιδότηση μισθώματος υπολογίζεται με την αφαίρεση του πραγματικού εισοδήματος από μισθώματα των δεσμευμένων καταστημάτων από το 15 % του κύκλου εργασιών των καταστημάτων (το εκτιμώμενο μίσθωμα για ένα ανεξάρτητο κατάστημα ανέρχεται στο 15 % του κύκλου εργασιών). Για τον υπολογισμό της επιδότησης μισθώματος, σε λίρες στερλίνες/βαρέλι, η συνολική επιδότηση μισθώματος διαιρείται δια του συνολικού αριθμού βαρελιών τα οποία προμήθευσε η S& N σε (δεσμευμένα και αδέσμευτα) καταστήματα.

(61) Το συνολικό εισόδημα από μισθώματα προσδιορίζεται ως το άθροισμα του μισθώματος, συν το μίσθωμα βάσει της Πράξης μεταβολής, συν το μερίδιο της S& N από τα έσοδα των μηχανών αυτόματης πώλησης.

(62) Ο συνολικός κύκλος εργασιών των μισθωμένων καταστημάτων προκύπτει από εκτίμηση, για την πραγματοποίηση της οποίας ο αρμόδιος προϊστάμενος(16) υπολόγισε αρχικά το συνολικό ετήσιο κύκλο εργασιών κάθε μεμονωμένου καταστήματος (Φεβρουάριος 1995). Ο κύκλος εργασιών κάθε μεμονωμένου καταστήματος, ο οποίος προέκυψε από τις πωλήσεις αλκοολούχων και μη αλκοολούχων ποτών, εκτιμήθηκε βάσει του όγκου των τρεχουσών και των παρελθουσών αγορών από την S& N. Τα στοιχεία για τις παρελθούσες αγορές αφορούν τη χρήση που έληξε τον Οκτώβριο του 1993, δεδομένου ότι μέχρι τότε όλοι σχεδόν οι μισθωτές είχαν την υποχρέωση να πραγματοποιούν όλες τις αγορές μπύρας, χυμών φρούτων και μεταλλικών νερών από την S& N(17). Υπολογίστηκαν επίσης οι πωληθείσες ποσότητες οίνων και αποσταγμάτων μέσω της εξέτασης των αγορών που πραγματοποίησαν ορισμένοι μισθωτές πριν από τον Οκτώβριο του 1993 και οι τρέχοντες δείκτες μετατροπής (δηλαδή, ο αριθμός των κιβωτίων ανά εκατό πωληθέντα βαρέλια μπύρας) βάσει ενός συγκρίσιμου δείγματος καταστημάτων τα οποία διαχειριζόταν απευθείας η S& N, δηλαδή η S& N Retail (North) Ltd. Η εκτίμηση του όγκου των αγορών ανά κατάστημα χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό του κύκλου εργασιών, βάσει πλέον πρόσφατων τιμών. Ο κύκλος εργασιών των μηχανημάτων ψυχαγωγίας υπολογίστηκε σε αναφορά με τον πραγματικό αριθμό και τύπο μηχανημάτων σε κάθε κατάστημα, καθώς και με στοιχεία για τα συνήθη έσοδα από κάθε τέτοιου είδους μηχανή (η ορθότητα των σχετικών υπολογισμών επιβεβαιώθηκε από εκτιμήσεις που πραγματοποίησαν ειδικοί σύμβουλοι και από τα πραγματικά έσοδα μεγάλου αριθμού καταστημάτων στα οποία εφαρμόζονταν, πριν από τον Οκτώβριο του 1993, οι όροι σχετικά με την από κοινού εκμετάλλευση των μηχανών). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, οι πωλήσεις προϊόντων καπνού και διαφόρων άλλων προϊόντων αντιπροσώπευαν το 6 % του κύκλου εργασιών από δεσμευμένες πωλήσεις. Ο κύκλος εργασιών από την πώληση τροφίμων και την ενοικίαση αιθουσών υπολογίστηκε ότι αντιπροσώπευε το 3 % μόνο του συνολικού κύκλου εργασιών. Από την περίοδο 1994/95 και μετά η αναλογία του κύκλου εργασιών από την πώληση τροφίμων αυξήθηκε σημαντικά. Από την ανάλυση στοιχείων που διαβίβασε η S& N, η Επιτροπή διατηρεί επιφυλάξεις για το κατά πόσο το ποσοστό αυτό αυξήθηκε από 3 % το 1994/95 σε 6 % το 1997/98. Η Επιτροπή επέλεξε ένα τυχαίο δείγμα 20 καταστημάτων του δικτύου της S& N με σκοπό να ελέγξουν την αξιοπιστία της εκτίμησης περί του συνολικού κύκλου εργασιών των καταστημάτων σε σχέση με τα εσωτερικά στοιχεία της S& N για κάθε ένα από αυτά τα 20 καταστήματα.

(63) Ο κύκλος εργασιών που υπολογίστηκε με τον τρόπο αυτό για το έτος 1997/98 μετατράπηκε σε κύκλο εργασιών ανά βαρέλι μπύρας (από όλους τους προμηθευτές). Στη συνέχεια, το σχετικό στοιχείο για το 1997/98 χρησιμοποιήθηκε για να υπολογιστεί ο κύκλος εργασιών ανά βαρέλι κατά τις προηγούμενες χρήσεις· αυτό έγινε μέσω της προσαρμογής του σχετικού στοιχείου στη μέση αύξηση του βαρελιού μπύρας, βάσει του σχετικού τιμοκαταλόγου της S& N. Για τα προηγούμενα χρόνια το ύψος του σχετικού στοιχείου μειώθηκε κατά 2 % προκειμένου να ληφθεί υπόψη η αύξηση του κύκλου εργασιών από μη αλκοολούχα ποτά, και ιδίως από τρόφιμα.

(64) Διατυπώθηκαν επικρίσεις για τη μέθοδο που ακολουθήθηκε σχετικά με τον υπολογισμό της επιδότησης μισθώματος. Πολλοί μισθωτές, βασιζόμενοι στο υπόδειγμα SLTC, τόνισαν ότι είναι ευρέως γνωστό ότι το εύλογο και βάσει διαιτητικής απόφασης οριζόμενο μίσθωμα για ένα μέσο κατάστημα κυμαίνεται μεταξύ 6 και 8 % του κύκλου εργασιών, σε αντίθεση με το 15 % του κύκλου εργασιών για τα ανεξάρτητα καταστήματα, το οποίο αναφέρεται στην ανακοίνωση.

(65) Καταρχάς, η Επιτροπή σημειώνει ότι η επιστολή στην οποία βασίζονται οι ισχυρισμοί των μισθωτών δεν αναφέρει εάν το 6 έως 8 % αφορά ανεξάρτητο ή δεσμευμένο κατάστημα. Κατά δεύτερο λόγο, εάν στην επιστολή αναφερόταν ότι το ποσοστό 6 έως 8 % αφορά τα ανεξάρτητα καταστήματα, δεν είναι σαφές το γιατί μία νεοεισερχόμενη στην αγορά επιχείρηση θα επέλεγε να συνάψει μισθωτήριο συμβόλαιο με την S& N εάν, όπως προκύπτει από το δείγμα των δεσμευμένων καταστημάτων S& N που επέλεξε η Επιτροπή, ο δείκτης μίσθωμα/κύκλος εργασιών ανέρχεται σε 11,36 %.

(66) Δύο μισθωτές, βασιζόμενοι στην εργασία ενός λογιστή ο οποίος επίσης υπέβαλε τις δικές του παρατηρήσεις, θεωρούν ότι, στην πράξη, τα μισθώματα καθορίζονται βάσει του 50 % του διαιρετού υπολοίπου, δηλ. του καθαρού κέρδους(18). Υποστηρίζεται, συνεπώς, ότι η υπόθεση ότι το μίσθωμα ορθώς βασίζεται στο ποσοστό του κύκλου εργασιών είναι εσφαλμένη και, κατά συνέπεια, ότι είναι επίσης εσφαλμένη η υπόθεση ότι το μίσθωμα των ανεξάρτητων καταστημάτων βασίζεται στο 15 % του κύκλου εργασιών. Θεωρούν ότι το συνολικό μίσθωμα που επιβάλλει η S& N, δηλαδή η τιμή του μισθώματος και το κόστος των μη αναγνωρισμένων εκπτώσεων (wet rent), καταλήγουν να θέτουν τους μισθωτές σε μειονεκτική θέση από οικονομική άποψη. Οι μισθωτές και ο λογιστής προχώρησαν περαιτέρω στην επιχειρηματολογία τους, ισχυριζόμενοι ότι η επιδότηση επιτοκίου δεν μπορεί να υπερβεί τη διαφορά τιμής (χωρίς όμως να εξηγούν το γιατί). Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτό δεν συμβαίνει στην ελεύθερη αγορά, ενώ οι μελλοντικοί μισθωτές διατυπώνουν τις δικές τους κρίσεις γιά τον κίνδυνο και το όφελος.

(67) Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι οι τρέχουσες διαπραγματεύσεις για το πραγματικό μίσθωμα (ή την αναθεώρηση του μισθώματος) λαμβάνουν χώρα μεταξύ της εταιρείας και του μισθωτή (υφιστάμενου ή μελλοντικού) βάσει ενός σκιώδους λογαριασμού κερδών και ζημιών που λαμβάνει υπόψη την αποδοτικότητα που μπορεί να επιτύχει ένας επαρκής μισθωτής, τον τομέα της αγοράς στον οποίο δραστηριοποιείται το κατάστημα, τον συνδυασμό των προϊόντων που προσφέρει, τους δεσμευτικούς όρους προμήθειας του προϊόντος, το μέγεθος και την κατάσταση του ακινήτου, καθώς και το κατά πόσο περίπλοκη είναι η διαχείριση του καταστήματος (λ.χ. αριθμός μπαρ).

(68) Το συμβατικό μίσθωμα που διαπραγματεύονται μεταξύ τους τα μέρη δεν καθορίζεται αυτομάτως βάσει του 50 % του καθαρού κέρδους. Όπως προκύπτει από τον ανοικτό ανταγωνισμό στην αγορά, τα μέρη διαπραγματεύονται ένα μίσθωμα που κυμαίνεται χαρακτηριστικά μεταξύ του 40-60 % του καθαρού κέρδους.

(69) Εντούτοις, στόχος της παρούσας αξιολόγησης δεν είναι να περιγράψει με ποιο τρόπο γίνονται οι διαπραγματεύσεις των επιμέρους μισθωμάτων, αλλά να επιχειρήσει μία συγκριτική ανάλυση των μέσων επιπέδων μισθώματος μεταξύ ενός τμήματος της αγοράς και ενός άλλου. Το πλεονέκτημα που παρουσιάζει η χρησιμοποίηση του δείκτη μισθώμα/κύκλος εργασιών για τους σκοπούς της παρούσας ανάλυσης, σε σχέση με μια πιθανή μέθοδο βασιζόμενη στις διαφορές του μέσου μισθώματος/καθαρού κέρδους, συνίσταται στο γεγονός ότι για τους υπολογισμούς βάσει τις πρώτης μεθόδου χρησιμοποιούνται λιγότερες εκτιμήσεις μεταβλητών παραμέτρων. Κατά τη μέτρηση του δείκτη μισθώμα/κύκλος εργασιών δεν χρειάζεται να γίνουν εκτιμήσεις σχετικά με τη διάρθρωση του "κόστους" των pub.

(70) Όταν αφορά το αποτέλεσμα των διαφορετικών μεθόδων, δεν αποτελεί εξαίρεση η διαπίστωση ότι το μέσο μίσθωμα μη δεσμευμένου καταστήματος ως ποσοστό του κύκλου εργασιών του καταστήματος αυτού ανέρχεται σε 15 % και ότι το μέσο καθαρό κέρδος σε 50 %.

(71) Ως προς τη σημαντικότερη εναπομένουσα μεταβλητή στη μέθοδο της Επιτροπής, δηλαδή ότι το 15 τοις εκατό μισθώματος/κύκλο εργασιών είναι η αναλογία του αδέσμευτου μισθώματος, η Επιτροπή βασίζεται στα ακόλουθα γεγονότα:

- Μέσω επιστολής της 22ας Απριλίου 1998, η S& N ενημέρωσε την Επιτροπή ότι το 1998, και σε διάστημα έξι εβδομάδων, αποδέσμευσε 184 καταστήματα προκειμένου να συμμορφωθεί προς τις Διατάξεις σχετικά με τη μπύρα. Η μέση αύξηση του μισθώματος που επιτεύχθηκε μέσω αυτών των διαπραγματεύσεων ήταν, σε σύγκριση με το προηγούμενο δεσμευμένο μίσθωμα, της τάξης του 18 % περίπου· αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο δείκτης μίσθωμα/κύκλος εργασιών ανέρχεται περίπου σε 14,6 %. Εάν η περίοδος πώλησης ήταν μακρύτερη, η S& N θεωρεί ότι θα μπορούσε να επιτύχει υψηλότερο μίσθωμα.

- Οι εταιρείες Gerald Eve και Christie & Co, Surveyors, Valuers and Agents, ανέφεραν στην S& N ότι οι περισσότερες από τις αναθεωρήσεις μη δεσμευμένων καταστημάτων θα έχουν αδέσμευτο μίσθωμα μεταξύ 13 και 17 %. Επιπλέον, ενημέρωσαν την S& N ότι, εξ όσων οι ίδιες γνωρίζουν, τα μέσα μισθώματα στον τομέα ανέρχονται, σε γενικές γραμμές, περίπου στο 50 % του μέσου καθαρού κέρδους ενός επαρκούς επιχειρηματία ενώ το υπόλοιπο 50 % δύναται να αποδοθεί στο μισθωτή. Σε περιπτώσεις που το 50 % που μπορεί να αποδοθεί στο μισθωτή οδηγεί σε αδυναμία επιβίωσης του μισθωτή, το ποσοστό αυτό μπορεί να είναι χαμηλότερο. Αντιθέτως, σε σημεία πώλησης όπου η έκπτωση και τα κέρδη είναι υψηλότερα, δεν είναι ασυνήθιστο το φαινόμενο μισθώματος που υπερβαίνει το 50 % και εκτιμούν ότι το 60 % πρέπει να είναι το ανώτατο σημείο της κλίμακας.

- Ο διαπιστώσεις αυτές επιβεβαιώνουν τα γεγονότα που παρουσιάστηκαν στον OFT βάσει των οποίων τα ανεξάρτητα καταστήματα καταβάλλουν για το μίσθωμα 2 έως 3 ποσοστιαίες μονάδες επιπλέον του κύκλου εργασιών τους σε σχέση με τους δεσμευμένους μισθωτές και ότι στα ανεξάρτητα καταστήματα τα ισοδύναμα μισθώματα ανέρχονταν μεταξύ 14 % και 15 % του κύκλου εργασιών. Αυτό παρείχε στον OFT τη δυνατότητα να βασίσει, στην έκθεσή του, τη μέθοδο υπολογισμού της επιδότησης ενοικίου στη διαφορά μεταξύ του πραγματικού μισθώματος που καταβάλλουν οι δεσμευμένοι μισθωτές και μιας εκτίμησης μεταξύ του 14 % και 15 % του κύκλου εργασιών.

(72) Ως εκ τούτου, για όλους τους προαναφερθέντες λόγους, η Επιτροπή εκτιμά ότι η μέθοδος η οποία βασίζεται στο δείκτη μισθώματος/κύκλος εργασιών είναι η πλέον ενδεδειγμένη για τον υπολογισμό της επιδότησης ενοικίου των δεσμευμένων μισθωτών.

(73) Πολλοί μισθωτές, βασιζόμενοι στο υπόδειγμα SLTC, τόνισαν ότι ο νόμος του 1954 για τις σχέσεις μεταξύ ιδιοκτητών και μισθωτών δεν εφαρμόζεται στη Σκωτία. Υποστήριξαν ότι, για το λόγο αυτό, ο μισθωτής δεν διαθέτει ασφάλεια κατοχής όσον αφορά τη μίσθωσή του, γεγονός το οποίο δημιουργεί ανισορροπία μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών κατά τις σχετικές διαπραγματεύσεις.

(74) Σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους των μισθώσεών τους, οι μισθωτές στη Σκωτία απολαμβάνουν της σχετικής ασφάλειας κατοχής. Στην περίπτωση των μισθώσεων της S& N, αυτό σημαίνει ότι οι μισθωτές έχουν την εν λόγω ασφάλεια μέχρι τη λήξη της μίσθωσης. Στις αναπροσαρμογές του μισθώματος, οι οποίες πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια ισχύος της μίσθωσης, ο μισθωτής απολαμβάνει της ίδιας ασφάλειας κατοχής όπως και ο μισθωτής στην Αγγλία.

(75) Κατά τις διαπραγματεύσεις για τα μισθώματα, όταν συζητείται η ανανέωση της σχετικής σύμβασης, ο μισθωτής δεν διαθέτει ασφάλεια κατοχής: η ανανέωση της μίσθωσης, και επομένως η συνέχιση της κατοχής εκ μέρους του μισθωτή της pub, εξαρτάται από την έκβαση της διαπραγμάτευσης για το μίσθωμα. Οι μισθωτές δεν διαβίβασαν κανένα αποδεικτικό στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι το μέσο επίπεδο των μισθωμάτων στη Σκωτία επηρεάζεται από τη δήθεν ανισότητα διαπραγματευτικής ισχύος μεταξύ των μερών.

(76) Σύμφωνα με παρατήρηση που απέστειλε η Licensed and Gaming Association, η S& N εξαρτά την απόφασή της για απαλλαγή των μισθωτών από την υποχρέωσή τους για δεσμευμένες αγορές, από τη χορήγηση βοηθητικού εξοπλισμού και μηχανών με κερματοδέκτη. Κατ' εφαρμογή των μισθώσεων (με εξαίρεση τις μισθώσεις τύπου Ε και S, για τις οποίες δεν απαιτείται συγκατάθεση), απαιτείται η έγγραφη προηγούμενη συγκατάθεση της S& N πριν ο μισθωτής εγκαταστήσει στο κατάστημά του ή αρχίσει να εκμεταλλεύεται από το κατάστημα οποιοδήποτε μηχάνημα ψυχαγωγίας. Για όσο διάστημα η S& N παραμένει ιδιοκτήτης, βάσει της σκωτικής μίσθωσης, της μίσθωσης του Νοεμβρίου για την E& W και της προσωρινής μίσθωσης, η S& N δεν μπορεί να εξαρτά τη συγκατάθεσή της από τη συμμετοχή της στα κέρδη που προέρχονται από οποιοδήποτε τέτοιο μηχάνημα ψυχαγωγίας. Βάσει των άλλων μισθώσεων, η S& N δύναται να θέσει τον όρο αυτό ή να ζητήσει αναπροσαρμογή του μισθώματος. Σε όσες περιπτώσεις η S& N έχει τη δυνατότητα να θέσει τον όρο αυτό, συνήθως το πράττει.

(77) Το αποτέλεσμα του υπολογισμού αυτού σχετικά με τη διαφορά τιμής και τα αντισταθμιστικά οφέλη εμφανίζεται στον ακόλουθο πίνακα:

Πίνακας 3

Διαφορά τιμής και αντισταθμιστικά οφέλη

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(78) Υφίστανται και άλλα πιθανά αντισταθμιστικά οφέλη τα οποία δεν εμφανίζονται στον πίνακα 3. Δεν κρίθηκε απαραίτητο να περιληφθούν στον πίνακα τα κατωτέρω περιγραφόμενα αντισταθμιστικά οφέλη, δεδομένου ότι η επιδότηση μισθώματος υπεραντισταθμίζει τη διαφορά τιμής.

(79) Η S& N δαπανά σημαντικά ποσά για τη διατήρηση της αξίας του κεφαλαίου και τις επισκευές των εγκαταστάσεων και των εξοπλισμών. Στο μέτρο που η δαπάνη αυτή δεν συνυπολογίζεται στις συμβατικές υποχρεώσεις που προβλέπουν οι μισθώσεις της S& N, η εν λόγω δαπάνη μπορεί να θεωρηθεί ως αντισταθμιστικό όφελος. Μισθωτές και πρώην μισθωτές τόνισαν ότι δεν επωφελήθηκαν από την προαναφερθείσα δαπάνη.

(80) Επιπλέον, η S& N προσφέρει ορισμένα μη ποσοτικοποίησιμα οφέλη. Καταρχάς, η S& N χορηγεί δάνεια σε δεσμευμένους μισθωτές. Παρότι μη επιδοτούμενα, τα δάνεια αυτά αποτελούν όφελος για τους μισθωτές στο βαθμό που οι τελευταίοι δεν δύνανται να έχουν πρόσβαση σε άλλες πηγές χρηματοδότησης. Κατά δεύτερον, η S& N οργανώνει μαθήματα κατάρτισης του προσωπικού. Σε παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν βάσει του υποδείγματος SLTC υποστηρίζεται ότι υφίστανται και άλλοι φορείς παροχής κατάρτισης. Κατά τρίτο λόγο, η S& N χορηγεί τεχνική βοήθεια και συμβουλές σε θέματα μάρκετινγκ μόνο στους μισθωτές της. Η συνδρομή αυτή περιλαμβάνει την παροχή συμβουλών για την αποθήκευση και διάθεση των προϊόντων καθώς και την υποβολή αιτήσεων για χορήγηση άδειας εκμετάλλευσης καταστήματος και τις σχετικές προσφυγές καθώς και τη χορήγηση διαφημιστικού υλικού για τα προϊόντα και περιοδικών εκπτώσεων προώθησης.

(81) Οι μισθωτές επωφελούνται επίσης από την αγοραστική δύναμη του ομίλου S& N όσον αφορά την ασφαλιστική κάλυψη των εγκαταστάσεων. Τέλος, σε ορισμένες περιπτώσεις, η S& N συμφώνησε σχετικά με την εκχώρηση της σύμβασης μίσθωσης.

II. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Α. ΑΡΘΡΟ 81 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1

1. Η σχετική αγορά

Η σχετική αγορά προϊόντος

(82) Η υπό εξέταση αγορά προϊόντος περιλαμβάνει, κατ' αρχάς, όλα τα προϊόντα που ο καταναλωτής θεωρεί ως λογικώς εναλλάξιμα μεταξύ τους λόγω των χαρακτηριστικών, της τιμής ή του σκοπού για τον οποίο προορίζονται(19). Όπως δήλωσε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην απόφαση Δηλιμίτη(20), "η σχετική αγορά προσδιορίζεται, πρώτον, σε συνάρτηση με τη φύση της οικονομικής δραστηριότητας, στην προκειμένη περίπτωση την πώληση μπύρας. Οι πωλήσεις αυτές πραγματοποιούνται τόσο στο λιανικό εμπόριο όσο και εντός των εστιατορίων και ποτοπωλείων. Από την άποψη του καταναλωτή, ο τομέας των ποτοπωλείων(21) και εστιατορίων διαφέρει από τον τομέα του λιανικού εμπορίου, καθόσον οι πωλήσεις στον πρώτο τομέα δεν συνίστανται απλώς σε αγοραπωλησίες προϊόντων, αλλά και σε παροχές υπηρεσιών, η δε κατανάλωση μπύρας στα εστιατόρια και ποτοπωλεία δεν εξαρτάται κυρίως από οικονομικούς παράγοντες. Αυτή η ιδιαιτερότητα πωλήσεων εντός των εστιατορίων επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι ζυθοποιίες έχουν οργανώσει ειδικά δίκτυα διανομής στον τομέα αυτόν, για τα οποία είναι αναγκαίες ειδικές εγκαταστάσεις, και ότι οι τιμές στον τομέα αυτόν είναι κατά γενικό κανόνα υψηλότερες των τιμών πωλήσεως στο λιανικό εμπόριο".

(83) Λόγω του ειδικού συστήματος που ισχύει στο Ηνωμένο Βασίλειο όσον αφορά τη χορήγηση αδειών, πρέπει να διευκρινιστεί ποιά τμήματα των τριών κατηγοριών σημείων πώλησης που διαθέτουν άδεια επιτόπιας κατανάλωσης (αιτιολογική σκέψη 23) συνιστούν τη σχετική αγορά προϊόντος των ποτοπωλείων και εστιατορίων. Προς τούτο, γίνεται αναφορά στην αιτιολογική σκέψη 43 της ανακοίνωσης για τον κανονισμό, όπου αναφέρεται ότι η έννοια των σημείων πώλησης και κατανάλωσης ποτών καλύπτει οποιοδήποτε εξουσιοδοτημένο σημείο πώλησης που χρησιμοποιείται για το σκοπό αυτόν. Περιλαμβάνονται επίσης ιδιωτικές λέσχες. Αυτό είναι εύκολο να κατανοηθεί δεδομένου ότι όλα τα σημεία πώλησης, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που διαθέτουν περιορισμένη άδεια, διαθέτουν το κοινό στοιχείο ότι τα ποτά αγοράζονται για επιτόπια κατανάλωση και ότι εμπεριέχεται ένα σημαντικό στοιχείο παροχής υπηρεσιών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η τιμή της μπύρας στις λέσχες, η οποία το Δεκέμβριο του 1994 ανερχόταν στο 82-83 % περίπου της τιμής που ίσχυε στις pub, είναι χαμηλότερη από αυτήν που χρεώνεται στις pub(22). Ωστόσο, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι οι εν λόγω λέσχες λειτουργούν σε μη κερδοσκοπική βάση. Ωστόσο, λόγω του ενυπάρχοντος στοιχείου παροχής υπηρεσιών, η τιμή στις λέσχες παραμένει υψηλότερη από την τιμή πώλησης της μπύρας στα σουπερμάρκετ. Επιπλέον, το συγκεκριμένο σύστημα διανομής για το σύνολο των καταστημάτων με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένων των λεσχών, είναι το ίδιο: οι ειδικές εγκαταστάσεις παροχής βαρελίσιας μπύρας, ο τιμοκατάλογος των σημάτων μπύρας της ζυθοποιίας και η εφαρμογή των δεσμευτικών δανείων.

(84) Εξ αυτών συνάγεται ότι η αγορά αναφοράς είναι εκείνη της διανομής μπύρας σε καταστήματα πώλησης και κατανάλωσης οινοπνευματωδών (το σύνολο της αγοράς επιτόπιας πώλησης και κατανάλωσης). Όπως αναφέρεται στην απόφαση Δηλιμίτη(23), το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται λόγω της ύπαρξης ορισμένων κοινών σημείων μεταξύ των δύο αυτών δικτύων διανομής· οι λιανικές πωλήσεις παρέχουν σε νέους ανταγωνιστές τη δυνατότητα να καθιστούν γνωστά τα σήματά τους και να εκμεταλλεύονται τη φήμη τους για να διεισδύσουν στην αγορά των εστιατορίων και των ποτοπωλείων.

Η σχετική γεωγραφική αγορά

(85) Οι αντικειμενικές συνθήκες προσφοράς και ζήτησης όσον αφορά την προμήθεια μπύρας στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης διαφέρουν αισθητά στις διάφορες περιοχές της ΕΕ. Όπως ανέφερε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στη αιτιολογική σκέψη 18 της απόφασης Δηλιμίτη, οι περισσότερες συμβάσεις προμήθειας μπύρας εξακολουθούν να συνάπτονται, κατά το πλείστον, σε εθνικό επίπεδο. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, λόγω της ανυπαρξίας χερσαίων συνόρων. Κατά συνέπεια, για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού, στη σύμβαση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η βρετανική αγορά διανομής μπύρας στα εστιατόρια και τα ποτοπωλεία.

(86) Η βρετανική αγορά διαφέρει επίσης από τις αγορές μπύρας των άλλων κρατών μελών λόγω της ύπαρξης των διατάξεων (αιτιολογική σκέψη 16), της υψηλής κατανάλωσης βαρελίσιας μπύρας (παράγραφος 19), της παρουσίας εταιρειών διαχείρισης pub (αιτιολογική σκέψη 22), των κανονισμών παροχής άδειας λειτουργίας pub (αιτιολογική σκέψη 23 και 34) και λόγω της ποικιλίας των ειδών της προσφερόμενης μπύρας (αιτιολογική σκέψη 38).

2. Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων

(87) Η S& N και οι μισθωτές της είναι επιχειρήσεις, κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1.

(88) Οι ατομικές μισθώσεις που συνάπτονται μεταξύ της S& N και των μισθωτών της, βάσει των τυποποιημένων μισθώσεων που προαναφέρθηκαν, είναι συμφωνίες κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1.

3. Αρνητικές επιπτώσεις των κυριότερων περιορισμών επί του ανταγωνισμού

3.1. Περιγραφή και χαρακτήρας των κυριότερων περιορισμών

(89) Χαρακτηριστικό στοιχείο μιας σύμβασης προμήθειας μπύρας όπως οι μισθώσεις είναι ότι αναφέρει εν γένει την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας, η οποία συνοδεύεται, κατά κανόνα, από απαγόρευση πωλήσεως ανταγωνιστικών προϊόντων εντός του μισθίου(24). Οι εν λόγω ρήτρες διατυπώνονται στη μίσθωση ως ακολούθως (αιτιολογική σκέψη 38-39):

- Ο μισθωτής υποχρεούνται να αγοράζει από τη S& N ή τον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπό της και από κανένα άλλο άτομο ή εταιρεία τις μπύρες που ορίζονται στη σύμβαση (με εξαίρεση της ρήτρα για την μπύρα άλλου ζυθοποιού) για πώληση στο κατάστημά του· στην πράξη ο ζυθοποιός διατηρεί το δικαίωμα να προσθέσει, να αντικαταστήσει ή να διαγράψει τα σήματα ορισμένου είδους μπύρας από τον τιμοκατάλογο της εταιρείας (υποχρέωση αποκλειστική προμήθειας).

- Ο μισθωτής δεν πωλεί ούτε εκθέτει για πώληση στο κατάστημά του ούτε εισάγει στο κατάστημα με το σκοπό την πώληση α) μπύρες ίδιου τύπου με εκείνες που καθορίζονται στη σύμβαση, τις οποίες δεν προμηθεύεται από τη S& N ή αντιπροσώπους της· ή β) οποιαδήποτε άλλη μπύρα εκτός αν i) είναι συσκευασμένη σε φιάλες, κουτιά ή άλλα μικρά δοχεία ή ii) είναι σε μορφή βαρελίσιας μπύρας και η πώληση της μπύρας αυτής αποτελεί συνηθισμένο φαινόμενο ή καθίσταται αναγκαία προκειμένου να ικανοποιήσει επαρκή ζήτηση κατά την άποψη του μισθωτή (απαγόρευση ανταγωνισμού).

(90) Πρέπει να σημειωθεί ότι, εκτός από τη ρητή απαγόρευση ανταγωνισμού όσον αφορά συγκεκριμένα είδη μπύρας, η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας είναι διατυπωμένη με τρόπο που υπονοεί την απαγόρευση ανταγωνισμού με αναφορά στη γενική έκφραση "τις συγκεκριμένες μπύρες".

(91) Λόγω της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας, οι μισθωτές δεν δικαιούνται να αποδεχθούν προσφορές προϊόντων που υπόκεινται σε συμβάσεις άλλων προμηθευτών. Εξάλλου απαγορεύεται ο ανταγωνισμός στην αγορά των μισθωτών μεταξύ του ζυθοποιού και άλλων χονδρεμπόρων μπύρας που προσφέρουν τα ίδια εμπορικά σήματα (απαγόρευση ανταγωνισμού στο πλαίσιο του ίδιου εμπορικού σήματος).

(92) Η ρητή και σιωπηρή απαγόρευση ανταγωνισμού για συγκεκριμένα είδη μπύρας, δηλαδή η απαγόρευση που επιβάλλεται στους μισθωτές να αγοράζουν άλλα σήματα συγκεκριμένου τύπου από άλλους παραγωγούς μπύρας περιορίζει τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο του ίδιου εμπορικού σήματος. Οι διατάξεις της σύμβασης που αφορούν την αγορά σημάτων μπύρας που δεν ορίζονται στη σύμβαση επιβάλλουν ορισμένα διοικητικά εμπόδια στους μισθωτές, αλλά στην πραγματικότητα, δεν περιορίζουν τη δυνατότητά τους να προσφέρουν μπύρες αυτού του τύπου στο κατάστημά τους. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω ρήτρες δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό.

3.2. Περιοριστικό αποτέλεσμα

(93) Άπαξ και προσδιορισθεί ο χαρακτήρας του περιορισμού του ανταγωνισμού που επιφέρει το δίκτυο μισθώσεων των ζυθοποιών, πρέπει να καταδειχθούν τα περιοριστικά αποτελέσματα τα οποία δημιουργούνται μεταξύ λιανεμπόρων και προμηθευτών στη σχετική αγορά(25).

(94) Στην υπόθεση Brasserie De Haecht κατά Wilkin(26), το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έκρινε ότι, για να εκτιμηθούν τα αποτελέσματα μιας σύμβασης προμήθειας μπύρας πρέπει να ληφθεί υπόψη το οικονομικό και το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσεται και εντός του οποίου μπορεί να συμβάλει, μαζί με άλλες συμφωνίες, στην πρόκληση σωρευτικού αποτελέσματος επί της λειτουργίας του ανταγωνισμού. Από την ίδια αυτή απόφαση προκύπτει επίσης ότι το σωρευτικό αποτέλεσμα των πλειόνων παρομοίων συμβάσεων αποτελεί ένα από τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να κριθεί αν το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο μπορεί να επηρεαστεί από ενδεχόμενη αλλοίωση της λειτουργίας του ανταγωνισμού(27).

3.2.1. Σωρευτικό αποτέλεσμα από τη λειτουργία διαφόρων παρομοίων δικτύων

(95) Σκοπός της εκτίμησης αυτής είναι να υπολογισθεί ο βαθμός περιορισμού της βρετανικής αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης, καθώς και τα εμπόδια που συναντούν άλλοι παραγωγοί μπύρας, ημεδαποί ή αλλοδαποί, προκειμένου να αποκτήσουν ανεξάρτητη πρόσβαση στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης, όπως προκύπτει από το σωρευτικό αποτέλεσμα όλων των δικτύων ζυθοποιίας. Εν ολίγοις, η εκτίμηση σχετίζεται με τη δυνατότητα που έχουν οι άλλοι ζυθοποιοί να φθάσουν στον τελικό καταναλωτή με ανταγωνιστικούς όρους(28), οι οποίοι ορίζονται κατά τρόπο ανεξάρτητο από τον εκάστοτε ζυθοποιό.

(96) Επιπλέον, δεδομένου ότι η S& N κοινοποίησε τις μισθώσεις προκειμένου να λάβει παρέκκλιση με ισχύ από την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών, η εν λόγω εκτίμηση πρέπει να ξεκινήσει από το 1985, έτος εισαγωγής των μισθώσεων.

(97) Το περιοριστικό αποτέλεσμα που προκύπτει από τα δίκτυα συμβάσεων των ζυθοποιών λαμβάνει διάφορες μορφές. Πρώτον, παρατηρείται μία κάθετη ενοποίηση των βρετανών ζυθοποιών, η οποία ξενικά από το επίπεδο λιανικής πώλησης. Η κάθετη αυτή ενοποίηση λαμβάνει τη μορφή καταστημάτων τα οποία διαχειρίζονται υπάλληλοι του ζυθοποιού και καταστημάτων που δεσμεύονται με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας. Δεύτερον, το δίκτυο περιλαμβάνει επίσης κάθετες συμφωνίες σε δύο επίπεδα. Αφενός, απευθείας με τα σημεία λιανικής πώλησης μέσω δεσμευτικών δανείων, ή, σε επίπεδο χονδρικής πώλησης, μέσω δεσμευτικών συμβάσεων προμήθειας, δηλαδή συμφωνιών που περιλαμβάνουν υποχρεώσεις αποκλειστικής προμήθειας, υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, υποχρεώσεις αποθεματοποίησης κ.ο.κ. που συνάπτονται με παραδοσιακούς χονδρεμπόρους, εταιρείες που εκμεταλλεύονται ποτοπωλεία (pub) και δεν είναι παραγωγοί μπύρας ή άλλους ζυθοποιούς στο πλαίσιο της δράσης τους ως χονδρεμπόρων.

(98) Όπως παρατηρείται στον πίνακα 2 (παράγραφος 24), οι πωλήσεις των καταστημάτων που είναι συνδεδεμένα με τους ζυθοποιούς ή εκείνων τα οποία διαχειρίζονται άμεσα οι εταιρείες αντιπροσώπευαν το 1985 περίπου το 55 % των πωλήσεων στον τομέα της επιτόπιας κατανάλωσης. Κατά το ίδιο έτος, τα δεσμευτικά δάνεια περιόριζαν ένα επιπλέον ποσοστό 22 % της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης. Λαμβάνοντας υπόψη ότι, πριν από την καθιέρωση των διατάξεων, είχαν επέλθει περιορισμένες αλλαγές στην κατάσταση του τομέα επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα στοιχεία του 1990 θεωρούνται αντιπροσωπευτικά τουλάχιστον για το διάστημα 1985-1989. Το 1990, οι διατάξεις δεν είχαν ακόμη πλήρη εφαρμογή και έτσι, παρότι η κατάσταση είχε αρχίσει να μεταβάλλεται σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, μπορεί να εκτιμηθεί ότι περίπου το 70 % της κατανάλωσης μπύρας στο βρετανικό τομέα επιτόπιας κατανάλωσης εξακολουθούσε να λαμβάνει χώρα σε δεσμευμένα σημεία πώλησης.

(99) Όσον αφορά το 1997, τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία του είδους αυτού, τα δεσμευμένα σημεία πώλησης και εκείνα των οποίων η διαχείριση γίνεται άμεσα από τη ζυθοποιία ανέρχονται στο 27,2 % του συνολικού όγκου, ενώ τα καταστήματα που εξαρτώνται λόγω δεσμευτικών δανείων αναλογούν στο 18,1 %. Ένα μη προσδιορίσιμο μέρος του όγκου των καταστημάτων που συνδέονται με το ζυθοποιό λόγω της λήψης δεσμευτικών δανείων δεν είναι γνωστό λόγω της νομικής υποχρέωσης του λιανοπωλητή να αγοράζει τον όγκο της προμήθειας από τον δεσμεύοντα ζυθοποιό (βλέπε παράγραφο 26)(29), αλλά το πιθανότερο είναι ότι η νομική αυτή δέσμευση καλύπτει τουλάχιστον το 10 % του συνολικού όγκου του τομέα επιτόπιας κατανάλωσης. Ως εκ τούτου, προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι βρετανοί ζυθοποιοί δεσμεύουν άμεσα κατ' ανώτατο όριο ένα ποσοστό 45,3 % (το ελάχιστο εκτιμώμενο όριο ανέρχεται σε 37 %). Λόγω του υψηλού αυτού προσοστού, οι άλλοι ζυθοποιοί δεν έχουν την δυνατότητα ανεξάρτητης απευθείας πρόσβασης στην αγορά λιανικής πώλησης.

(100) Έχει υποστηριχθεί ότι δεν πρέπει πλέον να θεωρείται ότι οι δεσμεύσεις του είδους αυτού παρεμποδίζουν την πρόσβαση, δεδομένου ότι οι διατάξεις έδωσαν τη δυνατότητα τερματισμού ενός δεσμευτικού δανείου με τρίμηνη προειδοποίηση.

(101) Η Επιτροπή αποδέχεται το γεγονός ότι δεν αποκλείεται πάντοτε η ανεξάρτητη πρόσβαση σε σημεία πώλησης που συνδέονται με δεσμευτικά δάνεια, δεδομένου ότι ένας μη προσδιορισμένος αριθμός των εν λόγω δεσμευτικών συμφωνιών δεν έχει αποκλειστικό χαρακτήρα(30). Ωστόσο, όσον αφορά τις συμφωνίες δεσμευτικών δανείων, περιορίζεται η δυνατότητα των άλλων ζυθοποιών να έχουν άμεση πρόσβαση στον τελικό καταναλωτή με ανταγωνιστικούς όρους που καθορίζονται ανεξάρτητα.

(102) Η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι οι διατάξεις διευκολύνουν τον τερματισμό ενός δεσμευτικού δανείου. Ωστόσο, η μέση τετραετής διάρκεια φανερώνει ότι η συμβατική σχέση δεν έχει προσωρινό χαρακτήρα. Επιπλέον, ο ζυθοποιός που επιθυμεί να έχει ανεξάρτητη πρόσβαση σε ένα κατάστημα που συνδέεται με σύμβαση δεσμευτικού δανείου πρέπει να προσφέρει στον επιχειρηματία της συγκεκριμένης pub τα οικονομικά μέσα για να εξοφλήσει το πρώτο δάνειο (το πιθανότερο μέσω ενός νέου δεσμευτικού δανείου). Κατά συνέπεια, ο ανταγωνισμός μεταξύ των ζυθοποιών αυτών δεν περιορίζεται στην ποιότητα ούτε στην (άμεση) τιμή της μπύρας, αλλά προϋποθέτει ότι και ο άλλος ζυθοποιός θα προσφέρει δεσμευτικά δάνεια. Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι μία τέτοια ανεξάρτητη πρόσβαση σε ένα δεσμευμένο κατάστημα έχει σημασία μόνο για ένα ζυθοποιό που προσφέρει όλα ή τα περισσότερα είδη μπύρας που προσφέρονται κατά κανόνα στο κοινό, διότι διαφορετικά το συνολικό κόστος χρηματοδότησης του δανείου θα πρέπει να αντισταθμιστεί με την πώληση ενός σήματος (ή ενός περιορισμένου αριθμού σημάτων).

(103) Δεν αμφισβητείται το γεγονός ότι τα δεσμευμένα καταστήματα ενδέχεται να προσφέρουν ακόμη έμμεση πρόσβαση σε άλλους ζυθοποιούς στο βαθμό που ο ζυθοποιός ή ο χονδρέμπορος που επιβάλλει τη δέσμευση (μέσω δέσμευσης κυριότητας ή δανειακής δέσμευσης) είναι διατεθειμένος να προμηθεύει τα δεσμευμένα σημεία πώλησης με μπύρα άλλων ζυθοποιών. Ωστόσο, η εκτίμηση του αποτελέσματος περιορισμού πρέπει να εστιαστεί στις δυνατότητες ανεξάρτητης πρόσβασης άλλων ζυθοποιών, η οποία σαφώς δεν προκύπτει από την οριζόντια συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστών. Μία τέτοια συνεργασία δύναται να περιορίσει το επίπεδο του ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων ζυθοποιών στο πλαίσιο του ίδιου σήματος, ενώ είναι σαφές ότι ο ζυθοποιός ο οποίος επιβάλλει τη δέσμευση θα αποδεχθεί την πώληση της μπύρας άλλου ζυθοποιού στα σημεία πώλησης που ελέγχει, μόνο αν αυτό αποβαίνει προς όφελός του.

(104) Πέραν των άμεσων δεσμεύσεων (διαχειριζόμενα και εκμισθωμένα καταστήματα και δεσμευτικά δάνεια) που συνάπτουν οι ζυθοποιοί του Ηνωμένου Βασιλείου με τα σημεία λιανικής πώλησης, πρέπει να σημειωθεί ότι ποσοστό 19,7 % (1997) διανέμεται μέσω των καταστημάτων που ανήκουν ή διευθύνονται απευθείας από εταιρείες διαχείρισης ποτοπωλείων (pub που δεν παράγουν μπύρα. Εκτιμάται ότι ο όγκος που αντιστοιχεί στις συμφωνίες προμήθειας με "δέσμευση" μεταξύ αλυσίδων pub και ζυθοποιών ανέρχεται σε 13 %. Το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει το συνολικό όγκο της Inntrepreneur Pub Company Limited, της Spring Estates Limited και της Allied Domecq Retailing. Όλες αυτές οι επιχειρήσεις υποχρεώθηκαν το 1996 να αγοράσουν(31) από ένα μόνον εθνικό ζυθοποιό σχεδόν όλη την ποσότητα μπύρας που καταναλώθηκε στα καταστήματά τους. Επίσης περιλαμβάνονται οι εκτιμήσεις των προμηθειών των τεσσάρων εθνικών ζυθοποιών, οι οποίες υπόκεινται σε συμβατικούς περιορισμούς, προς αλυσίδες pub.

(105) Ως εκ τούτου, συνάγεται ότι η προμήθεια ενός μέγιστου ποσοστού 58 % περίπου (ελάχιστη εκτίμηση 50 %) του όγκου μπύρας που αντιστοιχεί στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου, κατά το 1997, εξακολουθούσε να πραγματοποιείται μέσω δεσμευτικών περιορισμών των ζυθοποιών. Κατά συνέπεια, από το 1985, οι δεσμευτικές συμφωνίες των βρετανών ζυθοποιών επηρέασαν αισθητά τις δυνατότητες ανεξάρτητης πρόσβασης στην αγορά μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου.

3.2.2. Άλλοι παράγοντες

(106) Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι, όπως για τελευταία φορά επιβεβαιώνεται στην προαναφερθείσα απόφαση Δηλιμίτη, το αποτέλεσμα του δικτύου των συμφωνιών αποκλειστικής αγοράς αποτελεί έναν μόνον από τους παράγοντες, που μεταξύ άλλων διαμορφώνουν το οικονομικό και νομικό να λαμβάνονται υπόψη είναι, κατ' αρχήν, αυτοί που αφορούν τις ευκαιρίες πρόσβασης και, κατά δεύτερο λόγο, οι όροι υπό τους οποίους δρουν οι ανταγωνιστικές δυνάμεις στη σχετική αγορά.

3.2.2.1. Ευκαιρίες πρόσβασης

(107) Η σκέψη 21 της απόφασης Δηλιμίτη αναφέρεται στις πραγματικές και συγκεκριμένες δυνατότητες ενός νέου ανταγωνιστή να ενταχθεί στο δίκτυο των συμβάσεων αγοράζοντας μία ζυθοποιία που έχει ήδη αναπτύξει δράση στη σχετική αγορά μαζί με όλη την αλυσίδα των σημείων πωλήσεων της ζυθοποιίας αυτής ή να παρακάμψει το δίκτυο αυτό συμβάσεων ανοίγοντας νέα καταστήματα. Προς τούτο πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ρυθμίσεις και οι συμβάσεις που διέπουν τις αγοραπωλησίες εταιρειών και τη δημιουργία σημείων πωλήσεως, καθώς και ο κατώτατος αριθμός σημείων πωλήσεως που είναι αναγκαίος για την επικερδή εκμετάλλευση ενός συστήματος διανομής. Η ύπαρξη εμπόρων χονδρικής πωλήσεως μπύρας, οι οποίοι δεν δεσμεύονται έναντι παραγωγών που δρουν στην αγορά, αποτελεί επίσης παράγοντα που θα μπορούσε να διευκολύνει τους νέους παραγωγούς να διεισδύσουν στην αγορά αυτή, αφού θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για τη διανομή της μπύρας τους τα δίκτυα πωλήσεως των ανωτέρω εμπόρων.

(108) Η δημιουργία σημαντικού αριθμού νέων καταστημάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα δεν είναι εύκολη λόγω των νόμων που διέπουν τη χορήγηση αδείας (βλέπε αιτιολογική σκέψη 34). Επιπλέον, μολονότι ο τομέας των pub στο Ηνωμένο Βασίλειο παρουσιάζει κινητικότητα και μεγάλος αριθμός pub πωλήθηκε με ατομικές συμφωνίες, πρέπει να σημειωθεί ότι η επένδυση που πρέπει να πραγματοποιήσει ένας νέος ανταγωνιστής για να αποκτήσει δίκτυο σημείων πωλήσεων ή για να ανοίξει νέα καταστήματα είναι σημαντική(32), και συνεπάγεται στην πράξη ότι ο ζυθοποιός θα πρέπει να καταστεί και έμπορος λιανικής πώλησης στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό συνεπάγεται επιπλέον πρόσθετους οριζόντιους δεσμούς με άλλους ζυθοποιούς του Ηνωμένου Βασιλείου για την προμήθεια όλων των διαφορετικών τύπων μπύρας που ένα κατάστημα λιανικής πώλησης πρέπει να διαθέτει, δεδομένου ότι οι νέοι ανταγωνιστές (και ειδικά οι αλλοδαποί ανταγωνιστές) τείνουν να προσφέρουν μεμονωμένα μάλλον σήματα παρά το πλήρες φάσμα των τύπων μπύρας που είναι διαδεδομένες στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(109) Οι άμεσες εξαγορές ζυθοποίων του Ηνωμένου Βασιλείου (και των εξαρτώμενων καταστημάτων τους) από αλλοδαπούς ζυθοποιούς συνέβη ορισμένες φορές κατά τα πρόσφατα έτη, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις ο αλλοδαπός ζυθοποιός εκχώρησε στη συνέχεια το δικαίωμα κυριότητάς του (η ολλανδική ζυθοποιία Grolsch στο Ruddles, και η αυστραλιανή ζυθοποιία Foster στο Courage).

(110) Επιπλέον, ο σχετικά μικρός ρόλος των παραδοσιακών εμπόρων χονδρικής πώλησης στη διανομή μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο (παράγραφος 21) δημιουργεί δυσκολίες στον αλλοδαπό ζυθοποιό, ή στο νέο ζυθοποιό, που θα προσπαθούσε να εισέλθει στην αγορά ανεξάρτητα.

(111) Για το λόγο αυτό, στις περισσότερες περιπτώσεις οι ξένες ζυθοποιίες χορηγούν σε μεγάλο ζυθοποιό του Ηνωμένου Βασιλείου την άδεια παρασκευής και διανομής των προϊόντων τους στο Ηνωμένο Βασίλειο, αποκτώντας κατ' αυτό τον τρόπο πρόσβαση στα καταστήματα και το δίκτυο διανομής τους στις ανεξάρτητες επιχειρήσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο ζυθοποιός του Ηνωμένου Βασιλείου έχει ισχυρή επιρροή στην προβολή και τη διαφήμιση του σήματος του αλλοδαπού ζυθοποιού.

(112) Η Επιτροπή δέχεται ότι ο αυξανόμενος όγκος των λιανικών πωλήσεων στα σημεία πώλησης που εκμεταλλεύονται εταιρείες οι οποίες δεν αποτελούν ταυτόχρονα και ζυθοποιίες προσφέρει, τουλάχιστον θεωρητικά, μεγαλύτερες δυνατότητες σε άλλους ζυθοποιούς να αποκτήσουν πρόσβαση στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης μπύρας του Ηνωμένου Βασιλείου. Όντως, είναι ευκολότερα για ένα νεοεισερχόμενο στην αγορά να συνάψει συμφωνία με εταιρεία pub, ακόμη και αν ο νεοεισερχόμενος διαθέτει ένα μόνο σήμα, και κατ' αυτόν τον τρόπο να αποκτήσει πρόσβαση σε όλο το εν λόγω δίκτυο pub, παρά να συνάψει συμφωνίες με μεμονωμένα καταστήματα πώλησης. Ωστόσο, για τους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 99, ο ακριβής βαθμός ανοίγματος της συγκεκριμένης αγοράς δεν είναι δυνατό να εκτιμηθεί. Επιπλέον, ένας ζυθοποιός που επιθυμεί να προμηθεύει μία εταιρεία που δεν διαθέτει το δικό της δίκτυο διανομής, θα πρέπει να οργανώσει τη διανομή (βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 23 και 32).

3.2.2.2. Ανταγωνιστικές δυνάμεις στην αγορά(33)

(113) Ο τομέας της ζυθοποιίας στο Ηνωμένο Βασίλειο διέρχεται μία φάση συγκέντρωσης (βλέπε αιτιολογική σκέψη 20). Η συνολική ζήτηση μπύρας καθώς και η αγορά επιτόπιας κατανάλωσης είναι πιθανόν ότι θα συνεχίσουν να συρρικνώνονται ή, στην καλύτερη περίπτωση, θα παραμείνει στατική (αιτιολογική σκέψη 17). Επιπλέον, οι αυξανόμενες διαφημιστικές δαπάνες που απαιτούνται για τη στήριξη ενός σήματος (εφάπαξ έξοδο), αποτελεί πρόσθετο κίνητρο για τους αλλοδαπούς ζυθοποιούς να εισέλθουν στην αγορά μέσω συμφωνιών χορήγησης αδείας. Τέλος, οι δυνατότητες χρησιμοποίησης ενός γνωστού ονόματος στην αγορά κατανάλωσης μπύρας εκτός καταστήματος για την απόκτηση ανεξάρτητης πρόσβασης στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης είναι περισσότερο περιορισμένες στο Ηνωμένο Βασίλειο από ότι στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεδομένου ότι η κατανάλωση μπύρας εκτός καταστήματος αντιπροσωπεύει μόνο το 30 % των συνολικών πωλήσεων μπύρας (παράγραφος 17).

3.3. Συμπέρασμα όσον αφορά τα πρώτο κριτήριο Δηλιμίτη

(114) Κατά συνέπεια, μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι από την εξέταση όλων των δεσμευτικών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένων, αλλά όχι μόνον, των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας μπύρας, και των άλλων παραγόντων που σχετίζονται με το οικονομικό και νομικό πλαίσιο της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο προκύπτει ότι οι δεσμευτικές συμφωνίες των ζυθοποιών είχαν το 1985 και συνεχίζουν να έχουν, βάσει των πλέον πρόσφατων διαθέσιμων πληροφοριών, το σωρευτικό αποτέλεσμα να παρεμποδίζουν την είσοδο νέων εγχώριων και αλλοδαπών ανταγωνιστών στην εν λόγω αγορά.

3.4. Σημαντική συμβολή

(115) Στη συνέχεια πρέπει να εκτιμηθεί, όπως το Δικαστήριο διευκρίνισε στη αιτιολογική σκέψη 24 της απόφασης Δηλιμίτη, κατά πόσον οι συμβάσεις της συγκεκριμένης ζυθοποιίας συμβάλλουν στην παραγωγή του σωρευτικού αποτελέσματος του συνόλου των παρεμφερών συμβάσεων που έχουν συναφθεί στην αγορά αυτή. Η ευθύνη για τη στεγανοποίηση αυτή της αγοράς βαρύνει, σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες περί ανταγωνισμού, τις ζυθοποιίες που συμβάλλουν σημαντικά στο αποτέλεσμα αυτό. Κατά συνέπεια, δεν ισχύει η απαγόρευση του άρθρου 81 παράγραφος 1, για τις συμβάσεις προμήθειας μπύρας που συνάπτουν οι ζυθοποιίες των οποίων η συμβολή στο σωρευτικό αποτέλεσμα αυτό είναι ασήμαντη. Για το λόγο αυτό, κατά την εκτίμηση της συμβολής της συγκεκριμένης ζυθοποίας, στην προκειμένη περίπτωση της S& N, πρέπει να εκτιμηθεί το συνολικό δεσμευμένο δίκτυο, συμπεριλαμβανόμενης, αλλά όχι μόνο, της υποχρέωσης αποκλειστικής αγοράς και της εγγενούς υποχρέωσης μη ανταγωνισμού στις μισθώσεις. Δηλαδή, είναι το δίκτυο το οποίο, σύμφωνα με την απόφαση Δηλιμίτη, πρέπει να συντελεί σημαντικά στη στεγανοποίηση την οποία προξενεί το σύνολο των συμβάσεων αυτών εντός του οικονομικού και νομικού πλαισίου τους(34).

(116) Κατά την εκτίμηση αυτή, θα εξετασθεί το αποτέλεσμα του συνολικού δικτύου της S& N η διαπίστωση περιοριστικού αποτελέσματος του δικτύου θα ισχύει εξίσου και για τα συστατικά στοιχεία του(35).

3.4.1. Η ανακοίνωση de-minimis όσον αφορά τη μπύρα(36)

(117) Η S& N είναι σαφές ότι δεν αποτελεί μικρό ζυθοποιό, όπως ορίζεται στην ανακοίνωση, δεδομένου ότι παράγει άνω των 200000 hl., το μερίδιο αγοράς της είναι άνω του 1 % της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου και μια από τις τυποποιημένες μισθώσεις υπερβαίνει, σε ορισμένες περιπτώσεις, το ανώτατο όριο των 15 ετών που αναφέρεται στην ανακοίνωση.

3.4.2. Ατομική εκτίμηση

(118) Το Δικαστήριο έκρινε στην απόφαση Δηλιμίτη(37) ότι ο βαθμός στον οποίο συντελεί η ατομική σύμβαση στη στεγανοποίηση της αγοράς εξαρτάται από τη θέση των συμβαλλομένων εντός της σχετικής αγοράς και τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης. Στις σκέψεις 25 και 26 της απόφασης, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η θέση αυτή δεν εξαρτάται μόνο από το μερίδιο της αγοράς που ελέγχουν η ζυθοποιία και ο όμιλος εταιρειών στον οποίο ενδεχομένως ανήκει, αλλά και από τον αριθμό των σημείων πωλήσεως που εξαρτώνται από τη ζυθοποιία αυτή ή από τον ανωτέρω όμιλο σε σχέση με τον συνολικό αριθμό των καταστημάτων για την πώληση και κατανάλωση ποτών που υφίστανται εντός της σχετικής αγοράς. Όσον αφορά τη διάρκεια, το Δικαστήριο ανέφερε ότι εάν η διάρκεια αυτή είναι προφανώς υπερβολική σε σχέση με τη μέση διάρκεια των συμβάσεων προμήθειας μπύρας που συνάπτονται γενικά εντός της σχετικής αγοράς, τότε για την ατομική σύμβαση ισχύει η απαγόρευση του άρθρου 85 παράγραφος 1. Μια ζυθοποιία δηλαδή, που ελέγχει σχετικά μικρό μέρος της αγοράς και δεσμεύει τα σημεία πωλήσεών της επί πολλά έτη, μπορεί να συμβάλλει στη στεγανοποίηση της αγοράς στον ίδιο βαθμό με μία ζυθοποιία της οποίας η θέση στην αγορά είναι σχετικά ισχυρή, αλλά αποδεσμεύει κατά τακτά και σύντομα χρονικά διαστήματα τα σημεία πωλήσεώς της.

(119) Στις υποθέσεις γερμανικού παγωτού, το Πρωτοδικείο, εκτιμώντας τη σημασία της συμβολής των συγκεκριμένων εταιρειών, αναφέρεται στην ισχυρή θέση της [ενδιαφερόμενης εταιρείας] στην σχετική αγορά και ιδίως του μεριδίου της αγοράς που κατέχει αυτή(38). Συνεπώς, το Πρωτοδικείο βασίστηκε κατά κύριο λόγο στην ευρύτερη έννοια του συνολικού μεριδίου αγοράς.

(120) Για το λόγο αυτό, κατά την εκτίμηση της συμβολής της ζυθοποιίας πρέπει να ληφθεί υπόψη η θέση της στη σχετική αγορά, και ιδίως η συμβολή της στη στεγανοποίηση μέσω της σύναψης δεσμευτικών συμφωνιών και, δεύτερον, η διάρκεια των περιοριστικών συμφωνιών της, και ιδίως των τυποποιημένων συμφωνιών.

(121) Κατά την εκτίμηση της συμβολής του ζυθοποιού λαμβάνονται υπόψη τα καταστήματα που διαχειρίζονται υπάλληλοι του ζυθοποιού, μολονότι το εν λόγω τμήμα δεν εμπίπτει στο άρθρο 81 παράγραφος 1, διότι δεν αφορά συμφωνία μεταξύ ανεξάρτητων επιχειρήσεων. Κατά την εξέταση των κοινοποιηθεισών συμφωνιών (ως μέρος του δικτύου του ζυθοποιού), είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ληφθεί υπόψη η στεγανοποίηση της αγοράς ως αποτέλεσμα των καταστημάτων που διαχειρίζονται υπάλληλοι του εγχώριου ζυθοποιού, δεδομένου ότι ο συνολικός αριθμός των δεσμεύσεων κυριότητας περιορίζεται από τις διατάξεις. Ωστόσο, στο πλαίσιο αυτό ο ζυθοποιός είναι ελεύθερος να επιλέξει εάν το κατάστημα θα λειτουργήσει με συμφωνία μίσθωσης ή με ανάθεση της διαχείρισής του σε δικό του υπάλληλο. Κατά συνέπεια, ο ζυθοποιός έχει τη δυνατότητα να προσφέρει οποιαδήποτε στιγμή μία συμφωνία μίσθωσης για κατάστημα το οποίο διαχειρίζεται υπάλληλός του, και, μετά το τέλος της μίσθωσης να μετατρέψει το μισθωμένο κατάστημα σε κατάστημα διαχειριζόμενο από υπάλληλό του.

(122) Τα άλλα τμήματα του δεσμευμένου δικτύου της S& N είναι οι δανειακές δεσμεύσεις της S& N και οι ποσότητες μπύρας τις οποίες οι εταίροι χονδρικής πώλησης υποχρεούνται να αγοράσουν (αποκλειστικότητα, ελάχιστη αγορά, υποχρεωτικό απόθεμα, μη ανταγωνισμός κ.ο.κ.). Όπως αναφέρθηκε στην παράγραφο 13, η Επιτροπή διαθέτει ελάχιστα στοιχεία για το εν λόγω κανάλι. Επιπλέον, κατά την εκτίμηση του ρόλου οποιουδήποτε ζυθοποιού στην αγορά, μπορεί να ληφθεί επίσης υπόψη το συνολικό μερίδιο αγοράς του στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο και το μερίδιό του όσον αφορά την σχετική αγορά παραγωγής μπύρας του Ηνωμένου Βασιλείου.

(123) Οι 892 pub (εκ των οποίων 421 λειτουργούν με μισθώσεις) που ανήκαν στη S& N το 1990/91 και οι 2600 (432 μισθωμένες) που ανήκαν στην ίδια εταιρεία το 1997/98 αντιπροσωπεύουν το 0,57 % και 1,9 % αντίστοιχα του συνολικού αριθμού των καταστημάτων με άδεια πώλησης και επιτόπιας κατανάλωσης οινοπνευματωδών. Επιπλέον, οι εν λόγω pub αντιπροσωπεύουν, όπως αναφέρεται στον πίνακα 1 (παράγραφος 9), το 2,8 % και 4,12 % αντίστοιχα του όγκου των πωλήσεων για επιτόπια κατανάλωση το 1990/91 και το 1997/98 αντίστοιχα (το τμήμα με δέσμευση κυριότητας αντιπροσωπεύει το 1,32 % και το 0,89 % αντίστοιχα). Οι δεσμευμένες πωλήσεις της S& N για τις οποίες η Επιτροπή διαθέτει στοιχεία, συγκεκριμένα οι προαναφερθείσες και οι πωλήσεις με δανειακές δεσμεύσεις, αντιπροσωπεύουν το 6,16 %(39) και 9,44 % αντίστοιχα της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Συνεπώς, το δεσμευμένο τμήμα (κυριότητα, δάνεια και διαχείριση) αντιπροσωπεύει το ένα τέταρτο περίπου των συνολικών πωλήσεων της S& N στο μερίδιο αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης που ανέρχεται σε ποσοστό 28 % περίπου. Στα εν λόγω, ήδη σημαντικά δεσμευμένα μερίδια αγοράς θα πρέπει να προστεθούν οι δεσμεύσεις των εταίρων χονδρικής πώλησης που περιγράφονται στην αιτιολογική σκέψη 122.

(124) Όσον αφορά τη διάρκεια των τμημάτων του δεσμευμένου δικτύου της S& N, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι όλα τα καταστήματα που ανήκουν στη S& N είναι, κατά βάση, κλειδωμένα στην εταιρεία. Αυτό δεν ισχύει μόνο για την περίπτωση των καταστημάτων που διαχειρίζονται υπάλληλοι της ζυθοποιίας, αλλά και των μισθωμένων καταστημάτων τα οποία μετά το τέλος μιας (βραχυπρόθεσμης ή μακροπρόθεσμης) μίσθωσης, ενοικιάζονται εκ νέου σε άλλη επιχείρηση βάσει δεσμευτικής μίσθωσης. Οι δανειακές δεσμεύσεις της S& N διαρκούν κατά μέσο όρο 2,5 έως 3,5 χρόνια.

(125) Για το λόγο αυτό, πρέπει να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι οι δεσμευμένες πωλήσεις της S& N, στις οποίες περιλαμβάνονται οι κοινοποιηθείσες συμφωνίες, συμβάλλουν σημαντικά στον αποκλεισμό της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Συνεπώς, η υποχρέωση αποκλειστικής αγοράς καθώς και η υποχρέωση μη ανταγωνισμού στις μισθώσεις έχουν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

4. Άλλοι περιορισμοί του ανταγωνισμού

4.1. Περιγραφή

(126) Οι μισθώσεις περιέχουν ορισμένες ρήτρες οι οποίες, όπως ισχυρίστηκαν ορισμένοι από τους απαντήσαντες στην ανακοίνωση, έχουν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού. Οι ρήτρες αυτές είναι οι ακόλουθες:

- Δημιουργία και διατήρηση του εσωτερικού του καταστήματος καθώς και του εξοπλισμού και των εγκαταστάσεων σε καλή κατάσταση.

- Χρησιμοποίηση του χώρου μόνο ως καταστήματος με πλήρη άδεια.

- Περιορισμοί εκχώρησης.

- Πώληση του εξοπλισμού, των εγκαταστάσεων, της επίπλωσης και των αποθεμάτων στη S& N ή στο νέο μισθωτή μετά τη λήξη της μίσθωσης.

- Απαγόρευση τοποθέτησης μηχανημάτων ψυχαγωγίας χωρίς τη συγκατάθεση της S& N.

- Ρήτρες περί διαφήμισης σε ορισμένες συμβάσεις μίσθωσης (στη συνέχεια, οι "ρήτρες διαφήμισης"): υποχρέωση τοποθέτησης των διαφημίσεων της S& N σε εμφανές σημείο (ρήτρα στις μισθώσεις E& W του 1993, και στις σκωτικές μισθώσεις)· άδεια διαφήμισης προϊόντων άλλων επιχειρήσεων μόνον σε αναλογία με το μερίδιο των εν λόγω προϊόντων στο συνολικό κύκλο εργασιών του καταστήματος (ρήτρα σε όλες τις αγγλικές μισθώσεις).

4.2. Αξιολόγηση

(127) Δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι οι πρώτες τέσσερις από τις προαναφερθείσες ρήτρες έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού σε συγκεκριμένη αγορά. Η ρήτρα όσον αφορά τα μηχανήματα ψυχαγωγίας δεν είναι περιοριστική λαμβάνοντας υπόψη τον τρόπο που τα εν λόγω μηχανήματα επηρεάζουν τον χαρακτήρα του καταστήματος(40).

(128) Η συμβατότητα της ρήτρας διαφήμισης με το άρθρο 81 παράγραφος 1 έχει σημασία μόνο όσον αφορά την αγορά διανομής μπύρας. Όσον αφορά τις άλλες γειτονικές αγορές προμήθειας προϊόντων στα καταστήματα με άδεια πώλησης και επιτόπιας κατανάλωσης οινοπνευματωδών στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως για παράδειγμα άλλα οινοπνευματώδη εκτός της μπύρας, πατατάκια και αυτόματες συσκευές παιχνιδιών, η ρήτρα δεν είναι περιοριστική. Οι μισθώσεις, εάν απουσίαζε η υποχρέωση αποκλειστικής αγοράς και μη ανταγωνισμού για την προμήθεια των προϊόντων αυτών, δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό στις εν λόγω αγορές, εάν θεωρηθεί ότι αυτές υφίστανται, σε αισθητό βαθμό με την απλή επιβολή μιας ρήτρας διαφήμισης.

(129) Όσον αφορά την προμήθεια μπύρας, η υποχρέωση τοποθέτησης των διαφημίσεων της S& N σε εμφανές σημείο δεν περιορίζει κατά κανένα τρόπο την διαφήμιση μπύρας άλλων επιχειρήσεων και συνεπώς δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό. Η ρήτρα στις αγγλικές μισθώσεις αποσκοπεί στον περιορισμό, σε ορισμένο βαθμό, της διαφήμισης μπύρας που το κατάστημα προμηθεύεται από άλλες επιχειρήσεις. Η μόνη μπύρα την οποία ο μισθωτής της S& N έχει το δικαίωμα, σύμφωνα με τη μίσθωση, να αγοράζει από άλλες επιχειρήσεις είναι η μπύρα ενός συγκεκριμένου άλλου ζυθοποιού (guest beer) και μπύρα μη συγκεκριμένων τύπων. Ιδίως τα σήματα μπύρας μη συγκεκριμένων τύπων ενδέχεται να μην είναι ιδιαίτερα γνωστά στον καταναλωτή του Ηνωμένου Βασιλείου και για το λόγο αυτό να απαιτούν ειδική διαφήμιση στο χώρο του καταστήματος. Το γράμμα της ρήτρας θα καθιστούσε αδύνατη τη διαφήμιση για τα εν λόγω νέα προϊόντα, δεδομένου ότι απαιτεί η διαφήμιση να είναι ανάλογη με τον κύκλο εργασιών των εν λόγω προϊόντων, ο οποίος, εξ ορισμού, είναι ουσιαστικά μηδενικός δεδομένου ότι τα προϊόντα είναι νέα. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν διαθέτει πληροφορίες που να υποδηλώνουν ότι η ρήτρα διαφήμισης εφαρμόσθηκε με μεγάλη αυστηρότητα. Αντίθετα, η S& N, σε επιστολή της 2ας Οκτωβρίου 1998, επιβεβαίωσε ότι ούτε κατά το παρελθόν, ούτε σήμερα, αλλά ούτε και στο μέλλον δεν θα χρησιμοποιήσει τις μισθώσεις για να αποκλείσει ή να εμποδίσει αδικαιολόγητα την διαφήμιση προϊόντων άλλων επιχειρήσεων. Στην πράξη, οι μισθωτές οι οποίοι εκμεταλλεύονται καταστήματα βάσει της σκωτικής μίσθωσης, πολύ συχνά τοποθετούν στο κατάστημά τους διαφημιστικό υλικό άλλων προμηθευτών. Η S& N δεν επιχείρησε να παρεμποδίσει τους μισθωτές όσον αφορά την τοποθέτηση του εν λόγω διαφημιστικού υλικού σε εμφανές σημείο, και δεν αρνήθηκε να δώσει την άδεια της για το σκοπό αυτό. Υπό αυτές τις συνθήκες η ρήτρα διαφήμισης δεν θεωρείται ότι συνιστά αξιοσημείωτο περιορισμό του ανταγωνισμού.

5. Επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών

(130) Στις περιπτώσεις που, για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, οι υποχρεώσεις αποκλειστικής αγοράς και μη ανταγωνισμού στις εξεταζόμενες μισθώσεις έχουν ως αποτέλεσμα να καταργούν την ελευθερία των μισθωτών να αποθεματοποιούν και να προσφέρουν προς πώληση στους καταναλωτές συγκεκριμένες μπύρες ανταγωνιστών προμηθευτών, οι εν λόγω προμηθευτές δεν μπορούν, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική θέση τους και την προέλευση των προϊόντων, να αποκτήσουν πρόσβαση σε συγκεκριμένα καταστήματα εάν δεν συνάψουν ειδική συμφωνία με τη S& N. Ο εν λόγω περιορισμός έχει ως αποτέλεσμα να υποβαθμίζει το επίπεδο εμπορίου μπύρας σε σύγκριση με το επίπεδο που θα επιτυγχανόταν εάν έλειπε ο εν λόγω περιορισμός. Ιδιαίτερα επηρεάζονται οι ευκαιρίες των αλλοδαπών προμηθευτών να εδραιωθούν στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης μπύρας του Ηνωμένου Βασιλείου διατηρώντας την ανεξαρτησία τους· οι περιοριστικές συμφωνίες, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας μπύρας είναι πιθανό να προστατεύσουν σημαντικό μέρος της αγοράς του Ηνωμένου Βασιλείου από τον άμεσο ανταγωνισμό ανταγωνιστικών προϊόντων που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη. Όντως, όπως σημειώνεται ανωτέρω στην αιτιολογική σκέψη 32, οι περισσότεροι αλλοδαποί παραγωγοί επέλεξαν να εισέλθουν στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου συνάπτοντας συμφωνίες χορήγησης άδειας με ήδη υφιστάμενους ζυθοποιούς, συμπεριλαμβανομένης της S& N, προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση στο δίκτυό τους επιτόπιας κατανάλωσης(41). Κατά συνέπεια, οι μισθώσεις επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.

6. Αξιοσημείωτος περιορισμός

(131) Ωστόσο, οι υποχρεώσεις αποκλειστικής αγοράς και μη ανταγωνισμού εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1, μόνον εάν επηρεάζουν τον ανταγωνισμό και το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών σε αξιοσημείωτο βαθμό.

(132) Η ποσοτικοποίηση του περιοριστικού αποτελέσματος τόσο των δικτύων συνολικά και των άλλων παραγόντων που συμβάλλουν στον αποκλεισμό της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης μπύρας του Ηνωμένου Βασιλείου, όσο και της συμβολής του δικτύου της S& N στην παραγωγή του εν λόγω αποτελέσματος, όπως αναφέρεται ανωτέρω στις αιτιολογικές σκέψεις 95 έως 130, καταδεικνύει τον αξιοσημείωτο χαρακτήρα τους όσον αφορά τον περιορισμό του ανταγωνισμού και του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την αγορά επιτόπιας κατανάλωσης μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο.

7. Συμπέρασμα

(133) Οι καθοριζόμενες στις μισθώσεις υ