Ψήφισμα του Συμβουλίου

της 26ης Ιουνίου 2000

σχετικά με τη διατήρηση και την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής κινηματογραφικής κληρονομιάς

(2000/C 193/01)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

1. ΛΑΜΒΑΝΕΙ ΥΠΟ ΣΗΜΕΙΩΣΗ ότι, στα ευρωπαϊκά κινηματογραφικά αρχεία, διαφυλάσσεται μια τεράστια κληρονομιά αντιπροσωπευτική της ιστορίας του κινηματογράφου, η οποία περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής παραγωγής που έχει διασωθεί καθώς και σημαντικό μέρος της παραγωγής άλλων ηπείρων,

2. ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ ότι η κληρονομιά αυτή, που υπολογίζεται σε ένα περίπου εκατομμύριο έργα κάθε είδους και διάρκειας, αποτελεί μια ποικίλη και εξαιρετικά σημαντική οπτικοακουστική συλλογή σε παγκόσμια κλίμακα,

3. ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΖΕΙ ότι, τον 21ον αιώνα, η χρησιμοποίηση αυτής της κληρονομιάς θα μπορέσει να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στην εδραίωση της πολιτιστικής ταυτότητας των ευρωπαϊκών χωρών, τόσο ως προς τα κοινά στοιχεία της όσο και ως προς την ποικιλομορφία της. Πράγματι, τα έργα αυτά θα παράσχουν πρόσβαση στους πολίτες, και ειδικώς των μελλοντικών γενεών, σε μια από τις σπουδαιότερες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης της τελευταίας εκατονταετίας, και σε ένα μοναδικό αρχείο στο οποίο καταγράφονται η ζωή, οι συνήθειες, η ιστορία και η γεωγραφία της Ευρώπης. Κυρίως όμως, η συμφυής δυνατότητα αναπαραγωγής αλλά και κινητικότητα του κινηματογραφικού υποθέματος το αναδεικνύουν σε ένα προνομιακό μέσο αμοιβαίας γνωριμίας των λαών,

4. ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΕΙ εξάλλου, ότι, όπως επισημαίνεται και με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 1999, για την πολιτιστική βιομηχανία και την απασχόληση στην Ευρώπη(1), υπό τις παρούσες συνθήκες του πολλαπλασιασμού των διανεμόμενων καναλιών, ο οποίος αυξάνει τη ζήτηση για νέα περιεχόμενα, η εν λόγω μορφή πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί και αυτή "σημαντική βάση για τη δημιουργία νέων πολιτιστικών αγαθών",

5. ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ πάντως ότι, τα περισσότερα από τα έργα που έχουν διασωθεί απειλούνται από ανεπανόρθωτες υλικές αλλοιώσεις λόγω της ευπάθειας των υποθεμάτων καθώς και ορισμένων τεχνικο-επιστημονικών δυσχερειών ή παραμένουν ανεκμετάλλευτα στα αρχεία επειδή υπάρχουν διαρθρωτικά εμπόδια τα οποία παρακωλύουν την ευρύτερη διάδοσή τους,

6. ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕΙ ότι, για το έργο της συντήρησης, της αποκατάστασης και της διάδοσης που επιτελούν τα αρχεία, απαιτούνται περαιτέρω διασαφηνίσεις, στα πλαίσια διεθνών συμφωνιών για θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας και ότι έχει εξαιρετική σημασία το έργο αυτό να πραγματοποιείται σύμφωνα με τις εν λόγω συμφωνίες,

7. ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ ότι έχει εξαιρετική σημασία να μη δεσμεύονται έργα στα αρχεία επειδή δεν μπορεί να αναγνωριστεί η ταυτότητα των κυρίων δικαιούχων των σχετικών δικαιωμάτων,

8. ΔΙΑΠΙΣΤΩΝΕΙ ότι ορισμένα κράτη μέλη δεν διαθέτουν σύστημα νόμιμης κατάθεσης των εν κυκλοφορία εικόνων και δεν κρίνουν επιθυμητή την ύπαρξη οιουδήποτε νομικού συστήματος σε διεθνές ή κοινοτικό επίπεδο,

9. ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ ότι είναι σκόπιμο να αναληφθούν εργασίες κατά τις οποίες να συνυπολογίζονται οι διεξαχθείσες ή διεξαγόμενες εργασίες διεθνών οργανισμών, και ιδίως του Συμβουλίου της Ευρώπης,

10. ΔΙΑΠΙΣΤΩΝΕΙ ότι, άλλωστε, μικρό μόνο μέρος του προϊόντος της εμπορικής εκμετάλλευσης των έργων επανεπενδύεται στη δραστηριότητα της συντήρησης,

11. ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ πάντως ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ανωτέρω εμπόδια θα ήταν δυνατόν να υπερπηδηθούν, διότι η Ευρώπη δύναται να βασίζεται σε ένα βέβαιο πλεονέκτημα το οποίο διαθέτει από τεχνικο-επιστημονικής απόψεως,

12. ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕΙ, ομοίως, τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί ως τώρα καθώς και τα αποτελέσματα που επετεύχθησαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καίτοι πολλά πρέπει ακόμη να γίνουν,

13. ΕΚΤΙΜΑ, εξάλλου, ότι η ανάπτυξη αμεσότερων σχέσεων μεταξύ των αρχείων και των κυρίων των σχετικών δικαιωμάτων θα συντελέσει στον αποτελεσματικό συνδυασμό της διατήρησης και της αξιοποίησης της κληρονομιάς και, τοιουτοτρόπως, στην καλύτερη αποδοτικότητα της υπάρχουσας και σαφώς αναπτυσσόμενης αγοράς,

14. ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΕΙ:

- το διεπιστημονικό χαρακτήρα των προβλημάτων στα οποία προσκρούουν η συντήρηση και η αποτελεσματική χρήση της κινηματογραφικής κληρονομιάς, όπως το ζήτημα της τεχνικο-επιστημονικής έρευνας (που προϋποθέτει γνώση των παραδοσιακών υποθεμάτων και εκμετάλλευση των νέων τεχνολογιών), η έλλειψη ειδικευμένης επαγγελματικής κατάρτισης, η δυνατότητα εκσυγχρονισμού των δομών, ή οι τυχόν υποχρεώσεις που επιβάλλει η νομοθεσία για τα δικαιώματα του δημιουργού,

- τη διεθνικής φύσεως ανταπόκριση την οποία απαιτούν τα προβλήματα που προαναφέρθηκαν, λόγω της συνθετότητας και του μεγέθους τους, του πλεονεκτήματος της αντιπαράθεσης των ισχυόντων νομικών καθεστώτων και, τέλος, του γεγονότος ότι, ως εκ της φύσεως του συγκεκριμένου μέσου επικοινωνίας και της ιστορίας των αρχείων, οι υπάρχουσες μουσειακές συλλογές είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους, διότι κάθε κράτος έχει διασώσει ένα ουσιώδους σημασίας κινηματογραφικό υλικό πολλών άλλων κρατών,

15. ΛΑΜΒΑΝΕΙ ΥΠΟ ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΟΤΙ, με την επιφύλαξη των ευθυνών των κρατών μελών σ' αυτόν τον τομέα και σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, είναι αναγκαίο να εξεταστεί το ενδεχόμενο ανάληψης συντονισμένης δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη συντήρηση, την αξιοποίηση και τη διάδοση αυτής της κληρονομιάς, ούτως ώστε να μην εκλείψει το απαράμιλλης αξίας αυτό αρχείο της ευρωπαϊκής μνήμης. Με την προοπτική αυτή, θα πρέπει να συνυπολογιστεί και η υπάρχουσα πραγματικότητα των υποψηφίων προς ένταξη χωρών, και να ληφθούν υπό σημείωση οι διεξαγόμενες εργασίες του Συμβουλίου της Ευρώπης, προς αποφυγή επικαλύψεων,

16. ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΚΟΠΟ ΑΥΤΟ, καλεί τα κράτη μέλη, υπό την επιφύλαξη των ανειλημμένων διεθνών υποχρεώσεων επί θεμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, να συνεργαστούν στους ακόλουθους τομείς:

α) στη συμμετοχή σε μια διεθνική μελέτη της κατάστασης των ευρωπαϊκών κινηματογραφικών αρχείων, η οποία θα πρέπει να καλύπτει την διάγνωση των επιστημονικών προβλημάτων συντήρησης και αξιοποίησης των υποθεμάτων, τις ανάγκες επαγγελματικής κατάρτισης και τα ζητήματα δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας που γεννώνται από τη χρήση κινηματογραφικών έργων·

β) στην αποκατάσταση και τη συντήρηση της κληρονομιάς με σκοπό την βέλτιστη χρήση των εργασιών των αρχείων στους σχετικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης των τεχνικών ψηφιοποίησης·

γ) στην εντατικότερη ανταλλαγή εμπειριών, γνώσεων και επιτυχών πρακτικών σ' αυτόν τον τομέα, με συνεργασία των δημοσίων και των ιδιωτικών φορέων, καθώς και των επαγγελματιών και των εμπειρογνωμόνων του κλάδου, και με ταυτόχρονη ενίσχυση της μεταξύ τους συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας στα πλαίσια της ανάπτυξης ευρωπαϊκών κατευθυντήριων γραμμών οι οποίες θα αποφασιστούν σχετικά με την αποκατάσταση των κινηματογραφικών έργων·

δ) στη δημιουργία ενθαρρυντικών προϋποθέσεων για τη βαθμιαία δικτύωση των βάσεων δεδομένων των ευρωπαϊκών αρχείων, καθώς και συλλογών φυλασσόμενων αντιγράφων δημιουργημένων από τα αρχεία, με βελτίωση των δυνατοτήτων πρόσβασης σε αυτές. Τα μέτρα αυτά θα οργανωθούν από τα αρχεία σε συνεργασία με τους κυρίους των αντίστοιχων δικαιωμάτων, και θα καλύψουν τα πλέον σημαντικά έργα κάθε χώρας, των διαφόρων ειδών·

ε) στη δυνατότητα χρησιμοποίησης των συλλογών αυτών για παιδαγωγικούς και επιστημονικούς σκοπούς, καθώς και για σκοπούς που προσιδιάζουν στα αρχεία,

17. ΚΑΛΕΙ την Επιτροπή, κατά τη άσκηση των ιδίων αρμοδιοτήτων της, και ιδίως σύμφωνα με το άρθρο 151 παράγραφος 4 της συνθήκης:

- να λάβει υπόψη της τις ειδικές ανάγκες της ιδιαίτερης αυτής μορφής πολιτιστικής κληρονομιάς,

- να αξιοποιήσει τις δυνατότητες τις οποίες παρέχουν οι υπάρχουσες κοινοτικές δράσεις και τα υπάρχοντα κοινοτικά προγράμματα,

- να υποστηρίξει και να δραστηριοποιήσει, μέσω των συναφών κοινοτικών μέσων και τηρουμένων των διαδικασιών τους, τη μελέτη η οποία αναφέρεται στην αιτιολογική σκέφη 16 στοιχείο α) και να συναγάγει τα δέοντα συμπεράσματα για τα περαιτέρω.

(1) ΕΕ C 8 της 12.1.2000, σ. 10.