ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 11ης Νοεμβρίου 1998

σχετικά με τη χορήγηση μέτρου ενίσχυσης υπέρ του ναυπηγείου ΙΝΜΑ SpA, όπως προβλέπεται στον ιταλικό νόμο αριθ. 132/94

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1998) 3584]

(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(1999/379/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους και έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I

Με επιστολή της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ιταλίας της 27ης Μαΐου 1997, που καταχωρίστηκε στην Επιτροπή στις 3 Ιουνίου 1997, η ιταλική κυβέρνηση κοινοποίησε στην Επιτροπή συμπληρωματικό σχέδιο ενίσχυσης υπέρ του ναυπηγείου ΙΝΜΑ σχετικά με δύο συμβάσεις μετατροπής επιβατηγών πλοίων. Μετά την κοινοποίηση, πραγματοποιήθηκε μία συνεδρίαση μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των υπαλλήλων του Υπουργείου Μεταφορών και Εμπορικής Ναυτιλίας και διαβιβάστηκε διακοίνωση εκ μέρους των ιταλικών αρχών στις 8 Ιουλίου 1997.

Το ναυπηγείο ΙΝΜΑ που είναι εγκατεστημένο στην περιοχή La Spezia, το 1994 διαπραγματεύτηκε δύο συμβάσεις μετατροπής επιβατηγών πλοίων. Η πρώτη σύμβαση, που συνάφθηκε στις 19 Αυγούστου αφορούσε το πλοίο "Regal Voyager" το οποίο ανήκε στην εφοπλιστική επιχείρηση St. Thomas Cruises Limited (Bahamas) για ποσό ύψους περίπου 20 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών ITL και η δεύτερη σύμβαση, που συνάφθηκε στις 4 Οκτωβρίου, αφορούσε το πλοίο "Sally Albatros" της φινλανδικής εφοπλιστικής επιχείρησης Sally ΑΒ για ποσό ύψους περίπου 93 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών ITL. Κάθε μία από τις δύο συμβάσεις επωφελήθηκε ήδη μιας ενίσχυσης σε ποσοστό 4,5 % σύμφωνα με το ανώτατο όριο που καθορίστηκε από την Επιτροπή το 1994 για τις ναυπηγικές δραστηριότητες μετατροπής πλοίων. Οι ενισχύσεις αυτές κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή στο πλαίσιο του ελέγχου των ενισχύσεων υπέρ της ναυπηγικής βιομηχανίας σύμφωνα με το άρθρο 11 της οδηγίας 90/684/ΕΟΚ του Συμβουλίου(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 94/73/ΕΚ(2), η εφαρμογή της οποίας παρατάθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 3094/95 του Συμβουλίου(3), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2600/97(4).

Για τη διαπραγμάτευση των εν λόγω συμβάσεων οι δύο εφοπλιστικές επιχειρήσεις απευθύνθηκαν στον ίδιο μεσάζοντα, την εταιρεία Simonship ΑΒ, η οποία απηύθυνε μία ευρεία πρόσκληση υποβολής προσφορών μεταξύ των ευρωπαϊκών ναυπηγείων, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της Ένωσης. Τα κοινοτικά ναυπηγεία που ανταποκρίθηκαν ήταν τα ακόλουθα:

- Γερμανία: HDW και Lloyd Bremerhaven

- Δανία: Reparationsvaerftet

- Ισπανία: Astileros Españoles

- Ιταλία: ΙΝΜΑ, Fincantieri, και Τ. Μariotti

- Κάτω Χώρες: Wiltonfijenoord Drydock

- Πορτογαλία: Lisnave και Estaleiros Navais de Viana do Castelo.

Εξάλλου ανταποκρίθηκαν επίσης δύο φινλανδικά και δύο πολωνικά ναυπηγεία.

Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι τα διευθυντικά στελέχη του ναυπηγείου ΙΝΜΑ κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων ενημερώθηκαν γραπτώς από το μεσάζοντα Simonship ότι υποβλήθηκαν στους εφοπλιστές πλέον ευνοϊκές προσφορές εκ μέρους των φινλανδικών και πολωνικών ναυπηγείων, υπέβαλαν αίτηση ενώπιον των αρμοδίων ιταλικών αρχών για τη χορήγηση ενίσχυσης σε ποσοστό 9 %.

Η αίτηση αύξησης του ποσοστού της ενίσχυσης για τις δύο συγκεκριμένες συμβάσεις βασίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 5 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 564/96 που μετατράπηκε στο νόμο αριθ. 132/94 (στο εξής: "νόμος αριθ. 132/94") που προβλέπει ότι: εάν για την επίτευξη μιας σύμβασης ναυπηγικών μετατροπών, μία εθνική ναυπηγική επιχείρηση βρίσκεται σε ανταγωνιστική σχέση με μία ή περισσότερες εξωκοινοτικές επιχειρήσεις, το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας δύναται, με προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να αυξήσει το ποσοστό της ενίσχυσης που προβλέπεται στην παράγραφο 1 (στη συγκεκριμένη περίπτωση 4,5 %) χωρίς όμως να υπερβεί το προβλεπόμενο στο άρθρο 3 παράγραφος 1 ποσοστό (στη συγκεκριμένη περίπτωση 9 %) εφόσον η επιχείρηση αποδείξει ότι η εν λόγω προσαύξηση του επιπέδου της ενίσχυσης είναι απαραίτητη για να αντιμετωπίσει τον εξωκοινοτικό ανταγωνισμό και να επιτρέψει τη σύναψη της σύμβασης.

Εισάγοντας τη διάταξη αυτή στο νόμο, ο ιταλός νομοθέτης αναφερόταν σε μία δήλωση της Επιτροπής που εγγράφηκε στα πρακτικά της 1450ής συνόδου του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου 1990, όταν εξέδωσε την οδηγία 90/684/ΕΟΚ για τις ενισχύσεις υπέρ της ναυπηγικής βιομηχανίας, σύμφωνα με την οποία: "στην περίπτωση που ένα κράτος μέλος αποδείξει ότι τα ναυπηγεία του βρίσκονται σε ανταγωνιστική σχέση με μη ευρωπαϊκές χώρες για την κατασκευή ειδικών πλοίων μικρής διάστασης, των οποίων το κόστος είναι κάτω των 10 εκατομμυρίων Ecu ή για τη μετατροπή πλοίων, ανεξαρτήτως συμβατικής αξίας, η Επιτροπή, θα μπορούσε, μετά από κατάλληλη προηγούμενη κοινοποίηση εκ μέρους του κράτους μέλους, να εγκρίνει τη χορήγηση ενίσχυσης υπέρ της παραγωγής που συνδέεται με τη σύμβαση μέχρι του ορίου που καθορίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 1".

ΙΙ

Από την εξέταση σε βάθος των πληροφοριών που υποβλήθηκαν εκ μέρους των ιταλικών αρχών η Επιτροπή κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα:

Καταρχάς διερωτάται σχετικά με την ερμηνεία που έγινε εκ μέρους των ιταλικών αρχών για την έννοια της "κατάλληλης προηγούμενης κοινοποίησης" που περιλαμβάνεται στη δήλωση της Επιτροπής που καταγράφηκε στα πρακτικά του Συμβουλίου του 1990. Πράγματι, οποιοδήποτε μέτρο ενίσχυσης το οποίο δεν ανταποκρίνεται στα κριτήρια που προβλέπονται στις διατάξεις του άρθρου 92 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ δεν μπορεί να εγκριθεί από την Επιτροπή παρά υπό τον όρο ότι δεν στρεβλώνει ή δεν απειλεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό ευνοώντας ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένες παραγωγές. Η εξέταση αυτή πρέπει κατά μείζονα λόγο να γίνει προτού να παραχθούν τα αποτελέσματα της ενίσχυσης. Όμως, στις δύο υπό εξέταση περιπτώσεις, όπως αποδεικνύεται από τα πραγματικά περιστατικά που αναλύονται κατωτέρω απορρέει ότι το ναυπηγείο ενήργησε θεωρώντας ότι η ενίσχύση ήταν δεδομένη και κατά συνέπεια οι ιταλικές αρχές φαίνεται να θεώρησαν επίσης, υποβάλλοντας την κοινοποίησή τους τρία χρόνια μετά την υπογραφή των συμβάσεων, ότι η έγκριση της Επιτροπής στη συγκεκριμένη περίπτωση θα περιοριζόταν στην αποδοχή της καταβολής των ενισχύσεων.

Πράγματι, η χρονολογική εξέταση των πραγματικών περιστατικών, όπως διευκρινίζονται στην κοινοποίηση, αποδεικνύει ότι το ναυπηγείο ΙΝΜΑ υπέβαλε τις αιτήσεις εφαρμογής της παρέκκλισης δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 5 του ιταλικού νόμου αριθ. 132/94 αντίστοιχα την 1η Σεπτεμβρίου 1994 για τη σύμβαση "Regal Voyager", που υπογράφηκε στις 19 Αυγούστου, και στις 11 Οκτωβρίου 1994 για τη σύμβαση "Sally Albatros", που υπογράφηκε στις 4 Οκτωβρίου. Συνεπώς, οι δύο αιτήσεις υποβλήθηκαν μετά την υπογραφή των συμβάσεων, των οποίων οι τιμές, βάσει των αριθμητικών δεδομένων, είχαν καθοριστεί υπολογιζομένης της προσαύξησης του ποσοστού της ενίσχύσης.

Ενεργώντας κατά τον τρόπο αυτό, το ναυπηγείο παραβίασε το νόμο, εφόσον ο εν λόγω νόμος διευκρινίζει σαφώς ότι το υπουργείο δύναται να χορηγήσει προσαύξηση μετά από προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής. Προτρέχοντας της έγκρισης αυτής, με μόνα επιχειρήματα τις επιστολές άσκησης πίεσης εκ μέρους του μεσάζοντα ο οποίος είχε αναλάβει τη διαπραγμάτευση των συμβάσεων, το ναυπηγείο αγνόησε κάθε εξέταση σε βάθος της κατάστασης της εν λόγω αγοράς στην οποία όφειλε να προβεί η Επιτροπή για την ενδεχόμενη έγκριση των παρεκκλίσεων αυτών, που σε κάθε περίπτωση δεν μπορούν να θεωρηθούν ως αυτόματες, έστω και αν φαίνεται να πληρούνται όλοι οι όροι, εφόσον στη δήλωσή της που απορρέει από τα πρακτικά του Συμβουλίου, η Επιτροπή διευκρίνισε σαφώς ότι "θα μπορούσε" να εγκρίνει προσαύξηση του ποσοστού. Η χρήση της δυνητικής έγκλισης αποδεικνύει σαφώς ότι δεν θα μπορούσε να χορηγηθεί παρέκκλιση παρά κατ' εξαίρεση και υπό τον όρο ότι η Επιτροπή θα είχε τη βεβαιότητα ότι δεν θα θιγόταν κανένα κοινοτικό ναυπηγείο.

Η στάση του ναυπηγείου φαίνεται ακόμη περισσότερο αμφισβητήσιμη λόγω του γεγονότος ότι κατείχε τον κατάλογο των κοινοτικών ναυπηγείων που κλήθηκαν να υποβάλουν προσφορές ήδη από τις 20 Ιουνίου 1994, ήτοι δύο μήνες πριν από την υπογραφή της πρώτης σύμβασης. Η φήμη των ναυπηγείων αυτών, που ήταν απολύτως σε θέση να επιβληθούν στην αγορά αυτή, αποδεικνύει ότι υπήρχε πραγματικός ανταγωνισμός μεταξύ κοινοτικών ναυπηγείων και λαμβανομένων υπόψη των πληροφοριών των οποίων διέθετε το ναυπηγείο, θα μπορούσε να γίνει εξέταση της κατάστασης από την Επιτροπή βάσει της διαδικασίας του άρθρου 4 παράγραφος 5 της οδηγίας 90/684/ΕΟΚ. Ελλείψει μιας τέτοιας εξέτασης μπορεί να εκτιμηθεί ότι η εσπευσμένη χορήγηση της ενίσχυσης προς το ναυπηγείο στρέβλωνε εξ ορισμού τον ανταγωνισμό, εφόσον τα λοιπά ναυπηγεία δεν είχαν τη δυνατότητα να υποβάλουν προσφορές με ποσοστό ενίσχυσης 9 %.

Κατά συνέπεια, με την επιστολή της 18ης Αυγούστου 1997, η Επιτροπή ενημέρωσε την ιταλική κυβέρνηση για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ έναντι της αίτησης προσαύξησης του ποσοστού ενίσχυσης για τις εργασίες μετατροπής των επιβατηγών πλοίων "Regal Voyager" και "Sally Albatros" στο ναυπηγείο ΙΝΜΑ.

ΙΙΙ

Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, η Επιτροπή κάλεσε την ιταλική κυβέρνηση να υποβάλει τις παρατηρήσεις της· τα λοιπά κράτη μέλη και οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι ενημερώθηκαν μέσω της δημοσίευσης της απόφασης κίνησης της διαδικασίας στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(5).

Οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους με επιστολή της 17ης Οκτωβρίου 1997.

Μετά τη δημοσίευση, το ενδιαφερόμενο ναυπηγείο καθώς και η Δανία υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους στην Επιτροπή, μέσω, αντίστοιχα ενός δικηγορικού γραφείου (επιστολή της 12ης Ιανουαρίου 1998) και της Μόνιμης Αντιπροσωπείας (επιστολή της 2ας Ιανουαρίου 1998).

Με τις παρατηρήσεις της, η Δανία παρενέβη για να υποστηρίξει το βάσιμο της κίνησης της διαδικασίας που αποφασίστηκε από την Επιτροπή.

Με επιστολή της 4ης Φεβρουαρίου 1998 η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις αυτές στις ιταλικές αρχές.

IV

Στις παρατηρήσεις τους, τόσο οι ιταλικές αρχές όσο και το ενδιαφερόμενο ναυπηγείο επιμένουν καταρχάς στο γεγονός ότι η συμπληρωματική ενίσχυση δεν χορηγήθηκε ακόμη και ότι οι κανόνες της κοινοποίησης, όπως επιβεβαιώθηκαν από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, τηρήθηκαν και κατά συνέπεια η υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης δεν παραβιάστηκε.

Δεδομένου ότι η ενίσχυση δεν χορηγήθηκε ακόμη, δεν υπάρχει παράβαση και αντίθετα, το ναυπηγείο ανέλαβε τον κίνδυνο να υπάρξει άρνηση της προσαύξησης της ενίσχυσης. Κατά συνέπεια δεν θίγεται σε καμία περίπτωση ο ανταγωνισμός. Εξάλλου, η οδηγία 90/684/ΕΟΚ δεν προβλέπει σε κανένα σημείο ότι ένα σχέδιο ενίσχυσης πρέπει να κοινοποιηθεί πριν από την υπογραφή της σύμβασης.

Το γεγονός ότι η αίτηση για την προσαύξηση της ενίσχυσης κοινοποιήθηκε τρία χρόνια μετά τη σύναψη της σύμβασης δεν επηρεάζει την ουσία του θέματος, αλλά αντίθετα αποδεικνύει ότι οι ιταλικές αρχές προέβησαν σε εξέταση σε βάθος για να διαπιστώσουν εάν πληρούνται όλες οι πραγματικές και νομικές προϋποθέσεις, που μπορούν να αιτιολογήσουν την καταβολή της ενίσχυσης: η τεχνική υπηρεσία του Υπουργείου Μεταφορών και Ναυτιλίας εκτίμησε ειδικότερα, και θεώρησε εύλογο, το ποσό των συμβάσεων που υποβλήθηκε από την ΙΝΜΑ και έλεγξε ότι τα εξωκοινοτικά ναυπηγεία ενδιαφέρονταν για τη σύμβαση· αφού κατέληξαν σε θετικό συμπέρασμα, οι ιταλικές αρχές ενημέρωσαν σχετικά την Επιτροπή και της ζήτησαν συγχρόνως να εγκρίνει την καταβολή της ενίσχυσης· στο χρονικό αυτό διάστημα δεν υπήρξε καταβολή, κατά τρόπο ώστε εάν δεν εχορηγείτο η κοινοτική έγκριση, η επιχείρηση θα ήταν υποχρεωμένη να εκπληρώσει τους όρους της σύμβασης χωρίς τη συμπληρωματική ενίσχυση του κράτους.

Εξάλλου τα δύο μέρη προσάπτουν στην Επιτροπή ότι παρέλειψε να εξετάσει το φάκελο επί της ουσίας και περιορίστηκε στο να αναφερθεί σε μία υποθετική στρέβλωση του ανταγωνισμού. Στο πλαίσιο αυτό, οι ιταλικές αρχές θεωρούν ότι η στρέβλωση του ανταγωνισμού δεν είναι πραγματική παρά μόνον από τη στιγμή που πράγματι καταβλήθηκε η ενίσχυση και ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση η Επιτροπή δεν αποδεικνύει σαφώς πώς το γεγονός της καταβολής της ενίσχυσης τρία έτη μετά την υπογραφή της σύμβασης στρεβλώνει τον ανταγωνισμό στην αγορά κατά τη στιγμή της υπογραφής.

Τέλος, οι ιταλικές αρχές αμφισβητούν επίσης την προσφυγή στο άρθρο 4 παράγραφος 5 της οδηγίας 90/684/ΕΟΚ την οποία θα μπορούσε να επικληθεί η Επιτροπή, εάν η κοινοποίηση είχε πραγματοποιηθεί πριν από την υπογραφή της σύμβασης, διότι κανένα κείμενο ή δήλωση δεν το προβλέπουν στην περίπτωση εφαρμογής της εν λόγω παρέκκλισης.

V

Λαμβανομένων υπόψη των παρατηρήσεων των ιταλικών αρχών και του ενδιαφερομένου ναυπηγείου, η Επιτροπή καταρχάς, βασιζόμενη στην απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 18ης Μαΐου 1993, στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-356/90 και C-180/91 Βέλγιο κατά Επιτροπής(6), εκφράζει επιφυλάξεις σχετικά με τη νομική βάση της δήλωσης της Επιτροπής που καταχωρίστηκε στα πρακτικά της 1450ής συνόδου του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1990. Πράγματι, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι όσον αφορά τις ενισχύσεις στην παραγωγή υπέρ της ναυπηγήσεως και της μετατροπής πλοίων, το επιλεγέν κριτήριο είναι η μη υπέρβαση του κοινού ανωτάτου ορίου που προβλέπεται από το άρθρο 4 παράγραφος 1 της οδηγίας. Το εν λόγω όριο αποτελεί αυτό που το Συμβούλιο θεώρησε ως το σημείο ισορροπίας μεταξύ των αντιφατικών επιταγών της τηρήσεως των κανόνων της κοινής αγοράς και της διατηρήσεως ενός επαρκούς επιπέδου δραστηριότητας των ευρωπαϊκών ναυπηγείων, καθώς και της επιβιώσεως μιας αποτελεσματικής και ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής ναυπηγικής βιομηχανίας (έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας).

Προκύπτει επομένως ότι η τήρηση του επιδίκου ανωτάτου ορίου αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για να μπορεί να θεωρηθεί μία ενίσχυση στις ναυπηγικές εργασίες ως σύμφωνη προς την κοινή αγορά και ότι η υπέρβασή της συνεπάγεται ipso facto ότι η εν λόγω ενίσχυση είναι αντίθετη προς την κοινή αγορά.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος της Επιτροπής περιορίζεται στην εξέταση της τηρήσεως της εν λόγω προϋποθέσεως. Η επιβολή στην Επιτροπή, όπως υποστηρίζει η βελγική κυβέρνηση, της υποχρεώσεως να προβεί σε νέα εξέταση, χωριστά για κάθε περίπτωση, της συμφωνίας των ενισχύσεων έναντι των κριτηρίων που διαλαμβάνονται στο άρθρο 92 παράγραφος 1, όχι μόνο θα στερούσε την οδηγία από κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα, αλλά θα ήταν και παράλογη για ένα σύστημα που προβλέπει παρεκκλίσεις, το οποίο προϋποθέτει οπωσδήποτε ότι οι εν λόγω ενισχύσεις είναι εξαρχής ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά(7).

Κατόπιν τούτου, έστω και αν η δήλωση που καταχωρίστηκε στα πρακτικά της 1450ής συνόδου του Συμβουλίου ή η σχετική έγκριση του ιταλικού καθεστώτος ενισχύσεων θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως νομική βάση, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρήσει ότι η ενίσχυση συμβιβάζεται προς την κοινή αγορά.

Πράγματι, στην περίπτωση κοινοποίησης μιας ενίσχυσης κατά παρέκκλιση του γενικού κανόνα, η Επιτροπή οφείλει να είναι σε θέση να ελέγξει ότι η συμπληρωματική ενίσχυση, έστω και αν βασίζεται σε συγκεκριμένο στοιχείο που μπορεί να αξιολογηθεί, στην υπό εξέταση περίπτωση το στοιχείο του ανταγωνισμού των εξωκοινοτικών ναυπηγείων, δεν δημιουργεί στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ κοινοτικών ναυπηγείων ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι ο εν λόγω έλεγχος κατέστη ακόμη πιο δυσχερής λόγω του γεγονός ότι η κοινοποίηση πραγματοποιήθηκε τρία έτη μετά την υπογραφή της σύμβασης. Λαμβανομένου υπόψη του αριθμού των ναυπηγείων της Κοινότητας με τα οποία ήρθε σε επαφή ο μεσάζων, η Επιτροπή έχει κάθε λόγο να υποθέτει ότι εάν τα ναυπηγεία αυτά ήταν σε θέση να υποβάλουν προσφορές βάσει ανώτερης ενίσχυσης από εκείνη που κατά κανόνα επιτρέπεται, ή εν πάση περιπτώσει μικρότερης του ποσοστού 9 % που υπέβαλε το συγκεκριμένο ναυπηγείο, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι επίσης θα ήταν σε ισχυρή ανταγωνιστική θέση ώστε να λάβουν τις εν λόγω παραγγελίες.

Εξάλλου, τα ενδιαφερόμενα μέρη προσάπτουν στην Επιτροπή ότι παρέλειψε να προβεί σε ανάλυση επί της ουσίας της συγκεκριμένης υπόθεσης, αλλά δεν υποβάλλουν κανένα νέο στοιχείο που θα της επέτρεπε να προβεί στην ανάλυση αυτή. Αντίθετα, οι ιταλικές αρχές θεωρούν ότι η Επιτροπή δεν αμφισβητεί καθόλου την πλήρωση των απαραίτητων όρων για την εφαρμογή της παρέκκλισης διότι δεν επικαλείται την έλλειψη σχετικών διευκρινίσεων ή στοιχείων. Η κατάφαση αυτή πιθανώς συνεπάγεται ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να ικανοποιηθεί, έχοντας ως μόνη απόδειξη της ενδεχόμενης αναγκαιότητας χορήγησης παρέκκλισης, το περιεχόμενο δυο λακωνικών επιστολών με τις οποίες ο μεσάζων καλεί το ναυπηγείο να επανεξετάσει την περίπτωση μείωσης των προσφορών του και ότι σε αντίθετη περίπτωση υπάρχει κίνδυνος οι παραγγελίες να δοθούν σε εξωκοινοτικά ναυπηγεία.

Κανένα στοιχείο δεν επιβεβαίωσε την κατάσταση αυτή και τα μόνα στοιχεία τα οποία διαθέτει η Επιτροπή είναι εκείνα που απορρέουν από τα τιμολόγια, βάσει των οποίων το ναυπηγείο αναγνωρίζει ότι θα είχε υποστεί ζημία. Διευκρινίζοντας στην κίνηση της διαδικασίας ότι η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να αναλύσει τους όρους της αγοράς ιδίως με τη διαδικασία του άρθρου 4 παράγραφος 5 της οδηγίας 90/684/ΕΟΚ, η Επιτροπή όφειλε να αναφέρει σαφώς ότι διατηρούσε επιφυλάξεις ως προς την ίδια την ισχύ της αίτησης αυτής. Εξάλλου, εφόσον στις παρατηρήσεις τους, ούτε οι ιταλικές αρχές ούτε το ναυπηγείο ΙΝΜΑ δεν υποβάλλουν νέα στοιχεία που θα μπορούσαν να αποδείξουν ότι ο διπλασιασμός της ενίσχυσης ήταν απολύτως απαραίτητος για να αποφευχθεί το να δοθεί η παραγγελία σε εξωκοινοτικά ναυπηγεία, ενισχύεται η πεποίθηση της Επιτροπής ότι το ναυπηγείο, μειώνοντας τις τιμές του, απλώς ενέδωσε στην πίεση των εφοπλιστών.

Εξάλλου, είναι προφανές ότι η ενίσχυση παράγει αποτελέσματα κατά τη στιγμή της υπογραφής της σύμβασης, εφόσον ακόμη και για τις ενισχύσεις που εγκρίνονται δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 1 της οδηγίας 90/684/ΕΟΚ, η εν λόγω οδηγία διευκρινίζει ότι ανεξαρτήτως της στιγμής που το κράτος μέλος καταβάλλει τις ενισχύσεις στα ναυπηγεία, εφαρμόζεται το ποσοστό της συμβατικής αξίας που ισχύει κατά την υπογραφή της σύμβασης. Εξάλλου, και συγκεκριμένα στην Ιταλία, επανειλημμένα, κατά την εφαρμογή των οδηγιών για τη χορήγηση ενισχύσεων υπέρ της ναυπηγικής βιομηχανίας, τα ναυπηγεία δεν μπορούσαν να λάβουν ενισχύσεις ελλείψει νομικής βάσης είτε για λόγους κοινοβουλευτικής βραδύτητας είτε διότι τα καθεστώτα δεν είχαν ακόμη εγκριθεί από την Επιτροπή. Η κατάσταση αυτή δεν εμπόδισε ποτέ τα ιταλικά ναυπηγεία να αναλαμβάνουν παραγγελίες προτρέχοντας του αποτελέσματος της ενίσχυσης διότι όταν άρχιζε η ισχύς των σχετικών νόμων αρκούνταν στο να λάβουν την ενίσχυση χωρίς αυτό να επηρεάσει την αρχικά συμφωνηθείσα τιμή.

Κατά συνέπεια, διατηρείται ο ισχυρισμός ότι το ναυπηγείο προέτρεξε της χορήγησης της ενίσχυσης και εφόσον, όπως επιβεβαιώνουν οι δικηγόροι της επιχείρησης, ανέλαβε κάποιο κίνδυνο, προσφέροντας τιμή κάτω του κόστους, χωρίς όμως να έχει τη βεβαιότητα της χορήγησης της ενίσχυσης και κατόπιν τούτου δεν στρέβλωνε τον ανταγωνισμό, τίποτα δεν επιτρέπει στην Επιτροπή να έχει τη βεβαιότητα εάν κατά τη στιγμή της υπογραφής της σύμβασης, οι προσφορές που έγιναν από τα κοινοτικά ανταγωνιστικά ναυπηγεία με τιμές υπολογισμένες βάσει ενίσχυσης σε ποσοστό 9 % δεν θα είχαν τη δυνατότητα να αναλάβουν τις παραγγελίες.

Εφόσον δεν ήταν σε θέση να προβεί στον έλεγχο αυτό σε εύθετο χρόνο, είτε κατά την υπογραφή της σύμβασης είτε τώρα, βάσει πιο συγκεκριμένων δεδομένων που θα είχαν υποβληθεί από τις ιταλικές αρχές, ήτοι αριθμητικών δεδομένων σχετικά με τις προσφορές του συνόλου των ανταγωνιστών τόσο κοινοτικών όσο και εξωκοινοτικών, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ιταλικές αρχές δεν προσφέρουν απόδειξη ότι η προσαύξηση της ενίσχυσης μέχρι ποσοστού 9 % ήταν απαραίτητη για το ναυπηγείο ώστε να διατηρήσει τις εν λόγω συμβάσεις στο κοινοτικό πλαίσιο.

VI

Βάσει των προαναφερθέντων στοιχείων, η Επιτροπή δεν μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο διπλασιασμός της έντασης της ενίσχυσης που ανήλθε σε ποσοστό 9 % συμβιβάζεται με την κοινή αγορά εφόσον η ιταλική κυβέρνηση δεν απέδειξε ότι τα λοιπά κοινοτικά ναυπηγεία, που ήταν σε ανταγωνιστική θέση προς το ναυπηγείο ΙΝΜΑ δεν θα ήταν σε θέση να επιτύχουν τις συμβάσεις με ενίσχυση έντασης κάτω του 9 %. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι το ιταλικό ναυπηγείο πέτυχε τη σύναψη των συμβάσεων αποκλειστικά διότι προβλεπόταν η ενίσχυση ύψους 9 % η οποία εξάλλου το έθετε σε πλέον ευνοϊκή θέση σε σχέση με τους κοινοτικούς του ανταγωνιστές. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορεί να εγκρίνει τη συμπληρωματική ενίσχυση σε ποσοστό 4,5 % για τις μετατροπές των πλοίων "Regal Voyager" και "Sally Albatros" στο ναυπηγείο ΙΝΜΑ,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η προσαύξηση του ποσοστού της ενίσχυσης κατά 4,5 % επί της συμβατικής τιμής υπέρ των συμβάσεων μετατροπής των επιβατηγών πλοίων "Regal Voyager" και "Sally Albatros" στο ναυπηγείο ΙΝΜΑ SpA, όπως προβλέπεται στο νόμο αριθ. 132/94 και η οποία κοινοποιήθηκε από την ιταλική κυβέρνηση με επιστολή της 27ης Μαΐου 1997, δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά.

Άρθρο 2

Η Ιταλία δεν εξουσιοδοτείται να χορηγήσει την ενίσχυση που προβλέπεται στο άρθρο 1.

Άρθρο 3

Εντός προθεσμίας δύο μηνών από της κοινοποιήσεως της παρούσας αποφάσεως, η Ιταλία ενημερώνει την Επιτροπή για τα μέτρα που έλαβε για να συμμορφωθεί προς αυτήν.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 11 Νοεμβρίου 1998.

Για την Επιτροπή

Karel VAN MIERT

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ L 380 της 31.12.1990, σ. 27.

(2) ΕΕ L 351 της 31.12.1994, σ. 10.

(3) ΕΕ L 332 της 31.12.1995, σ. 1.

(4) ΕΕ L 351 της 23.12.1997, σ. 18.

(5) ΕΕ C 377 της 12.12.1997, σ. 4.

(6) Συλλογή 1993, σ. Ι-2323.

(7) Όπως ανωτέρω, σκέψεις 31, 32 και 33.