Γνώμη του Συμβουλίου

της 21ης Ιανουαρίου 2003

σχετικά με το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας της Ιταλίας, 2002-2006

(2003/C 26/05)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών(1), και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 3,

τη σύσταση της Επιτροπής,

Μετά από διαβούλευση με την οικονομική και δημοσιονομική επιτροπή,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΗ:

Στις 21 Ιανουαρίου 2003, το Συμβούλιο εξέτασε το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας της Ιταλίας, που καλύπτει την περίοδο 2002-2006.

Η νέα επικαιροποίηση είναι σύμφωνη, σε γενικές γραμμές, με τις απαιτήσεις του αναθεωρημένου κώδικα δεοντολογίας για το περιεχόμενο και τη μορφή των προγραμμάτων σταθερότητας και σύγκλισης. Ωστόσο, η έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τα πρόσθετα μέτρα που προβλέπονται για την επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων μετά το 2003 δεν είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις του κώδικα.

Το Συμβούλιο κρίνει ότι οι οικονομικές πολιτικές, όπως αυτές αντικατοπτρίζονται στα μέτρα που έχουν προγραμματισθεί στο επικαιροποιημένο πρόγραμμα, είναι εν μέρει σύμφωνες με τις συστάσεις των γενικών προσανατολισμών οικονομικής πολιτικής για το 2002.

Το Συμβούλιο επικροτεί τη δέσμευση της Ιταλίας να εξακολουθήσει να εμφανίζει στον προϋπολογισμό της υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα σε όλη τη διάρκεια του προγράμματος, εκ παραλλήλου με κάποια ελάφρυνση του φορολογικού βάρους. Το Συμβούλιο σημειώνει ότι σύμφωνα με τις προβλέψεις της Επιτροπής, το κυκλικά προσαρμοζόμενο έλλειμμα βελτιώθηκε κατά 0,6 % του ΑΕΠ κατά το 2002, σε μεγάλο βαθμό λόγω περιστασιακών μέτρων. Σημειώνει ότι, μετά από ένα πολύ χειρότερο έλλειμμα κατά το 2001 από ότι είχε υπολογισθεί στο περυσινό πρόγραμμα καθώς και μετά από την καθυστέρηση της ανάκαμψης της οικονομίας, και παρά τα διορθωτικά μέτρα που θεσπίσθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους, το προβλεπόμενο έλλειμμα για το 2002 υπερβαίνει κατά πολύ τους αρχικούς στόχους. Με τη σειρά του, αυτό συνεπάγεται ότι, σύμφωνα με τις προβλέψεις της κυβέρνησης, η σχεδόν ισοσκελισμένη δημοσιονομική θέση θα επιτευχθεί κατά το 2004 μάλλον παρά κατά το 2003. Το Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι η μείωση του δείκτη χρέους επιβραδύνθηκε σημαντικά από το 2001 και μετά, σε ένα πλαίσιο ασθενούς μεγέθυνσης και βραδύτερης από την προβλεπόμενη προόδου του προγράμματος ιδιωτικοποίησης λόγω των συνθηκών στις χρηματοοικονομικές αγορές. Η μείωση του δείκτη χρέους σε επίπεδο κατώτερο του 100 % του ΑΕΠ προβλέπεται πλέον από την κυβέρνηση ότι θα σημειωθεί το 2005, δηλαδή δύο έτη αργότερα από τη δέσμευση που είχε αναληφθεί από την Ιταλία κατά το 1998.

Στο μακροοικονομικό σενάριο του προγράμματος εικάζεται μια ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας, η οποία βραχυπρόθεσμα θα προέλθει από την αναμενόμενη ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας καθώς και την ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης, και εν συνεχεία, εικάζεται ότι θα μειωθεί η απόκλιση παραγωγής. Ωστόσο, υπό το πρίσμα των πλέον πρόσφατων εξελίξεων, η ανάκαμψη είναι πιθανόν να ακολουθήσει βραδύτερο ρυθμό από τον αναμενόμενο, και οι υποθέσεις οικονομικής ανάπτυξης, τόσο ονομαστικής όσο και δυνητικής, φαίνονται αισιόδοξες. Επίσης, μεσοπρόθεσμα, μια υπόθεση οικονομικής ανάπτυξης της τάξεως του 2,5 % ετησίως φαίνεται πλέον εύλογη, πράγμα το οποίο, μαζί με μια αναθεώρηση προς τα κάτω του δυνητικού δείκτη ανάπτυξης στα 2 %, θα οδηγήσει σε βασικό έλλειμμα της τάξεως του 1,1 % κατά το 2006. Αυτό σημαίνει ότι, σύμφωνα με το σενάριο αυτό, ο μεσοπρόθεσμος στόχος της σχεδόν ισοσκελισμένης ή πλεονασματικής δημοσιονομικής θέσης δεν θα επιτευχθεί κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Ωστόσο, το Συμβούλιο σημειώνει τη δέσμευση της Ιταλίας να επιτύχει το στόχο της σχεδόν ισοσκελισμένης δημοσιονομικής θέσης κατά το 2004.

Το πρόγραμμα προβλέπει ότι η κυκλικά προσαρμοσμένη δημοσιονομική θέση θα βελτιωθεί κατά 0,7 % το 2003. Το Συμβούλιο επισημαίνει ότι ο δημοσιονομικός στόχος για το 2003 βασίζεται κατά μεγάλο βαθμό, όπως και κατά το προηγούμενο έτος, σε περιστασιακά μέτρα. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Επιτροπής που βασίζονται στην επικαιροποίηση του ιταλικού προγράμματος, το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα θα παραμείνει στα 0,9 % του ΑΕΠ κατά το 2003, δηλαδή θα εξακολουθήσει να μην ανταποκρίνεται στην απαίτηση του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης για την επίτευξη δημοσιονομικής θέσης σχεδόν ισοσκελισμένης ή πλεονασματικής. Ακόμη και αν υποτεθεί ότι τα περιστασιακά αυτά μέτρα θα αποδώσουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, η κυκλικά προσαρμοσμένη δημοσιονομική θέση ενδέχεται να μην βελτιωθεί όπως έχει προγραμματισθεί λόγω των κινδύνων μη επιβεβαίωσης των προβλέψεων των δημοσιονομικών τάσεων, διακυβεύοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την επίτευξη της ελάχιστης προσαρμογής κατά 0,5 % του ΑΕΠ. Μολονότι το Συμβούλιο επικροτεί τα προσφάτως θεσπισθέντα μέτρα αυστηρότερου ελέγχου των δημόσιων δαπανών, παρακινεί την Ιταλία να εξασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή των μέτρων που έχουν προγραμματισθεί για το 2003, ούτως ώστε να εξασφαλισθεί, τουλάχιστον, βελτίωση του βασικού ισοζυγίου κατά 0,5 % του ΑΕΠ. Το Συμβούλιο σημειώνει ότι η επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων που έχουν ορισθεί για το 2004 και μετά, συμπεριλαμβανομένης της επίτευξης του στόχου της σχεδόν ισοσκέλισης, εξαρτάται κατά μεγάλο βαθμό από την αντικατάσταση των κυρίων περιστασιακών μέτρων που θα εφαρμοσθούν κατά το 2003 από μέτρα μονιμότερου χαρακτήρα παράλληλα με διορθώσεις προκειμένου να επιτευχθεί ουσιαστική μείωση κατά 0,5 % τουλάχιστον.

Το Συμβούλιο κρίνει ότι, προκειμένου να επιτευχθεί μια βιώσιμη πορεία εξυγίανσης, η Ιταλία θα πρέπει να αντικαταστήσει τα περιστασιακά μέτρα στον τομέα των δαπανών με διαρθρωτικά μέτρα. Το Συμβούλιο σημειώνει ότι η Ιταλία αναλαμβάνει τη δέσμευση να εκθέσει κατά προτεραιότητα, στη διαδικασία μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού προγραμματισμού της για το 2003, τα γενικά μέτρα μόνιμου χαρακτήρα που θα εξασφαλίσουν ότι θα μπορέσει να θεωρηθεί ότι έχει επιτευχθεί μια στοιχειώδης βελτίωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ισοζυγίου της τάξεως του 0,5 % του ΑΕΠ ετησίως μέχρις ότου επιτευχθεί ο στόχος της σχεδόν ισοσκέλισης. Γενικότερα, το Συμβούλιο καλεί την Ιταλία να διευκρινίσει τη φορολογική της στρατηγική, ιδίως υπό το πρίσμα του στόχου της μείωσης του φορολογικού βάρους, τον οποίο συμμερίζεται το Συμβούλιο, αλλά ο οποίος μπορεί να επιτευχθεί ασφαλώς και αποτελεσματικά μόνον μέσω συνολικού προγράμματος μεταρρύθμισης τόσο των δαπανών όσο και των εσόδων.

Το Συμβούλιο κρίνει ότι υπό το πρίσμα του πολύ υψηλού δείκτη χρέους της Ιταλίας ο ρυθμός της μείωσής του θα πρέπει να είναι σημαντικά ταχύτερος από ότι κατά τα προηγούμενα έτη. Σημειώνει την επιβράδυνση του ρυθμού της μείωσης του χρέους που προβλέπεται να σημειωθεί κατά το τέλος της περιόδου του προγράμματος σε συνδυασμό επίσης με ορισμένες μη προβλεφθείσες πράξεις. Το Συμβούλιο ανησυχεί ιδιαίτερα μην τυχόν οι κίνδυνοι όσον αφορά τους στόχους του προγράμματος για το έλλειμμα οδηγήσουν σε υπερβολικά αργό ρυθμό μείωσης του δείκτη χρέους. Κατά συνέπεια, το Συμβούλιο καλεί την Ιταλία να προβεί σε ενέργειες σε όλους τους τομείς που είναι υπό κυβερνητικό έλεγχο, προκειμένου να διασφαλίσει την επαρκή μείωση του χρέους. Για το σκοπό αυτό συνιστά ότι τα μεταβατικά μέτρα, ιδίως οι πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων μέσω πράξεων τιτλοποίησης, πρέπει να θεωρούνται μέσα για την ταχύτερη μείωση του χρέους και όχι υποκατάστατα διορθωτικής δράσης στον τομέα του ελλείμματος.

Το Συμβούλιο υπενθυμίζει ότι η επίτευξη ισοσκελισμένης βασικής δημοσιονομικής θέσης μεσοπρόθεσμα είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να καταστούν τα δημόσια οικονομικά βιώσιμα. Με βάση τις τρέχουσες πολιτικές, δεν μπορεί να αποκλεισθεί ο κίνδυνος μη βιώσιμων δημόσιων οικονομικών υπό το πρίσμα της γήρανσης των πληθυσμών. Δεδομένου του υψηλού χρέους της Ιταλίας, τα πρωτογενή πλεονάσματα της τάξεως του 5 % του ΑΕΠ θα πρέπει να διατηρηθούν επί σειρά ετών. Το Συμβούλιο σημειώνει ότι η ικανότητα της Ιταλίας να αντιμετωπίσει τις δημοσιονομικές συνέπειες της γήρανσης βασίζεται στην εφαρμογή των σημαντικών συνταξιοδοτικών μεταρρυθμίσεων που θεσπίσθηκαν κατά τη δεκαετία του '90 και στη μεγάλη αύξηση των δεικτών συμμετοχής. Όπως αναφέρεται και στις γνώμες του για τα προηγούμενα επικαιροποιημένα προγράμματα καθώς και στους γενικούς προσανατολισμούς οικονομικής πολιτικής για το 2002, το Συμβούλιο ενθαρρύνει την Ιταλία να θεσπίσει περαιτέρω μέτρα για την προώθηση συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών καθεστώτων ιδιωτικής χρηματοδότησης και να αντιμετωπίσει το κύριο θέμα που εκκρεμεί στο δημόσιο σύστημα συνταξιοδότησης και αφορά τις μακρές μεταβατικές περιόδους για το νέο σύστημα που βασίζεται στις εισφορές. Οι ενέργειες αυτές πρέπει να συνοδευτούν από τα αναγκαία μέτρα για την αύξηση της συμμετοχής και τον έλεγχο της εξέλιξης των δαπανών που συνδέονται με την ηλικία.

(1) ΕΕ L 209 της 2.8.1997.