Απόφαση της Επιτροπής

της 22ας Δεκεμβρίου 1999

σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων C 39/99 (ex Ε 2/97) Ηνωμένο Βασίλειο, "English Partnerships (ΕΡ) στο πλαίσιο του Partnerships Investment Programme (ΡΙΡ)", εφεξής καθεστώς "ΕΡ/PIP"

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 5208]

(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2000/389/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους(1) σύμφωνα με τη διάταξη που αναφέρεται ανωτέρω και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Με επιστολή της 9ης Ιανουαρίου 1995, το Ηνωμένο Βασίλειο κοινοποίησε στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ, το πρόγραμμα ενισχύσεων που θεσπίστηκε στο πλαίσιο του "Single Regeneration Budget" (SRB) (Ν 31/95). Η κοινοποίηση αφορούσε μια σειρά καθεστώτων ενισχύσεων, περιλαμβανομένου τον English Partnerships (ΕΡ) στο πλαίσιο του Partnerships Investment Programme (ΡΙΡ) (καθεστώς "ΕΡ/PIF", το οποίο είναι ένα καθεστώς περιφερειακής ανάπτυξης μέσω του οποίου παρέχεται δημόσια χρηματοδότηση σε σχέδια ανάπλασης χώρων στην Αγγλία.

(2) Με επιστολή της 4ης Μαΐου 1995 προς το Ηνωμένο Βασίλειο [SG(95)D/5602], η Επιτροπή ενέκρινε το SRB βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ σχετικά με τις ενισχύσεις για την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών περιοχών. Στην απόφασή της, η Επιτροπή αναφέρει ότι πολλά από τα μέτρα του SRB δεν ενέπιπταν στο πεδίο του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Η "αστική ανάπλαση" (δραστηριότητες του ΕΡ) αναφερόταν ως ένα από τα μέτρα αυτά.

(3) Οι βρετανικές αρχές εφάρμοσαν το καθεστώς ΕΡ θεωρώντας ότι κανένα από τα προγράμματα χρηματοδότησης σχεδίων ανάπλασης στο πλαίσιο του καθεστώτος δεν συνεπαγόταν τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

(4) Μετά την έγκριση του SRB, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι δικαιούχοι των ενισχύσεων του ΕΡ ήταν επιχειρήσεις που συμμετείχαν υπό ανταγωνιστικές συνθήκες στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών.

(5) Σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο 1996, η Επιτροπή ζήτησε από τις βρετανικές αρχές να παράσχουν διευκρινίσεις σχετικά με τη λειτουργία του καθεστώτος στην πράξη.

(6) Διάφορες πλευρές του θέματος συζητήθηκαν και αναλύθηκαν λεπτομερώς σε συσκέψεις και ανταλλαγές επιστολών μεταξύ Ιανουαρίου 1996 και Φεβρουαρίου 1998. Η Επιτροπή ανήγγειλε καταρχήν την πρόθεσή της να προτείνει κατάλληλα μέτρα βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ σε μια σύσκεψη με τις βρετανικές αρχές τον Σεπτέμβριο 1997. Τον Οκτώβριο 1997 πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στα κεντρικά γραφεία του ΕΡ στο Λονδίνο για περαιτέρω έρευνες και συζητήσεις σχετικά με μια σειρά περιπτώσεων, προκειμένου να προσδιοριστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα κατάλληλα μέτρα που έπρεπε να προταθούν.

(7) Τέλος, με επιστολή του Ιουλίου 1998 [SG (98) D/06108], η Επιτροπή πρότεινε στις βρετανικές αρχές, βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, κατάλληλα μέτρα για ένα από τα επενδυτικά προγράμματα του ΕΡ, το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ.

(8) Η Επιτροπή ζήτησε από τις βρετανικές αρχές να αποδεχθούν τα προτεινόμενα μέτρα εντός 20 εργάσιμων ημερών. Τον Απρίλιο 1999 οι βρετανικές αρχές απέστειλαν την επίσημη απάντησή τους σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα, στην οποία δεν αποδέχθηκαν πλήρως τα μέτρα που πρότεινε η Επιτροπή.

(9) Κατά συνέπεια, τον Μάιο 1999 η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ κατά του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ. Οι βρετανικές αρχές απάντησαν επίσημα με επιστολή της 29ης Ιουλίου 1999. Η ανακοίνωση σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 28 Αυγούστου 1999(2). Έντεκα ενδιαφερόμενοι τρίτοι υπέβαλαν παρατηρήσεις εντός της προθεσμίας του ενός μηνός από τη δημοσίευση αυτή. Η Επιτροπή έλαβε επίσης παρατηρήσεις από πολλούς άλλους ενδιαφερόμενους μετά τη λήξη της ταχθείσας προθεσμίας.

II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΕΡ/ΡΙΡ

Φύση και ιστορικό του ΕΡ

(10) Το ΕΡ δημιουργήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 1993 δυνάμει του μέρους ΙΙΙ του Leasehold Reform, Housing and Urban Development Act του 1993. Τέθηκε σε πλήρη λειτουργία την 1η Απριλίου 1994.

Το ΕΡ (στο καταστατικό "Urban Regeneration Agency") είναι ένας μόνιμος και ανεξάρτητος δημόσιος οργανισμός που ευθύνεται έναντι του Υπουργού Περιβάλλοντος (Secretary of State for the Environment). Οι χρηματοδοτικοί πόροι του ΕΡ αποτελούν χωριστό κονδύλιο του SRB. Περιλαμβάνουν επιχορηγήσεις του Υπουργείου Περιβάλλοντος (Department of Environment) και έσοδα από τις δραστηριότητές του, ιδίως από εκποιήσεις περιουσιακών στοιχείων (που προέρχονται κατά κύριο λόγο από το χαρτοφυλάκιο ακινήτων του οργανισμού "English Estates", τον οποίο διαδέχθηκε).

Ο γενικός στόχος του ΕΡ(3)

(11) "Γενικός στόχος του καθεστώτος είναι να εξασφαλίσει την αποκατάσταση παρακμαζουσών ζωνών μέσω της ανάπλασης, ανάπτυξης ή περαιτέρω αξιοποίησης εδαφικών εκτάσεων και κτιρίων. Παρόλο που επικεντρώνεται στην αποκατάσταση εδαφικών εκτάσεων, όσου είναι δυνατό το καθεστώς πραγματοποιεί τις παρεμβάσεις του σε ένα ευρύτερο πλαίσιο δραστηριοτήτων αποκατάστασης, σε συνεργασία με τοπικούς και περιφερειακούς εταίρους και με στόχο τη συνολική αντιμετώπιση των προβλημάτων μιας περιοχής. Το πρόγραμμά του καλύπτει τη χρήση εδαφικών εκτάσεων για διάφορους σκοπούς, όπως κατοικίες, βιομηχανική και εμπορική χρήση, προσέλκυση επενδύσεων, βελτιώσεις σε χώρους αναψυχής και στο περιβάλλον."

Περιοχές που καλύπτονται από τις χρηματοδοτήσεις του ΕΡ

(12) Το ΕΡ καθορίζει το ίδιο ζώνες προτεραιότητας για τις παρεμβάσεις του, καταρτίζοντας κάθε χρόνο έγγραφα περιφερειακής στρατηγικής μετά από αξιολόγηση των κατάλληλων δεδομένων και διαβούλευση με τους τοπικούς εταίρους. Μεταξύ άλλων δεικτών, το ΕΡ λαμβάνει υπόψη στις αναλύσεις του τα ποσοστά ανεργίας, τα αποτελέσματα της πλέον πρόσφατης εθνικής έρευνας για τις υποβαθμισμένες περιοχές (Derelict Land Survey), κ.λπ.

Οι ζώνες αυτές είναι οι ακόλουθες:

α) ζώνες των ευρωπαϊκών στόχων 1 και 2·

β) ζώνες κλεισμένων κοιτασμάτων άνθρακα (σημαντικός στόχος των παρεμβάσεων τον ΕΡ, οι ζώνες αυτές δεν βρίσκονται κατ' ανάγκη σε ενισχυόμενες περιοχές. Λόγω της μικρής έκτασης και, συχνά, της γεωγραφικής απομόνωσης των ζωνών αυτών από τις περιοχές απασχόλησης (οι οποίες είναι η βασική συνιστώσα του χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων του Ηνωμένου Βασιλείου εν ισχύ έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999), οι βρετανικές αρχές ισχυρίζονται ότι η ένταξή τους στο χάρτη είναι δυσχερής)·

γ) ζώνες "City Challenge" και άλλες ζώνες στο κέντρο των πόλεων·

δ) αγροτικές περιοχές που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες, κυρίως ζώνες του ευρωπαϊκού στόχου 5β·

ε) άλλες ενισχυόμενες περιοχές.

Στην κοινοποίηση της 9ης Ιανουαρίου 1995 διευκρινιζόταν ότι "ο κατάλογος αυτός δεν αντιστοιχεί σε σειρά προτεραιότητας και ότι το ΕΡ είναι επαρκώς ευέλικτο για να ανταποκρίνεται σε επείγουσες ανάγκες εκτός των ανωτέρω ζωνών και σε διαρθρωτικές μεταβολές στην τοπική οικονομία"· επομένως το ΕΡ μπορεί, καταρχήν, να χρηματοδοτεί δραστηριότητες σε όλες τις περιοχές της Αγγλίας.

Μέσα δράσης στο πλαίσιο του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ

(13) Το ΕΡ παρεμβαίνει μέσω διαφόρων επενδυτικών προγραμμάτων. Οι ανωτέρω πληροφορίες για τους στόχους του και τις καλυπτόμενες γεωγραφικές ζώνες ισχύουν γενικά για όλα τα προγράμματα του ΕΡ.

(14) Ωστόσο, η παρούσα απόφαση αφορά μόνο το ΡΙΡ, στο πλαίσιο του οποίου το ΕΡ συνεργάζεται με επιχειρηματικούς αναπτυξιακούς φορείς του ιδιωτικού κυρίως τομέα.

(15) Οι χρηματοδοτήσεις στο πλαίσιο του ΕΡ/ΡΙΡ χορηγούνται σε αναπτυξιακούς φορείς που έχουν στενό οικονομικό δεσμό με την προς ανάπτυξη εδαφική έκταση, της οποίας είναι συνήθως ιδιοκτήτες. Οι βρετανικές αρχές υπογράμμισαν ότι το καθεστώς καλύπτει κατά κύριο λόγο εδαφικές εκτάσεις που ανήκουν σε ιδιωτικούς φορείς. Αυτός είναι ο κυριότερος λόγος για τον οποίο η χορήγηση δημόσιων πόρων για την ανάπτυξη αυτών των εδαφικών εκτάσεων δεν μπορεί να γίνει με διαδικασίες υποβολής προσφορών. Η οικονομική σχέση μεταξύ αναπτυξιακού φορέα και εδαφικής έκτασης είναι επομένως το βασικό χαρακτηριστικό του τρόπου λειτουργίας του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ: οι υποψήφιοι υποβάλλουν στο ΕΡ την πρόταση ανάπτυξης και διαπραγματεύονται με αυτό τον επιμερισμό των κινδύνων, του κόστους και των κερδών. Η διαπραγμάτευση οδηγεί στην πράξη στην επίτευξη συμφωνίας για το ποσό της χρηματοδότησης που είναι αναγκαίο με βάση το κόστος ανάπτυξης της εδαφικής έκτασης, δηλαδή το ποσό της ονομαζόμενης "χρηματοδότηση της διαφοράς" ("gap funding", βλέπε αιτιολογική σκέψη 19).

(16) Στην πράξη, η ενίσχυση μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, όπως ιδίως παροχή επαγγελματικών και τεχνικών συμβουλών, εγγυήσεις μισθωμάτων στους αναπτυξιακούς φορείς, επιχορηγήσεις και άλλες μορφές συμμετοχής στις επενδύσεις των αναπτυξιακών φορέων, κοινές επιχειρήσεις με τους αναπτυξιακούς φορείς, δάνεια και εγγυήσεις δανείων υπέρ των αναπτυξιακών φορέων.

Μέθοδος χορήγησης των ενισχύσεων του ΕΡ/ΡΙΡ και επίπεδό τους

(17) Σύμφωνα με τις βρετανικές αρχές, η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων του ΕΡ και το χαμηλό τους κόστος οφείλεται κυρίως στη μέθοδο που εφαρμόζει το ΡΙΡ για την επιλογή των σχεδίων ανάπτυξης. Τα σχέδια αξιολογούνται προσεκτικά (από την άποψη της συμπληρωματικότητας, της πρακτικής εφικτότητας, της ακεραιότητας και της επάρκειας της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα), προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι στόχοι του ΕΡ θα επιτευχθούν με το μικρότερο δυνατό κόστος για το δημόσιο.

(18) Οι βρετανικές αρχές υπογράμμισαν την αποφασιστική τους δέσμευση να διατηρήσουν μια προσέγγιση που βασίζεται σε εταιρικές σχέσεις με τους ιδιωτικούς φορείς. Η μέθοδος που εφαρμόζει το ΡΙΡ είναι απαραίτητη λόγω της προβαλλόμενης ιδιαιτερότητας της αγοράς ακινήτων στην Αγγλία, όπου μεγάλο μέρος των υποχρησιμοποιούμενων ή εγκαταλειμμένων εδαφικών εκτάσεων ανήκει σε φορείς του ιδιωτικού τομέα. Η εφαρμογή του "Direct Investment Programme" το οποίο είναι η μόνη δυνατή εναλλακτική λύση στο ΡΙΡ, θα υποχρέωνε το ΕΡ, σε κάθε παρέμβασή του, να αγοράζει τις εδαφικές εκτάσεις από ιδιώτες και να αναλαμβάνει πλήρως τον επιχειρηματικό ρόλο του αναπτυξιακού φορέα. Οι βρετανικές αρχές επιδιώκουν να περιορίσουν την προσφυγή στο "Direct Investment Programme", η οποία, όπως ισχυρίζονται, αυξάνει σημαντικά το επίπεδο των δημόσιων δαπανών.

Τα κυριότερα χαρακτηριστικά του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ είναι τα ακόλουθα

Χρηματοδότηση της διαφοράς

(19) Η χρηματοδότηση του ΕΡ αποσκοπεί αποκλειστικά στην κάλυψη της διαφοράς μεταξύ του προβλεπόμενου κόστους ανάπτυξης και της εκτιμώμενης τελικής αξίας του χώρου. Η μέθοδος αυτή βασίζεται στην υπόθεση ότι, λόγω της φύσης των εν λόγω σχεδίων, η εκτιμώμενη τελική αξία του χώρου μετά την ολοκλήρωση των έργων είναι εξ ορισμού χαμηλότερη από το προβλεπόμενο κόστος ανάπτυξής του και ότι η χρηματοδότηση της διαφοράς αυτής είναι αναγκαία σε όλες τις περιπτώσεις.

"Εύλογο" περιθώριο (επιτρεπόμενο κέρδος) για τον αναπτυξιακό φορέα

(20) Το εκτιμώμενο κόστος ανάπτυξης ενσωματώνει ένα "εύλογο" περιθώριο κέρδους για τον αναπτυξιακό φορέα, το οποίο χρηματοδοτείται επομένως από το ΕΡ στο πλαίσιο της χρηματοδότησης της διαφοράς. Το ΕΡ εκτιμά το ποσοστό του "εύλογου" περιθωρίου λαμβάνοντας υπόψη τον κίνδυνο του σχεδίου και όλες τις δυνατές συγκρίσεις ανάλογων επενδυτικών δυνατοτήτων στην αγορά. Ειδικότερα, το επιτρεπόμενο κέρδος είναι το ελάχιστο που ο αναπτυξιακός φορέας θα δεχόταν για να αναλάβει το σχέδιο. Προσδιορίζεται μετά από διαπραγμάτευση μεταξύ του ΕΡ και του αναπτυξιακού φορέα και αντικατοπτρίζει την επαγγελματική κρίση των εσωτερικών εκτιμητών του ΕΡ για τα συνήθη στην αγορά ποσοστά κέρδους για παρόμοια σχέδια σε αντίστοιχες τοποθεσίες.

Ρήτρα ανάκτησης

(21) Εφαρμόζεται ρήτρα ανάκτησης του υπερβάλλοντος κέρδους (συνήθως σε ποσοστό 50 % τουλάχιστον), ενώ οι ζημίες (υπερβάσεις κόστους) βαρύνουν εξ ολοκλήρου τον αναπτυξιακό φορέα. Με τον τρόπο αυτό, οι κίνδυνοι αναλαμβάνονται στο μεγαλύτερο μέρος τους από τον αναπτυξιακό φορέα, περιλαμβανομένης κάθε μεταγενέστερης αδυναμίας πραγματοποίησης της αναμενόμενης τελικής αξίας.

Εκτίμηση κόστους και αξιών

(22) Όλα τα κόστη και όλες οι αξίες εκτιμώνται κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται ότι αντικατοπτρίζουν τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς, όπως αυτές προκύπτουν από τις αναλύσεις του ίδιου του ΕΡ. Οι βρετανικές αρχές θεωρούν ότι οι παρατηρήσεις του ΕΡ σχετικά με τη διάρθρωση της αγοράς ακινήτων στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν αποκλίνουν από εκείνες που διατυπώνονται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες ή από τους επαγγελματικούς φορείς που εκπροσωπούν τους εμπειρογνώμονες και τους εκτιμητές ακινήτων στην Αγγλία.

Σύμφωνα με τις βρετανικές αρχές, το σύστημα αυτό εγγυάται ότι οι τελικοί χρήστες των εδαφικών εκτάσεων δεν λαμβάνουν καμία κρατική ενίσχυση, εφόσον καταβάλλουν τις τιμές και τα μισθώματα που εφαρμόζονται στην αγορά. Για τον υπολογισμό της χρηματοδότησης της διαφοράς, οι τιμές αυτές περιλαμβάνονται βέβαια στην τελική αξία αφού προσδιοριστούν για το σκοπό αυτό από τους εσωτερικούς εκτιμητές του ΕΡ.

Πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί ότι ο τρόπος λειτουργίας του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ συνεπάγεται ότι ο βασικός κανόνας του είναι ο συμβιβασμός των συμφερόντων των διαφόρων συμμετεχόντων φορέων (ιδιοκτήτης εδαφικής έκτασης, αναπτυξιακός φορέας, τελικός χρήστης), λαμβανομένης υπόψη της διακηρυχθείσας προτίμησης του ΕΡ για τη στήριξη "αναπτυξιακών φορέων που έχουν μόνιμο συμφέρον στον προς ανάπτυξη χώρο ως ιδιοκτήτες ή τελικοί χρήστες του". Η Επιτροπή θεωρεί ότι η προϋπόθεση αυτή δημιουργεί ένα πρόβλημα διαφάνειας τόσο όσον αφορά τον εντοπισμό του πραγματικού δικαιούχου της ενίσχυσης που παρέχει το ΕΡ, όσο και τον υπολογισμό του ποσού της ενίσχυσης που αυτός λαμβάνει πραγματικά.

III. ΚΑΤΑΛΛΗΛΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΕ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 88 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΚ

(23) Για την ολοκλήρωση της παρουσίασης, αναφέρονται κατωτέρω εν συντομία τα μέτρα που πρότεινε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 1998 βάσει της διαδικασίας του άρθρου 88 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ για να επιτρέψει στις βρετανικές αρχές να καταστήσουν το καθεστώς συμβιβάσιμο με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις.

Εννοιολογικοί προσδιορισμοί

(24) Για να διευκολυνθεί η συνεργασία με τις εθνικές αρχές στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 88 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και αφού εξέτασε τη λειτουργία του καθεστώτος, η Επιτροπή προσδιόρισε δύο έννοιες που επιτρέπουν τον εντοπισμό των περιστάσεων στις οποίες μπορούν να χορηγούνται, μέσω του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ, ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Πρόκειται για τις ακόλουθες έννοιες:

α) ανάπτυξη για τις ειδικές ανάγκες τρίτου: η ανάπτυξη του χώρου προορίζεται να καλύψει τις ανάγκες ενός τελικού χρήστη που είναι γνωστός κατά την έναρξη των έργων ανάπτυξης·

β) κερδοσκοπική ανάπτυξη: η ανάπτυξη γίνεται έτσι ώστε να ανταποκρίνεται σε διάφορες χρήσεις που δεν έχουν προσδιοριστεί όταν λαμβάνεται η απόφαση για την ανάπτυξη του χώρου.

(25) Η Επιτροπή πρότεινε τη χρησιμοποίηση των εννοιών αυτών διότι ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται σήμερα το καθεστώς δεν επιτρέπει σε όλες τις περιπτώσεις τον ασφαλή εντοπισμό του πραγματικού δικαιούχου της ενίσχυσης. Έτσι, η Επιτροπή έκρινε ότι σε περίπτωση ανάπτυξης για τις ειδικές ανάγκες τρίτου ο δικαιούχος της ενίσχυσης είναι ο τελικός χρήστης, ενώ σε περίπτωση κερδοσκοπικής ανάπτυξης ο δικαιούχος είναι ο ιδιοκτήτης/αναπτυξιακός φορέας λόγω του ισχυρού οικονομικού δεσμού του με την εδαφική έκταση.

(26) Οι βρετανικές αρχές δεν αμφισβήτησαν τις ανωτέρω έννοιες και υποθέσεις εργασίας, οι οποίες αποτέλεσαν τη βάση για τις περαιτέρω συζητήσεις.

Η έννοια των "ανωμαλιών του χώρου"

(27) Στα προχωρημένα στάδια των συζητήσεων, οι βρετανικές αρχές υπογράμμισαν ιδίως το γεγονός ότι οι παρεμβάσεις στο πλαίσιο του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ αφορούν κυρίως χώρους που έχουν υποστεί σοβαρές περιβαλλοντικές ζημίες από ρυπαίνοντες που δεν έχουν εντοπιστεί. Οι βρετανικές αρχές έδωσαν έναν γενικό ορισμό των "ανωμαλιών του χώρου" με βάση τα προβλήματα περιβάλλοντος και υποδομών που καθιστούν αδύνατη την εμπορική εκμετάλλευση της εδαφικής έκτασης. Οι βρετανικές αρχές ισχυρίζονται ότι η χρηματοδότηση που απαιτείται για την αποκατάσταση των "ανωμαλιών του χώρου" δεν μπορεί να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, εφόσον περιορίζεται στο ποσό που είναι αναγκαίο για την αναβάθμιση του χώρου σε επίπεδα που επιτρέπουν την εμπορική εκμετάλλευσή του.

(28) Η Επιτροπή πρότεινε μια σειρά κατάλληλων μέτρων.

(29) Ζητήθηκε από τις βρετανικές αρχές να εφαρμόσουν το ΕΡ/ΡΙΡ ως καθεστώς περιφερειακών ενισχύσεων, τηρώντας τους σχετικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και ιδίως τις κατευθυντήριες γραμμές για τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις(4) και τον χάρτη των ενισχυόμενων περιοχών στο Ηνωμένο Βασίλειο. Εκτιμάται ότι με τον τρόπο αυτό το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ θα επιτρέψει στις βρετανικές αρχές να χορηγούν κρατικές περιφερειακές ενισχύσεις που θα καλύπτουν το ποσό της χρηματοδότησης της διαφοράς. Εάν η ανάπτυξη γίνεται για τις ειδικές ανάγκες τρίτου, η ενίσχυση θα πρέπει να χορηγείται απευθείας στον τελικό χρήστη και σε περίπτωση κερδοσκοπικής ανάπτυξης στον αναπτυξιακό φορέα/ιδιοκτήτη της εδαφικής έκτασης.

(30) Η Επιτροπή πρότεινε να γίνονται από ανεξάρτητους ορκωτούς εκτιμητές όλες οι εκτιμήσεις των στοιχείων που είναι αναγκαία για τον προσδιορισμό του ποσού της χρηματοδότησης της διαφοράς, περιλαμβανομένου του κόστους της ανάπτυξης, των εκτιμώμενων τελικών αξιών, των τιμών πώλησης/εκμίσθωσης σε τελικούς χρήστες, καθώς και ο υπολογισμός του ενδεχόμενου ανακτήσιμου ποσού.

(31) Η Επιτροπή θεωρεί ότι στο πλαίσιο του καθεστώτος δεν υπάρχει κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ εάν ο επενδυτής (ιδιοκτήτης ή τελικός χρήστης) ασκεί στον προς ανάπτυξη χώρο δραστηριότητες μη σχετιζόμενες με εμπορικές συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

(32) Η Επιτροπή προτείνει την υποβολή ατομικής κοινοποίησης στις περιπτώσεις στις οποίες ο ιδιοκτήτης, ο αναπτυξιακός φορέας ή ο τελικός χρήστης του χώρου είναι εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε τομείς που υπόκεινται σε ειδικούς κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις.

(33) Η Επιτροπή συνιστά να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες που παρέχει το κοινοτικό πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων για την προστασία του περιβάλλοντος, κατά τρόπο που να επιτρέπει την επέκταση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στη δημόσια χρηματοδότηση σχεδίων για την αποκατάσταση "ανωμαλιών του χώρου".

(34) Στην απάντησή τους στα μέτρα που πρότεινε η Επιτροπή, οι βρετανικές αρχές δέχθηκαν να υπαγάγουν στους κανόνες για τις περιφερειακές ενισχύσεις τον περιοριστικό ορισμό που δίνουν οι ίδιες στην έννοια της ανάπτυξης για τις ειδικές ανάγκες τρίτου.

(35) Όσον αφορά την κερδοσκοπική ανάπτυξη, οι βρετανικές αρχές εξακολουθούν να ισχυρίζονται ότι η χρηματοδότηση του ΕΡ δεν περιέχει κανένα στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, εφόσον το εν λόγω προϊόν (εγκαταλειμμένες εδαφικές εκτάσεις στην Αγγλία) δεν αποτελεί αντικείμενο ενδοκοινοτικών συναλλαγών.

(36) Σε αυτό το στάδιο των διαπραγματεύσεων, η Επιτροπή έκρινε ότι τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι βρετανικές αρχές δεν αίρουν τις αμφιβολίες της σχετικά με την ύπαρξη στοιχείων κρατικών ενισχύσεων στο καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ και με το συμβιβάσιμό του με την κοινή αγορά. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ.

IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

(37) Με επιστολή της 29ης Ιουλίου 1999, οι βρετανικές αρχές απάντησαν στην επιστολή της Επιτροπής σχετικά με το άνοιγμα της διαδικασίας του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ. Στην επιστολή τους, οι βρετανικές αρχές τροποποιούν ορισμένα σημεία της θέσης που είχαν λάβει στην απάντησή τους στην πρόταση κατάλληλων μέτρων.

Η γενική θέση των βρετανικών αρχών μπορεί να συνοψιστεί ως ακολούθως:

Όσον αφορά την ανάπτυξη για τις ειδικές ανάγκες τρίτου

(38) Οι βρετανικές αρχές δέχονται να στηρίζουν τα σχέδια αυτά σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που εκδίδει η Επιτροπή και εντός του υφιστάμενου και των μελλοντικών χαρτών ενισχυόμενων περιοχών. Οι βρετανικές αρχές περιλαμβάνουν στην έννοια της ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου όλες τις βιομηχανικές χρήσεις και τις περισσότερες χρήσεις γραφείου. Σε περίπτωση σχεδίων ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου, ο δικαιούχος της ενίσχυσης θα είναι ο τελικός χρήστης του χώρου.

Εάν, σε ένα σχέδιο ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου, ο τελικός χρήστης του χώρου είναι εταιρεία που δραστηριοποιείται σε τομείς που υπόκεινται σε ειδικούς κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, θα υποβάλλεται ατομική κοινοποίηση στην Επιτροπή.

Οι ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ υπό μορφή άλλη από την επιχορήγηση θα αποτελούν αντικείμενο εξήγησης που θα επιτρέπει στην Επιτροπή να υπολογίζει τα στοιχεία ενίσχυσης που περιέχουν.

Θα τηρούνται οι ειδικοί κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις στις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες, στις ΜΜΕ, στην προστασία του περιβάλλοντος και στους ευαίσθητους τομείς. Οι τομείς των μεταφορών, της γεωργίας, και της αλιείας δεν εμπίπτουν στο πεδίο του καθεστώτος.

(39) Οι βρετανικές αρχές πρότειναν επίσης να τροποποιήσουν τη διαδικασία των εκτιμήσεων, οι οποίες προς το παρόν γίνονται από ειδικευμένους εσωτερικούς εκτιμητές του ΕΡ. Εφεξής, κάθε εκτίμηση που πραγματοποιεί το ΕΡ θα καταγράφεται και θα υπογράφεται, όπως οι εκτιμήσεις των ανεξάρτητων εκτιμητών και σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές του κλάδου (όπως αυτές καθορίζονται από το Royal Institute of Chartered Surveyors, ο οποίος είναι ο αρμόδιος επαγγελματικός φορέας), έτσι ώστε ο εκτιμητής να είναι προσωπικά και επαγγελματικά υπεύθυνος για τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιεί την εκτίμηση. Για τα σχέδια στα οποία εκτιμάται ότι η αξία των έργων ανάπτυξης θα υπερβεί τα 5 εκατομμύρια λίρες στερλίνες θα απαιτείται δεύτερη εκτίμηση από ανεξάρτητο εκτιμητή.

(40) Επιπλέον, στο μέλλον θα απαιτείται από τον αναπτυξιακό φορέα (και όχι μόνο σε περίπτωση σχεδίων ανάπτυξης για τις ειδικές ανάγκες τρίτου) να αναθέτει όλες τις συμβάσεις "έργων" με διαδικασία υποβολής προσφορών. Εάν η αξία της πλέον συμφέρουσας προσφοράς είναι χαμηλότερη από το κόστος που λαμβάνεται υπόψη στους υπολογισμούς για την αξιολόγηση του σχεδίου, το ΕΡ θα λαμβάνει ως βάση την τιμή της προσφοράς, θα υπολογίζει εκ νέου τις σχετικές χρηματοδοτικές ανάγκες και θα τροποποιεί ανάλογα τη συμφωνία για την ανάπτυξη του χώρου.

Κερδοσκοπική ανάπτυξη

(41) Οι αρχές εξακολουθούν να θεωρούν ότι οι παρεμβάσεις αυτές δεν περιέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης. Σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 296 και 318/82 Κάτω Χώρες και Leeuwarder Papierwaren Fabriek BV κατά Επιτροπής(5), η Επιτροπή υποχρεούται να προσδιορίσει τις συνθήκες υπό τις οποίες οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών επηρεάζονται από χρηματοδοτήσεις σχεδίων κερδοσκοπικής ανάπτυξης. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρέπει, σύμφωνα με τις βρετανικές αρχές, να εξετάσει τη σχετική αγορά, τη σημασία της εξεταζόμενης δραστηριότητας στην αγορά αυτή, καθώς και τη διάρθρωση των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την εν λόγω δραστηριότητα. Στην παρούσα περίπτωση, οι βρετανικές αρχές εκτιμούν ότι η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις που της επιβάλλει το Δικαστήριο, λόγω των αμελητέων ενδοκοινοτικών συναλλαγών στην αγορά σχεδίων ανάπτυξης εδαφικών εκτάσεων.

Ενδεχόμενη εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για τις περιφερειακές ενισχύσεις

(42) Οι βρετανικές αρχές δήλωσαν ότι επιθυμούν να εξετάσουν κατά πόσο ορισμένες πτυχές του προγράμματος ΕΡ/ΡΙΡ εμπίπτουν στο πεδίο των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος(6), κατά τρόπο που να επιτρέπει την επέκτασή του στη χρηματοδότηση των "ανωμαλιών του χώρου", τόσο για τα σχέδια ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου όσο και για τα σχέδια κερδοσκοπικής ανάπτυξης.

V. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΤΡΙΤΩΝ

(43) Οι τρίτοι που αναφέρονται κατωτέρω υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους πριν τη λήξη της προθεσμίας της 28ης Σεπτεμβρίου 1999: English Partnerships, Νοrth West Development Agency, Durham County Council, Newcastle City Council, Derwentside District Council, City of Sunderland, One NorthEast, Local Government Association, Advantage West Midlands, Association of North east Councils, East of England Development Agency. Πολλοί άλλοι τρίτοι υπέβαλαν παρατηρήσεις μετά την προθεσμία αυτή. Πρέπει, καταρχήν, να σημειωθεί ότι όλοι οι τρίτοι που υπέβαλαν παρατηρήσεις είναι ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές και οργανισμοί τοπικής ή περιφερειακής ανάπτυξης και ότι οι παρατηρήσεις τους συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με εκείνες της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου.

Οι κυριότερες παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων τρίτων μπορούν να συνοψιστούν ως ακολούθως:

(44) Το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ ήταν ένα ιδιαίτερα επιτυχές πρόγραμμα αποκατάστασης χώρων. Αποδείχθηκε πολύ αποτελεσματικό σε σύγκριση με το Direct Investment Programme και το κόστος λειτουργίας του ήταν χαμηλό. Χωρίς τη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα και την παροχή από το ΕΡ της συμφωνηθείσας "χρηματοδότησης της διαφοράς" πολλά σχέδια δεν θα είχαν υλοποιηθεί. Οι κανόνες για τις περιφερειακές ενισχύσεις δεν είναι κατάλληλοι για τα σχέδια αποκατάστασης χώρων, εφόσον εξαρτούν τις χρηματοδοτήσεις του ΕΡ από τα ανώτατα όρια έντασης των περιφερειακών ενισχύσεων και από το χάρτη ενισχυόμενων περιοχών, περιορίζοντας έτσι αισθητά τα ποσά τους και τους τομείς παρέμβασης. Οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι φοβούνται ότι ορισμένες εγκαταλειμμένες περιοχές κλεισμένων ανθρακωρυχείων που μπορούν τώρα να αξιοποιηθούν χάρη στις χρηματοδοτήσεις του ΕΡ ενδέχεται να μην περιλαμβάνονται στο χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων, λόγω των κανόνων που διέπουν την κατάρτισή του.

(45) Ο μηχανισμός χρηματοδότησης της διαφοράς αποσκοπεί να διορθώσει μια αδυναμία της αγοράς και να επιτρέψει την αναβάθμιση ορισμένων χώρων σε επίπεδα που επιτρέπουν την εμπορική αξιοποίησή τους. Δεν προορίζεται να αποτελέσει μηχανισμό ενίσχυσης συγκεκριμένων επιχειρήσεων αλλά να "στηρίξει σχέδια ανάπτυξης χώρων". Επιπλέον, το ποσό της χρηματοδότησης της διαφοράς αντιπροσωπεύει τό ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την υλοποίηση του σχεδίου. Για να υπολογίσει το ποσό της χρηματοδότησης της διαφοράς, το ΕΡ αξιολογεί τόσο το σχέδιο στο σύνολό του όσο και τη μελλοντική εμπορική του αξία και εξασφαλίζει ότι ο υποψήφιος αποκομίζει μόνο το "κανονικό κέρδος που θα μπορούσε να αναμένει από μια εναλλακτική χρηματοδοτική πηγή".

(46) Το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό. Αντίθετα, τον ενισχύει. Είναι ένα πρόγραμμα ανοικτό σε όλες τις κατηγορίες υποψηφίων.

(47) Ένας ενδιαφερόμενος τρίτος υπογράμμισε ότι τα μέτρα που πρότεινε η Επιτροπή δεν προσδιορίζουν σαφώς τους δικαιούχους (αναπτυξιακοί φορείς, επενδυτές, ιδιοκτήτες των εδαφικών εκτάσεων ή τελικοί χρήστες) και τις κατηγορίες εδαφικών εκτάσεων που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο σχεδίων ανάπτυξης. Η εφαρμογή αυτών των προτάσεων με τη σημερινή τους μορφή θα ήταν δυσχερής στην περίπτωση των ονομαζόμενων "μεικτών σχεδίων" τα οποία περιλαμβάνουν υποδομές, κερδοσκοπική ανάπτυξη χώρων και ανάπτυξη χώρων για τις ειδικές ανάγκες τρίτου.

(48) Οι περισσότεροι τρίτοι ζητούν να προβλεφθεί μια μεταβατική περίοδος για τα σχέδια που βρίσκονται στο στάδιο της αξιολόγησης και υλοποίησης.

VI. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Ύπαρξη ενίσχυσης:

(49) Πρέπει να αναφερθεί εξαρχής ότι οι περιστάσεις που αναφέρονται κατωτέρω, τις οποίες επικαλείται η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ή/και οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι, δεν αποκλείουν αυτόματα την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και επομένως δεν καθιστούν περιττή την αναζήτηση ενδεχόμενων στοιχείων ενίσχυσης σύμφωνα με το προαναφερθέν άρθρο:

α) η στινεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα είναι αποτελεσματική από πλευράς κόστους, εφόσον η λειτουργία του καθεστώτος ΕΡ με τον τρόπο αυτό επιτρέπει την εξοικονόμηση δημόσιων πόρων σε σίγκριση με το "Direct Investment Programme". Πρέπει επιπλέον να σημειωθεί ότι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το καθεστώς συνεπάγεται ότι θεωρητικά δεν υπάρχουν όρια στο ποσό που μπορεί να χορηγηθεί σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση για τη "χρηματοδότηση της διαφοράς" σε σχέση με το κόστος της επένδυσης·

β) η χρηματοδότηση παρέχεται για να διορθωθεί μια αδυναμία της αγοράς: η αντιμετώπιση μιας αδυναμίας της αγοράς με την παροχή δημόσιας χρηματοδότησης σε μεμονωμένες επιχειρήσεις δεν αποκλείει τη δυνατότητα παροχής ενισχύσεων, κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, σε επιχειρήσεις που συμμετέχουν υπό ανταγωνιστικές συνθήκες στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών·

γ) η χρηματοδότηση περιορίζεται στο ελάχιστο ποσό που είναι αναγκαίο για την υλοποίηση του σχεδίου. Ο ισχυρισμός αυτός δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. μεγάλες επιχειρήσεις σε μη ενισχυόμενες περιοχές) δεν επιτρέπεται η χορήγηση καμίας κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

(50) Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει ακόμα να εξετάσει, λαμβάνοντας υπόψη τα επιχειρήματα που υποβλήθηκαν από τη βρετανική κυβέρνηση και τους ενδιαφερόμενους τρίτους στο πλαίσιο της διαδικασίας, εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Η ανάλυση που ακολουθεί ισχύει τόσο για τα σχέδια ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου όσο και για τα σχέδια κερδοσκοπικής ανάπτυξης, εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά.

(51) "Ενίσχυση": η χρηματοδότηση από το ΕΡ παρέχει στον αναπτυξιακό φορέα ένα ποσοτικά προσδιορίσιμο χρηματοοικονομικό κίνητρο που του επιτρέπει να πραγματοποιήσει έργα ανάπτυξης σε ένα χώρο του οποίου "η κατάσταση ή τοποθέτηση παρουσιάζει ένα πρόβλημα που δεν ενθαρρύνει τους ιδιωτικούς επενδυτές", σύμφωνα με τη διατύπωση που χρησιμοποιεί το ΕΡ. Αυτό υπογραμμίζεται σε πολλά σημεία του κειμένου που υπέβαλαν οι βρετανικές αρχές:

- παρέχονται κίνητρα στους επενδυτές για να επιλέξουν χώρους στους οποίους δίνεται προτεραιότητα στο πλαίσιο του ΕΡ,

- ελάχιστες επενδύσεις θα είχαν γίνει στις ζώνες αυτές χωρίς τη συμμετοχή του οργανισμού,

- οι ενισχύσεις που χορηγεί το ΕΡ επιτρέπουν στον επενδυτή να αποδεσμευτεί από ένα μη εμπορεύσιμο περιουσιακό στοιχείο.

(52) Το ποσό της "χρηματοδότησης της διαφοράς" προτείνεται αρχικά από τον ίδιο τον αναπτυξιακό φορέα, και εν συνεχεία επαναπροσδιορίζεται με τις εσωτερικές διαδικασίες εκτίμησης του ΕΡ. Το ποσό που προκύπτει τελικά από την εκτίμηση θεωρείται ότι καλύπτει τις χρηματοδοτικές ανάγκες του αναπτυξιακού φορέα (δηλαδή μέρος του κόστους του σχεδίου και ένα "εύλογο" περιθώριο κέρδους για τον αναπτυξιακό φορέα) και του επιτρέπει να αναλάβει την υλοποίηση του προτεινόμενου σχεδίου. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι το ποσό της "χρηματοδότησης της διαφοράς" αποτελεί στο σύνολό του το αναγκαίο κίνητρο για την πραγματοποίηση του σχεδίου, δηλαδή την ενίσχυση.

(53) Όσον αφορά τους τελικούς χρήστες, οι βρετανικές αρχές βεβαιώνουν ότι αυτοί καταβάλλουν τις τιμές που εφαρμόζονται στην αγορά, αλλά αυτό αποκλείει το ενδεχόμενο ενίσχυσης μόνο σε περίπτωση που οι τιμές αυτές προσδιορίζονται από ανεξάρτητους εκτιμητές με αντικειμενικά κριτήρια.

(54) "Ενίσχυση που χορηγείται από κράτος μέλος ή από κρατικούς πόρους": το ΕΡ είναι δημόσιος οργανισμός, χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και έχει στόχους δημοσίου συμφέροντος και γενικής πολιτικής. Το καθεστώς του ως δημόσιος οργανισμός δεν επηρεάζεται από το γεγονός ότι ο τρόπος λειτουργίας του εμπνέεται από ορισμένες αρχές που αντικατοπτρίζουν τους νόμους της αγοράς, όπως η επιδίωξη του βέλτιστου αποτελέσματος με το χαμηλότερο κόστος. Λόγω του καθεστώτος του ως δημόσιου οργανισμού, το ΕΡ ενδέχεται να τείνει να χρηματοδοτεί σχέδια ανάπτυξης που ενέχουν υψηλό κίνδυνο, δεν είναι αποδοτικά ή δεν παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τον ιδιωτικό τομέα, με μόνο κριτήριο ότι τα σχέδια αυτά ανταποκρίνονται σε στόχους δημόσιου συμφέροντος ή γενικής πολιτικής. Ωστόσο, δεν αναμένεται από ιδιωτικά χρηματοδοτικά ιδρύματα που λειτουργούν υπό τις κανονικές συνθήκες της αγοράς να λαμβάνουν ως κριτήρια για τις αποφάσεις τους στόχους γενικού συμφέροντος ή γενικής πολιτικής.

(55) "Με οποιαδήποτε μορφή": οι χρηματοδοτήσεις του ΕΡ χορηγούνται με ένα "ευρύ φάσμα μηχανισμών" που περιλαμβάνει κυρίως επιχορηγήσεις, αλλά και εγγυήσεις μισθωμάτων, κοινές επιχειρήσεις με τους αναπτυξιακούς φορείς μέσω της απόκτησης συμμετοχής στο κεφάλαιο εταιρείας περιορισμένες ευθύνης, δάνεια και εγγυήσεις δανείων υπέρ των αναπτυξιακών φορέων. Η Επιτροπή εκτιμά ότι οποιαδήποτε και εάν είναι η μορφή τους, οι ενισχύσεις αυτές εμπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

(56) "Οι ενισχύσεις ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις": κριτήριο επιλεκτικής χρηματοδότησης. Πράγματι, το ΕΡ χορηγεί τις ενισχύσεις του επιλεκτικά σε ορισμένους αναπτυξιακούς φορείς αφού εξετάσει μεγάλο αριθμό προτεινόμενων σχεδίων. Ο αναπτυξιακός φορέας είναι στην πραγματικότητα ο άμεσος δικαιούχος της ενίσχυσης και μπορεί να εντοπιστεί άμεσα, εφόσον αυτός υποβάλλει την πρόταση ανάπτυξης του χώρου. Η επιλεκτική αυτή χρηματοδότηση καταδεικνύεται και από το γεγονός ότι το ΕΡ χορηγεί ενισχύσεις κατά προτίμηση σε αναπτυξιακούς φορείς που είναι ιδιοκτήτες της εδαφικής έκτασης σε ορισμένες ζώνες προτεραιότητας.

(57) Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ θα μπορούσε να θέσει ορισμένες επιχειρήσεις σε ευνοϊκότερη θέση σε σχέση με άλλες και ότι εμπίπτει συνεπώς στο πεδίο του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ(7).

(58) Οι ενισχύσεις στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό "στο βαθμό που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών". Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το εάν η κρατική ενίσχυση επηρεάζει ή όχι τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών δεν εξαρτάται από το σκοπό για τον οποίο έχει χορηγηθεί, αλλά από τα αποτελέσματά της(8).

(59) Η ανάλυση της Επιτροπής είναι σύμφωνη με την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση 248/84, Γερμανία κατά Επιτροπής(9), η οποία αφορά ένα καθεστώς ενισχύσεων όπως το ΕΡ/ΡΙΡ και όχι μια μεμονωμένη ενίσχυση. Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε ότι:

"Σε περίπτωση προγράμματος ενισχύσεων, η Επιτροπή μπορεί να περιοριστεί στη μελέτη των χαρακτηριστικών του προγράμματος, προκειμένου να εκτιμήσει αν αυτό, λόγω των υψηλών ποσών ή ποσοστών των ενισχύσεων, των χαρακτηριστικών των υποστηριζόμενων επενδύσεων ή άλλων λεπτομερειών που προβλέπει το πρόγραμμα, εξασφαλίζει αισθητό όφελος στους δικαιούχους σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους και μπορεί να ευνοήσει κυρίως τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο μεταξύ των κρατών μελών εμπόριο."

(60) Το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ είναι ένα πρόγραμμα ενισχύσεων που αποσκοπεί στην αποκατάσταση και ανάπτυξη εδαφικών εκτάσεων σε όλους τους τομείς με την εξαίρεση των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στους τομείς των μεταφορών, της γεωργίας και της αλιείας. Επιπλέον, σε περίπτωση σχεδίων ανάπτυξης για τις ειδικές ανάγκες τρίτου, παρατηρήθηκαν στην πράξη περιπτώσεις στις οποίες οι δικαιούχοι των χρηματοδοτήσεων του ΕΡ είναι εταιρείες που συμμετέχουν στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Το καθεστώς χρηματοδοτεί επίσης σχέδια κερδοσκοπικής ανάπτυξης που αναλαμβάνονται από οποιαδήποτε επιχείρηση, με μόνους τομεακούς περιορισμούς εκείνους που αναφέρονται ανωτέρω για τα σχέδια ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου. Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι οι φορείς που επηρεάζονται από τις επιλεκτικές χρηματοδοτήσεις του ΕΡ είναι επιχειρήσεις οι οποίες σχεδιάζουν και πραγματοποιούν έργα ανάπτυξης ακινήτων, δηλαδή ασκούν μια δραστηριότητα που εύκολα μπορεί να μετακινηθεί από ένα κράτος μέλος σε άλλο, και όχι μόνον επιχειρήσεις που έχουν ως δραστηριότητα την πώληση εγκαταλειμμένων εδαφικών εκτάσεων στην Αγγλία. Λαμβάνοντας υπόψη τα γενικά χαρακτηριστικά του προγράμματος, η Επιτροπή κρίνει ότι υπάρχουν λόγοι που επιτρέπουν να θεωρηθεί ότι το καθεστώς μπορεί να ωφελήσει επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, τόσο στην περίπτωση των σχεδίων ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου όσο και σε εκείνη των σχεδίων κερδοσκοπικής ανάπτυξης.

(61) Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι όλες οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, όσον αφορά την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου αυτού, πληρούνται τόσο για τα σχέδια ανάπτυξης για τις ειδικές ανάγκες τρίτου όσο και για τα σχέδια κερδοσκοπικής ανάπτυξης.

(62) Όσον αφορά τον δικαιούχο της ενίσχυσης, με την εξαίρεση των περιπτώσεων στις οποίες ένα από τα μέρη δραστηριοποιείται σε έναν τομέα που υπόκειται σε ειδικούς κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή θεωρεί ότι, στην περίπτωση τουλάχιστον των κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις, ο εντοπισμός του μέρους (τελικός χρήστης ή ιδιοκτήτης/αναπτυξιακός φορέας της εδαφικής έκτασης) που είναι ο δικαιούχος της ενίσχυσης ενδέχεται να μην έχει ουσιώδη σημασία. Οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις πρέπει να τηρηθούν και στις δύο περιπτώσεις. Υπό τις συνθήκες αυτές και για τους σκοπούς της εφαρμογής του καθεστώτος, η Επιτροπή εκτιμά ότι μπορεί να θεωρηθεί ότι ο δικαιούχος της ενίσχυσης είναι ο τελικός χρήστης στα σχέδια ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου (άποψη με την οποία συμφωνεί και το Ηνωμένο Βασίλειο) και ο ιδιοκτήτης/αναπτυξιακός φορέας της εδαφικής έκτασης στα σχέδια κερδοσκοπικής ανάπτυξης. Σε περίπτωση αμφιβολίας, και εφόσον ο εντοπισμός του δικαιούχου της ενίσχυσης έχει περαιτέρω συνέπειες βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, θα είναι δυνατή η υποβολή μεμονωμένης κοινοποίησης. Όταν ένα από τα μέρη δραστηριοποιείται σε έναν τομέα που υπόκειται σε ειδικούς κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή απαιτεί την υποβολή, χωριστής κοινοποίησης βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ και προβαίνει η ίδια στον εντοπισμό της ταυτότητας του δικαιούχου ή των δικαιούχων της ενίσχυσης.

Το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης

(63) Εφόσον το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ συνεπάγεται τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, ο μόνος τρόπος να καταστεί το καθεστώς αυτό συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά είναι να εξασφαλιστεί ότι η εφαρμογή του είναι σύμφωνη με τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται από το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συνθήκης ΕΚ.

(64) Για το σκοπό αυτό, τόσο στην περίπτωση των σχεδίων ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου όσο και σε εκείνη των σχεδίων κερδοσκοπικής ανάπτυξης, το καθεστώς πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με τους κατάλληλους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσει, και ιδίως με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα(10), το πολυτομεακό πλαίσιο για τις περιφερειακές ενισχύσεις υπέρ μεγάλων επενδυτικών σχεδίων(11), την ανακοίνωση της Επιτροπής για τα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης στις πωλήσεις γηπέδων-οικοπέδων και κτιρίων από τις δημόσιες αρχές(12), τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος(13), τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων(14), το κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις(15), το πλαίσιο των ενισχύσεων στις υποβαθμισμένες αστικές περιοχές(16) και τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ ορισμένων βιομηχανιών σε ευαίσθητους τομείς (συνθετικές ίνες, αυτοκινητοβιομηχανία, ναυπηγικές εργασίες, σιδηρουργία, βιομηχανία άνθρακα, μεταφορές, αλιεία, γεωργία).

(65) Όσον αφορά τα σχέδια ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου, οι βρετανικές αρχές δέχθηκαν να υπαγάγουν το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ στους κανόνες για τις περιφερειακές ενισχύσεις και στους άλλους σχετικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Με τον τρόπο αυτό, οι χορηγούμενες στο πλαίσιο του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ ενισχύσεις για σχέδια ανάπτυξης για τις ανάγκες τρίτου καθίστανται συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά.

(66) Ωστόσο, οι βρετανικές αρχές δεν δέχθηκαν την πρόταση της Επιτροπής για την υποβολή κοινοποίησης όταν ένας από τους φορείς (εκτός από τον τελικό χρήστη) που συμμετέχουν στο σχέδιο (ιδιοκτήτης ή αναπτυξιακός φορέας της εδαφικής έκτασης) δραστηριοποιείται σε τομείς που υπόκεινται σε ειδικούς κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις.

(67) Όσον αφορά τα σχέδια κερδοσκοπικής ανάπτυξης, το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ εφαρμόζεται ως εάν δεν υπήρχε κρατική ενίσχυση. Είναι επομένως ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά εφόσον κατά την εφαρμογή του δεν λαμβάνονται υπόψη οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Το καθεστώς ΕΡ/ΡΙΡ, όπως τροποποιήθηκε μετά την αποδοχή μέρους των κατάλληλων μέτρων (όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 65), συμβιβάζεται με την κοινή αγορά υπό τους ακόλουθους όρους:

- το μέρος του καθεστώτος που αφορά την κερδοσκοπική ανάπτυξη εφαρμόζεται σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις (οι οποίοι αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 64),

- οι βρετανικές αρχές κοινοποιούν, βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ, τόσο για τα σχέδια ανάπτυξης για τις ειδικές ανάγκες τρίτου όσο και για τα σχέδια κερδοσκοπικής ανάπτυξης, όλες τις περιπτώσεις στις οποίες ένας από τους συμμετέχοντες φορείς ασκεί δραστηριότητες σε ευαίσθητους τομείς (οι οποίοι αναφέρονται στο τέλος της αιτιολογικής σκέψης 64).

Άρθρο 2

Με την παρούσα απόφαση παύει να ισχύει η έγκριση από την Επιτροπή του καθεστώτος ΕΡ/ΡΙΡ στο πλαίσιο του καθεστώτος Ν 31/95 (Single Regeneration Budget), όπως αυτή γνωστοποιήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο με την επιστολή της 4ης Μαΐου 1995. Τα σχέδια για τα οποία έχει υποβληθεί τουλάχιστον επίσημη αίτηση πριν την ημερομηνία της παρούσας απόφασης θα αντιμετωπιστούν κανονικά στο πλαίσιο του καθεστώτος Ν 31/95.

Άρθρο 3

Η βρετανική κυβέρνηση οφείλει να κοινοποιήσει εντός μηνός από την ημερομηνία της παρούσας απόφασης τα μέτρα που έλαβε για να συμμορφωθεί με αυτήν.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας.

Βρυξέλλες, 22 Δεκεμβρίου 1999.

Για την Επιτροπή

Mario Monti

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ C 245 της 28.8.1999, σ. 9.

(2) Βλέπε υποσημείωση 1.

(3) Ετήσια έκθεση για το έτος που έκλεισε στις 31 Μαΐου 1997 (πρόλογος στις οικονομικές καταστάσεις).

(4) ΕΕ C 74 της 10.3.1998, σ. 4.

(5) Συλλογή 1985, σ. 809.

(6) ΕΕ C 72 της 10.3.1994, σ. 3.

(7) Υπόθεση C-241/94 Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι-4551, σημεία 22, 23 και 24.

(8) Υπόθεση 173/73 Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1974, σ. 709, σημείο 13.

(9) Συλλογή 1987, σ. 4013.

(10) ΕΕ C 74 της 10.3.1998, σ. 4.

(11) ΕΕ C 107 της 7.4.1998, σ. 1.

(12) ΕΕ C 209 της 10.7.1997, σ. 3.

(13) ΕΕ C 72 της 10.3.1994, σ. 3.

(14) ΕΕ C 288 της 9.10.1999, σ. 2.

(15) ΕΕ C 213 της 23.7.1996, σ. 4.

(16) ΕΕ C 146 της 14.5.1997, σ. 6.