*****

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 7ης Δεκεμβρίου 1988

σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ

(IV/31.906, Επίπεδος ύαλος)

(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(89/93/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως τα άρθρα 3 και 15,

την καταγγελία που υποβλήθηκε στην Επιτροπή, στις 31 Οκτωβρίου 1986 σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17, από την Industria Vetraria Alfonso Cobelli de Reggio Calabria, με αίτημα να διαπιστώσει η Επιτροπή ότι η Societa Italiana Vetro-SIV, SpA, η Fabbrica Pisana SpA και η Vernante Pennitalia SpA είχαν παραβεί τους κοινοτικούς κανόνες του ανταγωνισμού,

την απόφαση της Επιτροπής, στις 15 Οκτωβρίου 1987, να κινήσει για την υπόθεση αυτή την αυτεπάγγελτη διαδικασία και τη διαδικασία κατόπιν καταγγελίας,

Αφού έδωσε την ευκαιρία στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με τις αιτιάσεις της Επιτροπής, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και με τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 σχετικά με τις ακροάσεις που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2),

Μετά από διαβουλεύσεις στο πλαίσιο της Συμβουλευτικής Επιτροπής Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας ότι:

Ι. ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Εισαγωγή

(1) Η παρούσα απόφαση είναι αποτέλεσμα των ελέγχων που διενεργήθηκαν τον Ιούλιο και Οκτώβριο 1986, δυνάμει του άρθρου 14 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, σε τρεις ιταλούς παραγωγούς επιπέδου υάλου και σ' έναν χονδρέμπορο, καθώς και των ερευνών που πραγματοποιήθηκαν τον Ιανουάριο 1987 δυνάμει του άρθρου 14 παράγραφος 3 του ιδίου κανονισμού, στους τρεις αυτούς ιταλούς παραγωγούς. Στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ των ερευνών που πραγματοποιήθηκαν το 1986 και αυτών που πραγματοποιήθηκαν το 1987, η Industria Vetraria Alfonso Cobelli de Reggio Calabria υπέβαλε στην Επιτροπή καταγγελία, στις 31 Οκτωβρίου 1986, δυνάμει του άρθρου 3 του κανονισμού αριθ. 17, με σκοπό να διαπιστωθούν παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού από την Societa Italiana Vetro, την Fabbrica Pisana και την Vernante Pennitalia.

Α. Η αγορά

1. Το προϊόν

(2) Το προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης είναι η επίπεδος ύαλος κάθε μορφής. Ανάλογα με την ακολουθούμενη μέθοδο κατασκευής διακρίνονται τρία είδη επίπεδης υάλου:

- η τραβηχτή ύαλος, που έχει μορφή άχρωμου και διαφανούς φύλλου, που χρησιμοποιείται για την κατασκευή υαλοπινάκων παραθύρων,

- η χυτή ύαλος, με μορφή μη διαφανών φύλλων ανόμοιου πάχους που λαμβάνεται με έλαση,

- το κρύσταλλο, διαφανές με δύο όμοιες πλευρές, που επιτυγχάνεται με συνεχή απόχυση ή με τη μέθοδο float. Η τελευταία μέθοδος είναι η συνηθέστερη για την παραγωγή υάλου.

(3) Η ύαλος float άρχισε να παράγεται σε βιομηχανικό επίπεδο στις αρχές της δεκαετίας του '60· αντικατέστησε μάλιστα σύντομα τα άλλα είδη υάλου, χάρη στα χαρακτηριστικά της και στο σχετικά χαμηλό κόστος παραγωγής σε σχέση με την ποιότητα. Σήμερα, περισσότερο από 90 % της επιπέδου υάλου παράγεται με τη μέθοδο float.

(4) Η επίπεδος ύαλος μπορεί να χρησιμοποιηθεί όπως έχει (π.χ. τα τεμάχια για παράθυρα) ή μεταποιημένη (π.χ. για αυτοκίνητα, για οικοδομές, για καθρέπτες, κλπ.)· ένα ποσοστό μεταξύ 70 και 80 % της παραγόμενης υάλου μεταποιείται είτε άμεσα από τους παραγωγούς είτε από επαγγελματίες. Η επίπεδος ύαλος για αυτοκίνητα, που είναι απαραιτήτως μεταποιημένη, υπόκειται σε επεξεργασία αποκλειστικά από τους παραγωγούς υάλου· αντίθετα η επίπεδος ύαλος για οικοδομές και επιπλώσεις μεταποιείται είτε από παραγωγούς υάλου, εάν έχουν καθετοποιήσει την παραγωγή τους, είτε από ανεξάρτητους μεταποιητές.

(5) Στο εσωτερικό του τομέα μπορεί να διακριθούν δύο αγορές: η αγορά του αυτοκινήτου ή, γενικότερα, των μεταφορών· η αγορά εκτός του αυτοκινήτου και των οικοδομών. Η πρώτη αγορά περιλαμβάνει, ουσιαστικά, την ύαλο που προορίζεται για αυτοκίνητα και, σε μικρότερες ποσότητες, για τους σιδηροδρόμους, τα πλοία και τις γερανογέφυρες. Η δεύτερη αγορά περιλαμβάνει, πέρα από τους καθαυτό υαλοπίνακες για τις οικοδομές, την ύαλο για επιπλώσεις, τους καθρέπτες, ύαλο για ηλεκτρικές οικιακές συσκευές, κλπ.

Ο τομέας του αυτοκινήτου εφοδιάζεται άμεσα από τους παραγωγούς υάλου ενώ ο τομέας εκτός αυτοκινήτου εφοδιάζεται λιγότερο από τους παραγωγούς υάλου και μάλλον από χονδρέμπορους, χονδρέμπορους-μεταποιητές και μεταποιητές.

(6) Οι πίνακες στο παράρτημα 1 εμφανίζουν την εξέλιξη στην ιταλική αγορά επίπεδης υάλου.

Η Ιταλία είναι μαζί με τη Γερμανία από τις σημαντικότερες αγορές της Ευρώπης· η ιταλική αγορά αντιπροσωπεύει πράγματι το ± 20 % της ευρωπαϊκής αγοράς υάλου αυτοκινήτων και το ίδιο περίπου ποσοστό της ευρωπαϊκής αγοράς εκτός αυτοκινήτου.

2. Η προσφορά

(7) Κατά μέσο όρο, το 79 % της ιταλικής ζήτησης υάλου για τους υπόλοιπους τομείς πλην του αυτοκινήτου και το 95 % της ιταλικής ζήτησης υάλου για αυτοκίνητα καλύφθηκε, κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, από τους τρεις τοπικούς παραγωγούς, αποδέκτες της παρούσας απόφασης.

(8) Η Fabbrica Pisana SpA (FP) είναι θυγατρική του ομίλου Saint-Gobain που συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους βιομηχανικούς ομίλους του κόσμου. Η Saint-Gobain διαθέτει στην Ιταλία, μέσω της Fabbrica Pisana ή άλλων εταιρειών του ομίλου, τις ακόλουθες εταιρείες με δραστηριότητες στον τομέα της υάλου: Luigi Fontana SpA, Balzaretti e Modigliani SpA, Home Glas SpA, Saint-Gobain Italiana Auto SpL, Toscana Glas SpA, Flovetro SpA. Η Luigi Fontana SpA είναι η μεγαλύτερη εταιρεία χονδρικής πώλησης και μεταποίησης στην ιταλική αγορά. Η FP διαθέτει μέσω της Toscana Glas μονάδα παραγωγής float στην Πίζα και επίσης μια μονάδα από κοινού με την SIV στο S. Salvo, που εκμεταλλεύεται η Flovetro, και έχει παραμείνει η μόνη παραγωγός χυτής υάλου στην Ιταλία.

(9) Η Societa Italiana Vetro SpA (SIV) ελέγχεται από την κρατική εταιρεία Holding Efim. Διαθέτει μια μονάδα float στο S. Salvo και από κοινού με την FP μια άλλη στο S. Salvo, που εκμεταλλεύεται η Flovetro. Από το 1986 που ανέλαβε τον έλεγχο της Veneziana Vetro, η SIV έκλεισε τους φούρνους της τραβηχτής υάλου και τους αντικατέστησε με τη μονάδα float, που άρχισε να λειτουργεί στα τέλη του 1987.

Η SIV διαθέτει τις ακόλουθες εταιρείες που λειτουργούν στον τομέα παραγωγής υάλου: Vetro Europa SpA στην Ιταλία και Sivesa στην Ισπανία που παράγουν ύαλο για αυτοκίνητα· Societa Vetri Speciali στο S. Salvo που παράγει κάτοπτρα· τις εταιρείες εμπορίας υάλου SIV-Deutschland στη Φραγκφούρτη και SIV-France στο Παρίσι. Από το 1986 ελέγχει τη βελγική εταιρεία παραγωγής υάλου για αυτοκίνητα, Splintex SA, κοινή θυγατρική της SIV και της Glaverbel, και παραχώρησε στην Glaverbel τον έλεγχο της εταιρείας παραγωγής καθρεπτών Ilved.

(10) Η Vernante Pennitalia SpA είναι θυγατρική του αμερικανικού ομίλου PPG-Industries Inc. του Pittsburg. Παράγει με τη μέθοδο float στο Cuneo και στο Salerno και ελέγχει την εταιρεία Pennitalia Securglass που παράγει ύαλο για αυτοκίνητα. Ο όμιλος PPG αγόρασε το 1982 από την BSN, την Boussois εταιρεία με μεγάλη παράδοση στον τομέα της υάλου η οποία κατέχει ισχυρή θέση στη γαλλική αγορά υάλου για αυτοκίνητα και άλλους τομείς.

(11) Τα μερίδια των τριών εταιρειών στην αγορά, που υπολογίζονται με βάση τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο παράρτημα 2, έχουν ως εξής:

(%)

1.2,3.4,5.6,7.8,9.10,11 // // // // // // // // 1982

// 1983

// 1984

// 1985

// 1986

1.2.3.4.5.6.7.8.9.10.11 // // Αυτοκίνητο // Λοιποί τομείς // Αυτοκίνητο // Λοιποί τομείς // Αυτοκίνητο // Λοιποί τομείς // Αυτοκίνητο // Λοιποί τομείς // Αυτοκίνητο // Λοιποί τομείς // // // // // // // // // // // // FP // ( . . . ) (1) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // SIV // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // VP // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // // // // // // // // // // //

(1) Στο κείμενο της παρούσας απόφασης που δημοσιεύθηκε, ορισμένοι αριθμοί παρελείφθησαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21 του κανονισμού αριθ. 17 περί μη αποκαλύψεως επαγγελματικών απορρήτων. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα μερίδια στην αγορά των τριών εταιρειών ή των ομίλων στους οποίους ανήκουν, εκτιμώνται σε:

(%)

1.2.3 // // // // // Αυτοκίνητο // Λοιποί

τομείς // // // // Saint-Gobain // [ . . . ] // [ . . . ] // SIV (και Splintex) // ( . . . ) // ( . . . ) // PPG-Industries // [ . . . ] // [ . . . ] // // //

(12) Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αγορά επίπεδης υάλου δεσπόζεται από ολιγοπώλιο που περιλαμβάνει, πέρα από τους προαναφερθέντες ομίλους, τις Pilkington, Glaverbel (όμιλος Asahi) και Guardian. Πρόκειται περί ομίλων καθετοποιημένων με προεκτάσεις επεκείνα της παραγωγής υάλου (πυρίμαχα, λατομεία πυριτικής άμμου, βασική χημεία) και πριν (μεταποίηση ινών υάλου και επιπέδου υάλου).

Ο βαθμός γεωγραφικής εξάπλωσης των έξι ομίλων στην Ευρώπη είναι ο ακόλουθος:

- η Saint-Gobain, είναι παρούσα στη Γαλλία, το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Αυστρία και διαθέτει δέκα και μισή συνολικά μονάδες float,

- η Pilkington είναι παρούσα στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία, τη Σουηδία και την Αυστρία και διαθέτει συνολικά επτά μονάδες float,

- η PPG είναι παρούσα στην Ιταλία και τη Γαλλία και διαθέτει τέσσερις μονάδες float συνολικά,

- η Glaverbel είναι παρούσα στο Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία και διαθέτει τρεις μονάδες float,

- η SIV είναι παρούσα στην Ιταλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία και διαθέτει δύο μονάδες float και μισή,

- η Guardian διαθέτει μία μονάδα float στο Λουξεμβούργο και μία στην Ισπανία.

Σύμφωνα με τα δεδομένα του GEPVP, (Groupement Europeen des Producteurs de Verre Plat) η κοινοτική παραγωγή ήταν υπεραρκετή για την κάλυψη της ζήτησης στα έτη από το 1980 έως το 1987, οι δε εξαγωγές προς τρίτες χώρες ήταν πάντοτε περισσότερες από τις από εκεί εισαγωγές. Κατά τις προβλέψεις του GEPVP τον Ιούνιο του 1986, που ισχύουν μέχρι το 1996 για την Κοινότητα των Δέκα, και τον Ιούνιο του 1987 για την Κοινότητα των Δώδεκα, που ισχύουν μέχρι το 1989, η κοινοτική ζήτηση υάλου δεν θα αυξηθεί, στην καλύτερη περίπτωση, παρά μόνο κατά 1 έως 3 % ετησίως. Το GEPVP προβλέπει λοιπόν ότι η κατάσταση μεγάλης υπερεπάρκειας της ικανότητας παραγωγής της δεκαετίας του '80 θα συνεχιστεί κατά τα επόμενα χρόνια αν και μετριασμένη.

Κατά τις ενδείξεις της FP, η μέση επένδυση για μία μονάδα float 150 000 τόνων ετησίως υπολογίζεται περίπου σε 70 500 000 έως 86 000 000 Ecu σε προϋπάρχουσες εγκαταστάσεις ενώ το ποσό διπλασιάζεται σε περίπτωση νέου εργοστασίου. Υπό τους όρους αυτούς, πρέπει να αποκλειστεί στο προβλεπόμενο μέλλον η είσοδος και άλλων παραγωγών στην εν λόγω αγορά.

(13) Όσον αφορά την αγορά αυτοκινήτου, οι κάθε είδους δραστηριότητες μεταποίησης (πολλαπλά στρώματα, βαμμένο κάθετο, βαμμένο οριζόντιο) απαιτούν διαφορετικές αλυσίδες παραγωγής για κάθε τεχνική (εγκάρσια, αλεξίνεμα πολλαπλών φύλλων, θερμαινόμενοι πίνακες), πέραν από τον απαραίτητο εξοπλισμό για τις αρχικές φάσεις κοπής και μορφοποίησης καθώς και των ενεργειών διαμόρφωσης και βαφής. Κάθε σειρά παραγωγής ενσωματώνει διάφορες πράξεις κατεργασίας, ανάλογα με το προϊόν, που καθορίζονται σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές που ορίζει η ζήτηση. Αποτέλεσμα αυτού είναι να καθίστανται σύντομα παρωχημένες οι χρησιμοποιούμενες τεχνικές, κάθε επτά έως οκτώ χρόνια, σε συνάρτηση με τις εξελίξεις στην αυτοκινητοβιομηχανία.

Οι διάφοροι τύποι υάλου και οι τεχνικές προδιαγραφές που απαιτούνται από την αυτοκινητοβιομηχανία επιβάλλουν σημαντικές επενδύσεις τόσο στο επίπεδο της παραγωγής όσο και στο επίπεδο της έρευνας και ανάπτυξης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του FP, το κόστος μιας σειράς μεταποίησης είναι δύσκολο να υπολογιστεί αν ληφθεί υπόψη ο ειδικός χαρακτήρας του κάθε μηχανήματος, πιστεύεται όμως ότι ανέρχεται σε 40 000 000 Ecu για την κατασκευή εξαρτημάτων για 650 000 αυτοκίνητα ετησίως.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ελάχιστες επιχειρήσεις είναι ικανές να αναλάβουν το κόστος και τον επιχειρηματικό κίνδυνο ενόψει της μεταποίησης υάλου για αυτοκίνητα.

3. Η ζήτηση

(14) Η πελατεία των παραγωγών επιπέδου υάλου για τους λοιπούς τομείς πέραν του αυτοκινήτου αποτελείται από χονδρέμπορους και μεταποιητές. Περίπου 40 % της ζήτησης περνάει κατευθείαν από τους μεταποιητές στους παραγωγούς ενώ τα υπόλοιπα 60 % περνούν από τους χονδρεμπόρους στους παραγωγούς. Οι χονδρέμποροι μεταποιούν μόνοι τους τουλάχιστον το ήμισυ της υάλου που έχουν αγοράσει το δε υπόλοιπο πωλούν κατά ένα μέρος στους μικρούς μεταποιητές αλλά κατά το μεγαλύτερο μέρος κατευθείαν στους τελικούς καταναλωτές.

Η μεταποίηση συνίσταται στην κατασκευή υάλου ασφαλείας, μονωτικής υάλου, κατόπτρων κλπ. Οι μεταποιητές ευρίσκονται συχνά σε ανταγωνισμό με τους παραγωγούς επίπεδης υάλου οι οποίοι διαθέτουν μονάδες μεταποίησης.

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63.

Μερικές φορές οι μεταποιητές αυτοί εξαρτώνται από τη μεταφορά τεχνολογίας εκ μέρους των παραγωγών υάλου και, κατά συνέπεια, κατασκευάζουν τα μεταποιημένα προϊόντα με άδεια εκμεταλλεύσεως που τους παραχωρούν οι προμηθευτές τους.

(15) Η πελατεία των παραγωγών υάλου για αυτοκίνητα αποτελείται από κατασκευαστές αυτοκινήτων. Η ύαλος, πριν πωληθεί στους εν λόγω κατασκευαστές, μεταποιείται από τους παραγωγούς υάλου ή τις θυγατρικές τους σύμφωνα με τα σχέδια και τις τεχνικές προδιαγραφές που απαιτούν οι κατασκευαστές αυτοκινήτων. Οι σχέσεις μεταξύ παραγωγών υάλου και κατασκευαστών αυτοκινήτων έχουν ως εξής:

Όταν το γραφείο μελετών ενός κατασκευαστή ορίζει ένα νέο τύπο, καλείται ένας ή το πολύ δύο προμηθευτές υάλου που αναλαμβάνουν να δημιουργήσουν τα ειδικά τεμάχια. Η γεωμετρία των υαλοπινάκων εξελίσσεται διαρκώς, αρχικά σε επίπεδο πρωτοτύπου, αργότερα σε πειραματική φάση στο εργοστάσιο, σε περιορισμένη κλίμακα. Στο στάδιο αυτό οι προμηθευτές υαλοπινάκων αμείβονται βάσει του τιμολογίου «πρωτοτύπου» ανεξάρτητα από το μοντέλο, λαμβάνοντας υπόψη μόνο το είδος της συγκεκριμένης υάλου.

Όταν η αυτοκινητοβιομηχανία αποφασίζει να εκμεταλλευτεί εμπορικά το νέο μοντέλο αυτοκινήτου απευθύνεται και σε άλλους προμηθευτές υάλου στους οποίους οι αρχικοί προμηθευτές οφείλουν να παραχωρήσουν εν όλω ή εν μέρει τη θέση τους. Οι νέοι αυτοί προμηθευτές διατηρούν την ποιότητα και τις τεχνικές προδιαγραφές του προϊόντος που ανέπτυξαν και τελειοποίησαν οι πρώτοι. Οι προμηθευτές υάλου και οι κατασκευαστές αυτοκινήτων διαπραγματεύονται κατά το στάδιο εμπορίας του νέου μοντέλου αυτοκινήτου, συνήθως σε ετήσια βάση, την τιμή και τις ποιότητες.

(16) Η αγορά υάλου για τομείς πλην του αυτοκινήτου χαρακτηριζόταν, κατά την περίοδο από το 1979 έως το 1983, από μια πτώση της ζήτησης, παράλληλα με την ύφεση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Μετά το 1984 σημειώθηκε αναθέρμανση της ζήτησης που επέτρεψε στους παραγωγούς, ιδίως μετά το δεύτερο εξάμηνο του 1985, να πραγματοποιήσουν σημαντικές αυξήσεις των τιμών.

Όπως αναφέρθηκε στην παράγραφο 12, η ζήτηση υάλου θα πρέπει, σύμφωνα με τις προβλέψεις του κλάδου, να αυξηθεί κατά την επόμενη δεκαετία μεταξύ του 1 και 3 % ετησίως.

(17) Η αγορά υάλου για αυτοκίνητα συνδέεται αυστηρά με την εξέλιξη της παραγωγής αυτοκινήτων η οποία διήλθε στην Ευρώπη και στην Ιταλία, μετά την δεύτερη πετρελαϊκή κρίση, μια φάση ύφεσης μέχρι το 1984. Από το 1985 και μετά σημειώθηκε ανάκαμψη της παραγωγής που εντάθηκε το 1986 και 1987. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η αύξηση της ζήτησης υάλου για αυτοκίνητα την επόμενη δεκαετία θα πρέπει να είναι κατώτερη από τη ζήτηση υάλου για άλλους τομείς.

Β. Η συμπεριφορά των επιχειρήσεων

4. Η αγορά υάλου για τομείς πλην του αυτοκινήτου

α) Ίδια τιμολόγια

(18) Οι τρεις ιταλοί παραγωγοί απέστειλαν σχεδόν ταυτοχρόνως και μερικές φορές μάλιστα την ίδια ημέρα (βλέπε παράρτημα 3) πανομοιότυπα τιμιλόγια στην πελατεία τους. Την πρωτοβουλία μεταβολής των τιμολογίων δεν ανέλαβε ένας μόνο αλλά πότε ό ένας, και πότε ο άλλος από τους τρεις παραγωγούς.

(19) Το ταυτόσημο περιεχόμενο ή η εγγύτητα της ημερομηνίας αποστολής των τιμολογίων στην πελατεία ήταν, όπως υποστηρίχθηκε, τυχαία γεγονότα, στο μέτρο που οι τρεις παραγωγοί απέστειλαν την ίδια ημέρα ή με ελάχιστη χρονική διαφορά το ήμισυ τουλάχιστον των τιμοκαταλόγων που εξετάστηκαν.

Η κατά το ίδιο ποσοστό αύξηση των τιμολογίων δεν αποτελεί συνέπεια της ομοιογένειας των προϊόντων και της ύπαρξης ολιγοπωλίου στην αγορά. Πράγματι, όπως παραδέχθηκαν στις απαντήσεις τους η FP και η VP, ο παραγωγός που αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να αυξήσει τις τιμές διατρέχει πάντοτε τον κίνδυνο να μην τον ακολουθήσουν οι ανταγωνιστές του και, κατά συνέπεια, να έχει απώλειες στις παραγγελίες και στα μερίδιά του στην αγορά.

Προς αποφυγή ακριβώς του κινδύνου αυτού και για να αποφευχθούν τα όσα συνέβησαν στην VP -που αναγκάστηκε να ακυρώσει το Νοέμβριο του 1981 την αύξηση τιμής που είχε αναγγείλει τον προηγούμενο Σεπτέμβριο διότι η FP και η SIV δεν ακολούθησαν τις μεταβολές των τιμολογίων της VP- κάθε παραγωγός επαλήθευε προηγουμένως εάν υπήρχε διάθεση από πλευράς των λοιπών παραγωγών της αγοράς να τροποποιήσουν τους τιμοκαταλόγους. Μετά το επεισόδιο με την VP το 1981, οι παραγωγοί ακολούθησαν πάντοτε και αμέσως τις αυξήσεις των τιμών και τούτο παρά το γεγονός ότι τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 1983 η ζήτηση βρισκόταν σε πτώση και, κατά τα επόμενα χρόνια συνέχισε να υπάρχει, παρά την ανάπτυξη της αγοράς, μια κατάσταση υπερεπάρκειας δυναμικού παραγωγής.

β) Ίδιες εκπτώσεις

(20) Πανομοιότυπες εκπτώσεις επί των τιμών σημειώθηκαν ανάλογα με τις κατηγορίες ή τα επίπεδα στα οποία ταξινομήθηκαν οι πελάτες. Ενώ τα τιμολόγια εστάλησαν αδιακρίτως προς όλους τους πελάτες, η ταξινόμηση των πελατών σε κατηγορίες ή σε επίπεδα και ο κατάλογος των εκπτώσεων δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα.

Οι εκπτώσεις σε ποσοστά τοις εκατό, κατά κατηγορίες ή επίπεδα, που εφαρμόστηκαν στις τιμές ήταν οι ακόλουθες:

1.2.3 // - 1983: // Α: // 10+5+15+5 // // Β: // 10+5+15 // // Γ: // 10+5+8 // - 1984: // Α: // 10+5+15+5 // // Β: // 10+5+15+3 // // Γ: // 10+5+15 // - 1985 και 1986: // Α: // 10+5+15+5+5+4 // // Β: // 10+5+15+5+5+2,5 // // Γ: // 10+5+15+5

(21) Η σύμπτωση της κλίμακας των εκπτώσεων από πλευράς των τριών παραγωγών προς τους πελάτες δεν εξηγείται από αντικειμενικούς παράγοντες, όπως για παράδειγμα η αγορά ορισμένης ποσότητας από έναν παραγωγό ή οι όροι πληρωμής. Πράγματι, όπως έγινε παραδεκτό κατά την ακρόαση, κάθε πελάτης αγοράζει το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών του από έναν προμηθευτή και κατανέμει το υπόλοιπο στους άλλους παραγωγούς, έχοντας εξασφαλίσει τους ίδιους όρους για την αγορά οποιασδήποτε ποσότητας από οποιονδήποτε προμηθευτή. Δεν είναι δυνατόν όμως να θεωρείται ως φυσιολογική εμπορική πρακτική το ότι όσοι αγοράζουν μεγάλες ποσότητες από έναν προμηθευτή έχουν τις ίδιες εκπτώσεις με αυτούς που αγοράζουν ελάχιστες ποσότητες, ιδίως εφόσον πρόκειται περί ομοιογενών και συνήθων προϊόντων, για τα οποία ο μόνος δυνατός ανταγωνισμός έγκειται στις τιμές ή στους άλλους όρους πωλήσεως, όταν μάλιστα αποκλείεται η διαφορά ποιότητας ή άλλης φύσεως.

γ) Η ταυτότητα των σπουδαιότερων πελατών που ταξινομούνται σε κατηγορίες και σε επίπεδα

(22) Οι σημαντικότεροι πελάτες, δηλαδή όσοι αντιπροσωπεύουν το ήμισυ και πλέον της ζήτησης, ταξινομούνται στην ίδια κατηγορία ή στο ίδιο επίπεδο όταν αγοράζουν από έναν ή άλλο παραγωγό (βλέπε παράρτημα 4 (1)). Δύο εξαιρέσεις παρατηρούνται στον πίνακα του παραρτήματος 4 μεταξύ των 20 πρώτων πελατών καθώς και ορισμένες άλλες εξαιρέσεις μεταξύ των λιγότερο σημαντικών πελατών που έχουν καταταγεί στους καταλόγους Α και Β.

Οι εξαιρέσεις αυτές οφείλονται στο γεγονός ότι ορισμένοι παραγωγοί, όπως η Vernante Pennitalia, επιδιώκουν ευνοϊκή μεταχείριση προς ορισμένους μεταποιητές ή διότι κάθε παραγωγός ευνοεί ορισμένους πελάτες σε κάποιες περιοχές, όπως προκύπτει από μια χειρόγραφη σημείωση σχετικά με τη σύσκεψη μεταξύ SIV και FP στις 30 Ιανουαρίου 1985 (βλέπε παράγραφο 27).

Η ταξινόμηση των πελατών σε επίπεδα ή σε κατηγορίες δεν εξαρτάται από τον κύκλο εργασιών που πραγματοποιούν οι πελάτες με τον ίδιο παραγωγό, αλλά από τον κύκλο εργασιών του κάθε πελάτη με όλους τους παραγωγούς. Η κατάταξη αυτή συμπληρώθηκε μερικές φορές με νέα στοιχεία στη διάρκεια της σχετικής χρονικής περιόδου (βλέπε πίνακα στο παράρτημα 5 που καταρτίστηκε μόνο μετά το 1984).

(23) Η εταιρεία VP αρνήθηκε την ύπαρξη κατηγοριών πελατών. Το γεγονός της μη ύπαρξης μιας τυπικής κατηγοριοποίησης δεν σημαίνει ότι η VP δεν εφάρμοσε το σύστημα αυτό. Αυτό που ενδιαφέρει εν προκειμένω δεν είναι ο τύπος αλλά η συγκεκριμένη συμπεριφορά. Άλλωστε, η ίδια η VP παραδέχεται στην απάντησή της ότι υιοθέτησε όχι μόνο τις ίδιες τιμές και τις ίδιες βασικές εκπτώσεις αλλά και την ίδια πολιτική τιμών που χάραξαν οι ανταγωνιστές της απέναντι στους πελάτες.

Οι τρεις παραγωγοί ισχυρίστηκαν ότι η κατηγοριοποίηση των πελατών ανταποκρίνεται σε αντικειμενικά κριτήρια που ορίζει κάθε επιχείρηση, όπως οι ποσότητες αγορών, η φερεγγυότητα, η διαχείριση και η ανάπτυξη.

Εάν κάθε επιχείρηση διαβεβαιώνει ότι έχει τα δικά της εσωτερικά και απόρρητα κριτήρια ταξινόμησης των πελατών, ο πελάτης δεν δύναται να αποτελέσει μέσον κυκλοφορίας της πληροφορίας από έναν παραγωγό σε άλλο, εφόσον δεν είναι σε θέση να γνωρίζει τα εν λόγω κριτήρια, παρά μόνο τις εκπτώσεις που τους γίνονται. Δεν είναι λοιπόν εμφανές ότι κάθε πελάτης μεταδίδει εσωτερικές και απόρρητες πληροφορίες προς κάθε παραγωγό προκειμένου να επιτρέψει στους άλλους παραγωγούς να προσαρμόσουν τους καταλόγους των πελατών σε ελάχιστο χρόνο, ή ακόμη και την ίδια ημέρα όπως συνέβη με τις μεταβολές των καταλόγων της εταιρείας FP και της VP την 1η Ιανουαρίου 1984, 1η Ιανουαρίου 1985 και 1η Αυγούστου 1985.

Οι πίνακες που περιέχονται στην απάντηση της FP και στις παρατηρήσεις της VP, κατά τις οποίες έγιναν σημαντικές εκπτώσεις σε μεγάλο αριθμό πελατών, επιβεβαιώνουν τα όσα διαπίστωσε η Επιτροπή στην ανακοίνωση των αιτιάσεών της, ότι δηλαδή οι διαφορές κατάταξης μεταξύ FP και SIV είναι ελάχιστες (ένας πελάτης επί συνόλου 23 για τον κατάλογο Α του 1985, τρεις πελάτες επί συνόλου 25 για τον κατάλογο Α του 1986) και ότι η κυριότερη διαφορά που απαντάται στην εταιρεία VP οφείλεται στο γεγονός ότι ο εν λόγω παραγωγός που δεν ασχολείται με μεταποίηση όπως η FP και η SIV, ευνοεί ορισμένους μεταποιητές, ενώ εφαρμόζει την ίδια πολιτική τιμών με τους ανταγωνιστές της απέναντι στους σημαντικότερους χονδρεμπόρους.

Ο πίνακας στο παράρτημα 4 αποδεικνύει ότι οι κυριότεροι χονδρέμποροι κατατάσσονται από τους τρεις παραγωγούς στην ίδια κατηγορία.

Τα επιχειρήματα της FP κατά τα οποία το κυριότερο κριτήριο κατάταξης είναι οι αγορασθείσες ποσότητες καταρρίπτονται από τις παρακάτω διαπιστώσεις.

Η σύγκριση των πινάκων που παρουσίασε η FP στην απάντησή της, δείχνει ότι διάφοροι πελάτες που αγόρασαν μεγαλύτερες ποσότητες από την FP έχουν καταταγεί στην κατηγορία Β ενώ άλλοι που αγόρασαν μικρότερες ποσότητες κατατάχθηκαν στην κατηγορία Α. Επιπλέον υπάρχουν εννέα χονδρέμποροι επί συνόλου 23 το 1985 (. . .) και οκτώ επί συνόλου 25 το 1986 (. . .) που έχουν καταταγεί στην κατηγορία Α χωρίς οι αγορές τους να φθάνουν τον κύκλο εργασιών που παρουσίασε η FP στους πίνακες του υπομνήματός της.

δ) Τα στοιχεία εναρμόνισης της πρακτικής των παραγωγών

(24) Η ταυτότητα των τιμών και των εκπτώσεων καθώς και η ομοιομορφία ταξινόμησης των σημαντικότερων πελατών σε κατηγορίες ή επίπεδα είναι αποτέλεσμα συμφωνιών μεταξύ παραγωγών που συνήφθησαν άμεσα κατά τη διάρκεια συναντήσεων, συσκέψεων ή επαφών ή μέσω εκπροσώπων των σημαντικότερων πελατών.

Οι αποδείξεις των εν λόγω συμφωνιών, που κοινοποιήθηκαν με την κοινοποίηση των αιτιάσεων στις επιχειρήσεις - αποδέκτες της παρούσας απόφασης, εκτίθενται παρακάτω.

(25) Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης στις 12 Ιουλίου 1983 με την FP, η εταιρεία Socover διαμαρτυρήθηκε στον εκπρόσωπο της FP λόγω του ότι η SIV και η VP δεν τήρησαν τις υποχρεώσεις που είχαν έναντι των χονδρεμπόρων σχετικά με τις εκπτώσεις και τους όρους πληρωμής (χειρόγραφο της Socover στις 12 Ιουλίου 1983). Τα ενδιαφερόμενα μέρη έδωσαν τρεις διαφορετικές ερμηνείες σχετικά με το εν λόγω έγγραφο. Σύμφωνα με τη γραπτή δήλωση της Socover, που παρουσίασε η VP, η Socover διαμαρτυρήθηκε λόγω του ότι η SIV και η VP δεν τήρησαν τις υποχρεώσεις που ανέλαβαν προκειμένου να επιτευχθούν ευνοϊκότεροι όροι από πλευράς FP. Αντίθετα, κατά την άποψη της FP, η τελευταία προέβη σε διαμαρτυρίες διότι η SIV και η VP δεν τήρησαν τις υποχρεώσεις τους. Τέλος, κατά τη SIV, οι υποχρεώσεις που αναφέρονται στο εν λόγω έγγραφο είναι υποχρεώσεις του κάθε παραγωγού έναντι της Socover.

Το έγγραφο αναφέρεται προφανώς σε δεσμεύσεις για εκπτώσεις (« Κλίμακες εκπτώσεων και ειδικές πιστώσεις») από πλευράς τριών παραγωγών έναντι κάθε χονδρεμπόρου. Πράγματι, η Socover ως εκπρόσωπος των χονδρεμπόρων, δεν κάνει μνεία για μη τήρηση των υποχρεώσεων έναντι αυτής αλλά έναντι όλων των χονδρεμπόρων, γεγονός που επιβεβαιώνεται στην απάντηση της FP, αναφέρονται τα εξής: «Υπέπεσε στην αντίληψη της Fabbrica Pisana ότι η SIV τον καιρό εκείνο είχε αποθέματα υάλου στους κυριότερους χονδρεμπόρους πελάτες, οι οποίοι και πούλησαν στη διάρκεια του Μαΐου και Ιουνίου το εμπόρευμα με τις παλιές τιμές. Η Vernante Pennitalia αντέδρασε στην ενέργεια αυτή μειώνοντας τις τιμές για το Planilux 4 mm σε 4 640 λίρες Ιταλίας, πουλώντας το ως δεύτερης επιλογής».

(26) Στις 30 Οκτωβρίου 1984 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη μεταξύ SIV και FP στη Ρώμη, κατά τη διάρκεια της οποίας ελήφθησαν οι ακόλουθες αποφάσεις: η χυτή ύαλος δεν έπρεπε να πωληθεί σε χαμηλότερες τιμές από της FP· υιοθετήθηκε μια κοινή πολιτική για την τριπλή ύαλο (χειρόγραφο της SIV στις 30 Οκτωβρίου 1984).

(27) Στη διάρκεια της σύσκεψης στη Ρώμη, στις 30 Ιανουαρίου 1985, η SIV και η FP κατέγραψαν στα πρακτικά ότι θα τηρούσαν την ουσία των συμφωνιών και ειδικότερα τις τιμές για τη διαφανή ύαλο. Αντιθέτως, όσον αφορά την έγχρωμη και ελασματοποιημένη ύαλο, η SIV κατηγόρησε την FP ότι παραβίασε τις διατάξεις της συμφωνίας χρησιμοποιώντας ορισμένα τεχνάσματα όπως συμπληρωματικές εκπτώσεις προς ορισμένους χονδρέμπορους. Η SIV πρότεινε να έχει κάθε παραγωγός τους προνομιούχους πελάτες τους, στους οποίους να παρέχει συμπληρωματικές εκπτώσεις (χειρόγραφο της FP στις 30 Ιανουαρίου 1985). Από πλευράς της η SIV ανέλαβε την υποχρέωση να εφαρμόσει τους ίδιους όρους με τους άλλους παραγωγούς σχετικά με τις εκπτώσεις και τους πελάτες που έχουν ταξινομηθεί στην κατηγορία «Super A» (χειρόγραφο της SIV στις 30 Ιανουαρίου 1985).

(28) Η εταιρεία FP ανέλαβε την υποχρέωση στις 28 Μαρτίου 1985, κατά τη διάρκεια μιας σύσκεψης, να παρέχει στην SIV 1 000 τόνους ανά μήνα χυτής υάλου. Οι δύο επιχειρήσεις συμφώνησαν ότι η SIV δεν θα προέβαινε σε πωλήσεις χυτής υάλου σε 16 πελάτες, που αναφέρονται σε έναν κατάλογο, και τους οποίους αναλάμβανε η FP (χειρόγραφο σημείωμα της FP στις 28 Μαρτίου 1985).

Οι παραπάνω 16 πελάτες δεν είναι οι συνεταίροι Fontana, όπως ισχυρίζεται η FP απαντώντας στις αιτιάσεις, είτε διότι οι συνέταιροι Fontana είναι οκτώ ( Ovest-Est-Quentin-Centro-Vesuviana-Adriatica-Sud-Sarda) και όχι 16, είτε διότι δεν είναι κατανοητή η έννοια εφεδρείας πελατών, οι οποίοι εξ ορισμού είναι ολοκληρωτικά ελεγχόμενοι.

(29) Στις 12 Απριλίου 1985 η Socover συζήτησε με την FP τη δυνατότητα εγκατάστασης αντιπροσώπων πωλήσεων σε κάθε περιοχή. Με την ευκαιρία αυτή συζήτησαν επίσης σχετικά με την κατανομή των παραγγελιών βάσει των δύο τελευταίων ετών (χειρόγραφο σημείωμα της Socover στις 12 Απριλίου 1985).

(30) Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης μεταξύ Socover και FP στις 10 Ιουλίου 1985, ένα στέλεχος της FP ανακοίνωσε στη Socover ότι η εταιρεία του επρόκειτο να συμφωνήσει με άλλους παραγωγούς για μια αύξηση των τιμών περί τα 7 έως 8 % από τον Οκτώβριο για τη διαφανή ύαλο και ότι οι τιμές για την έγχρωμη και χυτή ύαλο θα παρέμεναν οι αυτές. (Χειρόγραφο σημείωμα της Socover στις 10 Ιουλίου 1985).

Πράγματι, τον Οκτώβριο κοινοποιήθηκε μια αύξηση των τιμών κατά 7,5 % από τους τρεις παραγωγούς στους πελάτες.

(31) Στη σύσκεψη μεταξύ Socover και SIV, στις 23 Ιουλίου 1985, ο εμπορικός διευθυντής της SIV ανακοίνωσε στη Socover ότι οι παραγωγοί προετοίμαζαν («πρόκειται να αποφασίσουμε») μια αύξηση των τιμών κατά 10 % για την ύαλο με τη μέθοδο float από τον Αύγουστο και ότι θα έδιναν ένα πριμ 3 % σε ορισμένους πελάτες στο τέλος του χρόνου (χειρόγραφο της Socover στις 23 Ιουλίου 1985). Πράγματι, μια αύξηση των τιμών κατά 8 % ανακοινώθηκε στους πελάτες από τους τρεις παραγωγούς περί τα τέλη Ιουλίου. Επίσης, το ετήσιο πριμ 3 % δόθηκε από τους τρεις παραγωγούς σε ορισμένους πελάτες.

(1) Το εν λόγω παράρτημα αναφέρεται στα έτη 1985 και 1986. Για τα προηγούμενα έτη ήταν αδύνατο να καταρτιστούν πίνακες διότι οι παραγωγοί δεν ήταν σε θέση να δώσουν τις απαραίτητες πληροφορίες.

(32) Στις 12 Μαρτίου 1986 ο εμπορικός διευθυντής και ο διευθυντής πωλήσεων της VP στην Ιταλία συνάντησαν στο Μιλάνο εκπροσώπους της Socover και ανήγγειλαν ότι η VP προτίθεται να αυξήσει τις τιμές που πρόβλεψε η FP και η SIV από την 1η Απριλίου 1986 (χειρόγραφο σημείωμα της Socover στις 12 Μαρτίου 1986).

Η εταιρεία VP επικαλέστηκε, απαντώντας στις αιτιάσεις, μια γραπτή δήλωση της Socover σχετικά με την ερμηνεία του εν λόγω εγγράφου της Socover. Κατά τη δήλωση αυτή, η τελευταία είχε πληροφορήσει την VP ότι η SIV και η FP είχαν αυξήσει τις τιμές τους, η δε VP απάντησε ότι θα συμμορφωνόταν με μια τέτοια απόφαση. Πρέπει, καταρχήν, να σημειωθεί ότι η Socover ήταν σε θέση να γνωρίζει στις 12 Μαρτίου 1986 την απόφαση της FP, εφόσον η τελευταία έστειλε τις νέες τιμές στις 10 Μαρτίου 1986, δεν ήταν όμως σε θέση να γνωρίζει μια απόφαση που δεν είχε ακόμη ληφθεί από την SIV, η οποία έστειλε τις τιμές στις 14 Μαρτίου 1986. Έπειτα, η VP δεν μπορούσε να αντιδράσει αμέσως στηριζόμενη σε δύο πληροφορίες εκ των οποίων η μία ήταν γνωστή ενώ η άλλη όχι: η ευθυγράμμιση δεν αναγέλλεται παρά μόνο όταν είναι γνωστά τα στοιχεία αναφοράς.

Γενικότερα, η VP ισχυρίστηκε ότι την αφορούν μόνο οι αναφορές που περιέχονται στα έγγραφα της Socover της 12ης Ιουλίου 1983 και της 12ης Μαρτίου 1986, τις οποίες έχει ήδη ερμηνεύσει. Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την άποψη αυτή. Πράγματι, τα έγγραφα της Socover αναφέρουν ρητά τις αποφάσεις που έλαβαν οι τρεις παραγωγοί.

Όσον αφορά τα έγγραφα της SIV και της FP, το πρώτο στις 30 Ιανουαρίου 1985 δεν αναφέρει για τις εκπτώσεις την FP αλλά τους άλλους, δηλαδή τους τρεις παραγωγούς («θα εφαρμόσουμε τους ίδιους όρους με τους άλλους»)· το έγγραφο της FP στις 30 Ιανουαρίου 1985 δεν μιλάει για συμφωνίες μεταξύ FP και SIV, αλλά για την ύπαρξη ενός cartel, μεταξύ παραγωγών. Από το ανωτέρω συνάγεται ότι η VP συμμετείχε λιγότερο άμεσα από τις FP και SIV στις εναρμονισμένες πρακτικές, αλλά εν πάσει περιπτώσει εφάρμοσε τις εν λόγω πρακτικές.

(33) Όπως θα αναλυθεί λεπτομερέστερα στο κεφάλαιο 6, οι ανταλλαγές προϊόντων μεταξύ των τριών ιταλών παραγωγών αποτελεί επίσης ευκαιρία να γνωρίσουν τους τιμοκαταλόγους και τις τιμές που εφαρμόζουν οι ανταγωνιστές ή να συμφωνήσουν για τη συμπεριφορά που πρέπει να έχουν στην αγορά, όπως προκύπτει από τα παρακάτω γεγονότα.

Η τιμή των μεταβιβαζομένων προϊόντων οριζόταν και προσαρμοζόταν διαδοχικά πάντοτε βάσει των τιμολογιακών τροποποιήσεων που επέφεραν οι μεταβιβάζοντες παραγωγοί.

Η FP κατηγορεί με επιστολή της 6ης Μαρτίου 1985 την SIV διότι δεν τήρησε τις υποχρεώσεις που ανέλαβε στη Ρώμη σχετικά με τους όρους πωλήσεως χυτής υάλου που παραχώρησε η FP στη SIV.

Το χειρόγραφο σημείωμα της FP σχετικά με τις συσκέψεις μεταξύ SIV και FP στις 23 και 30 Απριλίου 1985, στη διάρκεια των οποίων συζητήθηκαν οι παραχωρήσεις προϊόντων, περιέχει την ακόλουθη αναφορά: «Η τιμή (franco) που θα σας χρεώσουμε ως πελάτη . . ., Διανομή (ανά περιοχή) . . . στις 4, σύσκεψη για συμψηφισμό».

Τα χειρόγραφα της FP σχετικά με τις συσκέψεις της SIV και FP στις 16 Δεκεμβρίου 1985 και στις 3 Φεβρουαρίου 1986, στη διάρκεια της οποίας συζητήθηκε η κατανομή της παραγωγής στην κοινή θυγατρική εταιρεία Flovetro, περιέχουν τις ακόλουθες αναφορές: «. . . δύο στοιχεία: τιμή πωλήσεως - κατανομή κερδών» , «όποιος κερδίζει περισσότερα αναλαμβάνει την υποχρέωση να μη διαταράξει την αγορά».

(34) Οι τιμοκατάλογοι και οι εναρμονισμένες εκπτώσεις εφαρμόσθηκαν πραγματικά. Η εξέταση ορισμένων τιμολογίων απέδειξε ότι οι τρεις παραγωγοί πωλούσαν με τις ίδιες τιμές και τις ίδιες εκπτώσεις σε έναν και τον αυτό πελάτη που αγόραζε εντελώς διαφορετικές ποσότητες. Τα τιμολόγια που εξετάστηκαν ήταν τα ακόλουθα:

- για το 1983: τα τιμολόγια της SIV αριθ. 00866, 01450, 02885, 03912, 09701· τα τιμολόγια της FP αριθ. 00594, 01208, 02824, 08883, 09580· τα τιμολόγια της VP αριθ. 110040, 210321, 210475, 210629,

- για το 1984: τα τιμολόγια της SIV αριθ. 04397, 11612, 11619, 11984, 11985· τα τιμολόγια της FP αριθ. 01356, 10473, 12041· τα τιμολόγια της VP 110236, 110475, 11/3142, 11/3189 11/3253, 11/3265,

- για το 1985: τα τιμολόγια της SIV αριθ. 212, 325, 1752· τα τιμολόγια της FP αριθ. 508, 773· τα τιμολόγια της VP αριθ. 11/0733, 11/0742, 11/0778.

5. Οι σχέσεις μεταξύ παραγωγών και χονδρεμπόρων

(35) Οι τρεις παραγωγοί φρόντιζαν να εφαρμόζονται οι τιμές και οι εκπτώσεις τους στο στάδιο της διανομής.

Η Επιτροπή κατηγόρησε τις τρεις επιχειρήσεις, με την κοινοποίηση των αιτιάσεων και βάσει της γραπτής δήλωσης της επιχείρησης Cobelli που προέβη σε καταγγελία, ότι συνήλθαν επανειλημμένα, ορίζοντας τους υπεύθυνους για τη σύγκληση συσκέψεων, ημερομηνίες και τόπο συσκέψεων, με τους χονδρέμπορους προκειμένου οι τελευταίοι να δεχθούν τη μετακύλιση της αύξησης των τιμών. Δεδομένου ότι ο καταγγέλλων δεν απέδειξε κατά την ακρόαση την ύπαρξη των νέων συσκέψεων, η Επιτροπή δεν έχει στη διάθεσή της άλλες πληροφορίες παρά μόνο για τη σύσκεψη στην Catania στις 17 Απριλίου 1986 μεταξύ FP, SIV , Fontana Sud, Callipo, Tortorici και ISV, που παραδέχθηκε η FP και η SIV και η οποία αποσκοπούσε στην παρουσίαση του νέου διοικητικού στελέχους της Fontana Sud ενώ η παρουσία του εκπροσώπου της SIV δεν είχε προβλεφθεί.

Ορισμένα έγγραφα, ωστόσο, δείχνουν αφενός ότι μερικές συσκέψεις συγκλήθηκαν με πρωτοβουλία των παραγωγών και ότι οι παραγωγοί επιτυγχάνουν να προσανατολίσουν, λαμβάνοντας υπόψη την ταυτότητα των τιμοκαταλόγων και των εκπτώσεων, τις εμπορικές επιλογές των χονδρεμπόρων και, αφετέρου, ότι οι πελάτες περίμεναν ίδιες τιμές από τους παραγωγούς.

(36) Τα χειρόγραφα σημειώματα της Socover με ημερομηνία 12 Ιουλίου 1983 αναφέρουν τις συζητήσεις μεταξύ του εκπροσώπου των χονδρεμπόρων και της FP σχετικά με τις εκπτώσεις και τη μη τήρηση των υποχρεώσεων που ανέλαβαν οι άλλοι παραγωγοί.

Το εν λόγω σημείωμα αποδεικνύει ότι η Socover αποτελεί το μέσο διαβίβασης των μηνυμάτων από τους χονδρέμπορους στους παραγωγούς και τανάπαλιν. Πράγματι, η Socover δεν συζητά με την FP περί των όρων που θα την ενδιέφεραν περισσότερο αλλά περί των υποχρεώσεων των παραγωγών απέναντι στους χονδρέμπορους.

(37) Στις 10 Οκτωβρίου 1984 συγκλήθηκε σύσκεψη μεταξύ ορισμένων χονδρεμπόρων στη Ρώμη, στο ξενοδοχείο Sheraton, μετά τη λήξη της οποίας εστάλη στις 11 Οκτωβρίου 1984 το ακόλουθο τηλεγράφημα στους παραγωγούς: «Οι υπογεγραμμένοι επιβεβαιώνουν τις παραγγελίες τους και προβαίνουν σε άλλες με νέους όρους λαμβάνοντας υπόψη κάθε πηγή εφοδιασμού . . . Οι υπογεγραμμένοι επιβεβαιώνουν τη βούλησή τους να συνεργαστούν για τη βελτίωση των τιμών στην αγορά . . . (ακολουθούν τα ονόματα 28 πελατών)».

Την ίδια μέρα, στις 11 Οκτωβρίου 1984, ο διευθυντής πωλήσεων της VP συνάντησε εκπροσώπους της Socover στο Μιλάνο, όπως προκύπτει από τα συνοπτικά πρακτικά της αποστολής του διευθυντού της VP, που επισυνάπτεται στην απάντηση.

Κατά την άποψη των παραγωγών, το εν λόγω τηλέτυπο δείχνει απλώς την πρόθεση μιας ομάδας πελατών να υιοθετήσουν συγκεκριμένη συμπεριφορά που επιβάλλουν οι περιστάσεις.

Το τηλέτυπο της 11ης Οκτωβρίου 1984 δείχνει σαφώς την πρόθεση των υπογραφόντων να συνεργαστούν με τους παραγωγούς. Όντως, το εν λόγω τηλέτυπο επιβεβαιώνει ότι οι χονδρέμποροι δεν θα πιέσουν τους παραγωγούς προκειμένου να μεταφερθεί η ημερομηνία εφαρμογής των νέων τιμών, ότι θα κατανείμουν τις αγορές προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι διάφορες πηγές εφοδιασμού, ότι θα συνεργαστούν για τη βελτίωση των τιμών στην αγορά. Οι χονδρέμποροι δεν δύνανται να αναλάβουν αυθόρμητα τέτοιες δεσμεύσεις ενώ θα τους συνέφερε να επιδιώξουν καλύτερες τιμές, να απευθυνθούν κατά προτίμηση προς τους εφοδιαστές που προτείνουν ευνοϊκότερους όρους πωλήσεων και να πραγματοποιήσουν περισσότερα κέρδη.

(38) Η επιστολή της Socover που βρέθηκε στα γραφεία της VP, με ημερομηνία 19 Οκτωβρίου 1984, αναφέρει τα ακόλουθα: «Μετά από πρόσκληση των παραγωγών καταρτίσαμε τις επισυναπτόμενες στο παράρτημα τιμές που θα αρχίσουν να ισχύουν προσεχώς στις 5 Νοεμβρίου. Συγκαλέσαμε σύσκεψη στην οποία θα συμμετάσχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι του τομέα, την Τετάρτη 7 Νοεμβρίου και ώρα 10.30 στο Vetrounione του Μιλάνου . . .». Στις 20 Νοεμβρίου 1984 η VP με επιστολή εξέφρασε αντιρρήσεις σχετικά με τη σύγκληση συσκέψεων που αφορούν την εμπορία.

Όσον αφορά την επιστολή αυτή, το περιεχόμενο της οποίας δεν αμφισβητήθηκε από την FP και τη SIV στην απάντησή τους, η VP επιβεβαιώνει ότι έλαβε αντίγραφο από έναν πελάτη, το όνομα του οποίου απαλείφηκε και επικαλέστηκε μια γραπτή δήλωση της Socover που αναφέρει: «Όσον αφορά την επιστολή (iii), εστάλη σε ορισμένους χονδρέμπορους/διανομείς, όχι όμως μετά από υπόδειξη της VP. Όντως αν θυμάμαι καλά, η Socover δεν έστειλε ούτε καν αντίγραφο της επιστολής αυτής στην VP και, ως εκ τούτου, η τελευταία δεν συμμετείχε στη σύσκεψη που αναφέρει η επιστολή». Εφόσον η Socover αποκλείει το γεγονός και μόνο ότι η επιστολή αυτή εστάλη μετά από υπόδειξη της VP, θα έπρεπε να συναχθεί ότι εστάλη αποκλειστικά μετά την υπόδειξη των δύο άλλων παραγωγών και τούτο παρά το γεγονός ότι η επιστολή αναφέρει «με υπόδειξη των παραγωγών (χωρίς να αποκλείεται ουδείς εξ αυτών) ορίσαμε τις επισυναφθείσες στο παράρτημα τιμές που θα αρχίσουν να ισχύουν προσεχώς στις 5 Νοεμβρίου». Η Socover αποκλείει ότι μόνο η VP συμμετείχε στη σύσκεψη του Μιλάνου στις 7 Νοεμβρίου 1984. Η τελευταία, ωστόσο, για να αποδείξει ότι δεν συμμετείχε ποτέ σε συσκέψεις επισύναψε στο παράρτημα Β της απάντησής της ορισμένα μηνιαία έγγραφα στα οποία φαίνονται τα ωράρια των υπαλλήλων της. Ένα από τα έγγραφα αυτά δείχνει ότι ο εμπορικός διευθυντής της VP ήταν σε αποστολή στο Μιλάνο στις 7 και 8 Νοεμβρίου 1984, επομένως, την ημέρα που συγκλήθηκε η σύσκεψη από την Socover.

(39) Το χειρόγραφο σημείωμα της Socover με ημερομηνία 12 Απριλίου 1985 αναφέρει τις συζητήσεις μεταξύ της Socover και FP σχετικά με την εγκατάσταση εμπορικών αντιπροσώπων σε κάθε περιοχή και την κατανομή των παραγγελιών με βάση τα δύο τελευταία έτη.

Κανείς από τους παραγωγούς δεν ερμήνευσε τη φράση που περιέχεται στο εν λόγω έγγραφο «Κατανομή με βάση τα δύο τελευταία έτη», ούτε το ενδιαφέρον των εμπόρων να κατανείμουν τις παραγγελίες, όχι σε σχέση με τους όρους που προσφέρει κάθε προμηθευτής, αλλά μόνο με τα προηγούμενα στατιστικά δεδομένα.

(40) Τα χειρόγραφα της Socover με ημερομηνία 23 Ιουλίου 1985 αναφέρουν συζητήσεις μεταξύ Socover και SIV σχετικά με πριμοδοτήσεις ύψους 3 % που χορηγούνται σε ορισμένο αριθμό επιλεγμένων πελατών. Όσον αφορά το έγγραφο αυτό, για το οποίο ούτε η FP ούτε η VP έλαβε θέση, η SIV διαβεβαίωσε στην απάντησή της ότι «η χορήγηση εκπτώσεων στο τέλος του χρόνου σε ορισμένους πελάτες που προβαίνουν σε συγκεκριμένες αγορές και πληρώνουν εμπρόθεσμα, αποτελεί συνήθη πρακτική». Όπως προκύπτει από την ανάγνωση του σημειώματος, οι πελάτες είναι επιλεγμένοι και δεν έχουν προβεί κατ' ανάγκη σε αγορά συγκεκριμένων ποσοτήτων ούτε πληρώνουν εμπρόθεσμα τις αγορές τους. Επιπλέον, στο ίδιο σημείωμα αναφέρεται το γεγονός ότι αναγγέλλονται σε έναν πελάτη, που χαρακτηρίζεται από την FP ως εκπρόσωπος των χονδρεμπόρων, όχι εκπτώσεις προς αυτόν τον συγκεκριμένο αλλά προς τους επιλεγμένους πελάτες. Δεν δύναται όμως να χαρακτηρισθεί ως συνήθης εμπορική πρακτική το γεγονός ότι οι προμηθευτές διατηρούν τις ίδιες σχέσεις με έναν πελάτη όπως με όλους τους άλλους.

(41) Η έκθεση που υπέβαλε η εταιρεία Fontana Est στη μητρική FP στις 16 Σεπτεμβρίου 1985 σχετικά με τη σύσκεψη των χονδρεμπόρων της 31ης Ιουλίου 1985, αναφέρει ότι όλοι οι παραγωγοί ανακοίνωσαν τις αυξήσεις των τιμών και ότι βάσει αυτών των αυξήσεων οι χονδρέμποροι αποφάσισαν τις τιμές των τιμοκαταλόγων.

Η έκθεση της εταιρείας Fontana Ovest προς τη μητρική FP στις 23 Σεπτεμβρίου 1985, αναφέρει τις παρακάτω παρατηρήσεις: «Οι πελάτες φαίνονται διατεθειμένοι να δεχθούν τις τιμές και τις αυξήσεις . . . Ευχόμαστε οι παραγωγοί να τηρήσουν αυστηρά τις τιμές προκειμένου να υπάρξει μεγαλύτερη σταθερότητα στην αγορά» .

Η άλλη έκθεση της Fontana Ovest στις 31 Οκτωβρίου 1985 σχετικά με τη σύσκεψη των χονδρεμπόρων στις 29 Οκτωβρίου 1985, αφού αναφέρει ότι οι χονδρέμποροι υιοθέτησαν τους τιμοκαταλόγους πωλήσεων βάσει των νέων τιμών των παραγωγών, συνεχίζει: «Όσον αφορά τους παραγωγούς, σκοπεύουμε να προβούμε σε αύξηση . . . Εν πάσει περιπτώσει όλοι οι ενδιαφερόμενοι ανακοίνωσαν τις τιμές . . . ακόμη και αν οι όροι είναι κάπως ελαστικοί . . .».

Οι εκθέσεις της Fontana, όχι μόνο δεν έχουν ασαφή και ακαθόριστο χαρακτήρα ή δείχνουν τους προσανατολισμούς των χονδρεμπόρων, όπως ισχυρίζονται τα μέρη, αλλά αναφέρουν συγκεκριμένα γεγονότα όπως η διάθεση των χονδρεμπόρων να δεχτούν τις τιμολογιακές αυξήσεις των παραγωγών, η δημοσίευση από τους παραγωγούς παρομοίων τιμών, η ευχή που εξέφρασαν οι παραγωγοί να εφαρμοστούν οι τιμές για τη σταθερότητα της αγοράς. Τούτο σημαίνει ότι οι παραγωγοί, άμεσα ή έμμεσα, προσανατολίζουν την αγορά προς το στάδιο της διανομής διότι μια αποσταθεροποίηση της εν λόγω αγοράς θα μπορούσε να έχει επιβλαβείς συνέπειες στην εμπορική τους πολιτική.

(42) Στη διάρκεια της σύσκεψης στις 10 Απριλίου 1986, η VP και η Socover συζήτησαν σχετικά με τη σύσταση ενός ομίλου, αποτελουμένου από 12 χονδρεμπόρους, για τη διανομή προϊόντων υάλου. Τα δύο μέρη εξέφρασαν την επιθυμία να συζητήσουν σχετικά με την FP και τη SIV την προσεχή εβδομάδα (χειρόγραφο σημείωμα της VP στις 10 Απριλίου 1986).

5. Η αγορά της υάλου που προορίζεται για τα αυτοκίνητα

(43) Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα έγγραφα των εταιρειών, η SIV και η FP συμφώνησαν για τις τιμές και για την κατανομή των ποσοστών τουλάχιστον από το 1982. Η εταιρεία VP συμμετείχε επίσης στις εν λόγω πράξεις από το 1983, αν και όχι τόσο ενεργά όσο οι δύο προηγούμενες.

α) Οι συμφωνίες και οι εναρμονισμένες πρακτικές που αφορούν τον όμιλο Fiat

(44) Η εταιρεία FP διαβίβασε στις 26 Οκτωβρίου 1982, με χειρόγραφο σημείωμα, ένα εσωτερικό έγγραφο στη SIV με την ίδια ημερομηνία όπου αναφέρονται τα μέσα ποσοστά των τιμών που πέτυχε η Fiat από το 1978 έως το 1982 και οι προβλέψεις της μέσης αύξησης κατ' εφαρμογή της σύμβασης που υπεγράφη μεταξύ Fiat και FP στις 14 Ιουνίου 1982 για τα έτη 1983 - 1984.

Αφετέρου, το εσωτερικό έγγραφο της SIV με ημερομηνία 11 Νοεμβρίου 1982 δείχνει ότι τα μέσα ποσοστά αύξησης που πέτυχε η SIV είναι τα ίδια με τα ποσοστά της FP. Όσον αφορά τα ποσοστά της SIV για το 1983, το έγγραφο υπογραμμίζει ότι κατά τον υπολογισμό δεν λήφθηκαν υπόψη τα μεταγενέστερα ποσοστά ύψους 2 % που δόθηκαν στην SIV στο Παρίσι, για το 1983 και 1984, ότι ένας αυστηρός έλεγχος των ποσοστών επιβάλλεται για την πρώτη συναρμολόγηση και ότι, μετά τις συμφωνίες, διαφαίνεται πλέον ένας ανταγωνισμός για τις μικρές παρτίδες.

(45) Μετά τις πιέσεις που άσκησε η Fiat στους προμηθευτές της για μείωση των τιμών, ο εμπορικός διευθυντής της SIV αναφέρει στο εσωτερικό έγγραφο αριθ. 532 της 11ης Μαΐου 1983, μεταξύ άλλων, τα εξής: «5. Αναπόφευκτη δέσμευση της FP να προβεί σε εκπτώσεις και επιτάχυνση της διαδικασίας μείωσης χωρίς αντάλλαγμα καθώς και ένταση των εμπορικών σχέσεων με τον ανταγωνισμό . . . Β). . . Για να υπάρξει δραστηριότητα γύρω από αυτόν το στόχο πρέπει να εξασφαλιστεί ανάλογη, σίγουρη και σταθερή συμπεριφορά από τους άλλους ανταγωνιστές . . .». Η μείωση τιμών στην οποία προέβησαν οι τρεις παραγωγοί FP, SIV και VP ήταν η αυτή, επιπέδου 8 %, και άρχισε την 1η Ιανουαρίου 1984.

(46) Το χειρόγραφο της SIV με ημερομηνία 12 Οκτωβρίου 1983 αναφέρει τα εξής: «Θέμα: IVECO - Μετά τις πρόσφατες εξελίξεις με τον εν λόγω πελάτη θεωρώ απαραίτητο να κοινοποιηθούν τα όσα ακολουθούν και τα οποία έχουν σχέση από άποψη τιμής SIV/St-Gobain/Penny με τα δύο αυτοκίνητα που παράγονται σε μεγάλες ποσότητες, δηλαδή Gamma S και Gamma Z (σύμφωνα με τη σύμβαση του 1983):

1.2,4 // // // // Επίπεδο τιμών / % κατανομή

// // 1.2.3.4 // // Saint-Gobain // Penny // SIV // // // // // Gamma S // [ . . . ] [ . . . ] % // [ . . . ] [ . . . ] % // [ . . . ] [ . . . ] % // Gamma Z // [ . . . ] [ . . . ] % // [ . . . ] [ . . . ] % // [ . . . ] [ . . . ] % // // // //

Υποσημείωση: Εν πάσει περιπτώσει προς στιγμήν πετύχαμε ανεπίσημα και εν αγνοία της Dirca. Οι αγορές του Τορίνου πρέπει να διατηρηθούν σε επίπεδα ( . . . ) των προμηθειών.»

(47) Ήδη από τις αρχές του 1985 άρχισαν οι συζητήσεις στον όμιλο Fiat για τον τρόπο αύξησης των τιμών.

Το χειρόγραφο σημείωμα της SIV σχετικά με τη σύσκεψη στις 30 Ιανουαρίου 1985 μεταξύ SIV και FP αναφέρει τα ακόλουθα: « Πρόβλημα Fiat - αύξηση των μοχλών ώστε με τον τρόπο αυτό να επιτευχθεί αύξηση της τιμής». Τα προβλήματα της Fiat εκτίθενται επίσης στο σημείο 3 του χειρογράφου της FP σχετικά με τη σύσκεψη.

Το χειρόγραφο σημείωμα της FP σχετικά με τη σύσκεψη της 7ης Μαΐου 1985 μεταξύ FP και SIV αναφέρει την ακόλουθη συμφωνία: « Σύσκεψη για αυτοκίνητα. Συνάντηση (πρόεδρος SIV) - από 1ης Ιουλίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 1985 + 7 % πραγματικό / από 1ης Ιανουαρίου έως τις 30 Ιουνίου 1986, 5 % πραγματικό / από 1ης Ιουλίου 1986· . . . αποτέλεσμα ισοδύναμο + 0 - Συμμεριζόμαστε την αντίδραση της Fiat κατά 50 % τουλάχιστον σε επίπεδο παραγωγής. Κοινή μείωση του κόστους».

Η συμφωνία αυτή μεταξύ των δύο παραγωγών επιβεβαιώθηκε, με το χειρόγραφο σημείωμα της FP, στη σύσκεψη μεταξύ SIV και FP της 23ης Μαΐου 1985, στη διάρκεια της οποίας αναφέρθηκε η συμφωνία της VP: «Συμφωνία Fiat + Alfa Romeo - + 7 % αμέσως· + 5 % 1η Ιανουαρίου 1986· + x δεύτερο εξάμηνο 1986. Συμφωνία Pennitalia» . Κατά τη διάρκεια της επαλήθευσης, τέθηκε γραπτώς το ερώτημα στις 15 Ιανουαρίου 1987 στο διευθυντή πωλήσεων αυτοκινήτων σχετικά με το αν η VP είχε επαφές ή συναντήθηκε με την SIV και την FP προκειμένου να συμφωνήσουν ή να αυξήσουν τις τιμές της υάλου για αυτοκίνητα. Ο διευθυντής πωλήσεων αυτοκινήτων της VP ζήτησε κάποια προθεσμία για να απαντήσει, την δε επομένη 16 Ιανουαρίου 1987 απάντησε «όχι».

Το χειρόγραφο σημείωμα της FP με ημερομηνία 20 Ιουνίου 1985 επιβεβαιώνει ως εξής τη συμφωνία: «(εμπορικός διευθυντής της SIV ) . . . Ενισχύσεις στην Fiat -7 %- Μείωση 3 % (κατά την άποψή του 1,5 %). Πλην νέων μοντέλων 2 %».

Το εσωτερικό έγγραφο της SIV αριθ. 090 της 24ης Ιουνίου 1985 αναφέρεται έμμεσα στην εφαρμογή των εν λόγω συμφωνιών: «Την περασμένη Πέμπτη 20 Ιουνίου έληξαν οι διαπραγματεύσεις με τη Fiat Auto για το δεύτερο εξάμηνο 1985 . . . Υπενθυμίζουμε εν συντομία τους όρους των συμφωνιών αυτών. 1. Αύξηση κατά 7 % για όλα τα αυτοκίνητα, αύξηση κατά 2 % για τα νέα μοντέλα, δηλαδή Y 10, Thema και 154. Δεδομένου ότι τα τελευταία αυτά μοντέλα θα έχουν επιπτώσεις τους προσεχείς μήνες 14,5 % περίπου, η συμψηφιστική αύξηση ανέρχεται θεωρητικά σε 6,3 %. 2. Ημερομηνία εφαρμογής της αύξησης 1η Ιουλίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 1985». Η μέση αύξηση κατά 6,3 % εφαρμόστηκε από τη SIV και την FP ενώ η VP προέβη σε αύξηση κατά 6 %, δηλαδή κατά 0,3 % λιγότερο.

Και άλλες τιμολογιακές διακυμάνσεις, ενιαίες από άποψη ποσοστών, εφαρμόστηκαν στις παρακάτω ημερομηνίες: στις 15 Δεκεμβρίου 1985 από την SIV και τη VP, στις 20 Δεκεμβρίου 1985 από την FP· την 1η Μαΐου 1986 από την FP, στις 15 Μαΐου 1986 από την SIV, την 1η Σεπτεμβρίου 1986 από την VP· την 1η Δεκεμβρίου 1986 από την SIV και την FP.

Η Alfa Romeo επίσης επέβαλε ενιαία αύξηση κατά 2 % για το δεύτερο εξάμηνο 1985, η δε SIV και FP επέβαλαν ενιαίες διαδοχικές αυξήσεις αναδρομικά από την 1η Σεπτεμβρίου 1985 ενώ η VP τις εφάρμοσε με καθυστέρηση δέκα μηνών.

(48) Οι τρεις παραγωγοί προέβησαν σε αμοιβαίες ανταλλαγές προϊόντων (λεπτομερής ανάλυση των οποίων θα ακολουθήσει στο κεφάλαιο 6) με στόχο να διατηρήσει καθένας τις ποσοστώσεις διείσδυσης στην αγορά ή να επιτύχει τις ποσοστώσεις που συμφωνήθηκαν με τους ανταγωνιστές.

- SIV-FP. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσίασαν οι δύο παραγωγοί, η FP πούλησε στην SIV τις ακόλουθες ποσότητες μη μεταποιημένων προϊόντων για αυτοκίνητα: ( . . . ) τόνους το 1982, ( . . . ) τόνους το 1983, ( . . . ) τόνους το 1984, ( . . . ) τόνους το 1985, ( . . . ) τόνους το 1986 και η SIV πούλησε στην FP ( . . . ) τόνους το 1985 και ( . . . ) τόνους το 1986. Όσον αφορά τα μεταποιημένα προϊόντα για αυτοκίνητα, έγιναν οι ακόλουθες ανταλλαγές: η FP πούλησε στην SIV ( . . . ) τόνους το 1983, ( . . . ) τόνους το 1984, ( . . . ) τόνους το 1985, ( . . . ) τόνους το 1986· η SIV πούλησε στην FP ( . . . ) τόνους το 1982, ( . . . ) τόνους το 1983, ( . . . ) τόνους το 1984, ( . . . ) τόνους το 1985.

Σε ένα χειρόγραφο σημείωμα της FP με ημερομηνία 25 Ιουνίου 1985 αναφέρονται τα παρακάτω: «Η SIV ανταλλάσσει προϊόντα, ιδίως αυτά που αγοράζουμε στη Γαλλία». Σε ένα έγγραφο της FP με ημερομηνία 31 Οκτωβρίου 1985 αναφέρονται τα εξής: «Προκύπτει ότι η SIV χρειάζεται ± 500 000 πλάκες για παράθυρα κατά προτίμηση το πρώτο εξάμηνο του 1986. Τα αυτοκίνητα για τα οποία γίνεται λόγος είναι: Uno, Ritmo, Regata, Thema, Croma, Alfa 33 . . . Η παραγγελία μπορεί να γίνει το Νοέμβριο (στο πλάι χειρόγραφη σημείωση: ναι). Με την ευκαιρία αυτή επαλήθευσα ότι δεν υπάρχει πρόβλημα εφοδιασμού 40 000 οπισθίων τεμαχίων ετησίως για την Y 10». Το περιεχόμενο του εγγράφου αυτού επιβεβαιώνεται από ένα άλλο έγγραφο της FP με ημερομηνία 8 Νοεμβρίου 1985. Αφετέρου ένα έγγραφο της FP, στις 4 Μαρτίου 1986, αναφέρει τις ποσότητες που παράγονται το 1986 για λογαριασμό της SIV.

Το χειρόγραφο της FP με ημερομηνία 17 Δεκεμβρίου 1985 αναφέρει μεταξύ άλλων: «Σχέσεις Fiat, υπόθεση SIV FP ( . . . ), SIV ( . . . ), διάφοροι ( . . . ) ( . . . ). Η SIV δεν έχει παραγωγική ικανότητα. Η FP έχει ικανότητες για ( . . . ) % Fiat : ( . . . ) % άμεσα, ( . . . ) % για την SIV με εργολαβία». Το περιεχόμενο των σημειώσεων αυτών επιβεβαιώθηκε από ένα άλλο σημείωμα της FP με ημερομηνία 23 Ιανουαρίου 1986: «Σύσκεψη για πολιτική αυτοκινήτου: σήμερα εμείς ( . . . ) %, SIV ( . . . ) %, . . . FP ( . . . ) % με εγγύηση (σήμερα ( . . . ) %). Οι μειώσεις συμψηφίζονται με πωλήσεις προς την SIV με τιμή Fiat παραδοτέο στον αγοραστή . . .».

- VP-SIV. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρείχαν οι δύο παραγωγοί, οι πωλήσεις έγιναν με τις παρακάτω ποσότητες. Η VP πούλησε στην SIV ( . . . ) τόνους μη μεταποιημένων προϊόντων για αυτοκίνητο το 1984, ( . . . ) τόνους το 1985, ( . . . ) τόνους το 1986 και η SIV πούλησε στην VP ( . . . ) τόνους το 1983, ( . . . ) τόνους το 1984, ( . . . ) τόνους το 1985.Όσον αφορά τα μεταποιημένα προϊόντα για αυτοκίνητο η VP πούλησε στην SIV ( . . . ) τόνους το 1984 και ( . . . ) τόνους το 1985.

Τα εσωτερικά έγγραφα της VP με ημερομηνίες 14 Φεβρουαρίου 1986, 28 Απρλίου 1986, 3 Ιουνίου 1986, 13 Ιουνίου 1986, 13 Οκτωβρίου 1986 και οι ανταλλαγές τηλέτυπων μεταξύ VP και SIV με ημερομηνίες 28 Μαρτίου 1986, 15 Μαΐου 1986, 20 Ιουνίου 1986, 25 Ιουνίου 1986, 11 Ιουλίου 1986, 25 Αυγούστου 1986 αναφέρουν τις συναφθείσες συμφωνίες κατά τις οποίες η VP, με τη βοήθεια επίσης της αδελφής γαλλικής εταιρείας Boussois, θα παράγει για την SIV ( . . . ) τόνους πράσινης υάλου για αυτοκίνητο και ( . . . ) τόνους πράσινης σκούρας υάλου για αυτοκίνητα το 1987, ( . . . ) τόνους πράσινης και ( . . . ) τόνους πράσινης σκούρας υάλου το 1988.

- FP-VP. Τα δεδομένα των δύο παραγωγών δεν συμπίπτουν και κατά συνέπεια παρατίθενται και τα δύο θέτοντας σε παρένθεση αυτά της VP. Η FP πούλησε στη VP ( . . . (. . .) ) τόνους το 1982 μη μεταποιημένων προϊόντων, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1983, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1984, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1985, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1986. Αφετέρου, τα εσωτερικά έγγραφα της VP στις 13 Δεκεμβρίου 1985, 7 Ιανουαρίου 1986 και 18 Φεβρουαρίου 1986 καθώς και οι ανταλλαγές τηλετύπων μεταξύ FP και VP στις 19 Δεκεμβρίου 1985, 20 Δεκεμβρίου 1985, 7 Ιανουαρίου 1986, 9 Ιανουαρίου 1986, 10 Ιανουαρίου 1986 αναφέρονται σε σύναψη συμφωνίας κατά την οποία η FP θα παράγει για την VP ( . . . ) τόνους ανοικτής υάλου για αυτοκίνητα 2,5 mm , ( . . . ) τόνους ανοικτής υάλου 2 mm, ( . . . ) m2 πράσινης υάλου για αυτοκίνητα.

(49) Η FP έχει στη διάθεσή της μηχανογραφικούς πίνακες για το 1985, πρώτο και δεύτερο εξάμηνο, το 1986, το 1987 που αναφέρουν συνολικά για κάθε μοντέλο τις ποσότητες που παρείχε κάθε παραγωγός κατά το 1985 και 1986 και θα παράσχει το 1987 στον όμιλο Fiat καθώς και τις ποσοστώσεις που αντιπροσωπεύουν οι εν λόγω εφοδιασμοί σε ποσοστά. Οι πίνακες του 1985 δεν έχουν ημερομηνία, του δε 1986 και 1987 έχουν καταρτιστεί στις 20 Οκτωβρίου 1986. Παρατίθενται οι συνολικές ποσοστώσεις για τα παραπάνω έτη:

Πρώτο εξάμηνο 1985: FP [ . . . ] %, SIV ( . . . ) %, PPG (VP) [ . . . ] %, Splintex [ . . . ] %·

Δεύτερο εξάμηνο 1985: FP [ . . . ] %, SIV ( . . . ), PPG [ . . . ] %, Splintex [ . . . ] %·

1986: FP [ . . . ] %, SIV [ . . . ] %, PPG [ . . . ] %, Splintex [ . . . ] %·

1987: FP [ . . . ] %, SIV [ . . . ] %, PPG [ . . . ] %, Splintex [ . . . ] %.

(50) Οι τρεις παραγωγοί αμφισβήτησαν ότι επήλθε συμφωνία μεταξύ τους σχετικά με τις τιμές και τις ποσοστώσεις, ισχυριζόμενοι ότι οι κατηγορίες της Επιτροπής στηρίζονται σε κακή ερμηνεία εγγράφων. Η κατάσταση της αγοράς υάλου για τα αυτοκίνητα στην Ιταλία χαρακτηρίζεται από τη δεσπόζουσα θέση της Fiat. Η εν λόγω εταιρεία, όπως και κάθε αυτοκινητοβιομηχανία, κατανέμει σε κάθε προμηθευτή συνολικά ποσοστά εφοδιασμού με βάση ορισμένες εκτιμήσεις που λαμβάνουν υπόψη τις τιμές, την τεχνική ικανότητα, τις προσφερόμενες υπηρεσίες. Το ποσοστό αυτό επανασυζητείται από τα δύο μέρη με την ευκαιρία των διαπραγματεύσεων για τις τιμές. Τα συνολικά ποσοστά κατανομής που ορίζονται κατ' αυτό τον τρόπο κατανέμονται σε ποσοστά για κάθε μοντέλο αυτοκινήτου. Οι επιβεβαιώσεις της Fiat προς τους προμηθευτές υάλου αυτοκινήτου αναφέρουν ρητά τις ποσοστώσεις που όρισε η αυτοκινητοβιομηχανία στον σχετικό προμηθευτή για το συγκεκριμένο μοντέλο.

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η Fiat συνηθίζει να προτείνει την ευνοϊκότερη τιμή, επιδιώκοντας την ευθυγράμμιση των ανταγωνιστών προμηθευτών, γεγονός που οδηγεί αναπόφευκτα σε ευθυγράμμιση τιμών. Σε αντίθεση με τις υποθέσεις της Επιτροπής, η Fiat ενημερώνει τον κάθε προμηθευτή της σχετικά με τα μερίδια των ανταγωνιστών. Έτσι, το σύστημα οδηγεί σε μια συνολική διαφάνεια της αγοράς. Υπό τους όρους αυτούς δεν θα ήταν απαραίτητη η εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των παραγωγών.

Όσον αφορά τις ανταλλαγές των προϊόντων, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να αποδείξει ότι οι ανταλλαγές αυτές είναι προκαθορισμένες με σκοπό την κατανομή της αγοράς μεταξύ των παραγωγών. Επιπλέον, τα προϊόντα ανταλλαγής είναι η βασική ύαλος και, μόνο κατ' εξαίρεση, τα μεταποιημένα προϊόντα.

(51) Η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να δεχθεί τα επιχειρήματα των παραγωγών. Όντως:

i) Είναι αληθές ότι η Fiat κατέχει, ως αγοραστής υάλου αυτοκινήτων, σχεδόν μονοπωλιακή θέση στη Ιταλία· ωστόσο, οι δυνατότητες ανάθεσης συμβάσεων περιορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τη στενότητα της αγοράς σε εναλλακτικές προσφορές. Πράγματι, στην Ευρώπη η προσφορά υάλου αυτοκινήτων ελέγχεται από ένα ολιγοπώλιο, το οποίο, εκτός από τις επιχειρήσεις Saint-Gobain, PPG και SIV, σημερινούς προμηθευτές της Fiat, συμπεριλαμβάνει την Pilkingston και μερικούς μικρούς παραγωγούς.

ii) Σχετικά με την κατανομή των ποσοστώσεων, είναι γεγονός ότι η Fiat, όπως και κάθε αυτοκινητοβιομηχανία, αναφέρει, επιβεβαιώνοντας τις παραγγελίες της, τις ποσοστώσεις που αντιστοιχούν σε κάθε προμηθευτή. Οι ποσοστώσεις όμως αυτές αποτελούν ένδειξη και όχι οριστική κατανομή και, ως εκ τούτου, δεν δεσμεύουν ούτε την αυτοκινητοβιομηχανία ούτε τον προμηθευτή, με συνέπεια να είναι δυνατή κάθε διακύμανση κατά τη διάρκεια της συμβατικής περιόδου είτε με πρωτοβουλία της αυτοκινητοβιομηχανίας είτε του προμηθευτή. Το ότι η ένδειξη αυτή δεν δεσμεύει την αυτοκινητοβιομηχανία αποδεικνύεται από δύο γεγονότα που αναφέρονται στην απάντηση της VP: όταν μετά τις διαπραγματεύσεις με την Fiat μειώθηκαν οι τιμές κατά 8 %, η τελευταία μείωσε με δική της πρωτοβουλία τις ποσοστώσεις της VP για την τρέχουσα συμβατική περίοδο (παράρτημα Ρ της απάντησης της VP)· η επιστολή της Fiat προς την VP με ημερομηνία 3 Ιουλίου 1985 που επιβεβαιώνει την παραγγελία (παράρτημα Ε της απάντησης VP) αναφέρει τα εξής: «. . . Όσον αφορά τα προγράμματα βραχυπρόθεσμης παράδοσης των εμπορευμάτων, όπως σας αναφέραμε, δεν είναι δυνατό να αναλάβουμε δέσμευση για ορισμένα ποσοστά . . .». Το ότι οι εν λόγω ενδείξεις δεν δεσμεύουν τον προμηθευτή αποδεικνύεται και από τις διαβεβαιώσεις της FP στην απάντησή της:

«Οι τεχνικές δυνατότητες μεταποίησης των παραγωγών είναι περιορισμένες από τις εκτιμήσεις τους. Συμβαίνει μερικές φορές οι εκτιμήσεις αυτές να μην είναι σωστές ή ο προμηθευτής να μην είναι σε θέση να παραδώσει τα ποσοστά των εμπορευμάτων που του αντιστοιχούν, σε περίπτωση που οι πωλήσεις ενός μοντέλου υπερβαίνουν τις προβλέψεις». Αφετέρου, εάν πράγματι η αυτοκινητοβιομηχανία προέβαινε σε οριστική κατανομή των ποσοστώσεων κατά τη συμβατική περίοδο, οι προμηθευτές δεν θα ανησυχούσαν για τον κίνδυνο μη τήρησης των ποσοστώσεων και δεν θα αναγκάζονταν να εναρμονιστούν ή να ανταλλάξουν προϊόντα για να διατηρήσουν τις ποσοστώσεις τους. Τα έγγραφα που αναφέρονται στις παραγράφους 44 έως 48 αποδεικνύουν το αντίθετο: «είναι απαραίτητη η διενέργεια ενός αυστηρού ελέγχου για την πρώτη συναρμολόγηση . . . πορεία προς τον ανταγωνισμό για τις μικρές παρτίδες» (σημείωμα της SIV με ημερομηνία 11 Νοεμβρίου 1982)· « . . . επιτάχυνση της διαδικασίας μείωσης χωρίς αντάλλαγμα των ποσοστώσεων διείσδυσης . . . πρέπει να υπάρξει διασφάλιση για την ανάλογη, σίγουρη και σταθερή συμπεριφορά από πλευράς ανταγωνιστών» (σημείωμα της SIV στις 11 Μαΐου 1983)· η SIV δύναται να αποδείξει ότι παρά τις υψηλότερες τιμές της κατόρθωσε να διατηρήσει, εν αγνοία της διεύθυνσης αγορών (ωστόσο διαβεβαιώθηκε ότι η Fiat κατανέμει τις ποσοστώσεις), τις ποσοστώσεις της (σημείωμα της SIV στις 12 Οκτωβρίου 1983)· οι πωλήσεις μεταποιημένων και μη προϊόντων δείχνουν τη μέριμνα αμοιβαίας βοήθειας για τη διατήρηση των ποσοστώσεων. Όσον αφορά τους μηχανογραφικούς πίνακες που αναφέρονται στην παράγραφο 49, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν καταρτίστηκαν από τη Fiat αλλά ούτε και με τα δεδομένα της Fiat. Όπως διαβεβαίωνει η VP στην απάντησή της, οι διαπραγματεύσεις με τη Fiat διεξήχθησαν με βάση τις ποσοστώσεις σε τεμάχια και όχι σε τετραγωνικά μέτρα, η δε VP υπολογίζει τα ποσοστά σε m2· ακόμη, και αν ισχυριστεί κανείς ότι οι χωρίς ημερομηνία πίνακες του 1985, καθώς και αυτοί του 1986 με ημερομηνία 20 Οκτωβρίου 1986, καταρτίστηκαν βάσει εκτιμήσεων οι οποίες εφόσον έγιναν μεταγενέστερα ήταν αρκετά ακριβείς, δεν θα μπορούσε να ισχύσει το ίδιο για τον πίνακα του 1987, διότι με ημερομηνία 20 Οκτωβρίου 1986 τίποτα δεν είναι οριστικό και συγκεκριμένο για το επόμενο έτος.

iii) Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί ότι, στη διάρκεια των εμπορικών διαπραγματεύσεων, ο αγοραστής μπορεί να πετύχει ευνοϊκότερες, αληθείς ή υποθετικές τιμές με σκοπό να οδηγήσει τους ανταγωνιστές προμηθευτές σε ευθυγράμμιση.

Τούτο βέβαια δεν σημαίνει ότι κάθε προμηθευτής διαπραγματεύεται με τους ίδιους όρους και βρίσκεται σε ίση μοίρα με τον ίδιο αγοραστή, διότι η θέση του εξαρτάται από το παραγωγικό και εμπορικό του βάρος (πλήρεις κλίμακες παρα γωγής, ειδικά προϊόντα, επίπεδο ανώτερης παροχής υπηρεσιών). Αλλά και αυτό δεν σημαίνει ότι ένας αγοραστής με δεσπόζουσα θέση δύναται να ευθυγραμμίζει τους προμηθευτές του στην ευνοϊκότερη προσφορά ή ότι απευθύνεται με ευκολία σε ξένους προμηθευτές προκειμένου να υποχρεώσει τους τοπικούς προμηθευτές να μειώσουν τις τιμές τους, διότι, όπως έγινε δεκτό στην προφορική διαδικασία, η αυτοκινητοβιομηχανία απαιτεί ολοένα και περισσότερο παροχή έγκαιρων υπηρεσιών, που μπορεί να επιτευχθεί ευκολότερα από τους τοπικούς παραγωγούς υάλου, οι οποίοι έχουν στη διάθεσή τους επιτόπου την απαραίτητη τεχνική υποδομή, παρά από ξένους που δεν παρουσιάζουν αυτό το πλεονέκτημα. Έτσι, η αυτοκινητοβιομηχανία προτιμά, μεταξύ εκείνων που έχουν την απαραίτητη τεχνική υποδομή, τους υαλοπαραγωγούς που έχουν σταθερότερη αλλά, ταυτοχρόνως, και ελαστικότερη τεχνική υποδομή.

Εν πάση περιπτώσει, όποιες και αν είναι οι σχέσεις μεταξύ ενός αγοραστή που κατέχει δεσπόζουσα θέση και των προμηθευτών του, αποδείχθηκε ότι η SIV, η FP και η VP συμφώνησαν μεταξύ τους προκειμένου να υιοθετήσουν κοινή στάση απέναντι στον όμιλο Fiat. Έτσι η FP διαβίβασε στη SIV με σημείωμα, στις 26 Οκτωβρίου 1982, τις προβλέψεις αύξησης τιμών που περιέχονται στη σύμβαση που υπεγράφη μεταξύ FP και Fiat στις 14 Ιουνίου 1982. Η μείωση τιμής κατά 8 % που αναφέρεται στο έγγραφο της SIV με ημερομηνία 11 Μαΐου 1983, συμφωνήθηκε και εφαρμόστηκε από τους τρεις παραγωγούς. Η VP ισχυρίζεται ότι η φράση που περιέχεται στο έγγραφο της SIV «πρέπει να διασφαλιστούμε για την ανάλογη σίγουρη και σταθερή συμπεριφορά των ανταγωνιστών» δεν την αφορά διότι δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί ως σπουδαίος ανταγωνιστής, εφόσον εφοδίαζε τη Fiat με ποσοστό ( . . . ) %.

Την ερμηνεία αυτή της VP διέψευσε η SIV η οποία σε ένα έγγραφό της δεν μιλάει για σπουδαιότερους ή μη ανταγωνιστές αλλά απλώς για ανταγωνιστές. Πράγματι, στην απάντηση της SIV αναφέρεται: «Ενώ η έκφραση ''να υπάρξει διασφάλιση για την ανάλογη συμπεριφορά των ανταγωνιστών" δεν αποτελεί παρά λογικότατη λύση από πλευράς του εμπορικού διευθυντή, ο οποίος επιδιώκει να αντισταθεί σε υπερβολικές πιέσεις για μείωση».

Οι αυξήσεις τιμών για το δεύτερο εξάμηνο του 1985, το πρώτο και δεύτερο εξάμηνο του 1986 συζητήθηκαν και συμφωνήθηκαν μεταξύ των τριών παραγωγών. Κατά την άποψη της VP, το γεγονός ότι το χειρόγραφο της FP με ημερομηνία 23 Μαΐου 1985 αναφέρει « Συμφωνία Pennitalia» δεν σημαίνει τίποτε και εν πάση περιπτώσει δεν είναι αξιόπιστο. Επιπλέον, η αλληλογραφία με τη Fiat στις 28 Ιουνίου 1985 και 3 Ιουλίου 1985 αντιφάσκει με το χειρόγραφο της FP. Τέλος, η σύμπτωση της ημερομηνίας των τιμολογιακών αλλαγών στις 15 Δεκεμβρίου 1985 με τις αλλαγές της SIV ήταν αποτέλεσμα συμφωνίας με τη Fiat που επιτεύχθηκε δι' αλληλογραφίας στις 28 Ιουνίου 1985 και 3 Ιουλίου 1985. Κατά την άποψη της Επιτροπής, ο όρος «Συμφωνία Pennitalia» είναι αξιόπιστος διότι η παραχώρηση της VP στη συμφωνία για αυξήσεις των τιμών κατά τη διάρκεια των τριών προαναφερθέντων εξαμήνων είχε και πρακτική εφαρμογή. Οι επιστολές που αναφέρει η VP έχουν εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο από αυτό που ισχυρίζεται η VP: η επιστολή της VP προς τη Fiat στις 28 Ιουνίου 1985 δεν περιέχει καμία δέσμευση από πλευράς της VP για τις τιμές, αλλά απλώς υπογραμμίζει την πρόθεσή της να μην αλλάξει τις τιμές για το 1985, υπό τον όρο να διπλασιάσει τους εφοδιασμούς της· ούτε και η επιστολή της Fiat προς την VP στις 3 Ιουλίου 1985 περιέχει δεσμεύσεις της Fiat σχετικά με τις ποσοστώσεις ή τις τιμές, αλλά απλώς μια αναφορά περί της δυνατότητας της VP να διατηρήσει τις ανταγωνιστικές της τιμές (όχι τις πιο χαμηλές)· οι επιστολές αυτές δεν αναφέρουν καμία ημερομηνία σχετικά με τις αλλαγές των τιμών ούτε και κάποια συμφωνία επί των τιμών μεταξύ Fiat και VP.

iv) Τα γεγονότα που αποδεικνύουν ότι οι αμοιβαίες πωλήσεις προϊόντων αποσκοπούν στην κατανομή της αγοράς είναι ουσιαστικά τα εξής: Οι εν λόγω πωλήσεις είναι σημαντικές κάθε χρόνο, όπως προκύπτει από τα έγγραφα που αναφέρονται στην παράγραφο 48, και ανέρχονται για τα μεν μη μεταποιημένα προϊόντα σε ( . . . ) τόνους το 1982, ( . . . ) τόνους το 1983, ( . . . ) τόνους το 1984, ( . . . ) τόνους το 1985, ( . . . ) τόνους το 1986, δηλαδή σε ποσοστά μεταξύ ( . . . ) και ( . . . ) % της συνολικής αυτοκατανάλωσης για αυτοκίνητα των τριών παραγωγών, για τα δε μεταποιημένα προϊόντα, σε ( . . . ) τόνους το 1982, ( . . . ) τόνους το 1983, ( . . . ) τόνους το 1984, ( . . . ) τόνους το 1985, ( . . . ) τόνους το 1986.

Οι σημειώσεις και τα έγγραφα που παρατίθενται στην παράγραφο 48 αναφέρουν ρητά το γεγονός ότι η FP έχει αναλάβει με υπεργολαβία τα μεταποιημένα προϊόντα για την SIV.

Οι πωλήσεις έχουν κυρίως σχέση με το πάχος και το χρώμα που δεν κατασκευάζουν οι άλλοι παραγωγοί και έτσι παρέχουν τη δυνατότητα στους τρεις παραγωγούς να έχουν στη διάθεσή τους όλες τις ποικιλίες του προϊόντος. Η δυνατότητα όμως αυτή συνιστά ανταγωνιστικό πλεονέκτημα το οποίο εξαλείφεται όταν οι τρεις παραγωγοί αποφασίσουν να μην υπάρχει μειονέκτημα μεταξύ τους. Το ότι η ποικιλία του προϊόντος αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα επιβεβαιώνεται από την FP στην απάντησή της: «Οι προμηθευτές δεν δύνανται να αντισταθούν στις πιέσεις (του αγοραστή) παρά μόνο αν έχουν ένα αντικειμενικό πλεονέκτημα σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους (ποικιλία προϊόντων, ειδικά προϊόντα, ανώτερο επίπεδο παροχής υπηρεσιών), που θα ήταν καθοριστικό για την αυτοκινητοβιομηχανία».

β) Οι συμφωνίες και οι εναρμονισμένες πρακτικές του ομίλου Piaggio

(52) Η SIV και η FP συμφώνησαν, τουλάχιστον από το 1983, για την κατανομή του εφοδιασμού και τον καθορισμό τιμών στο Piaggio .

Το εσωτερικό έγγραφο της FP με ημερομηνία 12 Δεκεμβρίου 1984, που βρέθηκε κατά τη διάρκεια των ερευνών που διεξήχθησαν στην FP και στη SIV, αναφέρει τις παρακάτω συμφωνίες: «Η κατάσταση στο τέλος του 1982 ήταν η ακόλουθη: Ποσοστώσεις: Saint-Gobain ± ( . . . ) %, SIV ± ( . . . ) %. Τιμή: (ακολουθεί πίνακας τιμών της Saint-Gobain και της SIV) . . . Μετά από επαφές (με υπάλληλο της SIV) στο τέλος του έτους, συμφώνησε με τα εξής: 1. Η SIV θα εξακολουθήσει να μην πωλεί το μοντέλο 6011. 2. Επιδιωκόμενος στόχος, ισοδύναμος καταμερισμός ( . . . ) για τα άλλα μοντέλα. 3. Διαφοροποιημένες αυξήσεις προκειμένου η Piaggio να κατανείμει τις παραγγελίες για κάθε τεμάχιο κατά ανόμοιο τρόπο ώστε να επιτευχθεί ο στόχος του σημείου 2. Η συμφωνία πρόβλεπε . . . την ακόλουθη κατάσταση (ακολουθεί ο πίνακας των συμφωνηθέντων τιμών που τέθηκαν σε εφαρμογή από 1ης Μαρτίου 1983 και 1ης Σεπτεμβρίου 1983) . . . Η συμφωνία τηρήθηκε η κατάσταση όμως δεν άλλαξε καθόλου (στο τέλος του έτους η Saint-Gobain κατείχε ± ( . . . ) %, η SIV ± ( . . . ) %). Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, συμφωνήθηκε περί τα τέλη του 1983 με τον (υπάλληλο της SIV), με σκοπό την κατανομή των ποσοστώσεων σε ( . . . )· ότι το 1984 η Saint-Gobain θα αύξανε τις τιμές κατά 4 % από 1ης Μαρτίου και κατά 3,5 % από 1ης Σεπτεμβρίου, ενώ η SIV θα τις αυξήσει διαφορετικά από 1ης Ιουλίου (ακολουθεί πίνακας των συμφωνηθέντων αυξήσεων) . . . Στην πραγματικότητα η εν λόγω συμφωνία δεν τηρήθηκε ποτέ . . . Η SIV δέχθηκε να μεταθέσει για το Σεπτέμβριο-Οκτώβριο την αύξηση των τιμών . . . Αναγκαστήκαμε λοιπόν να μην προβούμε σε αύξηση την 1η Μαρτίου αλλά την 1η Ιουνίου . . . Πρέπει να υπογραμιστεί ότι ειδοποιούσα πάντοτε εκ των προτέρων την SIV για κάθε επαφή που είχα με τους πελάτες . . .».

Προφανώς, το εσωτερικό έγγραφο της FP εστάλη στη SIV εφόσον ο αρμόδιος υπάλληλος της SIV έγραφε στις 28 Δεκεμβρίου 1984 τα ακόλουθα: «Αναφέρομαι στο έγγραφο της Saint Gobain με ημερομηνία 12 Δεκεμβρίου 1984 σχετικά με το ίδιο θέμα . . . 1. Δεν υπάρχει κανένα ιδιαίτερο σχόλιο για το περιεχόμενο των σελίδων 1, 2 και 3, που περιέχουν περιληπτικά τις προηγούμενες συμφωνίες μας, οι οποίες τηρήθηκαν πάντοτε από την SIV. 2. Αναφερόμενος στη σελίδα 4 πρώτο εδάφιο, οφείλω να υπενθυμίσω ότι (ο υπάλληλος της SIV . . . ) είχε πάντα επαφές με (υπάλληλο της FP) και παρατηρούσε ότι οι πιέσεις της Piaggio μας υποχρέωσαν να καθυστερήσουμε μέχρι το Νοέμβριο 1984 την αύξηση των τιμών και, ότι, εν πάσει περιπτώσει, η αύξηση αυτή (± 4 %) θεωρήθηκε ως βάση για τη σύμβαση του 1985. Το τέλεξ μας αριθ. 3048 στις 6 Δεκεμβρίου 1984 προς την Piaggio . . . επιβεβαιώνει τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω. . . Εν κατακλείδι, επιβεβαιώνω ότι υπήρξαν πάντοτε επαφές μεταξύ (δύο υπαλλήλων της SIV και δύο υπαλλήλων της FP). Τέλος, οφείλω να υπενθυμίσω ότι κατά τη διάρκεια μιας τηλεφωνικής συνδιάλεξης στις αρχές του Δεκεμβρίου μεταξύ (ενός υπαλλήλου της FP και ενός υπαλλήλου της SIV) ο τελευταίος ανακοίνωσε στον πρώτο το κείμενο του τέλεξ μας αριθ. 3048 . . .».

Οι επίμαχες συμφωνίες εφαρμόστηκαν, όπως προκύπτει από το έγγραφο της SIV. Όντως, η SIV και η FP τροποποίησαν τις τιμές: για το 1983, την 1η Μαρτίου και την 1η Σεπτεμβρίου· για το 1984: η FP την 1η Μαρτίου (με μεταφορά την 1η Ιουνίου όπως αναφέρθηκε στο έγγραφο της 12ης Δεκεμβρίου 1984) και την 1η Σεπτεμβρίου, η SIV την 1η Ιανουαρίου (όπως αναφέρθηκε στο έγγραφο της 28ης Δεκεμβρίου 1984) και την 1η Σεπτεμβρίου, η SIV την 1η Νοεμβρίου (όπως αναφέρθηκε στο έγγραφο της 28ης Δεκεμβρίου 1984)· για το 1985: η FP την 1η Μαρτίου και η SIV την 1η Μαΐου· για το 1986: η FP την 1η Απριλίου και η SIV την 1η Μαΐου.

6. Οι ανταλλαγές υάλου μεταξύ παραγωγών

(53) Σημαντικές ποσότητες υάλου ανταλλάσσονται με συμβάσεις μεταξύ των τριών παραγωγών. Οι ανταλλαγές αυτές επιτρέπουν στους παραγωγούς να έχουν στη διάθεσή τους κάθε μορφή προϊόντων, ακόμη και αυτά που δεν κατασκευάζουν, και να διατηρήσουν τις ποσοστώσεις τους στην αγορά. Αποτελούν, επίσης, μέσο για την κατανομή των αγορών και των πελατών καθώς και γνώσεις των τιμοκαταλόγων και των τιμών που εφαρμόζουν οι ανταγωνιστές, όπως διαπιστώνεται από τα έγγραφα και τα γεγονότα που εκτίθενται παρακάτω.

(54) Ανταλλαγές SIV-VP. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρείχαν οι δύο παραγωγοί, οι ανταλλαγές προϊόντων για αυτοκίνητα και για τους άλλους τομείς έγιναν με τις ακόλουθες ποσότητες. Λόγω μη σύμπτωσης των δεδομένων, αυτά που αφορούν την VP παρατίθενται σε παρένθεση. Η SIV πούλησε στη VP ( . . . (. . .) ) τόνους το 1982, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1983, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1984, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1985, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1986. Η VP πούλησε στη SIV ( . . . (. . .) ) τόνους το 1984, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1985, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1986.

Η SIV, με επιστολή στις 16 Σεπτεμβρίου 1986, που αποτελεί συνέχεια μιας σειράς συσκέψεων και ανταλλαγής τέλεξ μεταξύ SIV και VP, ζήτησε από τη VP τις παρακάτω ποσότητες: για το 1986: ( . . . ) τόνους πράσινης υάλου με τη μέθοδο float, ( . . . ) τόνους ανοιχτής υάλου μεγάλου πάχους με τη μέθοδο float, ( . . . ) τόνους πράσινης σκούρας υάλου με τη μέθοδο float· για το 1987: ( . . . ) τόνους πράσινης υάλου για αυτοκίνητα με τη μέθοδο float, ( . . . ) τόνους πράσινης σκούρας υάλου με τη μέθοδο float, ( . . . ) τόνους ανοιχτής υάλου μεγάλου πάχους με τη μέθοδο float· για το 1988: ( . . . ) τόνους πράσινης υάλου με τη μέθοδο float και ( . . . ) τόνους πράσινης σκούρας υάλου με τη μέθοδο float. Όσον αφορά την ύαλο που προορίζεται για άλλους τομείς, πλην του αυτοκινήτου, η επιστολή αναφέρει τα εξής: «Οι τιμές θα προσαρμοστούν με βάση τις τροποποιήσεις των τιμοκαταλόγων σε εθνικό επίπεδο».

(55) Ανταλλαγές VP-FP. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρείχαν οι δύο παραγωγοί, εκ των οποίων αυτά της VP βρίσκονται εντός παρενθέσεως, οι αμοιβαίες πωλήσεις για τον τομέα του αυτοκινήτου καθώς και τους άλλους τομείς αφορούσαν τις ακόλουθες ποσότητες. Η VP πούλησε στην FP ( . . . (. . .) ) τόνους το 1983, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1984, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1986. Η FP πούλησε στην VP ( . . . (. . .) ) τόνους το 1982, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1983, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1984, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1985, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1986. Τα τέλεξ με ημερομηνία 19 Δεκεμβρίου 1985 και 28 Φεβρουαρίου 1986 καθώς και το εσωτερικό έγγραφο της VP στις 3 Απριλίου 1986 δίνουν τα ακριβή στοιχεία των ειδικών ανταλλαγών που έγιναν κατά το 1986· η VP πούλησε στην FP ( . . . ) τόνους κίτρινης υάλου (χρώμα ορείχαλκου) για οικοδομές· η FP πούλησε στην VP ( . . . ) τόνους γκρίζας υάλου για οικοδομές, ( . . . ) τόνους ανοικτής υάλου για αυτοκίνητα και ( . . . ) m2 πράσινης υάλου για αυτοκίνητα. Οι τιμές της υάλου που προορίζεται για τους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου προσαρμόζονται με βάση τις τροποποιήσεις των αμοιβαίων τιμοκαταλόγων.

(56) Ανταλλαγές FP-SIV. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, η FP πούλησε στην SIV τις ακόλουθες ποσότητες χυτής υάλου. Τα δεδομένα εντός παρενθέσεων αφορούν την SIV: ( . . . (. . .) ) τόνους το 1983, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1984, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1985, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1986.

Οι ανταλλαγές υάλου με τη μέθοδο float για αυτοκίνητα καθώς και για τους άλλους τομείς αφορούν τις ακόλουθες ποσότητες (τα δεδομένα της SIV βρίσκονται εντός παρενθέσεως). Η FP πούλησε στην SIV ( . . . (. . .) ) τόνους το 1982, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1983, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1984, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1985, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1986. Η SIV πούλησε στην FP ( . . . (. . .) ) τόνους το 1982, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1983, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1984, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1985, ( . . . (. . .) ) τόνους το 1986.

Οι ανταλλαγές εγγράφων, τα συνοπτικά πρακτικά και οι χειρόγραφες σημειώσεις αποδεικνύουν ότι οι τιμές των πωληθέντων προϊόντων ορίζονται και προσαρμόζονται διαδοχικά με βάση τις τιμολογιακές τροποποιήσεις των πωλητών· ότι οι τιμές αυτές καθορίζονται σε αναλογία με τον προορισμό των πωληθέντων προϊόντων στην εθνική ή σε συγκεκριμένες ξένες αγορές και ότι, ακόμη και στην περίπτωση πωλήσεων στην εθνική αγορά, ο προορισμός των προϊόντων είναι συγκεκριμένος για κάθε περιοχή και για κάθε χρήση.

- Ανταλλαγή τέλεξ στις 18 Οκτωβρίου 1984 και στις 20 Οκτωβρίου 1984 και επιστολή της FP στη SIV στις 18 Δεκεμβρίου 1984: «Ανοιχτή ύαλος μεγάλου πάχους με τη μέθοδο float προορισμένη για εξαγωγή ( . . . ) τόνοι· ύαλος με χρώμα ώχρας αποκλειστικά για επαργύρωση ( . . . ) τόνοι· κίτρινη ύαλος για επαργύρωση ( . . . ) τόνοι· πράσινη σκούρα ύαλος για αυτοκίνητα με προορισμό την αλλοδαπή ( . . . ) τόνοι . . .».

- Η σύμβαση που υπεγράφη στις 18 Ιανουαρίου 1985 περιέχει τον ακόλουθο όρο: «Η προαναφερθείσα τιμή πωλήσεως θα αυξηθεί αυτόματα κατά τη διάρκεια του έτους παράλληλα με τις αυξήσεις τιμών που θα δημοσιευτούν στους τιμοκαταλόγους της Fabbrica Pisana».

- Χειρόγραφο σημείωμα της SIV σχετικά με μια σύσκεψη μεταξύ SIV και FP στις 30 Οκτωβρίου 1984: «Προβλήματα που λύθηκαν: Ανοιχτή ύαλος κανονικού πάχους με τη μέθοδο float για εξαγωγή ( . . . ) τόνοι, 1η Σεπτεμβρίου 1984 έως 31 Δεκεμβρίου 1985. Κίτρινη ύαλος για επαργύρωση . . . γκρίζα ύαλος στην Ιταλία . . . πράσινη σκούρα ύαλος για αυτοκίνητα . . . χυτή ύαλος . . . Δεν πρέπει να πουληθεί σε κατώτερη τιμή από αυτήν της FP. Κυλινδρισμένη ύαλος (ιδώς διπλή) - (γενικός διευθυντής της FP - Ευχή να υπάρξει μια πολιτική κατανομής στο εργοστάσιο αντί να γίνεται μεταποίηση - για την τριπλή ύαλο χρειάζεται κοινή πολιτική».

- Επιστολή της FP προς την SIV στις 6 Μαρτίου 1985: «. . . Είμαι υποχρεωμένος να σας αναγγείλλω ότι δεν με ικανοποιεί ο τρόπος με τον οποίο η επιχείρησή σας διαχειρίζεται την εμπορία χυτής υάλου που της παρέχουμε. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας σύσκεψης στη Ρώμη συμφωνήσατε ότι οι πωλητές της SIV δεν θα προέβαιναν σε πρακτικές που κινδύνευαν να νοθεύσουν τους όρους του ανταγωνισμού. . .».

- Χειρόγραφο της FP σχετικά με μια σύσκεψη μεταξύ SIV και FP στις 28 Μαρτίου 1985: «Χυτή ύαλος - 1. Σύμφωνη για εφοδιασμό. 2. τιμή + 3 % επί του προϊόντος από 1ης Απριλίου. 3. ( . . . ) τόνοι/μήνα. 4. Πελάτες - 16 πελάτες για μας, σύμφωνα με τον κατάλογο που έχουμε από κοινού στη διάθεσή μας».

- Μετά τις συσκέψεις στις 23 και 30 Απριλίου 1985, το χειρόγραφο σημείωμα της FP με ημερομηνία 30 Απριλίου 1985 αναφέρει τις ακόλουθες αποφάσεις που υιοθετήθηκαν από την FP και τη SIV: «Τιμές παράδοσης στον πελάτη . . . Συνολική ποσότητα ( . . . ) τόνοι/μήνα. Διανομή: Piemonte 3 %, Lombardia 11 %, Trentino 1 %, Emilia-Romagna 8 %, Toscana 10 %, Abruzzi Molise 3 %, Lazio 4 %, Campania 24 %, Puglia 14 %, Calabria 10 %, Σικελία 5 %, Σαρδηνία 3 %, στις 4 σύσκεψη για συμψηφισμό».

- Χειρόγραφο της FP στις 4 Ιουνίου 1985: «(εμπορικός διευθυντής της SIV) - ( . . . ) τόνοι/μήνα - Συνέχεια - Τιμολόγηση απευθείας στο εξωτερικό. GV 4 mm. Τιμή 84 FF - 209,63 - 370 Lit/kg κάθε πάχος + 4,8 % η σχέση γαλλικού φράγκου θα συζητηθεί (;) θα εφαρμόσουμε αυτόματα διακύμανση 2 % . . . Κυλινδρισμένο θα ήθελε (;) + 3 % . . .».

- Χειρόγραφο της FP με ημερομηνία 16 Δεκεμβρίου 1985 (Σύσκεψη SIV): «(Ο γενικός διευθυντής της SIV) αναφέρει ( . . . ) τόνους επιπλέον για αυτούς . . . δύο στοιχεία: τιμή πωλήσεως - κατανομή κερδών». Το χειρόγραφο της FP σχετικά με μια σύσκεψη μεταξύ FP και SIV στις 3 Φεβρουαρίου 1986, αναφερόμενο στις εν λόγω πωλήσεις, περιέχει την ακόλουθη φράση: «Αυτός που κατακρατεί περισσότερα αναλαμβάνει τη δέσμευση να μην επιφέρει διταραχές στην αγορά».

(57) Κατά την άποψη των παραγωγών, οι εφοδιασμοί υάλου βάσης είναι οικονομικά απαραίτητοι για λόγους που έχουν σχέση με τη δομή του εν λόγω τομέα. Κάθε παραγωγός δεν μπορεί να παράγει όλα τα χρώματα και όλες τις ποικιλίες σε πάχος, διότι το πέρασμα από ένα χρώμα σε άλλο καθώς και από ένα πάχος σε άλλο συνεπάγεται κενό χρόνο παραγωγής που επιφέρει πρόσθετο κόστος.

Είναι λοιπόν φυσιολογικό το ότι γίνονται αλλαγές προϊόντων μεταξύ των παραγωγών προκειμένου οι τελευταίοι να διαθέτουν κάθε ποικιλία προϊόντος. Επιπλέον, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι τεχνικές απαιτήσεις και οι περιοδικές συντηρήσεις των φούρνων που συνεπάγονται παύση παραγωγής και, κατά συνέπεια, αναγκαιότητα εφοδιασμού προϊόντων βάσης.

Όσον αφορά τις πωλήσεις μεταποιημένων προϊόντων, θα ήταν αυταπάτη να ισχυριστεί κανείς ότι ο πωλητής θα επωφεληθεί εάν δεν παραδώσει τα προϊόντα στον αγοραστή με σκοπό να τα διαθέσει απευθείας στους χρήστες διότι, σε περίπτωση άρνησης του πωλητή, ο αγοραστής θα επιδιώξει να εφοδιαστεί από τους άλλους ανταγωνιστές.

Οι πωλήσεις αυτές δεν έχουν συστηματικό ή θεσμικό χαρακτήρα διότι ανταποκρίνονται σε περιστασιακές ανάγκες.

Τέλος, ο γεωγραφικός προορισμός ή ο προορισμός για συγκεκριμένους χρήστες, όπως αναφέρεται σε ορισμένα έγγραφα, είναι απαραίτητος για τον καθορισμό της ποιότητας του προϊόντος και της τιμής πωλήσεως από τον πωλητή.

(58) i) Όπως αναφέρθηκε στην ανακοίνωση των αιτιάσεων προς τις επιχειρήσεις, η Επιτροπή δεν προτίθεται να αμφισβητήσει τις αμοιβαίες πωλήσεις προϊόντων σε περίπτωση παροχής συνδρομής μεταξύ των παραγωγών (ανανέωση των μηχανημάτων παραγωγής, παύσης για συντήρηση των φούρνων, ικανοποίηση συγκεκριμένης χρονικά ζήτησης), αλλά, όπως διαπιστώνεται στην προκείμενη υπόθεση, μόνον τις συστηματικές ανταλλαγές προϊόντων που συμφωνούνται για μεγάλες χρονικές περιόδους και που αποτελούν επιλογή στα πλαίσια βιομηχανικής ή εμπορικής πολιτικής, επιλογή η οποία πραγματοποιείται από τους παραγωγούς σε συνάρτηση με άλλες συνεννοήσεις ή/και άλλες συμφωνίες περιοριστικές του ανταγωνισμού.

Η Επιτροπή δεν δύναται να συμμεριστεί τις απόψεις των παραγωγών, κατά τους οποίους οι εν λόγω πωλήσεις θεωρούνται οικονομικά απαραίτητες. Όπως παραδέχονται και οι παραγωγοί, οι υπό κρίση πωλήσεις παρέχουν τη δυνατότητα στον καθένα από αυτούς να έχουν στη διάθεσή τους ανά πάσα στιγμή όλες τις ποικιλίες των προϊόντων, καταργώντας έτσι το οικονομικό πλεονέκτημα που προκύπτει από την εξειδίκευση του καθενός.

Όντως, οι αμοιβαίες πωλήσεις, είτε όταν πρόκειται για εξειδίκευση σε ένα συγκεκριμένο πάχος υάλου ή σε συγκεκριμένο χρώμα, εξαλείφουν το πλεονέκτημα της εξειδίκευσης και επιδιώκουν να τοποθετήσουν τεχνητά όλους τους παραγωγούς στο αυτό επίπεδο, εμποδίζοντας έτσι τους πελάτες να επωφεληθούν οικονομικά από την προνομιούχο θέση που κατέχει ο κάθε παραγωγός από άποψη παραγωγής και εμπορίας. Πράγματι, οι αμοιβαίες πωλήσεις οδηγούν, όπως αποδείχθηκε και με την ταυτότητα των τιμών και των εκπτώσεων των τριών παραγωγών, σε επιπεδοποίηση και ενοποίηση της αγοράς. Εξάλλου, για να μην δυνηθούν οι πελάτες να προσδιορίσουν τον παραγωγό του πωληθέντος προϊόντος και, κατά συνέπεια, να απευθυνθούν άμεσα προς αυτόν, ο πωλητής δεν αποκαλύπτει παρά μόνο σπάνια και μετά από ρητή αίτηση του πελάτη, την καταγωγή του πωληθέντος προϊόντος, όπως παραδέχθηκε η VP κατά την προφορική διαδικασία.

ii) Όσον αφορά τις πωλήσεις μεταποιημένων προϊόντων, το επιχείρημα των παραγωγών δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Πράγματι, εάν αληθεύουν οι ισχυρισμοί των παραγωγών ότι κάθε μεταποιημένο προϊόν, ιδίως για τα αυτοκίνητα πρέπει να ανταποκρίνεται σε ορισμένες τεχνικές προδιαγραφές και σε σχήματα που επιβάλλουν οι χρήστες, τότε πως είναι δυνατόν ο παραγωγός που δεν έχει στη διάθεσή του κάποιο προϊόν να το προμηθευτεί έξω από τον περιορισμένο κύκλο των προμηθευτών του εν λόγω προϊόντος, διότι όσοι δεν είναι προμηθευτές του προϊόντος αυτού δεν έχουν τα απαιτούμενα μηχανήματα για την κατασκευή του. Οι πωλήσεις, λοιπόν, λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό του ομίλου των υπαρχόντων προμηθευτών. Κατά συνέπεια, όσοι πωλούν τα προϊόντα αυτά παραιτούνται από τη διεύρυνση του μεριδίου τους στην αγορά και επιτρέπουν στους αγοραστές να διατηρήσουν τα δικά τους, διότι, όπως αναφέρθηκε και στην παράγραφο 51, τα ποσοστά-μερίδια που κατανέμονται από τους χρήστες είναι ενδεικτικά και δεν δεσμεύουν ούτε τους προμηθευτές ούτε το χρήστη.

iii) Σε αντίθεση με τα όσα διαβεβαιώνουν οι παραγωγοί, η Επιτροπή πιστεύει ότι οι ανταλλαγές προϊόντων είναι συστηματικές. Πράγματι, παρά το γεγονός ότι παράλληλα με τις πολύχρονες συμβάσεις ανταλλαγής συνυπάρχουν και ετήσιες συμβάσεις, οι τελευταίες πρέπει να τοποθετηθούν στο πλαίσιο μιας εμπορικής πολιτικής η οποία, όπως άλλωστε το παραδέχονται και οι παραγωγοί, είναι γνωστή και εφαρμόζεται πάντοτε. Τούτο σημαίνει ότι ο παραγωγός που χρειάζεται ένα προϊόν είναι πάντα εξασφαλισμένος, λαμβάνοντας υπόψη τη συνήθη πρακτική, ότι θα δυνηθεί να το αποκτήσει από τους ανταγωνιστές του.

Τα προαναφερθέντα αποκτούν μεγαλύτερη ισχύ αν σκεφτεί κανείς ότι οι ανταλλαγές δεν γίνονται για ελάχιστες αλλά για τεράστιες ποσότητες. Οι ανταλλαγές όμως αυτές δεν θα μπορούσαν να λάβουν χώρα χωρίς ένα καλά οργανωμένο σύστημα. Άλλωστε, για να λειτουργήσει το σύστημα, δεν είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συμφωνίας πλαισίου, όπως ισχυρίζονται τα μέρη, διότι μια τρέχουσα και επαναλαμβανόμενη εμπορική πρακτική αρκεί για να δώσει συστηματικό χαρακτήρα στις πωλήσεις. Η σπουδαιότητα των αμοιβαίων πωλήσεων υάλου με τη μέθοδο float μεταξύ των τριών παραγωγών, αποδείχθηκε με τα ποσοστά που αντιπροσωπεύει κάθε χρόνο σε σχέση με την παραγωγή του κάθε παραγωγού:

(σε %)

1.2,3.4,5.6,7 // // // // // // FP // SIV // VP 1.2.3.4.5.6.7 // // Πωλήσεις // Αγορές // Πωλήσεις // Αγορές // Πωλήσεις // Αγορές // // // // // // // // 1982 // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // 1983 // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // 1984 // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // 1985 // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // 1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // // // // // // //

Ο μέσος όρος σε μια πενταετία των αμοιβαίων πωλήσεων μεταξύ των τριών παραγωγών αντιπροσωπεύει το ( . . . ) % της συνολικής τους παραγωγής, ενώ ο μέσος όρος των αγορών τους στην ίδια πενταετία αντιπροσωπεύει το ( . . . ) % της παραγωγής τους.

Εάν ληφθεί υπόψη η χυτή ύαλος, διαπιστώνεται ότι η FP που από το 1984 παραμένει μοναδικός παραγωγός στην Ιταλία, πούλησε στους ιταλούς ανταγωνιστές της ποσότητες που αντιπροσωπεύουν τα ακόλουθα ποσοστά σε σχέση με τις συνολικές πωλήσεις του εν λόγω προϊόντος: ( . . . ) % το 1983, ( . . . ) % το 1984, ( . . . ) % το 1985, ( . . . ) % το 1986.

iv) Σχετικά με την αναγκαιότητα να αναγράφονται οι αποδέκτες ή οι χρήστες, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η ύαλος ορίστηκε από τους ίδιους τους παραγωγούς ως προϊόν ομογενές και κοινότυπο, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που είναι αδύνατον να προσδιοριστεί ο κατασκευαστής του. Εάν συμβαίνει κάτι τέτοιο και, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το προϊόν πωλείται σε άλλους επαγγελματίες που είναι σε θέση να αναγνωρίσουν τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα, δεν είναι δυνατό να κατανοηθεί ο λόγος ύπαρξης ενός εκ των προτέρων προορισμού, ακόμα περισσότερο, εφόσον ο προσδιορισμός του κατασκευαστή με βάση το προϊόν είναι αδύνατος, ο δε πωλητής, ως εκ τούτου, δεν φέρει ευθύνη για το προϊόν. Επιπλέον, εάν το προϊόν, ανεξάρτητα από τον κατασκευαστή, παρουσιάζει ομοιογένεια, η τιμή πωλήσεώς του δεν είναι δυνατό να εξαρτάται από τον γεωγραφικό του προορισμό ή τον αποδέκτη του αλλά μόνο από το γεγονός ότι πρόκειται περί προϊόντος πρώτης ή δεύτερης επιλογής.

II. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Α. Άρθρο 85 παράγραφος 1

(59) Το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ απαγορεύει σαν ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά όλες τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων ή τις εναρμονισμένες πρακτικές που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς, και ιδίως εκείνες οι οποίες συνίστανται στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πώλησης ή άλλων όρων συναλλαγής και στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού.

(60) Οι πιο κάτω συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές εμπίπτουν στην απαγόρευση του άρθρου 85 παράγραφος 1 και οι εν λόγω επιχειρήσεις είναι επιχειρήσεις κατά την έννοια του συγκεκριμένου άρθρου, επειδή ασκούν οικονομικές δραστηριότητες στους τομείς της παραγωγής, της μεταποίησης και της πώλησης.

7. Οι συμφωνίες και οι εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με την ύαλο που δεν προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων

(61) Η δημοσίευση ταυτόσημων τιμών σε μικρό χρονικό διάστημα, αν όχι την ίδια ημερομηνία, η ύπαρξη ταυτόσημων κλιμάκων εκπτώσεων και η ύπαρξη καταλόγων και ταυτόσημων κατηγοριών πελατών που ευνοούνται από αυτούς τους όρους είναι το αποτέλεσμα των συμφωνιών και των εναρμονισμένων πρακτικών μεταξύ των εν λόγω παραγωγών. Πράγματι, τα έγγραφα και οι σημειώσεις των συσκέψεων και των συναντήσεων που αναφέρονται στο κεφάλαιο 4 αποδεικνύουν ότι οι FP, SIV και VP συνήψαν συμφωνίες ή προέβησαν τουλάχιστον σε εναρμονισμένες πρακτικές, τουλάχιστον από το 1983 και μέχρι το 1986, για να εφαρμόσουν ενιαίες τιμές και όρους πώλησης, και η ακόλουθη άποψη σύμφωνα με την οποία το ταυτόσημο των τιμών και των όρων πώλησης αποτελεί, απλά και μόνον, τη συνέπεια της ομοιογένειας των προϊόντων και της ύπαρξης μιας κατάστασης ολιγοπώλιου στην αγορά δεν ανταποκρίνεται στα πραγματικά περιστατικά.

(62) Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται τη γνώμη ορισμένων παραγωγών σχετικά με την έννοια της συμφωνίας ή της εναρμονισμένης πρακτικής.

Για να αποτελεί ένας περιορισμός συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 δεν είναι καθόλου απαραίτητο αυτή η συμφωνία ή η εναρμονισμένη πρακτική να δημιουργεί μεταξύ των συμβαλλομένων μια κατάσταση νομικής δέσμευσης. Η συμφωνία ή η εναρμονισμένη πρακτική υπάρχει εφόσον οι συμβαλλόμενοι συμφωνούν να ακολουθήσουν μια πρακτική, η οποία περιορίζει ή δύναται να περιορίσει την εμπορική τους ελευθερία καθορίζοντας τη δράση τους ή την αμοιβαία αποχή τους από την αγορά. Δεν απαιτείται καμία συμβατική κύρωση. Δεν είναι απαραίτητο η συμφωνία να συνταχθεί εγγράφως.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όπως ήδη εξηγήθηκε στις παραγράφους 18 έως 33, οι σημειώσεις της Socover στις 12 Ιουλίου 1983, 12 Απριλίου, 10 Ιουλίου, και 23 Σεπτεμβρίου 1985 και 10 Μαρτίου 1986 και οι σημειώσεις των επιχειρήσεων SIV και FP στις 30 Ιανουαρίου 1985 αποτελούν την απόδειξη για την ύπαρξη συμφωνιών μεταξύ των τριών παραγωγών για τις τιμές και τους όρους πώλησης, και οι σημειώσεις και τα έγγραφα των επιχειρήσεων SIV και FP στις 30 Οκτωβρίου 1984, 6 και 28 Μαρτίου, 12, 23 και 30 Απριλίου 1985, 16 Δεκεμβρίου 1985 και 3 Φεβρουαρίου 1986 αποτελούν την απόδειξη, τουλάχιστον, για την ύπαρξη συμφωνιών μεταξύ SIV και FP σχετικά με τις τιμές και τους όρους πώλησης που συμφωνήθηκαν επ' ευκαιρία της μεταβίβασης των προϊόντων, συμφωνίες που δεν μπορούν να εξηγήσουν την αποτελεσματικότητά τους παρά μόνο σε μια αγορά που ήδη κυριαρχείται από καρτέλ.

(63) Οι παραγωγοί διαβεβαιώνουν ότι η Επιτροπή δεν παρείχε αποδείξεις για συσκέψεις ή συμφωνίες μεταξύ των τριών παραγωγών που να έχουν σαν αντικείμενο την επιβολή ίσων τιμών ή όρων πώλησης, αλλά μόνον αποδείξεις διμερών επαφών μεταξύ του ενός ή του άλλου παραγωγού και ενός χονδρεμπόρου. Όπως μπόρεσε να διαπιστωθεί, η Επιτροπή παρείχε αποδείξεις για συσκέψεις μεταξύ των παραγωγών και απέδειξε ότι οι σημειώσεις της Socover καθώς και οι σημειώσεις των επιχειρήσεων SIV και FP αποτελούν την απόδειξη προηγούμενων συμφωνιών μεταξύ των τριών παραγωγών. Όμως, ακόμα και στην περίπτωση που ο ισχυρισμός των παραγωγών ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα, θα αρκούσε η δημοσίευση για μεγάλο χρονικό διάστημα ταυτόσημων τιμών, η ύπαρξη ίδιας κλίμακας εκπτώσεων και η εφαρμογή στους ίδιους πελάτες ενιαίων όρων πώλησης για να προκύψουν εναρμονισμένες πρακτικές είτε άμεσα μεταξύ των τριών παραγωγών είτε με τη μεσολάβηση του εκπροσώπου των χονδρεμπόρων.

Παρά το γεγονός ότι η έννοια της συμφωνίας ή της συνεννόησης είναι διαφορετική από εκείνη της εναρμονισμένης πρακτικής, αρκεί η παρούσα συνύπαρξη στοιχείων της μιας και της άλλης για να υπάρξει η παράνομη συνεργασία. Αναπτύσσοντας μια χωριστή έννοια, αυτήν της εναρμονισμένης πρακτικής, η συνθήκη αποσκοπεί στο να εμποδίσει τις επιχειρήσεις να στρεβλώσουν την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 1 συνεννοούμενες για μεθόδους αντίθετες προς τον ανταγωνισμό και μη εξομοιούμενες με συμφωνία ή με συνεννόηση, πληροφορώντας, για παράδειγμα, η μια την άλλη εκ των προτέρων σχετικά με την προβλεπόμενη συμπεριφορά της κάθε επιχείρησης γνωρίζοντας ότι οι ανταγωνιστές της θα πράξουν κατά τον ίδιο τρόπο (1).

Στην απόφασή του της 16ης Δεκεμβρίου 1975 (2), το Δικαστήριο υποστήριξε ότι τα κριτήρια συντονισμού και συνεργασίας που ορίζονται από τη νομολογία του Δικαστηρίου πρέπει να ερμηνευθούν στο πλαίσιο των διατάξεων της συνθήκης που αφορούν τον ανταγωνισμό και σύμφωνα με τις οποίες κάθε οικονομικός παράγοντας πρέπει να καθορίζει με τρόπο αυτόνομο την πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην αγορά. Παρά το γεγονός ότι αυτή η αξίωση αυτονομίας δεν αποκλείει το δικαίωμα των επιχειρήσεων να προσαρμοσθούν με έξυπνο τρόπο στη διαπιστωμένη ή αναμενόμενη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους, είναι σαφέστατα αντίθετη με κάθε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ των επιχειρήσεων, η οποία έχει σαν αντικείμενο ή σαν αποτέλεσμα είτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά στην αγορά ενός ανταγωνιστή είτε να αποκαλύψει στον εν λόγω ανταγωνιστή τη συμπεριφορά που έχει αποφασιστεί ή που υπάρχει προοπτική να εφαρμοστεί από την ίδια την επιχείρηση στην αγορά.

Επιπλέον, ακόμα και αν δεν χαρακτηρισθεί ως συνεννόηση το περιεχόμενο των σημειώσεων και εγγράφων της SIV και FP και των σημειώσεων της Socover, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτές οι σημειώσεις και τα έγγραφα αποδεικνύουν την ύπαρξη συμπαιγνίας μεταξύ των τριών παραγωγών, ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη μορφή που έλαβε η συνεννόησή τους σε κάθε περίπτωση, επειδή οι τρεις παραγωγοί ήταν αδύνατον να μη γνωρίζουν τη βαρύτητα των λέξεων όταν διαβεβαίωναν «θα επιβάλουμε τους ίδιους όρους με τους άλλους» «παραβαίνουμε τις διατάξεις του καρτέλ» «. . . θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια να μη διαταραχθεί η αγορά», ή ότι η Socover, που χαρακτηρίζεται από τους ίδιους τους παραγωγούς σαν εκπρόσωπος των χονδρεμπόρων, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, όπως έγινε συχνά, σαν μέσο για να καταστήσει ένας παραγωγός γνωστή σε κάποιον άλλον την προβλεπόμενη ή αναμενόμενη συμπεριφορά του στην αγορά.

Από την άλλη πλευρά, ακόμα και αν οι τρεις επιχειρήσεις μπορούσαν να δικαιολογήσουν, πράγμα το οποίο συμβαίνει, ότι οι τιμές του ανταγωνισμού κατέστησαν γνωστές μέσω της πελατείας, δεδομένου ότι οι τιμές είναι γνωστές στο κοινό, δεν θα μπορούσαν να προτάξουν το ίδιο επιχείρημα όσον αφορά τη

γνώση των εγγράφων, όπως είναι τα έγγραφα τα σχετικά με τις κλίμακες εκπτώσεων και τους καταλόγους πελατών που επωφελούνται αυτών των εκπτώσεων, τα οποία έγγραφα χαρακτηρίζονται από αυτές τις ίδιες τις επιχειρήσεις ως απόρρητα και διαφυλάσσονται με επιμέλεια. Αν σε όλα αυτά προστεθεί το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις τροποποίησαν σε ορισμένες περιπτώσεις την ίδια ημέρα και πιο συχνά με μικρή χρονική διαφορά την ταξινόμηση των πελατών σε κατηγορίες ή επίπεδα, δεν απομένει παρά να διαπιστωθεί ότι η άποψη των συμβαλλομένων στερείται ερείσματος.

(64) Οι συσκέψεις μεταξύ των πιο σημαντικών χονδρεμπόρων, τις οποίες υποσχέθηκαν ή/και διοργάνωσαν οι παραγωγοί, αποτελούν το αποτέλεσμα, όπως προκύπτει από τις παραγράφους 35 έως 42, συνεννοήσεων ή εναρμονισμένων πρακτικών μεταξύ των FP, SIV και VP, που είχαν σαν σκοπό να κατευθύνουν σύμφωνα με τα εναρμονισμένα συμφέροντά τους τις πολιτικές αγοράς και πώλησης των χονδρεμπόρων, οι οποίοι λόγω της οικονομικής τους εξάρτησης δεν μπορούν να απαλλαγούν από την εξουσία και τη συντονισμένη δράση των παραγωγών. Αν οι χονδρέμποροι δεν ήταν υποχρεωμένοι να πραγματοποιούν τις εμπορικές επιλογές τους σε συλλογικές συσκέψεις στις οποίες η εκδήλωση της ελεύθερης βούλησης του καθενός αναστέλλεται ή εμποδίζεται από το γεγονός ότι οι συσκέψεις γίνονται με πρωτοβουλία των παραγωγών, οι οποίοι επιθυμούν κατ' αυτόν τον τρόπο να τονίσουν ότι δρουν με κοινή συμφωνία, και από το γεγονός της άμεσης ή έμμεσης παρουσίας (οι εταιρείες εμπορίας που ελέγχονται από τους παραγωγούς) των παραγωγών και των άλλων χονδρεμπόρων, οι οποίοι είναι οι πραγματικοί ανταγωνιστές τους, θα μπορούσαν να ασκούν χωριστά πιέσεις στους παραγωγούς και να κατευθύνουν, ως εκ τούτου, τις αγορές τους προς τον παραγωγό ή τους παραγωγούς που προσφέρουν τους πιο ενδιαφέροντες όρους πώλησης, ανατρέποντας κατ' αυτόν τον τρόπο τις ισορροπίες της αγοράς που ορίζουν οι παραγωγοί. Οι συλλογικές συσκέψεις χρησιμοποιούνται ακριβώς για να αποφευχθούν τέτοιες πιέσεις, για να επιτραπεί στους παραγωγούς να αλληλοελέγχονται και να διαδηλωθεί η ενιαία συμπεριφορά τους και για να παγιωθούν, συνεπώς, οι συμφωνημένες ισορροπίες και δομές της αγοράς.

(65) Το γεγονός ότι μερικές φορές κάποιος από τους παραγωγούς κατηγορείται ότι δεν τηρεί τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί και ότι παραβαίνει τους κανόνες του καρτέλ και το γεγονός ότι ορισμένοι παραγωγοί εφαρμόζουν με καθυστέρηση τις τιμές και τους όρους που έχουν συμφωνηθεί, φανερώνει πράγματι την ύπαρξη των προαναφερόμενων συνεννοήσεων ή εναρμονισμένων πρακτικών, οι οποίες από τη φύση τους αποτελούν παραβάσεις του άρθρου 85. Εξάλλου, ακόμα και αν οι συνεννοήσεις δεν έχουν τηρηθεί ολοκληρωτικά, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ασκούν σημαντική επίδραση στη συμπεριφορά των επιχειρήσεων.

(66) Αυτές οι συμφωνίες και οι εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ επιχειρήσεων που κατασκευάζουν ομοειδή προϊόντα συνιστούν σοβαρούς περιορισμούς του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1. Μέσω αυτών των συμφωνιών και πρακτικών, οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις ανέλαβαν πράγματι τη δέσμευση να περιορίσουν ουσιαστικά την αυτονομία τους όσον αφορά τη συμπεριφορά τους έναντι των πελατών και έδρασαν κατά τρόπο ώστε οι πιο σημαντικοί πελάτες να συμμορφωθούν με τις αποφάσεις τους και να μην έχουν τη δυνατότητα να προβούν ελεύθερα στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την εμπορική πολιτική. Τα αποτελέσματα αυτών των περιορισμών είναι ιδιαίτερα αισθητά δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις FP, SIV και VP ελέγχουν περίπου το 79 % της εγχώριας ιταλικής αγοράς. Με την αμφισβητούμενη συμπεριφορά, οι επιχειρήσεις περιόρισαν τη δυνατότητα να υπάρξει ανταγωνισμός μεταξύ των τοπικών παραγωγών, λαμβανομένου υπόψη του συνολικού μεριδίου τους στην αγορά παρά τις εισαγωγές. Εξάλλου, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων που υπάρχουν όσον αφορά την τακτικότητα των προμηθειών, οι πιο σημαντικοί αγοραστές, χονδρέμποροι και μεταποιητές, δεν μπορούν εύκολα να αγνοήσουν τις προμήθειες των παραγωγών που είναι εγκατεστημένοι στην Ιταλία.

8. Οι συμφωνίες και οι εναμονισμένες πρακτικές σχετικά με την ύαλο που χρησιμοποιείται στα αυτοκίνητα

(67) Τα περιστατικά και τα έγγραφα που αναφέρθηκαν στο κεφάλαιο 5 αποδεικνύουν ότι οι επιχειρήσεις FP και SIV από το 1982 έως το 1986 και η FP, SIV και VP από το 1983 έως το 1986 συνήψαν συμφωνία ή, τουλάχιστον, συμφώνησαν να ακολουθήσουν εναρμονισμένη πρακτική στο θέμα των τιμών που επρόκειτο να εφαρμοσθούν για τον όμιλο Fiat και από το 1982 έως το 1987 στο θέμα της κατανομής της αγοράς, καταργώντας τοιουτοτρόπως κάθε αβεβαιότητα όσον αφορά την αμοιβαία συμπεριφορά τους.

Οι συμφωνίες και οι εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ των επιχειρήσεων FP και SIV, που προβλέπουν τον καθορισμό των τιμών μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια, την κατανομή των προμηθειών μέχρι και τα επιμέρους κομμάτια, την κατανομή των κερδών ή των ζημιών που οφείλονται στην αντίδραση των πελατών, αποτελούν παραβάσεις πολύ πιο σοβαρές από εκείνες που πραγματοποιήθηκαν με τη συνεργασία της VP.

Πάντως, και η συμπεριφορά της VP συνιστά παράβαση. Δεν υπάρχουν αμφιβολίες, πράγματι, ότι η VP συμμετείχε σε συνεννοήσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με τις τιμές, όπως προκύπτει από τις σημειώσεις της SIV και της FP και από το γεγονός ότι εφάρμοσε με ακριβή τρόπο τις αλλαγές των τιμών, ακόμη και αν έπραξε τοιουτοτρόπως με μια μικρή διαφορά 0,3 % σε μια περίπτωση και με κάποια καθυστέρηση σε άλλες περιπτώσεις. Δεν υπάρχουν, επίσης, αμφιβολίες ότι η VP συμμετείχε σε συμφωνίες σχετικές με την κατανομή των προμηθειών, όπως προκύπτει από τους μηχανογραφικούς πίνακες που ευρίσκονται στην κατοχή της FP και από το γεγονός ότι κατασκεύασε και κατασκευάζει προϊόντα μεταποιημένα και μη για λογαριασμό των ανταγωνιστών της.

(1) Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, υπόθεση 48//69, ICI εναντίον Επιτροπής, Συλλογή 1972, σ. 619.

(2) Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, υπόθεση 40-48, 50, 54-56, 111, 113 και 114/1973, Suiker Unie εναντίον Επιτροπής, Συλλογή 1975, σ. 1663.

Δεν φαίνεται πολύ πιθανόν ένας προμηθευτής να πληροφορείται τις αυξήσεις των τιμών των ανταγωνιστών του από τους πελάτες, επειδή οι πελάτες έχουν κάθε συμφέρον να ανακοινώνουν τις μειώσεις τιμών αλλά όχι και τις αυξήσεις. Πράγματι, ο πελάτης έχει κάθε συμφέρον να διασπάσει το μέτωπο των προμηθευτών για να επιτύχει διάφορες τιμές ανάλογα με τη σύμβαση που θα συνάψει με τον καθένα. Ακόμα και αν αποδειχθεί αληθές ότι ένας προμηθευτής κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με τον πελάτη μπορεί να λάβει πληροφορίες σχετικές με τις προσφορές των ανταγωνιστών του, δεν παύει να ισχύει το γεγονός ότι οι όροι που εφαρμόζονται από κάθε προμηθευτή εξαρτώνται από τη δύναμη διαπραγμάτευσης του καθενός, την ποικιλία των προϊόντων του και τις υπηρεσίες που προσφέρει και ότι ένας πελάτης δεν μπορεί να μη λάβει υπόψη του αυτά τα αντικειμενικά στοιχεία κατά τον καθορισμό των όρων αγοράς. Σε κάθε περίπτωση, είναι βέβαιο ότι οι επιχειρήσεις FP, SIV και VP ακολούθησαν εναρμονισμένη πρακτική πριν από κάθε διαπραγμάτευση με τον όμιλο Fiat είτε για τη μείωση των τιμών είτε για την αύξησή τους.

Τέλος, δεν φαίνεται πιθανόν ότι ο πελάτης αποτελεί την πηγή των πληροφοριών σχετικά με τις ποσοστώσεις ή το μέσο διάδοσης πληροφοριών για τις ποσοστώσεις, επειδή δεν γίνεται κατανοητό ποιο θα μπορούσε να είναι το συμφέρον του πελάτη από τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με την προέλευση και τα ποσοστά αυτών των προμηθειών. Αντίθετα, τέτοιες πληροφορίες φυλάσσονται με επιμέλεια σαν απόρρητο της επιχείρησης. Το γεγονός ότι ο πελάτης αναφέρει, στις επιβεβαιώσεις των παραγγελιών, την ποσόστωση που χορηγήθηκε για το συγκεκριμένο μοντέλο στον ενδιαφερόμενο προμηθευτή, δεν σημαίνει ότι αυτή η ποσόστωση είναι οριστική ούτε ότι ο πελάτης ανακοινώνει σε κάθε προμηθευτή τις ποσοστώσεις που έχουν χορηγηθεί σε άλλους προμηθευτές. Οι ποσοστώσεις που έχουν χορηγηθεί μεμονωμένα σε κάθε προμηθευτή από τον πελάτη αποτελούν απλά ενδεικτικές ποσοστώσεις που δεν δεσμεύουν ούτε τον πελάτη ούτε τον προμηθευτή, ενώ είναι δυνατόν να υπάρξουν διακυμάνσεις. Εξάλλου, τα ποσοστά που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τον πελάτη εκφράζονται σε τεμάχια ενώ στους πίνακες που ευρίσκονται στη διάθεση της FP τα ποσοστά εκφράζονται σε m2. Προκύπτει, ως εκ τούτου, ότι η χορήγηση οριστικών και λεπτομερών ποσοστώσεων δεν προέρχεται από τον πελάτη αλλά είναι το αποτέλεσμα της κατανομής των προμηθειών που συμφωνήθηκε μεταξύ των τριών παραγωγών.

(68) Τα έγγραφα που αναφέρονται στο κεφάλαιο 5 αποδεικνύουν ότι οι FP και SIV συνήψαν συμφωνία ή ακολούθησαν εναρμονισμένες πρακτικές, από το τέλος του 1982 έως του 1986, σχετικά με τις τιμές που επρόκειτο να επιβληθούν στην Piaggio και σχετικά με τις ποσότητες και