Απόφαση της Επιτροπής

της 11ης Δεκεμβρίου 2002

για το τμήμα του καθεστώτος σχετικά με την προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος στις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης Περιφέρειας των Αζορών όσον αφορά την πτυχή που άπτεται της μείωσης του φόρου εισοδήματος

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2002) 4487]

(Το κείμενο στην πορτογαλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2003/442/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα εν λόγω άρθρα(1), και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Με την επιστολή αριθ. 18 της 5ης Ιανουαρίου 2000 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Πορτογαλίας, που καταχωρίστηκε από την Επιτροπή στις 10 Ιανουαρίου 2000, οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή ένα καθεστώς για την προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος στις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης περιφέρειας των Αζορών. Πάντως, το καθεστώς αυτό εγγράφηκε στο μητρώο των μη κοινοποιηθεισών ενισχύσεων διότι, από τη μια πλευρά, η κοινοποίηση έγινε καθυστερημένα, σε απάντηση προς αίτημα για υποβολή πληροφοριών που διατυπώθηκε από τις υπηρεσίες της Επιτροπής με επιστολή D/65111, της 7ης Δεκεμβρίου 1999 η οποία απευθύνθηκε στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Πορτογαλίας μετά από τη δημοσίευση άρθρων στον τύπο και φαίνεται, από την άλλη πλευρά, ότι το εν λόγω καθεστώς άρχισε να ισχύει πριν από την έγκρισή του από την Επιτροπή.

(2) Με επιστολές αριθ. D/51013 της 6ης Μαρτίου 2000, D/53849 της 17ης Ιουλίου 2000 και D/50739 της 19ης Φεβρουαρίου 2001, καθώς και με επιστολές υπενθύμισης αριθ. D/52933 της 19ης Ιουλίου 2001 και D/54133 της 9ης Οκτωβρίου 2001 που απευθύνθηκαν στην πορτογαλική Μόνιμη Αντιπροσωπεία, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν συμπληρωματικές πληροφορίες. Με τις επιστολές αριθ. 488 της 2ας Μαΐου 2000, 548 της 16ης Μαΐου 2000, 871 της 22ας Αυγούστου 2000, 1864 της 13ης Ιουνίου 2001, 2827 της 25ης Σεπτεμβρίου 2001 και 44 της 9ης Ιανουαρίου 2002 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας τους, που καταχωρίστηκαν από την Επιτροπή, αντίστοιχα στις 3 Μαΐου 2000, 18 Μαΐου 2000, 23 Αυγούστου 2000, 19 Ιουνίου 2001, 1η Οκτωβρίου 2001 και 11 Ιανουαρίου 2002, οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν στο αίτημα αυτό.

(3) Με την επιστολή SG (2002) D/229609, της 26ης Απριλίου 2002, η Επιτροπή ενημέρωσε την Πορτογαλία ότι αφού εξέτασε τις πληροφορίες που κοινοποιήθηκαν από τις πορτογαλικές αρχές σχετικά με το εν λόγω καθεστώς, αποφάσισε, στο πλαίσιο των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ και των άρθρων 61 και 62 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, να μην εγείρει αντιρρήσεις έναντι του τμήματος του καθεστώτος που αφορά τις πτυχές σχετικά με τις μειώσεις της φορολογητέας βάσης και τις φορολογικές πιστώσεις επί του εισοδήματος και να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης έναντι του τμήματος του καθεστώτος που αφορά την πτυχή σχετικά με τις μειώσεις του φόρου εισοδήματος. Με την ευκαιρία αυτή, η Επιτροπή κάλεσε την Πορτογαλία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της και κάθε κατάλληλη πληροφορία για την εκτίμηση του τμήματος που αφορά το εν λόγω καθεστώς εντός ενός μηνός από της ημερομηνίας παραλαβής της προαναφερθείσας επιστολής.

(4) Η απόφαση της Επιτροπής να μην εγείρει αντιρρήσεις έναντι τμήματος του καθεστώτος και σχετικά με την προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος στις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης Περιφέρειας των Αζορών, θεωρώντας ότι είναι συμβιβάσιμο προς τη συνθήκη, και να κινήσει επίσημη διαδικασία εξέτασης έναντι του άλλου τμήματος του εν λόγω καθεστώτος, δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(2). Οι ενδιαφερόμενοι κλήθηκαν να υποβάλουν στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το εν λόγω καθεστώς εντός ενός μηνός από της ημερομηνίας της δημοσίευσης αυτής.

(5) Με την επιστολή αριθ. 1548 της 30ής Μαΐου 2002 της πορτογαλικής Μόνιμης Αντιπροσωπείας, που καταχωρίστηκε στην Επιτροπή στις 31 Μαΐου 2002, οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις τους.

(6) Υποβλήθηκαν επίσης στην Επιτροπή παρατηρήσεις σχετικά με το θέμα αυτό εκ μέρους της περιφερειακής κυβέρνησης των νήσων Åland (Φινλανδία). Η Επιτροπή τις διαβίβασε στην Πορτογαλία με επιστολή D/53729, της 16ης Φεβρουαρίου 2002, που απευθύνθηκε στην πορτογαλική Μόνιμη Αντιπροσωπεία, προσφέροντάς της τη δυνατότητα να τις σχολιάσει και έλαβε τα σχόλια αυτά με την επιστολή αριθ. 2355, της 23ης Αυγούστου 2002, της πορτογαλικής Μόνιμης Αντιπροσωπείας, που καταχωρίστηκε στην Επιτροπή στις 27 Αυγούστου 2002.

II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΩΝ ΟΠΟΙΩΝ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΙΝΗΣΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(7) Σύμφωνα με το σύνταγμα της Πορτογαλικής Δημοκρατίας, οι περιοχές των Αζορών και της Μαδέρας είναι αυτόνομες περιοχές που διαθέτουν ιδίως διοικητική και οικονομική αυτονομία. Με το νόμο αριθ. 13/98 της 24ης Φεβρουαρίου 1998 σχετικά με την οικονομία των αυτόνομων περιοχών, το Πορτογαλικό Κράτος καθόρισε με σαφή τρόπο τους όρους μιας τέτοιας οικονομικής αυτονομίας. Ο εν λόγω νόμος προβλέπει τις αρχές και τους στόχους της περιφερειακής οικονομικής αυτονομίας, προβλέπει τον συντονισμό των οικονομικών των αυτόνομων περιοχών με τα οικονομικά του κράτους, θεσπίζει την αρχή της εθνικής αλληλεγγύης και την υποχρέωση συνεργασίας μεταξύ κράτους και αυτόνομων περιοχών. Προβλέπει ιδίως ότι ο φόρος εισοδήματος των φυσικών προσώπων (IRS) και των νομικών προσώπων (IRC) αποτελεί έσοδο των αυτόνομων περιοχών με τους όρους που ο νόμος καθορίζει. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 37 του εν λόγω νόμου, οι περιφερειακές νομοθετικές συνελεύσεις δύνανται, μεταξύ άλλων, να μειώνουν τους ισχύοντες φόρους εισοδήματος εντός του ορίου του 30 % των ποσοστών που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία.

(8) Με το περιφερειακό νομοθετικό διάταγμα αριθ. 2/99/Α της 20ής Ιανουαρίου 1999, η Περιφέρεια των Αζορών θέσπισε τους τρόπους προσαρμογής του εθνικού φορολογικού συστήματος στις περιφερειακές ιδιαιτερότητες, κατ' εφαρμογή των αρμοδιοτήτων που της ανατέθηκαν στον τομέα αυτό. Το εν λόγω νομοθετικό διάταγμα παράγει αποτελέσματα από την 1η Ιανουαρίου 1999 και συνεπάγεται ιδίως μια πτυχή που αφορά τις μειώσεις του φόρου εισοδήματος.

(9) Οι προαναφερθείσες μειώσεις του φόρου εισοδήματος εφαρμόζονται αυτομάτως σε όλους τους οικονομικούς φορείς (φυσικά και νομικά πρόσωπα) και στόχευαν ιδίως, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, στο να επιτρέψουν στις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στην αυτόνομη περιοχή των Αζορών να υπερβούν τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα που απορρέουν από τον τόπο εγκατάστασής τους σε μια περιοχή νησιωτική και ιδιαίτερα απομακρυσμένη. Σύμφωνα με το στόχο αυτό, όλοι οι υποκείμενοι σε φόρο εισοδήματος είτε φυσικά πρόσωπα (IRS) είτε νομικά πρόσωπα (IRC) οι οποίοι φορολογούνται στην εν λόγω Περιφέρεια, επωφελούνται μειώσεων του φόρου εισοδήματος, σε ποσοστό 20 % για τα φυσικά πρόσωπα (15 % κατά τη διάρκεια του έτους 1999) και 30 % για τα νομικά πρόσωπα. Το δημοσιονομικό κόστος του εν λόγω μέτρου, όπως έχει υπολογιστεί με βάση τις απώλειες φορολογικών εισοδημάτων που προκύπτουν, εκτιμάται από τις πορτογαλικές αρχές σε περίπου 26,25 εκατ. ευρώ ετησίως.

(10) Λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών αυτής της πτυχής του καθεστώτος σχετικά με την προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος τις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης Περιφέρειας των Αζορών, η Επιτροπή παρατήρησε, κατά πρώτο λόγο, ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα(3) θεσπίζουν τη γενική αρχή της απαγόρευσης των περιφερειακών ενισχύσεων που προορίζονται να μειώσουν τις τρέχουσες δαπάνες των επιχειρήσεων (ενισχύσεις υπέρ της λειτουργίας), προβλέποντας συγχρόνως εξαιρέσεις για τις περιοχές που εμπίπτουν στην παρέκκλιση του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης, "υπό τον όρο ότι δικαιολογούνται από τη συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και τον χαρακτήρα τους, ενώ το ύψος τους πρέπει να είναι ανάλογο προς τα προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν" (σημείο 4.15). Οι ίδιες αυτές αρχές και όροι επαναλήφθηκαν από την Επιτροπή στις παραγράφους 32 και 33 της ανακοίνωσής της σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων(4).

(11) Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή παρατήρησε επίσης ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα διευκρινίζουν ότι εξάλλου, για τις ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιοχές που υπάγονται στην παρέκκλιση του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) "μπορεί να επιτραπεί η χορήγηση ενισχύσεων οι οποίες ταυτόχρονα δεν μειώνονται προοδευτικά και δεν αφορούν περιορισμένο χρονικό διάστημα, στο μέτρο που συμβάλλουν στην αντιστάθμιση των πρόσθετων δαπανών για την άσκηση της οικονομικής δραστηριότητας λόγω των εγγενών παραγόντων που προσδιορίζονται στο άρθρο 299 παράγραφος 2 της συνθήκης, των οποίων ο μόνιμος και σωρευτικός χαρακτήρας αναχαιτίζει σημαντικά την ανάπτυξη των περιοχών αυτών (μεγάλη απόσταση, νησιωτικός χαρακτήρας, μικρή έκταση, δύσκολη μορφολογία και κλίμα, οικονομική εξάρτηση όσον αφορά ένα μικρό αριθμό προϊόντων)" (σημείο 4.16.2). Στο πλαίσιο των ίδιων κατευθυντήριων γραμμών "το κάθε κράτος μέλος οφείλει να υπολογίσει το ύψος των πρόσθετων δαπανών και να αποδείξει ότι συνδέονται με τους παράγοντες του άρθρου 299 παράγραφος 2". Τέλος, "οι ενισχύσεις αυτές πρέπει να δικαιολογούνται από τη συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και το χαρακτήρα τους, ενώ το ύψος τους πρέπει να είναι ανάλογο προς τις πρόσθετες δαπάνες που πρόκειται να αντισταθμίσουν".

(12) Για να αποδείξουν το συμβιβάσιμο των μειώσεων του φόρου εισοδήματος με τους όρους που θεσπίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές στον τομέα των ενισχύσεων υπέρ της λειτουργίας, οι πορτογαλικές αρχές καταρχάς προέβησαν σε ανάλυση ορισμένων οικονομικών δεικτών με βάση ένα δείγμα 1083 επιχειρήσεων που υπόκεινται στο φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων (IRC), εκ των οποίων 100 είναι εγκατεστημένες στις Αζόρες. Σε όλους τους δείκτες που επιλέχθηκαν (απόδοση των πωλήσεων, οικονομική αυτονομία, συνολική φερεγγυότητα και απόδοση των ιδίων κεφαλαίων), οι εγκατεστημένες στις Αζόρες επιχειρήσεις παρουσιάζουν τιμές σημαντικά χαμηλότερες από εκείνες των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στην ηπειρωτική Πορτογαλία (σύμφωνα με την επιλεγείσα μέθοδο στάθμισης, η διαφορά αυτή κυμαίνεται από 29,2 % έως 76,15 %).

(13) Εξάλλου, οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή οικονομετρική μελέτη, βασισμένη στα στοιχεία του έτους 1997, για το ίδιο δείγμα επιχειρήσεων. Με βάση τη μελέτη αυτή, τα κέρδη των εν λόγω επιχειρήσεων αποδίδονται στην προστιθεμένη αξία per capita (που θεωρείται ως δείκτης του επιπέδου τεχνολογικής ανάπτυξης και εξειδίκευσης του ανθρώπινου δυναμικού), τον αριθμό των εργαζομένων (ως δείκτης της διάστασης κάθε οντότητας), τον τομέα δραστηριότητας και τον τόπο εγκατάστασης των εν λόγω επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα και μετά από διόρθωση από διαδικασίες επιλογής δείγματος που στοχεύουν να λάβουν υπόψη την επίπτωση της παρουσίας στο δείγμα επιχειρήσεων που σημειώνουν ζημίες, αποδείχθηκε ότι τα κέρδη των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στις Αζόρες κατά μέσο όρο και "ceteris paribus", είναι κατώτερα κατά 33,6 % των κερδών που πραγματοποιούνται από άλλες επιχειρήσεις. Στο βαθμό που η διαφορά αυτή δεν φαίνεται να εξηγείται πλήρως αποκλειστικά και μόνο από το επιπλέον κόστος των μεταφορών το οποίο αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις των Αζορών όταν πρέπει να προμηθεύονται πρώτες ύλες ή να διακινούν την παραγωγή τους, οι πορτογαλικές αρχές θεώρησαν ότι απέρρεε από το σύνολο ειδικών παραγόντων που συνδέονται με τον χαρακτήρα της ιδιαίτερα απομακρυσμένης περιοχής. Κάτω από τις συνθήκες αυτές, οι πορτογαλικές αρχές θεώρησαν ειδικότερα ότι οι μειώσεις του φόρου εισοδήματος ήταν αιτιολογημένες λόγω των πρόσθετων δαπανών της άσκησης οικονομικής δραστηριότητας που συνδέεται με τους παράγοντες που προσδιορίστηκαν στο άρθρο 299 παράγραφος 2 της συνθήκης και το επίπεδο τους θα ήταν ανάλογο των δαπανών αυτών.

(14) Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η προαναφερθείσα μελέτη δεν της επιτρέπει, κατά το παρόν στάδιο, να επαληθεύσει εάν οι εν λόγω μειώσεις του φόρου εισοδήματος αιτιολογούνται σε συνάρτηση με τη συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και τη φύση τους και εάν το επίπεδό τους είναι ανάλογο με τα επιπλέον έξοδα που καλούνται να αντισταθμίσουν. Πράγματι, η Επιτροπή επισημαίνει ειδικότερα και σε προσωρινή βάση, τρία ενδεχόμενα μειονεκτήματα του προτύπου που χρησιμοποιήθηκε από τις πορτογαλικές αρχές:

- κατά πρώτο λόγο, είναι πιθανό η επίπτωση που έχει ο τόπος εγκατάστασης των επιχειρήσεων στα κέρδη να ποικίλει σε συνάρτηση με τον τομέα της δραστηριότητας. Έτσι, η "νέα γεωγραφική οικονομία" υπογραμμίζει ιδιαίτερα τη σημασία των διϋπηρεσιακών σχέσεων για την πρόσβαση στις οικονομίες κλίμακας. Στην παρούσα περίπτωση, θα ήταν ενδεχομένως προτιμότερο να αξιολογηθούν πολλά ανεξάρτητα πρότυπα,

- κατά δεύτερο λόγο, δεν είναι δυνατόν να αποκλειστεί a priori ότι η εν λόγω μείωση είναι υπερβολική. Πράγματι, η προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο μπορεί να παρουσιάζει διακύμανση ανάλογα με τον αριθμό των εργαζομένων, τον τομέα δραστηριότητας και τον τόπο εγκατάστασης των εν λόγω επιχειρήσεων και δεν προκύπτει σαφώς από το εν λόγω πρότυπο ότι έχει δεόντως ληφθεί υπόψη κάθε ενδεχόμενη επίπτωση των εξωγενών συνισταμένων (ή ένας υποθετικός ετεροσκεδασμός του προτύπου),

- τέλος, καμία ενεργός επιχείρηση στον χρηματοπιστωτικό τομέα δεν περιλαμβάνεται μεταξύ εκείνων που επιλέχθηκαν στο βασικό δείγμα. Όμως, το να μην ληφθούν υπόψη τα τραπεζικά ιδρύματα και οι ασφαλιστικές εταιρείες (που αποτελούν το ουσιαστικό τμήμα του οικονομικού τομέα της Περιφέρειας των Αζορών) θα μπορούσε κατ' αρχήν να περιορίσει σημαντικά τη σημασία των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων.

(15) Κάτω από τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή θεώρησε, σε προσωρινή βάση, ότι οι πορτογαλικές αρχές δεν της παρείχαν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι εν λόγω μειώσεις του φόρου εισοδήματος είναι οι κατάλληλες, λόγω της φύσης και του ύψους τους, για την αντιμετώπιση των επιμέρους προβλημάτων της Περιφέρειας των Αζορών, ιδίως όσον αφορά τις δραστηριότητες με υψηλή κινητικότητα (ειδικότερα χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και επιχειρήσεις της κατηγορίας "υπηρεσίες εντός του ομίλου" ή "κέντρα συντονισμού") για τις οποίες η ύπαρξη πραγματικών περιφερειακών μειονεκτημάτων δεν υπολογίζεται παρά ελάχιστα όταν πρόκειται να λάβουν απόφαση για τον τόπο εγκατάστασής τους. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση, κατά το παρόν στάδιο, να θεωρήσει ότι οι ενισχύσεις αυτές είναι, υπό την εν λόγω πτυχή, συμβατές με τις ισχύουσες διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, πράγμα που της δημιουργεί επιφυλάξεις για το συμβιβάσιμο τους προς τη συνθήκη.

(16) Κατά συνέπεια, η Επιτροπή διερωτάται κατά την παρούσα φάση, κατά πόσον είναι συμβατές οι προβλεπόμενες μειώσεις του φόρου εισοδήματος με τα κριτήρια της θέσπισης στόχων και της αναλογικότητας που διευκρινίζονται στην ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων και ιδίως το σημείο 33, σύμφωνα με την οποία "μπορεί να τεθεί το ερώτημα εάν υπάρχουν πραγματικά περιφερειακά μειονεκτήματα σε δραστηριότητες για τις οποίες τα έξοδα μεταφοράς δεν είναι σημαντικός παράγοντας, όπως ορισμένες δραστηριότητες που σχετίζονται με το χρηματοπιστωτικό τομέα, οι οποίες ευνοούν τη φοροδιαφυγή". Πράγματι, στο βαθμό που θα εξακολουθούσαν να ελλείπουν ποσοτικά στοιχεία τα οποία θα επέτρεπαν να υπολογιστεί αντικειμενικά το επίπεδο του πρόσθετου κόστους το οποίο να αντιμετώπιζαν οι εταιρείες του οικονομικού τομέα οι οποίες είναι φορολογητέες στην περιφέρεια των Αζορών, η Επιτροπή δεν θα ήταν επίσης σε θέση, κατά την παρούσα φάση, να θεωρήσει ότι τέτοιου είδους φορολογικές μειώσεις θα ήταν συμβιβάσιμες, από την πλευρά αυτή, με τις οικείες διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα.

III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

(17) Οι παρατηρήσεις που κοινοποιήθηκαν εκ μέρους των πορτογαλικών αρχών στο πλαίσιο της εν λόγω επίσημης διαδικασίας εξέτασης σε γενικές γραμμές περιορίζονται στο να αιτιολογήσουν τη μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στην οικονομετρική μελέτη που υποβλήθηκε στην Επιτροπή μέσω παραδειγμάτων που απέρρευσαν από την πρόσφατη οικονομική φιλολογία. Από τη μια πλευρά, επισημαίνουν ότι η γενικευμένη ανεπάρκεια αξιόπιστων στατιστικών δεδομένων όσον αφορά τις σχετικές μεταβλητές θα περιόριζε αισθητά την επιλογή διαθέσιμων δειγμάτων για αυτό το είδος των μειώσεων και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος αυτού, η εκτίμηση ανεξάρτητων τομεακών προτύπων δεν θα κατέληγε σε σημαντικά αποτελέσματα. Από την άλλη πλευρά, διευκρινίζουν ότι η υπόθεση ενδεχόμενων επιπτώσεων μπορεί να αποκλειστεί λόγω των ίδιων των αποτελεσμάτων και των επιπέδων από στατιστική άποψη των παραμέτρων παλινδρόμησης και θεωρούν ότι οποιαδήποτε έλλειψη της μιας ή της άλλης εξωγενούς μεταβλητής και ιδίως της προστιθέμενης αξίας ανά εργαζόμενο, θα είχε ως αποτέλεσμα να στρεβλώσει τα επιτευχθέντα αποτελέσματα (ommited variable bias), κατά τρόπο ώστε να μειωθεί αισθητά ο βαθμός αξιοπιστίας τους.

(18) Όσον αφορά την απουσία ενεργών επιχειρήσεων στον χρηματοοικονομικό τομέα μεταξύ εκείνων που επιλέχθηκαν στο βασικό δείγμα, οι πορτογαλικές αρχές περιορίζονται στο να την αιτιολογήσουν λόγω έλλειψης σχετικών στατιστικών στοιχείων, αναγνωρίζοντας συγχρόνως ότι, για τέτοιου είδους δραστηριότητες, δεν θα ήταν δυνατό να αποδειχθεί σθεναρά ότι οι μειώσεις του φόρου εισοδήματος ήταν, λόγω της φύσης τους και του επιπέδου τους, σε θέση να θεραπεύσουν τα ειδικά προβλήματα της περιφέρειας των Αζορών.

(19) Αν και πεπεισμένες ότι οι φορείς του χρηματοοικονομικού τομέα θα επηρεάζονταν επίσης από τα μειονεκτήματα που συνδέονται με την εγκατάστασή τους στην περιφέρεια των Αζορών, λαμβανομένης υπόψη ιδίως της ουσιαστικά περιφερειακής έκτασης των δραστηριοτήτων τους, οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν πάντως διατεθειμένες να προβούν στις απαραίτητες νομοθετικές διευθετήσεις ώστε να εγγυηθούν τη συμμόρφωση των μειώσεων του εν λόγω φόρου εισοδήματος που εφαρμόζεται στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, ιδίως αποκλείοντας οικονομικές δραστηριότητες από το πεδίο εφαρμογής του. Στο πλαίσιο αυτό, ανέφεραν εξάλλου ότι, στο βαθμό που τέτοιου είδους στοιχεία δεν υπάρχουν στην πορτογαλική έννομη τάξη, οι δραστηριότητες της κατηγορίας "υπηρεσίες εντός του ομίλου" (κέντρα συντονισμού, "ruling" και κέντρα διανομής) θα αποκλείονταν de facto από την ευεργετική αυτή διάταξη.

IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ ΤΩΝ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

(20) Η περιφερειακή κυβέρνηση των νήσων Åland ορίζεται ως ενδιαφερόμενο μέρος δυνάμει της συνταγματικής αυτονομίας της οποίας απολάβει αυτή η φινλανδική περιοχή, ιδίως σε ορισμένους φορολογικούς τομείς. Ως προς αυτό, η κυβέρνηση των νήσων Åland θεωρεί ότι η γεωγραφική ιδιαιτερότητα ενός φορολογικού μέτρου δεν επαρκεί για να χαρακτηρίσει το μέτρο ως κρατική ενίσχυση όταν το εν λόγω μέτρο εφαρμόζεται από μια αυτόνομη περιοχή (θεωρείται αυτοδικαίως ως φορολογική περιφέρεια), κατ' εφαρμογήν των αρμοδιοτήτων της στον τομέα αυτό και εφαρμόζεται αδιακρίτως σε όλες τις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στην περιοχή χωρίς να συνεπάγεται καμία υλική ιδιαιτερότητα. Έτσι, οι μειώσεις του φόρου εισοδήματος που εφαρμόστηκαν από την περιοχή των Αζορών ενόψει της προσαρμογής του εθνικού νομοθετικού συστήματος στις περιφερειακές ιδιαιτερότητες, σύμφωνα με την κυβέρνηση των νήσων Åland, θα έπρεπε να θεωρηθούν ως γενικό μέτρο.

(21) Οι πορτογαλικές αρχές συμφώνησαν με τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν από την περιφερειακή κυβέρνηση των νήσων Åland στα σχόλια που υπέβαλαν στην Επιτροπή σχετικά με το θέμα αυτό. Στο πλαίσιο αυτό, θέλησαν ειδικότερα να υπενθυμίσουν ότι η περιφέρεια των Αζορών, είναι σύμφωνα με το πορτογαλικό Σύνταγμα, αυτόνομη περιοχή που διαθέτει διοικητική και οικονομική αυτονομία και θεωρούν ότι, στο βαθμό που οι λεπτομέρειες εφαρμογής του εθνικού φορολογικού συστήματος εκδόθηκαν από την εν λόγω περιοχή κατ' εφαρμογήν των αρμοδιοτήτων της στον τομέα αυτό, οι προαναφερθείσες μειώσεις του φόρου εισοδήματος θα έπρεπε να θεωρηθούν ως γενικό μέτρο που εμπίπτει στην εθνική φορολογική πολιτική.

V. ΕΚΤΙΜΗΣΗ

(22) Η Επιτροπή εξέτασε τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν τόσο εκ μέρους των πορτογαλικών αρχών όσο και εκ μέρους τρίτων ενδιαφερομένων, στο πλαίσιο της επίσημης διαδικασίας εξέτασης.

(23) Όσον αφορά τη φύση των εξεταζόμενων φορολογικών μειώσεων, οι οποίες, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν από την περιφερειακή κυβέρνηση των νήσων Åland και τα μετέπειτα σχόλια των πορτογαλικών αρχών, θα πρέπει να θεωρηθούν ως γενικό μέτρο, η Επιτροπή επιθυμεί ειδικότερα να υπενθυμίσει τα τέσσερα κριτήρια του ορισμού μιας κρατικής ενίσχυσης δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης. Κατά πρώτο λόγο, το σχετικό μέτρο πρέπει να προσφέρει στους δικαιούχους πλεονέκτημα που να ελαφρύνει τα βάρη τα οποία συνήθως φέρουν οι επιχειρήσεις. Κατά δεύτερο λόγο, ένα τέτοιο πλεονέκτημα πρέπει να χορηγείται από το κράτος ή μέσω κρατικών πόρων, ανεξαρτήτως μορφής. Κατά τρίτο λόγο, το σχετικό μέτρο πρέπει να επηρεάζει τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Τέλος, ένα τέτοιο μέτρο πρέπει να είναι ειδικό ή επιλεκτικό, με την έννοια ότι θα πρέπει να ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένες παραγωγές.

(24) Βάσει των προαναφερθέντων κριτηρίων ορισμού μιας κρατικής ενίσχυσης, η Επιτροπή σημειώνει ειδικότερα ότι:

- όπως υπογράμμισε στο σημείο 9 της ανακοίνωσής της σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων, "το πλεονέκτημα αυτό μπορεί να παρασχεθεί με τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της επιχείρησης, η οποία μπορεί να λάβει διάφορες μορφές και ιδίως (...) με τη μερική ή πλήρη μείωση του ποσού του φόρου". Στο βαθμό που οι υπό εξέταση μειώσεις των φόρων εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις, τους παρέχουν κατά συνέπεια ένα πλεονέκτημα που ελαφρύνει τα βάρη τα οποία συνήθως βαρύνουν τον προϋπολογισμό τους,

- η χορήγηση μιας μείωσης του φόρου συνεπάγεται απώλεια φορολογικών εσόδων η οποία σύμφωνα με το σημείο 10 της ανακοίνωσης σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων, "ισοδυναμεί με κατανάλωση ισόποσων κρατικών πόρων υπό μορφή δημοσιονομικών δαπανών". Στο βαθμό που η αρχή αυτή εφαρμόζεται επίσης στην περίπτωση χορηγηθεισών ενισχύσεων από περιφερειακές και τοπικές αρχές των κρατών μελών(5), οι υπό εξέταση μειώσεις των φόρων χορηγούνται μέσω κρατικών πόρων, ήτοι πόρων οι οποίοι, στο πλαίσιο του πορτογαλικού συστήματος δημοσίων οικονομικών, χορηγούνται στην αυτόνομη Περιφέρεια των Αζορών,

- το κριτήριο του ότι θίγεται ο ανταγωνισμός και οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών προϋποθέτει ότι ο δικαιούχος του μέτρου ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς του ή τον τρόπο χρηματοδότησης. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, η προϋπόθεση του να θίγονται οι συναλλαγές πληροίται εφόσον η δικαιούχος επιχείρηση ασκεί οικονομική δραστηριότητα που αποτελεί αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών, χωρίς την οποία ούτε η σχετικά μικρή έκταση μιας ενίσχυσης(6), ούτε το μικρό μέγεθος του δικαιούχου ή το πολύ μικρό του μερίδιο στην κοινοτική αγορά, ούτε ακόμη η έλλειψη εξαγωγικής δραστηριότητας του εν λόγω δικαιούχου ή το γεγονός ότι η επιχείρηση εξάγει σχεδόν το σύνολο της παραγωγής της εκτός Κοινότητας(7), δεν αλλάζουν τη διαπίστωση αυτή. Λαμβανομένης υπόψη της έκτασης του τομεακού πεδίου εφαρμογής και στο βαθμό που τουλάχιστον ένα τμήμα των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων θα ασκήσει μια δραστηριότητα που αποτελεί αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών, αυτή είναι η περίπτωση των εξεταζόμενων φορολογικών μειώσεων,

- όπως υπενθυμίζεται στο σημείο 17 της ανακοίνωσης σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων, "η μέχρι σήμερα πρακτική της Επιτροπής όσον αφορά τη λήψη των αποφάσεων στον τομέα αυτό καταδεικνύει ότι μόνο τα μέτρα των οποίων το πεδίο εφαρμογής εκτείνεται σε όλο το έδαφος του κράτους μέλους δεν υπάγονται στο κριτήριο του ειδικού χαρακτήρα που ορίζεται στο άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης" που "χαρακτηρίζει ως ενισχύσεις τα μέτρα που ευνοούν την οικονομική ανάπτυξη μιας περιοχής"(8). Έστω και εάν εφαρμόζονται αυτομάτως σε όλους τους οικονομικούς φορείς στην περιοχή των Αζορών, χωρίς να εισάγεται καμία διαφορετική μεταχείριση υπέρ ενός ή περισσότερων τομέων δραστηριότητας, οι προαναφερθείσες μειώσεις των φόρων "προορίζονται πράγματι αποκλειστικά για επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε μια δεδομένη περιοχή του εν λόγω κράτους μέλους και αποτελούν για τις επιχειρήσεις αυτές ένα πλεονέκτημα του οποίου δεν μπορούν να επωφεληθούν οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να πραγματοποιήσουν ανάλογες οικονομικές δραστηριότητες σε άλλες περιοχές του εν λόγω κράτους"(9). Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι εν λόγω φορολογικές μειώσεις ευνοούν πράγματι τις επιχειρήσεις που υπόκεινται σε φορολογία στην περιφέρεια των Αζορών, σε συνάρτηση με όλες τις λοιπές πορτογαλικές επιχειρήσεις.

(25) Οι πορτογαλικές αρχές και ο παρεμβαίνων αμφισβητούν ότι το μέτρο είναι επιλεκτικό, ήτοι ότι ευνοεί "ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένες παραγωγές". Δέχονται ότι τα εν λόγω φορολογικά πλεονεκτήματα δεν εφαρμόζονται σε όλες τις πορτογαλικές επιχειρήσεις αλλά μόνο σε εκείνες που ασκούν τη δραστηριότητά τους σε ένα τμήμα της πορτογαλικής επικράτειας, πράγμα που τις καθιστά επιλεκτικές από εδαφική άποψη. Πάντως, υποστηρίζουν ότι πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των περιπτώσεων όπου τα φορολογικά πλεονεκτήματα η έκταση των οποίων είναι περιορισμένη σε ένα τμήμα του εθνικού εδάφους χορηγούνται από το κράτος και εκείνων όπου τα ίδια πλεονεκτήματα προσφέρονται από μια τοπική αρχή για το τμήμα της επικράτειας που εμπίπτει στην αρμοδιότητά της. Η πρώτη περίπτωση αφορά επιλεκτικές ενισχύσεις που περιορίζονται στην έκτασή τους σε ένα τμήμα των επιχειρήσεων που υπόκεινται στους νόμους του κράτους, ενώ η δεύτερη κατηγορία περιπτώσεων αφορά γενικά μέτρα διότι εφαρμόζονται σε όλες τις επιχειρήσεις που υπόκεινται στους νόμους της περιφερειακής αρχής.

(26) Η Επιτροπή θεωρεί κατ' αρχήν ότι το στοιχείο της επιλεκτικότητας στην έννοια της ενίσχυσης βασίζεται σε μια σύγκριση μεταξύ της ευνοϊκής μεταχείρισης που χορηγείται σε ορισμένες επιχειρήσεις και εκείνης που ορίζεται για άλλες επιχειρήσεις οι οποίες βρίσκονται στο ίδιο πλαίσιο αναφοράς. Ο καθορισμός του πλαισίου αυτού έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση φορολογικών μέτρων, διότι η ίδια η ύπαρξη ενός πλεονεκτήματος δεν μπορεί να θεσπιστεί παρά σε συνάρτηση με μια επιβολή φορολογίας που ορίζεται ως συνήθης. Καταρχήν, απορρέει συγχρόνως από την οικονομία της συνθήκης, που προβλέπει ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη ή μέσω κρατικών πόρων και από τον θεμελιώδη ρόλο που διαδραματίζουν οι κεντρικές αρχές των κρατών μελών στον καθορισμό του πολιτικού και οικονομικού περιβάλλοντος όπου οι επιχειρήσεις ασκούν δραστηριότητες, από τα μέτρα που λαμβάνουν, και ενδεχομένως από τις μεταβιβάσεις κεφαλαίων που πραγματοποιούν, ότι το πλαίσιο στο οποίο η σύγκριση αυτή πρέπει να πραγματοποιηθεί είναι ο οικονομικός χώρος του κράτους μέλους. Εξάλλου, το ίδιο το κείμενο της συνθήκης, που χαρακτηρίζει ως συμβιβάσιμες κρατικές ενισχύσεις τα μέτρα που προορίζονται "στο να ευνοήσουν την οικονομική ανάπτυξη μιας περιοχής" (άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ), αναφέρει ότι τα πλεονεκτήματα η έκταση των οποίων είναι περιορισμένη σε ένα τμήμα του εδάφους του κράτους που υπόκειται στην πειθαρχία των ενισχύσεων δύνανται να αποτελέσουν επιλεκτικά πλεονεκτήματα. Είναι προφανές ότι εάν το πλαίσιο αναφοράς για την εκτίμηση της εδαφικής επιλεξιμότητας ενός μέτρου ήταν το έδαφος στο οποίο εφαρμόζεται, τα μέτρα που παρέχουν πλεονέκτημα στο σύνολο των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένα στην εδαφική αυτή επικράτεια θα εθεωρούντο εξ ορισμού γενικά μέτρα. Η πάγια πρακτική της Επιτροπής, που επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο, συνίσταται, αντίθετα, στο να χαρακτηρίζονται ως ενισχύσεις τα φορολογικά καθεστώτα που εφαρμόζονται σε συγκεκριμένη εδαφική επικράτεια ή περιοχές και που είναι ευνοϊκά σε συνάρτηση με το γενικό καθεστώς ενός κράτους μέλους(10).

(27) Κατά δεύτερο λόγο, η θέση των πορτογαλικών αρχών σύμφωνα με την οποία τα πλεονεκτήματα που έχουν περιορισμένη εδαφική έκταση θα καθίσταντο γενικά μέτρα στην περιοχή αυτή λόγω του γεγονότος ότι δεν θεσπίστηκαν από την κεντρική αρχή, αλλά από την περιφερειακή αρχή και ότι εφαρμόζονται σε όλη την εδαφική επικράτεια που υπόκειται στην δικαιοδοσία της περιοχής, δεν συμβιβάζεται με την έννοια της ενίσχυσης. Πρόκειται για μια αντικειμενική έννοια, που περιλαμβάνει όλες τις παρεμβάσεις οι οποίες με διάφορες μορφές ελαφρύνουν τα βάρη που συνήθως βαρύνουν τον προϋπολογισμό μιας ή περισσότερων επιχειρήσεων, ανεξαρτήτως του σκοπού τους, της αιτιολόγησής τους, του στόχου τους και της φύσης της δημόσιας αρχής που τα θεσπίζει ή που τα καλύπτει οικονομικά. Μια διάκριση που βασίζεται αποκλειστικά στην εξουσία που αποφασίζει για το μέτρο θα αφαιρούσε κάθε ωφέλιμο αποτέλεσμα από το άρθρο 87 της συνθήκης, που προσεγγίζει τα εν λόγω μέτρα αποκλειστικά σε συνάρτηση με τις επιπτώσεις τους στον ανταγωνισμό και στις κοινοτικές συναλλαγές(11). Κατά συνέπεια, μόνο το τυπικό κριτήριο για το βαθμό της αυτονομίας της τοπικής αρχής που θεσπίζει τα μέτρα δεν είναι επαρκές για να αιτιολογήσει το να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης από τα μέτρα που έχουν τους ίδιους στόχους, χρησιμοποιούν τα ίδια μέσα και παράγουν τα ίδια αποτελέσματα στις συναλλαγές και τον ανταγωνισμό. Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα συμπεράσματα του Γενικού Εισαγγελέα Saggio στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-400/97, C-401/97 και C-402/97, "το γεγονός ότι τα εν λόγω μέτρα λαμβάνονται από εδαφικές αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης που έχουν αποκλειστική αρμοδιότητα δυνάμει του εθνικού δικαίου στην πραγματικότητα (...) είναι μια προϋπόθεση καθαρά τυπική, που δεν επαρκεί να αιτιολογήσει την προτιμησιακή μεταχείριση που επιφυλάσσεται στις επιχειρήσεις οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των 'normas forales'. Εάν δεν συνέβαινε αυτό, το κράτος θα μπορούσε εύκολα να αποφύγει την εφαρμογή, σε ένα τμήμα της εδαφικής του επικράτειας, των κοινοτικών διατάξεων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, απλούστατα επιφέροντας τροποποιήσεις στην εσωτερική κατανομή των αρμοδιοτήτων σε ορισμένους τομείς, κατά τρόπο ώστε να μπορεί να επικαλείται για μια δεδομένη εδαφική επικράτεια, τη γενική φύση του μέτρου αυτού".

(28) Πρέπει να διαπιστωθεί ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο εθνικός νομοθέτης κατ' αρχάς εξουσιοδότησε τον περιφερειακό νομοθέτη να χορηγήσει τις εν λόγω φορολογικές μειώσεις· σε ένα δεύτερο επίπεδο, ο περιφερειακός νομοθέτης, βάσει της εξουσιοδότησης αυτής, πράγματι θέσπισε τις εν λόγω μειώσεις. Ένας τέτοιος μηχανισμός παράγει τα ίδια αποτελέσματα με τις περιπτώσεις όπου θα χορηγούντο πλεονεκτήματα απ' ευθείας εκ μέρους των εθνικών αρχών, όπως αυτό συνέβη κατά το παρελθόν για άλλα καθεστώτα ενισχύσεων υπέρ επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στις Αζόρες(12).

(29) Πράγματι, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η χρησιμοποίηση ενός καθαρά θεσμικού κριτηρίου για τη διαφοροποίηση των "ενισχύσεων" από τα "γενικά μέτρα" θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε διαφορές μεταχείρισης στην εφαρμογή της πειθαρχίας των ενισχύσεων στα κράτη μέλη αναλόγως εάν τα κράτη υιοθέτησαν ένα κεντρικό ή αποκεντρωμένο πρότυπο κατανομής στον τομέα των φορολογικών αρμοδιοτήτων (ή σε άλλους τομείς, όπως για παράδειγμα στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης). Σύμφωνα με την άποψη των πορτογαλικών αρχών, τα κράτη μέλη των οποίων η εσωτερική διοικητική οργάνωση θα επέτρεπε σε ορισμένες τοπικές αυτοδιοικήσεις να θεσπίσουν τροποποιήσεις στο γενικό φορολογικό σύστημα με τη μορφή φορολογικών πλεονεκτημάτων που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό δραστηριότητα στις αντίστοιχες περιοχές τους, θα διέφευγαν, για τις εν λόγω περιοχές και τα εν λόγω μέτρα, της πειθαρχίας των ενισχύσεων.

(30) Η Επιτροπή θεωρεί ότι εάν μέτρα απολύτως όμοια στους στόχους τους, την τεχνική τους και τα αποτελέσματά τους, δεν υπάγονταν στην ίδια πειθαρχία, αυτό θα αντίκειτο στην ίση μεταχείριση και θα συνεπαγόταν σοβαρές στρεβλώσεις στη λειτουργία της κοινής αγοράς. Η εφαρμογή της πειθαρχίας των ενισχύσεων με τη μορφή φορολογικών πλεονεκτημάτων περιφερειακής έκτασης πρέπει να ανταποκρίνεται σε αντικειμενικά κριτήρια και δεν μπορεί να ρυθμίζεται από ένα καθαρά θεσμικό στοιχείο, όπως εκείνο της εφαρμογής, σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, μιας φορολογικής αυτονομίας λιγότερο ή περισσότερο ευρείας υπέρ μιας τοπικής αρχής, μικρότερης ή μεγαλύτερης εδαφικής έκτασης. Η γενίκευση της τεχνικής αυτής θα οδηγούσε σε ανισότητα ως προς την εφαρμογή της πειθαρχίας των κρατικών ενισχύσεων και κατά συνέπεια στην αναποτελεσματικότητά της.

(31) Στην πρακτική της Επιτροπής, η φορολογική αυτονομία της περιφερειακής αρχής που χορηγεί τα πλεονεκτήματα δεν θεωρήθηκε ποτέ ως στοιχείο που δύναται να αποκλείσει τον χαρακτηρισμό των ενισχύσεων. Στην απόφαση 93/337/ΕΟΚ, η αναγνώριση του γεγονότος ότι "τα αρμόδια θεσμικά όργανα των τριών βασκικών επαρχιών μπορούν, υπό ορισμένους όρους, να διατηρήσουν, θεσπίσουν και ρυθμίσουν το φορολογικό καθεστώς στο εσωτερικό της εδαφικής τους επικράτειας", δεν εμπόδισε την Επιτροπή να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα εν λόγω φορολογικά πλεονεκτήματα που θεσπίστηκαν από τις τρεις επαρχίες ενέπιπταν στις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 1 και να τα κηρύξει ασυμβίβαστα λόγω της μη τήρησης των εφαρμοστέων κανόνων στις περιφερειακές και τομεακές ενισχύσεις, μεταξύ άλλων(13). Σε μεταγενέστερες αποφάσεις σχετικά με καθεστώτα φορολογικών ενισχύσεων που εφαρμόστηκαν από φορολογικές αρχές με αυτονομία, η Επιτροπή, θεωρώντας ότι τα εξεταζόμενα μέτρα συνιστούσαν ενισχύσεις λόγω της υλικής τους επιλεξιμότητας, επέτρεψε ρητά τη δυνατότητα να εξεταστεί η εδαφική τους επιλεξιμότητα(14). Έτσι, πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η παρούσα απόφαση δεν αναφέρεται σε έναν μηχανισμό που επιτρέπει στο σύνολο της τοπικής αυτοδιοίκησης ενός συγκεκριμένου επιπέδου (περιφέρειες, κοινότητες ή άλλες μορφές τοπικής αυτοδιοίκησης) να θεσπίσουν και να εισπράξουν τοπικούς φόρους που δεν έχουν καμία σχέση με την εθνική φορολογία. Αντίθετα, στη συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για μείωση που εφαρμόζεται αποκλειστικά στις Αζόρες, της φορολογίας που καθορίστηκε από την εθνική νομοθεσία και εφαρμόζεται στο ηπειρωτικό τμήμα της Πορτογαλίας. Κάτω από τις συνθήκες αυτές, είναι προφανές ότι το εκδοθέν μέτρο εκ μέρους των περιφερειακών αρχών συνιστά παρέκκλιση σε συνάρτηση με το εθνικό φορολογικό σύστημα.

(32) Τέλος, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι ο χαρακτηρισμός ως ενίσχυση των εν λόγω μέτρων δεν αμφισβητεί την φορολογική αυτονομία των περιοχών, όπως θεσπίστηκε από το πορτογαλικό σύνταγμα και τέθηκε σε εφαρμογή από τον πορτογάλο νομοθέτη το 1998 και από τον περιφερειακό νομοθέτη το 1999. Στοχεύει μόνο να διασφαλίσει ότι, όταν οι περιοχές αυτές ασκούν την αυτονομία τους μειώνοντας το επίπεδο του φόρου που εισπράττεται σε εθνική βάση, τα φορολογικά πλεονεκτήματα που χορηγούνται κατά τον τρόπο αυτό τηρούν τους κοινοτικούς κανόνες στον τομέα των περιφερειακών ενισχύσεων και τις λοιπές πλαισιώσεις που εφαρμόζονται ίσοις όροις σε ολόκληρη την κοινοτική επικράτεια και κατά συνέπεια δεν προδικάζει το συμβιβάσιμο των εν λόγω πλεονεκτημάτων προς την κοινή αγορά.

(33) Εξάλλου, η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι δεν είναι σε θέση να θεωρήσει ότι οι προαναφερθείσες φορολογικές μειώσεις αιτιολογούνται από τη φύση ή την οικονομία του πορτογαλικού φορολογικού συστήματος, ούτε ότι λόγω της οικονομικής τους λογικής, είναι απαραίτητες ή λειτουργικές σε συνάρτηση με την αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου συστήματος. Ειδικότερα και στο βαθμό που οι μειώσεις αυτές δεν απορρέουν από την εφαρμογή αρχών, όπως η αναλογικότητα ή η φορολογική κλιμάκωση, αλλά ευνοούν επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε μια ειδική περιοχή, ανεξαρτήτως της οικονομικής τους κατάστασης, οι στόχοι περιφερειακής ανάπτυξης που τους προσδίδονται δεν μπορούν να θεωρηθούν ως αναπόσπαστα συνδεδεμένοι με το εν λόγω πορτογαλικό φορολογικό σύστημα.

(34) Λαμβανομένων υπόψη των επιχειρημάτων που προηγούνται, καθώς και των χαρακτηριστικών του τμήματος του καθεστώτος που αναφέρεται στην προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος στις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης Περιφέρειας των Αζορών το οποίο αποτελεί αντικείμενο της υπό εξέταση προαναφερθείσας επίσημης διαδικασίας, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι φορολογικές μειώσεις του φόρου εισοδήματος αποτελούν κρατικές ενισχύσεις δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Πρόκειται πράγματι για χορηγηθείσες ενισχύσεις μέσω κρατικών πόρων οι οποίες, στο βαθμό που οι εν λόγω φορολογικές μειώσεις εφαρμόζονται σε επιχειρήσεις, δύνανται να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και απειλούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό, ευνοώντας ορισμένες επιχειρήσεις.

(35) Κάτω από τις συνθήκες αυτές, και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι πρόκειται για ενισχύσεις που θα είχαν διαρκή χαρακτήρα και οι οποίες, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, θα στόχευαν να υπερβούν τα μόνιμα διαρθρωτικά προβλήματα που απορρέουν από τον νησιωτικό χαρακτήρα της Περιφέρειας των Αζορών και την απομάκρυνσή της από τα ηπειρωτικά οικονομικά κέντρα, μειώνοντας τις τρέχουσες δαπάνες των επιχειρήσεων, η Επιτροπή θεωρεί ειδικότερα ότι οι εν λόγω ενισχύσεις αποτελούν ενισχύσεις υπέρ της λειτουργίας, που ασφαλώς χορηγούνται σε εξαιρετικά απομακρυσμένη περιφέρεια η οποία μέχρι τα τέλη του 2006 είναι πλήρως επιλέξιμη δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, αλλά των οποίων η διάρκεια δεν περιορίζεται χρονικά και η μειωτική τάση δεν διασφαλίζεται. Κατόπιν αυτών, τέτοιου είδους ενισχύσεις δεν μπορούν να εγκριθούν παρά μόνον εάν προορίζονται για να μειώσουν το πρόσθετο κόστος της άσκησης οικονομικής δραστηριότητας που συνδέεται με τα μειονεκτήματα τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 299 παράγραφος 2 της συνθήκης, τηρουμένων των όρων που θεσπίστηκαν στις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα στον τομέα των ενισχύσεων υπέρ της λειτουργίας και ιδίως στο σημείο 4.16.2.

(36) Ως προς αυτό, η Επιτροπή παρατηρεί κατά πρώτο λόγο ότι η Περιφέρεια των Αζορών αποτελείται από εννέα νήσους απομακρυσμένες περίπου κατά 1500 χιλιόμετρα της πλησιέστερης ηπειρωτικής εδαφικής επικράτειας και των οποίων η συνολική επιφάνεια μόλις υπερβαίνει τα 2300 τετραγωνικά χιλιόμετρα, πράγμα το οποίο σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές και λόγω της στενότητας των περιφερειακών αγορών, θα περιόριζε αισθητά τις δυνατότητες επίτευξης οικονομιών κλίμακας που θα επέτρεπαν στις περιφερειακές επιχειρήσεις να επιτύχουν τα απαραίτητα επίπεδα ανταγωνιστικότητας, ενώ συγχρόνως θα συνεπαγόταν σημαντικό επιπλέον κόστος στον τομέα της παραγωγής και της πρόσβασης στις αγορές. Επιπλέον, και λαμβανομένη ειδικότερα υπόψη του χαμηλού επιπέδου ανάπτυξης της περιοχής (ΑΕΠ ανά κάτοικο 52,6 % του κοινοτικού μέσου όρου για την περίοδο 1998-2000), η Περιφέρεια αυτή περιλαμβάνεται πράγματι μεταξύ των λιγότερο ανεπτυγμένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(37) Εξάλλου, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης που διαβιβάστηκε και των σχολίων που την αφορούν τα οποία υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της επίσημης διαδικασίας εξέτασης εκ μέρους των πορτογαλικών αρχών και τα οποία αφορούν τις επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό δραστηριότητα εκτός του οικονομικού τομέα, η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι:

- λαμβανομένης υπόψη της δυσχέρειας να εκτιμηθεί με αντικειμενικό τρόπο η επίπτωση καθενός από τους παράγοντες που αναφέρθηκαν στο άρθρο 299 παράγραφος 2 της συνθήκης σχετικά με το επιπρόσθετο κόστος της οικονομικής δραστηριότητας και στο βαθμό που οι προβλεφθείσες φορολογικές μειώσεις δεν εφαρμόζονται υπέρ ενός ή περισσότερων ειδικών τομέων αλλά απευθύνονται κυρίως στο σύνολο της περιφερειακής οικονομίας, καταρχήν θα φαινόταν αποδεκτό το να γίνει η εκτίμησή τους με αφηρημένο τρόπο. Οι πορτογαλικές αρχές θα θέσπιζαν κατά τον τρόπο αυτό την ύπαρξη του συνόλου του εν λόγω πρόσθετου κόστους, μετρώντας συγχρόνως, με έμμεσο τρόπο, τη σημασία του,

- μια μείωση σε ποσοστό 30 % του IRC θα επέτρεπε συγχρόνως τη μείωση του μειονεκτήματος των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στις Αζόρες, όπως μετράται από το επίπεδο των κερδών τους, κατά 9,3 εκατοστιαίες μονάδες (από 33,6 % σε 24,3 %). Στο βαθμό που η αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους η οποία συνδέεται με τη φύση της περιοχής ως εξαιρετικά απομακρυσμένης περιοχής, θα περιοριζόταν σε περίπου 27,7 % της απόλυτης αξίας τους και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι μια τέτοια μείωση θα έπρεπε να επιτρέψει στις αποδέκτριες των ενισχύσεων επιχειρήσεις να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση, αποκτώντας τα απαραίτητα μέσα για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων τους υπό λιγότερο δυσχερείς συνθήκες, οι προβλεπόμενες ενισχύσεις κατά τον τρόπο αυτό θα ήταν αιτιολογημένες σε συνάρτηση με τη συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη,

- σε μεσοπρόθεσμη βάση και λαμβανομένης υπόψη της μέσης αξίας του ποσού του IRC που καταβλήθηκε από φορολογητέες επιχειρήσεις στην περιοχή κατά τη διάρκεια των πέντε τελευταίων ετών (23500 ευρώ, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές), το πλεονέκτημα που θα είχε κάθε επιχείρηση σε συνάρτηση με τη μείωση αυτή του IRC δεν θα υπερέβαινε τις 7050 ευρώ το έτος. Το ποσό αυτό θα έπρεπε να είναι ακόμα κατώτερο στην περίπτωση μικρών επιχειρήσεων που υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων (IRS), πράγμα που θα επέτρεπε να θεωρηθεί ότι το επίπεδο των πλεονεκτημάτων αυτών είναι αναλογικό με το επιπρόσθετο κόστος που στοχεύουν να αντισταθμίσουν.

(38) Στο βαθμό που οι μειώσεις του φόρου εισοδήματος εφαρμόζονται σε επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό δραστηριότητα εκτός του οικονομικού τομέα και λαμβανομένης υπόψη της δέσμευσης που αναλήφθηκε εκ μέρους των πορτογαλικών αρχών να κοινοποιείται στην Επιτροπή, σε εύθετο χρόνο, οποιαδήποτε διατήρηση της εφαρμογής του καθεστώτος που αφορά την προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος στις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης Περιφέρειας των Αζορών πέραν της 31ης Δεκεμβρίου 2006 (ημερομηνία λήξης της περιόδου ισχύος του χάρτη κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα), οι πορτογαλικές αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να αποδείξουν -και η Επιτροπή να διαπιστώσει- την πραγματική αποτελεσματικότητα της συμβολής των ισχυουσών φορολογικών μειώσεων στην περιφερειακή ανάπτυξη και κατά συνέπεια να επανεκτιμήσουν την καταλληλότητά της έναντι της κατάστασης της περιοχής. Η Επιτροπή μπορεί επίσης να θεωρήσει ότι η χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τους όρους που θεσπίστηκαν στο σημείο 4.16.2 των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Κατά συνέπεια, και στο βαθμό που οι φορολογικές αυτές μειώσεις εφαρμόζονται σε επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό δραστηριότητα πλην του οικονομικού τομέα, η Επιτροπή μπορεί επίσης να θεωρήσει τις προαναφερθείσες ενισχύσεις ως συμβιβάσιμες προς την κοινή αγορά σύμφωνα με την παρέκκλιση του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης.

(39) Αντίθετα, και στο βαθμό που αυτές οι μειώσεις του φόρου εισοδήματος εφαρμόζονται επίσης σε επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό δραστηριότητα στον οικονομικό τομέα, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι δεν αιτιολογούνται από τη συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και ότι το επίπεδό τους δεν είναι ανάλογο με τα προβλήματα που καλούνται να θεραπεύσουν. Έτσι, και στο βαθμό που ελλείπουν πάντα τα ποσοτικά στοιχεία τα οποία θα επέτρεπαν να υπολογιστεί αντικειμενικά το επιπρόσθετο κόστος το οποίο θα αντιμετώπιζαν οι χρηματοδοτικές εταιρείες που υπόκεινται σε φόρο στην Περιφέρεια των Αζορών, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρήσει την εφαρμογή τέτοιου είδους μειώσεων ως συμβιβάσιμη προς τις οικείες διατάξεις των κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Κατά συνέπεια και στο βαθμό που οι εν λόγω φορολογικές μειώσεις εφαρμόζονται σε επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητες στον οικονομικό τομέα, η Επιτροπή επίσης δεν μπορεί να θεωρήσει τις προαναφερθείσες ενισχύσεις ως συμβιβάσιμες προς την κοινή αγορά δυνάμει της παρέκκλισης του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης.

(40) Επίσης, και στο βαθμό που οι μειώσεις του φόρου εισοδήματος εφαρμόζονται σε επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό δραστηριότητα στον οικονομικό τομέα, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρήσει τις προαναφερθείσες ενισχύσεις ως δυνάμενες να εμπέσουν σε άλλες παρεκκλίσεις που προβλέπονται από τη συνθήκη. Από τη μια πλευρά, λαμβανομένης υπόψη της φύσης των ενισχύσεων υπέρ της λειτουργίας, τέτοιου είδους ενισχύσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ενισχύσεις που προορίζονται για να διευκολύνουν την ανάπτυξη ορισμένων δραστηριοτήτων ή ορισμένων οικονομικών περιοχών, χωρίς ωστόσο να αλλοιώνουν τις συνθήκες των συναλλαγών σε βαθμό που να αντίκειται στο κοινό συμφέρον [άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ)]. Από την άλλη πλευρά, δεν συνιστούν ενισχύσεις κοινωνικού χαρακτήρα που χορηγούνται σε μεμονωμένους καταναλωτές [άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο α)], δεν προορίζονται για να θεραπεύσουν ζημίες που προκλήθηκαν από φυσικές καταστροφές ή άλλα έκτακτα γεγονότα [άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο β)], δεν χορηγούνται υπέρ της οικονομίας ορισμένων περιοχών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας που θίγονται από τη διαίρεση της Γερμανίας [άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο γ)], δεν προορίζονται για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους [άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο β)], δεν προορίζονται για την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς [άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ)] και δεν αφορούν άλλες κατηγορίες ενισχύσεων που καθορίζονται από το Συμβούλιο [άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο ε)].

(41) Κάτω από τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι μόνον ο αποκλεισμός των επιχειρήσεων που ασκούν ενεργό δραστηριότητα στον οικονομικό τομέα του πεδίου εφαρμογής του τμήματος του καθεστώτος για την προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος στις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης περιφέρειας των Αζορών που αφορά την πτυχή σχετικά με τις μειώσεις του φόρου εισοδήματος, σύμφωνα με τη διάταξη των πορτογαλικών αρχών στο πλαίσιο της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, θα της επιτρέψει να θεωρήσει τις προαναφερθείσες ενισχύσεις ως συμβιβάσιμες προς την κοινή αγορά δυνάμει της παρέκκλισης του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να θεωρηθούν ως επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό δραστηριότητα στον οικονομικό τομέα όλες οι επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητες οι οποίες προβλέπονται στο τμήμα J της στατιστικής ονοματολογίας των οικονομικών δραστηριοτήτων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ονοματολογία NACE, αναθ. 1.1)(15), ήτοι δραστηριότητες οικονομικής διαμεσολάβησης (κωδικός 65), ασφαλίσεων (κωδικός 66) και δραστηριότητες ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών (κωδικός 67).

(42) Αν και οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν ότι οι δραστηριότητες του τύπου "υπηρεσίες στο πλαίσιο του ομίλου" (δραστηριότητες των οποίων η οικονομική βάση συνίσταται στην παροχή υπηρεσιών σε επιχειρήσεις που ανήκουν στον ίδιο όμιλο, όπως τα κέντρα συντονισμού, ταμειακής διαχείρισης ή διανομής) αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν στην πορτογαλική έννομη τάξη, η Επιτροπή για λόγους διαφάνειας και ασφάλειας του δικαίου, διαπιστώνει ότι στην περίπτωση που οι δραστηριότητες στην πράξη θα δύναντο να ασκηθούν στο πλαίσιο των υπηρεσιών που παρέχονται κυρίως στις επιχειρήσεις (τμήμα Κ, κωδικός 74 της ονοματολογίας NACE, αναθ. 1.1), θα πρέπει επίσης να αποκλείονται "de jure" από το πλεονέκτημα των προαναφερθεισών ενισχύσεων. Πράγματι και στο βαθμό που οι επιπτώσεις τους στη λήψη της απόφασης για την εγκατάσταση των επιχειρήσεων ενός ομίλου καθώς και οι εξωτερικές τους επιδράσεις στην τοπική οικονομία είναι μικρής εμβέλειας, η Επιτροπή θεωρεί ότι τέτοιου είδους δραστηριότητες δεν συμβάλλουν με ικανοποιητικό τρόπο στην περιφερειακή ανάπτυξη ώστε να μπορούν να κριθούν συμβιβάσιμες δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) ή δυνάμει άλλων παρεκκλίσεων που προβλέπονται στη συνθήκη, για τους λόγους που αναφέρθηκαν ήδη σχετικά με τον οικονομικό τομέα.

(43) Τέλος, η Επιτροπή αναφέρεται στο άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 88 της συνθήκης ΕΚ(16) που προβλέπει ότι οποιαδήποτε παράνομη ενίσχυση θα μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο επιστροφής από τον δικαιούχο της. Το καθεστώς ενισχύσεων που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης δεν εμπίπτει σε καμία από τις υπάρχουσες κατηγορίες ενισχύσεων που προβλέπονται στο άρθρο 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, επιφυλασσομένης της δυνατότητας ορισμένες ενισχύσεις που καταβλήθηκαν δυνάμει του εν λόγω καθεστώτος να συνιστούν υπάρχουσες ενισχύσεις λόγω της ειδικής κατάστασης του δικαιούχου. Δεδομένου ότι οι προβλεπόμενες ενισχύσεις τέθηκαν παράνομα σε ισχύ και ότι καμία αρχή του κοινοτικού δικαίου δεν αντιτίθεται σε αυτό, τα φορολογικά πλεονεκτήματα των οποίων είχαν ήδη επωφεληθεί οι επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό δραστηριότητα στον οικονομικό τομέα, καθώς και εκείνες που ασκούν δραστηριότητες του τύπου "υπηρεσίες εντός του ομίλου" (και συνδέονται με τα έτη 1999, 2000 και 2001), πρέπει να ανακτηθούν εκ μέρους των πορτογαλικών αρχών.

(44) Η παρούσα απόφαση αφορά το ίδιο το καθεστώς και οφείλει να εκτελεστεί άμεσα, με ανάκτηση των παρανόμως καταβληθεισών ενισχύσεων που κηρύχθηκαν ασυμβίβαστες προς τις διατάξεις της συνθήκης. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι μια αρνητική απόφαση σχετικά με ένα καθεστώς ενισχύσεων δεν προδικάζει τη δυνατότητα ορισμένα πλεονεκτήματα που χορηγήθηκαν δυνάμει του εν λόγω καθεστώτος να θεωρηθούν, εν όλω ή εν μέρει, ως μη ενισχύσεις ή ως ενισχύσεις συμβιβάσιμες προς την κοινή αγορά σε συνάρτηση με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους (για παράδειγμα διότι το ατομικό πλεονέκτημα εμπίπτει στους κανόνες "de minimis" ή χορηγήθηκε στο πλαίσιο μιας μελλοντικής απόφασης ή δυνάμει κανονισμών απαλλαγής).

VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

(45) Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Πορτογαλία εκτέλεσε παράνομα το τμήμα του καθεστώτος που αναφέρεται στην προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος, στις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης Περιφέρειας των Αζορών το οποίο αφορά την πτυχή σχετικά με τις μειώσεις του φόρου εισοδήματος, κατά παράβαση του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης. Πάντως, βάσει της εκτίμησης που προηγείται και μετά από εξέταση του εν λόγω καθεστώτος σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι προαναφερθείσες ενισχύσεις πληρούν τους όρους που θεσπίστηκαν ώστε να μπορούν να κριθούν ως συμβιβάσιμες προς την κοινή αγορά δυνάμει των παρεκκλίσεων του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, με εξαίρεση τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν υπέρ επιχειρήσεων που ασκούν οικονομικές δραστηριότητες ή δραστηριότητες του τύπου "υπηρεσίες εντός του ομίλου" (κέντρα συντονισμού, ταμειακής διαχείρισης ή διανομής),

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Το τμήμα του καθεστώτος σχετικά με την προσαρμογή του εθνικού φορολογικού συστήματος στις ιδιαιτερότητες της αυτόνομης Περιφέρειας των Αζορών που αναφέρεται στην πτυχή σχετικά με τις μειώσεις του φόρου εισοδήματος, που εκτελέστηκε βάσει των άρθρων 4 και 5 του περιφερειακού νομοθετικού διατάγματος αριθ. 2/99/A, της 20ής Ιανουαρίου 1999, είναι συμβιβάσιμο προς την κοινή αγορά, επιφυλασσομένων των διατάξεων του άρθρου 2.

Άρθρο 2

Το τμήμα του καθεστώτος ενισχύσεων που προβλέπεται στο άρθρο 1 είναι ασυμβίβαστο προς την κοινή αγορά εφόσον εφαρμόζεται στις επιχειρήσεις που ασκούν τις οικονομικές δραστηριότητες που προβλέπονται στο τμήμα J (κωδικοί 65, 66 και 67) της στατιστικής ονοματολογίας των οικονομικών δραστηριοτήτων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ονοματολογία NACE αναθ. 1.1), καθώς και στις επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητες που προβλέπονται στο τμήμα K, κωδικός 74, της εν λόγω ονοματολογίας των οποίων η οικονομική βάση συνίσταται στο να παρέχουν υπηρεσίες σε άλλες επιχειρήσεις που ανήκουν στον ίδιο όμιλο, όπως κέντρα συντονισμού, ταμειακής διαχείρισης ή διανομής.

Άρθρο 3

1. Η Πορτογαλία λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ανάκτηση από τις επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητες που αναφέρθηκαν στο άρθρο 2, των καταβληθεισών ενισχύσεων δυνάμει του τμήματος του καθεστώτος ενισχύσεων που προβλέπεται στο άρθρο 1.

2. Η ανάκτηση γίνεται αμέσως σύμφωνα με τις διαδικασίες του εθνικού δικαίου, εφόσον επιτρέπουν την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της απόφασης. Οι ανακτώμενες ενισχύσεις περιλαμβάνουν τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι της ημερομηνίας της πραγματικής τους ανάκτησης. Οι τόκοι αυτοί υπολογίζονται με βάση το επιτόκιο αναφοράς που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του ισοδυνάμου επιχορήγησης στο πλαίσιο των περιφερειακών ενισχύσεων.

Άρθρο 4

Η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή εντός προθεσμίας δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, για τα μέτρα που έλαβε προς συμμόρφωσή της.

Άρθρο 5

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 2002.

Για την Επιτροπή

Mario Monti

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ C 127 της 29.5.2002, σ. 16.

(2) Βλέπε υποσημείωση 1.

(3) ΕΕ C 74 της 10.3.1998, σ. 9 και ΕΕ C 258 της 9.9.2000, σ. 5.

(4) ΕΕ C 384 της 10.12.1998, σ. 3.

(5) Βλέπε ιδίως την απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Οκτωβρίου 1987, υπόθεση C 248/84, Γερμανία κατά Επιτροπής, συλλογή 1987, σ. 4013.

(6) Πάντως με εξαίρεση τις ενισχύσεις που χορηγούνται σύμφωνα με τους όρους που θεσπίστηκαν από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001 της Επιτροπής της 12ης Ιανουαρίου 2001, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης στις ενισχύσεις de minimis (ΕΕ L 10 της 13.1.2001, σ. 30).

(7) Βλέπε ιδίως τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της 13ης Ιουλίου 1988, υπόθεση C 102/87, Γαλλία κατά Επιτροπής/συλλογή 1988, σ. 4067, της 21ης Μαρτίου 1990· υπόθεση C 142/87, Βέλγιο κατά Επιτροπής/συλλογή 1990, σ. I-959 και της 14 Σεπτεμβρίου 1994, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C 278/92, C 279/92 και C 280/92, Ισπανία κατά Επιτροπής/συλλογή 1994, σ. I-4103.

(8) Βλέπε ιδίως τις αποφάσεις της Επιτροπής σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις C 55/01 (ασφαλιστικές επιχειρήσεις στις νήσους Åland, ΕΕ C 309 της 6.11.2001, σ. 4) και C 52/01 (καθεστώς "empresas elegíveis" του Γιβραλτάρ, ΕΕ C 26 της 30.1.2002, σ. 9), καθώς και η απόφαση 93/337/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 10ης Μαΐου 1993, σχετικά με τις φορολογικές ενισχύσεις υπέρ επενδύσεων στη χώρα των Βάσκων (ΕΕ L 134 της 3.6.1993, σ. 25).

(9) Συμπεράσματα του Γενικού Εισαγγελέα Saggio, που υποβλήθηκαν την 1η Ιουλίου 1999 στο πλαίσιο προδικαστικού ερωτήματος που τέθηκε στο Δικαστήριο και αφορά στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C 400/97, C 401/97 και C 402/97/συλλογή 2000, σ. I-1073.

(10) Εφόσον πρόκειται για μέτρα που λήφθηκαν από τις κεντρικές αρχές, βλέπε ιδίως την απόφαση της Επιτροπής, της 21ης Μαΐου 1997, ενίσχυση N 847/96, σχετικά με τη σύσταση ιδιαίτερα απομακρυσμένων περιφερειών με προτεραιότητα και μέτρων μείωσης της οικονομικής απομόνωσης στα υπερπόντια γαλλικά διαμερίσματα (ΕΕ C 245 της 12.8.1997), την απόφαση της Επιτροπής της 16ης Δεκεμβρίου 1997, ενίσχυση N 144/A/96, σχετικά με το καθεστώς περιφερειακών ενισχύσεων υπέρ επενδύσεων και υπέρ της λειτουργίας που τροποποιεί το οικονομικό και φορολογικό καθεστώς των Καναρίων Νήσων (ΕΕ C 65 της 28.2.1998) και την απόφαση 2002/780/EΚ της Επιτροπής, της 28ης Φεβρουαρίου 2001, σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων "φορολογικές επιδοτήσεις 1999" που προτίθεται να εκτελέσει η Γερμανία υπέρ ορισμένων επιχειρήσεων που ασκούν δραστηριότητες στα νέα Länder, περιλαμβανομένου του Βερολίνου (ΕΕ L 282 της 19.10.2002, σ. 15). Βλέπε επίσης την απόφαση 98/476/ΕΚ της Επιτροπής της 21ης Ιανουαρίου 1998, σχετικά με φορολογικές ελαφρύνσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει του άρθρου 52 παράγραφος 8 του γερμανικού νόμου σχετικά με τους φόρους εισοδήματος (Einkommensteuergesetz) (ΕΕ L 212 της 30.7.1998, σ. 50), που απετέλεσε αντικείμενο της απόφασης του Δικαστηρίου της 19ης Σεπτεμβρίου 2000, Γερμανία κατά Επιτροπής, υπόθεση C-156/98, συλλογή 2000, σ. I-6857.

(11) Αποφάσεις της 2ας Ιουλίου 1974, Ιταλία κατά Επιτροπής, υπόθεση 173/73 συλλογή, 1974, σ. 713, της 14ης Νοεμβρίου 1984, Intermills κατά Επιτροπής, υπόθεση 323/82 (Συλλογή 1984, σ. 3809), και της 14ης Οκτωβρίου 1987, Γερμανία κατά Επιτροπής, όπως αναφέρθηκε παραπάνω.

(12) Βλέπε ιδίως την ενίσχυση N 143/93, φορολογικά μέτρα υπέρ των ελεύθερων ζωνών της Μαδέρας και της Santa Maria.

(13) Βλέπε, σχετικά, την απόφαση της 6.3.2002, Território Histórico de Álava και λοιποί κατά Επιτροπής, συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-127/99, T-129/99 και T-148/99, συλλογή, σ. II-1385, σ. 1275, σημείο 237.

(14) Βλέπε ιδίως τις αποφάσεις της 20ής Δεκεμβρίου 2001, υποθέσεις C 58/2000, C 59/2000 και C 60/2000, φορολογικές ενισχύσεις με τη μορφή φορολογικής απαλλαγής των εταιρειών για ορισμένες νεοσυσταθείσες επιχειρήσεις στην επαρχία Álava.

(15) Κανονισμός (EΚ) αριθ. 29/2002 της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 2001, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3037/90 του Συμβουλίου για τη στατιστική ονοματολογία των οικονομικών δραστηριοτήτων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΕ L 6 της 10.1.2002, σ. 3).

(16) ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1.