Απόφαση της Επιτροπής

της 2ας Ιουλίου 2002

σχετικά με διαδικασία δυνάμει του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ

(Υπόθεση C.37.519 - Μεθειονίνη)

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2002) 2276]

(Τα κείμενα στην αγγλική και τη γερμανική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2003/674/EK)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1/2003(2), και ιδίως τα άρθρα 3 και 15,

τις αποφάσεις της Επιτροπής με ημερομηνία 1 Οκτωβρίου 2001 και 17 Δεκεμβρίου 2001 να κινήσει τη διαδικασία στην παρούσα υπόθεση,

Αφού κάλεσε τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να εκφράσουν τις απόψεις τους επί των αιτιάσεων της Επιτροπής, δυνάμει του άρθρου 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2842/98 της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 1998, σχετικά με τις ακροάσεις στο πλαίσιο ορισμένων διαδικασιών κατ' εφαρμογή των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΚ(3),

Κατόπιν διαβούλευσης με τη συμβουλευτική επιτροπή συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων,

Έχοντας υπόψη την έκθεση του συμβούλου ακροάσεων στην παρούσα υπόθεση(4),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

ΜΕΡΟΣ Ι - ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Α. ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΗΣ

(1) Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στις ακόλουθες επιχειρήσεις:

- Aventis SA,

- Aventis Animal Nutrition SA,

- Nippon Soda Company Ltd,

- Degussa AG.

(2) Η παράβαση συνίσταται στη συμμετοχή των προαναφερθέντων παραγωγών μεθειονίνης σε διαρκή συμφωνία ή/και εναρμονισμένη δράση κατά παράβαση του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ που κάλυπταν ολόκληρο τον ΕΟΧ, μέσω των οποίων τα μέρη καθόριζαν τιμές στόχους για το προϊόν, συμφώνησαν και εφάρμοσαν μηχανισμό εφαρμογής αυξήσεων των τιμών, αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικά με τον όγκο των πωλήσεων και τα μερίδια αγοράς και, τέλος, παρακολουθούσαν και επέβαλλαν τις συμφωνίες τους.

(3) Οι επιχειρήσεις συμμετείχαν στην παράβαση από το Φεβρουάριο του 1986 έως το Φεβρουάριο του 1999.

Β. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΜΕΘΕΙΟΝΙΝΗΣ

1. ΤΟ ΠΡΟΪΟΝ

(4) Η μεθειονίνη είναι ένα από τα σημαντικότερα αμινοξέα. Τα αμινοξέα είναι οργανικά μόρια που αποτελούν δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών, ενός από τα βασικά συστατικά των τροφίμων και των ζωοτροφών. Υπάρχουν περισσότερα από 20 αμινοξέα που συμμετέχουν στη σύνθεση των πρωτεϊνών. Τα αμινοξέα που δεν μπορεί να συνθέσει ο οργανισμός προστίθενται στις ζωοτροφές και είναι γνωστά ως "απαραίτητα αμινοξέα". Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η μεθειονίνη, ένα θειούχο αμινοξύ. Όταν δεν προσλαμβάνονται όλα τα απαραίτητα αμινοξέα μέσω της διατροφής, η σύνθεση πρωτεϊνών από τον οργανισμό σταματά. Το πρώτο αμινοξύ, του οποίου η έλλειψη διακόπτει τη σύνθεση πρωτεϊνών από τα άλλα αμινοξέα, λέγεται "πρώτο περιοριστικό αμινοξύ". Η μεθειονίνη είναι το πρώτο περιοριστικό αμινοξύ για τα πουλερικά. Όταν το φυσικό περιεχόμενο σε μεθειονίνη των ζωοτροφών για τα πουλερικά είναι χαμηλό, πρέπει να αυξάνεται μέσω συμπληρωμάτων.

(5) Η μεθειονίνη προστίθεται στις σύνθετες ζωοτροφές και στα προμείγματα για όλα τα ζωικά είδη. Χρησιμοποιείται κυρίως στις τροφές των πουλερικών, αλλά ολοένα και συχνότερα προστίθεται στις τροφές για χοίρους και σε ειδικές ζωοτροφές.

(6) Η μεθειονίνη διατίθεται σε δύο κυρίως μορφές: την DL-μεθειονίνη (DLM) και το υδροξυλιωμένο ανάλογο μεθειονίνης (MHA).

(7) Η DL-μεθειονίνη έχει λευκή κρυσταλλική μορφή με σχεδόν 100 % ενεργό περιεχόμενο.

(8) Το υδροξυλιωμένο ανάλογο μεθειονίνης παράγεται σε υγρή μορφή από τη Νονus (διάδοχο της αμερικανικής εταιρείας Monsanto) με ονομαστικό ενεργό περιεχόμενο 88 %. Η υγρή μεθειονίνη διατέθηκε για πρώτη φορά στο εμπόριο από τη Monsanto κατά τη δεκαετία του 1980, και σήμερα καλύπτει το 50 % της παγκόσμιας κατανάλωσης μεθειονίνης.

(9) Η σχετική βιολογική αποτελεσματικότητα των δύο αντίπαλων μορφών αποτελεί επί μακρόν αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ των παραγωγών. Μολονότι και οι δύο μορφές χρησιμοποιούνται για τον ίδιο σκοπό και προέρχονται από τις ίδιες πρώτες ύλες, παράγονται με διαφορετικό τρόπο.

2. ΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ

RHÔNE-POULENC (ΠΛΕΟΝ ΑVENTIS SA)

(10) Η Rhône-Poulenc, που είχε την εταιρική έδρα της στο Courbevoie της Γαλλίας, ήταν καθ' όλη τη διάρκεια της σχετικής περιόδου μια διεθνής εταιρεία δραστηριοποιούμενη στην έρευνα, ανάπτυξη, παραγωγή και εμπορία οργανικών και ανόργανων ενδιάμεσων χημικών προϊόντων, ειδικών χημικών προϊόντων, ινών, πλαστικών, φαρμακευτικών προϊόντων και γεωργικών χημικών προϊόντων.

(11) Τα φαρμακευτικά προϊόντα, τα φυτοπροστατευτικά και κτηνιατρικά προϊόντα και τα ειδικά χημικά προϊόντα αποτελούσαν τις κύριες δραστηριότητές της.

(12) Το 1998 ο συνολικός κύκλος εργασιών του ομίλου Rhône-Poulenc ανήλθε σε 86,8 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα (FRF) (13,15 δισεκατομμύρια ΕCU).

(13) Την 1η Δεκεμβρίου 1998 η Rhône-Poulenc και η Ηοechst AG ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να συγχωνεύσουν τις δραστηριότητές τους στον τομέα των βιολογικών επιστημών δημιουργώντας μια νέα επιχείρηση με την επωνυμία "Aventis" (στην οποία οι δύο μητρικές εταιρείες θα κατείχαν μερίδιο 50 % εκάστη) και να εγκαταλείψουν τις δραστηριότητές τους στον τομέα των χημικών προϊόντων εντός μιας τριετίας. Το επόμενο βήμα θα ήταν η πλήρης συγχώνευση των δύο μητρικών εταιρειών.

(14) Το Μάιο του 1999 ανακοινώθηκε η επίσπευση της σχεδιαζόμενης συγκέντρωσης, εφόσον χορηγούνταν οι απαιτούμενες κανονιστικές και άλλες εγκρίσεις.

(15) Στις 9 Αυγούστου η Επιτροπή αποφάσισε βάσει του άρθρου 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων(5), να μη διατυπώσει αντιρρήσεις για τη συγκέντρωση και να την κηρύξει συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά(6).

(16) Στις 15 Δεκεμβρίου 1999 ανακοινώθηκε η ολοκλήρωση της συγκέντρωσης. Η Ανentis διοικείται από τετραμελές διαχειριστικό συμβούλιο και από εκτελεστική επιτροπή που περιλαμβάνει τα τέσσερα μέλη του συμβουλίου και άλλα πέντε ανώτατα διοικητικά στελέχη. Ο νέος όμιλος περιλαμβάνει δύο επιχειρηματικούς τομείς που καλύπτονται από την Ανentis Pharma και την Ανentis Agriculture. Η Ανentis Agriculture ασκεί δραστηριότητες στους τομείς της επιστήμης φυτοπαραγωγής και φυτοπροστασίας, της βιοτεχνολογίας των φυτών, των ζωοτροφών και της κτηνιατρικής. Ο πρόεδρος-διευθύνων σύμβουλος της Ανentis Agriculture, που ήταν προηγουμένως πρόεδρος του τομέα φυτοπροστασίας και κτηνιατρικής της Rhône-Poulenc, είναι επίσης μέλος της εκτελεστικής επιτροπής της Ανentis. Η Ανentis έχει την εταιρική έδρα της στο Στρασβούργο.

(17) Οι προσωρινές πωλήσεις του νέου ομίλου για το 2000 ανήλθαν σε 22,3 δισεκατομμύρια ευρώ.

(18) Η εταιρεία του ομίλου Rhône-Poulenc που ήταν υπεύθυνη για τη μεθειονίνη κατά τη σχετική περίοδο ήταν η Rhône-Poulenc Animal Nutrition ("RPAN"). Η RPAN ήταν πλήρως ελεγχόμενη θυγατρική της Rhône-Poulenc (100 %) που παρήγε και εμπορευόταν πρόσθετα ζωοτροφών, συμπεριλαμβανομένων των βιταμινών και των αμινοξέων, για πουλερικά, χοίρους και μηρυκαστικά. Σήμερα είναι γνωστή ως Ανentis Animal Nutrition SA ("AAN"). Η RPAN υπαγόταν άμεσα στο τμήμα φυτοπροστασίας και κτηνιατρικής της Rhône-Poulenc SA, το οποίο είχε την ευθύνη της (100 %). Τόσο η Ανentis SA όσο και η ΑΑΝ είναι αποδέκτες της παρούσας απόφασης.

(19) Η διεθνής έδρα της ΑΑΝ/RPAN βρίσκεται στο Αntony, κοντά στο Παρίσι. Η εταιρεία διαθέτει επίσης περιφερειακά γραφεία πωλήσεων για την Αφρική (που βρίσκονται στη Γαλλία), για τη Βόρεια Αμερική, τη Νότια Αμερική και την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.

(20) Λειτουργικά, η RPAN ανήκε στο τμήμα φυτοπροστασίας και κτηνιατρικής της Rhône-Poulenc.

(21) Τα βασικά πρόσθετα ζωοτροφών που παράγει η ΑΑΝ/RPAN είναι οι βιταμίνες Α και Ε (που χρησιμοποιούνται κυρίως στις ζωοτροφές πουλερικών και χοίρων) και η μεθειονίνη.

(22) Η Rhône-Poulenc παράγει τόσο DL-μεθειονίνη όσο και MHA, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής της είναι μεθειονίνη σε μορφή σκόνης. Παράγει ξηρή DL-μεθειονίνη σε δύο εργοστάσια στη Γαλλία και σε ένα τρίτο στη Βραζιλία, ενώ η μεθειονίνη σε υγρή μορφή παράγεται στις εγκαταστάσεις της στην Ισπανία και στις ΗΠΑ.

(23) Το 1998 οι παγκόσμιες πωλήσεις προσθέτων ζωοτροφών της Rhône-Poulenc ανήλθαν σε [ ](7) εκατομμύρια ECU περίπου, παρέχοντάς της μερίδιο [ ]* στην παγκόσμια αγορά. Στην Κοινότητα, οι πωλήσεις της ύψους [ ]* εκατομμυρίων ECU περίπου αντιστοιχούσαν σε μερίδιο αγοράς [ ]*.

(24) Το 1998 η Rhône-Poulenc ανακοίνωσε ότι η αξία των πωλήσεων μεθειονίνης που πραγματοποίησε σε παγκόσμιο επίπεδο ανήλθε σε [ ]* εκατομμύρια ECU περίπου, σημειώνοντας πτώση σε σχέση με τις πωλήσεις της ύψους 311 εκατομμυρίων ΕCU το προηγούμενο έτος.

DEGUSSA AG

(25) Η Degussa AG με έδρα το Ντύσελντορφ δημιουργήθηκε το 2000, όταν συγχωνεύθηκαν η SKW Trostberg και η Degussa-Hüls κατόπιν της συγχώνευσης των αντίστοιχων μητρικών εταιρειών τους, VIAG και VEBA, στη νέα εταιρεία Ε.ON. Η ίδια η Degussa-Hüls συστάθηκε το 1998 με τη συγχώνευση δύο ηγετικών γερμανικών εταιρειών χημικών προϊόντων, της Degussa AG με έδρα τη Φρανκφούρτη και της Ηüls AG με έδρα το Marl.

(26) Οι προσωρινές πωλήσεις των δύο επιχειρήσεων που συγχωνεύθηκαν ανήλθαν το 2000 σε [ ]* ευρώ περίπου.

(27) Ο νέος όμιλος περιλαμβάνει έξι τμήματα που αντιστοιχούν στις δραστηριότητες της νέας Degussa στα ειδικά χημικά προϊόντα: υγεία και διατροφή, χημικά προϊόντα για τον τομέα των κατασκευών, χημικές ουσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας και βιομηχανικά χημικά προϊόντα, υλικά επικάλυψης και προηγμένα υλικά πληρώσεως, ειδικά πολυμερή και χημικά προϊόντα υψηλής ποιότητας.

(28) Πριν από τη συγκέντρωση, η Degussa-Hüls ασκούσε τις δραστηριότητες στον τομέα των ζωοτροφών. Πριν από τη συγχώνευσή της με τη Ηüls AG (με έδρα το Marl) το 1998, η Degussa AG με έδρα τη Φρανκφούρτη ασκούσε άμεσα τις δραστηριότητες στον τομέα των ζωοτροφών.

(29) Η Degussa είναι ο μοναδικός προμηθευτής που παράγει και τα τρία σημαντικότερα απαραίτητα αμινοξέα, τη μεθειονίνη, τη λυσίνη και τη θρεονίνη.

(30) Η Degussa παράγει μόνο (ξηρή) DL-μεθειονίνη.

NIPPON SODA COMPANY LIMITED

(31) Η Νippon Soda με έδρα το Τόκιο είναι μια μεγάλη επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε παγκόσμια κλίμακα στην παραγωγή φυτοφαρμάκων, χημικών προϊόντων για τη γεωργία, προσθέτων για ζωοτροφές, φαρμακευτικών ενώσεων και ενώσεων νατρίου και καλίου.

(32) Μαζί με τη Mitsui κατέχει τη Νονus International, αμερικανική εταιρεία που παράγει MHA (η Νippon Soda είναι [ ]*).

(33) Ο κύκλος εργασιών της Νippon Soda Company κατά το οικονομικό έτος που έληξε το Μάρτιο του 2000 ανήλθε συνολικά σε [ ]*.

(34) Η Νippon Soda δεν παράγει μεθειονίνη στην Ευρώπη. Παράγει μεθειονίνη σε σκόνη (DLM) στην Ιαπωνία. [ ]* της παραγωγής της πωλείται στην Ασία και [ ]* στον ΕΟΧ (μέσω της Mitsui).

(35) Η DLM που παράγεται από τη Νippon Soda στην Ιαπωνία με σκοπό να πωληθεί στον ΕΟΧ -αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο- πωλείται πρώτα στην Ιαπωνία στη Mitsui, η οποία δεν παράγει η ίδια το προϊόν. Η Mitsui είναι υπεύθυνη για τη διανομή και το μάρκετινγκ στην Ευρώπη και διαθέτει το προϊόν στην αγορά μέσω της ευρωπαϊκής θυγατρικής της.

ΑΛΛΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ

1. Sumitomo

(36) Η Sumitomo Chemical Company Ltd με έδρα την Οσάκα και το Τόκιο είναι μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες παραγωγής χημικών προϊόντων της Ιαπωνίας. Η εταιρεία παράγει ευρύ φάσμα χημικών προϊόντων, όπως βασικά χημικά προϊόντα, πετροχημικά, χημικά προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, γεωργικά χημικά προϊόντα και φαρμακευτικά προϊόντα.

(37) Οι συνολικές πωλήσεις του ομίλου κατά το οικονομικό έτος που έληξε στις 31 Μαρτίου 2001 ανήλθαν σε [ ]*.

2. Novus

(38) Η Νονus International Inc (St Louis Μισούρι) ανήκε παλαιότερα στη Monsanto Company, αποτελώντας το τμήμα της παραγωγής προσθέτων για ζωοτροφές. Συστάθηκε ως νέα εταιρεία το 1991 με αντικείμενό της τα πρόσθετα ζωοτροφών, όταν η Mitsui & Co Ltd και η Νippon Soda Co Ltd εξαγόρασαν από τη Monsanto τις εν λόγω δραστηριότητες. [ ]* του μετοχικού κεφαλαίου ανήκει στη Mitsui & Co (Τόκιο), [ ]* στη Mitsui & Co (USA) Inc (Νέα Υόρκη, πολιτεία Νέας Υόρκης) και το υπόλοιπο [ ]* ανήκει στη Νippon Soda.

(39) Η Νονus παράγει ανάλογο μεθειονίνης σε υγρή μορφή υπό την εμπορική επωνυμία Αlimet. Το εργοστάσιό της στο Chocolate Bayou (Τέξας) έχει παραγωγική ικανότητα [ ]* μετά την επέκτασή του το 1999.

(40) Το 2000 ο συνολικός κύκλος εργασιών της Νονus ανήλθε σε [ ]*.

3. Η ΑΓΟΡΑ ΜΕΘΕΙΟΝΙΝΗΣ

ΠΡΟΣΦΟΡΑ

(41) Η παραγωγή συνθετικής μεθειονίνης είναι πολύπλοκη διαδικασία που περιλαμβάνει την υδρόλυση κοινών πρωτεϊνών. Οι τρεις σημαντικότερες πρώτες ύλες για την παραγωγή μεθειονίνης είναι η ακρολεΐνη, η μεθυλική μερκαπτάνη και το υδροκυανικό οξύ.

(42) Οι παραγωγοί μεθειονίνης είναι κυρίως μεγάλες εταιρείες χημικών προϊόντων που ασκούν δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα. Η μεθειονίνη παράγεται κυρίως από τα τμήματα ζωοτροφών των εταιρειών αυτών.

(43) Οι τρεις μεγαλύτεροι παραγωγοί στον κόσμο είναι η Rhône-Poulenc, η Degussa και η Νονus.

(44) Η Rhône-Poulenc κατέχει περίπου το [ ]* της παγκόσμιας αγοράς, η Degussa το [ ]* και η Νονus των ΗΠΑ κατέχει το [ ]*. Η ιαπωνική Νippon Soda [ ]* και η Sumitomo [ ]* επίσης δραστηριοποιούνται σε παγκόσμια κλίμακα.

(45) Προκειμένου να αξιολογηθεί το μέγεθος της αγοράς μεθειονίνης κατά τη σχετική περίοδο, η Επιτροπή έλαβε υπόψη διάφορες εκτιμήσεις, και ιδίως τις εκτιμήσεις που ανάφεραν οι βασικοί παραγωγοί μεθειονίνης στις απαντήσεις τους προς τα αιτήματα παροχής πληροφοριών που εστάλησαν στις 27 Ιουλίου 1999 και στις 7 Δεκεμβρίου 1999.

(46) [ ]*. Ο κύκλος εργασιών στην αγορά της Κοινότητας ανήλθε σε 260 εκατομμύρια ευρώ περίπου.

ΖΗΤΗΣΗ

(47) Βασικοί αγοραστές μεθειονίνης είναι οι παραγωγοί ζωοτροφών (παραγωγοί σύνθετων ζωοτροφών) και οι παραγωγοί προμειγμάτων. Οι ζωοτροφές για πουλερικά απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής, ακολουθούμενες από τις ζωοτροφές χοίρων.

(48) Οι παραγωγοί προμείγματος δημιουργούν ένα παρασκεύασμα συμπυκνωμένων βιταμινών-μετάλλων που περιλαμβάνει επίσης ιχνοστοιχεία, αμινοξέα και φάρμακα. Το παρασκεύασμα αυτό προστίθεται στις ζωοτροφές. H παραγωγή σύνθετων ζωοτροφών αποτελεί το επόμενο στάδιο της διαδικασίας παραγωγής ζωοτροφών, αλλά πολλοί παραγωγοί αγοράζουν μεθειονίνη απευθείας από τους παραγωγούς, αντί να προμηθεύονται το αντίστοιχο συμπύκνωμα από τους παραγωγούς προμείγματος.

(49) Λόγω της αύξησης της ζήτησης για τρόφιμα, οι παραγωγοί ζώων κτηνοτροφίας ενσωματώνονται ολοένα και συχνότερα σε μεγάλα βιομηχανικά συγκροτήματα που παράγουν ζωοτροφές, εκτρέφουν και σφάζουν ζώα κτηνοτροφίας και παράγουν έτοιμα ή κατεργασμένα τρόφιμα (οι επιχειρήσεις αυτές είναι γνωστές ως "ενοποιημένοι παραγωγοί").

ΕΝΔΟΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

(50) Η μεθειονίνη παράγεται σε τρία κράτη μέλη (Γερμανία, Γαλλία και Ισπανία) και διατίθεται στην αγορά ολόκληρης της Κοινότητας. Όλοι οι αποδέκτες της παρούσας απόφασης εκτός από έναν είχαν παραγωγικές εγκαταστάσεις στην Κοινότητα (σε ορισμένες περιπτώσεις μέσω θυγατρικών). Στην Κοινότητα πωλείτο επίσης μεθειονίνη προερχόμενη από τρίτες χώρες (όπως η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ).

(51) Η μεθειονίνη που παράγει η Ανentis SA/AAN στη Γαλλία και στην Ισπανία και η Degussa στη Γερμανία πωλείται σε ολόκληρη την Κοινότητα, με αποτέλεσμα να υπάρχει σημαντικό εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Επιπλέον, οι πωλήσεις μεθειονίνης της Νippon Soda μέσω των θυγατρικών της Mitsui που είναι εγκατεστημένες σε ορισμένα κράτη μέλη δημιουργούν εμπορικές ροές προς άλλα κράτη μέλη.

Γ. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(52) Στις 26 Μαΐου 1999 η Rhône-Poulenc υπέβαλε δήλωση στην Επιτροπή αποδεχόμενη τη συμμετοχή της σε [ ]* σύμπραξη καθορισμού των τιμών και κατανομής ποσοστώσεων για τη μεθειονίνη και επικαλέστηκε την ανακοίνωση σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων ("ανακοίνωση περί επιείκειας").

(53) Η Rhône-Poulenc δεν ήταν σε θέση να προσκομίσει έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία για την παράβαση· δήλωσε ότι οι υπάλληλοι της RPAN είτε δεν συνέτασσαν έγγραφα είτε δεν τήρησαν αρχείο των σχετικών εγγράφων.

(54) Στις 16 Ιουνίου 1999 υπάλληλοι της Επιτροπής και της γερμανικής υπηρεσίας ανταγωνισμού (Bundeskartellamt), ενεργώντας κατόπιν απόφασης της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 14 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17, διεξήγαγαν έρευνα στις εγκαταστάσεις της Degussa-Hüls στη Φρανκφούρτη.

(55) Μετά τον επιτόπιο έλεγχο στις 27 Ιουλίου 1999, η Επιτροπή απηύθυνε αίτημα παροχής πληροφοριών στην Degussa-Hüls βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ. 17 σχετικά με τα έγγραφα που είχε λάβει από την εν λόγω επιχείρηση. Η Degussa-Hüls απάντησε στο αίτημα στις 9 Σεπτεμβρίου 1999.

(56) Η Επιτροπή απηύθυνε αιτήματα παροχής πληροφοριών στη Νippon Soda, στη Νονus και στη Sumitomo Chemical στις 7 Δεκεμβρίου 1999 και στη Mitsui στις 10 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους. Οι απαντήσεις τους ελήφθησαν το Φεβρουάριο του 2000. Η Νippon Soda υπέβαλε πρόσθετη δήλωση στις 16 Μαΐου 2000.

(57) Την 1η Οκτωβρίου 2001, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία στην παρούσα υπόθεση και εξέδωσε κοινοποίηση αιτιάσεων κατά πέντε παραγωγών μεθειονίνης. Στις 17 Δεκεμβρίου 2001, η Επιτροπή απέστειλε την ίδια κοινοποίηση αιτιάσεων στην Ανentis Animal Nutrition SA (AAN), πλήρως ελεγχόμενη θυγατρική της Ανentis SA. Όλα τα μέρη υπέβαλαν έγγραφες παρατηρήσεις απαντώντας στις αιτιάσεις της Επιτροπής. Την 21η Δεκεμβρίου 2001 ο νομικός σύμβουλος της Ανentis SA και της Ανentis Animal Nutrition SA γνωστοποίησε στην Επιτροπή ότι θα υπέβαλλε μία μόνο απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων της Επιτροπής εκ μέρους και των δύο εταιρειών.

(58) Οι απαντήσεις στις κοινοποιήσεις αιτιάσεων ελήφθησαν μεταξύ της 10ης και της 18ης Ιανουαρίου 2002. Η Ανentis SA/AAN και η Νippon Soda παραδέχθηκαν την παράβαση και δεν αμφισβήτησαν ουσιωδώς τα πραγματικά περιστατικά. Η Degussa επίσης παραδέχθηκε την παράβαση, αλλά μόνο για την περίοδο 1992-1997. Στις 25 Ιανουαρίου 2002 πραγματοποιήθηκε προφορική ακρόαση, κατά την οποία όλα τα μέρη είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους.

(59) Λαμβάνοντας υπόψη τα αποδεικτικά στοιχεία, αποφασίστηκε να μην συνεχιστεί η διαδικασία κατά δύο άλλων μερών.

Δ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ

1. ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

(60) Η διάρθρωση, η οργάνωση και η λειτουργία της σύμπραξης βασίστηκε σε κοινή τους εκτίμηση της αγοράς.

(61) Οι συνήθεις εκπρόσωποι των εταιρειών στις συσκέψεις ήταν:

- για τη Rhône-Poulenc (Aventis SA/AAN): [ ]*,

- για την Degussa: [ ]*,

- για τη Νippon Soda: [ ]*.

(62) Πραγματοποιούνταν συσκέψεις της σύμπραξης σε διαφορετικά επίπεδα:

- ιδιαίτερα κατά τα πρώτα χρόνια της σύμπραξης, πραγματοποιούνταν περιοδικές συσκέψεις ανώτατου επιπέδου ή "συσκέψεις κορυφής" μεταξύ προέδρων, διευθυνόντων συμβούλων, γενικών διευθυντών κ.λπ.,

- αργότερα, από το 1989 και εξής, πραγματοποιούνταν περισσότερο συσκέψεις τεχνικού χαρακτήρα σε επίπεδο "διευθυντικό" ή "επιτελικό" παρά συσκέψεις ανώτατου επιπέδου (στοιχεία που υπέβαλε η Νippon Soda με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2000, σ. 5),

- πραγματοποιούνταν επίσης διμερείς επαφές μεταξύ εταιρειών.

2. ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ

α) ΣΤΟΧΟΙ

(63) Βάσει των δηλώσεων των συμμετεχόντων και των εγγράφων του φακέλου της Επιτροπής, η Επιτροπή μπόρεσε να καθορίσει ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της σύμπραξης που συμφωνήθηκαν και εφαρμόστηκαν από τα μέλη της καθ' όλη τη διάρκεια ύπαρξής της, καθώς και να δημιουργήσει σαφή εικόνα για τον τρόπο λειτουργίας της σύμπραξης.

(64) Οι τρεις βασικοί στόχοι της σύμπραξης ήταν ο καθορισμός τιμών-στόχων, η συμφωνία για τη συντονισμένη αύξηση των τιμών και η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τον όγκο των πωλήσεων και τα μερίδια αγοράς.

1. Τιμές στόχοι και ελάχιστες τιμές

(65) Τα μέλη της σύμπραξης συμφωνούσαν τις τιμές στόχους που επρόκειτο να εφαρμοστούν. Συμφωνούσαν ένα φάσμα τιμών και συζητούσαν την "ανακοίνωση" νέων τιμοκαταλόγων από τα μέλη της σύμπραξης (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 82-88, 136, 106, 112, 131, 136, 143-145, 152 και 153, 156 και 157, 167, 176, 182 και 183).

(66) Οι συμμετέχοντες συμφωνούσαν ότι έπρεπε να αυξήσουν τις τιμές τους. Συζητούσαν ποια αύξηση θα γινόταν δεκτή από την αγορά και συμφωνούσαν να προβούν σε αύξηση τιμών βάσει των συμπερασμάτων αυτών των συζητήσεων (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 98, 103, 106, 112, 128, 136, 137).

(67) Εν γένει, οι τιμές στόχοι καθορίζονταν σε [ ]*. Ωστόσο, καθορίζονταν ταυτόχρονα τιμές στόχοι για κάθε εθνική αγορά (στα εθνικά νομίσματα και σε γερμανικά μάρκα). Εξετάζονταν οι τιμές που επικρατούσαν σε κάθε εθνική αγορά, για να διαπιστωθεί εάν είχαν επιτευχθεί οι τιμές στόχοι, μερικές φορές σε σχέση με μεμονωμένους πελάτες (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 128, 132, 144, 152, 155, 156-159, 161).

(68) Εκτός από τις τιμές στόχους, οι συμμετέχοντες καθόριζαν επίσης από κοινού τις ελάχιστες τιμές για κάθε εθνική αγορά (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 152-155).

2. Συντονισμένες αυξήσεις τιμών

(69) Οι αυξήσεις των τιμών οργανώνονταν σε διάφορες "εκστρατείες" και η εφαρμογή τους ελεγχόταν στις επόμενες συσκέψεις της σύμπραξης. Διάφορες εκστρατείες αύξησης των τιμών είχαν εξατομικευτεί (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 106, 116-118).

3. Ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τα μερίδια αγοράς/τον όγκο των πωλήσεων

(70) Οι συμμετέχοντες αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικά με τον όγκο των πωλήσεων και την παραγωγική ικανότητα, και συνέκριναν τις εκτιμήσεις εκάστου σχετικά με το συνολικό όγκο της [ ]* αγοράς (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 82, 134, 149, 169-171 και 183).

(71) Η Νippon Soda, περιγράφοντας τον τρόπο λειτουργίας των τριμερών συσκέψεων, δηλώνει (μεταξύ άλλων) ότι ανταλλάσσονταν πληροφορίες σχετικά με τις προμήθειες των βασικών πρώτων υλών της μεθειονίνης, την παραγωγική ικανότητα, τους ρυθμούς λειτουργίας των εργοστασίων και τη ζήτηση του προϊόντος (βλέπε αιτιολογική σκέψη 170).

(72) Τα πρώτα χρόνια της σύμπραξης μάλιστα, εξέφραζαν τη γνώμη τους σχετικά με τη μελλοντική οριακή ανάπτυξη της αγοράς και τους τρόπους κατανομής ποσοστώσεων μεταξύ παραγωγών κατ' αναλογία προς την παραγωγική τους ικανότητα (βλέπε αιτιολογική σκέψη 82).

(73) Μολονότι τα κατωτέρω δεν συνέβαιναν κατ' ανάγκη καθ' όλη τη διάρκεια ύπαρξης της σύμπραξης, η Επιτροπή έχει στη διάθεσή της στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι συμμετέχοντες σε ορισμένες περιπτώσεις συμφωνούσαν να περιορίσουν τις εισαγωγές από χώρες εκτός του ΕΟΧ για να παραμείνουν οι τιμές στο ίδιο επίπεδο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 82) ή για να στηρίξουν αυξήσεις των τιμών (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 141 και 145).

β) ΕΦΑΡΜΟΓΗ

1. Παρακολούθηση των πωλήσεων

(74) Προκειμένου να εφαρμοστούν επιτυχώς οι συμφωνίες της σύμπραξης, οι συμμετέχοντες αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικά με τον όγκο των πωλήσεών τους. Τα στοιχεία που ανταλλάσσονταν συγκεντρώνονταν και σχολιάζονταν σε τακτικές συσκέψεις. Οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούσαν αυτές τις πληροφορίες ως βάση των συζητήσεών τους με στόχο τον καθορισμό τιμών στόχων (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 88, 128, 130, 139, 150 και 154).

(75) Σε κάποιο σημείο της συνεργασίας τους, η Degussa πρότεινε μάλιστα να δημιουργηθεί ένα σύστημα παρακολούθησης του πραγματικού όγκου των πωλήσεων σε συνδυασμό με ένα σύστημα αντιστάθμισης, αλλά η Degussa υποστηρίζει ότι ποτέ δεν εφαρμόστηκε ένα τέτοιο σύστημα (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 134, 148, 149, 164-168). Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις περί του αντιθέτου, η Επιτροπή δέχεται ότι δεν εφαρμόστηκε ποτέ ένα τέτοιο σύστημα ελέγχου του όγκου των πωλήσεων.

2. Τακτικές πολυμερείς συσκέψεις

(76) Η πραγματοποίηση τακτικών πολυμερών και διμερών συσκέψεων αποτελούσε βασικό χαρακτηριστικό της οργάνωσης της σύμπραξης. Από το 1986 έως το 1999, είναι γνωστό ότι πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 25 πολυμερείς συσκέψεις.

(77) Πραγματοποιούνταν περιοδικές συσκέψεις ανώτατου επιπέδου ή συσκέψεις "κορυφής", καθώς και συσκέψεις πιο τεχνικού χαρακτήρα σε επίπεδο "διευθυντικό" ή "επιτελικό". Συχνά πραγματοποιούνταν διμερείς συσκέψεις πριν ή μετά τις πολυμερείς συσκέψεις, κατά τις οποίες συζητούνταν ειδικά θέματα και ανταλλάσσονταν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή των συμφωνιών της σύμπραξης.

(78) Οι αρχικές συσκέψεις ανώτατου επιπέδου οργανώνονταν μία ή δύο φορές το χρόνο. Οι λειτουργικές συσκέψεις, μολονότι υπέστησαν τροποποιήσεις κατά την περίοδο ύπαρξης της σύμπραξης, εν γένει πραγματοποιούνταν τρεις έως τέσσερις φορές το χρόνο και οργανώνονταν εκ περιτροπής από τους συμμετέχοντες (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 82 και 120).

3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ

(79) Μπορούν να διακριθούν τρεις περίοδοι στην ιστορία της σύμπραξης. Η πρώτη περίοδος εκτείνεται από το Φεβρουάριο του 1986 έως το 1989. Κατά την περίοδο αυτή, οι συμμετέχοντες κάλυπταν το σύνολο σχεδόν της παραγωγής μεθειονίνης και η συμφωνία εφαρμοζόταν αρκετά απρόσκοπτα, ενώ οι τιμές είχαν αυξητική πορεία.

(80) Τα γεγονότα που σήμαναν το τέλος της πρώτης περιόδου ήταν η αποχώρηση της Sumitomo από τις διευθετήσεις και η είσοδος της Monsanto στην αγορά με ένα υγρό ανάλογο της μεθειονίνης. Κατόπιν τούτων, οι τιμές άρχισαν να μειώνονται ραγδαία (Rhône-Poulenc -Δήλωση, σ. 4- αναφέρεται μάλιστα σε μείωση ύψους 30 % έως το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1989). Φαίνεται ότι αρχικά οι εναπομένοντες συμμετέχοντες (Degussa, Rhône-Poulenc και Νippon Soda) είχαν αμφιβολίες ως προς την καλύτερη δυνατή αντίδραση στη νέα κατάσταση: δεν ήταν βέβαιοι εάν έπρεπε να προσπαθήσουν να ανακτήσουν το μερίδιο αγοράς τους ή αν θα ήταν αποτελεσματικότερο να επικεντρώσουν την προσοχή τους στις τιμές. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου της Επιτροπής, ύστερα από διάφορες συσκέψεις το 1989 και το 1990, τα μέλη της σύμπραξης συμφώνησαν ομόφωνα (τουλάχιστον το Νοέμβριο του 1990) να εστιάσουν τις προσπάθειές τους στην αύξηση των τιμών. Για λόγους σαφήνειας, η Επιτροπή θα θεωρήσει τη "μεταβατική περίοδο" 1989-90 ως δεύτερη περίοδο.

(81) Η τρίτη περίοδος της σύμπραξης διήρκεσε από το 1991 έως το τέλος της σύμπραξης, το Φεβρουάριο του 1999. Κατά την περίοδο αυτή, οι συμμετέχουσες εταιρείες αναγκάστηκαν να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στη διατήρηση των τιμών στα ίδια επίπεδα λόγω της κατακόρυφης αύξησης των πωλήσεων του υγρού προϊόντος της Monsanto (Novus από το 1991).

1986-1989

(82) Η σύμπραξη ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Στις αρχές του 1986 η Rhône-Poulenc και η Degussa ήλθαν σε επαφή με τη Νippon Soda και τη Sumitomo, διότι πίστευαν ότι οι ιάπωνες παραγωγοί "καταπατούσαν" τις εγχώριες αγορές τους [στοιχεία που υπέβαλε η Νippon Soda με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2000, σ. 4(8) και συνημμένα(9)].

(83) Ειδικότερα, σύμφωνα με τη Νippon Soda, η Rhône-Poulenc, η Degussa, η Νippon Soda και η Sumitomo πραγματοποίησαν σύσκεψη σε επίπεδο τμήματος το Φεβρουάριο του 1986 και συμφώνησαν μέτρα για τον περιορισμό των ιαπωνικών εισαγωγών. Κατά τη διάρκεια της εν λόγω σύσκεψης [ ]*, διευθυντής τμήματος στη Νippon Soda, συμφώνησε να περιορίσει τις πωλήσεις της εταιρείας του στα επίπεδα του προηγούμενου έτους (1985), συγκεκριμένα σε 14500 τόνους ή στο 21,3 % των παγκόσμιων αγορών πλην των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας. Την ίδια περίοδο υπήρχε παρόμοια συμφωνία με τη Sumitomo, με αποτέλεσμα να περιορίζονται οι πωλήσεις "ιαπωνικής" μεθειονίνης στην αγορά του ΕΟΧ. Συμφωνήθηκαν επίσης κλίμακες τιμών.

(84) Στα συμπληρωματικά στοιχεία που υπέβαλε με ημερομηνία 2 Φεβρουαρίου 2000 (στις σελίδες 3, 15 και 16), η Rhône-Poulenc επιβεβαιώνει ότι συνήψε συμφωνία με τη Sumitomo, βάσει της οποίας η Sumitomo θα περιόριζε τις πωλήσεις της στην αγορά του ΕΟΧ. Τούτο επιβεβαιώνει την εξιστόρηση των γεγονότων από τη Νippon Soda. Μολονότι δεν μπορεί να προσδιορίσει την ακριβή ημερομηνία, η Rhône-Poulenc την τοποθετεί "σε κάποια χρονική στιγμή κατά τη δεκαετία του 1980". Παραδέχεται επίσης ότι υπήρχαν επαφές μεταξύ των παραγωγών από το 1985 έως το 1988.

(85) Η Sumitomo επιβεβαιώνει επίσης ότι πραγματοποιούνταν συσκέψεις μεταξύ των προαναφερθέντων παραγωγών κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980. Αναφέρει ότι συμμετείχε σε σύσκεψη με τη Νippon Soda, τη Rhône-Poulenc και την Degussa το 1987 και το 1988, αλλά δηλώνει ότι οι εκπρόσωποί της αποκόμισαν την εντύπωση ότι οι υπόλοιποι γνωρίζονταν ήδη μεταξύ τους(10).

(86) Ενώ και οι τρεις επιχειρήσεις επιβεβαιώνουν ότι η Degussa, η Rhône-Poulenc και η Νippon Soda ήλθαν για πρώτη φορά σε επαφή μεταξύ τους στα μέσα της δεκαετίας του 1980, οι δηλώσεις της Νippon Soda και τα έγγραφα που υπέβαλε η τελευταία είναι τα πιο λεπτομερή ως προς τις ημερομηνίες και το περιεχόμενό τους. Έτσι, η σύμπραξη θεωρείται ότι δημιουργήθηκε το Φεβρουάριο του 1986 (μολονότι η Rhône-Poulenc ανέφερε ότι οι πρώτες επαφές έγιναν το 1985, η δε Sumitomo υποστηρίζει ότι έγιναν το 1987).

(87) Όσον αφορά το αντικείμενο αυτών των συσκέψεων, η Νippon Soda υποστηρίζει (σ. 4 των στοιχείων που υπέβαλε με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2000) ότι, κατά τη σύσκεψη του Φεβρουαρίου του 1986, οι παραγωγοί μεθειονίνης συζήτησαν και συμφώνησαν κλίμακες τιμών και περιορισμούς των ιαπωνικών εισαγωγών στον ΕΟΧ. Η συνεργασία επρόκειτο να συνεχιστεί, και οι συμμετέχοντες συμφώνησαν να πραγματοποιούν υψηλού επιπέδου "συσκέψεις κορυφής" μία ή δύο φορές το χρόνο, και άλλες συχνότερες συσκέψεις σε "επιτελικό" επίπεδο, προκειμένου να συνεχίσουν τη συνεργασία τους σχετικά με τις τιμές. Οι εν λόγω συμφωνίες κάλυπταν όλη την παγκόσμια αγορά, εξαιρουμένων των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, αλλά συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

(88) Μολονότι η Sumitomo δηλώνει ότι δέχθηκε την πρόσκληση μόνο από περιέργεια, επιβεβαιώνει ότι, κατά τη διάρκεια σύσκεψης στη Φρανκφούρτη το φθινόπωρο του 1987(11), η Νippon Soda, η Rhône-Poulenc, η Degussa (που προήδρευσε της σύσκεψης) και η Sumitomo αντάλλαξαν και συνέκριναν τις εκτιμήσεις τους για το συνολικό όγκο της παγκόσμιας αγοράς, εξέφρασαν τις απόψεις τους ως προς τη μελλοντική οριακή ανάπτυξη της αγοράς και τον τρόπο κατανομής ποσοστώσεων μεταξύ των παραγωγών (συζητήθηκε να γίνει η κατανομή κατ' αναλογία προς την παραγωγική ικανότητα), αποκάλυψαν τον όγκο των πωλήσεών τους και την παραγωγική τους ικανότητα κατά το προηγούμενο έτος και συζήτησαν σχετικά με την "ανακοίνωση" νέων τιμών [απάντηση της Sumitomo βάσει του άρθρου 11, σ. 8(12)].

(89) Η Sumitomo δηλώνει επίσης ότι κατά τη διάρκεια σύσκεψης στις εγκαταστάσεις του τμήματος κτηνιατρικής της Rhône-Poulenc στη Γαλλία το φθινόπωρο του 1988, οι ίδιοι συμμετέχοντες συζήτησαν τις εκτιμήσεις τους και την κατανομή ποσοστώσεων με βάση τη μελλοντική ανάπτυξη της αγοράς.

(90) Ωστόσο, η Rhône-Poulenc δηλώνει ότι οι συσκέψεις της σύμπραξης κατά την περίοδο 1985-1988 δεν αποτελούσαν "οργανωμένη προσπάθεια" επίτευξης συμφωνιών για τον καθορισμό τιμών ή για τη νόθευση της αγοράς.

(91) Εντούτοις, βάσει των προαναφερθέντων στοιχείων που υπέβαλαν η Νippon Soda και η Sumitomo, η Επιτροπή πρέπει να απορρίψει αυτή την εκδοχή των συμβάντων. Επιπλέον, η Rhône-Poulenc παραδέχεται στα πρόσθετα στοιχεία που υπέβαλε με ημερομηνία 2 Φεβρουαρίου 2000 ότι "κάποια στιγμή κατά τη δεκαετία του 1980" συνήψε "συμφωνία κυρίων" με τη Sumitomo, βάσει της οποίας η Sumitomo δεν θα πωλούσε μεθειονίνη στην Ευρώπη και η Rhône-Poulenc θα παρέμενε έξω από την Ιαπωνία(13). Συνεπώς, οι επαφές μεταξύ ανταγωνιστών κατά τη δεκαετία του 1980 δεν ήταν τόσο αθώες όσο ισχυριζόταν αρχικά η Rhône-Poulenc.

(92) Η Ανentis ανέφερε σχετικά στην απάντησή της προς την κοινοποίηση αιτιάσεων της Επιτροπής ότι η έμφαση που έδωσε στις συσκέψεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη δεκαετία του 1990 δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως προσπάθεια απόκρυψης των επαφών που έγιναν στη δεκαετία του 1980: όπως είναι φυσικό, οι συμμετέχοντες θυμούνται περισσότερα για τις συσκέψεις της δεκαετίας του 1990 και τα σχετικά αρχεία είναι πληρέστερα.

(93) Τέλος, η Sumitomo ισχυρίζεται ότι έλαβε μέρος στη σύσκεψη που έγινε το φθινόπωρο του 1998 στις εγκαταστάσεις του τμήματος κτηνιατρικής της Rhône-Poulenc στη Γαλλία με μοναδικό σκοπό να ανακοινώσει στους υπολοίπους την πρόθεσή της να μη συμμετάσχει σε άλλες συσκέψεις(14).

(94) Τούτο επιβεβαιώνεται από τα υπόλοιπα μέλη της σύμπραξης. Στα πρόσθετα στοιχεία που υπέβαλε με ημερομηνία 2 Φεβρουαρίου 2000 (σ. 3, 15 και 16), η Rhône-Poulenc δήλωσε ότι η Sumitomo διέκοψε τις επαφές της το 1988 "επειδή πίστευε ότι ήταν πολύ επικίνδυνες". Η Νippon Soda έχει δηλώσει(15) ότι οι συσκέψεις κορυφής στην αρχική τους μορφή διεκόπησαν στο τέλος ή περίπου στο τέλος του 1988, όταν η Sumitomo ανακοίνωσε την πρόθεσή της να αποχωρήσει από τη συνεργασία, διότι η αγορά είχε επεκταθεί και δεν ήταν πλέον διατεθειμένη να δέχεται περιορισμούς των πωλήσεών της.

ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1989-90

(95) Η Rhône-Poulenc δήλωσε ότι οι αρχικές διευθετήσεις έληξαν το 1988 και είναι εντελώς διαφορετικές από τις διευθετήσεις του 1990. Στην απάντησή της προς την κοινοποίηση αιτιάσεων, η Degussa επισημαίνει ότι οι αρχικές διευθετήσεις της σύμπραξης έληξαν το 1989. Η Degussa υποστηρίζει επίσης ότι τα στοιχεία του φακέλου της Επιτροπής δεν στηρίζουν τους τυχόν ισχυρισμούς ότι η "σύμπραξη του 1986" συνεχίστηκε το 1989 και το 1990.

(96) Ωστόσο, η Επιτροπή πρέπει να απορρίψει αυτά τα επιχειρήματα. Μολονότι οι συμμετέχοντες (συμπεριλαμβανομένης της Rhône-Poulenc) υπέβαλαν στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι η Sumitomo διέκοψε τη συνεργασία της στο τέλος του 1988, δεν υποβλήθηκε κανένα στοιχείο που να επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό ότι τα άλλα μέλη της σύμπραξης ανακοίνωσαν στα υπόλοιπα ότι είχαν την πρόθεση να περατώσουν τις διευθετήσεις ή τις μεταξύ τους επαφές. Αντίθετα, η Επιτροπή έχει στοιχεία ότι οι δραστηριότητες της σύμπραξης συνεχίστηκαν κατά τη διάρκεια του 1989 και του 1990:

- η Νippon Soda καθιστά σαφές ότι δεν υπήρξε ουδεμία διακοπή της συνέχειας: μπορεί να είχαν σταματήσει οι υψηλού επιπέδου ετήσιες συσκέψεις "κορυφής", αλλά οι τακτικές συσκέψεις σε επιτελικό επίπεδο συνεχίστηκαν χωρίς διακοπή το 1989 και το 1990(16),

- τον Αύγουστο του 1989 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη μεταξύ της Νippon Soda, της Degussa και της Rhône-Poulenc (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 98 και 99),

- το Μάιο του 1990 ή περίπου την εποχή αυτή τα μέλη της σύσκεψης ήλθαν σε επαφή μεταξύ τους με θέμα την αύξηση των τιμών της μεθειονίνης από τον Ιούλιο του 1990 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 100-106),

- η Rhône-Poulenc παραδέχεται ότι συμμετείχε σε σύσκεψη με την Degussa στις 10 Ιουνίου 1990 με θέμα συζήτησης την πτώση των τιμών (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 107 και 108),

- το Νοέμβριο του 1990 οι συμμετέχοντες συσκέφθηκαν ξανά και συμφώνησαν να αυξήσουν τις τιμές τους (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 112, 115-120).

(97) Έτσι, τα υπόλοιπα μέλη της σύμπραξης όχι μόνο δεν εξέφρασαν ποτέ την πρόθεσή τους να περατώσουν τις διευθετήσεις, αλλά -σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς της Degussa και της Ανentis- η λειτουργία της σύμπραξης συνεχίστηκε αμείωτη.

(98) Εις επίρρωση της δήλωσής της ότι οι τακτικές συσκέψεις συνεχίστηκαν το 1989 και το 1990, η Νippon Soda υπέβαλε προπαρασκευαστικό έγγραφο με ημερομηνία 5 Μαΐου 1990(17) που είχε συντάξει η Νippon Soda προετοιμάζοντας τις συνομιλίες της με την Degussa, από το οποίο προκύπτει ότι πράγματι οργανώθηκε σύσκεψη μεταξύ της Νippon Soda, της Degussa και της Rhône-Poulenc τον Αύγουστο του 1989. Επιπλέον, το σημείωμα δείχνει ότι τα μέλη της σύμπραξης συζήτησαν αυξήσεις των τιμών το 1990 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 100-106).

(99) Κατά την ανωτέρω σύσκεψη η Νippon Soda και η Rhône-Poulenc προσπάθησαν να πείσουν την Degussa να μην ακολουθήσει την πολιτική χαμηλών τιμών της Monsanto και της Sumitomo. [ ]* (της Degussa) επισκέφθηκε την Ιαπωνία το φθινόπωρο του 1989· συζητώντας με τη Νippon Soda σχετικά με τις τιμές, δικαιολόγησε τις πωλήσεις "με έκπτωση" της Degussa λέγοντας ότι είναι απαραίτητες για να διατηρηθεί ο όγκος των πωλήσεων και έτσι να μειωθούν τα πάγια έξοδα.

(100) Το σημείωμα της 5ης Μαΐου 1990 επιβεβαιώνει επίσης ότι η σύμπραξη εξακολουθούσε να λειτουργεί, έστω και αν οι συμμετέχοντες δεν ήταν βέβαιοι για το πώς έπρεπε να αντιδράσουν στη νέα κατάσταση που διαμορφώθηκε στην αγορά μετά την είσοδο της Monsanto το 1988-89.

(101) Ειδικότερα, στο σημείωμα αναφέρεται ότι η πολιτική της Degussa στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν να ξανακερδίσει τους πελάτες της που είχαν στραφεί στη Monsanto προσφέροντας χαμηλές τιμές ακόμη και σε μικρούς πελάτες, και κατ' αυτόν τον τρόπο η Νippon Soda θεωρούσε ότι "δεν λάμβανε υπόψη τις συνέπειες της συμπεριφοράς τους σε ολόκληρη την αγορά μεθειονίνης".

(102) Προκαλώντας την αγανάκτηση της Νippon Soda, η Degussa ([ ]*) έδωσε τη σαφή εντύπωση ότι πίστευε πως οι τιμές ήταν ασταθείς διότι υπήρχαν πάρα πολλοί ανταγωνιστές και ότι οι Ιάπωνες έπρεπε να φύγουν από την αγορά.

(103) Παρά τις προφανείς δυσκολίες συντονισμού των ενεργειών τους, το σημείωμα δείχνει ότι οι συμμετέχοντες συνέχισαν να συσκέπτονται και συμμερίζονταν την άποψη ότι η πτώση των τιμών έπρεπε να αντιστραφεί. Η Νippon Soda σημείωσε ότι η Degussa, αφού εξασφάλισε τον επιθυμητό όγκο πωλήσεων και φόρτο εργασίας του εργοστασίου μέσω της προσφοράς εκπτώσεων, προσπαθούσε να αυξήσει την κερδοφορία της προτείνοντας αύξηση τιμών. Η Monsanto είχε ανακοινώσει ότι θα προέβαινε σε αύξηση εκείνο το μήνα. "Θεωρώντας προφανώς τον Ιούλιο ως κατάλληλη εποχή για να ανακοινώσει αύξηση των τιμών της, η Degussa προσπαθούσε να βολιδοσκοπήσει τη Νisso και τη Rhône-Poulenc σχετικά με τη δυνατότητα πραγματοποίησης μίας ακόμη τριμερούς σύσκεψης στο εγγύς μέλλον".

(104) Η Rhône-Poulenc είχε διαφορετικές επιδιώξεις από την Degussa στο θέμα των τιμών και αποσκοπούσε στη διατήρηση των τιμών στο ίδιο επίπεδο: "Η Rhône-Poulenc δεν φάνηκε να ενδιαφέρεται πολύ για την προταθείσα κοινή προσπάθεια αύξησης των τιμών. Η Rhône-Poulenc φάνηκε να ενδιαφέρεται περισσότερο για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί μία ακόμη ενδεχόμενη μείωση των τιμών, παρά για την πρόταση περί συντονισμένης δράσης για την αύξηση των τιμών".

(105) Το κρίσιμο ερώτημα για τη Νippon Soda το Μάιο του 1990 ήταν πώς να πείσει τη Rhône-Poulenc να στηρίξει τη σχεδιαζόμενη πρωτοβουλία σχετικά με τις τιμές: "οι κοινές προσπάθειες αύξησης των τιμών δεν θα είχαν επιτυχία χωρίς τη συμμετοχή της Rhône-Poulenc". Με την πρόσφατη αλλαγή προσωπικού στη RPAN και την αντικατάσταση του [ ]* από τον [ ]*, η Νippon Soda πίστευε ότι έπρεπε να συνεχίσει τις προσπάθειές της για να διατηρήσει τις επαφές της με τους ανωτέρους του στη Rhône-Poulenc.

(106) Ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν και τη στάση που τήρησαν οι διάφοροι συμμετέχοντες σχετικά με τη νέα κατάσταση της αγοράς (μετά την είσοδο της Monsanto), η Degussa, η Rhône-Poulenc και η Νippon Soda πραγματοποίησαν αρκετές συσκέψεις κατά τη διάρκεια του 1989 και του 1990 για να συζητήσουν τις τιμές και τα δεδομένα της αγοράς, καθώς και για να σχεδιάσουν την κοινή τους αντίδραση στη νέα κατάσταση της αγοράς. Έτσι, έως τα μέσα του 1990 είχαν συμφωνήσει πλήρως το σύστημα βάσει του οποίου θα οργάνωναν την αγορά εστιάζοντας στις τιμές. Το σημείωμα (που συντάχθηκε το Μάιο του 1990) δείχνει σαφώς ότι τα μέρη είχαν συζητήσει την αύξηση των τιμών τους από τον Ιούλιο του 1990. Από το ίδιο σημείωμα δεν προκύπτει όμως ότι τα μέρη πράγματι εφάρμοσαν την αύξηση των τιμών που είχαν συζητήσει. Ωστόσο, από τα πρακτικά σύσκεψης της σύμπραξης με ημερομηνία 7 Νοεμβρίου 1990 συνάγεται ότι η "πρώτη" εκστρατεία αύξησης των τιμών έγινε πριν από το 1991 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 116-118). Σε κάθε περίπτωση, αποδεικνύεται τουλάχιστον ότι, σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς της Ανentis και της Degussa, τα μέρη διατηρούσαν επαφές μεταξύ τους, αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικά με τις τιμές και τις πωλήσεις, και συζητούσαν σχετικά με τις αυξήσεις των τιμών κατά τη διάρκεια του 1989 και του 1990.

(107) Η Rhône-Poulenc δήλωσε(18) ότι πραγματοποίησε εκ νέου σύσκεψη με εκπροσώπους της Degussa στις 10 Ιουνίου 1990 στα γραφεία της τελευταίας στη Φρανκφούρτη με θέμα συζήτησης την πτώση των τιμών.

(108) Στη σύσκεψη συμμετείχαν ο [ ]* και ο [ ]* από την πλευρά της Rhône-Poulenc και ο [ ]*, ο [ ]* και ο [ ]* από την πλευρά της Degussa. (Στα συμπληρωματικά στοιχεία που υπέβαλε, η Rhône-Poulenc διορθώνει την αρχική της δήλωση ότι στην εν λόγω σύσκεψη συμμετείχε και η Νippon Soda.) Ο [ ]* ήταν διευθύνων σύμβουλος του τμήματος βιομηχανικών χημικών προϊόντων και χημικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, ενώ ο [ ]* ήταν [ ]* του τμήματος ζωοτροφών της Rhône-Poulenc με την επωνυμία RPAN.

(109) Η Rhône-Poulenc προσθέτει στα συμπληρωματικά στοιχεία που υπέβαλε (σ. 3)(19) ότι όταν ο [ ]* προσλήφθηκε στην εταιρεία τον Απρίλιο του 1990, "παροτρύνθηκε" από τον [ ]* και τον [ ]* (προκάτοχό του) να επικοινωνήσει με τον [ ]* στην Degussa με σκοπό να "ξεκινήσουν ξανά" οι τακτικές επαφές.

(110) Η Rhône-Poulenc δήλωσε ότι στη σύσκεψη της 10ης Ιουνίου 1990 η Rhône-Poulenc και η Degussa αποφάσισαν να έλθουν σε επαφή με τη Νippon Soda με σκοπό να την εντάξουν στο σχέδιό τους. [Στην πραγματικότητα, όπως καταδεικνύεται ανωτέρω και όπως ομολογεί η Νippon Soda(20), η σύμπραξη του 1986 δεν είχε παύσει να υφίσταται και η Νippon Soda συμμετείχε ήδη στις διευθετήσεις]. [ ]* οργάνωσε σύσκεψη με τη Νippon Soda, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Χονγκ Κονγκ στις ή περίπου στις 19 Νοεμβρίου 1990. Η Νippon Soda υπέβαλε [συνημμένο β) των στοιχείων που υπέβαλε με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2000(21)] πρακτικά σύσκεψης διευθυντών που πραγματοποιήθηκε στη Σεούλ στις 7 Νοεμβρίου 1990 (πολύ πιθανόν να πρόκειται για την ίδια σύσκεψη που η Rhône-Poulenc λεει ότι έγινε στο Χονγκ Κονγκ).

(111) Πριν από την τριμερή σύσκεψη οι [ ]* και [ ]* είχαν συσκεφθεί ξανά στις Βερσαλλίες (προκειμένου να ανταλλάξουν πληροφορίες σχετικά με την αγορά, όπως λεει η Rhône-Poulenc), αλλά πιθανώς και για να προετοιμάσουν τη θέση τους έναντι της Νippon Soda). [ ]* χορήγησε [ ]* στοιχεία σχετικά με τις πωλήσεις της Rhône-Poulenc, και οι δύο μαζί προσπάθησαν να προσδιορίσουν το μέγεθος της παγκόσμιας αγοράς.

(112) Η Rhône-Poulenc δήλωσε ότι κατά τη σύσκεψη του Νοεμβρίου οι τρεις εταιρείες συμφώνησαν ότι έπρεπε να αυξήσουν τις τιμές τους. Αφού συζήτησαν ποιες αυξήσεις θα γίνονταν ανεκτές από την αγορά, συμφώνησαν να αυξήσουν τις τιμές τους από 2,50 δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών (USD)/kg σε 2,80 USD/kg.

(113) Η Rhône-Poulenc εκπροσωπήθηκε από τον [ ]* και τον [ ]*, η Degussa από τον [ ]* και η Νippon Soda από τον [ ]*.

(114) Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν να συνεχίσουν τις τακτικές συσκέψεις τους σε διάφορα μέρη της Ευρώπης και της Ασίας, όπως η Ταϊπέι, η Σιγκαπούρη, η Μπανγκόκ, το Τόκιο, το Παρίσι, η Βιέννη, το Λονδίνο, η Νίκαια, οι Βρυξέλλες, η Ρώμη, η Κοπεγχάγη, το Ντύσελντορφ, το Αμβούργο και το Στρασβούργο.

(115) Το σημείωμα της Νippon Soda(22) σχετικά με τη σύσκεψη της Σεούλ (εάν πρόκειται πράγματι για την ίδια σύσκεψη που η Rhône-Poulenc λέει ότι έγινε στο Χονγκ Κονγκ) στις 7 Νοεμβρίου 1990 παρέχει μια κάπως πληρέστερη εικόνα των συζητήσεων.

(116) Μολονότι η Rhône-Poulenc και η Degussa λέγεται ότι ήταν "ανήσυχες σχετικά με την προταθείσα δεύτερη αύξηση των τιμών" λόγω του αδύναμου δολαρίου και της μη αντίδρασης της Monsanto στη σχεδιαζόμενη αύξηση, είναι σαφές από τα συμφραζόμενα του σημειώματος ότι τα τρία μέρη συμφώνησαν να γίνει μια "δεύτερη αύξηση τιμών" (η δεύτερη αυτή "εκστρατεία" είναι δυνατό να έγινε σε δύο στάδια, με μία αύξηση την 1η Ιανουαρίου και μία δεύτερη την 1η Απριλίου 1991).

(117) Εκτός του ότι αποτελούν σαφή απόδειξη της συμφωνίας μεταξύ των μελών της σύσκεψης να εφαρμόσουν αύξηση τιμών κατά τη διάρκεια του 1991, τα πρακτικά της Νippon Soda για τη σύσκεψη της 7ης Νοεμβρίου 1990 δείχνουν επίσης ότι υπήρξε μια προηγούμενη, "πρώτη" αύξηση τιμών. Κατά πάσα πιθανότητα αυτή ήταν η αύξηση τιμών που είχε συζητηθεί για τον Ιούλιο του 1990, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι, σε αντίθεση με την εντύπωση που προσπάθησε να δημιουργήσει η Rhône-Poulenc ότι η σύμπραξη συγκροτήθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 1990, η αύξηση τιμών που έγινε τον Ιούλιο του 1990 είχε ήδη συμφωνηθεί σε μια "πρώτη εκστρατεία" (βλέπε αιτιολογική σκέψη 106).

(118) Οι τιμές σε δολάρια που αναφέρονται στο εν λόγω σημείωμα είναι υψηλότερες από αυτές που αναφέρονται στη δήλωση της Rhône-Poulenc (σε 2,80 USD/kg): με την πρώτη αύξηση του Ιανουαρίου οι τιμές σε δολάρια επρόκειτο να φθάσουν τα 3,30-3,50 USD/kg, ενώ με τη δεύτερη αύξηση του Απριλίου θα έφθαναν τα 3,60-3,70 USD/kg. Οι τιμές αυτές δείχνουν ότι με την αύξηση που έγινε τον Ιούλιο του 1990 οι τιμές, μετά την πτώση τους κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, επανήλθαν στο επίπεδο των αρχών του έτους έως την τριμερή σύσκεψη στην Άπω Ανατολή το Νοέμβριο του 1990.

(119) Ειδικότερα, όσον αφορά τις τιμές στην Ευρώπη, το υπόμνημα είναι σαφές:

"Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, τα τρία μέρη συμφώνησαν (...) στην περιοχή του γερμανικού μάρκου (DEM), όπου η τιμή κυμαινόταν γύρω στα 5,10 DEM/kg, ισοδυναμώντας με 3,40-3,50 USD/kg, θα ήταν πρακτικώς δύσκολο να αυξηθεί περισσότερο η τιμή. Συνεπώς, οι τρέχουσες τιμές θα πρέπει να διατηρηθούν στο ίδιο επίπεδο κατά το πρώτο τρίμηνο του 1991. Για λόγους άμυνας όμως, θα πρέπει να ανακοινωθεί αύξηση της τάξεως του 10 % με έναρξη ισχύος από τον Απρίλιο του 1991.

Η Rhône-Poulenc και η Degussa θα πρέπει να έλθουν σε επαφή μεμονωμένα με τη Monsanto και να προσπαθήσουν να την πείσουν να συμμετάσχει στη δεύτερη εκστρατεία αύξησης των τιμών. Για να ετοιμαστούμε για τη σχεδιαζόμενη αύξηση τιμών κατά τη διάρκεια του Ιανουαρίου του 1991 και μετά, πρέπει να γίνουν συσκέψεις με τη Monsanto εντός του Νοεμβρίου του 1998 [sic](23)(24).

(...)

Ακόμη μία σύσκεψη θα πρέπει να πραγματοποιηθεί στο τέλος Φεβρουαρίου (στις 26 Φεβρουαρίου) 1991 στην Ευρώπη για να συζητηθούν οι τιμές των προϊόντων από τον Απρίλιο 1991 και εξής".

(120) Όπως συμφωνήθηκε στη σύσκεψη της Άπω Ανατολής το Νοέμβριο του 1990, από το 1991 και μετά οι εκπρόσωποι της Degussa, της Rhône-Poulenc και της Νippon Soda πραγματοποιούσαν τρεις έως τέσσερις συσκέψεις το χρόνο σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης και της Ασίας, οι οποίες οργανώνονταν εκ περιτροπής από τους συμμετέχοντες [πρόσθετα στοιχεία που υπέβαλε η Rhône-Poulenc, σ. 4· απάντηση της Νippon Soda, σ. 9(25)].

(121) Στις εγκαταστάσεις της Degussa βρέθηκαν έγγραφα που σχετίζονται με διάφορες τέτοιες συσκέψεις υπό το γενικό χαρακτηρισμό "συσκέψεις κορυφής", ενώ η Νippon Soda χαρακτηρίζει τις εν λόγω συσκέψεις από το 1989 ως συσκέψεις σε "διευθυντικό" ή "επιτελικό" επίπεδο και όχι σε επίπεδο κορυφής [απάντηση της Νippon Soda, σ. 5(26)].

(122) Η Νippon Soda παρέσχε [στοιχεία που υπέβαλε με ημερομηνία 23.2.2000, σ. 9-10(27)] κατάλογο εννέα τριμερών συσκέψεων για τις οποίες υπήρχαν λεπτομερή στοιχεία, αλλά όπως επεσήμανε, πραγματοποιούνταν συσκέψεις τρεις φορές το χρόνο (τέσσερις κατά τη Rhône-Poulenc). Άλλες συσκέψεις, για τις οποίες η Νippon Soda διέθετε ελλιπή στοιχεία, αναφέρονται στη σελίδα 10 των στοιχείων που υπέβαλε με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2000(28).

(123) Η Rhône-Poulenc υπέβαλε πληρέστερο κατάλογο των συσκέψεων από το 1990 και εξής, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι οι ημερομηνίες αναφέρονται κατά προσέγγιση και δεν είναι απαραίτητα ακριβείς [παράρτημα στα πρόσθετα υποβληθέντα στοιχεία(29)].

(124) Η Degussa υπέβαλε κατάλογο των τακτικών συσκέψεων [βλέπε σ. 5 της απάντησής της βάσει του άρθρου 11 με ημερομηνία 9 Σεπτεμβρίου 1999(30)], αρχής γενομένης από τη σύσκεψη της Λισαβόνας το Μάρτιο του 1992.

(125) Ομολογεί δύο μόνο προηγούμενες συσκέψεις (λέγοντας ότι έγιναν το 1991) με τη Rhône-Poulenc (στο Παρίσι και στη Φρανκφούρτη), αλλά ισχυρίζεται ότι δεν σχετίζονταν με τις συσκέψεις "κορυφής"· οι δύο παραγωγοί (όπως ισχυρίζεται) αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με τις εξελίξεις της αγοράς και την ικανότητα παραγωγής μεθειονίνης. Οι συσκέψεις αυτές ενδέχεται να είναι οι τρεις συσκέψεις που η Rhône-Poulenc ανέφερε ότι πραγματοποιήθηκαν στη Φρανκφούρτη τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του 1990 και στο Παρίσι στο τέλος του 1990, πριν από τη σύσκεψη της Άπω Ανατολής με τη Νippon Soda. Από την εξιστόρηση της Rhône-Poulenc καθίσταται επίσης σαφές ότι οι εν λόγω συσκέψεις δεν ήταν τόσο αθώες όσο ισχυρίζεται η Degussa. Στην απάντησή της προς την κοινοποίηση αιτιάσεων της Επιτροπής, η Degussa δηλώνει ότι δεν θυμάται να έχει οργανωθεί καμία σύσκεψη πριν από τις δύο συσκέψεις του 1991, δεδομένου ότι κανένας από τους σημερινούς υπαλλήλους της Degussa δεν θυμάται να υπήρχαν διευθετήσεις πριν από το 1992. Δήλωσε επίσης ότι η Επιτροπή δεν έχει ακριβείς ημερομηνίες των συσκέψεων του 1990 ή του 1991. Ωστόσο, βάσει των αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στις προηγούμενες παραγράφους, η Επιτροπή μπορεί να απορρίψει το εν λόγω επιχείρημα.

1991-1998

(126) Κατά την έρευνα στις εγκαταστάσεις της Degussa, η Επιτροπή ανακάλυψε εκτενείς χειρόγραφες σημειώσεις που τηρήθηκαν από [ ]* σε σειρά τακτικών συσκέψεων ([ ]* ήταν επικεφαλής μάρκετινγκ του τομέα προσθέτων ζωοτροφών της Degussa από τον Οκτώβριο του 1991 έως το τέλος του 1994).

(127) Οι πρώτες από αυτές τις σημειώσεις αφορούν σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στη Λισαβόνα στις 15-17 Μαρτίου 1992(31). Οι συντομογραφίες που χρησιμοποιεί [ ]* για τους διάφορους ομιλητές δείχνουν ότι μεταξύ των συμμετεχόντων περιλαμβάνονταν ο [ ]*, ο [ ]* και ο [ ]* της Rhône-Poulenc, ο [ ]* και ο [ ]* της Degussa και ο [ ]* και ο [ ]* της Νippon Soda. [Ένα άλλο έγγραφο(32) φαίνεται ότι αφορά διμερή σύσκεψη μεταξύ της Degussa και της Rhône-Poulenc λίγο πριν από την εν λόγω σύσκεψη.]

(128) Μετά την ανταλλαγή προβλέψεων σχετικά με το επίπεδο των τιμών κατά το τρέχον έτος, στη σύσκεψη έγινε επισκόπηση για κάθε περιοχή και χώρα του τρέχοντος επιπέδου τιμών, των προοπτικών αύξησης των τιμών και των αγορών κάθε μεμονωμένου πελάτη.

(129) Για την Ευρώπη, οι παρατηρήσεις ξεκινούν ως εξής(33):

"Γιατί όχι 6,20;

1. Ρωσικά υλικά (400-500 τόνοι Οκτώβριος-Φεβρουάριος)

2. Συνέπειες αποθεματοποίησης

3. Σταδιακή αύξηση τιμών από τη Νονus

4. - 1500 τόνοι Deg./- 1500 τόνοι RP + MHA (5 μήνες).".

(130) Η σαφής σημασία των ανωτέρω είναι ότι οι συμμετέχοντες ήλπιζαν να ορίσουν την τιμή στόχο σε 6,20 DEM [σύμφωνα με την Degussa, απάντηση βάσει του άρθρου 11, σ. 14(34)], υπήρχε "γενική απογοήτευση" μεταξύ των παραγωγών, διότι η τιμή της μεθειονίνης δεν είχε σταθεροποιηθεί σε ένα επίπεδο άνω των 6,00 DΕM).

(131) Εσωτερικός τιμοκατάλογος που βρέθηκε στις εγκαταστάσεις της Degussa(35) υποδηλώνει ότι στο τέλος Φεβρουαρίου του 1992 η τιμή "στόχος" για το πρώτο τρίμηνο του 1992 ήταν 5,90 DEM και η ελάχιστη τιμή ήταν 5,80 DEM. Δεδομένου ότι οι τακτικές τριμηνιαίες συσκέψεις εστιάζονταν στις τιμές, και ότι για αρκετές από τις συσκέψεις που κατέγραψε ο [ ]* επισυνάπτεται στις σημειώσεις του κατάλογος αυτής της μορφής, είναι εύλογο να θεωρηθεί ότι υπήρχε στενή σχέση μεταξύ του εσωτερικού "καταλόγου" της Degussa και των συσκέψεων.

(132) Ακολουθεί ανασκόπηση όλων των εθνικών ευρωπαϊκών αγορών. Η Degussa επρόκειτο να ανακοινώσει νέα τιμή στη Γερμανία, ύψους 6,05 DΕM. Αναφέρθηκε ότι ένας πελάτης (η Bela-Mühle) είχε λάβει προσφορές ύψους 5,90-5,95 DEM για το δεύτερο τρίμηνο το 1992. Η Rhône-Poulenc είχε αυξήσει τις τιμές της σε 6,00-6,05 DEM. (Η συζήτηση συνεχίστηκε με το ίδιο θέμα για το Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιρλανδία, τις Κάτω Χώρες, την Ιταλία, τη Νορβηγία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία, την Αυστρία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ελβετία.)

(133) Η επόμενη σύσκεψη κορυφής που καταγράφηκε από τον [ ]* έγινε στην Ταϊπέι τον Ιούλιο του 1992(36).

(134) Ύστερα από συζητήσεις για τον τρόπο αντιμετώπισης των εισαγωγών από τη Ρωσία μέσω εμπόρων, οι συμμετέχοντες εξέτασαν τον όγκο των πωλήσεων στην Ευρώπη. Η Degussa, η οποία "έχασε" 2500 τόνους τους πρώτους έξι μήνες, θεωρήθηκε ότι είχε τις μεγαλύτερες απώλειες. Μικρή μείωση διαπιστώθηκε επίσης για τη Rhône-Poulenc και τη Νippon Soda. Οι μεγάλοι κερδισμένοι ήταν η Νονus και οι ρωσικές εταιρείες. Καταρτίστηκε ισολογισμός που έδειξε έλλειμμα 700 τόνων, το οποίο θα μπορούσε να αντισταθμιστεί από λιγότερες εξαγωγές και από επανεισαγωγές.

(135) Στη σύσκεψη του Τόκιο στις 22-23 Νοεμβρίου 1992(37) τέθηκε ξανά το θέμα των εισαγωγών από τη Ρωσία. Κατόπιν εξέτασης της παγκόσμιας αγοράς σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, διαπιστώθηκε ότι είχε σημειωθεί αύξηση της ζήτησης ύψους 4-5 %.

(136) Σημείωμα που συντάχθηκε από [ ]*(38) (η ταυτότητα του συντάκτη δεν αμφισβητείται) στο τέλος του 1992/στις αρχές του 1993 παρέχει πρόσθετα χρήσιμα στοιχεία. Δεν είναι βέβαιο αν αφορά τη σύσκεψη του Νοεμβρίου 1992 ή τη σύσκεψη που έγινε στη Σιγκαπούρη στις 2 Φεβρουαρίου 1993. Φαίνεται ότι περίπου την περίοδο αυτή οι τιμές είχαν αρχίσει να μειώνονται ξανά. Το σημείωμα ξεκινά ως εξής: "Ευρωπαϊκές τιμές: 4ο τρίμηνο/92 = μέσος όρος 5,60 1ο τρίμηνο 93 = μέσος όρος 5,20".

Οι παραγωγοί συζήτησαν την αύξηση των τιμών που ανακοίνωσε η Rhône-Poulenc, προφανώς μόνο για την MHA. Στο σημείωμα αναφέρονται τα ακόλουθα:

"Ανακοίνωση αύξησης τιμών της RP μόνο για το προϊόν ΝP 99. Αύξηση 15 % [rarr ] 6,40 DEM (= 21,80 FRF) δημοσιοποιήθηκε στη Γ την προηγούμενη εβδομάδα (τελευταία εβδομάδα Ιανουαρίου)".

(137) Πράγματι, σε τιμοκατάλογο της Degussa(39) της ίδιας μορφής με το εσωτερικό σημείωμα που βρέθηκε στις εγκαταστάσεις της Degussa(40) (και το οποίο συντάχθηκε χρησιμοποιώντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες της 26ης Φεβρουαρίου 1993 αναφέρεται η τιμή στόχος ("Ziel") για το δεύτερο τρίμηνο του 1993 ύψους 6,40 DEM και η ελάχιστη τιμή ύψους 6,20 DEM, αν και χειρόγραφη σημείωση δείχνει ότι το μικρότερο ποσό υιοθετήθηκε αργότερα ως τιμή στόχος.

(138) Ο [ ]* τήρησε σημειώσεις από τη σύσκεψη της Νίκαιας με ημερομηνία 1 (ή 2) Ιουνίου 1993(41). Οι συμμετέχοντες συζήτησαν την κατάσταση σχετικά με τις πρώτες ύλες. Εξετάστηκε επίσης αρκετά λεπτομερώς το πρόβλημα των ρωσικών εταιρειών, πριν από την ανασκόπηση μεμονωμένων εθνικών αγορών και περιφερειών. Αναφέρθηκε ότι η Νονus πωλούσε το προϊόν Αlimet στη Γερμανία στην τιμή των 4,50 DEM (που ισοδυναμούσε με 5,62 DEM για την κρυσταλλική μορφή).

(139) Η Νippon Soda υπέβαλε στην Επιτροπή σημείωμα που αφορούσε διμερή σύσκεψη με [ ]* της Degussa λίγες εβδομάδες νωρίτερα, κατά τη διάρκεια της οποίας προετοιμάστηκε η σύσκεψη της "λέσχης" στη Νίκαια(42). Ειδικότερα, τα θέματα "κοινού ενδιαφέροντος" που συζητήθηκαν με την Degussa αφορούσαν την Κίνα, την Ταϊβάν, τις Φιλιππίνες και την Αυστραλία. Μια άλλη προπαρασκευαστική σύσκεψη μεταξύ της Νippon Soda και της Rhône-Poulenc έγινε την παραμονή της σύσκεψης της "Λέσχης" στη Νίκαια και αφορούσε επίσης την ευρωπαϊκή αγορά. Τα θέματα που καλύφθηκαν ήταν η πραγματοποίηση αύξησης των τιμών (η οποία είχε καθυστερήσει λόγω του ότι υπήρχε ακόμη προσφορά προϊόντος στις παλαιές τιμές, αλλά είχε αρχίσει να γίνεται δεκτή κατά τη διάρκεια του Μαΐου), οι δραστηριότητες "ταραξιών" (δηλαδή πελατών που μεταπωλούσαν το προϊόν σε χαμηλές τιμές) στις Κάτω Χώρες και αλλού, και οι προτάσεις της Νippon Soda προς την BP σχετικά με τις τιμές στο Ηνωμένο Βασίλειο(43).

(140) Η Νippon Soda υπέβαλε επίσης τις δικές της λεπτομερείς σημειώσεις σχετικά με τη "σύσκεψη της λέσχης" τον Ιούνιο του 1993 στη Νίκαια(44).

(141) Παρουσιάζεται η συμφωνία μεταξύ της Rhône-Poulenc και των ρωσικών εταιρειών: οι ρωσικές εξαγωγές έπρεπε να περιοριστούν σε 6000 τόνους που θα διετίθεντο στη Rhône-Poulenc και σε άλλους 1000 τόνους που θα πωλούνταν στη Welding, μια γερμανική εμπορική εταιρεία. Η Rhône-Poulenc επρόκειτο να επικοινωνήσει με την Welding ζητώντας της να "αναστείλει τις πωλήσεις της ενόσω θα προσπαθούσαμε να αυξήσουμε την τιμή αγοράς της μεθειονίνης" (σ. 3).

(142) Το σημείωμα της Νippon Soda σχετικά με τη σύσκεψη της λέσχης τον Ιούνιο του 1993 είναι πολύ λεπτομερέστερο σχετικά με την ευρωπαϊκή αγορά από ό,τι το σημείωμα της Degussa.

(143) Το δεύτερο ήμισυ της σύσκεψης αναλώθηκε "συζητώντας τις πρόσφατες εξελίξεις στις περιφερειακές αγορές και καθορίζοντας την τιμή-στόχο για το τρίτο ημερολογιακό τρίμηνο".

(144) Έγινε μακρά συζήτηση σχετικά με την τιμή στόχο για την Ευρώπη που είχε συμφωνηθεί προηγουμένως σε 6,20 DEM/kg - 6,40 DEM/kg (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 136 και 137). Ανώτερα στελέχη της Νippon Soda κατά τη διάρκεια ταξιδιών τους στην Ευρώπη το Μάιο είχαν παρατηρήσει ότι η συνήθης τιμή αγοράς ήταν 6,00 ολλανδικά φιορίνια (NLG) στις Κάτω Χώρες, 2,30 λίρες στερλίνες (GBP) στο Ηνωμένο Βασίλειο και 125 βελγικά φράγκα (BEF) στο Βέλγιο. Η αγορά θεωρήθηκε πολύ υποτονική. Η Rhône-Poulenc είχε ζημιωθεί από το γεγονός ότι η Degussa πωλούσε το προϊόν φθηνότερα από την τιμή-στόχο σε [ ]*, με αποτέλεσμα να επιστρέφει το προϊόν στην Ευρώπη και να μεταπωλείται μόλις προς 5,32-5,33 DΕM/kg. Παρά τα προβλήματα με τις τιμές στην Ευρώπη "συμφωνήθηκε κατά βάση ότι η τρέχουσα τιμή-στόχος ύψους 6,20 DΕM/kg θα παρέμενε αμετάβλητη κατά το τρίτο ημερολογιακό τρίμηνο, με τη διαφορά ότι θα καθορίζονταν αργότερα οι τιμές-στόχοι για την Πορτογαλία και την Ισπανία, των οποίων τα νομίσματα είχαν υποτιμηθεί πάλι κατά 6 %, καθώς και για το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου, όπως είχαμε συμφωνήσει όλοι προηγουμένως, οι τιμές επρόκειτο να αυξηθούν σε δύο στάδια."(45).

(145) Το χάσμα μεταξύ της ευρωπαϊκής τιμής στόχου ύψους 6,20 DΕM/kg (3,80 USD) και της τιμής στόχου για την Άπω Ανατολή, που ήταν μόλις 3,30-3,40 USD (= 5,25-5,40 DΕM), αποτελούσε πηγή ανησυχίας. Εάν διατηρείτο η διαφορά τιμών, υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να επιστρέφουν στην Ευρώπη τα εξαγόμενα προϊόντα αποσταθεροποιώντας τις τιμές.

(146) Η επόμενη σύσκεψη των μελών της σύμπραξης έγινε στο Αμβούργο στις 6 Σεπτεμβρίου 1993 [[ ]* σημειώσεις(46)]. Αντικείμενο αυτής της σύσκεψης ήταν η σχεδιαζόμενη απόκτηση συμμετοχής 25 % από την ΑDM (Archer Daniels Midland) στη μονάδα της Rhône-Poulenc στο Ιnstitute, Βιρτζίνια. Εξετάστηκε επίσης προσεκτικά η κερδοφορία της Νονus, η θέση της στην αγορά και οι στόχοι της. Οι συμμετέχοντες διατύπωσαν εικασίες για το τι θα μπορούσε να επιτύχει η Νονus αυξάνοντας τις τιμές της, ενώ διατυπώθηκε επίσης το υπαινικτικό ερώτημα εάν "χρειάζονται ακόμη ένα μάθημα").

(147) Η πρόταση της Degussa ήταν να αφήσουν τον [ ]* (ευρωπαίο διευθυντή της Νονus) να αποδείξει το θάρρος του αυξάνοντας τις τιμές της Νονus κατά 15 % με αντάλλαγμα την εγγύηση των ποσοτήτων και των πελατών(47)(48).

(148) Όπως διαπιστώνεται από τα συμπεράσματα που διατυπώνονται στα πρακτικά [ ]*, τέθηκε προς συζήτηση το θέμα της κατανομής του όγκου των πωλήσεων: "Παρουσιάζει 8 περιφέρειες (όχι χώρες/πελάτες) μόνο μία φορά λαμβάνει μέρος η Νονus· μόνον όταν είναι γνωστοί οι στόχοι για τα μερίδια αγοράς".

(149) Οι πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τα τρία τελευταία χρόνια (1990-1992) θα αποτελούσαν τη βάση του σχεδίου που θα περιλάμβανε και μηχανισμό αντιστάθμισης. Στην απάντησή της προς την κοινοποίηση αιτιάσεων, η Degussa ανέφερε ότι η ανωτέρω δήλωση σημαίνει ότι ο [ ]* πίστευε ότι δεν θα ήταν δυνατό να εφαρμοστεί ένα σύστημα κατανομής του όγκου των πωλήσεων χωρίς τη συνεργασία της Νονus. Η Degussa δήλωσε στην απάντησή της προς την κοινοποίηση αιτιάσεων ότι η τακτική ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τον όγκο των πωλήσεων (βλέπε πίνακα στη σ. 198 του φακέλου) αποτέλεσε τη βάση για τον από κοινού καθορισμό των τιμών στόχων και δεν είχε ποτέ ως αποτέλεσμα την κατανομή του όγκου των πωλήσεων ή των πελατών μεταξύ των συμμετεχόντων.

(150) Κατά την επόμενη σύσκεψη στο Τόκιο στις 2 Δεκεμβρίου 1993 (η χειρόγραφη ημερομηνία "2.12.92" είναι λανθασμένη), εξετάστηκαν τα συνήθη θέματα, δηλαδή ο έλεγχος των πωλήσεων των ρωσικών εταιρειών και της Νονus(49). Είναι σαφές ότι οι συμμετέχοντες ανησυχούσαν για την πορεία της Νονus, η οποία αποκτούσε σταδιακά το μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά μεθειονίνης με το υγρό ανάλογό της. Είχε αυξήσει τις πωλήσεις στην Ευρώπη κατά 500 τόνους, ενώ η Rhône-Poulenc, η Degussa και η Νippon Soda είχαν υποστεί μείωση των μεριδίων αγοράς τους (βλέπε πίνακα στο τέλος της σελίδας 3 του σημειώματος).

(151) Συζητήθηκε επίσης η σχετική βιολογική αποτελεσματικότητα της DLM και της MHA ανά μονάδα όγκου. Όπως διευκρίνισε η Degussa στην απάντησή της προς την κοινοποίηση αιτιάσεων, τούτο έγινε κατόπιν πρότασης της Degussa να οριστεί η τιμή στόχος για την MHA στο 80 % της τιμής στόχου για την DLM (για την Ευρώπη).

(152) Οι διαρκείς προσπάθειες των παραγωγών να διατηρήσουν το επίπεδο των τιμών (που χαρακτηρίστηκαν από τη Rhône-Poulenc ως βασική τους μέριμνα, δήλωση σ. 5) γίνεται επίσης φανερή από τον κατάλογο που επισυνάπτεται στο σημείωμα του [ ]* με την ίδια ημερομηνία. Είναι σαφές ότι η καθοδική πίεση στις τιμές που σχολιάστηκε στη σύσκεψη της Νίκαιας είχε οδηγήσει τους συμμετέχοντες να χαμηλώσουν τους στόχους τους. Ο στόχος των 6,20 DEM/kg δεν θεωρείτο πλέον ρεαλιστικός. Για κάθε εθνική αγορά ([ ]* όλα τα τότε κράτη μέλη) αναφέρεται στο σημείωμα: i) η "τιμή στόχος" (Ziel Q3/93) στο εθνικό νόμισμα και σε γερμανικά μάρκα ή σε ισοδύναμο νόμισμα· ii) η "ελάχιστη" τιμή στα ίδια νομίσματα για την ίδια περίοδο· iii) ορισμένες "πραγματικές" τιμές (Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Κάτω Χώρες, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία) και η αντίστοιχη τιμή του προϊόντος Αlimet και του προϊόντος σε υγρή μορφή της Rhône-Poulenc (AT 88).

(153) Η τιμή "στόχος" (που είχε οριστεί στην αρχή του έτους σε 6,20 DEM) μετατράπηκε σε 5,65 DEM, και η "ελάχιστη" τιμή σε 5,50 DEM. Ωστόσο, φαίνεται ότι οι τιμές αυτές μειώθηκαν ακόμη περισσότερο αργότερα, σε 5,40 και 5,20 DEM αντίστοιχα(50).

(154) Η επόμενη τακτική σύσκεψη, για την οποία ο [ ]* τήρησε τις συνήθεις λεπτομερείς σημειώσεις του(51), πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο από 1 έως 3 Μαρτίου 1994. Η τιμή είχε εξακολουθήσει να υποχωρεί και προτάθηκε να γίνει αύξηση το Μάιο/Ιούνιο. Εξετάστηκαν οι τιμές στις διάφορες ευρωπαϊκές εθνικές αγορές, κάνοντας μνεία σε μεμονωμένους πελάτες, στις νέες τιμές και στις ελάχιστες τιμές.

(155) Σε σχέση με την εν λόγω σύσκεψη καταρτίστηκε διάγραμμα τιμών (της ίδιας μορφής με αυτά που επισυνάπτονται σε προγενέστερες εκθέσεις), που επικαιροποιήθηκε τον Ιανουάριο του 1994, όπου η τιμή στόχος ορίζεται σε 5,40 DΕM και στο ισοδύναμο αυτών σε άλλα νομίσματα, αλλά ορίζονται νέες "ελάχιστες" τιμές σε κάθε εθνική αγορά· στην τελευταία στήλη που επιγράφεται "παρατηρήσεις" ("Bemerkungen") υπάρχουν ορισμένες χειρόγραφες ελάχιστες τιμές με το σχόλιο "έως τις 15.5. η Degussa θα ανακοινώσει 5,50"(52).

(156) Άλλη μία τριμηνιαία σύσκεψη έγινε στο Königstein στις ή περίπου στις 7 Ιουνίου 1994(53) (οι σημειώσεις του [ ]* περιλαμβάνουν σχόλια για τις τιμές στη Δανία, στην Ιταλία, στην Ισπανία και στο Βέλγιο). Για τη Δανία, γίνεται το σύντομο σχόλιο "Alle informiert, mündlich" ("ενημερώθηκαν όλοι, προφορικά") που πιθανώς σημαίνει ότι οι πελάτες ειδοποιήθηκαν για την επικείμενη αύξηση των τιμών.

(157) Η Degussa ανακοίνωσε πανευρωπαϊκή αύξηση τιμών σε 5,50 DEM στον εμπορικό τύπο ("Ernährungsdienst") στις 4 Ιουνίου 1994. Σε δημοσιεύματα του Τύπου ("Les Marchés" της 16ης Ιουνίου 1994) αναφέρθηκε επίσης ότι η Rhône-Poulenc αύξησε τις τιμές της μεθειονίνης της σε μορφή σκόνης και σε υγρή μορφή (Rhodimet AT 88) κατά 10 %(54).

(158) Ο [ ]* συνέταξε και πάλι εκτενείς σημειώσεις προετοιμαζόμενος για την τριμερή σύσκεψη του Νοεμβρίου του 1994(55). Συνοψίζεται η κατάσταση των τιμών σε κάθε χώρα με σχόλια για μεμονωμένους πελάτες.

(159) Στη Γερμανία (για παράδειγμα) οι τιμές αγοράς κυμαίνονταν από 5,05 έως 5,15 DEM. Για έναν πελάτη (Bela) η τιμή ήταν χαμηλότερη και από τα 5,00 DEM· υπήρχε η υπόνοια ότι η Rhône-Poulenc πωλούσε στον εν λόγω πελάτη ρωσικό υλικό. Οι τιμές στη Γαλλία θεωρήθηκαν ικανοποιητικές, αλλά οι πωλούμενες ποσότητες χαρακτηρίστηκαν ως "καταστροφή".

(160) Ο [ ]* αναφέρθηκε σε αύξηση τιμών (πιθανώς στην αύξηση που έγινε το καλοκαίρι του 1994) και επεσήμανε ότι δεν είχε επιτευχθεί ο "στόχος": η τιμή του χύδην προϊόντος ήταν χαμηλότερη από 5,0 DEM/kg. Έγινε το σύντομο σχόλιο "επικαιροποίηση τιμοκαταλόγου".

(161) Συνάγεται επίσης ότι η [ ]* συσκέφθηκε ή ήλθε σε επαφή με τη Νippon Soda στις 24 Νοεμβρίου 1994, λίγο πριν από τη βασική σύσκεψη, και συζήτησαν τις τιμές στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στις Κάτω Χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο(56).

(162) Κατά την τελευταία σύσκεψη για την οποία τήρησε σημειώσεις ο [ ]*(57) -πραγματοποιήθηκε στο ξενοδοχείο Juan Carlos I στη Βαρκελώνη στις 27-29 Νοεμβρίου 1994- μετά τις συνήθεις συζητήσεις για τη Ρωσία, την Κίνα και τη Νονus, οι συμμετέχοντες ανέπτυξαν τον προβληματισμό τους για την αδυναμία τους στο παρελθόν να χαράξουν μια στρατηγική για την εξέλιξη της αγοράς.

(163) Είχε σημειωθεί "σταθερή βελτίωση" της κερδοφορίας της μεθειονίνης από το 1991 έως το 1993, αλλά το 1994 τα περιθώρια κέρδους συρρικνώθηκαν.

(164) Οι παρατηρήσεις [ ]* -και η θέση των υπόλοιπων- καταγράφονται ως εξής:

"Στο παρελθόν: αποζημίωση μετά την επίλυση ενός προβλήματος·;;

Δεν ενεργούμε βάσει στρατηγικής, παρά μόνο με τακτικές κινήσεις σε μεμονωμένες περιπτώσεις·

Το προσωπικό πωλήσεων καθορίζει την επιχειρηματική δραστηριότητα.

'Είμαι διατεθειμένος να αποζημιώσω τους υπόλοιπους για πωλήσεις που έχασαν': [ ]*

Πρόταση: Να χορηγείται πάντα αποζημίωση για απώλεια πωλήσεων το 1995, καλή κατάσταση καθότι τα αποθέματα της Νονus είναι μικρά.".

(165) Κατά τη διάρκεια της εν λόγω σύσκεψης εξετάστηκε ξανά το σχέδιο ελέγχου του όγκου των πωλήσεων:

"'Στόχοι 1995'

Πρόταση [ ]*: Αναπροσαρμογή με βάση τον όγκο των πωλήσεων το 1994 (= 100 %).

Μετά το πρώτο τρίμηνο να συγκρίνουμε μαζί τα στοιχεία μετά το δεύτερο τρίμηνο ...".

(166) Οι παραγωγοί εξέτασαν επίσης τις τιμές σε κάθε αγορά, ενδεχομένως σε άλλη συνεδρίαση(58). Ο [ ]* κατέγραψε και πάλι αρκετά λεπτομερώς τις συζητήσεις. Ο [ ]* της Rhône-Poulenc αναλογίστηκε με νοσταλγία τα προηγούμενα χρόνια:

"Δεν αποτελούσε ποτέ πρόβλημα μεταξύ του [ ]*(59) και εμού· πολλά πράγματα ρυθμίζονταν μετά".

(167) Στην Ευρώπη η τρέχουσα τιμή είχε μειωθεί στα 5,20 DEM. Ορίστηκε νέα τιμή στόχος ύψους 5,80 DEM με έναρξη ισχύος από την 1η Ιανουαρίου 1995, όπως θα ανακοινωνόταν μέσω των εμπορικών εντύπων. (Στην Ιταλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο οι στόχοι και οι ελάχιστες τιμές θα εφαρμόζονταν "άμεσα, χωρίς καμία εξαίρεση!").

(168) Οι αντιδράσεις των συμμετεχόντων στην πρόταση της Degussa σχετικά με τις ποσοστώσεις δεν έχουν καταγραφεί. Στην απάντησή της με ημερομηνία 9 Σεπτεμβρίου 1999 προς το αίτημα παροχής πληροφοριών της Επιτροπής (σ. 21), η Degussa ισχυρίζεται ότι η πρόταση του [ ]* δεν έγινε δεκτή. Υποστηρίζει ότι μια τέτοια προσπάθεια δεν θα απέφερε αποτέλεσμα: δεδομένου ότι οι τρεις συμμετέχοντες μαζί κατείχαν μόλις το 65 % της αγοράς, εάν αντάλλασσαν μεταξύ τους στοιχεία για τις πωλήσεις τους δεν θα διαμορφωνόταν μια ακριβής εικόνα της αγοράς. Η Degussa επαναβεβαίωσε τη θέση της στην απάντησή της προς την κοινοποίηση αιτιάσεων της Επιτροπής.

(169) Μολονότι οι συμμετέχοντες μπορεί να μην εφάρμοσαν ποτέ σύστημα κατανομής του όγκου των πωλήσεων, αντάλλασσαν τακτικά στοιχεία σχετικά με τις πωλήσεις. Ειδικότερα, η Rhône-Poulenc αναφέρει στη δήλωσή της (σ. 5) ότι κατά τη διάρκεια των συσκέψεων οι τρεις ανταγωνιστές "αντάλλασσαν συχνά στοιχεία για τις πωλήσεις υπολογιζόμενα με βάση περιφέρειες ή χώρες". Στη συνέχεια ανακάλεσε τη δήλωση αυτή στα πρόσθετα στοιχεία που υπέβαλε, (σ. 5).

(170) Ωστόσο, η Νippon Soda επιβεβαιώνει ότι κατά τις τριμερείς συσκέψεις, μεταξύ άλλων, συνήθως ανταλλάσσονταν πληροφορίες σχετικά με τις βασικές πρώτες ύλες για την παραγωγή μεθειονίνης, την παραγωγική ικανότητα, το ρυθμό λειτουργίας των μονάδων και τη ζήτηση για το προϊόν (πρόσθετα υποβληθέντα στοιχεία, σ. 12).

(171) Στις εγκαταστάσεις της Degussa(60) βρέθηκε επίσης χειρόγραφος πίνακας, όπου συγκρίνονται τα ποσοστιαία μερίδια αγοράς της Νονus, της Rhône-Poulenc, της Degussa, της Νippon Soda και της Sumitomo σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο ([ ]*) για τα έτη 1993, 1994 και 1995.

(172) Ο πίνακας, ο οποίος καταρτίστηκε από την Degussa με βάση μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων και επικαιροποιούνταν τακτικά, παρουσιάζει τις ποσότητες που πωλούσε κάθε παραγωγός σε κάθε εθνική αγορά. Παρόλο που η Degussa ισχυρίζεται ότι είχε αποκτήσει τα στοιχεία για τους ανταγωνιστές της από δικές της, "εσωτερικές" πηγές, η ακρίβεια πολλών από τα στοιχεία αυτά διαψεύδει τον ισχυρισμό αυτό, όπως επίσης και το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια των συσκέψεων ανταλλάσσονταν τακτικά στοιχεία σχετικά με τις πωλήσεις. Εντός της Degussa, οι πίνακες αυτοί διανέμονταν από τον [ ]* στον [ ]*, στον [ ]* και στον [ ]*, όλοι εκ των οποίων συμμετείχαν τακτικά στις συσκέψεις της σύμπραξης.

(173) Σύμφωνα με τη Rhône-Poulenc (δήλωση, σ. 5), οι τριμηνιαίες συσκέψεις της σύμπραξης συνεχίστηκαν έως τον Ιούλιο του 1998.

(174) Ο [ ]* έπαυσε να είναι επικεφαλής του μάρκετινγκ στον τομέα των προσθέτων για ζωοτροφές τον Οκτώβριο του 1994 (όταν έγινε υπεύθυνος επιχειρηματικής ανάπτυξης) και προφανώς δεν συμμετείχε πλέον στις συσκέψεις. Έτσι, δεν έχουν βρεθεί λεπτομερείς σημειώσεις για την περίοδο μετά τη σύσκεψη της Βαρκελώνης.

(175) Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν άλλα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων, είναι εύλογο να υποτεθεί ότι οι συσκέψεις εξακολούθησαν να έχουν σε γενικές γραμμές τον ίδιο σκοπό και το ίδιο αντικείμενο με προηγουμένως. [Η Νippon Soda ισχυρίζεται στη σελίδα 13 της απάντησής της δυνάμει του άρθρου 11 με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2000(61) ότι οι συσκέψεις άρχισαν να γίνονται "ολοένα και περισσότερο εθιμοτυπικές" και ότι οι διευθετήσεις σχετικά με τις τιμές λειτουργούσαν περισσότερο μέσω της αμοιβαίας ανταλλαγής πληροφοριών παρά μέσω του καθορισμού σταθερών τιμών, αλλά τούτο δεν επιβεβαιώνεται από έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία.]

(176) Η Rhône-Poulenc από την πλευρά της υπέβαλε [πρόσθετα υποβληθέντα στοιχεία, σ. 18 και συνημμένο(62)] οδηγίες της διοίκησης σχετικά με τις τιμές για το 1997 που υποστηρίζει ότι αντικατοπτρίζουν τις τιμές στόχους για μεμονωμένες περιοχές "οι οποίες κυμαίνονταν εντός του φάσματος τιμών στόχων που είχαν συμφωνηθεί στις περιγραφείσες συσκέψεις". Ακόμη και αν οι συσκέψεις είχαν γίνει "φιλικές συναντήσεις", η εθιμοτυπία περιλάμβανε τον καθορισμό στόχων, όπως προηγουμένως.

(177) Η τελευταία σύσκεψη που ανέφερε η Degussa ήταν αυτή που πραγματοποιήθηκε στις 13-14 Οκτωβρίου 1997 στην Κοπεγχάγη. Η Νippon Soda αναφέρθηκε σε μία ακόμη σύσκεψη στο Ντύσσελντορφ στις 13 Μαΐου 1998 [σ. 10 της απάντησής της(63)].

(178) Ωστόσο, η Rhône-Poulenc περιέγραψε [πρόσθετα υποβληθέντα στοιχεία, σ. 8-9(64)] τρεις ακόμη συσκέψεις που πραγματοποιήθηκαν κατά το τελευταίο έτος λειτουργίας της σύμπραξης, από τη σύσκεψη της Κοπεγχάγης τον Οκτώβριο του 1997 έως την τελευταία σύσκεψη στο Νancy στις 4 Φεβρουαρίου 1999.

(179) Το Μάιο του 1998 η Rhône-Poulenc [ ]* η Degussa [ ]* και η Νippon Soda [ ]* συσκέφθηκαν στη Φρανκφούρτη (κατά τη Νippon Soda η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε στο Ντύσσελντορφ στις 13 Μαΐου). Οι δύο ευρωπαϊκές εταιρείες εξήγησαν στα νέα στελέχη της Νippon Soda πώς διεξάγονταν οι συσκέψεις στο παρελθόν και τους δήλωσαν ότι οι τιμές έπρεπε να αυξηθούν· η Νippon Soda συμφώνησε να ακολουθήσει οποιαδήποτε πρωτοβουλία σχετικά με τις τιμές [πρόσθετα στοιχεία που υπέβαλε η Rhône-Poulenc, σ. 8(65)].

5. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ

(180) Μετά την αποχώρηση του [ ]* από τη Rhône-Poulenc το φθινόπωρο του 1997, ο αντικαταστάτης του στη θέση του [ ]* ([ ]*) έδωσε εντολή στη διοίκηση (κατά τη Rhône-Poulenc) να σταματήσει κάθε επαφή με ανταγωνιστές. Ο [ ]* κάλεσε τον [ ]* (Degussa), τον [ ]* (Novus), τον [ ]* (Nippon Soda) και τον [ ]* (Sumitomo) για να τους γνωστοποιήσει αυτή την εντολή [πρόσθετη δήλωση, σ. 9(66)].

(181) Η σταδιοδρομία του [ ]* στη RPAN ήταν βραχύβια. Αναλαμβάνοντας τη θέση του [ ]* το Μάρτιο του 1998, ο [ ]* επέτρεψε στα ανώτερα στελέχη της εταιρείας να επαναλάβουν/συνεχίσουν την επικοινωνία με τους ανταγωνιστές· ωστόσο, οι τριμηνιαίες συσκέψεις έπρεπε να διακοπούν, λόγω των δημόσιων εμφανίσεων και του συνακόλουθου κινδύνου αποκάλυψης (την εποχή αυτή είχαν ήδη προχωρήσει οι έρευνες των αμερικανικών αρχών ανταγωνισμού στον τομέα των βιταμινών).

(182) Η επόμενη σύσκεψη στην οποία αναφέρθηκε η Rhône-Poulenc πραγματοποιήθηκε στη Χαϊδελβέργη στο τέλος καλοκαιριού/αρχές φθινοπώρου 1998, μετά την έναρξη της καθοδικής πορείας των τιμών στα μέσα του 1998. Ο [ ]* και ο [ ]* συμμετείχαν από την πλευρά της Rhône-Poulenc· ο [ ]* και ο [ ]* εκπροσώπησαν την Degussa. Συμφώνησαν να αυξήσουν τις τιμές. Η Νippon Soda δεν συμμετείχε στις συσκέψεις αυτές.

(183) Στην τελευταία γνωστή σύσκεψη, η οποία πραγματοποιήθηκε στο ξενοδοχείο Mercure στο Νancy στις 4 Φεβρουαρίου 1999, έλαβαν μέρος και πάλι μόνον η Degussa [ ]* και η Rhône-Poulenc [ ]*. Ωστόσο -κατά τη Νippon Soda- ο [ ]* και ο [ ]* συζήτησαν σχετικά με τις συνθήκες που επικρατούσαν στην αγορά σε δείπνο εργασίας στο Παρίσι το ίδιο απόγευμα [απάντηση δυνάμει άρθρου 11, σ. 12(67)]. Σύμφωνα με τη Rhône-Poulenc, οι συμμετέχοντες στη σύσκεψη του Νancy εκτίμησαν το συνολικό μέγεθος της [ ]* αγοράς και τις αντίστοιχες θέσεις των ανταγωνιστών· σύμφωνα με τη Rhône-Poulenc, οι πληροφορίες της Degussa για την αγορά ήταν "πολύ καλές". Συμφωνήθηκε τιμή στόχος ύψους 3,20 USD/5,30 DΕM.

(184) Πιθανώς κατά τη σύσκεψη του Μαΐου του 1998 συμφωνήθηκε να διακοπούν οι συσκέψεις της "λέσχης" και να διατηρηθούν διμερείς επαφές. Εκτός από τις δύο συσκέψεις στη Χαϊδελβέργη και στην Κοπεγχάγη μεταξύ της Degussa και της Rhône-Poulenc, ο [ ]* και ο [ ]* της Rhône-Poulenc συνέχισαν τις τηλεφωνικές επαφές τους με τους ομολόγους τους στη Νippon Soda.

(185) Οι επαφές αυτές έληξαν μόλις το Φεβρουάριο του 1999, όταν ανώτερα διοικητικά στελέχη της Rhone-Poulenc έδωσαν ξανά την εντολή να διακοπεί αυτή η πρακτική. [πρόσθετα στοιχεία που υπέβαλε η Rhone-Poulenc, σ. 10(68)].

ΜΕΡΟΣ ΙΙ - ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

A. ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ

(186) Οι διευθετήσεις που εκτίθενται ανωτέρω εφαρμόζονταν σε όλους τους αγοραστές μεθειονίνης που ήταν εγκατεστημένοι σε χώρες του ΕΟΧ.

(187) Η συμφωνία για τον ΕΟΧ, της οποίας οι διατάξεις στον τομέα του ανταγωνισμού έχουν ως πρότυπο τη συνθήκη ΕΚ, τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1994. Συνεπώς, η παρούσα απόφαση περιλαμβάνει την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (ιδίως του άρθρου 53 παράγραφος 1) από την ανωτέρω ημερομηνία στις διευθετήσεις για τις οποίες διατυπώθηκαν αιτιάσεις(69).

(188) Κατά το μέτρο που οι διευθετήσεις επηρέασαν τον ανταγωνισμό στην κοινή αγορά και το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών της Κοινότητας, έχει εφαρμογή το άρθρο 81 της συνθήκης. Κατά το μέτρο που οι δραστηριότητες της σύμπραξης είχαν επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ της ΕΚ και των χωρών της ΕΖΕΣ ή μεταξύ των χωρών της ΕΖΕΣ που ήταν μέρη της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, έχει εφαρμογή το άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(189) Όταν μια συμφωνία ή πρακτική επηρεάζει μόνο το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών της Κοινότητας, η Επιτροπή έχει αρμοδιότητα και εφαρμόζει το άρθρο 81 της συνθήκης. Από την άλλη πλευρά, όταν μια συμφωνία επηρεάζει μόνο το εμπόριο μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ είναι η μόνη αρμόδια και εφαρμόζει του κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ βάσει του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ(70).

(190) Στην προκειμένη περίπτωση, βάσει του άρθρου 56 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ η Επιτροπή είναι αρμόδια να εφαρμόσει τόσο το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης όσο και το άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, επειδή η σύμπραξη είχε σημαντικές επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών της Κοινότητας(71).

B. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 81 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΚ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 53 ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ

1. ΑΡΘΡΟ 81 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΚ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟ 53 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ

(191) Το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ απαγορεύει ως ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά όλες τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες τις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική, που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς, και ιδίως εκείνες οι οποίες συνίστανται στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πώλησης ή άλλων όρων συναλλαγής, στον περιορισμό ή στον έλεγχο της παραγωγής και της διάθεσης ή στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού.

(192) Το άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (που έχει ως πρότυπο το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ) προβλέπει παρόμοια απαγόρευση. Ωστόσο, η αναφορά του άρθρου 81 παράγραφος 1 στο εμπόριο "μεταξύ κρατών μελών" έχει αντικατασταθεί από αναφορά στο εμπόριο "μεταξύ συμβαλλόμενων μερών" και η αναφορά στον ανταγωνισμό "εντός της κοινής αγοράς" έχει αντικατασταθεί από αναφορά στον ανταγωνισμό "εντός του εδάφους που καλύπτει ... η συμφωνία (ΕΟΧ)".

2. ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΜΕΝΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

(193) Το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και το άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ απαγορεύουν τις συμφωνίες, τις αποφάσεις ενώσεων και τις εναρμονισμένες πρακτικές.

(194) Μια συμφωνία υφίσταται όταν τα μέρη προσχωρούν σε κοινό σχέδιο που περιορίζει ή είναι πιθανό να περιορίσει την ατομική εμπορική τους συμπεριφορά μέσω του καθορισμού μιας γραμμής αμοιβαίας δράσης ή αποχής από τη δράση στην αγορά. Η συμφωνία δεν απαιτείται να έχει αποτυπωθεί εγγράφως. Δεν είναι απαραίτητη η ύπαρξη διατυπώσεων, συμβατικών κυρώσεων ή μέτρων εφαρμογής. Η ύπαρξη συμφωνίας μπορεί να είναι ρητή ή να συνάγεται από τη συμπεριφορά των μερών.

(195) Στην απόφασή του στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-305/94 κ.λπ.: Limburgse Vinyl Maatschappij NV και λοιποί κατά Επιτροπής (PVC II)(72), το Πρωτοδικείο έχει αποφανθεί ότι "κατά πάγια νομολογία, για να υπάρχει συμφωνία κατά την έννοια του άρθρου [81 παράγραφος 1] της συνθήκης, αρκεί οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να έχουν εκφράσει την κοινή βούλησή τους να συμπεριφερθούν στην αγορά κατά έναν συγκεκριμένο τρόπο".

(196) Το άρθρο 81 της συνθήκης(73) διαχωρίζει την έννοια των "εναρμονισμένων πρακτικών" από τις έννοιες των "συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων" ή των "αποφάσεων ενώσεων επιχειρήσεων". Στόχος είναι να περιληφθεί στην απαγόρευση αυτού του άρθρου μια μορφή συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων που, χωρίς να φθάνει έως τη σύναψη κατά κυριολεξίαν συμβάσεως, αντικαθιστά ηθελημένα τους κινδύνους που ενέχει ο ανταγωνισμός με την έμπρακτη συνεργασία των επιχειρήσεων αυτών(74).

(197) Τα κριτήρια συντονισμού και συνεργασίας που ορίζονται στη νομολογία του Δικαστηρίου, όχι μόνο δεν προϋποθέτουν την κατάρτιση ενός πραγματικού σχεδίου, αλλά πρέπει να νοούνται υπό το πρίσμα της αντίληψης που είναι συνυφασμένη με τις περί ανταγωνισμού διατάξεις της συνθήκης, κατά την οποία κάθε επιχειρηματίας πρέπει να καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο την εμπορική πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην κοινή αγορά. Και ναι μεν αυτή η απαίτηση αυτονομίας δεν αποκλείει το δικαίωμα των επιχειρήσεων να προσαρμόζονται επιτηδείως στην ήδη εκδηλωθείσα ή στην προβλεπόμενη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους, αποκλείει όμως αυστηρώς κάθε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ τους, της οποίας το αντικείμενο ή το αποτέλεσμα είναι είτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά ενός υπάρχοντος ή δυνητικού ανταγωνιστή στην αγορά, είτε να αποκαλύψει σε έναν ανταγωνιστή τη συμπεριφορά που οι ίδιες έχουν αποφασίσει ή έχουν κατά νουν να ακολουθήσουν στην αγορά(75).

(198) Έτσι μια συμπεριφορά δύναται να υπάγεται στο άρθρο 81 παράγραφος 1 ως "εναρμονισμένη πρακτική", ακόμη και αν τα μέρη δεν δηλώνουν ρητά τη συγκατάθεσή τους επί κοινού σχεδίου καθορίζοντος τη δράση τους στην αγορά, όμως εν γνώσει τους δέχονται ή προσχωρούν σε μηχανισμούς συμπαιγνίας που διευκολύνουν το συντονισμό της εμπορικής συμπεριφοράς τους(76).

(199) Μολονότι βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 1 η έννοια της εναρμονισμένης πρακτικής δεν εμπεριέχει μόνο το στοιχείο της εναρμόνισης, αλλά και το στοιχείο συμπεριφοράς στην αγορά απορρέουσας από την εναρμόνιση και έχουσας αιτιώδη σχέση με αυτή, τεκμαίρεται, πλην αποδείξεως του εναντίου, ότι οι επιχειρήσεις που μετείχαν στην εναρμόνιση και εξακολουθούν να δρουν στην αγορά λαμβάνουν υπόψη τις πληροφορίες που αντάλλαξαν με τους ανταγωνιστές τους για να καθορίσουν τη δική τους συμπεριφορά στην αγορά, κατά μείζονα δε λόγο όταν η εναρμόνιση γίνεται σε τακτά διαστήματα και επί μακρό χρονικό διάστημα(77).

(200) Ιδίως σε περιπτώσεις σύνθετων παραβάσεων μεγάλης διάρκειας, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να τις υπαγάγει αποκλειστικά στη μία από τις δύο αυτές μορφές παράνομης συμπεριφοράς. Οι έννοιες της συμφωνίας και της εναρμονισμένης πρακτικής είναι ρευστές και δύνανται να αλληλεπικαλύπτονται. Πράγματι, ο διαχωρισμός των δύο εννοιών μπορεί να μην είναι καν εφικτός, καθότι μια παράβαση μπορεί να παρουσιάζει ταυτόχρονα τα χαρακτηριστικά και των δύο μορφών απαγορευμένης συμπεριφοράς, ενώ ορισμένες εκδηλώσεις της θεωρούμενες αυτοτελώς μπορούν να περιγραφούν ακριβέστερα μόνο από μία από τις δύο. Ωστόσο, θα ήταν τεχνητή η απόπειρα να υποδιαιρεθεί ένα σαφώς διαρκές κοινό εγχείρημα, που χαρακτηριζόταν από έναν και τον αυτό σκοπό, αναλυόμενο σε πλείονες και χωριστές παραβάσεις. Συνεπώς, μια σύμπραξη δύναται να αποτελεί ταυτόχρονα συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική. Το άρθρο 81 δεν προβλέπει ιδιαίτερη κατηγορία για μια τέτοια σύνθετη παράβαση(78).

(201) Στην απόφασή του στην υπόθεση PVC II, το Πρωτοδικείο αποφάνθηκε ότι "στο πλαίσιο μιας σύνθετης παραβάσεως, στην οποία ενεπλάκησαν πλείονες παραγωγοί επί σειράν ετών και η οποία αποσκοπούσε στην από κοινού ρύθμιση της αγοράς, δεν μπορεί να απαιτηθεί από την Επιτροπή να χαρακτηρίσει επακριβώς την παράβαση, ως προς κάθε επιχείρηση ξεχωριστά και σε κάθε δεδομένο χρονικό σημείο, ως συμφωνία ή ως εναρμονισμένη πρακτική, εφόσον, εν πάση περιπτώσει, το άρθρο [81] της συνθήκης αφορά αμφότερες τις μορφές παραβάσεως"(79).

(202) Μια "συμφωνία" κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 δεν απαιτεί την ίδια βεβαιότητα που θα ήταν απαραίτητη για την εκτέλεση μιας εμπορικής σύμβασης βάσει του αστικού δικαίου. Επιπλέον, στην περίπτωση μιας σύνθετης σύμπραξης μεγάλης διάρκειας, ο όρος "συμφωνία" μπορεί προσηκόντως να εφαρμοστεί όχι μόνο σε τυχόν γενικό σχέδιο ή στους ρητώς συμφωνηθέντες όρους, αλλά και στην υλοποίηση των συμφωνηθέντων βάσει των ίδιων μηχανισμών και κατά την επιδίωξη του ίδιου κοινού σκοπού.

(203) Παρόλο που μια σύμπραξη αποτελεί κοινό εγχείρημα, κάθε συμμετέχων στη συμφωνία μπορεί να διαδραματίζει το δικό του ιδιαίτερο ρόλο. Ένας ή περισσότεροι συμμετέχοντες μπορούν να ασκούν κυριαρχικό ρόλο κατέχοντας ηγετική θέση. Είναι δυνατό να προκύψουν εσωτερικές συγκρούσεις και ανταγωνισμοί, ακόμη και εξαπάτηση, που όμως δεν αναιρούν το γεγονός ότι η διευθέτηση αποτελεί συμφωνία/εναρμονισμένη πρακτική κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, όταν υπάρχει ένας ενιαίος, κοινός και διαρκής στόχος. Μια σύνθετη σύμπραξη μπορεί προσηκόντως να θεωρηθεί ως ενιαία διαρκής παράβαση για το χρονικό πλαίσιο κατά το οποίο υφίστατο. Η συμφωνία μπορεί κάλλιστα να διαφοροποιηθεί με την πάροδο του χρόνου ή οι μηχανισμοί της να προσαρμοστούν ή να ενισχυθούν λαμβάνοντας υπόψη τις νέες εξελίξεις.

(204) Ειδικότερα, σε μια σύνθετη σύμπραξη μεγάλης διάρκειας, όπου οι διάφορες ακολουθούμενες εναρμονισμένες πρακτικές και οι διάφορες συναπτόμενες συμφωνίες εντάσσονται σε σειρά προσπαθειών των επιχειρήσεων με κοινό στόχο την παρεμπόδιση ή τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, η Επιτροπή δικαιούται να αποφανθεί ότι αποτελούν ενιαία διαρκή παράβαση. Όπως παρατήρησε σχετικά το Πρωτοδικείο στην υπόθεση T-7/89 Hercules κατά Επιτροπής(80), θα ήταν επομένως, τεχνητή η απόπειρα να υποδιαιρεθεί αυτή η συνεχής συμπεριφορά, που χαρακτηρίζεται από ένα και τον αυτό σκοπό, αναλυόμενη σε πλείονες και χωριστές παραβάσεις: "Συγκεκριμένα, [οι επιχειρήσεις] έλαβαν μέρος -επί σειρά ετών- σε ολοκληρωμένο σύνολο συστημάτων, τα οποία συνιστούν ενιαία παράβαση, η οποία συγκεκριμενοποιήθηκε προοδευτικά τόσο με συμφωνίες όσο και με αθέμιτες εναρμονισμένες πρακτικές".

(205) Το γεγονός και μόνο ότι κάθε συμμετέχων σε μια σύμπραξη δύναται να διαδραματίζει το ρόλο που προσιδιάζει στις ιδιαίτερες συνθήκες του δεν αίρει την ευθύνη του για την παράβαση στο σύνολό της, συμπεριλαμβανομένων των πράξεων που έχουν μεν γίνει από άλλους συμμετέχοντες, οι οποίες όμως εξυπηρετούν τον ίδιο παράνομο σκοπό και έχουν το ίδιο επιζήμιο για τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα. Μια επιχείρηση που συμμετέχει σε μια κοινή παράνομη πράξη με ενέργειες που συμβάλλουν στην υλοποίηση του κοινού στόχου είναι συνυπαίτια, για όλη τη διάρκεια της συμμετοχής της στο κοινό σχέδιο, των ενεργειών των λοιπών συμμετεχόντων στο πλαίσιο της ίδιας παραβάσεως. Τούτο ισχύει ασφαλώς όταν αποδεικνύεται ότι η εν λόγω επιχείρηση γνώριζε την παράνομη συμπεριφορά των λοιπών συμμετεχόντων ή ότι μπορούσε ευλόγως να την προβλέψει ή να τη γνωρίζει και ότι αποδεχόταν το σχετικό κίνδυνο(81).

3. ΕΝΙΑΙΑ, ΔΙΑΡΚΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΗ

(206) Υπάρχουν άφθονα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι από το Φεβρουάριο του 1986 έως το Φεβρουάριο του 1999 υπήρχε ενιαία και διαρκής αθέμιτη σύμπραξη στην αγορά μεθειονίνης του ΕΟΧ μεταξύ της Ανentis, της Νippon Soda και της Degussa, οι οποίες μαζί κατείχαν το 60 % περίπου της αγοράς αυτής. Ειδικότερα, τα μέρη εξέφρασαν αμοιβαία την κοινή τους βούληση να συμπεριφερθούν στην αγορά κατά συγκεκριμένο τρόπο και προσχώρησαν σε κοινό σχέδιο περιορισμού της ατομικής εμπορικής συμπεριφοράς τους. Ως εκ τούτου, η συμφωνία τους να προσχωρήσουν στο εν λόγω σχέδιο με στόχο τον περιορισμό του ανταγωνισμού μπορεί να αναχθεί τουλάχιστον στο Φεβρουάριο του 1986. Η εν λόγω αθέμιτη σύμπραξη αποσκοπούσε στην επίτευξη ενός και του αυτού επιζήμιου για τον ανταγωνισμό οικονομικού σκοπού: την παρεμπόδιση του ανταγωνισμού τιμών μέσω συμφωνιών καθορισμού τιμών στόχων και αυξήσεων των τιμών.

(207) Το εν λόγω σχέδιο, που έγινε αποδεκτό από τη Rhône-Poulenc, τη Νippon Soda και την Degussa, αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε για περίοδο σχεδόν 13 ετών μέσω ενός συμπλέγματος αθέμιτων διευθετήσεων, ειδικών συμφωνιών ή/και εναρμονισμένων πρακτικών, κατά την επιδίωξη του ίδιου κοινού σκοπού, δηλαδή της εξάλειψης του ανταγωνισμού μεταξύ τους. Οι συμμετέχοντες στις παράνομες αυτές συμπεριφορές γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν ότι αποτελούσαν μέρος ενός γενικότερου σχεδίου που αποσκοπούσε στον ανωτέρω παράνομο κοινό στόχο(82).

(208) Λόγω του κοινού σχεδίου και του κοινού στόχου που επεδίωκαν σταθερά οι παραγωγοί, δηλαδή την εξάλειψη του ανταγωνισμού στη βιομηχανία μεθειονίνης, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εν λόγω συμπεριφορά αποτέλεσε ενιαία διαρκή παράβαση του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Οι διευθετήσεις αυτές περιγράφονται λεπτομερώς στο μέρος της παρούσας απόφασης που πραγματεύεται τα πραγματικά περιστατικά. Η περιγραφή αυτή στηρίζεται από εκτενή και σαφή αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία αναφέρονται συστηματικά σε όλο το κείμενο. Συνεπώς, η εν λόγω συμπεριφορά αποτέλεσε ενιαία διαρκή παράβαση του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(209) Μολονότι θα ήταν ορθό να θεωρηθεί ότι οι διευθετήσεις μεταξύ των παραγωγών παρουσιάζουν όλα τα χαρακτηριστικά μιας πλήρους "συμφωνίας", ορισμένα πραγματικά στοιχεία της παράνομης συμπεριφοράς θα μπορούσαν προσηκόντως να χαρακτηριστούν ως εναρμονισμένη πρακτική, εάν τούτο ήταν σκόπιμο.

(210) Στην απάντησή της προς την κοινοποίηση αιτιάσεων, η Degussa αμφισβητεί τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι, παρά τη διακοπή των συσκέψεων "κορυφής" (δηλαδή των συσκέψεων ανώτερου επιπέδου μεταξύ διευθυντών τομέων) το 1988, η παράβαση ήταν διαρκής από το 1986, διότι οι συχνότερες συσκέψεις σε "επιτελικό" επίπεδο δεν είχαν διακοπεί και συνεχίστηκαν. Η Degussa ισχυρίζεται ότι είναι αδύνατο να ελήφθησαν αποφάσεις και να συνήφθησαν συμφωνίες σε "επιτελικό" επίπεδο μετά τη διακοπή των συσκέψεων ανώτερου επιπέδου. Επιπλέον, η Degussa διατείνεται ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε την ύπαρξη συνέχειας μεταξύ των δύο κατηγοριών συσκέψεων ούτε την ταυτότητα όσων συμμετείχαν στις προβαλλόμενες συσκέψεις "επιτελικού" επιπέδου.

(211) Σύμφωνα με την Degussa, οι συσκέψεις σταμάτησαν στο τέλος του 1988 και η Degussa συμμετείχε για πρώτη φορά στην παράβαση κατά τη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στα μέσα 1992(83).

(212) Έχοντας υπόψη τις αιτιολογικές σκέψεις 95 έως 125, το επιχείρημα κατά το οποίο το παράνομο σχέδιο δεν συνεχίστηκε μεταξύ των ετών 1988 και 1992, πρέπει να απορριφθεί. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 97, όχι μόνο οι συμμετέχοντες δεν εκδήλωσαν ποτέ οποιαδήποτε πρόθεση περάτωσης των διευθετήσεων, αλλά η λειτουργία της σύμπραξης δεν διεκόπη ποτέ. Ειδικότερα, στις αιτιολογικές σκέψεις 95 έως 125 αποδεικνύεται ότι οι συμμετέχοντες εξακολούθησαν να λαμβάνουν μέρος στις συσκέψεις καθ' όλη τη διάρκεια των ετών 1989, 1990 και 1991, χωρίς να αποστασιοποιούνται δημοσίως από το περιεχόμενό τους. Έχοντας υπόψη τον προδήλως επιζήμιο για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των προηγούμενων συσκέψεων, η έλλειψη αποδείξεων ότι η συμμετοχή στις συσκέψεις γινόταν χωρίς πρόθεση επιζήμια για τον ανταγωνισμό αποδεικνύει ότι το παράνομο σχέδιο στην πραγματικότητα συνεχίστηκε(84). Το ερώτημα κατά πόσον εφαρμόστηκαν πράγματι οι συμφωνίες ή/και εναρμονισμένες πρακτικές εξετάζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 278-281.

4. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

(213) Το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και το άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ αναφέρουν ρητά ότι περιορίζουν τον ανταγωνισμό οι συμφωνίες οι οποίες συνίστανται:

- στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών πώλησης ή άλλων όρων συναλλαγής,

- στον περιορισμό ή στον έλεγχο της παραγωγής,

- στην κατανομή των αγορών ή των τιμών εφοδιασμού.

(214) Στο πλέγμα συμφωνιών και διευθετήσεων που εξετάζονται στην παρούσα υπόθεση, τα ακόλουθα στοιχεία μπορούν να θεωρηθούν ότι τεκμηριώνουν την παράβαση του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ:

- η συμφωνία για τις τιμές-στόχους και τις ελάχιστες τιμές,

- η συμφωνία για τις συντονισμένες αυξήσεις των τιμών,

- η συντονισμένη εφαρμογή των αυξήσεων των τιμών στις διάφορες αγορές,

- η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τα στοιχεία για τις πωλήσεις, με στόχο την παρακολούθηση των επιτυγχανόμενων μεριδίων αγοράς,

- η συντονισμένη τιμολόγηση προς μεμονωμένους πελάτες,

- οι συντονισμένες ενέργειες περιορισμού, παρεμπόδισης ή "συγκράτησης" των εισαγωγών από χώρες εκτός της Κοινότητας, προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιτυχία των αυξήσεων των τιμών,

- η συμμετοχή σε τακτικές συσκέψεις και άλλες επαφές, προκειμένου να συμφωνηθούν οι ανωτέρω περιορισμοί και να εφαρμοστούν ή/και να τροποποιηθούν, ανάλογα με την περίσταση.

(215) Οι διευθετήσεις αυτού του είδους έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης για τον ΕΚ και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Δεδομένου ότι η τιμή αποτελεί το κύριο μέσο ανταγωνισμού, οι διάφορες αθέμιτες διευθετήσεις και μηχανισμοί που εφάρμοσαν οι παραγωγοί είχαν ως τελικό στόχο την αύξηση των τιμών προς όφελός τους σε υψηλότερα επίπεδα από αυτά που θα επιτυγχάνονταν υπό συνθήκες ελεύθερου ανταγωνισμού.

(216) Προκειμένου να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι έχει εφαρμογή το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και το άρθρο 53 παράγραφος της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, δεν απαιτείται να εξεταστούν οι πραγματικές συνέπειες μιας συμφωνίας στον ανταγωνισμό, εφόσον έχει αποδειχθεί ότι η συμφωνία είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού(85).

(217) Ωστόσο, η σύμπραξη περιόριζε επίσης τον ανταγωνισμό. Ειδικότερα, οι τιμές-στόχοι και οι αυξήσεις τιμών που αποτελούσαν πρωταρχικό στόχο της σύμπραξης, συμφωνούνταν, ανακοινώνονταν και εφαρμόζονταν σε ολόκληρο τον ΕΟΧ.

(218) Στις απαντήσεις τους προς την κοινοποίηση αιτιάσεων, η Degussa και η Νippon Soda ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι πράγματι προέκυψε περιορισμός του ανταγωνισμού. Οι συνέπειες των διευθετήσεων που περιόριζαν τον ανταγωνισμό αποδεικνύονται πιο εμπεριστατωμένα στις αιτιολογικές σκέψεις 271-291 στη συνέχεια.

5. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΜΕΤΑΞΥ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ

(219) Η διαρκής συμφωνία μεταξύ των παραγωγών είχε σημαντικές επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(220) Το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ αφορά συμφωνίες που θα μπορούσαν να βλάψουν την επίτευξη μιας ενιαίας αγοράς μεταξύ των κρατών μελών, είτε μέσω της κατάτμησης εθνικών αγορών είτε μέσω της επίδρασης στη δομή του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς. Ομοίως, το άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ αφορά συμφωνίες που υπονομεύουν την υλοποίηση ενός ομοιογενούς Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.

(221) Όπως προαναφέρεται στην ενότητα με τίτλο "Ενδοκοινοτικό εμπόριο" (αιτιολογική σκέψη 50), η αγορά μεθειονίνης χαρακτηρίζεται από σημαντικό όγκο συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών. Υπήρχε επίσης σημαντικός όγκος συναλλαγών μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών της ΕΖΕΣ που ήταν μέλη του ΕΟΧ. Η Νορβηγία καλύπτει το 100 % των αναγκών της σε μεθειονίνη από εισαγωγές, κυρίως από την Κοινότητα, όπως συνέβαινε και με την Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία πριν από την προσχώρησή τους στην Κοινότητα.

(222) Ωστόσο, η εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ σε μια σύμπραξη δεν περιορίζεται στο μέρος των πωλήσεων των μελών που πράγματι συνεπάγονται μεταφορά προϊόντων από ένα κράτος σε άλλο. Για να έχουν εφαρμογή οι εν λόγω διατάξεις δεν απαιτείται ούτε να αποδειχθεί ότι η ατομική συμπεριφορά κάθε συμμετέχοντος, σε αντίθεση με τη συμπεριφορά της σύμπραξης στο σύνολό της, επηρέασε το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών(86).

(223) Στην παρούσα υπόθεση, οι συμφωνίες σύμπραξης κάλυπταν περισσότερα από τα δύο τρίτα των συνολικών συναλλαγών σε ολόκληρη την ΕΚ και τον ΕΟΧ στο σημαντικό αυτό βιομηχανικό τομέα. Η ύπαρξη καθορισμού των τιμών και μηχανισμού ποσοστώσεων πρέπει να είχε ως αποτέλεσμα, ή ήταν πιθανό να έχει ως αποτέλεσμα, την αυτόματη παρέκκλιση των εμπορικών ροών από την πορεία που θα είχαν ακολουθήσει διαφορετικά(87).

6. ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΕΣ ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΙΑ, ΤΗ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ, ΤΗ ΝΟΡΒΗΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΟΥΗΔΙΑ

(224) Η συμφωνία για τον ΕΟΧ τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1994. Για την περίοδο λειτουργίας της σύμπραξης πριν από την ημερομηνία αυτή, η μοναδική διάταξη που έχει εφαρμογή στην παρούσα διαδικασία είναι το άρθρο 81 της συνθήκης ΕΚ. Το άρθρο 81 δεν καλύπτει οποιονδήποτε περιορισμό του ανταγωνισμού από τα μέλη της σύμπραξης στην Αυστρία, τη Φινλανδία, την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και τη Σουηδία (τότε κράτη μέλη της ΕΖΕΣ) πριν από την 1η Ιανουαρίου 1994.

(225) Κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 1994, οι διατάξεις της συμφωνίας για τον ΕΟΧ είχαν εφαρμογή στα έξι κράτη μέλη της ΕΖΕΣ. Συνεπώς, η σύμπραξη παρέβη τόσο το άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσο και το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, και η Επιτροπή είναι αρμόδια να εφαρμόσει και τις δύο διατάξεις. Ο περιορισμός του ανταγωνισμού στα έξι αυτά κράτη της ΕΖΕΣ κατά τη διάρκεια αυτής της μονοετούς περιόδου εμπίπτει στο άρθρο 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(226) Μετά την προσχώρηση της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας στην Κοινότητα την 1η Ιανουαρίου 1995, το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ κατέστη εφαρμοστέο στη σύμπραξη, κατά το μέτρο που επηρέαζε τον ανταγωνισμό στις αγορές αυτές. Η λειτουργία της σύμπραξης στη Νορβηγία εξακολουθεί να αποτελεί παράβαση του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(227) Στην πράξη το αποτέλεσμα είναι ότι η λειτουργία της σύμπραξης στην Αυστρία, στη Φινλανδία, στη Νορβηγία και στη Σουηδία εμπίπτει στους κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ ή/και της Κοινότητας από την 1η Ιανουαρίου 1994.

Γ. ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ

1. ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΕΣ ΑΡΧΕΣ

(228) Για να προσδιοριστούν οι αποδέκτες της παρούσας απόφασης, πρέπει να καθοριστούν τα νομικά πρόσωπα που είναι υπεύθυνα για την παράβαση.

(229) Αντικείμενο των κανόνων ανταγωνισμού της Κοινότητας και του ΕΟΧ είναι η "επιχείρηση", έννοια που δεν ταυτίζεται με την εταιρική νομική προσωπικότητα βάσει του εθνικού εταιρικού ή φορολογικού δικαίου. Η έννοια της "επιχείρησης" δεν ορίζεται στη συνθήκη. Ωστόσο, μπορεί να αναφέρεται σε οποιαδήποτε οντότητα που ασκεί εμπορική δραστηριότητα.

(230) Ανάλογα με τις περιστάσεις, είναι δυνατό να θεωρηθεί ως σχετική "επιχείρηση" κατά την έννοια του άρθρου 81 της συνθήκης και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ολόκληρος ο όμιλος ή μεμονωμένοι υποόμιλοι ή θυγατρικές εταιρείες. Από την άποψη αυτή, για να καθοριστεί εάν μια μητρική εταιρεία πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνη για την παράνομη συμπεριφορά μιας θυγατρικής της πρέπει να αποδειχθεί ότι η θυγατρική "δεν καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο τη συμπεριφορά της στην αγορά, αλλά εφαρμόζει, κυρίως, τις οδηγίες της μητρικής εταιρείας"(88). Στις υποθέσεις ΑΕG-Telefunken(89) και BPB Industries(90), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι όταν μια θυγατρική είναι πλήρως ελεγχόμενη, κατ' ανάγκη ακολουθεί κατ' αρχήν την πολιτική που καθορίζει η μητρική της εταιρεία.

(231) Στην υπόθεση Stora Kopparbergs Bergslags AB(91), το Δικαστήριο επιβεβαίωσε την κρίση του Πρωτοδικείου ότι μια μητρική εταιρεία ήταν υπεύθυνη για τη συμπεριφορά μιας θυγατρικής της, αναφέροντας ότι "εφόσον η μητρική εταιρία κατείχε όλο το κεφάλαιό της [θυγατρικής], το Πρωτοδικείο μπορούσε ευλόγως να υποθέσει (...) ότι επηρέαζε όντως αποφασιστικά τη συμπεριφορά της θυγατρικής της, εφόσον μάλιστα είχε διαπιστώσει (...) ότι [η μητρική εταιρεία] είχε εμφανιστεί κατά τη διοικητική διαδικασία ως η μοναδική συνομιλήτρια της Επιτροπής (...) όσον αφορά την επίδικη παράβαση". Έτσι επιβεβαιώνεται το τεκμήριο ότι η μητρική εταιρεία μιας πλήρως ελεγχόμενης θυγατρικής ασκεί αποφασιστική επίδραση στη συμπεριφορά της θυγατρικής της. Στην ανωτέρω υπόθεση, η ισχύς του τεκμηρίου επιβεβαιώθηκε από μια πρόσθετη ένδειξη, δηλαδή τη συμπεριφορά της μητρικής εταιρείας.

(232) Όταν διαπιστώνεται ότι μια παράβαση του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ ή/και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ έχει διαπραχθεί επί ορισμένο διάστημα, είναι απαραίτητο να οριστεί το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ήταν υπεύθυνο για τη λειτουργία της επιχείρησης την περίοδο κατά την οποία διεπράχθη η παράβαση.

(233) Όταν μια επιχείρηση διαπράττει παράβαση του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ ή/και του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στη συνέχεια πωλεί τα περιουσιακά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για την υλοποίηση της παράβασης και κατ' αυτόν τον τρόπο αποχωρεί από την οικεία αγορά, η εν λόγω επιχείρηση εξακολουθεί να θεωρείται υπεύθυνη για την παράβαση κατά την οικεία περίοδο, εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται(92).

2. ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

(234) Στην παρούσα υπόθεση, η Rhône-Poulenc άλλαξε νομική μορφή μετά το πέρας ή το τεκμαιρόμενο πέρας της συμμετοχής της στην παράβαση.

(235) Ωστόσο, η αλλαγή της νομικής μορφής ή της εταιρικής ταυτότητας δεν απαλλάσσει μια επιχείρηση από την ευθύνη της για την καταβολή προστίμου λόγω συμπεριφοράς επιζήμιας για τον ανταγωνισμό. Έτσι, η ευθύνη καταβολής προστίμου μπορεί να μετακυλιστεί στο διάδοχο, όταν η εταιρική ταυτότητα που διέπραξε την παράβαση παύει να υφίσταται κατά νόμο.

(236) Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι αντικείμενο των κανόνων ανταγωνισμού της συνθήκης ΕΚ (και της συμφωνίας για τον ΕΟΧ) είναι η επιχείρηση, έννοια που δεν ταυτίζεται κατ' ανάγκη με την εταιρική νομική προσωπικότητα βάσει του εθνικού εταιρικού ή φορολογικού δικαίου.

(237) Η "επιχείρηση" δεν ορίζεται στη συνθήκη ΕΚ. Μπορεί να αναφέρεται σε οποιαδήποτε οντότητα που ασκεί εμπορική δραστηριότητα. Στην περίπτωση μιας μεγάλης πολυεθνικής εταιρείας, οι μυριάδες θυγατρικές, το περίπλοκο δίκτυο κυριότητας και συμμετοχών στο κεφάλαιο, και η οργάνωση των δραστηριοτήτων του ομίλου για διοικητικούς λόγους σε χωριστά επιχειρησιακά ή λειτουργικά τμήματα ή/και σε γεωγραφικές περιοχές που δεν αντιστοιχούν απαραίτητα στην εταιρική της δομή, όλα αυτά μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα. Το Πρωτοδικείο έχει αποφανθεί ότι "το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης απευθύνεται σε οικονομικές μονάδες, εκάστη των οποίων περικλείει ενιαία οργάνωση προσωπικών, υλικών και άυλων στοιχείων, τα οποία έχουν ταχθεί στη διαρκή επιδίωξη ορισμένου οικονομικού σκοπού, η οποία οργάνωση δύναται να συντελέσει στη διάπραξη παραβάσεως προβλεπομένης από τη διάταξη αυτήν"(93).

(238) Επιπλέον, ενώ αντικείμενο των κανόνων ανταγωνισμού είναι οι επιχειρήσεις, για την εφαρμογή των κανόνων και την επιβολή και είσπραξη προστίμων απαιτείται να οριστεί το συγκεκριμένο νομικό πρόσωπο που ευθύνεται για τη συμπεριφορά της επιχείρησης, προς το οποίο μπορεί να απευθυνθεί η διαδικασία.

(239) Όπως παρατήρησε το Πρωτοδικείο στην υπόθεση T-6/89 Enichem Anic κατά Επιτροπής(94), όταν μεταξύ του χρόνου διαπράξεως της παραβάσεως και του χρόνου κατά τον οποίο η εταιρεία που τη διέπραξε καλείται να υποστεί τις συνέπειες αυτής της διαπράξεως, το πρόσωπο που ευθυνόταν για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως έχει παύσει να υφίσταται νομικά, πρέπει, πρώτα απ' όλα, να εντοπιστεί το σύνολο των υλικών και των ανθρώπινων