ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 19 Δεκεμβρίου 1990 σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ (IV/33.133-Γ: Ανθρακικό νάτριο - Solvay) (Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (91/299/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑ¨ΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως τα άρθρα 3 και 15,

την απόφαση της Επιτροπής της 19ης Φεβρουαρίου 1990 να κινήσει αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού αριθ. 17.

Αφού παρέσχε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις την ευκαιρία να καταστήσουν γνωστές τις απόψεις τους επί των αιτιάσεων που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2),

Μετά από διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

ΤΜΗΜΑ Ι ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Α. Περίληψη της παραβάσεως (1) 1. Η παρούσα απόφαση απορρέει από τον έλεγχο που διεξήγαγε η Επιτροπή το Μάρτιο του 1989 σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 στους παραγωγούς ανθρακικού νατρίου της ΕΟΚ. Μέσω αυτού του ελέγχου, που είχε ως επακόλουθο τη συλλογή πληροφοριών βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή συγκέντρωσε τεκμηριωμένες αποδείξεις σχετικά με την παράβαση του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ στην οποία προέβη η Solvay et Cie SA, Βρυξέλλες, (Solvay).

2. Η παράβαση μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:

Παράβαση του άρθρου 86 από την Solvay Από το 1983 περίπου μέχρι σήμερα η Solvay έχει προβεί σε καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης την οποία κατέχει στην αγορά ανθρακικού νατρίου στην ΕΟΚ (εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας) εφαρμόζοντας στους μεγαλύτερους πελάτες της ένα σύστημα εκπτώσεων εμπιστοσύνης και εκπτώσεων οριακής ποσότητας σε τόνους, συμβατικές ρυθμίσεις που αποσκοπούν στη διασφάλιση μιας ουσιαστικής αποκλειστικότητας εφοδιασμού του από τη Solvay καθώς και άλλα μέτρα τα οποία είχαν σαν αντικείμενο και αποτέλεσμα να δεσμεύσουν τους εν λόγω πελάτες έναντι της Solvay για το σύνολο των αναγκών τους και να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές.

Β. Γενικα 1. Η θέση της Solvay στην κοινοτική αγορά ανθρακικού νατρίου (2) Λεπτομέρειες όσον αφορά το προϊόν και την αγορά ανθρακικού νατρίου αναφέρονται στο τμήμα Ι Β της απόφασης 91/297/ΕΟΚ της Επιτροπής (Solvay-ICI) (3).

Η Solvay είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός ανθρακικού νατρίου τόσο παγκόσμια όσο και στην Κοινότητα. Στην Κοινότητα, η εταιρεία αυτή διαθέτει εργοστάσια στο Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία και εφοδιάζει καταναλωτές σε όλη την ΕΟΚ με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.

(3) Στις εννέα αγορές της Δυτικής Ευρώπης στις οποίες ασκεί τις δραστηριότητές της η Solvay (9 «DN» (Directions Nationales) που περιλαμβάνουν την Αυστρία και την Ελβετία) έχει ένα σταθερό μερίδιο αγοράς περίπου 70 %. Οι τέσσερις κοινοτικοί ανταγωνιστές της διαθέτουν μαζί μόνο 26 %. Στην ΕΟΚ, μη περιλαμβανομένων των βρετανικών νήσων [όπου η ICI έχει ένα σχεδόν μονοπώλιο λόγω του κανόνος της «εσωτερικής αγοράς» (home market): βλέπε απόφαση . . .], το μερίδιο αγοράς της Solvay ανερχόταν επίσης κατά παράδοση σε 70 % περίπου. Με μοναδική εξαίρεση τις Κάτω Χώρες (όπου επικρατεί σε μεγάλο βαθμό η NSI και έπειτα η AKZO, κατόπιν συμφωνίας κατανομής της αγοράς που έγινε το 1955 και που δεν αποτελεί αντικείμενο διαδικασίας) η Solvay είναι ο μεγαλύτερος ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο αποκλει στικός, προμηθευτής ανθρακικού νατρίου σε κάθε ένα από τα κράτη μέλη της Κοινότητας στα οποία πραγματοποιεί πωλήσεις.

Η Solvay, σαν μεγαλύτερος παραγωγός άλατος στην Κοινότητα, κατέχει πολύ ευνοϊκή θέση όσον αφορά την προμήθεια των βασικών πρώτων υλών για το ανθρακικό νάτριο.

2. Οι ανταγωνιστές της Solvay (4) Ο μόνος ευρωπαίος παραγωγός ανάλογος σε ισχύ με τη Solvay είναι η ICI, η οποία δεν ανταγωνίζεται σε καμία από τις αγορές της Solvay. Με ενδεχόμενη εξαίρεση την AKZO, η οποία λόγω της θέσης της στην βόρεια ολλανδική ακτή θεωρεί σαν «φυσική περιοχή» της όχι μόνο τις Κάτω Χώρες αλλά και τη βόρεια Γερμανία και Δανία, οι άλλοι παραγωγοί προσπαθούν να συγκεντρώσουν τις πωλήσεις τους, στα πλαίσια της ΕΟΚ, στις αντίστοιχες εθνικές τους αγορές. Έτσι, η Rhone-Poulenc πραγματοποιεί το 95 % των πωλήσεων του ανθρακικού νατρίου της στη Γαλλία. Η Chemische Fabrik KAKL (CFK) και η Matthes & Weber πραγματοποιούν ορισμένες εξαγωγές στην Ολλανδία, Γαλλία και Λουξεμβούργο, αλλά και πάλι οι κύριες προσπάθειές τους αφορούν την τοπική τους αγορά. Σε σύγκριση με το 70 % της Solvay, τα μερίδια αγοράς των άλλων παραγωγών στα ηπειρωτικά κράτη μέλη της ΕΟΚ κυμαίνονται από 4 % έως 11 %.

Ο κυριότερος κίνδυνος για τη θέση της Solvay στην Ευρωπαϊκή αγορά της δεν προέρχεται από τους άλλους κοινοτικούς παραγωγούς αλλά από το φυσικό ανθρακικό νάτριο των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι δυτικοευρωπαίοι παραγωγοί παράγουν κυρίως ελαφρύ ανθρακικό νάτριο, το οποίο δεν χρησιμοποιείται κατά κανόνα στην υαλουργία. Τα μέτρα αντιντάμπινγκ τα οποία έχουν ληφθεί από το 1983 εξασφάλισαν στη Solvay ένα σημαντικό βαθμό προστασίας έναντι αυτών των εισαγωγών (βλέπε κατωτέρω σημείο 10).

3. Οι πελάτες της Solvay (5) Η κυριότερη αγορά διοχέτευσης προϊόντων της Solvay είναι το τομέας της υάλου ο οποίος αντιστοιχεί σε 66-68 % της κατανάλωσης ανθρακικού νατρίου στη Δυτική Ευρώπη. Ο ίδιος ο κλάδος της υαλουργίας διαιρείται σε ύαλο συσκευασίας και επίπεδη ύαλο με αναλογία 2 προς 1.

Η Solvay είναι ο κύριος ή ο μοναδικός προμηθευτής όλων ουσιαστικά των παραγωγών υάλου στην Ηπειρωτική Δυτική Ευρώπη. Υπάρχουν μόνο ελάχιστοι πελάτες των οποίων ο «πρώτος» προμηθευτής είναι ένας από τους άλλους παραγωγούς ανθρακικού νατρίου. Έτσι, το 1988, η Solvay είχε 82 % των εργασιών ανθρακικού νατρίου στον τομέα της επίπεδης υάλου στην αγορά που καλύπτουν οι εννέα «εθνικές της διευθύνσεις» 7 στον τομέα της υάλου συσκευασίας, είχε το 74 % του συνόλου των πραγματοποιούμενων εργασιών.

(6) Ο μεγαλύτερος πελάτης της Solvay είναι ο όμιλος Saint-Gobain με συμβάσεις αορίστου διαρκείας στα διάφορα κράτη μέλη για τις οποίες προβλέπεται δυνατότητα καταγγελίας με προειδοποιητική προθεσμία 24 μηνών, για ποσότητα 500 000 τόνων το χρόνο που διατίθεται στη Δυτική Ευρώπη. Υπάρχει επίσης ένα μυστικό «πρωτόκολλο» που προβλέπει «έκπτωση ομίλου» ύψους 1,5 % το χρόνο για όλες τις πωλήσεις στην Ευρώπη. Για τις τιμές και τους άλλους συμβατικούς ορούς γίνεται, εντούτοις, διαπραγμάτευση σε εθνική βάση μεταξύ της αρμόδιας «DN» της Solvay και της εταιρείας St Gobain στο σχετικό κράτος μέλος. Πολλοί άλλοι πελάτες έχουν επίσης συμβάσεις αορίστου διαρκείας που προβλέπουν 24 μηνη προειδοποιητική προθεσμία.

4. Η οργάνωση των πωλήσεων της Solvay (7) Οι παραγωγικές και εμπορικές δραστηριότητες της Solvay στον τομέα του ανθρακικού νατρίου στη Δυτική Ευρώπη διοργανώνονται σε εθνική βάση με χωριστή «Direction Nationale» (DN) που εξυπηρετεί καθεμία από τις αγορές αυτές. Υπάρχουν σημαντικές διακυμάνσεις τιμών μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών δεδομένου ότι οι τιμές εργοστασίου στη Γαλλία είναι κατά 10 % περίπου χαμηλότερες από το Βέλγιο. Ωστόσο, ιδιαίτερα στον κλάδο της υαλουργίας υπήρξε κατά την τελευταία δεκαετία σαφής τάση για δημιουγία πανευρωπαϊκών ομίλων. Ενώ η Solvay επιμένει ότι οι διαπραγματεύσεις για τις τιμές γίνονται σε εθνικό επίπεδο (δηλαδή μεταξύ της DN της Solvay και της τοπικής θυγατρικής του ενδιαφερομένου ομίλου), οι πελάτες αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο τις διαφορές που υπάρχουν στις τιμές μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών και προσπαθούν να τις ελαχιστοποιούν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πελάτες κατόρθωσαν να διαπραγματευθούν με τη Solvay ένα σύστημα σύμφωνα με το οποίο μειώνεται η διακύμανση των τιμών (για παράδειγμα οι βελγικές υαλουργίες St. Roch και Glaverbel).

5. Οι συμβάσεις «συνολικών αναγκών» της Solvay μέχρι το 1981 (8) Μέχρι το 1980, οι συμφωνίες της Solvay για προμήθειες ανθρακικού νατρίου στα διάφορα κράτη μέλη ήσαν μακράς διάρκειας και κατά κανόνα απαιτούσαν από τον πελάτη να καλύπτει το σύνολο των αναγκών του από τη Solvay.

Αφότου οι συμφωνίες προμηθειών της Solvay τέθηκαν υπόψη της Επιτροπής, πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες συζητήσεις και η Solvay δέχθηκε τελικά να τροποποιήσει τις συμβατικές της συμφωνίες αντικαθιστώντας την ρήτρα που αφορούσε «το σύνολο των αναγκών» με άλλη ρήτρα η οποία όριζε συγκεκριμένη ποσότητα και μείωνε την προειδοποιητική προθεσμία για την καταγγελία της συμφωνίας (σε πολλές περιπτώσεις πενταετή) σε δύο χρόνια.

Η Επιτροπή, εντούτοις, πληροφόρησε τη Solvay με επιστολή ότι οι ποσότητες τις οποίες ήταν υποχρεωμένος να αγοράζει κάθε χρόνο ο πελάτης δεν θα έπρεπε να αντιστοιχούν ή να προσεγγίζουν στο σύνολο των αναγκών του σε ανθρακικό νάτριο 7 Επιπλέον, παρά τη διαβεβαίωση ότι η Solvay μπορούσε να προβεί σε εκπτώσεις επί των τιμών καταλόγου, η Επιτροπή επέμεινε ότι οποιαδήποτε έκπτωση που υιοθετεί η Solvay δεν πρέπει να αποτελεί ούτε συγκαλυμένη μέθοδο για τη διατήρηση των καταργηθεισών συμβάσεων «συνολικών αναγκών» ούτε να λειτουργήσει σαν έκπτωση εμπιστοσύνης.

(9) Η Solvay πληροφόρησε την Επιτροπή στο τέλος του 1980 ότι έδινε οδηγίες στις διάφορες εθνικές διευθύνσεις της να τροποποιήσουν τις συμφωνίες προμηθειών τους και είχε επισυνάψει ένα αντίτυπο του σχεδίου εγκυκλίου επιστολής που επρόκειτο να στείλει στα διάφορα εθνικά γραφεία πωλήσεων όπου τόνιζε -σε δύο σημεία- ότι σε καμία περίπτωση οποιαδήποτε συμφωνία επί των τιμών δεν πρέπει να αποτελεί κίνητρο για τη διασφάλιση της εμπιστοσύνης του πελάτη. Ο πελάτης ήταν επίσης ελεύθερος να επιλέξει τις ποσότητες σε τόνους που επιθυμούσε να αγοράσει και απαγορευόταν ρητά στα γραφεία πωλήσεων να επιχειρήσουν να μάθουν από τον πελάτη τι ποσοστό του συνόλου των αναγκών του αντιπροσώπευε η σχετική ποσότητα.

Με βάση την επιστολή της Solvay, η υπόθεση τέθηκε στο αρχείο το 1982 και η Επιτροπή δεν προέβη σε καμία περαιτέρω ενέργεια μέχρι τη διεξαγωγή έρευνας στα πλαίσια της παρούσας διαδικασίας.

6. Προστασία αντιντάμπινγκ (10) Ένα σημαντικό στοιχείο της εμπορικής πολιτικής που ασκεί η Solvay στον τομέα του ανθρακικού νατρίου είναι η διατήρηση των μέτρων αντιντάμπινγκ που ισχύουν έναντι των παραγωγών των Ηνωμένων Πολιτειών για το πυκνό ανθρακικό νάτριο καθώς και έναντι των προμηθευτών ελαφρού ανθρακικού νατρίου από την Ανατολική Ευρώπη. Μετά τις αλλαγές των συναλλαγματικών ισοτιμιών από το 1984, η Solvay έχει πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι οι παραγωγοί των ΗΠΑ είναι σε θέση να πωλούν στην Ευρώπη σε τιμές σημαντικά κατώτερες από τις μέσες κοινοτικές τιμές χωρίς να διαπράττουν ντάμπινγκ: δηλαδή η τιμή εργοστασίου τους για τις εξαγωγές δεν είναι κατώτερη από την εγχώρια τιμή τους.

Ένας ορισμένος αριθμός παραγωγών υάλου επωφελήθηκε από διάταξη της νομοθεσίας αντιντάμπινγκ η οποία τους επιτρέπει να αποφεύγουν τους δασμούς αντιντάμπινγκ για το εισαγόμενο ανθρακικό νάτριο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή υάλου για εξαγωγή εκτός της ΕΟΚ («ενεργητική τελειοποίηση»).

(11) Οι δασμοί αντιντάμπινγκ επί των εισαγωγών από τις ΗΠΑ ήσαν υπό επανεξέταση κατά το χρόνο της παρούσας διαδικασίας και η Solvay επέμενε να ανανεωθούν, καθώς και να επεκταθούν οι δασμοί αντιντάμπινγκ στα προϊόντα που εισάγονται υπό καθεστώς ενεργητικής τελειοποίησης. [. . .] (1). Έχει σημασία το γεγονός ότι, στη διαδικασία αντιντάμπινγκ, η Solvay ζήτησε να επιβληθεί νέα ελάχιστη τιμή εκτελωνισμένη στα σύνορα της ΕΟΚ ύψους 163 Ecu/τόνο για το πυκνό ανθρακικό νάτριο από την Ανατολική Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες (= ± 170 Ecu 180 κατά την παράδοση) ενώ (όπως γνώριζε καλά) σε πολλές χώρες η δική της μέση τιμή παράδοσης ήταν κατώτερη από 300 γερμανικά μάρκα (= 150 Ecu).

Γ. Συμπεριφορά αποκλεισμού 1. Εμπορική στρατηγική της Solvay από το 1982 (12) Παρά τη σαφή διατύπωση που υπάρχει στην επιστολή της Επιτροπής και στην εσωτερική εγκύκλιο της Solvay, η Solvay από το 1983 χρησιμοποιούσε όλο και περισσότερο τόσο ένα σύστημα προοδευτικών εκπτώσεων όσο και συμβάσεις προμήθειας οι οποίες δέσμευαν αποτελεσματικά τους σημαντικότερους πελάτες της Solvay για το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο των αναγκών τους σε ανθρακικό νάτριο. Αντιμετωπίζοντας πτώση της ζήτησης (μετά το 1987), βασική μέριμνα της Solvay φαίνεται ότι ήταν η διατήρηση της δεσπόζουσας θέσης της στην ευρωπαϊκή αγορά έναντι της «κινητοποίησης» των μικρότερων παραγωγών, καθώς και η διαφαινόμενη απειλή εισαγωγών από την Ανατολική Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα κύρια μέτρα που έλαβε η Solvay περιλάμβαναν:

«βελτίωση των σχέσεων με τους μεγάλους πελάτες (υαλουργία-χημική βιομηχανία) με γενίκευση και ενίσχυση της πολιτικής των συμβάσεων με στόχο τη διατήρηση "πιστής" πελατείας (ιδιαίτερα με τη Saint-Gobain η οποία έχει υπερέκπτωση ομίλου 1,5 % στα πλαίσια μιας σύμβασης υψηλού επιπέδου-"contrat chapeau") . . . αλλά οι συμβάσεις αυτές παραμένουν σχετικά "ανοικτές" λόγω των κοινοτικών κανόνων (προειδοποιητική προθεσμία δύο ετών κατ' ανώτατο όριο, συμβατική ποσότητα σε τόνους που περιορίζεται σε 85 % περίπου των αναγκών του πελάτη προκειμένου να έχει τη δυνατότητα προσφυγής σε δεύτερο προμηθευτή)».

(13) Σε μια παρουσίαση της στρατηγικής της (χωρίς ημερομηνία αλλά που τοποθετείται περίπου τον Απρίλιο του 1988) εκθέτει την εμπορική και τιμολογιακή πολιτική της:

«Πρώτη μέριμνα της (Solvay) η προάσπιση της κυρίαρχης εμπορικής της θέσης ιδίως στην Ευρώπη (πρόκειται για αποδοτική και προσοδοφόρα αγορά).

Αυτό προϋποθέτει:

- Μια πολιτική που εξασφαλίζει παρουσία κοντά σε κάθε πελάτη και καλή κάλυψη της αγοράς . . .

- μια πολιτική που ευνοεί τους πελάτες που είναι έτοιμοι να δεχθούν μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις = συμβάσεις που προβλέπουν σημαντικές εκπτώσεις.»

Σε ένα άλλο σημείωμα σχετικά με τη στρατηγική της Solvay με ημερομηνία Απριλίου 1988 αναφέρει τις άλλες εναλλακτικές πολιτικές της:

«Η αμυντική στρατηγική συνίσταται και θα συνίσταται:

- στη διατήρηση πιστών πελατών μας με όλο και σημαντικότερες συμβατικές εκπτώσεις».

2. Το σύστημα εκπτώσεων της Solvay στη Γερμανία (14) Δεδηλωμένη πολιτική της Solvay στη σημαντική γερμανική αγορά ήταν η διατήρηση ολόκληρου του μεριδίου αγοράς της σε πάνω από 50 % με τους εξής τρόπους:

- αποκλεισμός όλων των εισαγωγών από τις Ηνωμένες Πολιτείες και παρακώλυση οποιασδήποτε περαιτέρω αύξησης εισαγωγών από την AKZO και τους παραγωγούς της Ανατολικής Ευρώπης,

- διατήρηση της «δεσπόζουσας θέσης» της σαν προμηθευτή ανθρακικού νατρίου της βιομηχανίας επίπεδης υάλου και υάλου συσκευασίας.

Εκτός από τις συνήθεις εκπτώσεις ποσότητας επί της βασικής ποσότητας σε τόνους για τους μεγάλους πελάτες, η Solvay από το 1982 προσέφερε δύο επιπλέον μορφές εκπτώσεων στη Γερμανία:

- έκπτωση για την οριακή ποσότητα σε τόνους (αποκαλούμενη «Spitzenrabatt»), που οριζόταν σχεδόν πάντοτε στο 20 % της τιμής καταλόγου,

- ειδική ετήσια πληρωμή με επιταγή (μέχρι 3,4 εκατομμύρια γερμανικά μάρκα σε μία περίπτωση), εφόσον ο πελάτης εφοδιάζεται από τη Solvay για το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών του.

(15) Η επιστροφή με επιταγή ίσχυε ήδη από τα τέλη του 1982 και το ποσοστό «της οριακής ποσότητας» καθιερώθηκε στις αρχές του 1983. Το σύστημα αυτό έχει επεκταθεί και τελειοποιηθεί από το 1983 και αποτελεί τώρα τη βάση της διαμόρφωσης των τιμών της Solvay στη Γερμανία. Κατά το χρόνο διεξαγωγής των ερευνών της Επιτροπής, το Μάρτιο 1989, όλοι σχεδόν οι μεγάλοι πελάτες της Solvay στη Γερμανία είχαν και τα δύο είδη κινήτρων. Η Solvay έδωσε στους εν λόγω πελάτες εντολή να τηρήσουν αυστηρά απορρητες τις εκπτώσεις από τους τρίτους.

Σύμφωνα με το σύστημα εκπτώσεων που εφαρμόζεται στους σημαντικότερους πελάτες, η βασική ποσότητα σε τόνους, η οποία αντιστοιχεί κατά κανόνα σε 80 % περίπου των συνολικών ετήσιων δαπανών του πελάτη, ετιμολογείτο με βάση την τιμή καταλόγου και με τη συνήθη έκπτωση ποσότητας (για παράδειγμα 10 %). Για την οριακή ποσότητα που υπερέβαινε τις βασικές ανάγκες του πελάτη, γινόταν έκπτωση 20 % και επιπλέον καταβολόταν ένα σημαντικό ποσό με επιταγή.

(16) Έτσι, στην περίπτωση της Vegla, μέλος του ομίλου Saint-Gobain και μεγαλύτερος πελάτης της Solvay στη Γερμανία, το σύστημα εκπτώσεων λειτουργούσε ως εξής το 1989:

1. Στη βασική συμβατική ποσότητα των [. . .] τόνων, έκπτωση 10 %.

2. Για την οριακή ποσότητα των [. . .] τόνων, μία έκπτωση 20 %.

3. Επιταγή με το ποσό των 3 349 000 γερμανικών μάρκων που αντιστοιχούσε στην οριακή ποσότητα σε τόνους.

Η τιμή εργοστασίου της Solvay για τη Γερμανία ήταν 403 γερμανικά μάρκα ανά τόνο. Η μέση καθαρή τιμή ανά τόνο που κατέβαλλαν οι μεγάλοι πελάτες στη Γερμανία κατά τα τελευταία χρόνια κυμαινόταν στα επίπεδα των 340 έως 360 γερμανικά μάρκα ανά τόνο. Αυτό που δεν είναι εμφανές είναι ότι στην οριακή ποσότητα η τιμή ανά τόνο μπορεί να πέσει στα 250 γερμανικά μάρκα ανά τόνο ή ακόμη χαμηλότερα.

Για να πάρουμε και πάλι το παράδειγμα της Vegla το 1989:

Τιμή καταλόγου από το εργοστάσιο 403 DM Βασική ποσότητα σε τόνους (έκπτωση 10 %) [. . .] Οριακή ποσότητα σε τόνους (έκπτωση 20 %) [. . .] Μειωμένη τιμή τελευταίου τμήματος (τιμή καταλόγου 20%) 322,40 DM Ειδική πληρωμή με επιταγή 3 349 000 DM [. . .] DM ανά τόνο Καθαρή τιμή ανά τόνο για την οριακή ποσότητα σε τόνους 245,24 DM (17) Σε κάθε περίπτωση όπου γίνονται ειδικές εκπτώσεις οριακής ποσότητας/επιταγής, η Solvay είναι ο μόνος ή ο κυριότερος προμηθευτής του πελάτη. Είναι εμφανές από τα σχετικά έγγραφα ότι, σε κάθε περίπτωση, η Solvay έχει ακριβή ιδέα για τις συνολικές ανάγκες του πελάτη και μπορεί να υπολογίσει την προσφορά των τιμών της αντίστοιχα. Η οριακή ποσότητα σε τόνους στην οποία αναφέρονται τα οικονομικά κίνητρα αντιστοιχεί στην ποσότητα την οποία ο πελάτης θα μπορούσε, σε άλλη περίπτωση, να εξασφαλίσει ενδεχομένως από ανταγωνιστή προμηθευτή.

Αποτέλεσμα του συστήματος εκπτώσεων είναι ότι ένας ανταγωνιστής που προσπαθεί να εισέλθει σαν δεύτερος προμηθευτής παίρνοντας από τη Solvay ένα μέρος των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του πελάτη (δηλαδή την οριακή ποσότητα σε τόνους), πρέπει να προσφέρει στον πελάτη μια τιμή για την ποσότητα αυτή η οποία είναι τουλάχιστον ίση αν όχι καλύτερη από εκείνη της Solvay: στο παραπάνω παράδειγμα, 245 γερμανικά μάρκα. Ενώ ο ανταγωνιστής θα πρέπει να προσφέρει αυτή την ασύμφωρα χαμηλή τιμή για όλες τις προσφερόμενες ποσότητες, η Solvay την προσφέρει μόνο για το τελευταίο αυτό τμήμα. Έτσι, παρόλο που η οριακή ποσότητα πωλείται στην τιμή των 245 γερμανικών μάρκων ανά τόνο μόνο, η μέση τιμή ανά τόνο για τη Solvay, στο σύνολο της ποσότητας που προμηθεύει, ανέρχεται σε 320 γερμανικά μάρκα.

Με άλλα λόγια, εάν ο ανταγωνιστής προμηθευτής ελπίζει να πάρει μια οριακή επιχειρηματική δραστηριότητα από τη Solvay, θα πρέπει να αποζημιώσει τον πελάτη για την απώλεια του οικονομικού πλεονεκτήματος από το οποίο παραιτείται εάν δεν αγοράσει από τη Solvay. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η αξία του πλεονεκτήματος αυτού αντιστοιχεί σε 6 850 000 γερμανικά μάρκα περίπου. Ο δεύτερος προμηθευτής θα πρέπει να απορροφήσει το κόστος που αντιπροσωπεύει η έκπτωση αυτή σε ποσότητα λίγο μεγαλύτερο από [. . .] τόνους, ενώ η Solvay μπορεί να κατανείμει την έκπτωσή της σε τριπλάσια ποσότητα.

Ο πελάτης έχει, επομένως, ελάχιστα κίνητρα να επιδιώξει να βρει ένα δεύτερο προμηθευτή, δεδομένου ότι η Solvay προσφέρει ευνοϊκή τιμή για την οριακή ποσότητα και ο δεύτερος προμηθευτής δεν έχει συμφέρον να προβεί σε προσφορά για τις οριακές ποσότητες που πελάτη λόγω της ασύμφορης τιμής την οποία είναι υποχρεωμένος να προσφέρει.

(18) Στις περισσότερες περιπτώσεις, όπως αυτή της Vegla, το σύστημα εκπτώσεων ενισχύει τη θέση της Solvay σαν αποκλειστικού προμηθευτή. Πάντως, το σύστημα εκπτώσεων αποσκοπεί και στη διατήρηση του δεσπόζοντος μεριδίου της Solvay σε περίπτωση που οι πελάτες έχουν σαν πολιτική να μοιράζουν τις δραστηριότητές τους μεταξύ δύο προμηθευτών. Η Flachglas, ο δεύτερος σε μέγεθος πελάτης της Solvay στη Γερμανία, μοιράζει τις επιχειρηματικές της δραστηριότητες με κατά προσέγγιση αναλογία 70 προς 30 μεταξύ της Solvay και της Mattes und Weber. Από το 1983, οι τιμολογιακοί όροι που εφάρμοσε η Solvay έναντι της Flachglas περιλαμβάνουν έκπτωση ποσότητας 8,5 % για ποσότητες μέχρι [. . .] kt, 20 % για κάθε οριακή ποσότητα και επιταγή 500 000 έως 750 000 γερμανικών μάρκων. Η επιπρόσθετη «έκπτωση» επιταγής σήμαινε ότι η πραγματική τιμή για κάθε οριακή ποσότητα πάνω από [. . .] kt ήταν (ανάλογα με την ποσότητα), μόνο 250 ή 260 γερμανικά μάρκα ανά τόνο. Είναι εξαιρετικά δύσκολο για το δεύτερο προμηθευτή να εισέλθει στο βασικό κορμό των δραστηριοτήτων της Solvay το μερίδιο της οποίας (όπως δείχνουν και τα έγγραφα της ίδιας της Solvay) προστατεύεται με το «περίφραγμα» των εκπτώσεων. Ενώ ο δεύτερος προμηθευτής μπορεί να είναι σε θέση να ανταγωνιστεί την τιμή των 322,40 γερμανικών μάρκων (τιμή καταλόγου 20 %) είναι πολύ απίθανο ο πελάτης να διακινδυνεύσει να χάσει το σημαντικό ποσό της επιταγής η καταβολή του οποίου εξαρτάται ρητά από την αγορά της σχετικής ποσότητας από τη Solvay επιπλέον της βασικής συμβατικής ποσότητας. Από τα έγγραφα που έδωσε η Matthes und Weber επιβεβαιώνεται ότι ήταν αδύνατον για την εταιρεία αυτή να καταπατήσει το μερίδιο που κατέχει η Solvay στις δραστηριότητες της Flachglas.

(19) Από τα εσωτερικά έγγραφα της Solvay γίνεται σαφέστατο ότι στόχος του συστήματος των εκπτώσεων στη Γερμανία ήταν να εξασφαλιστεί η πίστη των πελατών στη Solvay.

Η συγκεκριμένη περίπτωση της Vegla είναι και πάλι ενδεικτική στα πλαίσια αυτά. Η Vegla είχε συμφωνία μακράς διάρκειας με τη Deutsche Solvay Werke (DSW) για την κάλυψη του συνόλου των αναγκών της από τη Solvay. Στα τέλη του 1987, εντούτοις, προφανώς κάτω από πιέσεις οι οποίες προήλθαν από την έδρα της Saint-Gobain στο Παρίσι, η Vegla ζήτησε από τη Solvay να συμφωνήσει να αγοράσει 15 kt από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η DSW απέρριψε σθεναρά την πρόταση και κατέστησε σαφές στη Solvay στις Βρυξέλλες ότι το σύστημα εκπτώσεων είχε σαν προορισμό την ενίσχυση της θέσης της DSW σαν μοναδικού προμηθευτή της Vegla. Εάν επιτρεπόταν στη Vegla να αγοράσει από τις Ηνωμένες Πολιτείες αυτό θα αποτελούσε «περιττή εγκατάλειψη της ισχυρής μας αμυντικής θέσης (σύνολο αναγκών Vegla), η οποία διασφαλίζεται από ένα σύστημα «στεγανών εκπτώσεων».

Σε άλλα έγγραφα της DSW από τις αρχές του 1988 τονίζεται ότι η Vegla πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι η «προτιμησιακή μεταχείριση» που της παρέχεται εκ μέρους της Solvay εξαρτάται από το κατά πόσον καλύπτει το σύνολο των αναγκών της από την DSW. Σε περίπτωση που η Vegla δεν κάνει κάτι τέτοιο, θα της αφαιρεθεί η έκπτωση επιταγής. Στα έγγραφα επίσης τονίζεται το γεγονός ότι το σύστημα τιμών σε δύο επίπεδα που εφαρμόζει η Solvay συνεπάγεται σημαντική επιδότηση για τις οριακές ποσότητες προκειμένου να αποκλειστεί ο ανταγωνισμός. Ένα σημείωμα της 1ης Φεβρουαρίου 1988 τονίζει με ιδιαίτερη σαφήνεια:

«2. Ότι η μέχρι σήμερα πολιτική τιμών που βασιζόταν στην αρχή μιας διμερούς κλίμακας τιμών-ποσοτήτων, επιχορηγούσε κάθε φορά ιδιαιτέρως τις ηυξημένες ποσότητες εξασφαλίζοντας έτσι ότι δεν θα αυξηθεί ο ανταγωνισμός για αντίστοιχες ποσότητες.

3. Ότι η συνέπεια για την DSW πρέπει να είναι ότι, κατά τις νέες διαπραγματεύσεις για το 1988, θα συγκεντρώσει όλες τις προσπάθειές της γύρω από τις τιμές (ενδεχομένως πρόσθετες επιταγές) για τις οριακές ποσότητες, θα είναι όμως οπωσδήποτε έτοιμη σε περίπτωση μη υπάρξεων οριακών ποσοτήτων να αποσύρει κάθε πρόσθετη παροχή (επιταγές).»

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, συμφωνήθηκε η DSW να εφοδιάζει τη Vegla για το σύνολο των αναγκών της κατά το 1988 και 1989 (εκτός από μικρότερες ποσότητες για ένα εργοστάσιο) με έκπτωση 20 % για αγορές που υπερβαίνουν τους [. . .] τόνους και έναντι επιταγής, με ρητό στοιχείο εμπιστοσύνης, για ποσό 1 500 000 γερμανικών μάρκων, καθώς και άλλες εκπτώσεις.

3. Το σύστημα εκπτώσεων της Solvay στη Γαλλία Η Solvay εφαρμόζει στη Γαλλία ένα σύστημα εκπτώσεων επί της οριακής ποσότητας σε τόνους ανάλογο με εκείνο που εφαρμόζει στη Γερμανία.

Ο όμιλος BSN είναι ο μεγαλύτερος πελάτης της Solvay στη Γαλλία με ετήσια κατανάλωση περίπου [. . .] τόνων το χρόνο. Η Solvay αποτελεί εν πάση περιπτώσει το μοναδικό προμηθευτή της BSN στη Γαλλία. Όπως και με την Saint-Gobain, η Solvay ανησυχούσε ιδιαίτερα μήπως η BSN βρεί δεύτερη πηγή εφοδιασμού από τους παραγωγούς φυσικού ανθρακικού νατρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο τέλος του 1987 έγινε συμφωνία με την BSN για το 1988 σύμφωνα με την οποία η Solvay παρείχε όχι μόνο τη συνήθη έκπτωση ποσότητας 8,5 %, αλλά και έκτακτη έκπτωση επί της οριακής ποσότητας. Μια κατά περίπτωση έκπτωση 135 γαλλικών φράγκων ανά τόνο θα γινόταν ανά τρίμηνο κατά την αγορά ποσότητος που υπερέβαινε τους [. . .] τόνους. Η συμφωνία με την BSN παρατάθηκε για ένα χρόνο στις 11 Ιανουαρίου 1989.

(21) Η Durand (Cristalleries d'Arques) αγοράζει κάθε χρόνο [. . .] τόνους. Μέχρι το 1987 η Durand είχε έκπτωση 5 % για ποσότητες πάνω από [. . .] τόνους. Για το 1988, η συμφωνία προέλβεπε όχι μόνο την έκπτωση 5 % αλλά και επιπλέον έκπτωση 100 γαλλικών φράγκων ανά τόνο για τις αγορές που ξεπερνούσαν τους [. . .] τόνους. Για το 1989, έχοντας βεβαιωθεί ότι το σύνολο των αναγκών της Durand σε ανθρακικό νάτριο θα ήταν [. . .] τόνοι, η Solvay αύξησε την έκπωση ποσοτήτων [. . .] τόνων σε 140 γαλλικά φράγκα ανά τόνο και σε 175 γαλλικά φράγκα για το τελευταίο τμήμα, δηλαδή κάθε ποσότητα που υπερέβαινε τους [. . .] τόνους.

(22) Η Perrier καταναλώνει ποσότητα περίπου [. . .] τόνων ανθρακικού νατρίου το χρόνο, την οποία αγοράζει ολόκληρη από τη Solvay. Με μια σύμβαση προμήθειας αορίστου διαρκείας του 1981, υποχρεούται να αγοράζει [. . .] τόνους ± 10 % από τη Solvay. Από το 1987 και μετά, η Perrier είχε βασική έκπτωση 4 %, αλλά εάν οι αγορές της υπερέβαιναν τις [. . .] τόνους, η έκπτωση αυξανόταν σε 4,75 % επί του συνόλου των αγοραζομένων ποσοτήτων. Έτσι, εάν η Perrier απευθυνθεί σε άλλο προμηθευτή για την οριακή ποσότητα, δηλαδή την ποσότητα που υπερβαίνει τους [. . .] τόνους ο δεύτερος προμηθευτής θα πρέπει να την αποζημιώσει για την απώλεια της πρόσθετης έκπτωσης 0,75 % επί του συνόλου των [. . .] τόνων τους οποίους είχε ήδη αγοράσει από την Solvay.

Η συμφωνία με την Perrier είναι το μόνο παράδειγμα έκπτωσης εμπιστοσύνης όπου ο πελάτης χάνει στην πραγματικότητα ένα πλεονέκτημα αναφορικά με τη βασική ποσότητα σε τόνους, εκτός εάν αγοράσει και την οριακή ποσότητα. Και οι άλλες εκπτώσεις οριακής ποσότητας, εντούτοις, έχουν ένα ανάλογο αποτέλεσμα αποκλεισμού των ανταγωνιστών, όπως αποδεικνύεται και στην περίπτωση της Durand.

(23) Ενόψει της πρόσθετης έκπτωσης των 175 γαλλικών φράγκων ανά τόνο που κάνει η Solvay για ποσότητες άνω των [. . .] τόνων, οποιοσδήποτε άλλος προμηθευτής που επιθυμεί να καλύψει τους τελευταίους [. . .] τόνους από τις ανάγκες της Durand θα έπρεπε να προσφέρει ισοδύναμα ή καλύτερα κίνητρα από τη Solvay, δηλαδή τη συμβατική έκπτωση 5 % μαζί με την έκτακτη έκπτωση των 175 γαλλικών φράγκων.

Η πραγματική τιμή ανά τόνο του τελευταίου τμήματος των [. . .] τόνων από την Solvay διαμορφώνεται ως εξής:

Τιμή καταλόγου ανά τόνο για παράδοση από το εργοστάσιο 1 125 FF Τιμή συμπεριλαμβάνουσα την παράδοση ανά τόνο 1 223 FF Μείον: 5 % 56,25 Πρόσθετη έκπτωση 175,00 231,25 FF Καθαρή τιμή συμπεριλαμβάνουσα την παράδοση ανά τόνο 991,75 FF (= 893,75 τιμή εργοστασίου) Η μέση τιμή της Solvay η συμπεριλαμβάνουσα την παράδοση ανά τόνο, εάν πωλήσει το σύνολο των [. . .] τόνων είναι πολύ υψηλότερη 1 136 γαλλικά φράγκα. Ένας ανταγωνιστής που επιθυμεί να πωλήσει την οριακή ποσότητα των [. . .] τόνων θα πρέπει να προσφέρει τιμή συμπεριλαμβάνουσα την παράδοση 991,75 γαλλικών φράγκων ή καλύτερη. Ο δεύτερος προμηθευτής θα πρέπει να αποζημιώσει τον πελάτη για τη σχετική μετακίνηση του προσφέροντάς του ένα κίνητρο και αντιστοιχεί σε [. . .] γαλλικά φράγκα ([. . .]Χ231,25 γαλλικά φράγκα). Υποθέτοντας ότι η τιμή καταλόγου του για παράδοση από το εργοστάσιο είναι η ίδια με την τιμή της Solvay (1 125 γαλλικά φράγκα) θα έπρεπε να απορροφήσει το σύνολο των [. . .] εκατομμηρίων γαλλικών φράγκων για δραστηριότητες που αντιστοιχούν μόνο σε [. . .] γαλλικά φράγκα (σε τιμή καταλόγου), δηλαδή να προσφέρει πραγματική έκπτωση που υπερβαίνει το 20 %.

4. Saint-Gobain (24) Ο όμιλος Saint Gobain, ο οποίος διαθέτει σχεδόν 30 υαλουργεία σε όλη την Ευρώπη -στη Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Βέλγιο και Πορτογαλία- είναι ο μεγαλύτερος πελάτης της Solvay, με αγορές που υπερέβησαν τις [. . .] τόνους ανθρακικού νατρίου το 1988.

Η Saint-Gobain παράγει τόσο επίπεδη ύαλο όσο και ύαλο συσκευασίας. Από τη συνολική της κατανάλωση ανθρακικού νατριου στη Δυτική Ευρώπη ύψους [. . .] τόνων (1988) η Solvay κάλυπτε το [. . .] % (1987: [. . .] %).

Η Solvay καλύπτει κατά 100 % τις ανάγκες της Saint-Gobain σε όλες τις σημαντικές εθνικές αγορές εκτός της Γαλλίας όπου κατέχει τη θέση του δεύτερου προμηθευτή, δεδομένου ότι το 75 % των αναγκών της Saint-Gobain σ' αυτό το κράτος μέλος καλύπτει κατά παράδοση η Rhone-Poulenc. Η διαπραγμάτευση των τιμών και των άλλων όρων γίνεται σε εθνικό επίπεδο μεταξύ της τοπικής θυγατρικής της Saint-Gobain και της DN της Solvay στη σχετική χώρα. Στις περισσότερες περιπτώσεις η συμφωνία προμήθειας που συνάπτεται είναι αορίστου διαρκείας (λεγόμενη σύμβαση «evergreen») με προειδοποιητική προθεσμία καταγγελίας δύο ετών. (Στην Ιταλία εντούτοις δεν υπάρχει επίσημη σύμβαση και στη Γαλλία η Saint-Gobain κατήγγειλε τη σύμβαση στις 10 Μαρτίου 1987 με 24μηνη προειδοποιητική προθεσμία: κατά το χρόνο κατά τον οποίο έγιναν οι έρευνες της Επιτροπής διεξήγοντο διαπραγματεύσεις για νέους όρους).

Σημειώνονται σημαντικές διακυμάνσεις τιμών μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών, αλλά η Saint-Gobain (προς εμφανή απογοήτευση της Solvay) χρησιμοποιεί την παρουσία της στις διάφορες χώρες για να ασκήσει πίεση προς τα κάτω επί της τακτικής διαφοροποίησης των τιμών που εφαρμόζει η Solvay.

(25) Το Νοέμβριο του 1982 συνήφθη ένα μυστικό πρωτόκολλο (η ισχύς του οποίου άρχισε την 1η Ιανουαρίου 1983) προκειμένου να συγκεκριμενοποιηθούν οι ειδικές σχέσεις μεταξύ της Solvay και του ομίλου Saint-Gobain με βάση ένα αμοιβαίο καθεστώς «μάλλον ευνοουμένου εταίρου».

Με τη ρήτρα 2 του πρωτοκόλλου:

«Στις ευρωπαϊκές αγορές, εκτός της Γαλλίας, η Saint-Gobain θα εξακολουθήσει να παρέχει στη Solvay προτεραιότητα για τον εφοδιασμό της σε ανθρακικό νάτριο σε ποσότητες που ανέρχονται τουλάχιστον σε [. . .] τόνους το χρόνο με βάση την παραγωγή της υαλουργίας Saint-Gobain το 1981 7 στη Γαλλία η Saint Gobain θα αυξήσει προοδευτικά τις αγορές της από την Solvay για να τις θέσει σε ένα πλαίσιο μεταξύ [. . .] και [. . .] τόνων το χρόνο.»

Εκτός από τις διατάξεις βάσει των οποίων η Saint-Gobain εξασφαλίζει τις χαμηλότερες τιμές που προσφέρει η Solvay σε κάθε χώρα για ανάλογες υαλουργικές χρήσεις, η ρήτρα 4 προβλέπει ειδική έκπτωση ομίλου επί του συνόλου των αγορών της Saint-Gobain από τη Solvay:

«Στα πλαίσια του παρόντος πρωτοκόλλου, η Solvay παρέχει επιπλέον στη Saint-Gobain συμπληρωματική έκπτωση 1,5 % που υπολογίζεται επί του συνόλου των αγορών ανθρακικού νατρίου της Saint-Gobain από τη Solvay στην Ευρώπη.»

Το πρωτόκολλο περιλαμβάνει επίσης «ρήτρα ανταγωνισμού» σύμφωνα με την οποία:

«Οι ανταγωνιστικές προσφορές που δέχεται η Saint-Gobain σε τιμές κατώτερες από εκείνες της Solvay για προμήθειες διαρκείας, θα αποτελέσουν αντικείμενο κοινής εξέτασης προς το αμοιβαίο συμφέρον των δύο μερών. Σε περίπτωση μη εξεύρεσης αποδεκτής γι' αυτά λύσεις, το παρόν πρωτόκολλο καθίσταται ανενεργό. Δεν θα ληφθούν υπόψη οι προσφορές ευκαιριακού χαρακτήρα ή οι βασιζόμενες σε τιμές ντάμπινγκ.»

(26) Η «υπερέκπτωση ομίλου» που έγινε στην Saint-Gobain ανέρχεται σε [. . .] έως [. . .] εκατομμύρια βελγικά φράγκα περίπου το χρόνο.

Από τα εσωτερικά έγγραφα της Solvay ελάχιστες αμφιβολίες μένουν σχετικά με το σκοπό της ειδικής αυτής ρύθμισης με τη Saint-Gobain:

«- Πρέπει να σημειωθεί ότι η "υπερέκπτωση ομίλου" 1,5 % στη SG, η οποία συμβάλλει στη διατήρηση της εμπιστοσύνης του ομίλου αυτού, δεν μπορεί να αποτελέσει "απόλυτο" όπλο (είναι δύσκολο να αυξηθεί το ποσοστό της λόγω των κοινοτικών κανόνων). Υποχρεώνει κυρίως τη SG να αποκαλυφθεί σε περίπτωση σημαντικών για τον ανταγωνισμό αγορών.»

Η DSW πληροφόρησε ανοιχτά ένα εκπρόσωπο της γερμανικής θυγατρικής της Saint-Gobain, της Vegla, σε δύο περιπτώσεις, ότι το πρωτόκολλο που έχει συναφθεί μεταξύ Saint-Gobain και Solvay στις Βρυξέλλες ήταν από κάθε άποψη συμφωνία αποκλειστικότητας ακόμη και αν, για προφανείς λόγους, τα μέρη δεν μπορούσαν πράγματι να πουν κάτι τέτοιο εγγράφως. Σκοπός της συμφωνίας εθεωρείτο ότι είναι η διατήρηση του status quo, με σαφή αναφορά στη θέση της Solvay σαν αποκλειστικού προμηθευτή. Η μόνη διάσταση απόψεων μεταξύ των γενικών διευθύνσεων της DSW και της Solvay ως προς την ερμηνεία της συμφωνίας ήταν ότι η Solvay, στις Βρυξέλλες, δεν φαίνεται να αποκλείει κατ' αρχήν τη δυνατότητα της Saint-Gobain να προβεί σε ευκαιριακές αγορές.

5. Συμφωνίες αποκλειστικότητας στη Γερμανία (27) Εκτός από το μυστικό «πρωτόκολλο» με τον όμιλο Saint-Gobain, η DSW έχει επίσης μία από μακρού υφιστάμενη, αν και ανεπίσημη, συμφωνία (αναφερόμενη σαν «συμφωνία κυρίων») με την Vegla, τη γερμανική θυγατρική της Saint-Gobain, σύμφωνα με την οποία ο πελάτης αυτός καλύπτει όλες του τις ανάγκες σε ανθρακικό νάτριο από τη Solvay. Εντούτοις, έχοντας προφανώς υπόψη το γράμμα των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού, η συμφωνία της Vegla είχε επίσημα χαρακτηριστεί σαν σύμβαση «ποσοτήτων». Η Vegla, από κοινού με τους περισσότερους μεγάλους πελάτες της Solvay στη Γερμανία, έχει μία αορίστου διαρκείας σύμβαση από το 1981, για την οποία προβλέπεται 24μηνη προειδοποιητική προθεσμία καταγγελίας. Οι ακριβείς ποσοτητες αποτελούν αντικείμενο ετήσιας διαπραγμάτευσης.

Όταν ο εκπρόσωπος της Vegla υπενθύμισε στην DSW ότι η Επιτροπή είχε από το 1981 ζητήσει από τη Solvay να τροποποιήσει τις συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειάς της, η αντίδραση της DSW ήταν:

«Πάντως, εμείς -η Vegla και η DSW- θεωρούσαμε πάντοτε ότι η συμφωνία αφορούσε τις συνολικές ανάγκες των εργοστασίων (χωρίς το Bergisch-Gladbach).»

(28) Οι συμφωνίες αποκλειστικότητας φαίνεται ότι χρονολογούνται από την εποχή υπογραφής του πρωτοκόλλου με τη Saint-Gobain και τη Vegla (σύμφωνα με τα έγγραφα της DSW) και περιείχαν υπόσχεση «εμπιστοσύνης». Από τα έγγραφα που βρέθηκαν στην DSW φαίνεται ότι οι εκπτώσεις του οριακού τμήματος και τα άλλα πλεονεκτήματα ήσαν εξαρτημένα από τον όρο να καλύπτει η Vegla όλες τις ανάγκες της από τη Solvay.

Υπάρχουν επίσης ισχυρές ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες η DSW είχε πει στην Vegla κάποτε ότι, εάν δεν αγόραζε από τη Solvay τις ποσότητες για την κάλυψη όλης της κατανάλωσής της, θα διέκοπτε τις παραδόσεις της: σε ένα σημείωμα της Solvay από σύσκεψη που έγινε στο Παρίσι με τους ανώτερους παράγοντες της Saint-Gobain αναφέρει:

«[. . .] επισημαίνει ότι σύμφωνα με την SG/D, οι DSW είχαν επιβάλει ένα απαράδεκτο όρο: εφοδιασμός της SG/D κατά 100 % από την DSW, ειδεμή η DSW δεν θα έδινε καμία προμήθεια στην SG/D!»

Στο περιθώριο του σημειώματος αναγράφεται «so plump wurde das nicht gesagt» («δεν ειπώθηκε τόσο ωμά»): πάντως το σχόλιο αυτό υπονοεί ότι οτιδήποτε και αν ελέχθη το νόημα ήταν το ίδιο.

Σε μία τουλάχιστον ακόμη περίπτωση, ελέχθη απερίφραστα από την DSW σε ένα σημαντικό πελάτη στη Γερμανία (Oberlandglas) ότι οι «ειδικοί όροι» (20 % έκπτωση οριακού τμήματος, επιταγή ενός εκατομμυρίου γερμανικών μάρκων) εξαρτώνται από τον όρο του κατά 100 % εφοδιασμού της από την Solvay από το 1987 και εξής. Η Oberlandglas κάλυπτε πάντοτε το σύνολο των αναγκών της από τη Solvay.

6. Συμφωνίες αποκλειστικοτήτας στη Γαλλία (29) Εκτός από τις εκπτώσεις εμπιστοσύνης που γίνονται σε αρκετούς μεγάλους πελάτες στη Γαλλία, ο δεσμός της αποκλειστικότητας με τη Solvay ενισχύθηκε με ένα σύστημα το οποίο συνίσταται στη σύναψη μακροπρόθεσμων συμφωνιών προμήθειας οι οποίες, παρόλο που χαρακτηρίζονται σαν συμβάσεις ποσοτήτων, στην πραγματικότητα ορίζουν ποσότητα σε τόνους που αντιστοιχεί σε μεγάλο βαθμό με το σύνολο των αναγκών του πελάτη. Η Επιτροπή επέστησε την προσοχή της Solvay έναντι της εν λόγω πρακτικής το Δεκέμβριο του 1980.

Η αορίστου διαρκείας σύμβαση προμήθειας με την BSN η οποία χρονολογείται από τις 18 Ιουνίου 1981 απαιτεί από την BSN να αγοράζει από τη Solvay ετησίως ποσότητα [. . .] τόνων ± 15 % για τις υαλουργίες της στη Γαλλία. Οι συνολικές ανάγκες της BSN σε ανθρακικό νάτριο από το 1982 έως το 1984 ανέρχονταν στην πραγματικότητα σε [. . .] τόνους περίπου, ενώ από το 1985 και εξής μειώθηκαν σε [. . .] τόνους το χρόνο. Η ελάχιστη ποσότητα σε τόνους την οποία η BSN υποχρεούται να αγοράζει από τη Solvay, σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας του 1981, είναι [. . .] τόνοι, ποσότητα η οποία δεν απέχει πολύ από το σύνολο των αναγκών της. Η σύμβαση είναι αορίστου διαρκείας και συνεχίζεται για χρονικό διάστημα δύο ετών μετά την επίσημη καταγγελία της από οποιονδήποτε συμβαλλόμενο. Η Solvay υπήρξε ουσιαστικά ο αποκλειστικός προμηθευτής ανθρακικού νατρίου της BSN από το 1982 καλύπτοντας κάθε χρόνο το 98 % περίπου των αναγκών της.

(30) Οι συμβάσεις προμήθειας με ορισμένους άλλους σημαντικούς πελάτες στη Γαλλία στον κλάδο της υαλουργίας -για παράδειγμα η Perrier, η Verrerie d'Albi- απαιτούν επίσης από τον πελάτη να αγοράζει ποσότητα που προσεγγίζει το σύνολο των γραγματικών του αναγκών:

- Perrier: συμβατική ποσότητα, [. . .] τόνοι ± 10 % 7 ετήσιες ανάγκες από το 1982, ± [. . .] τόνοι, όλοι από τη Solvay.

- Verrerie d`Albi: συμβατική ποσότητα [. . .] τόνοι ± 5 000 τόνοι 7 ετήσιες ανάγκες από το 1982, [. . .] τόνοι, όλοι από τη Solvay.

Και πάλι και οι δύο αυτές συμβάσεις προβλέπουν προειδοποιητική προθεσμία δύο ετών.

7. Οι Συμβάσεις με τους βέλγους παραγωγούς υάλου (31) Ένα άλλο παράδειγμα συμβάσεων για ποσότητες οι οποίες προσεγγίζουν το κατ' εκτίμηση σύνολο των αναγκών του πελάτη αποτελούν οι «contrats verriers Belges» μεταξύ της Solvay και των τριών μεγαλύτερων βέλγων παραγωγών υάλου Saint-Roch (όμιλος Saint-Gobain), Glaverbel και Verlipack. Όπως δηλώνει η Solvay σε ένα εσωτερικό σημείωμα της 11ης Φεβρουαρίου 1986, η βελγική τιμή καθορίζεται, πράγματι, από την τιμή που εφαρμόζεται σ' αυτούς τους τρεις πελάτες. Μέχρι το 1978, οι πελάτες αυτοί κάλυπταν πάντοτε το σύνολο σχεδόν των αναγκών τους από τη Solvay. Τον Ιανουάριο του έτους εκείνου η βελγική κυβέρνηση παρενέβη για να εμποδίσει τους τρεις αυτούς παραγωγούς υάλου να συνάψουν σύμβαση με την FMC για την αγορά σημαντικών ποσοτήτων ανθρακικού νατρίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στις 7 Φεβρουαρίου 1978, υπογράφηκαν συμφωνίες μεταξύ των βέλγων παραγωγών υάλου και της Solvay σύμφωνα με τις οποίες οι τελευταίοι όφειλαν να καλύτπουν το σύνολο των αναγκών τους από τη Solvay για διάστημα πέντε ετών. Η Επιτροπή επέμεινε, στη διάρκεια των συζητήσεων με τη Solvay το 1980/81, να τροποποιηθούν και οι συμβάσεις αυτές.

(32) Συνήφθησαν νέες συμφωνίες με τους τρεις παραγωγούς, οι οποίες ίσχυσαν από την 1η Ιανουαρίου 1983 και προέβλεπαν υποχρέωση για τον πελάτη να αγοράζει μια συγκεκριμένη ποσότητα σε τόνους ± 15 %. Οι συγκεκριμένες ποσότητες σε τόνους ήσαν:

Saint Roch:[. . .] ± 15 % Glaverbel:[. . .] ± 15 % Verlipack:[. . .] ± 15 % (Μετά την χρεωκοπία της Verlipack και την επανασύστασή της το 1985 η ετήσια κατανάλωσή της έπεσε στο ήμισυ και σήμερα αγοράζει βάσει ετησίας συμβάσεως.) Οι συμφωνίες ήσαν αορίστου διαρκείας με δυνατότητα καταγγελίας με 24μηνη προειδοποιητική προθεσμία.

Πριν από την 1η Νοεμβρίου κάθε έτους, ο πελάτης πρέπει να ενημερώνει τη Solvay για τις ποσότητες τις οποίες προτίθεται να αγοράσει κατά τον επόμενο χρόνο: υπάρχουν επίσης ειδικές διατάξεις που αναφέρονται στο ενδεχόμενο αγοράς ποσοτήτων μεγαλύτερων ή μικρότερων από τις προβλεπόμενες στη σύμβαση.

(33) Στην πράξη, οι βασικές συμβατικές ποσότητες αντιστοιχούσαν κατά προσέγγιση στη συνολική ετήσια κατανάλωση των πελατών κατά το χρόνο εκείνο. Από το 1983, οι τρεις πελάτες έχουν πράγματι καλύψει από τη Solvay το σύνολο ουσιαστικά των αναγκών τους (1). Κατ' εξαίρεση, η Saint-Roch εισήγαγε [. . .] τόνους στις αρχές του 1988 με το καθεστώς της ενεργειακής τελειοποίησης. Η συναλλαγή αυτή αποτέλεσε αντικείμενο εντατικών διαπραγματεύσεων μεταξύ της Solvay και της Saint Gobain και επιτεύχθηκε πάλι από την Solvay για το 1989.

Είναι σαφές ότι -οποιεσδήποτε και αν είναι οι επίσημες οδηγίες που έδωσε η Solvay στην επιστολή της 19ης Φεβρουαρίου 1981 προς τις DN- έγιναν, τουλάχιστον στην περίπτωση της Saint-Roch, λεπτομερείς συζητήσεις με τον πελάτη σχετικά με την ακριβή ποσότητα του συνόλου των αναγκών του σε τόνους, και ακολούθησαν επιτυχημένα διαβήματα προκειμένου να εξασφαλισθεί η ρητή συμφωνία του πελάτη (α) για τον περιορισμό της ποσότητας που επρόκειτο να αγοράσει το 1988 από ανταγωνιστές προμηθευτές σε 8 000 τόνους και (β) για πλήρη επάνοδο στη Solvay κατά το 1989.

8. Άλλες συμφωνίες αποκλειστικότητας στο Βέλγιο (34) Ορισμένες συμβάσεις με μικρότερους πελάτες περιλαμβάνουν επίσης ρήτρες που αποσκοπούν στην εξασφάλιση μιας δέσμευσης του πελάτη προς τη Solvay.

Η Durobur του Soignies έχει από το 1983 συνάψει μια σειρά συμβάσεων ετήσιων ή διετών παραδόσεων με τη Solvay που αντιστοιχούν σε ετήσιες αγορές της τάξεως των [. . .] τόνων.

Οι συμβάσεις αυτές κάθε φορά περιελάμβαναν ρήτρα με την οποία εξασφαλιζόταν στην πράξη ότι η Durobur δεν θα στρεφόταν σε άλλο προμηθευτή στο τέλος της συμβατικής περιόδου. Οι συμφωνίες προβλέπουν ότι η Solvay και η Durobur θα συναντηθούν στο τέλος της σχετικής περιόδου για να διαπραγματευθούν τους όρους της επόμενης σύμβασης, και εν συνεχεία ορίζουν ότι:

«Πριν από τη διενέργεια των εν λόγω διαπραγματεύσεων, η Durobur δεν θα αναλάβει δέσμευση αγοράς όσον αφορά τον εφοδιασμό της σε ανθρακικό νάτριο για (το επόμενο έτος).»

Ανάλογες διατάξεις περιέχει και η σύμβαση της Solvay με την Pittsburg Corning (περίπου [. . .] τόνοι το χρόνο).

Υπάρχει και ένα άλλο παράδειγμα, τουλάχιστον στις συμφωνίες που περιλαμβάνουν ρήτρα κάλυψης του συνόλου των αναγκών και ειδική έκπτωση εμπιστοσύνης. Από τα μέσα του 1986, οι συμφωνίες με την Owens-Corning [. . .] τόνοι το χρόνο) προβλέπουν ρητά «εξαιρετική» έκπτωση που βασίζεται σε σύμβαση κάλυψης του συνόλου των αναγκών:

«Στα πλαίσια μιας σύμβασης που καλύπτει το σύνολο των αναγκών σας, οι οποίες εκτιμώνται σε [. . .] τόνους περίπου κατά τη διάρκεια του επόμενου εξαμήνου, σας παραχωρούμε εξαιρετική έκπτωση 150 βελγικών φράγκων ανά τόνο για τις προμηθευόμενες ποσότητες.»

9. Ρήτρες ανταγωνισμού (35) Αρκετές συμφωνίες προμηθειών περιλαμβάνουν ιδιαίτερες μορφές «ρήτρας ανταγωνισμού» που ενισχύουν το δεσμό του πελάτη τη Solvay και καθιστούν δύσκολο ή αδύνατο για έναν ανταγωνιστή να αποσπάσει προμήθειες από τη Solvay.

α) Ρήτρες ανταγωνισμού Πολλές από τις συμβάσεις αορίστου διαρκείας της Solvay με μεγάλους πελάτες της περιλαμβάνουν διάφορες παραλλαγές της «ρήτρας ανταγωνισμού» ή «αγγλικής ρήτρας» (βλέπε υπόθεση 85/76, Hoffmann-la Roche κατά Επιτροπής) (1) σημεία 102 έως 108. Οι ρήτρες αυτές προβλέπουν ένα μηχανισμό με τον οποίο οι ανταγωνιστικές προσφορές που υποβάλλονται κατά τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης πρέπει να κοινοποιούνται στη Solvay ούτως ώστε να μπορεί -εάν επιθυμεί- να προσαρμόζει τις τιμές της ανάλογα. Οι ρήτρες ανταγωνισμού υπάρχουν με διάφορες μορφές.

Στη Γερμανία οι συμφωνίες προμήθειας (οι περισσότερες από τις οποίες προβλέπουν 24μηνη προειδοποιητική προθεσμία για καταγγελία) ορίζουν ότι ο πελάτης αγοράζει μια ελάχιστη ποσότητα σε τόνους από τη Solvay, ενώ οι ακριβείς ποσότητες προσδιορίζονται συγκεκριμένα κατά την έναρξη κάθε έτους. Ο πελάτης δεσμεύεται έτσι συμβατικά έναντι της Solvay για συγκεκριμένη ελάχιστη ποσότητα επί ένα μεγάλο χρονικό διάστημα: η ποσότητα αυτή μπορεί στην πραγματικότητα να αντιστοιχεί στο σύνολο των αναγκών του πελάτη (βλέπε π.χ. Vegla, Oberlandglas).

Οι περισσότερες συμβάσεις προμήθειας περιλαμβάνουν ρήτρα ανταγωνισμού που διατυπώνεται με τους εξής (ή παρεμφερείς) όρους:

Ρήτρα ανταγωνισμού «Εφόσον ο Χ διαβεβαιώνει, μέσω ορκωτού λογιστή, ότι κατά τη διάρκεια ισχύος της παρούσας σύμβασης προμήθειας ανθρακικού νατρίου του έγινε προσφορά από άλλο προμηθευτή σε τιμές ευνοϊκότερες και με όρους κατά τα άλλα ανάλογους, ο Χ είναι ελεύθερος, υπό την προϋπόθεση ότι το προϊόν αυτό προέρχεται από χώρα με οικονομία αγοράς και ότι η DSW δεν προέβη σε προσφορά με τις τιμές αυτές εντός προθεσμίας τεσσάρων εβδομάδων, να αγοράσει τις σχετικές ποσότητες ανθρακικού νατρίου από τον εν λόγω υποψήφιο προμηθευτή. Στην περίπτωση αυτή, η DSW μπορεί να προβεί σε καταγγελία της σύμβασης η οποία έχει άμεσο αποτέλεσμα.»

Ενώ, θεωρητικά, η ρήτρα αυτή μπορεί να επιτρέπει στον πελάτη να καλύψει ένα μέρος των ετήσιων αναγκών του από άλλη (φθηνότερη) πηγή, παρέχει στη Solvay το δικαίωμα, στην περίπτωση αυτή, να καταγγείλει τη συμφωνία αμέσως και να αρνηθεί κάθε περαιτέρω προμήθεια. Σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις (π.χ. Granus) η συμφωνία επιτρέπει στον πελάτη να πραγματοποιήσει αγορές από τον ανταγωνιστή κατά παράβαση των συμβατικών του υποχρεώσεων έναντι της Solvay.

(36) Η χρησιμότητα αυτού του είδους «ρήτρας ανταγωνισμού» είναι ότι η Solvay ενημερώνεται για την ακριβή τιμή οποιουδήποτε ανταγωνιστικού προϊόντος και αποφασίζει η ίδια κατά πόσον θα ανταποκριθεί στην προσφορά. Αφετέρου, είναι πολύ απίθανο ο πελάτης να διακινδυνεύσει τον εφοδιασμό του αγοράζοντος έστω και περιορισμένη ποσότητα από τον ανταγωνιστή εφόσον αυτό θα δώσει στη Solvay την ευκαιρία να λύσει τη σύμβαση αορίστου διαρκείας και να αρνηθεί κάθε περαιτέρω προμήθεια.

Στην περίπτωση της Vegla, η στερεότυπη διάταξη με την οποία παρέχεται στη Solvay το δικαίωμα να λύσει την όλη συμφωνία σε περίπτωση αγοράς από ανταγωνιστή απαλείφθηκε από τη «ρήτρα ανταγωνισμού». Στην πράξη, η συνεννόηση μεταξύ DSW και Vegla είναι ο πελάτης να καλύπτει όλες του τις ανάγκες από τη Solvay.

Έτσι, το 1983, όταν η Vegla πληροφόρησε τη Solvay για ανταγωνιστική προσφορά και ρώτησε εάν μπορούσε να αγοράσει, η Solvay αρνήθηκε. Ο πραγματικός σκοπός της ρήτρας ανταγωνισμού γίνεται εμφανής από το γεγονός ότι η DSW επεσήμανε, με κάποια ικανοποίηση, ότι είχε ενημερωθεί από το μεγάλο αυτό πελάτη για τις λεπτομέρειες της ανταγωνιστικής προσφοράς.

(37) Μια πολύ αυστηρή μορφή της ρήτρας ανταγωνισμού υπάρχει στη σύμβαση με την Verrerie d'Albi. Όπως είναι διατυπωμένη, η ρήτρα ανταγωνισμού στη σύμβαση Albi (άρθρο 4), επιτρέπει στη Solvay να καταγγείλει τη σύμβαση μόλις πληροφορηθεί την ύπαρξη ανταγωνιστικής προσφοράς, ακόμη και αν ο πελάτης δεν έχει πράγματι δεσμευθεί να αγοράσει από τον ανταγωνιστή.

Το «πρωτόκολλο» Saint-Gobain προβλέπει από κοινού εξέταση εκ μέρους της Solvay και της Saint-Gobain οποιασδήποτε ανταγωνιστικής προσφοράς προκειμένου να καταλήξουν σε λύση αποδεκτή και από τους δύο. Στην περίπτωση αυτή, δεν υπάρχει καν η περιορισμένη παραχώρηση της «ανωνυμίας» η οποία περιέχεται στις γερμανικές συμφωνίες. Η διάταξη επιτρέπει στη Solvay να ενημερώνεται πλήρως για τις λεπτομέρειες της εμπορικής συμπεριφοράς των ανταγωνιστών της και των ενδεχόμενων ανταγωνιστών της ούτως ώστε να μπορεί, εάν το θεωρεί αναγκαίο, να διαπραγματεύεται με την Saint-Gobain τις μεταβολές στις τιμές και στους όρους ώστε να διατηρηθεί η σχέση αμοιβαίας αποκλειστικότητας.

Όπως παρατηρεί και η ίδια Solvay, ο κύριος στόχος της όλης συμφωνίας είναι να υποχρεωθεί η Saint-Gobain να αποκαλυφεί («se dιmasquer») σε περίπτωση οποιασδήποτε σημαντικης αγοράς από ανταγωνιστή.

Τα συγκεκριμένα παραδείγματα της προτεινόμενης αγοράς [. . .] kt σόδας από τις ΗΠΑ εκ μέρους της Vegla και [. . .] kt εκ μέρους της Saint-Roch το 1988 δείχνει με ακρίβεια πώς η Solvay μπόρεσε είτε να αποτρέψει πλήρως τους ανταγωνιστές της να αναλάβουν προμήθειες είτε να περιορίσει τις αγορασθείσες ποσότητες.

Οι τροποποιήσεις που έγιναν στη συμφωνία προμήθειας BSN στις 30 Δεκεμβρίου 1983 προβλέπουν υποχρέωση του πελάτη να ενημερώνει τη Solvay για τις ανταγωνιστικές προσφορές (αν και δεν αποκαλύπτεται η ταυτότητα του ανταγωνιστή) ούτως ώστε τα μέρη να μπορούν να «συντονιστούν» προκειμένου να βρουν μια λύση («τα μέρη συνεννούνται στην περίπτωση αυτή το ταχύτερο δυνατόν -τρεις μήνες κατ' ανώτατο όριο- για την εξεύρεση λύσης». Όπως και η ρήτρα της Saint-Gobain, ο μηχανισμός αυτός παρέχει στην Solvay τη δυνατότητα να προσαρμόζει την τιμή της και τους όρους της με πλήρη επίγνωση της ανταγωνιστικής προσφοράς (εκτός από την ταυτότητα του προμηθευτή). Είναι πολύ πιθανό, στην πράξη, η εφαρμογή της ρήτρας αυτής να επιτρέπει στη Solvay να διατηρήσει πραγματική αποκλειστικότητα με τον πελάτη.

β) Ρήτρες διασφάλισης (38) Ορισμένες συμβάσεις προμήθειας στις οποίες προβλέπεται ρητά η διατήρηση μακροπρόθεσμων σχέσεων μεταξύ της Solvay και του πελάτη (π.χ. Glaverbel, Perrier) προβλέπουν διαδικασία συνεννόησης σε περίπτωση μεταβολής των οικονομικών συνθηκών, ιδιαίτερα εάν οι ανταγωνιστικές προσφορές έχουν περισσότερα πλεονεκτήματα από εκείνες της Solvay. Παρόλο που οι εν λόγω διατάξεις μπορεί αυτές καθεαυτές να μην προκαλούν αντιρρήσεις, στα πλαίσια της παρούσας υπόθεσης είναι σαφές ότι η Solvay ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να εμποδίσει την είσοδο στην αγορά κάθε ανταγωνιστή προμηθευτή. Ενώ οι ρήτρες διασφάλισης παρέχουν στον πελάτη τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τις ανταγωνιστικές προσφορές για να μειώσει την τιμή της Solvay, είναι μάλλον απίθανο ο ανταγωνιστής να επιτύχει στην πραγματικότητα την απόσπαση (ή εάν το επιτύχει, την διατήρηση) μέρους της προμήθειας.

ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ Α. Η εφαρμογή του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ 1. Άρθρο 86 (39) Σύμφωνα με το άρθρο 86 της συνθήκης ΕΟΚ, κάθε καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους εντός της κοινής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της απαγορεύεται και είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Οι ειδικές εκπτώσεις ή άλλα οικονομικά κίνητρα που παρέχονται σε πελάτες από επιχειρήσεις που κατέχουν δεσπόζουσα θέση προκειμένου να διασφαλίσουν το σύνολο ή σημαντικό μέρος των επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων μπορεί να είναι απαγορευμένο βάσει του άρθρου 86 σαν πρακτική αποκλεισμού.

Στην παρούσα υπόθεση, τα βασικά θέματα για το οποία πρέπει να ληφθεί απόφαση είναι:

- κατά πόσον η Solvay κατέχει δεσπόζουσα θέση με την έννοια του άρθρου 86,

- κατά πόσον η σχετική συμπεριφορά αποτελεί καταχρηστική εκμετάλλευση της εν λόγω δεσπόζουσας θέσης,

- κατά πόσον υπάρχουν αισθητά αποτελέσματα στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.

2. Δεσπόζουσα θέση α) Ορισμός (40) Το άρθρο 86 δεν περιέχει ορισμό της «δεσπόζουσας θέσης». Το Δικαστήριο έχει, εντούτοις, περιγράψει τη δεσπόζουσα θέση σύμφωνα με το άρθρο αυτό σαν «θέση οικονομικής ισχύος εκ μέρους επιχειρήσεως, η οποία της παρέχει τη δυνατότητα να εμποδίσει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού επί της σχετικής αγοράς, επιτρέποντάς της να συμπεριφέρεται, σε σημαντικό βαθμό, ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές της και τους πελάτες της και, σε τελευταίο βαθμό, από τους καταναλωτές. Μία τέτοια θέση δεν αποκλείει την ύπαρξη κάποιου ανταγωνισμού, αλλά επιτρέπει στην επιχείρηση που την κατέχει, αν όχι να προσδιορίσει, τουλάχιστον να έχει μία αισθητή επίδραση επί των όρων υπό τους οποίους θα αναπτυχθεί ο ανταγωνισμός, και εν πάση περιπτώσει να συμπεριφέρεται, σε μεγάλο βαθμό, χωρίς να τον λαμβάνει υπόψη, εφόσον η εν λόγω συμπεριφορά δεν τον ζημιώνει». (Απόφαση στην υπόθεση 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, σημεία 38 και 39).

(41) Επομένως, η κατάσταση δεσπόζουσας θέσης είναι η δύναμη παρεμπόδισης του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Η εν λόγω δύναμη μπορεί να περιλαμβάνει τη δυνατότητα κατάργησης ή σοβαρής εξασθένησης του υπάρχοντος ανταγωνισμού ή παρεμπόδισης της εισόδου στην αγορά νέων ανταγωνιστών. Ωστόσο, όπως έκρινε το Δικαστήριο, η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης δεν προϋποθέτει κατάργηση κάθε δυνατότητας ανταγωνισμού από τον παραγωγό ο οποίος την κατέχει (βλέπε επίσης υπόθεση 27/76, United Brandes) (1).

Η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης μπορεί να εξαρτάται από ένα συνδυασμό παραγόντων χωρίς κατ' ανάγκην ένας από αυτούς να είναι ρυθμιστικός.

β) Η σχετική αγορά (42) Για να προσδιοριστεί κατά πόσο μία επιχείρηση κατέχει δεσπόζουσα θέση, απαιτείται πρώτα απ' όλα να προσδιορισθεί ο τομέας επιχειρηματικής δρατηριότητας στον οποίο γίνεται η εκτίμηση των όρων του ανταγωνισμού και η ισχύς που έχει στην αγορά η επιχείρηση η οποία θεωρείται ότι κατέχει δεσπόζουσα θέση. Η εξέταση αυτή παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εξακριβώσει ποιοί είναι οι πραγματικοί και ενδεχόμενοι ανταγωνιστές της εν λόγω επιχείρησης καθώς και ποιοί άλλοι περιορισμοί μπορεί να υπάρχουν στην άσκηση της υποτιθέμενης ισχύος της στην αγορά. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η φύση της καταχρηστικής εκμετάλλευσης η οποία θεωρείται ότι υπάρχει και ο συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίο διαταράσσεται ο ανταγωνισμός στη συγκεκριμένη περίπτωση [βλέπε απόφαση στην υπόθεση 22/78, Hugin κατά Επιτροπής (2)].

Στην προκειμένη υπόθεση, η συγκεκριμένη καταχρηστική εκμετάλλευση η οποία πιθανολογείται αφορά τον αποκλεισμό εκ μέρους της Solvay του πραγματικού και δυνητικού ανταγωνισμού εκ μέρους άλλων παραγωγών ανθρακικού νατρίου.

Η Solvay παράγει τόσο ελαφρό όσο και πυκνό ανθρακικό νάτριο. Σχεδόν όλοι οι κατασκευαστές υάλου καταναλώνουν πυκνό ανθρακικό νάτριο, ενώ για χημικές και μεταλλουργικές εφαρμογές προτιμάται το ελαφρό ανθρακικό νάτριο. Παρ' όλο που ο ανταγωνισμός στον αποκλεισμό του οποίου στόχευε η Solvay αφορούσε κυρίως το πυκνό ανθρακικό νάτριο, η χάραξη μιας αυστηρής διαχωριστικής γραμμής μεταξύ ελαφρού και πυκνού ανθρακικού νατρίου θα ήταν τεχνητή.

(43) Στη Γερμανία αρκετοί κατασκευστές υάλου πελάτες της Solvay αγόραζαν τόσο πυκνό όσο και ελαφρό ανθρακικό νάτριο (Schott, Ruhrglas), ενώ άλλοι αγόραζαν αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά ελαφρό ανθρακικό νάτριο (Gerresheimer, Woellner). Το σύστημα εκπτώσεων για λόγους εμπιστοσύνης εφαρμόσθηκε και στους δύο. Από γεωγραφική άποψη, είναι αλήθεια ότι η κοινοτική αγορά εξακολουθεί, σε μεγάλο βαθμό, να διαιρείται με βάση τα εθνικά σύνορα. Εντούτοις, ενώ υπάρχουν διαφορές τιμών μεταξύ των διαφόρων εθνικών αγορών, η Κοινότητα μπορεί να διαιρεθεί, στα πλαίσια μιας ανάλυσης από άποψη ανταγωνισμού, σε δύο ευρείες περιοχές ή «σφαίρες επιρροής», στη μία εκ των οποίων κυριαρχεί η Solvay, ενώ στην άλλη η ICI. Η παραδοσιακή αγορά της Solvay καλύπτει το σύνολο της Κοινότητας με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία όπου, λόγω των αντίθετων προς τους κανόνες ανταγωνισμού ρυθμίσεών τους ισχύουν τελείως διαφορετικοί όροι ανταγωνισμού.

Ενώ δεν υπάρχει άλλος παραγωγός ο οποίος πραγματοποιεί πωλήσεις σε όλα τα κράτη μέλη της ηπειρωτικής Δυτικής Ευρώπης, όπως η Solvay, η CFK, η M & W και h AKZO έχουν όλες αυξήσει τις εξαγωγές τους από το 1982 και δεν υπάρχει κανένας ισχυρός λόγος να μην διαθέτουν τα προϊόντα τους σε όλη την ΕΟΚ. Επίσης, οι παραγωγοί φυσικού ανθρακικού νατρίου των Ηνωμένων Πολιτείων, τους οποίους η Solvay θεωρεί σαν τους σημαντικότερους πιθανώς ανταγωνιστές, αποσκοπούν στην εμπορία του προϊόντος σε όλη την ηπειρωτική Δυτική Ευρώπη.

Είναι επίσης σημαντικό το γεγονός ότι η ίδια η Solvay εφοδιάζει συγκεκριμένη αγορά, ανάλογα με την ευκαιριακή ζήτηση, από εργοστάσιο σε διαφορετικό κράτος μέλος και, με τον τρόπο αυτό, ένα μεγάλο ποσοστό των παρουσιαζόμενων διακρατικών συναλλαγών συνίσταται σε «εξισορρόπηση της Solvay».

Από άποψη ζήτησης, οι μεγαλύτεροι πελάτες έχουν δραστηριότητες σε πολλά κράτη μέλη και -όπως παρατηρεί και η ίδια η Solvay- η επέκταση των δραστηριοτήτων τους τείνει να αυξήσει την πίεση για εξίσωση των τιμών.

Έτσι, το σχετικό προϊόν και η γεωγραφική περιοχή στην οποία εκτιμάται η οικονομική ισχύς της Solvay είναι η αγορά ανθρακικού νατρίου στην Κοινότητα (εκτός Ηνωμένου Βασιλείου και Ιρλανδίας).

γ) Ισχύς στην αγορά (44) Στα έγγραφα της ίδιας της Solvay αναγνωρίζεται ότι κατέχει δεσπόζουσα θέση στη Δυτική Ευρώπη. Το παραδοσιακό μερίδιο αγοράς της, που ανέρχεται σε 70 % περίπου στην ηπειρωτική Δυτική Ευρώπη, στο σύνολο της υπό εξέταση περιόδου, είναι από μόνο του ενδεικτικό της σημαντικής ισχύος της στην αγορά. Το μερίδιο αγοράς, αν και σημαντικό, είναι ένας μόνο από τους δείκτες από τους οποίους μπορεί να συναχθεί η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης. Η σημασία του μπορεί να ποικίλλει κατά περίπτωση σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά της σχετικής αγοράς.

(45) Για την εκτίμηση της ισχύος της εταιρείας στην αγορά, στα πλαίσια της παρούσας υπόθεσης, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη όλα τα σχετικά οικονομικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων και τα εξής:

i) τη θέση της Solvay σαν μοναδικού παραγωγού ανθρακικού νατρίου με δραστηριότητες σε όλη την ΕΟΚ (με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία),

ii) το σημαντικό παραγωγικό δυναμικό της Solvay με εργοστάσια στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία,

iii) την οργάνωση της Solvay στην παροχή πρώτων υλών κατά τα πρώτα στάδια της παραγωγής που την καθιστά έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς αλατιού στην Κοινότητα,

iv) την απουσία ανταγωνισμού από την ICI, τον μοναδικό άλλο κοινοτικό παραγωγό με ανάλογη προς τη Solvay ισχύ στην αγορά,

v) το υψηλό μερίδιο αγοράς της Solvay στην Μπενελούξ, τη Γαλλία και τη Γερμανία καθώς και τη μονοπωλιακή ή σχεδόν μονοπωλιακή της θέση στην Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία,

vi) την εξαιρετική «κάλυψη αγοράς» της Solvay σαν αποκλειστικού ή σχεδόν αποκλειστικού προμηθευτή όλων σχεδόν των σημαντικών πελατών στην Κοινότητα,

vii) το γεγονός ότι είναι απίθανη η είσοδος στην αγορά ενός νέου παραγωγού συνθετικού νατρίου και η δημιουργία παραγωγικών εγκαταστάσεων στην Ευρώπη,

viii) την προστασία έναντι των μη κοινοτικών παραγωγών που εξασφαλίζεται με τους δασμούς αντιντάμπινγκ,

ix) τον παραδοσιακό ρόλο της Solvay σαν «ηγέτη» στον καθορισμό τιμών στην ΕΟΚ,

x) το γεγονός ότι η Solvay θεωρείται από τους άλλους κοινοτικούς παραγωγούς σαν δεσπόζων παραγωγός και η απροθυμία τους να ανταγωνιστούν επιθετικά στους παραδοσιακούς πελάτες της Solvay.

(46) Για να εκτιμήσει την έκταση της οικονομικής ισχύος της Solvay στην αγορά, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της την δυνατότητα υποκατάστασης του ανθρακικού νατρίου από την καυστική σόδα. Η καυστική σόδα (υδροξείδιο του νατρίου) χρησιμοποιείται ευρέως για την παραγωγή χαρτιού και αλουμινίου και μπορεί επίσης θεωρητικά να αντικαταστήσει το ανθρακικό νάτριο σε ορισμένες βιομηχανικές εφαρμογές σαν πηγή αλκαλίων, ιδιαίτερα στην παρασκευή απορρυπαντικών και στη μεταλλουργία. (Ισχύει και το αντίστροφο: το ανθρακικό νάτριο θεωρητικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναλλακτικά αντί της καυστικής σόδας σε ορισμένες παρασκευαστικές μεθόδους). Στην πράξη, πάντως, η δυνατότητα διάθεσης καυστικής σόδας δεν συνιστά ουσιώδη περιορισμό της ισχύος της Solvay στην αγορά της ΕΟΚ, η οποία βασίζεται κυρίως στον εφοδιασμό των βιομηχανιών υάλου, από τις οποίες ελάχιστες είναι έτοιμες να αντικαταστήσουν το ανθρακικό νάτριο με καυστική σόδα.

Η καυστική σόδα χρησιμοποιείταν στην παρασκευή του χλωρίου, βασική πρώτη ύλη για την κατασκευή του PVC. Δεδομένου ότι δεν είναι εφικτή μακροχρόνια αποθήκευση, η παραγωγή χλωρίου προσαρμόζεται στην τρέχουσα ζήτηση του PVC. Η προσφορά καυστικής σόδας, αναπόφευκτα, κυμαίνεται ανάλογα με την προσφορά του χλωρίου. Η ζήτηση καυστικής σόδας, αφετέρου, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις απαιτήσεις του κυριότερου πελάτη της, της χαρτοβιομηχανίας. Η τιμή τις καυστικής σόδας -και σε αντίθεση με την τιμή του ανθρακικού νατρίου- υπόκειται, συνεπώς, σε σημαντικές διακυμάνσεις.

Σήμερα υπάρχει έλλειψη καυστικής σόδας, δηλαδή η αύξηση της ζήτησης καυστικής σόδας υπερβαίνει αυτή του χλωρίου: η προσφορά του προϊόντος είναι ανεπαρκής και ενδέχεται να παραμείνει τέτοια στο άμεσο μέλλον. Επίσης, είναι πολύ ακριβότερο από το αντίστοιχο σε ποσότητα ανθρακικό νάτριο. Δεν υπάρχει συνεπώς κανένα κίνητρο για τους χρήστες ανθρακικού νατρίου να στραφούν στην καυστική σόδα. Επιπλέον, η μετάβαση από το ανθρακικό νάτριο στην καυστική σόδα απαιτεί επένδυση κεφαλαίου. Ακόμα και αν η καυστική σόδα υπάρχει σε αφθονία σε κάποια συγκεκριμένη στιγμή, ο κυκλικός χαρακτήρας της αγοράς αλκαλίων και η αβεβαιότητα ως προς τις μελλοντικές τιμές λειτουργούν ανασταλτικά.

(47) Στην υαλουργία -κυριότερο καταναλωτή ανθρακικού νατρίου που αντιστοιχεί στα δύο τρίτα των πωλήσεων της Solvay- η αντικατάσταση της καυστικής σόδας είναι ακόμα λιγότερο πιθανή απ' ό,τι στη μεταλλουργία και τα απορρυπαντικά. Θεωρητικά, μέχρι 15 % των αναγκών σε αλκάλια της υαλουργίας μπορεί να καλυφθεί με την καυστική σόδα. Και πάλι, χρειάζεται επένδυση κεφαλαίου για τη μετατροπή εξοπλισμού. Στην πράξη, μόνο μία από τις βιομηχανίες υάλου έχει στραφεί στην καυστική σόδα. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι η ίδια η Solvay στις συσκέψεις της με την ICI ποτέ δεν ελάμβανε σοβαρά υπόψη την ενδεχόμενη απειλή από την καυστική σόδα.

Θα πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι οι σημαντικότεροι παραγωγοί ανθρακικού νατρίου (Solvay, ICI, AKZO) παράγουν επίσης όλοι μαζί το ένα τρίτο περίπου της καυστικής σόδας που παράγεται στην Κοινότητα.

(48) Η Solvay ισχυρίστηκε επίσης ότι οι διαθέσιμες ποσότητες cullet (ανακυκλωμένο θρυμματισμένο γυαλί) αποκλείουν το να κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Οι ανάγκες ενός πελάτη, που παράγει προϊόντα περιέχοντα γυαλί, σε ανθρακίκό νάτριο μπορούν να μειωθούν κατά 15 % αν χρησιμοποιεί cullet και με την κατάλληλη τεχνολογία η αναλογία μπορεί να είναι μεγαλύτερη. Ενδέχεται λοιπόν η χρήση του cullet να μειώνει γενικά την εξάρτηση των μελατών από τους προμηθευτές ανθρακικού νατρίου. Δεν μειώνει ωστόσο την ικανότητα ενός ισχυρού παραγωγού ανθρακικού νατρίου να αποκλείει μικρούς παραγωγούς από το προϊόν αυτό.

Οι δυνατότητες υποκατάστασης, συνεπώς, δεν συνεπάγονται σημαντικό περιορισμό στην άσκηση της ισχύος της Solvay στην αγορά έναντι των άλλων παραγωγών ανθρακικού νατρίου.

(49) Η Επιτροπή έχει εκτιμήσει την οικονομική δύναμη της Solvay στην αγορά σε σχέση με το σύνολο της γεωγραφικής περιοχής στην οποία ασκεί τις δραστηριότητές της η οποία, στα πλαίσια αυτά, αποτελείται από τα μέλη εκείνα της ΕΟΚ στα οποία έχει παραγωγικές εγκαταστάσεις. Από τα εσωτερικά έγγραφα της ίδιας της Solvay φαίνεται ότι τείνει να θεωρεί τις εννέα «Directions Nationales» σαν να αποτελούν ομοιογενή αγορά. (Η αγορά αυτή περιλαμβάνει και δύο χώρες μη μέλη της ΕΟΚ, την Ελβετία και Αυστρία, και δεν περιλαμβάνει το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία που είναι παραδοσιακές αγορές της ICI καθώς και τη Δανία και Ελλάδα οι οποίες είναι αγορές «μη παραγωγοί»).

Πάντως, ακόμη και αν καθεμία από τις εθνικές αγορές τις οποίες αφορά συγκεκριμένα η συμπεριφορά της Solvay θεωρηθεί χωριστή αγορά, η Solvay εξακολουθεί να έχει δεσπόζουσα θέση σε καθεμία από αυτές και ισχύουν πάλι οι περισσότερες ή όλες οι ανωτέρω εκτιμήσεις.

Με βάση τις ανωτέρω εκτιμήσεις, η Επιτροπή συνάγει ότι η Solvay, σε όλα τα κρίσιμα χρονικά διαστήματα, κατείχε δεσπόζουσα θέση με την έννοια του άρθρου 86.

3. Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης α) Πρακτικές αποκλεισμού και εκπτώσεις για λόγους εμπιστοσύνης (50) Όπως έχει παρατηρήσει το Δικαστήριο σε αρκετές υποθέσεις, η συμπεριφορά επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση με την οποία υπονομεύονται οι στόχοι του άρθρου 3 στοιχείο στ) της συνθήκης ΕΟΚ θέτοντας σε κίνδυνο την ανταγωνιστική δομή, μπορεί να αποτελεί παράβαση του άρθρου 86. Οι ενέργειες αποκλεισμού με τις οποίες παρακωλύεται ο υφιστάμενος ανταγωνισμός ή η ανάπτυξη νέου, έχει καταδικαστεί από το Δικαστήριο. Οι πρακτικές που αποσκοπούν στην παρακώλυση της επαφής ανταγωνιστών με τους πελάτες, δεσμεύοντας τους τελευταίους με τον κατέχοντα τη δεσπόζουσα θέση παραγωγό, έχουν ιδιαίτερα θεωρηθεί καταχρηστικές σε σημαντικές υποθέσεις: υπόθεση 40/73 Suiker Unie κατά Επιτροπής (1), υπόθεση 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, υπόθεση 322/81, Nederlandsche Banden Industrie - Michelen (2). [Βλέπε επίσης απόφαση 89/22/ΕΟΚ της Επιτροπής British Gypsum/BPB Industries (3)].

Η παρούσα υπόθεση αφορά κυρίως τη δέσμευση πελατών από τη Solvay με σειρά μηχανισμών που εξυπηρετούν όλοι τον ίδιο αποκλειστικό σκοπό.

i) Εκπτώσεις για οριακές ποσότητες σε τόνους (51) Οι εκτιμήσεις που γίνονται στο κεφάλαιο αυτό αφορούν τα εξής:

- το σύστημα «Spitzenrabatt» 20 % στη Γερμανία,

- οι επιταγές «εμπιστοσύνης» στη Γερμανία,

- οι εκπτώσεις οριακής ποσότητας σε τόνους στη Γαλλία (BSN, Durand, Perrier, κ.λπ.).

Σε αντίθεση με τις εκπτώσεις ποσότητας, οι οποίες συνδέονται αποκλειστικά με το μέγεθος των αγορών στις οποίες προβαίνει η σχετική βιομηχανία, η έκπτωση εμπιστοσύνης προϋποθέτει προσφορά οικονομικών πλεονεκτημάτων στους πελάτες προκειμένου να μην κάνουν τις προμήθειές τους από ανταγωνιστές παραγωγούς και, εφόσον πραγματοποιούνται από επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση, μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 86.

Για να εμπίπτουν στο άρθρο 86 οι εκπτώσεις εμπιστοσύνης δεν είναι ανάγκη να υπάρχει συμβατική υποχρέωση ή ρητή πρόβλεψη ότι ο πελάτης θα εφοδιάζεται αποκλειστικά από την εταιρεία με τη δεσπόζουσα θέση. Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι οι όροι πώλησης του προμηθευτή με τη δεσπόζουσα θέση παρέχουν οικονομικά πλεονεκτήματα στον πελάτη ώστε να εφοδιάζεται αποκλειστικά ή κυρίως από αυτόν. Τα συγκεκριμένα μέσα με τα οποία επιτυγχάνεται το αποτέλεσμα αυτό δεν έχουν σημασία.

(52) Η Solvay, από το 1982, έχει υιοθετήσει ένα σύστημα προοδευτικών εκπτώσεων το οποίο, σύμφωνα με τα δικά της εσωτερικά έγγραφα, προορίζεται ειδικά να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη του πελάτη και να αποκλείσει ή να περιορίσει τον ανταγωνισμό:

- με τη χορήγηση σημαντικών οικονομικών κινήτρων στους πελάτες για να παίρνουν από τη Solvay ολόκληρη ή την περισσότερη οριακή ποσότητα σε τόνους, η οποία διαφορετικά θα έπρεπε να αγοραστεί από ανταγωνιστή,

- καθιστώντας δύσκολο ή αδύνατο για έναν υφιστάμενο ή μελλοντικό προμηθευτή να καταστεί δεύτερος προμηθευτής για την οριακή ποσότητα σε τόνους, δεδομένου ότι θα ήταν υποχρεωμένος να πωλεί σε τιμές μη επικερδείς ή «ντάμπινγκ», προκειμένου να συναγωνιστεί τα σημαντικά οικονομικά πλεονεκτήματα που προσφέρει η Solvay και να εξασφαλίσει την παραγγελία,

- δεσμεύοντας τον πελάτη έναντι της Solvay για αόριστο χρονικό διάστημα και συμβάλλοντας έτσι: στην ακαμψία της αγοράς,

- αφαιρώντας κάθε ενδιαφέρον εκ μέρους του πελάτη να απευθυνθεί στους ανταγωνιστές της Solvay για ορισμένες από τις ανάγκες του.

(53) Για παράδειγμα, κάθε προμηθευτής που προσπαθεί να εξασφαλίσει ένα μερίδιο των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της Vegla στη Γερμανία θα πρέπει να ανταγωνιστεί τιμή εργοστασίου 245 γερμανικών μάρκων ανά τόνο για το ανώτατο ποσό των [. . .] Kt, σε σύγκριση με μία τιμή καταλόγου 403 γερμανικά μάρκα ανά τόνο και μέση τιμή 360 γερμανικά μάρκα ανά τόνο που ισχύει στη Γερμανία.

Η τιμή των 245 γερμανικών μάρκων είναι πολύ χαμηλότερη από οποιαδήποτε συμφέρουσα τιμή που θα πρόσφεραν οι άλλοι κοινοτικοί παραγωγοί. Οποιοσδήποτε παραγωγός φυσικού νατρίου που πωλεί στην τιμή αυτή θα παραβίαζε τις υποχρεώσεις ελάχιστων τιμών αντιντάμπινγκ.

Η εκτόπιση της Solvay από ένα δεύτερο προμηθευτή για ένα τμήμα των προμηθειών ενός σημαντικού πελάτη γίνεται ακόμη δυσκολότερη λόγω της υποχρέωσης να τηρηθεί η ποσοστιαία έκπτωση και η πληρωμή με επιταγή.

(54) Οι αντιρρήσεις της Επιτροπής για το σύστημα εκπτώσεων ισχύουν όχι μόνον για τις περιπτώσεις που η Solvay έχει την πλήρη αποκλειστικότητα αλλά και για εκείνες όπου είναι ο κυριότερος, αν όχι ο μόνος, προμηθευτής. Στις περιπτώσεις αυτές, οι προοδευτικές εκπτώσεις συμβάλλουν στη διατήρηση της συνολικής δεσπόζουσας θέσης της Solvay, εξασφαλίζοντας το μερίδιό της στις προμήθειες του πελάτη. Η δυσκαμψία της αγοράς διατηρείται, δεδομένου ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο για κάθε υφιστάμενο δεύτερο προμηθευτή να εισχωρήσει στο «βασικό κορμό» των δραστηριοτήτων της Solvay.

Η Solvay ισχυρίστηκε στο υπόμνημα απαντήσεως ότι οι εκπτώσεις δεν είχαν σκοπό να παροτρύνουν την αφοσίωση αλλά είχαν απλώς τη μορφή μαζικής εκπτώσεως που εξαρτιόταν από το αν ο πελάτης πετύχαινε κάποιο στόχο και προκαθόριζαν το όριο της ποσότητας των τόνων. Ένα τέτοιο επιχείρημα αγνοεί παντελώς τον χαρακτηρισμό που δίνει η Solvay στις εκπτώσεις μέσα στα δικά της έγγραφα.

Είναι επίσης σαφές ότι οι διάφορες εκπτώσεις και τα οικονομικά πολεονεκτήματα τα οποία προσφέρουν δεν έχουν σχέση με οποιαδήποτε εξοικονόμηση κόστους που προκύπτει από τις πωλούμενες ποσότητες. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές από χώρα σε χώρα ως προς το ποσό των εκπτώσεων, και στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους η ποσότητα σε τόνους από την οποία αρχίζει να ισχύει η έκπτωση ποικίλλει από πελάτη σε πελάτη ανάλογα με τις συνολικές του αγορές. Για παράδειγμα, στη Γερμανία η έκπτωση 20 % έγινε για την PLM στους [. . .] τόνους και για την Vegla στους [. . .] τόνους.

ii) Η έκπτωση στον όμιλο Saint-Gobain (55) Το μυστικό πρωτόκολλο Saint-Gobain είχε σαν στόχο να παγιώσει τη θέση της Solvay σαν αποκλειστικού ή σχεδόν αποκλειστικού προμηθευτή της Saint-Gobain στη Δυτική Ευρώπη εκτός απο τη Γαλλία. Όπως δήλωσε και η ίδια η DSW, το πρωτόκολλο αποσκοπούσε στη διατήρηση του status quo, αλλά τα μέρη δεν ήσαν διατεθειμένα να το διατυπώσουν γραπτά.

Η διάταξη σύμφωνα με την οποία η Saint-Gobain επωφελείται από τους «καλύτερους όρους» της Solvay σε κάθε χώρα για ανάλογες χρήσεις δεν είναι κατ' ανάγκην αντίθετη προς τους κανόνες ανταγωνισμού αυτή καθεαυτή. Εντούτοις, εκτός από τη διάταξη αυτή, η Saint-Gobain έχει «έκπτωση ομίλου» ύψους 1,5 % για το σύνολο των αγορών της σε όλη την Ευρώπη. Στη συμφωνία υπονοείται ότι η πληρωμή εξαρτάται από τον όρο ότι η Saint-Gobain θα εξακολουθήσει να εφοδιάζεται κατά προτεραιότητα από την Solvay. Η Solvay, στα δικά της έγγραφα, αναγνωρίζει ότι η έκπτωση αυτή, παρόλο που δεν αποτελεί «το τέλειο όπλο», συμβάλλει στην εξασφάλιση της εμπιστοσύνης του ομίλου. Η παρατήρηση «Elle oblige surtout SG ΰ se demasquer en cas d'achats importants ΰ la concurrence» αποδεικνύει επίσης ότι η Solvay πρέπει να είναι ικανοποιημένη, γιατί της έχει δοθεί «προτεραιότητα».

Η Solvay ισχυρίστηκε ότι η έκπτωση στη Saint-Gobain απλώς αντικατόπτριζε την εξοικονόμηση των δαπανών που οφειλόταν στη θέση της Saint-Gobain ως μεγαλύτερου πελάτη στην Ευρώπη. Το επιχείρημα παραβλέπει το γεγονός ότι κατόπιν εμμονής της Solvay ο εφοδιασμός των θυγατρικών επιχειρήσεων της Saint-Gobain γίνεται από τις εθνικές θυγατρικές επιχειρήσεις της Solvay σε κάθε κράτος μέλος και όχι ως ενιαίο σύνολο.

Από τα έγγραφα προκύπτει επίσης σαφώς ότι όλος ο σκοπός της έκπτωσης στη Saint-Gobain ήταν να ξεασφαλισθεί η εμπιστοσύνη του ομίλου στα κράτη μέλη εκτός Γαλλίας και να αποκλεισθούν έτσι οι ανταγωνιστές.

Η εκτίμηση της ρήτρας ανταγωνισμού βάσει του άρθρου 86 στο πρωτόκολλο Saint-Gobain γίνεται στο σημείο iv) κατωτέρω.

iii) Συμφωνίες αποκλειστικότητας (56) Το μέρος αυτό της εκτίμησης ισχύει ιδίως για τις:

- Vegla - Oberland - Owens Corning - BSN - Saint-Roch - Verreries d'Albi - Perrier - Glaverbel - Verlipack.

Η Solvay έχει ειδοποιηθεί από την Επιτροπή το 1981 ότι θα έπρεπε να εγκαταλείψει το σύστημα συμβάσεων που καλύπτουν το σύνολο των αναγκών. Επίσης, ειδοποιήθηκε ότι οποιεσδήποτε νέες συμβάσεις δεν θα πρέπει να προβλέπουν ποσότητες οι οποίες αντιστοιχούν στο σύνολο των αναγκών του πελάτη.

Σε σειρά περιπτώσεων, εντούτοις, είναι προφανές ότι:

- ακόμη και αν η συμφωνία αφορούσε ποσότητες σε τόνους η σαφής συνεννόηση ήταν ότι ο πελάτης θα κάλυπτε το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο των αναγκών του από τη Solvay ή - η προβλεπόμενη ποσότητα αντιστοιχούσε στο σύνολο των αναγκών του πελάτη ή - ο πελάτης ήταν ενήμερος ότι οποιαδήποτε έκπτωση εξαρτάται από τον όρο ότι εφοδιάζεται 100 % από τη Solvay.

(57) Στην περίπτωση της Vegla, εκτός από τα διάφορα οικονομικά κίνητρα (20 % «Spitzenrabatt», επιταγή εμπιστοσύνης) υπήρχε σαφής -αν και ανεπίσημη- συνεννόηση ότι ο πελάτης θα κάλυπτε το σύνολο των αναγκών του από τη Solvay. Επίσης, η Oberlandglas ήταν ενήμερη ότι οι «ειδικοί όροι» εξαρτώνται από τον όρο ότι θα καλύπτει το σύνολο των αναγκών της από την DSW. Στην περίπτωση της Owens Corning, στο Βέλγιο, η συμφωνία εξαρτά την έκπτωση των 150 βελγικών φράγκων από τον όρο ότι θα αναθέτει την κάλυψη του συνόλου των αναγκών της στη Solvay.

Σε ορισμένες περιπτώσεις (Vegla, Oberlandglas, Owens Corning) υπήρχε ρητή συνεννόηση ότι ο πελάτης θα πραγματοποιεί όλες τις προμήθειές του από τη Solvay. Κάθε παρόμοια ρύθμιση έχει σαφώς σαν στόχο τη δέσμευση του πελάτη στη Solvay για το σύνολο των αναγκών του και αποτελεί συμφωνία αποκλεισμού βάσει του άρθρου 86.

(58) Σε άλλες περιπτώσεις, η συμβατική ποσότητα σε τόνους που προβλέπεται στην κύρια σύμβαση «αορίστου χρόνου» (για την καταγγελία της οποίας τηρείται προειδοποιητική προθεσμία δύο ετών) αντιστοιχούσε στο σύνολο των προβλεπόμενων αναγκών του πελάτη, αλλά επέτρεπε ένα περιθώριο (κατά κανόνα ± 15 %). Ο πελάτης ανέφερε στη Solvay, στην αρχή κάθε έτους, το ακριβές ύψος των αναγκών του μέσα σ' αυτά τα πλαίσια.

Η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι ο αποκλεισμός που συνεπάγονται οι συμφωνίες αυτές, που βασίζονται στη διατήρηση μιας μακροχρόνιας εμπορικής σχέσης, μετριάζεται από αυτό το περιθώριο ανοχής.

Πρώτον, ακόμη και αν ο πελάτης εξέταζε πράγματι τη δυνατότητα μιας δεύτερης πηγής εφοδιασμού, εξακολουθούσε να έχει συμβατική δέσμευση με τη Solvay για ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των αναγκών του για όσο χρονικό διάστημα ίσχυε η σύμβαση αορίστου διαρκείας. Στην περίπτωση των βέλγων παραγωγών υάλου, υπάρχει μάλιστα ρήτρα σύμφωνα με την οποία εάν οι προβλεπόμενες ετήσιες ποσότητες υπερβαίνουν το μέγιστο όριο που προβλέπεται στη βασική σύμβαση της 1ης Ιανουαρίου 1983 (δηλαδή Χ τόνοι +15 %), η βασική συμβατική ποσότητα σε τόνους θα αναθεωρείται προς τα πάνω.

Σκοπός της ρήτρας αυτής είναι να παραμείνει η Solvay επικρατέστερος προμηθευτής.

Δεύτερον, είναι σαφές ότι η Solvay προσπαθεί να εξασφαλίσει λεπτομερή στοιχεία σχετικά με όλες τις ανταγωνιστικές προσφορές και τις προθέσεις του πελάτη για αναζήτηση άλλων πηγών εφοδιασμού (για παράδειγμα, τις εισαγωγές της Saint-Gobain από τις ΗΠΑ το 1988). Σε πολλές περιπτώσεις αποδεικνύεται επίσης ότι η Solvay ήταν ενήμερη σχετικά με τις συνολικές ετήσιες ανάγκες των πελατών. Μπορεί, επομένως, έχοντας πλήρη επίγνωση των σχετικών στοιχείων της προσφοράς (τιμή, ποσότητες σε τόνους, κ.λπ.) καθώς και των προθέσεων και των συνολικών αναγκών του πελάτη, να επιτύχει τον περιορισμό ή ακόμη και την εξάλειψη των ανταγωνιστικών αποτελεσμάτων.

(59) Είναι δυνατόν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας πελάτης να είναι ικανοποιημένος -τουλάχιστον προσωρινά- από την κάλυψη όλων των αναγκών του εκ μέρους της Solvay. Η Επιτροπή αναγνωίζει πλήρως την ελευθερία των πελατών να ικανοποιούν όλες τους τις ανάγκες από έναν προμηθευτή, εάν το επιθυμούν. Αλλά δεν θα πρέπει να έχουν σχετική υποχρέωση.

Εάν ένας πελάτης συνάψει σύμβαση για μία ποσότητα η οποία είναι στην πραγματικότητα αντίστοιχη ή παραπλήσια με το σύνολο των αναγκών του, η σύμβαση αυτή μπορεί να συνιστά πρακτική αποκλεισμού και να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 86, ιδιαίτερα εάν είναι μεγάλης διαρκείας. Στην περιπτωση των συμβάσεων αορίστου χρόνου, η 24μηνη προειδοποιητική προθεσμία που επιβάλλει η Solvay είναι υπερβολικά μεγάλη. Δεν επιτρέπει στον πελάτη να αντιδράσει συνειδητά ή ανταγωνιστικά στις αλλαγές των συνθηκών αγοράς. Δεδομένου ότι είναι αδύνατον να προβλεφθεί με βεβαιότητα εκ των προτέρων ποιές συνθήκες θα επικρατούν σε δύο χρόνια, η μεγάλη προειδοποιητική προθεσμία λειτουργεί σαν ισχυρός ανασταλτικός παράγοντας για τη λύση της σχέσης με τη Solvay. Ορισμένοι πελάτες τουλάχιστον θεώρησαν τη διάρκεια της προειδοποιητικής προθεσμίας καταπιεστική.

iv) Ρήτρες ανταγωνισμού και άλλες ρήτρες αποκλεισμού σε συμφωνίες (60) Οι διάφορες μορφές «ρητρών ανταγωνισμού» και οι άλλοι ανάλογοι μηχανισμοί που αναφέρθηκαν στα σημεία 35 έως 38 ενισχύουν όλοι το δεσμό με τη Solvay, περιορίζουν τις δυνατότητες του πελάτη να αλλάξει προμηθευτές και δυσχεραίνουν την πρόσβαση ανταγωνιστών στους μόνιμους πελάτες της Solvay. Σκοπός των διάφορων αυτών ρητρών είναι να παράσχουν στη Solvay, σαν μόνιμο προμηθευτή, ένα αυτόματο πλεονέκτημα έναντι οποιουδήποτε άλλου προμηθευτή που αποπειράται να ανταγωνισθεί για το σύνολο ή ακόμη και για μέρος του εφοδιασμού του εν λόγω πελάτη.

Αντι να μετριάζουν τα αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελέσματα των συμφωνιών προμήθειας μακράς διαρκείας με τη Solvay (με τις εκπτώσεις εμπιστοσύνης και την de facto αποκλειστικότητα), οι ρήτρες ανταγωνισμού στην πραγματικότητα ενισχύουν τους δεσμούς μεταξύ της Solvay και του πελάτη και έχουν σαν αντικείμενο και αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών. Επιτρέπουν στη Solvay να είναι πλήρως ενήμερη για τις λεπτομερείς δραστηριότητες των ανταγωνιστών της, ενώ αποκλείει ουσιαστικά τη δυνατότητα του ανταγωνιστή να εξασφαλίσει στην πράξη κάποια προμήθεια. Οι «ρήτρες ανταγωνισμού» οι οποίες παρέχουν στον προμηθευτή με τη δεσπόζουσα θέση τη δυνατότητα να καταγγείλει στο σύνολό της τη συμφωνία, εάν ο πελάτης πραγματοποιεί έστω και μικρό μέρος των προμηθειών του από ανταγωνιστή, αποτελούν ήδη ανασταλτικό παράγοντα για τον ανταγωνισμό: είναι εξαιρετικά απίθανο να διακινδυνεύσει ο πελάτης την ασφάλεια των προμηθειών του υπό τις συνθήκες αυτές.

(61) Όλα τα ανωτέρω μέτρα που περιγράφονται στα σημεία 50 έως 60 αποσκοπούν στην εξάλειψη ή τον περιορισμό της δυνατότητας άλλων παραγωγών ή προμηθευτών ανθρακικού νατρίου να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά τη Solvay. Επίσης, παγιώνουν τη δεσπόζουσα θέση της Solvay κατά τρόπο ασυμβίβαστο με την αντίληψη περί ανταγωνισμού που ενυπάρχει στο άρθρο 86.

Ακόμη και εξεταζόμενες μεμονωμένα, καθεμία από τις περιγραφείσες συμφωνίες αποσκοπεί στη δέσμευση του πελάτη έναντι της Solvay κατά τρόπο ώστε να αποκλείονται οι ανταγωνιστές. Τα αποτελέσματα των διαφόρων αυτών μηχανισμών σε συνδυασμό εξασφαλίζουν σχεδόν καθολική προστασία της δεσπόζουσας θέσης της Solvay από τον ανταγωνισμό.

β) Διάκριση (62) Εκτός του ότι έχει σαν αντικείμενο και αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών, το σύστημα εκπτώσεων που εφαρμόζει η Solvay εμπίπτει και στο πεδίο εφαρμογής της ρητής απαγόρευσης που προβλέπει το άρθρο 86 στοιχείο γ) για την εφαρμογή άνισων όρων επί ισοδυνάμων παροχών. Οι εκπτώσεις και τα άλλα οικονομικά κίνητρα δεν αντιστοιχούσαν στις ενδεχόμενες διαφορές κόστους με βάση τις πωλούμενες ποσότητες αλλά αποσκοπούσαν στην εξασφάλιση του συνόλου ή του μεγαλύτερου δυνατού ποσοστού των προμηθειών του πελάτη.

Μέσα σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος υπήρχαν συμαντικές διαφορές τόσο ως προς το ύψος της έκπτωσης και των άλλων κινήτρων καθώς και ως προς την ποσότητα από την οποία άρχιζε να γίνεται η έκπτωση. Το ποσό της ειδικής «έκπτωσης επιταγής» φαίνεται επίσης ότι είχε διακυμάνσεις με τελείως αυθαίρετο τρόπο.

Αποτέλεσμα του συστήματος εκπτώσεων στη Γερμανία ήταν όχι μόνο ότι θεωρητικά έθετε σε μειονεκτική θέση τους πελάτες οι οποίοι δεν κάλυπταν το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών τους από τη Solvay (ελάχιστοι δεν το κάλυπταν), αλλά και ότι δημιουργούσε διακρίσεις μεταξύ των πελατών που έκαναν κάτι τέτοιο. Έτσι, ένας μεγάλος πελάτης μπορούσε κάλλιστα να πληρώνει πολύ περισσότερα ανά τόνο απ' ό,τι ένας μικρότερος παραγωγός, ακόμη και αν αγόραζαν και οι δύο όλες τους τις προμήθειες από τη Solvay.

(63) Η ειδική έκπτωση ομίλου 1,5 % που γινόταν στις εταιρείες Saint-Gobain έχει επίσης χαρακτήρα διάκρισης. Είναι αλήθεια ότι ο όμιλος Saint-Gobain σαν σύνολο ήταν σαφώς ο μεγαλύτερος πελάτης, αλλά με βάση τις ρυθμίσεις της Solvay οι αγορές του ομίλου ήσαν κατακερματισμένες σε εθνική βάση. Η έκπτωση ομίλου στην πραγματικότητα δεν αντιστοιχεί σε οποιοδήποτε πλεονέκτημα από άποψη κόστους που σχετίζεται με τις πωλούμενες ποσότητες, αλλά (όπως και η ίδια η Solvay αναφέρει στα δικά της έγγραφα) αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της εμπιστοσύνης του ομίλου. Το αποτέλεσμα είναι ότι η θυγατρική της Saint-Gobain σε ένα κράτος μέλος μπορεί να έχει πολύ καλύτερες τιμές από τη Solvay σε σχέση με έναν ανταγωνιστή ο οποίος στην πραγματικότητα αγοράζει ανάλογες ή ακόμη και μεγαλύτερες ποσότητες από το τοπικό εργοστάσιο της Solvay.

(64) Η διάκριση που γίνεται με βάση την τιμή έχει σημαντικές συνέπειες για τις δαπάνες των σχετικών επιχειρήσεων. Στον τομέα της υάλου (όπου γίνεται η μεγαλύτερη κατανάλωση ανθρακικού νατρίου) το ανθρακικό νάτριο είναι, μετά τις δαπάνες καυσίμων, το πλέον δαπανηρό υλικό στην παραγωγική διαδικασία. Παρ' όλο που αντιπροσωπεύει μόνο 13 % του βάρους του τελικού προϊόντος, αντιστοιχεί στο 70 % περίπου του συνολικού κόστους πρώτων υλών για την κατασκευή της υάλου. Έτσι, το κόστος του ανθρακικού νατρίου επηρεάζει την αποδοτικότητα και την ανταγωνιστικότητα του κλάδου.

4. Συνέπειες στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών (65) Το άρθρο 86 καλύπτει όχι μόνο την καταχρηστική εκμετάλλευση η οποία μπορεί να βλάψει άμεσα τους καταναλωτές αλλά και εκείνη η οποία τους θίγει έμμεσα με τον κλονισμό των πραγματικών ανταγωνιστικών δομών στην κοινή αγορά σύμφωνα με το άρθρο 3 στοιχείο στ) της συνθήκης ΕΟΚ.

Οι εκπτώσεις λόγω εμπιστοσύνης και τα άλλα κίνητρα αποκλειστικότητας που εφαρμόζει η Solvay επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών ενισχύοντας τους δεσμούς μεταξύ των πελατών και του προμηθευτή που κατέχει τη δεσπόζουσα θέση. Οι ευκαιρίες των ανταγωνιζομένων προμηθευτών να εισέλθουν σε νέες αγορές ή να εξασφαλίσουν νέους πελάτες καταργούνται ουσιαστικά, δεδομένου ότι οι ανάγκες του πελάτη σε οριακές ποσότητες για τις οποίες θα επιθυμούσαν να προβούν σε ανταγωνιστικές προσφορές καλύπτονται από τη Solvay σε τιμές τις οποίες είναι ανίκανοι να ανταγωνιστούν. Οι διάφοροι μηχανισμοί που χρησιμοποιεί η Solvay για να δεσμεύει τους πελάτες της είχαν σαν αποτέλεσμα την ενίσχυση της διαρθρωτικής ακαμψίας και τη διαίρεση της αγοράς ανθρακικού νατρίου σύμφωνα με τα εθνικά σύνορα, παραβλάπτοντας έτσι ή απειλώντας να παραβλέψει την επίτευξη του στόχου μιας ενιαίας αγοράς μεταξύ των κρατών μελών.

(66) Το γεγονός ότι τα μέτρα της Solvay είχαν σαν κύριο στόχο τις εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν επηρεάζει την εφαρμογή του άρθρου 86. Οι εισαγωγές φυσικού νατρίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες εθεωρούντο σαν η κυριότερη απειλή για τη δεσπόζουσα θέση της Solvayστην αγορά ανδρακικού νατρίου στην ηπειρωτική Δυτική Ευρώπη. Η άφιξη σημαντικών ποσοτήτων φυσικού νατρίου θα μπορούσε επίσης να έχει τεράστιες συνέπειες για τη διαίρεση της αγοράς που έχει συμφωνηθεί μεταξύ ICI και Solvay. Ως εκ τούτου, οι δραστηριότητες επηρέασαν τη βασική ανταγωνιστική δομή της βιομηχανίας ανθρακικού νατρίου εντός της Κοινότητας.

Θα πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι εάν οι μεγαλύτεροι παραγωγοί υάλου εισήγαγαν ανθρακικό νάτριο από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε σημαντικές ποσότητες, αυτό θα γινόταν κατά πάσα πιθανότητα προκειμένου να εφοδιάσουν τα εργοστάσιά τους στα διάφορα κράτη μέλη. Επιπλέον, τα μέτρα αποκλεισμού της Solvay δεν είχαν σαν στόχο μόνο τους παραγωγούς των ΗΠΑ αλλά και τους μικρότερους παραγωγούς συνθετικού νατρίου που βρίσκονται εντός της Κοινότητας. Όλοι αυτοί οι παραγωγοί από το 1982 εφοδίασαν από τις δικές τους εθνικές αγορές άλλα κράτη μέλη της ΕΟΚ, παρόλο που οι ευκαιρίες τους είχαν σημαντικά περιοριστεί από τις πολιτικές τιμών που εφάρμοζε η Solvay.

Β. Μέσα θεραπείας και κυρώσεις 1. Άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17 (67) Αν η Επιτροπή διαπιστώσει παράβαση των διατάξεων του άρθρου 86 της Συνθήκης δύναται να υποχρεώσει τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις να παύσουν την διαπιστωθείσα παράβαση σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι παραβάσεις του άρθρου 86 έγιναν υπό συνθήκες αυστηρής μυστικότητας και εξακολούθησαν κατά την ημερομηνία κατά την οποία κινήθηκε η διαδικασία.

Η Επιτροπή, ως εκ τούτου, θεωρεί ότι είναι σκόπιμο, σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 86 εκ μέρους της Solvay, να εκδώσει απόφαση για παύση της παράβασης. Εκτός από την παύση της παράβασης, η Επιτροπή μπορεί επίσης να ζητήσει από τις επιχειρήσεις τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων προκειμένου να μην επαναληφθεί ή συνεχισθεί η εν λόγω παράβαση. Έχει διαπιστωθεί, με απόφαση του Δικαστηρίου στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 6 και 7/73 - Commercial Solvents (1), ότι η Επιτροπή έχει διακριτική ευχέρεια να διατάξει τη λήψη μέτρων που διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα της απόφασής της. Η εξουσία να διατάξει τη λήψη τέτοιων μέτρων δεν περιορίζεται σε πράξεις που επηρεάζουν άμεσα τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου ο επιδιωκόμενος στόχος είναι η διατήρηση ή η δημιουργία αποτελεσματικής ανταγωνιστικής δομής στην κοινή αγορά.

(68) H Solvay θα πρέπει να εγκαταλέιψει το σύστημα εκπτώσεων εμπιστοσύνης και να κοινοποήσει στην Επιτροπή λεπτομερώς οποιοδήποτε νέο σύστημα εκπτώσεων, προκειμένου να συμμορφωθεί με τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού. Οποιοδήποτε νέο σύστημα εκπτώσων που εφαρμόζει η Solvay θα πρέπει να είναι μόνο τέτοιο ώστε να αντιστοιχεί κατά δίκαιο και αντικειμενικό τρόπο στις εξοικονομήσεις κόστους που συνεπάγονται οι παραγγελίες μεγάλων ποσοτήτων.

Στη Solvay θα πρέπει να παρασχεθεί τρίμηνη προθεσμία για να ολοκληρώσει τις αναγκαίες ρυθμίσεις. Η Solvay θα πρέπει επίσης, εντός της ίδια προθεσμίας, να επαναδιαπραγματευθεί όλες τις συμφωνίες προμήθειας που έχει συνάψει για το ανθρακικό νάτριο στην ΕΟΚ, ώστε να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση και να κοινοποιήσει στην Επιτροπή τα μέτρα που έχει λάβει σχετικά.

Συγκεκριμένα, όλες οι ρήτρες σε συμφωνίες και οποιαδήποτε ανεπίσημη συνεννόηση ή ρύθμιση που αποσκοπεί σε δέσμευση του πελάτη έναντι της Solvay για το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο των αναγκών του πρέπει να απαλειφθούν ή να παύσουν να ισχύουν. Οι «ρήτρες ανταγωνισμού» ή άλλα μέτρα τα οποία λειτουργούν κατά τρόπο αντίθετο προς τους κανόνες ανταγωνισμού πρέπει να καταργηθούν ή να τροποποιηθούν κατά τρόπο ώστε ο πελάτης να μην αποθαρρύνεται ούτε να εμποδίζεται από το να προβαίνει σε αγορές από ανταγωνιστή, η προσφορά του οποίου υποκινεί τη Solvay να ευθυγραμμιστεί προς αυτήν.

Η πρακτική των συμβάσεων αορίστου διαρκείας για το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών του πελάτη και με μεγάλη προειδοποιητική προθεσμία πρέπει επίσης να εγκαταλειφθεί. Οι πελάτες θα πρέπει να είναι ελεύθεροι να αποφασίσουν οι ίδιοι για τις ποσότητες που επιθυμούν να παραγγείλουν στη Solvay στα πλαίσια συμβάσεων αορίστου διαρκείας. Πρέπει επίσης να είναι σε θέση να στραφούν σε άλλο προμηθευτή για το σύνολο ή μέρος των αναγκών τους με προειδοποιητική προθεσμία η οποία δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τους έξι μήνες. Οι συμβάσεις ορισμένης διάρκειας δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν το ένα έτος.

2. Άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17 (69) Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή δύναται να επιβάλει με απόφαση στις επιχειρήσεις πρόστιμα ύψους χιλίων μέχρις ενός εκατομμυρίων λογιστικών μονάδων, ή και ποσό μεγαλύτερο από αυτό μέχρι ποσοστό 10 % του κύκλου εργασιών που πραγματοποιήθηκε κατά την προηγούμενη διαχειριστική περίοδο από μία των επιχειρήσεων οι οποίες έχουν συνεργήσει στην παράβαση, όταν εκ προθέσεως ή εξ αμελείας διαπράττουν παράβαση του άρθρου 86. Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, εκτός από τη σοβαρότητα της παραβάσεως, και η διάρκειά της.

α) Σοβαρότητα της παράβασης (70) Στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι παραβάσεις ήσαν εξαιρετικά σοβαρές.

Η Solvay είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός ανθρακικού νατρίου στην ΕΟΚ και οι εν λόγω παραβάσεις της έδιναν τη δυνατότητα να παγιώσει τον έλεγχό της στην αγορά αποκλείοντας τον πραγματικό ανταγωνισμό σε ένα μεγάλο μέρος της κοινής αγοράς.

Η Solvay, στερώντας για μεγάλο διάστημα όλους τους ανταγωνιστές από ευκαιρίες να προβαίνουν σε αγορές, προκάλεσε σοβαρή διαταραχή στη δομή της οικείας αγοράς, σε βάρος των καταναλωτών. Η παράβαση αυτή είναι, λόγω των ειδικών συνθηκών της υποθέσεως, σοβαρότερη από τις παραβάσεις του άρθρου 85, στις οποίες επίσης προέβη η Solvay.

H Solvay γνώριζε καλά, από τις εκτενείς διαπραγματεύσεις που είχε με την Επιτροπή κατά το διάστημα 1980-1982, τις διατάξεις του άρθρου 86 όσον αφορά την αποκλειστικότητα. Είχε επίσης σαφή επίγνωση της απαγόρευσης των εκπτώσεων εμπιστοσύνης. Τα έγγραφα που δόθηκαν από τη Solvay δείχνουν ότι τα ανώτατα στελέχη της εταιρείας γνωρίζουν τον υπάρχοντα κίνδυνο, αλλά παρόλα αυτά επέμειναν στην καταχρηστική συμπεριφορά.

(71) Κατά τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι στις διαπραγματεύσεις με τη Solvay κατά το 1980-1982, δέχθηκε προειδοποιητική προθεσμία δύο ετών στην περίπτωση των συμβάσεων αορίστου διαρκείας και δεν προέβαλε αντιρρήσεις για τις ρήτρες ανταγωνισμού με τη μορφή υπό την οποία είχαν διατυπωθεί. Είναι επίσης δυνατό η Solvay να οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούσαν να συναφθούν συμβάσεις μακράς διαρκείας για ποσότητες σε τόνους, γεγονός που περιόρισε τις αγορές από άλλες πηγές στο 15 % των αναγκών του πελάτη.

Από τις έρευνες που διεξήγαγε στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή έχει σχηματίσει την πεποίθηση ότι στην πράξη οι διατάξεις αυτές αποσκοπούν στην ενίσχυση της αποκλειστικότητας της Solvay, ιδιαίτερα εφόσον συνδυάζονται με άλλες καταχρηστικές πρακτικές όπως οι απόρρητες εκπτώσεις εμπιστοσύνης και οι ανεπίσημες «δεσμεύσεις» ότι ο πελάτης θα καλύπτει όλες του τις ανάγκες από τη Solvay. Θα ζητήσει, ως εκ τούτου, από τη Solvay να εγκαταλείψει τα μέτρα αυτά, αλλά, υπό τις παρούσες συνθήκες, θα επιβάλει πρόστιμο μόνο για τις εκπτώσεις εμπιστοσύνης και τις «ανεπίσημες» συμφωνίες αποκλειστικότητας.

Σε αρκετές περιπτώσεις, κατά το παρελθόν έχουν επιβληθεί στη Solvay σημαντικά πρόστιμα από την Επιτροπή για συμπράξεις στη χημική βιομηχανία: πυροξείδιο, πολυπροπυλαίνιο, PVC.

β) Διάρκεια της παράβασης Οι παραβάσεις άρχισαν το 1983 περίπου -σχεδόν αμέσως μετά τις διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή και τη θέση του φακέλου της Επιτροπής στο αρχείο- και εξακολούθησαν μέχρι σήμερα,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η Solvay et Cie SA («Solvay») παραβίασε το άρθρο 86 της συνθήκης ΕΟΚ από το 1983 περίπου μέχρι σήμερα, ακολουθώντας μια συμπεριφορά η οποία αποσκοπούσε στον αποκλεισμό ή το σοβαρό περιορισμό του ανταγωνισμού και συνίστατο:

α) στη σύναψη συμφωνιών με πελάτες οι οποίες τους υποχρεώνουν να καλύπτουν το σύνολο ή ένα πολύ μεγάλο μέρος των αναγκών τους σε ανθρακικό νάτριο από τη Solvay για αόριστο ή υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα 7 β) στην παροχή σημαντικών εκπτώσεων και άλλων οικονομικών κινήτρων αναφορικά με οριακή ποσότητα που υπερβαίνει τη βασική συμβατική ποσότητα του πελάτη, προκειμένου να εξασφαλίσει ότι θα καλύπτουν το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών τους από τη Solvay 7 γ) στην εξάρτηση της παροχής εκπτώσεων από τον όρο ότι ο πελάτης δέχεται να καλύπτει το σύνολο των αναγκών του από τη Solvay.

Άρθρο 2

Η Solvay, λαμβάνει αμελλητί (εφόσον δεν έχει λάβει ήδη) τα αναγκαία μέτρα για παύση της παράβασης κατά τον τρόπο που αναφέρεται στο σημείο . . . της παρούσας απόφασης και εντός τριών μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με τα μέτρα τα οποία έλαβε για το σκοπό αυτό καθώς και για τις λεπτομέρειες του νέου συστήματος εκπτώσεων.

Άρθρο 3

Επιβάλλεται στη Solvay πρόστιμο ύψους 20 εκατομμυρίων Ecu για την παράβαση του άρθρου 86 που αναφέρεται στο άρθρο 1 στοιχεία β) και γ).

Άρθρο 4

Το πρόστιμο που επιβάλλεται βάσει του άρθρου 3 καταβάλλεται εντός τριών μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης στον ακόλουθο τραπεζικό λογαριασμό:

N° 310-0933000-43,

Banque Bruxelles Lambert,

Agence Europιenne,

Ront Point Schuman 5,

B-1040 Bruxelles.

Από τη λήξη της προθεσμίας, καταβάλλονται αυτομάτως τόκοι υπηρημερίας με επιτόκιο που επιβάλλει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Νομισματικής Συνεργασίας για τις πράξεις του σε Ecu κατά την πρώτη εργάσιμη ημέρα του μήνα κατά τον οποίο εκδόθηκε η παρούσα απόφαση προσηυξημένο κατά 3,5 εκατοστιαίες μονάδες, ήτοι 14 %.

Σε περίπτωση που η πληρωμή γίνει στο εθνικό νόμισμα του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται η τράπεζα που ορίζεται για την πληρωμή, εφαρμόζεται η τιμή συναλλάγματος που ισχύει κατά την προηγούμενη της πληρωμής ημέρα.

Άρθρο 5

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται προς την: Solvay et Cie SA, 33 Rue du Prince Albert, B-1050 Bruxelles.

Η παρούσα απόφαση αποτελεί εκτελεστό τίτλο βάσει του άρθρου 192 της συνθήκης ΕΟΚ.

Βρυξέλλες, 19 Δεκεμβρίου 1990.

Για την Επιτροπή Leon BRITTAN Αντιπρόεδρος

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63.

(3) Βλέπε σελίδα 1 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας.

(1) Στο κείμενο της παρούσας απόφασης που δημοσιεύθηκε, ορισμένοι αριθμοί παρελείφθησαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21 του κανονισμού αριθ. 17 περί μη αποκαλύψεως επαγγελματικών απορρήτων.

(1) Η Glaverbel (εν γνώσει της Solvay) πρέπει να αγοράζει περίπου [. . .] τόνους το χρόνο από την Ανατολική Γερμανία για να αντισταθμίσει τις εξαγωγές της σε ύαλο προς τη χώρα αυτή. Εκτός από την ποσότητα αυτή, εφοδιάζεται αποκλειστικά από τη Solvay.

(1) Συλλογή 1979, σ. 461.

(1) Συλλογή 1978, σ. 207, σημείο 113.

(2) Συλλογή 1979, σ. 1869.

(1) Συλλογή 1975, σ. 1663.

(2) Συλλογή 1983, σ. 3465.

(3) ΕΕ αριθ. L 10 της 13. 1. 1989, σ. 50.

(1) Συλλογή 1974, σ. 223.