ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 25ης Ιουλίου 1990 σχετικά με τις ενισχύσεις που χορήγησε η ιταλική κυβέρνηση σε βιομηχανία οπτικών προϊόντων Industrie Ottiche Riunite (IOR) (Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (92/329/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους, σύμφωνα με το προαναφερόμενο άρθρο, για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους και λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας ότι:

Ι

Η Industrie Ottiche Riunite SpA (IOR) συστήθηκε το 1969 με τη συγχώνευση της Filotecnica Salmoiraghi και της Officine Galileo di Margheta. Στο διάστημα 1975-1983 μόνος μέτοχος της IOR ήταν η Finmecanica και στο διάστημα 1983-1986 η Sofin. Και οι δύο αυτές εταιρείες ανήκαν στον όμιλο IRI.

Τον Οκτώβριο 1986 η IOR ιδιωτικοποιήθηκε εν μέρει. Το 50 % των μετοχών της πωλήθηκαν από την Sofin στον ιδιωτικό όμιλο Finalp στην ονομαστική τους αξία των 2 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών στις 15 Οκτωβρίου 1986 και τα στοιχεία ενεργητικού του τμήματος φακών επαφής πωλήθηκαν στον όμιλο Ciba-Geigy. Η ιδιωτικοποίηση ολοκληρώθηκε το Μάρτιο 1989, όταν η Finalp εξαγόρασε και το υπόλοιπο 50 % των μετοχών της IOR.

Πριν από τη μερική ιδιωτικοποίησή της η IOR δεν παρουσίασε ποτέ κέρδη. Οι ζημίες της ανήλθαν σε 8,2 δισεκατομμύρια ιταλικές λίρες το 1982, 5,6 δισεκατομμύρια το 1983, 6,5 δισεκατομμύρια το 1984, 11,5 δισεκατομμύρια το 1985 και 11,9 δισεκατομμύρια το 1986, τα οποία αντιπροσωπεύουν 31 %, 18 %, 19 %, 26 % και 24 % του ετήσιου κύκλου εργασιών αντίστοιχα. Οι ζημίες αυτές καλύφθηκαν από το δημόσιο. Οι ζημίες της IOR για το 1985 και μέχρι τις 15 Οκτωβρίου του 1986 καλύφθησαν με προκαταβολή ύψους 17 339,9 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών από την Sofin. Στα πλαίσια της ιδιωτικοποίησης ενός μέρους της IOR τον Οκτώβριο 1986, η Sofin παραιτήθηκε από τη διεκδίκηση του ποσού αυτού.

Η παρέμβαση αυτή δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ.

ΙΙ

Η Επιτροπή μόλις πληροφορήθηκε ότι η Sofin χορήγησε 17,3 δισεκατομμύρια ιταλικές λίρες στην IOR και στη συνέχεια παραιτήθηκε από τη διεκδίκηση του ποσού αυτού, και θεωρώντας ότι οι παρεμβάσεις του είδους αυτού είναι δυνατό να συνιστούν κρατική ενίσχυση, κάλεσε την ιταλική κυβέρνηση με επιστολές της της 30ής Νοεμβρίου 1987, της 20ής Ιανουαρίου 1988 και της 13ης Απριλίου 1988, να της αποστείλει πληροφορίες σχετικά με το θέμα αυτό.

Η ιταλική κυβέρνηση απήντησε με τηλετυπήματα της 29ης Φεβρουαρίου και της 13ης Ιουνίου 1988, παρέχοντας ανεπαρκείς πληροφορίες σχετικά με την ιδιωτικοποίηση και αναφέροντας ότι η παρέμβαση της Sofin αποτελούσε μια κανονική απόφαση μετόχου και όχι κρατική ενίσχυση.

Έπειτα από μία πρώτη εξέταση των πληροφοριών που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή έκρινε ότι τα 17,3 δισεκατομμύρια ιταλικές λίρες που χορηγήθηκαν στην IOR αποτελούσαν πράγματι κρατική ενίσχυση η οποία εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης και για την οποία, απ' ότι φαίνεται δεν μπορεί να χορηγηθεί καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο αυτό.

Επιπλέον η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει ότι η χρηματοδότηση της IOR μετά τις 15 Οκτωβρίου 1986 εμπεριείχε και άλλα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή αποφάσισε στις 3 Νοεμβρίου 1988 να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΟΚ σχετικά με τις ενισχύσεις αυτές και κάλεσε την ιταλική κυβέρνηση, με επιστολή που της απέστειλε στις 25 Νοεμβρίου 1988, να υποβάλει τις παρατηρήσεις της.

ΙΙΙ

Με επιστολή που απέστειλε στις 25 Ιανουαρίου 1989, η ιταλική κυβέρνηση υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής. Ανέφερε ότι η Sofin είχε επενδύσει περίπου 7 δισεκατομμύρια ιταλικές λίρες στην IOR στο διάστημα 1983-1986 προκειμένου να βελτιώσει την παραγωγικότητα και αποδοτικότητα της εταιρείας. Τόνισε επίσης ότι η Sofin, καλύπτοντας τις ζημίες της IOR, ενήργησε όπως θα είχε ενεργήσει οποιοσδήποτε επενδυτής σε παρόμοια θέση, διότι η Sofin - δεδομένου ότι ήταν ο μοναδικός μέτοχος της IOR μέχρι τον Οκτώβριο 1986 - ήταν, σύμφωνα με την ιταλική νομοθεσία, υπεύθυνη για τα χρέη της IOR.

Η ιταλική κυβέρνηση υπογράμμισε επίσης τη δέσμευση που ανέλαβε η Finalp το 1986 για την εξυγίανση της IOR, με την παροχή τραπεζικών εγγυήσεων, την επένδυση 14 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών και με τη συνεργασία με άλλες εταιρείες της.

Τα οικονομικά αποτελέσματα της IOR το 1987 έδειξαν ότι η αναδιάρθρωση ήταν επιτυχής. Κατά συνέπεια, η ιταλική κυβέρνηση δεν συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι η καταβολή 17,3 δισεκατομμυρίων ιταλικών λιρών από την Sofin συνιστούσε κρατική ενίσχυση. Αν παρ' όλα αυτά η Επιτροπή ερμηνεύσει την παρέμβαση αυτή ως ενίσχυση, η ιταλική κυβέρνηση πιστεύει ότι οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 ισχύουν στην περίπτωση αυτή, δεδομένων των ομοιοτήτων που παρουσιάζει η υπόθεση αυτή με τρεις άλλες υποθέσεις οι οποίες έχουν αναφερθεί στη 17η γενική έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού (σημεία 224, 227 και 229) για τις οποίες η Επιτροπή έκλεισε τη διαδικασία.

Με επιστολή της 16ης Φεβρουαρίου 1989 η ιταλική κυβέρνηση απέστειλε έντεκα παραρτήματα στην επιστολή της της 25ης Ιανουαρίου, τα οποία περιέχουν κυρίως πληροφορίες σχετικά με τους λογαριασμούς και την ιδιωτικοποίηση της IOR.

Απαντώτας με τηλετύπημα της 19ης Δεκεμβρίου 1989 σε πέντε ακόμη ερωτήσεις που της είχε απευθύνει η Επιτροπή με επιστολή της 11ης Οκτωβρίου 1989, η ιταλική κυβέρνηση παρέσχε διάφορες πληροφορίες. Οι ερωτήσεις αυτές αφορούσαν την καταβολή 5 661 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών από την Sofin στην IOR το 1987, τους όρους με τους οποίους η Sofin είχε δανείσει στην IOR 6 000 εκατομμύρια ιταλικές λίρες, τους όρους με τους οποίους η Sofin είχε παραμείνει μέτοχος κατά 50 % στο διάστημα από τις 15 Οκτωβρίου 1986 έως τις 15 Μαρτίου 1989, τις οικονομικές λεπτομέρειες της μερικής ιδιωτικοποίησης τον Οκτώβριο 1986, και άλλους πιθανούς υποψήφιους για την εξαγορά της IOR. Σχετικά με το τελευταίο θέμα, η ιταλική κυβέρνηση παρέσχε πρόσθετες πληροφορίες με επιστολή της η οποία ελήφθη στις 12 Ιουνίου 1990, καθώς και στα πλαίσια διμερούς συνεδρίασης στις 6 Ιουλίου 1990.

Στη διάρκεια διαβουλεύσεων με τα υπόλοιπα ενδιαφερόμενα μέρη, υποβλήθηκαν επίσης παρατηρήσεις από την Finalp, την Sofin και την IOR. Καμία από αυτές δεν έκρινε ότι οι ενέργειες της ιταλικής κυβέρνησης εμπεριείχαν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης και σύμφωνα με την ιταλική κυβέρνηση λέγοντας ότι, ακόμη και αν υπήρχαν κάποια στοιχεία ενίσχυσης, τα στοιχεία αυτά θα παραβιάζονταν σίγουρα με την κοινή αγορά.

Οι κυβερνήσεις τριών άλλων κρατών μελών, της Γερμανίας, της Δανίας και της Ολλανδίας, υπέβαλαν παρατηρήσεις στα πλαίσια της διαδικασίας, υποστηρίζοντας την απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία.

Όλες οι παρατηρήσεις από τα τρία μέρη κοινοποιήθηκαν στην ιταλική κυβέρνηση με επιστολή της 18ης Σεπτεμβρίου 1989, η οποία την καλούσε επίσης να υποβάλει τα σχόλιά της. Τα σχόλια αυτά απεστάλησαν στην Επιτροπή με τηλετύπημα της 17ης Ιανουαρίου 1990.

IV

Η χορήγηση κεφαλαίων στις δημόσιες επιχειρήσεις από μέτοχό τους μπορεί να εμπεριέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης. Για να διαπιστωθεί αν ή χορήγηση συνιστά ενίσχυση, είναι ενδεδειγμένο, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τυχόν κοινωνικά στοιχεία ή περιφερειακές ή τομεακές πολιτικές, να εξετάζεται εάν σε παρόμοιες περιστάσεις ένας ιδιώτης μέτοχος θα προέβαινε σε μια τέτοια ενέργεια με τους ίδιους όρους και με γνώμονα το αναμενόμενο κέρδος.

Όσον αφορά την IOR, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι συνολικές ζημίες της εταιρείας ανήλθαν στο διάστημα 1982-1986 σε 43 700 εκατομμύρια ιταλικές λίρες, ενώ το μετοχικό της κεφάλαιο ήταν 4 000 εκατομμύρια ιταλικές λίρες.

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα είχε καταβάλει σε διάστημα πέντε ετών ενδεκαπλάσιο ποσό από την αρχική του επένδυση για να μεταβιβάσει το ήμισυ της αρχικής του επένδυσης στην ονομαστική τους αξία, όπως έπραξε η Sofin το 1986. Συνεπώς, η χορήγηση 17 339,9 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών από την Sofin το 1986, πρώτα με τη μορφή πίστωσης και στη συνέχεια ως επιχορήγηση, συνιστά κρατική ενίσχυση.

Στα πλαίσια της διαδικασίας, η ιταλική κυβέρνηση ισχυρίστηκε ότι η Sofin, καλύπτοντας τις ζημίες της IOR, ενήργησε σύμφωνα με τους νόμους της οικονομίας, δεδομένου ότι ήταν ο μοναδικός μέτοχος της IOR μέχρι τις 15 Οκτωβρίου 1986 και, συνεπώς, υπεύθυνη βάσει της ιταλικής νομοθεσίας για όλα τα χρέη της. Επομένως, η εκκαθάριση της IOR θα συνεπάγετο μεγαλύτερο κόστος για την Sofin.

Η Επιτροπή δεν συμφωνεί με την άποψη αυτή. Κανονικά, ένας ιδιώτης επενδυτής θα δίσταζε να γίνει ο μοναδικός μέτοχος μιας εταιρείας αν θα έπρεπε να φέρει απεριόριστη ευθύνη γι' αυτή. Θα φρόντιζε να βεβαιωθεί ότι ο πρόσθετος κίνδυνος αντισταθμίζεται από τα επιπλέον κέρδη.

Στην περίπτωση της IOR, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Finmeccanica (όμιλος IRI) αποτέλεσε το μοναδικό μέτοχο της IOR το 1975, όταν εξαγόρασε τις μετοχές της Montedison. Το 1983 η IRI μεταβίβασε την IOR από την Finmeccanica στην Sofin. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέσχε η IOR, οι οποίες δεν διαψεύσθηκαν από την ιταλική κυβέρνηση, η IOR δεν πραγματοποίησε ποτέ κέρδη από τότε που δημιουργήθηκε, το 1969, μέχρι το 1988, μετά τη μερική ιδιωτικοποίησή της. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η Finmeccanica, η Sofin και γενικότερα η δημόσια εταιρεία επενδύσεων χαρτοφυλακίου IRI, με την απόφασή της να γίνει ο μοναδικός μέτοχος της IOR δέχτηκε να εκτεθεί σε κινδύνους στους οποίους θα είχε αρνηθεί να εκτεθεί ένας ιδιώτης επενδυτής.

Συνεπώς, το καθεστώς της Sofin ως μοναδικού μετόχου της IOR το 1986 δεν μεταβάλλει με κανένα τρόπο το χαρακτηρισμό που διατυπώθηκε πιο πάνω, ότι δηλαδή το ποσό των 17 339,3 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών που χορήγησε η Sofin το 1986 για να καλύψει ένα μέρος των ζημιών της IOR, συνιστά κρατική ενίσχυση.

Ένα άλλο επιχείρημα που προέβαλαν η ιταλική κυβέρνηση , η Sofin και η IOR αφορούσε τη χρηματοδοτική συμμετοχή της Finalp, την οποία θεωρούσαν ως αντιστάθμισμα στις παρεμβάσεις της Sofin. Η Finalp θα χρηματοδοτούσε επενδύσεις ύψους 14 000 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών στην IOR - στην πραγματικότητα η χρηματοδότηση ανήλθε σε 20 000 εκατομμύρια ιταλικές λίρες - θα καθιστούσε και πάλι κερδοφόρο την IOR, και θα απήλλασε την Sofin από τις υποχρεώσεις και τις εγγυήσεις της ως μοναδικού μετόχου της IOR.

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι προσπάθειες της Finalp να βελτιώσει την αποδοτικότητα της IOR απέβησαν εις όφελος και της Finalp και της IOR, αλλά πολύ λιγότερο εις όφελος της Sofin, η οποία αποχώρησε πλήρως από την IOR το Μάρτιο 1989, όταν παραχώρησε το υπόλοιπο 50 % των μετοχών της IOR στην Finalp. Συνεπώς, οι παρεμβάσεις της Finalp δεν μεταβάλλουν τη γνώμη της Επιτροπής ότι οι παρεμβάσεις της Sofin οι οποίες αφορούν την περίοδο πριν από τις 15 Οκτωβρίου 1986, συνιστούν κρατική ενίσχυση.

Η Επιτροπή εξέτασε επίσης αν οι τιμές στις οποίες πωλήθηκαν τα στοιχεία ενεργητικού του τμήματος φακών επαφής στη Giba-Geigy και οι μετοχές του υπόλοιπου τμήματος της IOR στην Finalp το 1986 και το 1989 εμπεριείχαν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης.

Η Giba-Geigy κατέβαλε 130 εκατομμύρια ιταλικές λίρες για τα στοιχεία ενεργητικού του τμήματος φακών επαφής της IOR. Η τιμή αυτή ήταν εκείνη την εποχή πολύ χαμηλότερη από τη λογιστική τους αξία. Η Finalp κατέβαλε την ονομαστιή αξία των μετοχών του υπόλοιπου τμήματος της IOR - 1 000 ιταλικές λίρες ανά μετοχή - το 1986 και το 1989.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το 1986 η Sofin ανέθεσε τον υπολογισμό της τρέχουσας θεωρητικής αξίας της IOR στις 31 Δεκεμβρίου 1895 σε διαφορετικό λογιστικό γραφείο από τους τακτικούς λογιστές της. Το αποτέλεσμα ήταν ο προσδιορισμός της αρνητικής αξίας σε 32 455 εκατομμύρια ιταλικές λίρες κατά την προαναφερθείσα ημερομηνία.

Τον ίδιο χρόνο, η Sofin κάλεσε πέντε πιθανούς υποψήφιους να υποβάλουν προσφορές για την εξαγορά της IOR. Η Sofin καλώντας τους υποψήφιους για την υποβολή προσφορών, δεν επέβαλε καμία προϋπόθεση η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει την προσφερόμενη τιμή. Από τους πέντες αυτούς υποψήφιους, τρεις εκδήλωσαν ενδιαφέρον να αγοράσουν την IOR. Από τις τρεις προσφορές, η προσφορά της Finalp ήταν η περισσότερο ελκυστική τόσο όσον αφορά την προσφερόμενη τιμή όσο και τις προοπτικές.

Δεδομένου ότι οι δραστηριότητες της Finalp δεν σχετίζονται άμεσα με τις δραστηριότητες του τμήματος φακών επαφής της IOR, η Sofin πώλησε τα στοιχεία ενεργητικού του τμήματος αυτού - οι ζημίες του οποίου ανέρχονταν μηνιαίως σε 200 εκατομμύρια ιταλικές λίρες - στην Giba-Geigy, το μοναδικό υποψήφιο για την αγορά, σε τιμή που καθορίστηκε έπειτα από διμερείς διαπραγματεύσεις.

Έχοντας μελετήσει τα στοιχεία που της έδωσαν η ιταλική κυβέρνηση, η Sofin, η Finalp και η IOR, η Επιτροπή δέχεται ότι οι όροι με τους οποίους ιδωτικοποιήθηκε η IOR είναι ανάλογοι με τους όρους που θα είχε επιτύχει η Sofin αν είχε αποφασίσει να δημοσιεύσει πρόσκληση για την υποβολή προσφορών και ότι, κατά συνέπεια, η ιδιωτικοποίηση της IOR δεν εμπεριέχει πρόσθετα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης.

Τέλος, η Επιτροπή εξέτασε επίσης τη μεταβατική περίοδο μεταξύ της 15ης Οκτωβρίου 1886 και της 15ης Μαρτίου 1989, κατά την οποία η Sofin είχε ακόμη το 50 % των μετοχών της IOR, προκειμένου να βεβαιωθεί ότι κατά την περίοδο αυτή η Sofin δεν χρηματοδότησε δυσανάλογα μεγάλο μέρος του προγράμματος αναδιάρθρωσης της IOR.

Η ιταλική κυβέρνηση τόνισε, στο πλαίσιο της κινηθείσας διαδικασίας ότι η Sofin είχε λάβει σταθερό μέρισμα επί της συμμετοχής της κατά 50 % στο κεφάλαιο της IOR, το οποίο είχε καθοριστεί σε 536 εκατομμύρια ιταλικές λίρες για το 1988 και 898 εκατομμύρια ιταλικές λίρες για το 1989. Η Sofin εισέπραξε επίσης τόκους, ίσους με το βασικό επιτόκιο των τραπεζών, για δάνειο ύψους 6 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών που χορήγησε στην IOR.

Παρόλο που μπορεί κανείς να αναρωτηθεί κατά πόσο η οικονομική κατάσταση της IOR δικαιολογούσε τη χρήση του βασικού επιτοκίου, η Επιτροπή είναι πρόθυμη να δεχθεί ότι η συγχρηματοδότηση της IOR στο διάστημα μεταξύ της 15ης Οκτωβρίου 1886 και της 15ης Μαρτίου 1989 δεν εμπεριείχε πρόσθετα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή διαπιστώνει μία μόνο ενίσχυση υπέρ της IOR ύψους 17 339,9 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών που της χορηγήθηκε το 1986.

V

Στα τέλη του 1985 η IOR απασχολούσε 494 άτομα, κυρίως στα τμήματα παραγωγής φακών, τόσο παραδοσιακών όσο και φακών επαφής, από γυαλί και οργανικές ύλες.

Όπως φαίνεται από τον πίνακα που παρατίθεται στη συνέχεια, μεταξύ των κρατών μελών πραγματοποιούνται συναλλαγές οπτικών φακών, με σκελετό (Nimexe 9001) ή χωρίς σκελετό (Nimexe 9004).

Εξαγωγές φακών (NIMEXE 9001 + 9004) από την Ιταλία προς άλλα κράτη μέλη

Έτος Προς άλλα κράτη μέλη (σε εκατομμύρια Ecu) Ως ποσοστό επί του συνόλου των εξαγωγών στις χώρες της Κοινότητας (%) 1985 34,1 13 1986 43,7 14 1987 48,7 15 1988 50,1 15

Εισαγωγές φακών (NIMEXE 9001 + 9004) στην Ιταλία από άλλα κράτη μέλη

Έτος Από άλλα κράτη μέλη (σε εκατομμύρια Ecu) Ως ποσοστό επί του συνόλου των εισαγωγών από χώρες της Κοινότητας (%) 1985 29,6 12 1986 32,7 12 1987 34,2 12 1988 41,2 12

Μεταξύ των βιομηχανιών παραγωγής οπτικών φακών υπάρχει ανταγωνισμός. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρασχέθηκαν στα πλαίσια της διαδικασίας, η IOR αντιπροσώπευε 27 % της ιταλικής παραγωγής φακών το 1985, 27,7 % το 1986 και, μετά την πώληση του τμήματος της φακών επαφής, 22,2 % το 1987.

Δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για το μερίδιο που κατέχει η IOR στην αγορά της Κοινότητας. Σύμφωνα με ορισμένα κατά προσέγγιση στοιχεία που παρέσχε η Sofin, οι πωλήσεις φακών επαφής από την IOR αντιπροσώπευαν το 1984 3,8 % της συνολικής κατανάλωσης που σημειώθηκε το 1983 στην Ιταλία, τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Παρεκτείνοντας τα στοιχεία αυτά βάσει του πληθυσμού κάθε χώρας, το μερίδιο που κατείχε η IOR στην αγορά φακών επαφής στην Κοινότητα των Δέκα την περίοδο 1983/84 ήταν περίπου 3,2 %.

Για τους συνήθεις οπτικούς φακούς από γυαλί, οι πωλήσεις της IOR αντιπροσώπευαν 4,5 % της κατανάλωσης στα τέσσερα μεγάλα κράτη μέλη, ποσοστό το οποίο μπορεί να παρεκταθεί σ' ένα κατά προσέγγιση μερίδιο 3,8 % στην Κοινότητα των Δέκα την περίοδο 1983/84. Κατά τον ίδιο τρόπο, το μερίδιο που κατείχε στην αγορά πλαστικών φακών ήταν 7,7 % στα τέσσερα μεγάλα κράτη μέλη και περίπου 6,5 % στην Κοινότητα.

Οι ακριβοί φακοί από γνωστούς κατασκευαστές, οι οποίοι κατείχαν συνήθως στο παρελθόν σημαντική θέση στην αγορά, εκτοπίστηκαν βαθμιαία από φθηνότερους, και λιγότερο γνωστούς, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων εισάγεται από τρίτες χώρες.

Η Κοινότητα ως σύνολο εξάγει πολύ περισσότερους οπτικούς φακούς απ' ό, τι εισάγει αν και ο όγκος των εξαγωγών της μειώνεται συνεχώς όπως φαίνεται στον ακόλουθο πίνακα:

Εξαγωγές και εισαγωγές της Κοινότητας προς/από τρίτες χώρες

(σε εκατομμύρια Ecu)

Έτος Εξαγωγές EUR-12 Εισαγωγές EUR-12 1985 41,2 21,5 1986 38,9 22,1 1987 38,3 25,2 1988 37,8 27,9

Όταν η χρηματοδοτική συνδρομή του κράτους ενισχύει τη θέση ορισμένων επιχειρήσεων έναντι άλλων ανταγωνιστών τους στην Κοινότητα, πρέπει να θεωρηθεί ότι η συνδρομή αυτή θίγει τις άλλες επιχειρήσεις.

Συνεπώς, η ενίσχυση την οποία η ιταλική κυβέρνηση αποφάσισε να χορηγήσει στην IOR, επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών και νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

VI

Η ιταλική κυβέρνηση παραλείποντας να κοινοποιήσει το σχέδιο απόφασής της να χορηγήσει ενίσχυση στην IOR, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ.

Η Επιτροπή - κάνοντας χρήση της δυνατότητας που της παρέχει το άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης και η απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1973 στην υπόθεση 70/72, Επιτροπή κατά Γερμανίας (1), η οποία επιβεβαιώθηκε με την απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 1987 στην υπόθεση 310/85 Deufil κατά Επιτροπής (2) - μπορεί να απαιτήσει από τα κράτη μέλη να ζητήσουν την επιστροφή των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν χωρίς προηγουμένως να κοινοποιηθούν όταν αποδειχθεί ότι οι ενισχύσεις αυτές είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά.

VII

Οι εξαιρέσεις από τη γενική απαγόρευση της ενίσχυσης που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 2 στης συνθήκης δεν μπορούν να εφαρμοστούν στην περίπτωση αυτή λόγω της φύσης της ενίσχυσης η οποία δεν αποβλέπει στην επίτευξη των στόχων της παραγράφου αυτής.

Το άρθρο 92 παράγραφος 3 στης συνθήκης απαριθμεί τις ενισχύσεις που μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. Το συμβιβάσιμο με τη συνθήκη πρέπει να θεωρηθεί στο πλαίσιο της Κοινότητας ως συνόλου και όχι στο πλαίσιο ενός μόνο κράτους μέλους. Για να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της κοινής αγοράς και να ληφθούν υπόψη οι αρχές τις οποίες θέτει το άρθρο 3 στοιχείο στ) της συνθήκης, οι εξαιρέσεις από την αρχή του άρθρου 92 παράγραφος 1, οι οποίες προβλέπονται στην παράγραφο 3 του εν λόγω άρθρου, πρέπει να ερμηνεύονται αυστηρά όταν εξετάζεται η χορήγηση κάποιας ενίσχυσης ή προγράμματος ενισχύσεων.

Συγκεκριμένα, οι εξαιρέσεις αυτές μπορούν να εφαρμοστούν μόνον όταν η Επιτροπή κρίνει ότι, χωρίς τη χορήγηση ενίσχυσης, η ελεύθερη δράση των δυνάμεων της αγοράς δεν θα μπορούσε να ωθήσει τους πιθανούς αποδέκτες να ενεργήσουν με τρόπο που να συμβάλουν στην επίτευξη ενός από τους επιδιωκόμενους στόχους.

Η εφαρμογή των εξαιρέσεων σε περιπτώσεις που δεν συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων αυτών, ή στις οποίες η ενίσχυση δεν είναι απαραίτητη για την επίτευξη των στόχων αυτών, θα ισοδυναμούσε με την παροχή υπερβολικών προνομίων στις βιομηχανίες ή τις εταιρείες ορισμένων κρατών μελών, η χρηματοοικονομική κατάσταση των οποίων θα μπορούσε να ενισχυθεί και να θίξει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό χωρίς αυτό να δικαιολογείται κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 3.

Η ιταλική κυβέρνηση δεν μπόρεσε να δώσει, ή η Επιτροπή να ανακαλύψει, κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η εν λόγω ενίσχυση εμπίπτει σε κάποια από τις κατηγορίες των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3.

Όσον αφορά τις εξαιρέσεις που προβέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) για τις ενισχύσεις που προωθούν ή διευκολύνουν την ανάπτυξη ορισμένων περιοχών, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η IOR είναι εγκατεστημένη στο Porto Marghera (Βενετία). Το βιοτικό επίπεδο στην περιοχή αυτή δεν είναι ασυνήθιστα χαμηλό και δεν επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση κατά την έννοια της εξαίρεσης που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) ούτε η περιοχή του Porto Marghera περιλαμβάνεται στις περιοχές που λαμβάνουν ειδικές ενισχύσεις κατά την έννοια της εξαίρεσης που προβέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ). Τέλος, οι ενισχύσεις που χορηγούνται για την κάλυψη ζημιών δεν συμβάλλουν στην ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών περιοχών σύμφωνα με τις αρχές της Επιτροπής για το συντονισμό των συστημάτων περιφερειακών ενισχύσεων (3).

Όσον αφορά τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο β), η ενίσχυση της IOR δεν είχε ως στόχο ούτε την προώθηση της εκτέλεσης ενός σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ούτε την άρση σοβαρής διαταραχής της ιταλικής οικονομίας. Εξάλλου, η ιταλική κυβέρνηση δεν έχει προβάλει κανένα λόγο που να συνηγορεί στην εφαρμογή των εν λόγω εξαιρέσεων.

Σχετικά με τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), για τις ενισχύσεις που αποβλέπουν στην προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ενίσχυση που χορήγησε η ιταλική κυβέρνηση μέσω της Sofin το 1986 στην IOR βασιζόταν στις ζημίες που είχε υποστεί η εταιρεία αυτή πριν τις 15 Οκτωβρίου 1986. Χωρίς την εν λόγω ενίσχυση, η IOR θα είχε παύσει να λειτουργεί και θα είχε δοθεί η ευκαιρία στους ανταγωνιστές της στην Ιταλία, σε άλλα κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες να επεκταθούν.

Είναι πάγια πολιτική της Επιτροπής να μη θεωρεί ότι η κάλυψη των ζημιών διευκολύνει την ανάπτυξη μιας ώριμης οικονομικής δραστηριότητας αλλά, αντίθετα, να πιστεύει ότι η ενίσχυση αυτή αλλοιώνει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη τους όρους των συναλλαγών στην Κοινότητα κατά τρόπο που αντίκειται στο κοινό συμφέρον. Συνεπώς, η ενίσχυση που χορηγήθηκε για την κάλυψη των ζημιών της IOR δεν μπορεί να περιληφθεί στην εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Το γεγονός ότι η IOR ιδιωτικοποιήθηκε εν μέρει το 1986 και στην συνέχεια υπέστη αναδιάρθρωση λόγω των προσπαθειών της Finalp δεν μεταβάλλει με κανένα τρόπο το συμπέρασμα αυτό. Ούτε μπορούν οι δήθεν ομοιότητες μεταξύ της ενίσχυσης αυτής και άλλων περιπτώσεων που ανέφερε η ιταλική κυβέρνηση να οδηγήσουν σε διαφορετικό συμπέρασμα. Η Επιτροπή οφείλει να εξετάζει κάθε φορά κατά πόσο μία ενίσχυση συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, βάσει των χαρακτηριστικών της, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις ιδιομορφίες κάθε τομέα και περιοχής, τον τύπο της ενίσχυσης και τους όρους των συναλλαγών και του ανταγωνισμού, τα οποία μπορεί να μεταβληθούν με την πάροδο του χρόνου.

Κατά συνέπεια, καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην υπό εξέταση ενίσχυση.

VIII

Συνεπώς, η ενίσχυση ύψους 17 339,9 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών είναι παράνομη, δεδομένου ότι η ιταλική κυβέρνηση παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ. Εξάλλου, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά διότι δεν ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την υπαγωγή της στις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ.

Η Επιτροπή αποφάσισε ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν ενδείκνυται να ζητηθεί η επιστροφή της εν λόγω ενίσχυσης. Η απόφαση αυτή στηρίζεται στο διάστημα που μεσολάβησε από την ημερομηνία που η Επιτροπή πληροφορήθηκε τη χορήγηση της ενίσχυσης μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης, διάστημα το οποίο δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί αν ληφθεί υπόψη η νομολογία του Δικαστηρίου (4) σχετικά με τη διάρκεια της διαδικασίας,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η ενίσχυση που χορήγησε η ιταλική κυβέρνηση στην Industrie Ottiche Riunite το 1986, ύψους 17 339,9 εκατομμυρίων ιταλικών λιρών, είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά. Επιπλέον, η ενίσχυση είναι παράνομη λόγω παράβασης των κανόνων διαδικασίας.

Άρθρο 2

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία. Βρυξέλλες, 25 Ιουλίου 1990. Για την Επιτροπή

Leon BRITTAN

Αντιπρόεδρος

(1) Συλλογή ΔΕΚ 1973, σ. 813. (2) Συλλογή ΔΕΚ 1987, σ. 901. (3) ΕΕ αριθ. C 31, της 3. 2. 1979, σ. 9. (4) Διάταξη της 11ης Ιουλίου 1979 στην υπόθεση 59/79 (Παραγωγοί επιτραπέζιων οίνων), Συλλογή ΔΕΚ 1979, σ. 2425 και απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1987 στην υπόθεση 223/85 (RSV) Συλλογή 1987, σ. 4617.