*****

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 10ης Δεκεμβρίου 1984

σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ

(IV/30.261 - σύστημα διανομής Ideal-Standard)

(Το κείμενο στη γερμανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(85/45/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1) - όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ελλάδας, και ιδίως τα άρθρα 2, 3 και 6,

την κοινοποίηση στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, στις 6 Ιανουαρίου 1981, από την επιχείρηση Ideal Standard GmbH & Co., Βόννη, σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού αριθ. 17, της συμφωνίας διανομής σε όλη την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, με αίτημα τη χορήγηση αρνητικής πιστοποίησης ή απαλλαγής βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ,

την απόφαση της Επιτροπής της 6ης Ιουλίου 1983 να κινήσει τη σχετική διαδικασία,

Αφού έδωσε στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση την ευκαιρία να διατυπώσει γραπτά και προφορικά τις απόψεις της σχετικά με τις αιτιάσεις που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17, σε συνδυασμό με τον κανονισμό αρθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 (2),

Μετά από ακρόαση, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, σε συνδυασμό με τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ, των: Bundesverband des Sanitaer-Fachhandels e.V. (VSI), Bonn, Zentralverband Sanitaer, Heizung, Klima (ZVSHK), St. Augustin και Bundesverband der Selbstbedienungs-Warenhaeuser e.V. (BdsW), Bonn,

Μετά από διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας ότι:

Ι. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Α. Η επιχείρηση Ideal Standard

(1) Η επιχείρηση Ideal Standard GmbH (εφεξής καλούμενη Ideal-Standard ή IS), με έδρα στη Βόννη, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, κατασκευάζει εξαρτήματα εγκαταστάσεων παροχής ύδατος (εφεξής καλούμενα «εξαρτήματα ειδών υγιεινής»). Το πρόγραμμα ειδών υγιεινής της IS είναι ευρύ και διατίθεται σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΟΚ μέσω ενός δικτύου ειδικευμένων χονδρεμπόρων ειδών υγιεινής, συνδεδεμένων με την επιχείρηση. Ο κύκλος εργασιών της IS στην κοινή αγορά ανήλθε το 1983 σε . . . εκατομμύρια ECU (3).

Η IS είναι γνωστό και βασικό σήμα στον τομέα των ειδών υγιεινής και προμηθεύει το μεγαλύτερο τμήμα των ειδικευμένων χονδρεμπόρων ειδών υγιεινής στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

(2) Σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας της IS, τα μερίδια αγοράς που κατείχε το 1981 στον τομέα των ειδών υγιεινής υπολογίζονται σε . . . για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, σε . . . για τη Γαλλία, σε . . . για την Ιταλία, σε . . . για το Ηνωμένο Βασίλειο, σε . . . για την Ολλανδία και σε . . . για το Βέλγιο.

Ο κύκλος εργασιών της Ideal-Standard απαρτίζεται κυρίως από τρεις ομάδες προϊόντων: κρουνούς μείξεως με δύο στρόφιγγες, κρουνούς μείξεως ενός μοχλού και θερμοστάτες. Αυτές οι τρεις ομάδες προϊόντων αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο τμήμα του κύκλου εργασιών της IS σε εξαρτήματα ειδών υγιεινής.

Β. Η συμφωνία διανομής της IS

(3) Η IS κοινοποίησε στην Επιτροπή, στις 6 Ιανουαρίου 1981, ένα πρότυπο συμφωνίας διανομής το οποίο προτίθεται να χρησιμοποιεί στις συμφωνίες που συνάπτει με ειδικούς χονδρεμπόρους ειδών υγιεινής σε όλη την κοινή αγορά. Η IS άρχισε στις αρχές του 1981 την εφαρμογή αυτής της συμφωνίας διανομής. Η ομοσπονδιακή ένωση των καταστημάτων αυτοεξυπηρέτησης (εφεξής καλούμενη BdSW) κατήγγειλε στην Επιτροπή, στις 12 Ιουνίου 1981, τη συμφωνία διανομής της IS.

Η συμφωνία διανομής της IS παρουσιάζει, κυρίως, τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

α) αποκλειστικός εφοδιασμός των ειδικευμένων χονδρεμπόρων ειδών υγιεινής, οι οποίοι ανταποκρίνονται στα κριτήρια ειδικευμένου χονδρεμπόρου που αναφέρονται στη συμφωνία διανομής της IS και οι οποίοι έχουν υπογράψει τη συμφωνία αυτή. Οι χονδρέμποροι πρέπει να εκπληρώνουν τις ακόλουθες προϋποθέσεις για τη διανομή των προϊόντων της IS:

i) το κατάστημα χονδρικού εμπορίου πρέπει να είναι εξειδικευμένο στην πώληση ειδών υγιεινής (άρθρο 3, σημείο 1 στοιχείο α)),

ii) να διαθέτουν αντιπροσωπευτική έκθεση και παρουσίαση των προϊόντων της IS σε επαγγελματικούς χώρους κατάλληλα διαμορφωμένους και μεγάλους (προοίμιο και άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο β)),

iii) να διαθέτουν διαρκώς επαρκή αποθέματα των προϊόντων IS, συμπεριλαμβανομένων των ανταλλακτικών και εξαρτημάτων (άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο β)). Για να μπορούν να εξυπηρετούν ταχέως τους χρήστες σε περίπτωση ανάγκης, τα προϊόντα της IS πρέπει να αποθηκεύονται κατά τρόπο ειδικό, σε κατάλληλους χώρους σε επαρκείς ποσότητες και σε πλήρη ποικιλία (προοίμιο),

iv) να διαθέτουν ειδικά εκπαιδευμένους πωλητές με τις απαραίτητεσ ειδικές γνώσεις, για να συμβουλεύουν και να βοηθούν τους εργολάβους και τους καταναλωτές (άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο γ)),

v) να διαθέτουν επαρκή μέσα μεταφοράς για να μπορούν να ικανοποιούν γρήγορα και χωρίς βλάβες τις επιθυμίες των πελατών (άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο δ)),

vi) να αναλαμβάνουν, κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, την προώθηση των πωλήσεων των προϊόντων IS (άρθρο 6, σημείο i)·

β) υποχρέωση των ειδικευμένων χονδρεμπόρων ειδών υγιεινής να προμηθεύουν εξοπλισμό ειδών υγιεινής αποκλειστικά στους ακόλουθους αγοραστές μέσα στην κοινή αγορά (αρθρο 4, σημείο 3),

i) στους εργολάβους ειδών υγιεινής: δηλαδή επιχειρήσεις «οι οποίες πληρούν τις νομικές, διοικητικές ή λοιπές τεχνικές προϋποθέσεις που απαιτούνται σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία για την εγκατάσταση ειδών υγιεινής»· η εγγύηση της IS παρέχεται μόνο όταν τα εξαρτήματα τοποθετούνται από έναν εργολάβο ειδών υγιεινής (προοίμιο),

ii) σε άλλους χονδρεμπόρους ειδών υγιεινής εγκεκριμένους από την IS,

ιιι) εξαιρετικά, σε δημόσιες κοινωφελείς, επαγγελματικές και ιδιωτικές οικοδομικές επιχειρήσεις στο μέτρο που εξασφαλίζεται ότι το προϊόν δεν θα χρησιμοποιηθεί για άλλους σκοπούς πλην της εγκατάστασης. Κατά γενικό κανόνα, η IS προμηθεύει αυτή η ίδια τις επιχειρήσεις αυτές.

(4) Η Επιτροπή διαβίβασε έκθεση αιτιάσεων στην IS, στις 19 Ιουλίου 1983, διατυπώνοντας τις αμφιβολίες της σχετικά με το συμβιβάσιμο των στοιχείων της συμφωνίας διανομής IS, που αναφέρονται στο σημείο 3, με το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ. Η Επιτροπή αντετίθετο κυρίως στις προϋποθέσεις έγκρισης του ειδικευμένου χονδρεμπόρου ειδών υγιεινής, καθώς και στον περιορισμό μεταπώλησης μόνο σε εργολάβους ειδών υγιεινής.

(5) Όσον αφορά τα κριτήρια επιλογής των χονδρεμπόρων, η IS ισχυρίσθηκε ότι τα κριτήρια που αναφέρονται στη συμφωνία διανομής ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες υπηρεσίες διανομής που οφείλουν να παρέχουν οι ειδικευμένοι χονδρέμποροι ειδών υγιεινής. Ο χονδρέμπορος ειδών υγιεινής οφείλει να παρέχει ιδιαίτερες υπηρεσίες διανομής, όπως είναι η αποθήκευση, η παροχή συμπληρωματικών πληροφοριών, η αντιμετώπιση διαμαρτυριών των πελατών, η εξασφάλιση ανταλλακτικών, καθώς και η έκθεση των προϊόντων. Οι εργολάβοι ειδών υγιεινής δεν διαθέτουν, κατά κανόνα, επαρκή αποθέματα ούτε χώρους έκθεσης. Αναθέτουν συχνά σε χονδρεμπόρους τις επιμέρους παραγγελίες των πελατών. Η IS ισχυρίσθηκε περαιτέρω ότι η υποχρέωση εξειδίκευσης του χονδρεμπόρου σε είδη υγιεινής εκπληρώνεται με τη δημιουργία ειδικού τμήματος, εξειδικευμένου στην πώληση ειδών υγιεινής.

(6) Όσον αφορά τον περιορισμό της μεταπώλησης μόνο σε εργολάβους ειδών υγιεινής, η IS προέταξε το επιχείρημα ότι τα εξαρτήματα ειδών υγιεινής είναι ημιτελή προϊόντα, τα οποία, λόγω της τεχνικής πολυπλοκότητάς τους και της αναγκαιότητας συναρμολόγησής τους απαιτούν την παροχή ειδικών οδηγιών και ειδική τοποθέτηση. Η IS ισχυρίσθηκε περαιτέρω ότι, σύμφωνα με το γερμανικό κανονισμό σχετικά με τους γενικούς όρους παροχής ύδατος (AVB Wasser V) της 20ής Ιουνίου 1980, ο καταναλωτής είναι υποχρεωμένος να προβαίνει στην τοποθέτηση εγκαταστάσεων παροχής ύδατος και σε ουσιαστικές μεταβολές αυτών μόνο μέσω της επιχείρησης παροχής ύδατος ή μιας τεχνικής επιχείρησης καταχωρημένης στον κατάλογο των εργολάβων μιας επιχείρησης παροχής ύδατος. Παρόμοιες νομοθεσίες ισχύουν και στα άλλα κράτη μέλη της ΕΟΚ. Η συμφωνία διανομής της IS αποσκοπεί να προστατεύσει τον καταναλωτή από κινδύνους, αναθέτοντας τη διανομή και την εγκατάσταση σε ειδικευμένους τεχνίτες.

Το γεγονός επίσης ότι η εγγύηση IS παρέχεται μόνο σε εξαρτήματα ειδών υγιεινής που τοποθετούνται από εργολάβους δικαιολογείται από το γεγονός ότι τα εξαρτήματα αυτά είναι ημιτελή προϊόντα και απαιτούν να τοποθετηθούν από έναν ειδικό.

(7) Η IS ισχυρίσθηκε επίσης ότι η συμφωνία διανομής είναι απαραίτητη για να αποτρέψει τη δυσφήμηση των προϊόντων της που προκύπτει από τη χρήση τους ως δολώματος από τα καταστήματα χονδρικού εμπορίου, τα οποία χρησιμοποιούσαν τα προϊόντα της IS σαν τις «πρώτες προσφορές» και τα προσέφεραν σε ελάχιστες τιμές. Το σήμα της θα μπορούσε επίσης να θιγεί από την ακατάλληλη τοποθέτηση των προϊόντων από ερασιτέχνες τεχνίτες, δεδομένου ότι ο ερασιτέχνης αποδίδει κατά κανόνα τα ελαττώματα στον κατασκευαστή και όχι σε σφάλματα τοποθέτησης.

(8) Κατά την IS, πρέπει περαιτέρω να ληφθεί υπόψη ότι, αν δεν χρησιμοποιούνταν κατά την πώληση οι εργολάβοι ειδών υγιεινής, θα υπήρχε κίνδυνος να μειωθεί ο κύκλος εργασιών της IS από τις αναμενόμενες αντιδράσεις των εργολάβων ειδών υγιεινής και να τεθεί σε κίνδυνο η ίδια η ύπαρξή της. Από το 1979, μερικά καταστήματα χονδρικού εμπορίου προσέφεραν τα προϊόντα IS σε χαμηλές τιμές, γεγονός που οδήγησε στις έντονες αντιδράσεις των σωματείων των εργολάβων και σε μειώσεις του κύκλου εργασιών της IS. Η IS ισχυρίζεται ότι η συμφωνία διανομής υπήρξε απαραίτητη για να αποτρέψει ενδεχόμενα μέτρα αποκλεισμού εκ μέρους των εργολάβων τοποθέτησης. Η συμφωνία διανομής της IS ήταν επίσης, μια αντίδραση στη συμφωνία διανομής της Hansa Metallwerke AG για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Η Hansa είναι ένας από τους ανταγωνιστές της στη γερμανική αγορά.

(9) Η συμφωνία διανομής της IS συντελεί περαιτέρω στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των παραδοσιακών ειδικευμένων εμπόρων ειδών υγιεινής. Αν οι τεχνίτες δεν είχαν τη δυνατότητα να πωλούν εξαρτήματα ειδών υγιεινής με ένα ελάχιστο περιθώριο κέρδους, θα έπρεπε, σε αντιστάθμισμα, να αυξήσουν σημαντικά την ωρομίσθια αμοιβή τους, έτσι ώστε πολλοί καταναλωτές δεν θα μπορούσαν πλέον να πληρώσουν τα εργατικά. Κατ' αυτό τον τρόπο θα αυξανόταν σημαντικά η παράνομη εργασία και θα κινδύνευε η υπόσταση του ειδικευμένου εμπορίου ειδών υγιεινής. Τέλος, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αναγνώρισε ρητά ως νόμιμο στην υπόθεση Metro το συμφέρον ενός κατασκευαστή να διατηρήσει το παραδοσιακό δίκτυο πώλησης.

(10) Η IS, τέλος, αρνήθηκε το γεγονός ότι η συμφωνία διανομής επηρέασε αισθητά το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μόνο το 1 % των χονδρεμπόρων που εφοδιάζονταν με προϊόντα IS δεν υπέγραψε τη συμφωνία διανομής και έπαψε έκτοτε να προμηθεύεται προϊόντα IS. Στο επίπεδο του λιανικού εμπορίου, μόνο 300 έως 400 καταστήματα υλικών οικοδομής δεν εφοδιάζονται πλέον με προϊόντα IS σε αντίθεση με 15 400 εργολάβους ειδών υγιεινής, οι οποίοι πωλούν προϊόντα IS. Πέραν τούτου, η συμφωνία διανομής της IS θα είχε σαν αποτέλεσμα να αγοράζουν τα καταστήματα χονδρικού εμπορίου εξοπλισμού ειδών υγιεινής από μικρότερους κατασκευαστές και εισαγωγείς, πράγμα που θα κατέληγε στην τόνωση του ανταγωνισμού στην αγορά των εξαρτημάτων ειδών υγιεινής.

(11) Η VSI, εκπρόσωπος των ειδικών χονδρεμπόρων ειδών υγιεινής και η ZVSHK, εκπρόσωπος των εργολάβων υγιεινής, συμφώνησαν με την άποψη της Ideal-Standard. Οι δύο αυτές ενώσεις παρέπεμψαν, μεταξύ άλλων, στη νομοθεσία περί βιοτεχνών και επιτηδευματιών, στο νόμο για την καταπολέμηση της παράνομης εργασίας, στο νόμο περί αθέμιτου ανταγωνισμού, καθώς και σε διατάξεις που αφορούν την προστασία της δημόσιας υγείας και τους όρους οικοδόμησης. Υπέβαλαν στην Επιτροπή πολλές προτάσεις και γνωμοδοτήσεις για να υποστηρίξουν την άποψη της IS. Η IS και οι προαναφερόμενες ενώσεις δεν αρνήθηκαν όμως ότι εξαρτήματα ειδών υγιεινής άλλων κατασκευαστών, ακόμα και εξοπλισμοί σύγχρονοι και υψηλής αξίας, όπως οι κρουνού ενός μοχλού και οι θερμοστάτες, πωλούνται σε μεγάλα καταστήματα και καταστήματα ειδών κιγκαλλερίας και ότι τα ίδια τα εξαρτήματα IS προσφέρονταν μαζικά, πριν από τη σύναψη της συμφωνίας διανομής IS, στα καταστήματα αυτά. Δεν αρνήθηκαν επίσης ότι και οι εργολάβοι ειδών υγιεινής πωλούν σε τελικούς καταναλωτές, χωρίς να τοποθετούν οι ίδιοι τα εξαρτήματα που πωλούν.

(12) Η BdSW, καταγγέλλουσα στη διαδικασία αυτή, ισχυρίσθηκε ότι για χρόνια οι χονδρέμποροι προμηθεύουν τα νέα συστήματα διανομής και ποτέ μέχρι τώρα δεν προέκυψαν περιορισμοί των πωλήσεων στον τομέα των ειδών υγιεινής. Φαίνεται όμως ότι οι εργολάβοι έχουν αρχίσει πρόσφατα να ωθούν τους κυριότερους κατασκευαστές να καθιερώσουν στον τομέα αυτό περιοριστικά συστήματα διανομής για τα προϊόντα τους, με σκοπό να εξουδετερώσουν πλήρως αυτούς που προσφέρουν χαμηλές τιμές. Οι λιανέμποροι, στο βαθμό που δεν είναι παράλληλα τεχνίτες τοποθετήσεως ειδών υγιεινής, ζημιώνονται σημαντικά από τη συμφωνία διανομής της IS. Ένας ερασιτέχνης μπορεί να τοποθετήσει ο ίδιος ικανοποιητικά τα εξαρτήματα αυτά, χρησιμοποιώντας το σχέδιο του προϊόντος και τις συνημμένες οδηγίες συναρμολόγησης. Ο ισχυρισμός της Ideal-Standard σχετικά με την αποτροπή των κινδύνων για τη δημόσια παροχή ύδατος δεν ευσταθεί, δεδομένου ότι δεν έχει αναφερθεί καμία συγκεκριμένη περίπτωση ατυχήματος. Μεγαλύτερο κίνδυνο συνεπάγονται παλαιά εξαρτήματα που δεν έχουν έγκαιρα αντικατασταθεί. Τέλος, η αποτροπή των κινδύνων είναι θέμα των δημοσίων υπηρεσιών, που έχουν θεσπίσει νομικές διατάξεις στο θέμα αυτό και όχι καθήκον του κατασκευαστή εξαρτημάτων ειδών υγιεινής.

ΙΙ. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Α. Άρθρο 85 παράγραφος 1

(13) Η συμφωνία διανομής της IS καθιερώνει ένα επιλεκτικό σύστημα διανομής, που έχει σαν αντικείμενο και σαν αποτέλεσμα περιορισμούς του ανταγωνισμού στην κοινή αγορά, οι οποίοι είναι ικανοί να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.

(14) Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (βλ. υποθέσεις 26/76, Metro, Συλλ. 1977, σ. 1875, 31/80, Oreal, Συλλ. 1980, σ. 3775, 126/80, Salonia, Συλλ. 1981, σ. 1563), τα επιλεκτικά συστήματα διανομής συμβιβάζονται με το άρθρο 85 παράγραφος 1, στο μέτρο που η επιλογή των μεταπωλητών γίνεται στη βάση αντικειμενικών κριτηρίων ποιοτικής φύσης, τα οποία αναφέρονται στην επαγγελματική καταλληλότητα του μεταπωλητή, του προσωπικού και του εξοπλισμού του, και στο μέτρο που οι προϋποθέσεις αυτές ισχύουν εξίσου για όλους τους ενδεχόμενους μεταπωλητές και εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις («ποιοτικά επιλεκτικό σύστημα διανομής»). Όσον αφορά τα «ποιοτικά κριτήρια», το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι πρέπει να ερευνάται αν οι ιδιότητες του σχετικού προϊόντος απαιτούν, για τη διατήρηση της ποιότητάς του και για την εξασφάλιση της σωστής χρήσης του, ένα επιλεκτικό σύστημα διανομής, και κατά πόσο οι σκοποί αυτοί δεν μπορούν να επιτευχθούν μέσω εθνικής ρύθμισης σχετικά με την πρόσβαση του μεταπωλητή στο επάγγελμα ή τους όρους πώλησης του εν λόγω προϊόντος. Τέλος, πρέπει να εξετάζεται μήπως τα κριτήρια που προσδιορίζονται υπερβαίνουν την αναγκαιότητα ενός επιλεκτικού συστήματος διανομής στηριζόμενου σε ποιοτικές αξιώσεις.

(15) Επειδή τα εξαρτήματα ειδών υγιεινής δεν μπορούν να θεωρηθούν ως υψηλής τεχνολογίας καταναλωτικά αγαθά και οι χονδρέμποροι, κατά κανόνα, δεν πωλούν άμεσα στον τελικό καταναλωτή αλλά σε λιανοπωλητές, φαίνεται αμφίβολο, τουλάχιστον στο επίπεδο του χονδρικού εμπόρου, αν οι ιδιότητες των εν λόγω προϊόντων απαιτούν ένα επιλεκτικό σύστημα διανομής για τη διατήρηση της ποιότητάς τους και στην εξασφάλιση της ορθής χρήσης τους. Είναι συνεπώς αμφίβολο αν αυτά τα καθαρά ποιοτικά κριτήρια συμβιβάζονται με το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ. Πρόκειται, στην προκειμένη περίπτωση, για την υποχρέωση των ειδικών χονδρεμπόρων της IS να διατηρούν ένα ειδικό κατάστημα ή ένα ειδικό τμήμα για είδη υγιεινής (άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο α)), να εκθέτουν και να παρουσιάζουν τα προϊόντα IS σε κατάλληλους και επαρκώς μεγάλους χώρους (προοίμιο και άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο β)), να διατηρούν επαρκή αριθμό οχημάτων μεταφοράς για να μπορούν να εξασφαλίζουν τη γρήγορη και χωρίς βλάβες μεταφορά στον εργολάβο ή/και στην οικοδομή (άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο δ)) και να προσλαμβάνουν ειδικευμένο προσωπικό πωλήσεων με τις απαραίτητες ειδικές γνώσεις για να κατατοπίζει ανάλογα τον αγοραστή (άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο γ)). Είναι επίσης αμφίβολο αν συμβιβάζονται με το άρθρο 85 παράγραφος 1 οι υποχρεώσεις που αποβλέπουν στην προώθηση των πωλήσεων, και κυρίως η υποχρέωση διατήρησης αποθεμάτων όλων των ειδών των προϊόντων IS (προοίμιο και άρθρο 3, σημείο 1, στοιχείο β)) και η υποχρέωση της καλύτερης δυνατής προώθησης των πωλήσεων των ειδών υγιεινής IS (άρθρο 6, σημείο 1).

Η υποχρέωση διατήρησης αποθεμάτων, τουλάχιστον στο μέτρο που αφορά όλη την ποικιλία των εξαρτημάτων IS, μπορεί να συντελέσει ώστε οι χονδρέμποροι να πρέπει να προωθούν κατεξοχήν τα προϊόντα IS, με αποτέλεσμα να αποκλείονται οι άλλοι κατασκευαστές εξαρτημάτων ειδών υγιεινής. Επίσης, η αύξηση τέτοιων τόσο εκτεταμένων καθηκόντων διατήρησης αποθεμάτων μπορεί να είναι σημαντική στο πλαίσιο αυτό. Το ίδιο ισχύει για την υποχρέωση προώθησης των πωλήσεων του προγράμματος IS κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, στο μέτρο που η υποχρέωση αυτή είναι σε θέση να περιορίσει την ελευθερία δράσης των χονδρεμπόρων.

Μια εμπεριστατωμένη όμως εξέταση, αν οι προαναφερόμενες υποχρεώσεις στην προκειμένη περίπτωση υπάγονται στην απαγόρευση του άρθρου 85 παράγραφος 1, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συμφωνία διανομής IS περιλαμβάνει αναμφίβολα ένα σημαντικό περιορισμό της πώλησης, που εμπίπτει στο άρθρο 85 παράγραφος 1 και για την οποία δεν μπορεί να χορηγηθεί απαλλαγή, βάσει του άρθρο 85 παράγραφος 3 (βλ. σημεία 16 και 20 έως 22).

Η αποτελεσματικότητα της συμφωνίας διανομής που κοινοποιήθηκε από την Ideal-Standard εξαρτάται ουσιαστικά από την αποκλειστική προμήθεια των εργολάβων ειδών υγιεινής.

(16) Η υποχρέωση των εξειδικευμένων χονδρεμπόρων ειδών υγιεινής, να προμηθεύουν τα εξαρτήματα ειδών υγιεινής της IS αποκλειστικά στους εργολάβους εγκατάστασης υγιεινής, συνιστά περιορισμό του ανταγωνισμού, που εμπίπτει στο άρθρο 85 παράγραφος 1. Απαγορεύει στους χονδρεμπόρους να πωλούν τα εξαρτήματα ειδών υγιεινής της IS σε λιανεμπόρους που δεν είναι εργολάβοι ειδών υγιεινής. Πέραν τούτου, η εγγύηση IS παρέχεται μόνο όταν τα εξαρτήματα τοποθετούνται από εργολάβο ειδών υγιεινής.

Αυτοί οι περιορισμοί της πώλησης έχουν σαν συνέπεια τον εκ των προτέρων αποκλεισμό όλων των λιανεμπόρων, που δεν είναι τεχνίτες, από την αγορά και τη μεταπώληση εξαρτημάτων ειδών υγιεινής της IS στο σύνολο της κοινής αγοράς. Ο αποκλεισμός αυτός θίγει όλους τους μη τεχνίτες, είτε ανήκουν στο παραδοσιακό λιανικό εμπόριο, όπως τα είδη κιγκαλλερίας, είτε σε σύγχρονα συστήματα διανομής, όπως τα μεγάλα εμπορικά καταστήματα με ή χωρίς εξειδικευμένο τμήμα. Οι περιορισμοί αυτοί έχουν σαν περαιτέρω αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των χονδρεμπόρων, οι οποίοι πληρούν μεν τις προϋποθέσεις εξουσιοδότησης, αρνούνται όμως να δεχθούν να μην προμηθεύουν προϊόντα IS σε μη τεχνίτες. Οι χονδρέμποροι αυτοί δεν εφοδιάζονται πλέον από την Ideal-Standard. Περιορίζει επιπλέον τους εξουσιοδοτημένους χονδρεμπόρους στον ανταγωνισμό τους, επειδή δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τη ζήτηση των μη τεχνιτών, και ιδιαίτερα των μεγάλων καταστημάτων.

(17) Ο περιορισμός της εγγύησης IS μόνο σε εξαρτήματα τοποθετημένα από εργολάβους ειδών υγιεινής έχει σαν σκοπό και σαν αποτέλεσμα να αποτρέψει τον καταναλωτή να προμηθεύεται από μη τεχνίτες και, συνεπώς, να αποκλείσει τους μη τεχνίτες από την πώληση εξαρτημάτων ειδών υγιεινής IS. Η υποχρεωτική εξάρτηση της παροχής εγγύησης από την τοποθέτηση εκ μέρους ενός εργολάβου περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες πώλησης των άλλων λιανοπωλητών.

(18) Επειδή η συμφωνία διανομής της IS που κοινοποιήθηκε επεκτείνεται στο σύνολο της κοινής αγοράς (βλ. σημείο 3), είναι ικανή να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Η επίδραση στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών απορρέει ιδιαίτερα από το γεγονός ότι όλοι οι χονδρέμποροι και λιανέμποροι, που αποκλείονται από την πώληση εξαρτημάτων ειδών υγιεινής της IS, δεν μπορούν να εξάγουν τα προϊόντα αυτά σε άλλα κράτη μέλη. Όσον αφορά τη βαρύτητα των προαναφερόμενων περιορισμών του ανταγωνισμού και της επίδρασής τους στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, πρέπει να θεωρηθεί ότι ο αποκλεισμός όλων των χονδρεμπόρων που αρνούνται να προμηθεύουν μόνο εργολάβους εγκατάστασης ειδών υγιεινής και ο γενικός αποκλεισμός όλων των λιανεμπόρων, που δεν είναι εργολάβοι ειδών υγιεινής, αποτελούν περιορισμούς του ανταγωνισμού που είναι σε θέση να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Η δυνατότητα για τους εν λόγω περιορισμούς του ανταγωνισμού να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών απορρέει, επίσης, από το γεγονός ότι η IS κατέχει σημαντικά μερίδια (βλ. σημείο 2) της αγοράς σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. Το γεγονός ότι, σύμφωνα με την IS, μόνο το 1 % των γερμανών χονδρεμπόρων, που προμηθεύονταν προηγούμενα από την IS, δεν υπέγραψε τη συμφωνία διανομής και ότι το μεγαλύτερο μέρος του κύκλου εργασιών της πραγματοποιείται μέσω των εργολάβων εγκατάστασης ειδών υγιεινής, δεν φαίνεται να αποδεικνύει ότι οι συγκεκριμένοι περιορισμοί του ανταγωνισμού δεν είναι σε θέση να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Παρά το περιορισμένο ποσοστό χονδρεμπόρων και λιανεμπόρων που δεν εφοδιάζονται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, οι επιχειρήσεις που αποκλείονται, αν εξετασθούν στο σύνολο της κοινής αγοράς, δεν αποτελούν ασήμαντο αριθμό. Το γεγονός, επίσης, ότι η εφαρμογή της συμφωνίας διανομής της IS θα επέτρεπε στα καταστήματα χονδρικού εμπορίου να αγοράζουν σε μεγάλη έκταση είδη υγιεινής από μικρότερους κατασκευαστές και εισαγωγείς, δεν φαίνεται να αλλάζει τίποτα στη διαπίστωση ότι η συμφωνία διανομής της IS περιέχει σημαντικούς περιορισμούς του ανταγωνισμού, που είναι σε θέση να επηράσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.

Β. Άρθρο 85 παράγραφος 3

(19) Η συμφωνία διανομής της IS δεν πληροί τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 3. (20) Ο περιορισμός της πώλησης σε εργολάβους ειδών υγιεινής δεν πληροί τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 3. Πρόκειται, στη συγκεκριμένη περίπτωση, για σημαντικό περιορισμό του ανταγωνισμού εις βάρος των χονδρεμπόρων, ο οποίος αποκλείει από τη διανομή των εξαρτημάτων ειδών υγιεινής IS όλους τους λιανοπωλητές που δεν είναι τεχνίτες. Το μειονέκτημα που προκύπτει από τον εν λόγω περιορισμό υπερβαίνει κατά πολύ τη βελτίωση της διανομής του προϊόντος που επιτυγχάνεται από τη διανομή μέσω εργολάβων ειδών υγιεινής.

Η πώληση και η εγκατάσταση του εξοπλισμού ειδών υγιεινής είναι δύο χωριστές υπηρεσίες, που μπορούν να προσφέρονται από διαφορετικές επιχειρήσεις, όπως συμβαίνει πράγματι ήδη από πολλά χρόνια. Οι εξοπλισμοί ειδών υγιεινής άλλων κατασκευαστών πωλούνται σε καταστήματα λιανικού εμπορίου, που δεν είναι εργολάβοι εγκατάστασης ειδών υγιεινής, όπως, για παράδειγμα, καταστήματα κιγκαλλερίας, αγορές χόμπυ, αγορές οικοδομικών υλικών και άλλα μεγάλα καταστήματα. Ακόμα και τα είδη υγιεινής της IS πωλούνταν μέχρι το 1980 χωρίς συμφωνίας διανομής ή περιορισμό της μεταπώλησης. Προσφέρονταν, μεταξύ άλλων, μαζικά σε μεγάλα εμπορικά καταστήματα. Οι εργολάβοι εγκατάστασης ειδών υγιεινής πωλούν οι ίδιοι εξοπλισμούς ειδών υγιεινής χωρίς συναρμολόγηση σε ιδιώτες τελικούς καταναλωτές.

Ακόμα και αν υποθέσει κανείς ότι η πώληση ειδών υγιεινής σε τελικούς καταναλωτές απαιτεί την παροχή ειδικών διευκρινίσεων, τούτο δεν συνεπάγεται ότι τα είδη υγιεινής πρέπει να πωλούνται αποκλειστικά από εργλάβους ειδών υγιεινής. Η πώληση εξοπλισμού ειδών υγιεινής δεν προϋποθέτει καμία κατάρτιση τεχνίτη. Η παροχή επεξηγήσεων κατά την πώληση θα μπορούσε να γίνεται από ένα επαγγελματικά ειδικευμένο προσωπικό πωλήσεων, το οποίο μπορούν να διαθέτουν και άλλα καταστήματα λιανικού εμπορίου. Οι μη τεχνίτες δεν εμποδίζονται από τίποτα να απασχολούν ειδικευμένο προσωπικό πωλήσεων στην πώληση ειδών υγιεινής. Η συμφωνία διανομής της IS αποκλείει όμως εκ των προτέρων όλους τους μη τεχνίτες από τη διανομή ειδών υγιεινής IS. Ακόμα και αν θεωρηθεί -γεγονός που δεν αποδεικνύεται- ότι οι εργολάβοι ειδών υγιεινής μπορούν να προσφέρουν καλύτερες υπηρεσίες στο θέμα των επεξηγήσεων από τους άλλους λιανέμπορους, το προτέρημα αυτό δεν επαρκεί για να καλύψει το μειονέκτημα που συνεπάγεται ο γενικός αποκλεισμός όλων των μη τεχνιτών λιανεμπόρων.

(21) Δεδομένου ότι η πώληση και η τοποθέτηση είναι δύο χωριστές υπηρεσίες, ο περιορισμός της μεταπώλησης σε εργολάβους ειδών υγιεινής δεν είναι με κανέναν τρόπο απαραίτητος για να ικανοποιηθεί η αξίωση παροχής κατατοπιστικών πληροφοριών κατά την πώληση ειδών υγιεινής. Η πληροφόρηση αυτή, αν κριθεί αναπόφευκτα απαραίτητη για την πώληση ειδών υγιεινής, θα μπορούσε να παρέχεται από ειδικευμένο προσωπικό πωλήσεων, το οποίο μπορούν να προσλάβουν και μη τεχνίτες.

(22) Ο περιορισμός της εγγύησης IS μόνο σε είδη υγιεινής, που τοποθετούνται από εργολάβους ειδών υγιεινής, εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό, όπως και ο περιορισμός της μεταπώλησης σε εργολάβους ειδών υγιεινής. Ο περιορισμός αυτός αποτελεί συμπλήρωμα του περιορισμού μεταπώλησης σε εργολάβους ειδών υγιεινής που τυγχάνει της αυτής νομικής αντιμετώπισης.

(23) Η IS και οι ενώσεις VSI και ZVSHK ισχυρίσθηκαν ότι, σύμφωνα με το γερμανικό κανονισμό AVB Wasser V και άλλες νομικές διατάξεις, ο καταναλωτής είναι υποχρεωμένος να αναθέτει την τοποθέτηση των υδραυλικών εγκαταστάσεων και τις ουσιαστικές τροποποιήσεις επ' αυτών μόνο σε κάποιον εγκεκριμένο εργολάβο εγκατάστασης ειδών υγιεινής. Παρόμοιες νομοθεσίες ισχύουν και στα άλλα κράτη μέλη (βλ. σημείο 6).

Όσον αφορά τον κανονισμό AVB Wasser V, πρέπει να σημειωθεί ότι ο κανονισμός αυτός δεν απαγορεύει την πώληση εξαρτημάτων ειδών υγιεινής από μη τεχνίτες. Ο εν λόγω κανονισμός δεν υποχρεώνει επίσης τους κατασκευαστές ειδών υγιεινής να φροντίζουν να γίνεται η τοποθέτηση των εξαρτημάτων τους αποκλειστικά από εργολάβους ειδών υγιεινής. Ο κανονισμός αυτός υποχρεώνει απλά τον καταναλωτή να αναθέτει ορισμένες εργασίες εγκατάστασης ή τροποποίησης των υδραυλικών εγκαταστάσεων σε εργολάβους ειδών υγιεινής. Ο γερμανικός νόμος προβλέπει έτσι μια ρύθμιση, με την οποία υποχρεώνει τον καταναλωτή να χρησιμοποιεί, σε ορισμένη έκταση, έναν εργολάβο ειδών υγιεινής για την τοποθέτηση εξαρτημάτων ειδών υγιεινής. Παρόμοιες ρυθμίσεις ισχύουν και στα άλλα κράτη μέλη.

Δεδομένου ότι ο νομοθέτης κατέστησε υποχρεωτική τη χρησιμοποίηση ενός ορισμένου τεχνίτη για συγκεκριμένες εργασίες σε υδραυλικές εγκαταστάσεις, δεν απαιτείται καμία ιδιωτικού δικαίου ρύθμιση εκ μέρους του κατασκευαστή. Ο καταναλωτής είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί έναν εργολάβο ειδών υγιεινής για κάθε σημαντική κα επικίνδυνη εγκατάσταση ή μεταβολή των υδραυλικών του εγκαταστάσεων. Δεν μπορεί λοιπόν να εμποδίζεται ο καταναλωτής πέραν από το μέτρο που επιβάλλει ο νομοθέτης, στην τοποθέτηση ή στην αλλαγή των εξαρτημάτων ειδών υγιεινής. Ο καταναλωτής, που δεν επιθυμεί να αγοράσει τα εξαρτήματα από έναν εργολάβο ειδών υγιεινής, πρέπει να είναι ελεύθερος να αγοράσει τα εξαρτήματα αυτά από άλλο λιανοπωλητή και να τα τοποθετήσει ο ίδιος ή -στο μέτρο που αδυνατεί ή απαγορεύεται να προβεί στην τοποθέτηση- να αναθέσει την εργασία αυτή σ' έναν εργολάβο ειδών υγιεινής.

(24) Η IS ισχυρίσθηκε, επίσης, ότι η συμφωνία διανομής είναι απαραίτητη για να εμποδίσει τις ζημίες που θα προκαλούσαν στη φήμη της οι ειδικές προσφορές-δόλωμα καταστημάτων χονδρικού εμπορίου κα η ακατάλληλη τοποθέτηση των εγκα ταστάσεων από ερασιτέχνες (βλ. σημείο 7). Όσον αφορά τις προσφορές-δόλωμα είναι δυνατόν να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά οι καταχρήσεις αυτές με την εθνική νομοθεσία περί αθέμιτου ανταγωνισμού. Στο μέτρο που ο ισχυρισμός για τη δυσφήμηση αναφέρεται στην ακατάλληλη τοποθέτηση των ειδών από τον ερασιτέχνη, η αιτιολόγηση αυτή στηρίζεται σε σχηματική και μάλλον αναπόδεικτη προκατάληψη και στην αδικαιολόγητη συνολική καταδίκη της εργασίας αυτοευξπηρετήσεως. Στη συνέχεια, πρέπει να αναφερθεί ότι η IS δεν κατέθεσε κανένα συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο που να αποδεικνύει την ακατάλληλη τοποθέτηση των ειδών της από ερασιτέχνη.

Ακόμα και αν, σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν γίνει σωστή τοποθέτηση, δεν αποδεικνύεται ότι ο τελικός καταναλωτής επιρρίπτει την ευθύνη στο προϊόν του κατασκευαστή. Συνήθως, είτε αναγνωρίζει το σφάλμα του είτε προσφεύγει σε κάποιον ειδικό. Πρέπει περαιτέρω να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η τοποθέτηση εξαρτημάτων ειδών υγιεινής από ερασιτέχνες αφορά κυρίως την αντικατάσταση εξαρτημάτων, επειδή στην περίπωση σημαντικών τροποποιήσεων των υδραυλικών εγκαταστάσεων ο καταναλωτής, βάσει του νόμου, προσφεύγει σίγουρα σε κάποιον εργολάβο. Πέραν τούτου, πρέπει να σημειωθεί ότι και οι εργολάβοι ειδών υγιεινής πωλούν σε ιδιώτες τελικούς καταναλωτές χωρίς να προβαίνουν στην τοποθέτηση. Η συμφωνία διανομής της IS , λοιπόν, δεν εμποδίζει την ακατάλληλη τοποθέτηση από ερασιτέχνη, ακόμα και στην περίπτωση που αυτός εφοδιάζεται από εργολάβους ειδών υγιεινής. Ακόμα όμως και αν αποδεικνυόταν με ικανοποιητικό τρόπο ο ισχυρισμός της IS, δεν επαρκεί ο ισχυρισμός αυτός για να αποκλεισθούν εκ των προτέρων όλοι οι μη τεχνίτες από την πώληση ειδών υγιεινής IS.

(25) Η IS προέταξε, τέλος, σαν επιχείρημα τον κίνδυνο να χάσει από πελάτες του εργολάβους ειδών υγιεινής και τον κίνδυνο να εξαφανισθεί το παραδοσιακό εμπόριο (βλ. σημεία 8 και 9).

Όσον αφορά τον κίνδυνο να παύσουν οι εργολάβοι ειδών υγιεινής να αγοράζουν τα είδη υγιεινής της IS πρέπει να τονισθεί ότι η πλειονότητα των άλλων κατασκευαστών εξαρτημάτων ειδών υγιεινής εφοδιάζουν το λιανικό εμπόριο των μη τεχνιτών, έτσι ώστε η Ideal-Standard να μη βρίσκεται σε χειρότερη θέση από τους άλλους κατασκευαστές και να μην πρέπει να φοβάται μήπως οι εργολάβοι στραφούν στους κατασκευαστές αυτούς. Δεδομένου δε ότι η Επιτροπή αρνείται παράλληλα να χορηγήσει απαλλαγή στην παρόμοια συμφωνία διανομής της Grohe, δεν πρέπει η IS να φοβάται ότι οι τεχνίτες στην κοινή αγορά θα στραφούν στην ανταγωνιστική αυτή επιχείρηση. Όσον αφορά τη συμφωνία διανομής της Hansa Metallwerke, πρέπει να παρατηρηθεί ότι αυτή η συμφωνία διανομής, που απαγορεύθηκε ήδη από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Συμπράξεων, εφαρμόζεται μόνο στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Η εν λόγω συμφωνία διανομής δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη σύναψη από την IS συμφωνίας διανομής που παραβιάζει τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΟΚ και αφορά το σύνολο της κοινής αγοράς.

Ο ισχυρισμός της IS ότι ο εφοδιασμός από καταστήματα χονδρικού εμπορίου θα είχε αρνητικές εξελίξεις στον κύκλο εργασιών της, δεν πείθει ότι οι εν λόγω εξελίξεις θα οφείλονταν στις αντιδράσεις των τεχνιτών. Η μείωση του κύκλου εργασιών της IS μπορεί να οφείλεται και σε άλλες αιτίες, όπως είναι η εν γένει επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης στην αγορά οικοδομικών υλικών, ο ενισχυμένος ανταγωνισμός ή ακόμα ο αποκλεισμός των μη τεχνιτών από τη διανομή προϊόντων της IS.

(26) όσον αφορά την ανάγκη επιβίωσης του παραδοσιακού ειδικευμένου εμπορίου των εργολάβων ειδών υγιεινής, πρέπει επίσης να παρατηρηθεί ότι η προστασία των εργολάβων εγκατάστασης ειδών υγιεινής δεν δικαιολογεί κανένα γενικό αποκλεισμό όλων των άλλων εμπορικών συστημάτων διανομής των ειδών υγιεινής. Η IS στηρίζεται στην απόφαση Metro, σύμφωνα με την οποία η διατήρηση των παραδοσιακών δικτύων πώλησης αποτελεί έννομο συμφέρον του κατασκευαστή και υποστηρίζει ότι η συμφωνία διανομής είχε σαν σκοπό να εξασφαλίσει στους εργολάβους εγκατάστασης ένα ελάχιστο περιθώριο κέρδους κατά την πώληση εξαρτημάτων ειδών υγιεινής, για να διατηρηθεί χαμηλή η ωριαία αμοιβή για υπηρεσίες των τεχνιτών εγκατάστασης και να διευκολυνθεί έτσι η επιβίωσή τους.

Το Δικαστήριο αποφάνθηκε στην υπόθεση Metro ότι η φροντίδα να διατηρηθεί ένα ορισμένο επίπεδο τιμών, η οποία ανταποκρίνεται στη φροντίδα να διατηρηθεί προς το συμφέρον του καταναλωτή η δυνατότητα να συνεχίσει να υφίσταται αυτό το σύστημα διανομής παράλληλα με νέα συστήματα διανομής που υιοθετούν άλλου είδους ανταγωνιστική πολιτική, ανήκει στους σκοπούς που μπορούν να επιδιώκονται. Στην υπόθεση Metro όμως δεν επρόκειτο για συμφωνία διανομής, η οποία απέκλειε γενικά και εκ των προτέρων ορισμένα συστήματα διανομής. Στην υπόθεση αυτή, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι όροι τους οποίους έθετε η Saba για την εξουσιοδότηση ενός χονδρεμπόρου μπορούσαν να ικαποιούνται χωρίς πρόβλημα από τα καταστήματα αυτοεξυπηρέτησης χονδρικού εμπορίου (αιτιολογία αριθ. 50). Η συμφωνία διανομής της IS καταλήγει, αντίθετα, στην κατάργηση του ανταγωνισμού όλων των λιανοπωλητών που δεν είναι τεχνίτες.

(27) Το Δικαστήριο έκρινε, εξάλλου, στην υπόθεση 107/82 AEG-Telefunken (Συλλ. 1983, σ. 3151) ότι η διατηρηση ενός ορισμένου επιπέδου τιμών είναι θεμιτή μόνο «όταν δικαιολογείται άμεσα απο τις απαιτήσεις του συστήματος διανομής, μέσα στο οποίο ο ανταγωνισμός πρέπει να είναι σε θέση να διαδραματίζει το ρόλο που του έχει ανατεθεί από τη συνθήκη, δεδομένου ότι ο σκοπός ενός τέτοιου συστήματος είναι απλά η βελτίωση του ανταγωνισμού, στο μέτρο που ο ανταγωνισμός έχει σαν αντικείμενο άλλους παράγοντες απ' ό,τι οι τιμές και όχι τη διατήρηση ενός υψηλού περιθωρίου κέρδους για τους εξουσιοδοτημένους μεταπωλητές (αιτιολογία αριθ. 42). Ο περιορισμός του ανταγωνισμού ως προς τις τιμές είναι, συνεπώς, επιτρεπτός μόνο στο μέτρο που είναι απαραίτητος για τη βελτίωση του ανταγωνισμού της παροχής υπηρεσιών μέσω ειδικευμένου εμπορίου. Στην περίπτωση όμως που οι υπηρεσίες αυτές υπορούν να εξασφαλισθούν και από μεγάλα καταστήματα ή νέα συστήματα διανομής «τα οποία, λόγω της οργάνωσής τους, είναι σε θέση να προσφέρουν τις υπηρεσίες αυτές σε χαμηλότερες τιμές, τότε χάνει κάθε νόημα η διατήρηση ενός ελάχιστου περιθώριου κέρδους, επειδή το περιθώριο αυτό δεν εξασφαλίζει πλέον τον ανταγωνισμό σε άλλους πλην των τιμών» (αιτιολογία αριθ. 73). Από την απόφαση αυτή προκύπτει ότι η διατήρηση ενός παραδοσιακού συστήματος διανομής δεν μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο από την ανάγκη προστασίας έναντι των χαμηλοτέρων τιμών άλλων συστημάτων διανομής.

Δεδομένου ότι οι μη τεχνίτες είναι σε θέση να ικανοποιούν την απαίτηση παροχής κατατοπιστικών πληροφοριών για τη διανομή εξαρτημάτων ειδών υγιεινής, στο μέτρο που η πληροφόφηση αυτή είναι απαραίτητη, είναι σε θέση να παρέχουν τις ίδιες υπηρεσίες διανομής όπως και οι εργολάβοι ειδών υγιεινής. Στο μέτρο που ο μη τεχνίτης προσφέρει τις υπηρεσίες αυτές σε χαμηλότερες τιμές, προκύπτει από την κατάσταση αυτή ένας αποτελεσματικός ανταγωνισμός μεταξύ τεχνιτών και μη στην αγορά ειδών υγιεινής. Μόνο το γεγονός ότι, πέραν της παροχής τέτοιων υπηρεσιών διανομής, ορισμένα συστήματα διανομής πωλούν σε σημαντικά χαμηλότερες τιμές, δεν δικαιολογεί τον περιορισμό της μεταπώλησης σε εργολάβους εγκατάστασης ειδών υγιεινής.

(28) Πέραν τούτου, δεν αμφισβητείται η ικανότητα τοποθέτησης των ειδών από τον τεχνίτη στο μέτρο που υφίσταται πραγματική ανάγκη για τη δραστηριότητα αυτή και επαρκής ζήτηση εκ μέρους του καταναλωτή. Εκτός τούτου, ο καταναλωτής είναι υποχρεωμένος, βάσει νομικών διατάξεων, να αναθέτει την τοποθέτηση των υδραυλικών εγκαταστάσεων και τις ουσιαστικές τροποποιήσεις επ' αυτών σ' έναν αναγνωρισμένο εργολάβο ειδών υγιεινής. Η παράνομη εργασία απαγορεύεται από το νομοθέτη στα περισσότερα κράτη μέλη. Δεν είναι καθήκον του κατασκευαστή να επεμβαίνει με συμφωνίες ιδιωτικού δικαίου στον τομέα αυτό που άπτεται του δημόσιου συμφέροντος.

Προκύπτει από τα προαναφερόμενα ότι οι περιορισμοί του ανταγωνισμού που διαπιστώνονται στα σημεία 16 και 17 εμπίπτουν στο άρθρο 85 παράγραφος 1 και δεν εξαιρούνται βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3.

(29) Η Ideal-Standard γνωστοποίησε στην Επιτροπή, στις 22 Νοεμβρίου 1984, ότι επιθυμεί να τροποποιήσει την κοινοποιηθείσα συμφωνία διανομής, ώστε στο μέλλον να εφαρμόζεται μόνο στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή, με την παρούσα απόφαση, διαπιστώνει απλά ότι η συμφωνία διανομής που κοινοποιήθηκε από την Ideal-Standard στις 6 Ιανουαρίου 1981 αποτελεί παράβαση του άρθρου 85 παράγραφος 1, για το διάστημα από τις 6 Ιανουαρίου 1981 μέχρι την ημερομηνία πραγματικής τροποποίησής της. Για να διευκρινισθεί η νομική κατάσταση των τρίτων κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, απαιτείται η έκδοση απόφασης. Η Επιτροπή εκδίδει την απόφασή της για συμφωνία διανομής που περιορίζεται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η συμφωνία διανομής της IS, που κοινοποιήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 1981, συνιστά παράβαση του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ, στο μέτρο που:

i) προβλέπει υποχρέωση των χονδρεμπόρων να προμηθεύουν εξαρτήματα ειδών υγιεινής της IS, μέσα στην κοινή αγορά, αποκλειστικά στους εργολάβους τοποθέτησης ειδών υγιεινής, οι οποίοι πληρούν, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, τις νομικές, διοικητικές ή τεχνικές προϋποθέσεις για την τοποθέτηση ειδών υγιεινής, και

ii) περιορίζει την εγγύσης IS μόνο σε εξαρτήματα ειδών υγιεινής που τοποθετούνται από εργολάβους εγκατάστασης ειδών υγιεινής.

Άρθρο 2

Απορρίπτεται η αίτηση να χορηγηθεί στη συμφωνία διανομής της IS, που κοινοποιήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 1981, αρνητική πιστοποίηση ή απαλλαγή σύμφωνα με το άρθρο 85 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην επιχείρηση:

Ideal Standard GmbH,

Euskirchener Strasse 80,

D-5300 Bonn 1.

Βρυξέλλες, 10 Δεκεμβρίου 1984.

Για την Επιτροπή

Frans ANDRIESSEN

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63.

(3) Πρόκειται για επαγγελματικό απόρρητο, το οποίο, σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, απαγορεύεται να δημοσιευθεί.