*****

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 29ης Μαρτίου 1988

σχετικά με τις ενισχύσεις που χορηγούνται από τη γαλλική κυβέρνηση σε επιχείρηση γεωργικών μηχανημάτων στο St. Dizier, στο Angers και στο Croix

(International Harvester/Tenneco)

(Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(88/468/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

αφού έταξε προθεσμία στους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο 93 και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας ότι:

Ι

Μετά από επανειλημμένες αιτήσεις της Επιτροπής, η γαλλική κυβέρνηση ενημέρωσε καθυστερημένα την Επιτροπή, με επιστολές της 3ης Οκτωβρίου 1985 και της 30ής Ιανουαρίου 1986, για την οικονομική υποστήριξη που είχε παράσχει σε γαλλική εταιρεία κατασκευής γεωργικών μηχανημάτων η οποία κατέχει την τρίτη θέση στη γαλλική αγορά.

Τα μέτρα, που προορίζονταν για τη χρηματοδότηση προγράμματος αναδιάρθρωσης της δικαιούχου επιχείρησης και εφαρμόστηκαν το 1985 και το 1986, πήραν την ακόλουθη μορφή:

- επιδότηση ύψους 40 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων που καταβλήθηκε το 1985,

- συμμετοχικό δάνειο ύψους 135 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων που καταβλήθηκε κατά το ήμισυ το 1985 και κατά το άλλο ήμισυ το 1986 και παραχωρήθηκε για περίοδο 15 ετών με χαριστική περίοδο 30 ετών· το επιτόκιο του δανείου μεταβάλλεται σε συνάρτηση με το ακαθάριστο ποσό αυτοχρηματοδότησης (ΑΠΑ) της επιχείρησης και με ανώτατο όριο που έχει καθοριστεί σε 14 %.

Η Επιτροπή θεώρησε ότι οι ενισχύσεις εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης και εκτίμησε, βάσει των πληροφοριών που διαθέτει και των πληροφοριών που της διαβιβάστηκαν από τις γαλλικές αρχές, ότι δεν ανταποκρίνονται στους όρους που θέτει το άρθρο 92 παράγραφος 3, για να τύχουν μιας των εξαιρέσεων που προβλέπονται. Ως εκ τούτου κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 έναντι των ενισχύσεων αυτών.

Με επιστολή της 3ης Μαρτίου 1986, η Επιτροπή έταξε στη γαλλική κυβέρνηση να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. Τα κράτη μέλη ενημερώθηκαν στις 20 Μαΐου 1986 και οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι στις 27 Μαΐου 1986.

ΙΙ

Η γαλλική κυβέρνηση υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στα πλαίσια της διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης με επιστολή της 27ης Αυγούστου 1986.

Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η επιδότηση αποτελεί κατ' εξαίρεση πίστωση λόγω του κοινωνικού και περιφερειακού της χαρακτήρα, προκειμένου να μην υπάρξει σοβαρή διαταραχή στην απασχόληση των ενδιαφερομένων περιοχών στην περίπτωση που η Tenneco δεν αναλάβει τη γαλλική θυγατρική εταιρεία International Harvester.

Στις πρώτες παρατηρήσεις που διαβίβασαν οι γαλλικές αρχές, υποστήριζαν ότι το μέλλον της γαλλικής μονάδας της International Harvester με εγκαταστάσεις παραγωγής στο Angers, στο St. Dizier και στο Croix, είχε τεθεί σε αμφισβήτηση εδώ και πολλά χρόνια, λόγω των σοβαρών δυσκολιών που αντιμετώπιζε η αμερικανική μητρική εταιρεία, και επειδή η αμερικανική εταιρεία προωθούσε άλλες δραστηριότητες και όχι την παραγωγή βαρέων βιομηχανικών μηχανημάτων, τομέα στον οποίο η παγκόσμια βιομηχανία αντιμετώπιζε μακροχρόνια και γενικευμένη μείωση των αγορών. Με βάση τα στοιχεία που διαβιβάσθηκαν, οι εν λόγω ενισχύσεις προορίζονται για τη χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσης των δραστηριοτήτων της δικαιούχου επιχείρησης με την παύση λειτουργίας του εργοστασίου θεριζοαλωνιστικών μηχανών στο Angers (2 000 μονάδες/έτος, 185 θέσεις απασχόλησης), με τη μείωση του εργατικού δυναμικού του εργοστασίου παραγωγής θαλάμων οδήγησης στο Croix (μείωση των θέσεων απασχόλησης από 515 σε 260) και με την εξειδίκευση του εργοστασίου στο St. Dizier, στο οποίο γινόταν η τελική συναρμολόγηση των ελκυστήρων, σε κέντρο παραγωγής των συστημάτων μετάδοσης κίνησης των μεσαίων και μεγάλων ελκυστήρων της εταιρείας, διατηρώντας τις 1 800 θέσεις απασχόλησης. Το προβλεπόμενο πρόγραμμα επένδυσης ανέρχεται σε 1,2 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα για τα δύο εργοστάσια που απομένουν (St. Dizier και Croix ) για την περίοδο 1986 έως 1989, επιτρέπει κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, να δημιουργηθούν αντίστοιχα 500 και 250 νέες θέσεις απασχόλησης.

Στα πλαίσια της διαδικασίας, τρία άλλα κράτη μέλη, δύο υπηρεσίες τοπικής αυτοδιοίκησης και ένα γραφείο κυβερνητικών σχέσεων, καθώς και μία επιχείρηση, διαβίβασαν τις παρατηρήσεις του στην Επιτροπή.

ΙΙΙ

Η επιδότηση των 40 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων καθώς και η επιδότηση του επιτοκίου και η χαριστική περίοδος για την επιστροφή συμμετοχικού δανείου ύψους 135 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων, αποτελούν ενισχύσεις, οι οποίες επιτρέπουν στη δικαιούχο επιχείρηση να πραγματοποιήσει σειρά επενδύσεων χωρίς να βαρύνεται με το σύνολο των δαπανών.

Όσον αφορά το συμμετοχικό δάνειο με επιδότηση επιτοκίου, αυτό παραχωρήθηκε για περίοδο 15 ετών με χαριστική περίοδο τριών ετών, καθώς και με επιτόκιο που προσδιορίζεται σε συνάρτηση με το ακαθάριστο ποσό αυτοχρηματοδότησης της επιχείρησης με ανώτατο όριο 14 %. Η ενίσχυση συνίσταται στο ότι υπάρχει η χαριστική περίοδος των τριών ετών καθώς και η διαφορά μεταξύ του επιτοκίου αγοράς που ισχύει στη Γαλλία, δηλαδή του επιτοκίου για τις πιστώσεις εξοπλισμού που εφαρμόζουν οι εθνικοί τοπικοί οργανισμοί. Κατά τη διάρκεια της περιόδου καταβολής των εν λόγω ενισχύσεων (1985 και 1986) το επιτόκιο αναφοράς στη Γαλλία κυμάνθηκε από 14,0 % έως 9,25 %. Εάν ληφθούν υπόψη τα πολύ αρνητικά αποτελέσματα των τελευταίων ετών, καθώς και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα ο τομέας των γεωργικών μηχανημάτων, εικάζεται ότι το ακαθάριστο ποσό αυτοχρηματοδότησης της επιχείρησης αυτής ήταν και πρόκειται να παραμείνει, τουλάχιστον για τα προσεχή έτη, χαμηλό, ώστε το επιτόκιο που προκύπτει με τον τρόπο αυτό υπολογισμού να είναι χαμηλότερο από το επιτόκιο αγοράς.

Η ενίσχυση που προέρχεται από το συμμετοχικό δάνειο χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα ως προς τον υπολογισμό και ίσως και από την αδυναμία υπολογισμού της επιδότησης του επιτοκίου και του ύψους της ενίσχυσης. Αυτή η έλλειψη διαφάνειας καθιστά την εν λόγω ενίσχυση ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και συγχρόνως δεν παρέχει δυνατότητα εφαρμογής μιας των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης.

Προκειμένου να καλυφθούν τα κενά αυτά, η Επιτροπή, με τέλεξ της 23ης Οκτωβρίου 1985 και επιστολές της 3ης Δεκεμβρίου 1985 και της 3ης Μαρτίου 1986, κάλεσε τη γαλλική κυβέρνηση να προσδιορίσει επακριβώς τους όρους παροχής του συμμετοχικού δανείου. Οι γαλλικές αρχές αρκέστηκαν να διαβιβάσουν στην Επιτροπή την πληροφορία ότι το επιτόκιο του συμμετοχικού δανείου εξελίσσεται σε συνάρτηση με το μελλοντικό ακαθάριστο ποσό αυτοχρηματοδότησης του δικαιούχου, και με ανώτατο όριο το 14 % δεν προσδιόρισαν όμως τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην έκταση του ακαθάριστου ποσού αυτοχρηματοδότησης και του επιτοκίου που φέρει το δάνειο.

Επίσης η άγνοια σχετικά με την ημερομηνία χορήγησης του δανείου και το ύψος του ακαθάριστου ποσού αυτοχρηματοδότησης, καθώς και ως προς τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στο ακαθάριστο ποσό αυτοχρηματοδότησης και το επιτόκιο που στην ουσία καταβάλλει η επιχείρηση, δεν επιτρέπει στην Επιτροπή να υπολογίσει ούτε να εκτιμήσει το στοιχείο της ενίσχυσης που υπάρχει στο εν λόγω συμμετοχικό δάνειο.

Λόγω της κατάστασης αυτής, που χαρακτηρίζεται από την έλλειψη συνεργασίας εκ μέρους της γαλλικής κυβέρνησης, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι υποχρεωμένη να θέσει τέρμα στην παρούσα διαδικασία και να εκδόσει την απόφασή της βάσει των στοιχείων που διαθέτει (βλέπε την απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 1986 στην υπόθεση 234/84 (Meura)).

Ο εν λόγω παράγοντας καθώς και ο περίπλοκος χαρακτήρας της εν λόγω ενίσχυσης, εξηγούν την καθυστέρηση που σημειώθηκε με τη διεξαγωγή της διοικητικής έρευνας που προβλέπεται από το άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης.

IV

Όλες οι ενισχύσεις αυτές έπρεπε να κοινοποιούνται στην Επιτροπή, όπως προβλέπεται από το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης. Επειδή η γαλλική κυβέρνηση παρέλειψε να εκτελέσει την υποχρέωση αυτή εγκαίρως, η Επιτροπή δεν είχε τη δυνατότητα να αποφανθεί για τα εν λόγω μέτρα προτού τεθούν σε εφαρμογή. Κατά συνέπεια, οι ενισχύσεις αυτές ήταν παράνομες έναντι του κοινοτικού δικαίου από τη στιγμή της καταβολής τους. Η κατάσταση που δημιουργήθηκε από τη μη τήρηση των υποχρεώσεων εκ μέρους της γαλλικής κυβέρνησης είναι ακόμη σοβαρότερη δεδομένου ότι οι ενισχύσεις έχουν ήδη καταβληθεί στη δικαιούχο επιχείρηση. Επιπλέον, το ήμισυ του συμμετοχικού δανείου των 135 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων καταβλήθηκε αφού είχε κινηθεί η διαδικασία του εν λόγω άρθρου 93 παράγραφος 2. Για το λόγο αυτό, θεωρούνται παράνομες έναντι του κοινοτικού δικαίου όλες οι ενισχύσεις. Ως προς το σημείο αυτό, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, αν ληφθεί υπόψη ο υποχρεωτικός και δημόσιας τάξης χαρακτήρας των διαδικαστικών διατάξεων του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης (βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Ιουνίου 1973 στην υπόθεση 77/72 Capolongo), ο παράνομος χαρακτήρας των ενισχύσεων αυτών δεν μπορεί να αναιρεθεί εκ των υστέρων (a posteriori). Ο παράνομος χαρακτήρας όλων των εν λόγω ενισχύσεων προκύπτει από την έλλειψη συμφωνίας προς τους διαδικαστικούς κανόνες του άρθρου 93 παράγραφος 3. Εξάλλου, σε περίπτωση που οι ενισχύσεις είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, η Επιτροπή μπορεί να προσφύγει στα μέσα που της παρέχονται με την απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουνίου 1973, στην υπόθεση 70/72 (Kohlegesetz) και να υποχρεώσει τα κράτη μέλη να καταργήσουν την ενίσχυση ζητώντας την επιστροφή της από τους δικαιούχους.

V

Επιπλέον, οι εν λόγω ενισχύσεις είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά την έννοια των διατάξεων του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Η αγορά των γεωργικών μηχανημάτων της Κοινότητας χαρακτηρίζεται από σημαντικές ενδοκοινοτικές αλλαγές, που αντιπροσωπεύουν το 28 % της κοινοτικής παραγωγής. Εξάλλου, ένα μεγάλο μέρος της αγοράς το κατέχουν οι πολυεθνικές επιχειρήσεις (Massey-Ferguson, Case/Brown/International Harvester, John Deere, Ford) που επενδύουν σε διαφορετικά κράτη μέλη στα πλαίσια προγράμματος επενδύσεων παγκοσμίου κλίμακας, και οι οποίες εξειδικεύουν τις διάφορες μονάδες παραγωγής τους - προκειμένου να επιτυγχάνουν οικονομία κλίμακας - σε συγκεκριμένα προϊόντα ή συστατικά προϊόντων, τα οποία συναρμολογούνται σε άλλα εργοστάσια που συχνά βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη.

Οι σημαντικές ενδοκοινοτικές συναλλαγές στον τομέα των γεωργικών μηχανημάτων δεν περιορίζονται μόνο στα τελικά προϊόντα και σε ανταλλακτικά, αλλά περιλαμβάνουν και συστατικά τμήματα μηχανών, όπως κινητήρες, τα συστήματα μετάδοσης κίνησης, καμπίνες οδήγησης των ελκυστήρων, κλπ.

Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι η αγορά χαρακτηρίζεται από τη διαρθρωτική υπερβολική παραγωγική ικανότητα που ανέρχεται σε 50 % περίπου, η οποία μεταφράζεται με εντονότατο ανταγωνισμό μεταξύ των διαφόρων παραγωγών, ιδιαίτερη πίεση στης τιμές και σημαντική μείωση του ενεργητικού του τομέα αυτού (-31 % για το σύνολο της Κονότητας και 51 % για το Βέλγιο, 50 % για το Ηνωμένο Βασίλειο, 34 % για τη Γερμανία, 29 % για τις Κάτω Χώρες, 24 % για τη Γαλλία, κατά την περίοδο 1976 έως 1986).

Η κοινοτική παραγωγή ελκυστήρων μειώθηκε κατά την περίοδο 1979 έως 1985 κατά 10 % στη Γαλλία, κατά 21 % στην Ιταλία, κατά 22 % στη Γερμανία και κατά 27 % στο Ηνωμένο Βασίλειο, με μέση κοινοτική μείωση 23 %.

Η δικαιούχος επιχείρηση, η οποία, έχοντας το 14 % των νέων εγγραφών ελκυστήρων το 1985, κατέχει την τρίτη θέση στην αγορά γεωργικών μηχανημάτων στη Γαλλία, εξάγει το 37 % του κύκλου εργασιών της, που ανέρχεται σε 2,255 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα, μεγάλο δε μέρος των εξαγωγών της γίνεται προς τα άλλα κράτη μέλη.

Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών προκύπτει ότι οι εν λόγω ενισχύσεις έχουν επιπτώσεις στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και νοθεύουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ, επειδή ευνοούν την ενδιαφερόμενη επιχείρηση και τη γαλλική παραγωγή γεωργικών μηχανημάτων.

Όταν η χρηματική ενίσχυση η οποία παρέχεται από το κράτος ενισχύει τη θέση ορισμένων επιχειρήσεων σε σχέση με αυτή των ανταγωνιστών τους στην Κοινότητα, τότε η ενίσχυση αυτή πρέπει να εκλαμβάνεται ως έχουσα επιπτώσεις στις άλλες επιχειρήσεις.

Οι αμφισβητούμενες ενισχύσεις νοθεύουν τον ανταγωνισμό επειδή βελτιώνουν την οικονομική θέση της «δικαιούχου» επιχείρησης και τα κέρδη από τις επενδύσεις της, μειώνοντας τις άλλες δαπάνες της, γεγονός που θέτει αυτή σε πλεονεκτική θέση κατά τον ανταγωνισμό με τους άλλους παραγωγούς που ασκούν παρόμοιες δραστηριότητες.

VI

Το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ορίζει ότι είναι κατ' αρχήν ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά ενισχύσεις που παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά που απαριθμούνται σ' αυτό. Όσον αφορά τις εξαιρέσεις από την αρχή αυτή, εκείνες που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 2 της συνθήκης, δεν μπορούν να εφαρμοστούν στη συγκεκριμένη περίπτωση, λόγω της φύσης και των στόχων των εν λόγω ενισχύσεων.

Σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης, οι ενισχύσεις που μπορεί να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά πρέπει να εκτιμώνται σε κοινοτικό πλαίσιο. Για να διατηρηθεί η καλή λειτουργία της κοινής αγοράς, και για να ληφθούν υπόψη οι αρχές που διατυπώνονται στο άρθρο 3 στοιχείο στ) της συνθήκης, οι εξαιρέσεις από την αρχή του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης που διατυπώνονται στην παράγραφο 3 του εν λόγω άρθρου, πρέπει να αποτελούν αντικείμενο στενής ερμηνείας κατά την εξέταση κάθε καθεστώτος ενισχύσεων ή κάθε ανεξάρτητου μέτρου ενίσχυσης.

Ειδικότερα, δεν είναι δυνατόν να παρέχονται εξαιρέσεις παρά μόνον αν η Επιτροπή διαπιστώσει ότι οι δυνάμεις της αγοράς από μόνες τους, χωρίς την παροχή ενισχύσεων, δεν αρκούν για να προωθήσουν τους ενδεχόμενους δικαιούχους να αναλάβουν δράση προκειμένου να επιτευχθούν οι επιδιωκόμενοι στόχοι.

Η παραχώρηση εξαιρέσεων σε περιπτώσεις που δεν συμβάλλουν στο στόχο αυτό, ή όταν η ενίσχυση δεν είναι απαραίτητα για το σκοπό αυτό, σημαίνει ότι παρέχονται πλεονεκτήματα σε βιομηχανίες ή επιχειρήσεις ορισμένων κρατών μελών και ότι νοθεύεται ο ανταγωνισμός, χωρίς αυτό να δικαιολογείται από το κοινό συμφέρον όπως ορίζεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης.

Η γαλλική κυβέρνηση δεν ήταν σε θέση να εκφράσει, ούτε η Επιτροπή να διαπιστώσει λόγους που να επιτρέπουν την ένταξη των εν λόγω ενισχύσεων σε μια από τις κατηγορίες εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης.

Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, οι εν λόγω ενισχύσεις δεν εντάσσονται στις κατηγορίες των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης.

Όσον αφορά τις εξαιρέσεις του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο β) της συνθήκης, είναι σαφές ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν έχουν σκοπό την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας της Γαλλίας. Οι συγκεκριμένες ενισχύσεις υπέρ μιας και μόνο επιχείρησης του τομέα των γεωργικών μηχανημάτων δεν προορίζεται για την αντιμετώπιση των καταστάσεων που περιγράφονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο β). Εξάλλου, η γαλλική κυβέρνηση δεν επικαλέσθηκε τέτοιου είδους λόγους για να δικαιολογήσει τις εν λόγω ενισχύσεις. Όσον αφορά τις διατάξεις του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συνθήκης που αναφέρονται στις ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων περιοχών, πρέπει να σημειωθεί ότι οι περιοχές στις οποίες έγιναν και θα γίνουν επενδύσεις ( Haute Marne και Nord, επειδή το εργοστάσιο στο Angers, στο Maine και στο Loire έχει κλείσει) δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαμηλό βιοτικό επίπεδο ή ιδιαίτερα σοβαρή υποαπασχόληση κατά την έννοια της εξαίρεσης που αναφέρεται στο στοιχείο α). Οι εν λόγω περιοχές δεν ανήκουν, εξάλλου, ούτε στις περιοχές εκείνες υπέρ των οποίων εφαρμόζεται αυτή η εξαίρεση.

Οι ενισχύσεις δεν πληρούν επίσης ούτε τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ). Πρέπει να σημειωθεί ότι από τις τρεις εγκαταστάσεις παραγωγής που αναφέρθηκαν, μόνο αυτή στο Angers (185 θέσεις απασχόλησης), όπου έπαυσε η παραγωγή στα πλαίσια του προγράμματος επενδύσεων, βρίσκεται σε ζώνη που έχει τύχει ενίσχυσης για περιφερειακούς σκοπούς. Επιπλέον, ούτε η επιδότηση των 40 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων προέρχονται από καθεστώς ενισχύσεων με περιφερειακούς στόχους. Η εν λόγω ενίσχυση δεν αποσκοπεί στην προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών περιόδων με την έννοια του εν λόγω στοιχείου γ). Επιπλέον, αν ληφθούν υπόψη η κατάσταση που επικρατεί σήμερα καθώς και οι προοπτικές της αγοράς γεωργικών μηχανημάτων, μπορεί να διαπιστωθεί ότι η παραγωγή των εν λόγω ενισχύσεων νοθεύει τον ανταγωνισμό σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω ενισχύσεις δεν μπορούν να τύχουν της εξαίρεσης που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) με βάση τον περιφερειακό χαρακτήρα τους.

Τέλος, όσον αφορά την εξαίρεση του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης υπέρ των ενισχύσεων που έχουν σκοπό να διευκολύνουν την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, μπορεί να διαπιστωθεί ότι οι εν λόγω ενισχύσεις, μολονότι διευκολύνουν την ανάπτυξη της εν λόγω επιχείρησης, δεν διευκολύνουν την ανάπτυξη του τομέα αυτού σε κοινοτικό επίπεδο και έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο κοινό συμφέρον ή ως προς τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές.

Η κοινοτική αγορά γεωργικών μηχανημάτων χαρακτηρίζεται από υπερβολική ικανότητα της τάξης του 50 % περίπου που οφείλεται κυρίως στη μεγάλη μείωση των πωλήσεων κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών. Επιπλέον, οι πωλήσεις μικρών και μεσαίων ελκυστήρων μειώθηκαν κατά 23 % μεταξύ 1979 και 1984.

Λόγω της κρίσης που επικρατεί στον τομέα των γεωργικών μηχανημάτων, ασκούνται ισχυρότατες πιέσεις για την μείωση των τιμών, που έχουν σαν αποτέλεσμα την παροχή μεγάλων εκπτώσεων από τους διάφορους παραγωγούς, και μειώνουν με τον τρόπο αυτό τα ήδη περιορισμένα περιθώρια κέρδους.

Το 1984, η Επιτροπή έκρινε, στην απόφαση 84/364/ΕΟΚ (1), ότι πρόταση ενίσχυσης εκ μέρους της Ιταλίας προς όφελος μιας επιχείρησης που κατασκεύαζε κινητήρες και γεωργικούς ελκυστήρες, υπό μορφή επιδότησης επιτοκίου, ήταν ασυμβίβαστη με τη συνθήκη δυνάμει του άρθρου 92 της συνθήκης λόγω της αύξησης της παραγωγικής ικανότητας που προερχόταν από την ενισχυόμενη επένδυση.

Η International Harvester/Tenneco είναι πολυεθνική επιχείρηση (μία από τις 50 πρώτες ομάδες επιχειρήσεων παγκοσμίως με κύκλο εργασιών 130 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα και καθαρά κέρδη 5,5 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα το 1984) που παράγει γεωργικά μηχανήματα ή/και συστατικά γι' αυτά στις Ηνωμένες Πολιτείες και - στο εσωτερικό της Κοινότητας - στη Γαλλία, στη Γερμανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, διαθέτοντας πολλές εγκαταστάσεις.

Προτού αγοράσει τις δραστηριότητες της International Harvester στην Ευρώπη η Tenneco παρήγαγε ήδη γεωργικά μηχανήματα στο Ηνωμένο Βασίλειο μέσω της θυγατρικής εταιρείας J. I. Case σε δύο εργοστάσια (στο Leigh και στο Meltham). Αναλαμβάνοντας τις δραστηριότητες της International Harvester στη Γαλλία (εγκαταστάσεις στο Croix, στο Angers και στο St. Dizier), στην Αγγλία (εγκαταστάσεις στο Doncaster) και στη Γερμανία (εγκαταστάσεις στο Neuss), η Tenneco όχι μόνο ανέλαβε το μερίδιο στην αγορά και την παραγωγική ικανότητα της ανταγωνιστικής της εταιρείας, αλλά και τα συστήματα διανομής που διέθεται αυτή στην αγορά, όπου η Tenneco είχε σχετικά ασθενή εκπροσώπηση.

Στην Ευρώπη, η Tenneco παράγει γεωργικά μηχανήματα σε διάφορα εργοστάσια που βρίσκονται στη Γαλλία, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία. Τα μέτρα που έλαβε η Tenneco (παύση παραγωγής των θεριζοαλωνιστικών μηχανών, εξειδίκευση στα άλλα εργοστάσια) εντάσσονται σε πρόγραμμα επενδύσεων που πραγματοποιείται σε παγκόσμια επίπεδα και αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό και την προσαρμογή της παραγωγικής ικανότητας της Tenneco στις ανάγκες των παγκοσμίων αγορών.

Η αναδιάρθρωση της παραγωγής που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος παγκοσμίων επενδύσεων της Tenneco με την εξειδίκευση των εγκαταστάσεων παραγωγής σε συστατικά ή και σε ορισμένα προϊόντα και την εξαγωγή των συστατικών σε άλλες εγκαταστάσεις για την τελική συναρμολόγηση περιπλέκει την εκτίμηση των επιπτώσεων που έχουν οι ενισχύσεις στην κοινοτική αγορά γεωργικών μηχανημάτων.

Η απόφαση των γαλλικών αρχών να παράσχουν τις ενισχύσεις μάλλον δεν πρόκειται να έχει επιπτώσεις στο συνολικό φάσμα του προγράμματος. Αντίθετα, όπως αναφέρεται κατωτέρω, οι εν λόγω ενισχύσεις επηρεάζουν την απόφαση για τη γεωγραφική ανακατανομή των επενδύσεων, την εξειδίκευση και την παύση λειτουργίας ορισμένων εγκαταστάσεων παραγωγής. Τα μέτρα ενισχύσεων έχουν επίσης αρνητικές επιπτώσεις τόσο στις άλλες θυγατρικές εταιρείες της Tenneco, όσο και σε όλες τις επιχειρήσεις γεωργικών μηχανημάτων της Κοινότητας.

Η παροχή των ενισχύσεων παρεκίνησε την Tenneco να αναλάβει την International Harvester France και να μην προβεί σε περαιτέρω μείωση της παραγωγικής ικανότητας στη Γαλλία. Αντίθετα, η Tenneco αποφάσισε να παύσει την παραγωγή ελκυστήρων στις εγκαταστάσεις στο Meltham/Huddersfield στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 1988 και να μειώσει τις δραστηριότητες παραγωγής συστατικών, επιπλέον δε να κλείσει τις εγκαταστάσεις παραγωγής συστατικών στο Leigh/Manchester, με αποτέλεσμα την απώλεια 1 000 περίπου θέσεων απασχόλησης.

Η μόνη πραγματική μείωση παραγωγικής ικανότητας που ανακοίνωσαν οι γαλλικές αρχές είναι η παύση λειτουργίας του εργοστασίου στο Angers (185 θέσεις απασχόλησης, παραγωγική ικανότητα 2 000 μονάδων/έτος) επειδή το εργοστάσιο αυτό δεν είχε το ελάχιστο απαραίτητο μέγεθος, κατά την άποψη της Tenneco , προκειμένου να ανταπεξέλθει στον ανταγωνισμό των κυριότερων ευρωπαίων ανταγωνιστών. Επιπλέον, οι μειώσεις παραγωγικής ικανότητας που ανακοινώθηκαν αφορούν παραγωγική ικανότητα με πολύ χαμηλή χρήση και, κατά συνέπεια, έχουν ελάχιστες επιπτώσεις στην αγορά.

Οι μειώσεις της παραγωγικής ικανότητας που πραγματοποίησε η Tenneco οφείλονται αποκλειστικά στις πρόσφατες εξελίξεις της αγοράς, δεδομένου ότι η ζήτηση μειώθηκε σε μεγάλο βαθμό, έτσι ώστε όλες οι επιχειρήσεις της Κοινότητας να αναγκασθούν να προσαρμοσθούν στην καινούργια κατάσταση.

Η εξειδίκευση των άλλων εγκαταστάσεων στην παραγωγή τμημάτων ελκυστήρων, που εξάγονται κατά μεγάλο μέρος σε τόπους παραγωγής που βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη για την τελική συναρμολόγηση, συνδέεται με την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας. Πράγματι, αν τεθεί κατά μέρος η παύση παραγωγής θεριζοαλωνιστικών μηχανών και η εξειδίκευση της παραγωγής στις άλλες εγκαταστάσεις, που έχει σαν αποτέλεσμα την απώλεια 440 θέσεων απασχόλησης, το πρόγραμμα επενδύσεων που ενισχύεται και ανέρχεται σε 1,2 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία 750 θέσεων απασχόλησης σε βιομηχανικό τομέα που χαρακτηρίζεται από υπερβολική παραγωγική ικανότητα (της τάξης του 50 %) και από σημαντικές ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Η καθαρή αυτή αύξηση των 310 θέσεων απασχόλησης στην Tenneco France, που συνδέεται με την αύξηση της παραγωγικότητας μέσω του προγράμματος επενδύσεων και τον εξορθολογισμό και την εξειδίκευση, οδηγεί κατ' ανάγκη στην αύξηση της παραγωγής της επιχείρησης αυτής. Πρέπει να σημειωθεί ότι η επένδυση αυτή πραγματοποιήθηκε στη Γαλλία χάρη στην παροχή των εν λόγω ενισχύσεων - και όχι σε ένα άλλο από τα κράτη μέλη όπου η Tenneco διαθέτει εγκαταστάσεις παραγωγής. Οι εν λόγω επιχειρήσεις οδήγησαν λοιπόν τη δικαιούχο επιχείρηση στην αύξηση της παραγωγικής ικανότητας σε μία αγορά στην οποία υπάρχει υπερβολική παραγωγική ικανότητα.

Αν ληφθεί υπόψη η εξαιρετικά δυσχερής κατάσταση που επικρατεί στην αγορά των γεωργικών μηχανημάτων, ως προς την οποία δεν αναμένεται σταθεροποίηση πριν από τη δεκαετία του 1990, πρέπει να σημειωθεί ότι η επιδότηση των 40 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων, καθώς και η επιδότηση του επιτοκίου και η χαριστική περίοδος για το συμμετοχικό δάνειο των 135 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων που παρασχέθηκαν στην International Harvester France θέτει σε μειονεκτική θέση τους ανταγωνιστές της και μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την αδικαιολόγητη μείωση των πωλήσεών τους ή/και τον εξαναγκασμό τους να αποχωρήσουν από την αγορά.

Η σοβαρότητα και η διάρκεια της κρίσης του τομέα των γεωργικών μηχανημάτων στην Κοινότητα ανάγκασαν τις άλλες επιχειρήσεις να καταβάλουν πολύ μεγάλες προσπάθειες προσαρμογής χωρίς να λάβουν κρατικές ενισχύσεις, παρά τις οικονομικές δυσκολίες που πολλές από αυτές αντιμετώπισαν και παρά τα προβλήματα που τους δημιούργησε η μείωση του ενεργητικού τους που προήλθε από τα δρακόντεια μέτρα αναδιάρθρωσης τα οποία έθεσαν σε εφαρμογή.

Εκτιμώντας την οικονομική κατάσταση της μητρικής εταιρείας και το συμφέρον που έχει να πραγματοποιήσει το προβλεπόμενο πρόγραμμα επενδύσεων, πρέπει να υποτεθεί ότι οι δυνάμεις της αγοράς επαρκούν και ότι οι επενδύσεις αυτές ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθούν ακόμη και αν δεν είχαν παρασχεθεί οι ενισχύσεις.

Κατά συνέπεια, οι εν λόγω ενισχύσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβάλλουν σε μία εξέλιξη που, από κοινοτική σκοπιά, μπορεί να αντισταθμίσει τις στρεβλωτικές επιπτώσεις τους στις συναλλαγές.

Συμπερασματικά, οι εν λόγω ενισχύσεις είναι παράνομες, επειδή η γαλλική κυβέρνηση δεν τήρησε τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης. Εξάλλου, δεν ανταποκρίνονται στα απαραίτητα κριτήρια για να τύχουν μιας των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης.

Ως εκ τούτου, οι εν λόγω ενισχύσεις πρέπει να καταργηθούν και να ζητηθεί η ανάκτησή τους. Όσον αφορά ειδικότερα το συμμετοχικό δάνειο, δεν δόθηκε στην Επιτροπή η δυνατότητα να προσδιορίσει ποσοτικά το στοιχείο ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί για τους λόγους που αναφέρονται στο μέρος ΙΙΙ των αιτιολογικών σκέψεων της παρούσας απόφασης. Συνεπώς, λαμβάνοντας τα απαραίτητα μέτρα για να συμμορφωθεί προς την παρούσα απόφαση, η γαλλική κυβέρνηση υποχρεούται να προσδιορίσει η ίδια το ύψος του ποσού της ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί με βάση τη διαδικασία που καθορίζεται από την Επιτροπή. Το ποσό της ενίσχυσης ισούται με τη διαφορά μεταξύ των επιτοκίων για δάνεια για εξοπλισμό που παρέχουν οι πιστωτικοί οργανισμοί την ημέρα που παρασχέθηκε το εν λόγω συμμετοχικό δάνειο και το επιτόκιο του δανείου που κατέβαλε στην πράξη η διεθνής επιχείρηση International Harvester/Tenneco France μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης. Τα μέτρα της γαλλικής κυβέρνησης πρέπει να ανακοινωθούν στην Επιτροπή σε προθεσμία δύο μηνών προκειμένου να διαπιστωθεί εάν είναι σύμφωνα με την παρούσα απόφαση,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Οι ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί από τη γαλλική κυβέρνηση το 1985 και το 1986 στην International Harvester/Tenneco France υπό μορφή επιδότησης 40 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων, επιδότησης επιτοκίου συμμετοχικού δανείου 135 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων που ισούται με τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου της αγοράς και του επιτοκίου που κατέβαλε η επιχείρηση, καθώς και χαριστικής περιόδου για την αποπληρωμή του συμμετοχικού δανείου διάρκειας τριών ετών, είναι παράνομες επειδή παραβιάζουν τους διαδικαστικούς κανόνες που προβλέπονται στο άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ. Οι ενισχύσεις αυτές είναι, επιπλέον, ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 92 της συνθήκης ΕΟΚ. Άρθρο 2

Η γαλλική κυβέρνηση υποχρεούται να καταργήσει και να ζητήσει την ανάκτηση των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1.

Άρθρο 3

Η γαλλική κυβέρνηση ενημερώνει την Επιτροπή σε προθεσμία δύο μηνών για τα μέτρα που έχει λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί προς την παρούσα απόφαση.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Γαλλική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 1988.

Για την Επιτροπή

Peter SUTHERLAND

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ αριθ. L 192 της 20. 7. 1984, σ. 35.