ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 19ης Δεκεμβρίου 1990 σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ ( IV/32.595 - D'Ieteren - έλαια οχημάτων ) ( Τα κείμενα στη γαλλική και ολλανδική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά ) ( 91/39/ΕΟΚ )

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη :

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ . 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962 πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ( 1 ), όπως τροποποιήθηκε από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως το άρθρο 2,

την κοινοποίηση και την αίτηση για αρνητική πιστοποίηση που υπεβλήθησαν στις 12 Φεβρουαρίου 1988 από την επιχείρηση SA D'Ieteren NV,

την περίληψη της κοινοποίησης και της αίτησης που δημοσιεύθηκε ( 2 ) δυνάμει του άρθρου 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ . 17,

κατόπιν διαβουλεύσεων με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας ότι :

Ι . ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

( 1 ) Η κοινοποίηση και η αίτηση αφορούν εγκύκλιο-επιστολή ( κατωτέρω "η εγκύκλιος ") αποσταλείσα από την επιχείρηση SA d'Ieteren NV προς τους εξουσιοδοτημένους διανομείς της στις 14 Δεκεμβρίου 1987 . Η εγκύκλιος, η οποία απεστάλη στα πλαίσια τυποποιημένης συμφωνίας που συνάπτεται με κάθε διανομέα, περιέχει οδηγίες για τη χρήση μόνο ορισμένων ελαίων οχημάτων κατά τη συντήρηση ή την επισκευή οχημάτων Volkswagen και Audi .

( 2 ) Η επιχείρηση SA d'Ieteren NV, Βρυξέλλες, Βέλγιο, ( κατωτέρω "η d'Ieteren ") είναι ο αποκλειστικός συμβατικός εισαγωγέας για το Βέλγιο οχημάτων της αυτοκινητοβιομηχανίας Volkswagen AG, Wolfsburg, Γερμανία, ( κατωτέρω "η Volkswagen "). Η d'Ieteren μεταπωλεί ορισμένα από τα οχήματα αυτά, τα οποία είναι των κατασκευαστικών τύπων Volkswagen και Audi, στον τελικό χρήστη μέσω των ιδίων καταστημάτων διανομής . Επίσης, προμηθεύει ορισμένους διανομείς με τους οποίους έχει συνάψει μακροχρόνια συμφωνία διανομής ( κατωτέρω "η συμφωνία διανομής ") του τύπου που περιγράφεται στον κανονισμό ( ΕΟΚ ) αριθ . 123/85 της Επιτροπής της 12ης Δεκεμβρίου 1984 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών διανομής αυτοκινήτων και παροχής σχετικών υπηρεσιών ( 3 ). Η συμφωνία διανομής :

- καθορίζει το έδαφος επί του οποίου ο διανομέας λαμβάνει την αποκλειστικότητα προμήθειας των συγκεκριμένων οχημάτων ( και μερών αυτών ) προς το σκοπό της μεταπώλησης, και

- επιβάλλει ορισμένους περιορισμούς στην πώληση ανταγωνιστικών προϊόντων από το διανομέα, καθώς και ελάχιστες προδιαγραφές για τις εγκαταστάσεις που πρέπει να είναι διαθέσιμες, τις εγγυήσεις και τις άλλες παρεχόμενες υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των ελαχίστων προδιαγραφών για την επισκευή και συντήρηση των συμβατικών προϊόντων, ιδιαίτερα όσον αφορά την ασφαλή και αξιόπιστη λειτουργία των αυτοκινήτων .

( 3 ) Στην εγκύκλιο ενσωματώνονται όροι των συστάσεων που έχουν γνωστοποιηθεί από τη Volkswagen στους εισαγωγείς, τους διανομείς και τους χρήστες των οχημάτων της . Αναφέρει δε συγκεκριμένα τα ακόλουθα :

"Μέχρι σήμερα έχουμε εκδηλώσει τη προτίμησή μας για τα έλαια λίπανσης κινητήρων που ικανοποιούν τα πρότυπα VW 500.00 και VW 505.00, διατηρούμε δε την προτίμησή μας αυτή μέχρι νεωτέρας ( 4 ).

Οι τιμές των συντηρήσεων και των μακροχρόνιων συμβάσεων συντήρησης καθορίζονται με βάση τα πρότυπα αυτά .

Είναι αλήθεια ότι το εργοστάσιο VW-Audi αποδέχεται επίσης τα πρότυπα VW 501.01 . Τούτο περιλαμβάνεται σε διάφορα τεχνικά δελτία που έχετε λάβει και που θα λάβεται στο μέλλον, καθώς και στις οδηγίες χρήσης των οχημάτων των κατασκευαστικών μας τύπων . Έτσι δεν μπορούμε να επιπλήξουμε έναν πελάτη επειδή χρησιμοποιεί έλαιο VW 501.01 . Ωστόσο, εφιστούμε την προσοχή σας στο γεγονός ότι τα έλαια αυτά διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά των υπερλιπαντικών που ανταποκρίνονται στα πρότυπα VW 500.00 και 505.00 και δεν είναι όλα κατάλληλα για τους κινητήρες turbo-diesel .

Ωστόσο, εάν μερικοί από σας επιθυμούν να χρησιμοποιούν έλαια ανταποκρινόμενα στο πρότυπο VW 501.01, πρέπει να μειώσουν τα τιμολόγια συντήρησης, επειδή τα έλαια αυτά πωλούνται σε σημαντικά χαμηλότερες τιμές απ' ό,τι τα έλαια που συνιστούμε εμείς ( 5 ).

Η ποιότητα των ελαίων παίζει καθοριστικό ρόλο στην αξιοπιστία των κινητήρων - υπολογίζουμε στο αίσθημα ευθύνης καθενός για την τήρηση των σχετικών συστάσεων .".

( 4 ) Τα πρότυπα της Volkswagen που αναφέρονται στην εγκύκλιο είναι αντικειμενικού χαρακτήρα και καθορίζουν τιμές για το περιεχόμενο ( π.χ . χρόνος διατήρησης σε αποθήκευση, ιξώδες και εσωτερική τριβή ), καθώς επίσης και μεθόδους για τον έλεγχο της ανταπόκρισης στις τιμές αυτές . Τα τρία αυτά πρότυπα αναφέρονται στους διάφορους αναμενόμενους τύπους χρήσης - για παράδειγμα, το πρότυπο VW 505.05 αναφέρεται στις συγκεκριμένες απαιτήσεις υψηλής απόδοσης των κινητήρων turbo-diesel .

Η εγκύκλιος δεν απαγορεύει στους διανομείς προς τους οποίους απευθύνεται :

- να πωλούν ή να αποθηκεύουν έλαια που δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπα "VW",

- να πωλούν τα προϊόντα αυτά σε οποιονδήποτε πελάτη,

- να χρησιμοποιούν τα προϊόντα αυτά κατά τη συντήρηση ή την επισκευή μηχανημάτων άλλων από εκείνα των κατασκευαστικών τύπων Volkswagen και Audi .

( 5 ) Κάθε παραγωγός ή προμηθευτής ελαίων λίπανσης κινητήρων μπορεί να λάβει λεπτομερείς προδιαγραφές των εν λόγω προτύπων από την Volkswagen, να υποβάλει δείγματα ή δεδομένα δοκιμών στη Volkswagen για έγκριση και, εφόσον η έγκριση δοθεί, να αναφέρει το επιτευχθέν πρότυπο πάνω στη συσκευασία του ελαίου καθώς και στις σχετικές διαφημίσεις . Στην πραγματικότητα, μεγάλος αριθμός παραγωγών και προμηθευτών ελαίων, ανεξαρτήτως μεγέθους, προσφέρουν έλαια που ανταποκρίνονται στα πρότυπα VW . Για παράδειγμα, 260 περίπου έλαια τα οποία πωλούνται με 145 εμπορικές επωνυμίες, ανταποκρίνονται τόσο στο πρότυπο VW 500.00 όσο και στο πρότυπο VW 505.00 . Ο συνολικός αριθμός των ελαίων που ανταποκρίνονται σε ένα ή περισσότερα από τα τρία πρότυπα VW είναι πολύ μεγαλύτερος . Τα έλαια αυτά παράγονται σε πολλά κράτη μέλη και σε άλλες χώρες, εισέρχονται δε και κυκλοφορούν ελεύθερα στην Κοινότητα . Στο Βέλγιο, όπως και σε άλλα κράτη μέλη, τα έλαια που ανταποκρίνονται στα πρότυπα VW διατίθενται από ευρύ φάσμα πηγών, όπως είναι οι ειδικευμένοι χονδρέμποροι, οι αντιπρόσωποι και τα δίκτυα διανομής του ίδιου του παραγωγού, τα πρατήρια βενζίνης, οι λιανοπωλητές και τα υπερκαταστήματα .

( 6 ) Ούτε η Volkswagen ούτε η d'Ieteren παράγουν, εξασφαλίζουν την παραγωγή ή διανέμουν έλαια λίπανσης κινητήρων . Όλοι οι κατασκευαστές αυτοκινήτων παρέχουν στους διανομείς τους ενδείξεις σχετικά με τη χρήση ελαίων . Εξάλλου, ορισμένοι κατασκευαστές αυτοκινήτων ή εισαγωγείς, είτε παράγουν και διαθέτουν έλαια, είτε έχουν συνάψει διαφόρων ειδών συμφωνίες με παραγωγούς ελαίων για τη διανομή και τη προώθηση των προϊόντων τους . Στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ της εμπλεκόμενης αυτοκινητοβιομηχανίας προμηθευτή λιπαντικών, που να υποχρεώνει την πρώτη να παροτρύνει ή να απαιτεί από τους διανομείς της να πωλούν μόνο λιπαντικά του δεύτερου .

( 7 ) Η Volkswagen aεχει συνάψει σε όλες τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, σύνολο συμφωνιών επιλεκτικής και περιοριστικής διανομής παρόμοιων με τη συμφωνία διανομής που εξετάζεται εν προκειμένω . Οι συμφωνίες αυτές περιλαμβάνουν διατάξεις όπως αυτές που αναφέρονται στο σημείο 2 και παρέχουν επίσης ενδείξεις σχετικά με τη χρήση ελαίων .

( 8 ) Οι συμφωνίες διανομής, θεωρούμενες ανεξάρτητα από την εν λόγω εγκύκλιο, δεν υπόκεινται στην υποβολή αίτησης ή κοινοποίησης προς την Επιτροπή δυνάμει των άρθρων 2 ή 4 του κανονισμού αριθ . 17 . Ωστόσο, η Volkswagen, η d'Ieteren και οι άλλοι εισαγωγείς αυτοκινήτων Volkswagen στην Κοινότητα, προέβησαν στην ανακοίνωση που προβλέπεται στα άρθρα 8 και 9 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) αριθ . 123/85, προκειμένου οι διάφορες συμφωνίες που συνιστούν το σύστημα διανομής της Volkswagen να προσαρμοστούν στους όρους εξαίρεσης που προβλέπονται στον εν λόγω κανονισμό .

( 9 ) Μετά τη δημοσίευση που έγινε δυνάμει του άρθρου 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ . 17, η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις σχετικά με τις συστάσεις της εγκυκλίου για τα έλαια οχημάτων . Έλαβε όμως παρατηρήσεις σχετικά με τις αρχικές διατάξεις της εγκυκλίου αυτής που αφορούσαν τις πρόσθετες ουσίες ( 6 ). Ορισμένοι προμηθευτές πρόσθετων ουσιών θεώρησαν ότι η εγκύκλιος απαγόρευσε στην πραγματικότητα τη χρήση αυτών των προϊόντων κατά τις εργασίες συντήρησης και επισκευής οχημάτων Volkswagen και Audi, σε αντίθεση προς το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης . Ωστόσο, η σχετική παράγραφος της εγκυκλίου τελικά καταργήθηκε με μεταγενέστερη εγκύκλιο, την οποία απηύθυνε η d'Ieteren προς τους διανομείς της στις 22 Ιουνίου 1989 και στην οποία αναφερόταν ρητά ότι η d'Ieteren δεν απαγορεύει τη χρήση πρόσθετων ουσιών, αλλά απλώς δεν τις συνιστά . Ως εκ τούτου, οι διατάξεις της εγκυκλίου που αφορούν τις πρόσθετες ουσίες δεν λαμβάνονται υπόψη στα πλαίσια της παρούσας διαδικασίας .

ΙΙ . ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

( 10 ) Οι συστάσεις σχετικά με τα έλαια λίπανσης κινητήρων που περιλαμβάνονται στην εγκύκλιο δεν εμπίπτουν στο άρθρο 85 παράγραφος 1 . Αλλά έστω και αν υποτεθεί ότι ενέπιπταν, θα ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού ( ΕΟΚ ) αριθ . 123/85 .

( 11 ) Η εγκύκλιος που αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας πρέπει να εκτιμηθεί στα πλαίσια του συστήματος επιλεκτικής και αποκλειστικής διανομής που δημιουργείται με τις υπηρεσίες διανομής . Η εγκύκλιος αυτή συνιστά με επιμονή στους εξουσιοδοτημένους διανομείς της d'Ieteren, όσον αφορά τη συντήρηση και την επισκευή οχημάτων των κατασκευαστικών τύπων Volkswagen και Audi :

- να χρησιμοποιούν μόνο έλαια που ανταποκρίνονται στα πρότυπα που έχει θεσπίσει η Volkswagen, και

- να μετακυλίουν στους καταναλωτές το όφελος από τις χαμηλότερες τιμές ορισμένων από τα έλαια αυτά .

Ο τόνος της σύστασης που περιλαμβάνεται στην εγκύκλιο δημιουργεί εκ των πραγμάτων στο διανομέα την οικονομική υποχρέωση να συμορφώνεται προς αυτή, και τούτο για δύο λόγους : Πρώτον, οι ζημίες που είναι δυνατόν να προκληθούν από τη χρήση άλλων ελαίων δεν καλύπτονται από την εγγύηση της Volkswagen . Είναι σαφές ότι οι διανομείς έχουν συμφέρον να προλαμβάνουν τυχόν απαιτήσεις αποζημίωσης πελατών, οι οποίες είναι δυνατόν να υπερκαλύπτουν τα οφέλη από τη χρήση, για παράδειγμα, φθηνότερου ελαίου . Δεύτερον, οι συμφωνίες διανομής περιλαμβάνουν διατάξεις που υποχρεώνουν το διανομέα να τηρεί τις ελάχιστες προδιαγραφές σχετικά με την κατασκευή και τη συντήρηση των συμβατικών προϊόντων, ιδίως όσον αφορά την ασφαλή και αξιόπιστη λειτουργία των κινητήρων των οχημάτων, και να λαμβάνει υπόψη τις τεχνικές πληροφορίες που παρέχονται κατά καιρούς από την d'Ieteren . Η μη τήρηση ελάχιστων προδιαγραφών είναι δυνατόν να προκαλέσει την καταγγελία της συμφωνίας . Η εγκύκλιος πρέπει να θεωρείται ως εντολή προς κάθε διανομέα, η δε συμμόρφωση προς αυτήν αποτελεί, ή είναι δυνατόν να αποτελέσει, όρο για τη διατήρηση της σχέσης προμηθευτή/διανομέα . Ως εκ τούτου, είναι ισοδύναμη προς όρο της συμφωνίας διανομής .

Η σύσταση, εξάλλου, να μη χρεώνεται για τα εγκεκριμένα από τη Volkswagen aελαια η ίδια τιμή μεταπώλησης με εκείνη για άλλα έλαια ανώτερης ποιότητας, τα οποία είναι δυνατόν επίσης να χρησιμοποιούνται ( βλέπε σημείο 3 ), εμποδίζει την κακή πληροφόρηση των καταναλωτών και εμπίπτει στους κανόνες ανταγωνισμού .

( 12 ) Είναι εύλογο να θεωρείται ότι οι συστάσεις που περιγράφονται ως όροι του συστήματος αποκλειστικής διανομής δεν οδηγούν σε νόθευση ή περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την άννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 . Οι συστάσεις αυτές βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια τεχνικού χαρακτήρα ( βλέπε σημείο 4 ), εφαρμόζονται χωρίς να δημιουργούνται αδικαιολόγητες διακρίσεις και δεν έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα ποσοτικούς ή άλλους περιορισμούς ασυμβίβαστους με το άρθρο 85 παράγραφος 1 . Επιπλέον, δεν επηρεάζονται από τυχόν οικονομικά συμφέροντα της d'Ieteren aη της Volkswagen στη διανομή ελαίων ( βλέπε σημείο 6 ). Ωστόσο, ακόμη και αν ένα ή και τα δύο ενδιαφερόμενα μέρη διένειμαν έλαια ανταποκρινόμενα στα πρότυπα της Volkswagen, ανταγωνιζόμενα έτσι άλλους προμηθευτές, το γεγονός και μόνο της επιβολής αντικειμενικών ποιοτικών προτύπων δεν είναι δυνατόν να εκληφθεί ως περιορισμός του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 .

( 13 ) Ακόμα και αν υποτεθεί ότι οι συστάσεις που περιέχονται στην εγκύκλιο είναι αντίθετες με το άρθρο 85 παράγραφος 1, το συμβιβαστό τους με τις διατάξεις του κανονισμού ( ΕΟΚ ) αριθ . 123/85 προκύπτει από το άρθρο 4 παράγραφος 1 σημείο 1 στοιχείο ε ) του εν λόγω κανονισμού που προβλέπει ότι η εφαρμογή της εξαίρεσης ισχύει παρά την τυχόν υποχρέωση του διανομέα :

"1 . Να τηρεί, όσον αφορά τη διανομή και τη συντήρηση, ελάχιστες προδιαγραφές οι οποίες αφορούν ιδίως :

ε ) την επισκευή και τη συντήρηση των συμβατικών προϊόντων και αντίστοιχων προϊόντων ιδιαίτερα όσον αφορά την αξιόπιστη και ασφαλή λειτουργία των οχημάτων -".

Επιπλέον, η αρχή των ελάχιστων ποιοτικών προδιαγραφών που θεσπίζει η εμπλεκόμενη αυτοκινητοβιομηχανία υιοθετείται και από το άρθρο 3 παράγραφος 4 του ίδιου κανονισμού, βάσει του οποίου η υποχρέωση του διανομέα να μην πωλεί ή να μην χρησιμοποιεί ανταλλακτικά που δεν ανταποκρίνονται στην ποιότητα των συμβατικών προϊόντων χαρακτηρίζεται, επίσης, συμβιβαστή με την εξαίρεση . Έτσι, η λογική βάση και των δύο αυτών διατάξεων οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι διατάξεις της εγκυκλίου δεν θέτουν υπό αμφισβήτηση την εξαίρεση που χορηγείται για τις συμφωνίες διανομής δυνάμει του κανονισμού ( ΕΟΚ ) αριθ . 123/85 .

Το συμβιβαστό της εγκυκλίου με τον εν λόγω κανονισμό συνάγεται επίσης από το άρθρο 4 παράγραφος 2 αυτού, το οποίο προβλέπει ότι η χορηγούμενη εξαίρεση ισχύει και όταν το σύστημα αποκλειστικής και επιλεκτικής διανομής συνδυάζεται με υποχρεώσεις αναφερόμενες στην παράγραφο 1 του εν λόγω άρθρου και οι υποχρεώσεις αυτές εμπίπτουν, σε μεμονωμένες περιπτώσεις, στην απαγόρευση που περιλαμβάνει το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης . Έτσι, ακόμη και αν μπορούσε να θεωρηθεί, λόγω ειδικών περιστάσεων, ότι η εγκύκλιος εμπίπτει στο άρθρο 85 παράγραφος 1, δεν θα ήταν αναγκαίο να επαναληφθεί, με μεμονωμένη απόφαση, η εξαίρεση που χορηγεί και βάσει του κανονισμού ( ΕΟΚ ) αριθ . 123/85,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ : Άρθρο 1

Με βάση τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η εγκύκλιος σχετικά με τα έλαια λίπανσης κινητήρων που έχει κοινοποιηθεί από την επιχείρηση d'Ieteren NV στις 12 Φεβρουαρίου 1988 και έχει τροποποιηθεί με εγκύκλιο της 22ας Ιουνίου 1989, δεν πληροί τους όρους εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ . Άρθρο 2

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην επιχείρηση SA d'Ieteren NV, rue du Mail 50, B-1050 Bruxelles . Βρυξέλλες, 19 Δεκεμβρίου 1990 . Για την Επιτροπή

Leon BRITTAN

Αντιπρόεδρος ( 1) ΕΕ αριθ . 13 της 21 . 2 . 1962, σ . 204/62 . ( 2 ) ΕΕ αριθ . C 119 της 13 . 5 . 1989, σ . 14 . ( 3 ) ΕΕ αριθ . L 15 της 18 . 1 . 1985, σ . 16 . ( 4 ) Με υπογράμμιση στο πρωτότυπο . ( 5 ) Μία παράγραφος αναφερόμενη στη χρήση πρόσθετων ουσιών ( προϊόντων προοριζόμενων για ανάμειξη με το έλαιο λίπανσης στον κινητήρα, στο κιβώτιο ταχυτήτων κ.λπ . ενός οχήματος ) και τροποποιηθείσα σημαντικά με μεταγενέστερη εγκύκλιο, δεν λαμβάνεται υπόψη στην παρούσα διαδικασία και, ως εκ τούτου έχει παραλειφθεί . ( 6 ) Βλέπε υποσημείωση ( 2 ), σελίδα 43 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας .