Απόφαση της Επιτροπής

της 31ης Ιανουαρίου 2001

σχετικά με την κρατική ενίσχυση που χορήγησε η Ισπανία στον όμιλο Fesa-Enfersa (Fertiberia)

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2001) 324]

(Το κείμενο στην ισπανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2002/467/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντα υπόψη,

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ(1), και ιδίως το άρθρο 7 παράγραφος 3,

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα άρθρα(2),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

Ι. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Κατά την εξέταση των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην Εrcross(3), η Επιτροπή διαπίστωσε ότι υπήρξε το ενδεχόμενο να έχει χορηγηθεί κρατική ενίσχυση στη Fesa-Enfersa (νυν Fertiberia), που αποτελεί συγκρότημα επιχρειρήσεων παραγωγής λιπασμάτων, στο οποίο η Εrcros ήταν η κύρια μέτοχος έως ότου το αγόρασε ο ισπανικός βιομηχανικός όμιλος Grupo Villar Mir, τον Απρίλιο του 1995(4).

(2) Με επιστολή της 12ης Μαΐου 1999, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες σχετικά με την εικαζόμενη χορήγηση ενίσχυσης στην Εcros και στον όμιλο Fesa-Enfersa. Με τη σειρά τους, οι ισπανικές αρχές ζήτησαν, με επιστολή της 26ης Μαΐου 1999, χρονική παράταση 45 ημερών, προκειμένου να καταρτίσουν έναν πλήρη φάκελο με στοιχεία από το 1992 και μετά.

(3) Ύστερα από υπενθύμιση που απεστάλη στις 7 Σεπτεμβρίου 1999, οι ισπανικές αρχές υπέβαλαν τις ζητηθείσες πληροφορίες με επιστολή τους της 12ης Νοεμβρίου 1999.

(4) Η υπόθεση καταχωρίστηκε ως υπόθεση ΝΝ στις 15 Νοεμβρίου 1999.

(5) Οι ισπανικές αρχές υπέβαλα περαιτέρω πληροφορίες με επιστολές τους της 11ης και της 14ης Ιανουαρίου 2000, της 3ης Φεβρουαρίου 2000 και της 7ης Μαρτίου 2000.

(6) Με επιστολή της της 16ης Ιουνίου 2000, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ισπανία για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης κατά της ενίσχυσης αυτής.

(7) Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία αυτή δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(5). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την εν λόγω ενίσχυση.

(8) Η Ισπανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της με επιστολές της της 26ης και της 27ης Ιουλίου 2000, της 12ης Δεκεμβρίου 2000 και της 24ης Ιανουαρίου 2001.

(9) Κανείς άλλος ενδιαφερόμενος δεν υπέβαλε παρατηρήσεις.

ΙΙ. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

ΙΙ.1. Ο όμιλος Fesa-Enfersa

(10) Το 1989, η Εxplosivos Río Tinto SA και η Sociedad Anómina Cros συγχωνεύθηκαν δημιουργώντας έτσι την Εrcros. Πριν από την συγχώνευση και οι δύο εταιρείες συγκέντρωσαν τα στοιχεία τους στον τομέα των επιχειρήσεων παραγωγής λιπασμάτων σε μια νέα εταιρεία με την επωνυμία SA Fesa Fertilizantes Españoles SA (Fesa). Η Εrcros ήταν ο μοναδικός μέτοχος της Fesa.

(11) Την ίδια εκείνη χρονιά, η Εrcros εξαγόρασε την εταιρεία που υπάγεται στο δημόσιο τομέα, την Εmpresa Naciona de Fertilizantes SA (Enfersa), άλλον έναν παραγωγό λιπασμάτων. Αργότερα, η Fesa έγινε ο μοναδικός μέτοχος της Εnfersa. Το συγκρότημα που προέκυψε ήταν γνωστό με την επωνυμία όμιλος Fesa-Enfersa.

(12) Το 1992, η Fesa-Enfersa υπέβαλε αίτηση παύσης των πληρωμών σε μια εξαιρετικά δυσοίωνη συγκυρία για τον ευρωπαϊκό τομέα των επιχειρήσεων παραγωγής λιπασμάτων. Η Fesa-Enfersa αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ρευστότητας. Η επιχείρηση κηρύχθηκε αφερέγγυα στις 4 Δεκεμβρίου 1992, από το 64ο πρωτοδικείο της Μαδρίτης, με χρέη που ανέρχονταν σε 117 δισεκατ. ισπανικές πεσέτες (ESP) και ζημία που ανερχόταν σε 20 δισεκατ. ESP.

ΙΙ.2. Αναδιάρθρωση του ομίλου και δημιουργία της Fertiberia

(13) Τον Δεκέμβριο του 1992, υποβλήθηκε το πρώτο σχέδιο αναδιάρθρωσης στο πλαίσιο της διαδικασίας παύσης των πληρωμών. Στο εν λόγω σχέδιο προβλεπόταν η δραστική μείωση της παραγωγής και του προσωπικού.

(14) Στη συνέχεια, το σχέδιο αναπτύχθηκε και ολοκληρώθηκε κατά την περίοδο 1993-1994.

(15) Στις 14 Ιουνίου 1993 ολοκληρώθηκε ο συμβιβασμός των πιστωτών της Fesa-Enfersa.

(16) Στις 20 Ιουλίου 1993, σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, η Fesa-Enfersa ίδρυσε με το ενεργητικό της μια θυγατρική, τη Fertiberia SL. H Fertiberia SL δεν ανέλαβε κανένα χρέος της Fesa-Enfersa, η οποία εξακολουθούσε να είναι υπόλογη για τα χρέη της.

(17) Το 1995, ο οικογενειακός όμιλος Grupo Villar Mir τον έλεγχο - μέσω της θυγατρικής του επιχείρησης Ιmmobiliaria Espaio SA - του ομίλου Fesa-Enfersa αγοράζοντας το 53,60 % του κεφαλαίου του έναντι του ποσού 720000 ESP. Η αγορά συμπεριλάμβανε τη θυγατρική της Fesa-Enfersa, Fertiberia SL. Στο Grupo Villar Mir παραχωρήθηκε επίσης το δικαίωμα να αγοράσει επιπλέον ένα 20 % του κεφαλαίου της Fesa-Enfersa, δικαίωμα το οποίο αυτός άσκησε το 1997, καταβάλλοντας 261,27 εκατ. ESP.

(18) Το 1997, μετά την αναδιάρθρωσή της, η Fesa-Enfersa συγχωνεύθηκε με τη Fertiberia SL και μετατράπηκε, κατά συνέπεια, στην Fertiberia SA (Fertiberia). Σήμερα, το Grupo Villar Mir κατέχει το 99,35 % του κεφαλαίου της Fertiberia.

(19) Ο όμιλος Fesa-Enfersa (νυν "Fertiberia") είναι ο βασικός παραγωγός λιπασμάτων της Ισπανίας και ένας από τους δέκα σημαντικότερους της ευρωπαϊκής αγοράς. Η παραγωγική ικανότητά της στην Ισπανία αντιπροσωπεύει το 8,6 % της συνολικής παραγωγικής ικανότητας στη Δυτική Ευρώπη.

(20) Το 1997, η Fertiberia απασχολούσε 1900 εργαζομένους και είχε κύκλο εργασιών 73,9 δισεκατ. ESP, με κέρδη 1,727 εκατ. ESP. Το 1998, οι πωλήσεις της ανήλθαν σε 70,2 δισεκατ. ESP και η ζημία σε 127 εκατ. ESP. Βάσει των πληροφοριών που υπέβαλαν οι ισπανικές αρχές, η Fertiberia σημείωσε ζημία ύψους 6 δισεκατ. ESP το 1999, αλλά αποκόμισε εκ νέου κέρδη ύψους 350 εκατ. ESP το 2000.

(21) Η Fertiberia δεν αποτελεί μικρομεσαία επιχείρηση (ΜΜΕ) όπως ορίζεται στο Κοινοτικό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων(6).

(22) Η Fertiberia έχει εργοστάσια στις πόλεις Lleida, Sagunto, Cartagena, Puertollano, Σεβίλλη, Huelva, Palos, Avilés και Luchana Barakaldo. Εκτός από εκείνο στη Lleida, όλα είναι εγκατεστημένα σε ενισχυόμενες περιοχές.

ΙΙ.3. Ανάπτυξη του τομέα των λιπασμάτων και αναδιάρθρωση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών(7)

ΙΙ.3.1. Κατανάλωση λιπασμάτων

(23) Από την δεκαετία του 1950 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980 η κατανάλωση λιπασμάτων στην Ευρώπη σημείωση μεγάλη και συνεχή αύξηση λόγω της αυξανόμενης και εντατικής γεωργικής παραγωγής. Οι πτώσεις στην παραγωγή, που οφείλονταν στην ενεργειακή κρίση, είχαν προσωρινό χαρακτήρα και δεν επηρέασαν την αύξηση αυτή. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 παρατηρήθηκε έντονη μείωση της ζήτησης ύστερα από τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ το 1992 και τη θέσπιση ενός πιο ελεύθερου καθεστώτος εισαγωγών.

(24) Η παρακάτω γραφική παράσταση δείχνει πώς, έπειτα από μια μεγάλη πτώση της ζήτησης στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η αγορά λιπασμάτων ανέκαμψε κατά την περίοδο της αναδιάρθρωσης:

>PIC FILE= "L_2002165EL.000301.TIF">

Πηγή:

EFMA

ΙΙΙ.3.2. Η κρίση των αρχών της δεκαετίας του 1990

(25) Μεταξύ 1985 και 1995 η αναδιάρθρωση της βιομηχανίας λιπασμάτων στην Κοινότητα μείωσε τον αριθμό των σημαντικών παραγωγών περίπου από 30 σε 10, ενώ ο αριθμός των εργαζομένων στον τομέα αυτό μειώθηκε από τις 100000 στις 40000. Επίσης, η παραγωγική ικανότητα μειώθηκε αισθητά. Με αυτήν τη δραστική αναδιάρθρωση, η βιομηχανία λιπασμάτων στην Κοινότητα μείωσε στην παραγωγική ικανότητά της αζωτούχων λιπασμάτων στο 25 % και την παραγωγική ικανότητά της φωσφορούχων λιπασμάτων στο 33 %. Έκλεισαν οριστικά 66 μονάδες και μειώθηκε κατά το ήμισυ ο αριθμός των εργαζομένων του τομέα αυτού. Αυτή η κατάσταση χαμηλών τιμών και μειωμένης ποσότητας μεταφράστηκε σε σοβαρές ζημίες για όλο τον τομέα.

(26) Υπολογίζεται ότι η αναδιάρθρωση στοίχισε συνολικά 1,5 με 2 δισεκατ. ευρώ. Εκσυγχρονίσθηκαν οι μονάδες που διατηρήθηκαν, οι δε μονάδες υλικοτεχνικής υποστήριξης και πωλήσεων αποτέλεσαν αντικείμενο μεταρρύθμισης με σκοπό την αύξηση την ανταγωνιστικότητάς τους και την προσαρμογή τους σε μια μεταβαλλόμενη προσφορά και ζήτηση.

ΙΙ.3.3. Ανάκαμψη στα μέσα της δεκαετίας του 1990

(27) Μέσω της μείωσης της παραγωγικής ικανότητας και της μερικής αύξησης της πρόσβασης στην αγορά λιπασμάτων στην Κοινότητα, μετά την αναδιάρθρωση καταλήξαμε σε μια κατάσταση ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, η οποία επέτρεψε την αύξηση του ποσοστού απορρόφησης της παραγωγικής ικανότητας και τη μείωση του κόστους ανά μονάδα. Κατόπιν των σοβαρών ζημιών το 1992 και το 1993 της ισορροπίας που επιτεύχθηκε το 1994, τελικά η βιομηχανία σημείωσε εκ νέου θετικά αποτελέσματα το 1995 (ένα μικτό εμπορικό κέδρος 10 % πριν από τη φορολογία).

ΙΙ.3.4. Περαιτέρω μείωση της κατανάλωσης

(28) Ωστόσο, σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις, η κατανάλωση αζώτου στην Κοινότητα θα μειωθεί έως ότου φτάσει στο επίπεδο των 9,17 εκατ. τόνων μέχρι την περίοδο 2005-2006. Αυτό αντιστοιχεί σε μείωση 5,2 % συγκριτικά με το επίπεδο κατανάλωσης του 1995-96. Σύμφωνα με την ΕFMA, ο βασικός παράγοντας που ελήφθη υπόψη είναι η νέα μεταρρύθμιση της ΚΓΠ. Οι προτάσεις της Ατζέντας 2000 συμπεριλαμβάνουν τα παρακάτω σημεία κλειδιά:

- υποχρεωτική μείωση κατά 10 % έως το 2006,

- μείωση της τιμής παρέμβασης για το σιτηρά κατά 15 %,

- αναβολή της μεταρρύθμισης του γαλακτοκομικού τομέα έως το 2006 και

- αποκέντρωση της αγροτικής αναπτυξιακής πολιτικής.

ΙΙ.3.5. Νέο κύμα αναδιαρθρώσεων στη βιομηχανία λιπασμάτων

(29) Κατά την περίοδο 1999/2000, οι συνολικές παραδόσεις λιπασμάτων στις σημαντικότερες αγορές της Δυτικής Ευρώπης αυξήθηκαν περίπου κατά 3 % συγκριτικά με την περίοδο εμπορίας 1998/1999. Αυτή η αύξηση παρατηρήθηκε σε μια περίοδο εξαιρετικά χαμηλών τιμών (20 % περίπου χαμηλότερων κατά μέσο όρο από εκείνες της προηγούμενης περιόδου). Ως συνέπεια των μειωμένων τιμών, το μεγαλύτερο μέρος των κύριων ευρωπαίων παραγωγών λιπασμάτων αποφάσισαν να εφαρμόσουν μέτρα αναδιάρθρωσης. Με τους όρους της βιομηχανίας: "Η χρονική περίοδος 1999/2000 ήταν ενδεχομένως η δυσκολότερη και η μεγαλύτερη πρόκληση για τον τομέα των λιπασμάτων. Σημειώθηκαν ιδιαίτερα σημαντικές, ζημίες το 1999. Μόνο το 1993 είχαμε χειρότερα αποτελέσματα. [...] Οι ζημίες [500 εκατ. ευρώ] δεν οφείλονταν μόνο στο κόστος λειτουργίας· το μεγαλύτερο μέρος οφείλονταν στην προσπάθεια αναδιάρθρωσης της βιομηχανίας"(8).

(30) Στα πλαίσια αυτά, δύο σημαντικές επιχειρήσεις του τομέα, η Νοrsk Hydro ακι η Kemira (34,1 % και 11,1 % αντίστοιχα, της υπάρχουσας παραγωγικής ικανότητας στην Ευρώπη) ανήγγειλαν ότι θα προχωρήσουν σε αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων τους στον τομέα αυτό(9).

II.3.6. Norsk Hydro

(31) Στις 7 Μαρτίου 2000, η Νοrsk Hydro εξέθεσε τα σχέδιά της για τον περιορισμό του ευρωπαϊκού εμπορίου λιπασμάτων και τη μείωση κατά 1 εκατ. τόνους της παραγωγικής ικανότητας λιπασμάτων με βάση το νιτρικό άλας. Αυτό αντιπροσωπεύει περίπου το 20 % της συνολικής παραγωγικής ικανότητας νιτρικού άλατος της Ηydro και αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τις προσπάθειες αποκατάστασης της βιωσιμότητας του εμπορίου λιπασμάτων της επιχείρησης αυτής. Οι περικοπές, που θα πραγματοποιηθούν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2001, θα έχουν αντίκτυπο σε 500 με 600 εργαζομένους. Με το εμπόριο λιπασμάτων η Νοrsk Hydro σημείωσε ζημίες εκμετάλλευσης ύψους 318 εκατ. ευρώ το 1999 και 72 εκατ. ευρώ το 1998.

ΙΙ.3.7. Kemira Agro

(32) Το 1999, το έσοδα εκμετάλλευσης της Kemira Agro μειώθηκαν αισθητά και σημειώθηκαν ζημίες 39 εκατ. ευρώ. Οι τιμές των λιπασμάτων μειώθηκαν κατά ένα 5-15 % επιπλέον, ειδικά των αζωτούχων, στη Δυτική Ευρώπη πέφτοντας στο χαμηλότερο επίπεδο όλων των εποχών. Η Kemira Agro ανήγγειλε την απόφασή της να επικεντρωθεί στα ειδικά λιπάσματα και να αποσυρθεί εν μέρει ή εξ ολοκλήρου από το εμπόριο αζωτούχων λιπασμάτων. Κατά συνέπεια, σταμάτησε την παραγωγή του λιπάσματος ΝPK της Pernis στις Κάτω Χώρες.

ΙΙ.3.8 Fertiberia

(33) Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν παράσχει οι ισπανικές αρχές, η Fertiberia έχει λάβει μέτρα αναδιάρθρωσης: διακοπή της παραγωγής νιτρικού άλατος στην Cartagena (260000 τόνους), κλείσιμο ενός εργοστασίου ουρίας στην Ηuelva (75000 τόνοι) και κλείσιμο τριών εργοστασίων θειικού οξέος επίσης στην Ηuelva. Συνεπώς, χάθηκαν 160 θέσεις εργασίας. Το κόστος αναδιάρθρωσης ανέρχεται σε 78 εκατ. ευρώ και, σύμφωνα με τις πληροφορίες των ισπανικών αρχών, χρηματοδοτήθηκε αποκλειστικά από την επιχείρηση δίχως κρατική ενίσχυση.

(34) Η Ισπανία ανέφερε ότι, χάρη στα μέτρα αναδιάρθρωσης που έλαβε η Fertiberia, επιχείρηση θα αρχίσει να πραγματοποιεί κέρδη 350 εκατ. ESP το 2000 (με βάση τα αποτελέσματα τριών-τεσσάρων ετών).

ΙΙ.4. Σχέδιο αναδιάρθρωσης της Fesa-Enfersa και μέτρα ενίσχυσης στα πλαίσια αυτά (περίοδος 1992-1997)

(35) Όπως ήδη αναφέρθηκε στο σημείο 13 της αιτιολογικής σκέψης, το πρώτο σχέδιο αναδιάρθρωσης υποβλήθηκε τον Δεκέμβριο του 1992, στο πλαίσιο της διαδικασίας παύσης των πληρωμών και προέβλεπε τη δραστική μείωση της παραγωγής και του προσωπικού. Στη συνέχεις, το σχέδιο αναπτύχθηκε και οριστικοποιήθηκε στην περίοδο 1993-1994 και εφαρμόστηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου 1992-1997.

(36) Το σχέδιο αναδιάρθρωσης είχε ως στόχο να αποκαταστήσει την αποδοτικότητα της εταιρείας μέχρι το τέλος της περιόδου 1992-1997 και συνίστατο στα ακόλουθα μέτρα:

Κόστος της αναδιάρθρωσης

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Η ανασυγκρότηση του λειτουργικού κεφαλαίου είχε ως στόχο την παροχή του εν λόγω κεφαλαίου, καθώς και την κάλυψη των αναγκών σε ρευστά διαθέσιμα κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης.

(37) Η συνεισφορά του μετόχου ορίστηκε στα 4 δισεκατ. ESP. Ένας βιομηχανικός επενδυτής από τις ΗΠΑ, με τον οποίο γίνονταν διαπραγματεύσεις για την πώληση της Fesa-Enfersa, που όμως δεν ήταν διατεθειμένος να καλύψει το παθητικό της Fesa-Enfersa, έπρεπε να καταθέσει 5 με 7 δισεκατ. ESP. Οι διαπραγματεύσεις διακόπηκαν στις αρχές του 1995, όταν ένας νέος ιδιώτης επενδυτής, ο όμιλος Grupo Villar Mir, υπέβαλε μια προσφορά για την αγορά της Fesa-Enfersa. Συμφωνήθηκαν επενδύσεις ύψους 19,5 δισεκατ. ESP για την περίοδο 1995-1999.

(38) Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προέβλεπε την απόλυση 1487 εργαζομένων, και τη μέση μείωση κατά 49,3 % της υπάρχουσας παραγωγικής ικανότητας.

(39) Ο ιδιώτης επενδυτής (Grupo Villar Mir) που ανέλαβε τη Fesa-Enfersa το 1995 συμφώνησε να καταβάλει συνολικό ποσό 262 εκατ. ESP για την αγορά του ομίλου Fesa-Enfersa. Σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, το Grupo Villar Mir δέχθηκε επίσης να μην ζητήσει μερίσματα για ποσό ύψους 6 δισ. ESP κατά τη διάρκεια της περιόδου 1995-1998. Ωστόσο, κατά την έναρξη της διαδικασίας, η Ισπανία δεν είχε ακόμη υποβάλει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο αποδέκτης της ενίσχυσης συνέβαλε σημαντικά με ίδιους πόρους για την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης.

(40) Η εξέλιξη του ομίλου κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης (1993-1997) ήταν η ακόλουθη:

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(41) Σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, η ζημία που σημείωσε η Fertiberia το 1998 και το 1999 αντιστοιχεί σε αλλαγή των συνθηκών, η οποία οφείλεται κυρίως στις συνέπειες της ατζέντα 2000 όσον αφορά την κοινή γεωργική πολιτική σε συνδυασμό με την οξεία κρίση στη Νοτιοανατολική Ασία, που αποτελεί παραδοσιακά κύριο εισαγωγέα λιπασμάτων. Οι ισπανικές αρχές δηλώνουν περαιτέρω ότι τα εν λόγω γεγονότα δεν ήταν δυνατό να προβλεφθούν κατά τη στιγμή κατάρτισης των σχεδίων αναδιάρθρωσης στις αρχές της δεκαετίας του '90. Για το λόγο αυτό, οι σημαντικότεροι ευρωπαίοι παρασκευαστές αποφάσισαν να αρχίσουν νέες διαδικασίες αναδιάρθρωσης. Η ίδια η Fertiberia εφαρμόζει επί του παρόντος ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης που συνεπάγεται το κλείσιμο περισσότερων μονάδων παραγωγής, καθώς και περικοπές θέσεων εργασίας. Χάρη σε αυτό, η εταιρεία σημείωσε εκ νέου κέρδη (350 εκατ. ESP) το 2000. Οι ισπανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι δεν έχουν την πρόθεση να χορηγήσουν πρόσθετες κρατικές ενισχύσεις και ότι η τρέχουσα αναδιάρθρωση θα εφαρμοστεί από την εταιρεία με αποκλειστικά δικούς της πόρους.

ΙΙ.5. Κρατικές παρεμβάσεις στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της Fesa-Enfersa (περίοδος 1992-1997)

(42) Παρατηρήθηκαν οι ακόλουθες παρεμβάσεις:

(43) Τρία βραχυπρόθεσμα δάνεια που χορηγήθηκαν από το κρατικό Ιnstituto de Crédito Oficial (Επίσημο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, στο εξής "ICO") στη Fertiberia SL:

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(44) Τα εν λόγω δάνεια επρόκειτο να καλύψουν τις ανάγκες του ομίλου σε κεφάλαιο λειτουργίας κατά τη διάρκεια της αναδιάρθρωσής του. Τον Δεκέμβριο του 1994, μετατράπηκαν σε άτοκα συμμετοχικά δάνεια. Η δε επιστροφή τους συνδέθηκε με ποσοστό της ταμειακής ροής της εταιρείας(10). Σε περίπτωση παύσης των πληρωμών της εταιρείας, τα εν λόγω δάνεια θα επιστρέφονταν μετά την εξόφληση των άλλων πιστωτών αλλά πριν από την πληρωμή των μετόχων. Τον Ιανουάριο του 1996, οι όροι τροποποιήθηκαν ώστε η επιστροφή έπαψε πλέον να συνδέεται με την ταμειακή ροή αλλά με τα κέρδη(11). Από τον Δεκέμβριο του 1997 και μετά, η εξόφληση πραγματοποιείται σε καθορισμένες ετήσιες δόσεις μέχρι το 2030 και δεν συνδέεται πλέον με τα κέρδη.

(45) Δύο επιπλέον άτοκα συμμετοχικά δάνεια ύψους 10,5 δισ. ESP χορηγήθηκαν στη Fertiberia SL από το ΙCO τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 1994, για να καλυφθεί η ταμειακή ροή της εταιρείας (5 δισ. ESP) και το χρέος της Fesa-Enfersa (5,5 δισ. ESP). Από τον Δεκέμβριο του 1997 και μετά, η επιστροφή πραγματοποιείται σε καθορισμένες ετήσιες δόσεις που δεν συνδέονται πλέον με την ταμειακή ροή.

(46) Το 1995, το ΙCO χορήγησε άτοκο συμμετοχικό δάνειο στο Grupo Villar Mir ύψους 1,5 δισ. ESP. το 1997, καθορίστηκε ότι το δάνειο θα επιστραφεί σε ετήσιες καθορισμένες δόσεις.

(47) Τέλος, στο πλαίσιο της διαδικασίας συμβιβασμού, οι πιστωτές παραιτήθηκαν από ποσοστό των πιστώσεών τους. Σε συνολικό ποσό 71 δισ. ESP, οι ιδιώτες πιστωτές, συμπεριλαμβανομένων τραπεζών και προμηθευτών, καθώς και της μητρικής εταιρείας της Fesa-Enfersa, παραιτήθηκαν από ποσό ύψους 47 δισ. ESP, ήτοι από το 66 % των πιστώσεών τους. Οι δημόσιοι πιστωτές (Υπουργείο Οικονομικών, κοινωνική ασφάλιση και το κρατικό ΙCO) παραιτήθηκαν από 32,4 δισ, ESP σε συνολικό ποσό ύψους 46,3 δισ. ESP, ήτοι από το 69 % των πιστώσεών τους. Οι πιστώσεις του Υπουργείου Οικονομικών δεν καλύπτονταν από το λεγόμενο "δικαίωμα απόχής" (derecho de abstención)(12). Η κοινωνική ασφάλιση δεν έκανε χρήση του δικού της "δικαιώματος αποχής".

ΙΙΙ. ΑΙΤΙΕΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 88 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2

(48) Στην απόφασή της να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης, η Επιτροπή, με μια προκαταρκτική εκτίμηση, έκρινε ότι οι μοναδικές κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές που ήταν δυνατό να εφαρμοστούν στην περίπτωση αυτή, σχετικά με τα χορηγούμενα από το ΙCO δάνεια, ήταν οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων(13) (οι "Κατευθυντήριες γραμμές για την αναδιάρθρωση").

(49) Επιπλέον, η Επιτροπή εξέφρασε τις αμφιβολίες της σχετικά με το κατά πόσο η συμπεριφορά του Υπουργείου Οικονομικών και της κοινωνικής ασφάλισης, σε σχέση με την αναστολή πληρωμών του ομίλου Fesa-Enfersa ήταν πιθανό να περιέχει στοιχείο κρατικής ενίσχυσης. Οι ισπανικές αρχές εξήγησαν ότι δεν χρησιμοποίησαν το δικαίωμα αποχής διότι, δεδομένης της έλλειψης πάγιων στοιχείων χωρίς επιβάρυνση, συνέφερε περισσότερο στο κράτος να συμμετάσχει στη συμφωνία συμβιβασμού. Ωστόσο, η Ισπανία δεν υπέβαλε συγκεκριμένα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι όντως αυτό συνέβη ή ότι το κράτος εξασφάλισε κατ' αυτό τον τρόπο υψηλότερο ποσό από ό,τι θα εξασφάλιζε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο.

(50) Οι κατευθυντήριες γραμμές για την αναδιάρθρωση καθορίζουν τις συγκεκριμένες απαιτήσεις, ώστε η Επιτροπή να επιτρέψει τη χορήγηση ενισχύσεων.

(51) Η προκαταρκτική εκτίμηση των παραπάνω μέτρων, σύμφωνα με τις απαιτήσεις και τις προϋποθέσεις που ορίζονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, κατέδειξε τα ακόλουθα:

α) Αποκατάσταση της βιωσιμότητας της εταιρείας

(52) Για όλα τα επιμέρους μέτρα ενίσχυσης η Επιτροπή πρέπει να εγκρίνει το σχέδιο αναδιάρθρωσης αφού εκτιμήσει κατά πόσο αυτό μπορεί να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της εταιρείας.

(53) Με την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 88 παράγραφος 2, η Επιτροπή τόνισε ότι η Ισπανία δεν είχε υποβάλει τους λογαριασμούς προβλεπόμενων κερδών και ζημιών για τις περιόδους αναδιάρθρωσης σε συνδυασμό με τις εκτιμήσεις της όσον αφορά στην απόδοση κεφαλαίου ούτε και μελέτη για την αξιολόγηση της απόφασης βασισμένη σε διάφορες εναλλακτικές λύσεις. Η Ισπανία στην κοινοποίησή της παρείχε μόνο λογαριασμούς κερδών και ζημιών εκ των υστέρων για την ίδια περίοδο.

(54) Η Επιτροπή παρατήρησε επίσης ότι η Fesa-Enfersa κατέστη κερδοφόρα το 1997, σύμφωνα με τις προβλέψεις του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Ωστόσο, από το 1998 και μετά, η Fesa-Enfersa άρχισε να παρουσιάζει όλο και μεγαλύτερη ζημία.

(55) Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, ελλείψει λεπτομερούς τεκμηρίωσης σχετικά με το χρηματοδοτικό σχεδιασμό και ανάλυσης τόσο των διάφορων εναλλακτικών λύσεων όσο και του επιχειρηματικού κινδύνου, δεν μπόρεσε να κρίνει την καταλληλότητα του σχεδίου που καταρτίστηκε τον Δεκέμβριο του 1992, αναπτύχθηκε και οριστικοποιήθηκε κατά την περίοδο 1993-1994 και εφαρμόστηκε κατά την περίοδο 1993-1997.

β) Αναλογικότητα της ενίσχυσης

(56) Το ποσό και η ένταση της ενίσχυσης πρέπει να περιορίζονται στο ελάχιστο δυνατό που απαιτείται για να καταστεί δυνατή η αναδιάρθρωση και πρέπει να σχετίζονται από κοινοτική άποψη με τα προβλεπόμενα οφέλη. Κατά συνέπεια, οι αποδέκτες της ενίσχυσης θα πρέπει κανονικά να συμβάλουν σημαντικά στο σχέδιο αναδιάρθρωσης χρησιμοποιώντας ίδιους πόρους ή εξωτερικές εμπορικές πηγές χρηματοδότησης. Ωστόσο, η Ισπανία δεν υπέβαλε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο αποδέκτης της ενίσχυσης είχε συμβάλει σημαντικά στο σχέδιο αναδιάρθρωσης χρησιμοποιώντας ίδιους πόρους.

(57) Σύμφωνα με τα παρόντα σημεία των αιτιολογικών σκέψεων 52 έως 57, τα κύρια συμπεράσματα ήταν τα ακόλουθα: λαμβανομένης υπόψη της αβέβαιης αποκατάστασης της βιωσιμότητας και των εκκρεμών θεμάτων όσον αφορά στον τρόπο με τον οποίο ο αποδέκτης της ενίσχυσης συνέβαλε στο σχέδιο αναδιάρθρωσης χρησιμοποιώντας ίδιους πόρους, τα προαναφερθέντα μέτρα ενίσχυσης δεν φαινόταν να πληρούν τα ελάχιστα στοιχεία που απαιτούνται από τις σχετικές κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για ενισχύσεις αναδιάρθρωσης.

(58) Λαμβάνοντας υπόψη όσα προαναφέρονται, η Επιτροπή έκρινε ότι:

- τα μέτρα περιελάμβαναν ένα στοιχείο κρατικής ενίσχυσης,

- ελήφθησαν κατά παράβαση της υποχρέωσης κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης και

- υπήρχαν αμφιβολίες όσον αφορά στη συμβατότητα της ενίσχυσης με την κοινή αγορά.

IV. ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ

(59) Οι παρατηρήσεις της Ισπανίας μπορούν να συνοψισθούν ως ακολούθως:

IV.1. Κρατική συμπεριφορά απέναντι στη διαδικασία αναστολής πληρωμών

(60) Πρώτον, το ύψος του χρέους από το οποίο παραιτήθηκαν οι ιδιώτες πιστωτές (66 %) ήταν, συνολικά, ελαφρώς κατώτερο από το ύψος του χρέους από το οποίο παραιτήθηκαν οι πιστωτές του δημόσιου τομέα (70 %).

(61) Ωστόσο, η Ισπανία επιβεβαιώνει πως όλοι οι πιστωτές - ιδιωτικού και δημοσίου τομέα - παραιτήθηκαν των δικαιωμάτων τους κατά ίδιο ποσοστό (μεταξύ ενός 10 % κι ενός 99 %) που εφαρμόστηκε στις ίδιες δόσεις εξόφλησης χρέους (δηλαδή, για τη δόση 1 - 100000 ESP, παραίτηση από το 10 %· για τη δόση 100000 - 10 εκατ. ESP, παραίτηση από το 40 %· για τη δόση 10 εκατ. ESP - 50 εκατ. ESP, παραίτηση από το 80 %· για τη δόση πάνω από 50 εκατ. ESP, παραίτηση από το 99 % ή μετατροπή σε κεφάλαιο). Κάποιοι ιδιώτες πιστωτές (όπως η Εrcros ή ο όμιλος Grupo Torras) παραιτήθηκαν από ποσοστά μεγαλύτερα από εκείνα του Υπουργείου Οικονομικών ή της κοινωνικής ασφάλισης.

(62) Σε ό,τι αφορά την απόφαση του κράτους να μην κάνει χρήση του "προνομίου" του, η Ισπανία επεσήμανε ότι, εάν είχε χρησιμοποιήσει το εν λόγω "προνόμιο", το κράτος δεν θα είχε λάβει καμία πληρωμή δεδομένου ότι η καθαρή αξία του μοναδικού ενεργητικού της Fesa-Enfersa τη στιγμή που πραγματοποιήθηκε η διαδικασία συμβιβασμού δεν αρκούσε για την εξόφληση κανενός χρέους. Ως εκ τούτου, το κράτος δεν παραιτήθηκε από καμία πρόσθετη εγγύηση με οικονομικό αντίκρισμα.

IV.2. Αποκατάσταση της βιωσιμότητας

(63) Η Ισπανία απέστειλε ένα αντίτυπο του σχεδίου αναδιάρθρωσης, καθώς και την ανάλυσή του. Στην ανάλυση εξετάζεται η μέθοδος και οι εμπορικές εναλλακτικές δυνατότητες του σχεδίου αναδιάρθρωσης και υπάρχουν παρατηρήσεις σχετικά με τις χρηματοπιστωτικές προβλέψεις για την περίοδο 1995-2000. Περιλαμβάνεται επίσης μια μελέτη "ευαισθησίας" που βασίζεται σε διάφορες υποθέσεις. Η ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης θα μπορούσε να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα της εταιρείας.

(64) Η ανάλυση βασιζόταν καταρχήν σε δύο υποθέσεις:

α) Μείωση της ταμειακής ροής: Η μείωση αυτή δύναται να ποικίλλει ανάλογα με τη διάρθρωση και την κατάσταση της αγοράς λιπασμάτων, καθώς και με τη διάρθρωση του κόστους της Fesa-Enfersa. Η ανάλυση "ευαισθησίας" έδειξε τον ακόλουθο συντελεστή ταμειακής ροής/πωλήσεων:

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Η επίπτωση αυτών των προβλέψεων συνίστατο σε μια μείωση του συντελεστή κερδών/πωλήσεων από 3,5 % έως 2 %, καθώς και σε μικρές ζημίες. Οι αλλαγές αυτές δεν θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη βιωσιμότητα της επιχείρησης.

β) Πρόωρη εξόφληση απαιτήσεων: Στην υπόθεση αυτή συνήφθη το συμπέρασμα ότι η Fertiberia όφειλε να εξοφλήσει εσπευσμένα, το 1995, απαιτήσεις ύψους 12 δισεκατ. ESP. Αυτό θα σήμαινε μια επιπλέον δαπάνη 10 δισεκατ. ESP, το 1995. Η ελλειμματική ταμειακή ροή κατά τα τέλη του 1995 θα απαιτούσε ένα βραχυπρόθεσμο δάνειο ύψους 2 δισεκατ. ESP για μια περίοδο ενός έτους. Η πρόβλεψη αυτή δείχνει ότι η εταιρεία θα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί παρά την σημαντικά χαμηλότερη ταμειακή ροή. Το 2004, η ταμειακή ροή θα ήταν 12 δισεκατ. ESP, αντί για 24,6 δισεκατ. ESP. Αυτό δεν θα έθετε σε κίνδυνο την βιωσιμότητα της εταιρείας.

(65) Τελικά, οι ισπανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η εταιρεία κατέστη κερδοφόρα (350 εκατ. ESP) το 2000. Οι ζημίες που σημειώθηκαν το 1998 και το 1999 οφείλονταν, σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, σε εξωγενείς περιστάσεις που ήταν αδύνατο να προβλεφθούν κατά τη στιγμή κατάρτισης του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Επιπλέον, η εταιρεία άρχισε νέα αναδιοργάνωση δίχως να υπολογίζει σε κρατικούς πόρους.

IV.3. Συμβολή του ιδιώτη επενδυτή

(66) Οι ισπανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η Fertiberia τηρεί όλους τους όρους που προβλέπονται στο πλαίσιο της διαδικασίας συμβιβασμού των πιστωτών.

(67) Η Ισπανία υπενθύμισε ότι νέος ιδιώτης επενδυτής, ο όμιλος Grupo Villar Mir, υπέβαλε μια προσφορά αγοράς της Fesa-Enfersa. Συμφωνήθηκαν επενδύσεις ύψους 19,5 εκατ. ESP για την περίοδο 1995-1999. Η Ισπανία υπέβαλε με τις παρατηρήσεις της δήλωση σύμφωνα με την οποία η Ιnmobiliaria Espacio παρέσχε εγγυήσεις σε πέντε ιδιωτικές τράπεζες για την κάλυψη απαιτήσεων της Fertiberia ύψους 12,5 δισεκατ. ESP.

V. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(68) Ο όμιλος Fesa-Enfersa ήταν και εξακολουθεί να είναι ένας ευρωπαϊκού επιπέδου φορέας της αγοράς. Τα μέτρα που περιγράφονται βελτίωναν την οικονομική κατάσταση του ομίλου Fesa-Enfersa και, επομένως, ήταν πιθανό να έχουν αντίκτυπο στην οικονομική θέση των ανταγωνιστών άλλων κρατών μελών και, κατ' επέκταση, επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Συνεπώς, τα μέτρα αυτά είναι δυνατό να νοθεύσουν ή να απειλήσουν με στρέβλωση τον ανταγωνισμό και να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.

V.1. Τα τρία βραχυπρόθεσμα δάνεια και τα δύο συμμετοχικά δάνεια που χορήγησε το ΙCO

(69) Το ΙCO είναι μια κρατική εταιρεία κατά την έννοια του άρθρου 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του νόμου για το γενικό προϋπολογισμό (που επικυρώθηκε με το βασιλικό νομοθετικό διάταγμα αριθ. 1091/1988 της 23ης Σεπτεμβρίου 1998(14). Οι στόχοι και η λειτουργία του διέπονται από την έκτη συμπληρωματική διάταξη του βασιλικού διατάγματος αριθ. 12, της 28ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με τα επείγοντα δημοσιονομικά, φορολογικά και χρηματοοικονομικά μέτρα(15). Συνεπώς, οι οικονομικοί πόροι του αποτελούν κρατικούς πόρους, κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης.

(70) Εφόσον το ΙCO είναι μια κρατική τράπεζα, κάθε μεταφορά πιστώσεων από το ΙCO σε μια εταιρεία συνεπάγεται τη μεταβίβαση "κρατικών πόρων" κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης.

(71) Ο στόχος αυτών των δανείων ήταν να καλύψουν τις ανάγκες του ομίλου Fesa-Enfersa σε κεφάλαια και σε ρευστά διαθέσιμα. Τα τρία βραχυπρόθεσμα "δάνεια διευκόλυνσης" χορηγήθηκαν στη Fesa-Enfersa μέσω της Fertiberia SL, μιας ενδιάμεσης επιχείρησης που ιδρύθηκε με σκοπό την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης του ομίλου.

(72) Τα τρία "δάνεια διευκόλυνσης" συνολικού ύψους 13,113 δισεκατ. ESP χορηγήθηκαν σύμφωνα με τους όρους της αγοράς και έτυχαν τριτεγγύησης ορθώς (με υποθήκη). Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αυτή η κρατική παρέμβαση αποτελεί "ενίσχυση διάσωσης" σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για την διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων(16). Ωστόσο η Επιτροπή, δεν διέκρινε στοιχεία κρατικής ενίσχυσης στην εν λόγω παρέμβαση. Εντούτοις, τα τρία "δάνεια διευκόλυνσης" μετατράπηκαν αργότερα σε συμμετοχικά δάνεια. Η μετατροπή αυτή, καθώς και οι όροι που συνεπάγεται (άτοκο συμμετοχικό δάνειο χωρίς προθεσμία λήξης) είναι δυνατό να θεωρηθούν "ενίσχυση για αναδιάρθρωση". Η μετατροπή συνδέθηκε άμεσα με την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αξιολογεί τα δάνεια αυτά βάσει των κριτηρίων εξέτασης των ενισχύσεων για αναδιάρθρωση.

(73) Τα συμμετοχικά δάνεια είναι δυνατό να οριστούν ως δάνεια που, σε περίπτωση παύσης των πληρωμών του οφειλέτη, λήγουν αφού έχουν εξοφληθεί όλοι οι πιστωτές, αλλά πριν από οποιαδήποτε καταβολή στους μετόχους. Τα δάνεια αυτά χορηγούνται συνήθως από το Δημόσιο. Όσον αφορά στη φύση αυτών των συμμετοχικών δανείων, ετέθη το ζήτημα του κατά πόσο πρέπει να συμπεριληφθούν ως παθητικό στον ισολογισμό. Η επιτροπή συνεργασίας για τους ενοποιημένους λογαριασμούς θεωρεί ότι τα συμμετοχικά δάνεια πρέπει να καταλογίζονται στο λογαριασμό "πιστωτές" και όχι στον λογαριασμό "ίδια κεφάλαια"(17). Αυτή η άποψη επιβεβαιώθηκε στην ερμηνευτική ανακοίνωση σχετικά με ορισμένα άρθρα της τέταρτης οδηγίας και της έβδομης οδηγίας του Συμβουλίου για τους λογαριασμούς των εταιρειών(18).

(74) Το 1994, στα πλαίσια της αναδιάρθρωσης της Fesa-Enfersa, τα τρία δάνεια διευκόλυνσης μετατράπηκαν σε άτοκα συμμετοχικά δάνεια χωρίς προθεσμία λήξης. Επιπλέον, το 1994 χορηγήθηκαν άλλα δύο συμμετοχικά δάνεια ύψους 10,5 δισεκατ. ESP στη Fertiberia SL για την κάλυψη των αναγκών ταμειακής ροής της εταιρείας αυτής, καθώς και για την εξόφληση κάποιων χρεών της Fesa-Enfersa.

(75) Είναι σαφές ότι η μετατροπή των εν λόγω δανείων και η χορήγηση, επίσης το 1994, δύο επιπλέον συμμετοχικών δανείων με τους ίδιους όρους, περιέχουν στοιχεία ενίσχυσης.

(76) Λαμβανομένης υπόψη της κατάστασης της Fesa-Enfersa τη στιγμή που χορηγήθηκαν τα δάνεια, το στοιχείο ενίσχυσης των άτοκων και χωρίς προθεσμία λήξης δανείων, που σε περίπτωση παύσης των πληρωμών πρέπει να εξοφληθούν αφού έχουν εξοφληθεί όλοι οι υπόλοιποι πιστωτές, αλλά πριν από οποιαδήποτε καταβολή στους μετόχους, ισοδυναμεί με το ποσό του δανείου. Στην προκειμένη περίπτωση, κατά συνέπεια, η ενίσχυση που περιλαμβάνεται στα πέντε δάνεια ανέρχεται συνολικά σε 23,613 δισεκατ. ESP. Οι τροποποιήσεις των όρων εξόφλησης που αποφασίσθηκαν το 1996 και το 1997 δεν αλλάζουν την εν λόγω εκτίμηση, δεδομένου ότι ο καθορισμός χρονοδιαγράμματος για την εν λόγω εξόφληση (μέχρι το έτος 2030) συνεπάγεται μόνο ελάχιστη μείωση του συνολικού ποσού της ενίσχυσης.

(77) Η ανάλυση αυτή δεν αμφισβητήθηκε από την Ισπανία στην απάντηση που έδωσε σχετικά με την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ. Συνεπώς, η Επιτροπή επιβεβαιώνει όσα αναφέρονται σχετικά με την απόφαση κίνησης της παρούσας διαδικασίας.

V.2. Συμμετοχικό δάνειο που χορηγήθηκε στην Ιnmobiliaria Espacio για την αύξηση του κεφαλαίου της Fertiberia SL

(78) Το 1995, χορηγήθηκε στην Ιnmobiliaria Espacio συμμετοχικό δάνειο ύψους 1,5 δισεκατ. ESP προκειμένου ο όμιλος Grupo Villar Mir, ο νέος επενδυτής, να αυξήσει το κεφάλαιο της Fertiberia SL στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της Fesa-Enfersa και να ενισχυθεί έτσι η θέση του ομίλου λιπασμάτων. Οι όροι ήταν ανάλογοι με αυτούς των προαναφερθέντων συμμετοχικών δανείων.

(79) Λαμβανομένης υπόψη της τότε κατάστασης της Fesa-Enfersa, το στοιχείο ενίσχυσης των άτοκων συμμετοχικών δανείων χωρίς προθεσμία λήξης, που σε περίπτωση παύσης των πληρωμών πρέπει να εξοφληθούν αφού έχουν εξοφληθεί όλοι οι υπόλοιποι πιστωτές, αλλά πριν από οποιαδήποτε καταβολή στους μετόχους, ισοδυναμεί με το ποσό του δανείου (1,5 δισεκατ. ESP).

V.3. Συμπεριφορά του κράτους στα πλαίσια της συμφωνίας συμβιβασμού των πιστωτών

(80) Συμμετέχοντας στη συμφωνία συμβιβασμού των πιστωτών, τα κρατικά θεσμικά όργανα (Υπουργείο Οικονομικών, κοινωνική ασφάλιση και ΙCO) εξασφάλισαν το 30 % του συνολικού ποσού των απαιτήσεών τους. Οι ιδιώτες πιστωτές εξασφάλισαν μόνο το 33 % των απαιτήσεών τους. Αυτό παρουσιάζεται στον ακόλουθο πίνακα:

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(81) Πρέπει να σημειωθεί ότι στην περίπτωση της Εrcros το Υπουργείο Οικονομικών και η κοινωνική ασφάλιση χρησιμοποίησαν τα αντίστοιχα "δικαιώματα αποχής" τους στα πλαίσια της παύσης των πληρωμών. Κατά συνέπεια, δεν δεσμεύθηκαν από τη συμφωνία που υπέγραψαν οι πιστωτές της Εrcros. Σε αντίθεση με τα όσα συνέβησαν με τις απαιτήσεις που υπόκεινται στη συμφωνία, οι κρατικές απαιτήσεις δεν υπέστησαν καμία μετατροπή. Έχοντας αποδεχθεί τη συμφωνία, το κράτος θα έπρεπε να παραιτηθεί, σύμφωνα με τις πληροφορίες των ισπανικών αρχών, από το 98,6 % των απαιτήσεών του. Επομένως, στην απόφασή της της 20ής Ιουλίου 1999(19), η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το κράτος είχε ενεργήσει όπως ένας ιδιωτικός πιστωτής σε ανάλογες περιστάσεις και, ως εκ τούτου, η παρέμβασή του δεν αποτελούσε ενίσχυση.

(82) Στην προκειμένη περίπτωση, ούτε το Υπουργείο Οικονομικών ούτε η κοινωνική ασφάλιση χρησιμοποίησαν τα αντίστοιχα "δικαιώματα αποχής" τους.

(83) Η Επιτροπή εξέτασε τις παρατηρήσεις των ισπανικών αρχών και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κρατική παρέμβαση σε σχέση με την παύση των πληρωμών της Fesa-Enfersa δεν περιέχει κανένα στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, για τους ακόλουθους λόγους:

(84) Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων επιβεβαίωσε με την απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2000 στην υπόθεση C-480/98, Ισπανία κατά Επιτροπής(20), ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα μέτρα που λαμβάνει το κράτος στα πλαίσια διαδικασίας παύσης των πληρωμών, είναι δυνατό να ενέχουν στοιχεία ενίσχυσης.

(85) Στα πλαίσια μιας διαδικασίας παύσης των πληρωμών, το κράτος δεν ενεργεί ως δημόσιος επενδυτής. Ως εκ τούτου, η συμπεριφορά του δεν μπορεί να συγκριθεί με εκείνη ενός ιδιώτη επενδυτή που εισφέρει κεφάλαιο με σκοπό τη μεγιστοποίηση του κέρδους μέσα σε σύντομο σχετικά χρονικό διάστημα. Η Επιτροπή οφείλει, μάλλον, να εξετάσει εάν το κράτος ενήργησε όπως ένας συνετός ιδιώτης πιστωτής που κάνει τα πάντα για να ανακτήσει τα χρήματά του.

(86) Όπως επεσήμανε το Δικαστήριο στην απόφαση της 29ης Απριλίου 1999 στην υπόθεση C-342/96, Ισπανία κατά Επιτροπής(21), ένας καλός τρόπος επαλήθευσης είναι η σύγκριση της κρατικής συμπεριφοράς με αυτήν ενός ιδιώτη πιστωτή. Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο στην απόφαση της 29ης Ιουνίου 1999 στην υπόθεση C-256/97, Déménagements-Manutention Transport SA (DMT)(22) στην οποία απεφάνθη πως ο δημόσιος πιστωτής πρέπει να συγκρίνεται "με έναν υποθετικό ιδιώτη πιστωτή που, όσο είναι δυνατό, βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με αυτόν [δημόσιο πιστωτή] έναντι του οφειλέτη του, και που επιχειρεί να ανακτήσει τα ποσά που του αντιστοιχούν" (αιτιολογική σκέψη 25).

(87) Κατά την αξιολόγηση της κρατικής συμπεριφοράς πρέπει να ληφθούν υπόψη δύο σημαντικά γεγονότα:

i) το κράτος δεν έκανε χρήση του "προνομίου" του (δικαιώματος αποχής) στα πλαίσια της διαδικασίας παύσης των πληρωμών, και

ii) το κράτος συμφώνησε - μαζί με τους ιδιώτες πιστωτές αλλά κάτω από άλλες προϋποθέσεις - να παραιτηθεί από μεγάλο μέρος των απαιτήσεών του.

(88) Η Επιτροπή εξέτασε, πρώτον, εάν η απόφαση του κράτους να μην κάνει χρήση του "προνομίου" του προϋποθέτει ότι η παραίτησή του από το σύνολο του χρέους αποτελεί κρατική ενίσχυση. Οι ισπανικές αρχές απέδειξαν ότι η καθαρή αξία του μοναδικού ενεργητικού της Fesa-Enfersa (των εργοστασίων) κατά τη στιγμή της διαδικασίας συμβιβασμού των πιστωτών ήταν μηδενική. Έχοντας προχωρήσει στην εκκαθάριση της εταιρείας, πιθανότατα το κράτος δεν θα είχε εξοφληθεί στο ελάχιστο. Ως εκ τούτου, το κράτος δεν παραιτήθηκε από καμία πρόσθετη εγγύηση με οικονομικό αντίκρισμα.

(89) Η Επιτροπή καταλήγει λοιπόν στο συμπέρασμα ότι το κράτος ενήργησε όπως ένας συνετός ιδιώτης πιστωτής που, σε ανάλογες περιστάσεις, θα προσπαθούσε να ανακτήσει τα χρήματά του.

(90) Εντούτοις, δεν αρκεί να παρουσιαστούν τα συνολικά πλεονεκτήματα της συμφωνίας που συνήφθη για να αποδειχθεί ότι τηρήθηκαν οι όροι της αρχής του ιδιώτη πιστωτή. Πρέπει επίσης να αποδειχθεί ότι υπήρξε ίση μεταχείριση μεταξύ κράτους και ιδιωτών πιστωτών. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητο να προχωρήσουμε ένα ακόμη βήμα στην ανάλυση για να καθορίσουμε το κατά πόσον τα ποσά που κατατέθηκαν στο κράτος με αντάλλαγμα την παραίτησή του από κάποιο μέρος των απαιτήσεών του είναι ανάλογα με εκείνα που ελήφθησαν από τους ιδιώτες πιστωτές.

(91) Οι πληροφορίες της Ισπανίας δείχνουν ότι:

- το ποσό του χρέους από το οποίο παραιτήθηκαν οι ιδιώτες πιστωτές (66 %) ήταν, συνολικά, κατά τι κατώτερο από το ποσό του χρέους από το οποίο παραιτήθηκαν οι πιστωτές του δημόσιου τομέα (70 %),

- ωστόσο, σύμφωνα με τη διαδικασία συμβιβασμού των πιστωτών που παρουσίασαν οι ισπανικές αρχές, όλοι οι πιστωτές - ιδιωτικού και δημοσίου τομέα - παραιτήθηκαν των δικαιωμάτων τους κατά ίδιο ποσοστό (μεταξύ ενός 10 % κι ενός 99 %) που εφαρμόστηκε στις ίδιες δόσεις εξόφλησης του χρέους (δηλαδή, για τη δόση 1 - 100000 ESP, παραίτηση από το 10 %· για τη δόση 100000 - 10 εκατ. ESP, παραίτηση από το 40 %· για τη δόση 10 εκατ. ESP - 50 εκατ. ESP, παραίτηση από το 80 %· για τη δόση πάνω από 50 εκατ. ESP, παραίτηση από το 99 % ή μετατροπή σε κεφάλαιο). Κάποιοι ιδιώτες πιστωτές (όπως η Εrcros ή ο όμιλος Grupo Torras) παραιτήθηκαν από ποσοστά μεγαλύτερα από εκείνα του Υπουργείου Οικονομικών ή της κοινωνικής ασφάλισης,

- επιπλέον, το ιδιωτικό χρέος (71 δισεκατ. ESP ήταν ουσιαστικά μεγαλύτερο από το δήμοσιο (46,3 δισεκατ. ESP σε φόρους, εισφορές στην κοινωνική ασφάλιση και εκκρεμούσες πληρωμές στο ΙCO).

(92) Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι εφαρμόσθηκε η ίδια μεταχείριση στο κράτος όπως και στους ιδιώτες πιστωτές, εφόσον και στους δύο επιβληθήκαν οι ίδιοι όροι για την παραίτησή τους από τις απαιτήσεις τους.

(93) Συνεπώς, δεν διαπιστώθηκε κανένα στοιχείο κρατικής ενίσχυσης στη συμπεριφορά του κράτους στα πλαίσια της διαδικασίας παύσης των πληρωμών της Fesa-Enfersa.

V.4. Αξιολόγηση του συμβιβάσιμου

(94) Εφόσον τα μέτρα ενίσχυσης που ανέρχονται σε 25,113 δισεκατ. ESP δεν χορηγήθηκαν κατ' εφαρμογή ενός εγκεκριμένου καθεστώτος ενίσχυσης, η Επιτροπή οφείλει να προχωρήσει στην άμεση εκτίμηση της συμβατότητάς τους με την κοινή αγορά με βάση τις διατάξεις του άρθρου 87 της συνθήκης.

(95) Το άρθρο 87 παράγραφος 1 ορίζει ότι, εκτός εάν στη συνθήκη προβλέπεται κάτι διαφορετικό, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής να θεωρούνται ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

(96) Το άρθρο 87 της συνθήκης επιτρέπει εξαιρέσεις από τη βασική αρχή της ασυμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων με την κοινή αγορά. Οι προβλεπόμενες στο άρθρο 87 παράγραφος 2 της συνθήκης εξαιρέσεις θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως βάση προκειμένου να θεωρηθούν ορισμένες ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά. Ωστόσο, οι εξεταζόμενες ενισχύσεις δεν έχουν κοινωνικό χαρακτήρα ούτε χορηγήθηκαν προς μεμονωμένους καταναλωτές· δεν αποσκοπούν στην επανόρθωση ζημιών που προκλήθηκαν από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα· και δεν χορηγήθηκαν για την οικονομία ορισμένων περιοχών της Ισπανίας. Συνεπώς, αυτές οι εξαιρέσεις δεν είναι εφαρμόσιμες στην παρούσα περίπτωση.

(97) Όσον αφορά στις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχεία β) και δ), η υπό εξέταση ενίσχυση δεν έχει ως στόχο την προώθηση σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή την άρση σοβαρής διαταραχής της ισπανικής οικονομίας ούτε εμφανίζει τα χαρακτηριστικά στοιχεία ενός τέτοιου προγράμματος. Επιπλέον, δεν προωθεί τον πολιτισμό ή τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

(98) Επίσης, στις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συνθήκης, προβλέπονται εξαιρέσεις για την περίπτωση περιφερειακών ενισχύσεων. Ο σκοπός αυτών των μέτρων ενίσχυσης ήταν η στήριξη της παραγωγής λιπασμάτων και όχι ανάπτυξη συγκεκριμένων περιοχών της Ισπανίας. Επιπλέον, οι ισπανικές αρχές, στις διάφορες απαντήσεις που έδωσαν στην Επιτροπή, δεν παρουσίασαν τις ενισχύσεις ως κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή αξιολογεί αυτά τα μέτρα δυνάμει της παρέκκλισης 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης. Η αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με τη χορήγηση ενισχύσεων για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, εφόσον αυτές δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο αντίθετο προς το κοινό συμφέρον, ρυθμίζεται με βάση συγκεκριμένα κοινοτικά πλαίσια.

(99) Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν είναι δυνατό να εφαρμοστούν επιπλέον κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές εκτός των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για την διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων. Πράγματι, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Fesa-Enfersa υποβλήθηκε σε ιδιαίτερα σημαντική αναδιάρθρωση.

(100) Οι κατευθυντήριες γραμμές για την αναδιάρθρωση προβλέπουν ορισμένους όρους ώστε η Επιτροπή να μπορεί να επιτρέψει τέτοιου είδους ενισχύσεις.

(101) Η εκτίμηση των προαναφερθέντων μέτρων, βάσει των όρων που θεσπίζονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων, δείχνει ότι:

α) Επιλεξιμότητα της εταιρείας

(102) Η Επιτροπή κρίνει ότι έχει αποδειχθεί ικανοποιητικά ότι ο όμιλος Fesa-Enfersa μπορεί να θεωρηθεί ως προβληματική εταιρεία σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για την αναδιάρθρωση. Όπως ήδη εξηγήσαμε στην αιτιολογική σκέψη 12, το 1999 η Fesa-Enfersa υπέβαλε αίτηση παύσης των πληρωμών σε μια κατάσταση εξαιρετικά δυσοίωνη για τον ευρωπαϊκό τομέα των επιχειρήσεων παραγωγής λιπασμάτων. Η Fesa-Enfersa αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ρευστότητας. Η επιχείρηση κηρύχθηκε αφερέγγυα την 4η Δεκεμβρίου 1992 από το 64ο πρωτοδικείο της Μαδρίτης, με χρέη που ανέρχονταν σε 117 δισεκατ. ESP και ζημίες που ανέρχονταν σε 20 δισεκατ. ESP.

β) Αποκατάσταση της βιωσιμότητας

(103) Για όλα τα επιμέρους μέτρα ενίσχυσης, η Επιτροπή πρέπει να εγκρίνει το σχέδιο αναδιάρθρωσης αφού εκτιμήσει κατά πόσο αυτό μπορεί να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της εταιρείας.

(104) Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που αναφέρθηκαν στις αιτιολογικές σκέψεις 63, 64 και 65, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ισπανικές αρχές παρουσίασαν αρκετά αποδεικτικά στοιχεία για το ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιελάμβανε τους λογαριασμούς προβλεπόμενων κερδών και ζημιών για τις περιόδους αναδιάρθρωσης σε συνδυασμό με τις εκτιμήσεις όσον αφορά την απόδοση κεφαλαίου, επίσης μια μελέτη για την αξιολόγηση της απόφασης βασισμένη σε διάφορες εναλλακτικές λύσεις, καθώς και μια ανάλυση του επιχειρηματικού κινδύνου. Επιπλέον, οι ισπανικές αρχές τόνισαν ότι η Fesa-Enfersa κατέση κερδοφόρα το 1997, δηλαδή πριν από το τέλος της διαδικασίας αναδιάρθρωσης (1992-1997). Το σχέδιο αναδιάρθρωσης πληρούσε τον όρο σύμφωνα με τον οποίο η ενίσχυση επιβάλλεται να οδηγεί στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας μιας επιχείρησης εντός εύλογου χρονικού διαστήματος.

(105) Η Ισπανία ισχυρίστηκε επίσης ότι η ζημία παρουσίασε η Fertiberia το 1998 και το 1999 αντιστοιχεί σε αλλαγή των συνθηκών που οφείλεται κυρίως στις συνέπειες της ατζέντα 2000 όσον αφορά την κοινή γεωργική πολιτική σε συνδυασμό με την οξεία κρίση στη Νοτιοανατολική Ασία, που αποτελεί παραδοσιακά βασικό εισαγωγέα λιπασμάτων. Οι απόψεις που προσφάτως εκφράστηκαν από το συγκεκριμένο τομέα επιβεβαιώνουν αυτό τον ισχυρισμό.

(106) Στην ετήσια συνεδρίασή της την 26η Οκτωβρίου 2000, η γενική συνέλευση της ΕFMA ανέφερε τις σημαντικές ζημίες που σημείωσε το 1999 (500 εκατ. ευρώ) ο τομέας στη Δυτική Ευρώπη: μόνο το 1993 παρατηρήθηκαν χειρότερα αποτελέσματα(23). Για το λόγο αυτό, γύρω στα τέλη του 1998, τα μέλη της ΕFMA προχώρησαν σε πιο συμφέρουσες αναδιαρθρώσεις(24). Στα τέλη του 2000, θα έχουν κλείσει περίπου 30 εγκαταστάσεις, η παραγωγή θα έχει διακοπεί τελείως σε 13 κέντρα στην Ευρώπη και θα έχουν χαθεί περίπου 4000 θέσεις εργασίας.

(107) Παρόλο που βελτιώθηκαν τα αποτελέσματα στον τομέα αυτό, εν μέρει χάρη στα κοινοτικά μέτρα ελέγχου του ντάμπινγκ των λιπασμάτων στις Ανατολικές χώρες, η αποδοτικότητα των επιχειρήσεων εξακολούθησε να επηρεάζεται αρνητικά από τις απότομες αυξήσεις (πάνω από 85 %) της τιμής του φυσικού αερίου, που είναι δυνατό να αντιπροσωπεύει μέχρι και το 65 % του συνολικού κόστους παραγωγής.

(108) Σύμφωνα με την ΕFMA, για μια μεγαλύτερη και πιο σίγουρη μελλοντική εξέλιξη, θα έπρεπε τα μέλη της ΕFMA να μπορούν να αγοράζουν φυσικό αέριο σε ανταγωνιστικότερες τιμές κα να διορθωθούν οι στρεβλώσεις των αγορών φυσικού αερίου και λιπασμάτων, ειδικότερα εκείνων της πρώην ΕΣΣΔ.

(109) Στην ετήσια της ΕFMA 1998-1998(25) (σ. 8) αναφέρεται ότι υπήρξαν επίσης εξελίξεις που ήταν αδύνατο να προβλεφθούν και που επηρέασαν σημαντικά την ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων.

(110) Οι παράγοντες που οδήγησαν σε αυτή την κατάσταση την ευρωπαϊκή αγορά πηγάζουν τόσο από την ίδια την Ευρώπη όσο και από παγκόσμιες τάσεις και γεγονότα. Οι παγκόσμιες αγορές ουρίας εξακολούθησαν να βρίσκονται σε ύφεση το 1998. Αυτό οφειλόταν σε διάφορους παράγοντες, μεταξύ άλλων στην απαγόρευση εισαγωγών ουρίας που επιβλήθηκε στην Κίνα το 1997, στην πτώση των ινδικών εισαγωγών, στην έναρξη λειτουργίας των εγκαταστάσεων με δυνατότητα εξαγωγών και στο υψηλό επίπεδο εξαγωγών της πρώην ΕΣΣΔ.

(111) Η ύφεση αυτή επηρέασε όλους τους τομείς της βιομηχανίας αζώτου, έχοντας όμως συγκεκριμένες επιπτώσεις στη δυτικοευρωπαϊκή αγορά. Δεδομένης της κατάστασης των παγκόσμιων αγορών, ήταν κάθε φορά δυσκολότερο για τους ευρωπαίους παραγωγούς να καταφύγουν στις εξαγωγές ως βαλβίδα ασφαλείας. Την ίδια περίοδο, ο ανταγωνισμός στον τομέα των εισαγωγών, ιδιαίτερα στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, εξακολουθούσε να είναι έντονος.

(112) Στα πλαίσια αυτά, η Fertiberia επιχείρησε μια νέα αναδιάρθρωση, που περιελάμβανε τη διακοπή της παραγωγής νιτρικού άλατος στην Cartagena (260000 τόνους), το κλείσιμο ενός εργοστασίου στην Ηuelva (75000 τόνους), καθώς και το κλείσιμο τριών εργοστασίων θειικού οξέος επίσης στη Ηuelva. Τα μέτρα αυτά συνέβαλαν στο να χαθούν 160 θέσεις εργασίας. Το κόστος αναδιάρθρωσης ανέρχεται σε 78 εκατ. ευρώ και, σύμφωνα με τις πληροφορίες των ισπανικών αρχών, χρηματοδοτήθηκε αποκλειστικά από την επιχείρηση δίχως κρατική ενίσχυση(26).

(113) Η Ισπανία ανέφερε ότι, χάρη στα μέτρα αναδιάρθρωσης που έλαβε η Fertiberia, η εταιρεία θα αρχίσει να πραγματοποιεί κέρδη 350 εκατ. ESP το 2000 (με βάση τα αποτελέσματα τριών-τεσσάρων ετών).

(114) Οι ισπανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι δεν έχουν την πρόθεση να χορηγήσουν πρόσθετες κρατικές ενισχύσεις και ότι η τρέχουσα αναδιάρθρωση θα εφαρμοστεί από την εταιρεία με χρήση αποκλειστικά δικών της πόρων.

(115) Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί πως η παρούσα κρίση δεν διαψεύδει τον ισχυρισμό των ισπανικών αρχών ότι το αρχικό σχέδιο αναδιάρθρωσης που σχεδιάστηκε το 1992 ήταν ένα σχέδιο εφικτό, χάρη στο οποίο η εταιρεία κατέστη κερδοφόρα.

(116) Η Επιτροπή πρόσεξε χωρίς αμφιβολία το γεγονός ότι η Ισπανία δεν έχει την πρόθεση να χορηγήσει πρόσθετες κρατικές ενισχύσεις για την αναδιάρθρωση.

(117) Ως εκ τούτου, η Επιτροπή, έχοντας εξακριβώσει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης επιτρέπει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της επιχείρησης, το θεωρεί κατάλληλο.

γ) Πρόληψη της αθέμιτης στρέβλωσης του ανταγωνισμού

(118) Η εξαίρεση του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ ισχύει υπό τον όρο ότι η ενίσχυση δεν στρεβλώνει τον ανταγωνισμό σε βαθμό αντίθετο προς την κοινή αγορά. Στις κατευθυντήριες γραμμές για την αναδιάρθρωση διευκρινίζεται ότι πρέπει να λαμβάνονται μέτρα τα οποία θα αντισταθμίζουν στο μέτρο του δυνατού τις επιπτώσεις της ενίσχυσης στους ανταγωνιστές.

(119) Η συνήθης μορφή του εν λόγω όρου είναι ο περιορισμός ή η μείωση της παρουσίας της εταιρείας στην αγορά σχετικού προϊόντος. Ο περιορισμός ή η μείωση θα πρέπει να είναι ανάλογη των στρεβλωτικών συνεπειών της ενίσχυσης και, ιδίως, της σχετικής σημασίας της εταιρείας στην αγορά ή στις αγορές της.

(120) Όσον αφορά στα μέτρα αντιστάθμισης, το σχέδιο αναδιάρθρωσης προέβλεπε να μειωθεί η ικανότητα παραγωγής κατά 49,3 %. Βάσει των διαθέσιμων από την ΕFMA πληροφοριών, το μερίδιο της αγοράς της Fesa-Enfersa στην Κοινότητα μειώθηκε από 7,9 % το 1992 σε 5,7 % το 1997. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του σχεδίου αναδιάρθρωσης, η εταιρεία όντως προέβη στις εν λόγω μειώσεις κλείνοντας τις μονάδες παραγωγής των Zaragoza, Valladolid, Σεβίλλης, Escombreras και Εl Hondón, οι οποίες ήταν όλες εγκατεστημένες σε ενισχυόμενες περιοχές. Αυτές οι μειώσεις της παραγωγικής ικανότητας οδήγησαν στην απόλυση 1487 εργαζομένων, αριθμός που αντιπροσώπευε το 41 % του τότε προσωπικού.

δ) Ενισχύσεις ανάλογες με τις δαπάνες και τα οφέλη της αναδιάρθρωσης

(121) Το ποσό και η ένταση της ενίσχυσης πρέπει να περιορίζονται στο ελάχιστο δυνατό που απαιτείται για να καταστεί δυνατή η αναδιάρθρωση και πρέπει να σχετίζονται με τα προβλεπόμενα οφέλη από κοινοτική άποψη. Ο λόγος απαιτητού παθητικού προς το συνολικό παθητικό μετά την αναδιάρθρωση ήταν 0,49, κατά τι υψηλότερος από εκείνον μιας εταιρείας αναλόγου μεγέθους που κινείται στην ίδια αγορά(27). Κατά συνέπεια, οι αποδέκτες της ενίσχυσης θα πρέπει κανονικά να συμβάλουν σημαντικά στο σχέδιο αναδιάρθρωσης χρησιμοποιώντας ίδιους πόρους ή εξωτερικές εμπορικές πηγές χρηματοδότησης.

(122) Λαμβανομένου υπόψη του κόστους αναδιάρθρωσης (44 δισεκατ. ESP), το ποσό της ενίσχυσης (25,113 δισεκατ. ESP) βεβαίως πως δεν ήταν υπερβολικό. Όταν η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία, δήλωσε πως δεν ήταν πεπεισμένη ότι ο ιδιώτης επενδυτής είχε συμβάλει σημαντικά στο σχέδιο αναδιάρθρωσης με τους δικούς του πόρους.

(123) Η συνεισφορά του μετόχου ορίστηκε σε 4 δισεκατ. ESP, συν ένα ποσό από 5 έως 7 δισεκατ. ESP το οποίο έπρεπε να καταθέσει κάποιος βιομηχανικός επενδυτής από τις ΗΠΑ, με τον οποίο γίνονταν διαπραγματεύσεις για την πώληση της Fesa-Enfersa. Οι διαπραγματεύσεις διακόπηκαν στις αρχές του 1995, όταν ένας νέος ιδιώτης επενδυτής, ο όμιλος Grupo Villar Mir, παρουσίασε μια προσφορά για την αγορά της Fesa-Enfersa.

(124) Ο νέος επενδυτής συμφώνησε να προχωρήσει σε επενδύσεις ύψους 19,5 δισεκατ. ESP κατά την περίοδο 1995-1996. Οι ισπανικές αρχές υπέβαλαν με τις παρατηρήσεις τους δήλωση σύμφωνα με την οποία η Ιnmobiliaria Espacio τριτεγγυάτο σε πέντε ιδιωτικές τράπεζες για την κάλυψη του χρέους της Fertiberia ύψους 12,5 δισεκατ. ESP.

(125) Συνέπως, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο ιδιώτης επενδυτής συνέβαλε σημαντικά στο σχέδιο αναδιάρθρωσης με τους δικούς του πόρους.

(126) Εν κατακλείδι, η παραπάνω ενίσχυση που χορηγήθηκε στη Fesa-Enfersa πληροί τους όρους που αναφέρονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, μπορεί να εγκριθεί.

VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

(127) Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ισπανία χορήγησε την εξεταζόμενη ενίσχυση, κατά παράβαση του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ. Ωστόσο, η Επιτροπή εκτιμά ότι τα μέτρα υπέρ ενίσχυσης της Fesa-Enfersa πληρούν τους όρους που αναφέρονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, μπορούν να εγκριθούν,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η ενίσχυση για την αναδιάρθρωση, την οποία έθεσε σε εφαρμογή η Ισπανία υπέρ του ομίλου Fesa-Enfersa (νυν "Fertiveria SA") για το ποσό των 25,113 δισεκατ. ESP είναι συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ.

Άρθρο 2

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Ισπανίας.

Βρυξέλλες, 31 Ιανουαρίου 2001.

Για την Επιτροπή

Mario Monti

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1.

(2) EE C 315 της 4.11.2000, σ. 11.

(3) Απόφαση της 20ής Ιουλίου 1999 στην υπόθεση ΝΝ 62/99 (EE C 62 της 4.3.2000, σ. 18). Βλέπε επίσης:http://europa.eu.int/comm/secretariat_general/sgb/state_aids/industrie/nn062-99.pdf.

(4) Βλέπε την παράγραφο 9 του σημείου 2.2 της απόφασης της 20ής Ιουλίου 1999, που αναφέρεται στην αμέσως προηγούμενη υποσημείωση.

(5) Βλέπε την υποσημείωση σ. 2.

(6) ΕΕ L 213 της 19.8.1992, σ. 2.

(7) Αυτό το τμήμα βασίζεται στην έρευνα της ευρωπαϊκής ένωσης παρασκευαστών λιπασμάτων (EFMA). Βλέπε, ιδίως, τις μελέτες Forescast of Food, Farming and Fertilizer Industry of The European Union, που βρίσκονται στην ιστοθέση της ΕFMA: www.efma.org/publications.

(8) Βλέπε την ετήσια έκθεση (Animal Review) της ΕFMA για την περίοδο 1999-2000, σ. 9.

(9) Βλέπε τις ιστοθέσεις των ακόλουθων εταιρειών: http://www.hydro.com και http://www.kemira.com.

(10) Το 20 % της ετήσιας ταμειακής ροής που υπερβαίνει τα 3 δισ. ESP, με ανώτατο όριο 5 % της ετήσιας ταμειακής ροής.

(11) Το 15,5 % των κερδών πριν από τους φόρους.

(12) Βάσει του ισπανικού νόμου πτώχευσης, ως "δικαίωμα αποχής" ορίζεται το δικαίωμα του κράτους, όσον αφορά ορισμένες πιστώσεις, να μην δεσμευθεί από τη συμφωνία συμβιβασμού που έχει συναφθεί μεταξύ των πιστωτών.

(13) Βάσει του σημείου 101 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων (ΕΕ C 288 της 9.10.1999, σ. 2), η Επιτροπή θα εξετάσει τη συμβατότητα με την κοινή αγορά κάθε σχετικής με τη διάσωση και την αναδιάρθρωση ενίσχυσης η οποία χορηγείται χωρίς την εξουσιοδότησή της βάσει των παραπάνω κατευθυντήριων γραμμών, εάν η ενίσχυση, ή μέρος αυτής, χορηγήθηκε μετά την ημερομηνία δημοσίευσης των κατευθυντήριων γραμμών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και βάσει των κατευθυντήριων γραμμών που ισχύουν κατά το χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης για όλες τις άλλες περιπτώσεις. Εφόσον όλες οι σχετικές με την παρούσα περίπτωση ενισχύσεις χορηγήθηκαν πριν από τη συγκεκριμένη ημερομηνία, οι κατευθυντήριες γραμμές που εφαρμόσθηκαν είναι οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων (ΕΕ C 368 της 23.12.1994, σ. 12). Εφόσον μέρος των ενισχύσεων χορηγήθηκε πριν από τη δημοσίευση των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, για τις ενισχύσεις αυτές πρέπει να εφαρμοσθεί η πολιτική που θέσπισε η Επιτροπή σχετικά με ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων (όπως δημοσιεύθηκαν το 1979 στην έκθεση VIII για την πολιτική ανταγωνισμού).

(14) Εφημερίδα της κυβερνήσεως 234 της 29.9.1988, σ. 28406.

(15) Εφημερίδα της κυβερνήσεως 312 της 30.12.1995, σ. 37519.

(16) Βλέπε την υποσημείωση 13.

(17) Βλέπε The accounting harmonization in the European Communities. Problems of applying the fourth directive on the annual accounts of limited companies, Λουξεμβούργο, 1990, σ. 14. Βλέπε, επίσης, τον ορισμό εξαρτημένων υποχρεώσεων του άρθρου 21 της οδηγίας 86/635/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 8ης Δεκεμβρίου 1986, σχετικά με τους ετήσιους λογαριασμούς τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (EE L 372 της 31.12.1986, σ. 1).

(18) Βλέπε το έγγραφο XV/7009/97 EN, σημείο 2.3.3, σ. 5.

(19) Βλέπε την υποσημείωση 3.

(20) Αναμένεται δημοσίευση. Προσωρινή και μη αυθεντική εκδοχή της εν λόγω απόφασης υπάρχει στην ιστοθέση του Δικαστηρίου: http://curia.eu.int.

(21) Συλλογή 1999, σ. Ι-2459.

(22) Συλλογή 1999, σ. Ι-3913.

(23) Βλέπε σχετικά με αυτήν την απόφαση και άλλη αναφορά στην ΕFMA, στη ιστοθέση της εν λόγω οργάνωσης: www.efma.org.

(24) Για επιπλέον λεπτομέρειες, βλέπε το σημείο ΙΙ.3.

(25) Βλέπε την υποσημείωση 23.

(26) Στα πλαίσια αυτά, η Επιτροπή υπενθυμίζει την αρχή της "μοναδικής ενίσχυσης" ("αρχή της άπαξ και για τελευταία φορά χορήγησης ενίσχυσης"), έτσι όπως αναφέρεται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχρειρήσεων.

(27) Για παράδειγμα, στην περίπτωση της Grande Paroisse (Elf Aquitaine), αυτό το ποσοστό ήταν 0,48 το 1997 και 0,44 το 1998.