ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ (96/C 213/04)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. Εισαγωγή

1.1. Το κοινοτικό πλαίσιο για τις ενισχύσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που ενέκρινε η Επιτροπή στις 20 Μαΐου 1992 (1) προέβλεπε ότι η Επιτροπή θα επανεξετάσει τη λειτουργία του το αργότερο τρία έτη μετά τη δημοσίευσή του. Τα συμπεράσματα της επανεξέτασης, τα οποία κοινοποιήθηκαν στα κράτη μέλη, επιβάλλουν στην Επιτροπή να προβεί σε τροποποιήσεις και διευκρινίσεις των κατευθύνσεων που καθορίστηκαν το 1992. Ο κανόνας de minimis, ο οποίος εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το μέγεθος των δικαιούχων επιχειρήσεων, αποτελεί αντικείμενο χωριστής ανακοίνωσης που αποσκοπεί στην πιο ευέλικτη εφαρμογή του (2). Η ευνοϊκή αντιμετώπιση των ενισχύσεων για επενδύσεις σε πάγια στοιχεία ενεργητικού θα επεκταθεί και στις ενισχύσεις για επενδύσεις σε άυλα πάγια στοιχεία υπό μορφή μεταφοράς τεχνολογίας. Ο ορισμός, τέλος, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) προσαρμόστηκε με βάση τον εναρμονισμένο ορισμό που υιοθέτησε η Επιτροπή (3). Βασικός στόχος των τροποποιήσεων είναι η αποσαφήνιση των κανόνων και η απλούστευση της εφαρμογής τους, με βάση την εξέλιξη των κοινοτικών πολιτικών και ιδίως τις συστάσεις του Λευκού Βιβλίου «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση».

1.2. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε στις Κάννες τον Ιούνιο του 1995 υπενθύμισε στα συμπεράσματά του τον καθοριστικό ρόλο των ΜΜΕ για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και, γενικότερα, για την κοινωνική σταθερότητα και την ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων. Είναι ωστόσο γενικά δεκτό ότι οι ΜΜΕ αντιμετωπίζουν ορισμένα μειονεκτήματα που μπορούν να εμποδίσουν την ανάπτυξή τους (4). Οι δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές και σε πιστωτικές διευκολύνσεις αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα μειονεκτήματα και οφείλονται κατά κύριο λόγο στην ανεπαρκή πληροφόρηση, στις επιφυλάξεις των χρηματοπιστωτικών αγορών να αναλάβουν τους σχετικούς κινδύνους και στις περιορισμένες εγγυήσεις που μπορούν να παράσχουν οι ΜΜΕ. Οι ανεπαρκείς πόροι των ΜΜΕ περιορίζουν επίσης τις δυνατότητες πρόσβασής τους στις αναγκαίες πληροφορίες, ιδίως όσον αφορά τις νέες τεχνολογίες και τις δυνητικές αγορές. Η εφαρμογή, τέλος, νέων ρυθμίσεων συνεπάγεται συχνά ηυξημένο κόστος για τις επιχειρήσεις αυτές.

Οι ατέλειες της αγοράς που παρεμποδίζουν την επιθυμητή από κοινωνική άποψη ανάπτυξη των ΜΜΕ δικαιολογούν την παραδοσιακά ευνοϊκή προσέγγιση της Επιτροπής στο θέμα των κρατικών ενισχύσεων υπέρ των ΜΜΕ, υπό την προϋπόθεση ότι, σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ, οι ενισχύσεις αυτές δεν στρεβλώνουν τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό δυσανάλογο σε σχέση με τη συμβολή τους στην υλοποίηση κοινοτικών στόχων. Η ίδια η Κοινότητα έθεσε σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα ενεργειών υπέρ των ΜΜΕ (5).

1.3. Η πολιτική ανταγωνισμού της Επιτροπής στον τομέα των ενισχύσεων υπέρ των ΜΜΕ πρέπει να συμβιβάζεται με τις άλλες πολιτικές της, και ιδίως με την πολιτική για τις επιχειρήσεις, την πολιτική για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, την πολιτική για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη και την πολιτική για την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Η δημοσίευση του παρόντος πλαισίου επιτρέπει στα κράτη μέλη να λάβουν γνώση των κανόνων που εφαρμόζει η Επιτροπή κατά την εξέταση, βάσει των άρθρων 92 και 93 της συνθήκης ΕΚ, των ενισχύσεων υπέρ των ΜΜΕ, καθιστά προβλεπτό το αποτέλεσμα αυτής της εξέτασης και εξασφαλίζει την ίση μεταχείριση των κρατών μελών. Από την πλευρά τους, τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν ώστε οι ενισχύσεις που σχεδιάζουν να χορηγήσουν να είναι επαρκώς διαφανείς και να θέτουν στη διάθεση της Επιτροπής όλες τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες για την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους στον ανταγωισμό. Οι κανόνες που θεσπίζονται στο παρόν πλαίσιο εφαρμόζονται σε όλες τις ενισχύσεις, ανεξάρτητα από τη μορφή τους.

2. Όροι εφαρμογής του κοινοτικού ελέγχου

2.1. Το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ απαγορεύει, προβλέποντας παράλληλα ορισμένες δυνατές εξαιρέσεις, «τις ενισχύσεις, που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής», κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στις ΜΜΕ πληρούν κανονικά τα κριτήρια του άρθρου 92 παράγραφος 1. Παρέχουν ένα πλεονέκτημα σε ορισμένες επιχειρήσεις, αντίθετα με τα γενικά μέτρα που ευνοούν τις επιχειρήσεις στο σύνολο της οικονομίας. Μπορούν να επηρεάσουν τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές, δεδομένου ότι πολλές ΜΜΕ εξάγουν μέρος της παραγωγής τους σε άλλα κράτη μέλη και ότι, στους περισσότερους τομείς, η ενίσχυση της θέσης των ΜΜΕ στην εθνική ή τοπική αγορά καθιστά πιο δυσχερή τη διείσδυση άλλων κοινοτικών παραγωγών στην αγορά αυτή.

Ορισμένες ΜΜΕ, ιδίως οι μικρότερες, ασκούν ωστόσο δραστηριότητες που δεν αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών (για παράδειγμα, παροχή υπηρεσιών εκ του σύνεγγυς). Οι ενισχύσεις που τους χορηγούνται για τις δραστηριότητες αυτές δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 1.

2.2. Ο κανόνας de minimis

Είναι σαφές ότι παρόλο που κάθε ενίσχυση που χορηγείται σε επιχειρήσεις μπορεί να στρεβλώσει τους όρους του ανταγωνισμού, όλες οι ενισχύσεις δεν έχουν άμεσα αισθητές επιπτώσεις στις συναλλαγές και τον ανταγωνισμό μεταξύ κρατών μελών. Αυτό ισχύει ιδίως για τις ενισχύσεις των οποίων το ποσό είναι ιδιαίτερα χαμηλό, παρόλο που παρόμοιες ενισχύσεις δεν χορηγούνται αποκλειστικά σε ΜΜΕ. Εξάλλου, οι ενισχύσεις αυτές χορηγούνται συχνά στο πλαίσιο καθεστώτων που εφαρμόζονται από τοπικές ή περιφερειακές αρχές.

Προκειμένου να επιτύχει την απλούστευση των διοικητικών διατυπώσεων, τόσο για τα κράτη μέλη όσο και για τις υπηρεσίες της Επιτροπής, η οποία πρέπει να είναι σε θέση να επικεντρώνει τις εργασίες της σε περιπτώσεις που έχουν πραγματική σημασία σε κοινοτικό επίπεδο, και προς το συμφέρον των ίδιων των ΜΜΕ, η Επιτροπή εισήγαγε τον ονομαζόμενο κανόνα de minimis (6), ο οποίος καθορίζει ένα κατώτατο όριο ενίσχυσης σε απόλυτες τιμές, κάτω του οποίου πρέπει να θεωρείται ότι το άρθρο 92 παράγραφος 1 δεν έχει εφαρμογή και η ενίσχυση δεν υπόκειται πλέον σε υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 93 πράγραφος 3.

3. Πεδίο εφαρμογής του πλαισίου

3.1. Η Επιτροπή θα τηρεί τις κατευθύνσεις του παρόντος πλαισίου όταν θα εξετάζει εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή της παρέκκλισης του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) στις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται σε ΜΜΕ.

3.2. Ορισμός των ΜΜΕ

Για την εφαρμογή του παρόντος πλαισίου, οι «ΜΜΕ» νοούνται κατά την έννοια της σύστασης της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 1996 (7) σχετικά με τον ορισμό των ΜΜΕ. Κατά τον ορισμό που ισχύει σήμερα - σύμφωνα με τον οποίο τα ανώτατα όρια του κύκλου εργασιών και του συνολικού ισολογισμού μπορούν να τροποποιούνται κάθε τέσσερα χρόνια σύμφωνα με το άρθρο 2 του παραρτήματος της εν λόγω σύστασης - οι ΜΜΕ είναι επιχειρήσεις:

- που απασχολούν λιγότερους από 250 εργαζόμενους (8),

- οι οποίες

- είτε έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών (9) που δεν υπερβαίνει τα 40 εκατομμύρια Ecu,

- είτε έχουν ετήσιο συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 27 εκατομμύρια Ecu,

- και οι οποίες πληρούν το κριτήριο της ανεξαρτησίας, όπως αυτό ορίζεται κατωτέρω.

Όταν είναι απαραίτητο να γίνει διάκριση μεταξύ μικρής και μεσαίου μεγέθους επιχείρησης, η «μικρή επιχείρηση» ορίζεται ως επιχείρηση η οποία:

- απασχολεί λιγότερους από 50 εργαζόμενους,

- έχει ετήσιο κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 7 εκατομμύρια Ecu, ή

- έχει ετήσιο συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 5 εκατομμύρια Ecu,

- και η οποία πληροί το κριτήριο της ανεξαρτησίας, όπως αυτό ορίζεται κατωτέρω.

Θεωρούνται ως ανεξάρτητες οι επιχειρήσεις εκείνες που δεν ανήκουν, κατά ποσοστό 25 % ή περισσότερο το κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου, σε μία επιχείρηση ή, από κοινού, σε περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στους ορισμούς της ΜΜΕ ή της μικρής επιχείρησης (ανάλογα με την περίπτωση). Υπέρβαση αυτού του ανώτατου ορίου επιτρέπεται στις εξής δύο περιπτώσεις:

- αν η κυριότητα της επιχείρησης ανήκει σε δημόσιες εταιρείες συμμετοχών, σε εταιρείες παροχής επιχειρηματικού κεφαλαίου ή θεσμικούς επενδυτές, και υπό τον όρο ότι δεν ασκείται έλεγχος ούτε ατομικά ούτε από κοινού,

- αν το κεφάλαιο είναι διεσπαρμένο κατά τέτοιον τρόπο ώστε να μην είναι δυνατόν να καθοριστεί ποιος το κατέχει και αν η επιχείρηση δηλώνει ότι μπορεί εύλογα να υποθέσει ότι δεν ανήκει, κατά ποσοστό 25 % ή περισσότερο, σε μία επιχείρηση ή, από κοινού, σε περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στους ορισμούς της ΜΜΕ ή της μικρής επιχείρησης (ανάλογα με την περίπτωση).

Τα τρία κριτήρια (αριθμός απασχολούμενων, κύκλος εργασιών ή ισολογισμός, ανεξαρτησία) λαμβάνονται υπόψη σωρευτικά, δηλαδή πρέπει να πληρούνται ταυτόχρονα και τα τρία. Το κριτήριο της ανεξαρτησίας, σύμφωνα με τον οποίο μεγάλη επιχείρηση δεν μπορεί να κατέχει 25 % ή περισσότερο του κεφαλαίου της ΜΜΕ, εμπνέεται από την πρακτική πολλών κρατών μελών, στα οποία το ποσοστό αυτό θεωρείται το κατώτατο όριο πέραν του οποίου ο έλεγχος είναι δυνατός. Για να λαμβάνονται υπόψη μόνον οι επιχειρήσεις που είναι πραγματικά ανεξάρτητες ΜΜΕ, πρέπει να εξαιρούνται οι νομικές μορφές ΜΜΕ που συνιστούν οικονομικό όμιλο του οποίου η ισχύς υπερβαίνει εκείνην μιας ΜΜΕ. Για τον υπολογισμό των κατώτατων ορίων αριθμού απασχολούμενων και χρηματοοικονομικών μεγεθών, πρέπει επομένως να αθροίζονται τα ποσοτικά στοιχεία της δικαιούχου επιχείρησης και όλων των επιχειρήσεων των οποίων αυτή κατέχει άμεσα ή έμμεσα 25 % ή περισσότερο του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου.

3.3. Καλυπτόμενοι τομείς

Το παρόν πλαίσιο εφαρμόζεται στις ενισχύσεις που χορηγούνται σε ΜΜΕ σε όλους τους τομείς, εξαιρουμένων εκείνων που διέπονται από ειδικούς κοινοτικούς κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων οι οποίοι θεσπίζονται βάσει των συνθηκών ΕΚ και ΕΚΑΧ. Όλες οι ενισχύσεις που χορηγούνται σε ΜΜΕ οι οποίες ανήκουν σ' αυτούς τους τομείς υπόκεινται στους αντίστοιχους τομεακούς κανόνες. Ειδικοί κανόνες εφαρμόζονται σήμερα στις ενισχύσεις στη σιδηρουργία, τη βιομηχανία άνθρακα, τις ναυπηγικές εργασίες, τις συνθετικές ίνες, την αυτοκινητοβιομηχανία (10), την αλιεία και τις μεταφορές, καθώς και τα προϊόντα του παραρτήματος ΙΙ της συνθήκης (τόσο στο στάδιο της παραγωγής, όσο και στη μεταποίηση ή και την εμπορία).

4. Κριτήρια αξιολόγησης των ενισχύσεων

4.1. Γενικές αρχές

Η Επιτροπη μπορεί να θεωρήσει ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά «οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον» σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης. Για να τύχει της παρέκκλισης αυτής, μια κρατική ενίσχυση πρέπει επομένως να έχει καταρχήν χαρακτήρα κινήτρου: σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να έχει ως μόνο αποτέλεσμα να μειώνει σε συνεχή ή περιοδική βάση το κόστος που βαρύνει κανονικά την επιχείρηση διατηρώντας ταυτόχρονα το status quo, όπως στην περίπτωση των ενισχύσεων λειτουργίας (11), και πρέπει να είναι αναγκαία για την επίτευξη στόχων που δεν καθίστανται εφικτοί μόνον με τους μηχανισμούς της αγοράς. Οι στόχοι αυτοί πρέπει να παρουσιάζουν ενδιαφέρον από κοινοτική άποψη. Τέλος, η ενίσχυση πρέπει να είναι ανάλογη με τα μειονεκτήματα που πρέπει να εξουδετερωθούν για την επίτευξη των επιθυμητών από κοινοτική άποψη κοινωνικών και οικονομικών οφελών: οι θετικές επιπτώσεις της ενίσχυσης πρέπει να υπεραντισταθμίζουν την αρνητική επίδρασή της στον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές.

4.2. Αντικείμενο των ενισχύσεων και επιτρεπόμενες εντάσεις ενισχύσεων

4.2.1. Ενισχύσεις για επενδύσεις σε πάγια στοιχεία

Το πλαίσιο του 1992 δεν ορίζει την έννοια της επένδυσης στην οποία εφαρμόζονται τα κατώτατα όρια που προβλέπονται στην παράγραφο 4.1. Στην πράξη, η Επιτροπή θεώρησε, για λόγους συνοχής, ότι εφαρμοζόταν ο ορισμός της επένδυσης που διατυπώνεται στις αρχές συντονισμού των καθεστώτων περιφερειακών ενισχύσεων (12), σύμφωνα με τον οποίο πρέπει να πρόκειται για επενδύσεις παγίου κεφαλαίου

- «που σχετίζονται με τη δημιουργία νέας εγκατάστασης, την επέκταση υφιστάμενης εγκατάστασης ή την εκκίνηση δραστηριότητας που απαιτεί ουσιαστική μεταβολή στο προϊόν ή στη μέθοδο παραγωγής υφιστάμενης εγκατάστασης (με τον εξορθολογισμό, την αναδιάρθρωση ή τον εκσυγχρονισμό της)» ή

- «που πραγματοποιούνται υπό μορφή εξαγοράς εγκατάστασης που έχει κλείσει ή θα είχε κλείσει χωρίς την εξαγορά αυτή».

Η βάση υπολογισμού της έντασης της ενίσχυσης περιλαμβάνει το πραγματικό κόστος των γηπέδων, των κτιρίων και του εξοπλισμού. Σε περίπτωση μεταβίβασης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το κόστος απόκτησης αυτών των στοιχείων.

Η Επιτροπή θα μπορεί να επιτρέπει, βάσει της παρέκκλισης του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), τη χορήγηση σε ΜΜΕ που βρίσκονται εκτός περιοχών επιλέξιμων στο πλαίσιο καθεστώτων ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα (13), ενισχύσεων των οποίων η ένταση, εκφρασμένη σε ακαθάριστο ισοδύναμο επιχορήγησης (14) σε σχέση με το κόστος αυτό, δεν υπερβαίνει:

- 15 % για τις μικρές επιχειρήσεις,

- 7,5 % για τις άλλες ΜΜΕ, δηλαδή εκείνες που ανήκουν στην κατηγορία των «μεσαίων επιχειρήσεων».

Στις ενισχυόμενες περιοχές, η Επιτροπή θα μπορεί να εγκρίνει υπέρ ΜΜΕ ενισχύσεις οι οποίες υπερβαίνουν το επίπεδο της περιφερειακής ενίσχυσης για επενδύσεις που έχει εγκρίνει για τις μεγάλες επιχειρήσεις στην εν λόγω περιοχή

- κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες σε ακαθάριστους όρους σε περιοχές του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), υπό τον όρο ότι η συνολική ενίσχυση δεν υπερβαίνει το 30 % σε καθαρούς όρους,

- κατά 15 ποσοστιαίες μονάδες σε ακαθάριστους όρους σε περιοχές του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α), υπό τον όρο ότι η συνολική ενίσχυση δεν υπερβαίνει το 75 % σε καθαρούς όρους.

Το ανώτατο ποσοστό ενίσχυσης εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το εάν η χρηματοδότηση της ενίσχυσης εξασφαλίζεται αποκλειστικά από εθνικούς πόρους ή με συγχρηματοδότηση από την Επιτροπή μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων, και ιδίως του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ).

Όταν οι προτεινόμενες από τα κράτη μέλη χρηματοδοτήσεις αφορούν δαπάνες που δεν περιλαμβάνονται στην ανωτέρω οριζόμενη βάση υπολογισμού, πρέπει να υπολογίζονται εκ νέου οι προβλεπόμενες ενισχύσεις σε σχέση με τη βάση αυτή (15). Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να χορηγούν ελεύθερα, για μη επιλέξιμες σύμφωνα με τον ορισμό του παρόντος πλαισίου δαπάνες, ενισχύσεις εντός των ορίων που επιτρέπονται από τον κανόνα de minimis.

4.2.2. Ενισχύσεις για επενδύσεις σε άυλα πάγια στοιχεία υπό μορφή μεταφοράς τεχνολογίας

Το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση» τονίζει τη σημασία που έχει για μια πολιτική συνολικής ανταγωνιστικότητας η προώθηση των επενδύσεων σε άυλα πάγια στοιχεία ενεργητικού και συνιστά την αναθεώρηση των κριτηρίων έγκρισης των ενισχύσεων στη βιομηχανία προκειμένου να καταργηθεί η ευνοϊκότερη μεταχείριση των επενδύσεων σε ενσώματα στοιχεία σε σχέση με τις επενδύσεις σε άυλα στοιχεία. Το ευνοϊκό καθεστώς που εφαρμόζει η Επιτροπή στις επενδύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη, την κατάρτιση και τις παροχές συμβουλών πρέπει επομένως να επεκταθεί στις ενισχύσεις που προορίζονται να ενθαρρύνουν τη χρησιμοποίηση από ΜΜΕ προηγμένων τεχνολογιών που δεν μπορούν να αναπτύξουν οι ίδιες, επιτρέποντας ορισμένες περιορισμένες ενισχύσεις για τη μεταφορά τεχνολογίας από εργαστήρια ερευνών ή άλλες επιχειρήσεις προς τις ΜΜΕ. Εξάλλου, η σχετική με νέες τεχνολογίες άνιση πληροφόρηση μεταξύ εκείνων που χορηγούν και εκείνων που αποδέχονται άδειες εκμετάλλευσης και οι άλλες ατέλειες της αγοράς που σχετίζονται με μεταφορές τεχνολογίας, καθώς και ο μη ανακτήσιμος χαρακτήρας των δαπανών για την απόκτηση ειδικών τεχνολογιών ή τεχνογνωσίας μπορούν να δικαιολογήσουν ορισμένες μορφές κρατικής παρέμβασης υπέρ αυτού του είδους δαπανών των ΜΜΕ, υπό τον όρο ότι θα περιορίζεται παράλληλα στο ελάχιστο η επίπτωση αυτών των παρεμβάσεων στον ανταγωνισμό. Για τις ΜΜΕ που βρίσκονται εκτός περιοχών επιλέξιμων για εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις, η Επιτροπή θα μπορεί επομένως να εγκρίνει ενισχύσεις που δεν υπερβαίνουν τις ακόλουθες ακαθάριστες εντάσεις ως ποσοστό του κόστους για την απόκτηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, αδειών εκμετάλλευσης και τεχνογνωσίας ή για την παραχώρηση τεχνικών γνώσεων μη κατοχυρωμένων με διπλώματα ευρεσιτεχνίας (16):

- 15 % για τις μικρές επιχειρήσεις,

- 7,5 % για τις άλλες ΜΜΕ, δηλαδή εκείνες που ανήκουν στην κατηγορία των «μεσαίων επιχειρήσεων».

Για τις ΜΜΕ που βρίσκονται σε ενισχυόμενες περιοχές, η Επιτροπή θα μπορεί να εγκρίνει, για τις ίδιες μορφές μεταφοράς τεχνολογίας, ενισχύσεις οι οποίες υπερβαίνουν το επίπεδο της περιφερειακής ενίσχυσης για επενδύσεις που έχει εγκρίνει για τις μεγάλες επιχειρήσεις στην εν λόγω περιοχή:

- κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες σε ακαθάριστους όρους σε περιοχές του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), υπό τον όρο ότι η συνολική ενίσχυση δεν υπερβαίνει το 30 % σε καθαρούς όρους,

- κατά 15 ποσοστιαίες μονάδες σε ακαθάριστους όρους σε περιοχές του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α), υπό τον όρο ότι η συνολική ενίσχυση δεν υπερβαίνει το 75 % σε καθαρούς όρους.

Όπως και στην περίπτωση της παραγράφου 4.2.1 ανωτέρω, το ανώτατο ποσοστό ενίσχυσης εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το εάν η χρηματοδότηση της ενίσχυσης εξασφαλίζεται αποκλειστικά από εθνικούς πόρους ή με συγχρηματοδότηση από την Επιτροπή μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων, και ιδίως του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ).

4.2.3. Ενισχύσεις για την παροχή συμβουλών, την κατάρτιση και τη διάδοση γνώσεων

Επιτρέπεται γενικά η χορήγηση ανώτατης ενίσχυσης 50 % σε ακαθάριστους όρους όταν η ενίσχυση αφορά την παροχή συμβουλών από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες σε νέες ή σε εν λειτουργία μικρομεσαίες επιχειρήσεις ή την κατάρτιση που παρέχεται στο προσωπικό τους, ιδίως στους τομείς της διαχείρισης, των χρηματοοικονομικών θεμάτων, των νέων τεχνολογιών (κυρίως τεχνολογίες πληροφοριών), του ελέγχου της ρύπανσης, της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας ή σε άλλους παρόμοιους τομείς, ή για μελέτες εφικτότητας νέων επενδύσεων υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου. Ωστόσο, η αξιολόγηση κάθε καθεστώτος πρέπει να γίνεται σε συνάρτηση με το ενδιαφέρον που παρουσιάζει, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη την απόσταση μεταξύ τόπου άσκησης της δραστηριότητας και σχετικής αγοράς, τους περιορισμούς κόστους ανά επιχείρηση, τις δυνατότητες σώρευσης ενισχύσεων και άλλους σημαντικούς παράγοντες. Σε ορισμένες εξαιρετικές περιστάσεις, η Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει ενίσχυση που υπερβαίνει το 50 %, ιδίως σε ενισχυόμενες περιοχές. Μπορούν επίσης να εγκρίνονται υψηλότερες εντάσεις για ενισχύσεις υπέρ γενικών εκστρατειών ενημέρωσης, στο βαθμό που εμπίπτουν στις διατάξεις το άρθρου 92 παράγραφος 1, εάν το χρηματοοικονομικό όφελος που αποκομίζουν οι μεμονωμένες επιχειρήσεις είναι περιορισμένο.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι τα μέτρα αυτά δεν καλύπτουν τις ενισχύσεις:

- για επενδύσεις σε στοιχεία ενεργητικού που μπορούν να εγγραφούν στον ισολογισμό της επιχείρησης ως ασώματες ακινητοποιήσεις (έξοδα έρευνας και ανάπτυξης, παραχωρήσεις εκμετάλλευσης, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, άδειες εκμετάλλευσης κ.λπ.), τα οποία εξετάζονται στο σημείο 4.2.5 του παρόντος πλαισίου,

- που έχουν συνεχή ή περιοδικό χαρακτήρα αλλά όχι χαρακτήρα κινήτρου, και αφορούν τις συνήθεις δαπάνες λειτουργίας της επιχείρησης (φορολογικές συμβουλές, τακτική παροχή υπηρεσιών νομικής προστασίας, έξοδα δημοσίευσης κ.λπ.).

4.2.4. Ενισχύσεις στη μεταβίβαση των ΜΜΕ

Στη σύσταση της 7ης Δεκεμβρίου 1994 σχετικά με τη μεταβίβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (17), η Επιτροπή υπογραμμίζει τους κινδύνους παύσης των δραστηριοτήτων των ΜΜΕ, ιδίως των οικογενειακών, λόγω ανυπέρβλητων δυσχερειών που σχετίζονται με τη μεταβίβασή τους. Εάν ο νέος ιδιοκτήτης είναι μια ΜΜΕ μπορεί να του χορηγηθεί ενίσχυση για απόκτηση επιχείρησης, υπό τους όρους και προϋποθέσεις που περιγράφονται στο σημείο 4.2.1 σχετικά με τις ενισχύσεις για επενδύσεις σε πάγια στοιχεία.

4.2.5. Ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος

Οι ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος θα εξετάζονται σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στο κοινοτικό πλαίσιο που εφαρμόζεται στις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος (18). Οι ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος που προορίζονται για ΜΜΕ μπορούν να τύχουν προσαύξησης κατά δέκα ποσοστιαίες μονάδες σε ακαθάριστους όρους σε σχέση με τα ποσοστά που γίνονται κανονικά δεκτά για μεγάλες επιχειρήσεις.

4.2.6. Ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη

Οι ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη θα εξετάζονται σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στο κοινοτικό πλαίσιο που εφαρμόζεται στις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη (19). Οι ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη που προορίζονται για ΜΜΕ μπορούν να τύχουν προσαύξησης κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες σε ακαθάριστους όρους σε σχέση με τα ποσοστά που εφαρμόζονται κανονικά για τις μεγάλες επιχειρήσεις.

4.2.7. Ενισχύσεις για την απασχόληση

Οι ενισχύσεις για την απασχόληση θα εξετάζονται σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές που εφαρμόζονται στις ενισχύσεις για την απασχόληση (20). Η Επιτροπή αντιμετωπίζει ιδίως ευνοϊκά τις ενισχύσεις για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στις ΜΜΕ.

4.2.8. Ενισχύσεις για την επίτευξη άλλων στόχων

Τα περισσότερα καθεστώτα ενισχύσεων στις ΜΜΕ που κοινοποιούνται στην Επιτροπή ανήκουν στις κατηγορίες που περιγράφονται ανωτέρω. Η Επιτροπή μπορεί ωστόσο να εξετάσει την έγκριση ενισχύσεων για άλλα μέτρα στήριξης των ΜΜΕ, όπως τα μέτρα για την ενθάρρυνση της συνεργασίας ή τα μέτρα για την προώθηση των πολιτιστικών δραστηριοτήτων και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών και του ανταγωνισμού στην Κοινότητα κατά τρόπο που αντίκειται προς το κοινό συμφέρον.

5. Διαδικασίες

5.1. Το παρόν κείμενο αντικαθιστά το κοινοτικό πλαίσιο που θεσπίστηκε στις 20 Μαΐου 1992 (21). Εφαρμόζεται από της δημοσιεύσεώς του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

5.2. Με εξαίρεση των καθεστώτων ενισχύσεων που θεωρούνται ως ενισχύσεις de minimis, το παρόν πλαίσιο δεν καταργεί την υποχρέωση των κρατών μελών να κοινοποιούν όλα τα καθεστώτα ενισχύσεων υπέρ ΜΜΕ καθώς και κάθε τροποποίηση που επιφέρουν στα καθεστώτα αυτά δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ. Προκειμένου να διευκολύνει τις εργασίες των κρατών μελών και των υπηρεσιών της, η Επιτροπή διαβίβασε στα κράτη μέλη τυποποιημένο έντυπο κοινοποίησης με επιστολή της 22ας Φεβρουαρίου 1994 (22). Για τις ενισχύσεις μικρού ποσού ή χαμηλής έντασης, η Επιτροπή προέβλεψε επίσης ένα απλουστευμένο έντυπο και μια διαδικασία ταχείας έγκρισης (23).

5.3. Το παρόν πλαίσιο δεν θίγει τα καθεστώτα που έχουν ήδη εγκριθεί κατά τη δημοσίευσή του, τα οποία όμως μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο επανεξέτασης δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 1.

5.4. Η εφαρμογή του παρόντος πλαισίου θα αποτελέσει αντικείμενο επανεξέτασης που θα λάβει χώρα μετά από περίοδο τριών ετών, η οποία μπορεί να οδηγήσει, εάν είναι αναγκαίο, στην αναθεώρησή του.

(1) ΕΕ αριθ. C 213 της 19. 8. 1992, σ. 2.

(2) Βλέπε ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον κανόνα de minimis (ΕΕ αριθ. C 68 της 6. 3. 1986, σ. 9).

(3) Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τον ορισμό των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) της 3ης Απριλίου 1996 (ΕΕ αριθ. L 107 της 30. 4. 1996, σ. 8).

(4) Βλέπε την έκθεση που υπέβαλε η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, CSE(95) 2087, σ. 3 και επόμενες.

(5) Βλέπε για παράδειγμα, «Κοινοτικές δράσεις υπέρ των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας: 1. Τέταρτη έκθεση δραστηριότητας της Επιτροπής σχετικά με την πολιτική στον τομέα των επιχειρήσεων, έτος 1993 - 2. Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με το συντονισμό των δραστηριοτήτων υπέρ των ΜΜΕ», [COM(94) 221 τελικό της 7. 9. 1994].

(6) Ο κανόνας που εφαρμόζεται σήμερα είναι εκείνος που περιγράφεται στην προαναφερθείσα ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ενισχύσεις de minimis, βλέπε υποσημείωση 2.

(7) Βλέπε ανωτέρω υποσημείωση 3.

(8) Ο αριθμός των απασχολούμενων αντιστοιχεί στον αριθμό μονάδων εργασία/έτος, δηλαδή στον αριθμό των μισθωτών με πλήρη απασχόληση κατά τη διάρκεια ενός έτους, ενώ η εργασία κατά μερική απασχόληση και η εποχιακή εργασία υπολογίζονται ως κλάσματα μονάδων εργασία/έτος. Λαμβάνεται υπόψη το έτος της τελευταίας κλεισμένης λογιστικής χρήσης.

(9) Ο «κύκλος εργασιών» νοείται κατά την έννοια του άρθρου 28 της τέταρτης οδηγίας του Συμβουλίου 78/660/ΕΟΚ (ΕΕ αριθ. L 222 της 14. 8. 1978, σ. 11) όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 94/8/ΕΚ (ΕΕ αριθ. L 82 της 25. 3. 1994, σ. 33), δηλαδή ως το καθαρό ποσό του κύκλου εργασιών που περιλαμβάνει «τα ποσά που προέρχονται από την πώληση προϊόντων και την παροχή υπηρεσιών από τις συνήθεις δραστηριότητες της επιχείρησης μετά την αφαίρεση των εκπτώσεων επί των πωλήσεων, του φόρου προστιθέμενης αξίας και των άλλων φόρων που συνδέονται άμεσα με τον κύκλο εργασιών».

(10) Οι κανόνες αυτοί ισχύουν μόνον καθόσον στους δύο τελευταίους τομείς εφαρμόζονται πλαίσια ενισχύσεων.

(11) Σε εξαιρετικές περιστάσεις, η χορήγηση ενισχύσεων λειτουργίας γίνεται δεκτή σε περιοχές επιλέξιμες στο πλαίσιο καθεστώτων περιφερειακών ενισχύσεων κατ' εφαρμογή του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α). Βλέπε ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα (ΕΕ αριθ. C 212 της 12. 8. 1988, σ. 2), ιδίως το σημείο Ι.6.

(12) ΕΕ αριθ. C 31 της 3. 2. 1979, σ. 9.

(13) Βλέπε ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις περιφερειακές ενισχύσεις (ΕΕ αριθ. C 212 της 12. 8. 1988, σ. 2), όπως τροποποιήθηκε με την ανακοίνωση της Επιτροπής που δημοσιεύτηκε στην ΕΕ αριθ. C 364 της 20. 12. 1994, σ. 8.

(14) Δηλαδή η εκτός φόρων ονομαστική αξία επιχορηγήσεων και η εκτός φόρων παρούσα αξία επιδοτήσεων επιτοκίου, εκφρασμένα ως αναλογία του κόστους της επένδυσης. Ως καθαρά ποσά νοούνται εκείνα που προκύπτουν μετά την αφαίρεση των φόρων.

(15) Η ρύθμιση αυτή δεν αφορά τις δαπάνες που θα ήταν επιλέξιμες στο πλαίσιο των κατηγοριών ενισχύσεων που περιγράφονται κατωτέρω.

(16) Οι κανόνες που ακολουθούν δεν αφορούν τις δαπάνες για την απόκτηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, αδειών εκμετάλλευσης κ.λπ., οι οποίες συνυπολογίζονται στις επιλέξιμες δαπάνες ενός σχεδίου έρευνας και ανάπτυξης βάσει του παραρτήματος ΙΙ (τέταρτη περίπτωση) του κοινοτικού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη (ΕΕ αριθ. C 45 της 17. 2. 1996, σ. 5) και οι οποίες μπορούν να επωφεληθούν από τα ποσοστά που επιτρέπονται για το είδος σχεδίου έρευνας και ανάπτυξης στο οποίο εντάσσονται.

(17) ΕΕ αριθ. L 385 της 31. 12. 1994, σ. 14. Βλέπε επίσης την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την σύσταση αυτή, ΕΕ αριθ. C 400 της 31. 12. 1994, σ. 1.

(18) Το ισχύον κείμενο είναι εκείνο που δημοσιεύθηκε την ΕΕ αριθ. C 72 της 10. 3. 1994, σ. 3.

(19) Το ισχύον κείμενο είναι εκείνο που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ αριθ. C 45 της 17. 2. 1996, σ. 5.

(20) Το ισχύον κείμενο είναι εκείνο που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ αριθ. C 334 της 12. 12. 1995, σ. 4.

(21) Βλέπε ανωτέρω υποσημείωση 1.

(22) SG(94) D/2472.

(23) Το ισχύον κείμενο είναι η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διαδικασία ταχείας έγκρισης των καθεστώτων ενισχύσεων προς τις ΜΜΕ και των τροποποιήσεων υφιστάμενων καθεστώτων ενισχύσεων (ΕΕ αριθ. C 213 της 19. 8. 1992, σ. 10).