ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 22ας Δεκεμβρίου 1998

όσον αφορά ενισχύσεις που χορήγησε η Γερμανία υπέρ της επιχείρησης Riedel-de Haën AG

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1998) 4566]

(Το κείμενο στην γερμανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(1999/671/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, και έλαβε υπόψη τις εν λόγω παρατηρήσεις,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1. Διαδικασία

Με επιστολή της 3ης Απριλίου 1996, δύο ιδιώτες υπέβαλαν καταγγελία στην Επιτροπή, ισχυριζόμενοι ότι η Riedel-de Haën AG (εφεξής: Riedel de Haënl)(1), που είναι εγκατεστημένη στο Seelze, Γερμανία, έλαβε κρατικές ενισχύσεις ύψους 8 εκατομμυρίων DEM (4 εκατομμύρια Ecu) για επένδυση σε ειδική εγκατάσταση καύσης των αποβλήτων. Οι καταγγέλλοντες προσκόμισαν στην Επιτροπή πρόσθετες πληροφορίες με επιστολές της 28ης Απριλίου και της 24ης Σεπτεμβρίου 1996, της 4ης Φεβρουαρίου και της 2ας Μαρτίου 1997 και της 2ας Φεβρουαρίου 1998. Σύμφωνα με τα στοιχεία των καταγγελλόντων, η επιχείρηση προτίθετο προφανώς να καίει τα βιομηχανικά απόβλητά της στον τόπο εγκατάστασής της, αφότου οι λιμενικές αρχές της Αμβέρσας και άλλων πόλεων αρνήθηκαν την άδεια για την καύση στο πλοίο αποτέφρωσης αποβλήτων "Vesta". Η πληροφορία αυτή επιβεβαιώθηκε από άρθρο στον Τύπο(2). Σύμφωνα με τους καταγγέλλοντες, η επιχείρηση ισχυριζόταν ότι η νέα εγκατάσταση αποτελούσε εγκατάσταση ανάκτησης βρωμίου. Οι καταγγέλλοντες γνώριζαν, ωστόσο, ότι μια τέτοια εγκατάσταση υπήρχε ήδη στον τόπο της επιχείρησης την τελευταία εικοσιπενταετία.

Με επιστολές της 22ας Απριλίου, της 28ης Ιουνίου, και της 25ης Νοεμβρίου 1996, η Επιτροπή κάλεσε τις γερμανικές αρχές να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους και να προσκομίσουν συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις επιχορηγήσεις προς την Riedel-de Haën, προκειμένου να μπορέσει να εξετάσει το είδος τους και το συμβιβάσιμό τους με την κοινή αγορά. Η Γερμανία απάντησε με επιστολές της 4ης Ιουνίου της 30ής Σεπτεμβρίου 1996 και της 8ης Ιανουαρίου 1997 και επιβεβαίωσε ότι η επιχείρηση έλαβε δύο επιχορηγήσεις συνολικού ύψους 8 εκατομμυρίων DEM (4 εκατομμυρία Ecu). Αφού οι γερμανικές αρχές είχαν δηλώσει αρχικά ότι οι επιχορηγήσεις προορίζονταν για εγκατάσταση ανάκτησης βρωμίου, αργότερα διευκρίνισαν ότι προορίζονταν για μονάδα επεξεργασίας καταλοίπων στην οποία ανήκει η εγκατάσταση ανάκτησης βρωμίου.

Με επιστολή της 16ης Σεπτεμβρίου 1997, η Επιτροπή ενημέρωσε τις γερμανικές αρχές για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ όσον αφορά τις επιχορηγήσεις ύψους 8 εκατομμυρίων DEM (4 εκατομμύρια Ecu). Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια από τις επιχορηγήσεις δεν χορηγήθηκε σύμφωνα με το εγκριθέν καθεστώς "Οικονομία και περιβάλλον", ενώ η δεύτερη δεν ενέπιπτε σε εγκριθέν καθεστώς και καμία από τις δύο δεν φαινόταν ότι συμβιβάζεται με τους ισχύοντες κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος(3) "κοινοτικοί κανόνες"). Το συμπέρασμα αυτό ανακοινώθηκε στις γερμανικές αρχές με επιστολή της 2ας Οκτωβρίου 1997. Με επιστολές της 7ης Νοεμβρίου 1997 και της 19ης Μαρτίου 1998, οι γερμανικές αρχές διατύπωσαν τη θέση τους επί των εν λόγω θεμάτων και τις επιφυλάξεις τους, απάντησαν, ωστόσο, στο αίτημα της Επιτροπής για προσκόμιση πληροφοριών μόνο πολύ γενικά.

Η απόφαση της Επιτροπής δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(4). Με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή κάλεσε όλους τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις εντός της προθεσμίας, δηλαδή μέχρι τις 19 Ιανουαρίου 1998. Με επιστολή της 14ης Απριλίου 1998, ένα δικηγορικό γραφείο υπέβαλε εξ ονόματος της AlliedSignal, μητρικής της Riedel-de Haën, τις παρατηρήσεις της επιχείρησης.

Με επιστολή της 24ης Ιουνίου 1998, η Επιτροπή κάλεσε τις γερμανικές αρχές να προσκομίσουν τις απαιτούμενες πληροφορίες προκειμένου να εκτιμηθεί οριστικά κατά πόσον οι εν λόγω ενισχύσεις συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι αυτή είναι η τελευταία ευκαιρία για την προσκόμιση των εν λόγω στοιχείων διαφορετικά, θα λάβει την απόφασή της βάσει των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της.

Μετά από συνεδρίαση με τις γερμανικές αρχές και τους εκπροσώπους της Riedel-de Haën που πραγματοποιήθηκε στις 28 Ιουλίου 1998 στις Βρυξέλλες, η Γερμανία και η Riedel-de Haën απάντησαν με κοινή επιστολή στις 28 Αυγούστου 1998. Στην επιστολή αυτή επισημάνθηκε η θέση που υιοθέτησε η Riedel-de Haën στην επιστολή της 14ης Απριλίου 1998. Η θέση αυτή λήφθηκε πλήρως υπόψη από την Επιτροπή. Η ακόλουθη ανάλυση των παρατηρήσεων των γερμανικών αρχών εμπεριέχει την ανάλυση της Επιτροπής για τη θέση της Riedel-de Haën.

2. Η ενίσχυση

Η Riedel-de Haën παράγει 1300 τόνους υγρά απόβλητα ετησίως που περιέχουν αλογονοπαράγωγα υδρογονάνθρακα. Τα υγρά αυτά απόβλητα διατίθεντο μέχρι σήμερα από εξειδικευμένη επιχείρηση σε ειδική εγκατάσταση καύσης των αποβλήτων. Το 1994, η επιχείρηση ξεκίνησε την κατασκευή μιας μονάδας επεξεργασίας καταλοίπων προκειμένου να μπορεί να διαθέτει τα εν λόγω υγρά απόβλητα σε εγκατάστασή της. Η εγκατάσταση αυτή δεν τέθηκε ακόμη σε λειτουργία.

Οι γερμανικές αρχές εκτίμησαν αρχικά το κόστος του σχεδίου σε 21,4 εκατομμύρια DEM (10,7 εκατομμύρια Ecu), αναπροσάρμοσαν όμως το ποσό αυτό σε 20,6 εκατομμύρια DEM (10,3 εκατομμύρια Ecu) με επιστολή της 28ης Αυγούστου 1998. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται επενδυτικές δαπάνες, αναπτυξιακές και λοιπές δαπάνες καθώς και δαπάνες λειτουργίας.

Οι επενδυτικές δαπάνες της επιχείρησης εκτιμώνται σε 16,3 εκατομμύρια DEM (8,1 εκατομμύρια Ecu), εκ των οποίων 14,2 εκατομμύρια DEM (7,1 εκατομμύρια Ecu) είχαν επενδυθεί μέχρι τις 24 Ιουνίου 1998. Ο ακόλουθος πίνακας περιέχει ανάλυση των διαφόρων δαπανών: [...(5)(6)](7)

Οι αναπτυξιακές δαπάνες και οι λοιπές δαπάνες ανέρχονται σε 1,9 εκατομμύρια DEM (0,9 εκατομμύρια Ecu), ενώ οι δαπάνες για τη δοκιμαστική λειτουργία εκτιμώνται σε 2,5 εκατομμύρια DEM (1,2 εκατομμύρια Ecu).

Η ακρίβεια των στοιχείων αυτών επαληθεύτηκε από εταιρεία λογιστών.

Στη Riedel-de Haën χορηγήθηκαν οι ακόλουθες επενδυτικές ενισχύσεις:

1. επιχορήγηση ύψους 4 εκατομμυρίων DEM (2 εκατομμυρίων Ecu του Wirtschaftsförderungsfonds (ταμείου για την προώθηση της οικονομίας) του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας (με επιστολή της 25ης Απριλίου 1994) στο πλαίσιο του εγκριθέντος καθεστώτος "οικονομία και περιβάλλον"·

2. επιχορήγηση ύψους 4 εκατομμυρίων DEM (2 εκατομμύρια Ecu) του Deutsche Bundesstiftung Umwelt (γερμανικού ομοσπονδιακού ιδρύματος για το περιβάλλον) (με επιστολή της 20ής Μαΐου 1994) στο πλαίσιο καθεστώτος που την εποχή εκείνη δεν είχε εγκριθεί από την Επιτροπή.

Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, έχουν καταβληθεί μέχρι σήμερα δόσεις ύψους 2,9 εκατομμυρίων DEM (1,4 εκατομμύρια Ecu).

3. Παρατηρήσεις της Γερμανίας

Με επιστολή της 28ης Αυγούστου 1998, οι γερμανικές αρχές υπέβαλαν τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

Υποστήριξαν ότι η εγκατάσταση αυτή χρησιμοποιείται αποκλειστικά με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος.

Επιπλέον, το καθεστώς "Οικονομία και περιβάλλον" εγκρίθηκε από την Επιτροπή και θεωρήθηκε ότι συμβιβάζεται με την κοινή αγορά. Επισυνάφθηκαν φωτοαντίγραφα του εν λόγω καθεστώτος, της έγκρισης του καθεστώτος από την Επιτροπή και της ανακοίνωσης της έγκρισης στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, η επιχορήγηση εκ μέρους του Deutsche Bundesstiftung Umwelt συμβιβάζεται καταρχήν με τους κοινοτικούς κανόνες.

Οι επιχορηγήσεις θα μπορούσαν επίσης να θεωρηθούν ως ενισχύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη κατά την έννοια του κοινοτικού πλαισίου των κρατικών ενισχύσεων στην έρευνα και ανάπτυξης(8).

Εξάλλου, η Γερμανία υποστήριξε ότι η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να ζητήσει την αποπληρωμή των ενισχύσεων, δεδομένου ότι πρέπει να διασφαλισθούν οι θεμιτές προσδοκίες της επιχείρησης.

Οι γερμανικές αρχές υπέβαλαν απόσπασμα από το εμπορικό μητρώο των επιχειρήσεων Riedel-de Haën AG και Riedel-de Haën GmbH, την ετήσια έκθεση της Riedel-de Haën AG για το 1997 και έναν κατάλογο των πάγιων στοιχείων του ενεργητικού των επιχειρήσεων, και ιδίως των εγκαταστάσεων στις οποίες παράγονται αλογονομένοι υδρογονάνθρακες, καθώς και ένα σχέδιο της θέσης παραγωγής στο Seelze.

Επιπλέον, παρουσίασαν μια ανάλυση του κόστους του σχεδίου και μια συγκέντρωση των εν λόγω δαπανών από διαφορετικές πλευρές. Η ακρίβεια των στοιχείων αυτών επαληθεύτηκε από μια εταιρεία ελεγκτών. Στα στοιχεία αυτά προστέθηκε μια σύγκριση των δαπανών, στην οποία αντιπαρατίθενται οι σημερινές δαπάνες διάθεσης έναντι των δαπανών για τη διάθεση στη νέα εγκατάσταση. Μια εταιρεία ελεγκτών επαλήθευσε ένα μέρος των δαπανών που συνιστούν τη βάση των εν λόγω υπολογισμών.

Η Γερμανία εξήγησε επίσης τη λειτουργία των εγκαταστάσεων καύσης και επεξεργασίας των καταλοίπων, καθώς και τις διαφορές μεταξύ της παλαιάς και της νέας εγκατάστασης ανάκτησης βρωμίου. Επιπλέον, υπέβαλε τη δεύτερη έκθεση της Riedel-de Haën όσον αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις το 1995 και τις παρατηρήσεις ενός εμπειρογνώμονα σχετικά με την παραγωγή επικίνδυνων ουσιών από τη νέα εγκατάσταση, καθώς και συμπληρωματικά στοιχεία. Υποβλήθηκε επίσης ένα φυλάδιο της Riedel-de Haën με τίτλο "Μονάδα επεξεργασίας βρωμιούχων καταλοίπων - Εξέταση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων".

Στα ανωτέρω έγγραφα προστέθηκαν επίσης φωτοαντίγραφο του ομοσπονδιακού διατάγματος 17 για την προστασία από τις εκπομπές (17. BundesImmissionsSchutzVerordnung (BimSchV)(9) και της τεχνικής οδηγίας (ΤΑ) "Ατμόσφαιρα 86".

Η Γερμανία κατέθεσε επιπλέον φωτοαντίγραφο της αίτησης της Riedel-de Haën για ενίσχυση στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1973/92 του Συμβουλίου(10) σχετικά με τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου για το περιβάλλον (Life), φωτοαντίγραφο της αρνητικής απόφασης της Επιτροπής και φωτοαντίγραφο της απάντησης της επιχείρησης.

Επιπλέον, επισυνάφθηκαν φωτοαντίγραφα των αιτήσεων για ενίσχυση της Riedel-de Haën προς το Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας και το Deutsche Bundesstiftung Umwelt.

Κοινοποιήθηκαν επίσης τα αποτελέσματα της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

4. Εκτίμηση

4.1. Ο αποδέκτης της ενίσχυσης

Η Riedel-de Haën είναι πρώην θυγατρική της Hoechst AG και ανήκει από τις 4 Νοεμβρίου 1996 στον αμερικανικό όμιλο AlliedSignal Inc., Morristown, New Jersey.

Το 1997, η Riedel-de Haën απασχολούσε κατά μέσο όρο 1256 εργαζόμενους, πραγματοποίησε κύκλο εργασιών 409,2 εκατομμύρια DEM (204,6 εκατομμύρια Ecu) με σύνολο περιουσιακών στοιχείων 459,1 εκατομμύρια DEM (229,5 εκατομμύρια Ecu). Σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 1996 όσον αφορά τον ορισμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων(11) η Riedel-de Haën αποτελεί μεγάλη επιχείρηση.

Η επιχείρηση είναι εγκατεστημένη εκτός των ενισχυόμενων περιοχών, στην Κάτω Σαξονία.

Πρόκειται για μια χημική επιχείρηση, που δραστηριοποιείται στους ακόλουθους τομείς: ανόργανες χημικές ουσίες, εργαστηριακές χημικές ουσίες, οργανικές χημικές ουσίες, συντηρητικά, χημικά προϊόντα για την ηλεκτρονική βιομηχανία, φωτοβόλα χρώματα επίστρωσης (πιγμέντα), φωτογραφικά χρώματα και φαρμακευτικά και ιατρικά προϊόντα.

4.2. Οι ενισχύσεις

Το Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας και το Deutsche Bundesstiftung Umwelt είναι δημόσια ιδρύματα που χρηματοδοτούν τις ενισχύσεις τους, περιλαμβανομένων των υπό εξέταση επιχορηγήσεων, με κρατικούς πόρους.

Με επιστολή της 28ης Αυγούστου 1998, η Γερμανία αμφισβήτησε το καθεστώς δημοσίου δικαίου του Deutsche Bundesstiftung Umwelt. Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει εκ νέου τα σχετικά με την εν λόγω απόφαση σημεία: το ίδρυμα ιδρύθηκε με ομοσπονδιακό νόμο(12). Το κεφάλαιό του ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων DEM (1,2 δισεκατομμύρια Ecu) προήλθε από την ιδιωτικοποίηση της πρώην κρατικής επιχείρησης Salzgitter AG. H παράγραφος 2 του νόμου ορίζει ότι σκοπός του ιδρύματος είναι η χρηματοοικονομική στήριξη περιβαλλοντικών σχεδίων, ιδίως όταν πραγματοποιούνται από ΜΜΕ. Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 2 του καταστατικού του ιδρύματος, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ορίζει το διοικητικό συμβούλιο του ιδρύματος και αποφασίζει μεταξύ άλλων για τη διάθεση των πόρων. Όσον αφορά τη χορήγηση επιχορηγήσεων, το ίδρυμα δεν εφαρμόζει μια γενικά ισχύουσα και αυτόματη διαδικασία βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, αλλά οι γερμανικές αρχές είναι ουσιαστικά εκείνες που διαθέτουν ελευθερία προαίρεσης στο μέτρο που λαμβάνουν αποφάσεις με τη βοήθεια του διοικητικού συμβουλίου. Τέλος, το ίδρυμα ελέγχεται, σύμφωνα με την παράγραφο 3 του νόμου περί ιδρύσεώς του, από το Ομοσπονδιακό Ελεγκτικό Συνέδριο. Λαμβάνοντας υπόψη τα πραγματικά περιστατικά και το γεγονός ότι το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ εφαρμόζεται σε "ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους", η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι δραστηριότητες επιχορήγησης του ιδρύματος συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Πράγματι, η Γερμανία κοινοποίησε εν τω μεταξύ στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ, τους τροποποιηθέντες κανόνες του ιδρύματος, οι οποίοι εγκρίθηκαν από την Επιτροπή ως συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά κρατικές ενισχύσεις.

Στους διάφορους τομείς δραστηριοτήτων της, η Riedel-de Haën ανταγωνίζεται χημικές επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών. Τα προϊόντα που παράγει η επιχείρηση αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών της Κοινότητας. Το 1997, η Riedelde Haën πραγματοποίησε το 52 % του κύκλου εργασιών της στις αγορές της αλλοδαπής και το 67 % εξ αυτού στην Ευρώπη. Οι επιχορηγήσεις μειώνουν σημαντικά τις επενδυτικές δαπάνες της επιχείρησης, δημιουργούν επομένως ένα πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών άλλων κρατών μελών, οι οποίοι δεν έχουν λάβει τέτοιου είδους επενδυτική ενίσχυση, και δύνανται να επιδεινώσουν την ανταγωνιστική τους θέση.

Όσον αφορά την ανάκτηση του βρωμίου, η Riedel-de Haën ανταγωνίζεται ενδεχομένως άλλες επιχειρήσεις στις οποίες λειτουργούν τέτοιου είδους εγκαταστάσεις. Σε μελέτη που παρουσίασαν οι γερμανικές αρχές(13) εκτιμάται ότι στη Δυτική Ευρώπη υπάρχει ανάγκη τουλάχιστον δέκα εγκαταστάσεων ανάκτησης βρωμίου. Οι επιχορηγήσεις παρέχουν στη Riedel-de Haën ένα πλεονέκτημα έναντι επιχειρήσεων σε άλλα κράτη μέλη που επενδύουν επίσης σε μια τέτοια εγκατάσταση, χωρίς όμως να λαμβάνουν ενίσχυση, και δύνανται να επιδεινώσουν την θέση των ανταγωνιστών αυτών.

Αμφότερες οι επιχορηγήσεις μπορούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών μελών και επομένως συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

4.3. Υποχρέωση κοινοποίησης

Η επιχορήγηση του Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας

Την 1η Δεκεμβρίου 1993, η Riedel-de Haën ζήτησε από το Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας χρηματοοικονομική υποστήριξη. Με επιστολή της 25ης Απριλίου 1994, το ταμείο ενέκρινε, στο πλαίσιο του καθεστώτος "Οικονομία και περιβάλλον", επιχορήγηση ύψους 4 εκατομμυρίων DEM (2 εκατομμύρια Ecu) για κόστος σχεδίου ύψους 21,4 εκατομμυρίων DEM (10,7. εκατομμύρια Ecu). Η επένδυση έπρεπε να ολοκληρωθεί στις 31 Δεκεμβρίου 1996. Σύμφωνα με στοιχεία των γερμανικών αρχών, μέχρι τη στιγμή εκείνη οι δαπάνες για το σχέδιο ανήλθαν, ωστόσο, μόνο σε 8,2 εκατομμύρια DEM (4,1 εκατομμύρια Ecu) εκ των οποίων 6,5 εκατομμύρια DEM (3,2 εκατομμύρια Ecu) εκτιμήθηκαν ως επενδυτικές δαπάνες. Σύμφωνα με τη σύμβαση για τις ενισχύσεις, η Riedel-de Haën δεν έλαβε επομένως ολόκληρο το ποσό της επιχορήγησης ύψους 4 εκατομμυρίων DEM (2 εκατομμύρια Ecu).

Η Επιτροπή είχε διατυπώσει στην απόφασή της σχετικά με την κίνηση της διαδικασίας σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ ότι η επιχορήγηση του Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας δεν είχε χορηγηθεί, κατά την άποψή της, σύμφωνα με τους όρους που θεσπίζονται στο καθεστώς "Οικονομία και περιβάλλον", το οποίο είχε εγκρίνει στις 13 Σεπτεμβρίου 1991 για την περίοδο 1991 έως 1994. Στο πλαίσιο του εν λόγω καθεστώτος, το Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας ήταν εξουσιοδοτημένο να χορηγεί επιχορηγήσεις για επενδυτικά σχέδια που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος. Μεγαλύτερη έμφαση δόθηκε ιδίως στα αναπτυξιακά σχέδια και στα σχέδια επίδειξης, τα οποία παρέχουν "προστιθέμενη αξία από οικολογική άποψη για το κοινωνικό σύνολο". Σύμφωνα με την παράγραφο 2 του εν λόγω καθεστώτος "μόνον οι δαπάνες, τα αποτελέσματα των οποίων συνιστούν αισθητή βελτίωση έναντι των ήδη ισχυουσών διατάξεων, δύνανται να θεωρηθούν ως επιλέξιμες για επιχορηγήσεις".

Παρά το αίτημα της Επιτροπής, οι γερμανικές αρχές δεν προσκόμισαν στοιχεία σχετικά με ποιο τμήμα της επένδυσης συνιστούσε αισθητή βελτίωση έναντι των ισχυουσών διατάξεων(14). Επομένως δεν ήταν σαφές εάν τμήματα του σχεδίου - και αν ναι, ποια - ήταν επιλέξιμα για επιχορήγηση κατά την έννοια του καθεστώτος. Είναι συνεπώς προφανές ότι το Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας δεν ενήργησε σύμφωνα με την παράγραφο 2 του εν λόγω καθεστώτος. Στη συνεδρίαση της 28ης Ιουλίου που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, η γερμανική αντιπροσωπεία επιβεβαίωσε εξάλλου ότι δεν απαιτείτο ιδιαίτερη επένδυση προκειμένου να υπάρξει αισθητή βελτίωση έναντι των ισχυουσών διατάξεων.

Λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που απέστειλαν οι γερμανικές αρχές με επιστολή της 28ης Αυγούστου 1998, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι πρέπει να αναθεωρηθεί η εξέταση του εν λόγω καθεστώτος και επισημαίνει στη Γερμανία την απόφαση που έχει ήδη λάβει. Μια αναθεώρηση της εξέτασης αυτής θα είχε ως αποτέλεσμα μόνο την επιβεβαίωση της εν λόγω απόφασης.

Για το Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας δεν υφίστατο λόγος να χορηγήσει στη Riedel-de Haën την υπό εξέταση επιχορήγηση στο πλαίσιο του καθεστώτος "Οικονομία και περιβάλλον". Η επιχορήγηση πρέπει επομένως να θεωρηθεί ως χωριστή ενίσχυση, η οποία έπρεπε να κοινοποιηθεί στη Γερμανία σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ. Η Γερμανία δεν ικανοποίησε, ωστόσο, την εν λόγω υποχρέωση κοινοποίησης. Κατά συνέπεια, η επιχορήγηση χορηγήθηκε παράνομα.

Η επιχορήγηση του Deutsche Bundesstiftung Umwelt

Στις 10 Σεπτεμβρίου 1992, η Riedel-de Haën ζήτησε από το ίδρυμα Deutsche Bundesstiftung Umwelt χρηματοοικονομική στήριξη. Δεδομένου ότι το ίδρυμα, κατά την εξέτασή του, βασίστηκε σε αίτηση της 10ης Σεπτεμβρίου 1993, η επιχείρηση ενδέχεται να τροποποίησε την αίτησή της μεταγενέστερα. Με επιστολή της 20ής Μαΐου 1994, το ίδρυμα ενέκρινε επιχορήγηση ύψους 4 εκατομμυρίων DEM (2 εκατομμύρια Ecu).

Η Επιτροπή διαπίστωσε ήδη στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, ότι η επιχορήγηση δεν εμπίπτει σε εγκριθέν καθεστώς. Οι γερμανικές αρχές δεν αμφισβήτησαν αυτή τη διαπίστωση. Κατά συνέπεια, οι γερμανικές αρχές δεν πληρούσαν ούτε για αυτή την ενίσχυση την υποχρέωση κοινοποίησης σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ. Η επιχορήγηση χορηγήθηκε συνεπώς παράνομα.

Η Επιτροπή επισημαίνει περαιτέρω, ότι το ίδρυμα είχε θέσει ως προϋπόθεση για την έγκριση της επιχορήγησης ότι η επιχείρηση θα μετείχε στις προβλεπόμενες δαπάνες του σχεδίου συνολικού ποσού 19,7 εκατομμυρίων DEM (9,8 εκατομμύρια Ecu) με ίδιους πόρους ύψους 15,7 εκατομμυρίων DEM (7,6 εκατομμύρια Ecu). Η επιχορήγηση του Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας μειώνει την επιβάρυνση της επιχείρησης στο μέτρο που δεν θεωρείται ότι πληρούται η εν λόγω προϋπόθεση.

4.4. Απαλλαγές

Οι ενισχύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά. Στο άρθρο 92 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης ΕΚ ορίζονται οι προϋποθέσεις σύμφωνα με τις οποίες οι ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.

Η Επιτροπή εξέτασε εάν οι επιχορηγήσεις ύψους 8 εκατομμυρίων DEM (4 εκατομμύρια Ecu) δύνανται, σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές, να τύχουν παρέκκλισης από τη γενική απαγόρευση ενισχύσεων.

Το άρθρο 92 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ δεν εφαρμόζεται, δεδομένου ότι δεν πρόκειται ούτε για ενισχύσεις κοινωνικού χαρακτήρα προς μεμονωμένους καταναλωτές, ούτε για ενισχύσεις για την ανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες, ούτε για ενισχύσεις προς την οικονομία ορισμένων περιοχών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας οι οποίες θίγονται από τη διαίρεση της Γερμανίας.

Το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ, καθώς και οι παρεκκλίσεις περιφερειακού χαρακτήρα του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ δεν εφαρμόζονται, δεδομένου ότι η επιχείρηση δεν είναι εγκατεστημένη σε επιλέξιμη περιοχή.

Επιπλέον, δεν εφαρμόζεται η παρέκκλιση του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο β) της συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι το σχέδιο δεν πληροί κατά την άποψη της Επιτροπής τα κριτήρια που εφαρμόζονται κατά κανόνα για την κατάταξή του ως σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και η ενίσχυση δεν αποσκοπεί στην άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους.

Εξάλλου, δεν εφαρμόζεται η παρέκκλιση του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι η ενίσχυση δεν προωθεί ούτε τον πολιτισμό ούτε τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η μόνη παρέκκλιση που θα μπορούσε να εφαρμοστεί είναι το πρώτο μέρος του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ, σύμφωνα με την οποία οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων δύνανται να απαλλαγούν, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο στο κοινό συμφέρον.

4.5. Συμβιβάσιμο με τους κοινοτικούς κανόνες

Οι γερμανικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι επιχορηγήσεις χορηγήθηκαν ως ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος για την ενθάρρυνση των επιχειρήσεων. Οι όροι σύμφωνα με τους οποίους οι επενδύσεις μπορούν να θεωρηθούν ως ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος που συμβιβάζονται με την κοινή αγορά ορίζονται στους κοινοτικούς κανόνες.

Το τότε ισχύον κοινοτικό πλαίσιο δημοσιεύθηκε στις 10 Μαρτίου 1994. Δεδομένου ότι και και οι δύο επιχορηγήσεις εγκρίθηκαν μετά από αυτή την ημερομηνία, δηλαδή στις 25 Απριλίου και στις 20 Μαΐου 1994, η Επιτροπή τις εξέτασε βάσει των ισχυόντων κοινοτικών κανόνων.

Οι γερμανικές αρχές υποστηρίζουν ότι η εγκατάσταση δεν εξυπηρετεί σκοπούς παραγωγής, αλλά αποσκοπεί αποκλειστικά στην προστασία του περιβάλλοντος. Επιπλέον, η επιχείρηση δεν ήταν υποχρεωμένη να κατασκευάσει εγκατάσταση επεξεργασίας καταλοίπων. Κατά συνέπεια, συνήχθη το συμπέρασμα ότι για το συνολικό κόστος του σχεδίου, δηλαδή τις επενδυτικές δαπάνες περιλαμβανομένων των αναπτυξιακών και λοιπών δαπανών, δύναται να χορηγηθεί ενίσχυση για την προστασία του περιβάλλοντος.

Η Επιτροπή δεν μπορεί να συμμεριστεί αυτή την επιχειρηματολογία. Κατά την άποψή της, η νέα εγκατάσταση χρησιμεύει πράγματι στη διαδικασία παραγωγής. Στο πλαίσιο της παραγωγής, δημιουργούνται επικίνδυνα απόβλητα σε υγρή μορφή, τα οποία η επιχείρηση Riedel-de Haën υποχρεούται να διαθέσει. Η διάθεση μπορεί επομένως να θεωρηθεί ως τμήμα της παραγωγής. Η νέα εγκατάσταση καθιστά δυνατή τη διάθεση των εν λόγω αποβλήτων στη θέση του εργοστασίου και επομένως αποτελεί τμήμα της διαδικασίας παραγωγής. Επιπλέον, στην εγκατάσταση ανάκτησης βρωμίου, η οποία αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα της μονάδας επεξεργασίας καταλοίπων, επανακτώνται ουσίες σε μεγάλες ποσότητες, οι οποίες δύνανται να επαναχρησιμοποιηθούν άμεσα στην παραγωγή.

Σύμφωνα με το σημείο 3.2.1 των κοινοτικών κανόνων, οι ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος μπορούν να χορηγηθούν για επενδύσεις σε γήπεδα, κτίρια, μονάδες παραγωγής και εξοπλισμού. Σύμφωνα με αυτές τις διατάξεις μόνον οι επενδυτικές δαπάνες ύψους 16,3 εκατομμυρίων DEM (8,1 εκατομμύρια Ecu) ενδέχεται να θεωρηθούν ως ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, όχι όμως οι αναπτυξιακές και λοιπές δαπάνες ή οι δαπάνες για τη δοκιμαστική λειτουργία. Επιπλέον, στο σημείο 3.2.1 ορίζεται ρητά ότι "οι επιλέξιμες δαπάνες πρέπει να αφορούν αυστηρά το πρόσθετο επενδυτικό κόστος που συνεπάγεται αναγκαστικά η επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων. Οι γενικές επενδυτικές δαπάνες που δεν συνδέονται με την προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να αποκλείονται". Η Γερμανία έπρεπε επομένως να αποδείξει ποιο τμήμα των επενδυτικών δαπανών μπορεί να θεωρηθεί ότι αφορά μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος.

Σύμφωνα με τις αρχές αυτές, η Επιτροπή υποστήριξε την άποψη ότι οι ακόλουθες επενδύσεις θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος:

1. επενδύσεις που βοηθούν τις επιχειρήσεις να προσαρμοστούν σε νέα υποχρεωτικά πρότυπα ή τις ενθαρρύνουν να προσαρμοστούν συντομότερα στα εν λόγω πρότυπα·

2. επενδύσεις που ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να προχωρήσουν με τη λήψη μέτρων για τη μείωση των εκπομπών σαφώς πέρα από τα υποχρεωτικά περιβαλλοντικά πρότυπα·

3. επενδύσεις που πραγματοποιούνται όταν δεν υπάρχουν υποχρεωτικά πρότυπα βάσει συμφωνιών στα πλαίσια των οποίων οι επιχειρήσεις εντείνουν τις προσπάθειες τους για τη μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος, χωρίς να δεσμεύονται νομικά ή πριν από την έναρξη ισχύος μιας τέτοιας δέσμευσης.

Επενδυτικές ενισχύσεις για τη διευκόλυνση της προσαρμογής σε νέα υποχρεωτικά πρότυπα

Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία, στο σημείο 3.2.3 Α των κοινοτικών κανόνων προβλέπονται τα ακόλουθα: "Σύμφωνα με την αρχή 'ο ρυπαίνων πληρώνει', δεν επιτρέπεται η χορήγηση ενισχύσεων για το κόστος συμμόρφωσης με νέα υποχρεωτικά πρότυπα σε νέες μονάδες παραγωγής".

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η μονάδα επεξεργασίας καταλοίπων αποτελεί μια νέα επένδυση και όχι την αντικατάσταση μιας ήδη υφιστάμενης μονάδας. Επιπλέον, στο παρελθόν λειτουργούσε ήδη στη Riedel-de Haën εγκατάσταση ανάκτησης βρωμίου. Σύμφωνα με στοιχεία των γερμανικών αρχών, η εγκατάσταση αυτή σταμάτησε να λειτουργεί ήδη το 1985 και από τεχνική άποψη υστερούσε σημαντικά έναντι της νέας εγκατάστασης που ανήκει στη μονάδα επεξεργασίας καταλοίπων. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι η νέα εγκατάσταση αντικαθιστά την παλαιά.

Επομένως, ολόκληρη η εγκατάσταση επεξεργασίας καταλοίπων αποτελεί αναμφισβήτητα νέα εγκατάσταση κατά την έννοια των κοινοτικών κανόνων. Η ενίσχυση δεν δύναται συνεπώς να εγκριθεί ως επένδυση για την προσαρμογή σε νέα δεσμευτικά πρότυπα, δεδομένου ότι αυτό αντιβαίνει στην αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει".

Επενδυτικές ενισχύσεις σε επιχειρήσεις που υπερβαίνουν σημαντικά τις απαιτήσεις των υποχρεωτικών προτύπων

Οι γερμανικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι ενισχύσεις αποτελούν κίνητρο για την υπέρβαση των υποχρεωτικών προτύπων. Στις παρατηρήσεις της της 28ης Αυγούστου 1998, η Επιτροπή συμπέρανε, ωστόσο, ότι η Γερμανία προτίθετο να χορηγήσει μόνον εν μέρει τις επιχορηγήσεις για το σκοπό αυτό.

Τα γενικά ανώτατα όρια εκπομπών σε σχέδια τέτοιου είδους ορίζονται στο 17 διάταγμα για την εφαρμογή του ομοσπονδιακού νόμου περί προστασίας από τις εκπομπές. Σύμφωνα με το διάταγμα αυτό, οι αρχές των ομόσπονδων κρατών ορίζουν με απόφαση τα σχετικά περιβαλλοντικά πρότυπα, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά κάθε σχεδίου χωριστά. Στην προκειμένη περίπτωση, η κυβέρνηση του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας (Ανόβερο) προσδιόρισε τα υποχρεωτικά πρότυπα σε προαπόφαση της 15ης Μαρτίου 1991 εφαρμόσιμη στη θέση Riedel-de Haën, η οποία επιβεβαιώθηκε από την απόφαση της της 11ης Αυγούστου 1996 για τη χορήγηση της έγκρισης.

Οι απαιτήσεις που όρισε στην απόφασή της η κυβέρνηση του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας (Ανόβερο) υπερβαίνουν τις απαιτήσεις του διατάγματος. Ενώ η απόφαση ορίζει μέσες τιμές για εκπομπές ανά μισή ώρα, οι μέσες τιμές για εκπομπές στο διάταγμα ορίζονται μόνο σε ημερήσια βάση. Η Γερμανία υποστηρίζει επομένως ότι η επιχείρηση υπερβαίνει τις απαιτήσεις που ορίζονται στα υποχρεωτικά πρότυπα.

Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται αυτή την άποψη. Δεδομένου ότι η επιχείρηση υποχρεούται βάσει της απόφασης να τηρεί τις τιμές αυτές, οι τελευταίες πρέπει να θεωρηθούν προφανώς ως υποχρεωτικά πρότυπα. Κατά συνέπεια, επιλέξιμο για επιχορήγηση είναι επομένως μόνο το τμήμα της επένδυσης το οποίο υπερβαίνει τα υποχρεωτικά πρότυπα που ορίζονται στην απόφαση.

Η Επιτροπή ζήτησε επομένως από τις γερμανικές αρχές να αναφέρουν εάν μια σημαντική μείωση των εκπομπών κάτω από τα προκαθορισμένα όρια θα προκαλούσε αύξηση των δαπανών, και εάν ναι, σε ποιο βαθμό. Οι γερμανικές αρχές δεν ανακοίνωσαν, ωστόσο, ούτε για τα περιβαλλοντικά πρότυπα που ορίζονται στην απόφαση ούτε για εκείνα που ορίζονται στο διάταγμα 17, ποιο μέρος της επένδυσης συνέβαλε στην υπέρβαση των εν λόγω προτύπων. Στη συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε στις 28 Ιουλίου 1998 στις Βρυξέλλες, η γερμανική αντιπροσωπεία επιβεβαίωσε ότι δεν απαιτούνταν ιδιαίτερες επενδύσεις προκειμένου να τηρηθούν οι τιμές που ορίζονται στην απόφαση και οι οποίες βελτιώνουν τις τιμές που καθορίζονται στο διάταγμα.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορεί να εγκρίνει τις επιχορηγήσεις ως επενδυτική ενίσχυση για την ενθάρρυνση των επιχειρήσεων να υπερβούν τα υποχρεωτικά πρότυπα, δεδομένου ότι οι γερμανικές αρχές δεν απέδειξαν ότι υφίστανται επενδυτικές δαπάνες επιλέξιμες για ενίσχυση.

Επενδυτικές ενισχύσεις όταν δεν υπάρχουν υποχρεωτικά περιβαλλοντικά πρότυπα

Με επιστολή της 28ης Αυγούστου 1998, οι γερμανικές αρχές επεσήμαναν ότι χορηγήθηκαν ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος σε τομείς στους οποίους δεν υφίστανται υποχρεωτικά πρότυπα.

Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η επιχείρηση διέθετε μέχρι σήμερα τα κατάλοιπά της σε ειδικές εγκαταστάσεις καύσης των αποβλήτων. Η επεξεργασία των καταλοίπων αντί της καύσης αυτών θα είχε ως αποτέλεσμα σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα αερίων και στερεών αποβλήτων. Όσον αφορά τις επικίνδυνες ουσίες, το 17 διάταγμα καθόρισε τιμές κατωφλίου μόνο για τις συγκεντρώσεις και όχι για τις παραγόμενες ποσότητες. Κατά συνέπεια, η επένδυση θα οδηγούσε σε αισθητή βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων σε έναν τομέα όπου δεν υπάρχουν υποχρεωτικά πρότυπα.

Σύμφωνα με το σημείο 3.2.3. Γ των κοινοτικών κανόνων, σε τομείς όπου δεν υπάρχουν υποχρεωτικά πρότυπα ή άλλες νομικές υποχρεώσεις υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος, οι επιχειρήσεις που πραγματοποιούν επενδύσεις που θα βελτιώσουν σημαντικά τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις ή θα ανταποκρίνονται στις επιδόσεις επιχειρήσεων άλλων κρατών μελών, στα οποία ισχύουν υποχρεωτικά πρότυπα, μπορούν να λάβουν ενισχύσεις στα ίδια επίπεδα και να υπόκεινται στους ίδιους όρους αναλογίας με τις επιχειρήσεις που βελτιώνουν τις επιδόσεις τους πέραν των ισχυόντων προτύπων, όπως αναφέρεται στο σημείο 3.2.3. Β των κοινοτικών κανόνων.

Το σημείο 3.2.3. Β των κοινοτικών κανόνων ορίζει ότι το επίπεδο των ενισχύσεων που χορηγούνται αυτή τη στιγμή για την υπέρβαση των περιβαλλοντικών προτύπων πρέπει να αντιστοιχεί στην επιτευχθείσα βελτίωση του περιβάλλοντος και στην απαραίτητη επένδυση για την επίτευξη αυτής της βελτίωσης. Κατά συνέπεια, δεν δύναται να χορηγηθεί ενίσχυση, εάν σε σχέση με την εγκατάσταση, η οποία θα είχε κατασκευαστεί σε κάθε περίπτωση, δεν υπάρξει βελτίωση του περιβάλλοντος ή εάν η επένδυση πραγματοποιήθηκε για εμπορικούς λόγους και όχι για να επιτευχθεί βελτίωση του περιβάλλοντος.

Με άλλα λόγια, κύριος στόχος των υπό εξέταση διατάξεων των κοινοτικών κανόνων είναι να επιτρέπεται η χορήγηση κρατικής ενίσχυσης για την ενθάρρυνση μιας επιχείρησης να πραγματοποιήσει πρόσθετη επένδυση με στόχο τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεών της. Σε αυτή τη συνάρτηση, τόσο τα θετικά οικονομικά κίνητρα, δηλαδή οι επιχορηγήσεις, όσο και τα αντικίνητρα, και ιδίως φόροι και τέλη, θεωρούνται κατάλληλα (κοινοτικοί κανόνες, σημείο 1.2). Ο τελικός στόχος των επενδυτικών κινήτρων στον τομέα αυτό είναι να διευκολυνθεί η σταδιακή βελτίωση ποιότητας του περιβάλλοντος (κοινοτικοί κανόνες, σημείο 1.5.1). Σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες, δεν επιτρέπεται η χορήγηση κρατικής ενίσχυσης για γενική επένδυση, που θα πραγματοποιούσε σε κάθε περίπτωση μια επιχείρηση για επιχειρηματικούς λόγους. Στο σημείο 3.2.1 των κοινοτικών κανόνων ορίζεται ότι οι επιλέξιμες δαπάνες πρέπει να αφορούν αυστηρά το πρόσθετο επενδυτικό κόστος που συνεπάγεται αναγκαστικά η επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων.

Βάσει των στόχων που ορίζονται στο σημείο 3.2.3. Γ των κοινοτικών κανόνων, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι στην περίπτωση μιας νέας εγκατάστασης, οι υφιστάμενες, μη συγκρίσιμες και μη ισότιμες δραστηριότητες της επιχείρησης δεν μπορούν να αποτελέσουν σημείο αναφοράς για την εκτίμηση μιας ενίσχυσης για την προστασία του περιβάλλοντος. Σημείο αναφοράς δεν μπορεί να αποτελέσει επίσης ούτε η συμπεριφορά μιας επιχείρησης η οποία τηρεί απλώς τις ελάχιστες υποχρεώσεις της για την προστασία του περιβάλλοντος. Αυτό θα ήταν σε άμεση αντίθεση με τους στόχους των κοινοτικών κανόνων. Αντίθετα, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις μιας συγκεκριμένης εγκατάστασης πρέπει να συγκριθούν με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις μιας παρόμοιας και συγκρίσιμης εγκατάστασης, που η επιχείρηση θα αποφάσιζε να κατασκευάσει κατά πάσα πιθανότητα για οικονομικούς λόγους.

Κατ' εφαρμογή των αρχών αυτών, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι μια σύγκριση μεταξύ της διάθεσης των αποβλήτων σε μια εγκατάσταση επεξεργασίας καταλοίπων και σε μια εγκατάσταση καύσης δικαιολογείται μόνον όταν η επιχείρηση πραγματοποιεί επενδύσεις σε μια τέτοια εγκατάσταση για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος και όχι για οικονομικούς λόγους. Μόνο με αυτή την προϋπόθεση η ενίσχυση αποτελεί κίνητρο για την προστασία του περιβάλλοντος, και όχι γενικό κίνητρο για επενδύσεις. Η Επιτροπή υποστηρίζει, ωστόσο, ότι υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις ότι η εν λόγω επένδυση διέπεται από οικονομικό κίνητρο.

Όπως ήδη αναφέρθηκε ανωτέρω, η επιχείρηση υποχρεούται να διαθέτει τα υγρά απόβλητά της που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες. Σύμφωνα με στοιχεία της Γερμανίας, τα υγρά απόβλητα πρέπει να αποτεφρωθούν, δεδομένου ότι δεν είναι δυνατή η τελική αποθήκευση. Η καύση δύναται να πραγματοποιηθεί σε τοπικές ειδικές εγκαταστάσεις καύσης των αποβλήτων. Λόγω της μεγάλης περιεκτικότητάς τους σε βρώμιο, η καύση των καταλοίπων μπορεί να πραγματοποιηθεί, ωστόσο, μόνο σε μικρές ποσότητες ως συμπλήρωμα με άλλα απόβλητα.

Δεν πρέπει να αποκλεισθεί ότι στο μέλλον οι φορείς των εγκαταστάσεων καύσης ενδέχεται να αρνηθούν τη διάθεση τέτοιων καταλοίπων για περιβαλλοντικούς λόγους και δεδομένου ότι τα απόβλητα με υψηλή περιεκτικότητα σε βρώμιο έχουν ως αποτέλεσμα τη σημαντική φθορά της εγκατάστασης. Μπορεί επομένως να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι οι δαπάνες για τη διάθεση αποβλήτων με μεγάλη περιεκτικότητα σε βρώμιο θα αυξηθούν στο εγγύς μέλλον σημαντικά. Η νέα εγκατάσταση θα οδηγούσε στην ανεξαρτητοποίηση της επιχείρησης από την πολιτική τιμών των φορέων των ειδικών εγκαταστάσεων καύσης αποβλήτων και η επιχείρηση θα μπορούσε να αποφύγει την εν λόγω εξάρτηση διαθέτοντας η ίδια τα υγρά απόβλητά της.

Επιπλέον, η εγκατάσταση επεξεργασίας καταλοίπων θα επιτρέψει στη Riedel-de Haën να ανακυκλώνει σημαντικές ποσότητες χημικών ουσιών, όπως π.χ. 330 τόνους βρωμίου, 440 τόνους χλωριούχου καλίου και 160 τόνους φθοριούχου καλίου ετησίως και να τις επαναχρησιμοποιεί άμεσα στη διαδικασία παραγωγής. Ακολουθώντας αυτή τη διαδικασία, η επιχείρηση θα μπορούσε να μειώσει αισθητά τις δαπάνες παραγωγής της.

Τέλος, η επιχείρηση θα εξοικονομήσει το κόστος μεταφοράς των υγρών αποβλήτων της από την εγκατάσταση της επιχείρησης στις ειδικές εγκαταστάσεις καύσης αποβλήτων. Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, πρόκειται για πολύ σημαντικές δαπάνες.

Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την άποψη της Γερμανίας, σύμφωνα με την οποία η συμβολή της εγκατάστασης στην προστασία του περιβάλλοντος συνίσταται στο ότι το κόστος της διάθεσης των καταλοίπων σε ειδικές εγκαταστάσεις καύσης αποβλήτων είναι χαμηλότερο από εκείνο της επεξεργασίας σε ειδικές εγκαταστάσεις. Οι γερμανικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή μόνον έναν ανακριβή υπολογισμό, σύμφωνα με τον οποίο οι ετήσιες πρόσθετες δαπάνες θα ανέρχονται σε [...]*. Ο οριστικός χαρακτήρας και η ακρίβεια του υπολογισμού δεν έχουν, ωστόσο, αποδειχθεί ούτε επιβεβαιωθεί από την εταιρεία ελεγκτών, η οποία πιστοποίησε μόνο την ορθότητα των δαπανών για τη διάθεση των καταλοίπων το 1996 για το 1997.

Επιπλέον, η Riedel-de Haën θα είναι η μοναδική γερμανική επιχείρηση με εγκατάσταση ανάκτησης βρωμίου. Βάσει της έκθεσης που υπέβαλαν οι γερμανικές αρχές, η επιχείρηση θα μπορούσε να είναι σε θέση να διαθέτει τα βρωμιούχα κατάλοιπα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με την άποψη που διατυπώνεται στην έκθεση "η υλοποίηση του σχεδίου θα προκαλούσε μεγάλο ενδιαφέρον σε πολλές επιχειρήσεις". Η νέα εγκατάσταση προορίζεται για την επεξεργασία [...]* τόνων καταλοίπων ετησίως. Η Γερμανία απέδειξε ότι το 1996 και το 1997 μπόρεσαν να διατεθούν μόνο περίπου [...]* τόνοι υγρών καταλοίπων. Η επιχείρηση θα είχε επομένως τη δυνατότητα να αποκτήσει νέες δραστηριότητες με πρόσθετα έσοδα και οικονομίες κλίμακας.

Οι εκτιμήσεις αυτές κατέστησαν σαφές ότι η Riedel-de Haën επένδυσε στην εγκατάσταση επεξεργασίας καταλοίπων, παρακινούμενη από οικονομικά κίνητρα και όχι για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος. Μια σύγκριση των ποσοτήτων των επικίνδυνων προϊόντων που αποτελουν αντικείμενο επεξεργασίας σε μια τέτοια εγκατάσταση με εκείνα μιας εγκατάστασης καύσης είναι επομένως άτοπη.

Λαμβάνοντας υπόψη τις προαναφερόμενες εκτιμήσεις, η Επιτροπή πρέπει επομένως να εξετάσει εάν η Riedel-de Haën σκοπεύει να πραγματοποιήσει ορισμένες επενδύσεις που απαιτούν πρόσθετες επενδυτικές δαπάνες στην εγκατάσταση επεξεργασίας αποβλήτων, για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος, ενώ λαμβάνοντας υπόψη τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εγκατάστασης, πρέπει να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι η Riedel-de Haën θα αποφάσιζε την κατασκευή της σε κάθε περίπτωση για καθαρά οικονομικούς λόγους.

Σύμφωνα με την έκθεση των εμπειρογνωμόνων που υπέβαλε η Γερμανία, τα αέρια και στερεά απόβλητα μειώνονται διότι στη διεργασία καύσης η συγκέντρωση οξυγόνου σε ξηρά αέρια απόβλητα είναι 11 % κατ' όγκον, ενώ σε μια εγκατάσταση επεξεργασίας καταλοίπων η συγκέντρωση οξυγόνου είναι κατά κανόνα μόνο 3 % κατ' όγκον. Η εγκατάσταση της Riedel-de Haën λειτουργεί με συγκέντρωση οξυγόνου 3 % κατ' όγκον. Η ποσότητα των αερίων αποβλήτων που παράγεται στην εγκατάσταση αυτή είναι επομένως ένα χαρακτηριστικό της λειτουργίας και επομένως δεν αποτελεί βελτίωση έναντι άλλων εγκαταστάσεων τέτοιου είδους.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι είχε ζητήσει από τη Γερμανία να αναφέρει τις δαπάνες που απαιτούνται για μια αισθητή βελτίωση του περιβάλλοντος σε έναν τομέα χωρίς υποχρεωτικά πρότυπα. Η Γερμανία δεν απέδειξε, ωστόσο, ότι επενδύοντας σε μια εγκατάσταση επεξεργασίας καταλοίπων, η επένδυση πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά ή κυρίως με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος.

Η Επιτροπή δεν δύναται επομένως να θεωρήσει τις επιχορηγήσεις αυτές ως επενδυτικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος σε τομείς που δεν υφίστανται υποχρεωτικά πρότυπα, δεδομένου ότι η Γερμανία απέτυχε να αποδείξει την ύπαρξη επιλέξιμων επενδυτικών δαπανών.

Ενισχύσεις λειτουργίας

Σύμφωνα με το σημείο 3.4 των κοινοτικών κανόνων, η Επιτροπή δεν εγκρίνει κατά κανόνα, σύμφωνα με τη μακροχρόνια πολιτική της επί του θέματος, ενισχύσεις λειτουργίας που ανακουφίζουν τις επιχειρήσεις από δαπάνες απορρέουσες από τη ρύπανση ή την όχληση που προκαλούν. Ωστόσο, η Επιτροπή μπορεί να προβεί σε εξαίρεση από την αρχή αυτή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Αυτό συνέβη ήδη στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων, όσον η κρατική χρηματοδότηση των πρόσθετων δαπανών της επιλεκτικής συλλογής, ανάκτησης και επεξεργασίας των αποβλήτων υπέρ των επιχειρήσεων και των καταναλωτών μπορεί να συνεπάγεται κρατικές ενισχύσεις. Σύμφωνα με το σημείο 1.5.3 των κοινοτικών κανόνων, τέτοιου είδους εγκαταστάσεις μπορούν να τις διαχειρίζονται ημικρατικοί φορείς, για τις υπηρεσίες των οποίων οι καταναλωτές καταβάλλουν κάποιο τίμημα. Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα στοιχεία της υπόθεσης, βάσει των διατιθέμενων πληροφοριών, ενόψει της φύσης της διαδικασίας και βάσει της προηγηθείσας ανάλυσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ενισχύσεις, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο της εν λόγω διαδικασίας, δεν μπορούν να χορηγηθούν βάσει του σημείου 3.4 των κοινοτικών κανόνων.

4.6. Άλλες εκτιμήσεις

Με επιστολή της 19ης Μαρτίου 1993, η Riedel-de Haën ζήτησε από την Επιτροπή ενισχύσεις στο πλαίσιο του προγράμματος Life. Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, το σχέδιο δεν χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή, λόγω έλλειψης χρηματοδοτικών πόρων, η επιχείρηση όμως θεώρησε ότι η Επιτροπή είχε αναγνωρίσει τα καινοτόμα χαρακτηριστικά του σχεδίου.

Ωστόσο, η Επιτροπή δεν είχε αναγνωρίσει σε καμία περίπτωση ότι πρόκειται για καινοτόμο σχέδιο, και ως εκ τούτου αρνήθηκε, με επιστολή της 30ής Ιουλίου 1996, την αίτηση, εντούτοις πρόσθεσε ότι εάν το σχέδιο τροποποιείτο θα υπήρχε προοπτική για κοινοτική ενίσχυση το επόμενο έτος.

Η Γερμανία ισχυρίστηκε επίσης ότι οι ενισχύσεις θα μπορούσαν να χορηγηθούν κατ' εφαρμογή τον κοινοτικού πλαισίου των κρατικών ενισχύσεων στην Ε& Α. Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υφίσταται λόγος για τέτοιου είδους ενίσχυση. Αναφέρεται στο φυλλάδιο της Riedel-de Haën "Εγκατάσταση επεξεργασίας για βρωμιούχα κατάλοιπα - Μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων", σύμφωνα με το οποίο η υπό εξέταση τεχνολογία είχε αναπτυχθεί ήδη πριν από το 1989 από μια αμερικανική τεχνική επιχείρηση. Ωστόσο, κρατικές ενισχύσεις χορηγήθηκαν στις 25 Απριλίου και στις 20 Μαΐου 1994. Επιπλέον, οι γερμανικές αρχές δεν κατέδειξαν ότι υπάρχουν δαπάνες οι οποίες θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως επιλέξιμες για ενίσχυση στην έρευνα και την ανάπτυξη κατά την έννοια των κοινοτικών κανόνων.

5. Συμπεράσματα

Είναι σαφές ότι και οι δύο επιχορηγήσεις δεν συμφωνούν με τους ισχύοντες κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος και επομένως δεν συμβιβάζονται, σύμφωνα με το κριτήριο για την προστασία του περιβάλλοντος, με την κοινή αγορά.

Το σχέδιο πρέπει να θεωρηθεί ως γενικό επενδυτικό σχέδιο. Η Riedel-de Haën είναι μια μεγάλη επιχείρηση η οποία είναι εγκατεστημένη εκτός ενισχυόμενης περιοχής. Ωστόσο, οι επενδυτικές ενισχύσεις σε μια τέτοια επιχείρηση δεν μπορούν να χορηγηθούν βάσει του άρθρου 93 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ.

Η υπό εξέταση ενίσχυση, που δεν εμπίπτει σε καμία παρέκκλιση, αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον. Επιπλέον, θα προσέδιδε στην επιχείρηση Riedel-de Haën ένα αδικαιολόγητο πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της οι οποίοι δεν λαμβάνουν ενισχύσεις.

Οι ενισχύσεις δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, δεδομένου ότι χορηγήθηκαν παράνομα κατά την έννοια του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ και δεν πληρούν τις προϋποθέσεις προκειμένου να τύχουν των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης ΕΚ.

Οι ενισχύσεις πρέπει κατά συνέπεια να καταργηθούν και να επιστραφούν σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 14ης Φεβρουαρίου 1990 στην υπόθεση C-301/87(15). Η επιστροφή των ενισχύσεων πρέπει να επανορθώσει τη στρέβλωση τον ανταγωνισμού, η οποία προέκυψε από τη χορήγηση των ενισχύσεων, χωρίς να ληφθεί υπόψη οποιαδήποτε επίσημη αναδιάρθρωση που ενδεχομένως έλαβε χώρα στο εσωτερικό του ομίλου. Εάν για οποιοδήποτε λόγο η επιστροφή των ενισχύσεων από την Riedel-de Haën AG ή από το διάδοχό της δεν είναι δυνατή, η ενίσχυση πρέπει να απαιτηθεί από την επιχείρηση εκείνη του ομίλου που συνεχίζει τις δραστηριότητές της ή και εκμεταλλεύεται τα χρησιμοποιούμενα στην παραγωγική διαδικασία περιουσιακά στοιχεία, που αποκτήθηκαν από τη Riedel de Haën μέσω της ενίσχυσης, δηλαδή τη Riedel-de Haën GmbH.

Η επιστροφή της ενίσχυσης θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις διατάξεις του γερμανικού δικαίου, και ιδίως εκείνες που αφορούν τόκους για εκκρεμείς απαιτήσεις του κράτους, συμπεριλαμβανομένων των τόκων που αρχίζουν να υπολογίζονται από την ημερομηνία χορήγησης της παράνομης ενίσχυσης. Το μέτρο αυτό κρίνεται αναγκαίο για την αποκατάσταση της προγενέστερης κατάστασης, με την άρση όλων των οικονομικών ευεργετημάτων των οποίων επωφελήθηκε αδικαιολόγητα η αποδέκτρια επιχείρηση από την ημερομηνία χορήγησης των ενισχύσεων,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η επιχορήγηση ύψους 4 εκατομμυρίων DEM από πόρους του Wirtschaftsförderungsfonds του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας και η επιχορήγηση ύψους 4 εκατομμυρίων DEM του Bundesstiftung Umweltschutz χορηγήθηκαν παράνομα στην επιχείρηση Riedel-de Haën AG, που είναι εγκατεστημένη στο Seelze, και δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.

Άρθρο 2

Η Γερμανία θα λάβει τα απαιτούμενα μέτρα, προκειμένου να απαιτήσει από την Riedel-de Haën AG ή το διάδοχό της την επιστροφή της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1. Σε περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατό, η Γερμανία πρέπει να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα, προκειμένου να απαιτήσει από την Riedel-de Haën GmbH την επιστροφή της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1.

Η επιστροφή αυτή πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις διατάξεις του γερμανικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των τόκων που αρχίζουν να υπολογίζονται από την ημερομηνία χορήγησης της παράνομης ενίσχυσης βάσει του επιτοκίου αναφοράς που εφαρμόζεται για τον υπολογισμό του ισοδυνάμου επιχορήγησης των περιφερειακών ενισχύσεων.

Άρθρο 3

Η Γερμανία θα ενημερώσει την Επιτροπή, εντός δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που έχει λάβει για να συμμορφωθεί προς αυτή.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Βρυξέλλες, 22 Δεκεμβρίου 1998.

Για την Επιτροπή

Karel VAN MIERT

Μέλος της Επιτροπής

(1) Όταν το απαιτούν τα συμφραζόμενα αντί για Riedel-de Haën GmbH τίθεται Riedel-de Haën.

(2) Landkreis-Zeitung West της 11ης Οκτωβρίου 1989, "Riedel hat Probleme bei der Abfallbeseitigung" (η Riedel αντιμετωπίζει προβλήματα με τη διάθεση των αποβλήτων).

(3) ΕΕ C 72 της 10.3.1994, σ. 3.

(4) ΕΕ C 385 της 19.12.1997, σ. 9.

(5) *

(6) *

(7) Ορισμένα τμήματα του παρόντος κειμένου διατυπώθηκαν κατά τρόπο που να εξασφαλίζει την τήρηση του επαγγελματικού απορρήτου. Τα τμήματα αυτά περικλείονται σε αγκύλες και επισημαίνονται με έναν αστερίσκο.

(8) ΕΕ C 83 της 11.4.1986, σ. 2.

(9) Διάταγμα 17 για την εφαρμογή του ομοσπονδιακού νόμου για την προστασία από τις εκμπομπές όσον αφορά τις μονάδες καύσης αποβλήτων και παρόμοιων καυσίμων υλικών.

(10) ΕΕ L 206 της 22.7.1992, σ. 1.

(11) ΕΕ L 107 της 30.4.1996, σ. 4.

(12) Νόμος για την ίδρυση ιδρύματος "Deutsche Bundesstiftung Umwelt" της 18ης Ιουλίου 1990, BGBL. Ι, σ. 1448.

(13) "Μελέτη σχετικά με την μεταφορά της εγκατάστασης επεξεργασίας καταλοίπων της εταιρείας Riedel-de Haën AG", Prof Dr. Hesse, Ανόβερο, 9 Σεπτεμβρίου 1993.

(14) Στο πλαίσιο αυτό βλέπε επίσης σημείο 4.5 της παρούσας απόφασης.

(15) Συλλογή 1990, σ. Ι-307, σκέψη 22.