30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________1
I
(Πράξεις  για την ισχύ των οποίων  απαιτείται  δηµοσίευση )
Ο∆ΗΓΙΑ  2004/40/ ΕΚ ΤΟΥ  ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ  ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ
ΚΑΙ  ΤΟΥ  ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
της 29ης Απριλίου  2004
περί των ελάχιστων  προδιαγραφών  υγείας  και ασφάλειας  όσον  αφορά
στην  έκθεση  των εργαζο µένων  σε κινδύνους  προερχό µενους  από φυσικούς  παράγοντες
(ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία ) (18η ειδική  οδηγία  κατά  την έννοια  του άρθρου  16, παράγραφος  1,
της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ )
TO ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ  ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ  ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ  ΤΗΣ  ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ  ΕΝΩΣΗΣ ,
Έχοντας  υπόψη  :
τη Συνθήκη  για την ίδρυση  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας , και ιδίως  το άρθρο  137, παράγραφος  2,
την πρόταση  της Επιτροπής ,1 που υποβλήθηκε  µετά από διαβουλεύσεις  µε τη συµβουλευτική
επιτροπή  για την ασφάλεια , την υγιεινή  και την προστασία  της υγείας  στο χώρο  εργασίας ,
τη γνώµη της Ευρωπαϊκής  Οικονο µικής και Κοινωνικής  Επιτροπής2,
Αφού  ζητήθηκε  η γνώµη της Επιτροπής  των Περιφερειών ,
Αποφασίζοντας  σύµφωνα  µε τη διαδικασία  του άρθρου  251 της Συνθήκης3,
                                                
1ΕΕ C 77, 18.3.1993, σ. 12 και ΕΕ C 230, 19.8.1994, σ. 3.
2ΕΕ C 249, 13.9.1993, σ. 28.
3Γνώµη του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  της 20ής Απριλίου  1994 (ΕΕ C 128, 9.5.1994, σ. 146)
που επιβεβαιώθηκε  στις 16 Σεπτε µβρίου  1999 (ΕE C 54, 25.2.2000, σ. 75), κοινή  θέση  του
Συµβουλίου  της 18ης ∆εκε µβρίου  2003 (ΕΕ C 66 E, 16.3.2004, σ. 1) και θέση  του
Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  της 30ής Μαρτίου  2004 (δεν δηµοσιεύθηκε  ακόµα στην  Επίση µη
Εφηµερίδα ). Απόφαση  του Συµβουλίου  της 7ης Απριλίου  2004.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________2
Εκτιµώντας  τα εξής :
(1) Σύµφωνα  µε τη Συνθήκη , το Συµβούλιο  µπορεί  να θεσπίζει , µε οδηγίες , ελάχιστες
προδιαγραφές  για την προώθηση  βελτιώσεων , ιδίως  στο εργασιακό  περιβάλλον , για τη
διασφάλιση  καλύτερου  επιπέδου  προστασίας  της υγείας  και της ασφάλειας  των εργαζο µένων .
Οι οδηγίες  αυτές  αποσκοπούν  στην  αποφυγή  επιβολής  διοικητικών , οικονο µικών  και νοµικών
περιορισ µών που ενδέχεται  να εµποδίσουν  τη δηµιουργία  και την ανάπτυξη  των µικρών  και
µεσαίων  επιχειρήσεων .
(2) Η ανακοίνωση  της Επιτροπής  για το πρόγρα µµα δράσης  της σχετικά  µε την εφαρ µογή του
Κοινοτικού  Χάρτη  των Θεµελιωδών  Κοινωνικών  ∆ικαιω µάτων  των Εργαζο µένων  προβλέπει
τη θέσπιση  ελάχιστων  προδιαγραφών  υγείας  και ασφάλειας  που αφορούν  στην  έκθεση  των
εργαζο µένων  σε κινδύνους  οφειλό µενους  σε φυσικούς  παράγοντες . Τον Σεπτέ µβριο 1990, το
Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  εξέδωσε  ψήφισ µα σχετικά  µε αυτό  το πρόγρα µµα δράσης1, µε το
οποίο  καλεί  ιδίως  την Επιτροπή  να καταρτίσει  ειδική  οδηγία  περί των κινδύνων  που
συνδέονται  µε το θόρυβο  και τους κραδασ µούς, καθώς  και µε κάθε  άλλο  φυσικό  παράγοντα
στο χώρο  εργασίας .
(3) Ως πρώτο  βήµα, το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  και το Συµβούλιο  εξέδωσαν , στις 25 Ιουνίου
2002, την οδηγία  2002/44/ ΕΚ περί των ελαχίστων  προδιαγραφών  υγείας  και ασφαλείας  όσον
αφορά  την έκθεση  των εργαζο µένων  σε κινδύνους  προερχό µενους  από φυσικούς  παράγοντες
(κραδασ µοί) (16η ειδική  οδηγία  κατά  την έννοια  του άρθρου  16, παράγραφος  1 της οδηγίας
89/391/ΕΟΚ )2. Στη συνέχεια , το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  και το Συµβούλιο  εξέδωσαν , στις
6 Φεβρουαρίου  2003, την οδηγία  2003/10/ ΕΚ περί των ελαχίστων  προδιαγραφών  υγείας  και
ασφάλειας  για την έκθεση  των εργαζο µένων  σε κινδύνους  προερχό µενους  από φυσικούς
παράγοντες  (θόρυβος ) (17η ειδική  οδηγία  κατά  την έννοια  του άρθρου  16, παράγραφος  1 της
οδηγίας  89/391/ΕΟΚ )3.
                                                
1ΕΕ C 260, 15.10.1990, σ. 167.
2 ΕΕ L 177, 6.7.2002, σ. 13.
3 ΕΕ L 42, 15.2.2003, σ. 38.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________3
(4) Κρίνεται  τώρα  αναγκαίο  να θεσπισθούν  µέτρα για την προστασία  των εργαζο µένων  από τους
κινδύνους  που συνδέονται  µε τα ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία , λόγω  των επιπτώσεών  τους στην
υγεία  και την ασφάλεια  των εργαζο µένων . Ωστόσο , η παρούσα  οδηγία  δεν εξετάζει  τα
µακροπρόθεσ µα αποτελέσ µατα, συµπεριλα µβανο µένων  των ενδεχο µένων  καρκινογόνων
αποτελεσ µάτων  που οφείλονται  στην  έκθεση  σε χρονικώς  µεταβαλλό µενα ηλεκτρικά ,
µαγνητικά  και ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  για τα οποία  δεν υπάρχει  αναµφισβήτητη
επιστη µονική  τεκµηρίωση  που να αποδεικνύει  σχέση  αιτίου -αιτιατού . Τα µέτρα αυτά  δεν
αποβλέπουν  µόνο στη διασφάλιση  της υγείας  και της ασφάλειας  κάθε  εργαζό µενου
ξεχωριστά  αλλά  και στην  επίτευξη , για όλους  τους εργαζό µενους  της Κοινότητας , ενός
ελαχίστου  βαθµού προστασίας , προκει µένου να αποφεύγονται  ενδεχό µενες στρεβλώσεις  του
ανταγωνισ µού.
(5) Η παρούσα  οδηγία  καθορίζει  ελάχιστες  προδιαγραφές , γεγονός  που παρέχει  στα κράτη  µέλη
τη δυνατότητα  να διατηρήσουν  ή να θεσπίσουν  ευνοϊκότερες  διατάξεις  για την προστασία
των εργαζο µένων , και ιδίως  να καθορίσουν  χαµηλότερα  επίπεδα  για τις τιµές ανάληψης
δράσης  ή για τις οριακές  τιµές έκθεσης  όσον  αφορά  στα ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία . Η
εφαρ µογή της παρούσας  οδηγίας  δεν θα πρέπει  να αποτελέσει  δικαιολογία  για οιαδήποτε
οπισθοδρό µηση σε σχέση  µε τη κατάσταση  που επικρατεί  ήδη σε κάθε  κράτος  µέλος.
(6) Ένα σύστη µα προστασίας  κατά  των ηλεκτρο µαγνητικών  πεδίων  θα πρέπει  να περιορίζεται  σε
έναν ορισµό, χωρίς  υπερβολικές  λεπτο µέρειες , των επιδιωκό µενων  στόχων , των αρχών  που
πρέπει  να τηρούνται  και των βασικών  τιµών που πρέπει  να εφαρ µόζονται  ώστε  να µπορούν
τα κράτη  µέλη να εφαρ µόζουν  τις ελάχιστες  προδιαγραφές  µε ισοδύνα µο τρόπο .
(7) Η µείωση  του επιπέδου  έκθεσης  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  µπορεί  να επιτευχθεί
αποτελεσ µατικότερα  µε την εφαρ µογή προληπτικών  µέτρων  ήδη από το στάδιο  του
σχεδιασ µού των θέσεων  εργασίας , καθώς  και µε την επιλογή  εξοπλισ µού, διαδικασιών  και
µεθόδων  εργασίας , εις τρόπον  ώστε  να δίδεται  προτεραιότητα  στη µείωση  των κινδύνων  στην
πηγή . Οι διατάξεις  που αναφέρονται  στον  εξοπλισ µό και τις µεθόδους  εργασίας  συµβάλλουν ,
ούτως , στην  προστασία  των εργαζο µένων  που χρησι µοποιούν  το συγκεκρι µένο εξοπλισ µό και
εφαρ µόζουν  τις αντίστοιχες  µεθόδους  εργασίας .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________4
(8) Οι εργοδότες  θα πρέπει  να προσαρ µόζονται  στην  τεχνική  πρόοδο  και στις επιστη µονικές
γνώσεις  που αφορούν  κινδύνους  που συνδέονται  µε την έκθεση  στα ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία ,
µε σκοπό  τη βελτίωση  της ασφάλειας  και της προστασίας  της υγείας  των εργαζο µένων .
(9) Η παρούσα  οδηγία  είναι  ειδική  οδηγία  κατά  την έννοια  του άρθρου  16, παράγραφος  1 της
οδηγίας  89/391/ΕΟΚ  του Συµβουλίου , της 12ης Ιουνίου  1989, σχετικά  µε την εφαρ µογή
µέτρων  για την προώθηση  της βελτίωσης  της ασφάλειας  και της υγείας  των εργαζο µένων
κατά  την εργασία1, και, εποµένως , εφαρ µόζεται  στην  έκθεση  των εργαζο µένων  στα
ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία , µε την επιφύλαξη  των αυστηρότερων  ή/και ειδικότερων  διατάξεων
που περιέχονται  στην  παρούσα  οδηγία .
(10) Η παρούσα  οδηγία  αποτελεί  συγκεκρι µένο βήµα προς  επίτευξη  της κοινωνικής  διάστασης  της
εσωτερικής  αγοράς .
(11) Τα µέτρα που απαιτούνται  για την εφαρ µογή της παρούσας  οδηγίας  θα πρέπει  να θεσπισθούν
σύµφωνα  µε την απόφαση  1999/468/ ΕΚ του Συµβουλίου , της 28ης Ιουνίου  1999, για τον
καθορισ µό των όρων  άσκησης  των εκτελεστικών  αρµοδιοτήτων  που ανατίθενται  στην
Επιτροπή .2
(12) Η τήρηση  των οριακών  τιµών έκθεσης  και των τιµών ανάληψης  δράσης  παρέχει  υψηλό
επίπεδο  προστασίας  όσον  αφορά  στις αποδεδειγ µένες επιπτώσεις  στην  υγεία  που ενδέχεται  να
απορρέουν  από έκθεση  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία , αλλά  δεν αποκλείει  κατ’ ανάγκη  τα
προβλή µατα παρε µβολής  ή την επίδραση  στη λειτουργία  ιατροτεχνολογικών  βοηθη µάτων ,
όπως  τα µεταλλικά  εµφυτεύ µατα, οι καρδιακοί  βηµατοδότες , απινιδωτές  και τα κοχλιακά  και
άλλα  εµφυτεύ µατα. Τα προβλή µατα παρε µβολής , ιδίως  σε βηµατοδότες , ενδέχεται  να
εµφανίζονται  σε χαµηλότερα  επίπεδα  από τις τιµές για την ανάληψη  δράσης  και θα πρέπει ,
κατά  συνέπεια , να λαµβάνονται  κατάλληλες  προφυλάξεις  και µέτρα προστασίας ,
ΕΞΕ∆ΩΣΑΝ  ΤΗΝ  ΠΑΡΟΥΣΑ  Ο∆ΗΓΙΑ  :
                                                
1 EE L 183, 29.6.1989, σ. 1. Οδηγία  η οποία  τροποποιήθηκε  µε τον κανονισ µό (ΕΚ) αριθ.
1882/2003 του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του Συµβουλίου  (EE L 284, 31.10.2003, σ. 1).
2 ΕΕ L 184, 17.7.1999, σ. 23.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________5
ΤΜΗΜΑ  Ι
ΓΕΝΙΚΕΣ  ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο  1
Σκοπός  και πεδίο  εφαρ µογής
1.Η παρούσα  οδηγία , η οποία  αποτελεί  τη 18η ειδική  οδηγία  κατά  την έννοια  του άρθρου  16,
παράγραφος  1 της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ , καθορίζει  τις ελάχιστες  προδιαγραφές  όσον  αφορά  στην
προστασία  των εργαζο µένων  από τους κινδύνους  για την υγεία  και την ασφάλεια  τους, οι οποίοι
προκύπτουν  ή ενδέχεται  να προκύψουν  λόγω  της έκθεσης  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  (0 Hz έως
300 GHz) κατά  την εργασία  τους.
2.Η παρούσα  οδηγία  αφορά  στους  κινδύνους  για την υγεία  και την ασφάλεια  των εργαζο µένων
που οφείλονται  σε γνωστά  βραχυπρόθεσ µα δυσµενή αποτελέσ µατα στο ανθρώπινο  σώµα λόγω
κυκλοφορίας  επαγό µενων  ρευµάτων  και απορρόφησης  ενέργειας , καθώς  και επίσης  λόγω
ρευµάτων  επαφής .
3.Η παρούσα  οδηγία  δεν εξετάζει  τα εικαζό µενα µακροπρόθεσ µα αποτελέσ µατα.
4.Η παρούσα  οδηγία  δεν εξετάζει  τους κινδύνους  που προκύπτουν  από την επαφή  µε
ηλεκτροφόρους  αγωγούς .
5.Η οδηγία  89/391/ΕΟΚ  εφαρ µόζεται  πλήρως  στο σύνολο  του αναφερό µενου στην
παράγραφο  1 τοµέα, υπό την επιφύλαξη  αυστηρότερων  ή/και ειδικότερων  διατάξεων  της παρούσας
οδηγίας .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________6
Άρθρο  2
Ορισ µοί
Για τους σκοπούς  της παρούσας  οδηγίας , νοούνται  ως :
(α)«ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία » : τα στατικά  µαγνητικά  και τα χρονικώς  µεταβαλλό µενα
ηλεκτρικά , µαγνητικά  και ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  µε συχνότητες  έως 300 GHz.
(β)«οριακές  τιµές έκθεσης » : όρια έκθεσης  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία , τα οποία  βασίζονται
άµεσα σε διαπιστω µένες επιπτώσεις  στην  υγεία  και σε βιολογικές  µελέτες . Η τήρηση  των
ορίων  αυτών  εξασφαλίζει  ότι οι εργαζό µενοι που εκτίθενται  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία
προστατεύονται  από όλες τις γνωστές  δυσµενείς  επιπτώσεις  στην  υγεία ,
(γ)«τιµές ανάληψης  δράσης » : το µέγεθος  άµεσα µετρήσι µων παρα µέτρων , και συγκεκρι µένα
της έντασης  ηλεκτρικού  πεδίου  (Ε), της έντασης  µαγνητικού  πεδίου  (Η), της πυκνότητας
µαγνητικής  ροής  (Β) και της πυκνότητας  ισχύος  (S), στο οποίο  πρέπει  να λαµβάνονται  ένα ή
περισσότερα  από τα µέτρα που καθορίζονται  στην  παρούσα  οδηγία . Η τήρηση  των τιµών
αυτών  διασφαλίζει  ότι τηρούνται  οι σχετικές  οριακές  τιµές έκθεσης .
Άρθρο  3
Οριακές  τιµές έκθεσης  και τιµές για την ανάληψη  δράσης
1.Οι οριακές  τιµές έκθεσης  καθορίζονται  στο Παράρτη µα, Πίνακας  1.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________7
2.Οι τιµές για την ανάληψη  δράσης  καθορίζονται  στο Παράρτη µα, Πίνακας  2.
3.Για την εκτίµηση, τη µέτρηση  και /ή τον υπολογισ µό της έκθεσης  των εργαζο µένων  σε
ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία , µέχρις  ότου  τα εναρ µονισµένα ευρωπαϊκά  πρότυπα  της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής  Ηλεκτροτεχνικής  Τυποποίησης  (CENELEC) καλύψουν  όλες τις σχετικές  καταστάσεις
εκτίµησης , µέτρησης  και υπολογισ µού, τα κράτη  µέλη έχουν  τη δυνατότητα  να χρησι µοποιούν
άλλα  επιστη µονικώς  τεκµηριω µένα πρότυπα  ή κατευθυντήριες  οδηγίες .
ΤΜΗΜΑ  ΙΙ
ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ  ΤΩΝ  ΕΡΓΟ∆ΟΤΩΝ
Άρθρο  4
Προσδιορισ µός της έκθεσης  και εκτίµηση των κινδύνων
1.Ο εργοδότης , ανταποκρινό µενος στις υποχρεώσεις  που καθορίζονται  στο άρθρο  6,
παράγραφος  3, και στο άρθρο  9, παράγραφος  1 της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ , εκτιµά και, εάν είναι
αναγκαίο , µετρά και/ή υπολογίζει  τα επίπεδα  των ηλεκτρο µαγνητικών  πεδίων  στα οποία  εκτίθενται
οι εργαζό µενοι. Η εκτίµηση, η µέτρηση  και ο υπολογισ µός µπορούν  να διενεργούνται  µέχρις  ότου
τα εναρ µονισµένα ευρωπαϊκά  πρότυπα  της Ευρωπαϊκής  Επιτροπής  Ηλεκτροτεχνικής  Τυποποίησης
(CENELEC) καλύψουν  όλες τις σχετικές  καταστάσεις  εκτίµησης , µέτρησης  και υπολογισ µού,
σύµφωνα  µε τα επιστη µονικώς  τεκµηριω µένα πρότυπα  ή τις κατευθυντήριες  οδηγίες  που
αναφέρονται  στο άρθρο  3, όπου  συντρέχει  δε η περίπτωση , µε συνεκτί µηση των επιπέδων
εκπο µπής που δηλώνουν  οι κατασκευαστές  του εξοπλισ µού όταν αυτός  καλύπτεται  από τις οικείες
κοινοτικές  οδηγίες .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________8
2.Βάσει  της διενεργού µενης, κατ’ εφαρ µογή της παραγράφου  1, εκτίµησης  των επιπέδων  των
ηλεκτρο µαγνητικών  πεδίων , όταν σηµειώνεται  υπέρβαση  των αναφερό µενων  στο άρθρο  3 τιµών
ανάληψης  δράσης , ο εργοδότης  εκτιµά και, εάν είναι  αναγκαίο , υπολογίζει  κατά  πόσον
σηµειώνεται  υπέρβαση  των οριακών  τιµών έκθεσης .
3.Η εκτίµηση, η µέτρηση  ή/και οι υπολογισ µοί που αναφέρονται  στις παραγράφους  1 και 2 δεν
απαιτείται  να διενεργούνται  σε χώρους  εργασίας  ανοικτούς  στο ευρύτερο  κοινό , υπό την
προϋπόθεση  ότι έχει πραγ µατοποιηθεί  ήδη αξιολόγηση  σύµφωνα  µε τις διατάξεις  της σύστασης
1999/519/ ΕΚ του Συµβουλίου , της 12ης Ιουλίου  1999, περί του περιορισ µού της έκθεσης  του
κοινού  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  (0 Hz έως 300 GHz)1, και ότι οι περιορισ µοί όπως  καθορίζονται
στη σύσταση  αυτή  τηρούνται  για τους εργαζό µενους  και ότι οι κίνδυνοι  για την ασφάλεια
αποκλείονται .
4.Η εκτίµηση, η µέτρηση  ή/και οι υπολογισ µοί που αναφέρονται  στις παραγράφους  1 και 2
σχεδιάζονται  και διενεργούνται  από τις αρµόδιες  υπηρεσίες  ή πρόσωπα  ανά κατάλληλα  χρονικά
διαστή µατα, λαµβάνοντας  ιδίως  υπόψη  τις διατάξεις  των άρθρων  7 και 11 της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ
τις σχετικές  µε τις αναγκαίες  αρµόδιες  υπηρεσίες  ή πρόσωπα  καθώς  και τις διαβουλεύσεις  και τη
συµµετοχή  των εργαζο µένων . Τα στοιχεία  που προκύπτουν  από την εκτίµηση, τη µέτρηση  ή/και
τον υπολογισ µό του επιπέδου  έκθεσης  φυλάσσονται  υπό κατάλληλη  µορφή  ώστε  να είναι  δυνατόν
να τα συµβουλευθεί  κανείς  σε µεταγενέστερο  στάδιο .
5.Σύµφωνα  µε το άρθρο  6, παράγραφος  3 της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ , ο εργοδότης  αποδίδει
ιδιαίτερη  προσοχή , κατά  τη διεξαγωγή  της εκτίµησης  των κινδύνων , στα εξής :
(α)στο επίπεδο , το φάσµα συχνοτήτων , τη διάρκεια  και τον τύπο  της έκθεσης ·
(β)στις οριακές  τιµές έκθεσης  και στις τιµές για την ανάληψη  δράσης  που αναφέρονται  στο
άρθρο  3 της παρούσας  οδηγίας ·
                                                
1 ΕΕ L 199, 30.7.1999, σ. 59.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________9
(γ)σε οποιεσδήποτε  επιπτώσεις  επί της υγείας  και της ασφάλειας  των εργαζο µένων  οι οποίοι
διατρέχουν  ιδιαίτερο  κίνδυνο ·
(δ)σε οποιεσδήποτε  έµµεσες επιπτώσεις , όπως  :
(i)παρε µβολές  στη λειτουργία  ιατρικών  ηλεκτρονικών  εξοπλισ µών και συσκευών
(συµπεριλα µβανο µένων  των καρδιακών  βηµατοδοτών  και άλλων  εµφυτευ µένων
ιατροτεχνολογικών  βοηθη µάτων ),
(ii)τον κίνδυνο  εκσφενδόνισης  σιδηρο µαγνητικών  αντικει µένων  εντός  στατικών
µαγνητικών  πεδίων  µε πυκνότητα  µαγνητικής  ροής  άνω των 3 mT,
(iii)την πυροδότηση  ηλεκτροεκρηκτικών  συσκευών  (πυροκροτητών ),
(iv)πυρκαγιές  και εκρήξεις  οφειλό µενες στην  ανάφλεξη  εύφλεκτων  υλικών  λόγω
σπινθήρων  προκαλού µενων  από επαγό µενα πεδία , ρεύµατα επαφής  ή εκκενώσεις
σπινθήρων ·
(ε)στην  ύπαρξη  εναλλακτικού  εξοπλισ µού σχεδιασ µένου για τη µείωση  των επιπέδων  έκθεσης
σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία ·
(στ)σε κατάλληλες  πληροφορίες  που συγκεντρώνονται  από την επίβλεψη  της υγείας . Στις
πληροφορίες  αυτές  περιλα µβάνονται , στο µέτρο του δυνατού , και οι δηµοσιευ µένες
πληροφορίες ·
(ζ)στις πολλαπλές  πηγές  έκθεσης ·
(η)στην  ταυτόχρονη  έκθεση  σε πεδία  πολλαπλών  συχνοτήτων .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________10
6.Ο εργοδότης  πρέπει  να έχει στη διάθεσή  του µια εκτίµηση των κινδύνων  σύµφωνα  µε το
άρθρο  9, παράγραφος  1, στοιχείο  α) της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ , και να επιση µαίνει  τα µέτρα που
πρέπει  να ληφθούν  σύµφωνα  µε τα άρθρα  5 και 6 της παρούσας  οδηγίας . Η εκτίµηση των κινδύνων
πρέπει  να καταγράφεται  επί καταλλήλου  υποθέ µατος, σύµφωνα  µε το εθνικό  δίκαιο  και την εθνική
πρακτική , και µπορεί  να περιλα µβάνει  αιτιολόγηση  εκ µέρους  του εργοδότη  ότι η φύση  και η
έκταση  των κινδύνων  που συνδέονται  µε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  καθιστούν  µη αναγκαία  µια
περαιτέρω  λεπτο µερή εκτίµηση των κινδύνων . Η εκτίµηση των κινδύνων  ενηµερώνεται  τακτικά  µε
νέα στοιχεία , ιδίως  εάν έχουν  επέλθει  σηµαντικές  µεταβολές  που µπορεί  να την καθιστούν
ξεπερασ µένη ή όταν το επιβάλλουν  τα αποτελέσ µατα της επίβλεψης  της υγείας .
Άρθρο  5
∆ιατάξεις  που αποσκοπούν  στην  αποφυγή  ή τη µείωση  των κινδύνων
1.Λαµβάνοντας  υπόψη  την τεχνική  πρόοδο  και τα διαθέσι µα µέτρα ελέγχου  του κινδύνου  στην
πηγή  προέλευσης , οι κίνδυνοι  που προκύπτουν  από την έκθεση  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  πρέπει
να εξαλείφονται  ή να µειώνονται  στο ελάχιστο .
Η µείωση  των κινδύνων  που προκύπτουν  από την έκθεση  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  γίνεται  βάσει
των γενικών  αρχών  πρόληψης  που καθορίζονται  στην  οδηγία  89/391/ΕΟΚ .
2.Βάσει  της εκτίµησης  των κινδύνων  που προβλέπεται  στο άρθρο  4, εάν σηµειωθεί  υπέρβαση
των τιµών για την ανάληψη  δράσης  που καθορίζονται  στο άρθρο  3, ο εργοδότης , εκτός  εάν η
εκτίµηση που διενεργείται  σύµφωνα  µε το άρθρο  4, παράγραφος  2, καταδεικνύει  ότι δεν
σηµειώθηκε  υπέρβαση  των οριακών  τιµών έκθεσης  και ότι οι κίνδυνοι  για την ασφάλεια  είναι
δυνατόν  να αποκλεισθούν , καταρτίζει  και εφαρ µόζει σχέδιο  δράσης  το οποίο  περιλα µβάνει  τεχνικά
ή/και οργανωτικά  µέτρα µε σκοπό  την πρόληψη  της έκθεσης  που υπερβαίνει  τις οριακές  τιµές
έκθεσης , λαµβάνοντας  ιδίως  υπόψη  :
(α)άλλες  µεθόδους  εργασίας  που συνεπάγονται  µικρότερη  έκθεση  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία ,
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________11
(β)την επιλογή  εξοπλισ µού εργασίας  που εκπέµπει χαµηλοτέρων  επιπέδων  ηλεκτρο µαγνητικά
πεδία , λαµβάνοντας  υπόψη  την προς  εκτέλεση  εργασία ,
(γ)τα τεχνικά  µέτρα για τη µείωση  της εκπο µπής των ηλεκτρο µαγνητικών  πεδίων ,
συµπεριλα µβανο µένης, όπου  χρειάζεται , της χρήσης  συστη µάτων  αυτό µατης
απενεργοποίησης , θωράκισης  ή παρό µοιων µηχανισ µών προστασίας  της υγείας ,
(δ)κατάλληλα  προγρά µµατα συντήρησης  του εξοπλισ µού εργασίας , των χώρων  εργασίας  και
των συστη µάτων  της θέσης  εργασίας ,
(ε)τον σχεδιασ µό και τη διαµόρφωση  των χώρων  και θέσεων  εργασίας ,
(στ)τον περιορισ µό της διάρκειας  και της έντασης  της έκθεσης ,
(ζ)τη διάθεση  κατάλληλου  εξοπλισ µού ατοµικής προστασίας .
3.Βάσει  της εκτίµησης  των κινδύνων  που αναφέρεται  στο άρθρο  4, οι χώροι  εργασίας  στους
οποίους  οι εργαζό µενοι ενδέχεται  να εκτεθούν  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  που υπερβαίνουν  τις
τιµές για την ανάληψη  δράσης , επιση µαίνονται  µε κατάλληλη  σήµανση  σύµφωνα  µε την οδηγία
92/58/ΕΟΚ  του Συµβουλίου , της 24ης Ιουνίου  1992, σχετικά  µε τις ελάχιστες  προδιαγραφές  για τη
σήµανση  ασφάλειας  ή/και υγείας  στην  εργασία  (ένατη  ειδική  οδηγία  κατά  την έννοια  του
άρθρου  16, παράγραφος  1, της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ )1, εκτός  εάν η εκτίµηση που διενεργείται
σύµφωνα  µε το άρθρο  4, παράγραφος  2, καταδεικνύει  ότι δεν έχει σηµειωθεί  υπέρβαση  των
οριακών  τιµών έκθεσης  και οι κίνδυνοι  για την ασφάλεια  είναι  δυνατόν  να αποκλεισθούν . Οι εν
λόγω  χώροι  προσδιορίζονται  και η πρόσβαση  σ’ αυτούς  περιορίζεται  όπου  αυτό  είναι  τεχνικά
δυνατό  και όπου  υπάρχει  κίνδυνος  ενδεχό µενης υπέρβασης  των οριακών  τιµών έκθεσης .
4.Σε καµία περίπτωση , οι εργαζό µενοι δεν πρέπει  να εκτίθενται  σε τιµές έκθεσης  άνω των
οριακών .
                                                
1 ΕΕ L 245, 26.8.1992, σ. 23.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________12
Εάν, παρά  τα µέτρα που έλαβε  ο εργοδότης  προς  συµµόρφωση  µε την παρούσα  οδηγία ,
σηµειώνεται  υπέρβαση  των οριακών  τιµών έκθεσης , ο εργοδότης  λαµβάνει  αµέσως  τα κατάλληλα
µέτρα εις τρόπον  ώστε  να µειώνεται  η έκθεση  σε επίπεδα  χαµηλότερα  των οριακών  τιµών έκθεσης ,
προσδιορίζει  τους λόγους  υπέρβασης  των οριακών  τιµών έκθεσης  και τροποποιεί  αναλόγως  τα
µέτρα προστασίας  και πρόληψης , ώστε  να αποφευχθεί  η εκ νέου υπέρβαση  των τιµών αυτών .
5.Κατ’ εφαρ µογή του άρθρου  15 της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ , ο εργοδότης  προσαρ µόζει τα µέτρα
που αναφέρονται  στο παρόν  άρθρο  προς  τις απαιτήσεις  των εργαζο µένων  οι οποίοι  διατρέχουν
ιδιαίτερο  κίνδυνο .
Άρθρο  6
Ενηµέρωση  και κατάρτιση  των εργαζο µένων
Υπό την επιφύλαξη  των άρθρων  10 και 12 της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ , ο εργοδότης  διασφαλίζει  ότι
στους  εργαζό µενους  οι οποίοι  εκτίθενται  σε κινδύνους  από ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  κατά  την
εργασία  ή/και στους  εκπροσώπους  τους, παρέχεται  κάθε  αναγκαία  πληροφόρηση  και κατάρτιση  σε
σχέση  µε το αποτέλεσ µα της εκτίµησης  των κινδύνων  που προβλέπεται  στο άρθρο  4, παράγραφος  1
της παρούσας  οδηγίας , και ιδίως  σχετικά  µε :
(α)τα µέτρα που λαµβάνονται  κατ’ εφαρ µογή της παρούσας  οδηγίας ,
(β)τις τιµές και τις έννοιες  των οριακών  τιµών έκθεσης  και των τιµών ανάληψης  δράσης  και
τους συνδεό µενους  µε αυτές  δυνητικούς  κινδύνους ,
(γ)τα αποτελέσ µατα της εκτίµησης , της µέτρησης  ή/και των υπολογισ µών των επιπέδων  έκθεσης
σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  που διενεργούνται  κατ’ εφαρ µογή του άρθρου  4 της παρούσας
οδηγίας ,
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________13
(δ)τις µεθόδους  εντοπισ µού και αναφοράς  των δυσµενών  επιπτώσεων  επί της υγείας  λόγω  της
έκθεσης ,
(ε)τις περιστάσεις  υπό τις οποίες  οι εργαζό µενοι έχουν  δικαίω µα επίβλεψης  της υγείας  τους,
(στ)τις ασφαλείς  εργασιακές  πρακτικές  για την ελαχιστοποίηση  των κινδύνων  από την έκθεση .
Άρθρο  7
∆ιαβουλεύσεις  και συµµετοχή  των εργαζο µένων
Οι διαβουλεύσεις  και η συµµετοχή  των εργαζο µένων  ή/και των εκπροσώπων  τους
πραγ µατοποιούνται  σύµφωνα  µε το άρθρο  11 της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ  επί των θεµάτων  που
καλύπτονται  από την παρούσα  οδηγία .
ΤΜΗΜΑ  ΙΙΙ
∆ΙΑΦΟΡΕΣ  ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο  8
Επίβλεψη  της υγείας
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________14
1.Αποσκοπώντας  στην  πρόληψη  και την έγκαιρη  διάγνωση  οιωνδήποτε  δυσµενών  επιπτώσεων
επί της υγείας  που οφείλονται  στην  έκθεση  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία , διενεργείται  η δέουσα
επίβλεψη  της υγείας  σύµφωνα  µε το άρθρο  14 της οδηγίας  89/391/ΕΟΚ .
Σε κάθε  περίπτωση , όπου  ανιχνεύεται  έκθεση  άνω των οριακών  τιµών, πρέπει  να παρέχεται  στον
ενδιαφερό µενο εργαζό µενο ή εργαζό µενους  η δυνατότητα  ιατρικής  εξέτασης  σύµφωνα  µε το εθνικό
δίκαιο  και την πρακτική . Εάν διαγνωσθεί  βλάβη  της υγείας  προερχό µενη από έκθεση  άνω των
οριακών  τιµών, διενεργείται  από τον εργοδότη  επανεκτί µηση των κινδύνων  σύµφωνα  µε το
άρθρο  4.
2.Ο εργοδότης  λαµβάνει  τα απαραίτητα  µέτρα, προκει µένου να διασφαλίσει  ότι ο ιατρός  και/ή
η ιατρική  αρχή  που είναι  υπεύθυνη  για την επίβλεψη  της υγείας  έχει πρόσβαση  στα αποτελέσ µατα
της εκτίµησης  των κινδύνων  που αναφέρεται  στο άρθρο  4.
3.Τα αποτελέσ µατα της επίβλεψης  της υγείας  τηρούνται  υπό κατάλληλη  µορφή  έτσι ώστε  να
είναι  δυνατό  να χρησι µοποιούνται  συµβουλευτικά  σε µεταγενέστερη  ηµεροµηνία, λαµβάνοντας
υπόψη  τις απαιτήσεις  περί εµπιστευτικότητας . Κάθε  εργαζό µενος έχει πρόσβαση , εφόσον  το
ζητήσει , στον  ιατρικό  φάκελο  που τον αφορά  προσωπικά .
Άρθρο  9
Κυρώσεις
Τα κράτη  µέλη προβλέπουν  την εφαρ µογή κατάλληλων  κυρώσεων  σε περίπτωση  παράβασης  της
εθνικής  νοµοθεσίας  που θεσπίζεται  βάσει  της παρούσας  οδηγίας . Οι κυρώσεις  αυτές  πρέπει  να είναι
αποτελεσ µατικές , αναλογικές  και αποτρεπτικές .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________15
Άρθρο  10
Τροποποιήσεις  τεχνικού  χαρακτήρα
1.Τροποποιήσεις  των οριακών  τιµών έκθεσης  και των τιµών για την ανάληψη  δράσης  που
καθορίζονται  στο Παράρτη µα θεσπίζονται  από το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  και το Συµβούλιο
σύµφωνα  µε τη διαδικασία  του άρθρου  137, παράγραφος  2 της Συνθήκης .
2.Τροποποιήσεις  του Παραρτή µατος, αυστηρά  τεχνικού  χαρακτήρα , συναρτήσει  :
(α)της έκδοσης  οδηγιών  στο πεδίο  της τεχνικής  εναρ µόνισης  και τυποποίησης  σχετικά  µε τον
σχεδιασ µό, την ανέγερση , την παραγωγή  ή την κατασκευή  εξοπλισ µού ή/και χώρων
εργασίας ,
(β)της τεχνικής  προόδου , της εξέλιξης  πλέον  σχετικών  εναρ µονισµένων  ευρωπαϊκών  προτύπων
ή προδιαγραφών  και των νέων  επιστη µονικών  ευρη µάτων  στον  τοµέα των
ηλεκτρο µαγνητικών  πεδίων
θεσπίζονται  σύµφωνα  µε τη διαδικασία  του άρθρου  11, παράγραφος  2.
Άρθρο  11
Επιτροπή
1.Η Επιτροπή  επικουρείται  από την επιτροπή  που αναφέρεται  στο άρθρο  17 της οδηγίας
89/391/ΕΟΚ .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________16
2.Οσάκις  γίνεται  αναφορά  στην  παρούσα  παράγραφο , εφαρ µόζονται  τα άρθρα  5 και 7 της
απόφασης  1999/468/ ΕΚ, τηρου µένων  των διατάξεων  του άρθρου  8 αυτής .
Η προθεσ µία που προβλέπεται  στο άρθρο  5, παράγραφος  6 της απόφασης  1999/468/ ΕΚ ορίζεται  σε
3 µήνες.
3.Η επιτροπή  θεσπίζει  τον εσωτερικό  κανονισ µό της.
ΤΜΗΜΑ  IV
ΤΕΛΙΚΕΣ  ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο  12
Εκθέσεις
Ανά πενταετία , τα κράτη  µέλη υποβάλλουν  στην  Επιτροπή  έκθεση  σχετικά  µε την πρακτική
εφαρ µογή της παρούσας  οδηγίας , εκθέτοντας  τις απόψεις  των κοινωνικών  εταίρων .
Κάθε  πέντε  έτη, η Επιτροπή  ενηµερώνει  το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο , το Συµβούλιο , την
Ευρωπαϊκή  Οικονο µική και Κοινωνική  Επιτροπή  και τη Συµβουλευτική  Επιτροπή  για την
Ασφάλεια  και την Προστασία  της Υγείας  στο Χώρο  Εργασίας  σχετικά  µε το περιεχό µενο των
εκθέσεων  αυτών  και σχετικά  µε την εκτίµησή της για τις εξελίξεις  στον  εν λόγω  τοµέα καθώς  και
για τυχόν  πρωτοβουλίες , ιδίως  όσον  αφορά  την έκθεση  σε στατικά  µαγνητικά  πεδία , που ενδέχεται
να δικαιολογούνται  βάσει  των νέων  επιστη µονικών  γνώσεων .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________17
Άρθρο  13
Μεταφορά  στο εσωτερικό  δίκαιο
1.Τα κράτη  µέλη θέτουν  σε ισχύ τις αναγκαίες  νοµοθετικές , κανονιστικές  και διοικητικές
διατάξεις  προς  συµµόρφωση  µε την παρούσα  οδηγία  το αργότερο  …*. Ενηµερώνουν  αµέσως  την
Επιτροπή  σχετικά .
Οι διατάξεις  αυτές , όταν θεσπίζονται  από τα κράτη  µέλη, αναφέρονται  στην  παρούσα  οδηγία  ή
συνοδεύονται  από την αναφορά  αυτή  κατά  την επίση µη δηµοσίευσή  τους. Ο τρόπος  της αναφοράς
αυτής  καθορίζεται  από τα κράτη  µέλη.
2.Τα κράτη  µέλη ανακοινώνουν  στην  Επιτροπή  το κείµενο των διατάξεων  εσωτερικού  δικαίου
που θεσπίζουν  ή έχουν  ήδη θεσπίσει  στον  τοµέα που διέπεται  από την παρούσα  οδηγία .
Άρθρο  14
Έναρξη  ισχύος
Η παρούσα  οδηγία  αρχίζει  να ισχύει  από την ηµέρα της δηµοσίευσής  της στην  Επίση µη Εφηµερίδα
της Ευρωπαϊκής  Ένωσης .
                                                
*4 έτη µετά την έναρξη  ισχύος  της παρούσας  οδηγίας .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________18
Άρθρο  15
Παραλήπτες
Η παρούσα  οδηγία  απευθύνεται  στα κράτη  µέλη.
Στρασβούργο , 29 Απριλίου  2004.
Για το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  Για το Συµβούλιο
Ο Πρόεδρος Ο  Πρόεδρος
P. COX M. Mc DOWELL
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________19
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
ΟΡΙΑΚΕΣ  ΤΙΜΕΣ  ΕΚΘΕΣΗΣ  ΚΑΙ ΤΙΜΕΣ  ΑΝΑΛΗΨΗΣ  ∆ΡΑΣΗΣ
ΓΙΑ ΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ  ΠΕ∆ΙΑ
Τα ακόλουθα  φυσικά  µεγέθη  χρησι µοποιούνται  για την περιγραφή  της έκθεσης  σε
ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία  :
Ρεύµα επαφής  (IC) µεταξύ  ενός ατόµου και ενός αντικει µένου· εκφράζεται  σε αµπέρ (Α). Ένα
αγώγι µο σώµα που βρίσκεται  σε ένα ηλεκτρικό  πεδίο  µπορεί  να φορτιστεί  από το πεδίο  αυτό .
Πυκνότητα  ρεύµατος (J) ορίζεται  ως το ρεύµα που διέρχεται  καθέτως  από διατο µή µοναδιαίου
εµβαδού  εντός  ενός τρισδιάστατου  αγωγού , όπως  το ανθρώπινο  σώµα ή µέρος αυτού , και
εκφράζεται  σε αµπέρ ανά τετραγωνικό  µέτρο (A/m2).
Ένταση  ηλεκτρικού  πεδίου  είναι  ένα διανυσ µατικό  µέγεθος  (Ε) που αντιστοιχεί  στη δύνα µη που
ασκείται  επί ενός φορτισ µένου σωµατιδίου , ανεξάρτητα  από την κίνησή  του στο χώρο . Εκφράζεται
σε βολτ  ανά µέτρο (V/m).
Ένταση  µαγνητικού  πεδίου  είναι  ένα διανυσ µατικό  µέγεθος  (Η), το οποίο , σε συνδυασ µό µε την
πυκνότητα  µαγνητικής  ροής , ορίζει  ένα µαγνητικό  πεδίο  σε κάθε  σηµείο στο χώρο . Εκφράζεται  σε
αµπέρ ανά µέτρο (A/m).
Πυκνότητα  µαγνητικής  ροής  (Μαγνητική  επαγωγή ) είναι  ένα διανυσ µατικό  µέγεθος  (Β), που έχει ως
αποτέλεσ µα µια δύνα µη η οποία  ασκείται  επί κινου µένων  φορτίων · εκφράζεται  σε τέσλα  (Τ). Στο
κενό και στα βιολογικά  υλικά , µπορεί  να γίνει µετατροπή  της πυκνότητας  µαγνητικής  ροής  σε
ένταση  του µαγνητικού  πεδίου  και αντίστροφα , µε χρήση  του τύπου  1 A/m = 4 π 10-7 Τ.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________20
Πυκνότητα  ισχύος  (S) είναι  το µέγεθος  που χρησι µοποιείται  επί πολύ  υψηλών  συχνοτήτων , για τις
οποίες  το βάθος  της διείσδυσης  στο σώµα είναι  µικρό. Πρόκειται  για την ακτινοβολού µενη ισχύ
που προσπίπτει  κάθετα  επί µιας επιφάνειας , διαιρού µενη δια του εµβαδού  της επιφανείας ,
εκφράζεται  δε σε βατ ανά τετραγωνικό  µέτρο (W/m2).
Ειδική  απορρόφηση  ενέργειας  (SA) ορίζεται  ως η ενέργεια  που απορροφάται  ανά µονάδα  µάζης
βιολογικού  ιστού  και εκφράζεται  σε τζάουλ  ανά χιλιόγρα µµο (J/kg). Στην  παρούσα  οδηγία ,
χρησι µοποιείται  για τον περιορισ µό των µη θερµικών  αποτελεσ µάτων  από παλµική µικροκυ µατική
ακτινοβολία .
Ρυθµός ειδικής  απορρόφησης  ενέργειας  (SAR) υπολογιζό µενος ως µέσος όρος  για όλο το σώµα ή
για µέρη αυτού , ορίζεται  ως ο ρυθµός µε τον οποίο  η ενέργεια  απορροφάται  ανά µονάδα  µάζης
ιστών  του σώµατος, εκφράζεται  δε σε βατ ανά χιλιόγρα µµο (W/kg). Ο SAR για όλο το σώµα είναι
ένα ευρέως  αποδεκτό  µέτρο συσχέτισης  δυσµενών  θερµικών  αποτελεσ µάτων  και έκθεσης  σε
ραδιοσυχνότητες . Εκτός  από τον µέσο SAR για ολόκληρο  το σώµα, απαιτούνται  και τιµές τοπικού
SAR για την αξιολόγηση  και τον περιορισ µό της υπερβολικής  απόθεσης  ενέργειας  σε µικρά µέρη
του σώµατος, η οποία  οφείλεται  σε ειδικές  συνθήκες  έκθεσης . Παραδείγ µατα συνθηκών  αυτού  του
τύπου  είναι  : ένα γειωµένο άτοµο που εκτίθεται  σε ραδιοσυχνότητες  της περιοχής  χαµηλών  τιµών
MHz και άτοµα που εκτίθενται  στο κοντινό  πεδίο  µιας κεραίας .
Από τα µεγέθη  αυτά , η πυκνότητα  µαγνητικής  ροής , το ρεύµα επαφής , η ένταση  ηλεκτρικού  και
µαγνητικού  πεδίου  και η πυκνότητα  ισχύος  µπορούν  να µετρηθούν  άµεσα.
Α.ΟΡΙΑΚΕΣ  ΤΙΜΕΣ  ΕΚΘΕΣΗΣ
Ανάλογα  µε τη συχνότητα , χρησι µοποιούνται  τα ακόλουθα  φυσικά  µεγέθη  (δοσιµετρικά /
εκθεσι µετρικά  µεγέθη ) για τον καθορισ µό των οριακών  τιµών έκθεσης  σε ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία :
/g45 για χρονικώς  µεταβαλλό µενα πεδία  έως 1 Hz προβλέπονται  οριακές  τιµές έκθεσης  για την
πυκνότητα  ρεύµατος, προκει µένου να προληφθούν  οι επιπτώσεις  στο καρδιοαγγειακό  και στο
κεντρικό  νευρικό  σύστη µα,
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________21
/g45 για συχνότητες  από 1 Hz έως 10 ΜHz προβλέπονται  οριακές  τιµές έκθεσης  για την
πυκνότητα  ρεύµατος για την πρόληψη  επιπτώσεων  στις λειτουργίες  του κεντρικού  νευρικού
συστή µατος,
/g45 για συχνότητες  από 100 kHz έως 10 GHz προβλέπονται  οριακές  τιµές έκθεσης  για τον SAR
για την πρόληψη  θερµικής καταπόνησης  ολόκληρου  του σώµατος και υπερβολικής  τοπικής
θέρµανσης  ιστών . Για συχνότητες  από 100 kHz έως 10 MHz, προβλέπονται  οριακές  τιµές
έκθεσης  τόσο  για την πυκνότητα  ρεύµατος όσο και για τον SAR,
/g45 για συχνότητες  από 10 GHz έως 300 GHz προβλέπεται  οριακή  τιµή έκθεσης  για την
πυκνότητα  ισχύος  για την πρόληψη  υπερβολικής  θέρµανσης  ιστών  στην  επιφάνεια  του
σώµατος ή κοντά  σε αυτήν .
Πίνακας  1 :Οριακές  τιµές έκθεσης  (άρθρο  3, παράγραφος  1). Πρέπει  να πληρούνται  όλες οι
προϋποθέσεις
Περιοχή
συχνοτήτωνΠυκνότητα
ρεύµατος
(κεφαλής  και
κορµού)
J
(mA/m2)
(rms)Μέσος  ρυθµός
ειδικής
απορρόφησης
SAR
ολόκληρου
του σώµατος
(W/kg)Τοπικός  ρυθµός
ειδικής
απορρόφησης
SAR (κεφαλής
και κορµού)
(W/kg)Τοπικός
ρυθµός
ειδικής
απορρόφησης
SAR (άκρων )
(W/kg)Πυκνότητα
ισχύος
S
(W/m2)
Έως 1 Hz 40 - - - -
1 – 4 Hz 40/f - - - -
4 – 1000 Hz 10 - - - -
1000 Hz – 100 ΚHz f/100 - - - -
100 kHz – 10 MHz f/100 0,4 10 20 -
10 MHz – 10 GHz - 0,4 10 20 -
10 – 300 GHz - - - - 50
Παρατηρήσεις  :
1. f είναι  η συχνότητα  σε Hertz.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________22
2.Οι οριακές  τιµές έκθεσης  για την πυκνότητα  ρεύµατος αποσκοπούν  στην  προστασία  από τις
οξείες  επιπτώσεις  της έκθεσης  στους  ιστούς  του κεντρικού  νευρικού  συστή µατος της κεφαλής
και του κορµού του σώµατος. Οι οριακές  τιµές έκθεσης  για συχνότητες  από 1 Hz έως
10 MHz βασίζονται  σε διαπιστω µένες δυσµενείς  επιπτώσεις  επί του κεντρικού  νευρικού
συστή µατος. Οι οξείες  αυτές  επιπτώσεις  είναι  σχεδόν  ακαριαίες  και δεν υπάρχουν
επιστη µονικές  ενδείξεις  που να συνηγορούν  υπέρ  της τροποποίησης  των οριακών  τιµών
έκθεσης  για έκθεση  βραχείας  χρονικής  διαρκείας . Ωστόσο , δεδοµένου ότι οι οριακές  αυτές
τιµές έκθεσης  αφορούν  σε δυσµενείς  συνέπειες  επί του κεντρικού  νευρικού  συστή µατος, οι
συγκεκρι µένες οριακές  τιµές έκθεσης  µπορεί  να επιτρέπουν  υψηλότερες  τιµές πυκνότητας
ρεύµατος σε άλλους  ιστούς  του σώµατος εκτός  εκείνων  του κεντρικού  νευρικού  συστή µατος,
υπό τις ίδιες συνθήκες  έκθεσης .
3.Λόγω  της ηλεκτρικής  ανοµοιογένειας  του σώµατος, οι πυκνότητες  ρεύµατος πρέπει  να
εκφράζονται  ως µέσος όρος  επί διατο µής εµβαδού  1 cm2 κάθετης  προς  τη διεύθυνση  του
ρεύµατος.
4.Για συχνότητες  έως 100 kHz, οι τιµές κορυφής  της πυκνότητας  ρεύµατος εξάγονται  µε
πολλαπλασιασ µό της τιµής rms επί (2)½.
5.Για συχνότητες  έως 100 kHz και για παλµικά µαγνητικά  πεδία , η µέγιστη  πυκνότητα
ρεύµατος σε σχέση  µε τους παλµούς υπολογίζεται  από τον χρόνο  ανόδου /καθόδου  και το
µέγιστο  ρυθµό µεταβολής  της πυκνότητας  της µαγνητικής  ροής . Η πυκνότητα  του
επαγό µενου ρεύµατος συγκρίνεται  στη συνέχεια  µε την αντίστοιχη  οριακή  τιµή έκθεσης . Για
παλµούς διάρκειας  tp, η αντιστοίχως  εφαρ µοστέα  συχνότητα  στις οριακές  τιµές έκθεσης
υπολογίζεται  µε χρήση  του τύπου  f=1/(2t p).
6.Πρέπει  να εξάγεται  ο µέσος όρος  όλων  των τιµών SAR για κάθε  χρονική  περίοδο  διάρκειας
6 λεπτών .
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________23
7.Η µάζα για τον υπολογισ µό του µέσου  όρου  του τοπικού  SAR είναι  οποιαδήποτε  10 g
συνεχό µενου ιστού . Ο µέγιστος  SAR που προκύπτει  κατ’ αυτόν  τον τρόπο  πρέπει  να αποτελεί
την τιµή που χρησι µοποιείται  για την αποτί µηση της έκθεσης . Τα εν λόγω  10 g ιστού  νοείται
ότι αποτελούν  µάζα συνεχό µενου ιστού  µε σχεδόν  οµοιογενείς  ηλεκτρικές  ιδιότητες .
Αναγνωρίζεται  ότι η έννοια  της συνεχό µενης µάζας ιστού  είναι  χρήσι µη για τους
δοσιµετρικούς  υπολογισ µούς αλλά  ενδέχεται  να παρουσιάζει  δυσκολίες  όσον  αφορά  στις
άµεσες φυσικές  µετρήσεις . Επιτρέπεται  να χρησι µοποιούνται  απλά  γεωµετρικά  σχήµατα, π.χ.
µάζα ιστού  κυβικού  σχήµατος, υπό τον όρο ότι τα υπολογιζό µενα δοσιµετρικά  µεγέθη  έχουν
τις µικρότερες  δυνατές  τιµές σε σχέση  µε τις κατευθυντήριες  οδηγίες  για τα επίπεδα  έκθεσης .
8.Για παλµικές εκθέσεις  στην  περιοχή  συχνοτήτων  0,3 έως 10 GHz και για τοπική  έκθεση  της
κεφαλής , προκει µένου να περιορίζονται  και να αποφεύγονται  ακουστικά  φαινό µενα που
προκαλούνται  από θερµοελαστική  διαστολή , συνιστάται  η εφαρ µογή µιας συµπληρω µατικής
οριακής  τιµής έκθεσης  : η ειδική  απορρόφηση  SA δεν πρέπει  να υπερβαίνει  τα 10 mJ/kg
(µέσος όρος  10 g ιστού ).
9.Πρέπει  να εξάγεται  ο µέσος όρος των πυκνοτήτων  ισχύος  για κάθε  20 cm2 εκτιθέ µενης
επιφάνειας  και για κάθε  χρονική  περίοδο  διάρκειας  68/f1,05 λεπτών  (όπου  f εκφράζεται  σε GHz)
ώστε  να αντισταθ µίζεται  το προοδευτικά  µικρότερο  βάθος  διείσδυσης  όσον  αυξάνει  η
συχνότητα . Το χωρικό  µέγιστο  των πυκνοτήτων  ισχύος  εκφραζό µενο ως µέσος όρος επί
επιφανείας  εµβαδού  1 cm2 δεν πρέπει  να υπερβαίνει  το 20πλάσιο  της τιµής των 50 W/m2.
10.Όσον  αφορά  σε παλµικά ή µεταβατικά  ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία , ή γενικά  όσον  αφορά  στην
ταυτόχρονη  έκθεση  σε πεδία  πολλαπλών  συχνοτήτων , εφαρ µόζονται  κατάλληλες  µέθοδοι
εκτίµησης , µέτρησης  και/ή υπολογισ µού για την ανάλυση  των χαρακτηριστικών  των
κυµατοµορφών  και της φύσης  των βιολογικών  αλληλεπιδράσεων , λαµβάνοντας  υπόψη
εναρ µονισµένα Ευρωπαϊκά  πρότυπα  που αναπτύσσει  η CENELEC.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________24
Β.ΤΙΜΕΣ  ΓΙΑ ΤΗΝ  ΑΝΑΛΗΨΗ  ∆ΡΑΣΗΣ
Οι τιµές για την ανάληψη  δράσης  που περιλα µβάνονται  στον  Πίνακα  2 προκύπτουν  από τις οριακές
τιµές έκθεσης  σύµφωνα  µε τη λογική  που ακολουθεί  η ICNIRP ( ∆ιεθνής  Επιτροπή  για την
Προστασία  από τις Μη Ιοντίζουσες  Ακτινοβολίες ) στις κατευθυντήριες  οδηγίες  της για τη µείωση
της έκθεσης  στις µη ιοντίζουσες  ακτινοβολίες  (ICNIRP 7/99).
Πίνακας  2 :Τιµές για την ανάληψη  δράσης  (άρθρο  3, παράγραφος  2) (τιµές rms αδιατάρακτου
πεδίου )
Περιοχή
συχνοτήτωνΈνταση
ηλεκτρικού
πεδίου , E
(V/m)Ένταση
µαγνητικού
πεδίου , H
(A/m)Πυκνότητα
µαγνητικής
ροής , B
(µT)Ισοδύνα µη
πυκνότητα
ισχύος
επίπεδου
κύµατος, Seq
(W/m2)Ρεύµα
επαφής , IC
(mA)Επαγό µενο
ρεύµα
άκρων , IL
(mA)
0 – 1 Hz - 1,63x1052x105- 1,0 -
1 – 8 Hz 20000 1,63x105/f22x105/f2- 1,0 -
8 – 25 Hz 20000 2x104/f 2,5x104/f - 1,0 -
0,025 – 0,82 kHz 500/f 20/f 25/f - 1,0 -
0,82 – 2,5 kHz 610 24,4 30,7 - 1,0 -
2,5 – 65 kHz 610 24,4 30,7 - 0,4 f -
65 – 100 kHz 610 1600/f 2000/f - 0,4 f -
0,1 – 1 MHz 610 1,6/f 2/f - 40 -
1 – 10 MHz 610/f 1,6/f 2/f - 40 -
10 – 110 MHz 61 0,16 0,2 10 40 100
110 – 400 MHz 61 0,16 0,2 10 - -
400 – 2000 MHz 3f½0,008f½0,01f½f/40 - -
2 – 300 GHz 137 0,36 0,45 50 - -
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________25
Σηµειώσεις  :
1. f είναι  η συχνότητα  στις µονάδες  που εµφαίνονται  στη στήλη  της περιοχής  συχνοτήτων .
2.Για συχνότητες  από 100 kHz έως 10 GHz, πρέπει  να εξάγεται  ο µέσος όρος  των Seq, E2, H2,
B2 και IL2 για κάθε  χρονική  περίοδο  διάρκειας  6 λεπτών .
3.Για συχνότητες  που υπερβαίνουν  τα 10 GHz, πρέπει  να εξάγεται  ο µέσος όρος  των Seq, E2, H2
και B2 για κάθε  χρονική  περίοδο  διάρκειας  68/f1,05 λεπτών  (f σε GHz).
4.Για συχνότητες  µέχρι και 100 kHz, οι τιµές κορυφής  των τιµών ανάληψης  δράσης  για τις
εντάσεις  των πεδίων  εξάγονται  µε πολλαπλασιασ µό της τιµής rms επί (2)½. Για παλµούς
διάρκειας  tp, η αντιστοίχως  εφαρ µοστέα  συχνότητα  στις τιµές για την ανάληψη  δράσης  θα
πρέπει  να υπολογίζεται  µε χρήση  του τύπου  f=1/(2t p).
Για συχνότητες  από 100 kHz έως 10 MHz, οι τιµές κορυφής  των τιµών ανάληψης  δράσης  για
τις εντάσεις  των πεδίων , εξάγονται  µε πολλαπλασιασ µό των αντίστοιχων  τιµών rms επί 10a,
όπου  a = (0,665 log (f/105) + 0,176), µ ε τη συχνότητα  f εκφρασ µένη σε Hz.
Για συχνότητες  από 10 MHz έως 300 GHz, οι τιµές κορυφής  των τιµών ανάληψης  δράσης
εξάγονται  µε πολλαπλασιασ µό των αντίστοιχων  τιµών rms επί 32 προκει µένου για τις
εντάσεις  των πεδίων  και επί 1000 για την ισοδύνα µη πυκνότητα  ισχύος  επιπέδου  κύµατος.
30.4.2004 EL Επίση µη Εφηµερίδα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης L 159/
_______________________________________________________________________________26
5.Όσον  αφορά  σε παλµικά ή µεταβατικά  ηλεκτρο µαγνητικά  πεδία , ή γενικά  όσον  αφορά  στην
ταυτόχρονη  έκθεση  σε πεδία  πολλαπλών  συχνοτήτων , εφαρ µόζονται  κατάλληλες  µέθοδοι
εκτίµησης , µέτρησης  και/ή υπολογισ µού για την ανάλυση  των χαρακτηριστικών  των
κυµατοµορφών  και της φύσης  των βιολογικών  αλληλεπιδράσεων , λαµβάνοντας  υπόψη
εναρ µονισµένα Ευρωπαϊκά  πρότυπα  που εκδόθηκαν  από τη CENELEC.
6.Όσον  αφορά  στις τιµές κορυφής  παλµικά διαµορφω µένων  ηλεκτρο µαγνητικών  πεδίων ,
προτείνεται  επίσης , προκει µένου για φέρουσες  συχνότητες  που υπερβαίνουν  τα 10 MHz, ο
µέσος όρος της Seq εφ’ όλου  του εύρους  του παλµού δεν θα πρέπει  να υπερβαίνει  το
1000πλάσιο  των τιµών για την ανάληψη  δράσης  που προβλέπονται  για τη Seq ή οι εντάσεις
των πεδίων  δεν θα πρέπει  να υπερβαίνουν  το 32πλάσιο  των αντίστοιχων  τιµών για την
ανάληψη  δράσης  (όπου  f = η φέρουσα  συχνότητα ).
=====================