ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Σημείο

1.Εισαγωγή 1.1 - 1.9

Η παγκόσμια ερευνητική προσπάθεια στον τομέα της σύντηξης 1.1

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα 1.2

Το Σχέδιο JET 1.3 - 1.5

Στόχοι του ελέγχου 1.6 - 1.9

2. Η διαχείριση του επιστημονικού προγράμματος του JΕΤ 2.1 - 2.35

Επιστημονικό υπόβαθρο και στόχοι του Σχεδίου JET 2.5 - 2.15

Η παράταση μέχρι το 1992 2.16 - 2.20

Η παράταση μέχρι το 1996 2.21 - 2.29

Λογοδοσία σε εξωτερικά όργανα 2.30 - 2.31

Συμπεράσματα για τη διαχείριση του επιστημονικού προγράμματος του JET 2.33 - 2.35

3. Το JET και το μέλλον 3.1 - 3.6

Η τελική φάση του επιστημονικού προγράμματος του JET 3.1 - 3.4

Το JET και το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα 3.5 - 3.6

4. Η διοικητική διαχείριση του JET 4.1 - 4.20

Σύνοψη των διαπιστώσεων του Συνεδρίου από τους ετήσιους ελέγχους 4.1 - 4.5

Διάλυση του JET 4.6 - 4.7

Προσωπικό του Σχεδίου 4.8 - 4.12

Ο μηχανισμός του προϋπολογισμού 4.13 - 4.16

Το JET και οι συνεργαζόμενοι - συμβάσεις στα πλαίσια του άρθρου 14 4.17 - 4.20

5. Συμπεράσματα 5.1 - 5.6

Γενικά 5.1

Διδάγματα για το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα 5.2

Βασικά ζητήματα 5.3 - 5.6

Σελίδα

Απάντηση του Διευθυντή του JET, συμπεριλαμβανομένων των παρατηρήσεων της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16 - 19

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΟΥ JET (Μελέτη που επισυνάπτεται στην ειδική ετήσια μελέτη για τους λογαριασμούς του έτους 1990 της κοινής επιχείρησης) συνοδευόμενη από την απάντηση του Διευθυντή του JET, συμπεριλαμβανομένων των παρατηρήσεων της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (92/C 41/01)

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παγκόσμια ερευνητική προσπάθεια στον τομέα της σύντηξης

1.1. Η ελεγχόμενη θερμοπυρηνική σύντηξη θεωρείται γενικά ότι θα αποτελέσει πιθανώς στο μέλλον σημαντική πηγή ενέργειας. Παγκοσμίως καταβάλλεται σημαντική ερευνητική προσπάθεια η οποία, αν επιτύχει, μπορεί να οδηγήσει σε εμπορικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας με σύντηξη που θα λειτουργούν στα μέσα του επόμενου αιώνα. Τα σημαντικότερα προγράμματα εφαρμόζονται στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη, στην Ιαπωνία και στη Σοβιετική Ένωση. Ο πίνακας 1 δείχνει το σχετικό μέγεθος των προγραμμάτων αυτών από άποψη δαπανών και απασχολούμενων επιστημόνων(1)

.

Πίνακας 1: Σχετικά μεγέθη των σημαντικότερων ερευνητικών προγραμμάτων στον τομέα της σύντηξης

Πρόγραμμα 1989

Δαπάνες (εκατ. ECU) Επιστημονικό προσωπικό

ΗΠΑ 494 2 150

Ευρώπη 431 1 750

Ιαπωνία 285 1 195

ΕΣΣΔ 254 1 225

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα

1.2. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα έχει αναλάβει μια Ένωση της Ευρατόμ και δημοσίων οργανισμών στη Σουηδία, στην Ελβετία και σε κράτη μέλη της ΕΚ (οι συνεργαζόμενοι). Οι δραστηριότητες της ένωσης συνίστανται σε έρευνα κοινής δαπάνης στα εργαστήρια των συνεργαζομένων και στην κοινή επιχείρηση του Σχεδίου JET. Οι συνεργαζόμενοι και τα μέλη της κοινής επιχείρησης JET παρουσιάζονται στο παράρτημα 1. Το παράρτημα 2 δείχνει από πού προήλθαν τα κεφάλαια της ένωσης το 1989 και πώς χρησιμοποιήθηκαν. Η κοινή προσπάθεια αυτή άρχισε το 1959. Η μακροπρόθεσμη στρατηγική του προγράμματος για την επίτευξη του τελικού στόχου ενός εμπορικού πρωτοτύπου αντιδραστήρα σύντηξης προβλέπει τρεις ενδιάμεσες φάσεις οι οποίες επεκτείνονται χρονικά στον επόμενο αιώνα όπως δείχνει ο πίνακας 2.

α)το Joint European Torus (JET) και άλλες διατάξεις προκειμένου να επιδειχθούν πτυχές της επιστημονικής σκοπιμότητας της σύντηξης-

β)η διάταξη του "Επόμενου Επιστημονικού Βήματος" ("Next Step") προκειμένου να ολοκληρωθεί η επίδειξη της επιστημονικής σκοπιμότητας και να ερευνηθούν πτυχές της τεχνολογικής σκοπιμότητας. Η διάταξη αυτή θα έχει τη μορφή είτε του "Next European Torus" (ΝΕΤ) είτε ενός "Διεθνούς Πειραματικού Θερμοπυρηνικού Αντιδραστήρα" (ITER), σε συνεργασία με την Ιαπωνία, τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ-

γ)αντιδραστήρες επίδειξης και πρωτότυπους αντιδραστήρες προκειμένου να αξιολογηθεί η εμπορική σκοπιμότητα της σύντηξης-

Το Σχέδιο JET

1.3. Το Σχέδιο JET θεωρείται η ναυαρχίδα της κοινής ευρωπαϊκής προσπάθειας. Αναγνωρίζεται γενικά ότι έχει συμβάλει σημαντικά στην έρευνα στον τομέα της ελεγχόμενης θερμοπυρηνικής σύντηξης. Με έδρα το Culham (Ην. Βασίλειο), το JET δημιουργήθηκε(2)

για διάστημα δώδεκα ετών αρχομένου από την 1η Ιουνίου 1978. Το 1988 η διάρκεια του Σχεδίου παρατάθηκε για τριανταένα μήνες μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1992(3)

. Τον Οκτώβριο του 1990 υποβλήθηκε στο Συμβούλιο των Υπουργών πρόταση για περαιτέρω παράταση του JET μέχρι τα τέλη του 1996(4)

.

1.4. Η Ευρατόμ συνεισφέρει το 80 % του προϋπολογισμού του JET. Η United Kingdom Atomic Energy Authority (UKAEA) ενεργεί ως φιλοξενών οργανισμός του Σχεδίου και καλύπτει το 10 % των δαπανών. Το υπόλοιπο 10 % κατανέμεται μεταξύ των συνεργαζόμενων στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα. Το συνολικό κόστος του JET από την έναρξή του(5)

, σε τιμές Δεκεμβρίου του1990, είναι της τάξης μεγέθους των στοιχείων που αναγράφονται στον πίνακα 3:

1.5. Εκτός από τη συμμετοχή τους στην Κοινή Επιχείρηση με την ιδιότητα του μέλους, οι συνεργαζόμενοι έχουν παράσχει υποστήριξη στο JET μέσω έρευνας και ανάπτυξης που πραγματοποιούν στα δικά τους εργαστήρια σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 14 του καταστατικού του JET(6)

. Οι συνεργαζόμενοι καλύπτουν το 55 % του κόστους των εργασιών αυτών και το υπόλοιπο 45 % καλύπτεται από τον προϋπολογι-

Πίνακας 3: Ενδεικτικό κόστος του JET σε τιμές του 1990

Εκατ. ECU (με αναπροσαρμογή στις τιμές Δεκεμβρίου 1990)

Εκτίμηση για τερματισμό στις 31. 5. 1990 1 296*

Εκτίμηση για τερματισμό στις 31. 12. 1992 1 531*

Εκτίμηση για τερματισμό στις 31. 12. 1996 1 840*

* Στο οποίο πρέπει να προστεθεί η συμπληρωματική υποστήριξη από τους συνεργαζόμενους - βλ. σημείο 1.5.

σμό του γενικού κοινοτικού προγράμματος σύντηξης. Στα τέλη του 1990 οι συνολικές δαπάνες για τις δραστηριότητες στα πλαίσια του άρθρου 14 ήταν της τάξης των 65 εκατ. ECU, σε επίπεδα τιμών του 1990, από τα οποία 29 εκατ. ECU ήταν συνεισφορά της Ευρατόμ. Επιπλέον υποστήριξη έχει δοθεί υπό μορφή προσωπικού από μέλη της ενώσεως που παραχωρείται στο JET για διάφορα χρονικά διαστήματα, τυπικά ενός έτους. Στα πλαίσια της ρύθμισης αυτής η ένωση καταβάλλει τους μισθούς του παραχωρούμενου προσωπικού και το JET καταβάλλει το επίδομα αποδημίας. Το καθεστώς αυτό έχει συνεισφέρει πάνω από 30 ανθρωποέτη προσπάθειας ετησίως από το 1985 και εντεύθεν.

Στόχοι του ελέγχου

1.6. Σύμφωνα με το άρθρο 12 του καταστατικού του JET, το Συνέδριο κάθε χρόνο προβαίνει στην εξέταση των λογαριασμών, του ισολογισμού και της δημοσιονομικής διαχείρισης του JET. Οι ειδικές ετήσιες εκθέσεις που συντάσσονται διαβιβάζονται στα μέλη της Κοινής Επιχείρησης, στο Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Πίνακας 2: Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός του ευρωπαϊκού προγράμματος σύντηξης

CDA = Δραστηριότητες θεωρητικού σχεδιασμού EDA = Δραστηριότητες κατασκευαστικής μελέτης

α) JET Λειτουργία

β) Επόμενο επιστημονικό βήμα CDA EDA Κατασκευή Λειτουργία

|| || ||

γ(i) Αντιδραστήρας επίδειξης CDA EDA Κατασκευή Λειτουργία

|| || ||

γ(ii) Εμπορικό πρωτότυπο CDA EDA

||

Ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα 1990 2000 2010 2020 2030

1.7. Αρχικά το Σχέδιο JET έπρεπε να λήξει τον Ιούνιο του 1990. Εν όψει της παράτασής του μέχρι το 1992 και της πρότασης για περαιτέρω παράτασή του μέχρι τα τέλη του 1996, το Συνέδριο κρίνει ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να συντάξει έκθεση για την εξέλιξη του Σχεδίου και να εξετάσει τα σχετικά δημοσιονομικά και διαχειριστικά ζητήματα. Επειδή ήδη γίνονται οι αρχικές προετοιμασίες για το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα, το Συνέδριο επιδίωξε επίσης να εξετάσει τα συστήματα επιστημονικής και διοικητικής διαχείρισης του Σχεδίου JET και να συναγάγει διδάγματα για το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα και τις τυχόν επόμενες φάσεις του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Σύντηξης.

1.8. Το δεύτερο μέρος της παρούσας έκθεσης εξετάζει τα συστήματα της επιστημονικής διαχείρισης του προγράμματος JET. Το τρίτο μέρος θέτει ερωτήματα σχετικά με το μελλοντικό επιστημονικό πρόγραμμα και τη σχέση του JET με το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα. Στο τέταρτο μέρος εξετάζεται η διοικητική διαχείριση του Σχεδίου και στο πέμπτο μέρος διατυπώνονται τα συμπεράσματα και τα σημαντικότερα ζητήματα.

1.9. Το Συνέδριο συνέδραμαν στο έργο του, σε επιστημονικά και τεχνικά θέματα, δύο ανεξάρτητοι σύμβουλοι(7)

. Πρέπει να τονιστεί ότι το Συνέδριο δεν επιχείρησε να διαμορφώσει γνώμη όσον αφορά την επιστημονική αξία του Σχεδίου JET ή του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Σύντηξης. Επιπλέον, οι επιστημονικές ή τεχνικές περιγραφές που τυχόν υπάρχουν στις επόμενες παραγράφους έχουν περιοριστεί στο ελάχιστα αναγκαίο για τη σαφή κατανόηση των βασικών πτυχών της διαχείρισης του σχεδίου- οι περιγραφές αυτές συντάχθηκαν χρησιμοποιώντας πολυάριθμα έγγραφα που διαβιβάστηκαν στο Συνέδριο, και με τη βοήθεια των εξωτερικών συμβούλων.

2. Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΟΥ JET

2.1. Τα όργανα του JET είναι το Συμβούλιο του JET και ο Διευθυντής του Σχεδίου.

2.2. Το Συμβούλιο του JET, το οποίο αποτελείται από εκπροσώπους κάθε μέλους της Κοινής Επιχείρησης, είναι υπεύθυνο για τη διαχείριση του Σχεδίου. Ο ρόλος του συνίσταται στη λήψη βασικών αποφάσεων για την εκτέλεση του Σχεδίου, στην άσκηση γενικής εποπτείας της εκτέλεσής του και στην ενημέρωση των μελών. Κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του, το Συμβούλιο του JET υποβοηθείται από την Εκτελεστική Επιτροπή η οποία έχει αρμοδιότητες σε θέματα χρηματοοικονομικά, προσωπικού και συμβάσεων. Όσον αφορά επιστημονικά και τεχνικά θέματα, το Συμβούλιο του JET μπορεί να ζητά συμβουλές από το Επιστημονικό Συμβούλιο του JET, όργανο ανεξάρτητο από το Σχέδιο του οποίου τα μέλη διορίζονται από το Συμβούλιο του JET.

2.3. Ο Διευθυντής του Σχεδίου είναι το υπεύθυνο εκτελεστικό όργανο και είναι υπόλογος στο Συμβούλιο για την εκτέλεση του ετησίως αναθεωρούμενου Πλάνου Ανάπτυξης του Σχεδίου (Project Development Plan). Υποχρεούται να παρέχει στο Συμβούλιο και στα βοηθητικά του όργανα όλα τα πληροφοριακά στοιχεία που απαιτούνται για την εκτέλεση των καθηκόντων τους.

2.4. Εκτός από την τυπική διάρθρωση που σκιαγραφήθηκε πιο πάνω, το Συμβούλιο έχει κατά διαστήματα συστήσει ειδικές ομάδες εργασίας που του παρέχουν συμβουλές σε εξειδικευμένα θέματα. Επίσης, ο Διευθυντής έχει συστήσει διεπιστημονικές Task Forces για την ανεύρεση λύσεων σε ειδικά προβλήματα.

Επιστημονικό υπόβαθρο και στόχοι του Σχεδίου JET

2.5. Ο στόχος κάθε προγράμματος ελεγχόμενης θερμοπυρηνικής σύντηξης είναι η θέρμανση και η συγκράτηση ιονισμένου πλάσματος αερίων σε τόσο υψηλές θερμοκρασίες (περίπου 100 εκατομμυρίων βαθμών Κελσίου) που τα ιόντα τήκονται, εκλύοντας ενέργεια, αρχικά υπό μορφή "ταχέων νετρονίων", η οποία μπορεί να εξαχθεί. Ο τελικός εμπορικός στόχος, ο οποίος, όπως πληροφορήθηκε το Συνέδριο, δεν μπορεί πιθανώς να επιτευχθεί πριν από τα μέσα του επόμενου αιώνα, είναι η οικονομικά βιώσιμη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

2.6. Η ευκολότερα επιτεύξιμη αντίδραση σύντηξης λαμβάνει χώρα σε πλάσμα δευτερίου-τριτίου (D-Τ) το οποίο παράγει ένα άλφα-σωματίδιο και ένα "ενεργειακό" νετρόνιο. Η παραγωγή πλάσματος δευτερίου-τριτίου είναι το αντικείμενο της τελικής φάσης του JET αλλά, επειδή το τρίτιο θα ακτινοβολεί τη δομή της μηχανής και απαιτεί ειδικές τεχνικές μεθόδους χειρισμού, το μεγαλύτερο μέρος του έργου στο JET μέχρι σήμερα έχει γίνει με το λιγότερο ικανό προς αντίδραση πλάσμα δευτερίου.

2.7. Λόγω των πυκνοτήτων και των υψηλών θερμοκρασιών του πλάσματος σύντηξης, το τελευταίο πρέπει να συγκρατείται μακριά από τα τοιχώματα των δοχείων συγκράτησης. Τυχόν επαφή προκαλεί την απελευθέρωση ακαθαρσιών που ψύχουν το πλάσμα και οδηγούν στην απώλεια ενέργειας.

2.8. Οι στόχοι που καθορίστηκαν για το πρόγραμμα JET κατά την έναρξή του ήταν:

"δημιουργία και μελέτη ενός πλάσματος υπό συνθήκες και διαστάσεις που πλησιάζουν εκείνες που απαιτούνται σε ένα θερμοπυρηνικό αντιδραστήρα. Ο στόχος αυτός συνεπάγεται τέσσερα κύρια πεδία εργασίας:

i)την κλιμάκωση της συμπεριφοράς του πλάσματατος καθώς οι παράμετροι πλησιάζουν τη φάση του αντιδραστήρα-

ii)την αλληλεπίδραση πλάσματος-τοιχώματος υπό τις συνθήκες αυτές-

iii)τη μελέτη της θέρμανσης του πλάσματος- και

iv)τη μελέτη της παραγωγής και συγκράτησης σωματιδίων άλφα και της προκύπτουσας θέρμανσης του πλάσματος"(8)

.

2.9. Η παράταση του Σχεδίου μέχρι τα τέλη του 1992 δεν συνεπαγόταν καμιά τροποποίηση των παραπάνω στόχων. Ωστόσο, η προτεινόμενη παράταση μέχρι το 1996 συνεπάγεται την εισαγωγή ενός επιπλέον στόχου, ο οποίος συνδέεται στενά με το παραπάνω στόχο ii). Ο στόχος αυτός είναι:

v)η αποκατάσταση αποτελεσματικού ελέγχου ακαθαρσιών σε συνθήκες λειτουργίας πλησίον εκείνων του Next Step(9)

.

2.10. Ο σχεδιασμός του JET, ο οποίος ολοκληρώθηκε το 1975, είναι δακτύλιος πλάσματος που στηρίζεται στη μέθοδο της σπειροειδούς μαγνητικής συγκράτησης Tokamak, η οποία αρχικά αναπτύχθηκε στην ΕΣΣΔ. Έχει το σχήμα μεγάλου ντόνατ. Η συγκράτηση πετυχαίνεται με εκτεταμένα μαγνητικά πεδία τα οποία, με τη σειρά τους, δημιουργούνται από συνδυασμό εξωτερικών πηνίων και εκτεταμένες ροές επαγωγικού ρεύματος γύρω από το δακτύλιο πλάσματος.

2.11. Το JET σχεδιάστηκε ως το μεγαλύτερο παγκοσμίως πεδίο δοκιμών για την έρευνα στον τομέα της σύντηξης το οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει πραγματικά τη δεκαετία του '90. Τα χαρακτηριστικά στοιχεία του σχεδιασμού του ήταν συνεπώς πιο ευέλικτα από εκείνα, για παράδειγμα, που ενσωματώθηκαν στη μηχανή TFTR (Πρίνστον, ΗΠΑ). Η εγγενής ευελιξία του JET ήταν απαραίτητη γι' αυτή τη μακρά περίοδο πειραματισμού και αποδείχθηκε σημαντικό θετικό στοιχείο, διότι επέτρεπε την ενσωμάτωση ουσιωδών τροποποιήσεων με την απόκτηση μεγαλύτερης εμπειρίας.

2.12. Ο πρώτος στόχος της σύντηξης είναι η "οριακή περιοχή του πλάσματος" ("plasma break-even"), όταν η εκροή ενέργειας από το πλάσμα ισούται με την εισροή ενέργειας που είναι αναγκαία για τη θέρμανση και τη συγκράτηση. Η πρόοδος προς αυτόν και προς περαιτέρω στόχους μετρείται συνήθως χρησιμοποιώντας ένα δείκτη που ονομάζεται "συνδυασμένο προϊόν σύντηξης" ("combined fusion product"). Πρόκειται για το γινόμενο της πυκνότητας, της θερμοκρασίας των ιόντων και του χρόνου συγκράτησης της ενέργειας (μέτρο της ταχύτητας με την οποία ψύχεται το πλάσμα όταν διακόπτεται η παροχή θέρμανσης). Το ύψος του συνδυασμένου προϊόντος σύντηξης που επιτεύχθηκε την περίοδο 1980-1990 πολλαλασιάστηκε επί 30 περίπου, ενώ η τιμή του JET το 1989 ήταν πολύ κοντά στην απαιτούμενη για την οριακή περιοχή του πλάσματος αν χρησιμοποιούνταν πλάσμα δευτερίου-τριτίου (D-Τ). Ο περαιτέρω πολλαπλασιασμός επί πέντε περίπου της τιμής της οριακής περιοχής του πλάσματος θα είναι αναγκαίος για ένα επιχειρησιακό αντιδραστήρα.

2.13. Σύμφωνα με τους συμβούλους του Συνεδρίου, ο συνδυασμός των επιστημονικών, τεχνικών και κατασκευαστικών προβλημάτων που δημιουργεί η συγκράτηση εξαιρετικά ασταθούς πλάσματος σύντηξης, τα οποία σκιαγραφήθηκαν εν συντομία πιο πάνω(10)

, καθιστά το JET το δυσκολότερο από όλα τα επιστημονικά σχέδια που έχουν αναληφθεί μέχρι σήμερα, διότι κάθε βασικός τεχνικός τομέας απαιτεί λύσεις στην πρωτοπορία της γνώσης και της τεχνικής.

2.14. Τα αποτελέσματα των πρώτων δυόμισυ ετών προσπαθειών στα πλαίσια του JET, μέχρι τα τέλη του 1985, θεωρήθηκαν ενθαρρυντικά από επιστημονική και τεχνική άποψη. Είχε επιτευχθεί παγκόσμιο ρεκόρ όσον αφορά το χρόνο συγκράτησης της συνολικής ενέργειας καθώς και καλά αποτελέσματα όσον αφορά τις θερμοκρασίες ιόντων και το συνδυασμένο προϊόν σύντηξης. Στο στάδιο αυτό, η ροή του πλάσματος είχε ήδη υπερβεί την προβλεπόμενη ένταση των 4,8 εκατ. αμπέρ.

2.15. Το φαινόμενο του "υποβιβασμού της συγκράτησης" ("confinement degradation") παρατηρήθηκε στο JET κατά τη διάρκεια της αρχικής πειραματικής φάσης. Το φαινόμενο αυτό, το οποίο έχει παρατηρηθεί και αλλού, χαρακτηρίζεται από μείωση του χρόνου συγκράτησης της ενέργειας με την αύξηση της θερμαντικής ισχύος. Δεδομένου ότι η πρόσθετη θέρμανση ήταν ουσιώδης για την επιτυχία του Σχεδίου, απέκτησε κεφαλαιώδη σημασία για το JΕT η ανεύρεση λύσης στο εν λόγω πρόβλημα. Αυτό ήταν το υπόβαθρο της παράτασης μέχρι το 1992.

Η παράταση μέχρι το 1992

2.16. Το ζήτημα της παράτασης του Σχεδίου JET μέχρι τα τέλη του 1992 άρχισε από τις αρχές του 1985 και κατέληξε σε πρόταση που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο του JET στην 28η συνεδρίασή του το Μάρτιο του 1986, μετά από εμπεριστατωμένη μελέτη από το Επιστημονικό Συμβούλιο του JET. Η παράταση εγκρίθηκε από το Συμβούλιο των Υπουργών τον Ιούλιο του 1988(11)

.

2.17. Πειράματα στη μηχανή ASDEX (Garching, Γερμανία) από το 1982 και εντεύθεν είχαν αποδείξει ότι μπορούσαν να επιτευχθούν σημαντικές βελτιώσεις του χρόνου συγκράτησης και του συνδυασμένου προϊόντος σύντηξης, με τη λειτουργία της διάταξης σε διαφορετική γεωμετρική διάταξη - την αποκαλούμενη πλάσμα της περιοχής Η και μαγνητικά πεδία του σημείου Χ (Η - mode plasmas and X - point magnetic fields). Για την εκμετάλλευση της εναλλακτικής γεωμετρικής διάταξης στο JET χρειάστηκε η μελέτη και η κατασκευή συμπληρωματικού εξοπλισμού καθώς και τροποποιήσεις στη διάταξη.

2.18. Οι σύμβουλοι του Συνεδρίου ανέφεραν ότι, μολονότι δεν υπάρχει ακόμη καθολικά παραδεκτή ερμηνεία του φαινομένου της υποβιβασμού της συγκράτησης, τα βήματα που πραγματοποίησε το Σχέδιο επέτρεψαν τη σημαντική βελτίωση στον τομέα της συγκράτησης, σε βαθμό που οι δυσχέρειες που δημιουργούνται για το JET και για τις μελλοντικές διατάξεις από τον υποβιβασμό της συγκράτησης έχουν σαφώς κατανοηθεί.

2.19. Η έκταση του προβλήματος του υποβιβασμού της συγκράτησης δεν είχε προβλεφθεί - στην πραγματικότητα, δεν μπορούσε να προβλεφθεί - όταν σχεδιάστηκε η διάταξη JET. Έπρεπε όμως να υπερπηδηθεί προκειμένου να επιτύχει το JET τους αρχικούς του στόχους. Φαίνεται ότι το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε ορθά, διότι όλα τα διαθέσιμα στοιχεία και πληροφορίες τόσο στα πλαίσια του JET όσο και έξω από αυτά ελήφθησαν υπόψη και υποβλήθηκαν σε ανάλυση. Επιπλέον πραγματοποιήθηκαν οι αναγκαίες τροποποιήσεις στη διάταξη και ενσωματώθηκαν στις άλλες πτυχές του αναπτυξιακού και πειραματικού προγράμματος. Η παράταση που ήταν αναγκαία για να επιτευχθεί αυτό οδήγησε - αν και αναπόφευκτα - σε αύξηση των γενικών εξόδων του Σχεδίου στο επίπεδο των 235 εκατ. ECU σε τιμές του 1990.

2.20. Οι σύμβουλοι τόνισαν ότι η εγγενής ευελιξία στον αρχικό σχεδιασμό της διάταξης ήταν σημαντικός παράγοντας της επιτυχίας της γεωμετρικής διάταξης του σημείου Χ και, κατά συνέπεια της εδραίωσης της φήμης του JET στον εν λόγω τομέα. Προσπάθειες να επιτευχθεί παρόμοια αύξηση της απόδοσης σε άλλες διατάξεις στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία χρειάστηκαν σημαντικές εργασίες ανακατασκευής.

Η παράταση μέχρι το 1996

2.21. Οι επιστημονικές και τεχνικές συζητήσεις για την παράταση μέχρι το 1996 εστιάστηκαν στην ανάγκη εγκατάστασης στο JET ενός pumped divertor.

2.22. Η επιστημονική αιτιολόγηση στηρίχθηκε σε παρατηρήσεις το 1988 και το 1989 σχετικά με το γεγονός ότι, ενώ το JET σε πλήρη ισχύ μπορούσε να επιτύχει τιμές κοντά στο στάδιο του οριακού σημείου, το πετύχαινε μόνο πρόσκαιρα για διάστημα περίπου ενός δευτερολέπτου. Στη συνέχεια η αύξηση των ακαθαρσιών προκαλούσε σημαντική πτώση της απόδοσης. Ο αποτελεσματικός "παθητικός" έλεχος των ακαθαρσιών είχε ήδη επιτευχθεί με καλά αποτελέσματα επενδύοντας με βηρύλλιο τις επιφάνειες που πιθανόν να έρχονται σε επαφή με το πλάσμα. Ωστόσο, πειράματα μεγαλύτερης ισχύος έδειξαν ότι τα αποτελέσματά του είχαν σύντομη διάρκεια ζωής. Κατά συνέπεια αμφισβητήθηκε σοβαρά αν ο "ενεργητικός" έλεγχος των ακαθαρσιών ήταν αναγκαίος τόσο για την αριστοποίηση του πλάσματος JET κατά την προετοιμασία του για την τελική φάση D-Τ όσο και για την επίτευξη λύσεων για τη μηχανή του Επόμενου Επιστημονικού Βήματος.

2.23. Η λειτουργία ενός pumped divertor συνίσταται στο να περιορίζει ή να απομακρύνει ακαθαρσίες που προέρχονται από τα τοιχώματα και άλλες επιφάνειες που έρχονται σε επαφή με το θερμό πλάσμα. Αυτό επιτυγχάνεται με τη διευθέτηση των μαγνητικών πεδίων κατά τρόπο που να διοχετεύονται οι ακαθαρσίες μακριά από το πλάσμα και να αποτρέπεται η επιστροφή τους. Η γεωμετρική διάταξη του σημείου Χ που συζητήθηκε πιο πάνω δημιουργεί την αναγκαία ροή σωματιδίων, αλλά δεν αποτρέπει την επανείσοδό τους.

2.24. Ενώ η συζήτηση για τον pumped divertor δεν έφθασε σε αποφασιστικό σημείο μέχρι την περίοδο 1988-89, ο pumped divertor αποτελεί επιλογή που είχε επανεξεταστεί σε χαμηλό επίπεδο στα πλαίσια του JET από τα τέλη της δεκαετίας του '70. Αποτελούσε ένα κατά το μάλλον ή ήττον άμεσο υποκατάστατο για τον "pump limiter" ("περιοριστή αντλίας") που είχε προτιμηθεί ως επιλογή από τις αρχές της δεκαετίας του '80. Η συζήτηση για τον limiter/divertor τροφοδοτήθηκε από τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τη διάταξη TEXTOR (Juelich, Γερμανία) που έδειξαν ότι πιθανόν ο limiter να μην ήταν ικανός να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις που υπήρχαν από αυτόν. Από επιπλέον αποδεικτικά στοιχεία από το D ΙΙΙ (Σαν Ντιέγκο, ΗΠΑ) προέκυπτε ότι θα ήταν δυνατό να σχεδιαστεί στα πλαίσια του JET ένας pumped divertor συμβατός με τη διάταξη, παρά να χρησιμοποιηθεί χωριστός θάλαμος όπως είχε συμβεί με άλλες μηχανές. Αυτό απαιτεί πρόσθετα περιελίγματα πηνίων προκειμένου να επιτευχθεί η άριστη γεωμετρική διάταξη, καθώς και μια αντλία για τη συγκράτηση των ακαθαρσιών.

2.25. Οι ακαθαρσίες αποτελούν τον κυριότερο ανα- σχετικό παράγοντα της απόδοσης των μηχανών Tokamak. Σύμφωνα με τους συμβούλους του Συνεδρίου, το JET έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο για την επίτευξη δύο από τους στόχους του [στόχοι (i) και (iii) στο σημείο 2.8] και διέθετε στοιχεία που υποστήριζαν σοβαρά ότι ο divertor θα πρόσφερε την καλύτερη δυνατή λύση στο πρόβλημα των ακαθαρσιών [στόχος (ii)] και θα συνέβαλε επίσης στη γνώση και στην εμπειρία που απαιτούνται για το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα.

2.26. Η σπουδαιότητα της αλληλεπίδρασης πλάσματος-τοιχώματος (ο αρχικός δεύτερος στόχος του προγράμματος JET) και της μελέτης χρησιμοποίησης ενός pumped divertor για τον έλεγχο των ακαθαρσιών αναγνωρίστηκε ως απολύτως συνδεδεμένη με το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα. Η συζήτηση αυτή έφθασε στο Συμβούλιο του JET τον Οκτώβριο του 1988 και προκάλεσε εκτενή και έντονη συζήτηση σε διαδοχικές συνεδριάσεις. Αποτέλεσμα της συζήτησης αυτής ήταν η ομόφωνη έγκριση από το Συμβούλιο του JET τον Οκτώβριο του 1989 της πρότασης για την παράταση μέχρι το 1996.

2.27. Από άποψη επιστημονικής διεύθυνσης, η εξέλιξη της πρότασης για παράταση μέχρι το 1996 ήταν μάλλον πολυπλοκότερη από την προηγούμενη για παράταση μέχρι το 1992, και πρέπει να εξεταστεί σε σχέση με το πλαίσιο στο οποίο η παράταση μέχρι το 1992 εγκρίθηκε μόλις τον Ιούλιο του 1988.

2.28. Η περίοδος κατά την οποία η παράταση μέχρι το 1996 αναπτύχθηκε και υποβλήθηκε για έγκριση στο Συμβούλιο του JET ήταν σύντομη. Όταν άρχισαν οι ενέργειες, μετά την έγκριση της παράτασης μέχρι το 1992 από το Συμβούλιο των Υπουργών, το Συμβούλιο του JET, το Επιστημονικό Συμβούλιο και το Σχέδιο - με την ειδικά συγκροτηθείσα Divertor Task Force - κινήθηκε γρήγορα και εστίασε το ενδιαφέρον της στην ανάπτυξη της εκδοχής του divertor. Η εκδοχή του divertor ήταν επί πολλά έτη υπό εσωτερική τεχνική επανεξέταση. Εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι οι δημόσιες συζητήσεις για την εν λόγω εκδοχή άρχισαν μάλλον αργά. Εντούτοις, το JET δεν ένιωθε ικανό να ανοίξει τέτοιες συζητήσεις πριν δοθεί η τελική έγκριση για την παράταση μέχρι το 1992.

2.29. Το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η παράταση μέχρι το 1996 είναι της τάξης των 309 εκατ. ECU σε τιμές 1990, από τα οποία 264 εκατ. ECU οφείλονται σε νέες δραστηριότητες (pumped divertor κ.λπ.). Τα υπόλοιπα 45 εκατ. ECU είναι το εκτιμώμενο κόστος της προσθήκης ενός έτους στην τελική φάση D-T (βλ. μέρος 3 πιο κάτω).

Λογοδοσία σε εξωτερικά όργανα

2.30. Το JET υποβάλλεται, στα πλαίσια των γενικών ελέγχων του Προγράμματος Σύντηξης, σε περιοδικές αξιολογήσεις που πραγματοποιούνται από ανεξάρτητες εξεταστικές επιτροπές. Τα πορίσματα της πιο πρόσφατης αναθεώρησης υποβλήθηκαν τον Ιούλιο του 1990(12)

. Αντίγραφα των υποβαλλομένων εκθέσεων διαβιβάζονται στις αρμόδιες για τον προϋπολογισμό αρχές. Εντούτοις, το Πρόγραμμα Σύντηξης, συμπεριλαμβανομένου του Σχεδίου JET, δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα για τις αρμόδιες για τον προϋπολογισμό αρχές. Τα προβλήματα αυτά προκύπτουν λόγω της πολυπλοκότητας της σχετικής επιστήμης και τεχνολογίας και του απώτατου χρονοδιαγράμματος της έρευνας που επεκτείνεται πολύ στον επόμενο αιώνα. Αυτά είναι προβλήματα με τα οποία το Πρόγραμμα, σε συνεννόηση με τις αρμόδιες για τον προϋπολογισμό αρχές, πρέπει να συνεχίσει να ασχολείται.

2.31. Μια πρωτοβουλία που έχει αναληφθεί με στόχο την αύξηση της αξιοπιστίας είναι το σχέδιο Εκτίμησης των Επιστημονικών και Τεχνολογικών Επιλογών (STOA) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το σχέδιο αυτό αποτέλεσε φόρουμ μέσω του οποίου τα μέλη του Κοινοβουλίου μπορούν να ενημερώνονται για τις επιστημονικές και τεχνολογικές δυνατότητες που τους προτείνονται κατά τη διαμόρφωση των πολιτικών τους επιλογών. Συνεπώς, οι δραστηριότητες της STOA υποβοηθούν το πολιτικό γίγνεσθαι προσφέροντας τη δυνατότητα σαφούς κατανόησης πολύπλοκων τεχνολογικών τομέων. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα σύντηξης υπήρξε ένας από τους τομείς με τους οποίους ασχολήθηκε η STOA.

Συμπεράσματα για τη διαχείριση του επιστημονικού προγράμματος του JET

2.32. Το 1975 καθορίστηκαν τέσσερις στόχοι για το Σχέδιο JET και προστέθηκε ένας επιπλέον - ο οποίος εν μέρει υπάγεται σ' έναν από τους αρχικούς τέσσερις - όταν υποβλήθηκε το 1988 η πρόταση για τη δεύτερη παράταση.

2.33. Οι στόχοι του JET είναι σαφείς και ευχερώς κατανοητοί από όλους τους ενδιαφερόμενους- το καταστατικό του JET καθορίζει τις ευθύνες και τους εσωτερικούς μηχανισμούς λογοδοσίας. Ο συνδυασμός αυτών είχε ως συνέπεια να υποβάλλονται τακτικά εκθέσεις και αξιολογήσεις για τα αποτελέσματα σε σχέση με τους τεθέντες στόχους.

2.34. Όσον αφορά την παράταση μέχρι το 1996, τέθηκαν σε εφαρμογή και ήταν αποτελεσματικά κάποια συστήματα έγκαιρου εντοπισμού των προβλημάτων και των ενδεδειγμένων λύσεων.

2.35. Όσον αφορά την προτεινόμενη επέκταση μέχρι το 1996, παραμένουν μερικές αμφιβολίες σχετικά με το αν το JET αντιμετώπισε τα προβλήματα το ίδιο γρήγορα όπως και για την παράταση μέχρι το 1992. Εντούτοις, η πρόταση προετοιμάστηκε λαμβάνοντας υπόψη τους σχετικούς παράγοντες καθώς και τις παράλληλες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις τόσο μέσα όσο και έξω από τα πλαίσια του JET.

3. ΤΟ JET ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Η τελική φάση του επιστημονικού προγράμματος του JET

3.1. Η φάση δευτερίου-τριτίου (D-T) του JET υπήρξε μέρος του προγράμματός του από την αρχή και θεωρήθηκε ουσιώδες τελικό στοιχείο. Από επιστημονική άποψη, η φάση αυτή αποτελεί, κατά τους συμβούλους, το λαμπρότερο σημείο του Σχεδίου JET. Θα πρέπει να αποτελέσει το επιστέγασμα του προγράμματος όταν δεν θα είναι πλέον δυνατή καμιά περαιτέρω σημαντική τροποποίηση ή συντήρηση μόλις δρομολογηθεί πλήρως η φάση D-T, και η διάταξη καταστεί ραδιενεργός.

3.2. Μολονότι το πειραματικό πρόγραμμα για τη φάση αυτή δεν έχει ακόμη σχεδιαστεί λεπτομερώς, έχουν εντοπιστεί σαφείς επιστημονικές προτεραιότητες και το Σχέδιο έχει την εμπειρία και τους επιτόπου μηχανισμούς για τη διαχείριση αυτού του προγράμματος, όταν παραστεί ανάγκη. Ωστόσο, η διάρκεια της φάσης D-T έχει καθοριστεί όχι από τις προσδιορισθείσες επιστημονικές απαιτήσεις του προγράμματος, αλλά από το διαθέσιμο χρόνο ανάμεσα στο τέλος της προηγούμενης φάσης και την καταληκτική ημερομηνία του Σχεδίου. Καθ' όλη τη διάρκεια του Σχεδίου, ο διαθέσιμος χρόνος για τη φάση D-T παρουσίασε διακυμάνσεις διότι αναπροσαρμοζόταν η διάρκεια των λοιπών μερών του προγράμματος, όπως εμφαίνεται στον πίνακα 4:

Πίνακας 4: Διάρκεια της φάσης D-T κατά τις διάφορες χρονολογίες του προγραμματισμού

Χρονολογίες του προγραμματισμού Φάση D-T - Διάρκεια (σε μήνες)

Από έως

Ιανουάριος 1981 6/88 6/90 24

Ιούνιος 1983 6/89 12/90 18

Μάρτιος 1985 9/89 12/90 15

Μάρτιος 1986 6/91 12/92 18

Μάρτιος 1989 1/92 12/92 12

Ιούνιος 1989 1/95 12/96 24

Πηγή: Πλάνα ανάπτυξης τους Σχεδίου JET.

3.3. Αν λήξει το 1992, μόνο δώδεκα μήνες θα είναι διαθέσιμοι για τη φάση D-T, από τους οποίους τέσσερις μήνες θα χρειαστούν για προετοιμασίες. Το JET πληροφόρησε το Συνέδριο ότι σ' αυτό το χρονικό διάστημα μόνο περιορισμένες έρευνες θα μπορέσουν να γίνουν και αυτό πρέπει να θεωρηθεί ως το ελάχιστο αξιόλογο πρόγραμμα. Το μέγιστο πρόγραμμα θα προσδιοριζόταν από την ίδια τη μηχανή, στο βαθμό που δεν θα μπορούσαν εύκολα να διορθωθούν σημαντικά λάθη μετά την εισαγωγή του τριτίου. Το JET εκτιμά ότι η αξιοπιστία της μηχανής θα μπορούσε να διασφαλιστεί για περίπου δυόμισυ χρόνια, από τα οποία έξι περίπου μήνες θα χρειαστούν για προετοιμασίες και συντήρηση.

3.4. Πραγματοποιήθηκε σημαντική επένδυση κατά το στάδιο της προετοιμασίας για την εισαγωγή του τριτίου. Όπως και ο ειδικός εξοπλισμός για τις ενέργειες D-T και τον τηλεχειρισμό, που κόστισε περίπου 49 εκατ. ECU σε τιμές του 1990, η διάταξη JET και το κτίριο που τη στεγάζει έχουν σχεδιαστεί ώστε να είναι συμβατά με τη λειτουργία σε ραδιενεργό περιβάλλον. Μέχρι το 1995, το κόστος της μηχανής JET σε τιμές του 1990 θα είναι της τάξης των 740 εκατ. ECU. Η συνέχιση του σχεδίου για λίγους ακόμη μήνες το 1997 θα έχει μηνιαίο κόστος 5-6 εκατ. ECU. Επειδή το εν λόγω μηνιαίο κόστος αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1 % της επένδυσης για τη μηχανή, προκαλεί ίσως έκπληξη το γεγονός ότι το Συμβούλιο του JET πρότεινε στην Επιτροπή σχετικά με την παράταση μέχρι το 1996 καθορισμένη καταληκτική ημερομηνία. Μια πιο ευέλικτη προσέγγιση, που θα επέτρεπε τη συνέχιση του πειραματικού προγράμματος για λίγους επιπλέον μήνες - εφόσον θα ήταν επιστημονικά δικαιολογημένη λαμβανομένου υπόψη του σχετικού κόστους - θα έπρεπε να είχε προβλεφθεί για την πληρέστερη εκμετάλλευση του δυναμικού της μηχανής.

Το JET και το "Επόμενο Επιστημονικό Βήμα"

3.5. Το έργο για τον διάδοχο του JET επισημοποιήθηκε το 1984 όταν άρχισαν οι εργασίες σχεδιασμού του ΝΕΤ στα πλαίσια της ΝΕΤ Team με έδρα στο Max-Planck Institut fuer Plasmaphysik (IPP) στο Garching της Γερμανίας. Η ΝΕΤ Team είναι το ευρωπαϊκό κέντρο των δραστηριοτήτων θεωρητικού σχεδιασμού του ITER που έχει αναληφθεί από κοινού με την Ιαπωνία, τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ.

3.6. Η μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή στρατηγική στον τομέα της σύντηξης έχει σχεδιαστεί κατά φάσεις (όπως εμφαίνεται στον πίνακα 2) και τα αποτελέσματα κάθε αλληλοδιαδόχου φάσης επηρεάζουν την επόμενη. Οι γνώσεις, ιδίως τα αποτελέσματα του επιστημονικού προγράμματος του JET, γνωστοποιούνται στο προσωπικό που εργάζεται στα πλαίσια του Επόμενου Επιστημονικού Βήματος με τα συνήθη μέσα των δημοσιεύσεων, των επιστημονικών συμποσίων, κ.λπ. Εντούτοις, η αποτελεσματική μεταφορά εμπειρίας και δεξιοτήτων μπορεί να στηρίζεται σ' ένα αριθμό άλλων μηχανισμών, μεταξύ των οποίων σημαντικοί πρέπει να θεωρούνται η άμεση προσωπική επαφή και ενασχόληση. Μέρος του προσωπικού του ΝΕΤ έχει εργαστεί κατά καιρούς στο JET και πρόσφατα ανταλλάγησαν δύο άτομα μεταξύ του JET και του ΝΕΤ για μια παρατεταμένη περίοδο. Επιπλέον, τον Ιούλιο του 1990 συμφωνήθηκαν διοικητικές ρυθμίσεις που θα επιτρέπουν στο ΝΕΤ να χρηματοδοτεί εξειδικευμένες εργασίες στο JET που αποσκοπούν στην υποστήριξη των δραστηριοτήτων του Επόμενου Επιστημονικού Βήματος. Μέχρι τώρα, οι εν λόγω ρυθμίσεις οδήγησαν στη σύναψη με το JET μιας σύμβασης ύψους 37 000 ECU.

4. Η ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ JET

Σύνοψη των διαπιστώσεων του Συνεδρίου από τους ετήσιους ελέγχους

4.1. Οι ετήσιοι λογαριασμοί τoυ JET εξετάζονται κάθε χρόνο από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Με τους ετήσιους ελέγχους και τις εκθέσεις του, το Συνέδριο ενδιαφέρθηκε στενά για τη διοικητική διαχείριση του Σχεδίου JET, και με τις παρατηρήσεις και τις συμβουλές του βοήθησε στη βελτίωση των συστημάτων δημοσιονομικής διαχείρισης του Σχεδίου.

4.2. Όσον αφορά τις προμήθειες, το Συνέδριο περιοδικά έχει εξετάσει τις διαδικασίες σύναψης των συμβάσεων. Το Σχέδιο εφαρμόζει αυστηρά την αρχή της κατακύρωσης των συμβάσεων στον μειοδότη που πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές και τεχνικές προδιαγραφές. Οι μετέχοντες στο διαγωνισμό αναζητούνται σε ευρωπαϊκές εταιρίες ανεξαρτήτως εθνικότητας. Η χρηματοδοτική συμμετοχή των μελών δεν έχει επηρεάσει την κατακύρωση των συμβάσεων. Το 98 % των 776,6 εκατ. ECU που έχουν αναληφθεί για συμβάσεις έχει χορηγηθεί σε ευρωπαίους προμηθευτές. Οι κατάλληλες διαδικασίες διαχείρισης των συμβάσεων βοήθησαν το Σχέδιο να εντοπίζει τα προβλήματα και να λαμβάνει τα ενδεδειγμένα μέτρα.

4.3. Το Συνέδριο έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στη σχέση ανάμεσα στο JET και τον φιλοξενούντα οργανισμό (την UKAEA), πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα να πραγματοποιηθεί το 1987 η διαπραγμάτευση της ερμηνείας της συμφωνίας υποστήριξης από τον φιλοξενούντα οργανισμό και να εγκριθεί το 1988 από το Συμβούλιο του JET. Έκτοτε, σημαντικός αριθμός υπηρεσιών που προηγουμένως παρέχονταν στα πλαίσια της συμφωνίας υποστήριξης από τον φιλοξενούντα οργανισμό παρέχονται επί εμπορικής βάσεως μετά τη διενέργεια διαγωνισμών.

4.4. Ο τρίτος τομέας στον οποίο το Συνέδριο ενθάρρυνε το JET να επιφέρει βελτιώσεις είναι ο τομέας της διαχείρισης των κεφαλαίων. Μετά από συστάσεις που προέρχονται από περιοδικούς ελέγχους του Συνεδρίου, το JET έχει τώρα συμφωνίες με τράπεζες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του Σχεδίου παρέχοντάς του παράλληλα ικανά έσοδα από τόκους χωρίς την ανάληψη περιττών κινδύνων.

4.5. Το Συνέδριο εφιστά την προσοχή σε τέσσερις ακόμη τομείς της διοικητικής διαχείρισης που θεωρεί σημαντικούς για το μέλλον: αυτοί είναι η διάλυση του JET, το προσωπικό του Σχεδίου, ο μηχανισμός του προϋπολογισμού και οι συμβάσεις του άρθρου 14.

Διάλυση του JET

4.6. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21.3 του καταστατικού του JET(13)

, ο φιλοξενών οργανισμός, η UKAEA, είναι υπεύθυνος για τη διάλυση της διάταξης JET και για την κάλυψη του σχετικού κόστους σε περίπτωση που λυθεί η Κοινή Επιχείρηση. Το Συνέδριο δεν έχει πρόσβαση σε εκτιμήσειςσχετικά με το κόστος του εν λόγω έργου, αντιλαμβάνεται όμως ότι τα ποσά που έχουν συζητηθεί είναι της τάξης των 150 εκατ. ECU.

4.7. Τον Ιούλιο του 1990 η Επιτροπή Αξιολόγησης του Προγράμματος Σύντηξης δημοσίευσε την έκθεσή της. Μια σύσταση που διατυπώνει είναι ότι, στην περίπτωση του JET:

"η διάλυση υλικού που πιθανόν έχει μολυνθεί από τρίτιο πρέπει να θεωρηθεί μέρος του Προγράμματος, προκειμένου να αποκτήσει το Κοινοτικό Πρόγραμμα Σύντηξης εμπειρία σ' ένα βασικό τομέα δημοσίου συμφέροντος"(14)

.

Ανταποκρινόμενο στη σύσταση αυτή το Υπουργείο Ενέργειας του Ηνωμένου Βασιλείου άρχισε διερευνητικές συζητήσεις με τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Η έκταση της συμμετοχής του Προγράμματος στη διάλυση και στο σχετικό κόστος δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί. Η ευθύνη για την ανάληψη του έργου και την πληρωμή για τη διάλυση καθορίζεται με σαφήνεια στο καταστατικό του JET. Δεν υπάρχει συνεπώς προς το παρόν νομική βάση για την πληρωμή από την Κοινότητα άλλων δαπανών εκτός από εκείνες που απορρέουν άμεσα από τυχόν συμπληρωματικές ερευνητικές δραστηριότητες. Το Συνέδριο εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός αυτό και την καλεί να υπερασπίσει το κοινοτικό συμφέρον στον εν λόγω τομέα, προκειμένου να αποτραπεί η επιβάρυνση του κοινοτικού προϋπολογισμού με δαπάνες για τις οποίες δεν υπάρχει νομική βάση.

Προσωπικό του Σχεδίου

4.8. Μολονότι το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού του JET πληρώνεται από τον προϋπολογισμό του, δεν απασχολείται άμεσα από αυτό. Ορισμένες θέσεις πρέπει να καταλαμβάνονται από προσωπικό που θέτει στη διάθεση του Διευθυντή του JET ο φιλοξενών οργανισμός, τα άλλα μέλη και η Γενική Διεύθυνση ΧΙΙ (Ευρατόμ). Το εγκεκριμένο προσωπικό περιλαμβάνει επίσης έναν αριθμό θέσεων που πρέπει να καλυφθούν από προσωπικό επί συμβάσει που παρέχουν εξωτερικές εταιρίες. Επιπλέον, επιτρέπεται να χρησιμοποιεί το Σχέδιο προσωπικό επί συμβάσει προκειμένου να καλύψει θέσεις στην πρώτη κατηγορία που αναφέρεται πιο πάνω οι οποίες παραμένουν κενές μετά την ολοκλήρωση των διαδικασιών πρόσληψης.

4.9. Η κατάσταση του προσωπικού στις 31.12.1990 ήταν όπως δείχνει ο πίνακας 5:

Πίνακας 5: Η κατάσταση του προσωπικού του JET στις 31. 12. 1990 (1)

Εγκεκριμένο προσωπικό Κατειλημμέ- νες θέσεις Έλλειψη

Προσωπικό

UKAEA 260 247 13

Έκτακτο Ευρατόμ (δηλαδή από μέλη) 191 180 11

ΓΔ ΧΙΙ Ευρατόμ 19 8 11

Σύνολο 470 435 35

Προσωπικό επί συμβάσει 219 218,5* 0,5

Γενικό σύνολο 689 653,5 35,5

(1) Ετήσιοι λογαριασμοί του JET για το έτος 1990. * Περιλαμβάνει προσωπικό επί συμβάσει που κατέχει κενές θέσεις.

Εκτός από το προσωπικό σε εγκεκριμένες θέσεις, σημαντική υπήρξε η συμβολή στο Σχέδιο επιστημόνων που αποσπώνται για σύντομο διάστημα στα πλαίσια διαφόρων καθεστώτων. Το 1990, η εν λόγω συμβολή ανήλθε σε:

Ανθρωπο- έτη

Παραχωρούμενο συνεργαζόμενο προσωπικό 32

Επισκέπτες επιστήμονες 6

Επιστημονικοί συνεργάτες του JET 14

Λοιποί, συμπεριλαμβανομένων φοιτητών βοηθών 40

ΣΥΝΟΛΟ 92

4.10. Οι ανάγκες του JET για προσωπικό καθορίστηκαν μετά από εμπεριστατωμένες μελέτες στα πλαίσια του Σχεδίου και υπόκεινται στην έγκριση του Συμβουλίου του JET. Η κατάσταση και η πολιτική προσωπικού επανεξετάζονται διαρκώς από το Συμβούλιο του JET, και από την εξέταση των εγγράφων προκύπτει ότι το Συμβούλιο έχει εκπληρώσει αποτελεσματικά τα καθήκοντά του αυτά. Για παράδειγμα το Σχέδιο έχει πρόσφατα εφαρμόσει - με κάποια επιτυχία - πολιτική ενθάρρυνσης της αναζωογόνησης της ευρωπαϊκής επιστημονικής κοινότητας στον τομέα της σύντηξης επιδιώκοντας ενεργά την πρόσληψη νέων επιστημόνων και τεχνικών.

4.11. Παρά τον έλεγχο αυτό και την παρακολούθηση, το JET αντιμετώπισε προβλήματα, δείγμα των οποίων αποτελεί η δυσκολία που συνάντησε το Σχέδιο μέχρι πρόσφατα σχετικά με την πλήρωση των θέσεων. Προβλήθηκαν πολλές ερμηνείες για το γεγονός αυτό και τα άλλα προβλήματα προσωπικού, αλλά δεν έχει καταβληθεί ακόμη εκτενής προσπάθεια για την ανάλυσή τους.

4.12. Υπάρχει σημαντικός αριθμός νεοπροσληφθέντων στο σχέδιο JET των οποίων τα προσόντα και η εμπειρία θα είναι ανεκτίμητα αν προχωρήσει το επιχειρησιακό στάδιο του Επόμενου Επιστημονικού Βήματος. Εντούτοις, θα υπάρξει χάσμα ανάμεσα στη λήξη του JET και τις ενέργειες του Επόμενου Επιστημονικού Βήματος. Δημιουργείται συνεπώς το ερώτημα αν θα είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν τα προσόντα αυτά στα ενδιάμεσα έτη. Για το λόγο αυτό το Συνέδριο παροτρύνει την Επιτροπή να στηριχθεί στην υπάρχουσα εμπειρία στα πλαίσια του JET προκειμένου να προσδιορίσει τα βασικά στοιχεία μιας επιτυχούς πολιτικής προσωπικού για το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα.

Ο μηχανισμός του προϋπολογισμού

4.13. Το Πρόγραμμα Σύντηξης, και συνεπώς το JET, χρηματοδοτείται από την Κοινότητα με βάση επικαλυπτόμενες πολυετείς αποφάσεις του Συμβουλίου, οι οποίες περιγράφουν συνοπτικά τους γενικούς επιστημονικούς στόχους για την περίοδο που αφορούν και καθορίζουν το ανώτατο όριο της κοινοτικής χρηματοδοτικής συνεισφοράς.

4.14. Το σύστημα των επικαλυπτόμενων πολυετών αποφάσεων για το πρόγραμμα έχει προσδώσει στο Πρόγραμμα Σύντηξης σταθερότητα και συνέχεια. Το σύστημα αυτό υπερέχει συγκριτικά με μια άλλη δραστηριότητα στον τομέα της σύντηξης εκτός Ευρώπης που χρηματοδοτείται με βάση ετήσιες αποφάσεις και συνεπώς αντιμετωπίζει προβλήματα αβεβαιότητας. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση έχει προωθήσει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

4.15. Μολονότι ο μηχανισμός του προϋπολογισμού στην Ευρώπη έχει τα πλεονεκτήματά του, δεν είναι τέλειος. Η διαδικασία λήψης των αποφάσεων είναι αργή και ποτέ δεν έχει ληφθεί απόφαση πριν από την αρχή του σχετικού προγράμματος, όπως εμφαίνεται στον πίνακα 6:

Πίνακας 6: Σημαντικές ημερομηνίες των αποφάσεων του Συμβουλίου για τα προγράμματα σύντηξης

Αρχή του προγράμματος Ημερομηνία της απόφασης του Συμβουλίου Λήξη του προηγούμενου προγράμματος

1. 1. 1979 13. 3. 1980 (1) 31. 12. 1980

1. 1. 1982 25. 5. 1982 (2) 31. 12. 1983

1. 1. 1985 12. 3. 1985 (3) 31. 12. 1986

1. 1. 1987 25. 7. 1988 (4) 31. 12. 1989

1. 1. 1990 αναμένεται 31. 3. 1992

(1) Απόφαση 80/318/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 13ης Μαρτίου 1980 (ΕΕ L 72 της 18. 3. 1980).

(2) Απόφαση 82/350/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 25ης Μαΐου 1982 (ΕΕ L 157 της 8. 6. 1982).

(3) Απόφαση 85/201/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 12ης Μαρτίου 1985 (ΕΕ L 83 της 25. 3. 1985).

(4) Απόφαση 88/447/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 1988 (ΕΕ L 222 της 12. 8. 1988).

Μολονότι σ' όλες τις περιπτώσεις μέχρι σήμερα, η επικάλυψη των αποφάσεων για το Πρόγραμμα σήμαινε ότι συνέχιζε να υφίσταται η νομική βάση για τις εργασίες στα πλαίσια του JET, οι καθυστέρησεις στη λήψη αποφάσεων δημιούργησαν κάποια προβλήματα στον προϋπολογισμό. Σε μερικές περιπτώσεις το Σχέδιο αναγκάστηκε να καθυστερήσει την ανάληψη υποχρεώσεων ενόσω εκκρεμούσε η επόμενη απόφαση.

4.16. Στην ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 1989(15)

το Συνέδριο επέστησε την προσοχή στα προβλήματα που θα αντιμετωπίσει το JET αν υπάρξει σημαντική καθυστέρηση όσον αφορά την λήψη απόφασης σχετικά με την παράταση μέχρι το 1996. Η πρόταση υποβλήθηκε στο Συμβούλιο των Υπουργών τον Οκτώβριο του 1990(16)

μαζί με τις προτάσεις απόφασης για το Πρόγραμμα της περιόδου 1990-1994. Το Σχέδιο προς το παρόν διαχειρίζεται δύο παράλληλα ερευνητικά προγράμματα, κατάσταση που θα μπορεί να συνεχιστεί μόνο για περιορισμένο επιπλέον χρονικό διάστημα. Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1990, το JET, με την έγκριση του Συμβουλίου του JET, είχε αναλάβει υποχρεώσεις περίπου 9 εκατ. ECU για θέματα που έχουν σχέση με την περίοδο μετά το 1992.

Το JET και οι συνεργαζόμενοι - συμβάσεις στα πλαίσια του άρθρου 14

4.17. Οι συμβάσεις που κατακυρώνονται στα πλαίσια του άρθρου 14 του καταστατικού του JET (που αναφέρθηκε προηγουμένως στο σημείο 1.5) αποτελούν έναν από τους μηχανισμούς που υποβοηθούν την ενσωμάτωση του JET στην ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα στον τομέα της σύντηξης. Η διαχείρισή τους πραγματοποιείται στο πλαίσιο των συμφωνιών συνεργασίας ανάμεσα στην Ευρατόμ και τους συνεργαζόμενους εταίρους τους στο Κοινοτικό Πρόγραμμα Σύντηξης.

4.18. Το συνολικό ύψος των έργων στα πλαίσια του άρθρου 14 που κατακυρώθηκαν σε τιμές του 1990, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών των συνεργαζομένων, παρουσιάζεται στον πίνακα 7:

Πίνακας 7: Συνολικό ετήσιο ύψος των συμβάσεων του άρθρου 14 (σε τιμές του 1990)

Έτος Συνολική αξία των εργασιών στα πλαίσια του άρθρου 14 (σε τιμές του 1990) (εκατ. ECU)

1980 και προγενέστερες 5,1

1981 14,9

1982 9,5

1983 8,5

1984 5,2

1985 2,6

1986 2,9

1987 4,7

1988 5,8

1989 2,3

1990 3,5

Σύνολο 65,0

Οι εργασίες πρέπει να είναι συμφέρουσες για τους συνεργαζόμενους διότι πρέπει να καλύψουν το 50 % του κόστους των εν λόγω συμβάσεων (και το υπόλοιπο πρέπει να καλυφθεί από το γενικό Πρόγραμμα Σύντηξης). Αν δεν βρεθεί ενδιαφερόμενος για τέτοιου είδους εργασίες, το JET έχει το δικαίωμα να κατακυρώνει κανονικές συμβάσεις, καλύπτοντας όλα τα έξοδα από το δικό του προϋπολογισμό.

4.19. Μολονότι οι συμβάσεις του άρθρου 14 είναι συμφέρουσες για το JET διότι δεν επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό του Σχεδίου, η διαπραγμάτευσή τους είναι δυσκολότερη τόσο από διοικητική άποψη (διότι εμπλέκονται στη σύναψη των συμβάσεων περισσότερα μέρη) όσο και από επιστημονική (λόγω του λεπτομερούς προσδιορισμού των τομέων κοινού ενδιαφέροντος με τους συνεργαζόμενους). Ο πίνακας 8 συγκρίνει το ύψος των συμβάσεων του άρθρου 14 και των λοιπών συμβάσεων με την Ένωση που χρηματοδοτήθηκαν από το JET σε ποσοστό 100 %.

4.20. Οι συμβάσεις του άρθρου 14 έχουν συνεισφέρει, από άποψη αξίας, στο γενικό πρόγραμμα του JET μέχρι το 1990 ένα επιπλέον 5 %. Ήταν σχετικά σημαντικότερες στο αρχικό μέρος του προγράμματος- τα δύο τρίτα της συνεισφοράς πραγματοποιήθηκαν πριν από το 1985. Από το 1985 και εντεύθεν, η συνεισφορά τους υπήρξε μόνο κατά το ένα τέταρτο μεγαλύτερη από τις συμβάσεις που κατακυρώθηκαν με απευθείας ανάθεση από το JET με την Ένωση. Εντούτοις, θα ήταν εσφαλμένο το συμπέρασμα ότι οι συμβάσεις του άρθρου 14 απέτυχαν να σφυρηλατήσουν στενούς δεσμούς ανάμεσα στο JET και το υπόλοιπο τμήμα του Ευρωπαϊκού Προγράμματος. Πολλές συμβάσεις με απευθείας ανάθεση αντιπροσωπεύουν επιπλέον εργασίες που προέρχονται από προκαταρκτικές έρευνες που πραγματοποιούνται στα πλαίσια των συμβάσεων του άρθρου 14.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Γενικά

5.1. Η διάταξη JET κατασκευάστηκε έγκαιρα και σε μεγάλο βαθμό μέσα στα πλαίσια των αρχικών προϋπολογισμών δαπανών. (Το πραγματικό κόστος της κατασκευαστικής φάσης, σε επίπεδα τιμών του 1990, ήταν 430 εκατ. ECU έναντι προϋπολογισμού 416 εκατ. ECU). Το Σχέδιο έχει θέσει σε λειτουργία τη διάταξη από το 1983 και, όπως πληροφορήθηκε το Συνέδριο, έχει επιτύχει να αποκτήσει η Ευρώπη φήμη παγκόσμιας πρωτοπορίας στο εν λόγω πεδίο.

Διδάγματα για το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα

5.2. Το Συνέδριο, με τη βοήθεια των ειδικών που συμβουλεύθηκε, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ορισμένοι παράγοντες, των οποίων η συμβολή στην εκτέλεση του σχεδίου υπήρξε σημαντική, πρέπει να μελετηθούν σε περίπτωση που κατασκευαστεί η διάταξη του Επόμενου Επιστημονικού Βήματος:

α)σαφείς και γενικά κατανοητοί στόχοι έχουν βοηθήσει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να εστιάσουν την προσοχή τους στην επίτευξή τους-

β)ένα σύστημα επιστημονικής διαχείρισης που προσδιόρισε σαφώς τις αρμοδιότητες κατέστησε δυνατή την τακτική παρακολούθηση της προόδου του σχεδίου και την ταχεία αντιμετώπιση τυχόν προβλημάτων-

γ)η εγγενής επαρκής ευελιξία της διάταξης JET επέτρεψε να χρησιμοποιηθούν οι πιο πρόσφατες κατακτήσεις της επιστήμης και της τεχνολογίας κατά την αναζήτηση λύσεων για τα προβλήματα-

δ)η αυστηρή εφαρμογή της αρχής της διενέργειας διαγωνισμών συνέβαλε στην αύξηση της αποδοτικότητας της δαπάνης-

ε)η χρήση των ρυθμίσεων του άρθρου 14 ενίσχυσε τη συνεργασία ανάμεσα στο JET και τα εθνικά προγράμματα- και

στ)ο κατάλληλος μηχανισμός του προϋπολογισμού προώθησε τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και τη σταθερότητα, παρά τις δυσκολίες που προκάλεσαν οι καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων.

Βασικά ζητήματα

5.3. Όσον αφορά τη διάλυση του JET, το Συνέδριο υπογραμμίζει την ανάγκη να υπερασπιστεί η Επιτροπή το συμφέρον της Κοινότητας και να αποτρέψει την επιβάρυνση του κοινοτικού προϋπολογισμού με δαπάνες για τις οποίες δεν υπάρχει νομική βάση.

Πίνακας 8: Συμβάσεις του άρθρου 14 και άλλες συμβάσεις του JET με την Ένωση (σε τιμές του 1990)

5.4. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα σύντηξης βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Αν πρέπει να συγκροτηθεί το Επόμενο Επιστημονικό Βήμα, θα πρέπει να ληφθούν σημαντικές αποφάσεις σχετικά με το αν πρέπει να προτιμηθεί η διεθνής συνεργασία μέσω του ITER ή η συνέχιση της ευρωπαϊκής προσπάθειας μέσω του ΝΕΤ: αν και ο ITER προσφέρει την προοπτική της ευρύτερης κατανομής των δαπανών, η χρηστή διαχείρισή του και η επιτυχία του θα εξαρτηθούν από το αν συμφωνηθούν από κοινού σαφείς στόχοι.

5.5. Η επιλογή μεταξύ ΝΕΤ και ITER δεν είναι η μόνη που πρέπει να επιλυθεί- άλλο πρόβλημα αποτελεί η επιλογή της τοποθεσίας κατασκευής της διάταξης του Επόμενου Επιστημονικού Βήματος: λόγω της αδιαφιλονίκητης πρωτοπορίας της στο πεδίο αυτό, η Ευρώπη θέτει ισχυρή υποψηφιότητα για να φιλοξενήσει ένα σχέδιο ITER - αλλά δεν έχει ακόμη καθοριστεί ευρωπαϊκή τοποθεσία για ένα τέτοιο σχέδιο και κάθε αδικαιολόγητη καθυστέρηση θα ευνοούσε τους διεθνείς εταίρους. Η επιλογή του τόπου θέτει το ζήτημα της μετάβασης από το JET στο Επόμενο Επιστημονικό Βήμα και της μεταφοράς της εμπειρίας που αποκτήθηκε στα πλαίσια του JET.

5.6. Τέλος, το Πρόγραμμα πρέπει να μελετήσει στενότερα τα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργούνται από τη σύντηξη. Η πρόσφατη έκθεση της υπεύθυνης για την αξιολόγηση του Προγράμματος "Σύντηξης" επιτροπής(17)

αναγνώρισε την ανάγκη αυτή, και απομένει να διαπιστωθεί κατά πόσο θα πετύχει το Πρόγραμμα στο θέμα αυτό.

Η παρούσα μελέτη εγκρίθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο - με τη μορφή παραρτήματος της ειδικής ετήσιας έκθεσης για τους λογαριασμούς του 1990 της κοινής επιχείρησης JET - στο Λουξεμβούργο κατά τη συνεδρίασή του της 7ης Νοεμβρίου 1991.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο Aldo ANGIOI Πρόεδρος

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΤΟΥ JET

Εκ μέρους των υπευθύνων του έργου απευθύνονται ευχαριστίες προς το Ελεγκτικό Συνέδριο για τη μελέτη του, η οποία συναρτάται στην ετήσια έκθεση για τους λογαριασμούς του 1990 του έργου JET.

Η μελέτη είναι υποβοηθητική προς το έργο. Επιδοκιμάζει το γεγονός ότι "οι στόχοι του JET είναι σαφείς και έχουν γίνει αντιληπτοί" και υποστηρίζει τη διοίκηση του επιστημονικού προγράμματος του JET, στόχος της οποίας είναι η επίτευξη των ανωτέρω στόχων. Εξαίρει το γεγονός ότι το JET, με την υποστήριξη των ενώσεων, έχει τύχει ευρείας αναγνώρισης για το γεγονός ότι "καθιερώθηκε σε δεσπόζουσα θέση" στην έρευνα για τη μαγνητική σύντηξη.

Η μελέτη εξετάζει πολλές από τις προκλήσεις που βρίσκονται ενώπιον της ευρωπαϊκής έρευνας για τη σύντηξη, συμπεριλαμβανομένων της ανάγκης για επιτυχή μεταβίβαση γνώσεων και της εμπειρογνωμοσύνης για το Next Step.

Τα επιμέρους σχόλια εκ μέρους του προγράμματος επί της μελέτης παρουσιάζονται στη συνέχεια χρησιμοποιώντας το σύστημα αρίθμησης παραγράφων του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στην εισαγωγή της μελέτης του το Ελεγκτικό Συνέδριο παραθέτει σύνοψη του ιστορικού του έργου και τοποθετεί το JET στο πλαίσιό του. Η μελέτη προβάλλει ιδιαιτέρως ότι:

- "η Ελεγχόμενη θερμοπυρηνική Σύντηξη θεωρείται γενικώς ως σημαντική δυνάμει πηγή ενέργειας για το μέλλον",

- το σχετικό μέγεθος των ερευνητικών προγραμμάτων σύντηξης είναι συγκρίσιμο μεταξύ της Ευρώπης, των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας και της ΕΣΣΔ,

- οι συνολικές δαπάνες του έργου, σε τιμές 1990, υπό την παραδοχή ολοκλήρωσης το 1996 εκτιμάται σε 1 840 εκατ. ECU,

- το έργο JET αναγνωρίζεται σε ευρείς κύκλους ότι έχει καταλάβει δεσπόζουσα θέση στο πεδίο του.

Η δεσπόζουσα θέση του JET στο πεδίο του είχε ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση επιστημονικών γνώσεων και εμπειρογνωμοσύνης. Εάν το γεγονός αυτό πρόκειται να αξιοποιηθεί πλήρως, τότε η ευρωπαϊκή δέσμευση στην έρευνα της σύντηξης πρέπει να διατηρηθεί και να αυξηθεί θεωρούμενη ως απαραίτητη για τα επερχόμενα έτη. Ο φορέας του έργου εκτιμά ότι η μελέτη του Ελεγκτικού Συνεδρίου θα πρέπει να ασκήσει θετική επίδραση στη διαδικασία για τη λήψη απόφασης των αρχών επί του προϋπολογισμού.

Στόχοι του ανεξάρτητου ελέγχου

1.6 - 1.9. Οι στόχοι της μελέτης ελέγχου περιλαμβάνουν εξέταση της εξέλιξης του έργου και, ιδιαιτέρως, των λόγων παράτασης του έργου JET από το 1990, την αρχική καταληκτική ημερομηνία, έως το 1992 και την περαιτέρω επέκταση έως το 1996. Η μελέτη εξετάζει επίσης τα συστήματα επιστημονικής και διοικητικής διαχείρισης του έργου, το μελλοντικό επιστημονικό πρόγραμμα καθώς και τη σχέση μεταξύ του JET και του Next Step. Τελικά, καταλήγει σε ορισμένα συμπεράσματα και αντιμετωπίζει καίρια ερωτήματα που ενδιαφέρουν τόσο το έργο όσο και τη διαχείριση της ευρωπαϊκής σύντηξης.

Ο φορέας του έργου είναι ικανοποιημένος με τους στόχους της μελέτης και συμφωνεί με το Ελεγκτικό Συνέδριο ότι η μελέτη έχει πραγματοποιηθεί στον κατάλληλο χρόνο.

2. Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΟΥ JET

Το Ελεγκτικό Συνέδριο αντιμετωπίζει τη διαχείριση του επιστημονικού προγράμματος του JET και σημειώνει ότι:

- το JET αποτελεί "ένα από τα πλέον δυσχερή επιστημονικά έργα που έχουν εν γένει αναληφθεί, όπου κάθε κύρια τεχνική περιοχή απαιτεί λύσεις που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της γνώσης και της τεχνικής" (2.13),

- η εγγενής ευελιξία της συσκευής JET επέτρεψε την ενσωμάτωση σημαντικών τροποποιήσεων σύμφωνα με την απόκτηση πείρας (2.11), ενώ "προσπάθειες απόκτησης παρόμοιων βελτιώσεων στην επίδοση σε άλλες συσκευές στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία απαίτησαν σημαντικές εργασίες μετασκευής" (2.20),

- πραγματοποιήθηκε συνεχής πρόοδο προς την κατεύθυνση επίτευξης συνθηκών δυναμικής ισορροπίας στο JET "όπου οι τιμές που επιτεύχθησαν το 1989 βρίσκονται εγγύτατα στις απαιτούμενες για δυναμική ισορροπία πλάσματος" (2.12),

- η παράταση του έργου έως το 1992 "διευθετήθηκε κατά καλό τρόπο" (2.19),

- ενώ η συζήτηση για την επέκταση έως το 1996 είχε μικρή διάρκεια (2.28), παρόλα αυτά η πρόταση για μία "διάταξη απαγωγής σωματιδίων" προετοιμάστηκε "λαμβάνοντας υπόψη σημαντικούς παράγοντες" (2.35) και επί τη βάσει ότι "ήταν απαραίτητη για το Next Step" (2.25),

- το JET υπάγεται σε περιοδικές και ανεξάρτητες αξιολογήσεις (2.30).

Το Ελεγκτικό Συνέδριο, στα συμπεράσματά του στο εν λόγω τμήμα της μελέτης (2.33 - 2.35), τοποθετείται θετικά αναφορικά με τη διαχείριση του επιστημονικού προγράμματος του JET. Είναι γενικά αποδεκτό ότι καλά διαχειριζόμενα ερευνητικά προγράμματα παράγουν αποτελέσματα και το παρόν έργο ενθαρρύνεται από την υποστήριξη του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Το έργο θεωρεί ότι τα ακόλουθα τεχνικά και επιστημονικά σημεία της μελέτης του Ελεγκτικού Συνεδρίου αξίζουν περαιτέρω σχολιασμού και αξιολόγηση.

2.6. Το πλάσμα Δ-Τ που επιτυγχάνεται στο JET θα μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω, ακολουθώντας το στόχο (iv) του JET. Για τη μελέτη της παραγωγής σωματιδίων άλφα και την επακόλουθη θέρμανση πλάσματος, το πλάσμα Δ-Τ θα πρέπει να είναι θερμοπυρηνικού βαθμού, δηλαδή να διαθέτει θερμοκρασίες, πυκνότητες και χρόνο συγκράτησης που να προσεγγίζουν αυτούς της δυναμικής ισορροπίας.

3. ΤΟ JET ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Η τελική φάση του επιστημονικού προγράμματος JET

3.1 - 3.4. Στο τμήμα αυτό, το Ελεγκτικό Συνέδριο αξιολογεί την τελική φάση του επιστημονικού προγράμματος JET - τη φάση Δ-Τ. Η εν λόγω φάση, που θεωρείται ως το αποκορύφωμα του έργου, απετέλεσε μέρος του προγράμματος από την αρχή του. Το Ελεγκτικό Συνέδριο είναι ικανοποιημένο για το γεγονός ότι έχουν αναγνωρισθεί σαφείς επιστημονικές προτεραιότητες (3.2) για τη φάση Δ-Τ του επιστημονικού προγράμματος JET.

Εκ μέρους του έργου τονίζεται ότι ως προπαρασκευή για τη φάση Δ-Τ του επιστημονικού προγράμματος απαιτούνται προκαταρκτικά πειράματα τριτίου. Τούτο θα καταστήσει δυνατή τη συσσώρευση και αξιολόγηση τεχνικών και επιστημονικών δεδομένων ώστε να γίνει δυνατή η διαδοχική πραγματοποίηση βελτιώσεων στη συσκευή προτού αυτή καταστεί ραδιενεργός.

Πέραν των ανωτέρω, το Ελεγκτικό Συνέδριο εκφράζει την έκπληξή του (3.4) για το γεγονός ότι η προτεινόμενη παράταση του έργου έως το 1996 θεωρεί μία σταθερή καταληκτική ημερομηνία, παρόλον ότι συνέχιση του πειραματικού προγράμματος για μερικούς μήνες θα μπορούσε "ενδεχομένως να συμβάλει σε πληρέστερη εκμετάλλευση του δυναμικού της συσκευής". Εκ μέρους του έργου πρόκειται να αξιολογηθεί το κατά πόσον η πρόταση αυτή είναι δικαιολογημένη επιστημονικά με δεδομένες τις απαιτούμενες δαπάνες.

Το JET και το Next Step

3.5 - 3.6. Τελεί εν γνώσει του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι, έπειτα από την προετοιμασία της έκθεσής του, έχουν λάβει χώρα σημαντικές εξελίξεις αναφορικά με το ITER. "Η αποτελεσματική μεταβίβαση εμπειριών και δεξιοτήτων" στο Next Step αποτελεί τώρα κεντρικής σημασίας ζήτημα για το ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο πρόγραμμα σύντηξης. Στη μελέτη εξαίρονται ορισμένες ήδη υφιστάμενες μέθοδοι για τη διευθέτηση της μεταβίβασης αυτής, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών επαφών, της ανταλλαγής προσωπικού και της χρηματοδότησης ειδικών εργασιών στο JET εκ μέρους του ΝΕΤ για το Next Step. Το έργο είναι ήδη δεσμευμένο να κάνει χρήση των παραπάνω και εξετάζει ορισμένες άλλες μεθόδους για την εξασφάλιση ότι το ενεργητικό και η εμπειρία του JET θα χρησιμοποιηθούν πλήρως.

4. Η ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ JET

Το Ελεγκτικό Συνέδριο στη μελέτη του καθώς και στους πρόσφατους ετήσιους ανεξάρτητους ελέγχους του έργου είναι γενικά ικανοποιημένο από το επίπεδο της διοικητικής διαχείρισης εντός του έργου. Η συμβολή του Ελεγκτικού Συνεδρίου και η βοήθειά του κατά τα προηγούμενα έτη για την επίτευξη της θέσης αυτής αναγνωρίζεται και εκτιμάται από τον φορέα του έργου.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο θίγει τέσσερις συμπληρωματικές περιοχές διοικητικής διαχείρισης.

Παροπλισμός του JET

4.6 - 4.7. Το Ελεγκτικό Συνέδριο σημειώνει ότι σύμφωνα με τα καταστατικά του JET η UKAEA (Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας του Ηνωμένου Βασιλείου) είναι υπεύθυνη για τον παροπλισμό της εγκατάστασης JET.

Προσωπικό του έργου JET

4.8 - 4.12. Το Ελεγκτικό Συνέδριο περιγράφει την ανάπτυξη της πολιτικής στελέχωσης του JET- σημειώνει ότι σημαντικός αριθμός του προσωπικού του JET θα είναι αναντικατάστατος σε περίπτωση που προχωρήσει η επιχειρησιακή φάση του Next Step- σημειώνει ότι θα υπάρχει ένα κενό μεταξύ του τέλους του JET και των λειτουργιών του Next Step και καλεί την Επιτροπή "να προβεί σε αναγνώριση των κυρίων στοιχείων για μια επιτυχή πολιτική προσωπικού για το Next Step" (4.12).

Ο Μηχανισμός του Προϋπολογισμού

4.13 - 4.16. Το Ελεγκτικό Συνέδριο προβαίνει σε αξιολόγηση του μηχανισμού του προϋπολογισμού και:

- περιγράφει το σύστημα για τη χρηματοδότηση του προγράμματος σύντηξης μέσω αλληλεπικάλυψης πολυετών αποφάσεων του Συμβουλίου και εκτιμά ότι η προσέγγιση αυτή "συνέβαλε στην προώθηση μακροπρόθεσμου προγραμματισμού" (4.14),

- σημειώνει ότι το ανωτέρω σύστημα δεν είναι τέλειο και αναφέρεται στην ετήσια έκθεση οικονομικού έτους 1989 που συνέταξε για το JET, η οποία υπογράμμιζε ότι λόγω της καθυστέρησης στην λήψη απόφασης σχετικά με την παράταση έως το 1996, στα πλαίσια του έργου διεξάγονταν "δύο παράλληλα ερευνητικά έργα" (4.16).

Στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αποτυπώνονται πολλοί από τους προβληματισμούς του φορέα του έργου. Η έκθεση 1989 του Ελεγκτικού Συνεδρίου συζητήθηκε στο Συμβούλιο του JET και οι καθυστερήσεις στη διαδικασία λήψης αποφάσεων παρουσιάστηκαν στην Επιτροπή από τον Πρόεδρο. Η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί και το JET συνεχίζει να διεξάγει δύο παράλληλα ερευνητικά έργα. Το γεγονός αυτό επιβαρύνει τους πόρους του JET και επηρεάζει τη δυνατότητά του για διατήρηση του προγράμματος ανάπτυξης JET.

Το JET και οι εταίροι του - Συμβάσεις του άρθρου 14

4.17 - 4.20. Το Ελεγκτικό Συνέδριο σημειώνει ότι οι συμβάσεις του άρθρου 14 συνέβαλαν κατά ένα συμπληρωματικό 5 % στο πρόγραμμα JET και ενίσχυσαν τους δεσμούς μεταξύ του JET και του υπολοίπου ευρωπαϊκού προγράμματος.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Στα συμπεράσματα της μελέτης του, το Ελεγκτικό Συνέδριο επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η εγκατάσταση JET κατασκευάστηκε εγκαίρως, κατά ένα μέρος εντός των αρχικών εκτιμήσεων κόστους, και πως επέτυχε εξέχουσα παγκοσμίως φήμη φήμη για λογαριασμό της Ευρώπης στο πεδίο της έρευνας για τη μαγνητική σύντηξη. Το Ελεγκτικό Συνέδριο προβαίνει σε δύο περαιτέρω παρατηρήσεις:

Διδαχές για το Next Step

5.2. Το Ελεγκτικό Συνέδριο διαγράφει ορισμένους παράγοντες για τους οποίους θεωρεί ότι έχουν συμβάλλει στην επιτυχία του έργου: σαφήνεια στόχου, άρτια επιστημονική διαχείριση, ευελιξία στο σχεδιασμό του JET, προκήρυξη διαγωνισμών υπό κατάλληλες συνθήκες ανταγωνισμού, διευθετήσεις του άρθρου 14 και μηχανισμούς προϋπολογισμού που προάγει τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο συνιστά να ληφθούν τα ανωτέρω υπόψη για το Next Step.

Καίρια ζητήματα

5.3. Το Ελεγκτικό Συνέδριο παρατηρεί ότι το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Σύντηξης ευρίσκεται σε κρίσιμη στιγμή. Το Ελεγκτικό Συνέδριο θα είναι ενήμερο των πρόσφατων εξελίξεων αναφορικά με την έναρξη της δραστηριότητας μηχανολογικού σχεδιασμού του ITER.

Ο φορέας του έργου σημειώνει το σχολιασμό του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι "η Ευρώπη έχει εξασφαλίσει σοβαρά πλεονεκτήματα" για να φιλοξενήσει τη φάση κατασκευής ενός έργου ITER (5.5).

Η επιμονή εκ μέρους του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με την ανάγκη να θιγούν εκ μέρους του προγράμματος σύντηξης οι περιβαλλοντικές πτυχές της σύντηξης θα τεθεί υπόψη της Ευρωπαϊκής Διαχείρισης της Σύντηξης.

Ο φορέας του έργου θα ήθελε, τέλος, να ευχαριστήσει το Ελεγκτικό Συνέδριο για την ποιότητα της μελέτης του. Εκ μέρους του έργου θεωρείται ότι η μελέτη αυτή παρέχει στις αρχές του προϋπολογισμού την εξασφάλιση ότι η διαχείριση της σύντηξης και το έργο JET έχουν λύσει και είναι σε θέση να συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν τις δυσχέρειες που προκύπτουν στην πορεία κατασκευής ενός αντιδραστήρα σύντηξης για σκοπούς επίδειξης.

Παρατηρήσεις της Επιτροπής επί της Ειδικής Μελέτης του Ελεγκτικού Συνεδρίου που προσαρτάται στην Ετήσια Έκθεση επί των Λογαριασμών 1990 της Κοινοπραξίας JET

1. Η Επιτροπή χαιρετίζει την ειδική μελέτη του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όπου το Ελεγκτικό Συνέδριο επεδίωξε να εξετάσει τα επιστημονικά και διοικητικά συστήματα διαχείρισης του έργου JET καθώς και να αναγνωρίσει διδαχές που μπορούν να αντληθούν από το Next Step και από όποια πιθανά μεταγενέστερα στάδια το προγράμματος σύντηξης. Πρόκειται για ζητήματα αμέσου ενδιαφέροντος για την Επιτροπή ενόψει της προόδου της τετραμερούς πρωτοβουλίας ITER (παράγραφοι 1.7, 5.2 της ειδικής μελέτης). Η Επιτροπή σημείωσε ιδιαίτερα το συμπέρασμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι οι κατωτέρω έξι παράγοντες είχαν σημαντική συμβολή στην εκτέλεση του έργου και πρέπει να ληφθούν υπόψη σε περίπτωση κατασκευής της διάταξης Next Step:

α)σαφείς και κοινής αποδοχής στόχοι συνέβαλαν όλα τα συμβαλλόμενα μέρη να εστιάσουν τις προσπάθειές τους στα επιτεύγματά τους-

β)ένα σύστημα επιστημονικής διαχείρισης όπου υπήρξε σαφής καθορισμός αρμοδιοτήτων επέτρεψε την παρακολούθηση της προόδου του έργου σε κανονική βάση και την άμεση αντιμετώπιση οποιωνδήποτε προβλημάτων-

γ)η επαρκής ενγενής ευελιξία της εγκατάστασης JET επέτρεψε κατά την αναζήτηση λύσεων σε προβλήματα να χρησιμοποιηθεί η πλέον πρόσφατη διαθέσιμη επιστήμη και τεχνολογία-

δ)η αυστηρή εφαρμογή της αρχής προκήρυξης διαγωνισμών υπό κατάλληλες συνθήκες ανταγωνισμού συνέβαλε σε αποδοτικές αγορές-

ε)η χρήση των διατάξεων του άρθρου 14 τόνωσε τη συνεργασία μεταξύ του JET και των εθνικών προγραμμάτων, και

ζ)κατάλληλος μηχανισμός προϋπολογισμού προώθησε τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό και τη σταθερότητα, παρά τις δυσχέρειες που προκλήθηκαν από καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων.

Η Επιτροπή πρόκειται πράγματι να λάβει υπόψη της τη διαθέσιμη στο JET εμπειρία για την αναγνώρση των κυρίων στοιχείων μιας επιτυχούς πολιτικής προσωπικού για το Next Step. (Παράγραφος 4.12 της ειδικής μελέτης).

2. Η Επιτροπή υπέβαλε την 30ή Οκτωβρίου 1990 πρόταση προς το Συμβούλιο Υπουργών για την παράταση έως το 1996 της διάρκειας της Κοινοπραξίας JET. Η Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τη σημασία έγκαιρης απόφασης επί της προτάσεως αυτής. (Παράγραφοι 4.13 - 4.16 της ειδικής μελέτης).

3. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η μεταφορά τεχνολογίας και τεχνογνωσίας από το JET στις δραστηριότητες του Next Step είναι ουσιαστικής σημασίας για την αποτελεσματικότητα του προγράμματος σύντηξης. Η Επιτροπή συνεχίζει να εξερευνά τρόπους πραγματοποίησης και επέκτασης της μεταφοράς αυτής, ιδιαιτέρως ως προς τους ανθρώπινους φορείς της (παράγραφοι 3.5, 3.6, 4.12, 5.5 της ειδικής μελέτης).

4. Η Επιτροπή σημειώνει τη γνώμη του Ελεγκτικού Συνεδρίου αναφορικά με τον παροπλισμό του JET, ότι προς το παρόν δεν υφίσταται νομική βάση για την Κοινότητα για καταβολή άλλων δαπανών εκτός αυτών που προκύπτουν με άμεσο τρόπο από οποιεσδήποτε συμπληρωματικές ερευνητικές δραστηριότητες. Η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι κάθε είδους διαπραγματεύσεις με τις αρχές του ΗΒ επί του θέματος αυτού θα έχουν ως γνώμονα την ανωτέρω αρχή (παράγραφοι 4.6, 4.7, 5.3 της ειδικής μελέτης).

5. Η Επιτροπή αποδέχεται ότι είναι απαραίτητο το πρόγραμμα σύντηξης να ασχοληθεί στο μέλλον ακόμη στενότερα με τα περιβαλλοντικά θέματα που προκύπτουν από τη σύντηξη. Τούτο έχει ήδη καταγραφεί στην πρόταση της Επιτροπής για το πρόγραμμα σύντηξης 1990-94 [Έγγρ. COM(90) 441 τελικό], μακροπρόθεσμος στόχος του οποίου είναι η κοινή δημιουργία ασφαλών, συμβατών από περιβαλλοντική άποψη πρωτοτύπων για αντιδραστήρες σύντηξης (παράγραφος 5.6 της ειδικής μελέτης).

(1)Πηγή: Έκθεση της επιτροπής για την αξιολόγηση του προγράμματος σύντηξης, ΕΕΚ, Ιούλιος 1990, Γραφική παράσταση 1. (2)Απόφαση 78/471/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 30ής Μαΐου 1978 (ΕΕ αριθ. L 151 της 7. 6. 1978). (3)Απόφαση 88/447/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 1988 (ΕΕ αριθ. L 222 της 12. 8. 1988). (4)Έγγρ. COM(90) 441 τελικό (ΕΕ C 261 της 16. 10. 1990) - Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την έγκριση τροποποιήσεων στο καταστατικό της κοινής επιχείρησης Joint European Torus (JET). (5)Οι συνολικές πληρωμές που πραγματοποίησε το JET μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1990 ανήλθαν σε 1 074 εκατ. ECU (πραγματικές πληρωμές, δηλ. πληρωμές που δεν έχουν αναπροσαρμοστεί προκειμένου να ληφθεί υπόψη η επίπτωση του πληθωρισμού). (6)Παράρτημα της απόφασης 78/471/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 30ής Μαΐου 1978 (ΕΕ αριθ. L 151 της 7. 6. 1978). (7)Ο κ. Gordon MacKerron της Science Policy Research Unit, του Πανεπιστημίου του Σάσσεξ, στο Ηνωμένο Βασίλειο και ο δρ. Peter Christiansen της Φυσικομαθηματικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Σάσσεξ. (8)Το Σχέδιο JET: πρόταση σχεδιασμού για το Joint European Torus. ΕΕΚ, 1976 (EUR 5516 ε). (9)Έγγρ. COM(90) 441 τελικό (ΕΕ C 261 της 16. 10. 1990) - Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την έγκριση τροποποιήσεων στο καταστατικό της κοινής επιχείρησης Joint European Torus (JET). (10)Διεξοδικότερη εξήγηση δίνεται στο έγγραφο "STOA Background Briefing on Controlled Thermonuclear Fusion", σελ. 7-16, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Λουξεμβούργο, 7. 3. 1988 (ΡΕ 121.237). (11)Απόφαση 88/447/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 1988 (ΕΕ αριθ. L 222 της 12. 8. 1988). (12)Πηγή: Έκθεση της επιτροπής για την αξιολόγηση του προγράμματος σύντηξης, ΕΕΚ, Ιούλιος 1990, Γραφική παράσταση 1. (13)Παράρτημα της απόφασης 78/471/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 30ής Μαΐου 1978 (ΕΕ αριθ. L 151 της 7. 6. 1978). (14)Έκθεση της επιτροπής αξιολόγησης του προγράμματος σύντηξης, ΕΕΚ, Ιούλιος 1990, σ. 46. (15)ΕΕ αριθ. C 313 της 12. 12. 1990, σημεία 9.87 - 9.92. (16)Έγγρ. COM(90) 441 τελικό (ΕΕ C 261 της 16. 10. 1990) - Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την έγκριση τροποποιήσεων στο καταστατικό της κοινής επιχείρησης Joint European Torus (JET). (17)Πηγή: Έκθεση της επιτροπής για την αξιολόγηση του προγράμματος σύντηξης, ΕΕΚ, Ιούλιος 1990, Γραφική παράσταση 1.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μέλη του JET

Συνεργαζόμενοι Μέλος του JET

Ευρατόμ Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕΚ) ΕΕΚ

Βέλγιο Βέλγιο (για λογαριασμό του και για λογαριασμό δύο εργαστηρίων) Βέλγιο

Δανία Forskningscenter Riso (Riso) Riso

Γαλλία Commissariat a l'Energie Atomique (CEA) CEA

Ο.Δ. της Γερμανίας Max-Planck Institut fuer Plasmaphysik (IPP) IPP

Forschungszentrum Juelich GmbH (KFA) KFA

Kernforchungszentrum Karlsruhe GmbH (KfK) -

Ελλάδα - Ελληνική Δημοκρατία

Ιρλανδία - Ιρλανδία

Ιταλία Comitato Nazionale per la Ricerca e per la Sviluppo dell'Energia Nucleare e delle Energie Alternative (ENEA) ENEA

Λουξεμβούργο - Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου

Κάτω Χώρες Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM) FOM

Πορτογαλία Instituto Superior Tecnico (IST) Junta Nacional de Investigacao Cientifica e Tecnologica

Ισπανία Centro de Investigaciones Energeticas Medioambientales y Tecnologicas (CIEMAT) CIEMAT

Σουηδία Naturvetenskapliga Forskningsradet (NFR) NFR

Ελβετία Ελβετική Συνομοσπονδία Ελβετική Συνομοσπονδία

Ηνωμένο Βασίλειο United Kingdom Atomic Energy Authority (UKAEA) UKAEA

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα - Πηγές και χρησιμοποίηση των κεφαλαίων (1989)

Χρησιμοποίηση των κεφαλαίων Πηγές των κεφαλαίων

Ευρατόμ Συνεργαζόμενοι Διάφορα έσοδα Σύνολο

Γενικό Πρόγραμμα Σύντηξης 20,5 % 51,1 % - 71,6 %

Κινητικότητα, Επισκέπτες επιστήμονες, κ.λπ. 3,3 % - - 3,3 %

JET Joint Undertaking 18,9 % 4,8 % 0,7 % 24,4 %

Συμβάσεις του άρθρου 14 (σημείο 1.5) 0,3 % 0,4 % - 0,7 %

Σύνολο 43,0 % 56,3 % 0,7 % 100 %