ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΉΡΙΑ ΓΡΑΜΜΉ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉΣ ΚΕΝΤΡΙΚΉΣ ΤΡΆΠΕΖΑΣ

της 16ης Ιουλίου 2004

σχετικά με τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για παροχή στατιστικών στοιχείων στον τομέα του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης και το πρότυπο διεθνών διαθεσίμων

(ΕΚΤ/2004/15)

(2004/808/ΕΚ)

ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ,

Έχοντας υπόψη το καταστατικό του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, και ιδίως τα άρθρα 5.1, 12.1 και 14.3,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

Μέρος των αναγκαίων στατιστικών πληροφοριών αφορά το ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών του ισοζυγίου πληρωμών, το συναφές εισόδημα και τη διεθνή επενδυτική θέση, ως προς τα οποία την ευθύνη έχει, πρωτευόντως, το Ευρωσύστημα. Για να είναι σε θέση να εκπληρώσουν την υποχρέωσή τους να συνδράμουν την ΕΚΤ στον τομέα αυτό οι ΕθνΚΤ θα πρέπει να εφοδιαστούν με τις απαιτούμενες γνώσεις στον τομέα της στατιστικής, ιδίως όσον αφορά τις έννοιες και τη μεθοδολογία, καθώς και τη συλλογή, κατάρτιση, ανάλυση και διαβίβαση των στοιχείων. Στην Ιρλανδία τις σχετικές στατιστικές πληροφορίες συλλέγει και καταρτίζει το Central Statistics Office (CSO). Προκειμένου να αντεπεξέλθουν στις στατιστικές απαιτήσεις της ΕΚΤ, η Central Bank and Financial Services Authority of Ireland και το CSO πρέπει να συνεργάζονται, κατά τους όρους της σύστασης ΕΚΤ/2004/16, της 16ης Ιουλίου 2004, σχετικά με τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για παροχή στατιστικών στοιχείων στον τομέα του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης και το πρότυπο διεθνών διαθεσίμων (2) . Αποδέκτης της σύστασης ΕΚΤ/2004/16 είναι και το Ufficio Italiano dei Cambi, το οποίο, από κοινού με την Banca d’Italia, έχει την ευθύνη για τη συλλογή και κατάρτιση των σχετικών στατιστικών στοιχείων στην Ιταλία.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΓΡΑΜΜΗ:

Άρθρο 1

Ορισμοί

Για τους σκοπούς της παρούσας κατευθυντήριας γραμμής:

Άρθρο 2

Στατιστικές υποχρεώσεις των ΕθνΚΤ

1. Οι ΕθνΚΤ υποβάλλουν στην ΕΚΤ τα απαραίτητα στοιχεία για τις διασυνοριακές συναλλαγές και θέσεις, καθώς και για τα υπόλοιπα των συναλλαγματικών διαθεσίμων, τα λοιπά στοιχεία ενεργητικού σε ξένο νόμισμα και τις υποχρεώσεις που σχετίζονται με συναλλαγματικά διαθέσιμα, έτσι ώστε να μπορεί η ΕΚΤ να καταρτίζει τα συγκεντρωτικά στατιστικά στοιχεία του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης, καθώς και το πρότυπο διεθνών διαθεσίμων, της ζώνης του ευρώ. Τα στοιχεία υποβάλλονται εντός των προθεσμιών του πίνακα 13 του παραρτήματος ΙΙ.

2. Τα στοιχεία συνοδεύονται από άμεσα διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με συγκεκριμένα γεγονότα μείζονος σημασίας και τα αίτια τυχόν αναθεωρήσεων, όταν εξαιτίας των γεγονότων ή των αναθεωρήσεων αυτών υφίστανται σημαντικές μεταβολές, ή εφόσον το ζητήσει η ΕΚΤ.

3. Όσον αφορά τις μηνιαίες και τριμηνιαίες συναλλαγές και τις τριμηνιαίες και ετήσιες θέσεις, τα απαιτούμενα στοιχεία υποβάλλονται στην ΕΚΤ σύμφωνα με τους όρους των παραρτημάτων Ι, ΙΙ και ΙΙΙ, οι οποίοι συνάδουν με τα ισχύοντα διεθνή πρότυπα και, κυρίως, με την πέμπτη έκδοση του Εγχειριδίου Ισοζυγίου Πληρωμών του ΔΝΤ. Ειδικότερα τα στοιχεία, τα οποία απαιτούνται για τις συναλλαγές και θέσεις που αφορούν απαιτήσεις από τίτλους επενδύσεων χαρτοφυλακίου της ζώνης του ευρώ και τα οποία αναλύονται κατά τομέα εκδότη κατοίκου της ζώνης του ευρώ, υποβάλλονται σύμφωνα με τους όρους των τμημάτων 1.1, 1.2 και 3 του παραρτήματος Ι και των πινάκων 1, 2, 4 και 5 του παραρτήματος ΙΙ.

4. Τα απαιτούμενα στατιστικά στοιχεία του ισοζυγίου πληρωμών υποβάλλονται σε μηνιαία και τριμηνιαία βάση. Τα στατιστικά στοιχεία του τριμηνιαίου ισοζυγίου πληρωμών περιλαμβάνουν γεωγραφική ανάλυση σε σχέση με τους αντισυμβαλλόμενους του πίνακα 9 του παραρτήματος ΙΙ. Τα απαιτούμενα στατιστικά στοιχεία του προτύπου διεθνών διαθεσίμων υποβάλλονται όπως διαμορφώνονται στο τέλος του μήνα, στον οποίο αναφέρονται. Τα απαιτούμενα στατιστικά στοιχεία της διεθνούς επενδυτικής θέσης υποβάλλονται σε τριμηνιαία και ετήσια βάση. Τα στατιστικά στοιχεία της ετήσιας διεθνούς επενδυτικής θέσης περιλαμβάνουν γεωγραφική ανάλυση σε σχέση με τους αντισυμβαλλόμενους του πίνακα 9 του παραρτήματος ΙΙ.

5. Για την ανάλυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ ως νομίσματος επενδύσεων υποβάλλονται σε εξαμηνιαία βάση τα απαιτούμενα στατιστικά στοιχεία, αναλυόμενα κατά νόμισμα, σύμφωνα με τους όρους του πίνακα 6 του παραρτήματος ΙΙ.

6. Αρχίζοντας από το Μάρτιο του 2008 με τα στατιστικά στοιχεία των συναλλαγών του Ιανουαρίου του 2008 και των θέσεων στο τέλος του 2007, τα συστήματα συλλογής στοιχείων των επενδύσεων χαρτοφυλακίου ακολουθούν ένα από τα μοντέλα του πίνακα του παραρτήματος VI.

Άρθρο 3

Προθεσμίες

1. Τα στοιχεία που απαιτούνται για την κατάρτιση του μηνιαίου ισοζυγίου πληρωμών της ζώνης του ευρώ υποβάλλονται στην ΕΚΤ έως το πέρας των εργασιών της τριακοστής εργάσιμης ημέρας από το τέλος του μήνα στον οποίο αναφέρονται.

2. Τα στοιχεία που απαιτούνται για την κατάρτιση του τριμηνιαίου ισοζυγίου πληρωμών της ζώνης του ευρώ υποβάλλονται στην ΕΚΤ εντός τριών μηνών από το τέλος του τριμήνου στο οποίο αναφέρονται.

3. Τα στοιχεία που απαιτούνται για την κατάρτιση του προτύπου διεθνών διαθεσίμων του Ευρωσυστήματος υποβάλλονται στην ΕΚΤ εντός τριών εβδομάδων από το τέλος του μήνα στον οποίο αναφέρονται.

4. Από την 1η Ιανουαρίου 2005, τα στοιχεία που απαιτούνται για την κατάρτιση της τριμηνιαίας διεθνούς επενδυτικής θέσης της ζώνης του ευρώ υποβάλλονται στην ΕΚΤ εντός τριών μηνών από το τέλος του τριμήνου στο οποίο αναφέρονται.

5. Τα ετήσια στοιχεία για την κατάρτιση της διεθνούς επενδυτικής θέσης της ζώνης του ευρώ υποβάλλονται στην ΕΚΤ εντός εννέα μηνών από το τέλος του έτους στο οποίο αναφέρονται.

6. Τα στοιχεία για τις συναλλαγές και θέσεις σε χρεόγραφα, αναλυόμενα κατά νόμισμα έκδοσης και κατά τομέα εκδότη, υποβάλλονται στην ΕΚΤ εντός έξι μηνών από το τέλος της περιόδου στην οποία αναφέρονται.

7. Αναθεωρήσεις των στοιχείων του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης της ζώνης του ευρώ υποβάλλονται στην ΕΚΤ με βάση το χρονοδιάγραμμα του παραρτήματος IV.

8. Κατά τη συλλογή των στοιχείων αυτών σε εθνικό επίπεδο επιδιώκεται η τήρηση των παραπάνω προθεσμιών.

Άρθρο 4

Συνεργασία με αρμόδιες αρχές άλλες από τις ΕθνΚΤ

1. Στις περιπτώσεις που μέρος ή το σύνολο των στοιχείων που περιγράφονται στο άρθρο 2 προέρχονται από αρμόδιες αρχές άλλες από τις ΕθνΚΤ, οι ΕθνΚΤ θεσπίζουν τους κατάλληλους όρους συνεργασίας με αυτές, ώστε να διασφαλιστεί ένα μόνιμο πλαίσιο διαβίβασης στοιχείων ανταποκρινόμενο στα πρότυπα της ΕΚΤ, ιδιαίτερα όσον αφορά την ποιότητα των δεδομένων και άλλες απαιτήσεις που ενδεχομένως προβλέπονται στην παρούσα κατευθυντήρια γραμμή, εκτός εάν το ίδιο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται ήδη βάσει της εθνικής νομοθεσίας.

2. Όσον αφορά το ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών του ισοζυγίου πληρωμών, το συναφές εισόδημα και τη διεθνή επενδυτική θέση, οι ΕθνΚΤ είναι υπεύθυνες για τη διασφάλιση της τήρησης και ανάπτυξης των εννοιών και της μεθοδολογίας, όπως επίσης και της συλλογής, κατάρτισης, ανάλυσης και διαβίβασης των στοιχείων στους τομείς αυτούς.

3. Στις περιπτώσεις που στατιστικές πληροφορίες, οι οποίες χαρακτηρίζονται εμπιστευτικές, προέρχονται από αρμόδιες αρχές άλλες από τις ΕθνΚΤ, η ΕΚΤ τις χρησιμοποιεί αποκλειστικά για την άσκηση των στατιστικής φύσης καθηκόντων που σχετίζονται με το ΕΣΚΤ, εκτός εάν η μονάδα παροχής στοιχείων ή άλλο νομικό ή φυσικό πρόσωπο, οργανισμός ή υποκατάστημα που ενδεχομένως παρέχει τις πληροφορίες αυτές, και εφόσον μπορεί να εξακριβωθεί η ταυτότητά του, έχει δώσει ρητά τη συγκατάθεσή του για τη χρήση τους για άλλους σκοπούς.

Άρθρο 5

Πρότυπο διαβίβασης στοιχείων

Οι απαιτούμενες στατιστικές πληροφορίες υποβάλλονται στην ΕΚΤ υπό μορφή που πληροί τις απαιτήσεις του παραρτήματος IV.

Άρθρο 6

Ποιότητα των στατιστικών πληροφοριών

1. Με την επιφύλαξη των καθηκόντων παρακολούθησης της ΕΚΤ κατά τους όρους του παραρτήματος V, οι ΕθνΚΤ, όπου κρίνεται σκόπιμο σε συνεργασία με αρμόδιες αρχές άλλες από τις ΕθνΚΤ, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 4, διασφαλίζουν την παρακολούθηση και αξιολόγηση της ποιότητας των στατιστικών πληροφοριών που υποβάλλονται στην ΕΚΤ. Η ΕΚΤ αξιολογεί με παρόμοιο τρόπο τα στοιχεία που σχετίζονται με το ισοζύγιο πληρωμών της ζώνης του ευρώ, τα στατιστικά στοιχεία της διεθνούς επενδυτικής θέσης και τα διεθνή διαθέσιμα. Η αξιολόγηση διεκπεραιώνεται έγκαιρα. Η εκτελεστική επιτροπή της ΕΚΤ υποβάλλει σε ετήσια βάση αναφορά στο διοικητικό συμβούλιο σχετικά με την ποιότητα των στοιχείων.

2. Η αξιολόγηση της ποιότητας των στοιχείων για τις συναλλαγές και θέσεις των επενδύσεων χαρτοφυλακίου και για το συναφές εισόδημα εξαρτάται από την επάρκεια των πληροφοριών της CSDB όσον αφορά τους τίτλους. Ως διαχειρίστρια της CSDB, η ΕΚΤ θα παρακολουθεί κατά πόσο, από τον Ιούνιο του 2006 και εφεξής, οι πληροφορίες για τους τίτλους επαρκούν, ώστε οι ΕθνΚΤ ή άλλες αρμόδιες αρχές, ανάλογα με την περίπτωση, να μπορούν να συμμορφωθούν απόλυτα με τα πρότυπα ποιότητας που καθορίζονται στην παρούσα κατευθυντήρια γραμμή.

3. Για την παροχή στοιχείων όσον αφορά συναλλαγές και θέσεις σχετικά με τις απαιτήσεις από τίτλους επενδύσεων χαρτοφυλακίου της ζώνης του ευρώ επιτρέπεται η χρήση εκτιμήσεων, έως ότου καταστούν υποχρεωτικά τα συστήματα συλλογής στοιχείων των επενδύσεων χαρτοφυλακίου ανά τίτλο.

4. Για την παροχή στοιχείων όσον αφορά το νόμισμα έκδοσης σε σχέση με τα στοιχεία επενδύσεων χαρτοφυλακίου επιτρέπεται η χρήση εκτιμήσεων, έως ότου καταστούν υποχρεωτικά τα συστήματα συλλογής στοιχείων των επενδύσεων χαρτοφυλακίου ανά τίτλο.

5. Η παρακολούθηση από την ΕΚΤ της ποιότητας των στατιστικών πληροφοριών μπορεί να περιλαμβάνει και εξέταση τυχόν αναθεωρήσεών τους με σκοπό, κατά πρώτον, να λαμβάνεται υπόψη η πιο πρόσφατη αξιολόγηση των στατιστικών πληροφοριών και, επομένως, να επιτυγχάνεται βελτίωση της ποιότητας, και κατά δεύτερον, να διασφαλίζεται όσο το δυνατό περισσότερο η συμφωνία μεταξύ των αντίστοιχων μεγεθών του ισοζυγίου πληρωμών για καθεμία από τις διαφορετικές συχνότητες.

Άρθρο 7

Απλoπoιημέvη διαδικασία τρoπoπoίησης

Λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις της επιτροπής στατιστικής, η εκτελεστική επιτροπή της ΕΚΤ έχει το δικαίωμα να επιφέρει τεχνικές τροποποιήσεις στα παραρτήματα της παρούσας κατευθυντήριας γραμμής, υπό την προϋπόθεση ότι οι τροποποιήσεις αυτές δεν μεταβάλλουν το βασικό εννοιολογικό πλαίσιο και δεν επηρεάζουν το φόρτο εργασίας των μονάδων παροχής στοιχείων στα κράτη μέλη.

Άρθρο 8

Κατάργηση

Η κατευθυντήρια γραμμή ΕΚΤ/2003/7 καταργείται.

Άρθρο 9

Έναρξη ισχύος

Η παρούσα κατευθυντήρια γραμμή αρχίζει να ισχύει την 1η Σεπτεμβρίου 2004.

Άρθρο 10

Αποδέκτες

Η παρούσα κατευθυντήρια γραμμή απευθύνεται στις ΕθνΚΤ των συμμετεχόντων κρατών μελών.

(1) ΕΕ L 318 της 27.11.1998, σ. 8.

(2) ΕΕ C 292 της 30.11.2004.

(3) ΕΕ L 131 της 28.5.2003, σ. 20.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

Έννοιες και ορισμοί που χρησιμοποιούνται σε σχέση με τα στατιστικά στοιχεία του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης και το πρότυπο διεθνών διαθεσίμων

Για την κατάρτιση έγκυρων συγκεντρωτικών εξωτερικών στατιστικών στοιχείων για τη ζώνη του ευρώ έχουν καθορισθεί έννοιες και ορισμοί όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία του ισοζυγίου πληρωμών (εισοδήματα, κίνηση κεφαλαίων και ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών), της διεθνούς επενδυτικής θέσης και το πρότυπο διεθνών διαθεσίμων. Οι εν λόγω έννοιες και ορισμοί βασίζονται στην αποκαλούμενη «Δέσμη εφαρμογής» (Implementation Package, έκδοση Ιουλίου 1996) και σε συμπληρωματικά έγγραφα που έχουν εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Ως σημεία αναφοράς για τη διατύπωση των παραπάνω εννοιών και ορισμών χρησιμοποιήθηκαν ισχύοντα διεθνή πρότυπα, όπως το Εγχειρίδιο Ισοζυγίου Πληρωμών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) (πέμπτη έκδοση, εφεξής «BPM5») και το πρότυπο διεθνών διαθεσίμων και ρευστότητας συναλλάγματος του ΔΝΤ και της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών. Στη συνέχεια παρατίθενται οι σημαντικότερες προτάσεις εναρμόνισης, οι οποίες συνάδουν με τις μεθοδολογικές σημειώσεις της ΕΚΤ που περιέχονται στην έκδοση της τελευταίας με τίτλο «Balance of payments and international investment position of the euro area (including reserves)», η οποία διατίθεται στην ιστοσελίδα της ΕΚΤ HYPERLINK http://www.ecb.int http://www.ecb.int. Περαιτέρω οδηγίες παρέχονται στα κεφάλαια 2 και 3 της έκδοσης της ΕΚΤ με τίτλο «European Union balance of payments/international investment position statistical methods» (εφεξής «B.o.p. Book»), η οποία υπόκειται σε ετήσια αναθεώρηση και είναι διαθέσιμη τόσο σε έντυπη μορφή, όσο και σε ηλεκτρονική μορφή στην παραπάνω ιστοσελίδα.

1. Έννοιες και ορισμοί επιλεγμένων μεγεθών

1.1. Εισόδημα από επενδύσεις (βλέπε και τμήμα 3.4 του B.o.p. Book)

Το εισόδημα από επενδύσεις περιλαμβάνει το εισόδημα που προέρχεται από χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού εκτός της ζώνης του ευρώ, το οποίο βρίσκεται στην κυριότητα κατοίκου της ζώνης του ευρώ (πιστώσεις) και, αντίστοιχα, το εισόδημα που προέρχεται από χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού της ζώνης του ευρώ, το οποίο βρίσκεται στην κυριότητα μη κατοίκου της ζώνης του ευρώ (χρεώσεις). Στις περιπτώσεις που μπορούν να προσδιοριστούν χωριστά, τα (κεφαλαιακά) κέρδη και οι ζημίες δεν ταξινομούνται ως εισόδημα από επενδύσεις, αλλά ως μεταβολές στην αξία των επενδύσεων, οφειλόμενες στις εξελίξεις των τιμών της αγοράς.

Το εισόδημα από επενδύσεις περιλαμβάνει το εισόδημα που δημιουργείται από άμεσες επενδύσεις, επενδύσεις χαρτοφυλακίου και λοιπές επενδύσεις, καθώς και από τα συναλλαγματικά διαθέσιμα του Ευρωσυστήματος. Ωστόσο, οι καθαρές ροές που συνδέονται με τα παράγωγα επιτοκίων καταγράφονται στα «χρηματοοικονομικά παράγωγα» του ισοζυγίου χρηματοοικονομικών συναλλαγών. Τα επανεπενδυθέντα κέρδη καταγράφονται στο «εισόδημα από άμεσες επενδύσεις» και ορίζονται ως το μερίδιο του άμεσου επενδυτή στα συνολικά ενοποιημένα κέρδη της επιχείρησης άμεσων επενδύσεων σε δεδομένη χρονική περίοδο αναφοράς (μετά την αφαίρεση φόρων, τόκων και αποσβέσεων), μείον τα μερίσματα που είναι καταβλητέα εντός της περιόδου αναφοράς, ακόμη και αν αφορούν κέρδη προηγούμενων περιόδων.

Οι απαιτήσεις όσον αφορά τα στοιχεία του μηνιαίου και τριμηνιαίου ισοζυγίου πληρωμών σχεδόν ταυτίζονται με εκείνες των τυποποιημένων στοιχείων του ΔΝΤ, όπως έχουν οριστεί στο BPM5. Η κύρια διαφορά έγκειται στο ότι η ΕΚΤ δεν απαιτεί ανάλυση σε διανεμηθέντα και σε μη διανεμηθέντα κέρδη του εισοδήματος από άμεσες επενδύσεις σε μετοχές.

Το εισόδημα από τόκους καταγράφεται σε δεδουλευμένη βάση (κάτι τέτοιο δεν απαιτείται για τα μηνιαία στοιχεία). Η καταγραφή των μερισμάτων πραγματοποιείται την ημερομηνία στην οποία καθίστανται πληρωτέα. Τα επανεπενδυθέντα κέρδη καταγράφονται εντός της περιόδου στην οποία αποκτώνται.

1.2. Λογαριασμός κίνησης κεφαλαίων (βλέπε και τμήμα 3.6 του B.o.p. Book)

Ο λογαριασμός κίνησης κεφαλαίων καλύπτει τις μεταβιβάσεις κεφαλαίων και την απόκτηση/διάθεση μη παραχθέντων μη χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού. Οι τρέχουσες μεταβιβάσεις καταγράφονται στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Οι μεταβιβάσεις κεφαλαίων αποτελούνται από: i) τις μεταβιβάσεις κυριότητας πάγιων στοιχείων του ενεργητικού, ii) τις μεταβιβάσεις κεφαλαίων που συνδέονται με ή τελούν υπό την αίρεση της απόκτησης ή διάθεσης πάγιων στοιχείων του ενεργητικού και iii) την άνευ είσπραξης οποιουδήποτε ανταλλάγματος διαγραφή υποχρεώσεων από πιστωτές. Οι κεφαλαιακές μεταβιβάσεις μπορεί να πραγματοποιούνται σε χρήμα ή σε είδος (π.χ. άφεση χρέους). Η διάκριση μεταξύ τρεχουσών και κεφαλαιακών μεταβιβάσεων στηρίζεται, στην πράξη, στον τρόπο χρήσης των μεταβιβαζόμενων κεφαλαίων από την αποκτώσα χώρα. Η απόκτηση/διάθεση μη παραχθέντων μη χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού καλύπτει κυρίως άυλα στοιχεία, όπως δικαιώματα ευρεσιτεχνίας, μισθώσεις ή άλλες μεταβιβάσιμες συμβάσεις. Στο μέγεθος αυτό του λογαριασμού κίνησης κεφαλαίων καταγράφεται μόνο η πώληση/αγορά, και όχι η χρήση, των εν λόγω στοιχείων του ενεργητικού.

Ενώ τα τυποποιημένα στοιχεία του ΔΝΤ όσον αφορά το λογαριασμό κίνησης κεφαλαίων αναλύονται κατά τομέα σε «γενική κυβέρνηση» και «λοιπούς τομείς» (και, περαιτέρω, σε υποκατηγορίες), η ΕΚΤ καταρτίζει έναν ενιαίο, χωρίς καμία ανάλυση, λογαριασμό κίνησης κεφαλαίων.

1.3. Άμεσες επενδύσεις (βλέπε και τμήμα 3.7 του B.o.p. Book)

Οι άμεσες επενδύσεις αποτελούν κατηγορία των διεθνών επενδύσεων, η οποία αντανακλά την πρόθεση ορισμένης οικονομικής μονάδας, κατοίκου μιας οικονομίας, να αποκτήσει διαρκές συμφέρον σε επιχείρηση κάτοικο μιας άλλης οικονομίας. Η ύπαρξη άμεσης επένδυσης, δηλαδή ενός διαρκούς συμφέροντος στην περίπτωση του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης της ζώνης του ευρώ, συνάγεται με εφαρμογή του «κριτηρίου συμμετοχής με ποσοστό 10 %», σύμφωνα και με τα διεθνή πρότυπα (ΔΝΤ). Με βάση το κριτήριο αυτό είναι δυνατή η δημιουργία σχέσης άμεσης επένδυσης μεταξύ περισσότερων συναφών επιχειρήσεων, ανεξάρτητα από το αν ο δεσμός περιλαμβάνει μία ή περισσότερες αλυσίδες σχέσεων. Μπορεί μάλιστα να εκτείνεται σε θυγατρικές επιχειρήσεων άμεσων επενδύσεων, σε θυγατρικές θυγατρικών και συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Με τη δημιουργία της άμεσης επένδυσης όλες οι παρεπόμενες χρηματοοικονομικές ροές/διαθέσιμα μεταξύ/έναντι των συναφών επιχειρήσεων καταγράφονται ως συναλλαγές/θέσεις άμεσων επενδύσεων (1).

Ακολούθως προς τα πρότυπα του ΔΝΤ και τις οδηγίες της Eurostat και του ΟΟΣΑ, οι σχέσεις άμεσης επένδυσης της ζώνης του ευρώ καταγράφονται με βάση την αρχή της κατεύθυνσης της επένδυσης, η οποία υποδηλώνει ότι οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές μεταξύ άμεσου επενδυτή κατοίκου της ζώνης του ευρώ και επιχειρήσεων άμεσων επενδύσεων μη κατοίκων της ζώνης του ευρώ ταξινομούνται ως «άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό». Αντίστοιχα, οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων άμεσων επενδύσεων κατοίκων και άμεσων επενδυτών μη κατοίκων της ζώνης του ευρώ ταξινομούνται ως «άμεσες επενδύσεις στην αναγγέλλουσα οικονομία» του ισοζυγίου πληρωμών της ζώνης του ευρώ.

Οι άμεσες επενδύσεις αποτελούνται από το μετοχικό κεφάλαιο, τα επανεπενδυθέντα κέρδη και τα «λοιπά κεφάλαια» που συνδέονται με ποικίλες πράξεις που αφορούν χρέη μεταξύ των εταιρειών. Το μετοχικό κεφάλαιο περιλαμβάνει το κεφάλαιο των υποκαταστημάτων, όπως επίσης και μετοχές σε θυγατρικές και συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Τα επανεπενδυθέντα κέρδη αποτελούνται από την αντιλογιστική εγγραφή που αντιστοιχεί στο μερίδιο του άμεσου επενδυτή στα κέρδη των θυγατρικών ή συνδεδεμένων επιχειρήσεων που δεν διανεμήθηκαν ως μερίσματα και στα κέρδη υποκαταστημάτων που δεν εμβάστηκαν στον άμεσο επενδυτή και τα οποία καταγράφονται στο «εισόδημα από επενδύσεις». Τα «λοιπά κεφάλαια» καλύπτουν όλες τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές μεταξύ συνδεόμενων επιχειρήσεων (χορήγηση και λήψη δανείων) –συμπεριλαμβανομένων των χρεογράφων και των πιστώσεων από προμηθευτές (δηλαδή των εμπορικών πιστώσεων)– μεταξύ των άμεσων επενδυτών και των θυγατρικών, υποκαταστημάτων και συνδεδεμένων επιχειρήσεων.

Η διεθνώς προτεινόμενη μέθοδος αποτίμησης των υπολοίπων των άμεσων επενδύσεων συνίσταται στη χρήση των αγοραίων τιμών. Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται στην αποτίμηση των μετοχικών τίτλων, προκειμένου για τις εταιρείες άμεσων επενδύσεων που είναι εισηγμένες σε χρηματιστήρια αξιών. Στην περίπτωση, αντιθέτως, των μη εισηγμένων εταιρειών άμεσων επενδύσεων, οι μετοχικοί τίτλοι αποτιμώνται με βάση τις λογιστικές αξίες και έναν κοινό ορισμό που περιλαμβάνει τα ακόλουθα λογιστικά στοιχεία:

i) το καταβεβλημένο κεφάλαιο (στο οποίο δεν περιλαμβάνονται οι ίδιες μετοχές, περιλαμβάνονται όμως οι διαφορές από την έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο)·

ii) όλα τα είδη αποθεματικών (περιλαμβάνονται οι επιχορηγήσεις για επενδύσεις, όταν σύμφωνα με τις λογιστικές οδηγίες θεωρούνται αποθεματικά της εταιρείας)· και

iii) τα μη διανεμηθέντα κέρδη, μείον τις ζημίες (περιλαμβάνονται τα αποτελέσματα του τρέχοντος έτους).

Βάσει του ίδιου κοινού ορισμού, οι λογιστικές αξίες των υπολοίπων των μετοχικών τίτλων εισηγμένων εταιρειών άμεσων επενδύσεων, ως στοιχεία προς υπόμνηση, είναι επίσης απαραίτητες.

Το έργο της κοινής ομάδας εργασίας της ΕΚΤ και της Επιτροπής (Eurostat) για τις άμεσες ξένες επενδύσεις οδήγησαν σε κάποιες συστάσεις για εναρμόνιση της μεθοδολογίας και των πρακτικών σε όλα τα κράτη μέλη. Ο πίνακας 1 συνοψίζει τις κυριότερες από τις συστάσεις αυτές.

1.4. Επενδύσεις χαρτοφυλακίου (βλέπε και τμήμα 3.8 του B.o.p. Book)

Ο λογαριασμός επενδύσεων χαρτοφυλακίου της ζώνης του ευρώ περιλαμβάνει: i) μετοχικούς τίτλους και ii) χρεόγραφα με τη μορφή ομολόγων, γραμματίων και μέσων χρηματαγοράς, υπό την προϋπόθεση ότι δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των άμεσων επενδύσεων ή των συναλλαγματικών διαθεσίμων. Εξαιρούνται από τις επενδύσεις χαρτοφυλακίου τα χρηματοοικονομικά παράγωγα, καθώς και οι συμφωνίες επαναγοράς και ο δανεισμός τίτλων.

Οι «μετοχικοί τίτλοι» περιλαμβάνουν όλα τα μέσα που αντιπροσωπεύουν απαιτήσεις επί της υπολειμματικής αξίας των κεφαλαιουχικών εταιρειών μετά την ικανοποίηση των απαιτήσεων όλων των πιστωτών. Μετοχές, προνομιούχες μετοχές, πιστοποιητικά συμμετοχής ή παρόμοια έγγραφα υποδηλώνουν συμμετοχή σε μετοχικό κεφάλαιο. Περιλαμβάνονται επίσης συναλλαγές/χαρτοφυλάκια μετοχών ή μεριδίων οργανισμών συλλογικών επενδύσεων, π.χ. εταιρειών επενδύσεων χαρτοφυλακίου.

Τα ομόλογα και τα γραμμάτια είναι τίτλοι, οι οποίοι εκδίδονται με αρχική διάρκεια μεγαλύτερη του έτους και οι οποίοι δίνουν συνήθως στον κάτοχο: i) το ανεπιφύλακτο δικαίωμα επί σταθερού χρηματικού εισοδήματος ή συμβατικά καθοριζόμενου μεταβλητού χρηματικού εισοδήματος (η καταβολή των τόκων είναι ανεξάρτητη από τα κέρδη του οφειλέτη) και ii) το ανεπιφύλακτο δικαίωμα επί σταθερού ποσού από την αποπληρωμή του αρχικού κεφαλαίου σε καθορισμένη ημερομηνία ή ημερομηνίες.

Σε αντίθεση με τα ομόλογα και τα γραμμάτια, τα μέσα χρηματαγοράς είναι χρεόγραφα που εκδίδονται με αρχική διάρκεια μικρότερη ή ίση του έτους. Δίνουν γενικώς στον κάτοχο το ανεπιφύλακτο δικαίωμα λήψης ορισμένου, σταθερού χρηματικού ποσού σε καθορισμένη ημερομηνία. Τα μέσα αυτά αποτελούν συνήθως αντικείμενο διαπραγμάτευσης, με διαφορά υπό το άρτιο, σε οργανωμένες αγορές· η διαφορά υπό το άρτιο εξαρτάται από το επιτόκιο και το χρονικό διάστημα που υπολείπεται έως την ημερομηνία λήξης του μέσου.

Την έκθεση της ομάδας εργασίας για τα συστήματα συλλογής στοιχείων των επενδύσεων χαρτοφυλακίου ακολούθησε η εκπόνηση, σε εθνικό επίπεδο, μελετών σκοπιμότητας σχετικά με τη δυνατότητα της ανά τίτλο συλλογής στοιχείων για το σύνολο της ζώνης του ευρώ. Οι μελέτες αυτές, οι οποίες τότε εκπονήθηκαν από τα δεκαπέντε κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατέληξαν σε συμφωνία για την ανά τίτλο συλλογή τουλάχιστον τριμηνιαίων υπολοίπων επενδύσεων χαρτοφυλακίου στη ζώνη του ευρώ. Με την εν λόγω συμφωνία θεσπίστηκαν τέσσερα αποδεκτά μοντέλα κατάρτισης στατιστικών στοιχείων για τις επενδύσεις χαρτοφυλακίου, τα οποία παρουσιάζονται στον πίνακα του παραρτήματος VI.

Όσον αφορά την κατά τομέα ανάλυση των καθαρών υποχρεώσεων από επενδύσεις χαρτοφυλακίου της ζώνης του ευρώ, οι απαιτήσεις που ισχύουν για τα στοιχεία της διεθνούς επενδυτικής θέσης ταυτίζονται με εκείνες που ισχύουν για τις ροές του ισοζυγίου πληρωμών.

Η καταγραφή των συναλλαγών των επενδύσεων χαρτοφυλακίου του ισοζυγίου πληρωμών της ζώνης του ευρώ πραγματοποιείται όταν οι πιστωτές ή οι οφειλέτες της ζώνης του ευρώ εγγράφουν την απαίτηση ή την υποχρέωση στα βιβλία τους. Οι συναλλαγές καταγράφονται στην αξία που πραγματικά εισπράχθηκε ή καταβλήθηκε, μείον προμήθειες και έξοδα. Έτσι, στην περίπτωση τίτλων με τοκομερίδια περιλαμβάνεται ο δεδουλευμένος τόκος από την τελευταία πληρωμή τόκου, ενώ στην περίπτωση τίτλων που εκδόθηκαν με διαφορά υπό το άρτιο περιλαμβάνεται ο τόκος που συσσωρεύτηκε από την έκδοσή τους. Στο ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών του τριμηνιαίου ισοζυγίου πληρωμών και τη διεθνή επενδυτική θέση απαιτείται ο συνυπολογισμός του δεδουλευμένου τόκου· η ίδια αντιμετώπιση προωθείται και όσον αφορά το μηνιαίο ισοζύγιο πληρωμών. Οι παραπάνω καταγραφές στο τριμηνιαίο (και μηνιαίο) ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών απαιτούν αντιλογιστικές εγγραφές στον αντίστοιχο λογαριασμό εισοδημάτων.

1.5. Χρηματοοικονομικά παράγωγα (βλέπε και τμήμα 3.9 του B.o.p. Book)

Τα χρηματοοικονομικά παράγωγα αποτελούν χρηματοδοτικά μέσα συνδεδεμένα με ορισμένο χρηματοδοτικό μέσο, δείκτη ή εμπόρευμα. Μέσω των παράγωγων αυτών προϊόντων συγκεκριμένοι χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι γίνονται καθ’ εαυτούς αντικείμενο διαπραγμάτευσης στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Οι συναλλαγές επί χρηματοοικονομικών παραγώγων αντιμετωπίζονται ως χωριστή κατηγορία συναλλαγών και όχι ως αναπόσπαστα μέρη της αξίας των συναλλαγών του υποκείμενου μέσου, με τις οποίες μπορεί να συνδέονται.

Οι συναλλαγές και οι θέσεις σε δικαιώματα προαίρεσης, συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, πράξεις ανταλλαγής, προθεσμιακές συμβάσεις συναλλάγματος, πιστωτικά παράγωγα και ενσωματωμένα παράγωγα καταγράφονται στο ισοζύγιο πληρωμών, στα διεθνή διαθέσιμα και στη διεθνή επενδυτική θέση. Για πρακτικούς λόγους τα ενσωματωμένα παράγωγα δεν πρέπει να διαχωρίζονται από το υποκείμενο μέσο, με το οποίο συνδέονται.

Οι καθαρές ροές που συνδέονται με παράγωγα επιτοκίων πρέπει να καταγράφονται ως χρηματοοικονομικά παράγωγα και όχι ως εισόδημα από επενδύσεις, σύμφωνα και με πρόσφατη διεθνή συμφωνία. Η ταξινόμηση συγκεκριμένων μέσων των πιστωτικών παραγώγων θα πρέπει να αποφασίζεται κατά περίπτωση.

Οι καταβολές αρχικών περιθωρίων θεωρούνται μεταβολές των καταθέσεων και θα πρέπει να καταγράφονται, εφόσον έχουν προσδιοριστεί, στις «λοιπές επενδύσεις». Η αντιμετώπιση των καταβολών των περιθωρίων διαφορών αποτίμησης εξαρτάται από τον τύπο των περιθωρίων: τα περιθώρια διαφορών αποτίμησης που αφορούν δικαιώματα προαίρεσης θεωρούνται, κατ’ αρχήν, μεταβολές καταθέσεων και, εφόσον έχουν προσδιοριστεί, θα πρέπει να καταγράφονται στις «λοιπές επενδύσεις». Οι καταβολές των περιθωρίων διαφορών αποτίμησης που αφορούν συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης θεωρούνται, κατ’ αρχήν, συναλλαγές επί παραγώγων και θα πρέπει να καταγράφονται στα «χρηματοοικονομικά παράγωγα».

Στην περίπτωση των δικαιωμάτων προαίρεσης καταγράφεται το πλήρες τίμημα του δικαιώματος (δηλαδή η τιμή αγοράς/πώλησης του δικαιώματος προαίρεσης και η σχετική προμήθεια).

Η αποτίμηση των χρηματοοικονομικών παραγώγων θα πρέπει να γίνεται με βάση τις τιμές της αγοράς.

Η καταγραφή των συναλλαγών επί χρηματοοικονομικών παραγώγων πραγματοποιείται όταν ο πιστωτής και ο οφειλέτης της ζώνης του ευρώ εγγράφουν την απαίτηση ή την υποχρέωση στα βιβλία τους. Λόγω των πρακτικών προβλημάτων που συνεπάγεται ο διαχωρισμός των ροών των απαιτήσεων και των υποχρεώσεων επί ορισμένων παραγώγων μέσων, όλες οι συναλλαγές επί χρηματοοικονομικών παραγώγων καταγράφονται στο ισοζύγιο πληρωμών της ζώνης του ευρώ σε καθαρή βάση. Όταν πρόκειται για τα στατιστικά στοιχεία της διεθνούς επενδυτικής θέσης, οι θέσεις σε απαιτήσεις και υποχρεώσεις επί χρηματοοικονομικών παραγώγων καταγράφονται σε ακαθάριστη βάση. Εξαιρούνται όσα χρηματοοικονομικά παράγωγα εμπίπτουν στην κατηγορία των συναλλαγματικών διαθεσίμων, τα οποία καταγράφονται σε καθαρή βάση.

1.6. Λοιπές επενδύσεις (βλέπε και τμήμα 3.10 του B.o.p. Book)

Στην κατηγορία των λοιπών επενδύσεων περιλαμβάνονται οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές που δεν υπάγονται στις κατηγορίες των άμεσων επενδύσεων, των επενδύσεων χαρτοφυλακίου, των χρηματοοικονομικών παραγώγων ή των συναλλαγματικών διαθεσίμων.

Οι λοιπές επενδύσεις περιλαμβάνουν εμπορικές πιστώσεις, δάνεια, νόμισμα και καταθέσεις και λοιπές απαιτήσεις/λοιπές υποχρεώσεις. Περιλαμβάνουν επίσης αντιλογιστικές εγγραφές για το δεδουλευμένο εισόδημα που δημιουργείται από μέσα, τα οποία ταξινομούνται στις «λοιπές επενδύσεις».

Οι εμπορικές πιστώσεις αποτελούνται από απαιτήσεις ή υποχρεώσεις που προκύπτουν από την άμεση χορήγηση πίστωσης από τους προμηθευτές ή αγοραστές της ζώνης του ευρώ, αντίστοιχα, για συναλλαγές με αντικείμενο αγαθά και υπηρεσίες, καθώς και προκαταβολές για εργασίες που συνεχίζονται (ή των οποίων πρόκειται να γίνει ανάληψη) και συνδέονται με τις παραπάνω συναλλαγές.

Στα δάνεια/νόμισμα και καταθέσεις περιλαμβάνονται συναλλαγές/διαθέσιμα στα παρακάτω χρηματοδοτικά μέσα: δάνεια, δηλαδή χρηματοοικονομικές απαιτήσεις που δημιουργούνται με την άμεση χορήγηση κεφαλαίων από έναν πιστωτή (δανειστή) σε έναν οφειλέτη (δανειολήπτη), στο πλαίσιο της οποίας συμφωνείται ότι ο δανειστής δεν θα λάβει τίτλους ή ότι θα λάβει μη διαπραγματεύσιμο τίτλο ή μέσο, πράξεις τύπου repos, νόμισμα και καταθέσεις. Εδώ περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, δάνεια για τη χρηματοδότηση του εμπορίου, λοιπά δάνεια και προκαταβολές (συμπεριλαμβανομένων των υποθηκών) και χρηματοδοτικές μισθώσεις. Η διάκριση σε «δάνεια» και «νόμισμα και καταθέσεις» γίνεται με βάση την ιδιότητα του δανειολήπτη. Αυτό συνεπάγεται ότι, στο σκέλος των απαιτήσεων, το χρήμα που ο τομέας της ζώνης του ευρώ που κατέχει το χρήμα χορηγεί σε τράπεζες εκτός της ζώνης του ευρώ ταξινομείται στις «καταθέσεις», ενώ το χρήμα που χορηγεί σε μη τραπεζικά ιδρύματα (δηλαδή θεσμικές μονάδες πλην των τραπεζών) εκτός της ζώνης του ευρώ ταξινομείται στα «δάνεια». Στο σκέλος των υποχρεώσεων, το χρήμα που λαμβάνουν μη τραπεζικά ιδρύματα (δηλαδή μη-ΝΧΙ) της ζώνης του ευρώ ταξινομείται πάντα στα «δάνεια». Τέλος, η διάκριση αυτή συνεπάγεται ότι όλες οι συναλλαγές, στις οποίες εμπλέκονται ΝΧΙ της ζώνης του ευρώ και ξένες τράπεζες, ταξινομούνται στις «καταθέσεις».

Για τους σκοπούς του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης της ζώνης του ευρώ όλες οι πράξεις τύπου repos, δηλαδή οι συμφωνίες επαναγοράς, οι πράξεις πώλησης/επαναγοράς και ο δανεισμός τίτλων (που περιλαμβάνουν ανταλλαγή μετρητών ως ασφάλεια), αντιμετωπίζονται ως δάνεια που καλύπτονται από ασφάλεια, και όχι ως άμεσες αγορές/πωλήσεις τίτλων, και καταγράφονται στις «λοιπές επενδύσεις» του τομέα του κατοίκου της ζώνης του ευρώ που διενεργεί την πράξη. H παραπάνω αντιμετώπιση, η οποία συνάδει με τη λογιστική πρακτική των τραπεζών και άλλων χρηματοδοτικών εταιρειών, αντικατοπτρίζει καλύτερα την οικονομική λογική των εν λόγω χρηματοδοτικών μέσων.

Οι λοιπές απαιτήσεις/λοιπές υποχρεώσεις περιλαμβάνουν όλα τα μεγέθη εκτός από εμπορικές πιστώσεις, δάνεια και νόμισμα και καταθέσεις.

Ο τομέας «Ευρωσύστημα» της ζώνης του ευρώ στις «λοιπές επενδύσεις» περιλαμβάνει τις καθαρές θέσεις του Ευρωσυστήματος στις εθνικές κεντρικές τράπεζες (ΕθνΚΤ) των μη συμμετεχόντων κρατών μελών που σχετίζονται με τη λειτουργία του συστήματος TARGET. Τα παραπάνω εκφρασμένα σε ευρώ υπόλοιπα/λογαριασμοί εντός του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) ομοιάζουν με τις κινήσεις λογαριασμών nostro/vostro των νομισματικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (ΝΧΙ) και, ως εκ τούτου, υποβάλλονται στην ΕΚΤ σε καθαρή βάση ως «υποχρεώσεις».

Οι αρχές της «μεταβίβασης της κυριότητας», του «χρόνου διακανονισμού» και του «χρόνου πληρωμής» συνάδουν με τα πρότυπα του ΔΝΤ.

Από άποψη παρουσίασης και σε σχέση με τα τυποποιημένα στοιχεία του BPM5 η ανάλυση διαφοροποιείται (δηλαδή δίδεται προτεραιότητα στον τομέα). Η νέα, κατά τομέα ανάλυση είναι, πάντως, συμβατή με την ανάλυση του BPM5, όπου δίδεται προτεραιότητα στο χρηματοδοτικό μέσο. Όσον αφορά τα στοιχεία του μηνιαίου ισοζυγίου πληρωμών απαιτείται διάκριση μεταξύ των μακροπρόθεσμων και βραχυπρόθεσμων ροών του τομέα των ΝΧΙ. Όπως και στην παρουσίαση του BPM5, η κατηγορία «νόμισμα και καταθέσεις» διαχωρίζεται από τα «δάνεια» και τις «λοιπές επενδύσεις».

1.7. Συναλλαγματικά διαθέσιμα (βλέπε και τμήμα 3.11 του B.o.p. Book)

Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα της ζώνης του ευρώ αποτελούνται από τα συναλλαγματικά διαθέσιμα του Ευρωσυστήματος, δηλαδή τα συναλλαγματικά διαθέσιμα της ΕΚΤ και των ΕθνΚΤ.

Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα θα πρέπει: i) να τελούν υπό τον ουσιαστικό έλεγχο της οικείας νομισματικής αρχής του Ευρωσυστήματος ή μιας ΕθνΚΤ και ii) να συνίστανται σε υψηλής ρευστότητας, εμπορεύσιμες και υψηλής φερεγγυότητας απαιτήσεις του Ευρωσυστήματος έναντι μη κατοίκων της ζώνης του ευρώ, οι οποίες να εκφράζονται σε νομίσματα εκτός του ευρώ, σε χρυσό, αποθεματικές θέσεις στο ΔΝΤ ή ειδικά τραβηκτικά δικαιώματα (ΕΤΔ).

Ο παραπάνω ορισμός αποκλείει ρητά από την έννοια των συναλλαγματικών διαθεσίμων, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο της ζώνης του ευρώ, τις απαιτήσεις σε ξένο νόμισμα έναντι κατοίκων της ζώνης του ευρώ και τις απαιτήσεις σε ευρώ έναντι μη κατοίκων της ζώνης του ευρώ. Παρομοίως, οι θέσεις σε συνάλλαγμα της κεντρικής διοίκησης ή/και του υπουργείου οικονομικών δεν περιλαμβάνονται στην έννοια των συναλλαγματικών διαθεσίμων για τη ζώνη του ευρώ, σύμφωνα με τις θεσμικές διατάξεις της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα της ΕΚΤ είναι εκείνα που συγκεντρώνονται σύμφωνα με το άρθρο 30 του καταστατικού του ΕΣΚΤ και, συνεπώς, θεωρούνται ότι βρίσκονται υπό τον άμεσο και ουσιαστικό έλεγχο της ΕΚΤ. Καθόσον δεν λαμβάνει χώρα περαιτέρω μεταβίβαση κυριότητας, τα συναλλαγματικά διαθέσιμα που παραμένουν στις ΕθνΚΤ βρίσκονται υπό τον άμεσο και ουσιαστικό έλεγχό τους και αντιμετωπίζονται ως συναλλαγματικά διαθέσιμα κάθε μιας από αυτές.

Η παρουσίαση των συναλλαγών επί των διεθνών διαθεσίμων του Ευρωσυστήματος απεικονίζει συνολικά στοιχεία των μηνιαίων συναλλαγών. Πρόσθετες λεπτομέρειες για τις συναλλαγές του Ευρωσυστήματος σε χρυσό, συνάλλαγμα, ΕΤΔ και αποθεματικές θέσεις στο ΔΝΤ υποβάλλονται τριμηνιαίως, σύμφωνα με τα τυποποιημένα στοιχεία του BPM5. Για τα χρηματοοικονομικά παράγωγα παρουσιάζεται χωριστή κατηγορία, σύμφωνα και με την πρόσφατη σύσταση του ΔΝΤ στον τομέα αυτό.

Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα του Ευρωσυστήματος καταρτίζονται σε ακαθάριστη βάση, χωρίς συμψηφισμό των υποχρεώσεων που σχετίζονται με συναλλαγματικά διαθέσιμα (με εξαίρεση τα συναλλαγματικά διαθέσιμα, τα οποία περιλαμβάνονται στην υποκατηγορία «χρηματοοικονομικά παράγωγα» και καταγράφονται σε καθαρή βάση).

Η αποτίμηση βασίζεται στις αγοραίες τιμές, και συγκεκριμένα: i) όσον αφορά τις συναλλαγές, στις αγοραίες τιμές που ισχύουν κατά το χρόνο διενέργειας της συναλλαγής και ii) όσον αφορά τα διαθέσιμα, στις μέσες αγοραίες τιμές κλεισίματος στο τέλος της ενδεδειγμένης περιόδου. Για τη μετατροπή σε ευρώ των συναλλαγών και των διαθεσίμων σε χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού σε ξένο νόμισμα χρησιμοποιούνται, αντίστοιχα, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες του χρόνου της συναλλαγής και οι μέσες αγοραίες τιμές κλεισίματος στο τέλος της ενδεδειγμένης περιόδου.

Το εισόδημα από συναλλαγματικά διαθέσιμα πρέπει να καταγράφεται αδιακρίτως στις «λοιπές επενδύσεις» του λογαριασμού εισοδήματος από επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένου του εισοδήματος από τόκους επί χρεογράφων που περιλαμβάνονται στα συναλλαγματικά διαθέσιμα, σε δεδουλευμένη βάση και τουλάχιστον τριμηνιαίως.

Η άποψη ότι τα χρησιμοποιήσιμα διαθέσιμα ενδέχεται να αποτελούν σημαντικότερο δείκτη της ικανότητας μιας χώρας να ανταποκριθεί στις συναλλαγματικές της υποχρεώσεις –σε σχέση με τα ακαθάριστα συναλλαγματικά διαθέσιμα, όπως εμφανίζονται στα στατιστικά στοιχεία του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης– έχει διαδοθεί σε ευρύτερη κλίμακα και υιοθετείται στο σχετικό πρότυπο του ΔΝΤ (Special Data Dissemination Standard). Για τον υπολογισμό των χρησιμοποιήσιμων διαθεσίμων, τα στοιχεία για τα ακαθάριστα συναλλαγματικά διαθέσιμα απαιτείται να συνοδεύονται από συμπληρωματικές πληροφορίες για άλλα στοιχεία ενεργητικού σε ξένο νόμισμα και υποχρεώσεις που σχετίζονται με συναλλαγματικά διαθέσιμα. Αντίστοιχα, τα μηνιαία στοιχεία για τα (ακαθάριστα) συναλλαγματικά διαθέσιμα του Ευρωσυστήματος συνοδεύονται από συμπληρωματικές πληροφορίες για άλλα στοιχεία ενεργητικού σε ξένο νόμισμα και για την προκαθορισμένη και ενδεχόμενη βραχυπρόθεσμη καθαρή διαρροή ακαθάριστων συναλλαγματικών διαθεσίμων, που ταξινομούνται ανάλογα με την εναπομένουσα διάρκεια. Επιπρόσθετα, απαιτείται κατά νόμισμα διαχωρισμός των ακαθάριστων συναλλαγματικών διαθεσίμων που εκφράζονται σε νομίσματα του καλαθιού των ειδικών τραβηκτικών δικαιωμάτων (συνολικά) από τα άλλα νομίσματα (συνολικά) με διαφορά τριμήνου.

Όσον αφορά συγκεκριμένα μεγέθη, τα διαθέσιμα σε νομισματικό χρυσό θα πρέπει να παραμένουν αμετάβλητα σε όλες τις αντιστρέψιμες συναλλαγές σε χρυσό (πράξεις ανταλλαγής χρυσού, repos, δάνεια και καταθέσεις). Οι συμφωνίες επαναγοράς τίτλων εκφρασμένων σε ξένο νόμισμα συνεπάγονται αύξηση του συνολικού ποσού των συναλλαγματικών διαθεσίμων της ΕθνΚΤ που λαμβάνει δάνεια σε μετρητά, λόγω του γεγονότος ότι οι τίτλοι που αποτελούν αντικείμενο των συμφωνιών επαναγοράς εξακολουθούν να εμφανίζονται στη λογιστική κατάσταση. Στην περίπτωση των αντιστρεπτέων συμφωνιών επαναγοράς, η νομισματική αρχή που χορηγεί δάνεια σε μετρητά δεν καταγράφει καμία μεταβολή στο συνολικό ποσό των συναλλαγματικών διαθεσίμων, εάν ο αντισυμβαλλόμενος μη κάτοικος είναι άλλη νομισματική αρχή ή χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, καθότι, στην προκειμένη περίπτωση, η απαίτηση έναντι του δανειολήπτη θεωρείται ότι υπάγεται στα συναλλαγματικά διαθέσιμα.

2. Μέθοδοι εφαρμογής της γεωγραφικής ανάλυσης

Στην κατάρτιση των κατά γεωγραφική περιοχή αναλυόμενων στατιστικών στοιχείων του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης ακολουθείται μία διαδικασία διαδοχικών σταδίων. Με τη διαδικασία αυτή ικανοποιούνται οι προοδευτικά αυξανόμενες απαιτήσεις παροχής στοιχείων σε τρία στάδια:

Στάδιο 1 : Μέθοδος κατάρτισης σε επίπεδο ζώνης ευρώ: πρόσθεση των συνολικών καθαρών εθνικών συναλλαγών/θέσεων. Στάδιο 2 : Μέθοδος κατάρτισης σε επίπεδο ζώνης ευρώ: χωριστή πρόσθεση των συναλλαγών/θέσεων έναντι μη κατοίκων για πιστώσεις και χρεώσεις ή καθαρές απαιτήσεις και καθαρές υποχρεώσεις (ισοζύγιο πληρωμών)/απαιτήσεις και υποχρεώσεις (διεθνής επενδυτική θέση). Απαιτούμενα στοιχεία σε επίπεδο ΕθνΚΤ: χωριστή καταγραφή των συναλλαγών/θέσεων μεταξύ κατοίκων της ζώνης του ευρώ και μη κατοίκων της ζώνης του ευρώ, όπως προβλέπεται στο παράρτημα ΙΙ (πίνακες 1, 2, 4 και 5). Στάδιο 3 : Μέθοδος κατάρτισης σε επίπεδο ζώνης ευρώ και απαιτούμενα στοιχεία σε επίπεδο ΕθνκΤ: παρόμοια με εκείνα του σταδίου 2, με την προσθήκη γεωγραφικής ανάλυσης των συναλλαγών/θέσεων εκτός της ζώνης του ευρώ. Το στάδιο 3 είναι απαραίτητο μόνο για τα στατιστικά στοιχεία του τριμηνιαίου ισοζυγίου πληρωμών και της ετήσιας διεθνούς επενδυτικής θέσης, όπως προβλέπεται στο παράρτημα ΙΙ (πίνακες 7 και 8). Απαιτούμενα στοιχεία σε επίπεδο ΕθνΚΤ: χωριστή καταγραφή των συναλλαγών/θέσεων μεταξύ κατοίκων της ζώνης του ευρώ και κατοίκων των χωρών που απαριθμούνται στο συμφωνημένο κατάλογο των αντισυμβαλλόμενων χωρών/περιοχών του παραρτήματος ΙΙ (πίνακες 9 έως 12).

3. Ταξινόμηση κατά θεσμικό τομέα στα συγκεντρωτικά μεγέθη της ζώνης του ευρώ (βλέπε και τμήμα 3.1.6 του B.o.p. Book)

Η κατά τομέα ανάλυση των συγκεντρωτικών μεγεθών της ζώνης του ευρώ περιλαμβάνει τις νομισματικές αρχές, τη γενική κυβέρνηση, τα ΝΧΙ και λοιπούς τομείς της ζώνης του ευρώ.

Νομισματικές αρχές

Ο τομέας «νομισματικές αρχές» των στατιστικών στοιχείων για τη ζώνη του ευρώ αποτελείται από το Ευρωσύστημα.

Γενική κυβέρνηση

Ο τομέας «γενική κυβέρνηση» των στατιστικών στοιχείων για τη ζώνη του ευρώ συμφωνεί με τον ορισμό του δημόσιου τομέα, όπως διατυπώνεται στο ΣΕΛ 93 και στο ΕΣΛ 95 και, ως εκ τούτου, περιλαμβάνει τις ακόλουθες μονάδες:

— κεντρική διοίκηση,

— διοίκηση ομόσπονδων κρατιδίων/περιφερειακή αυτοδιοίκηση,

— τοπική αυτοδιοίκηση,

— οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης.

ΝΧΙ εξαιρουμένων των νομισματικών αρχών

Ο τομέας «ΝΧΙ εξαιρουμένων των νομισματικών αρχών» συμπίπτει με τον τομέα ΝΧΙ της νομισματικής και τραπεζικής στατιστικής (εξαιρουμένων των νομισματικών αρχών). Περιλαμβάνει:

i) πιστωτικά ιδρύματα, όπως ορίζονται στο κοινοτικό δίκαιο, δηλαδή επιχειρήσεις, η δραστηριότητα των οποίων συνίσταται στην αποδοχή καταθέσεων ή άλλων επιστρεπτέων κεφαλαίων από το κοινό (συμπεριλαμβανομένου του προϊόντος της πώλησης τραπεζικών ομολόγων στο κοινό) και στη χορήγηση πιστώσεων για ίδιο λογαριασμό, και

ii) όλα τα λοιπά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα κατοίκους, η δραστηριότητα των οποίων συνίσταται στην αποδοχή καταθέσεων ή/και στενών υποκατάστατων των καταθέσεων από θεσμικές μονάδες που δεν αποτελούν ΝΧΙ και στην για ίδιο λογαριασμό (τουλάχιστον από οικονομική άποψη) χορήγηση πιστώσεων ή/και πραγματοποίηση επενδύσεων σε τίτλους.

Λοιποί τομείς

Η κατηγορία «λοιποί τομείς» των στατιστικών στοιχείων της ζώνης του ευρώ περιλαμβάνει διάφορες θεσμικές μονάδες και κυρίως:

i) λοιπά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δεν περιλαμβάνονται στον ορισμό των ΝΧΙ, όπως οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων που δεν θεωρούνται αμοιβαία κεφάλαια της χρηματαγοράς, οργανισμούς επενδύσεων σε ακίνητα, εταιρείες μεσιτείας σε συναλλαγές κινητών αξιών, ιδρύματα κτηματικής πίστης, ασφαλιστικές εταιρείες, συνταξιοδοτικά ταμεία και επικουρικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και φορείς, και

ii) μη χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως δημόσιες και ιδιωτικές μη χρηματοδοτικές εταιρείες, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που εξυπηρετούν νοικοκυριά, και νοικοκυριά.

Μη-ΝΧΙ

Η κατηγορία «μη-ΝΧΙ» των στατιστικών στοιχείων της ζώνης του ευρώ περιλαμβάνει τους τομείς: i) «γενική κυβέρνηση» και ii) «λοιποί τομείς».

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Συστάσεις σχετικά με τις άμεσες ξένες επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένου του συναφούς εισοδήματος, και θέσεις (2)

Βαθμός προτεραιότητας Ενέργειες Βραχυπρόθεσμες Υψηλός — Όλες οι έμμεσες σχέσεις άμεσων ξένων επενδύσεων (3) θα πρέπει εννοιολογικά να αντιμετωπίζονται σύμφωνα με την ερμηνεία των διεθνών στατιστικών προτύπων που παρουσιάζονται συνοπτικά στο κεφάλαιο 1 της έκθεσης της ομάδας εργασίας για τις άμεσες ξένες επενδύσεις — Όλες οι (έμμεσες) συναλλαγές/θέσεις άμεσων ξένων επενδύσεων θα πρέπει, από άποψη γεωγραφικής ανάλυσης, να καταχωρίζονται στην άμεσα συνδεόμενη ή τη μητρική εταιρία (3) (4) — Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει πλέον να καταρτίζουν τα υπόλοιπα των μετοχικών τίτλων των άμεσων ξένων επενδύσεων και τα επανεπενδυθέντα κέρδη με βάση τα αποτελέσματα των ερευνών για τις άμεσες ξένες επενδύσεις (θα πρέπει να συλλέγονται τουλάχιστον σε ετήσια βάση) (5) (6) — Τα υπόλοιπα των μετοχικών τίτλων των άμεσων ξένων επενδύσεων θα πρέπει να συλλέγονται χωριστά για τις εισηγμένες (λογιστικές αξίες και αγοραίες τιμές) και τις μη εισηγμένες εταιρείες Χαμηλός — Εισφορές για την κάλυψη ζημιών επιχειρήσεων άμεσων επενδύσεων θα πρέπει να καταγράφονται στο ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών Μεσοπρόθεσμες Υψηλός — Για την καταγραφή των επανεπενδυθέντων κερδών όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν την έννοια των τρεχόντων αποτελεσμάτων εκμετάλλευσης (Current Operating Performance Concept) (7) — Τα επιμέρους στοιχεία της κατηγορίας «λοιπά κεφάλαια» θα πρέπει να ταξινομούνται σύμφωνα με τις συστάσεις της έκθεσης της ομάδας εργασίας για τις άμεσες ξένες επενδύσεις Μεσοπρόθεσμες Μέτριος — Η καταβολή μερισμάτων λόγω έκτακτων κεφαλαιακών κερδών θα πρέπει να καταγράφεται στο ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών (και, συνεπώς, να μην λαμβάνεται υπόψη στον υπολογισμό των επανεπενδυθέντων κερδών) Μακροπρόθεσμες Υψηλός — Έμμεσες σχέσεις άμεσων ξένων επενδύσεων θα πρέπει (κατ’ ελάχιστον) να καλύπτουν i) έμμεση συμμετοχή με ποσοστό άνω του 50 % ή ii) άμεση και έμμεση συμμετοχή με ποσοστό άνω του 10 %, στον υπολογισμό των οποίων λαμβάνονται υπόψη οι διαδοχικές συμμετοχές σε μια αλυσίδα

(1) Οι εξαιρέσεις αφορούν τις συναλλαγές/θέσεις χρηματοοικονομικών παραγώγων μεταξύ συνδεόμενων επιχειρήσεων, ως προς τις οποίες έχει συμφωνηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ότι θα καταγράφονται στην κατηγορία «χρηματοοικονομικά παράγωγα» και όχι στις κατηγορίες «άμεσες επενδύσεις»/«λοιπά κεφάλαια».

(2) Ως έχουν στο τέλος του 2003.

(3) Η σύσταση αυτή δεν αναφέρεται στην ανάγκη κάλυψης των έμμεσων σχέσεων, αλλά στην εφαρμοστέα μεθοδολογία. Αναφορικά με την κάλυψη των έμμεσων σχέσεων άμεσων ξένων επενδύσεων στην πράξη βλ. σχετική μακροπρόθεσμη ενέργεια.

(4) Η σύσταση αυτή ισχύει μόνο για τα επανεπενδυθέντα κέρδη (ροές) και τα υπόλοιπα των μετοχικών τίτλων των άμεσων ξένων επενδύσεων. Για την καλύτερη κατανόηση των στρεβλώσεων που θα επέφερε η εφαρμογή οποιουδήποτε άλλου κριτηρίου, βλ. κεφάλαιο 2 της έκθεσης της ομάδας εργασίας για τις άμεσες ξένες επενδύσεις.

(5) Εξαιρέσεις αποτελούν η πρώτη αξιολόγηση της διεθνούς επενδυτικής θέσης (θα πρέπει να παρέχεται σε χρόνο Τ+9) και οι επενδύσεις σε ακίνητα. Θα πρέπει να εγκαταλειφθούν, ως μη αποδεκτές, οι ακόλουθες πρακτικές: i) η επιλογή του κριτηρίου αποτίμησης (αγοραίες τιμές ή λογιστικές αξίες) από τις μονάδες παροχής στοιχείων και ii) η εφαρμογή της μεθόδου διαρκούς απογραφής/της συσσώρευσης των ροών του ισοζυγίου πληρωμών στην κατάρτιση των υπολοίπων.

(6) Στη διάρκεια μεταβατικής περιόδου, η οποία καθορίζεται σε διμερή βάση, θα γίνονται δεκτές οι ακριβέστερες δυνατές εκτιμήσεις όσον αφορά τις νέες απαιτήσεις, οι οποίες θα υποβάλλονται εντός των συμφωνημένων προθεσμιών.

(7) Για να κάνουν τη διάκριση ανάμεσα σε τακτικά και έκτακτα κέρδη και ζημίες, τα κράτη μέλη μπορούν να επικεντρωθούν σε μικρότερο αριθμό εταιρειών (στις μεγαλύτερες εταιρείες ή/και στις εταιρείες holding).