ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Ιανουαρίου 1995 σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΚ (IV/33.686 - COAPI) (Το κείμενο στην ισπανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (95/188/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως το άρθρο 3 παράγραφος 1,

την αίτηση που υποβλήθηκε βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17,

την απόφαση της Επιτροπής της 6ης Ιουλίου 1993 να κινήσει τη διαδικασία στην παρούσα υπόθεση,

Αφού έδωσε την ευκαιρία στην ένωση επιχειρήσεων Colegio Oficial de Agentes de la Propriedad Industrial (COAPI) να κάνουν γνωστή την άποψή τους επί του αντικειμένου των αιτιάσεων της Επιτροπής, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται από το άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2),

Κατόπιν διαβουλεύσεων με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας ότι:

I. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Α. Η καταγγελία

(1) Στις 29 Αυγούστου 1990 υποβλήθηκε στην Επιτροπή άτυπη καταγγελία κατά του Colegio Oficial de Agentes de la Propiedad Industrial (στο εξής COAPI). Σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, το COAPI καθορίζει τα κατώτατα όρια τιμών για παροχή υπηρεσιών που σχετίζονται με την κατάθεση διπλώματος ευρεσιτεχνίας, την καταχώρηση σήματος και υποδείγματος χρήσης και άλλα θέματα συναφή με τη βιομηχανική ιδιοκτησία και που παρέχονται από τους συμβούλους αυτούς στην Ισπανία, κατά παράβαση του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης.

(2) Ο καταγγέλλων απέστειλε ως απόδειξη την κλίμακα των αμοιβών που διανεμήθηκε από το COAPI στα μέλη όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών που πρέπει να εφαρμόζουν από την 1η Ιανουαρίου 1988. Όμως, η τοποθέτηση των πραγματικών περιστατικών στο οικονομικό και νομικό πλαίσιο που τους προσιδιάζει κατέστη δυνατή χάρη στις απαντήσεις στις αιτήσεις για την παροχή επίσημων πληροφοριών που απεστάλησαν στο COAPI στις 16 Οκτωβρίου 1990, στις 15 Μαΐου 1991 και στις 4 Ιουνίου 1992.

Β. Ο σύμβουλος επί θεμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας και η δραστηριότητά του

(3) Ο ορισμός του συμβούλου επί θεμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας (στο εξής API) καθώς και οι δραστηριότητές του περιγράφονται συνοπτικά στο άρθρο 156 του ισπανικού νόμου αριθ. 11/1986 της 20ής Μαρτίου 1986 περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Πρόκειται για φυσικά πρόσωπα που είναι εγγεγραμμένα υπό την ιδιότητα αυτή στο «Registro de la Propiedad Industrial» (στο εξής RPI) (1) τα οποία, στα πλαίσια της άσκησης των δραστηριοτήτων του ελεύθερου επαγγελματία, παρέχουν γενικά τις υπηρεσίες τους υπό μορφή συμβουλών, συνδρομής ή εκπροσώπησης τρίτων για την απόκτηση διαφόρων δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας καθώς και την υπεράσπιση, ενώπιον του RPI, των δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτά.

Γενικά, οι βασικές υπηρεσίες που παρέχονται από ένα σύμβουλο API στα πλαίσια της άσκησης των δραστηριοτήτων του ελεύθερου επαγγελματία συνίσταται ειδικότερα στα εξής (2):

i) παροχή, στην αρχική φάση, διευκρινίσεων και ορισμών του δικαιώματος 7 ii) παροχή υπηρεσιών κατά τη φάση κτήσεως του δικαιώματος και iii) εκπροσώπηση και παροχή συμβουλών κατά τη φάση κτήσης και άσκησης του δικαιώματος και σε περίπτωση πιθανών διαφορών με την απόκτηση ή/και την προστασία του δικαιώματος.

Ο σύμβουλος API ασκεί, λοιπόν, διάφορα καθήκοντα: νομικός σύμβουλος, αντιπρόσωπος ενώπιον του γραφείου παροχής διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, αντιπρόσωπος για την υποβολή αιτήσεων απόκτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας στην αλλοδαπή σε στενή συνεργασία με τους αλλοδαπούς συναδέλφους, επικουρών κατά τη διενέργεια πράξεων που σχετίζονται με τη δικαστική διώξη σε θέματα παραποίησης και άλλα, συνδρομή στον τομέα της παρακολούθησης και ανανέωσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας, σήματος (πληρωμή των ετησίων τελών εντός των προβλεπομένων προθεσμιών και για την εκπλήρωση λοιπών διατυπώσεων που απαιτούνται από το νόμο), κ.λπ.

Γενικά, ο σύμβουλος API έχει τρεις τύπους πελατών: τους ιδιώτες εφευρέτες, τις επιχειρήσεις και τους αλλοδαπούς συναδέλφους.

Ο σύμβουλος API αναλαμβάνει τη διεκπεραίωση τόσο των αιτήσεων για την κτήση δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας στη χώρα που ασκεί τις δραστηριότητές του όσο και αυτές που προέρχονται από άλλες χώρες.

Οι δραστηριότητες που ασκούνται και στις δύο περιπτώσεις δεν παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές. Ωστόσο, όταν η αίτηση προέρχεται από την αλλοδαπή, ο σύμβουλος API δεν συμπράττει, τις περισσότερες φορές, στην πρώτη καταχώρηση αλλά στην καταχώρηση της αίτησης χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας που αντιστοιχεί σε πρώτη καταχώρηση στην αλλοδαπή.

Οφείλει, λοιπόν, να συντάξει την αντίστοιχη αίτηση, σύμφωνα με τον εθνικό νόμο, πράγμα που απαιτεί την τροποποίηση της πρώτης αίτησης, τύποις και ουσία, και τη μετάφραση στη γλώσσα της χώρας του.

Παράλληλα ο σύμβουλος API επικουρεί τον ημεδαπό πελάτη του κατά την υποβολή αίτησης για την καταχώρηση της εφεύρεσης στην αλλοδαπή, πράγμα που πρέπει να γίνει συγχρόνως με την πρώτη αίτηση σε περίπτωση που η ξένη χώρα δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση των Παρισίων περί προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας, και σε αντίθετη περίπτωση εντός προθεσμίας ενός έτους από την υποβολή της πρώτης αίτησης.

Όσον αφορά τα ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας (3), οι σύμβουλοι API αναλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την επικύρωση δημοσιευθείσας αίτησης για τη χορήγηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας στην οποία η Ισπανία ορίζεται ως η χώρα στην οποία ζητείται προσωρινή προστασία, καθώς και την κατοχύρωση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το οποίο η Ισπανία ορίζεται ως χώρα όπου θα παραχθούν αποτελέσματα σε εθνικό επίπεδο. Οι εν λόγω υπηρεσίες περιλαμβάνουν, κυρίως, τις μεταφράσεις, τις διατυπώσεις για τη δημοσίευση και την εκτύπωση καθώς και τους ελέγχους των καταχωρούμενων εγγράφων.

Επιπλέον, η υποβολή αιτήσεων για τη χορήγηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας από ισπανούς πελάτες αποτελεί μέρος των δραστηριοτήτων τους.

Γ. Ο COAPI και το θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιό του

(4) Ο COAPI είναι η επαγγελματική οργάνωση των συμβούλων API στην Ισπανία. Η νομική του μορφή κατά το ισπανικό δίκαιο είναι του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου και απαρτίζεται από όλους τους συμβούλους API που ασκούν τις δραστηριότητές τους στο εν λόγω κράτος μέλος.

Ο COAPI εντάσσεται σε γενικό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που προσιδιάζει στα νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα που οργανώνονται σε ενώσεις προσώπων («Colegio») (νόμος αριθ. 2/1974 της 13ης Φεβρουαρίου 1974, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο αριθ. 74/1978 της 26ης Δεκεμβρίου 1978 σχετικά με τις επαγγελματικές ενώσεις) και η λειτουργία του διέπεται από εσωτερικό κανονισμό (στο εξής ο κανονισμός COAPI). Ορισμένες ειδικές νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις διέπουν ακόμη την άσκηση αυτού του ελεύθερου επαγγέλματος.

1. Γενικό νομοθετικό πλαίσιο: ο νόμος περί επαγγελματικών ενώσεων

(5) Ο νόμος αριθ. 2/1974 της 13ης Φεβρουαρίου 1974, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο αριθ. 74/1978 της 26ης Δεκεμβρίου 1978, ορίζει τις επαγγελματικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και ο COAPI, ως τα «νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου που στηρίζονται στο νόμο και αναγνωρίζονται από το κράτος και είναι προικισμένα με ίδια νομική προσωπικότητα και ικανότητα για την επίτευξη των σκοπών τους» (άρθρο 1 παράγραφος 1). Οι σκοποί των εν λόγω νομικών προσώπων είναι κυρίως οι εξής: η νομοθετική κατοχύρωση («ordenacion») της άσκησης του επαγγέλματος, η αποκλειστική εκπροσώπηση του κλάδου και η προστασία των επαγγελματικών συμφερόντων των μελών, χωρίς να θίγεται η αρμοδιότητα της δημόσιας διοίκησης λόγω της λειτουργικής σχέσης (άρθρο 1 παράγραφος 3).

(6) Σύμφωνα με το άρθρο 5 αυτού του νόμου, ανήκει στις επαγγελματικές ενώσεις, εντός του εδαφικού πεδίου της δράσης τους, να ασκήσουν ιδίως τις ακόλουθες λειτουργίες:

- εκπροσώπηση και υποστήριξη του κλάδου ενώπιον των κρατικών αρχών [στοιχείο g)],

- νομοθετική κατοχύρωση της επαγγελματικής δραστηριότητας των μελών και παρακολούθηση της δεοντολογίας και της επαγγελματικής αξιοπρέπειας, σεβασμός των δικαιωμάτων των ιδιωτών και άσκηση της αρμοδιότητας επιβολής πειθαρχικών κυρώσεων [στοιχείο i)],

- αρμονική συνεργασία μεταξύ των μελών με την παρεμπόδιση του αθέμιτου ανταγωνισμού [στοιχείο κ)],

- λήψη των αναγκαίων μέτρων προς αποτροπή της αθέμιτης διείσδυσης τρίτων (παράνομη άσκηση του επαγγέλματος) [στοιχείο Ι)],

- καθορισμό των κατώτατων αμοιβών εφόσον αυτές δεν απαιτούνται υπό μορφή δασμών, διοικητικών εισφορών ή τελών [στοιχείο n)]. Η λειτουργία αυτή ανατέθηκε, ωστόσο, στα «Conseios generales de los colegios» ως αντιπροσωπευτικά και συντονιστικά όργανα βαθμού ανωτέρου των ενώσεων στο μέτρο που η εν λόγω λειτουργία είναι εθνικής σημασίας και έχει επιπτώσεις σε εθνική κλίμακα [άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο α)],

- χορήγηση αδείας για την άσκηση επαγγελματικών δραστηριοτήτων στα μέλη εφόσον τούτο προβλέπεται από το καταστατικό της επαγγελματικής ένωσης [στοιχείο q)],

- τήρηση και επιβολή, από τους «colegados», των γενικών και ειδικών νόμων, των επαγγελματικών καταστατικών και των εσωτερικών κανονισμών καθώς και των κανόνων και των αποφάσεων των οργάνων των «colegos» σε θέματα της αρμοδιότητάς τους [στοιχείο t)].

(7) Οι διατάξεις του άρθρου 8 του ιδίου νόμου ορίζουν ότι «οι αποφάσεις των ενώσεων και των γενικών συμβουλίων (consejos generales), στο βαθμό που διέπονται από το διοικητικό δίκαιο, μετά την εξάντληση των ενστάσεων σε επίπεδο ένωσης, υπόκεινται σε προσφυγή ενώπιον του jurisdicciσn Contencioso Administrativa». Ειδικότερα, είναι αυτοδικαίως άκυρες οι πράξεις των οργάνων των «colegios» οι οποίες είναι έκδηλα αντίθετες στο νόμο καθώς και αυτές που υιοθετήθηκαν αναρμοδίως. Οι πράξεις που είναι αντίθετες με τον κανονισμό καθώς και εκείνες που είναι προϊόν κατάχρησης εξουσίας είναι ακυρώσιμες (άρθρο 8 παράγραφος 3).

(8) Επιπλέον, το άρθρο 6 παράγραφος 1 ορίζει ότι οι επαγγελματικές ενώσεις, χωρίς να θίγονται οι διατάξεις των νόμων που ρυθμίζουν τον κλάδο, διέπονται από τα καταστατικά και τους εσωτερικούς κανονισμούς τους. Τα «consejos generales» θεσπίζουν τα γενικά καταστατικά για όλα τα «colegios» του αυτού κλάδου ύστερα από σχετικές διαβουλεύσεις με τις οικείες ενώσεις. Τα εν λόγω καταστατικά υποβάλλονται προς έγκριση στην κυβέρνηση μέσω του αρμοδίου υπουργείου. Παρόμοια διαδικασία ακολουθείται για τα «colegios» των οποίων οι δραστηριότητες ασκούνται σε εθνικό επίπεδο (άρθρο 6 παράγραφος 2). Τα γενικά καταστατικά αφορούν τις πτυχές που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 3: δικαιώματα και υποχρεώσεις των «colegiados», όργανα διαχείρισης, κανόνες σύστασης και λειτουργίας, καθεστώτα αμοιβών και κυρώσεων, σκοποί και ειδικές λειτουργίες του colegios κ.λπ.

(9) Επιπλέον, το άρθρο 3 παράγραφος 2 ορίζει ότι «όσον αφορά τα επαγγέλματα "colegiados" (οργανωμένα σε ενώσεις), η εγγραφή στο αρμόδιο κατά τόπο "colegio" στο οποίο πρόκειται να ασκηθεί το επάγγελμα συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση του επαγγέλματος».

(10) Οι μεταβατικές διατάξεις του νόμου ορίζουν ότι «οι κανονιστικές διατάξεις που διέπουν τη λειτουργία των επαγγελματικών ενώσεων» και των «consejos superiores», καθώς και τα καταστατικά που παραμένουν σε ισχύ όσον αφορά τις πτυχές που δεν αντίκεινται στο νόμο, με την επιφύλαξη των προσαρμογών που θεωρούνται αναγκαίες.

(11) Παρά το γεγονός ότι πολλές φορές κατατέθηκε προσφυγή στο συνταγματικό Δικαστήριο με αίτημα την κήρυξη ως αντισυνταγματικού του νόμου αριθ. 2/1974, εντούτοις αυτό αποφάνθηκε ότι ο ανωτέρω νόμος είναι σύμφωνος με το άρθρο 36 του ισπανικού συντάγματος το οποίο ορίζει ότι «οι ιδιαιτερότητες του νομικού καθεστώτος των επαγγελματικών ενώσεων καθώς και η άσκηση των ελεύθερων επαγγελμάτων ρυθμίζονται από το νόμο. Η εσωτερική δομή και η λειτουργία των ενώσεων πρέπει να είναι δημοκρατικές».

Πράγματι, το συνταγματικό Δικαστήριο, στις αποφάσεις του αποφάνθηκε ότι η υποχρέωση προσχώρησης στην επαγγελματική ένωση και η τήρηση της πειθαρχίας που επιβάλλεται από αυτή δεν αποτελούν αδικαιολόγητους περιορισμούς εκ του γεγονότος ότι αυτές δεν εμποδίζουν τα οργανωμένα σε ενώσεις επαγγέλματα να συνιστούν συλλόγους ή συνδικαλιστικές οργανώσεις ή να προσχωρούν στους ήδη υφιστάμενους.

2. Κανονισμός λειτουργίας του COAPI

(12) Ο κανονισμός λειτουργίας του COAPI (στο εξής κανονισμός COAPI), που αποτελεί επίσης την ιδρυτική του πράξη, χρονολογείται από τις 29 Νοεμβρίου 1926. Περιέχει διατάξεις σχετικά με τα όργανα λήψης των αποφάσεων, τις αμοιβές, τη δημοσιότητα, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μελών καθώς και τις κυρώσεις (1).

Ο κανονισμός βασίζεται στο βασιλικό διάταγμα της 27ης Φεβρουαρίου 1926. Το εν λόγω διάταγμα επικύρωσε την αρχή της υποχρεωτικής προσχώρησης των API που είναι εγγεγραμμένα στο RPI σε μια επαγγελματική οργάνωση, υπό τον όρο της κατάρτισης κανονισμού λειτουργίας σύμφωνα με τις βασικές αρχές που όριζε το εν λόγω βασιλικό διάταγμα. Με βασιλικό διάταγμα της 28ης Φεβρουαρίου 1927 εγκρίθηκε ο κανονισμός της 29ης Νοεμβρίου 1926.

Επί του παρόντος, ο κανονισμός COAPI βασίζεται στο νόμο αριθ. 2/1974 της 13ης Φεβρουαρίου 1974, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο αριθ. 74/1978 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 5 έως 10).

Όργανα λήψης αποφάσεων του COAPI (13) Η διοίκηση του COAPI ασκείται από μια διευθύνουσα επιτροπή («junta directiva») που αποτελείται από επτά μέλη, εκ των οποίων ένας πρόεδρος και ένας αντιπρόεδρος, τα οποία εκλέγονται από τη γενική συνέλευση (άρθρα 4 και 8 του κανονισμού COAPI).

Η διευθύνουσα επιτροπή διασφαλίζει τη νομική εκπροσώπηση του COAPI και, μεταξύ άλλων, τη λειτουργία τήρησης και επιβολής των αποφάσεων της γενικής συνέλευσης καθώς και των διατάξεων του κανονισμού COAPI και των διατάξεων που απορρέουν από τις δημόσιες αρχές (άρθρο 13 παράγράφος 7) 7 επιπλέον, είναι αρμόδια για την εξέταση των καταγγελιών κατά των μελών και τη λήψη σχετικών αποφάσεων.

Η γενική συνέλευση πραγματοποιεί μια τακτική σύνοδο τον Ιανουάριο κάθε έτους και έκτακτες συνόδους ύστερα από αίτηση της διευθύνουσας επιτροπής, είτε κατόπιν αιτήσεώς της είτε κατόπιν έγγραφης αίτησης του ενός τετάρτου των μελών.

Η γενική συνέλευση αποφασίζει σχετικά με τις προτάσεις που υποβάλλονται σ' αυτήν από τη διευθύνουσα επιτροπή. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με πλειοψηφία των παρόντων μελών, εκτός της περίπτωσης διαγραφής μέλους για την οποία απαιτείται η παρουσία τουλάχιστον του ημίσεος των μελών της ένωσης (άρθρο 39).

Διατάξεις σχετικά με τις αμοιβές και τις κυρώσεις (14) Βάσει του άρθρου 49 του κανονισμού, η κλίμακα αμοιβών καθορίζεται από τη γενική συνέλευση και είναι υποχρεωτική για όλους τους API, πρέπει δε να περιλαμβάνει όλες τις υπηρεσίες σχετικά με τη βιομηχανική ιδιοκτησία που παρέχουν τόσο σε ημεδαπούς όσο και σε αλλοδαπούς πελάτες. Αποκλείονται μόνον ορισμένες παροχές των οποίων η τιμή ποικίλει και είναι δύσκολο να καθοριστεί εκ των προτέρων (σύνταξη υπομνημάτων, προσφυγές, υποθέσεις για κήρυξη ακυρότητας, κ.λπ.). Οι διατάξεις του εν λόγω άρθρου ορίζουν επίσης ότι απαιτείται η ύπαρξη δύο κλιμάκων αμοιβής για τις υποθέσεις βιομηχανικής ιδιοκτησίας αλλοδαπής προελεύσεως: η μια για την παροχή συμβουλών για χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στις χώρες αυτές (οι συνεργάτες) και η άλλη για τους ιδιώτες που απευθύνονται απευθείας στους ισπανούς API.

Αφετέρου, το άρθρο 48 του εν λόγω κανονισμού τονίζει ότι η διευθύνουσα επιτροπή προτείνει στην γενική συνέλευση για έγκριση «τις αμοιβές που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον ίδιο τρόπο από όλους τους API ("Tarifas que deban regir para todos los Agentes por iqual"), επιζητώντας το ευρύτερο δυνατό φάσμα αμοιβών σε περίπτωση που λόγω της περιπλοκότητας, της δυσκολίας και της παρατεταμένης διάρκειας ορισμένων υποθέσεων θα απαιτείτο αύξηση των αμοιβών».

(15) Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 35 του ιδίου κανονισμού (κεφάλαιο VII σχετικά με τις κυρώσεις) ως παράβαση που επισύρει κυρώσεις νοείται:

- η μη τήρηση τόσο των διατάξεων του κανονισμού όσο και των αποφάσεων της γενικής συνέλευσης (παράγραφος 1),

- η πρακτική καθορισμού αμοιβών που είναι κατώτερες από αυτές οι οποίες περιλαμβάνονται στο εγκεκριμένο από τη γενική συνέλευση τιμολόγιο (παράγραφος 7).

Οι κυρώσεις έχουν τη μορφή προστίμων, προσωρινής αναστολής της άσκησης του επαγγέλματος ή ακόμη και διαγραφής από την ένωση (άρθρο 38 παράγραφοι 3, 4 και 5).

Οι αρμοδιότητες επιβολής κυρώσεων ανατίθενται είτε στη διευθύνουσα επιτροπή, είτε στη γενική συνέλευση, ανάλογα με τη βαρύτητα των παραβάσεων (άρθρο 36).

3. Ειδικό θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο

(16) Οι δραστηριότητες των API διέπονται επίσης από τις ειδικότερες διατάξεις που προβλέπονται από το νόμο αριθ. 11/1986 της 20ής Μαρτίου 1986 περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο αριθ. 21/1992 της 16ης Ιουλίου 1992 (νόμος περί βιομηχανίας), και από τον κανονισμό εφαρμογής του νόμου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, οι οποίες μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

- οι διαμένοντες στην αλλοδαπή οφείλουν να προσφεύγουν οπωσδήποτε στις υπηρεσίες ενός συμβούλου API (άρθρο 155 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 11/1986),

- μόνον οι ισπανοί κάτοικοι και οι υπήκοοι των λοιπών κρατών μελών που διατηρούν επαγγελματική έδρα στην Ισπανία μπορούν να επιτύχουν την εγγραφή στο Registro Especial de Agentes de la Propiedad Industrial, εφόσον πληρούν επιπλέον τους εξής όρους: έλλειψη καταδίκης, κατοχή ειδικής άδειας ή ισοδύναμου τίτλου, σύναψη ασφάλειας αστικής ευθύνης, σύσταση εγγύησης στο RPI (σήμερα OEPM). Επιπλέον, ο σύμβουλος API οφείλει αν δώσει όρκο αποδεχόμενος την τήρηση του επαγγελματικού απορρήτου και τη μη εκπροσώπηση αντικρουόμενων συμφερόντων στην ίδια υπόθεση (πρώτη συμπληρωματική διάταξη στην παράγραφο 3 του νόμου αριθ. 21/1992 και τίτλος IV του κανονισμού εφαρμογής του νόμου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας).

(17) Επιπλέον, το άρθρο 17 του νόμου αριθ. 32 της 10ης Νοεμβρίου 1988 περί σημάτων προβλέπει διάταξη η οποία είναι παρόμοια με αυτή του άρθρου 155 παράγραφος 2 του νόμου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

4. Κανονιστικό πλαίσιο των API σε ευρωπαϊκό επίπεδο

(18) Στις 30 Σεπτεμβρίου 1986 η Ισπανία προσχώρησε στη σύμβαση του Μονάχου για τη χορήγηση ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, της 5ης Οκτωβρίου 1973 (στο εξής σύμβαση για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας) με την επιφύλαξη ότι τα ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας σχετικά με τα χημικά και φαρμακευτικά προϊόντα δεν παράγουν αποτελέσματα στην Ισπανία.

Η σύμβαση για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας θεσπίζει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τον ειδικό πληρεξούσιο, τις οποίες πρέπει να πληροί κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στα πλαίσια των διαδικασιών που απορρέουν από τη σύμβαση. Μεγάλος αριθμός ισπανών API απόκτησαν, σύμφωνα με τα άρθρα 134 και 163 της εν λόγω σύμβασης, την ιδιότητα του «πληρεξουσίου ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας». Ως εκ τούτου, αυτοί αποτελούν μέλη του ινστιτούτου των ειδικώς πληρεξουσίων (στο εξής ΙΜΑ) στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (στο εξής ΕΓΔΕ), που ιδρύθηκε από το διοικητικό συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας. Ως πληρεξούσιοι ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας οι API οφείλουν να τηρούν τους κανόνες επαγγελματικής συμπεριφοράς που θεσπίζονται από το διοικητικό συμβούλιο του ΟΕΔΕ, καθώς και τον κώδικα επαγγελματικής συμπεριφοράς που υιοθέτησε το συμβούλιο του ινστιτούτου ειδικών πληρεξουσίων. Οι εν λόγω επαγγελματικοί κανόνες δεν περιέχουν διατάξεις όσον αφορά τη σύσταση ή τον καθορισμό κατώτατων τιμών.

Δ. Οι καθοριζόμενες από το COAPI τιμές

1. Παροχή υπηρεσιών

(19) Δυνάμει του άρθρου 49 του κανονισμού COAPI (βλέπε αιτιολογική σκέψη 14), οι εγκεκριμένες από τη συνέλευση του COAPI τιμές πρέπει να καλύπτουν τις υπηρεσίες σχετικά με τις υποθέσεις βιομηχανικής ιδιοκτησίας που παρέχονται τόσο σε ημεδαπούς όσο και σε αλλοδαπούς πελάτες. Οι εν λόγω τιμές δεν υπόκεινται στην έγκριση των δημοσίων αρχών.

Οι τιμές για τους ημεδαπούς πελάτες (τιμές σε εθνικό επίπεδο σε pesetas) περιλαμβάνουν από το 1987, 53 κατηγορίες ενοποιημένες σε 13 κεφάλαια (Α-διπλώματα ευρεσιτεχνίας, Β-ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, Γ-σήματα, Δ-διεθνή σήματα, Ε-επισημάνσεις, ΣΤ-υποδείγματα χρήσης, Ζ-υποδείγματα και βιομηχανικά και καλλιτεχνικά σχεδια, Η-υποδείγματα και διεθνή σχέδια, Θ-εμπορικές επωνυμίες και διακριτικοί τίτλοι, Ι-κινηματογραφικές ταινίες, Κ-εκχωρήσεις, Λ-έρευνες και Μ-ενστάσεις, εκκρεμούσες απαντήσεις, πιστοποιήσεις, κ.λπ.) Υφίστανται δύο ειδών τιμολόγια για αλλοδαπούς: το τιμολόγιο Α (αλλαδαποί συνάδελφοι) και το τιμολόγιο Β (ιδιώτες ή αλλοδαπές επιχειρήσεις) που περιελάμβαναν 52 κατηγορίες το 1987 και το 1988, και 54 κατηγορίες το 1989, 1990 και 1991, ταξινομημένες σε έξι κεφάλαια (διπλώματα ευρεσιτεχνίας και υποδείγματα χρήσης, ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, σήματα κατασκευαστή, βιομηχανικά σχέδια και υποδείγματα, εκχωρήσεις και διάφορα). Το κεφάλαιο «διπλώματα ευρεσιτεχνίας και υποδείγματα χρήσης» αφορά τις αιτήσεις, τις μεταφράσεις των περιγραφών στα ισπανικά, τις αναθεωρήσεις κειμένων που παραλαμβάνονται στα ισπανικά, τα αντίγραφα των υπομνημάτων, τις εκκρεμούσες απαντήσεις, την υποβολή ένστασης ή την εξέταση της ένστασης, την πληρωμή των ετησίων τελών, τις απαιτήσεις αποκατάστασης, κ.α. Η παροχή υπηρεσιών με αντικείμενο τα «ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας» αφορά την έγκριση μιας δημοσιευθείσας αίτησης για τη χορήγηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας με καθορισμό της Ισπανίας ως τόπου προσωρινής προστασίας (23), το κύρος ενός ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας με ορισμό της Ισπανίας ως χώρας για την επέλευση αποτελεσμάτων σε εθνικό επίπεδο (24), τη μετάφραση, καταλληλότητα και αναθεώρηση κειμένων που ελήφθησαν στα ισπανικά (26, 27 και 28). Το κεφάλαιο «σήματα κατασκευαστή» περιλαμβάνει, ιδίως, τις αιτήσεις καταχώρησης (29) και ανανέωσης ενός σήματος (31), αποκατάστασης ενός λήξαντος σήματος (3), την πληρωμή των πενταετών τελών (35), τις ενστάσεις (36) και τις απαντήσεις τους (37).

Οι κατηγορίες σχετικά με τα «βιομηχανικά σχέδια και υποδείγματα» αποτελούνται από αιτήσεις (39 και 40), την ανανέωση (41), τις απαντήσεις σε ενστάσεις ή αναστολή (42), την ένσταση κατά της χορήγησης ενός βιομηχανικού σχεδίου ή υποδείγματος (43) και την πληρωμή των τελών ανά πενταετία (44). Το κεφάλαιο «εκχωρήσεις» αφορά τις καταχωρήσεις πράξεων εκχώρησης, μεταβίβασης ή μετονομασίας (45). Μέχρι και το 1988, το κεφάλαιο «διάφορα» περιελάμβανε τις υπηρεσίες σχετικά με τη γενική επίσημη έρευνα περί του παραδεκτού ενός σήματος (46), την εκ των υστέρων κατάθεση εγγράφου ή αίτησης για παράταση της επίσημης προθεσμίας (47), τη χορήγηση επίσημης πιστοποίησης (48), τα αντίγραφα υπομνημάτων και σχεδίων (49), την παρακολούθηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας ή υποδείγματος όταν τα ετήσια τέλη καταβάλλονται από άλλο σύμβουλο (50), τις υπό επανεξέταση προσφυγές (51) και την παράσταση σχετικά με φάκελο εθνικής αίτησης που κατατέθηκε από άλλο σύμβουλο (52). Από το έτος 1989, η κατηγορία 46 περιελάμβανε την υπηρεσία «επίσημη έρευνα για σήματα» (κατάλογος προηγουμένων). Προστέθηκαν άλλες δύο κατηγορίες, ήτοι η επίσημη έρευνα για σήματα, συμπεριλαμβανομένης μελέτης προηγουμένων και αξιολόγησης (47) και η διεκδίκηση προτεραιότητας (48). Οι παλαιότερες κατηγορίες 47, 48, 49, 50, 51 και 52 έγιναν αντίστοιχα 49, 50, 51, 52, 53 και 54.

2. Κριτήρια καθορισμού των τιμών

(20) Για την κατάρτιση των κλιμάκων αμοιβών που διανέμει στα μέλη, ο COAPI ισχυρίζεται ότι λαμβάνει υπόψη τόσο γενικές όσο και ειδικές παραμέτρους.

Στην πρώτη κατηγορία κριτηρίων περιλαμβάνεται ο χρησιμοποιούμενος για την εκτέλεση της εργασίας χρόνος, το άμεσο υλικό κόστος καθώς και οι συνολικές επαγγελματικές και μη επαγγελματικές δαπάνες. Ο χρόνος εργασίας υπολογίζεται σε συνάρτηση με το χρόνο που διατίθεται στις διάφορες φάσεις της διοικητικής διαδικασίας. Χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του άμεσου και έμμεσου εργοσιακού κόστους.

Το άμεσο υλικό κόστος περιλαμβάνει, κυρίως, τους επίσημους φόρους, το κόστος εξοπλισμού γραφείου και το κόστος τηλεπικοινωνιών.

Στις συνολικές επαγγελματικές δαπάνες υπάγονται οι επιβαρύνσεις από φόρους, η συνδρομή σε επίσημες ή κατά επαγγελματικό κλάδο δημοσιεύσεις, κ.λπ. Οι γενικές μη επαγγελματικές δαπάνες περιλαμβάνουν τις επιβαρύνσεις από δαπάνες μίσθωσης, χρηματοδοτικής μίσθωσης, αποσβέσεων, κ.λπ.

Οι ειδικοί παράμετροι που λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό του ύψους των κλιμάκων των αμοιβών που αφορούν τα χαρακτηριστικά των πελατών: ιδιαιτερότητα, βαθμός εξοικείωσης ή εμπειρογνωμοσύνης, επαγγελματισμός στον τομέα της βιομηχανικής ιδιοκτησίας και αν κάποιος έγινε δεκτός κατόπιν προηγούμενης συμφωνίας ή δι' αλληλογραφίας.

Οι εν λόγω παράμετροι περιέχουν τρεις κλίμακες αμοιβών εντόποι/ημεδαποί πελάτες (εθνικό τιμολόγιο), δι' αλληλογραφίας (αλλοδαποί συνάδελφοι) - τιμολόγιο Α και απευθείας αλλοδαποί πελάτες - τιμολόγιο Β. Τα τιμολόγια Α και Β (τιμολόγια για αλλοδαπούς) εκφράζονται σε γαλλικά φράγκα, γερμανικά μάρκα, λίρες στερλίνες, ελβετικά φράγκα, δολάρια ΗΠΑ και γιέν.

Ε. Η σχετική αγορά

(21) Οι εν λόγω υπηρεσίες περιλαμβάνουν τη διεκπεραίωση των απαραιτήτων για την αίτηση χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας διατυπώσεων, καταχώρησης σήματος ή άλλων δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, καθώς και κάθε παροχή υπηρεσίας που σχετίζεται με την ανανέωση και την παρακολούθηση αυτών των δικαιωμάτων.

Η αίτηση για την παροχή υπηρεσιών αναφορικά με την κτήση και κάρπωση δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας στην Ισπανία συντάσσεται τόσο από τους χρήστες που κατοικούν (ιδιώτες ή επιχειρήσεις εφευρέτες) όσο και από τους αλλοδαπούς χρήστες (ιδιώτες, επιχειρήσεις εφευρέτες και συμβούλους επι θεμάτων χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας).

Οι ισπανικοί νόμοι περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και σημάτων (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 16 και 17) επιφυλάσσουν, κατ' αποκλειστικότητα, στους ισπανούς συμβούλους API την παροχή κάθε υπηρεσίας (1) (δεν απαριθμούνται ειδικοί τομείς) που συνδέεται με την κτήση αυτών των δικαιωμάτων, την οποία ζητούν χρήστες οι οποίοι δεν κατοικούν στην Ισπανία, είτε αυτοί είναι ιδιώτες, είτε επιχειρήσεις, είτε σύμβουλοι επί θεμάτων χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

Ανεξάρτητα από το αν αυτές οι νομοθετικές διατάξεις αντίκεινται στη συνθήκη, ιδίως, επειδή οι σύμβουλοι API δεν έχουν την αποκλειστικότητα για τις ίδιες αυτές υπηρεσίες όταν η παροχή τους ζητείται από χρήστες που κατοικούν στην Ισπανία και επιθυμούν να επωφεληθούν δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας στην Ισπανία ή σε αλλοδαπή χώρα, κρίνεται σκόπιμο να συναχθεί ότι, λόγω αυτών των νομοθετικών διατάξεων, οι παροχές υπηρεσιών από τους ανωτέρω συμβούλους API ενσωματώνουν δύο αγορές με διαφορετικούς όρους ανταγωνισμού, δηλαδή δύο διακεκριμένες αγορές:

α) την αγορά υπηρεσιών που συνδέεται με την κτήση και κάρπωση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας στην Ισπανία, που απαιτεί την ύπαρξη σχέσης με τον ΟΕΡΜ και των οποίων η παροχή ζητείται από αλλοδαπούς, η οποία συνιστά αγορά που προορίζεται για τους ισπανούς συμβούλους API οι οποίοι είναι υποχρεωτικά εγγεγραμμένοι στο COAPI 7 β) την αγορά υπηρεσιών που σχετίζονται με τη κτήση και κάρπωση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας στην Ισπανία ή στην αλλοδαπή και των οποίων η παροχή ζητείται από χρήστες που κατοικούν στην Ισπανία για τους οποίους υφίστανται εναλλακτικές λύσεις έναντι των ισπανών συμβούλων API. Ωστόσο, αυτοί κατέχουν αναγκαστικά σημαντική θέση στην αγορά λόγω της ιδιαιτερότητας και της τεχνικής φύσης της παροχής υπηρεσιών και εκτιμώντας το γεγονός ότι οι όροι πρόσβασης σ' αυτό το ελεύθερο επάγγελμα εγγυώνται στους χρήστες τα ειδικά προσόντα των μελών του για την παροχή της εν λόγω υπηρεσίας.

Ο αριθμός των μελών του COAPI αναρχόταν το 1988 σε 286, το 1989 σε 307 και το 1990 σε 323. Ο συνολικός ετήσιος κύκλος εργασιών από την άσκηση των δραστηριοτήτων τους υπολογίζεται, από το COAPI, σε [. . .] (*), από το οποίο το 14 % αντιστοιχεί σε υποθέσεις με προέλευση άλλα κράτη μέλη.

ΣΤ. Οι αποφάσεις του COAPI σχετικά με τον καθορισμό των τιμών

(22) Το COAPI, μέσω της γενικής του συνέλευσης, αποφασίζει, σε τακτικά διαστήματα - γενικά μια φορά κατ' έτος - ως προς τις αυξήσεις που πρέπει να γίνουν στα τιμολόγια των αμοιβών και τις πιθανές αλλαγές των κατηγοριών που περιέχουν τις παρεχόμενες από τους συμβούλους υπηρεσίες.

Τα πρακτικά της τακτικής γενικής συνέλευσης της 29ης Ιανουαρίου 1987 περιέχουν, ως προς το θέμα αυτό, την απόφαση για την πραγματοποίηση, κατά περιοδικά διαστήματα, της γενικής συνέλευσης, πριν από το τέλος κάθε έτους, με θέμα την προσαρμογή των τιμών.

Η μελέτη των τιμολογίων διεξάγεται από τη διευθύνουσα επιτροπή, η οποία υποβάλλει τις προτάσεις τροποποίησης στη γενική συνέλευση.

Τα πρακτικά των συνεδριάσεων της γενικής συνέλευσης όσον αφορά με τα έτη 1987, 1988, 1989 και 1990, καθώς και τα πρακτικά των συνεδριάσεων της διευθύνουσας επιτροπής (όσον αφορά την ίδια περίοδο, αλλά και το 1991), κατά τις οποίες προετοιμάστηκαν οι εργασίες, περιγράφουν τις διαδικασίες που εφαρμόσθηκαν για τον προσδιορισμό των αυξήσεων τιμών καθώς και για την υιοθέτηση των νέων τιμολογίων και της ημερομηνίας που θα αρχίσουν να ισχύουν. Επιπλέον, οι εγκύκλιοι της 12ης Δεκεμβρίου 1986 και της 21ης Σεπτεμβρίου 1987 μαρτυρούν την ενσωμάτωση νέων παροχών στα τιμολόγια και την ερμηνεία ορισμένων κατηγοριών.

1. Εγκύκλιοι του COAPI της 12ης Δεκεμβρίου 1986 και της 21ης Σεπτεμβρίου 1987

(23) Με την εγκύκλιο αριθ. 27 της 12ης Δεκεμβρίου 1986 κοινοποιούνται στα μέλη τα νέα τιμολόγια που εφαρμόζονται για τις νέες εργασίες (υπηρεσίες) οι οποίες είναι συναφείς με την προσχώρηση της Ισπανίας στη σύμβαση για τη χορήγηση του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, τόσο για τις υπηρεσίες με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας προς το συμφέρον των ισπανών πελατών, και με το RPI προς το συμφέρον των πελατών δι' αλληλογραφίας και των αλλοδαπών πελατών, όσο και για τις υπηρεσίες που απορρέουν από την έγκριση αιτήσεων για τη χορήγηση ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην οποία η Ισπανία ορίζεται ως χώρα προσωρινής προστασίας ή επέλευσης αποτελεσμάτων σε εθνικό επίπεδο. Ο κατάλογος των νέων κατηγοριών που αντιστοιχούν στις τιμές σε εθνικό επίπεδο, στις τιμές για αλλοδαπούς πελάτες δι' αλληλογραφίας (τιμολόγιο Α) και στις τιμές για άμεσους αλλοδαπούς πελάτες (τιμολόγιο Β) ειπσυνάπτεται ως παράρτημα στην εγκύκλιο αυτή.

Επιπλέον, τα βασικά ποσά, εκφραζόμενα σε pesetas, που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των ποσών που αντιστοιχούν στις νέες κατηγορίες σε αλλοδαπά νομίσματα αναφέρονται τόσο για το τιμολόγιο Α όσο και για το τιμολόγιο Β. Οι τιμές του τιμολογίου Β είναι κατά 20 % ανώτερες αυτών του τιμολογίου Α (σε πεσέτες).

Στην ίδια εγκύκλιο αναφερόταν ότι τα ποσά εθεωρούντο ως προσωρινά και ότι επρόκειτο να επιβεβαιωθούν ή να αναθεωρηθούν με βάση τις εμπειρίες, κατόπιν συζήτησης στη γενική συνέλευση και έγκρισης από αυτή.

(24) Στην εγκύκλιο αριθ. 10 της 21ης Σεπτεμβρίου 1987 γίνονται ορισμένες διευκρινίσεις προς τα μέλη ως προς το θέμα της εγκυκλίου αριθ. 27 της 12ης Δεκεμβρίου 1986 σχετικά με την εφαρμογή των τιμών, ιδίως των κατηγοριών 23 έως 28 των τιμών σε δολάρια ΗΠΑ, λίρες στερλίνες, γερμανικά μάρκα και γιέν και των κατηγοριών 101 έως 106 του εθνικού τιμολογίου σχετικά με την έγκριση δημοσιευόμενων ευρωπαϊκών αιτήσεων και χορηγουμένων ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για την προσωρινή ή οριστική προστασία στην Ισπανία.

2. Πρακτικά της συνεδρίασης της τακτικής γενικής συνέλευσης της 29ης Ιανουαρίου 1987

(25) Στα πρακτικά αυτής της συνεδρίασης αναφέρεται η υιοθέτηση της πρότασης της διευθύνουσας επιτροπής, σχετικά με:

- το εθνικό τιμολόγιο: αύξηση κατά 10 % των αμοιβών και των τελών σε αναλογία με την πραγματική διακύμανση των τελών του RPI εκτός των «κατηγοριών ανανέωσης διακριτικών συμβόλων και βιομηχανικών υποδειγμάτων» των οποίων η αύξηση θα είχε σχέση μόνο με τα τέλη,

- το τιμολόγιο εξωτερικού: εξίσωση προς το τιμολόγιο σε ελβετικά φράγκα των τιμών σε δολάρια ΗΠΑ, λίρες στερλίνες και γαλλικά φράγκα (υποτιμημένα νομίσματα) και διατήρηση των λοιπών (ελβετικά φράγκα, γιέν και γερμανικά μάρκα), δεδομένου ότι η αύξηση που εγκρίθηκε για το προηγούμενο έτος ήταν της τάξης του 10 % επί του τιμολογίου σε ελβετικά φράγκα, και ότι από το σημείο αυτό, το εν λόγω νόμισμα, το γερμανικό μάρκο και το γιέν υπερτιμήθηκαν κατά 12 % σε σχέση με την πεσέτα ενώ το δολάριο ΗΠΑ υποτιμήθηκε κατά 7,5 %,

την εγκριθείσα ημερομηνία για τη θέση σε ισχύ του νέου τιμολογίου: 1η Φεβρουαρίου 1987.

Με την εγκύκλιο αριθ. 3 της 4ης Φεβρουαρίου 1987, το COAPI κοινοποίησε στα μέλη «τα πλέον επείγοντα ποσά πριν περατωθεί η εκτύπωση των νέων τιμολογίων» όσον αφορά τις εθνικές και αλλοδαπές τιμές που εγκρίθηκαν από τη γενική συνέλευση της 29ης Ιανουαρίου 1987. Πράγματι, οι τιμές για αλλοδαπούς τέθηκαν σε ισχύ από την 1η Μαρτίου 1987.

3. Πρακτικά των συνεδριάσεων της διευθύνουσας επιτροπής και της έκτακτης γενικής συνέλευσης της 24ης Νοεμβρίου 1987

(26) Στις 24 Νοεμβρίου 1987 η διευθύνουσα επιτροπή αποφάσισε να προτείνει στη γενική συνέλευση μια γενική αύξηση της τάξης του 5 % τόσο για τις τιμές σε εθνικό επίπεδο (που αντιστοιχεί στο ποσοστό πληθωρισμού το 1987) όσο και για τις τιμές για αλλοδαπούς σε ελβετικά φράγκα (των οποίων η αξία δεν υπέστη σημαντική μεταβολή σε σχέση με την peseta) και να εξισώσει προς αυτό τις λοιπές τιμές σε αλλοδαπά νομίσματα, εκτός αυτών που εμφανίζουν απόκλιση μικρότερη του 2 έως 9 % της αύξησης σε τιμές σε γαλλικά φράγκα, 7 % για τις τιμές σε γερμανικά μάρκα και 10,6 % για τις τιμές σε γιέν.

Στα πρακτικά της γενικής συνέλευσης αναφέρεται ότι στις αυξήσεις των εν λόγω τιμών για τους αλλοδαπούς συμπεριλαμβάνεται η εγκριθείσα αύξηση της τάξης του 5 % συν η επανάκτηση της αξίας των νομισμάτων αυτών.

Με την εγκύκλιο αριθ. 19 της 25ης Νοεμβρίου 1987, το COAPI κοινοποίησε στα μέλη «τα πλέον επείγοντα ποσά» επειδή δεν περατώθηκε η εκτύπωση των νέων τιμολογίων, ούτως ώστε να καταστεί δυνατή η τήρηση της εγκριθείσας προθεσμίας για τη θέση σε ισχύ των νέων τιμών, ήτοι η 1η Ιανουαρίου 1988.

4. Πρακτικά των συνεδριάσεων της διευθύνουσας επιτροπής και της έκτακτης γενικής συνέλευσης της 20ής Οκτωβρίου 1988

(27) Οι προτάσεις της διευθύνουσας επιτροπής σχετικά με την τροποποίηση των υιοθετηθέντων από τη γενική συνέλευση της 20ής Οκτωβρίου 1988 τιμολογίων βασίζονταν κυρίως:

- σε ενδεχόμενη (στο μέλλον) αύξηση της τάξης του 3 % των φόρων υπέρ τρίτων η οποία θα είχε πιθανώς ορισμένη επίπτωση επί των τελών που καταβάλλονται γαι τα διακριτικά σύμβολα τα βιομηχανικά σχέδια και υποδείγματα,

- στις διακυμάνσεις των τιμών των διαφόρων νομισμάτων τιμολόγησης.

Εξάλλου, από τα πρακτικά της διευθύνουσας επιτροπής της 14ης Νοεμβρίου 1988 απορρέει η απόφαση για την αύξηση κατά 5 % για όλες τις κατηγορίες τιμών σε εθνικό επίπεδο βάσει της εντολής που δόθηκε από τη γενική συνέλευση της 20ής Οκτωβρίου 1988.

Όσον αφορά τις τιμές για την αλλοδαπή, αυτή που εκφράζεται σε λίρες στερλίνες δεν θα μεταβληθεί, εκτός από ορισμένες κατηγορίες, επειδή εμφάνισε τη σταθερότερη χρηματιστηριακή τιμή κατά τη διάρκεια του έτους και η υποτίμηση κατά 3,5 % που υπέστη εντάσσεται στο επίπεδο της προβλεπόμενης αύξησης των τελών.

Συνεπώς, οι υποτιμημένες τιμές (γαλλικά φράγκα, γερμανικά μάρκα και ελβετικά φράγκα) θα εξισωθούν απλά με την τιμή σε λίρες στερλίνες, εκτός από τις κατηγορίες για τις οποίες προτάθηκαν αυξήσεις. Επιπλέον, οι υπερτιμημένες τιμές (γιέν και δολάριο ΗΠΑ) θα τροποποιηθούν μόνο για τις ίδιες κατηγορίες των οποίων οι αυξήσεις κυμαίνονταν μεταξύ 20 και 30 %.

Με την εγκύκλιο αριθ. 16 της 21ης Νοεμβρίου 1988, το COAPI πληροφόρησε τα μέλη ότι η γενική συνέλευση της 20ής Οκτωβρίου 1988 ενέκρινε τις νέες τιμές και κοινοποίησε τις «πλέον επείγουσες» τιμές, επειδή η εκτύπωση των τιμολογίων δεν είχε περατωθεί ακόμη.

5. Πρακτικά της διευθύνουσας επιτροπής της 17ης Ιανουαρίου 1990 και της τακτικής γενικής συνέλευσης της 25ης Ιανουαρίου 1990

(28) Στα πρακτικά της γενικής συνέλευσης της 25ης Ιανουαρίου 1990 περιλαμβάνεται η έγκριση της πρότασης της διευθύνουσας επιτροπής για την αύξηση των τιμών σε εθνικό επίπεδο κατά 5 % (αύξηση που προβλέπονταν για τα τέλη RPI) και των τιμών για τους αλλοδαπούς κατά το ίδιο σωρευτικό ποσοστό αλλά με τις διακυμάνσεις της χρηματιστηριακής τιμής των διαφόρων νομισμάτων. Η τιμή σε γερμανικά μάρκα λήφθηκε ως βάση αναφοράς. Όλες οι υπόλοιπες ευθυγραμμίσθηκαν με την τιμή αναφοράς και στη συνέχεια το σύνολο των κατηγοριών αυξήθηκε κατά 5 %, εξαιρέσει τεσσάρων (ένσταση, απαντήσεις στην αίτηση αναστολής, έρευνας για τα σήματα και ανακοπή).

Επιπλέον, αποφασίσθηκε ότι η 1η Απριλίου 1990 θα αποτελούσε την ημερομηνία θέσης σε ισχύ των νέων τιμών και ότι τα τυπογραφικά δοκίμια των τιμών θα διανέμονταν στα μέλη πριν από την οριστική εκτύπωση ώστε να καταστεί δυνατή η τήρηση της ταχθείσας ημερομηνίας, πράγμα που έγινε με την εγκύκλιο αριθ. 7 της 5ης Μαρτίου 1990.

6. Πρακτικά των συνεδριάσεων της διευθύνουσας επιτροπής της 21ης Σεπτεμβρίου και της 10ης Δεκεμβρίου 1990 και της γενικής συνέλευσης της 11ης Δεκεμβρίου 1990

(29) Τα πρακτικά της διευθύνουσας επιτροπής της 21ης Σεπτεμβρίου 1990 περιλαμβάνουν την πρόταση που πρέπει να υποβληθεί στη γενικής συνέλευση σχετικά με τις αυξήσεις των τιμών που ισχύουν για την αλλοδαπή: αύξηση κατά 10 % της τιμής σε γερμανικά μάρκα και ευθυγράμμιση των λοιπών με αυτή.

Η γενική συνέλευση της 11ης Δεκεμβρίου 1990 ενέκρινε την πρόταση για την αύξηση των τιμών που υπέβαλε η διευθύνουσα επιτροπή και η έγκριση της οποίας αναβλήθηκε με απόφαση της γενικής συνέλευσης της 24ης Οκτωβρίου 1990.

Οι νέες τιμές θα καθορίζονταν με βάση τα ακόλουθα κριτήρια:

- αύξηση κατά 12 % της τιμής σε πεσέτες (5 % αναφορικά με την αύξηση των τελών και 7 % του δείκτη των τιμών κατανάλωσης),

- ευθυγράμμιση των διαφόρων τιμών σε αλλοδαπό νόμισμα με την τιμή σε γερμανικά μάρκα και γενική αύξηση της τάξης του 10 %.

7. Πρακτικά των συνεδριάσεων της διευθύνουσας επιτροπής της 6ης Νοεμβρίου, της 20ής Νοεμβρίου και της 4ης Δεκεμβρίου 1991 και της 9ης Ιανουαρίου 1992

(30) Τα πρακτικά της διευθύνουσας επιτροπής της 6ης Νοεμβρίου 1991 περιλαμβάνουν πρόταση γενικής αύξησης των τιμών κατά 5 %, πράγμα που αντιστοιχεί στην αύξηση που επλήλθε από τα τέλη του RPI.

Σύμφωνα με τα πρακτικά της συνεδρίασης της 20ής Νοεμβρίου 1991, «οι τιμές θα πρέπει να ευθυγραμμίζονται με αυτές που εφαρμόζουν οι αλλοδαποί συνάδελφοι, ιδίως της Κοινότητας. Από σχετική λεπτομερή μελέτη στην οποία συγκρίνονται οι τιμές των ισπανών συμβούλων API με τις τιμές που εφαρμόζουν αλλοδαποί συνάδελφοι συνάγεται το συμπέρασμα και υποβάλλεται πρόταση ότι οι τιμές για αλλοδαπούς πελάτες δεν θα πρέπει να μεταβληθούν με βάση τα ποσά τους και τη διακύμανση των συναλλαγματικών ισοτιμιών των αντίστοιχων νομισμάτων. Αφετέρου, οι τιμές σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει να μεταβληθούν ειδικά σε συνάρτηση με τις κατηγορίες».

Ως εκ τούτου, στα πρακτικά της συνεδρίασης της διευθύνουσας επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 1991 επισημαίνεται, όσον αφορά τις τιμές σε εθνικό επίπεδο, η πρόταση για αύξηση κατά 8 %, 10 % ή 20 % της πλειοψηφίας των κατηγοριών. Άλλες κατηγορίες όπως οι ενστάσεις για σήματα και βιομηχανικά υποδείγματα καθώς και η σύνταξη υπομνημάτων αποτελούν αντικείμενο ειδικών αυξήσεων, της τάξης του 30 % και 25 % αντίστοιχα σε σχέση με το 1990.

Επιπλέον, η διευθύνουσα επιτροπή, στη συνεδρίασή της της 9ης Ιανουαρίου 1992, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι τιμές για αλλοδαπούς δεν θα πρέπει να μεταβληθούν επειδή «από τον Οκτώβριο 1990, ημερομηνία της τελευταίας αναπροσαρμογής τους, η πεσέτα υποτιμήθηκε μεταξύ 0,2 και 6,2 % έναντι του δολαρίου ΗΠΑ, του γιέν και του γερμανικού μάρκου, ενώ η υποτίμησή της έναντι του γαλλικού φράγκου, του ελβετικού φράγκου και της λίρας στερλίνας διακυμάνθηκε μεταξύ 0,9 και 4,7 %».

Ζ. Τα επιχειρήματα του COAPI

(31) Τα βασικά σημεία των γραπτών και προφορικών παρατηρήσεων του COAPI προς την Επιτροπή συνοψίζονται ως εξής:

α) Το COAPI αποτελεί δημόσια υπηρεσία (1). Ο χαρακτήρας των επαγγελματικών ενώσεων ως νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου επιβεβαιώθηκε πολλές φορές από το ισπανικό συνταγματικό Δικαστήριο το οποίο έκρινε ότι οι βασικοί κανόνες περί επαγγελματικών ενώσεων (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 5 έως 10) εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους και όχι των «Comunidades autonomas».

Η απόφαση αυτή συνεπάγεται κατά το COAPI ότι οι «επαγγελματικές ενώσεις» αποτελούν τμήμα της δημόσιας διοίκησης αυτού το ισπανικό σύνταγμα απονέμει στο κράτος την αποκλειστική αρμοδιότητα σχετικά με τη θέσπιση «των βάσεων του νομικού καθεστώτος των δημοσίων υπηρεσιών».

β) Το COAPI δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένωση επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης. Ακόμη και αν κάθε σύμβουλος API θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως επιχείρηση κατά την έννοια της διάταξης αυτής (θέμα το οποίο το COAPI αφήνει ανοικτό) όταν αυτοί συνεδριάζουν στους κόλπους του COAPI δεν συνέρχονται υπό την ιδιότητα αυτή, επειδή το COAPI κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων οι οποίες του έχουν ανατεθεί από το νόμο αριθ. 2/1974, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο αριθ. 74/1978, οφείλει να λαμβάνει υπόψη το συμφέρον των ιδιωτών.

Το COAPI «οφείλει λοιπόν να λαμβάνει υπόψη το δημόσιο συμφέρον, το οποίο διαφέρει από το απλό εγωιστικό συμφέρον των μελών, καθώς και να επιβάλλει την τήρηση, από τα μέλη, των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις σχετικές γενικές και ειδικές διατάξεις», δηλαδή είναι φορέας κρατικής εξουσίας.

γ) Όταν η επαγγελματική ένωση ασκεί τις αρμοδιότητες που ανατίθενται σε αυτή από το νόμο, οι πράξεις της συνιστούν διοικητικές πράξεις «Revisables y recurribles» ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων «contencioso - administrativa». Οι αποφάσεις του COAPI συνιστούν έτσι διοικητικές πράξεις οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης.

δ) Ο κανονισμός COAPI είναι βασιλικό διάταγμα που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ισπανικού δικαίου. Συνιστά, ως εκ τούτου, κανόνα δημοσίου δικαίου.

ε) Το COAPI καθορίζει πάντοτε ελάχιστες τιμές βάσει των γενικών ισπανικών νομοθετικών διατάξεων περί επαγγελματικών ενώσεων και των ειδικών διατάξεων περί των συμβούλων API και δεν υπερέβη ποτέ το επιτρεπόμενο νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο.

στ) Δεδομένου ότι ο κανονισμός COAPI έχει χαρακτήρα κανόνα δημοσίου δικαίου, οι διατάξεις του δεν δύνανται να κηρυχθούν ασυμβίβαστες με το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης σύμφωνα με διαδικασία βάσει του κανονισμού αριθ. 17. Η ίδια προσέγγιση ισχύει για τις αποφάσεις του COAPI, καθόσον τούτο αποτελεί τμήμα της δημόσιας διοίκησης και οι αποφάσεις του συνιστούν διοικητικές πράξεις.

ζ) Η Επιτροπή οφείλει λοιπόν να μην κινήσει τη διαδικασία βάσει του κανονισμού αριθ. 17 κατά του COAPI, δεδομένου ότι οι υπό κρίση πρακτικές του εντάσσονται στα πλαίσια της εφαρμογής, από μια δημόσια υπηρεσία, της νομοθεσίας περί επαγγελματικών ενώσεων.

η) Η Επιτροπή οφείλει αντίθετα να κινήσει τη διαδικασία βάσει του άρθρου 169 της συνθήκης κατά του ισπανικού κράτους σε περίπτωση που θα έκρινε ότι η νομοθεσία αυτή αντίκειται στις διατάξεις του άρθρου 85 της συνθήκης, επειδή με την εν λόγω νομοθεσία απονέμεται στις επαγγελματικές ενώσεις καθεστώς δημόσιας υπηρεσίας και ανατίθενται σε αυτές ορισμένες λειτουργίες οι οποίες ενδεχομένως να περιορίζουν τον ανταγωνισμό.

θ) Οπωσδήποτε, ο καθορισμός ελάχιστων τιμών από το COAPI έχει το πλεονέκτημα να εντείνει τον ανταγωνισμό μεταξύ ελευθέρων επαγγελμάτων με βάση την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Όταν ο χρήστης δεν μπορεί να επιλέγει με βάση τις τιμές, τότε προβαίνει στην επιλογή του συμβούλου που παρέχει τα εχέγγυα από πλευράς εντιμότητας, επαγγελματικής πείρας, αφοσίωσης, κ.λπ., πράγμα που συνεπάγεται βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών και παρεμποδίζει τους ανέντιμους επαγγελματίες να εξαπατούν τον καταναλωτή παρέχοντας υπηρεσίες χαμηλής ποιότητας.

ΙΙ. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Α. Άρθρο 85

1. Επιχειρήσεις, ενώσεις επιχειρήσεων

(32) Οι σύμβουλοι API συνιστούν επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης όταν ασκούν τις επαγγελματικές δραστηριότητές τους ως ανεξάρτητοι επαγγελματίες.

Πράγματι, παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε μόνιμη βάση και έναντι αμοιβής. Το γεγονός ότι εκπροσωπούν ένα νομοθετικά κατοχυρωμένο ελεύθερο επάγγελμα κατά την έννοια του ισπανικού νόμου και της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ του Συμβουλίου (1), ότι οι παρεχόμενες υπηρεσίες παρουσιάζουν χαρακτήρα πνευματικό, τεχνικό ή ειδικευμένης δραστηριότητας και ότι παρέχονται προσωπικά και σε άμεση βάση δεν μεταβάλλει καθόλου τη φύση της οικονομικής δραστηριότητάς τους.

Σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Απριλίου 1991 στην υπόθεση C-41/90 (Hφfner/Macroton) (2), «η έννοια της επιχείρησης καλύπτει κάθε φορέα ο οποίος ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς του που διέπει και τον τρόπο της χρηματοδοτήσεώς του».

(33) Το COAPI, το οποίο συμπεριλαμβάνει όλους τους συμβούλους API, συνιστά λοιπόν ένωση επιχειρήσεων κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης της συνθήκης. Το γεγονός ότι πρόκειται για επαγγελματική ένωση στην οποία οι κρατικές αρχές ανέθεσαν την άσκηση ορισμένων δραστηριοτήτων, επιτρέποντας σ' αυτή να ρυθμίζει τη σχετική δραστηριότητα και ότι το νομικό καθεστώς του, κατά το ισπανικό δίκαιο, είναι αυτό ενός νομικού προσώπου δημόσιου δικαίου, δεν εμποδίζει στο να εκτιμηθεί το COAPI ως ένωση επιχειρήσεων.

2. Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων

(34) Ο κανονισμός COAPI (που αφορά την ίδρυση του COAPI και τη λειτουργία του) αποτελεί, συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων. Υιοθετήθηκε από τη γενική συνέλευση των συμβούλων API. Στη συνέχεια, η συνέλευση του COAPI τροποποίησε πολλές φορές τον κανονισμό. Συνεπώς, ο κανονισμός COAPI αποτελεί, επίσης, απόφαση ένωσης επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Εξάλλου, επί του παρόντος, ο κανονισμός COAPI διέπεται από το νόμο αριθ. 2/1974 της 13ης Φεβρουαρίου 1974, που τροποποιήθηκε από το νόμο αριθ. 74/1978 της 26ης Δεκεμβρίου 1978, ο οποίος ορίζει ότι τα καταστατικά και οι εσωτερικοί κανονισμοί των επαγγελματικών ενώσεων καταρτίζονται από τα όργανα λήψεως αποφάσεων και υποβάλλονται για έγκριση στις κρατικές αρχές.

Ο κανονισμός αυτός που αποτελεί ταυτόχρονα συμφωνία και απόφαση είναι μια αυτόνομη πράξη ξεχωριστή από τα νομικά μέτρα που προηγήθηκαν (βασικό διάταγμα της 27ης Φεβρουαρίου 1926) ή ακολούθησαν (βασιλικό διάταγμα της 28ης Φεβρουαρίου 1927 και οι μετέπειτα τροποποιήσεις). Αυτές δεν τροποποιούν τη φύση του ως συμφωνίας μεταξύ επιχειρήσεων ή απόφαση ένωσης επιχειρήσεων (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 48).

(35) Επιπλέον, οι αποφάσεις της γενικής συνέλευσης και της διευθύνουσας επιτροπής του COAPI σχετικά με τον καθορισμό τιμών, που λαμβάνονται κατ' εφαρμογή των διατάξεων του κανονισμού COAPI, συνιστούν αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1. Είναι δεσμευτικές για όλα τα μέλη και το COAPI μεριμνά για την εφαρμογή τους, ασκώντας την αρμοδιότητα επιβολής κυρώσεων (πρόστιμα και άλλες κυρώσεις που είναι δυνατόν να καταλήξουν μέχρι και σε διαγραφή από το COAPI).

3. Αισθητοί περιορισμοί του ανταγωνισμού

α) Περιορισμοί τιμών προβλεπόμενοι από τον κανονισμό COAPI (36) Το άρθρο 48 του κανονισμού COAPI προβλέπει ότι για τις ιδιαίτερα περίπλοκες υποθέσεις η διευθύνουσα επιτροπή προτείνει στη γενική συνέλευση για έγκριση «τις τιμές που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον ίδιο τρόπο απ' όλους τους API, επιζητώντας το ευρύτερο δυνατόν φάσμα των αμοιβών».

Το άρθρο 49 του κανονισμού COAPI προβλέπει ότι η γενική συνέλευση, κατόπιν προτάσεως της διευθύνουσας επιτροπής, καθορίζει τις υποχρεωτικές ελάχιστες τιμές για κάθε υπηρεσία σχετικά με υποθέσεις βιομηχανικής ιδιοκτησίας εκτός από τις υπηρεσίες των οποίων η τιμή ποικίλλει και είναι δύσκολο να είναι γνωστή εκ των προτέρων (σύνταξη υπομνημάτων, προσφυγές, υποθέσεις ακυρότητας κ.λπ. - βλέπε αιτιολογική σκέψη 14). Το άρθρο 35 παράγραφος 7 του ιδίου κανονισμού υπογραμίζει ότι «η πρακτική ελάχιστων αμοιβών όπως αυτές που συμπεριλαμβάνονται στο εγκεκριμμένο από τη γενική συνέλευση τιμολόγιο» θεωρείται ως παράπτωμα που επισύρει κυρώσεις εκτός από αυτές των οποίων η τιμή ποικίλλει και είναι δύσκολο να είναι γνωστές εκ των προτέρων (σύναξη υπομνημάτων, προσφυγές, υποθέσεις ακυρότητας κ.λπ. - βλέπε αιτιολογική σκέψη 14).

(37) Τα άρθρα 48 και 49 του κανονισμού COAPI αποσκοπούν, ως εκ τούτου, στον αισθητό περιορισμό της ελευθερίας συμπεριφοράς των μελών του COAPI, στο μέτρο που αυτά εξαγγέλλουν τον εκ κοινού καθορισμό ελάχιστων τιμών. Οι διατάξεις αυτές συνιστούν, συνεπώς, οπωσδήποτε σύμπραξη δεδομένων ελάχιστων τιμών. Οι διατάξεις αυτές συνιστούν, συνεπώς, οπωσδήποτε σύμπραξη δεδομένου ότι έχουν ως αντικείμενο τον καθορισμό των αμοιβών, ανάλογα με τους πελάτες, πράγμα που δεν συμβιβάζεται με τις διατάξεις του άρθρου 85 παράγραφος 1 στοιχεία α) της συνθήκης. Τα μέλη του COAPI, θεσπίζοντας τις διατάξεις αυτές, στερούνται αμοιβαία της ελευθερίας καθορισμού, ατομικά, των ιδίων αμοιβών για τις υπηρεσίες που παρέχονται στους χρήστες.

β) Περιορισμοί τιμών που απορρέουν από την εφαρμογή των διατάξεων του κανονισμού COAPI (38) Οι αποφάσεις του COAPI με τις οποίες υιοθετούνται οι ετήσιες αυξήσεις για τις τιμές τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και για τους αλλοδαπούς (τιμές Α που εφαρμόζονται στους αλλοδαπούς συναδέλφους και τιμές Β για τους αλλοδαπούς ιδιώτες), καθώς και οι νέες ελάχιστες τιμές αμοιβών και οι ακριβείς ημερομηνίες της θέσης τους σε ισχύ, που αναφέρονται κυρίως στα πρακτικά της 29ης Οκτωβρίου 1988, της 25ης Ιανουαρίου 1990, της 11ης Δεκεμβρίου 1990 και της 4ης Δεκεμβρίου 1991 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 25 έως 30), συνιστούν αισθητούς περιορισμούς του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 στοιχείο α) της συνθήκης.

Οι αποφάσεις αυτές καθιστούν πραγματικούς τους περιορισμούς που περιέχονται στα άρθρα 48 και 49 του κανονισμού COAPI και έχουν όχι μόνον ως στόχο αλλά και ως αποτελέσματα να παρεμποδίζουν τους συμβούλους API να ανταγωνίζονται βάσει αμοιβών χαμηλότερων από τις ελάχιστες που έχουν καθοριστεί. Συγχρόνως, ενισχύουν τεχνητά τα εμπόδια πρόσβασης στην αγορά για τους νέους συμβούλους API που επιθυμούν να εισέλθουν στην αγορά και περιορίζουν έτσι την πρόσβαση, για τους χρήστες, σε εναλλακτικές πηγές παροχής υπηρεσιών που σχετίζονται με την απόκτηση δικαιώματος ευρεσιτεχνίας ή σήματος στην Ισπανία.

Πρόκειται για αισθητούς περιορισμούς επειδή επεκτείνονται στο σύνολο των εν λόγω υπηρεσιών οι οποίες παρέχονται, από τους API στους χρήστες που διαμένουν στην Ισπανία ή στο εξωτερικό.

(39) Ο από κοινού καθορισμός των τιμών συνιστά, πράγματι, σημαντικό περιορισμό του ανταγωνισμού ο οποίος απαγορεύεται από τις διατάξεις του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, «από την ίδια όμως τη φύση της, μια συμφωνία των επιχειρηματιών που μετέχουν στη σχετική αγορά, έχει ως αντικείμενο τη στρέβλωση του ανταγωνισμού στην αγορά αυτή» [απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 1985, στην υπόθεση 123/83, (BNIC/Clair)] (1).

4. Επηρεασμός των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών

(40) Από το άρθρο 49 του κανονισμού COAPI προκύπτει ότι οι ελάχιστες τιμές που εφαρμόζουν τα μέλη του COAPI αφορούν δύο κατηγορίες υπηρεσιών: αφενός, αυτές που παρέχονται σε αλλοδαπούς πελάτες και, αφετέρου, αυτές για ημεδαπούς. Οι υπηρεσίες αυτής της δεύτερης κατηγορίας αφορούν τόσο τις αιτήσεις για την κτήση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας στην Ισπανία όσο και αυτές που αποσκοπούν στην κτήση τέτοιων δικαιωμάτων στην αλλοδαπή. Πρέπει να επισημανθεί σχετικά ότι μια αίτηση ημεδαπού για την κτήση σχετικού δικαιώματος στην Ισπανία συνοδεύεται κανονικά από αίτηση του ιδίου πελάτη για την κτήση δικαιώματος στην αλλοδαπή. Για παράδειγμα, αν ο πελάτης επιθυμεί να κατοχυρώσει την αποκλειστικότητα χρήσης ενός σήματος (που προστατεύεται στην Ισπανία) στα κράτη μέλη όπου εξάγονται τα προϊόντα που φέρουν ένα τέτοιο σήμα οφείλει να το καταχωρήσει σε καθεμία από αυτές τις χώρες. Συνεπώς, θα ζητήσει από ένα σύμβουλο API να το κάνει ή να υποβάλει σχετική αίτηση για διεθνές σήμα στο Διεθνές Γραφείο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας στη Γενεύη, στα πλαίσια της συμβάσεως της Μαδρίτης.

Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι το σύστημα των ελάχιστων τιμών που αποτελεί θέμα διαβούλευσης στους κόλπους του COAPI καλύπτει τουλάχιστον δύο ειδών διασυνοριακές υπηρεσίες: αυτές που επιτρέπουν σε πελάτες οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι στην αλλοδαπή να αποκτήσουν δικαίωμα στην Ισπανία και αυτές που επιτρέπουν στους ημεδαπούς πελάτες να αποκτήσουν δικαίωμα στην αλλοδαπή. Στα πλαίσια αυτά, το επίμαχο σύστημα μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Το Δικαστήριο στην απόφασή του της 19ης Απριλίου 1988, στην υπόθεση 27/87 (Erauw/La Hesbignonne) (1), έκρινε ότι μια συμφωνία υπόκειται στην απαγόρευση του άρθρου 85 μόνον όταν επηρεάζει αισθητά το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Υποστηρίζεται ότι στην προκειμένη περίπτωση, οι τιμές επηρεάζουν το μεγαλύτερο μέρος των εν λόγω εμπορικών συναλλαγών. Οι τιμές αυτές καλύπτουν καταρχήν το σύνολο των αιτήσεων που προέρχονται από πελάτες οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι στην αλλοδαπή. Πράγματι, το εμπόριο αυτό μονοπωλείται από τα μέλη του COAPI. Στη συνέχεια, όσον αφορά τις συναλλαγές οι οποίες είναι είναι ανοικτές στον ανταγωνισμό (ήτοι, αιτήσεις ισπανών πελατών για την κτήση δικαιωμάτων στην αλλοδαπή), τα μέλη του COAPI κατέχουν αναγκαστικά δεσπόζουσα θέση. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι, σε αντίθεση με τους ισπανούς ανταγωνιστές τους, είναι ειδικοί επί του θέματος. Λόγω της συμμετοχής τους στο COAPI, τα μέλη του πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις σχετικά με τα επαγγελματικά προσόντα. Το γεγονός αυτό τους παρέχει ορισμένο γόητρο έναντι των πελατών, πράγμα που τους επιτρέπει να προσελκύσουν το μεγαλύτερο μέρος των εν λόγω αιτήσεων. Όσον αφορά τους αλλοδαπούς ανταγωνιστές, ένας ισπανός πελάτης θα προτιμήσει έναν ισπανό σύμβουλο τόσο για γλωσσικούς όσο και για πρακτικούς λόγους.

5. Άρθρο 85 παράγραφος 3

(41) Στην προκειμένη περίπτωση, οι ενεχόμενες επιχειρήσεις είναι εγκατεστημένες σ' ένα και μόνο κράτος μέλος. Εντούτοις, οι συμφωνίες ή αποφάσεις αυτές αφορούν τόσο «την εισαγωγή» όσο και «την εξαγωγή» υπηρεσιών μεταξύ κρατών μελών. Συνεπώς, αυτές δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 4 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο του κανονισμού αριθ. 17 και, καθότι δεν υπάρχει κοινοποίηση, δεν κρίνεται σκόπιμο να εξετασθεί αν η σύμπραξη πληροί ή όχι τις τέσσερις προϋποθέσεις του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης για να μπορούν να επωφελούνται της χορήγησης απαλλαγής.

Ωστόσο, ακόμη και αν είχε γίνει σχετική κοινοποίηση, αποκλείεται οι διατάξεις του κανονισμού COAPI, όσον αφορά τον καθορισμό τιμών καθώς και αποφάσεις του COAPI σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων αυτών να μπορούν να πληρούν τις τέσσερις προϋποθέσεις για τη χορήγηση απαλλαγής.

Πράγματι, η πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής, που επιβεβαιώθηκε άλλωστε από το Δικαστήριο, καταδεικνύει ότι ο από κοινού καθορισμός ελάχιστων τιμών θεωρείται σημαντική παράβαση των περί ανταγωνισμού κανόνων της συνθήκης και ότι, στην περίπτωση αυτή, δεν μπορεί να δικαιούται της χορήγησης της απαλλαγής που προβλέπεται από το άρθρο 85 παράγραφος 3.

Ακόμη και αν υποτεθεί ότι ο από κοινού καθορισμός ελάχιστων τιμών αποσκοπούσε στη διασφάλιση της παροχής υπηρεσιών ποιότητας, εντούτοις, δεν συνιστά πρόσφορο μέσο στην προκειμένη περίπτωση.

Αφενός, δεν θα παρεμπόδιζε την παροχή υπηρεσιών κακής ποιότητας ατιμωρητί, εφόσον οι τιμές τους θα ήταν υψηλότερες από τις ελάχιστες [βλέπει απόφαση 82/896/ΕΟΚ της Επιτροπής (UCAL/BNIC) αιτιολογική σκέψη 69] (2).

Αφετέρου, η ποιότητα των υπηρεσιών των συμβούλων API διαφαλίζεται ήδη σε μεγάλο βαθμό από τις προϋποθέσεις πρόσβασης στο επάγγελμα, στην αποκλειστικότητα των δραστηριοτήτων που τους παρέχεται και τα υψηλά πρότυπα ηθικών αξιών που απαιτούν τα ελεύθερα επαγγέλματα.

(42) Επιπλέον, το Δικαστήριο, στην απόφαση της 17ης Ιανουαρίου 1984, στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 43 και 63/82 (VBBB/VBVB) (1) αποφάνθηκε ότι ακόμη και αν υποτεθεί ότι ο από κοινού καθορισμός ελάχιστων τιμών συνιστούσε εγγύηση καθ' οιασδήποτε αθέμιστης πρακτικής, εντούτοις τούτο δεν αποτελεί επαρκή αιτία για την εξαίρεση ολόκληρης της αγοράς από την εφαρμογή των περί ανταγωνισμού κανόνων της συνθήκης.

Το γεγονός ότι το COAPI έχει νόμιμη υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη τα δικαιώματα των ιδιωτών κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων που του ανατέθηκαν από το νόμο [βλέπε αιτιολογική σκέψη 6, άρθρο 5 στοιχείο i) του νόμου αριθ. 2/1974], δεν αρκεί για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι πληρούνται οι τέσσερις προϋποθέσεις για τη χορήγηση απαλλαγής που προβλέπονται από το άρθρο 85 παράγραφος 3 της συνθήκης. Πράγματι, η εν λόγω διάταξη δεν διέπει ειδικά τις αμοιβές. Οι αμοιβές διέπονται από το άρθρο 5 στοιχείο n) του ίδιου νόμου. Άρα, η διάταξη αυτή αφήνει τις επαγγελματικές ενώσεις τελείως ελεύθερες να καθορίζουν τις ελάχιστες αμοιβές όπως θέλουν. Το COAPI δήλωσε, εξάλλου, ότι οι τιμές βασίζονται σε μια σειρά οικονομικών συντελεστών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 20).

(43) Οι υπό εξέταση περιορισμοί εμποδίζουν τους χρήστες να επωφελούνται από παροχές υπηρεσιών σε μειωμένες τιμές τις οποίες θα μπορούσαν αν εφαρμόσουν οι πλέον αποδοτικοί επαγγελματίες, και αποθαρρύνουν τους συμβούλους API να αναζητήσουν άλλες μορφές άσκησης των επαγγελματικών δραστηριοτήτων τους που θα τους επέτρεπαν τη μείωση του κόστους τους. Συνεπώς, δεν εξασφαλίζουν δίκαιο όφελος στους χρήστες, δεν βελτιώνουν τη διανομή των υπηρεσιών και δεν συμβάλλουν στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου.

Β. Μη επιρροή του εθνικού νομικού πλαισίου στην εφαρμογή των περί ανταγωνισμού κανόνων της συνθήκης

(44) Το COAPI δεν μπορεί να απαλλαγεί από την ευθύνη επικαλώντας ότι οι συμπεριφορές του απορρέουν από τις διατάξεις του νόμου αριθ. 2/1974 της 13ης Φεβρουαρίου 1974, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο αριθ. 74/1978 της 26ης Δεκεμβρίου 1978.

Η μοναδική νόμιμη υποχρέωση για τον COAPI είναι η θέσπιση κανονισμού για την λειτουργία του (βλέπε αιτιολογική σκέψη 8). Το άρθρο 5 στοιχείο n) του νόμου αριθ. 2/1974, διευκρινίζοντας ότι ανήκει στις επαγγελματικές ενώσεις «αποφασίζουν τις ελάχιστες αμοιβές των επαγγελμάτων», δεν αποτελεί υποχρέωση να το κάνει.

(45) Ο νόμος αυτός δεν καθορίζει ο ίδιος τις τιμές ούτε τα κριτήρια για τον καθορισμό και αφήνει στις επαγγελματικές ενώσεις την ευθύνη να το κάνουν.

Ο ανταγωνισμός ως προς τις τιμές δεν περιορίζεται από το νόμο αυτό καθεαυτό αλλά αποτελεί συνέπεια της συμπεριφοράς που επιτρέπεται από το νόμο, ιδιωτών επιχειρηματιών οργανωμένων στους κόλπους της επαγγελματικής τους ένωσης, συμπεριφορά που δεν εντάσσεται στα πλαίσια της άσκησης κρατικής εξουσίας.

(46) Το γεγονός ότι οι αποφάσεις του COAPI μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο προσφυγής ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων εκ μέρους των ιδιωτών δεν τους αναιρεί το χαρακτήρα αποφάσεων ενώσεων επιχειρήσεων.

Το Δικαστήριο έκρινε (στην απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 1985 στην υπόθεση 123/83 (BNIC/Clair) (2) ότι «το άρθρο 85 εφαρμόζεται, σύμφωνα με το γράμμα του, σε συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων σε αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων [....]. Το νομικό πλαίσιο στο οποίο συνάπτονται αυτές οι συμφωνίες και λαμβάνονται αυτές οι αποφάσεις, καθώς και ο νομικός χαρακτηρισμός που δίνεται στο πλαίσιο αυτό, από τις διάφορες έννομες τάξεις, δεν επηρεάζουν τη δυνατότητα εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, και ιδίως του άρθρου 85 της συνθήκης». Άρα, οι αποφάσεις του BNIC πρέπει να εξετασθούν από τα διοικητικά δικαστήρια και όχι τα αστικά (βλέπε προαναφερθείσα απόφαση, «πραγματικά» περιστατικά, σημείο 2.1.2, σ. 408 της Συλλογής ΔΕΚ).

Εξάλλου, το TDC υπογραμμίζει στις δύο προαναφερθείσες αποφάσεις [βλέπε αιτιολογική σκέψη 31 στοιχείο α)] ότι ορισμένες πράξεις των επαγγελματικών ενώσεων μπορούν να γίνουν αντικείμενο προσφυγής στα διοικητικά δικαστήρια. Και αυτό όχι επειδή αποτελούν πράξεις διοικητικές αλλά επειδή το διοικητικό δικαστήριο είναι σε θέση να καταλάβει καλλίτερα τα αντικείμενα που αναφέρονται σε πληρεξουσιότητες δημοσίου δικαίου. Το TDC προσθέτει ότι αυτό που καθορίζει την αρμοδιότητα του διοικητικού δικαστηρίου είναι μια απλή πράξη νόμιμης σκοπιμότητας που δεν συντρέχει στο συμπέρασμα από τη δικαστική αρμοδιότητα ότι οι πράξεις των colegios αποτελούν διοικητικές πράξεις.

(47) Επιπλέον, το Δικαστήριο, στην απόφασή του της 16ης Νοεμβρίου 1977 στην υπόθεση 13/77 «INNO/ATAB» (3) αποφάνθηκε ότι, εκτός αν αφαιρεθεί κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα από τις διατάξεις των άρθρων 85 και επόμενα, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να αποφύγουν την εφαρμογή των περί ανταγωνισμού κανόνων της συνθήκης από το γεγονός και μόνο ότι η συμπεριφορά τους κατέστη δυνατή από την κρατική εξουσία.

(48) Και αν υποτεθεί ακόμη ότι είναι δυνατόν στην προκειμένη περίπτωση να θεμελιωθεί ευθύνη της Ισπανίας, η περίπτωση αυτή θα μπορούσε το πολύ να έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της ευθύνης του COAPI ως προς το ύψος του προστίμου αλλά όχι και να αποκλείσει την εφαρμογή των περί ανταγωνισμού κανόνων έναντι αυτού [βλέεπε σχετική τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά την απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Μαρτίου 1985 στην υπόθεση 41/83 (Ιταλία/Επιτροπή) (1). Πράγματι, ακόμη και όταν το κράτος απονέμει σε ένωση επιχειρήσεων το δικαίωμα καθορισμού των τιμών που πρέπει να εφαρμόζουν τα μέλη της, παραβιάζοντας τις διατάξεις του άρθρου 3 στοιχείο στ) του άρθρου 5 δεύτερο εδάφιο και του άρθρου 85 της συνθήκης, η άσκηση του δικαιώματος αυτού από την ένωση δεν απαλλάσσεται από την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου 85.

Γ. Άρθρο 3 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17

(49) Δυνάμει του άρθρου 3 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 αν η Επιτροπή διαπιστώσει, κατόπιν αιτήσεως ή αυταπαγγέλτως, παράβαση των διατάξεων του άρθρου 85 παράγραφος 1, μπορεί να υποχρεώσει με απόφαση τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων να παύσουν τη διαπιστωθείσα παράβαση.

Το COAPI δεν έπαυσε τις διαπιστωθείσες παραβάσεις αφού υποστηρίζει ότι οι αποφάσεις του ως προς τον καθορισμό ελάχιστον τιμών αμοιβών δεν μπορούν να κηρυχθούν ασυμβίβαστες με το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης λόγω της φύσης του ως νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου και των αρμοδιοτήτων που απονεμήθηκαν από την εθνική νομοθεσία. Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η Επιτροπή εκτιμά ότι οφείλει να διατάξει την παύση των διαπραττόμενων παραβάσεων,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Συνιστούν παραβάσεις του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ:

α) τα άρθρα 48 και 49 του κανονισμού έσω λειτουργίας του Colegio Oficial de Agentes de la Propiedad Industrial, «COAPI» 7 β) οι αποφάσεις του Colegio Oficial de Agentes de la Propiedad Industrial που ελήφθησαν από το έτος 1978 σχετικά με τους ετήσιους προσδιορισμούς ελάχιστων τιμών που εφαρμόζονται στους πελάτες που κατοικούν στην Ισπανία, στο μέτρο που οι τιμές αυτές αφορούν παροχή υπηρεσιών σχετικά με τις αιτήσεις απόκτησης, ή ανανέωσης των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας στο εξωτερικό, καθώς και των ελάχιστων τιμών που επιβάλλονται στους πελάτες που κατοικούν στο εξωτερικό.

Άρθρο 2

Το Colegio Oficial de Agentes de la Propiedad Industrial οφείλει να λάβει κάθε αναγκαίο μέτρο για την άμεση παύση των αναφερόμενων στο άρθρο 1 παραβάσεων και να μην λαμβάνει στο μέλλον μέτρα που έχουν τον ίδιο στόχο ή αποτέλεσμα.

Άρθρο 3

Το Colegio Oficial de Agentes de la Propiedad Industrial οφείλει να ενημερώσει εγγράφως τα μέλη του σχετικά με το περιεχόμενο της παρούσας απόφασης και το γεγονός ότι έπαυσε τη διάπραξη των παραβάσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1, διευκρινίζοντας τις πρακτικές συνέπειες που απορρέουν από αυτή, και ιδίως την ελευθερία κάθε μέλους να καθορίζει τις ατομικές τιμές του.

Το Colegio Oficial de Agentes de la Propiedad Industrial οφείλει, εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή την πληροφορία που διαβίβασε στα μέλη σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο:

Colegio Oficial de Agentes de la Propiedad Industrial (COAPI),

c/Montera, 13,

E-28013 MADRID.

Βρυξέλλες, 30 Ιανουαρίου 1995.

Για την Επιτροπή Karel VAN MIERT Μέλος της Επιτροπής

(1) Πρόκειται για υπηρεσίες που απαιτούν ορισμένη σχέση με το ΟΕΡΜ.

(*) Επαγγελματικό απόρρητο.

(1) Το Δικαστήριο προστασίας του ανταγωνισμού (Tribunal de defensa de la competencia TDC) αποφάνθηκε, ωστόσο, με αποφάσεις της 20ής Νοεμβρίου 1992 και της 30ής Δεκεμβρίου 1993 ότι τα «colegios profesionales» δεν αποτελούν δημόσιες υπηρεσίες και οι πράξεις τους δεν συνιστούν διοικητικές πράξεις. Το TDC κρίνει ότι τα «colegios profesionales» συνιστούν τομεακές ενώσεις των οποίων η βάση και ο λόγος σύστασης είναι αυστηρού χαρακτήρα ιδιωτικού δικαίου και συμπληρώνει ότι ο χαρακτηρισμός αυτός είναι πάγιος στη νομολογία τόσο του «Tribunal Constitucional» όσο και του «Tribunal Supremo».

(1) ΕΕ αριθ. L 19 της 24. 1. 1989, σ. 16.

(2) Συλλογή ΔΕΚ 1991, σ. Ι-1979, σκεπτικό 21.

(1) Συλλογή ΔΕΚ 1985, σ. 391, σκεπτικό 22.

(1) Συλλογή ΔΕΚ 1988, σ. 1919, σκεπτικό 17.

(2) ΕΕ αριθ. L 379 της 31. 12. 1982, σ.1.

(1) Συλλογή ΔΕΚ 1984, σ. 19, σκεπτικό 37.

(2) Συλλογή ΔΕΚ 1985, σ. 321, σκεπτικό 17.

(3) Συλλογή ΔΕΚ 1977, σ. 2115, σκεπτικά 30 έως 34.

(1) Συλλογή ΔΕΚ 1985, σ. 880, σκεπτικό 17.