ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 20ής Δεκεμβρίου 1996 για μια στρατηγική της διά βίου μάθησης (97/C 7/02)

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Στη σημερινή κοινωνία των πληροφοριών, η υφήλιος εισέρχεται σε μια περίοδο ευρύτατων αλλαγών. Οι αλλαγές αυτές γίνονται με τέτοιο ρυθμό και έχουν τέτοια έκταση ώστε είναι σημαντικότερο από ποτέ άλλοτε να λαμβάνονται μέτρα με σκοπό την ενημέρωση και την ανανέωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων.

2. Στο πλαίσιο αυτό, πολλοί παράγοντες θέτουν υπό αμφισβήτηση τόσο τις υπάρχουσες νοοτροπίες, όσο και τις υφιστάμενες δομές τις εκπαίδευσης και της κατάρτισης: η ανάγκη να προωθηθεί μεγαλύτερη προσωπική υπευθυνότητα για την απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων 7 η ανάγκη να προωθηθεί η προσωπική ανάπτυξη των ατόμων 7 η ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών 7 η εξέλιξη γνώσεων και δεξιοτήτων, ιδίως τα νέα προσόντα που χρειάζονται για το μέλλον 7 η ανάγκη να υπάρξει ανταπόκριση στην ποικιλία της ζήτησης για βασικές σπουδές και για διαρκή εκπαίδευση και κατάρτιση 7 οι αλλαγές στον κόσμο της εργασίας και στην κοινωνία εν γένει, μεταξύ άλλων η εμφάνιση νέων τύπων απασχόλησης, η αναδιοργάνωση του χρόνου εργασίας και τα νέα σχήματα επαγγελματικής μαθητείας 7 η αυξημένη ελαστικότητα της αγοράς εργασίας, η ένταξη των ατόμων στην κοινωνία και η ενεργός τους συμμετοχή στη δημοκρατική διαδικασία λήψεως των αποφάσεων, καθώς και η αρχή της αειφόρου ανάπτυξης.

3. Η διά βίου μάθηση είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις και απαιτεί τη συνεργασία και τη σύμπραξη όλων των ενδιαφερομένων, προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα, να καταπολεμηθεί η ανεργία, να προαχθεί η πλήρης και ενεργός συμμετοχή όλων στην κοινωνία και να βελτιωθεί η καινοτομία σε όλους τους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.

4. Η διά βίου μάθηση είναι μια εξελισσόμενη έννοια και σήμερα περιλαμβάνει τόσο το επίσημο όσο και το ανεπίσημο μαθησιακό περιβάλλον. Νέοι μέτοχοι και εταίροι λαμβάνουν μέρος στη διαδικασία αυτή, και συνεπώς θα πρέπει να επαναπροσδιοριστούν οι ρόλοι και οι ευθύνες και να δημιουργηθούν θετικές στάσεις ως προς την διά βίου μάθηση στα άτομα και στην κοινωνία εν γένει. Πέραν τούτου, για την προώθηση της διά βίου μάθησης απαιτείται επίσης η κατάλληλη συμβολή των κοινωνικών εταίρων.

5. Το Λευκό Βιβλίο με θέμα «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση» τόνισε ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση αναμφίβολα θα συμβάλουν στην αναζωογόνηση της οικονομικής αύξησης, στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και στην αποκατάσταση ενός υψηλού επιπέδου απασχόλησης. Αυτό επιβεβαίωσαν και τα συμπεράσματα των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων του Έσεν και των Καννών, το 1994 και το 1995 αντίστοιχα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας, το 1996, υπογράμμισε ότι είναι ανάγκη να προσαρμοστούν σε βάθος τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, τόνισε ότι «οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να ενθαρρυνθούν να αναλάβουν πρωτοβουλίες ώστε να ενισχύσουν την ένταξη των νέων, των επί μακρόν ανέργων και των ανέργων γυναικών στην αγορά εργασίας, να προωθήσουν την διά βίου κατάρτιση και να αναπτύξουν ελαστικότητα ως προς την οργάνωση της εργασίας και του χρόνου εργασίας».

6. Στο Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, με θέμα «Διδασκαλία και μάθηση - Προς την κοινωνία της γνώσης», αναφέρεται ότι η μελλοντική κοινωνία θα είναι μια κοινωνία της μάθησης και της γνώσης και ότι «η εκπαίδευση και η κατάρτιση θα αποτελούν ολοένα και περισσότερο τις βασικές οδούς προς την εδραίωση της ατομικής και συλλογικής ταυτότητας, την πρόοδο και την ατομική ικανοποίηση». Το σημείο αυτό τόνισε και το Συμβούλιο στα συμπεράσματά του σχετικά με το Λευκό Βιβλίο της 6ης Μαρτίου 1996 (1).

7. Το «Ευρωπαϊκό Έτος της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης» υπήρξε πολύτιμη συμβολή για τη συνειδητοποίηση και την προώθηση της έννοιας της διά βίου μάθησης για όλους. Το Συμβούλιο της Ευρώπης, η Unesco και ο ΟΟΣΑ προχωρούν, ο καθένας στον τομέα του, σε δραστηριότητες και προβληματισμούς σ' αυτόν τον τομέα. Επιπλέον, πολλά κράτη μέλη έχουν καταστρώσει πλαίσια πολιτικής στα οποία αναγνωρίζεται η σπουδαιότητα της διά βίου μάθησης. Ενδείκνυται, λοιπόν, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να καταθέσει τη δική του ξεχωριστή συμβολή στην ενεργό υλοποίηση μιας στρατηγικής για την διά βίου μάθηση, λαμβάνοντας υπόψη τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν ήδη αναληφθεί και συνεχίζονται σ' αυτόν τον τομέα, αντλώντας από την πλούσια ποικιλία εμπειριών, εργασιών και προβληματισμού στα κράτη μέλη.

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τις εκτιμήσεις αυτές, καθώς και

- τις διατάξεις των άρθρων 126 και 127 της συνθήκης,

- την αρχή της επικουρικότητας που διατυπώνεται στο άρθρο 3 Β της συνθήκης, και

- την ανάγκη συμμόρφωσης προς τις δημοσιονομικές προοπτικές που έχουν ορισθεί για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα,

ΕΚΔΙΔΕΙ ΤΑ ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

II. ΑΡΧΕΣ ΠΟΥ ΘΕΜΕΛΙΩΝΟΥΝ ΜΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Οι αρχές που στηρίζουν μια στρατηγική της διά βίου μάθησης πηγάζουν από τον θεμελιώδη στόχο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης: να συμβάλλουν στην ατομική, πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική ευμάρεια και να βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής για όλους τους πολίτες. Απ' αυτή την άποψη, η κατάστρωση μιας στρατηγικής για την διά βίου μάθηση θα πρέπει να διέπεται από τις ακόλουθες αρχές:

- οι πρωτοβουλίες για την διά βίου μάθηση θα πρέπει να επιτυγχάνουν την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ προσωπικών, πολιτιστικών και κοινωνικών διαστάσεων και θεμάτων αγωγής του πολίτη, και των προβληματισμών που αφορούν την οικονομία και την απασχόληση. Επιπλέον, θα πρέπει να περιλαμβάνουν και αξίες που συνδέονται με τις δημοκρατικές αρχές και τα ανθρώπινα δικαιώματα,

- κάθε στάδιο εκπαίδευσης και κατάρτισης θα πρέπει να συμβάλλει κατάλληλα στη συνεχή πορεία της διά βίου μάθησης,

- η διά βίου μάθηση θα πρέπει να βασίζεται σε ευρύ φάσμα δυνατοτήτων μάθησης, που θα δίνουν σε όλα τα άτομα τη δυνατότητα να προχωρούν στην εκπαίδευσή τους σύμφωνα με τα κοινωνικά, πολιτιστικά και οικονομικά ενδιαφέροντα και ανάγκες τους,

- η αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση είναι καθοριστικές για την διά βίου μάθηση και θα πρέπει, πέραν των κεντρικών βασικών δεξιοτήτων όσον αφορά την ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική, να περιλαμβάνουν ευρεία βάση γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και εμπειριών ώστε να ενθαρρύνεται και να στηρίζεται η μάθηση καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής,

- η διά βίου μάθηση πρέπει να έχει σκοπό την προαγωγή των ατομικών ικανοτήτων, την ενίσχυση της ικανότητας προς απασχόληση, την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των έμφυτων ικανοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και παράλληλα να συμβάλλει στην προώθηση της ισότητας των φύλων, στην εξάλειψη του κοινωνικού αποκλεισμού και στην ενθάρρυνση της ενεργού συμμετοχής στη δημοκρατική κοινωνία,

- η διά βίου μάθηση απαιτεί την ανάπτυξη ευέλικτων και καινοτόμων προσεγγίσεων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένης της συμβολής της οικογένειας, ώστε να ενισχύονται το κριτικό πνεύμα, οι πρωτοβουλίες και η κινητοποίηση των ατόμων στη διαδικασία της μάθησης,

- η διά βίου μάθηση προϋποθέτει ότι τα άτομα, ως υποκείμενα της μάθησης, αναλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο τα ίδια την ευθύνη για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την προσωπική τους ανάπτυξη και, από την άποψη αυτή, θα πρέπει να τίθεται στη διάθεση των εκπαιδευόμενων ενηλίκων κατάλληλος προσανατολισμός και συμβουλές,

- η ισότητα των ευκαιριών θα πρέπει να συνιστά κεντρικό στόχο σε όλα τα στάδια της προώθησης της ισότητας των ευκαιριών,

- τα άτομα, οι θεσμοί, οι επιχειρήσεις, οι τοπικές αρχές, οι κεντρικές κυβερνήσεις, οι κοινωνικοί εταίροι, όταν ενδείκνυται, και η κοινωνία εν γένει θα πρέπει, συλλογικά και στο πλαίσιο των ευθυνών καθενός, να δημιουργούν τις προϋποθέσεις και να διαμορφώνουν μια θετική στάση έναντι της διά βίου μάθησης σε όλες τις πλευρές της, καθώς και να ελαχιστοποιούν τα εμπόδια για τη συμμετοχή στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και άλλες δραστηριότητες μάθησης.

III. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΜΕΩΝ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η επιτυχής υλοποίηση της θεωρητικής έννοιας της διά βίου μάθησης σε ζωντανή πραγματικότητα για τους πολίτες της Ευρώπης θα μπορούσε να εγκαινιάσει μια νέα εποχή στην ανάπτυξη της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση προϋποθέτει τη σαφή κατανόηση της διά βίου μάθησης, τη βούληση να τεθούν νέοι στόχοι, καθώς και την ενίσχυση των κινήτρων των ατόμων να εισέρχονται σε μια διαδικασία διά βίου μάθησης. Μεταξύ άλλων, θα μπορούσαν να εξετασθούν οι ακόλουθοι αλληλοσυνδεόμενοι τομείς για ανάπτυξη:

- Προκλήσεις για τα εκπαιδευτικά συστήματα

- Προβληματισμοί οικονομικής και κοινωνικής φύσεως

- Ανάπτυξη της τοπικής κοινότητας μέσα από την εκπαίδευση και την κατάρτιση

- Διαρκής εκπαίδευση και κατάρτιση

- Δίοδοι και διασυνδέσεις μεταξύ της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης

- Πρόσβαση, πιστοποίηση και διαπίστευση

- Εκπαιδευτικοί και εκπαιδευτές ενηλίκων

- Ρόλος των νέων τεχνολογιών.

Στο παράρτημα των παρόντων συμπερασμάτων, εκτίθεται λεπτομερέστερα ένα πλαίσιο δυνατοτήτων για περαιτέρω ανάπτυξη σε καθένα από τους προαναφερόμενους τομείς.

Το Συμβούλιο έχει την άποψη ότι η μελλοντική ανάπτυξη στρατηγικών για την διά βίου μάθηση στα κράτη μέλη, στο ιδιαίτερο θεσμικό και οργανωτικό πλαίσιο καθώς και στο πλαίσιο της πολιτικής καθενός, έχει κεντρική σημασία και απαιτεί διαρκή προσοχή. Συνεπώς, καλεί τις επερχόμενες Προεδρίες, κατά την κρίση τους, να δώσουν προτεραιότητα στη βαθύτερη εξέταση των θεμάτων που αναφέρονται στα σημεία Α έως Η του παραρτήματος των παρόντων συμπερασμάτων και, όταν αυτό ενδείκνυται, να υποβάλουν στο Συμβούλιο προς έγκριση νέα σχέδια συμπερασμάτων ή άλλων κειμένων.

Το Συμβούλιο καλεί επίσης την Επιτροπή να ενθαρρύνει, στο πλαίσιο των προγραμμάτων Socrates και Leonardo da Vinci, την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών σχετικά με διαφορετικές προσεγγίσεις της διά βίου μάθησης σε όλα τα κράτη μέλη.

Τέλος, το Συμβούλιο θεωρεί ότι η διά βίου μάθηση είναι μια εξελισσόμενη έννοια και ότι τα παρόντα συμπεράσματα επ' ουδενί προδικάζουν την εξέταση άλλων θεμάτων και τομέων προς ανάπτυξη που ενδέχεται να ανακύψουν στο μέλλον.

(1) ΕΕ αριθ. C 195 της 6. 7. 1996, σ. 1.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Το Συμβούλιο έχει την άποψη ότι η ανάπτυξη στους τομείς που εντοπίζονται στο μέρος ΙΙΙ των παρόντων συμπερασμάτων είναι συστατικό μέρος της ανάπτυξης της διά βίου μάθησης. Παρακάτω, εκτίθενται ορισμένες δυνατότητες για περαιτέρω ανάπτυξη σε καθένα τομέα:

Α. Προκλήσεις για τα εκπαιδευτικά συστήματα Το πρώτο εκπαιδευτικό περιβάλλον για το παιδί είναι η ίδια του η σικογένεια. Είναι γνωστή και τεκμηριωμένη η σπουδαιότητα της εμπειρίας αυτής, θετικής ή αρνητικής. Επομένως, οι θετικές στρατηγικές έγκαιρης παρέμβασης είναι ιδιαίτερα σημαντικές, όπως και η προσχολική αγωγή για όλα τα παιδιά, και ιδίως για εκείνα που διατρέχουν κίνδυνο αποτυχίας.

Είναι θεμελιώδες η αρχική εκπαίδευση να παρέχει μια ευρεία βάση γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και εμπειριών που θα στηρίζουν την περαιτέρω μάθηση καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Κάθε επίπεδο σχολικής εκπαίδευσης θα πρέπει να ενσωματώνει στο περιεχόμενο και τις διαδικασίες του έναν προσανατολισμό με κατεύθυνση την διά βίου μάθηση. Επίσης, χρειάζονται στενότεροι δεσμοί μεταξύ σχολείου και τοπικής κοινότητας, συμπεριλαμβανομένου του κόσμου της εργασίας.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- προσχολική εκπαίδευση, ιδίως για παιδιά που διατρέχουν κίνδυνο αποτυχίας, παράλληλα με την εδραίωση εταιρικών σχέσεων μεταξύ των οικογενειών, του σχολείου και της κοινότητας και με τη γονική/κοινοτική αγωγή,

- έγκαιρος εντοπισμός των μαθητών που αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες με παράλληλα κατάλληλα μέτρα αντισταθμιστικής αγωγής,

- αυξημένες προσπάθειες για την καταπολέμηση του λειτουργικού αναλφαβητισμού και της ανικανότητας προς χρησιμοποίηση της βασικής αριθμητικής, καθώς και για τη βελτίωση των δεξιοτήτων επικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης και της ανάπτυξης της εκμάθησης και της διδασκαλίας των γλωσσών,

- πρωτοβουλίες για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας,

- σταθερή υποστήριξη των βελτιώσεων και των μεταρρυθμίσεων, όσον αφορά τόσο τα προγράμματα και την παιδαγωγική μέθοδο όσο και τη διαχείριση και τη διοίκηση, παράλληλα με την κατάλληλη διαρκή επιμόρφωση όλων των ενδιαφερομένων,

- παροχή καλής ποιότητας υπηρεσιών προσανατολισμού και συμβουλών καθώς και πληροφοριών, μεταξύ άλλων, διάθεση κατάλληλων και καλά σχεδιασμένων υπηρεσιών προγραμμάτων πληροφόρησης με στόχο εκείνους που έχουν τις μεγαλύτερες ανάγκες,

- προώθηση της χρήσης πολυμέσων στα σχολεία, εφόσον υπάρχει η οικονομική δυνατότητα, και της προώθησης της χρησιμοποίησής τους για τη βελτίωση των παιδαγωγικών πρακτικών,

- προώθηση ευρυτέρων εταιρικών σχέσεων μεταξύ των σχολείων και της ευρύτερης κοινότητας συμπεριλαμβανομένου του κόσμου της εργασίας.

Β. Προβληματισμοί οικονομικής και κοινωνικής φύσεως Σε μια εποχή οικονομικών αλλαγών, το πρόβλημα της ανεργίας είναι ένα από τα σοβαρότερα που έχει σήμερα να αντιμετωπίσει η ευρωπαϊκή κοινωνία. Η ικανότητα προς απασχόληση καθορίζεται από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων το επίπεδο των αποκτηθέντων από την εκπαίδευση προσόντων. Ορισμένα άτομα που εγκαταλείπουν το σχολείο με ανεπαρκή προσόντα, αποτυγχάνουν να βρουν εργασία και αντιμετωπίζουν το φάσμα του μόνιμου αποκλεισμού από την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Τα μέτρα στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην πρόληψη της ανεργίας και στην αντιμετώπιση των συνεπειών των δομικών αλλαγών. Κατά συνέπεια, οι άνεργοι και όσοι απειλούνται από την ανεργία θα πρέπει να είναι ιδιαίτερος στόχος των πρωτοβουλιών όσον αφορά την διά βίου μάθηση, που λαμβάνονται σε συνδυασμό με μέτρα για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας.

Για όσους έχουν θέση εργασίας, η αντίληψη για την επιχείρηση ως χώρου μάθησης και οι συνέπειες αυτού για την οργάνωση της εργασίας και για τη διαχείριση του χρόνου θα μπορούσε να αναπτυχθεί περισσότερο, αφενός, και, αφετέρου, θα πρέπει να ενισχυθεί η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, όταν ενδείκνυται, για την υλοποίηση της διά βίου μάθησης.

Η φύση και η ποιότητα της αρχικής εκπαίδευσης και κατάρτισης των νέων πρέπει να είναι οι καλύτερες και θα πρέπει να στηρίζονται σε εταιρικές σχέσεις μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, για σειρά θεμάτων μεταξύ των οποίων η μετάβαση από την εκπαίδευση και την κατάρτιση στον κόσμο της εργασίας.

Στην προσπάθεια να αντιμετωπισθούν οι προκλήσεις που σχετίζονται με οικονομικούς παράγοντες και με την αγορά εργασίας, απαιτείται να ληφθούν διάφορα μέτρα, εκ των οποίων ορισμένα έχουν ως βάση ή ενισχύουν υφιστάμενες πρωτοβουλίες που υποστηρίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα μέτρα αυτά μπορούν να συμπεριλαμβάνουν τα ακόλουθα:

- ανάπτυξη ειδικών μέτρων για τους μακροχρόνια ανέργους και τους νέους που αναζητούν για πρώτη φορά θέση εργασίας,

- πρόβλεψη για μια πιο εύρυθμη μετάβαση μεταξύ κατευθύνσεων μέσα στα σχολεία και από το σχολείο στις δυνατότητες αρχικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ιδίως για όσους εγκαταλείπουν το σχολείο με ανεπαρκή ή και χωρίς προσόντα,

- παροχή προγραμμάτων αρχικής κατάρτισης υψηλής ποιότητας, που να επικεντρώνονται στις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις ικανότητες που απαιτεί η σύγχρονη ζωή, να είναι σχεδιασμένα με τρόπο ελκυστικό και να στοχεύουν στη δημιουργία εμπιστοσύνης και θετικής στάσης των συμμετεχόντων, να λαμβάνουν δε υπόψη τις ανάγκες της αγοράς εργασίας για γνώσεις και δεξιότητες με ευρύτερη βάση,

- ενθάρρυνση των ενεργών εταιρικών σχέσεων μεταξύ των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης και του κόσμου της εργασίας, προκειμένου να δημιουργηθούν νέες γέφυρες και οδοί μεταξύ εκπαίδευσης, κατάρτισης και απασχόλησης,

- διεύρυνση των δυνατοτήτων για νέες ευκαιρίες μάθησης σε τομείς όπως η ανάγνωση, η γραφή και η αριθμητική, η προσωπική ανάπτυξη, οι μελέτες για την ισότητα των ευκαιριών των φύλων και τα ειδικά προσαρμοσμένα προγράμματα κατάρτισης κατά παραγγελία, τα οποία να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις για απόκτηση δεξιοτήτων που αντιστοιχούν σε νέες δυνατότητες απασχόλησης,

- ανάπτυξη του ρόλου του χώρου της εργασίας ως περιβάλλοντος μάθησης, ούτως ώστε να διευκολυνθεί η συνεχής ανάπτυξη των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων των εργαζομένων.

Γ. Ανάπτυξη της τοπικής κοινότητας μέσα από την εκπαίδευση και την κατάρτιση Η διά βίου μάθηση θα πρέπει να θεμελιώνεται σε μια ευρεία ολιστική αντίληψη για την ανάπτυξη του ατόμου και της τοπικής κοινότητας. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη των τοπικών κοινοτήτων δίνοντας τη δυνατότητα στις κοινότητες αυτές να προωθούν ενεργά τις ευκαιρίες μάθησης καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής και καλλιεργώντας μια νοοτροπία διαρκούς μάθησης στα μέλη τους.

Εάν δίνεται στις τοπικές κοινότητες η δυνατότητα να αναλαμβάνουν μεγαλύτερες ευθύνες για την εκπαίδευση και τη μάθηση των μελών τους, τότε θα πρέπει να μπορούν να εξελιχθούν σε κοινότητες μάθησης. Αυτό είναι σημαντικό για τη συνεχή κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη του ατόμου και της τοπικής κοινότητας και για να μπορούν οι τοπικές κοινότητες να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις ραγδαίες αλλαγές που συμβαίνουν στην κοινωνία. Τέλος, είναι σημαντικό για την προώθηση της ενεργού συμμετοχής όλων των πολιτών στο πολιτικό και δημοκρατικό γίγνεσθαι.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών όσον αφορά την πρακτική και τις προσεγγίσεις της ανάπτυξης της τοπικής κοινότητας μέσα από την εκπαίδευση και την κατάρτιση στα διάφορα κράτη μέλη,

- θα πρέπει να συζητηθεί και να διερευνηθεί διεξοδικά η έννοια του σχολείου ως πόρου για την τοπική κοινότητα και της τοπικής κοινότητας ως σημαίνοντος πόρου για την εκπαίδευση,

- αξίζει να μελετηθούν οι δυνατότητες μάθησης μέσα στο ανεπίσημο πλαίσιο της στενής και της ευρύτερης οικογένειας,

- είναι σημαντικό να δημιουργηθούν δίοδοι μεταξύ της μη επίσημης εκπαίδευσης και κατάρτισης σε επίπεδο τοπικής κοινότητας και της επίσημης εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Δ. Διαρκής εκπαίδευση και κατάρτιση Οι απαιτήσεις για διαρκή κατάρτιση αυξάνονται και διαφοροποιούνται σε επίπεδο τόσο επιχειρήσεων όσο και ατόμων.

Πρέπει να αναγνωρίζεται και να προβλέπεται ο καίριος ρόλος των εργοδοτών και των ενώσεων και συνδικαλιστικών οργανώσεων των εργαζομένων στην ανάπτυξη των προγραμμάτων διαρκούς εκπαίδευσης και κατάρτισης. Η απαίτηση για εταιρική σχέση μεταξύ όλων των παραγόντων του κόσμου της εργασίας, καθώς και μεταξύ του κόσμου της εργασίας, αφενός, και της εκπαίδευσης και κατάρτισης, αφετέρου, είναι στον τομέα αυτόν ουσιοδέστερη απ' ότι σε οποιονδήποτε άλλον εκπαιδευτικό τομέα. Η καθιέρωση τέτοιων δεσμών θα έχει πιθανότατα σημαντικές επιπτώσεις, τόσο για την οργάνωση της εργασίας όσο και για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η παροχή, η πιστοποίηση και η διαπίστευση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Η ανανέωση των τεχνικών δεξιοτήτων και των επαγγελματικών προσόντων των ενηλίκων θα πρέπει να γίνει σημαντική πλευρά του έργου των πανεπιστημίων και άλλων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στο πλαίσιο των δυνατοτήτων τους. Πρόκειται για ένα θέμα εξαιρετικής σημασίας όσον αφορά την τεχνολογική ικανότητα και την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα έπρεπε να αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της έννοιας της διά βίου μάθησης.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να προωθηθεί η συνεργασία που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μεταξύ αυτών που παρέχουν εκπαίδευση και κατάρτιση, των κοινωνικών εταίρων, όταν αυτό ενδείκνυται, και των κυβερνήσεων με σκοπό τον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων όσον αφορά την αναβάθμιση των προσόντων και την επιμόρφωση κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας, καθώς και την επίτευξη συμφωνίας επί μιας στρατηγικής για την υλοποίηση αυτών των προτεραιοτήτων,

- να αναπτυχθούν στρατηγικές ανθρωπίνου δυναμικού εντός των χώρων εργασίας, με τις οποίες να προσδιορίζονται καλύτερα οι ανάγκες των εργαζομένων για κατάρτιση ώστε να μπορούν να προσαρμόζονται σε νέες καταστάσεις στο χώρο εργασίας. Οι στρατηγικές αυτές θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν μέτρα υποστήριξης προς τους εργαζομένους που μετειδικεύονται ή επιμορφώνονται εντός ή εκτός της εργασίας,

- να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις σε εκπαίδευση και κατάρτιση,

- να αναπτυχθεί περαιτέρω ο ρόλος των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην διά βίου μάθηση, λαμβάνοντας υπόψη τις ποικίλες ανάγκες των ενηλίκων και των εργαζομένων για διαρκή εκπαίδευση και κατάρτιση,

- να διοργανωθούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση κύκλοι μαθημάτων που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ενηλίκων εκπαιδευομένων, όσον αφορά τον τομέα, το περιεχόμενο, τη διάρκεια και τη μεθοδολογία και να λαμβάνουν υπόψη τις ικανότητες των ενδιαφερομένων,

- να δημιουργηθούν νέες μορφές διόδων μεταξύ εργασίας και εκπαίδευσης και - να αναπτυχθούν συστήματα γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων, με στόχο την προσωπική εξέλιξη, την κοινωνική συμμετοχή και τη δυνατότητα απασχόλησης.

Ε. Δίοδοι και διασυνδέσεις μεταξύ της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης Τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί νέα σημεία επαφής και διασύνδεσης μεταξύ πολλών σχολείων και επιχειρήσεων. Αυτές οι τάσεις θα πρέπει να υποστηριχθούν όσο γίνεται περισσότερο και να ενθαρρυνθούν οι κατάλληλες σχέσεις μεταξύ των τομέων της εκπαίδευσης, αφενός, και των επιχειρήσεων και της οικονομίας, αφετέρου.

Οι βαθιές αλλαγές στη σύγχρονη αντίληψη για την εργασία έχουν καταστήσει λιγότερο σημαντική την πρώιμη εξειδίκευση και έχουν μειώσει το χάσμα που υπήρχε μεταξύ της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Δημιουργείται τώρα μια στενότερη σχέση μεταξύ των δύο. Οι προσπάθειες να εξασφαλισθεί η μεταξύ τους ισοτιμία έχουν αυξηθεί κατά πολύ, πρέπει όμως να καταβληθούν ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες προκειμένου να προωθηθεί και να εξασφαλισθεί η ισότιμη εκτίμησή τους.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να ευνοηθεί στενότερη σχέση μεταξύ της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι απαιτήσεις των ταχέως μεταβαλλομένων συνθηκών εργασίας,

- να εξασφαλίζεται ότι η διαδικασία διδασκαλίας και μάθησης σε όλους τους κλάδους προωθείται με την ενεργό συμμετοχή των σπουδαστών στο πλαίσιο μιας παιδαγωγικής ικανής να εμπνεύσει και να εισάγει το σπουδαστή στις αξίες και την παράδοση του συγκεκριμένου τομέα, και - να παρέχονται στους σπουδαστές περισσότερες ευκαιρίες για γόνιμη εργασιακή εμπειρία και να διερευνηθούν οι δυνατότητες πιστοποίησης και διαπίστευσης της πείρας αυτής.

ΣΤ. Πρόσβαση, πιστοποίηση και διαπίστευση Για την διά βίου μάθηση απαιτείται να υπάρχουν στο πλαίσιο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης δομές πιο εύκαμπτες, πιο ευκίνητες και πιο επικεντρωμένες στο σπουδαστή απ' ό,τι προηγουμένως. Η εξέλιξη αυτή συνεπάγεται και προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, όχι μόνο την καθιέρωση περισσότερο προσπελάσιμων οδών εκπαίδευσης και κατάρτισης σε όλα τα επίπεδα αυτών των συστημάτων και σε όλη τη διάρκεια της ζωής, αλλά και τη δημιουργία αποδεκτών μηχανισμών αξιολόγησης και επικύρωσης αυτής της μάθησης προκειμένου να εξασφαλίζεται η τήρηση των προτύπων και η ποιότητα.

Αποτελεσματικά μέσα πιστοποίησης, ενταγμένα σε ένα σαφές φιλοσοφικό και πρακτικό πλαίσιο της διά βίου μάθησης, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην εξάλειψη των εκπαιδευτικών ανισοτήτων καθώς και στην αναγνώριση του εκπαιδευτικού επιτεύγματος ανεξάρτητα από το μαθησιακό περιβάλλον.

Στην επεξεργασία τέτοιων μηχανισμών πιστοποίησης θα μπορούσαν να λαμβάνονται υπόψη βασικές αρχές όπως η πρόσβαση, η ευελιξία, η σταδιακή πρόοδος, η κινητικότητα, η ποιότητα, η διαφάνεια και η αναγνώριση.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να αναπτυχθούν πιο ευέλικτα μέσα πιστοποίησης και διαπίστευσης,

- να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εξεύρεση μεθόδων για τη διαπίστευση της προηγούμενης πείρας, επιτευγμάτων και μάθησης και να διαδίδονται οι ορθές πρακτικές,

- να βελτιωθεί η πρόσβαση προς την ανώτερη εκπαίδευση,

- να ενθαρρύνονται τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ώστε να ανταποκρίνονται εξειδικευμένα στις ανάγκες των ενηλίκων σπουδαστών με την ανάπτυξη κατάλληλων μαθημάτων στο μεγαλύτερο δυνατό αριθμό κλάδων, και παρέχοντας τον κατάλληλο προσανατολισμό,

- να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην όσο το δυνατόν ευρύτερη διάδοση ελκυστικών πληροφοριών σχετικά με τις ευκαιρίες για διά βίου μάθηση και περαιτέρω ανάπτυξη των δυνατοτήτων των τοπικών βιβλιοθηκών και των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών από την άποψη αυτή και όσον αφορά την διά βίου μάθηση εν γένει, και - να παρέχονται εγκεκριμένα προγράμματα εκτός των παραδοσιακών ιδρυμάτων, με τη χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών και τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης εξ αποστάσεως.

Ζ. Εκπαιδευτικοί και εκπαιδευτές ενηλίκων Η ποιότητα των διδασκόντων, η προσαρμοστικότητά τους και η κινητοποίησή τους προς την αλλαγή παραμένουν θεμελιώδη στοιχεία για την υπόθεση της διά βίου μάθησης. Έχει ουσιώδη σημασία για τους εκπαιδευτικούς να συμπληρώνονται οι αρχικές τους σπουδές με ένα προπαρασκευαστικό πρόγραμμα βάσει σαφώς ορισμένων στόχων, όταν αυτό είναι αναγκαίο, να υποστηρίζονται δε με τακτική πρόσβαση σε αποτελεσματική επιμόρφωση κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους.

Η ιδιαίτερη φύση της εκπαίδευσης των ενηλίκων απαιτεί από τους διδάσκοντες και τους εκπαιδευτές στον τομέα αυτόν να υιοθετούν μια διαφορετική φιλοσοφική και μεθοδολογική προσέγγιση. Ο τομέας της εκπαίδευσης των ενηλίκων πρέπει να είναι συγκροτημένος και αποτελεσματικός ώστε να διαδραματίσει πλήρως το ρόλο του στην υλοποίηση της διά βίου μάθησης.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να εξασφαλισθούν δυνατότητες για υψηλής ποιότητας κατάρτιση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών της γενικής εκπαίδευσης και των εκπαιδευτών ενηλίκων,

- να υποστηριχθεί μια πολιτική καλής ποιότητας των αρχικών σπουδών, της προπαρασκευαστικής άσκησης και της διαρκούς επιμόρφωσης για τους εκπαιδευτικούς και τους εκπαιδευτές ενηλίκων,

- να αναγνωρισθεί η ιδιαιτερότητα του ρόλου του εκπαιδευτή ενηλίκων και να διευκρινισθούν οι απαιτούμενες απ' αυτόν στάσεις και γενικές και ειδικές γνώσεις και - να προβλέπεται η επαγγελματική κινητικότητα μεταξύ των διαφόρων τομέων της εκπαίδευσης, με την υποστήριξη της διαρκούς επιμόρφωσης.

Η. Ο ρόλος των νέων τεχνολογιών Οι διαθέσιμες νέες τεχνολογίες έχουν αυξήσει τις δυνατότητες επιλογής που ανοίγονται σε όσους προτείνουν και αναλαμβάνουν προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης 7 οι νέες τεχνολογίες αποτελούν, κατόπιν τούτου, σημαντικό μέρος τέτοιων προγραμμάτων. Η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων των νέων τεχνολογιών για την ενίσχυση, την υποστήριξη και την ενθάρρυνση της διαδικασίας της διά βίου μάθησης συνιστά απευθείας πρόκληση προς τους σχεδιαστές και τους λειτουργούς της εκπαίδευσης. Μια πτυχή αυτής της πρόκλησης είναι να αποφευχθεί η εκ των νέων τεχνολογιών δημιουργία περαιτέρω ανισοτήτων μεταξύ των ατόμων ή των περιοχών, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αίσθηση αποκλεισμού.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να εξοπλισθούν τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης με τις σειρές των νέων τεχνολογιών, στο βαθμό που υπάρχουν οι οικονομικές δυνατότητες, οι οποίες προσφέρουν νέες και αποτελεσματικές επιλογές για τη διδασκαλία και τη μάθηση και να αναπτυχθούν οι απαραίτητες μέθοδοι για την παιδαγωγική εφαρμογή τους,

- να αναπτυχθούν καλύτερα οι αρχικές σπουδές και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών όσον αφορά τη χρησιμοποίηση και την εφαρμογή των παιδαγωγικών εργαλείων που χρησιμοποιούν πολυμέσα,

- να μελετηθούν τρόποι για την καλύτερη δυνατή χρησιμοποίηση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξή της και - να διαδίδονται τα δεδομένα και να ανταλλάσονται εμπειρίες όσον αφορά τις καλύτερες πρακτικές στη χρησιμοποίηση της εκπαιδευτικής τεχνολογίας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 20ής Δεκεμβρίου 1996 για μια στρατηγική της διά βίου μάθησης (97/C 7/02)

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Στη σημερινή κοινωνία των πληροφοριών, η υφήλιος εισέρχεται σε μια περίοδο ευρύτατων αλλαγών. Οι αλλαγές αυτές γίνονται με τέτοιο ρυθμό και έχουν τέτοια έκταση ώστε είναι σημαντικότερο από ποτέ άλλοτε να λαμβάνονται μέτρα με σκοπό την ενημέρωση και την ανανέωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων.

2. Στο πλαίσιο αυτό, πολλοί παράγοντες θέτουν υπό αμφισβήτηση τόσο τις υπάρχουσες νοοτροπίες, όσο και τις υφιστάμενες δομές τις εκπαίδευσης και της κατάρτισης: η ανάγκη να προωθηθεί μεγαλύτερη προσωπική υπευθυνότητα για την απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων 7 η ανάγκη να προωθηθεί η προσωπική ανάπτυξη των ατόμων 7 η ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών 7 η εξέλιξη γνώσεων και δεξιοτήτων, ιδίως τα νέα προσόντα που χρειάζονται για το μέλλον 7 η ανάγκη να υπάρξει ανταπόκριση στην ποικιλία της ζήτησης για βασικές σπουδές και για διαρκή εκπαίδευση και κατάρτιση 7 οι αλλαγές στον κόσμο της εργασίας και στην κοινωνία εν γένει, μεταξύ άλλων η εμφάνιση νέων τύπων απασχόλησης, η αναδιοργάνωση του χρόνου εργασίας και τα νέα σχήματα επαγγελματικής μαθητείας 7 η αυξημένη ελαστικότητα της αγοράς εργασίας, η ένταξη των ατόμων στην κοινωνία και η ενεργός τους συμμετοχή στη δημοκρατική διαδικασία λήψεως των αποφάσεων, καθώς και η αρχή της αειφόρου ανάπτυξης.

3. Η διά βίου μάθηση είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις και απαιτεί τη συνεργασία και τη σύμπραξη όλων των ενδιαφερομένων, προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα, να καταπολεμηθεί η ανεργία, να προαχθεί η πλήρης και ενεργός συμμετοχή όλων στην κοινωνία και να βελτιωθεί η καινοτομία σε όλους τους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.

4. Η διά βίου μάθηση είναι μια εξελισσόμενη έννοια και σήμερα περιλαμβάνει τόσο το επίσημο όσο και το ανεπίσημο μαθησιακό περιβάλλον. Νέοι μέτοχοι και εταίροι λαμβάνουν μέρος στη διαδικασία αυτή, και συνεπώς θα πρέπει να επαναπροσδιοριστούν οι ρόλοι και οι ευθύνες και να δημιουργηθούν θετικές στάσεις ως προς την διά βίου μάθηση στα άτομα και στην κοινωνία εν γένει. Πέραν τούτου, για την προώθηση της διά βίου μάθησης απαιτείται επίσης η κατάλληλη συμβολή των κοινωνικών εταίρων.

5. Το Λευκό Βιβλίο με θέμα «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση» τόνισε ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση αναμφίβολα θα συμβάλουν στην αναζωογόνηση της οικονομικής αύξησης, στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και στην αποκατάσταση ενός υψηλού επιπέδου απασχόλησης. Αυτό επιβεβαίωσαν και τα συμπεράσματα των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων του Έσεν και των Καννών, το 1994 και το 1995 αντίστοιχα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας, το 1996, υπογράμμισε ότι είναι ανάγκη να προσαρμοστούν σε βάθος τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, τόνισε ότι «οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να ενθαρρυνθούν να αναλάβουν πρωτοβουλίες ώστε να ενισχύσουν την ένταξη των νέων, των επί μακρόν ανέργων και των ανέργων γυναικών στην αγορά εργασίας, να προωθήσουν την διά βίου κατάρτιση και να αναπτύξουν ελαστικότητα ως προς την οργάνωση της εργασίας και του χρόνου εργασίας».

6. Στο Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, με θέμα «Διδασκαλία και μάθηση - Προς την κοινωνία της γνώσης», αναφέρεται ότι η μελλοντική κοινωνία θα είναι μια κοινωνία της μάθησης και της γνώσης και ότι «η εκπαίδευση και η κατάρτιση θα αποτελούν ολοένα και περισσότερο τις βασικές οδούς προς την εδραίωση της ατομικής και συλλογικής ταυτότητας, την πρόοδο και την ατομική ικανοποίηση». Το σημείο αυτό τόνισε και το Συμβούλιο στα συμπεράσματά του σχετικά με το Λευκό Βιβλίο της 6ης Μαρτίου 1996 (1).

7. Το «Ευρωπαϊκό Έτος της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης» υπήρξε πολύτιμη συμβολή για τη συνειδητοποίηση και την προώθηση της έννοιας της διά βίου μάθησης για όλους. Το Συμβούλιο της Ευρώπης, η Unesco και ο ΟΟΣΑ προχωρούν, ο καθένας στον τομέα του, σε δραστηριότητες και προβληματισμούς σ' αυτόν τον τομέα. Επιπλέον, πολλά κράτη μέλη έχουν καταστρώσει πλαίσια πολιτικής στα οποία αναγνωρίζεται η σπουδαιότητα της διά βίου μάθησης. Ενδείκνυται, λοιπόν, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να καταθέσει τη δική του ξεχωριστή συμβολή στην ενεργό υλοποίηση μιας στρατηγικής για την διά βίου μάθηση, λαμβάνοντας υπόψη τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν ήδη αναληφθεί και συνεχίζονται σ' αυτόν τον τομέα, αντλώντας από την πλούσια ποικιλία εμπειριών, εργασιών και προβληματισμού στα κράτη μέλη.

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τις εκτιμήσεις αυτές, καθώς και

- τις διατάξεις των άρθρων 126 και 127 της συνθήκης,

- την αρχή της επικουρικότητας που διατυπώνεται στο άρθρο 3 Β της συνθήκης, και

- την ανάγκη συμμόρφωσης προς τις δημοσιονομικές προοπτικές που έχουν ορισθεί για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα,

ΕΚΔΙΔΕΙ ΤΑ ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

II. ΑΡΧΕΣ ΠΟΥ ΘΕΜΕΛΙΩΝΟΥΝ ΜΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Οι αρχές που στηρίζουν μια στρατηγική της διά βίου μάθησης πηγάζουν από τον θεμελιώδη στόχο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης: να συμβάλλουν στην ατομική, πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική ευμάρεια και να βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής για όλους τους πολίτες. Απ' αυτή την άποψη, η κατάστρωση μιας στρατηγικής για την διά βίου μάθηση θα πρέπει να διέπεται από τις ακόλουθες αρχές:

- οι πρωτοβουλίες για την διά βίου μάθηση θα πρέπει να επιτυγχάνουν την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ προσωπικών, πολιτιστικών και κοινωνικών διαστάσεων και θεμάτων αγωγής του πολίτη, και των προβληματισμών που αφορούν την οικονομία και την απασχόληση. Επιπλέον, θα πρέπει να περιλαμβάνουν και αξίες που συνδέονται με τις δημοκρατικές αρχές και τα ανθρώπινα δικαιώματα,

- κάθε στάδιο εκπαίδευσης και κατάρτισης θα πρέπει να συμβάλλει κατάλληλα στη συνεχή πορεία της διά βίου μάθησης,

- η διά βίου μάθηση θα πρέπει να βασίζεται σε ευρύ φάσμα δυνατοτήτων μάθησης, που θα δίνουν σε όλα τα άτομα τη δυνατότητα να προχωρούν στην εκπαίδευσή τους σύμφωνα με τα κοινωνικά, πολιτιστικά και οικονομικά ενδιαφέροντα και ανάγκες τους,

- η αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση είναι καθοριστικές για την διά βίου μάθηση και θα πρέπει, πέραν των κεντρικών βασικών δεξιοτήτων όσον αφορά την ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική, να περιλαμβάνουν ευρεία βάση γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και εμπειριών ώστε να ενθαρρύνεται και να στηρίζεται η μάθηση καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής,

- η διά βίου μάθηση πρέπει να έχει σκοπό την προαγωγή των ατομικών ικανοτήτων, την ενίσχυση της ικανότητας προς απασχόληση, την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των έμφυτων ικανοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και παράλληλα να συμβάλλει στην προώθηση της ισότητας των φύλων, στην εξάλειψη του κοινωνικού αποκλεισμού και στην ενθάρρυνση της ενεργού συμμετοχής στη δημοκρατική κοινωνία,

- η διά βίου μάθηση απαιτεί την ανάπτυξη ευέλικτων και καινοτόμων προσεγγίσεων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένης της συμβολής της οικογένειας, ώστε να ενισχύονται το κριτικό πνεύμα, οι πρωτοβουλίες και η κινητοποίηση των ατόμων στη διαδικασία της μάθησης,

- η διά βίου μάθηση προϋποθέτει ότι τα άτομα, ως υποκείμενα της μάθησης, αναλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο τα ίδια την ευθύνη για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την προσωπική τους ανάπτυξη και, από την άποψη αυτή, θα πρέπει να τίθεται στη διάθεση των εκπαιδευόμενων ενηλίκων κατάλληλος προσανατολισμός και συμβουλές,

- η ισότητα των ευκαιριών θα πρέπει να συνιστά κεντρικό στόχο σε όλα τα στάδια της προώθησης της ισότητας των ευκαιριών,

- τα άτομα, οι θεσμοί, οι επιχειρήσεις, οι τοπικές αρχές, οι κεντρικές κυβερνήσεις, οι κοινωνικοί εταίροι, όταν ενδείκνυται, και η κοινωνία εν γένει θα πρέπει, συλλογικά και στο πλαίσιο των ευθυνών καθενός, να δημιουργούν τις προϋποθέσεις και να διαμορφώνουν μια θετική στάση έναντι της διά βίου μάθησης σε όλες τις πλευρές της, καθώς και να ελαχιστοποιούν τα εμπόδια για τη συμμετοχή στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και άλλες δραστηριότητες μάθησης.

III. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΜΕΩΝ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η επιτυχής υλοποίηση της θεωρητικής έννοιας της διά βίου μάθησης σε ζωντανή πραγματικότητα για τους πολίτες της Ευρώπης θα μπορούσε να εγκαινιάσει μια νέα εποχή στην ανάπτυξη της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση προϋποθέτει τη σαφή κατανόηση της διά βίου μάθησης, τη βούληση να τεθούν νέοι στόχοι, καθώς και την ενίσχυση των κινήτρων των ατόμων να εισέρχονται σε μια διαδικασία διά βίου μάθησης. Μεταξύ άλλων, θα μπορούσαν να εξετασθούν οι ακόλουθοι αλληλοσυνδεόμενοι τομείς για ανάπτυξη:

- Προκλήσεις για τα εκπαιδευτικά συστήματα

- Προβληματισμοί οικονομικής και κοινωνικής φύσεως

- Ανάπτυξη της τοπικής κοινότητας μέσα από την εκπαίδευση και την κατάρτιση

- Διαρκής εκπαίδευση και κατάρτιση

- Δίοδοι και διασυνδέσεις μεταξύ της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης

- Πρόσβαση, πιστοποίηση και διαπίστευση

- Εκπαιδευτικοί και εκπαιδευτές ενηλίκων

- Ρόλος των νέων τεχνολογιών.

Στο παράρτημα των παρόντων συμπερασμάτων, εκτίθεται λεπτομερέστερα ένα πλαίσιο δυνατοτήτων για περαιτέρω ανάπτυξη σε καθένα από τους προαναφερόμενους τομείς.

Το Συμβούλιο έχει την άποψη ότι η μελλοντική ανάπτυξη στρατηγικών για την διά βίου μάθηση στα κράτη μέλη, στο ιδιαίτερο θεσμικό και οργανωτικό πλαίσιο καθώς και στο πλαίσιο της πολιτικής καθενός, έχει κεντρική σημασία και απαιτεί διαρκή προσοχή. Συνεπώς, καλεί τις επερχόμενες Προεδρίες, κατά την κρίση τους, να δώσουν προτεραιότητα στη βαθύτερη εξέταση των θεμάτων που αναφέρονται στα σημεία Α έως Η του παραρτήματος των παρόντων συμπερασμάτων και, όταν αυτό ενδείκνυται, να υποβάλουν στο Συμβούλιο προς έγκριση νέα σχέδια συμπερασμάτων ή άλλων κειμένων.

Το Συμβούλιο καλεί επίσης την Επιτροπή να ενθαρρύνει, στο πλαίσιο των προγραμμάτων Socrates και Leonardo da Vinci, την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών σχετικά με διαφορετικές προσεγγίσεις της διά βίου μάθησης σε όλα τα κράτη μέλη.

Τέλος, το Συμβούλιο θεωρεί ότι η διά βίου μάθηση είναι μια εξελισσόμενη έννοια και ότι τα παρόντα συμπεράσματα επ' ουδενί προδικάζουν την εξέταση άλλων θεμάτων και τομέων προς ανάπτυξη που ενδέχεται να ανακύψουν στο μέλλον.

(1) ΕΕ αριθ. C 195 της 6. 7. 1996, σ. 1.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Το Συμβούλιο έχει την άποψη ότι η ανάπτυξη στους τομείς που εντοπίζονται στο μέρος ΙΙΙ των παρόντων συμπερασμάτων είναι συστατικό μέρος της ανάπτυξης της διά βίου μάθησης. Παρακάτω, εκτίθενται ορισμένες δυνατότητες για περαιτέρω ανάπτυξη σε καθένα τομέα:

Α. Προκλήσεις για τα εκπαιδευτικά συστήματα Το πρώτο εκπαιδευτικό περιβάλλον για το παιδί είναι η ίδια του η σικογένεια. Είναι γνωστή και τεκμηριωμένη η σπουδαιότητα της εμπειρίας αυτής, θετικής ή αρνητικής. Επομένως, οι θετικές στρατηγικές έγκαιρης παρέμβασης είναι ιδιαίτερα σημαντικές, όπως και η προσχολική αγωγή για όλα τα παιδιά, και ιδίως για εκείνα που διατρέχουν κίνδυνο αποτυχίας.

Είναι θεμελιώδες η αρχική εκπαίδευση να παρέχει μια ευρεία βάση γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και εμπειριών που θα στηρίζουν την περαιτέρω μάθηση καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Κάθε επίπεδο σχολικής εκπαίδευσης θα πρέπει να ενσωματώνει στο περιεχόμενο και τις διαδικασίες του έναν προσανατολισμό με κατεύθυνση την διά βίου μάθηση. Επίσης, χρειάζονται στενότεροι δεσμοί μεταξύ σχολείου και τοπικής κοινότητας, συμπεριλαμβανομένου του κόσμου της εργασίας.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- προσχολική εκπαίδευση, ιδίως για παιδιά που διατρέχουν κίνδυνο αποτυχίας, παράλληλα με την εδραίωση εταιρικών σχέσεων μεταξύ των οικογενειών, του σχολείου και της κοινότητας και με τη γονική/κοινοτική αγωγή,

- έγκαιρος εντοπισμός των μαθητών που αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες με παράλληλα κατάλληλα μέτρα αντισταθμιστικής αγωγής,

- αυξημένες προσπάθειες για την καταπολέμηση του λειτουργικού αναλφαβητισμού και της ανικανότητας προς χρησιμοποίηση της βασικής αριθμητικής, καθώς και για τη βελτίωση των δεξιοτήτων επικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης και της ανάπτυξης της εκμάθησης και της διδασκαλίας των γλωσσών,

- πρωτοβουλίες για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας,

- σταθερή υποστήριξη των βελτιώσεων και των μεταρρυθμίσεων, όσον αφορά τόσο τα προγράμματα και την παιδαγωγική μέθοδο όσο και τη διαχείριση και τη διοίκηση, παράλληλα με την κατάλληλη διαρκή επιμόρφωση όλων των ενδιαφερομένων,

- παροχή καλής ποιότητας υπηρεσιών προσανατολισμού και συμβουλών καθώς και πληροφοριών, μεταξύ άλλων, διάθεση κατάλληλων και καλά σχεδιασμένων υπηρεσιών προγραμμάτων πληροφόρησης με στόχο εκείνους που έχουν τις μεγαλύτερες ανάγκες,

- προώθηση της χρήσης πολυμέσων στα σχολεία, εφόσον υπάρχει η οικονομική δυνατότητα, και της προώθησης της χρησιμοποίησής τους για τη βελτίωση των παιδαγωγικών πρακτικών,

- προώθηση ευρυτέρων εταιρικών σχέσεων μεταξύ των σχολείων και της ευρύτερης κοινότητας συμπεριλαμβανομένου του κόσμου της εργασίας.

Β. Προβληματισμοί οικονομικής και κοινωνικής φύσεως Σε μια εποχή οικονομικών αλλαγών, το πρόβλημα της ανεργίας είναι ένα από τα σοβαρότερα που έχει σήμερα να αντιμετωπίσει η ευρωπαϊκή κοινωνία. Η ικανότητα προς απασχόληση καθορίζεται από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων το επίπεδο των αποκτηθέντων από την εκπαίδευση προσόντων. Ορισμένα άτομα που εγκαταλείπουν το σχολείο με ανεπαρκή προσόντα, αποτυγχάνουν να βρουν εργασία και αντιμετωπίζουν το φάσμα του μόνιμου αποκλεισμού από την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Τα μέτρα στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην πρόληψη της ανεργίας και στην αντιμετώπιση των συνεπειών των δομικών αλλαγών. Κατά συνέπεια, οι άνεργοι και όσοι απειλούνται από την ανεργία θα πρέπει να είναι ιδιαίτερος στόχος των πρωτοβουλιών όσον αφορά την διά βίου μάθηση, που λαμβάνονται σε συνδυασμό με μέτρα για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας.

Για όσους έχουν θέση εργασίας, η αντίληψη για την επιχείρηση ως χώρου μάθησης και οι συνέπειες αυτού για την οργάνωση της εργασίας και για τη διαχείριση του χρόνου θα μπορούσε να αναπτυχθεί περισσότερο, αφενός, και, αφετέρου, θα πρέπει να ενισχυθεί η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, όταν ενδείκνυται, για την υλοποίηση της διά βίου μάθησης.

Η φύση και η ποιότητα της αρχικής εκπαίδευσης και κατάρτισης των νέων πρέπει να είναι οι καλύτερες και θα πρέπει να στηρίζονται σε εταιρικές σχέσεις μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, για σειρά θεμάτων μεταξύ των οποίων η μετάβαση από την εκπαίδευση και την κατάρτιση στον κόσμο της εργασίας.

Στην προσπάθεια να αντιμετωπισθούν οι προκλήσεις που σχετίζονται με οικονομικούς παράγοντες και με την αγορά εργασίας, απαιτείται να ληφθούν διάφορα μέτρα, εκ των οποίων ορισμένα έχουν ως βάση ή ενισχύουν υφιστάμενες πρωτοβουλίες που υποστηρίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα μέτρα αυτά μπορούν να συμπεριλαμβάνουν τα ακόλουθα:

- ανάπτυξη ειδικών μέτρων για τους μακροχρόνια ανέργους και τους νέους που αναζητούν για πρώτη φορά θέση εργασίας,

- πρόβλεψη για μια πιο εύρυθμη μετάβαση μεταξύ κατευθύνσεων μέσα στα σχολεία και από το σχολείο στις δυνατότητες αρχικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ιδίως για όσους εγκαταλείπουν το σχολείο με ανεπαρκή ή και χωρίς προσόντα,

- παροχή προγραμμάτων αρχικής κατάρτισης υψηλής ποιότητας, που να επικεντρώνονται στις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις ικανότητες που απαιτεί η σύγχρονη ζωή, να είναι σχεδιασμένα με τρόπο ελκυστικό και να στοχεύουν στη δημιουργία εμπιστοσύνης και θετικής στάσης των συμμετεχόντων, να λαμβάνουν δε υπόψη τις ανάγκες της αγοράς εργασίας για γνώσεις και δεξιότητες με ευρύτερη βάση,

- ενθάρρυνση των ενεργών εταιρικών σχέσεων μεταξύ των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης και του κόσμου της εργασίας, προκειμένου να δημιουργηθούν νέες γέφυρες και οδοί μεταξύ εκπαίδευσης, κατάρτισης και απασχόλησης,

- διεύρυνση των δυνατοτήτων για νέες ευκαιρίες μάθησης σε τομείς όπως η ανάγνωση, η γραφή και η αριθμητική, η προσωπική ανάπτυξη, οι μελέτες για την ισότητα των ευκαιριών των φύλων και τα ειδικά προσαρμοσμένα προγράμματα κατάρτισης κατά παραγγελία, τα οποία να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις για απόκτηση δεξιοτήτων που αντιστοιχούν σε νέες δυνατότητες απασχόλησης,

- ανάπτυξη του ρόλου του χώρου της εργασίας ως περιβάλλοντος μάθησης, ούτως ώστε να διευκολυνθεί η συνεχής ανάπτυξη των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων των εργαζομένων.

Γ. Ανάπτυξη της τοπικής κοινότητας μέσα από την εκπαίδευση και την κατάρτιση Η διά βίου μάθηση θα πρέπει να θεμελιώνεται σε μια ευρεία ολιστική αντίληψη για την ανάπτυξη του ατόμου και της τοπικής κοινότητας. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη των τοπικών κοινοτήτων δίνοντας τη δυνατότητα στις κοινότητες αυτές να προωθούν ενεργά τις ευκαιρίες μάθησης καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής και καλλιεργώντας μια νοοτροπία διαρκούς μάθησης στα μέλη τους.

Εάν δίνεται στις τοπικές κοινότητες η δυνατότητα να αναλαμβάνουν μεγαλύτερες ευθύνες για την εκπαίδευση και τη μάθηση των μελών τους, τότε θα πρέπει να μπορούν να εξελιχθούν σε κοινότητες μάθησης. Αυτό είναι σημαντικό για τη συνεχή κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη του ατόμου και της τοπικής κοινότητας και για να μπορούν οι τοπικές κοινότητες να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις ραγδαίες αλλαγές που συμβαίνουν στην κοινωνία. Τέλος, είναι σημαντικό για την προώθηση της ενεργού συμμετοχής όλων των πολιτών στο πολιτικό και δημοκρατικό γίγνεσθαι.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών όσον αφορά την πρακτική και τις προσεγγίσεις της ανάπτυξης της τοπικής κοινότητας μέσα από την εκπαίδευση και την κατάρτιση στα διάφορα κράτη μέλη,

- θα πρέπει να συζητηθεί και να διερευνηθεί διεξοδικά η έννοια του σχολείου ως πόρου για την τοπική κοινότητα και της τοπικής κοινότητας ως σημαίνοντος πόρου για την εκπαίδευση,

- αξίζει να μελετηθούν οι δυνατότητες μάθησης μέσα στο ανεπίσημο πλαίσιο της στενής και της ευρύτερης οικογένειας,

- είναι σημαντικό να δημιουργηθούν δίοδοι μεταξύ της μη επίσημης εκπαίδευσης και κατάρτισης σε επίπεδο τοπικής κοινότητας και της επίσημης εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Δ. Διαρκής εκπαίδευση και κατάρτιση Οι απαιτήσεις για διαρκή κατάρτιση αυξάνονται και διαφοροποιούνται σε επίπεδο τόσο επιχειρήσεων όσο και ατόμων.

Πρέπει να αναγνωρίζεται και να προβλέπεται ο καίριος ρόλος των εργοδοτών και των ενώσεων και συνδικαλιστικών οργανώσεων των εργαζομένων στην ανάπτυξη των προγραμμάτων διαρκούς εκπαίδευσης και κατάρτισης. Η απαίτηση για εταιρική σχέση μεταξύ όλων των παραγόντων του κόσμου της εργασίας, καθώς και μεταξύ του κόσμου της εργασίας, αφενός, και της εκπαίδευσης και κατάρτισης, αφετέρου, είναι στον τομέα αυτόν ουσιοδέστερη απ' ότι σε οποιονδήποτε άλλον εκπαιδευτικό τομέα. Η καθιέρωση τέτοιων δεσμών θα έχει πιθανότατα σημαντικές επιπτώσεις, τόσο για την οργάνωση της εργασίας όσο και για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η παροχή, η πιστοποίηση και η διαπίστευση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Η ανανέωση των τεχνικών δεξιοτήτων και των επαγγελματικών προσόντων των ενηλίκων θα πρέπει να γίνει σημαντική πλευρά του έργου των πανεπιστημίων και άλλων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στο πλαίσιο των δυνατοτήτων τους. Πρόκειται για ένα θέμα εξαιρετικής σημασίας όσον αφορά την τεχνολογική ικανότητα και την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα έπρεπε να αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της έννοιας της διά βίου μάθησης.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να προωθηθεί η συνεργασία που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μεταξύ αυτών που παρέχουν εκπαίδευση και κατάρτιση, των κοινωνικών εταίρων, όταν αυτό ενδείκνυται, και των κυβερνήσεων με σκοπό τον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων όσον αφορά την αναβάθμιση των προσόντων και την επιμόρφωση κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας, καθώς και την επίτευξη συμφωνίας επί μιας στρατηγικής για την υλοποίηση αυτών των προτεραιοτήτων,

- να αναπτυχθούν στρατηγικές ανθρωπίνου δυναμικού εντός των χώρων εργασίας, με τις οποίες να προσδιορίζονται καλύτερα οι ανάγκες των εργαζομένων για κατάρτιση ώστε να μπορούν να προσαρμόζονται σε νέες καταστάσεις στο χώρο εργασίας. Οι στρατηγικές αυτές θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν μέτρα υποστήριξης προς τους εργαζομένους που μετειδικεύονται ή επιμορφώνονται εντός ή εκτός της εργασίας,

- να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις σε εκπαίδευση και κατάρτιση,

- να αναπτυχθεί περαιτέρω ο ρόλος των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην διά βίου μάθηση, λαμβάνοντας υπόψη τις ποικίλες ανάγκες των ενηλίκων και των εργαζομένων για διαρκή εκπαίδευση και κατάρτιση,

- να διοργανωθούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση κύκλοι μαθημάτων που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ενηλίκων εκπαιδευομένων, όσον αφορά τον τομέα, το περιεχόμενο, τη διάρκεια και τη μεθοδολογία και να λαμβάνουν υπόψη τις ικανότητες των ενδιαφερομένων,

- να δημιουργηθούν νέες μορφές διόδων μεταξύ εργασίας και εκπαίδευσης και - να αναπτυχθούν συστήματα γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων, με στόχο την προσωπική εξέλιξη, την κοινωνική συμμετοχή και τη δυνατότητα απασχόλησης.

Ε. Δίοδοι και διασυνδέσεις μεταξύ της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης Τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί νέα σημεία επαφής και διασύνδεσης μεταξύ πολλών σχολείων και επιχειρήσεων. Αυτές οι τάσεις θα πρέπει να υποστηριχθούν όσο γίνεται περισσότερο και να ενθαρρυνθούν οι κατάλληλες σχέσεις μεταξύ των τομέων της εκπαίδευσης, αφενός, και των επιχειρήσεων και της οικονομίας, αφετέρου.

Οι βαθιές αλλαγές στη σύγχρονη αντίληψη για την εργασία έχουν καταστήσει λιγότερο σημαντική την πρώιμη εξειδίκευση και έχουν μειώσει το χάσμα που υπήρχε μεταξύ της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Δημιουργείται τώρα μια στενότερη σχέση μεταξύ των δύο. Οι προσπάθειες να εξασφαλισθεί η μεταξύ τους ισοτιμία έχουν αυξηθεί κατά πολύ, πρέπει όμως να καταβληθούν ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες προκειμένου να προωθηθεί και να εξασφαλισθεί η ισότιμη εκτίμησή τους.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να ευνοηθεί στενότερη σχέση μεταξύ της γενικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι απαιτήσεις των ταχέως μεταβαλλομένων συνθηκών εργασίας,

- να εξασφαλίζεται ότι η διαδικασία διδασκαλίας και μάθησης σε όλους τους κλάδους προωθείται με την ενεργό συμμετοχή των σπουδαστών στο πλαίσιο μιας παιδαγωγικής ικανής να εμπνεύσει και να εισάγει το σπουδαστή στις αξίες και την παράδοση του συγκεκριμένου τομέα, και - να παρέχονται στους σπουδαστές περισσότερες ευκαιρίες για γόνιμη εργασιακή εμπειρία και να διερευνηθούν οι δυνατότητες πιστοποίησης και διαπίστευσης της πείρας αυτής.

ΣΤ. Πρόσβαση, πιστοποίηση και διαπίστευση Για την διά βίου μάθηση απαιτείται να υπάρχουν στο πλαίσιο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης δομές πιο εύκαμπτες, πιο ευκίνητες και πιο επικεντρωμένες στο σπουδαστή απ' ό,τι προηγουμένως. Η εξέλιξη αυτή συνεπάγεται και προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, όχι μόνο την καθιέρωση περισσότερο προσπελάσιμων οδών εκπαίδευσης και κατάρτισης σε όλα τα επίπεδα αυτών των συστημάτων και σε όλη τη διάρκεια της ζωής, αλλά και τη δημιουργία αποδεκτών μηχανισμών αξιολόγησης και επικύρωσης αυτής της μάθησης προκειμένου να εξασφαλίζεται η τήρηση των προτύπων και η ποιότητα.

Αποτελεσματικά μέσα πιστοποίησης, ενταγμένα σε ένα σαφές φιλοσοφικό και πρακτικό πλαίσιο της διά βίου μάθησης, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην εξάλειψη των εκπαιδευτικών ανισοτήτων καθώς και στην αναγνώριση του εκπαιδευτικού επιτεύγματος ανεξάρτητα από το μαθησιακό περιβάλλον.

Στην επεξεργασία τέτοιων μηχανισμών πιστοποίησης θα μπορούσαν να λαμβάνονται υπόψη βασικές αρχές όπως η πρόσβαση, η ευελιξία, η σταδιακή πρόοδος, η κινητικότητα, η ποιότητα, η διαφάνεια και η αναγνώριση.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να αναπτυχθούν πιο ευέλικτα μέσα πιστοποίησης και διαπίστευσης,

- να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εξεύρεση μεθόδων για τη διαπίστευση της προηγούμενης πείρας, επιτευγμάτων και μάθησης και να διαδίδονται οι ορθές πρακτικές,

- να βελτιωθεί η πρόσβαση προς την ανώτερη εκπαίδευση,

- να ενθαρρύνονται τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ώστε να ανταποκρίνονται εξειδικευμένα στις ανάγκες των ενηλίκων σπουδαστών με την ανάπτυξη κατάλληλων μαθημάτων στο μεγαλύτερο δυνατό αριθμό κλάδων, και παρέχοντας τον κατάλληλο προσανατολισμό,

- να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην όσο το δυνατόν ευρύτερη διάδοση ελκυστικών πληροφοριών σχετικά με τις ευκαιρίες για διά βίου μάθηση και περαιτέρω ανάπτυξη των δυνατοτήτων των τοπικών βιβλιοθηκών και των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών από την άποψη αυτή και όσον αφορά την διά βίου μάθηση εν γένει, και - να παρέχονται εγκεκριμένα προγράμματα εκτός των παραδοσιακών ιδρυμάτων, με τη χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών και τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης εξ αποστάσεως.

Ζ. Εκπαιδευτικοί και εκπαιδευτές ενηλίκων Η ποιότητα των διδασκόντων, η προσαρμοστικότητά τους και η κινητοποίησή τους προς την αλλαγή παραμένουν θεμελιώδη στοιχεία για την υπόθεση της διά βίου μάθησης. Έχει ουσιώδη σημασία για τους εκπαιδευτικούς να συμπληρώνονται οι αρχικές τους σπουδές με ένα προπαρασκευαστικό πρόγραμμα βάσει σαφώς ορισμένων στόχων, όταν αυτό είναι αναγκαίο, να υποστηρίζονται δε με τακτική πρόσβαση σε αποτελεσματική επιμόρφωση κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους.

Η ιδιαίτερη φύση της εκπαίδευσης των ενηλίκων απαιτεί από τους διδάσκοντες και τους εκπαιδευτές στον τομέα αυτόν να υιοθετούν μια διαφορετική φιλοσοφική και μεθοδολογική προσέγγιση. Ο τομέας της εκπαίδευσης των ενηλίκων πρέπει να είναι συγκροτημένος και αποτελεσματικός ώστε να διαδραματίσει πλήρως το ρόλο του στην υλοποίηση της διά βίου μάθησης.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να εξασφαλισθούν δυνατότητες για υψηλής ποιότητας κατάρτιση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών της γενικής εκπαίδευσης και των εκπαιδευτών ενηλίκων,

- να υποστηριχθεί μια πολιτική καλής ποιότητας των αρχικών σπουδών, της προπαρασκευαστικής άσκησης και της διαρκούς επιμόρφωσης για τους εκπαιδευτικούς και τους εκπαιδευτές ενηλίκων,

- να αναγνωρισθεί η ιδιαιτερότητα του ρόλου του εκπαιδευτή ενηλίκων και να διευκρινισθούν οι απαιτούμενες απ' αυτόν στάσεις και γενικές και ειδικές γνώσεις και - να προβλέπεται η επαγγελματική κινητικότητα μεταξύ των διαφόρων τομέων της εκπαίδευσης, με την υποστήριξη της διαρκούς επιμόρφωσης.

Η. Ο ρόλος των νέων τεχνολογιών Οι διαθέσιμες νέες τεχνολογίες έχουν αυξήσει τις δυνατότητες επιλογής που ανοίγονται σε όσους προτείνουν και αναλαμβάνουν προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης 7 οι νέες τεχνολογίες αποτελούν, κατόπιν τούτου, σημαντικό μέρος τέτοιων προγραμμάτων. Η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων των νέων τεχνολογιών για την ενίσχυση, την υποστήριξη και την ενθάρρυνση της διαδικασίας της διά βίου μάθησης συνιστά απευθείας πρόκληση προς τους σχεδιαστές και τους λειτουργούς της εκπαίδευσης. Μια πτυχή αυτής της πρόκλησης είναι να αποφευχθεί η εκ των νέων τεχνολογιών δημιουργία περαιτέρω ανισοτήτων μεταξύ των ατόμων ή των περιοχών, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αίσθηση αποκλεισμού.

Μεταξύ ορισμένων καίριων τομέων για ανάπτυξη μπορούν να περιληφθούν οι ακόλουθοι:

- να εξοπλισθούν τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης με τις σειρές των νέων τεχνολογιών, στο βαθμό που υπάρχουν οι οικονομικές δυνατότητες, οι οποίες προσφέρουν νέες και αποτελεσματικές επιλογές για τη διδασκαλία και τη μάθηση και να αναπτυχθούν οι απαραίτητες μέθοδοι για την παιδαγωγική εφαρμογή τους,

- να αναπτυχθούν καλύτερα οι αρχικές σπουδές και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών όσον αφορά τη χρησιμοποίηση και την εφαρμογή των παιδαγωγικών εργαλείων που χρησιμοποιούν πολυμέσα,

- να μελετηθούν τρόποι για την καλύτερη δυνατή χρησιμοποίηση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξή της και - να διαδίδονται τα δεδομένα και να ανταλλάσονται εμπειρίες όσον αφορά τις καλύτερες πρακτικές στη χρησιμοποίηση της εκπαιδευτικής τεχνολογίας.