ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 10ης Δεκεμβρίου 1981 περί του σχεδίου συμβάσεως πτωχεύσεως, πτωχευτικών συμβιβασμών και αναλόγων διαδικασιών

I 1. Το σχέδιο συμβάσεως πτωχεύσεως, πτωχευτικών συμβιβασμών και αναλόγων διαδικασιών καταρτίστηκε από επιτροπή εμπειρογνωμόνων των Κρατών μελών και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, κατόπιν κοινής συμφωνίας του Συμβουλίου και της Επιτροπής. Το σχέδιο αυτό συμπληρώνει τη σύμβαση που υπογράφηκε στις Βρυξέλλες στις 27 Σεπτεμβρίου 1968 περί της δικαστικής αρμοδιότητος και της εκτελέσεως των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, την αποκαλουμένη "γενική σύμβαση"(1), καθώς και τη σύμβαση της 9ης Οκτωβρίου 1978 περί της προσχωρήσεως της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας στη σύμβαση της 27ης Σεπτεμβρίου 1968(2).

2. Το σχέδιο, ακολουθώντας τη γενική σύμβαση, η οποία αποκλείει ρητά τις πτωχεύσεις, τους πτωχευτικούς συμβιβασμούς και τις λοιπές ανάλογες διαδικασίες από το πεδίο εφαρμογής της (άρθρο 1 παράγραφος 2 δεύτερη περίπτωση), βασίστηκε επίσης στο άρθρο 220 της συνθήκης ΕΟΚ. Το σχέδιο καταρτίστηκε για πρώτη φορά το 1970. Το έγγραφο αυτό διαβιβάστηκε στις κυβερνήσεις των Κρατών μελών, προκειμένου να εκφέρουν γνώμη. Εν τω μεταξύ όμως πραγματοποιήθηκε η προσχώρηση των τριών νέων Κρατών μελών. Οι εργασίες άρχισαν εκ νέου στα πλαίσια της διευρυμένης επιτροπής. Οι εν λόγω εργασίες κατέληξαν στη σύνταξη του παρόντος σχεδίου, αποκαλουμένου "σχέδιο συμβάσεως πτωχεύσεως", το οποίο υποβλήθηκε στον Πρόεδρο του Συμβουλίου στις 23 Ιουνίου 1980 και για το οποίο καλούνται να εκφέρουν γνώμη οι κυβερνήσεις των Κρατών μελών και η Επιτροπή.

3. Το σχέδιο της συμβάσεως πτωχεύσεως, εκτός από τις διαδικασίες της πτωχεύσεως αυτής καθεαυτής, οι οποίες καταλήγουν στην παύση των εμπορικών δραστηριοτήτων του οφειλέτη και στη διανομή μεταξύ των πιστωτών, αφορά επίσης και τις διαδικασίες οι οποίες έχουν ως στόχο την αποφυγή της κηρύξεως πτωχεύσεως και την εξυγίανση της καταστάσεως του οφειλέτη. Το σχέδιο έχει ως γνώμονα τη βελτίωση της τύχης των πιστωτών στην κοινή αγορά. Προς το σκοπό αυτόν, προβλέπει ότι οι αποφάσεις ενάρξεως μιας από τις αναφερόμενες διαδικασίες σε ένα από τα συμβαλλόμενα κράτη παράγουν αυτοδικαίως αποτελέσματα και στα λοιπά συμβαλλόμενα κράτη. Προκύπτει κατά συνέπεια η άμεση κατάσχεση όλων των περιουσιακών αγαθών του οφειλέτη που κείνται μέσα στην Κοινότητα. Τα αποτελέσματα έναντι τρίτων παράγονται από την όγδοη ημέρα μετά τη δημοσίευση της αποφάσεως στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Εξάλλου εμποδίζεται η έναρξη κάθε διαδικασίας πτωχεύσεως, πτωχευτικού συμβιβασμού ή ανάλογης διαδικασίας στα λοιπά συμβαλλόμενα κράτη εκτός από το κράτος ενάρξεως της διαδικασίας. Τέλος, δεν θα είναι πλέον δυνατόν να κινούνται ατομικές διώξεις, και αυτές οι οποίες έχουν ήδη κινηθεί θα πρέπει να αναστέλλονται.

4. Η εφαρμογή των αρχών αυτών, της ενότητος και της καθολικότητος της πτωχεύσεως και η αποφυγή πολλαπλασιασμού των διαδικασιών, επιβάλλουν, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή ενιαίων κανόνων περί της διεθνούς αρμοδιότητος των δικαστηρίων, λαμβανομένου υπόψη ότι ο όρος "πτώχευση" περιλαμβάνει, εν προκειμένω, όλες τις διαδικασίες που αναφέρονται στο σχέδιο αυτό. Το σχέδιο ορίζει ότι αποκλειστικά αρμόδια για την έναρξη της διαδικασίας πτωχεύσεως είναι τα δικαστήρια του συμβαλλόμενου κράτους στο οποίο ευρίσκεται το κέντρο των δραστηριοτήτων του οφειλέτη. Όταν το κέντρο των δραστηριοτήτων του οφειλέτη ευρίσκεται έξω από την Κοινότητα, αποκλειστικά αρμόδια είναι τα δικαστήρια του συμβαλλόμενου κράτους στο οποίο είναι εγκαταστημένος ο οφειλέτης. Η διεξαγωγή της διαδικασίας και, κατά γενικό κανόνα, τα αποτελέσματα της πτωχεύσεως, ιδίως έναντι των τρίτων, διέπονται από τον εσωτερικό νόμο του κράτους ενάρξεως της πτωχεύσεως. Εξάλλου, οι ειδικοί κανόνες περί συγκρούσεως νόμων συνιστούν εξαίρεση στη βασική αρχή της "lex fori". Οι κανόνες αυτοί ορίζουν κυρίως τα αποτελέσματα της πτωχεύσεως επί της περιουσίας και των δικαιωμάτων που υπάγονται σε καταγραφή, επί των συμβάσεων εργασίας καθώς και επί των συμβάσεων πωλήσεως ακινήτων. Άλλοι κανόνες περί συγκρούσεων προβλέπονται όσον αφορά τη βάση, την έκταση και την κατάταξη των ασφαλειών και προνομίων.

5. Το σχέδιο συμβάσεως πτωχεύσεως περιλαμβάνει διατάξεις που αποβλέπουν στη διασφάλιση της ερμηνείας της από τα δικαστήρια. Περιλαμβάνει επίσης τελικές διατάξεις παρεμφερείς με αυτές της γενικής συμβάσεως. Η σύμβαση πτωχεύσεως θα αρχίσει να ισχύει μόνο αφού επικυρωθεί από όλα τα συμβαλλόμενα κράτη. Η σύμβαση, τέλος, θα ενταχθεί στο πλαίσιο των κοινοτικών συμβάσεων- συμπληρώνει, όπως είδαμε, τη γενική σύμβαση, και στο βαθμό που δεν ρυθμίζει ορισμένα προβλήματα περί του εφαρμοστέου νόμου, συμπληρώνεται από τη σύμβαση της 19ης Ιουνίου 1980 σχετικά με τον εφαρμοστέο νόμο επί των συμβατικών υποχρεώσεων(3).

II. 6. Το σχέδιο αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής του την πτώχευση καθώς και την εκκαθάριση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων μέχρι την έναρξη ισχύος της οδηγίας περί εναρμονίσεως των εθνικών νομοθεσιών που διέπουν το εν λόγω θέμα και στο βαθμό που η οδηγία αυτή δεν περιέχει διαφορετική σχετική διάταξη (άρθρο 1 παράγραφος 3). Ο προσωρινός αυτός αποκλεισμός των επιχειρήσεων πρωτασφαλίσεως (ασφαλίσεις κατά ζημιών και ασφαλίσεις ζωής) επιβάλλεται εξαιτίας της υποχρεώσεως, σε περίπτωση ανακλήσεως της αδείας λόγω αφερεγγυότητος, ενάρξεως ειδικών διαδικασιών, διοικητικού ως επί το πλείστον χαρακτήρος ή αποκλειστικά πτωχευτικού χαρακτήρος, οι οποίες έχουν πρωταρχικό στόχο την εξασφάλιση ενιαίας προστασίας για τους πιστωτές της ασφαλίσεως. Η Επιτροπή ελπίζει να είναι σε θέση να υποβάλει προσεχώς στο Συμβούλιο την πρόταση περί της εν λόγω οδηγίας, προκειμένου να καταστεί δυνατόν να εξασφαλιστεί με τους καλύτερους όρους ο συντονισμός μεταξύ των δύο αυτών ρυθμίσεων.

7. Το σχέδιο δεν αποκλείει εξάλλου από το πεδίο εφαρμογής του την πτώχευση των πιστωτικών ιδρυμάτων, τα οποία υπόκεινται επίσης στον έλεγχο των δημοσίων αρχών μέσω διαδικασίας προς παροχήν αδείας. Αν και η ανάκληση της αδείας δεν συνεπάγεται πάντοτε την έναρξη διαδικασιών παρεμφερών προς την πτώχευση, σε όλα τα Κράτη μέλη, ωστόσο οι δημόσιες αρχές λαμβάνουν μέτρα για τη διασφάλιση των συμφερόντων των καταθετών. Τον ίδιο ακριβώς στόχο επιδιώκει και η πρόταση οδηγίας την οποία επεξεργάζεται η Επιτροπή και με την οποία επιχειρείται ο συντονισμός τόσο του ρόλου των αρχών τραπεζικού ελέγχου όσο και των λεπτομερειών της συνεργασίας μεταξύ των αρχών αυτών κατά την εφαρμογή των εν λόγω μέτρων. Υπό τις συνθήκες αυτές και εν όψει των αναλογιών που παρουσιάζουν οι δύο τομείς, κρίνεται πρόσφορο να εξευρεθεί για τα πιστωτικά ιδρύματα λύση παρεμφερής προς αυτή που επιλέχτηκε για τις ασφαλίσεις, και να συμπληρωθεί το πρώτο άρθρο με παράγραφο 4, η οποία διατυπώνεται ως ακολούθως:

"4. Η σύμβαση δεν εφαρμόζεται στα πιστωτικά ιδρύματα μέχρι την έναρξη ισχύος της οδηγίας, η οποία έχει ως στόχο το συντονισμό του ρόλου των αρχών τραπεζικού ελέγχου στις διαδικασίες που αναφέρονται στο άρθρο 1 περιπτώσεις α και β του πρωτοκόλλου, καθώς και της συνεργασίας μεταξύ τους κατά την εφαρμογή των μέτρων τα οποία αποβλέπουν στη διασφάλιση των συμφερόντων των πιστωτών των πιστωτικών ιδρυμάτων."

Όσον αφορά εξάλλου την εκκαθάριση των πιστωτικών ιδρυμάτων ακριβώς όπως και σε άλλους τομείς, πρέπει να διατυπωθεί η επιφύλαξη πρωτοβουλιών της Επιτροπής, τις οποίες θα λάβει στο μέλλον. Προς το σκοπό αυτόν, ακριβώς όπως και στο άρθρο 20 της συμβάσεως της 19ης Ιουνίου 1980 περί του εφαρμοστέου νόμου επί των συμβατικών υποχρεώσεων, θα πρέπει να διατυπωθεί το ακόλουθο κείμενο:

"Η παρούσα σύμβαση δεν θίγει σε τίποτα την εφαρμογή διατάξεων οι οποίες περιέχονται ή θα περιέχονται στις πράξεις των οργάνων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ή στις εναρμονισμένες εθνικές νομοθεσίες κατ' εκτέλεση των πράξεων αυτών."

8. Το σχέδιο της συμβάσεως πτωχεύσεως περιλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής του της διαδικασία της "compulsory winding-up" της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Η διαδικασία αυτή δημιουργεί ένα πρόβλημα σχετικά με τη γενική σύμβαση κατά τη διατύπωσή της της 9ης Οκτωβρίου 1978. Το αγγλικό κείμενο της συμβάσεως αυτής αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της μόνο τις "proceedings relating to the winding-up of insolvent companies or other legal persons". Η γενική σύμβαση ως εκ τούτου εξακολουθεί να εφαρμόζεται ιδίως στη διαδικασία του "compulsory winding-up", όταν η διαδικασία αυτή, σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις, δεν βασίζεται επί της αφερεγγυότητος αλλά επί άλλων λόγων, οι οποίοι αιτιολογούν την έναρξή της. Το παρόν κείμενο του σχεδίου της συμβάσεως πτωχεύσεως (πρωτόκολλο προσηρτημένο στο σχέδιο, άρθρο 1 περίπτωση α) δεν κάνει διάκριση μεταξύ των διαφόρων προϋποθέσεων ενάρξεως της διαδικασίας. Περιλαμβάνει όλες τις περιπτώσεις. Κατά συνέπεια κρίνεται πρόσφορο να τροποποιηθεί το άρθρο 1 του εν λόγω πρωτοκόλλου κατά τρόπο ώστε να αποφευχθούν οι παρεξηγήσεις που θα ήταν δυνατόν να προέλθουν λόγω της υπάρξεως των δύο αντιφατικών μεταξύ τους κειμένων. Θα πρέπει να διευκρινίζεται στο άρθρο 1 ότι, όσον αφορά την Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, η διαδικασία του "compulsory winding-up", η οποία αναφέρεται στο άρθρο αυτό, περιορίζεται στην περίπτωση της αφερεγγυότητος. Η διευκρίνηση αυτή επιβάλλεται επιπροσθέτως καθώς, δυνάμει του άρθρου 57 της γενικής συμβάσεως, η τελευταία αυτή "εφαρμόζεται υπό την επιφύλαξη συμβάσεων στις οποίες έχουν προσχωρήσει ή θα προσχωρήσουν τα συμβαλλόμενα κράτη και με τις οποίες ρυθμίζονται, σε ορισμένους επιμέρους τομείς, θέματα δικαστικής αρμοδιότητος, αναγνωρίσεως και εκτελέσεως αποφάσεων". Πράγματι, η σύμβαση πτωχεύσεως θα ήταν δυνατόν να θεωρηθεί, βάσει της διατάξεως αυτής, ως "lex specialis" σε σχέση με τη γενική σύμβαση, και να εφαρμόζεται κατά συνέπεια σε όλες τις παραλλαγές της διαδικασίας του "compulsory winding-up".

9. Αν, με γνώμονα τη συγκεντρωτικότητα, η αποκλειστική αρμοδιότητα της δικαιοδοσίας του κράτους ενάρξεως της εργασίας πτωχεύσεως επεκτείνεται, μεταξύ άλλων, και στις αγωγές που αφορούν την ευθύνη λόγω της διαχειρίσεως των διαχειριστών εταιρίας ή νομικού προσώπου το οποίο κηρύσσεται σε πτώχευση (άρθρο 11 περίπτωση α), οι αποφάσεις που εκδίδονται εν προκειμένω δεν αναγνωρίζονται παρά ταύτα και δεν θα εκτελούνται σε άλλα συμβαλλόμενα κράτη σύμφωνα με το σύστημα που προβλέπεται για τις αποφάσεις περί πτωχεύσεως, δηλαδή "χωρίς να είναι αναγκαία η προσφυγή σε καμιά διαδικασία" (άρθρο 56). Το άρθρο 67 διευκρινίζει ότι αναγνωρίζονται και εκτελούνται κατ' εφαρμογή των κανόνων της συμβάσεως εκτελέσεως. Η παραπομπή αυτή αίρει κάθε αμφιβολία σχετικά με το ζήτημα, κατ' εφαρμογή ποιας συμβάσεως θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να εκτελούνται οι αποφάσεις που εκδίδονται κατόπιν αγωγής προς συμπλήρωση του παθητικού, οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 99 του γαλλικού νόμου της 13ης Ιουλίου 1967. Πράγματι, τέθηκε θέμα σχετικά με το κατά πόσο οι αγωγές αυτές αποτελούν μέρος των "αναλόγων διαδικασιών" των πτωχεύσεων και των πτωχευτικών συμβιβασμών που αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής της γενικής συμβάσεως δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 2 περίπτωση 2. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι εν λόγω αποφάσεις πρέπει να θεωρούνται ότι δεν υπάγονται στο δίκαιο της πτωχεύσεως κατά την έννοια του προσχεδίου της συμβάσεως, διότι δεν βασίζονται επί αγωγών των οποίων βασικός στόχος είναι η διαπίστωση της ευθύνης καθώς και της ζημίας, χωρίς να συνιστούν ωστόσο αιτήσεις περί κηρύξεως σε πτώχευση, περί πτωχευτικού συμβιβασμού ή άλλες ανάλογες διαδικασίες, οι οποίες έχουν σα στόχο να καταλήξουν στην ικανοποίηση της ομάδας των πιστωτών. Το γεγονός ότι η αίτηση αυτή εισάγεται ενώπιον δικαστηρίου, αρμοδίου να αποφασίσει επί της πτωχεύσεως εταιρίας, γίνεται χάρη της διαδικασίας, αλλά δεν μεταβάλλει τη νομική φύση της ως άνω αιτήσεως, ακόμη και αν αντιστρέφεται το βάρος της αποδείξεως(4).

10. Η δημοσιότητα της πτωχεύσεως σε κοινοτικό επίπεδο διενεργείται με την επιμέλεια του συνδίκου της υποθέσεως, ο οποίος φροντίζει για τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της αποφάσεως περί κηρύξεως της πτωχεύσεως καθώς και ορισμένων άλλων αποφάσεων (άρθρο 26). Το σχέδιο δεν διευκρινίζει ποιος θα καταβάλει τα έξοδα της τυπώσεως και της μεταφράσεως που συνδέονται με τη δημοσίευση. Αφού όμως πρόκειται για αποφάσεις οι οποίες ενδιαφέρουν την ομάδα των πιστωτών, τα εν λόγω έξοδα θα πρέπει να καταβάλλονται από αυτήν.

11. Η ύπαρξη περισσοτέρων του ενός συνδίκων γίνεται δεκτή μόνο όταν η νομοθεσία του κράτους ενάρξεως της πτωχεύσεως το επιτρέπει (άρθρο 29 παράγραφος 3). Το σχέδιο θα πρέπει να ορίζει ότι η δυνατότητα υπάρξεως περισσοτέρων συνδίκων πρέπει να προβλέπεται από τη νομοθεσία κάθε συμβαλλόμενου κράτους. Πράγματι, ο σύνδικος που οφείλει να προβεί στη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων σε περισσότερα του ενός συμβαλλόμενα κράτη και στην κατανομή του προϊόντος της ρευστοποιήσεως, δυνάμει του τμήματος VI του τίτλου IV, στους προνομιούχους πιστωτές, δεν θα είναι σε θέση να τηρεί τις διάφορες νομοθεσίες των οικείων κρατών παρά μόνο αν έχει τη δυνατότητα να προσφεύγει σε συναδέλφους του οι οποίοι να γνωρίζουν την πρακτική των διαφόρων αυτών εθνικών νομοθετικών ρυθμίσεων. Προκειμένου εξάλλου να αποφεύγεται κάθε αμφισβήτηση, το σχέδιο πρέπει να αναφέρει ότι ο σύνδικος δύναται νομίμως να ενεργεί στα τρίτα κράτη όπου τυχόν ευρίσκονται περιουσιακά αγαθά του οφειλέτη, στο βαθμό, εννοείται, που ο νόμος των κρατών αυτών του αναγνωρίζει την εξουσία να ασκεί δραστηριότητα στην επικράτειά τους.

12. Σε αστικής και εμπορικής φύσεως υποθέσεις, οι δικαιούχοι πιστώσεων οι οποίες εγεννήθησαν πριν από την έναρξη της διαδικασίας της πτωχεύσεως - ιδίως οι μισθωτοί - δύνανται, επί των περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στην επικράτεια κάθε συμβαλλόμενου κράτους, να επικαλούνται γενικά προνόμια ή, κατά περίπτωση, τα δικαιώματα της ομάδας των πιστωτών, τα οποία προβλέπονται από το νόμο κάθε κράτους, υπέρ των πιστώσεων αυτών. Αντίθετα, οι κατά τόπους αρχές, η δημόσια διοίκηση και οι δημόσιοι οργανισμοί δεν δύνανται να επικαλούνται, ιδίως για απαιτήσεις δημοσιονομικού χαρακτήρος και κοινωνικής ασφαλίσεως, τα γενικά προνόμιά τους, τα οποία σχετίζονται με απαιτήσεις οι οποίες εγεννήθησαν πριν από την έναρξη της διαδικασίας της πτωχεύσεως, παρά μόνο στο κράτος στο οποίο υπάγονται.

13. Το σχέδιο αφήνει ανοικτό το ζήτημα, κατά πόσον οι πιστώσεις φορολογικού χαρακτήρος και οι εξομοιούμενες προς αυτές, οι οποίες γεννώνται μετά την κήρυξη της πτωχεύσεως, μπορεί, όπως και οι λοιπές οφειλές της ομάδας των πιστωτών, να ικανοποιούνται από τα περιουσιακά στοιχεία τα οποία ευρίσκονται στην επικράτεια κάθε συμβαλλόμενου κράτους, ή αν αντίθετα δεν μπορεί να ικανοποιούνται παρά μόνο επί των περιουσιακών στοιχείων τα οποία ευρίσκονται στην επικράτεια του κράτους στο οποίο υπάγονται (άρθρο 44 παράγραφοι 1 και 3). Εύλογο θα ήταν να εξομοιούνται με τις λοιπές οφειλές της ομάδας των πιστωτών, αφού οι πιστώσεις αυτές γεννώνται για την εξυπηρέτηση της εξακολουθήσεως των δραστηριοτήτων του οφειλέτη επ' ωφελεία της ομάδας των πιστωτών.

14. Κατά τις διαδικασίες για την πρόληψη της πτωχεύσεως, στις οποίες εφαρμόζεται επίσης το σχέδιο, παραχωρούνται στον οφειλέτη προθεσμίες ή αφέσεις χρεών. Το άρθρο 54 προβλέπει ότι στα εκτός του κράτους ενάρξεως της διαδικασίας συμβαλλόμενα κράτη τα παραπάνω μέτρα δεν μπορεί να αντιτάσσονται στους πιστωτές που είναι δικαιούχοι πιστώσεως της ομάδας καθώς και στους προνομιούχους πιστωτές ή στους εμπραγμάτως ασφαλισμένους πιστωτές. Με τη διάταξη αυτή εισάγεται εξαίρεση στις αρχές της καθολικότητας και της ενότητας της πτωχεύσεως καθώς και της ισότητας μεταξύ των πιστωτών. Η εξαίρεση αυτή δεν δικαιολογείται με το επιχείρημα ότι δεν πρόκειται εν προκειμένω για διαδικασίες καθαρώς πτωχευτικές, αλλά για διαδικασίες προληπτικού χαρακτήρος. Αντίθετα, το επιχείρημα αυτό συνηγορεί υπέρ της τηρήσεως των δύο αυτών αρχών, αφού η εφαρμογή τους θα έχει ως αποτέλεσμα την επιπλέον εξασφάλιση της προλήψεως, η οποία επιδιώκεται και θα αποβεί, κατά τον τρόπο αυτόν, επωφελής για το σύνολο των πιστωτών. Ως εκ τούτου, το άρθρο 54 πρέπει να καταργηθεί.

15. Η ερμηνεία της συμβάσεως από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προβλέπεται από πολλές διατάξεις του σχεδίου (άρθρα 70 έως 74). Αντίθετα από τη γενική σύμβαση, η αρμοδιότητα του δικαστηρίου προβλέπεται στο κείμενο του ίδιου του σχεδίου συμβάσεως και όχι σε επιμέρους πρωτόκολλο. Το σχέδιο εξάλλου επαναλαμβάνει διατάξεις παρεμφερείς προς αυτές οι οποίες περιλαμβάνονται στο πρωτόκολλο της 3ης Ιουνίου 1971(5), ιδίως όσον αφορά την άσκηση προδικαστικής προσφυγής ή την άσκηση προσφυγής υπέρ του νόμου. Η άσκηση προδικαστικής προσφυγής προβλέπεται σύμφωνα με σύστημα το οποίο, ενώ διαπνέεται από το άρθρο 177 της συνθήκης ΕΟΚ, παράλληλα διαφέρει από το άρθρο αυτό σε ορισμένα σημεία: ορίζονται ρητά τα δικαστήρια τα οποία δύνανται να προσφύγουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, αποκλείονται τα πρωτοβάθμια δικαστήρια, και τα ανώτατα δικαστήρια δύνανται να προσφεύγουν μόνον όταν κρίνουν ότι απαιτείται ερμηνευτική απόφαση.

Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη ευθυγραμμίσεως με το κείμενο του άρθρου 177 της συνθήκης ΕΟΚ. Θα πρέπει εντούτοις να γίνει δεκτό ότι τα επιχειρήματα επί των οποίων στηρίζονται οι παρεκκλίσεις που περιέχονται στο πρωτόκολλο της 3ης Ιουνίου 1971 είναι ως ένα βαθμό εξίσου ισχυρά σε ό,τι αφορά το σχέδιο της συμβάσεως πτωχεύσεως, δηλαδή: η αποφυγή της υπερφορτώσεως του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και η αύξηση των εξ αναβολής διαδικασιών(6). Δεν αποκλείεται, εξάλλου, ότι κατά τη διάρκεια της ίδιας πτωχευτικής διαδικασίας είναι πιθανόν να τίθενται ερμηνευτικά ζητήματα όχι μόνο όσον αφορά την ειδική σύμβαση επί της πτωχεύσεως, αλλά επιπλέον και όσον αφορά τη γενική σύμβαση. Πρόκειται ιδίως για τις "αγωγές που γεννώνται εκ της πτωχεύσεως", οι οποίες ρυθμίζονται όσον αφορά τη δικαστική αρμοδιότητα από τη σύμβαση επί της πτωχεύσεως και όσον αφορά την αναγνώριση και την εκτέλεση από τη γενική σύμβαση. Ως εκ τούτου, κρίνεται πρόσφορο οι δύο συμβάσεις να ερμηνεύονται βάσει ταυτοσήμων διατάξεων.

16. Το παράρτημα I του σχεδίου συμβάσεως πτωχεύσεως περιλαμβάνει ενιαία νομοθετική ρύθμιση όσον αφορά την απόδειξη των αναληπτέων περιουσιακών στοιχείων του συζύγου (άρθρο 1), το συμψηφισμό (άρθρο 2) και το αντιτάξιμο προς τους πιστωτές του αγοραστή των όρων επιφυλάξεως της κυριότητας (άρθρο 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 41 του σχεδίου). Τα άρθρα αυτά θα έπρεπε να περιέχονται στο ίδιο το σώμα του σχεδίου, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις λοιπές διατάξεις οι οποίες έχουν ως στόχο την ενοποίηση των εθνικών νομοθεσιών και οι οποίες περιέχονται ήδη στο σχέδιο (π.χ. το άρθρο 62). Κατά τον τρόπο αυτό θα καθίστατο περιττό το άρθρο 81 στο βαθμό που υποχρεώνει τα κράτη να εντάξουν στις εθνικές τους νομοθεσίες τα κείμενα της ενιαίας νομοθετικής ρυθμίσεως.

17. Το σχέδιο παρουσιάζει διάφορες παραλλαγές όσον αφορά την αναγνώριση των απλών όρων επιφυλάξεως της κυριότητας σε περίπτωση πτωχεύσεως του αγοραστή (άρθρο 41, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της ενιαίας νομοθετικής ρυθμίσεως, παράρτημα I). Η επιφύλαξη της κυριότητας υπό τις διάφορες μορφές της συνιστά ένα από τα σημαντικότερα νομικά μέσα για την εξασφάλιση της καταβολής του τιμήματος στον πωλητή. Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες η επιφύλαξη της κυριότητας παράγει τα αποτελέσματά της εξίσου έναντι των πιστωτών του αγοραστή στις ενδοκοινοτικές εμπορικές συναλλαγές θα έπρεπε να καθορίζονται για όλες τις περιπτώσεις και όχι μόνο για την περίπτωση της πτωχεύσεως του αγοραστή. Θα ήταν ως εκ τούτου προτιμότερο να προβλεφθεί ρύθμιση μέσω οδηγίας, η οποία να υπερέβαινε το πλαίσιο της ρυθμίσεως που προβλέπεται από το άρθρο 41. Το σχέδιο θα ήταν δυνατόν να περιορίζεται στο να επιβάλλει στα συμβαλλόμενα κράτη την αναγνώριση των απλών όρων επιφυλάξεως της κυριότητας, οι οποίοι αφορούν το πωληθέν πράγμα και εξασφαλίζουν την καταβολή του τιμήματος κατά την πτώχευση του αγοραστή, υπό την προϋπόθεση ότι οι όροι αυτοί έχουν συνομολογηθεί πριν από την παράδoση του πράγματος.

18. Η κοινή δήλωση που επισυνάπτεται στο σχέδιο διακηρύσσει, στο σημείο 2, την ανάγκη εξαλείψεως των αντιθέσεων που υφίστανται μεταξύ της συμβάσεως πτωχεύσεως και των προηγουμένων συμβάσεων οι οποίες έχουν συναφθεί με τρίτα κράτη. Στο σημείο 3 της εν λόγω δηλώσεως τονίζεται η ανάγκη οργανώσεως, σε συνεννόηση με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, της ανταλλαγής πληροφοριών, οι οποίες αφορούν τις αποφάσεις που έχουν εκδοθεί εν προκειμένω από τα δικαστήρια των συμβαλλόμενων κρατών. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι δύο αυτές δραστηριότητες είναι απαραίτητες προκειμένου να εξασφαλισθεί κατά το δυνατόν αποτελεσματικότερη εφαρμογή της συμβάσεως. Θα πρέπει επίσης να διαγραφούν οι αγκύλες που περικλείουν τα δύο αυτά κείμενα.

III 19. Η εργασία ενοποιήσεως που άρχισε με το σχέδιο αυτό στον τομέα της πτωχεύσεως θα πρέπει να συμπληρωθεί με εναρμόνιση ορισμένων νομοθετικών ρυθμίσεων. Συνιστάται, πράγματι, η εξομοίωση των όρων ενάρξεως της διαδικασίας της πτωχεύσεως, διότι, αντίθετα, η πτώχευση θα κηρύσσεται ή δεν θα κηρύσσεται καθόλου ανάλογα με το συμβαλλόμενο κράτος όπου ευρίσκεται το κέντρο των δραστηριοτήτων. Το ίδιο θα συμβεί και με τις διαδικασίες που ψηφίστηκαν πρόσφατα σχετικά με την εξυγίανση. Στην περίπτωση αυτή, οι πιστωτές, και ιδιαίτερα οι εργαζόμενοι, θα κινδυνεύουν να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχειρίσεως ανάλογα με το κράτος στο οποίο θα κηρύσσεται η έναρξη της διαδικασίας της πτωχεύσεως.

20. Από την άλλη πλευρά, εξίσου σημαντικές διαφορές υφίστανται μεταξύ των νομοθεσιών των Κρατών μελών όσον αφορά τη διάρκεια της υπόπτου περιόδου. Κατά τον τρόπο αυτόν ορίζεται η χρονική περίοδος που αρχίζει πριν από την κήρυξη της πτωχεύσεως, και κατά τη διάρκεια της οποίας οι πράξεις του οφειλέτη δεν μπορεί να αντιτάσσονται στους πιστωτές ή είναι άκυρες. Σε ορισμένες νομοθεσίες, η ύποπτος περίοδος αρχίζει από την παύση των πληρωμών, η οποία διαπιστώνεται συγκεκριμμένα για κάθε πτώχευση από τα δικαστήρια. Σε άλλες, αντίθετα, νομοθεσίες η ύποπτος περίοδος καθορίζεται ενιαία για ορισμένες πράξεις του οφειλέτη και ο υπολογισμός της διάρκειας της περιόδου αυτής καθορίζεται αναδρομικά λαμβανομένης αφετηρίας της ημέρας ενάρξεως της διαδικασίας της πτωχεύσεως. Ο τρόπος υπολογισμού της διάρκειας της υπόπτου περιόδου και ο καθορισμός των πράξεων του οφειλέτη, οι οποίες δεν μπορεί να αντιτάσσονται στους πιστωτές ή που μπορεί να κηρύσσονται μη αντιτάξιμες, έχουν συνέπειες επί του ύψους του προς διανομή ενεργητικού, και ως εκ τούτου επί των ποσών που διανέμονται σε κάθε πιστωτή. Σύμφωνα με το άρθρο 18 ο νόμος του κράτους ενάρξεως της διαδικασίας πτωχεύσεως εφαρμόζεται κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας σε όλα τα συμβαλλόμενα κράτη.

Οι διαφορές που υφίστανται μεταξύ των νομοθεσιών αυτών είναι δυνατό να έχουν οικονομικές επιπτώσεις για τους πιστωτές. Θα πρέπει, ως εκ τούτου, να επέλθει προσέγγιση των διατάξεων των εθνικών νομοθεσιών των σχετικών με την ύποπτο περίοδο, προκειμένου να εξασφαλισθεί η ισότητα μεταξύ των πιστωτών, να αποφευχθούν τα αποτελέσματα του αιφνιδιασμού τους και να καταργηθεί κατά τον τρόπο αυτόν το "forum shopping", όταν ο οφειλέτης έχει το κέντρο των δραστηριοτήτων του έξω από την Κοινότητα, αλλά διαθέτει εγκαταστάσεις σε διάφορα Κράτη μέλη.

IV Η Επιτροπή, τέλος, βασιζόμενη στη συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος, και ιδίως στο άρθρο 155 δεύτερη περίπτωση, διατυπώνει την ακόλουθη γνώμη:

α) Η Επιτροπή, κατ' εφαρμογή του άρθρου 220 τέταρτη περίπτωση της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος, παροτρύνει τα Κράτη μέλη να υπογράψουν και να επικυρώσουν, το συντομότερο δυνατόν, τη σύμβαση περί πτωχεύσεως, πτωχευτικών συμβιβασμών και αναλόγων διαδικασιών. Τονίζει το ενδιαφέρον της εν λόγω συμβάσεως, με την οποία θα επιτραπεί στους πιστωτές, και ιδίως στους πιστωτές εκ μισθών, να επιλαμβάνονται μέσω μιας και μόνο διαδικασίας του συνόλου των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη, τα οποία ευρίσκονται διασκορπισμένα στα διάφορα Κράτη μέλη.

β) Η Επιτροπή κρίνει αναγκαία την κατάργηση:

- του άρθρου 54, το οποίο περιορίζει τα αποτελέσματα των προθεσμιών και των αφέσεων χρεών στις διαδικασίες εξυγιάνσεως (βλ. σημείο 14)-

- των τριών άρθρων που περιέχονται στο κείμενο του ενιαίου νόμου, με την υπαγωγή των δύο πρώτων άρθρων στο ίδιο το κείμενο του σχεδίου και την ταυτόχρονη κατάργηση, στο άρθρο 81, του μέτρου με το οποίο προβλέπεται η ένταξη των άρθρων στην εθνική νομοθεσία (βλ. σημείο 16)-

- των αγκυλών που υφίστανται στην κοινή δήλωση (βλ. σημείο 18).

Η Επιτροπή έχει τη γνώμη ότι θα πρέπει να τροποποιηθούν:

- το άρθρο 1, με την πρόσθεση παραγράφου 4 περί της αναστολής της εφαρμογής της συμβάσεως στα πιστωτικά ιδρύματα, μέχρι την έναρξη ισχύος οδηγίας του Συμβουλίου επί του ρόλου των αρχών τραπεζικού ελέγχου (βλ. σημείο 7)-

- το άρθρο 29 παράγραφος 3, προκειμένου κάθε συμβαλλόμενο κράτος να προβλέπει την ύπαρξη περισσοτέρων του ενός συνδίκων (βλ. σημείο 11)-

- το άρθρο I περίπτωση α του προσηρτημένου πρωτοκόλλου, προκειμένου να προστεθεί διευκρίνηση για την Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο περί της διαδικασίας "compulsory winding-up" (βλ. σημείο 8).

Η Επιτροπή κρίνει ότι, όσον αφορά τις παραλλαγές που περιέχονται στο σχέδιο, θα πρέπει να επιλεγούν οι ακόλουθες λύσεις:

- στο άρθρο 41 να θεσπιστεί διάταξη που να περιορίζεται στην αναγνώριση των "απλών" όρων επιφυλάξεως της κυριότητας οι οποίοι συνομολογούνται πριν από την παράδοση (βλ. σημείο 17)-

- στο άρθρο 44 παράγραφοι 1 και 3 να προβλέπεται ότι θα μπορεί να ικανοποιούνται οι φορολογικού χαρακτήρος πιστώσεις και οι προς αυτές εξομοιούμενες που γεννώνται μετά την πτώχευση επί των περιουσιακών αγαθών που ευρίσκονται στην επικράτεια καθενός από τα συμβαλλόμενα κράτη (βλ. σημείο 13).

Η Επιτροπή πιστεύει εξάλλου:

- ότι οι αποφάσεις σε θέματα ευθύνης διοικητικών εταιριών που έχουν κηρύξει πτώχευση, οι οποίες αναφέρονται στο άρθρο 11, θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να εκτελούνται κατ' εφαρμογή της γενικής συμβάσεως (βλ. σημείο 9)-

- ότι τα έξοδα των δημοσιεύσεων στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, τα οποία αναφέρονται στο άρθρο 26, θα πρέπει να βαρύνουν την ομάδα των πιστωτών (βλ. σημείο 10).

Η Επιτροπή, τέλος, κρίνει ότι θα πρέπει να προβλεφθεί νέο άρθρο με το οποίο θα επιβεβαιώνεται η προτεραιότητα του μελλοντικού κοινοτικού δικαίου σε σχέση με το δίκαιο της συμβάσεως (βλ. σημείο 7).

γ) Η παρούσα γνώμη απευθύνεται στα Κράτη μέλη.

Έγινε στις Βρυξέλλες, στις 10 Δεκεμβρίου 1981.

Για την Επιτροπή

Karl-Heinz NARJES

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ αριθ. L 304 της 30. 10. 1978, σ. 77.

(2) ΕΕ αριθ. L 304 της 30. 10. 1978, σ. 1.

(3) ΕΕ αριθ. L 266 της 9. 10. 1980, σ. 1.

(4) Αντίθετη η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 22αςΦεβρουαρίου 1979 στην υπόθεση 133/78, H. Gourdain/F. Nadler. Συλλογή νομολογίας του Δικαστηρίου 1979 2, σ. 733 και επ. (η παραπομπή γίνεται στη γαλλική έκδοση).

(5) Πρωτόκολλο της 3ης Ιουνίου 1971, με το οποίο παραχωρείται στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο η αρμοδιότητα προς ερμηνεία της συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 περί της δικαστικής αρμοδιότητος και της εκτελέσεως των αποφάσεων σε αστικής και εμπορικής φύσεως υποθέσεις (ΕΕ αριθ. L 304 της 30. 10. 1978, σ. 97).

(6) Έκθεση του J. Jenard επί του πρωτοκόλλου της 3ης Ιουνίου 1971 (ΕΕ αριθ. C 59 της 5. 3. 1979, σσ. 68 και 69).