Ανακοίνωση της Επιτροπής για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε συμφωνίες πρόσβασης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών - Πλαίσιο, σχετικές αγορές και αρχές (97/C 76/06)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Η Επιτροπή ενέκρινε ένα σχέδιο ανακοίνωσης για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε συμφωνίες πρόσβασης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.

Η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει την ανακοίνωση αφού λάβει υπόψη όλες τις πληροφορίες που θα υποβληθούν εκ μέρους των ενδιαφερομένων μερών.

Η Επιτροπή καλεί τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το σχέδιο ανακοίνωσης που δημοσιεύεται κατωτέρω.

Οι παρατηρήσεις θα πρέπει να υποβληθούν στην Επιτροπή το αργότερο εντός δύο μηνών μετά την ημερομηνία της παρούσας δημοσίευσης. Οι παρατηρήσεις μπορούν να σταλούν στην Επιτροπή με φαξ [αριθ. (32-2) 296 98 19] ή ταχυδρομικώς στην ακόλουθη διεύθυνση:

Ευρωπαϊκή Επιτροπή,

Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (ΓΔ IV),

Διεύθυνση Γ,

Γραφείο 3/48,

Avenue de Cortenberg/Kortenberglaan 150,

Β-1040 Βρυξέλλες.

e-mail: access.notice@dg4.cec.be

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Στη βιομηχανία τηλεπικοινωνιών, οι συμφωνίες πρόσβασης αποτελούν ένα από τα βασικά στοιχεία που επιτρέπουν στους συμμετέχοντες να επωφεληθούν των πλεονεκτημάτων της απελευθέρωσης.

Ο σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι τριπλός:

- να θέσει αρχές πρόσβασης που απορρέουν από το κοινοτικό δίκαιο ανταγωνισμού, όπως έχουν διαμορφωθεί σε πολλές αποφάσεις της Επιτροπής, ούτως ώστε να δημιουργηθεί μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου στην αγορά και σταθερότερες συνθήκες για επενδύσεις και εμπορική πρωτοβουλία στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και των πολυμέσων,

- να ορίσει και να διευκρινίσει τη σχέση μεταξύ του δικαίου ανταγωνισμού και της ειδικής τομεακής νομοθεσίας στο πλαίσιο του άρθρου 100Α (αυτό αφορά κυρίως τη σχέση μεταξύ κανόνων ανταγωνισμού και νομοθεσίας περί παροχής ανοικτού δικτύου),

- να εξηγήσει πώς θα εφαρμοστούν οι κανόνες του ανταγωνισμού με συνεκτικό τρόπο σε όλους τους συγκλίνοντες τομείς που αφορούν την παροχή νέων υπηρεσιών πολυμέσων και ιδίως σε ζητήματα πρόσβασης και διόδους στο πλαίσιο αυτό.

Το παρόν σχέδιο ανακοίνωσης δημοσιεύεται για δημόσια διαβούλευση μόνο. Η τελική έκδοση της ανακοίνωσης θα πραγματοποιηθεί μόνον εφόσον προηγηθεί η τελική έκδοση εκ μέρους του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της οδηγίας σχετικά με τη διασύνδεση στις τηλεπικοινωνίες μέσω της εφαρμογής των αρχών της παροχής ανοικτού δικτύου (ONP). Έτσι θα υπάρξουν εγγυήσεις για πλήρη συνεκτικότητα μεταξύ του πλαισίου διασύνδεσης ONP και της εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού όπως θεσπίστηκαν στο παρόν σχέδιο ανακοίνωσης καθώς και για να ληφθεί υπόψη η τελική εκδοχή της οδηγίας διασύνδεσης ONP, ώστε να υπάρξει ασφάλεια δικαίου σ' αυτόν τον τομέα της αγοράς πριν από την ημερομηνία της απελευθέρωσης της 1ης Ιανουαρίου 1998.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Σελίδα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ .......... 11

Μέρος I: Πλαίσιο .......... 12

1. Κανόνες ανταγωνισμού και ειδική νομοθετική ρύθμιση του τομέα .......... 12

2. Δράση της Επιτροπής όσον αφορά τις συμφωνίες πρόσβασης .......... 13

3. Καταγγελίες .......... 14

3.1. Χρησιμοποίηση εθνικών διαδικασιών και διαδικασιών ONP .......... 14

3.2. Διαφύλαξη των δικαιωμάτων του καταγγέλλοντος .......... 14

3.3. Προσωρινά μέτρα .......... 15

4. Αυτεπάγγελτος έλεγχος και έρευνες κατά κλάδους .......... 15

5. Πρόστιμα .......... 15

Μέρος II: Σχετικές αγορές .......... 16

1. Αγορά του σχετικού προϊόντος .......... 16

1.1. Αγορά υπηρεσιών .......... 17

1.2. Πρόσβαση σε διευκολύνσεις .......... 17

2. Σχετική γεωγραφική αγορά .......... 17

Μέρος III: Αρχές .......... 17

1. Δεσπόζουσα θέση (Άρθρο 86) .......... 18

1.1. Αγορά υπηρεσιών .......... 19

1.2. Πρόσβαση σε διευκολύνσεις .......... 19

1.3. Κοινή δεσπόζουσα θέση .......... 20

2. Καταχρήσεις κοινής δεσπόζουσας θέσης .......... 21

2.1. Άρνηση χορήγησης πρόσβασης σε ουσιώδεις διευκολύνσεις και εφαρμογή μη ευνοϊκών όρων .......... 21

2.2. Άλλες μορφές κατάχρησης .......... 23

2.3. Καταχρήσεις κοινής δεσπόζουσας θέσης .......... 25

3. Συμφωνίες πρόσβασης (Άρθρο 85) .......... 25

4. Επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών .......... 26

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ .......... 27

Εισαγωγή

1. Το χρονοδιάγραμμα για την πλήρη απολεύθερωση του τομέα των τηλεπικοινωνιών έχει πλέον καθορισθεί και τα κράτη μέλη πρέπει να άρουν τους τελευταίους φραγμούς όσον αφορά την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών στους καταναλωτές σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, έως την 1η Ιανουαρίου 1998 (1). Ως αποτέλεσμα αυτής της απελεύθερωσης θα ανακύψει μια δεύτερη ομάδα συναφών προϊόντων ή υπηρεσιών στο βαθμό που η ανάγκη για πρόσβαση σε διευκολύνσεις απαιτεί την παροχή των υπηρεσιών αυτών. Στον τομέα αυτό, τυπικό παράδειγμα παρόμοιας πρόσβασης αποτελεί η διασύνδεση προς το σταθερό δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο. Η Επιτροπή έχει δηλώσει ότι θα καθορίσει τη μεταχείριση των συμφωνιών πρόσβασης στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού (2). Κατά συνέπεια, η παρούσα ανακοίνωση ασχολείται με τον τρόπο εφαρμογής των κανόνων και των διαδικασιών του ανταγωνισμού στις συμφωνίες πρόσβασης στο πλαίσιο της εναρμονισμένης κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.

2. Το κανονιστικό πλαίσιο για την απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών αποτελείται από τις οδηγίες περί απελευθέρωσης που θεσπίστηκαν δυνάμει του άρθρου 90 ΕΚ και από το πλαίσιο παροχής ανοικτού δικτύου (ONP). Το πλαίσιο ONP παρέχει εναρμονισμένους κανόνες πρόσβασης και διασύνδεσης στο τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και στις υπηρεσίες φωνητικής τηλεφωνίας. Κάθε δράση του αναλαμβάνει η Επιτροπή κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού εγγράφεται στο νομικό πλαίσιο που παρέχει η νομοθεσία περί απελευθέρωσης και εναρμόνισης. Τόσο η νομοθεσία περί απελευθέρωσης (3), όσο και η νομοθεσία περί εναρμόνισης (4), έχουν ως στόχο να εξασφαλίσουν την επίτευξη των στόχων της Κοινότητας, όπως ορίζονται στο άρθρο 3 της συνθήκης ΕΚ, και ιδίως στην παγίωση «ενός συστήματος που εξασφαλίζει ανόθευτο ανταγωνισμό μέσα στην κοινή αγορά» και «μια εσωτερική αγορά την οποία θα χαρακτηρίζει η εξάλειψη των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων, μεταξύ των κρατών μελών».

3. Η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (ΕΕ αριθ. C 233 της 6. 9. 1991, σ. 2). Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να αναπτύξει τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες δεν αναφέρονται ειδικά σε προβλήματα πρόσβασης.

4. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, η νομοθεσία περί απελεύθερωσης και εναρμόνισης επιτρέπει και απλοποιεί το έργο των κοινοτικών επιχειρήσεων κατά την ανάληψη νέων δραστηριοτήτων σε νέες αγορές και κατά συνέπεια επιτρέπει στους χρήστες να επωφεληθούν από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό. Τα πλεονεκτήματα αυτά δεν πρέπει να τεθούν σε κίνδυνο από περιοριστικές ή καταχρηστικές πρακτικές επιχειρήσεων: οι κοινοτικοί κανόνες ανταγωνισμού είναι συνεπώς βασικής σημασίας για να εξασφαλισθεί η ολοκλήρωση της ανάπτυξης αυτής. Οι νεοεισερχόμενοι πρέπει να έχουν εξασφαλίσει στα αρχικά στάδια το δικαίωμα πρόσβασης στο δίκτυο των επίσημων φορέων εκμετάλλευσης των τηλεπικοινωνιών (OT). Στην κανονιστική ρύθμιση του τομέα αυτού παίζουν ρόλο διάφορες αρχές, σε περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Για να λειτουργήσει σωστά η διαδικασία ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, πρέπει να εξασφαλισθεί αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ των οργάνων αυτών.

5. Το μέρος I της παρούσας ανακοίνωσης θέτει το νομικό πλαίσιο και εξηγεί λεπτομερώς πώς σκοπεύει η Επιτροπή να επιτύχει το στόχο της να αποφύγει την περιττή αλληλεπικάλυψη διαδικασιών, διαφυλλάσσοντας ταυτόχρονα τα δικαιώματα των επιχειρήσεων και των χρηστών βάσει των κανόνων του ανταγωνισμού. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες και να ενθαρρύνει αποκεντρωμένη εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού μέσω των εθνικών δικαστηρίων και των εθνικών αρχών που στοχεύουν να προσφέρουν θεραπεία σε εθνικό επίπεδο, ακτός αν σε μια συγκεκριμένη περίπτωση διακυβεύεται σημαντικό κοινοτικό συμφέρον. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ειδικές διαδικασίες στο πλαίσιο ONP στοχεύουν επίσης να επιλύσουν προβλήματα πρόσβασης σε μία πρώτη φάση σε αποκεντρωμένο, εθνικό επίπεδο, με περαιτέρω δυνατότητα επέκτασης σε κοινοτικό επίπεδο. Το μέρος II προσδιορίζει την προσέγγιση της Επιτροπής στον ορισμό της αγοράς του τομέα αυτού. Το μέρος III περιγράφει λεπτομερώς τις αρχές που θα ακολουθήσει η Επιτροπή κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού: στόχος του είναι να βοηθήσει τους συημμετέχοντες στην αγορά τηλεπικοινωνιών να διαμορφώσουν τις συμφωνίες πρόσβασης τους εξηγώντας τις προϋποθέσεις που τάσσει το δίκαιο περί ανταγωνισμού.

6. Η ανακοίνωση βασίζεται στην εμπειρία της Επιτροπής από διάφορες υποθέσεις (5), καθώς και ορισμένες μελέτες στον τομέα αυτό που διεξάχθηκαν για λογαριασμό της Επιτροπής (6).

7. Η παρούσα ανακοίνωση κατ' ουδένα τρόπο περιορίζει τα δικαιώματα που παρέχει το κοινοτικό δίκαιο σε ιδιώτες ή επιχειρήσεις και ούτε θίγει οποιαδήποτε ερμηνεία των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού που μπορεί να δοθεί από το Πρωτοδικείο ή το Δικαστήριο.

ΜΕΡΟΣ I ΠΛΑΙΣΙΟ

1. Κανόνες ανταγωνισμού και ειδική νομοθετική ρύθμιση του τομέα

8. Προβλήματα πρόσβασης με την ευρύτερη έννοια του όρου (π.χ. παροχή μισθωμένων γραμμών, διασύνδεση με τα δίκτυα, πρόσβαση σε δεδομένα που αφορούν συνδρομητές υπηρεσιών φωνητικής τηλεφωνίας) μπορούν να συνδέονται σε διάφορα επίπεδα και βάσει σειράς νομοθετικών διατάξεων τόσο εθνικής όσο και κοινοτικής προέλευσης. Ο παρέχων υπηρεσίες που αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα πρόσβασης, όπως η αδικαιολόγητη άρνηση παροχής (ή με εύλογους όρους) εκ μέρους ενός OT μιας μισθωμένης γραμμής που είναι απαραίτητη για τον αιτούντα ώστε να παρέχει υπηρεσίες στους πελάτες του θα μπορούσε να προβλέψει ορισμένους τρόπους θεραπείας του προβλήματος. Σε γενικές γραμμές, τα συμβαλλόμενα μέρη θα απολαύσουν ορισμένα οφέλη, τουλάχιστον σε ένα αρχικό στάδιο, επιδιώκοντας αποκατάσταση σε εθνικό επίπεδο. Σε εθνικό επίπεδο, ο αιτών έχει δύο βασικές επιλογές, ήτοι 1) ειδικές εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις που θεσπίστηκαν σε συμφωνία με το κοινοτικό δίκαιο και εναρμονίστηκαν στο πλαίσιο παροχής ανοικτού δικτύου (ONP) (βλέπε υποσημείωση 4) και 2) την άσκηση αγωγής δυνάμει του εθνικού ή/και του κοινοτικού δικαίου ενώπιον εθνικού δικαστηρίου ή εθνικής αρχής του ανταγωνισμού (7).

Καταγγελίες που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή βάσει των κανόνων του ανταγωνισμού αντί ή παράλληλα με προσφυγές σε εθνικά δικαστήρια, εθνικές αρχές ανταγωνισμού ή/και εθνικές κανονιστικές αρχές βάσει των διαδικασιών ONP θα συνδέονται με την προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στην υπόθεση για λόγους κατεπείγοντος, καινοτόμου χαρακτήρα και της διεθνούς φύσης του προβλήματος, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη να αποφευχθεί η διπλή παράλληλη διαδικασία (βλέπε κατωτέρω 13 και επόμενα).

9. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι εθνικές κανονιστικές αρχές (8) έχουν ποικίλες αρμοδιότητες, και λειτουργούν σε διαφορετικό νομικό πλαίσιο από την Επιτροπή. Καταρχάς, οι εθνικές κανονιστικές αρχές ασκούν δραστηριότητες βάσει του εθνικού δικαίου, παρ' ότι συχνά εφαρμόζουν το ευρωπαϊκό δίκαιο. Δεύτερον, το δίκαιο αυτό, όπως βασίζεται σε απόψεις της πολιτικής τηλεπικοινωνιών έχει διαφορετικούς στόχους, αλλά συγχρόνως συνεκτικούς προς τους στόχους της κοινοτικής πολιτικής του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή συνεργάζεται όσο το δυνατόν περισσότερο με τις εθνικές κανονιστικές αρχές και καλεί τις εθνικές κανονιστικές αρχές να συνεργαστούν στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό μεταξύ τους. Βάσει του κοινοτικού δικαίου, οι εθνικές αρχές, περιλαμβανομένων των κανονιστικών αρχών και των αρχών του ανταγωνισμού οφείλουν να μην εγκρίνουν μια πρακτική ή μια συμφωνία που αντίκειται στο κοινοτικό δίκαιο του ανταγωνισμού.

10. Οι κοινοτικοί κανόνες του ανταγωνισμού δεν επαρκούν για να θεραπεύσουν τα ποικίλα προβλήματα στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Κατά συνέπεια οι εθνικές κανονιστικές αρχές εντάσσονται σε αισθητά ευρύτερο πλαίσιο και διαδραματίζουν σημαντικό και μακρόπνοο ρόλο στη ρύθμιση του τομέα. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι όσον αφορά το κοινοτικό δίκαιο, οι εθνικές κανονιστικές αρχές πρέπει να παραμείνουν ανεξάρτητες (9).

11. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το πλαίσιο ONP επιβάλλει ορισμένες υποχρεώσεις στους εθνικούς φορείς τηλεπικοινωνιών που υπερβαίνουν τα προβλεπόμενα υπό ομαλές συνθήκες στις διατάξεις του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΚ. Οι εθνικές κανονιστικές αρχές μπορούν να απαιτήσουν αυστηρές προδιαγραφές σχετικά με τη διαφάνεια, τις υποχρεώσεις παροχής και τις πρακτικές επιβολής τιμών. Οι υποχρεώσεις αυτές μπορούν να ενισχυθούν από τις εθνικές κανονιστικές αρχές, οι οποίες έχουν επίσης δικαιοδοσία να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για τη διασφάλιση αποτελεσματικού ανταγωνισμού (10).

12. Η παρούσα ανακοίνωση γράφηκε, για πρακτικούς λόγους από πολλές πλευρές, με βάση την υπόθεση ότι ο νόμος αφορά έναν μόνο οργανισμό τηλεπικοινωνιών που ελέγχει το μοναδικό κρατικό εθνικής ευρύτητας δίκτυο τηλεπικοινωνιών σε κάθε κράτος μέλος. Αυτό δεν συμβαίνει υποχρεωτικά: τα νέα δίκτυα τηλεπικοινωνιών που προσφέρουν όλο και μεγαλύτερη κάλυψη θα αναπτυχθούν προοδευτικά. Αυτά τα εναλλακτικά δίκτυα τηλεπικοινωνιών μπορεί τελικά να είναι αρκετά μεγάλα και εκτεταμένα ώστε να μπορούν εν μέρει ή και εν όλω να υποκαθιστούν τα υπάρχοντα εθνικά δίκτυα, και αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη.

13. Η Επιτροπή, ως αρμόδια αρχή για την πολιτική ανταγωνισμού της Κοινότητας, οφείλει να εξυπηρετεί το γενικό συμφέρον της Κοινότητας. Για την άσκηση της αποστολής της, η Επιτροπή έχει στη διάθεσή της διοικητικά μέσα που είναι κατ' ανάγκην περιορισμένα και με τα οποία δεν μπορεί να επιλαμβάνεται όλων των υποθέσεων που της γνωστοποιούνται. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει σε γενικές γραμμές όλα τα απαραίτητα οργανωτικά μέτρα προς εκπλήρωση της αποστολής της, και ιδίως να καθορίζει προτεραιότητες (11).

14. Συνακόλουθα, η Επιτροπή επεσήμανε ότι κατά την άσκηση των εξουσιών της προς έκδοση αποφάσεων, προτίθεται να εστιάζει την προσοχή της στις κοινοποιήσεις, καταγγελίες και αυτεπάγγελτες διαδικασίες που παρουσιάζουν ιδιαίτερο πολιτικό, οικονομικό ή νομικό ενδιαφέρον για την Κοινότητα (12). Αν μία συγκεκριμένη υπόθεση δεν παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά αυτά, οι κοινοποιήσεις κανονικά δεν θα διευθετούνται με επίσημη απόφαση, αλλά κυρίως με επιστολή θέσεως στο αρχείο (υπόκειται στη συναίνεση των μερών), ενώ οι καταγγελίες θα πρέπει, κατά κανόνα, να κρίνονται από τα εθνικά δικαστήρια ή τις άλλες αρμόδιες αρχές. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι κανόνες του ανταγωνισμού είναι αμέσως εφαρμοστέοι (13) κατά τρόπο ώστε τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να επιβάλουν το κοινοτικό δίκαιο ανταγωνισμού. Στις περιπτώσεις που τυγχάνει εφαρμογής άλλη κοινοτική νομοθεσία, αυτό δεν αίρει την ανάγκη συμμόρφωσης προς το κοινοτικό δίκαιο του ανταγωνισμού (14).

15. Ορισμένες συμφωνίες πρόσβασης εμπίπτουν στη δικαιοδοσία άλλων εθνικών αρχών, ιδίως των εθνικών κανονιστικών αρχών που ενεργούν στο πλαίσιο των διατάξεων περί παροχής ανοικτού δικτύου, στις οποίες και πρέπει να κοινοποιούνται. Πάντως, η κοινοποίηση μιας συμφωνίας προς μία εθνική κανονιστική αρχή δεν καθιστά περιττή την κοινοποίηση μιας συμφωνίας προς την Επιτροπή. Οι εθνικές κανονιστικές αρχές πρέπει να εξασφαλίζουν ότι οι δράσεις που αναλαμβάνουν είναι συμβατές προς το κοινοτικό δίκαιο ανταγωνισμού (15), καθήκον που τις υποχρεώνει να απέχουν από ενέργειες που υπονομεύουν την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων κοινοτικού δικαίου που παρέχουν οι κανόνες ανταγωνισμού (16). Κατά συνέπεια, ενδέχεται να μην εγκρίνουν συμφωνίες που αντίκειται στους κανόνες του ανταγωνισμού (17). Αν οι εθνικές αρχές ενεργούν κατά τρόπο που υπονομεύει τα δικαιώματα αυτά, ενδέχεται να υποχρεούται το ίδιο το κράτος μέλος να αποζημιώσει όσους θίγονται από την ενέργεια αυτή (18). Επιπλέον, οι οδηγίες σχετικά με την παροχή ανοικτού δικτύου απονέμουν στις εθνικές κανονιστικές αρχές τη δικαιοδοσία να λαμβάνουν μέτρα για την εξασφάλιση πραγματικού ανταγωνισμού (19).

16. Οι συμφωνίες πρόσβασης καταρχήν διέπουν την παροχή ορισμένων υπηρεσιών μεταξύ ανεξάρτητων επιχειρήσεων και δεν έχουν ως αποτέλεσμα την ίδρυση ανεξάρτητης οντότητας διαφορετικής από τους συμβαλλομένους. Έτσι, οι συμφωνίες πρόσβασης δεν εμπίπτουν γενικώς στο πεδίο του κανονισμού για τις συγκεντρώσεις (20).

17. Δυνάμει του κανονισμού αριθ. 17 (21), η Επιτροπή μπορεί να επιληφθεί ζητήματος σχετικά με συμφωνία πρόσβασης μετά από κοινοποίηση συμφωνίας πρόσβασης από έναν ή περισσότερους συμβαλλομένους (22), μετά από καταγγελία τρίτου κατά συμφωνίας πρόσβασης ή συμπεριφοράς δεσπόζουσας εταιρείας κατά τη χορήγηση ή άρνηση πρόσβασης (23), μετά από αυτεπάγγελτη κίνηση διαδικασίας από την Επιτροπή για μια τέτοια χορήγηση ή άρνηση ή μετά από έρευνα κατά κλάδους (24). Επιπλέον, ο καταγγέλλων μπορεί να ζητήσει από την Επιτροπή τη λήψη προσωρινών μέτρων αν υπάρχει επείγων κίνδυνος σοβαρής και ανεπανόρθωτης βλάβης του καταγγέλλοντος ή του δημοσίου συμφέροντος (25). Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι σε περιπτώσεις κατεπείγοντος οι διαδικασίες ενώπιον εθνικών δικαστηρίων συνήθως έχουν πιο γρήγορη έκβαση όσον αφορά το να τεθεί τέλος σε μια παράβαση από ό,τι οι διαδικασίες ενώπιον της Επιτροπής (26).

18. Υπάρχουν ορισμένοι τομείς στους οποίους οι συμφωνίες θα υπόκεινται συγχρόνως τόσο στους κανόνες ανταγωνισμού, όσο και στην εθνική ή ευρωπαϊκή ειδική κανονιστική ρύθμιση, και ιδίως στην κανονιστική ρύθμιση περί εσωτερικής αγοράς. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, οι οδηγίες ONP στοχεύουν στη θέσπιση κανονιστικού καθεστώτος για τις συμφωνίες πρόσβασης. Δεδομένης της λεπτομερειακής μορφής των κανόνων ONP και του γεγονότος ότι ενδέχεται να υπερβαίνουν τις απαιτήσεις του άρθρου 86, οι επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητες στον τομέα των τηλεπικοινωνιών θα πρέπει να έχουν επίγνωση ότι η συμμόρφωση προς τους κοινοτικούς κανόνες του ανταγωνισμού δεν τις απαλλάσσει από το καθήκον συμμόρφωσης που επιβάλλονται στο πλαίσιο ONP και αντιστρόφως.

2. Δράση της Επιτροπής όσον αφορά τις συμφωνίες πρόσβασης (27)

19. Στο σύνολό τους, οι συμφωνίες πρόσβασης έχουν ιδιαίτερη σημασία. Κατά συνέπεια, πρέπει η Επιτροπή να διατυπώσει όσο το δυνατόν σαφέστερα το κοινοτικό νομικό πλαίσιο εντός του οποίου πρέπει να συνάπτονται οι συμφωνίες αυτές. Οποιαδήποτε συμφωνία πρόσβασης περιλαμβάνει περιοριστικές ρήτρες θα θέσει προβλήματα σε συνάρτηση με το άρθρο 85. Οι συμφωνίες στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις οι οποίες κατέχουν δεσπόζουσα θέση ή ασκούν μονοπωλιακές δραστηριότητες, θέτουν προβλήματα που εμπίπτουν στο άρθρο 86: στο πλαίσιο μιας ειδικής συμφωνίας, οι ανησυχίες που γεννούνται λόγω της δεσπόζουσας θέσης ενός ή περισσοτέρων συμβαλλομένων συχνά είναι σοβαρότερες από εκείνες που απορρέουν από το άρθρο 85.

20. Κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού, η Επιτροπή θα στηριχθεί στο πλαίσιο ONP και στις πράξεις των εθνικών κανονιστικών αρχών κατ' αφαρμογή του πλαισίου αυτού. Σε περίπτωση συμφωνιών που εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρο 85 παράγραφος 1, πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή εφόσον τους χορηγείται απαλλαγή βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3. Σε περίπτωση κοινοποίησης συμφωνιών, η Επιτροπή προτίθεται να διεκπεραιώσει μια ή περισσότερες κοινοποιήσεις με την έκδοση επίσημης απόφασης, μετά από κατάλληλη δημοσιότητα στην Επίσημη Εφημερίδα και σύμφωνα με τις αρχές που περιγράφονται κατωτέρω. Εφόσον παγιωθούν σαφώς οι νομικές αρχές, η Επιτροπή προτίθεται στη συνέχεια να διεκπεραιώνει άλλες κοινοποιήσεις που αναφέρονται στα ίδια ζητήματα με επιστολή θέσης στο αρχείο.

3. Καταγγελίες (28)

21. Φυσικά ή νομικά πρόσωπα που έχουν έννομο συμφέρον, κάτω από ορισμένες συνθήκες, μπορούν να υποβάλουν καταγγελία στην Επιτροπή, βάσει της οποίας να ζητούν να απαιτήσει αυτή η τελευταία με απόφαση την παύση της παράβασης του άρθρου 85 ή του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΚ. Ο αιτών μπορεί να ζητήσει επιπλέον από την Επιτροπή τη λήψη προσωρινών μέτρων, αν υπάρχει επικείμενος κίνδυνος σοβαρής και ανεπανόρθωτης βλάβης (29). Ο προτιθέμενος να προβεί σε καταγγελία, έχει άλλες ισοδύναμες ή ακόμη αποτελεσματικότερες εναλλακτικές επιλογές, όπως η προσφυγή ενώπιον εθνικού δικαστηρίου. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι διαδικασίες ενώπιον εθνικών δικαστηρίων μπορούν να προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα για άτομα και εταιρείες, όπως (30):

- τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να εξετάσουν τη δυνατότητα και να επιδικάσουν αποζημιώσεις που απορρέουν από παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού,

- τα εθνικά δικαστήρια συχνά εγκρίνουν προσωρινά μέτρα και διατάσσουν την παύση της παράβασης γρηγορότερα από ό,τι είναι σε θέση να κάνει η Επιτροπή,

- ενώπιον εθνικών δικαστηρίων, είναι δυνατόν να συνδυαστεί η προβολή απαίτησης βάσει του κοινοτικού δικαίου και βάσει του εθνικού δικαίου,

- τα δικαστικά έξοδα μπορούν να επιδικαστούν στον νικήσαντα διάδικο ενώπιον εθνικού δικαστηρίου.

Επίσης, μπορεί να γίνει επίκληση των ήδη ειδικών εθνικών κανονιστικών αρχών, όπως εναρμονίστηκαν βάσει των αρχών ONP, σε εθνικό επίπεδο και εφόσον κριθεί απαραίτητο και σε κοινοτικό επίπεδο.

3.1. Χρησιμοποίηση εθνικών διαδικασιών και διαδικασιών ONP

22. Όπως προαναφέρθηκε (31), η Επιτροπή θα λάβει υπόψη το κοινοτικό ενδιαφέρον κάθε υπόθεσης που φέρεται υπόψη της. Για την αξιολόγηση του κοινοτικού ενδιαφέροντος, η Επιτροπή εξετάζει:

«. . . τη σημασία της εικαζόμενης παράβασης όσον αφορά τη λειτουργία της κοινής αγοράς, την πιθανότητα στοιχειοθέτησης της ύπαρξης παράβασης και την έκταση του απαιτούμενου ελέγχου για την εκπλήρωση, υπό τις καλύτερες δυνατές συνθήκες, του καθήκοντός της να εξασφαλίσει τη συμμόρφωση προς τα άρθρα 85 και 86 . . .» (32).

Ένα άλλο βασικό στοιχείο της εν λόγω εκτίμησης είναι ο βαθμός στον οποίο ο εθνικός δικαστής είναι σε θέση να προσφέρει αποτελεσματική συνδρομή στην περίπτωση παραβίασης του άρθρου 85 ή 86. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δυσχερές, παραδείγματος χάρη στις υποθέσεις που συνεπάγονται εξωεδαφικές πλευρές.

23. Το άρθρο 85 παράγραφος 1 και το άρθρο 86 της συνθήκης ΕΚ παράγουν άμεσα αποτελέσματα στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών, τα οποία πρέπει να διαφυλάσσονται από τα εθνικά δικαστήρια (33). Όσον αφορά τις προσφυγές ενώπιον της εθνικής κανονιστικής αρχής, η οδηγία ONP προβλέπει ότι η αρχή αυτή έχει την εξουσία να παρεμβαίνει και να διατάσσει αλλαγές σχετικά τόσο με την ύπαρξη, όσο και με το περιεχόμενο των συμφωνιών πρόσβασης. Οι εθνικές κανονιστικές αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη «την ανάγκη τόνωσης μιας ανταγωνιστικής αγοράς» και μπορούν να επιβάλλουν όρους σε έναν ή περισσότερους συμβαλλόμενους, μεταξύ άλλων «για την εξασφάλιση πραγματικού ανταγωνισμού» (34).

24. Η ίδια η Επιτροπή μπορεί να επιληφθεί διαφοράς είτε βάσει των κανόνων ανταγωνισμού είτε βάσει διαδικασίας συμβιβασμού ONP. Οι πολλαπλές ταυτόχρονες διαδικασίες μπορεί να οδηγήσουν σε περιττή αλληλεπικάλυψη των ερευνητικών προσπαθειών της Επιτροπής και των εθνικών αρχών. Όταν υποβάλλονται καταγγελίες στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού αριθ. 17, ενώ έχουν υποβληθεί συναφείς προσφυγές ενώπιον σχετικής εθνικής ή ευρωπαϊκής αρχής ή δικαστηρίου, η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού γενικώς δεν αναλαμβάνει σε πρώτη φάση τη διεξαγωγή ελέγχου όσον αφορά την ύπαρξη παράβασης του άρθρου 85 ή 86 της συνθήκης ΕΚ. Πάντως, αυτό υπόκειται στα ακόλουθα σημεία.

3.2. Διαφύλαξη των δικαιωμάτων του καταγγέλλοντος

25. Οι επιχειρήσεις δικαιούνται αποτελεσματικής προστασίας των δικαιωμάτων που τους παρέχει το κοινοτικό δίκαιο (35). Τα δικαιώματα αυτά θα υπονομεύονταν αν επιτρεπόταν σε εθνικές διαδικασίες να οδηγήσουν σε υπερβολική καθυστέρηση της δράσης της Επιτροπής, χωρίς ικανοποιητική επίλυση του ζητήματος σε εθνικό επίπεδο. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, οι κύκλοι των καινοτομιών είναι σχετικά μικροί και κάθε σημαντική καθυστέρηση στην επίλυση μιας διαφοράς σχετικά με την πρόσβαση θα ισοδυναμούσε πρακτικά με άρνηση πρόσβασης, προδικάζοντας έτσι την ορθή κρίση της υπόθεσης.

26. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι μία διαφορά για θέματα πρόσβασης που έχει υποβληθεί ενώπιον εθνικής κανονιστικής αρχής πρέπει να επιλύεται εντός έξι μηνών από τη στιγμή που το θέμα υπέπεσε για πρώτη φορά στην αντίληψη της εν λόγω αρχής ή από την έναρξη των διαδικασιών ONP, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών συνδιαλλαγής (36). Η απόφαση αυτή για την επίλυση της διαφοράς μπορεί να λάβει τη μορφή είτε οριστικής κρίσης επί της προσφυγής είτε λήψης προσωρινών μέτρων που διαφυλάσσουν τα δικαιώματα του καταγγέλλοντος. Εάν η υπόθεση δεν έχει ως κατάληξη μια τέτοιου είδους απόφαση, τότε, εκ πρώτης όψεως, τα δικαιώματα των μερών δεν προστατεύονται αποτελεσματικά και η Επιτροπή θα πρέπει καταρχήν, μετά από αίτηση του καταγγέλλοντος, να αρχίσει να ερευνά την υπόθεση σύμφωνα με τις συνήθεις διαδικασίες της κατόπιν διαβουλεύσεως και σε συνεργασία με την εν λόγω εθνική αρχή.

3.3. Προσωρινά μέτρα

27. Όσον αφορά τις αιτήσεις λήψης προσωρινών μέτρων, η ύπαρξη εθνικών διαδικασιών σχετίζεται με το ζήτημα κατά πόσον υπάρχει κίνδυνος σοβαρής και ανεπανόρθωτης βλάβης. Η διαδικασία αυτή πρέπει, εκ πρώτης όψεως, να απομακρύνει τον κίνδυνο τέτοιας βλάβης και, συνεπώς, δεν θα ήταν σκόπιμο να διατάξει η Επιτροπή προσωρινά μέτρα ελλείψει αποδείξεων ότι άλλως ο κίνδυνος θα συνεχίσει να υπάρχει.

28. Η δυνατότητα και τα κριτήρια λήψης προσωρινών μέτρων αποτελούν σημαντικό παράγοντα τον οποίο πρέπει να λαμβάνει υπόψη η Επιτροπή πριν καταλήξει σε αυτό το εκ πρώτης όψεως συμπέρασμα. Αν δεν υπάρχει δυνατότητα λήψης προσωρινών μέτρων, ή αν η λήψη τέτοιων μέτρων ενδέχεται να μη λάβει υπόψη κατά πρόσφορο τρόπο τα δικαιώματα του καταγγέλλοντος δυνάμει του κοινοτικού δικαίου, η Επιτροπή θα θεωρήσει ότι η εθνική διαδικασία δεν απομακρύνει τον κίνδυνο βλάβης και, συνεπώς, θα αρχίσει αμέσως να ερευνά την υπόθεση.

4. Αυτεπάγγελτος έλεγχος και έρευνες κατά κλάδους

29. Αν κριθεί απαραίτητο, η Επιτροπή θα κινήσει αυτεπαγγέλτως διαδικασία ελέγχου. Μπορεί επίσης να κινήσει διαδικασία έρευνας κατά κλάδους, υπό την προϋπόθεση της διεξαγωγής διαβουλεύσεων με τη συμβουλευτική επιτροπή των αρχών ανταγωνισμού του κράτους μέλους.

5. Πρόστιμα

30. Η Επιτροπή μπορεί να επιβάλει πρόστιμα ύψους μέχρι 10 % του ετήσιου κύκλου εργασιών, σε παγκόσμιο επίπεδο, των επιχειρήσεων οι οποίες εκ προθέσεως ή εξ αμελείας παραβιάζουν τις διατάξεις του άρθρου 85 παράγραφος 1 ή του άρθρου 86 (37). Αν οι συμφωνίες έχουν κοινοποιηθεί σύμφωνα με τον κανονισμό αριθ. 17 για τη χορήγηση απαλλαγής δυνάμει του άρθρου 85 παράγραφος 3, η Επιτροπή δεν μπορεί να επιβάλει πρόστιμα όσον αφορά τις δραστηριότητες που περιγράφονται στην κοινοποίηση (38) για την περίοδο μετά την κοινοποίηση. Πάντως, η Επιτροπή μπορεί να άρει την απαλλαγή όσον αφορά την επιβολή προστίμων, πληροφορώντας τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ότι, μετά από προκαταρκτική εξέταση, κρίνει πως οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ πληρούνται και πως δεν δικαιολογείται εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 (39).

31. Η οδηγία διασύνδεσης ONP περιλαμβάνει δύο ειδικές διατάξεις που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όσον αφορά το ζήτημα των προστίμων στο πλαίσιο των κανόνων ανταγωνισμού. Πρώτον, προβλέπει ότι οι συμφωνίες διασύνδεσης πρέπει να διαβιβάζονται στις αρμόδιες εθνικές κανονιστικές αρχές και να είναι διαθέσιμες στους ενδιαφερόμενους τρίτους, εκτός από τα τμήματα που αφορούν την εμπορική στρατηγική των συμβαλλομένων (40). Δεύτερον, προβλέπει ότι η εθνική κανονιστική αρχή πρέπει να διαθέτει ορισμένες εξουσίες τις οποίες να μπορεί να χρησιμοποιήσει για να επηρεάσει ή να τροποποιήσει τις συμφωνίες διασύνδεσης (41). Οι διατάξεις αυτές εξασφαλίζουν την πρόσφορη δημοσιότητα των συμφωνιών και παρέχουν στην εθνική κανονιστική αρχή την ευκαιρία να λαμβάνει μέτρα, όπου είναι απαραίτητο, για την εξασφάλιση πραγματικού ανταγωνισμού στην αγορά.

32. Αν μία συμφωνία κοινοποιηθεί σε εθνική κανονιστική αρχή, αλλά δεν κοινοποιηθεί στην Επιτροπή, η Επιτροπή γενικά δεν θεωρεί σκόπιμη την επιβολή προστίμου όσον αφορά τη συμφωνία, ακόμη και αν αποδειχθεί τελικώς ότι περιέχει όρους που παραβιάζουν τις διατάξεις του άρθρου 85. Πάντως, η επιβολή προστίμου θεωρείται σκόπιμη σε ορισμένες περιπτώσεις, π.χ.:

α) όταν η συμφωνία αποδεικνύεται ότι περιέχει διατάξεις που παραβιάζουν το άρθρο 86, ή/και

β) όταν η παράβαση του άρθρου 85 είναι ιδιαιτέρως σοβαρή.

Το ύψος του προστίμου θα εξαρτάται από τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης.

33. Η κοινοποίηση στις εθνικές κανονιστικές αρχές δεν υποκαθιστά την κοινοποίηση στην Επιτροπή, ή τη δυνατότητα της Επιτροπής να διεξάγει αυτεπαγγέλτως έλεγχο των συμφωνιών πρόσβασης, αλλ' ούτε και περιορίζει τα δικαιώματα συμβαλλομένου να προσφύγει ενώπιον εθνικού δικαστηρίου για την επιδίκαση αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από συμφωνίες που νοθεύουν τον ανταγωνισμό (42).

ΜΕΡΟΣ II ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ

34. Κατά τον έλεγχο των υποθέσεων στο πλαίσιο που προσδιορίστηκε παραπάνω, στο μέρος Ι, η Επιτροπή βασίζεται στην ακόλουθη προσέγγιση όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς στον εν λόγω τομέα.

35. Οι επιχειρήσεις υπόκεινται σε τρεις κύριες πηγές ανταγωνιστικών πιέσεων: δυνατότητα υποκατάστασης της ζήτησης, δυνατότητα υποκατάστασης της προσφοράς και δυνητικός ανταγωνισμός, εκ των οποίων η πρώτη αποτελεί την πλέον άμεση και αποτελεσματική δύναμη επιβολής πειθαρχίας στους προμηθευτές ενός συγκεκριμένου προϊόντος ή υπηρεσίας. Συνεπώς, η δυνατότητα υποκατάστασης της ζήτησης είναι το κύριο μέσο που χρησιμοποιείται για τον ορισμό της αγοράς του σχετικού προϊόντος στην οποία μπορούν να επισημανθούν περιορισμοί του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 και του άρθρου 86.

36. Η δυνατότητα υποκατάστασης της προσφοράς δεν χρησιμοποιείται γενικώς για τον ορισμό των σχετικών αγορών. Στην πράξη, δεν μπορεί να διακριθεί ευκρινώς από τον δυνητικό ανταγωνισμό. Η δυνατότητα υποκατάστασης και ο δυνητικός ανταγωνισμός χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό του κατά πόσον μία επιχείρηση έχει δεσπόζουσα θέση ή κατά πόσον υπάρχει σημαντικός περιορισμός του ανταγωνισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 85.

37. Για την εκτίμηση των σχετικών αγορών, είναι απαραίτητο να ερευνηθούν οι εξελίξεις της αγοράς σε βραχυπρόθεσμη βάση.

1. Αγορά του σχετικού προϊόντος

38. Το τμήμα 6 του εντύπου Α/Β ορίζει την αγορά του σχετικού προϊόντος ως εξής:

«Η αγορά του σχετικού προϊόντος περιλαμβάνει όλα τα προϊόντα ή και τις υπηρεσίες που είναι δυνατόν να εναλλάσσονται ή να υποκαθίστανται αμοιβαία από τον καταναλωτή, λόγω των χαρακτηριστικών, των τιμών και της χρήσης για την οποία προορίζονται.»

39. Ο τερματισμός των νόμιμων μονοπωλίων στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, λόγω του οποίου τρίτοι μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες σε τελικούς χρήστες, θα οδηγήσει στη δημιουργία μιας δεύτερης μορφής αγοράς, συναφούς προς την αγορά παροχής υπηρεσιών: της αγοράς πρόσβασης στις διευκολύνσεις που είναι σήμερα αναγκαίες για την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών. Στον τομέα αυτό, η διασύνδεση με το σταθερό δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο αποτελεί τυπικό παράδειγμα τέτοιας πρόσβασης. Χωρίς διασύνδεση, θα είναι αδύνατον από εμπορική άποψη σε τρίτους να παράσχουν, για παράδειγμα, πλήρεις υπηρεσίες φωνητικής τηλεφωνίας.

40. Είναι συνεπώς σαφές ότι στον τομέα των τηλεπικοινωνιών πρέπει να εξεταστούν τουλάχιστον δύο μορφές αγορών του σχετικού προϊόντος: η αγορά μιας υπηρεσίας που θα παρέχεται στους τελικούς χρήστες και η αγορά πρόσβασης στις διευκολύνσεις που απαιτούνται για την παροχή της υπηρεσίας αυτής στους τελικούς χρήστες (ενημέρωση, υλικό δίκτυο κ.λπ.). Σε κάθε συγκεκριμένη υπόθεση, θα πρέπει να ορίζονται οι σχετικές αγορές πρόσβασης και υπηρεσιών, όπως η διασύνδεση με το δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο και η παροχή δημόσιων υπηρεσιών φωνητικής τηλεφωνίας, αντιστοίχως.

41. Αν κριθεί απαραίτητο, η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει τη δοκιμασία της σχετικής αγοράς, η οποία έγκειται στο να ερωτάται κατά πόσον, αν όλοι οι φορείς παροχής της εν λόγω υπηρεσίας αυξήσουν τις τιμές τους κατά 5 % έως 10 %, θα αυξήσουν τα συλλογικά τους κέρδη. Σύμφωνα με τη δοκιμασία αυτή, αν αυξηθούν τα κέρδή τους, η εν λόγω αγορά θα θεωρείται διακεκριμένη σχετική αγορά.

42. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι αρχές της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού που διέπουν τις αγορές αυτές παραμένουν οι ίδιες, ανεξαρτήτως της συγκεκριμένης αγοράς υπό εξέταση. Λόγω του ρυθμού της τεχνολογικής αλλαγής στον εν λόγω τομέα, οποιαδήποτε προσπάθεια ορισμού συγκεκριμένων αγορών προϊόντων στην παρούσα ανακοίνωση θα διέτρεχε τον κίνδυνο να καταστεί σύντομα ανακριβής ή περιττή. Ο καθορισμός των αγορών του συγκεκριμένου προϊόντος είναι προτιμότερο να γίνει κατόπιν λεπτομερούς εξετάσεως κάθε μεμονωμένης περίπτωσης.

1.1. Αγορά υπηρεσιών

43. Ως τέτοια αγορά μπορεί να οριστεί, ευρέως, η παροχή οποιασδήποτε τηλεπικοινωνιακής υπηρεσίας σε χρήστη. Οι διάφορες τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες θα θεωρηθεί ότι υποκαθίστανται αμοιβαία αν παρουσιάζουν επαρκή εναλλαξιμότητα αντικατάστασης για τον τελικό χρήστη, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να υπάρξει πραγματικός ανταγωνισμός μεταξύ όσων παρέχουν τις υπηρεσίες αυτές.

1.2. Πρόσβαση σε διευκολύνσεις

44. Για να μπορέσει ένας φορέας να παράσχει υπηρεσίες σε τελικούς χρήστες, συχνά θα απαιτείται πρόσβαση σε μία ή περισσότερες (προηγούμενες ή επόμενες) διευκολύνσεις. Για παράδειγμα, για την υλική παράδοση της υπηρεσίας στους τελικούς χρήστες, απαιτείται πρόσβαση στα τερματικά σημεία του τηλεπικοινωνιακού δικτύου στο οποίο είναι συνδεδεμένοι αυτοί οι τελικοί χρήστες. Η πρόσβαση αυτή μπορεί να επιτευχθεί σε υλικό επίπεδο μέσω αποκλειστικής ή κοινόχρηστης τοπικής υποδομής, ιδιόκτητης ή μισθωμένης από τοπικό φορέα παροχής υποδομής. Μπορεί επίσης να επιτευχθεί είτε μέσω φορέα παροχής υπηρεσιών του οποίου αυτοί οι τελικοί χρήστες είναι ήδη συνδρομητές, είτε μέσω φορέα παροχής διασύνδεσης ο οποίος διαθέτει άμεση ή έμμεση πρόσβαση στα αντίστοιχα τερματικά σημεία.

45. Εκτός από την υλική πρόσβαση, ο φορέας παροχής υπηρεσιών μπορεί να χρειάζεται πρόσβαση σε άλλες διευκολύνσεις για να μπορέσει να διαθέσει στην αγορά τις υπηρεσίες του προς τελικούς χρήστες. Για παράδειγμα, ένας φορέας παροχής υπηρεσιών πρέπει να είναι σε θέση να κάνει γνωστές τις υπηρεσίες του στους τελικούς χρήστες. Εάν, όπως συμβαίνει συχνά, για παράδειγμα με τις πληροφορίες καταλόγου, η διευκόλυνση αυτή μπορεί να επιτευχθεί μόνον από τον φορέα παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, προκαλούνται ανάλογες ανησυχίες, όπως και με τα ζητήματα υλικής πρόσβασης.

46. Σε πολλές περιπτώσεις, η Επιτροπή θα ασχοληθεί με ζητήματα υλικής πρόσβασης, όπου αυτό που είναι απαραίτητο είναι η διασύνδεση με το δίκτυο του φορέα παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών (43).

47. Ορισμένοι επίσημοι φορείς παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών ενδέχεται να επιχειρήσουν να αντισταθούν στην παροχή πρόσβασης σε τρίτους φορείς παροχής υπηρεσιών ή σε άλλους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων, ιδίως σε περιοχές όπου η προτεινόμενη υπηρεσία θα ανταγωνίζεται υπηρεσία που παρέχει ο ίδιος ο φορέας παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Η αντίσταση αυτή θα εκδηλώνεται συχνά ως απροθυμία να επιτραπεί η πρόσβαση ή επιθυμία να επιτραπεί μόνον βάσει ασύμφορων όρων. Ο ρόλος των κανόνων ανταγωνισμού είναι να εξασφαλίσουν ότι παρέχεται η δυνατότητα σε αυτές τις δυνητικές αγορές πρόσβασης να αναπτυχθούν και ότι δεν επιτρέπεται στους επίσημους φορείς παροχής υπηρεσιών να χρησιμοποιούν τον έλεγχό τους επί της πρόσβασης για την καταστολή των εξελίξεων στις αγορές υπηρεσιών.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, πρέπει να αναμένεται ότι η ελευθέρωση θα οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων, εναλλακτικών δικτύων που τελικά θα έχουν αντίκτυπο στον καθορισμό της αγοράς πρόσβασης, περιλαμβανομένου του επίσημου φορέα παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών.

2. Σχετική γεωγραφική αγορά

48. Οι σχετικές γεωγραφικές αγορές ορίζονται στο έντυπο Α/Β ως εξής:

«Η σχετική γεωγραφική αγορά αντιστοιχεί στην περιοχή όπου οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις συμμετέχουν στην προμήθεια προϊόντων ή υπηρεσιών και οι όροι του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς και η οποία μπορεί να διακριθεί από γειτονικές κυρίως περιοχές, διότι στις εν λόγω περιοχές οι όροι του ανταγωνισμού διαφέρουν σημαντικά.»

49. Όσον αφορά την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών και τις αγορές πρόσβασης, η σχετική γεωγραφική περιοχή θα είναι η περιοχή στην οποία οι αντικειμενικοί όροι ανταγωνισμού που ισχύουν για τους φορείς παροχής υπηρεσιών είναι παρόμοιοι. Κατά συνέπεια, θα είναι απαραίτητο να εξεταστεί η δυνατότητα των φορέων αυτών να παρέχουν πρόσβαση προς τελικό χρήστη σε οποιοδήποτε τμήμα της περιοχής, υπό ισοδύναμους και οικονομικά βιώσιμους όρους. Κανονιστικοί όροι όπως οι όροι αδειών εκμετάλλευσης και κάθε αποκλειστικό ή ειδικό δικαίωμα που ανήκει στους ανταγωνιζόμενους τοπικούς φορείς παροχής πρόσβασης έχουν ιδιαίτερη σημασία (44).

ΜΕΡΟΣ III ΑΡΧΕΣ

50. Η Επιτροπή θα εφαρμόσει τις ακόλουθες αρχές στις υποθέσεις των οποίων επιλαμβάνεται.

51. Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι:

«Τα άρθρα 85 και 86 . . . αποτελούν το ισχύον και εκτελεστό δίκαιο εντός της Κοινότητας. Περίπτωση σύγκρουσης με άλλους κοινοτικούς κανόνες δεν πρέπει να υφίσταται, επειδή το κοινοτικό δίκαιο είναι διαρθρωμένο με συνέπεια σε νομικό πλαίσιο κανόνων . . . είναι προφανές ότι οι κοινοτικές πράξεις που ισχύουν στον τηλεπικοινωνιακό τομέα πρέπει να ερμηνεύονται με τρόπο σύμφωνο προς τους κανόνες ανταγωνισμού. Μόνον έτσι μπορεί να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή εφαρμογή όλων των πλευρών της κοινοτικής τηλεπικοινωνιακής πολιτικής . . . Τα ανωτέρω αφορούν κυρίως τη σχέση μεταξύ των κανόνων ανταγωνισμού που απευθύνονται στις επιχειρήσεις και των κανόνων παροχής ανοικτού δικτύου.» (45).

52. Έτσι, οι κανόνες του ανταγωνισμού συνεχίζουν να ισχύουν σε περιπτώσεις όπου εφαρμόζονται άλλες διατάξεις της συνθήκης ή του παράγωγου δικαίου. Στην περίπτωση των συμφωνιών πρόσβασης, οι διατάξεις του κοινοτικού δικαίου σχετικά με την εσωτερική αγορά και τον ανταγωνισμό είναι εξίσου σημαντικές και ενισχύονται αμοιβαία για την ορθή λειτουργία του τομέα. Συνεπώς, η Επιτροπή, κατά την αξιολόγηση στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού, θα στηριχθεί όσο το δυνατόν περισσότερο στις αρχές που θέτει η νομοθεσία εναρμόνισης. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι ορισμένες αρχές του δικαίου του ανταγωνισμού που αναφέρονται παρακάτω καλύπτονται επίσης από ειδικούς κανόνες στο πλαίσιο ONP. Η ορθή εφαρμογή των κανόνων αυτών συχνά μπορεί να αποτρέψει την ανάγκη εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού.

53. Όσον αφορά τον τομέα των τηλεπικοινωνιών, πρέπει να δοθεί προσοχή στο κόστος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας. Το άρθρο 90 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ ενδέχεται να αιτιολογεί εξαιρέσεις από τις αρχές των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΚ. Οι λεπτομέρειες για τον καθορισμό των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας αποτελούν κανονιστικό θέμα. Το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 90 παράγραφος 2 διευκρινίστηκε στις οδηγίες του άρθρου 90 στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, και η Επιτροπή θα εφαρμόζει τους κανόνες του ανταγωνισμού στο πλαίσιο αυτό.

54. Τα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης ΕΚ εφαρμόζονται κανονικά σε συμφωνίες ή πρακτικές που εγκρίθηκαν ή επετράπησαν από εθνική αρχή (46), ή σε περίπτωση που η εθνική αρχή έχει ζητήσει να περιληφθούν σε μια συμφωνία όροι μετά από αίτημα ενός ή περισσοτέρων συμβαλλομένων.

55. Ωστόσο, αν μια κανονιστική αρχή απαιτήσει όρους αντίθετους προς τους κανόνες ανταγωνισμού, στην πράξη δεν θα μπορεί να επιβληθεί πρόστιμο στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, παρόλο που το ίδιο το κράτος μέλος θα έχει παραβεί τα άρθρα 3 ζ και 5 της συνθήκης ΕΚ (47) και, συνεπώς, θα υπόκειται στον έλεγχο της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 169 της συνθήκης ΕΚ. Επιπλέον, αν μια εθνική κανονιστική αρχή ζητήσει ή επιτρέψει σε επιχείρηση στην οποία έχουν χορηγηθεί ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα κατά την έννοια του άρθρου 90, ή σε δημόσια επιχείρηση, να συμπεριφερθεί κατά τρόπο που αποτελεί κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της, το κράτος μέλος θα έχει παραβεί επίσης το άρθρο 90 παράγραφος 1, και η Επιτροπή θα μπορεί να εκδώσει απόφαση με την οποία να ζητά την παύση της παραβίασης (48).

56. Οι εθνικές κανονιστικές αρχές μπορούν να ζητήσουν αυστηρότερες προδιαγραφές διαφάνειας, υποχρεώσεων προμήθειας και πρακτικών τιμολόγησης στην αγορά, ιδίως αν αυτό απαιτείται στα πρώτα στάδια της απελευθέρωσης. Όπου απαιτείται, θα χρησιμοποιηθεί νομοθεσία όπως το πλαίσιο ONP, ως βοήθημα για την ερμηνεία των κανόνων ανταγωνισμού (49). Δεδομένου του καθήκοντος των εθνικών κανονιστικών αρχών να διασφαλίζουν την ύπαρξη πραγματικού ανταγωνισμού, η εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού απαιτείται επίσης για την ορθή ερμηνεία των αρχών ONP. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι πολλά από τα θέματα που αναλύονται κατωτέρω καλύπτονται επίσης από κανόνες βάσει της οδηγίας για το πλήρες άνοιγμα στον ανταγωνισμό και των ισχυουσών και προταθεισών ONP, καθώς και των οδηγιών παροχης αδειών εκμετάλλευσης και προστασίας των δεδομένων: αποτελεσματική ενίσχυση αυτού του κανονιστικού πλαισίου θα απέτρεπε να τεθούν πολλά από τα προβλήματα ανταγωνισμού που τίθενται κατωτέρω.

1. Δεσπόζουσα θέση (άρθρο 86)

57. Για να μπορέσει μια επιχείρηση να παρέχει υπηρεσίες στην αγορά τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, θα χρειαστεί πρόσβαση σε διάφορες διευκολύνσεις. Για παράδειγμα, για την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, θα απαιτείται συνήθως διασύνδεση με το επιλεγόμενο δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο. Η πρόσβαση στο δίκτυο αυτό θα βρίσκεται σχεδόν πάντα στα χέρια δεσπόζοντος φορέα παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Στις συμβάσεις πρόσβασης, το σημαντικότερο στοιχείο για την αξιολόγηση της Επιτροπής θα είναι η δεσπόζουσα θέση στην αγορά πρόσβασης.

58. Το αν μια εταιρεία κατέχει δεσπόζουσα θέση ή όχι δεν εξαρτάται μόνον από τα νομικά δικαιώματα που έχουν χορηγηθεί σε αυτή. Η απλή λήξη των νομίμων μονοπωλίων δεν θέτει τέλος στη δεσπόζουσα θέση. Πράγματι, παρά τις οδηγίες απελευθέρωσης, η ανάπτυξη πραγματικού ανταγωνισμού από φορείς παροχής πρόσβασης σε εναλλακτικά δίκτυα με την κατάλληλη ικανότητα και γεωγραφικό εύρος θα απαιτήσει χρόνο.

59. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, η έννοια των «βασικών διευκολύνσεων» σε πολλές περιπτώσεις συνδέεται άμεσα με τον καθορισμό των δεσποζόντων φορέων τηλεπικοινωνιών. Η έκφραση «βασική διευκόλυνση» χρησιμοποιείται για την περιγραφή της διευκόλυνσης ή της υποδομής που θεωρείται απαραίτητη ώστε οι καταναλωτές ή/και οι εξουσιοδοτημένοι ανταγωνιστές να μπορούν να ασκούν τις δραστηριότητές τους και η οποία δεν μπορεί να επαναληφθεί με εύλογο τρόπο (50).

Μία επιχείρηση που ελέγχει την πρόσβαση σε μία βασική διευκόλυνση απολαύει δεσπόζουσας θέσης βάσει των διατάξεων του άρθρου 86. Αντιστρόφως, μία επιχείρηση μπορεί να απολαύει δεσπόζουσας θέσης σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 86 χωρίς να ελέγχει μία βασική διευκόλυνση.

Οι ακόλουθες διευκολύνσεις μπορούν επί του παρόντος να θεωρηθούν ότι συνιστούν βασικές διευκολύνσεις στον τομέα των τηλεπικοινωνιών: π.χ. τα δημόσια δίκτυα τηλεπικοινωνιών φωνητικής υπηρεσίας ή/και υπηρεσίας δεδομένων, τα μισθωμένα κυκλώματα και τα συναφή δίκτυα τερματικού εξοπλισμού, τα βασικά δεδομένα όσον αφορά συνδρομητές στην υπηρεσία δημόσιας φωνητικής τηλεφωνίας, συστήματα αριθμοδότησης και λοιπές διευκολύνσεις πελατών ή τεχνικές πληροφορίες.

1.1. Αγορά υπηρεσιών

60. Ένας από τους παράγοντες που χρησιμοποιούνται για να μετρηθεί η ισχύς μιας επιχείρησης στην αγορά είναι οι πωλήσεις που αποδίδονται στην εν λόγω επιχείρηση εκπεφρασμένες ως ποσοστό των συνολικών πωλήσεων στην αγορά υπηρεσιών υποκατάστασης στη σχετική γεωγραφική περιοχή. Όσον αφορά την αγορά υπηρεσιών, η Επιτροπή θα συνεκτιμήσει, μεταξύ άλλων, τον κύκλο εργασιών που δημιουργεί η πώληση υπηρεσιών υποκατάστασης, εξαιρουμένης της πώλησης ή εσωτερικής χρήσης υπηρεσιών διασύνδεσης και της πώλησης ή εσωτερικής χρήσης τοπικής υποδομής (51), λαμβανομένων υπόψη των όρων του ανταγωνισμού και της διάρθρωσης της προσφοράς και της ζήτησης στην αγορά.

1.2. Πρόσβαση σε διευκολύνσεις

61. Η έννοια της «πρόσβασης», όπως αναφέρεται ανωτέρω στο σημείο 45, μπορεί να συνδεθεί με μία σειρά καταστάσεων, περιλαμβανομένης της διαθεσιμότητας πρόσβασης των μισθωμένων γραμμών που προσφέρουν τη δυνατότητα σε έναν παρέχοντα υπηρεσίες να δημιουργήσει δικό του δίκτυο καθώς και πρόβλημα διασύνδεσης με τη στενή έννοια του όρου, π.χ. η διασύνδεση μεταξύ δύο τηλεπικοινωνιακών δικτύων, ήτοι κινητού και με σταθερή σύνδεση. Όσον αφορά την πρόσβαση, οι επίσημοι φορείς εκμετάλλευσης κατέχουν συχνά μονοπωλιακή θέση, ενώ ακόμα και σε περιοχές όπου έχει αρχίσει η απελευθέρωση του νομικού πλαισίου, είναι πιθανόν ότι ο επίσημος φορέας θα συνεχίσει να κατέχει δεσπόζουσα θέση στο μέλλον. Ο επίσημος φορέας εκμετάλλευσης, ο οποίος ελέγχει τις διευκολύνσεις, είναι συχνά και ο μεγαλύτερος φορέας παροχής υπηρεσιών, ενώ κατά το παρελθόν δεν χρειαζόταν να κάνει διάκριση μεταξύ της μεταφοράς τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών και της παροχής των υπηρεσιών αυτών στους τελικούς χρήστες. Σήμερα, ένας φορέας εκμετάλλευσης, ο οποίος παρέχει επίσης και υπηρεσίες, δεν ζητά από τον κλάδο του που εκμεταλλεύεται τα επόμενα στάδια υπηρεσιών να καταβάλλει αντίτιμο για την διευκόλυνση και, συνεπώς, τα έσοδα που εισπράττονται για την πρόσβαση δεν είναι εύκολο να υπολογισθούν. Σήμερα ένας φορέας εκμετάλλευσης ο οποίος παρέχει επίσης και υπηρεσίες δεν ζητά από τον κλάδο του που εκμεταλλεύεται τα επόμενα στάδια υπηρεσιών να καταβάλει αντίτιμο για την διευκόλυνση και, συνεπώς, τα έσοδα που εισπράττονται για την πρόσβαση δεν είναι εύκολο να υπολογιστούν. Στην περίπτωση που ένας φορέας εκμετάλλευσης παρέχει συγχρόνως πρόσβαση και υπηρεσίες είναι απαραίτητο να διαχωριστούν όσο το δυνατόν περισσότερο τα έσοδα για τις δύο αγορές πριν χρησιμοποιηθούν τα έσοδα ως βάση υπολογισμού του μεριδίου αγοράς, ανεξάρτητα από το για ποια αγορά πρόκειται. Το άρθρο 8 παράγραφος 2 της προταθείσας οδηγίας διασύνδεσης θα είναι χρήσιμο στο πλαίσιο αυτό εφόσον αναφέρεται σε χωριστό υπολογισμό για «δραστηριότητες που συνδέονται με την διασύνδεση - που καλύπτουν συγχρόνως υπηρεσίες διασύνδεσης που παρέχονται εσωτερικά και υπηρεσίες διασύνδεσης που παρέχονται σε άλλους - και λοιπές δραστηριότητες».

62. Η οικονομική σημασία της πρόσβασης εξαρτάται επίσης από την κάλυψη του δικτύου με το οποίο ζητείται η σύνδεση. Κατά συνέπεια, εκτός από τη χρησιμοποίηση του κύκλου εργασιών, η Επιτροπή θα λαμβάνει επίσης υπόψη, τον αριθμό των καταναλωτών που έχουν συνδρομή σε υπηρεσίες συγκρίσιμες με εκείνες που προτίθεται να παράσχει ο φορέας ο οποίος επιθυμεί τη σύναψη της συμφωνίας πρόσβασης. Συνεπώς, η ισχύς μιας συγκεριμένης επιχείρησης στην αγορά θα υπολογίζεται εν μέρει βάσει του αριθμού των συνδρομητών που είναι συνδεδεμένοι με τερματικά σημεία του τηλεπικοινωνιακού δικτύου της εν λόγω επιχείρησης εκπεφρασμένου ως ποσοστό του συνολικού αριθμού συνδρομητών που είναι συνδεδεμένοι με σημεία απόληξης στη σχετική γεωγραφική περιοχή.

Δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς

63. Όπως προαναφέρθηκε (βλέπε σημείο 37), η δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς έχει επίσης σημασία στο ζήτημα της δεσπόζουσας θέσης σε μια συγκεκριμένη αγορά. Ένα μερίδιο αγοράς άνω του 50 % (52) συνήθως αρκεί για να αποδείξει τη δεσπόζουσα θέση, χωρίς να απαιτείται να εξετασθούν άλλοι παράγοντες. Π.χ. η Επιτροπή θα εξετάζει την ύπαρξη άλλων δικτύων φορέων παροχής πρόσβασης στη σχετική αγορά, αν υπάρχουν, ώστε να καθορίσει αν είναι επαρκώς πυκνά για να ανταγωνισθούν το δίκτυο του επίσημου φορέα και την έκταση στην οποία θα μπορούσαν να εισέλθουν στην αγορά νέοι φορείς παροχής πρόσβασης.

Άλλοι σημαντικοί παράγοντες

64. Εκτός από τα στοιχεία σχετικά με το μερίδιο αγοράς και τη δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς, η Επιτροπή, για να καθορίσει αν ένας φορέας εκμετάλλευσης κατέχει δεσπόζουσα θέση, θα εξετάζει επίσης αν ο φορέας εκμετάλλευσης διαθέτει προνομιακή πρόσβαση σε διευκολύνσεις που δεν μπορούν να επικαλυφθούν, είτε για νομικούς λόγους, είτε λόγω υπερβολικού κόστους.

65. Από τη στιγμή που θα εμφανιστούν ανταγωνιστικοί φορείς παροχής πρόσβασης, οι οποίοι πλήττουν τη δεσπόζουσα θέση του επίσημου φορέα, το πεδίο των δικαιωμάτων που τους χορηγούν οι αρχές των κρατών μελών, και ιδίως η εδαφική έκτασή τους, θα παίζουν σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της ισχύος στην αγορά. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά την εξέλιξη της αγοράς σχετικά με τα ζητήματα αυτά και θα λαμβάνει υπόψη κατά την αξιολόγηση των προβλημάτων πρόσβασης δυνάμει των κανόνων ανταγωνισμού, κάθε αλλοίωση των συνθηκών της αγοράς.

1.3. Κοινή δεσπόζουσα θέση

66. Από τη διατύπωση του άρθρου 86, καθίσταται σαφές ότι το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται σε περίπτωση που περισσότερες από μία εταιρείες συμμετέχουν σε δεσπόζουσα θέση. Οι συνθήκες υπό τις οποίες υφίσταται δεσπόζουσα θέση και υπό τις οποίες γίνεται η κατάχρησή της, δεν έχουν ακόμα διευκρινισθεί πλήρως από τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων ή την πρακτική της Επιτροπή και το δίκαιο βρίσκεται ακόμα υπό εξέλιξη.

67. Η διατύπωση του άρθρου 86 («καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις») πρέπει να περιγράψει κάτι διαφορετικό από την απαγόρευση συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών που νοθεύουν τον ανταγωνισμό δυνάμει του άρθρου 85. Το να υποστηριχθεί κάτι διαφορετικό, θα ήταν αντίθετο προς τις συνήθεις αρχές ερμηνείας της συνθήκης και θα καθιστούσε τις λέξεις περιττές και χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα. Πάντως, αυτό δεν αποκλείει την παράλληλη εφαρμογή των άρθρων 85 και 86 στην ίδια συμφωνία ή πρακτική, που υποστηρίχθηκε από την Επιτροπή και το Δικαστήριο σε πολλές υποθέσεις (53), ούτε υπάρχει κάτι που θα απέτρεπε την Επιτροπή από το να αναλάβει δράση μόνον βάσει μιας από τις διατάξεις αυτές, εφόσον και οι δύο είναι εφαρμόσιμες.

68. Για να διαθέτουν δύο ή περισσότερες εταιρείες από κοινού δεσπόζουσα θέση, πρέπει όλες να δραστηριοποιούνται στη σχετική αγορά. Για το σκοπό της αξιολόγησης της ύπαρξης κοινής δεσπόζουσας θέσης στο πλαίσιο συμφωνιών πρόσβασης, η σχετική αγορά θα είναι η αγορά πρόσβασης. Δύο εταιρείες, η κάθε μία από τις οποίες κατέχει δεσπόζουσα θέση σε ξεχωριστή εθνική αγορά, δεν ισοδυναμούν με δύο εταιρείες που κατέχουν από κοινού μια δεσπόζουσα θέση. Οι εθνικοί δημόσιοι φορείς εκμετάλλευσης τηλεπικοινωνιών φωνητικής τηλεφωνίας δεν είναι πιθανόν να αποκτήσουν κοινή δεσπόζουσα θέση πριν την απελευθέρωση στην Κοινότητα. Για να κατέχουν δύο ή περισσότερες εταιρείες κοινή δεσπόζουσα θέση, πρέπει να βρίσκονται από κοινού στην ίδια ουσιαστικά θέση έναντι των πελατών και των ανταγωνιστών τους στην οποία βρίσκεται μία μόνη εταιρεία που κατέχει δεσπόζουσα θέση. Με ειδική αναφορά στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, η κοινή δεσπόζουσα θέση μπορεί να επιτευχθεί από δύο φορείς τηλεπικοινωνιακών υποδομών που καλύπτουν την ίδια γεωγραφική αγορά.

69. Επιπλέον, για να έχουν κοινή δεσπόζουσα θέση δύο ή περισσότερες εταιρείες είναι απαραίτητο, αλλά δεν επαρκεί, το να μην υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός μεταξύ των εταιρειών στη σχετική αγορά. Αυτή η έλλειψη ανταγωνισμού στην πράξη μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι εταιρείες έχουν οικονομικούς δεσμούς, όπως συμφωνίες συνεργασίας, διασύνδεσης ή συμφωνίες περιαγωγής («roaming»). Πάντως, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι είτε η οικονομική θεωρία είτε το κοινοτικό δίκαιο προβλέπουν ότι τέτοιου είδους δεσμοί είναι νομικά απαραίτητοι για την ύπαρξη κοινής δεσπόζουσας θέσης (54). Υπάρχει επαρκής οικονομικός δεσμός εφόσον υφίσταται ένα είδος αλληλεξάρτησης που συχνά οδηγεί σε ολιγοπωλιακές καταστάσεις. Δεν φαίνεται να υπάρχει κανένας λόγος στο δίκαιο ή στην οικονομική θεωρία για να λεχθεί ότι απαιτείται οποιοσδήποτε άλλος οικονομικός δεσμός μεταξύ των εταιρειών. Κατόπιν αυτού, στην πράξη τέτοιου είδους δεσμοί υπάρχουν στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, όπου οι εθνικοί φορείς τηλεπικοινωνιών σχεδόν αναπόφευκτα έχουν αμοιβαίους δεσμούς ποικίλων ειδών.

70. Για να χρησιμοποιήσουμε ένα παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη, η αγορά πρόσβασης σε συνδρομητική γραμμή είναι πιθανόν στο άμεσο μέλλον να ελέγχεται από δύο φορείς εκμετάλλευσης: τον επίσημο φορέα παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών και ένα φορέα εκμετάλλευσης καλωδιακής τηλεόρασης. Για να παρασχεθούν συγκεκριμένες υπηρεσίες στους καταναλωτές, απαιτείται πρόσβαση στη συνδρομητική γραμμή είτε του φορέα παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, είτε του φορέα εκμετάλλευσης καλωδιακής τηλεόρασης. Ανάλογα με τις συγκεκριμένες περιστάσεις, και ιδίως με τη σχέση μεταξύ τους, κανένας φορέας δεν μπορεί να αποκτήσει δεσπόζουσα θέση: μαζί, ωστόσο, μπορούν να αποκτήσουν κοινό μονοπώλιο σε αυτή την αγορά πρόσβασης.

2. Καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης

2.1. Άρνηση χορήγησης πρόσβασης σε ουσιώδεις διευκολύνσεις και εφαρμογή μη ευνοϊκών όρων

71. Η άρνηση χορήγησης πρόσβασης μπορεί να απαγορεύεται δυνάμει του άρθρου 86, αν προέρχεται από εταιρεία που διαθέτει δεσπόζουσα θέση στην αγορά πρόσβασης, όπως θα συμβαίνει στο προβλεπόμενο μέλλον με τους επίσημους φορείς παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Μια άρνηση μπορεί να:

«εμποδίζει τη διατήρηση του βαθμού ανταγωνισμού που υπάρχει ακόμα στην αγορά ή την ανάπτυξη του ανταγωνισμού αυτού» (55).

Η άρνηση θα είναι καταχρηστική μόνον εφόσον επηρεάζει τον ανταγωνισμό. Οι αγορές υπηρεσιών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών αρχικά θα έχουν λίγους ανταγωνιστικούς φορείς και, κατά συνέπεια, οι αρνήσεις χορήγησης πρόσβασης θα επηρεάζουν τον ανταγωνισμό στις αγορές αυτές. Σε όλες τις περιπτώσεις αρνήσεων, η αιτιολόγηση θα εξετάζεται προσεκτικά, ώστε να καθορίζεται εάν είναι αντικειμενική.

72. Γενικά, διακρίνονται τρείς υποθετικές περιπτώσεις:

α) άρνηση χορήγησης πρόσβασης για την παροχή υπηρεσίας, όπου άλλος φορέας στον οποίο έχει δοθεί πρόσβαση από τον παρέχοντα την πρόσβαση, δραστηριοποιείται σε αυτή την αγορά υπηρεσιών 7

β) άρνηση χορήγησης πρόσβασης για την παροχή υπηρεσίας, όπου κανείς άλλος φορέας δεν δραστηριοποιείται σε αυτή την αγορά υπηρεσιών 7

γ) παύση της παροχής πρόσβασης σε υφιστάμενο πελάτη.

73. Για την πρώτη από τις ανωτέρω περιπτώσεις, είναι σαφές ότι η άρνηση προμήθειας σε νέο πελάτη, σε περίπτωση που ο παρέχων την διευκόλυνση, ο οποίος κατέχει δεσπόζουσα θέση, προμηθεύει ήδη έναν ή περισσότερους πελάτες που δραστηριοποιούνται στην ίδια αγορά υπηρεσιών επομένων σταδίων αποτελεί διακριτική μεταχείριση που, εάν περιορίζει τον ανταγωνισμό σε αυτή την αγορά, θα είναι καταχρηστική. Εφόσον οι φορείς εκμετάλλευσης δικτύων παρέχουν τις ίδιες, ή παρόμοιες, λιανικές υπηρεσίες με τον αιτούντα πρόσβαση, ενδέχεται να έχουν τόσο το κίνητρο, όσο και τη δυνατότητα να περιορίσουν τον ανταγωνισμό και να καταχρασθούν, κατ' αυτόν τον τρόπο, της δεσπόζουσας θέσης τους. Ασφαλώς, ενδέχεται να υπάρχουν αιτιολογίες για την άρνηση αυτή - π.χ. έναντι αιτούντων πρόσβαση που αντιπροσωπεύουν έναν ενδεχόμενο πιστωτικό κίνδυνο. Ελλείψει αντικειμενικών αιτιολογιών, η άρνηση θα αποτελεί συνήθως κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά πρόσβασης.

74. Γενικά, η δεσπόζουσα εταιρεία έχει καθήκον να παρέχει πρόσβαση κατά τρόπον ώστε τα αγαθά και οι υπηρεσίες που προσφέρονται σε εταιρείες οι οποίες δραστηριοποιούνται σε επόμενα στάδια να διατίθενται υπό όρους εξίσου ευνοϊκούς με τους παρεχομένους σε τρίτους, περιλαμβανομένης της δικής τους αντίστοιχης δραστηριότητας επομένων σταδίων.

75. Όσον αφορά τη δεύτερη από τις ανωτέρω περιπτώσεις, τίθεται το ερώτημα αν ο παρέχων πρόσβαση θα πρέπει να υποχρεούται να συμβάλλεται με τον παρέχοντα την υπηρεσία, ούτως ώστε να μπορέσει ο τελευταίος να εκμεταλλευθεί μια νέα αγορά υπηρεσίας. Εφόσον δεν τίθεται πρόβλημα περιορισμών ικανότητας και εφόσον η εταιρεία που αρνείται να παρέχει πρόσβαση σε διευκολύνσεις δεν έχει παράσχει πρόσβαση σε διευκολύνσεις ούτε στον δικό της κλάδο παροχής υπηρεσιών επομένων σταδίων ούτε σε οποιαδήποτε άλλη εταιρεία που ασκεί δραστηριότητες σε αυτήν την αγορά υπηρεσιών, ποτέ δεν είναι σαφές ποιες άλλες αντικειμενικές αιτιολογίες θα μπορούσαν να υπάρξουν.

76. Αν δεν υπάρχουν εμπορικά βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις στην αιτούμενη πρόσβαση, τότε, αν δεν χορηγηθεί η πρόσβαση, ο αιτών δεν θα μπορεί να δραστηριοποιηθεί στην αγορά υπηρεσιών. Συνεπώς, στην περίπτωση αυτή, η άρνηση περιορίζει την ανάπτυξη νέων αγορών, ή νέων προϊόντων στις αγορές αυτές, κατά παράβαση του άρθρου 86 στοιχείο β). Στον τομέα των μεταφορών (56), η Επιτροπή έχει αποφανθεί ότι μια εταιρεία που ελέγχει ουσιώδη διευκόλυνση οφείλει, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να παρέχει πρόσβαση (57). Οι ίδιες αρχές ισχύουν στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.

77. Η αρχή η οποία υποχρεώνει τις δεσπόζουσες εταιρείες να συμβάλλονται υπό ορισμένες προϋποθέσεις θα είναι συχνά εφαρμοστέα στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Σήμερα, υπάρχουν μονοπώλια ή οιονεί μονοπώλια στην παροχή υποδομής δικτύου για τις περισσότερες τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες στην ΕΕ. Και εκεί ακόμα όπου οι περιορισμοί έχουν ήδη αρθεί, ή πρόκειται σύντομα να αρθούν, ο ανταγωνισμός στις αγορές υπηρεσιών επομένων σταδίων θα συνεχίσει να εξαρτάται από τα τιμολόγια και τους όρους πρόσβασης σε προηγούμενες υπηρεσίες δικτύου, τα οποία δεν θα αντικατοπτρίζουν παρά σταδιακά τις ανταγωνιστικές δυνάμεις της αγοράς. Δεδομένου του ρυθμού των τεχνολογικών αλλαγών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, είναι πιθανόν να υπάρξει το ενδεχόμενο εταιρείες να προσπαθήσουν να προσφέρουν νέα προϊόντα ή υπηρεσίες μη ανταγωνιστικές προς προϊόντα ή υπηρεσίες που προσφέρονται ήδη από το δεσπόζοντα φορέα εκμετάλλευσης της πρόσβασης, για τα οποία όμως ο τελευταίος δεν είναι πρόθυμος να παράσχει πρόσβαση.

78. Η Επιτροπή πρέπει να εξασφαλίσει ότι ο έλεγχος επί των διευκολύνσεων τον οποίο απολαύουν οι επίσημοι φορείς παροχής υπηρεσιών δεν θα χρειαστεί για την παρεμπόδιση της ανάπτυξης ανταγωνιστικού πλαισίου στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Μία εταιρεία που κατέχει δεσπόζουσα θέση σε μία αγορά υπηρεσιών η οποία διαπράττει κατάχρηση που αντίκειται στις διατάξεις του άρθρου 86 στην εν λόγω αγορά μπορεί να υποχρεωθεί να θέσει τέλος στην κατάχρηση, προσφέροντας πρόσβαση σε διευκολύνσεις σε έναν ή περισσότερους ανταγωνιστές στην εν λόγω αγορά. Ειδικότερα, μία εταιρεία μπορεί να καταχράται την δεσπόζουσα θέση της εάν με τις δραστηριότητές της αποτρέπει την εμφάνιση ενός νέου προϊόντος ή υπηρεσίας.

79. Σημείο έναρξης της ανάλυσης της Επιτροπής θα είναι η επισήμανση υπάρχουσας ή δυνητικής αγοράς για την παροχή της διευκόλυνσης στην οποία ζητείται πρόσβαση. Προτού διαταχθεί η πρόσβαση δυνάμει των κανόνων ανταγωνισμού, η αιτούσα εταιρεία θα πρέπει να αποδείξει ότι η άρνηση πρόσβασης είναι αντίθετη προς το καθήκον της δεσπόζουσας εταιρείας να μην κάνει διακρίσεις (βλέπε κατωτέρω), ή να λάβει υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία, σωρευτικά:

α) η πρόσβαση στην εν λόγω διευκόλυνση είναι γενικά ουσιώδης για να ανταγωνιστούν οι εταιρείες σε αυτή τη συναφή αγορά (58).

Συνεπώς, το βασικό ζήτημα στο σημείο αυτό είναι τι σημαίνει ουσιώδης. Δεν αρκεί ότι η θέση της εταιρείας που ζητά πρόσβαση θα καταστεί πλεονεκτικότερη μετά τη χορήγησή της - αλλά η άρνηση πρόσβασης πρέπει να οδηγεί στο να καταστούν οι σκοπούμενες δραστηριότητες είτε αδύνατες, είτε σοβαρά και αναπότρεπτα αντιοικονομικές.

Παρότι, παραδείγματος χάρη, από την 1η Ιουλίου 1996 θα μπορεί να χρησιμοποιείται εναλλακτική υποδομή για τις απελευθερωμένες υπηρεσίες, θα χρειαστεί να περάσει κάποιος χρόνος πριν αυτό αποτελέσει ικανοποιητική εναλλακτική λύση σε πολλές περιπτώσεις διευκολύνσεων εκ μέρους του επίσημου φορέα εκμετάλλευσης. Αυτή η εναλλακτική υποδομή δεν προσφέρει προς το παρόν την ίδια πυκνή γεωγραφική κάλυψη όπως το δίκτυο του επίσημου φορέα τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών 7

β) υπάρχει επαρκής διαθέσιμη ικανότητα πρόσβασης 7

γ) δεν υπάρχει αντικειμενική αιτιολογία για την άρνηση της παροχής πρόσβασης. Οι σχετικές αιτιολογίες στο πλαίσιο αυτό μπορούν να περιλαμβάνουν μία σημαντική δυσχέρεια στην παροχή πρόσβασης προς την αιτούσα εταιρεία, παρότι οποιαδήποτε αιτιολογία θα πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά κατά περίπτωση 7

δ) η εταιρεία που ζητά πρόσβαση είναι πρόθυμη να καταβάλει το εύλογο ποσό το οποίο ορίζει ο φορέας πρόσβασης και επιπλέον δέχεται από κάθε άποψη όρους και προϋποθέσεις πρόσβασης που δεν εισάγουν διακρίσεις 7

ε) δεν υπάρχει αντικειμενική αιτιολογία για την άρνηση της παροχής πρόσβασης. Οι σχετικές αιτιολογίες στο πλαίσιο αυτό μπορούν να περιλαμβάνουν μία σημαντική δυσχέρεια στην παροχή πρόσβασης προς την αιτούσα εταιρεία ή την ανάγκη για έναν παρέχοντα διευκολύνσεις ο οποίος προέβη σε επένδυση που στοχεύει στην εισαγωγή ενός νέου προϊόντος ή μιας νέας υπηρεσίας να έχει επαρκή χρόνο και δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τη διευκόλυνση ώστε να θέσει το νέο αυτό προϊόν ή την υπηρεσία στην αγορά. Πάντως, οποιαδήποτε αιτιολογία θα πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά κατά περίπτωση. Είναι εξαιρετικά σημαντικό στον τομέα των τηλεπικοινωνιών το να μην υπονομευθούν τα οφέλη προς τους τελικούς χρήστες, τα οποία απορρέουν από ανταγωνιστικό περιβάλλον, από δραστηριότητες προγενέστερων μονοπωλιακών καθεστώτων που αποτρέπουν την εμφάνιση και ανάπτυξη του ανταγωνισμού.

Για να ορισθεί κατά πόσον έχει διαπραχθεί παράβαση του άρθρου 86, πρέπει να ληφθούν υπόψη συγχρόνως η πραγματική κατάσταση στη συγκεκριμένη και σε άλλες γεωγραφικές περιοχές και όπου είναι απαραίτητο η σχέση μεταξύ του αιτούντος πρόσβαση και της τεχνικής διαμόρφωσης της διευκόλυνσης.

80. Το πρόβλημα της αντικειμενικής αιτιολόγησης θα απαιτεί ιδιαίτερα εμπεριστατωμένη ανάλυση στον τομέα αυτό. Εκτός από τον καθορισμό του κατά πόσον οι δυσκολίες που αναφέρονται σε κάθε συγκεκριμένη υπόθεση είναι αρκετά σοβαρές για να δικαιολογήσουν την άρνηση χορήγησης πρόσβασης, οι σχετικές αρχές πρέπει επίσης να αποφανθούν κατά πόσον οι δυσκολίες αυτές αρκούν για να αντισταθμίσουν τη ζημία που προκαλείται στον ανταγωνισμό, αν αποκλείεται η πρόσβαση ή γίνεται δυσχερέστερη και οι αγορές υπηρεσιών επομέμνων σταδίων περιορίζονται κατά τον τρόπο αυτό.

81. Τρία σημαντικά στοιχεία σχετικά με την πρόσβαση, στα οποία θα μπορούσε να παρέμβει ο παρέχων πρόσβαση για να αρνηθεί πρακτικά να παράσχει πρόσβαση, είναι ο χρόνος, η τεχνική διαμόρφωση και η τιμή.

82. Οι δεσπόζοντες φορείς παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών οφείλουν να διεκπεραιώνουν τις αιτήσεις πρόσβασης αποτελεσματικά: οι μη εύλογες και ανεξήγητες καθυστερήσεις απάντησης σε αίτηση πρόσβασης μπορεί να αποτελούν κατάχρηση. Ωστόσο, η Επιτροπή θα προσπαθήσει να συγκρίνει την απάντηση σε μια αίτηση, ιδίως με:

α) το σύνηθες χρονικό πλαίσιο και τους όρους που ισχύουν όταν ο φορέας στον αποίον απευθύνεται η αίτηση χορηγεί πρόσβαση στις διευκολύνσεις του σε δική του θυγατρική ή κλάδο εκμετάλλευσης 7

β) απαντήσεις σε αιτήσεις παροχής πρόσβασης σε ανάλογες διευκολύνσεις σε άλλα κράτη μέλη 7

γ) τις εξηγήσεις που δίδονται για κάθε καθυστέρηση κατά τη διεκπεραίωση αιτήσεων παροχής πρόσβασης.

83. Τα προβλήματα τεχνικής διαμόρφωσης θα εξεταστούν επίσης ενδελεχώς για να καθοριστεί αν είναι πραγματικά. Καταρχήν, οι κανόνες του ανταγωνισμού απαιτούν να χορηγείται πρόσβαση στον αιτούντα στο πλέον κατάλληλο σημείο γι' αυτόν, υπό την προϋπόθεση ότι το σημείο αυτό είναι τεχνικά εφικτό για τον παρέχονται την πρόσβαση. Θέματα τεχνικής φύσης μπορεί να αποτελούν αντικειμενικές αιτιολογίες για την άρνηση παροχής πρόσβασης - για παράδειγμα, η μεταφορά για την αποία ζητείται πρόσβαση πρέπει να πληροί τα σχετικά τεχνικά πρότυπα για την υποδομή - όπως και θέματα περιορισμών ικανότητας, όπου μπορεί να τεθούν ζητήματα επιμερισμού (59).

84. Οι υπερβολικά υψηλές τιμές για την πρόσβαση, εκτός από το ότι είναι καταχρηστικές καθαυτές (60), μπορεί επίσης να ισοδυναμούν με ουσιαστική άρνηση χορήγησης πρόσβασης.

85. Ορισμένα στοιχεία των ελέγχων αυτών απαιτούν προσεκτική αξιολόγηση. Τα προβλήματα τιμών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών θα διευκολυνθούν από τις υποχρεώσεις διαφανών συστημάτων κοστολόγησης που επιβάλλουν οι οδηγίες ONP.

86. Όσον αφορά την τρίτη περίπτωση όπως αναφέρεται ανωτέρω στο σημείο 72, ορισμένες προηγούμενες αποφάσεις της Επιτροπής και η νομολογία του Δικαστηρίου έχουν ασχοληθεί με την παύση προμήθειας προς ανταγωνιστές επομένων σταδίων (τρίτη περίπτωση, ανωτέρω). Στην απόφαση Commercial Solvents, το Δικαστήριο έκρινε ότι:

«ο κάτοχος δεσπόζουσας θέσης στην αγορά πρώτων υλών, ο οποίος, με το σκοπό να τις κρατήσει για να παράγει ο ίδιος τα παράγωγα προϊόντα, αρνείται να τις προμηθεύσει σε πελάτη του που και αυτός παράγει τα ίδια προϊόντα, με κίνδυνο να εξαφανίσει κάθε ανταγωνισμό από μέρους του πελάτη αυτού, εκμεταλλεύεται τη δεσπόζουσα θέση του με καταχρηστικό τρόπο κατά την έννοια του άρθρου 86.» (61)

87. Παρόλο που η απόφαση αυτή αφορούσε την απόσυρση προϊόντος, δεν υπάρχει καταρχήν διαφορά μεταξύ της περίπτωσης αυτής και της παύσης προμήθειας. Η μονομερής καταγγελία συμφωνιών πρόσβασης θέτει ουσιαστικά παρόμοια προβλήματα με αυτά που εξετάστηκαν σε σχέση με τις αρνήσεις. Η άρση της πρόσβασης από υφιστάμενο πελάτη θα είναι συνήθως καταχρηστική. Και πάλι, μπορεί να προβληθούν αντικειμενικοί λόγοι για να δικαιολογηθεί η καταγγελία. Οι λόγοι αυτοί πρέπει να είναι ανάλογοι προς τις επιπτώσεις της παύσης για τον ανταγωνισμό.

2.2. Άλλες μορφές καταχρήσεων

Ακόμη και αν οι διευκολύνσεις δεν είναι ουσιώδεις, η συμπεριφορά του δεσπόζοντα φορέα εκμετάλλευσης τους διέπεται και πάλι από τις γενικές αρχές του άρθρου 86. Έτσι, υπάρχει κατάχρηση αν, μεταξύ άλλων, ο φορέας εκμετάλλευσης κάνει διακρίσεις ή οι ενέργειές του περιορίζουν κατ' άλλο τρόπο τις αγορές ή την τεχνική εξέλιξη. Τα παραδείγματα που ακολουθούν είναι ενδεικτικά δυνητικών καταχρήσεων.

88. Οι αρνήσεις παροχής πρόσβασης αποτελούν μόνο μία μορφή κατάχρησης στον τομέα αυτόν. Μπορούν επίσης να υπάρξουν καταχρήσεις στο πλαίσιο ήδη χορηγηθείσας πρόσβασης. Έτσι, υπάρχει κατάχρηση εάν, μεταξύ άλλων, ο φορέας εκμετάλλευσης κάνει διακρίσεις ή οι ενέργειές του περιορίζουν κατ' άλλο τρόπο τις αγορές ή την τεχνική εξέλιξη. Τα παραδείγματα που ακολουθούν είναι ανδεικτικά δυνητικών καταχρήσεων.

Διαμόρφωση του δικτύου

89. Η διαμόρφωση του δικτύου εκ μέρους δεσπόζοντα φορέα εκμετάλλευσής του, η οποία καθιστά την πρόσβαση αντικειμενικά δυσχερέστερη για τους παρέχοντες υπηρεσίες (62), ενδέχεται να αποτελεί κατάχρηση, εκτός αν αιτιολογείται αντικειμενικά. Μια αντικειμενική αιτιολογία θα ήταν το ότι η διαμόρφωση του δικτύου βελτιώνει γενικά την αποτελεσματικότητα του δικτύου.

Σύζευξη

90. Δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα εφόσον αφορά τη σύζευξη υπηρεσιών για τις οποίες κατέχει δεσπόζουσα θέση ο φορέας παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών με υπηρεσίες για τις οποίες είναι εκτεθειμένος σε ανταγωνισμό (63). Αν ο φορέας εκμετάλλευσης με κάθετη οργάνωση του δικτύου υποχρεώνει τον αιτούντα πρόσβαση να αγοράσει μία ή περισσότερες υπηρεσίες (64) χωρίς πρόσφορη αιτιολογία, οι ανταγωνιστές του δεσπόζοντος φορέα παροχής της πρόσβασης ενδέχεται να μην μπορούν να προσφέρουν τα αντίστοιχα τμήματα του πακέτου ανεξάρτητα. Έτσι, η απαίτηση αυτή μπορεί να αποτελεί κατάχρηση δυνάμει του άρθρου 86.

Τιμολόγηση

91. Τα προβλήματα τιμολόγησης όσον αφορά την πρόσβαση παρεχόντων υπηρεσίες σε ουσιαστικές διευκολύνσεις που παρέχονται εκ μέρους δεσπόζοντα φορέα εκμετάλλευσης δικτύου, συχνά αφορούν εξαιρετικά υψηλές τιμές (65). Ελλείψει άλλης ρεαλιστικής εναλλακτικής λύσης για πρόσβαση στη διευκόλυνση εκ μέρους παρεχόντων υπηρεσίες, ο δεσπόζων ή μονοπωλιακός φορέας μπορεί να έχει την τάση να χρεώνει υπερβολικά υψηλές τιμές.

Πρόβλημα αθέμιτα χαμηλών τιμών μπορεί να προκύψει στο πλαίσιο του ανταγωνισμού μεταξύ διαφόρων δικτύων υποδομής τηλεπικοινωνιών, όπου ο δεσπόζων φορέας μπορεί να έχει την τάση να χρεώσει αθέμιτα χαμηλές τιμές για πρόσβαση ώστε να καταργήσει τον ανταγωνισμό εκ μέρους άλλων παρεχόντων υποδομές, παραβιάζοντας τις διατάξεις του άρθρου 86 στοιχείο α). Σε γενικές γραμμές, μία τιμή αποτελεί κατάχρηση αν είναι είτε κατώτερη του μέσου αυξητικού κόστους είτε κατώτερη του μέσου συνολικού κόστους και αποτελεί μέρος προγράμματος ή σχεδίου νόθευσης του ανταγωνισμού (66).

Εφόσον κριθεί απαραίτητο, οι κανόνες ONP σχετικά με τις αρχές κοστολόγησης και τη διαφάνεια θα βοηθήσουν να εξασφαλιστεί η ουσιαστική εφαρμογή του άρθρου 86 σε αυτόν τον τομέα.

92. Αν ο φορέας πρόσβασης κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών, το περιθώριο μεταξύ της τιμής που επιβάλλεται για την πρόσβαση που χρεώνεται σε όλους τους ανταγωνιστές στην αγορά επομένων σταδίων (περιλαμβανομένων, ενδεχομένως, των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων επόμενων σταδίων της δεσπόζουσας εταιρείας), και της τιμής που χρεώνει ο προμηθευτής φορέας εκμετάλλευσης του δικτύου στην αγορά υπηρεσιών επομένων σταδίων πρέπει να αντικατοπτρίζει τουλάχιστον το κόστος παροχής της υπηρεσίας επομένου σταδίου και πρέπει να είναι αρκετά μεγάλο ούτως ώστε να επιτρέπει σε παρέχοντα υπηρεσίες με εύλογη αποδοτικότητα στην αγορά επομένων σταδίων να επιτυγχάνει φυσιολογικό επίπεδο κέρδους, εκτός εάν η δεσπόζουσα εταιρεία μπορεί να αποδείξει ότι οι δραστηριότητές της στον τομέα των επομένων σταδίων είναι εξαιρετικά αποδοτικές (67). Εάν αυτό δεν ισχύει, οι ανταγωνιστές της αγοράς επομένων σταδίων αντιμετωπίζουν «συμπίεση τιμών» που θα μπορούσε να τους εξαναγκάσει να βγουν έξω από την αγορά.

Διακρίσεις

93. Ένας δεσπόζων φορέας πρόσβασης δεν μπορεί να κάνει διακρίσεις μεταξύ διαφόρων συμφωνιών πρόσβασης όταν οι διακρίσεις αυτές περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Οποιαδήποτε διαφοροποίηση η οποία βασίζεται κυρίως στη χρήση που πρέπει να γίνει στην πρόσβαση παρά στις διαφορές μεταξύ συναλλαγών του ιδίου του φορέα εκμετάλλευσης της πρόσβασης, εάν η διάκριση φαίνεται σαφώς ότι περιορίζει ή στρεβλώνει υπάρχοντα ή δυνητικό ανταγωνισμό, αντίκειται στις διατάξεις του άρθρου 86. Η διάκριση αυτή μπορεί να πάρει τη μορφή επιβολής διαφόρων όρων, περιλαμβανομένης της χρέωσης διαφορετικών τιμών ή άλλης μορφής διαφοροποίηση μεταξύ των συμφωνιών πρόσβασης, εκτός και αν η διάκριση αυτή θα υπορούσε να δικαιολογηθεί με αντικειμενικό τρόπο, π.χ. βάσει του κόστους ή τεχνικών δυσχερειών ή του γεγονότος ότι οι χρήστες ασκούν δραστηριότητες σε διαφορετικά επίπεδα. Η διάκριση αυτή θα μπορούσε να περιορίζει τον ανταγωνισμό στην αγορά επομένων σταδίων στην οποία η αιτούσα πρόσβαση εταιρεία επιδιώκει να ασκεί δραστηριότητες εφόσον ενδέχεται να περιορίζει τη δυνατότητα του φορέα αυτού να εισέλθει στην αγορά ή να επεκτείνει τις δραστηριότητές του στην εν λόγω αγορά (68).

94. Όσον αφορά τις διακρίσεις που βασίζονται στις τιμές, το άρθρο 86 στοιχείο γ) απαγορεύει την εισαγωγή διακρίσεων εκ μέρους δεσπόζουσας εταιρείας μεταξύ πελατών της (69), συμπεριλαμβανομένων των διακρίσεων μεταξύ πελατών βάσει του αν συμφωνούν να συναλλάσσονται αποκλειστικά με τη δεσπόζουσα εταιρεία ή όχι.

95. Η εισαγωγή διακρίσεων χωρίς αντικειμενική αιτιολογία όσον αφορά οποιαδήποτε πτυχή συμφωνίας πρόσβασης ενδέχεται να αποτελεί κατάχρηση. Οι διακρίσεις μπορεί να αφορούν στοιχεία όπως η τιμολόγηση, τα χρονικά περιθώρια, η τεχνική πρόσβαση, η όδευση (70), η αρίθμηση, οι περιορισμοί στη χρήση του δικτύου που υπερβαίνουν τις βασικές απαιτήσεις και η χρήση δεδομένων των δικτύων πελατών. Πάντως, η ύπαρξη διακρίσεων μπορεί μόνον να καθοριστεί κατά περίπτωση. Οι διακρίσεις είναι αντίθετες προς το άρθρο 86, ανεξαρτήτως του αν προκύπτουν ή είναι εμφανείς από τους όρους μιας ειδικής συμφωνίας πρόσβασης.

96. Στο πλαίσιο αυτό, υπάρχει γενικό καθήκον του φορέα εκμετάλλευσης του δικτύου να μεταχειρίζεται τους ανεξάρτητους πελάτες κατά τον ίδιο τρόπο όπως τη δική του θυγατρική ή κλάδο παροχής υπηρεσιών επομένων σταδίων. Η φύση του πελάτη και οι απαιτήσεις του μπορεί να παίξουν σημαντικό ρόλο στον καθορισμό του κατά πόσον οι συναλλαγές είναι συγκρίσιμες. Διαφορετικές τιμές για πελάτες σε διαφορετικά επίπεδα (π.χ. χονδρικής και λιανικής) δεν αποτελούν αναγκαστικά διάκριση.

97. Προβλήματα διακρίσεων μπορεί να ανακύψουν σε σχέση με την τεχνική διαμόρφωση της πρόσβασης, λόγω της σημασίας της στο πλαίσιο της πρόσβασης.

Ο βαθμός τεχνικής εξειδίκευσης της πρόσβασης: περιορισμοί του τύπου ή του «επιπέδου» στην ιεραρχία του δικτύου των ανταλλαγών που σχετίζονται με την πρόσβαση ή τις τεχνικές δυνατότητες των ανταλλαγών έχουν άμεση σημασία από άποψη ανταγωνισμού και μπορεί να περιλαμβάνουν τις διαθέσιμες διευκολύνσεις για την υποστήριξη σύνδεσης ή τον τύπο διεπαφής και συστήματος σημάτων που χρησιμοποιείται για τον καθορισμό του τύπου υπηρεσίας που διατίθεται στον αιτούντα πρόσβαση (π.χ. «έξυπνες» διευκολύνσεις δικτύου).

Ο αριθμός ή/και η θέση των σημείων σύνδεσης: η απαίτηση συλλογής και κατανομής της κίνησης για συγκεκριμένες περιοχές στο σημείο μεταγωγής που εξυπηρετεί απευθείας την περιοχή αυτή, και όχι σε ανώτερο επίπεδο ιεραρχίας του δικτύου, μπορεί να είναι σημαντική. Ο αιτών πρόσβαση υποβάλλεται σε επιπρόσθετη δαπάνη αν παρέχει συνδέσεις σε μεγαλύτερη απόσταση από το κέντρο μεταγωγής του, ή αν αναγκάζεται να πληρώσει μεγαλύτερα έξοδα μεταφοράς.

Ίση πρόσβαση: η δυνατότητα να λαμβάνουν οι πελάτες του αιτούντος πρόσβαση στις υπηρεσίες του παρέχοντος πρόσβαση χρησιμοποιώντας τον ίδιο αριθμό κλήσης που χρησιμοποιούν και οι πελάτες του τελευταίου αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό ανταγωνιστικών τηλεπικοινωνιών.

Αντικειμενική αιτιολογία

98. Μπορεί να περιλαμβάνει παράγοντες σχετικά με την τρέχουσα λειτουργία του δικτύου που ανήκει στον παρέχοντα πρόσβαση ή περιορισμούς εκμετάλλευσης όσον αφορά το αντικείμενο των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

2.3. Καταχρήσεις κοινής δεσπόζουσας θέσης

99. Στην περίπτωση κοινής δεσπόζουσας θέσης (βλέπε ανωτέρω σημεία 65 και επόμενα) η συμπεριφορά μίας από τις διάφορες εταιρείες που συμμετέχουν στην κοινή δεσπόζουσα θέση ενδέχεται να είναι καταχρηστική, έστω και αν οι λοιπές εταιρείες δεν συμπεριφέρθηκαν με τον ίδιο τρόπο.

100. Επιπλέον των βοηθημάτων που παρέχουν οι κανόνες του ανταγωνισμού, αν κανένας φορέας εκμετάλλευσης δεν είναι πρόθυμος να χορηγήσει πρόσβαση και εφόσον η άρνηση δεν δικαιολογείται από τεχνικούς ή εμπορικούς λόγους, η εθνική κανονιστική αρχή θα πρέπει να επιλύσει το πρόβλημα διατάσσοντας μία ή περισσότερες από τις εταιρείες να παράσχουν πρόσβαση δυνάμει των όρων της οδηγίας ONP ή της εθνικής νομοθεσίας.

3. Συμφωνίες πρόσβασης (άρθρο 85)

101. Οι περιορισμοί του ανταγωνισμού που προκύπτουν από συμφωνίες πρόσβασης ενδέχεται να έχουν δύο διαφορετικά αποτελέσματα: περιορισμό του ανταγωνισμού μεταξύ των δύο συμβαλλομένων στη συμφωνία πρόσβασης, ή περιορισμό του ανταγωνισμού από τρίτους, για παράδειγμα μέσω αποκλειστικότητας για τον ένα ή και τους δύο συμβαλλομένους. Επιπλέον, αν ένας συμβαλλόμενος κατέχει δεσπόζουσα θέση, οι όροι της συμφωνίας πρόσβασης μπορεί να οδηγήσουν σε ενίσχυσή της, ή σε επέκτασή της σε συναφή αγορά, ή μπορεί να αποτελούν αθέμιτη εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης μέσω της επιβολής μη δικαίων όρων.

102. Συμφωνίες πρόσβασης βάσει των οποίων η πρόσβαση είναι καταρχήν απεριόριστη δεν είναι εγγενώς περιοριστικές του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1. Αποκλειστικές υποχρεώσεις σε συμβάσεις που παρέχουν πρόσβαση σε μία εταιρεία δύνανται να περιορίσουν τον ανταγωνισμό, διότι περιορίζουν την πρόσβαση στις υποδομές σε άλλες εταιρείες. Εφόσον πολλά δίκτυα έχουν μεγαλύτερη ικανότητα από ό,τι χρειάζεται ένας μεμονωμένος χρήστης, αυτό θα συμβαίνει συνήθως στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.

103. Οι συμφωνίες πρόσβασης ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις τόνωσης του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι μπορούν να βελτιώσουν την πρόσβαση στην αγορά υπηρεσιών επομένων σταδίων. Οι συμφωνίες πρόσβασης στο πλαίσιο της διασύνδεσης είναι ουσιώδεις για τη διαλειτουργικότητα υπηρεσιών και υποδομής, αυξάνοντας έτσι τον ανταγωνισμό στην αγορά υπηρεσιών επομένων σταδίων, οι οποίες είναι δυνατόν να αποδίδουν υψηλότερη προστιθέμενη αξία από την τοπική υποδομή.

104. Υπάρχει, ωστόσο, προφανής κίνδυνος νόθευσης του ανταγωνισμού από ορισμένες συμφωνίες πρόσβασης, ή ρήτρες τους. Για παράδειγμα, οι συμφωνίες πρόσβασης ενδέχεται:

α) να χρησιμεύουν ως μέσο συντονισμού των τιμών 7

β) να χρησιμεύουν ως μέσο καταμερισμού της αγοράς 7

γ) να επιφέρουν τον αποκλεισμό τρίτων (71) 7

δ) να οδηγούν σε ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών μεταξύ των μερών.

105. Ο κίνδυνος συντονισμού των τιμών είναι ιδιαίτερα οξύς στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, εφόσον το κόστος της διασύνδεσης συχνά ανέρχεται σε ποσοστό 50 % ή και μεγαλύτερο του συνολικού κόστους των παρεχομένων υπηρεσιών και η διασύνδεση με δεσπόζοντα φορέα συχνά είναι απαραίτητη. Κάτω από τις συνθήκες αυτές, το πεδίο ανταγωνισμού των τιμών είναι περιορισμένο και ο κίνδυνος (και η σοβαρότητα) συντονισμού τιμών αντίστοιχα είναι μεγαλύτερος.

106. Επιπλέον, οι συμφωνίες διασύνδεσης μεταξύ δικτύων φορέων τηλεπικοινωνιών ενδέχεται, υπό ορισμένες συνθήκες, να ενεργήσουν αποτρεπτικά στις επενδύσεις σε υποδομές και, κατά συνέπεια, μπορούν να οδηγήσουν σε καταμερισμό της αγοράς μεταξύ του παρέχοντος πρόσβαση φορέα και του αντίστοιχου ζητούντος πρόσβαση φορέα αντί για την ανάπτυξη ανταγωνισμού μεταξύ των δικτύων.

107. Σε ένα απελευθερωμένο περιβάλλον τηλεπικοινωνιών, τα προαναφερθέντα είδη περιορισμών του ανταγωνισμού θα παρακολουθούνται στενά από τις εθνικές κανονιστικές αρχές και την Επιτροπή στο πλαίσιο των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού. Το δικαίωμα των θιγομένων από οποιοδήποτε είδος συμπεριφοράς που νοθεύει τον ανταγωνισμό να υποβάλλουν καταγγελίες στην Επιτροπή δεν επηρεάζεται από τις εθνικές ρυθμίσεις.

Ρήτρες που γενικά δεν εμπίπτουν στο άρθρο 85 παράγραφος 1

108. Η Επιτροπή έχει επισημάνει ορισμένους τύπους περιορισμών που παραβιάζουν, ενδεχομένως, το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και, συνεπώς, απαιτούν ατομική απαλλαγή. Οι ρήτρες αυτές θα αφορούν, στις περισσότερες περιπτώσεις, το εμπορικό πλαίσιο της πρόσβασης.

109. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, τα διασυνδεδεμένα μέρη ενδέχεται να επιθυμούν να ανταλλάξουν, για παράδειγμα, πληροφορίες σχετικά με τους πελάτες και την κίνηση. Η ανταλλαγή αυτή ενδέχεται να επηρεάσει την ανταγωνιστική συμπεριφορά των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων και θα μπορούσε εύκολα να χρησιμοποιηθεί από τους συμβαλλομένους για πρακτικές αθέμιτης συνεργασίας, όπως η κατανομή της αγοράς (72). Κατά συνέπεια, θα πρέπει απαραιτήτως να υπάρξουν εγγυήσεις για να διασφαλιστεί ότι είτε οι εμπιστευτικές πληροφορίες θα διαδίδονται μόνο στα μέρη των εταιρειών που έχουν εμπλακεί στις συμφωνίες διασύνδεσης ή να διασφαλιστεί ότι οι πληροφορίες δεν θα χρησιμοποιηθούν για την άσκηση αθέμιτου ανταγωνισμού.

110. Οι διακανονισμοί αποκλειστικότητας, για παράδειγμα, σύμφωνα με τους οποίους η κίνηση διαβιβάζεται αποκλειστικά μέσω του τηλεπικοινωνιακού δικτύου ενός ή και των δύο συμβαλλομένων και όχι στο δίκτυο τρίτων με τους οποίους έχουν συναφθεί συμβάσεις πρόσβασης, θα πρέπει επίσης να αναλυθούν δυνάμει του άρθρου 85 παράγραφος 3. Αν δεν παρέχεται καμία αιτιολογία γι' αυτή τη δρομολόγηση, οι ρήτρες αυτές θα απαγορευθούν.

111. Οι συμφωνίες πρόσβασης που έχουν συναφθεί με αντικείμενο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού είναι μάλλον απίθανο να πληρούν τα κριτήρια χορήγησης ατομικής απαλλαγής δυνάμει του άρθρου 85 παράγραφος 3.

112. Επίσης, οι συμφωνίες πρόσβασης ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στη διάρθρωση ανταγωνισμού της αγοράς. Το τοπικό αντίτιμο πρόσβασης θα καλύπτει συχνά σημαντικό μέρος του συνολικού κόστους των υπηρεσιών που παρέχει στους τελικούς χρήστες ο αιτών πρόσβαση, αφήνοντας περιορισμένο πεδίο για ανταγωνισμό τιμών. Λόγω της ανάγκης διαφύλαξης αυτού του περιορισμένου βαθμού ανταγωνισμού, η Επιτροπή θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην διερεύνηση των συμφωνιών πρόσβασης από την άποψη των πιθανών επιπτώσεών τους στις σχετικές αγορές, ούτως ώστε να εξασφαλίσει ότι οι συμφωνίες αυτές δεν θα χρησιμεύσουν ως κρυφοί και έμμεσοι τρόποι καθορισμού ή συντονισμού τελικών τιμών για τους τελικούς καταναλωτές, πράγμα που αποτελεί μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΚ (73).

113. Ακόμα, ο ανταγωνισμός περιορίζεται επίσης από ρήτρες συλλογικών διακρίσεων που οδηγούν στον αποκλεισμό τρίτων. Οι σημαντικότερες είναι οι διακρίσεις που αφορούν την τιμή, την ποιότητα ή άλλες εμπορικά σημαντικές πτυχές της πρόσβασης σε βάρος του αιτούντα πρόσβαση, οι οποίες θα έχουν γενικά ως στόχο την αθέμιτη υποστήριξη των δραστηριοτήτων του παρέχοντα πρόσβαση.

4. Επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών

114. Η εφαρμογή των άρθρων 85 και 86 προϋποθέτει την ύπαρξη επιπτώσεων στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών.

115. Για να έχει μια συμφωνία επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, πρέπει η Επιτροπή:

«βάσει συνόλου αντικειμενικών νομικών και πραγματικών στοιχείων, να μπορεί να βασίσει λογική πρόβλεψη επιτρέπουσα το φόβο ότι η εν λόγω συμφωνία μπορεί να ασκήσει ενδεχόμενη επιρροή, άμεση ή έμμεση, πραγματική ή δυνητική, επί των εμπορικών ρευμάτων μεταξύ κρατών μελών» (74).

Δεν είναι απαραίτητο να μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο κάθε περιορισμός του ανταγωνισμού που περιέχεται στη συμφωνία (75), αρκεί να το επηρεάζει η συμφωνία ως σύνολο.

116. Όσον αφορά τις συμφωνίες πρόσβασης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, η Επιτροπή θα εξετάζει, εκτός από τις άμεσες επιπτώσεις των περιορισμών του ανταγωνισμού στο διακρατικό εμπόριο υπηρεσιών πρόσβασης, και τις επιπτώσεις στο διακρατικό εμπόριο τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών επομένων σταδίων. Θα εξετάζει επίσης τη δυνατότητα αυτών των συμφωνιών να αποκλείουν μια δεδομένη γεωγραφική αγορά, πράγμα που θα εμπόδιζε επιχειρήσεις ήδη εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη να ανταγωνιστούν στην εν λόγω γεωγραφική αγορά.

117. Οι συμφωνίες τηλεπικοινωνιακής πρόσβασης φυσιολογικά θα επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, δεδομένου ότι οι υπηρεσίες που παρέχονται από ένα δίκτυο διατίθενται στην αγορά ολόκληρης της ΕΕ και οι συμφωνίες πρόσβασης μπορεί να επηρεάζουν την ικανότητα ενός φορέα παροχής υπηρεσιών ή ενός φορέα εκμετάλλευσης να παρέχει οποιαδήποτε συγκεκριμένη υπηρεσία (76). Ακόμη και αν οι αγορές είναι κυρίως εθνικές, όπως συνήθως συμβαίνει αυτή τη στιγμή, δεδομένου του σταδίου ανάπτυξης της απελευθέρωσης, οι καταχρήσεις δεσποζουσών θέσεων, με απλά λόγια, επηρεάζουν τη δομή της αγοράς, με επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών.

118. Οι υποθέσεις του τομέα αυτού, οι οποίες θέτουν ζητήματα σχετικά με το άρθρο 86, θα αφορούν είτε καταχρηστικές ρήτρες συμφωνιών πρόσβασης, είτε άρνηση σύναψης συμφωνίας πρόσβασης με πρόσφορους όρους, ή πλήρη άρνηση. Έτσι, τα κριτήρια που παρατέθηκαν ανωτέρω, για τον καθορισμό του κατά πόσον μία συμφωνία πρόσβασης μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, θα είναι εξίσου χρήσιμα.

Συμπεράσματα

119. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κανόνες του ανταγωνισμού και η ειδική νομοθεσία του τομέα αποτελούν συνεκτική σειρά μέτρων που εξασφαλίζουν απελευθερωμένο και ανταγωνιστικό περιβάλλον για τις αγορές τηλεπικοινωνιών στην ΕΕ.

120. Η δράση που θα αναλάβει η Επιτροπή στον εν λόγω τομέα θα έχει ως στόχο την αποφυγή περιττής αλληλεπικάλυψης διαδικασιών ανταγωνισμού και εθνικών/κοινοτικών ρυθμιστικών διαδικασιών που θεσπίστηκαν βάσει του πλαισίου ONP.

121. Σε περίπτωση επίκλησης των κανόνων του ανταγωνισμού, η Επιτροπή θα εξετάζει ποιες είναι οι σχετικές αγορές και θα εφαρμόζει τα άρθρα 85 και 86 σύμφωνα με τις προαναφερθείσες αρχές.

(1) Σύμφωνα με τις οδηγίες 96/19/ΕΚ και 96/2/ΕΚ, ορισμένα κράτη μέλη ενδέχεται να ζητήσουν παρέκκλιση από την πλήρη απελευθέρωση για περιορισμένα χρονικά διαστήματα. Βλέπε: απόφαση της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 1996, σχετικά με συμπληρωματικές περιόδους εφαρμογής που ζητήθηκαν από την Ιρλανδία για την εφαρμογή των οδηγιών 90/388/ΕΟΚ και 96/2/ΕΚ της Επιτροπής όσον αφορά τον πλήρη ανταγωνισμό στις αγορές τηλεπικοινωνιών. Η παρούσα ανακοίνωση δεν επηρεάζει τις παρεκκλίσεις αυτές και η Επιτροπή θα λάβει υπόψη την ύπαρξη οποιασδήποτε παρέκκλισης κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις συμφωνίες πρόσβασης, όπως περιγράφονται στην παρούσα ανακοίνωση.

(2) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τις διαβουλεύσεις επί της Πράσινης Βίβλου για την ελευθέρωση τηλεπικοινωνιακής υποδομής και δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης, COM(95) 158 τελικό της 3ης Μαΐου 1995.

(3) Οδηγία 88/301/ΕΟΚ της Επιτροπής, σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές τηλεπικοινωνιακών τερματικών (ΕΕ αριθ. L 131 της 27. 5. 1988, σ. 73) 7 οδηγία 90/388/ΕΟΚ της Επιτροπής, σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών (ΕΕ αριθ. L 192 της 24. 7. 1990, σ. 10) 7 οδηγία 94/46/ΕΚ της Επιτροπής, για την τροποποίηση της οδηγίας 88/301/ΕΟΚ και της οδηγίας 90/388/ΕΟΚ, ιδίως όσον αφορά τις δορυφορικές επικοινωνίες (ΕΕ αριθ. L 268 της 19. 10. 1994, σ. 15) 7 οδηγία 95/51/ΕΚ της Επιτροπής, για την τροποποίηση της οδηγίας 90/388/ΕΟΚ όσον αφορά την κατάργηση των περιορισμών στη χρησιμοποίηση δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης για την παροχή ήδη απελευθερωμένων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών (ΕΕ αριθ. L 256 της 26. 10. 1995, σ. 49) 7 οδηγία 96/2/ΕΚ της Επιτροπής, για την τροποποίηση της οδηγίας 90/388/ΕΟΚ όσον αφορά τις κινητές και προσωπικές επικοινωνίες (ΕΕ αριθ. L 20 της 26. 1. 1996, σ. 59) 7 οδηγία 96/19/ΕΚ της Επιτροπής, για τροποποίηση της οδηγίας 90/388/ΕΟΚ όσον αφορά το πλήρες άνοιγμα των αγορών τηλεπικοινωνιών στον ανταγωνισμό (ΕΕ αριθ. L 74 της 22. 3. 1996, σ. 13).

(4) Οι συμφωνίες διασύνδεσης αποτελούν τη σημαντικότερη μορφή συμφωνιών πρόσβασης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Οι κανόνες για την παροχή ανοικτού δικτύου (ONP) θεσπίζουν ένα βασικό πλαίσιο για τις συμφωνίες διασύνδεσης, ενώ η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού πρέπει να εξετασθεί σε συνάρτηση με: οδηγία 90/387/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών μέσω της εφαρμογής της παροχής ανοικτού δικτύου (ONP) (EE αριθ. L 192 της 24. 7. 1990, σ. 1) 7 οδηγία 92/44/ΕΟΚ του Συμβουλίου, σχετικά με την εφαρμογή της παροχής ανοικτού δικτύου στις μισθωμένες γραμμές (ΕΕ αριθ. L 165 της 19. 6. 1992, σ. 27) 7 οδηγία 95/62/ΕΚ του ΕΚ και του Συμβουλίου, σχετικά με την εφαρμογή της παροχής ανοικτού δικτύου στη φωνητική τηλεφωνία (ΕΕ αριθ. L 321 της 30. 12. 1995, σ. 6) 7 κοινή θέση για οδηγία του ΕΚ και του Συμβουλίου σχετικά με τη διασύνδεση στις τηλεπικοινωνίες για την εξασφάλιση καθολικής υπηρεσίας και διαλειτουργικότητας μέσω της εφαρμογής των αρχών της παροχής ανοικτού δικτύου (ONP) (ΕΕ αριθ. C 220 της 29. 7. 1996, σ. 13) 7 πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση των οδηγιών 90/387/ΕΟΚ και 92/44/ΕΟΚ του Συμβουλίου με σκοπό την προσαρμογή του τηλεπικοινωνιακού τομέα στο ανταγωνιστικό περιβάλλον, COM(95) 543 τελικό της 14. 11. 1995.

(5) Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ιδίως απόφαση της Επιτροπής της 18 Οκτωβρίου 1991, Eirpage (ΕΕ αριθ. L 306 της 7. 11. 1991, σ. 22) και αποφάσεις της Επιτροπής της 17ης Ιουλίου 1996, Atlas και Phoenix (ΕΕ αριθ. L 239 της 19. 9. 1996, σ. 23 και 57). Επίσης εκκρεμούν αρκετές υποθέσεις που συνδέονται με προβλήματα πρόσβασης.

(6) Πτυχές ανταγωνισμού των συμφωνιών διασύνδεσης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, Ιούνιος 1995. Πτυχές ανταγωνισμού της πρόσβασης παρεχόντων υπηρεσίες στους πόρους των φορέων εκμετάλλευσης τηλεπικοινωνιών, Δεκέμβριος 1995. Βλέπε επίσης πτυχές ανταγωνισμού στην τιμολόγηση της πρόσβασης, Δεκέμβριος 1995.

(7) Στην περίπτωση της οδηγίας μισθωμένων γραμμών ONP η παροχή ανοικτού δικτύου ONP προβλέπει το πρώτο στάδιο το οποίο επιτρέπει στο ζημιωθέντα χρήστη να προσφύγει στην εθνική αρμόδια για κανονιστικές ρυθμίσεις αρχή. Αυτό μπορεί να προσφέρει ορισμένα πλεονεκτήματα. Στους τομείς των τηλεπικοινωνιών, όπου η εμπειρία απέδειξε ότι οι επιχειρήσεις συχνά διστάζουν να εμφανιστούν ως καταγγέλλοντες κατά του OT από τον οποίο εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό, όχι μόνο για την επίλυση συγκεκριμένης διαφοράς αλλά από ευρύτερη και σημαντικότερη έννοια, οι διαδικασίες που προβλεπόνται βάσει του ONP αποτελούν ελκυστική εναλλακτική λύση. Επίσης, οι διαδικασίες ONP μπορούν να καλύψουν ευρύτερο πεδίο προβλημάτων πρόσβασης από ό,τι οι κανόνες του ανταγωνισμού. Τέλος, οι διαδικασίες αυτές μπορούν να προσφέρουν στους χρήστες το πλεονέκτημα της προσέγγισης και εξοικείωσης με τις εθνικές διοικητικές διαδικασίες 7 η γλώσσα αποτελεί επίσης παράγοντα που πρέπει να ληφθεί υπόψη.

Βάσει των διαδικασιών ο ONP, εάν οι διαφορές δεν μπορούν να επιλυθούν σε εθνικό επίπεδο, οργανώνεται ένα δεύτερο στάδιο σε ευρωπαϊκό επίπεδο (διαδικασία συνδιαλλαγής). Σύμφωνα με την οδηγία σχετικά με την εφαρμογή της παροχής ανοικτού δικτύου στις μισθωμένες γραμμές, πρέπει να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών εντός δύο μηνών με πιθανή παράταση ενός μηνός, εφόσον συμφωνούν τα μέρη.

Πρέπει να συμειωθεί ότι στην προταθείσα οδηγία διασύνδεσης ONP, εφόσον αντίκειται στην οδηγία για τις μισθωμένες γραμμές, προβλέπεται διαδικασία επίλυσης των διαφορών μόνο για υποθέσεις διασυνοριακού χαρακτήρα, ήτοι διαφορές διασύνδεσης όπου ενέχονται πάνω από μία κανονιστικές αρχές. Εάν οι εθνικές κανονιστικές αρχές που συνδέονται με ένα πρόβλημα διασύνδεσης δεν καταλήξουν στη λύση του προβλήματος, τότε μια από αυτές μπορεί να προβεί σε κοινοποίηση προς την Επιτροπή και να ζητησεί τη διαδικασία συνδιαλλαγής (άρθρο 17 της προταθείσας οδηγίας).

(8) Μια εθνική κανονιστική αρχή αποτελεί ειδικό εθνικό κανονιστικού χαρακτήρα τομέα τηλεπικοινωνιών που δημιουργείται από ένα κράτος μέλος στο πλαίσιο των υπηρεσιών που προβλέπονται στην οδηγία, όπως τροποποιήθηκε, και στο πλαίσιο ONP.

(9) Βλέπε το άρθρο 7 της οδηγίας υπηρεσιών (οδηγία 90/388/ΕΟΚ της Επιτροπής, που αναφέρεται παραπάνω στην υποσημείωση 3) και την ανακοίνωση της Επιτροπής 95/C 275/02 προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για το καθεστώς και την εφαρμογή της οδηγίας 90/388/ΕΟΚ για τον ανταγωνισμό στις αγορές τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών (ΕΕ αριθ. C 275 της 20. 10. 1995, σ. 9 και επόμενες). Βλέπε επίσης υπόθεση C-91/94, Thierry Tranchant και Telephones Stores SARL, απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Νοεμβρίου 1995, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί.

(10) Σχέδιο οδηγίας διασύνδεσης ONP (βλέπε υποσημείωση 4), άρθρο 9 παράγραφος 3.

(11) Υπόθεση T-24/90, Automec κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, II-2223, παράγραφος 77, και υπόθεση T-114/92, BEMIM κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, II-147.

(12) Ανακοίνωση για τη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών δικαιοδοτικών οργάνων για την εφαρμογή των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΚ (ΕΕ αριθ. C 39 της 13. 2. 1993, σ. 6, παράγραφος 14) 7

Σχέδιο ανακοίνωσης για τη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού (ΕΕ αριθ. C 262 της 10. 9. 1996, σ. 5).

(13) Υπόθεση 127/73, BRT κατά SABAM, Συλλογή 1974, 51.

(14) Υπόθεση 66/86, Ahmed Saeed, Συλλογή 1989, 838.

(15) Π.χ. δεν πρέπει να ενθαρρύνουν ή να ενισχύουν τα αποτελέσματα συμπεριφοράς που νοθεύει τον ανταγωνισμού: Ahmed Saeed (βλέπε υποσημείωση 14) 7 υπόθεση 153/93, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κατά Delta Schiffahrtsgesellschaft, Συλλογή 1994, I-2517 7 υπόθεση 267/86, Van Eycke, Συλλογή 1988, 4769.

(16) Υπόθεση 13/77, GB-Inno-BM/ATAB, Συλλογή 1977, 2115, παράγραφος 33: «αν και είναι αληθές ότι το άρθρο 86 αφορά τις επιχειρήσεις, είναι επίσης αληθές ωστόσο ότι η συνθήκη επιβάλλει στα κράτη μέλη το καθήκον να μην μισθετούν ή να μην διατηρούν σε ισχύ μέτρα που να αποστερούν τη διάταξη από την αποτελεσματικότητά της».

(17) Για περαιτέρω δικαιώματα των εθνικών αρχών βλέπε υπόθεση 103/88, Fratelli Costanzo SpA, Συλλογή 1989, 1839.

Βλέπε απόφαση Ahmed Saeed (βλέπε υποσημείωση 14): «Τα άρθρα 5 και 90 της συνθήκης έχουν την έννοια ότι i) δεν επιτρέπουν στις εθνικές αρχές να ευνοούν τη σύναψη συμφωνιών ως προς τους ναύλους αντίθετων προς το άρθρο 85 παράγραφος 1, ή ενδεχομένως, προς το άρθρο 86 της συνθήκης ii) δεν επιτρέπουν την έγκριση, εκ μέρους των εν λόγω αρχών, ναύλων που απορρέουν από τέτοιες συμφωνίες».

(18) Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-6/90 και C-9/90, Francovich, Συλλογή 1990, I-5357 7 συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-46/93, Brasserie de Pκcheur SA κατά Γερμανίας και υπόθεση C-48/93, Regina κατά Υπουργού Συγκοινωνιών κατόπιν αιτήσεως Factortame Ltd και άλλων, απόφαση της 5ης Μαρτίου 1996, αδημοσίευτες.

(19) Βλέπε π.χ. αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας σχετικά με την εφαρμογή ανοικτού δικτύου στις μισθωμένες γραμμές (βλέπε υποσημείωση 4) και το άρθρο 9 παράγραφος 3 του σχεδίου οδηγίας σχετικά με τη διασύνδεση στις τηλεπικοινωνίες μέσω της εφαρμογής των αρχών της παροχής ανοικτού δικτύου.

(20) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ αριθ. L 395 της 30. 12. 1989, σ. 1).

(21) Κανονισμός αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62), όπως προποποιήθηκε.

(22) Άρθρο 2 και άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17.

(23) Άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17.

(24) Άρθρα 3 και 12 του κανονισμού αριθ. 17.

(25) Υπόθεση 792/79 R, Camera Care κατά Επιτροπής, Συλλογή 1980, 119. Βλέπε επίσης υπόθεση Τ-44/90, La Cinq κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, ΙΙ-1.

(26) Βλέπε σημείο 16 της ανακοίνωσης για τη συνεργασία μεταξύ εθνικών δικαστηρίων και Επιτροπής (βλέπε υποσημείωση 12).

(27) Άρθρο 2 και άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17.

(28) Άρθρο 3 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17.

(29) Camera Care και La Cinq (βλέπε υποσημείωση 25).

(30) Βλέπε σημείο 16 της ανακοίνωσης για τη συνεργασία μεταξύ εθνικών δικαστηρίων και Επιτροπής (βλέπε υποσημείωση 12).

(31) Βλέπε παράγραφο 14.

(32) Βλέπε υπόθεση Automec (βλέπε υποσημείωση 11), παράγραφος 86.

(33) BRT κατά SABAM (βλέπε υποσημείωση 13).

(34) Άρθρο 9 παράγραφοι 1 και 3 της οδηγίας διασύνδεσης ONP.

(35) Υπόθεση 14/83, Von Colson, Συλλογή 1984, 1891.

(36) Τηλεπικοινωνίες: Παροχή ανοικτού δικτύου (ONP) για μισθωμένες γραμμές, διαδικασία συνδιαλλαγής (94/C 214/04) (ΕΕ αριθ. C 214 της 4. 8. 1994, σ. 4).

(37) Άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17.

(38) Άρθρο 15 παράγραφος 5 του κανονισμού αριθ. 17.

(39) Άρθρο 15 παράγραφος 6 του κανονισμού αριθ. 17.

(40) Άρθρο 6 στοιχείο γ) της οδηγίας διασύνδεσης ONP.

(41) Μεταξύ άλλων, στο άρθρο 9 της οδηγίας διασύνδεσης ONP.

(42) Βλέπε υποσημείωση 18.

(43) Η διασύνδεση ορίζεται στην οδηγία 96/19/ΕΚ ως:

«. . . υλική και λογική σύνδεση των τηλεπικοινωνιακών εγκαταστάσεων των οργανισμών που παρέχουν τηλεπικοινωνιακά δίκτυα ή/και τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες, που επιτρέπει στους χρήστες ενός οργανισμού να επικοινωνούν με τους χρήστες του ίδιου ή άλλου οργανισμού ή να έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες που παρέχουν τρίτου οργανισμοί.»

Στην οδηγία περί πλήρους απελευθέρωσης και στις οδηγίες ONP, οι τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες ορίζονται ως:

«υπηρεσίες των οποίων η παροχή συνίσταται εν όλω ή εν μέρει στη μετάδοση και στη δρομολόγηση σημάτων σε τηλεπικοινωνιακό δίκτυο.»

Συνεπώς, περιλαμβάνει τη διαβίβαση τηλεοπτικών σημάτων και δικτύων CATV. Το τηλεπικοινωνιακό δίκτυο, από την πλευρά του, ορίζεται ως:

«. . . ο εξοπλισμός μετάδοσης και, κατά περίπτωση, ο εξοπλισμός μεταγωγής και άλλοι πόροι που επιτρέπουν τη μεταφορά σημάτων μεταξύ συγκεκριμένων τερματικών σημείων ενσύρματα, με ραδιοσήματα, με οπτικά ή άλλα ηλεκτρομαγνητικά μέσα.»

(44) Eurotunnel (ΕΕ αριθ. L 354 της 31. 12. 1994, σ. 66).

(45) Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (βλέπε σημείο 3), παράγραφοι 15 και 16.

(46) Απόφαση της Επιτροπής στην υπόδεση BNIC/AROW (ΕΕ αριθ. L 379 της 31. 12. 1982, σ. 1).

(47) Βλέπε υποσημείωση 15.

(48) Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-48/90 και C-66/90, Κάτω Χώρες και άλλοι κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, I-565.

(49) Βλέπε υπόθεση Ahmed Saeed (υποσημείωση 14), όπου χρησιμοποιήθηκε η νομοθεσία της εσωτερικής αγοράς σχετικά με τα τιμολόγια ως βοήθημα για να καθοριστεί ποιο επίπεδο τιμών πρέπει να θεωρηθεί μη δίκαιο για τους σκοπούς του άρθρου 86.

(50) Βλέπε επίσης τον ορισμό που περιλαμβάνεται στη «συμπληρωματική ανάληψη υποχρέωσης για τις κανονιστικές αρχές εκ μέρους των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους» που χρησιμοποιήθηκε από τη διαπραγματευτική ομάδα για τις βασικές τηλεπικοινωνίες στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου (ΠΟΕ):

«Βασικές διευκολύνσεις σημαίνει διευκολύνσεις ενός δημοσίου δικτύου μεταφοράς τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών οι οποίες:

α) παρέχονται αποκλειστικά ή κυρίως από έναν μόνον ή περιορισμένο αριθμό προμηθευτών, και

β) δεν είναι εφικτό να υποκατασταθούν από οικονομική ή τεχνική άποψη για την παροχή μιας υπηρεσίας».

(51) Υπόθεση 6/72 Continental Can, Συλλογή 1973, 215.

(52) Θα πρέπει να σημειωθεί σχετικά ότι σύμφωνα με το πλαίσιο ONP, μια οργάνωση μπορεί να κοινοποιηθεί ως έχουσα σημαντική οικονομική θέση στην αγορά. Ο ορισμός κατά πόσον μία οργάνωση έχει ή δεν έχει σημαντική οικονομική θέση στην αγορά εξαρτάται από ορισμένους παράγοντες, αλλά η αρχική προϋπόθεση είναι ότι μία οργάνωση με μερίδιο αγοράς 25 % υπό ομαλές συνθήκες μπορεί να θεωρηθεί ως έχουσα σημαντική οικονομική θέση. Η Επιτροπή, κατά την εκτίμησή της δυνάμει των κανόνων του ανταγωνισμού, θα λαμβάνει υπόψη το κατά πόσον μια επιχείρηση έχει σημαντική οικονομική θέση σύμφωνα με τους κανόνες ONP.

(53) Υπόθεση 85/76, Hoffmann-La Roche, Συλλογή 1979, 461 7

Racal Decca, απόφαση της Επιτροπής της 21ης Δεκεμβρίου 1988 (ΕΕ αριθ. L 43 της 15. 2. 1989, σ. 27).

(54) Nestlι/Perrier, απόφαση της Επιτροπής της 22ας Ιουλίου 1992 (ΕΕ αριθ. L 356 της 5. 12. 1992, σ. 1).

(55) Υπόθεση 85/76 Hoffmann-La Roche, Συλλογή 1979, 461.

(56) Απόφαση της Επιτροπής στην υπόθεση Sea Containers κατά Stena Sealink (ΕΕ αριθ. L 15 της 18. 1. 1994, σ. 8) 7 απόφαση 94/119/ΕΚ της Επιτροπής σχετικά με την πρόσβαση στις εγκαταστάσεις του λιμένος Rψdby (ΕΕ αριθ. L 55 της 26. 2. 1994, σ. 52).

(57) Βλέπε επίσης (μεταξύ άλλων):

Αποφάσεις του Δικαστηρίου:

υποθέσεις 6 και 7/73 Commercial Solvents κατά Επιτροπής, Συλλογή 1974, 223 7 υπόθεση 311/84, Telemarketing, Συλλογή 1985, 3261 7

υπόθεση 311/84, Telemarketing, Συλλογή 1985, 3261 7

υπόθεση C-18/88 RTT κατά GB-Inno, Συλλογή 1991, I-5941 7

υπόθεση C-260/89, Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση, Συλλογή 1991, I-2925 7

υποθέσεις T-69, T-70 και T-76/89, RTE, BBC και ITP κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, II-485, 535, 575 7

υπόθεση C-271/90, Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, I-5833 7

υποθέσεις C-241 και 242/91P, RTE και ITP Ltd κατά Επιτροπής (Magill), Συλλογή 1991, I-743.

Αποφάσεις της Επιτροπής:

76/185/EOK - National Carbonizing Company (ΕΕ αριθ. L 35 της 10. 2. 1976, σ. 6) 7

88/589/EOK - London European - Sabena (ΕΕ αριθ. L 317 της 24. 11. 1988, σ. 47) 7

92/213/EOK - British Midland κατά Aer Lingus (ΕΕ αριθ. L 96 της 10. 4. 1992, σ. 34) 7

B& I κατά Sealink, CMLR, έτος 1992, αριθ. 5, σ. 255 7 Δελτίο ΕΚ, αριθ. 6-1992, σημείο 1.3.30.

(58) Το κοινοτικό δίκαιο προστατεύει τον ανταγωνισμό και όχι τους ανταγωνιστές και, συνεπώς, δεν αρκεί να αποδειχθεί ότι ένας ανταγωνιστής χρειάζεται την πρόσβαση σε διευκόλυνση για να ανταγωνιστεί στην αγορά υπηρεσιών επομένων σταδίων. Για να καταστεί υποχρεωτική η πρόσβαση, θα πρέπει να αποδειχθεί ότι είναι απαραίτητη για όλους, εκτός από εξαιρετικούς ανταγωνιστές.

(59) Βλέπε σημείο 80.

(60) Βλέπε σημείο 91.

(61) Υπόθεση 6/73 και 7/73, Commercial Solvents, Συλλογή 1974, 223.

(62) Δηλαδή τη χρησιμοποίηση του δικτύου για να έλθουν σε επαφή με τους πελάτες τους.

(63) Αυτό εντάσσεται επίσης στο πλαίσιο ENP: βλέπε άρθρο 7 παράγραφος 4 της οδηγίας διασύνδεσης, άρθρο 12 παράγραφος 4 της οδηγίας για τη φωνητική τηλεφωνία και παράρτημα II της οδηγίας για το πλαίσιο ONP.

(64) Δηλαδή συμπεριλαμβανομένων υπηρεσιών που είναι περιττές για τον αιτούντα πρόσβαση, ή ακόμα και υπηρεσιών που θα ήθελε να παρέχει ο ίδιος στους πελάτες του.

(65) Η ανακοίνωση της Επιτροπής για τα κριτήρια αξιολόγησης εθνικών προγραμμάτων σχετικά με την κοστολόγηση και χρηματοδότηση καθολικής υπηρεσίας και τις κατευθυντήριες γραμμές για τη λειτουργία των προγραμμάτων αυτών θα είναι καθοριστικής σημασίας για το βαθμό στον οποίο μπορεί να γίνει χρήση της υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας ώστε να αιτιολογηθούν οι επιβληθείσες τιμές. Βλέπε επίσης την μνεία στην υποχρέωση παροχής καθολικής υπηρεσίας στο σημείο 53.

(66) Βλέπε υπόθεση C-62/86, AKZO, Συλλογή 1991, 3359.

Πάντως, ο κανόνας του μέσου μεταβλητού κόστους δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε πολλές περιπτώσεις στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, εφόσον το μεταβλητό κόστος παροχής πρόσβασης σε ήδη υπάρχον δίκτυο είναι σχεδόν μηδενικό. Κατά συνέπεια, η δοκιμή που προτείνει η Επιτροπή αφορά το κατά πόσον μία εταιρεία χρεώνει μία τιμή για αγαθά και υπηρεσίες -άλλη από ό,τι στο πλαίσιο ενός νέου προϊόντος ή υπηρεσίας- η οποία, αν και άνω του μέσου μεταβλητού κόστους για την παροχή των συγκεκριμένων αγαθών ή υπηρεσιών για τα οποία καταβάλλεται το εν λόγω τίμημα, είναι τόσο χαμηλή ώστε τα συνολικά έσοδα για όλα τα εν λόγα αγαθά ή υπηρεσίες θα ήταν χαμηλότερα από το συνολικό μέσο κόστος για την παροχή τους, εάν πωλεί την ίδια αναλογία της παραγωγής της στην ίδια τιμή σε συνεχή βάση, έστω και αν δεν έχει αποδειχθεί η πρόθεση αποκλεισμού ενός ανταγωνιστή.

(67) Απόφαση 88/518/ΕΟΚ της Επιτροπής στην υπόθεση Brown Napier/British Sugar (ΕΕ αριθ. L 28