ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 20ής Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με την αποτελεσματικότητα του Σχολείου: αρχές και στρατηγικές για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας (97/C 7/01)

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Οι νέοι αποτελούν πολύτιμο κεφάλαιο για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρέπει να τους δοδεί κάθε δυνατή βοήθεια ώστε να αναπτύξουν το πλήρες δυναμικό τους ως άτομα και ως πλήρη και ενεργά μέλη της κοινωνίας. Είναι οι φορείς της αλλαγής και θα αναλάβουν στο μέλλον την ευθύνη για την πολιτική, οικονομική, κοινωνική και δημοκρατική ανάπτυξη της Ευρώπης.

2. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση των νέων αποτελούν, συνεπώς, παράγοντα υψίστης σημασίας, εφόσον συμβάλλουν στο να αποκτούν την ικανότητα να αναπτύξουν πλήρως την προσωπικότητα και το δυναμικό τους, να συμμετέχουν πλήρως και να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Επομένως, η σχολική αποτυχία έχει απτές προσωπικές και κοινωνικές συνέπειες για το άτομο και την κοινωνία, και οι επιπτώσεις της υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

3. Οι υπουργοί παιδείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν από καιρό αναγνωρίσει την ύπαρξη του κοινού προβλήματος της σχολικής αποτυχίας. Το 1987, κατά τη βελγική Προεδρία, το Συμβούλιο και οι υπουργοί Παιδείας συνελθόντες στο πλαίσιο του Συμβουλίου είχαν δηλώσει ότι συμμερίζονται την ανησυχία «για την αποτυχία σημαντικού αριθμού νέων στο σχολείο». Δύο χρόνια αργότερα, το 1989, σε ψήφισμα που εκδόθηκε υπό την γαλλική Προεδρία, σχετικά με την καταπολέμηση της σχολικής αποτυχίας, τα κράτη μέλη ψήφισαν ότι «θα εντείνουν τη δράση τους για την καταπολέμηση της σχολικής αποτυχίας». Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το εκτεταμένο έργο άλλων διεθνών οργανισμών στον τομέα αυτό, και ιδίως του ΟΟΣΑ.

4. Η έκθεση της μονάδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης του δικτύου Ευρυδίκη, με τον τίτλο «Μέτρα για την καταπολέμηση της σχολικής αποτυχίας: Μια πρόκληση για την οικοδόμηση της Ευρώπης», η οποία καταρτίστηκε κατόπιν αιτήματος των υπουργών Παιδείας κατά τη διάρκεια της πορτογαλικής Προεδρίας, αποτέλεσε πολύτιμη συμβολή στις σχετικές εργασίες προσδιορίζοντας το πρόβλημα, μετρώντας το με κοινωνικούς και οικονομικούς όρους και σκιαγραφώντας κατάλληλες στρατηγικές για την πρόληψη και την αντιμετώπισή του. Ακόμη, το πρόβλημα των νέων που εγκαταλείπουν το σχολείο χωρίς να έχουν αποκτήσει επαρκή προσόντα και το ζήτημα της αποτελεσματικότητας των σχολικών συστημάτων κρίθηκαν ως θέματα προτεραιότητας στη Δράση 3.1 του προγράμματος Σωκράτης κατά το 1995 και το 1996. Οι σχετικές μελλοντικές εργασίες θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους την απάρχουσα έρευνα και, εάν χρειάζεται, να αναληφθούν νέες έρευνες.

5. Η έννοια της σχολικής αποτυχίας λαμβάνει διαφορετικές μορφές σε κάθε κράτος μέλος και, συνεπώς, είναι δύσκολο να οριστεί. Εντούτοις, είναι γενικά αποδεκτό ότι στη σχολική αποτυχία ενέχονται όλα ή ορισμένα από τα ακόλουθα φαινόμενα: οι μαθητές δεν αναπτύσσουν πλήρως τις δυνατότητές τους, δεν σημειώνουν ατομική πρόοδο, εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και φεύγουν από το σχολείο χωρίς ή με ανεπαρκή πιστοποιητικά τυπικών προσόντων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα σχολεία δεν έχουν την αναμενόμενη αποτελεσματικότητα και, ως εκ τούτου, μπορούν να συμβάλλουν στη σχολική αποτυχία. Όλοι αυτοί οι παράγοντες οδηγούν στα «ανεπαρκή αποτελέσματα του σχολείου» (underachievement), όπως αναφέρεται αυτολεξεί στα συμπεράσματα.

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τις εκτιμήσεις αυτές, καθώς και:

- τις διατάξεις των άρθρων 126 και 127 της συνθήκης,

- την αρχή της επικουρικότητας που διατυπώνεται στο άρθρο 3Β της συνθήκης, και

- την ανάγκη συμμόρφωσης προς τις δημοσιονομικές προοπτικές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

ΕΚΔΙΔΕΙ ΤΑ ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

II. ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης αντιμετωπίζουν την πρόκληση να παρέχουν ποιοτική εκπαίδευση σε όλους, έτσι ώστε να επιδιώκουν να εξασφαλίσουν ότι μπορούν όλοι να έχουν την ευκαιρία να συνεχίσουν περαιτέρω τις σπουδές τους, να έχουν έναν πλήρη και πλούσιο επαγγελματικό βίο, να γίνουν ενεργοί πολίτες και να αναπτυχθούν πλήρως ως άτομα. Για να επιτευχθεί αυτό, οι στρατηγικές για την προώθηση της επιτυχίας στο σχολείο θα μπορούσαν να βασίζονται στα αποτελέσματα κατάλληλων ερευνών και στις ακόλουθες βασικές αρχές:

- μέτρα υπέρ εκείνων που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης,

- παρεμβάσεις ή δημιουργία προϋποθέσεων στο πλαίσιο μιας συνεχούς πορείας μάθησης που αρχίζει από την προσχολική ηλικία και συνεχίζεται μέχρι την ενηλικίωση,

- στόχοι και μαθησιακές μέθοδοι που αντιστοιχούν στην πολυμορφία των ενδιαφερόντων, των αναγκών και των ικανοτήτων των μαθητών,

- διάφορα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης της προόδου και της θέσης στόχων για τη βελτίωση της επιτυχίας, μέσω των οποίων να εξασφαλίζεται ότι όλοι οι νέοι θα μπορούσαν να επωφελούνται στο μέγιστο δυνατό βαθμό από την εκπαίδευση,

- κατάλληλες ρυθμίσεις για τον έγκαιρο εντοπισμό των δυσκολιών στην ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική, σε συνδυασμό με της κατάλληλες διδακτικές στρατηγικές για την αντιμετώπιση των αναγκών αυτών μέσα στο σχολείο,

- κατάλληλες ρυθμίσεις ώστε να διασφαλίζεται η διευκόλυνση της μετάβασης από τη μία βαθμίδα σχολικής εκπαίδευσης στην επόμενη, καθώς και από το σχολείο στην περαιτέρω εκπαίδευση, την κατάρτιση και τον κόσμο της εργασίας,

- αντιμετώπιση σε επίπεδο κοινότητας, όταν αυτό ενδείκνυται, όπου το σχολείο, η κοινότητα και άλλοι σχετικοί φορείς ασχολούνται αλληλέγγυα με όλα τα παιδιά και ιδίως με εκείνα που προέρχονται από οικογένειες που χρειάζονται στήριξη, και όπου το έργο τους αλληλοσυμπληρώνεται,

- εφαρμογή ενός μοντέλου συμμετοχής που θα επιτρέπει στους μαθητές και τους γονείς να κατανοούν και να αξιοποιούν τη διαδικασία της μάθησης, και - μέτρα για να εξασφαλίζεται η χρησιμοποίηση των πόρων κατά τρόπο στρατηγικό, οικονομικά σκόπιμο και με συγκεκριμένους στόχους, ούτως ώστε να δίδεται σε όλους τους μαθητές η στήριξη που χρειάζονται.

III. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΜΕΩΝ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Λαμβάνοντας υπόψη τις προαναφερόμενες αρχές, και με πλήρη σεβασμό της ποικιλίας των εκπαιδευτικών συστημάτων και της αρμοδιότητας των κρατών μελών για το περιεχόμενο και την οργάνωσή τους, η περαιτέρω ανάπτυξη σε όλους ή ορισμένους από τους ακόλουθους τομείς, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην προώθηση της επιτυχίας στο σχολείο:

Α. προσχολική εκπαίδευση/πρώτα σχολικά χρόνια 7 Β. μέτρα στα πλαίσια του σχολείου που θα πρέπει να περιλαμβάνουν:

- προσέγγιση του «σχολείου ως συνόλου»,

- αυτοαξιολόγηση και επιθεώρηση/αξιολόγηση/προσανατολισμός βάσει της προσέγγισης του «σχολείου ως συνόλου»,

- περαιτέρω ανάπτυξη των αναλυτικών σχολικών προγραμμάτων και των διδακτικών/μαθησιακών μεθόδων,

- διασυνδέσεις σπιτιού/σχολείου/κοινότητας, συμπεριλαμβανόμενων των διασυνδέσεων με τον κόσμο της εργασίας,

- διάθεση των πόρων,

- επιμόρφωση του προσωπικού και εκπαίδευση των εκπαιδευτικών 7 Γ. επιστροφή στη μάθηση 7 Δ. πιστοποίηση και διαπίστευση της μάθησης.

Στο παράρτημα των παρόντων συμπερασμάτων, δίνεται ένα πλαίσιο δυνατοτήτων περαιτέρω ανάπτυξης καθενός από τους τομείς αυτούς.

Το Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι το έργο για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας στα κράτη μέλη, στο ιδιαίτερο συνταγματικό, οργανωτικό και πολιτικό πλαίσιο του καθενός, έχει ύψιστη σημασία και απαιτεί συνεχή προσοχή. Συνεπώς, καλεί τις επόμενες Προεδρίες, κατά την κρίση τους, να δώσουν προτεραιότητα στη λεπτομερέστερη διερεύνηση των θεμάτων που θίγονται στις παραγράφους Α έως Δ του παραρτήματος των παρόντων συμπερασμάτων και, εφόσον χρειάζεται, να υποβάλουν στο Συμβούλιο νέα σχέδια συμπερασμάτων ή άλλων κειμένων.

Τέλος, το Συμβούλιο θεωρεί ότι οι μέθοδοι και οι μηχανισμοί για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας εξελίσσονται με το χρόνο και ότι τα παρόντα συμπεράσματα δεν προδικάζουν την εξέταση άλλων θεμάτων που μπορεί να προκύψουν στο μέλλον στον τομέα αυτόν.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Το Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι η περαιτέρω ανάπτυξη σε ορισμένους, ή και όλους, τους τομείς που καταγράφονται στο μέρος ΙΙΙ των παρόντων συμπερασμάτων αποτελεί μέρος της στρατηγικής για την προώθηση της επιτυχίας στο σχολείο. Ακολούθως, παρατίθεται ένα πλαίσιο των δυνατοτήτων περαιτέρω ανάπτυξης σε καθένα από τους τομείς αυτούς:

Α. Προσχολική εκπαίδευση/πρώτα σχολικά χρόνια Η θετική επίδραση της προσχολικής εκπαίδευσης στη μετέπειτα εκπαιδευτική πορεία όλων των παιδιών έχει αποδειχθεί σαφώς από τις σχετικές έρευνες. Η προσχολική εκπαίδευση για όλα τα παιδιά, και ιδίως για εκείνα που χρειάζονται στήριξη έχει, συνεπώς, καθοριστική σημασία για την επιτυχία στο σχολείο. Μια τέτοια εκπαίδευση πρέπει φυσικά να επιτυγχάνει μια προσεκτική ισορροπία ανάμεσα στην κοινωνικοποίηση και τους μαθησιακούς στόχους. Μια ακόμα πλευρά που αρχίζει να γίνεται φανερή είναι τα πλεονεκτήματα από την άμεση συμμετοχή των γονέων στην οργάνωση και τη λειτουργία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων προσχολικής ηλικίας. Η συμμετοχή αυτή θα πρέπει να προχωρά έτσι ώστε να αναπτύσσει την αυτοεκτίμηση των γονέων, να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους για προσωπική ανάπτυξη και να τους δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχουν στη ζωή του σχολείου, να τους ενθαρρύνει, να τους συνδράμει και να τους κινητοποιεί να βοηθούν στην εκπαίδευση των παιδιών τους. Οι πρωτοβουλίες αυτές θα πρέπει να εντάσσονται σε υφιστάμενες πρωτοβουλίες της τοπικής κοινότητας και στη συνεχή υποστήριξη που πρέπει να παρέχεται σε παιδιά που μεταβαίνουν από την προσχολική στη σχολική εκπαίδευση και τα οποία διατρέχουν κίνδυνο αποτυχίας.

Β. Μέτρα στα πλαίσια του σχολείου Κοινωνικοί παράγοντες, καθώς και παράγοντες εντός του σχολείου, μπορεί να προδιαθέτουν τους μαθητές σε ανεπαρκή εκπαιδευτικά αποτελέσματα, αλλά τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά συστήματα έχουν πολλές δυνατότητες προκειμένου να τροποποιήσουν και να μετριάσουν τις επιπτώσεις της εκπαιδευτικής μειονεκτικότητας. Μερικές από αυτές είναι:

1. Προσέγγιση του «σχολείου ως συνόλου»

Οι ακόλουθοι παράγοντες φαίνεται πως έχουν καθοριστική επίδραση στη σχολική αποτελεσματικότητα:

- η διευθυντική ικανότητα του Διευθυντή ή Επικεφαλής του σχολείου στα εκπαιδευτικά θέματα, η οποία συμπληρώνεται από τις προσπάθειες ολόκληρου του προσωπικού του σχολείου, και - ο καθορισμός για όλους τους μαθητές φιλόδοξων ατομικών μαθησιακών στόχων που συμπληρώνονται από κατάλληλα προγράμματα και μαθησιακές προσεγγίσεις οι οποίες ικανοποιούν και απευθύνονται σε όλο το φάσμα των ενδιαφερόντων και των ικανοτήτων των μαθητών.

Για την επιτυχία της προσέγγισης του σχολείου ως συνόλου, καθοριστικό ρόλο έχει ο σχολικός προγραμματισμός, οι στόχοι ή η αναλυτική κατάσταση των καθηκόντων που καταστρώνεται από το Διευθυντή ή τον Επικεφαλής του σχολείου, σε συνεργασία με τους συναδέλφους του, τους γονείς, τους μαθητές και τους φορείς διαχείρισης του σχολείου. Μερικά από τα νευραλγικά σημεία του σχολικού προγραμματισμού, των στόχων ή της αναλυτικής κατάστασης καθηκόντων, είναι:

- οι στρατηγικές για την κινητοποίηση των μαθητών και την ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης και της αυτοεκτίμησής τους,

- η αξιολόγηση των μαθητών, συμπεριλαμβανόμενου του ελέγχου της γνώσης και της λειτουργικής χρήσης της ανάγνωσης, της γραφής και της αριθμητικής,

- η υλοποίηση του αναλυτικού προγράμματος και οι μέθοδοι διδασκαλίας/μάθησης,

- ο έγκαιρος εντοπισμός και η αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών, καθώς και έλεγχος της σχολικής παρακολούθησης αναλαμβάνοντας, εφόσον χρειάζεται, την κατάλληλη δράση,

- οι στρατηγικές οι σχετιζόμενες με τη χρήση των νέων τεχνολογιών,

- οι στρατηγικές οι οποίες στοχεύουν στη βελτίωση της συμμετοχής των γονέων και της κοινότητας στα σχολεία,

- οι κατάλληλες, μέσω συνεργασίας, διασυνδέσεις προκειμένου να διασφαλίζεται η επιτυχής μετάβαση των μαθητών από τη μία βαθμίδα εκπαίδευσης στην επόμενη, καθώς και, αναλόγως, στην περαιτέρω εκπαίδευση και κατάρτιση και τον κόσμο της εργασίας, και - οι δραστηριότητες εκτός του αναλυτικού προγράμματος.

2. Αυτοαξιολόγηση και επιθεώρηση/αξιολόγηση/προσανατολισμός βάσει της προσέγγισης του «σχολείου ως συνόλου»

Η ενεργός συμμετοχή, βασισμένη στη συνεργασία του προσωπικού και, όταν ενδείκνυται, των μαθητών σε μια διαδικασία αυτοαξιολόγησης, συνεχούς παρακολούθησης και ανασκόπησης της σχολικής αποτελεσματικότητας σημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να εκτιμήσουν την ίδια την επαγγελματική τους συμβολή στη βελτίωση του σχολείου, πέραν οποιωνδήποτε επιθεωρήσεων/αξιολογήσεων/προσανατολισμών εκ μερους των εκπαιδευτικών αρχών.

Ολοένα και περισσότερο, τα εκπαιδευτικά συστήματα προσπαθούν να εφαρμόζουν μια ευρύτερη προσέγγιση για την παρακολούθηση και την ανασκόπηση του έργου και της οργάνωσης των σχολείων, ακολουθώντας μια πιο σφαιρική προσέγγιση όσον αφορά την αξιολόγηση, τον προσανατολισμό ή την επιθεώρηση των σχολείων, αναλόγως.

Αυτές οι εξελίξεις ευνοούν τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης και θα πρέπει να προωθούνται και να ενθαρρύνονται. Στη συνάρτηση αυτή, υπάρχει πεδίο συνεργασίας και συμμετοχής για την ανάπτυξη μηχανισμών υπολογισμού της προστιθέμενης αξίας, που θα λαμβάνουν υπόψη τις ποικίλες συνθήκες κάθε σχολείου και κάθε μαθητή.

3. Περαιτέρω ανάπτυξη των αναλυτικών σχολικών προγραμμάτων και των διδακτικών/μαθησιακών μεθόδων Μια μέθοδος εκπαίδευσης και κατάρτισης επικεντρωμένη στο μαθητή συνεπάγεται ότι τα προγράμματα σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα εγγράφονται, ως προς το περιεχόμενο αλλά και τη μεθοδολογία, στο κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο των μαθητών. Θα πρέπει να προωθηθεί και να ενθαρρυνθεί η περαιτέρω ανάπτυξη στους ακόλουθους τομείς, έτσι ώστε να επιδιωχθεί το μέγιστο ποσοστό επιτυχίας των μαθητών:

- παροχή δυνατοτήτων εντός του πλαισίου των αναλυτικών προγραμμάτων, ώστε να ανταποκρίνονται στο πλήρες φάσμα των ενδιαφερόντων, αναγκών και ικανοτήτων των μαθητών,

- χρησιμοποίηση διαφόρων διδακτικών και μαθησιακών μαθόδων,

- ενίσχυση του τεχνικού και επαγγελματικού προσανατολισμού καθώς και του προσανατολισμού στον τομέα των επικοινωνιών,

- ενθάρρυνση για την απόκτηση πολλαπλών δεξιοτήτων και προσόντων-κλειδιών, μεταξύ άλλων με τη βελτίωση της διδασκαλίας και της εκμάθησης γλωσσών,

- πρόβλεψη, όταν χρειάζεται, διαφοροποιημένων μορφών αξιολόγησης που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες όλων των σπουδαστών, και,

- ενίσχυση των βασικών δεξιοτήτων όσον αφορά τη γνώση και τη λειτουργική χρήση της ανάγνωσης, της γραφής και της αριθμητικής και όσον αφορά τις επικοινωνίες.

4. Διασυνδέσεις σπιτιού/σχολείου/κοινότητας Ένα υποστηρικτικό περιβάλλον στην οικογένεια και την τοπική κοινότητα, ιδίως για τα παιδιά που χρειάζονται στήριξη και για τα παιδιά αλλοδαπής προέλευσης, αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την προώθηση της επιτυχίας στο σχολείο, την επίτευξη υψηλών ποσοστών συνέχισης των σπουδών και τη βελτίωση της συμμετοχής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Συνεπώς, οι προσπάθειες για την ανάπτυξη μορφών διασύνδεσης ανάμεσα στο σπίτι, το σχολείο και την ευρύτερη κοινότητα, αποτελεί το κλειδί κάθε στρατηγικής για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας. Θα πρέπει, επομένως, τέτοιες ενέργειες να προωθούνται και να ενθαρρύνονται. Μερικά από τα κυριότερα στοιχεία αυτών των μορφών διασύνδεσης είναι:

- ενθάρρυνση των εκπαιδευτικών και του λοιπού προσωπικού να προωθήσουν στενότερους δεσμούς με τους γονείς και τις τοπικές κοινότητες, καθώς και με τον κόσμο της εργασίας,

- δράση μαζί με τους γονείς ώστε να αντιμετωπίζονται οι αναγνωρισμένες ανάγκες τους και να μπορούν να συμμετέχουν με τον ενδεδειγμένο τρόπο στο έργο του σχολείου,

- ιδιαίτερη προσοχή στις δυσκολίες της μετάβασης από τη μία σχολική βαθμίδα στην άλλη,

- ενθάρρυνση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να αναπτύσσουν διασυνδέσεις με τα σχολεία έτσι ώστε να προωθηθεί η μεγαλύτερη συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση των μαθητών από ομάδες που μέχρι σήμερα συνήθως υποεκπροσωπούνται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση,

- δημιουργία διασυνδέσεων ανάμεσα στα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης και τον κόσμο της εργασίας.

5. Διάθεση των πόρων Προκειμένου να παρασχεθεί στους μαθητές η απαιτούμενη στήριξη, έχει σημασία οι πόροι να διατίθενται συγκεκριμένα στα σχολεία με στρατηγικό και οικονομικά σκόπιμο τρόπο. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις περιπτώσεις σχολείων στα οποία μεγάλος αριθμός μαθητών χρείαζεται στήριξη για λόγους είτε οικογενειακούς είτε άλλους.

6. Επιμόρφωση του προσωπικού και εκπαίδευση των εκπαιδευτικών Στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάπτυξης του σχολείου ως συνόλου, είναι σημαντικό να εφαρμόζονται συνεχώς καλοσχεδιασμένα και κατάλληλα χρηματοδοτούμενα προγράμματα επιμόρφωσης για τους διευθυντές ή τους επικεφαλής των σχολείων, τους ειδικούς, το μέσο διοικητικό προσωπικό και για όλο το προσωπικό. Τα προγράμματα αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη της ομαδικής εργασίας, την αυτοαξιολόγηση και την επιθεώρηση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας, την επικοινωνία, τις ικανότητες εταιρικών σχέσεων και ομαδικής εργασίας και την ικανότητα προσαρμογής στις αλλαγές του αναλυτικού σχολικού προγράμματος, καθώς και διαφορετικές μεθόδους διδασκαλίας.

Όταν η αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση των εκπαιδευτικών δεν περιλαμβάνει συγκροτημένη προπαρασκευαστική εμπειρία, θα πρέπει να συμπληρώνεται με τέτοια άσκηση και με την ενδεδειγμένη πρόσβαση σε κατάλληλες ευκαιρίες επιμορφωτικής ανάπτυξης καθόλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας.

Γ. Επιστροφή στη μάθηση Παρά τις επικεντρωμένες προσπάθειες με την εφαρμογή προληπτικών στρατηγικών για την καταπολέμηση της εγκατάλειψης του σχολείου χωρίς ή με αναπαρκή πιστοποιητικά τυπικών προσόντων, είναι σαφές ότι θα συνεχίσουν να υπάρχουν πολλοί νέοι οι οποίοι έχουν εγκαταλείψει το σχολείο με ανεπαρκείς γνώσεις και ικανότητες. Αυτοί οι νέοι πρέπει να έχουν πρόσβαση και να ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν τις ευκαιρίες για συμπληρωματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Το σημαντικό δεν είναι οι ρυθμίσεις και η διάρθρωση των ιδρυμάτων που θα παρέχουν τις υπηρεσίες αυτές, αλλά κυρίως ότι οι υπηρεσίες αυτές όντως παρέχονται και λειτουργούν, όταν αυτό είναι δυνατόν, μέσα σε εθνικά πλαίσια απόκτησης τίτλων και προσόντων. Χρειάζεται να δοθεί πολύ μεγαλύτερη προσοχή στον τομέα αυτό έτσι ώστε να περιοριστεί η ανεργία.

Δ. Πιστοποίηση και διαπίστευση της μάθησης Η σημασία του θέματος αυτού υπογραμμίζεται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου για μια στρατηγική συνεχούς εκπαίδευσης. Συνειδητοποιείται όλο και περισσότερο η ανάγκη να υπάρχει μια κλίμακα ευκαιριών που να μπορεί να προσφέρει ισότιμους εναλλακτικούς δρόμους και δυνατότητες επανεισόδου σε εκείνους οι οποίοι είτε δεν ολοκλήρωσαν επιτυχώς το βασικό κορμό της εκπαίδευσής τους είτε εργάζονται ήδη και χρειάζονται να βελτιώσουν τις γνώσεις και τις ικανότητές τους. Η ανάπτυξη περισσότερων δυνατοτήτων μερικής φοίτησης ή εξ αποστάσεως εκπαίδευσης παράλληλα με τη διοργάνωση σπονδυλωτών μαθημάτων και η ανάγκη πιστοποίησης και διαπίστευσης της προηγούμενης εκπαίδευσης και της εμπειρίας που έχει αποκτηθεί με την εργασία, είναι μερικά από τα σημεία που απαιτούν από τα συστήματα πιστοποίησης και διαπίστευσης της μάθησης να προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία και ποικιλία ανάλογα με τη διαμόρφωση των αναγκών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 20ής Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με την αποτελεσματικότητα του Σχολείου: αρχές και στρατηγικές για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας (97/C 7/01)

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Οι νέοι αποτελούν πολύτιμο κεφάλαιο για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρέπει να τους δοδεί κάθε δυνατή βοήθεια ώστε να αναπτύξουν το πλήρες δυναμικό τους ως άτομα και ως πλήρη και ενεργά μέλη της κοινωνίας. Είναι οι φορείς της αλλαγής και θα αναλάβουν στο μέλλον την ευθύνη για την πολιτική, οικονομική, κοινωνική και δημοκρατική ανάπτυξη της Ευρώπης.

2. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση των νέων αποτελούν, συνεπώς, παράγοντα υψίστης σημασίας, εφόσον συμβάλλουν στο να αποκτούν την ικανότητα να αναπτύξουν πλήρως την προσωπικότητα και το δυναμικό τους, να συμμετέχουν πλήρως και να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Επομένως, η σχολική αποτυχία έχει απτές προσωπικές και κοινωνικές συνέπειες για το άτομο και την κοινωνία, και οι επιπτώσεις της υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

3. Οι υπουργοί παιδείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν από καιρό αναγνωρίσει την ύπαρξη του κοινού προβλήματος της σχολικής αποτυχίας. Το 1987, κατά τη βελγική Προεδρία, το Συμβούλιο και οι υπουργοί Παιδείας συνελθόντες στο πλαίσιο του Συμβουλίου είχαν δηλώσει ότι συμμερίζονται την ανησυχία «για την αποτυχία σημαντικού αριθμού νέων στο σχολείο». Δύο χρόνια αργότερα, το 1989, σε ψήφισμα που εκδόθηκε υπό την γαλλική Προεδρία, σχετικά με την καταπολέμηση της σχολικής αποτυχίας, τα κράτη μέλη ψήφισαν ότι «θα εντείνουν τη δράση τους για την καταπολέμηση της σχολικής αποτυχίας». Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το εκτεταμένο έργο άλλων διεθνών οργανισμών στον τομέα αυτό, και ιδίως του ΟΟΣΑ.

4. Η έκθεση της μονάδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης του δικτύου Ευρυδίκη, με τον τίτλο «Μέτρα για την καταπολέμηση της σχολικής αποτυχίας: Μια πρόκληση για την οικοδόμηση της Ευρώπης», η οποία καταρτίστηκε κατόπιν αιτήματος των υπουργών Παιδείας κατά τη διάρκεια της πορτογαλικής Προεδρίας, αποτέλεσε πολύτιμη συμβολή στις σχετικές εργασίες προσδιορίζοντας το πρόβλημα, μετρώντας το με κοινωνικούς και οικονομικούς όρους και σκιαγραφώντας κατάλληλες στρατηγικές για την πρόληψη και την αντιμετώπισή του. Ακόμη, το πρόβλημα των νέων που εγκαταλείπουν το σχολείο χωρίς να έχουν αποκτήσει επαρκή προσόντα και το ζήτημα της αποτελεσματικότητας των σχολικών συστημάτων κρίθηκαν ως θέματα προτεραιότητας στη Δράση 3.1 του προγράμματος Σωκράτης κατά το 1995 και το 1996. Οι σχετικές μελλοντικές εργασίες θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους την απάρχουσα έρευνα και, εάν χρειάζεται, να αναληφθούν νέες έρευνες.

5. Η έννοια της σχολικής αποτυχίας λαμβάνει διαφορετικές μορφές σε κάθε κράτος μέλος και, συνεπώς, είναι δύσκολο να οριστεί. Εντούτοις, είναι γενικά αποδεκτό ότι στη σχολική αποτυχία ενέχονται όλα ή ορισμένα από τα ακόλουθα φαινόμενα: οι μαθητές δεν αναπτύσσουν πλήρως τις δυνατότητές τους, δεν σημειώνουν ατομική πρόοδο, εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και φεύγουν από το σχολείο χωρίς ή με ανεπαρκή πιστοποιητικά τυπικών προσόντων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα σχολεία δεν έχουν την αναμενόμενη αποτελεσματικότητα και, ως εκ τούτου, μπορούν να συμβάλλουν στη σχολική αποτυχία. Όλοι αυτοί οι παράγοντες οδηγούν στα «ανεπαρκή αποτελέσματα του σχολείου» (underachievement), όπως αναφέρεται αυτολεξεί στα συμπεράσματα.

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τις εκτιμήσεις αυτές, καθώς και:

- τις διατάξεις των άρθρων 126 και 127 της συνθήκης,

- την αρχή της επικουρικότητας που διατυπώνεται στο άρθρο 3Β της συνθήκης, και

- την ανάγκη συμμόρφωσης προς τις δημοσιονομικές προοπτικές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

ΕΚΔΙΔΕΙ ΤΑ ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

II. ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης αντιμετωπίζουν την πρόκληση να παρέχουν ποιοτική εκπαίδευση σε όλους, έτσι ώστε να επιδιώκουν να εξασφαλίσουν ότι μπορούν όλοι να έχουν την ευκαιρία να συνεχίσουν περαιτέρω τις σπουδές τους, να έχουν έναν πλήρη και πλούσιο επαγγελματικό βίο, να γίνουν ενεργοί πολίτες και να αναπτυχθούν πλήρως ως άτομα. Για να επιτευχθεί αυτό, οι στρατηγικές για την προώθηση της επιτυχίας στο σχολείο θα μπορούσαν να βασίζονται στα αποτελέσματα κατάλληλων ερευνών και στις ακόλουθες βασικές αρχές:

- μέτρα υπέρ εκείνων που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης,

- παρεμβάσεις ή δημιουργία προϋποθέσεων στο πλαίσιο μιας συνεχούς πορείας μάθησης που αρχίζει από την προσχολική ηλικία και συνεχίζεται μέχρι την ενηλικίωση,

- στόχοι και μαθησιακές μέθοδοι που αντιστοιχούν στην πολυμορφία των ενδιαφερόντων, των αναγκών και των ικανοτήτων των μαθητών,

- διάφορα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης της προόδου και της θέσης στόχων για τη βελτίωση της επιτυχίας, μέσω των οποίων να εξασφαλίζεται ότι όλοι οι νέοι θα μπορούσαν να επωφελούνται στο μέγιστο δυνατό βαθμό από την εκπαίδευση,

- κατάλληλες ρυθμίσεις για τον έγκαιρο εντοπισμό των δυσκολιών στην ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική, σε συνδυασμό με της κατάλληλες διδακτικές στρατηγικές για την αντιμετώπιση των αναγκών αυτών μέσα στο σχολείο,

- κατάλληλες ρυθμίσεις ώστε να διασφαλίζεται η διευκόλυνση της μετάβασης από τη μία βαθμίδα σχολικής εκπαίδευσης στην επόμενη, καθώς και από το σχολείο στην περαιτέρω εκπαίδευση, την κατάρτιση και τον κόσμο της εργασίας,

- αντιμετώπιση σε επίπεδο κοινότητας, όταν αυτό ενδείκνυται, όπου το σχολείο, η κοινότητα και άλλοι σχετικοί φορείς ασχολούνται αλληλέγγυα με όλα τα παιδιά και ιδίως με εκείνα που προέρχονται από οικογένειες που χρειάζονται στήριξη, και όπου το έργο τους αλληλοσυμπληρώνεται,

- εφαρμογή ενός μοντέλου συμμετοχής που θα επιτρέπει στους μαθητές και τους γονείς να κατανοούν και να αξιοποιούν τη διαδικασία της μάθησης, και - μέτρα για να εξασφαλίζεται η χρησιμοποίηση των πόρων κατά τρόπο στρατηγικό, οικονομικά σκόπιμο και με συγκεκριμένους στόχους, ούτως ώστε να δίδεται σε όλους τους μαθητές η στήριξη που χρειάζονται.

III. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΜΕΩΝ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Λαμβάνοντας υπόψη τις προαναφερόμενες αρχές, και με πλήρη σεβασμό της ποικιλίας των εκπαιδευτικών συστημάτων και της αρμοδιότητας των κρατών μελών για το περιεχόμενο και την οργάνωσή τους, η περαιτέρω ανάπτυξη σε όλους ή ορισμένους από τους ακόλουθους τομείς, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην προώθηση της επιτυχίας στο σχολείο:

Α. προσχολική εκπαίδευση/πρώτα σχολικά χρόνια 7 Β. μέτρα στα πλαίσια του σχολείου που θα πρέπει να περιλαμβάνουν:

- προσέγγιση του «σχολείου ως συνόλου»,

- αυτοαξιολόγηση και επιθεώρηση/αξιολόγηση/προσανατολισμός βάσει της προσέγγισης του «σχολείου ως συνόλου»,

- περαιτέρω ανάπτυξη των αναλυτικών σχολικών προγραμμάτων και των διδακτικών/μαθησιακών μεθόδων,

- διασυνδέσεις σπιτιού/σχολείου/κοινότητας, συμπεριλαμβανόμενων των διασυνδέσεων με τον κόσμο της εργασίας,

- διάθεση των πόρων,

- επιμόρφωση του προσωπικού και εκπαίδευση των εκπαιδευτικών 7 Γ. επιστροφή στη μάθηση 7 Δ. πιστοποίηση και διαπίστευση της μάθησης.

Στο παράρτημα των παρόντων συμπερασμάτων, δίνεται ένα πλαίσιο δυνατοτήτων περαιτέρω ανάπτυξης καθενός από τους τομείς αυτούς.

Το Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι το έργο για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας στα κράτη μέλη, στο ιδιαίτερο συνταγματικό, οργανωτικό και πολιτικό πλαίσιο του καθενός, έχει ύψιστη σημασία και απαιτεί συνεχή προσοχή. Συνεπώς, καλεί τις επόμενες Προεδρίες, κατά την κρίση τους, να δώσουν προτεραιότητα στη λεπτομερέστερη διερεύνηση των θεμάτων που θίγονται στις παραγράφους Α έως Δ του παραρτήματος των παρόντων συμπερασμάτων και, εφόσον χρειάζεται, να υποβάλουν στο Συμβούλιο νέα σχέδια συμπερασμάτων ή άλλων κειμένων.

Τέλος, το Συμβούλιο θεωρεί ότι οι μέθοδοι και οι μηχανισμοί για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας εξελίσσονται με το χρόνο και ότι τα παρόντα συμπεράσματα δεν προδικάζουν την εξέταση άλλων θεμάτων που μπορεί να προκύψουν στο μέλλον στον τομέα αυτόν.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Το Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι η περαιτέρω ανάπτυξη σε ορισμένους, ή και όλους, τους τομείς που καταγράφονται στο μέρος ΙΙΙ των παρόντων συμπερασμάτων αποτελεί μέρος της στρατηγικής για την προώθηση της επιτυχίας στο σχολείο. Ακολούθως, παρατίθεται ένα πλαίσιο των δυνατοτήτων περαιτέρω ανάπτυξης σε καθένα από τους τομείς αυτούς:

Α. Προσχολική εκπαίδευση/πρώτα σχολικά χρόνια Η θετική επίδραση της προσχολικής εκπαίδευσης στη μετέπειτα εκπαιδευτική πορεία όλων των παιδιών έχει αποδειχθεί σαφώς από τις σχετικές έρευνες. Η προσχολική εκπαίδευση για όλα τα παιδιά, και ιδίως για εκείνα που χρειάζονται στήριξη έχει, συνεπώς, καθοριστική σημασία για την επιτυχία στο σχολείο. Μια τέτοια εκπαίδευση πρέπει φυσικά να επιτυγχάνει μια προσεκτική ισορροπία ανάμεσα στην κοινωνικοποίηση και τους μαθησιακούς στόχους. Μια ακόμα πλευρά που αρχίζει να γίνεται φανερή είναι τα πλεονεκτήματα από την άμεση συμμετοχή των γονέων στην οργάνωση και τη λειτουργία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων προσχολικής ηλικίας. Η συμμετοχή αυτή θα πρέπει να προχωρά έτσι ώστε να αναπτύσσει την αυτοεκτίμηση των γονέων, να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους για προσωπική ανάπτυξη και να τους δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχουν στη ζωή του σχολείου, να τους ενθαρρύνει, να τους συνδράμει και να τους κινητοποιεί να βοηθούν στην εκπαίδευση των παιδιών τους. Οι πρωτοβουλίες αυτές θα πρέπει να εντάσσονται σε υφιστάμενες πρωτοβουλίες της τοπικής κοινότητας και στη συνεχή υποστήριξη που πρέπει να παρέχεται σε παιδιά που μεταβαίνουν από την προσχολική στη σχολική εκπαίδευση και τα οποία διατρέχουν κίνδυνο αποτυχίας.

Β. Μέτρα στα πλαίσια του σχολείου Κοινωνικοί παράγοντες, καθώς και παράγοντες εντός του σχολείου, μπορεί να προδιαθέτουν τους μαθητές σε ανεπαρκή εκπαιδευτικά αποτελέσματα, αλλά τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά συστήματα έχουν πολλές δυνατότητες προκειμένου να τροποποιήσουν και να μετριάσουν τις επιπτώσεις της εκπαιδευτικής μειονεκτικότητας. Μερικές από αυτές είναι:

1. Προσέγγιση του «σχολείου ως συνόλου»

Οι ακόλουθοι παράγοντες φαίνεται πως έχουν καθοριστική επίδραση στη σχολική αποτελεσματικότητα:

- η διευθυντική ικανότητα του Διευθυντή ή Επικεφαλής του σχολείου στα εκπαιδευτικά θέματα, η οποία συμπληρώνεται από τις προσπάθειες ολόκληρου του προσωπικού του σχολείου, και - ο καθορισμός για όλους τους μαθητές φιλόδοξων ατομικών μαθησιακών στόχων που συμπληρώνονται από κατάλληλα προγράμματα και μαθησιακές προσεγγίσεις οι οποίες ικανοποιούν και απευθύνονται σε όλο το φάσμα των ενδιαφερόντων και των ικανοτήτων των μαθητών.

Για την επιτυχία της προσέγγισης του σχολείου ως συνόλου, καθοριστικό ρόλο έχει ο σχολικός προγραμματισμός, οι στόχοι ή η αναλυτική κατάσταση των καθηκόντων που καταστρώνεται από το Διευθυντή ή τον Επικεφαλής του σχολείου, σε συνεργασία με τους συναδέλφους του, τους γονείς, τους μαθητές και τους φορείς διαχείρισης του σχολείου. Μερικά από τα νευραλγικά σημεία του σχολικού προγραμματισμού, των στόχων ή της αναλυτικής κατάστασης καθηκόντων, είναι:

- οι στρατηγικές για την κινητοποίηση των μαθητών και την ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης και της αυτοεκτίμησής τους,

- η αξιολόγηση των μαθητών, συμπεριλαμβανόμενου του ελέγχου της γνώσης και της λειτουργικής χρήσης της ανάγνωσης, της γραφής και της αριθμητικής,

- η υλοποίηση του αναλυτικού προγράμματος και οι μέθοδοι διδασκαλίας/μάθησης,

- ο έγκαιρος εντοπισμός και η αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών, καθώς και έλεγχος της σχολικής παρακολούθησης αναλαμβάνοντας, εφόσον χρειάζεται, την κατάλληλη δράση,

- οι στρατηγικές οι σχετιζόμενες με τη χρήση των νέων τεχνολογιών,

- οι στρατηγικές οι οποίες στοχεύουν στη βελτίωση της συμμετοχής των γονέων και της κοινότητας στα σχολεία,

- οι κατάλληλες, μέσω συνεργασίας, διασυνδέσεις προκειμένου να διασφαλίζεται η επιτυχής μετάβαση των μαθητών από τη μία βαθμίδα εκπαίδευσης στην επόμενη, καθώς και, αναλόγως, στην περαιτέρω εκπαίδευση και κατάρτιση και τον κόσμο της εργασίας, και - οι δραστηριότητες εκτός του αναλυτικού προγράμματος.

2. Αυτοαξιολόγηση και επιθεώρηση/αξιολόγηση/προσανατολισμός βάσει της προσέγγισης του «σχολείου ως συνόλου»

Η ενεργός συμμετοχή, βασισμένη στη συνεργασία του προσωπικού και, όταν ενδείκνυται, των μαθητών σε μια διαδικασία αυτοαξιολόγησης, συνεχούς παρακολούθησης και ανασκόπησης της σχολικής αποτελεσματικότητας σημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να εκτιμήσουν την ίδια την επαγγελματική τους συμβολή στη βελτίωση του σχολείου, πέραν οποιωνδήποτε επιθεωρήσεων/αξιολογήσεων/προσανατολισμών εκ μερους των εκπαιδευτικών αρχών.

Ολοένα και περισσότερο, τα εκπαιδευτικά συστήματα προσπαθούν να εφαρμόζουν μια ευρύτερη προσέγγιση για την παρακολούθηση και την ανασκόπηση του έργου και της οργάνωσης των σχολείων, ακολουθώντας μια πιο σφαιρική προσέγγιση όσον αφορά την αξιολόγηση, τον προσανατολισμό ή την επιθεώρηση των σχολείων, αναλόγως.

Αυτές οι εξελίξεις ευνοούν τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης και θα πρέπει να προωθούνται και να ενθαρρύνονται. Στη συνάρτηση αυτή, υπάρχει πεδίο συνεργασίας και συμμετοχής για την ανάπτυξη μηχανισμών υπολογισμού της προστιθέμενης αξίας, που θα λαμβάνουν υπόψη τις ποικίλες συνθήκες κάθε σχολείου και κάθε μαθητή.

3. Περαιτέρω ανάπτυξη των αναλυτικών σχολικών προγραμμάτων και των διδακτικών/μαθησιακών μεθόδων Μια μέθοδος εκπαίδευσης και κατάρτισης επικεντρωμένη στο μαθητή συνεπάγεται ότι τα προγράμματα σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα εγγράφονται, ως προς το περιεχόμενο αλλά και τη μεθοδολογία, στο κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο των μαθητών. Θα πρέπει να προωθηθεί και να ενθαρρυνθεί η περαιτέρω ανάπτυξη στους ακόλουθους τομείς, έτσι ώστε να επιδιωχθεί το μέγιστο ποσοστό επιτυχίας των μαθητών:

- παροχή δυνατοτήτων εντός του πλαισίου των αναλυτικών προγραμμάτων, ώστε να ανταποκρίνονται στο πλήρες φάσμα των ενδιαφερόντων, αναγκών και ικανοτήτων των μαθητών,

- χρησιμοποίηση διαφόρων διδακτικών και μαθησιακών μαθόδων,

- ενίσχυση του τεχνικού και επαγγελματικού προσανατολισμού καθώς και του προσανατολισμού στον τομέα των επικοινωνιών,

- ενθάρρυνση για την απόκτηση πολλαπλών δεξιοτήτων και προσόντων-κλειδιών, μεταξύ άλλων με τη βελτίωση της διδασκαλίας και της εκμάθησης γλωσσών,

- πρόβλεψη, όταν χρειάζεται, διαφοροποιημένων μορφών αξιολόγησης που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες όλων των σπουδαστών, και,

- ενίσχυση των βασικών δεξιοτήτων όσον αφορά τη γνώση και τη λειτουργική χρήση της ανάγνωσης, της γραφής και της αριθμητικής και όσον αφορά τις επικοινωνίες.

4. Διασυνδέσεις σπιτιού/σχολείου/κοινότητας Ένα υποστηρικτικό περιβάλλον στην οικογένεια και την τοπική κοινότητα, ιδίως για τα παιδιά που χρειάζονται στήριξη και για τα παιδιά αλλοδαπής προέλευσης, αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την προώθηση της επιτυχίας στο σχολείο, την επίτευξη υψηλών ποσοστών συνέχισης των σπουδών και τη βελτίωση της συμμετοχής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Συνεπώς, οι προσπάθειες για την ανάπτυξη μορφών διασύνδεσης ανάμεσα στο σπίτι, το σχολείο και την ευρύτερη κοινότητα, αποτελεί το κλειδί κάθε στρατηγικής για την προώθηση της σχολικής επιτυχίας. Θα πρέπει, επομένως, τέτοιες ενέργειες να προωθούνται και να ενθαρρύνονται. Μερικά από τα κυριότερα στοιχεία αυτών των μορφών διασύνδεσης είναι:

- ενθάρρυνση των εκπαιδευτικών και του λοιπού προσωπικού να προωθήσουν στενότερους δεσμούς με τους γονείς και τις τοπικές κοινότητες, καθώς και με τον κόσμο της εργασίας,

- δράση μαζί με τους γονείς ώστε να αντιμετωπίζονται οι αναγνωρισμένες ανάγκες τους και να μπορούν να συμμετέχουν με τον ενδεδειγμένο τρόπο στο έργο του σχολείου,

- ιδιαίτερη προσοχή στις δυσκολίες της μετάβασης από τη μία σχολική βαθμίδα στην άλλη,

- ενθάρρυνση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να αναπτύσσουν διασυνδέσεις με τα σχολεία έτσι ώστε να προωθηθεί η μεγαλύτερη συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση των μαθητών από ομάδες που μέχρι σήμερα συνήθως υποεκπροσωπούνται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση,

- δημιουργία διασυνδέσεων ανάμεσα στα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης και τον κόσμο της εργασίας.

5. Διάθεση των πόρων Προκειμένου να παρασχεθεί στους μαθητές η απαιτούμενη στήριξη, έχει σημασία οι πόροι να διατίθενται συγκεκριμένα στα σχολεία με στρατηγικό και οικονομικά σκόπιμο τρόπο. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις περιπτώσεις σχολείων στα οποία μεγάλος αριθμός μαθητών χρείαζεται στήριξη για λόγους είτε οικογενειακούς είτε άλλους.

6. Επιμόρφωση του προσωπικού και εκπαίδευση των εκπαιδευτικών Στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάπτυξης του σχολείου ως συνόλου, είναι σημαντικό να εφαρμόζονται συνεχώς καλοσχεδιασμένα και κατάλληλα χρηματοδοτούμενα προγράμματα επιμόρφωσης για τους διευθυντές ή τους επικεφαλής των σχολείων, τους ειδικούς, το μέσο διοικητικό προσωπικό και για όλο το προσωπικό. Τα προγράμματα αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη της ομαδικής εργασίας, την αυτοαξιολόγηση και την επιθεώρηση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας, την επικοινωνία, τις ικανότητες εταιρικών σχέσεων και ομαδικής εργασίας και την ικανότητα προσαρμογής στις αλλαγές του αναλυτικού σχολικού προγράμματος, καθώς και διαφορετικές μεθόδους διδασκαλίας.

Όταν η αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση των εκπαιδευτικών δεν περιλαμβάνει συγκροτημένη προπαρασκευαστική εμπειρία, θα πρέπει να συμπληρώνεται με τέτοια άσκηση και με την ενδεδειγμένη πρόσβαση σε κατάλληλες ευκαιρίες επιμορφωτικής ανάπτυξης καθόλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας.

Γ. Επιστροφή στη μάθηση Παρά τις επικεντρωμένες προσπάθειες με την εφαρμογή προληπτικών στρατηγικών για την καταπολέμηση της εγκατάλειψης του σχολείου χωρίς ή με αναπαρκή πιστοποιητικά τυπικών προσόντων, είναι σαφές ότι θα συνεχίσουν να υπάρχουν πολλοί νέοι οι οποίοι έχουν εγκαταλείψει το σχολείο με ανεπαρκείς γνώσεις και ικανότητες. Αυτοί οι νέοι πρέπει να έχουν πρόσβαση και να ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν τις ευκαιρίες για συμπληρωματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Το σημαντικό δεν είναι οι ρυθμίσεις και η διάρθρωση των ιδρυμάτων που θα παρέχουν τις υπηρεσίες αυτές, αλλά κυρίως ότι οι υπηρεσίες αυτές όντως παρέχονται και λειτουργούν, όταν αυτό είναι δυνατόν, μέσα σε εθνικά πλαίσια απόκτησης τίτλων και προσόντων. Χρειάζεται να δοθεί πολύ μεγαλύτερη προσοχή στον τομέα αυτό έτσι ώστε να περιοριστεί η ανεργία.

Δ. Πιστοποίηση και διαπίστευση της μάθησης Η σημασία του θέματος αυτού υπογραμμίζεται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου για μια στρατηγική συνεχούς εκπαίδευσης. Συνειδητοποιείται όλο και περισσότερο η ανάγκη να υπάρχει μια κλίμακα ευκαιριών που να μπορεί να προσφέρει ισότιμους εναλλακτικούς δρόμους και δυνατότητες επανεισόδου σε εκείνους οι οποίοι είτε δεν ολοκλήρωσαν επιτυχώς το βασικό κορμό της εκπαίδευσής τους είτε εργάζονται ήδη και χρειάζονται να βελτιώσουν τις γνώσεις και τις ικανότητές τους. Η ανάπτυξη περισσότερων δυνατοτήτων μερικής φοίτησης ή εξ αποστάσεως εκπαίδευσης παράλληλα με τη διοργάνωση σπονδυλωτών μαθημάτων και η ανάγκη πιστοποίησης και διαπίστευσης της προηγούμενης εκπαίδευσης και της εμπειρίας που έχει αποκτηθεί με την εργασία, είναι μερικά από τα σημεία που απαιτούν από τα συστήματα πιστοποίησης και διαπίστευσης της μάθησης να προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία και ποικιλία ανάλογα με τη διαμόρφωση των αναγκών.