ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 19ης Δεκεμβρίου 1990 Σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ (Υπόθεση IV/33.133-Δ: Ανθρακικό νάτριο - ICI) (Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (91/300/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως τα άρθρα 3 και 15,

την απόφαση της Επιτροπής της 19ης Φεβρουαρίου 1990 να κινήσει αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία του άρθρου 3 του κανονισμού 17,

Αφού έδωσε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις την ευκαιρία να καταστήσουν γνωστές τις απόψεις τους επί των αιτιάσεων που διατύπωσε η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και τον κανονισμό 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ 17 (2).

Μετά από διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΣ:

ΜΕΡΟΣ Ι ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Α. Περίληψη της παραβάσεως (1) 1. Η παρούσα απόφαση απορρέει από τον έλεγχο που διεξήγαγε η Επιτροπή τον Μάρτιο του 1989 σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 στους παραγωγούς ανθρακικού νατρίου της ΕΟΚ. Μέσω αυτού του ελέγχου και της συνακόλουθης συλλογής πληροφοριών βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ 17, η Επιτροπή συγκέντρωσε έγγραφα στοιχεία που στοιχειοθετούν παράβαση του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ εκ μέρους της επιχείρησης Imperial Chemical Industries PLC (ICI).

2. Η εν λόγω παράβαση μπορεί να συνοψισθεί ως εξής:

Παράβαση του άρθρου 86 εκ μέρους της ICI (2) Από το 1983 περίπου και μέχρι σήμερα, η ICI προέβη σε κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης την οποία κατέχει στην αγορά του άνυδρου άνθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο, εφαρμόζοντας για τους σημαντικότερους πελάτες της ένα σύστημα εκπτώσεων και επιστροφών πιστής πελατείας αναφερόμενων στις οριακές ποσότητες (εκπτώσεις «top slice»), συμβατικές ρυθμίσεις με σκοπό την εξασφάλιση στην ουσία αποκλειστικότητας προμηθειών για την ICI και άλλα τεχνάσματα, τα οποία είχαν ως αντικείμενο και ως αποτέλεσμα την πρόσδεση των πελατών αυτών στην ICI για την κάλυψη του συνόλου των αναγκών τους, καθώς και τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών.

Β. Το ιστορικό 1. Η θέση της ICI στην αγορά του ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο (3) Λεπτομέρειες για το ανθρακικό νάτριο και για την αγορά του προϊόντος αυτού εκτίθενται στο μέρος ΙΒ της απόφασης 91/297/ΕΟΚ της Επιτροπής (ICI-Solvay) (3).

Η ICI είναι ο μόνος παραγωγός ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η συμφωνία «Σελίδα 1 000» του 1945 (η οποία αντικατέστησε μια προγενέστερη συμφωνία σύμπηξης καρτέλ) αναγνώριζε ότι η Solvay και η ICI δεν θα ανταγωνίζονταν η μια την άλλη στις παραδοσιακές τους αγορές.

(4) Μέχρι σήμερα, ούτε η Solvay ούτε άλλος δυτικοευρωπαίος παραγωγός έχει διαθέσει ανθρακικό νάτριο στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου. Η ICI διέθετε πλήρες μονοπώλιο στην αγορά του ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν άρχισαν οι εισαγωγές από τις ΗΠΑ. Στην αγορά εισήλθαν δύο αμερικανοί παραγωγοί, η TGI και η Allied, το δε 1982 οι εισαγωγές έφθασαν τους 77 000 τόνους (περίπου το 10 % της αγοράς), πριν θεσπισθούν τα μέτρα αντιντάμπινκ, τα οποία μείωσαν τις αμερικανικές εισαγωγές στους 30 000 τόνους περίπου ετησίως. Η TGI εγκατέλειψε σύντομα την αγορά, οπότε σήμερα η μόνη εναλλακτική ως προς την ICI πηγή προμηθειών είναι η General Chemical (όπως είναι γνωστή σήμερα η Allied), με το 4 % περίπου της αγοράς, και η Brenntag, η οποία εμπορεύεται πολωνικό ανθρακικό νάτριο (1).

(5) Η εμπορία ανθρακικού νατρίου από την ICI απέδιδε συνεχώς κέρδη μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980, οπότε σημειώθηκε σημαντική πτώση της ζήτησης. Μεταξύ 1979 και 1984, η κατανάλωση ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο μειώθηκε κατά το ένα τρίτο, με αποτέλεσμα την παύση λειτουργίας μιας από τις μονάδες παραγωγής (Wallerscote) της ICI, τον Σεπτέμβριο του 1984.

Μετά το κλείσιμο της μονάδας αυτής, το ισοζύγιο προσφοράς-ζήτησης στο Ηνωμένο Βασίλειο έγινε ελλειμματικό, οπότε η ICI άρχισε να αγοράζει ποσότητες από τη Solvay, στα πλαίσια συμφωνιών αγοράς προς μεταπώληση.

Η δεδηλωμένη πολιτική της ICI έγκειται στη μεγιστοποίηση του μεριδίου της στην αγορά του ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη διατήρησή του σε ποσοστό άνω του 90 %.

Μετά τη θέσπιση των μέτρων αντιντάμπινγκ, το μερίδιο της ICI στην αγορά σταθεροποιήθηκε γύρω στο 93 %. Μετά δε το 1986, η εμπορία ανθρακικού νατρίου από την ICI κατέστη κερδοφόρα, θεωρείται δε ότι έχει φθάσει την πλήρη ανάπτυξή της ως προς την απόδοση εσόδων.

2. Οι ανταγωνιστές της ICI (6) Όπως και αν έχει το πράγμα, η διείσδυση άλλων σημαντικού μεγέθους ευρωπαίων ανταγωνιστών θεωρείται απίθανη από την ICI, αν και μετά το 1980 τα επίπεδα των τιμών καταλόγου της ICI στο Ηνωμένο Βασίλειο ήσαν σημαντικά -μέχρι και 20 %- υψηλότερες από των άλλων παραγωγών στις γειτονικές αγορές.

Σύμφωνα δε με τα λεχθέντα από τον προϊσταμενο της ομάδας Soda Ash Business Team στα πλαίσια μιας ενημέρωσης τύπου, η ICI επέτυχε να μειώσει τον αριθμό των ανταγωνιστών της στην αγορά σε δύο -την Πολωνία και έναν αμερικανό προμηθευτή- και σχεδιάζει να διατηρήσει την κατάσταση αυτή.

(7) Οι εισαγωγές ανθρακικού νατρίου από την Πολωνία συνεχίζονται στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου μέσω μιας εμπορικής επιχείρησης, της Brenntag (πρώην TR International). Για το πυκνό ανθρακικό νάτριο που εισάγεται από την Ανατολική Ευρώπη δεν προβλέπονται δασμοί αντιντάμπινγκ, το μη κοινοτικό ανθρακικό νάτριο, όμως, που εισάγεται στο Ηνωμένο Βασίλειο υπόκειται σε τελωνειακό δασμό ύψους 10 %. Ωστόσο, οι πολωνικές εισαγωγές, ανερχόμενες σε [. . .] (2) τόνους ετησίως (ποσότητα η μισή από την οποία προορίζεται για ειδική μεταλλουργική χρήση), θεωρούνται από την ICI ως «μάλλον ενοχλητικές παρά επικίνδυνες». Φαίνεται ότι πρόσφατα η ICI ακολούθηκε πολιτική για κατάργηση του εφοδιασμού με πυκνό ανθρακικό νάτριο από την Πολωνία επιτρέποντας μόνο εισαγωγές ελαφρού ανθρακικού νατρίου από την ίδια πηγή.

(8) Οι αμερικανοί παραγωγοί φυσικού ανθρακικού νατρίου θεωρούνται από την ICI ως οι κύριοι δυνητικοί παράγοντες ανταγωνισμού προς την ICI. Μέχρι σήμερα, τα μέτρα αντιντάμπινγκ (δεσμεύσεις εκ μέρους δύο παραγωγών και δασμοί αντιντάμπινγκ για τους άλλους) παρέσχον στην ICI σημαντική προστασία. Κατά δε την άποψη της ICI, κατάργηση των μέτρων αντιντάμπινγκ κατά των αμερικανικών εισαγωγών μπορεί να θέσει σε κίνδυνο ίσως και το ήμισυ των τρεχόντων κερδών της.

3. Οι πελάτες της ICI (9) Οι περισσότεροι από τους κυριότερους αγοραστές ανθρακικού νατρίου της ICI ανήκουν στον τομέα της υαλουργίας, ο οποίος στο Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποιεί αποκλειστικά πυκνό ανθρακικό νάτριο (το πυκνό ανθρακικό νάτριο καλύπτει το [. . .] % των πωλήσεων ανθρακικού νατρίου της ICI).

Στον τομέα της επίπεδης υάλου, η Pilkington είναι ο μοναδικός παραγωγός στο Ηνωμένο Βασίλειο, με ανάγκες που ανέρχονται σχεδόν σε [. . .] τόνους ετησίως: από τις ανάγκες αυτές η ICI καλύπτει το [. . .] %.

Οι παραγωγοί υάλινων δοχείων (όπως η United Glass, η Rockware, η Redfearn και η Beatson Clarke) χρειάζονται περί τους [. . .] τόνους πυκνού ανθρακικού νατρίου ετησίως: και πάλι, η ICI καλύπτει κατά κύριο λόγο ή και αποκλειστικά τις ανάγκες τους αυτές.

Οι δέκα μεγαλύτεριοι αγοραστές ανθρακικού νατρίου από την ICI στο Ηνωμένο Βασίλειο καλύπτουν σχεδόν το [. . .] % των συνολικών πωλήσεών της.

Οι κυριότεροι αγοραστές ελαφρού ανθρακικού νατρίου ανήκουν στους τομείς της μεταλλουργίας και της χημικής βιομηχανίας.

4. Μέτρα αντιντάμπινγκ κατά των παραγωγών των ΗΠΑ (10) Οι δεσμεύσεις που ανέλαβαν η Allied και η TGI τον Αύγουστο του 1984 και έγιναν αποδεκτές από την Επιτροπή [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2253/84 της Επιτροπής] (4) δεν δημοσιεύθηκαν, η ICI, όμως, εγνώριζε καλώς ότι η προβλεπόμενη στις δεσμεύσεις αυτές ελάχιστη τιμή ανερχόνταν σε 112,26 λίρες στερλίνες με παράδοση στην αποθήκη.

Το 1985, η TGI απεσύρθη από την αγορά, αφήνοντας την Allied (η οποία μετά από αναδιοργάνωση ονομάστηκε General Chemical) ως το μόνο προμηθευτή από τις ΗΠΑ. Η τιμή της General Chemical ήταν 119 λίρες στερλίνες ανά τόνο με παράδοση στην αποθήκη, για το μεγαλύτερο διάστημα από αυτό που καλύπτει η παρούσα απόφαση. Η τιμή της Allied αυξήθηκε από 112,26 λίρες στρελίνες σ' αυτό το επίπεδο τον Νοέμβριο του 1985, μετά από σχετικές επαφές με τη Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Σχέσεων (ΓΔ Ι) της Επιτροπής, χωρίς να προβλεφθεί καμιά επίσημη αναθεώρηση μέχρι τη λήξη ισχύος του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3337/84 του Συμβουλείου (1) τέλος του 1989.

(11) Τόσο η ICI όσο και η Solvay διαπίστωσαν ότι, λόγω των διακυμάνσεων των συναλλαγματικών ισοτιμιών από το 1984 και μετά, οι αμερικανοί παραγωγοί ήταν σε θέση να προσφέρουν μέσα στην Κοινότητα φυσικό ανθρακικό νάτριο σε τιμές ανταγωνιστικές (ή και σημαντικά χαμηλότερες) με τις δικές τους χωρίς τεχνητές μειώσεις (ντάμπινγκ). Και οι δύο εν λόγω παραγωγοί γνώριζαν ακόμη ότι σε πολλές περιπτώσεις οι τιμές τους, ιδίως για τις οριακές ποσότητες, ήταν σημαντικά χαμηλότερες από τις ελάχιστες τιμές που προβλέπονται στις σχετικές δεσμεύσεις. Προέβλεπαν δε ότι οι αμερικανοί παραγωγοί θα μπορούσαν πιθανότατα να επιτύχουν την κατάργηση της προστασίας αντιντάμπινγκ το 1989, κατά την επανεξέταση των σχετικών μέτρων. Ωστόσο, η ICI θεωρούσε ότι, για να διατηρήσει τα κέρδη από τις πωλήσεις ανθρακικού νατρίου στα επιτευχθέντα επίπεδα, έπρεπε οπωσδήποτε να εξασφαλίσει τη διατήρηση των μέτρων αντιντάμπινγκ κατά των αμερικανών παραγωγών. Κατά το πρόσφατο παρελθόν, η ICI απευθύνθηκε πολλές φορές προς την Επιτροπή εγγράφως, υποστηρίζοντας ότι οι εμπορικές της δραστηριότητες θα υφίσταντο ανεπανόρθωτη ζημία, εάν δεν διετηρείτο για το εισαγόμενο ανθρακικό νάτριο μια ελάχιστη τιμή 120 λιρών στερλινών ανά τόνο με παράδοση στην αποθήκη. Όταν η ICI απήυθυνε για τελευταία φορά επιστολή με τέτοιο περιεχόμενο στην Επιτροπή (στις 16 Μαρτίου 1990, μετά την έναρξη της παρούσας διαδικασίας) είχε μεταβάλει πρόσφατα την τιμή της ως προς τον μεγαλύτερο καταναλωτή της (την Pilkington) εφαρμόζοντας ειδική τιμή 11 λίρες [. . .] ανά παραδοθέντα τόνο.

Τα μέτρα αντιντάμπιγκ κατά των παραγωγών των ΗΠΑ εξέπνευσαν τον Νοέμβριο του 1989. Οι παραγωγοί των ΗΠΑ και οι εκπρόσωποι της υαλουργίας της ΕΟΚ ζήτησαν το 1988 επανεξέταση των μέτρων. Στις 7 Σεπτεμβρίου 1990 περατώθηκε η επανεξέταση χωρίς να επιβληθούν προστατευτικά μέτρα (Απόφαση της Επιτροπής 90/507/ΕΟΚ) (2).

5. Οι συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας (12) Μέχρι το 1979, οι περισσότερες από τις συμφωνίες προμηθειών της ICI ήταν του τύπου «evergreen» (δηλαδή αόριστης διάρκειας), με διετή προθεσμία καταγγελίας και προβλέπουσες ότι ο αγοραστής θα εκάλυπτε το σύνολο των αναγκών του με αγορές από την ICI.

Μετά από διαπραγματεύσεις με τον φορέα Office of Fair Trading, η ICI άρχισε, τον Οκτώβριο του 1980, να προσφέρει στους βρετανούς πελάτες της διάφορες εναλλακτικές μορφές συμβάσεων, στις οποίες συμπεριλαμβάνονταν και οι διαρκείς συμβάσεις, με βάση τις συνολικές ανάγκες του πελάτη αλλά με βραχύτερη προθεσμία καταγγελίας (τριών έως έξι μηνών μετά το πρώτο έτος).

(13) Ωστόσο, η Επιτροπή έκρινε ότι η ρήτρα περί κάλυψης των συνολικών αναγκών, ακόμη και για βραχύτερες περιόδους, ήταν απαράδεκτη από την άποψη των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού. Ακόμη, η Επιτροπή αντιτάχθηκε και σε ορισμένες πλευρές της «ρήτρας ανταγωνισμού» (αγγλικής ρήτρας) που εφάρμοζε η ICI, δεδομένου ότι θα μπορούσε στην πράξη να εξαλείψει κάθε πιθανότητα επιτυχούς έκβασης για τις ανταγωνιστικές προσφορές.

(14) Αν και η ICI δεν παραδέχθηκε ότι οι νέου τύπου συμφωνίες της ήταν ασυμβίβαστες με τους κανόνες ανταγωνισμού, συμφώνησε (διαμαρτυρόμενη) να παύσει να προσφέρει στους πελάτες της συμβάσεις κάλυψης των συνολικών αναγκών τους και με βραχεία προθεσμία καταγγελίας. Τροποποίησε επίσης τις ρήτρες της περί μη ανταγωνισμού. Η υπόθεση έκλεισε στις 14 Δεκεμβρίου 1982, χωρίς να εκδοθεί επίσημη απόφαση. Από τη σχετική δε αλληλογραφία προκύπτει σαφέστατα ότι η ICI εγνώριζε καλώς την πολιτική των εκπτώσεων πιστής πελατείας που ενυπήρχε στο υπόβαθρο της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην υπόθεση 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής (3).

(15) Στις 24 Δεκεμβρίου 1980, η ICI απηύθυνε προς την Επιτροπή επιστολή, με την οποία τη διαβεβαίωνε ότι προσέφερε πλέον προς τους πελάτες της σειρά εναλλακτικών τύπων συμβάσεων, μεταξύ των οποίων μπορούσαν να επιλέξουν:

«Κατά κανένα τρόπο η ICI δεν υποχρεώνει τους κύριους πελάτες της -ούτε και κανέναν από τους υπόλοιπους- να αποδεχθούν έναν τύπο σύμβασης που να τους υποχρεώνει να καλύπτουν με αγορές από την ICI όλες, ή σχεδόν όλες, τις ανάγκες τους σε ανθρακικό νάτριο, ούτε τους προσφέρει ειδικά κίνητρα για να δεχθούν κάτι τέτοιο.»

Μετά τις σχετικές συζητήσεις με την Επιτροπή η ICI τροποποίησε σχεδόν όλες τις συμβάσεις προμηθειών της, έτσι ώστε να λαμβάνεται ως βάση μια συγκεκριμένη ποσότητα.

6. Εκπτώσεις ποσοτήτων μέχρι το 1985 (16) Το ανθρακικό νάτριο πωλείται από την ICI σε τιμές για παράδοση στον πελάτη. Αν και στους τιμοκαταλόγους υπάρχει στις τιμές η ένδειξη «με παράδοση στο εργοστάσιο», οι τιμοκατάλογοι αυτοί περιορίζονται μόνο για εσωτερική χρήση της ICI και δεν κοινοποιούνται στους πελάτες. Στις τιμές αυτές προστίθενται τα μεταφορικά έξοδα, όπως αυτά γνωστοποιούνται από τους μεταφορείς στην ICI. (Στους πελάτες που επιθυμούν να παραλάβουν οι ίδιοι το προϊόν από το εργοστάσιο επιστρέφεται ένα μέρος [. . .].

Οι τυποποιημένες εκπτώσεις ποσοτήτων εχορηγούντο μέχρι αρκετά πρόσφατα. Στη δε εγκύκλιο «Price Book» της ICI της 1ης Οκτωβρίου 1985 φαίνεται ότι από την 1η Ιανουαρίου 1986 επόκειτο να ισχύσει νέα κλίμακα εκπτώσεων ποσοτήτων. Στον τιμοκατάλογο του 1985 οι τυποποιημένες εκπτώσεις ποσοτήτων. Στον τιμοκατάλογο του 1985 οι τυποποιημένες εκπτώσεις ποσοτήτων κυμαίνονταν μεταξύ 0,25 λιρών στερλινών ανά τόνο (για ποσότητες 2 500-7 000 τόνων) και 3,00 λιρών στερλινών ανά τόνο, για ετήσιες πωλήσεις άνω των 87 500 τόνων. Ωστόσο, κατά την ICI, από το 1984 και μετά οι εκπτώσεις αυτές «κατά το μεγαλύτερο μέρος» αποτέλεσαν το αντικείμενο μεμονωμένων διαπραγματεύσεων.

Γ. Η τακτική αποκλεισμού της ICI 1. Οι εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες (17) Παρά τις δοθείσες προς την Επιτροπή το 1981 διαβεβαιώσεις ότι δεν επρόκειτο να παρέχονται ειδικά κίνητρα, από το 1983 και μετά η ICI έκανε συνεχώς και μεγαλύτερη χρήση των λεγόμενων «εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες», οι οποίες ανέρχονταν μέχρι και σε 30 λίρες στερλίνες ανά τόνο. Από το 1985 και μετά, σχεδόν όλοι οι σημαντικοί πελάτες της ICI είχαν συνάψει ανάλογες συμφωνίες.

Ο όρος «έκπτωση για οριακές ποσότητες» σημαίνει ότι προσφέρονται στους πελάτες ουσιαστικά οικονομικά κίνητρα με τη μορφή σημαντικών εκπτώσεων, έτσι ώστε αυτοί να αγοράζουν από την ICI όχι μόνο τις «βασικές» ποσότητες, τις οποίες συνήθως εφοδιάζονται από τον κύριο προμηθευτή τους, αλλά και τις οριακές ποσότητες, τις οποίες θα μπορούσαν να εφοδιασθούν και από έναν δεύτερο προμηθευτή, και στο Ηνωμένο Βασίλειο συγκεκριμένα είτε από την TR (τώρα Brenntag) είτε από την Allied (τώρα General Chemical).

2. Ο σκοπός αποκλεισμού που εμπεριέχεται στις εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες (18) Η θέση των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες στη στρατηγική της ICI κατέστη σαφής σε ορισμένα εσωτερικά υπομνήματα που χρονολογούνται από το 1985.

Από τις αρχές του 1985, η ICI αντελήφθη ότι ένας από τους δύο αμερικανούς προμηθευτές, η TGI, επρόκειτο να αποσυρθεί τελείως από την αγορά, κυρίως λόγω των «ευκαιριών» που η ICI προσέφερε στις υαλουργικές βιομηχανίες με σκοπό να εκτοπίσει το προϊόν που εισαγόταν από της ΗΠΑ. Στόχος της ICI ήταν η εξασφάλιση του μέγιστου δυνατού οφέλους από την απόσυρση της TGI. Ανησυχούσε δε μήπως οι πελάτες που πριν χρησιμοποιούσαν την TGI ως δευτερεύουσα πηγή εφοδιασμού απευθύνονταν τώρα στην Allied, τον άλλο αμερικανό προμηθευτή, ή ακόμη χειρότερα για την ICI, σε παραγωγούς ή εμπόρους της υπόλοιπης Δυτικής Ευρώπης.

Ως προς την πιθανότητα προσεταιρισμού του μεγαλύτερου τμήματος της πρώην πελατείας της ICI, ένα σημείωμα της ICI της 28ης Φεβρουαρίου 1985 ανέφερε ότι «υπάρχουν κεφάλαια διαθέσιμα για την επέκταση των συμφωνιών οριακών ποσοτήτων . . .».

(19) Ένα έγγραφο στρατηγικής της 28ης Ιουνίου 1985 καθορίζει ρητά τις λεπτομέρειες του σχεδίου της ICI για την παρεμπόδιση, ή και την κατάργηση, όλων των εισαγωγών πυκνού ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο, με εξαίρεση των εισαγωγών της Allied (σήμερα General Chemical), την οποία η ICI, για λόγους «εμπορικής σωφροσύνης», αρκείτο να βλέπει παραμένουσα στη βρετανική αγορά ως ελάσσονα προμηθευτή αυστηρά περιορισμένη ως προς τις τιμές και τον όγκο.

Ο στόχος της ICI σχετικά με τις εισαγωγές πυκνού ανθρακικού νατρίου από την Ανατολική Ευρώπη δηλωνόταν σαφώς:

«1. Μείωση των σημερινών πωλήσεων ειδικού πυκνού ανθρακικού νατρίου, σε σάκκους ή χύμα από την TR στο μηδέν ή στο ελάχιστο.

2. Παρεμπόδιση της ανάπτυξης σχέσεων της TR με οποιονδήποτε παραγωγό υάλου, όσον αφορά το σύνηθες πυκνό ανθρακικό νάτριο.»

Η στρατηγική της ICI ως προς τις αμερικανικές εισαγωγές πυκνού ανθρακικού νατρίου προσδιοριζόταν ως εξής:

«1. Ελαχιστοποίηση των πωλήσεων της Allied σε επίπεδο που να την καταστήσει δευτερεύουσα πηγή εφοδιασμού για την υαλουργία: 15-20 000 τόνοι ετησίως.

2. Παρεμπόδιση της εδραίωσης κάθε άλλου αμερικανού παραγωγού της Ansac στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου.»

(20) Σύμφωνα με το προαναφερόμενο σχέδιο, η πολιτική της ICI αποσκοπούσε «στη διεκδίκηση του αμερικανικού μεριδίου της αγοράς με την προσφορά εκπτώσεων μέχρι και 15 λίρες στερλίνες ανά τόνο, για τις οριακές ποσότητες πέρα από τις βασικές ποσότητες ICI.» (Το έγγραφο επισημαίνει ότι τότε η διαφορά μεταξύ των τιμοκαταλόγων της ICI και εκείνων των αμερικανών παραγωγών Allied και TGI ήταν μόλις 0,50 λίρες στερλίνες ανά τόνο).

(21) Αρχικά, η TGI είχε ελπίσει να προσεταιρισθεί το μεγαλύτερο μέρος της πελατείας της TGI και να περιορίσει την Allied στους 15 000 τόνους ετησίως. Στη συνέχεια, αναγκάσθηκε να δεχθεί το γεγονός ότι σχεδόν όλες οι μεγάλες υαλουργικές βιομηχανίες επιθυμούσαν να διατηρήσουν και μια δεύτερη πηγή εφοδιασμού, οπότε η Allied θα εξασφάλιζε περίπου 25-30 000 τόνους ετησίως. Παραδόξως, τούτο εξυπηρετούσε την επιδίωξη της ICI να παραμείνει η Allied στην αγορά διαθέτοντας τις ελάχιστες δυνατές ποσότητες και σε τιμές ελεγχόμενες με τις δεσμεύσεις αντιντάμπινηκ. Εάν η Allied αναγκαζόταν να αποσυρθεί τελείως, οι υαλουργικές βιομηχανίες θα στρέφονταν σχεδόν αναπόφευκτα στην υπόλοιπη Ευρώτη για την εξασφάλιση εναλλακτικών πηγών εφοδιασμού. Οι δε εμπορικές επιχειρήσεις της Δυτικής Ευρώπης εθεωρούντο ως ιδιαίτερα επικίνδυνες για τη σταθερότητα της αγοράς. Ένα υπόμνημα της 18ης Νοεμβρίου 1985 είναι σαφές:

«Ως στρατηγικός στόχος παραμένει η διατήρηση των τιμών για παράδοση στον πελάτη σε ανταγωνιστικό από κάθε άποψη επίπεδο, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η διάθεση των βασικών ποσοτήτων της ICI και να προσφέρονται εκπτώσεις μέχρι και 15 λίρες στερλίνες ανά τόνο για τις οριακές ποσότητες, με σκοπό την απόσπαση συμπληρωματικών ποσοτήτων από την Allied. Ο απώτερος στόχος της στρατηγικής αυτής έγκειται στον περιορισμό της Allied σε λιγότερο από 30 000 τόνους ετησίως. Ωστόσο, πρόθεσή μας δεν είναι ο εκτοπισμός της Allied από την αγορά, δεδομένου ότι τούτο θα ανάγκαζε τη βιομηχανία υάλου να αναζητήσει προμηθευτές είτε στη Δυτική είτε στην Ανατολική Ευρώπη.»

3. Η λειτουργία του συστήματος των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες (22) Η λειτουργία και το αποτέλεσμα της εφαρμογής του συστήματος των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες πρέπει να εκτιμηθούν υπό το φως:

- των δεσμεύσεων που αναλαμβάνουν οι δύο αμερικανοί παραγωγοί ως προς τις ελάχιστες τιμές,

- της πρακτικής της ICI να αποσπά από τους πελάτες της τη δέσμευση για τον περιορισμό των αγορών τους από ανταγωνιστές.

α) Οι δεσμεύσεις ως προς τις ελάχιστες τιμές (23) Αν και η αρχική δέσμευση ανέφερε ως ελάχιστη τιμή για το Ηνωμένο Βασίλειο τις 112,26 λίρες στερλίνες η τιμή αυτή αυξήθηκε «ανεπίσημα» (δηλαδή χωρίς, επίσημη αναθεώρηση) στις 120 λίρες στερλίνες (μειωθείσα λίγο καιρό μετά στις 119 λίρες στερλίνες) μετά από επαφές μεταξύ της ICI, του βρετανικού Υπουργείου Εμπορίου και της Γενικής Διεύθυνσης Εξωτερικών Σχέσεων (ΓΔ Ι) της Επιτροπής, όταν η ICI αύξησε τις τιμές της κατά 6,5 % από τις 18 Νοεμβρίου 1985.

H General Chemical (πρώην Allied) είναι απίθανο να προσφέρει τιμές σημαντικά χαμηλότερες των 119 λιρών στερλινών με παράδοση στην αποθήκη, δεδομένου ότι κάθε διαπιστούμενη αθέτηση της «ανεπίσημης» δέσμευσης θα οδηγούσε στην επιβολή απαγορευτικών δασμών αντιντάμπινγκ. Πράγματι, η General Chemical ουδέποτε χορήγησε εκπτώσεις ή επιστροφές επί των τιμών καταλόγου πέραν της μιας λίρας στερλίνας για ποσόσητες άνω των 1 000 τόνων. Από τον Νοέμβριο του 1985 η τιμή της για τους κατασκευαστές προϊόντων από γυαλί ήταν 119 λίρες στερλίνες ανά τόνο τιμή εκ του εργοστασίου, αυξηθείσα σε 121 λίρες στερλίνες τον Ιανουάριο του 1988. Για την Pilkington η τιμή ήταν ελαφρώς χαμηλότερη αλλά πάντοτε υψηλότερη τις επίσημης δέσμευσης.

Από τα εσωτερικά έγγραφα ICI προκύπτει σαφώς η σχέση μεταξύ της ελάχιστης τιμής δέσμευσης και των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο επιδιώκεται ο περιορισμός της ανταγωνιστικής δραστηριότητας της General Chemical.

(24) Ως προς την αύξηση τιμών που σημειώθηκε στις 18 Νοεμβρίου 1985 και την εφαρμογή της για τους κυριότερους πελάτες, σ'ένα σχετικό ενημερωτικό σημείωμα της ICI αναφέρεται ότι:

η ελάχιστη τιμή δέσμευσης της Allied παρέμεινε στις 112,26 λίρες στερλίνες ανά τόνο με παράδοση στην αποθήκη, η δε τιμή αυτή, αφού αυξήθηκε αρχικά στις 120 λίρες στερλίνες ανά τόνο με παράδοση στην αποθήκη, μόλις πρόσφατα μειώθηκε στις 119 λίρες στερλίνες ανά τόνο. Όλοι οι πελάτες, εκτός από την Redfearn και την UG, έχουν συνάψει (με την ICI) συμφωνίες για τις συμπληρωματικές ποσότητες, με έκπτωση 5-20 λίρες στερλίνες ανά τόνο, η οποία προσφέρεται είτε ως εξαγωγική ενίσχυση (ιδίως στην περίπτωση της Beatson Clarke) είτε για τη μετατόπιση προς την ICI αμερικανικών ποσοτήτων.»

Στην συνέχεια το σημείωμα αναφέρεται στη θέση της United Glass (ενός από τους μεγαλύτερους παραγωγούς υάλινων δοχείων):

«Κατά τα δύο τελευταία έτη προτείνονταν συνεχώς συμφωνίες για τις συμπληρωματικές ποσότητες με έκπτωση 10-20 λίρες στερλίνες ανά τόνο, αλλά η UG δεν ήταν διατεθειμένη να μεταβάλει τη θέση της για [. . .] % με παράδοση στις ΗΠΑ . . .

(25) Στα πρακτικά της τριμηνιαίας σύσκεψης της ICI με θέμα τις πωλήσεις προϊόντων ανθρακικού νατρίου της 4ης Σεπτεμβρίου 1987, η σχέση αυτή γίνεται ακόμη πιο σαφής:

«. . . ο προϋπολογισμός επιτρέπει τη χορήγηση επιπρόσθετης έκπτωσης 0,5 λίρες στερλίνες ανά τόνο, έτσι ώστε η τιμή των οριακών ποσοτήτων που ζητούνται από όλους τους σημαντικούς πελάτες να είναι κατώτερη των 112,26 λίρες στερλίνες ανά τόνο με παράδοση στο εργοστάσιο, δηλαδή κατώτερη της ελάχιστης τιμής δέσμευσης της General Chemical.»

Ένα χειρόγραφο σημείωμα, χωρίς ημερομηνία αλλά πιθανώς επίσης από τα τέλη του 1987, όταν η ICI αύξησε τις τιμές της κατά 6 λίρες στερλίνες ανά τόνο, αναφέρει:

«Άραγε, περικόπτουμε αρκετά τις οριακές ποσότητες; H Gen Chem είναι δυνατόν να μην παρακολουθήσει την αύξηση. Η τιμή για τις οριακές ποσότητες πρέπει να είναι κατώτερη των 112,26 λίρες στερλίνες ανά τόνο με παράδοση στο εργοστάσιο.»

(26) Ενώ η General Chemical εμποδιζόταν στην πράξη από τις δεσμεύσεις αντιντάμπιγκ να κατέλθει κάτω των 112,26 λιρών στερλινών (αν όχι κάτω των 119 λιρών στερλινών που ήταν η «ανεπίσημη» τιμή δέσμευσης) η ICI ήταν σε θέση να επιτύχει την περιθωριοποίηση της επιχείρησης αυτής μέσω του συστήματος των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της εφαρμογής της πολιτικής αυτής αποτελεί η περίπτωση της Pilkington, του μεγαλύτερου πελάτη της ICI στον τομέα της υαλουργίας. Στην περίπτωση αυτή, η ICI επιδίωξε να εξασφαλίσει την κάλυψη του 100 % των αναγκών του πελάτη της. Η Pilkington διαθέτει εγκαταστάσεις σε πολλά σημεία του Ηνωμένου Βασιλείου, με συνολικές ανάγκες σε ανθρακικό νάτριο που ανήλθαν το 1986 σε [. . .] τόνους περίπου, ποσότητα καλυφθείσα εξ ολικλήρου από την ICI, εκτός από [. . .] τόνους για ένα δευτερεύον εργοστάσιο στο Pontyfelin. Για τις πωλήσεις οριακών ποσοτήτων προς την Pilkington (δηλαδή πέρα από τους [. . .] τόνους), η ICI χορηγούσε έκπτωση 20 λιρών στερλινών ανά τόνο. Αυτή η έκπτωση δεν ήταν ιδιαίτερα δαπανηρή για την ICI, αν ληφθούν υπόψη οι συνολικές πωλήσεις προς την Pilkington. Σήμαινε, ωστόσο, ότι για το εργοστάσιο του Pontyfelin η ICI εφάρμοζε τιμή δέκα λιρών στερλινών [. . .] με παράδοση στον πελάτη (δηλαδή κατώτερη των [. . .] λιρών στερλινών ανά τόνο με παράδοση στο εργοστάσιο), ενώ πίστευε ότι η τιμή παράδοσης στον πελάτη της General Chemical ήταν 128,50 λίρες στερλίνες λόγω της ανεπίσημης τιμής δέσμευσης. Η Pilkington ακολουθούσε πολιτική ομαδικών αγορών για να μην εξαρτάται από ένα μοναδικό παραγωγό οπότε στην πραγματικότητα πριμοδοτούσε σχεδόν με δύο λίρες στερλίνες [. . .] τόνο για να έχει δεύτερο προμηθευτή. Για λόγους ελέγχου της ποιότητας η Pilkington δεν αναμειγνύει συνήθως ανθρακικό νάτριο που προέρχεται από διαφορετικούς παραγωγούς ώστε αν η Pilkington έπρεπε να «αρνηθεί» κάποιο εργοστάσιο στην ICI ήταν λογικό να πρόκειται για το μικρότερο. Ενόψει των διαφορών στις τιμές η Pilkington δεν είχε άλλη επιλογή από το να διατηρήσει τις αγορές της από τον δεύτερο προμηθευτή σε χαμηλό επίπεδο, ώστε η ICI είχε εξασφαλισμένο τον βασικό όγκο των προμηθειών της.

Ένα άλλο παράδειγμα αποτελεί η Rockware, η οποία μέχρι το 1988 κατανάλωνε [. . .] τόνους ανθρακικού νατρίου ετησίως. Και πάλι η General Chemical αποτελούσε τον δευτερεύοντα προμηθευτή. Από το 1986, η ICI άρχισε να προσφέρει στη Rockware έκπτωση 15 λιρών στερλινών ανά τόνο για τις οριακές ποσότητες, με σκοπό, εν μέρει τουλάχιστον, όπως αναφερόταν σε σχετική επιστολή της ICI της 12ης Νοεμβρίου 1985, «να σας ενθαρρύνουμε να ελαχιστοποιήσετε τις αγορές σας από την Allied». Κάποιος δε υπάλληλος της ICI είχε σημειώσει με το χέρι στο κάτω μέρος του υπομνήματος της 5ης Ιουνίου 1987 σχετικά με το θέμα:

«Η τιμή για τις οριακές ποσότητες πρέπει να είναι κατώτερη των 112,26 λιρών στερλινών με παράδοση στην αποθήκη.»

β) Η συμφωνία για τον περιορισμό των αγορών από ανταγωνιστές (27) Ανεξάρτητα από τις τροποποιήσεις που επήλθαν στις συμφωνίες προμηθειών που συνήψε η ICI το 1980, είναι προφανές ότι η ICI στην πράξη επιδιώκει κατά τη διαπραγμάτευση των τιμών να εξασφαλίσει την κάλυψη των συνολικών προβλεπόμενων αναγκών κάθε πελάτη. Μόνο η United Glass φαίνεται να μην έδωσε στην ICI ακριβή στοιχεία σχετικά με τις συνολικές ανάγκες της. Έχοντας, λοιπόν, λεπτομερή στοιχεία για τη συνολική κατανάλωση ανθρακικού νατρίου από κάθε πελάτη, η ICI ήταν σε θέση να καθορίζει τις εκπτώσεις της για τις οριακές ποσότητες κατά τρόπο που να ελαχιστοποιεί τις αγορές των πελατών της από τους δευτερεύοντες προμηθευτές.

Σε ορισμένες δε περιπτώσεις, η ICI πίεσε τον πελάτη, και μερικές φορές επιτυχώς, να δεσμευθεί να αγοράσει το 100 % των προμηθειών του από την ICI κατά το επόμενο έτος. Σε άλλες περιπτώσεις, η ICI εξασφάλισε τη δέσμευση του πελάτη για αγορά μεγαλύτερου μέρους των προμηθειών του από αυτήν, περιορίζοντας τις αγορές από άλλους προμηθευτές σε συγκεκριμένες και σχετικά ασήμαντες ποσότητες.

- Pilkington (28) Στο κείμενο της αορίστου χρόνου συμφωνίας προμηθειών της Pilkington, με ημερομηνία 1 Απριλίου 1981, ο όρος «συνολικές εμπορικές ανάγκες των αγοραστών στο Ηνωμένο Βασίλειο» απαλείφθηκε, στις δε 2 Σεπτεμβρίου 1982 προστέθηκε στη θέση του ένας νέος όρος, ο οποίος ανέφερε απλώς «μια ποσότητα ανθρακικού νατρίου συμφωνούμενη ετησίως μεταξύ αγοραστή και πωλητή.»

Ωστόσο, φαίνεται ότι η ICI έκρινε ότι, ανεξάρτητα από τη διατύπωση του νέου όρου, οι σχέσεις της με την Pilkington θα συνέχιζαν να διέπονται από την αρχική συμφωνία. Η πολιτική της Pilkington να εφοδιάζει τα τέσσερα μεγαλύτερα εργοστάσιά της μέσω της ICI (σηνολικά [. . .] τόνοι), με παράλληλες αγορές [. . .] τόνων από την Allied για το μικρό εργοστάσιο του Pontyfelin, οδήγησε την ICI στο να υπενθυμίσει στην Pilkington, τον Φεβρουάριο του 1987, ότι η σύμβαση του Απριλίου 1981 αναφερόταν στις «συνολικές ανάγκες του αγοραστή»:

«Είναι όμως σαφές ότι τούτο δεν ισχύει σήμερα. Όπως δε γνωρίζετε, δίδουμε μεγάλη σημασία στην τήρηση του σημείου αυτού, από δε την πλευρά μας δεν υπάρχει κανένα εμπορικό ή τεχνικό κώλυμα . . .

Από την πλευρά σας, όμως, έχετε εκδηλώσει κάποια δυσφορία ως προς την αμετάκλητη δέσμευση για την κάλυψη των συνολικών αναγκών σας από μας. Κατανοώ τους φόρους σας και είμαι πλήρως διατεθειμένος να συμφωνήσω για ορισμένες τροποποιήσεις της διατύπωσης της σύμβασης, έτσι ώστε και εσείς να εξασφαλίσετε την επιθυμητή ευελιξία και εμείς την πώληση των επιθυμητών ποσοτήτων.»

(29) Η ICI βεβαιώθηκε ότι οι συνολικές ανάγκες της Pilkington στο Ηνωμένο Βασίλειο θα ανέρχονταν κατά το 1987 σε [. . .] τόνους, «ποσότητα από την οποία προτίθεσθε να καλύψετε μέσω της ICI [. . .] τόνους». Για τις οριακές ποσότητες άνω των [. . .] τόνων χορηγήθηκε έκπτωση 25 λιρών στερλινών ανά τόνο. Η δε ICI επισήμανε στην Pilkington ότι με τον τρόπο αυτόν ήλπιζε να εξασφαλίσει και τις παραγγελίες του εργοστασίου του Pontyfelin.

Για τη διετή περίοδο μεταξύ 1ης Απριλίου 1988 και 31ης Μαρτίου 1990, η συμφωνία με την Pilkington διατυπώθηκε ως εξής:

«Αναμένετε ότι οι ανάγκες της Pilkington PLC σε ανθρακικό νάτριο στο Ηνωμένο Βασίλειο θα ανέλθουν περίπου σε [. . .] τόνους ετησίως, προτίθεσθε δε να αγοράσετε, ολόκληρη αυτή την ποσότητα από μας, με μόνη εξαίρεση τις ανάγκες (περίπου [. . .] τόνοι/ετός) του εργοστασίου σας μονωτικών υλικών στο Pontyfelin.»

Αυτή τη φορά, η έκπτωση προς την Pilkington αυξήθηκε σε 30 λίρες στερλίνες ανά τόνο, για τις οριακές ποσότητες άνω των [. . .] τόνων ετησίως.

Από το πρακτικά μιας σύσκεψης μεταξύ της ICI και Pilkington, της 6ης Μαρτίου 1989, προκύπτει ότι η ICI εξακολουθούσε να επιδιώκει ενεργά τον στόχο του 100 %.

- Rockware (30) H Rockware αρχικά διέθετε τρία εργοστάσια (τα οποία το 1988 έγιναν πέντε, μετά την εξαγορά μιας άλλης υαλουργικής βιομηχανίας, της CWS).

Στις 12 Νοεμβρίου 1988, η ICI απηύθυνε προς την Rockware επιστολή, με την οποία επιβεβαίωνε την προφορική συμφωνία που είχε επιτευχθεί για το 1986. Για τις πέραν των [. . .] τόνων ποσότητες προβλεπόταν έκπτωση 15 λίρών στερλινών ανά τόνο. Είχε δε ρητά συμφωνηθεί ότι δύο από τα εργοστάσια θα εκάλυπταν κατά το 1986 το 100 % των αναγκών τους μέσω της ICI, ενώ το τρίτο θα εκάλυπτε μέσω της ICI το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών του, αγοράυοντας και [. . .] τόνους από την Allied. (Στη συνέχεια συμφωνήθηκε, οι [. . .] τόνοι από την Allied να διοχετεύονται σε άλλο εργοστάσιο).

Δεν είναι χωρίς σημασία ούτε η επιλογή της γλώσσας που έκανε η Rockware όσον αφορά τις αγορές της από ανταγωνιστές. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ICI αναφέρει στα έγγραφά της προς την Rockware ότι «αποδέχεται» το να αγοράσει ορισμένη ποσότητα τόνων από την General Chemical, φράση περίεργη αν ο πελάτης είναι ελεύθερος να επιλέξει αν και τι ποσότητα θα αγοράσει από άλλο προμηθευτή.

(31) Το 1988, η Rockware αγόρασε τα δύο εργοστάσια της CWS. Έτσι, οι ετήσιες ανάγκες της Rockware σε ανθρακικό νάτριο αυξήθηκαν από [. . .] τόνους περίπου σε περισσότερο από [. . .] τόνους. Στις 29 Νοεμβρίου 1988, η ICI και η Rockware συμφώνησαν το «πλαίσιο προμηθειών» για το 1989. Αφού δε βεβαιώθηκε ότι οι συνολικές ανάγκες της Rockware θα ανέρχονταν κατά το 1989 σε [. . .] τόνους, η ICI εξασφάλισε τη δέσμευση ότι θα της ανέθετε η Rockware την προμήθεια τουλάχιστον [. . .] τόνων. Οι δε αγορές της Rockware από άλλους προμηθευτές απετέλεσαν το αντικείμενο διεξοδικών συζητήσεων. Ένας από τους συγκεκριμένους στόχους της ICI ήταν:

«η ανάκτηση των [. . .] τόνων/έτος που τα εργοστάσια της πρώην CWS αγόραζαν προηγουμένως από τους Πολωνούς».

Για την επίτευξη του στόχου αυτού προσφέρθηκαν στη Rockware εκπτώσεις δέκα λιρών στερλινών για τις ποσότητες άνω των [. . .] τόνων και 22 λιρών στερλινών ανά τόνο για τις ποσότητες άνω των [. . .] τόνων. Έτσι, για τις οριακές ποσότητες η πραγματική επιβάρυνση του πελάτη από την ICI ανερχόταν μόλις σε δέκα λίρες στερλίνες [. . .] με παράδοση στο εργοστάσιο. Απ' ό,τι δε φαίνεται, πριν από τη σύσκεψη αυτή η Rockware αντιμετώπιζε το ενδεχόμενο εξορθολογισμού των συμπληρωματικών προμηθειών της και τη διατήρηση μόνο της General Chemical ως δευτερεύουσας πηγής εφοδιασμού 7 στις 8 Νοεμβρίου, όμως, διαβεβαίωσε την Brenntag ότι δεν επρόκειτο να μεταβάλει την πολιτική προμηθειών της τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 1989 και ότι, σε περίπτωση αλλαγών, θα την ενημέρωνε.

(32) Ωστόσο, μετά την προσφορά της ICI η Rockware συμφώνησε να διακόψει τις αγορές της από την Πολωνία αλλά να διατηρήσει τις αγοραζόμενες από την General Chemical ποσότητες σταθερές στους [. . .] τόνους. Ο εμπορικός διευθυντής της ICI Soda Ash Products απέστειλε σημείωμα, με το οποίο συνέχαιρε τον διευθυντή πωλήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο για το ότι κατόρθωσε να «χαλιναγωγήσει» το μερίδιο των Πολωνών στις προμήθειες των εργοστασίων της CWS. H Brenntag ενημερώθηκε για την απόφαση της Rockware, αλλά συνέχισε να διατηρεί ορισμένες ελπίδες ότι θα εξακολουθούσε να της προμηθεύει τουλάχιστον κάποιες ποσότητες. Οι παραδόσεις ανθρακικού νατρίου από τη Brenntag συνεχίστηκαν κατά τους δύο πρώτους μήνες του 1989. Τότε, η ICI ήλθε και πάλι σε επαφή με τη Rockware, και συγκεκριμένα στις 28 Φεβρουαρίου 1989. Στα πρακτικά της σύσκεψης που συνέταξε η ICI αναφέρεται και το εξής: «Όλες οι αγορές από την Πολωνία θα διακοπούν από αύριο». Και αυτό συνέβη πράγματι. Στις 13 Μαρτίου 1989, η Rockware απηύθυνε προς τη Brenntag επιστολή, με την οποία επιβεβαίωνε το ότι ήδη προ δύο εβδομάδων είχαν δοθεί οδηγίες για τη διακοπή των παραγγελιών προς τη Brenntag από την 1η Μαρτίου και μετά. Η Rockware υποστηρίζει ότι, εάν συνέχιζε να έχει δοσοληψίες με την Brenntag, αντί της ICI, τούτο θα οδηγούσε στην ανάληψη επιβάρυνσης ύψους 100 000 λιρών στερλινών [. . .] περίπου. Η επιστολή προς τη Brenntag ανέφερε τα εξής:

«Αντιλαμβάνομαι πλήρως τη θέση στην οποία οδηγείσθε, αλλά και εσείς αντιλαμβάνεσθε ότι η εμπορική προσφορά που μας έγινε είναι αδύνατον να απορριφθεί.»

H ICI ισχυρίστηκε ότι δεν ήταν η ίδια αλλά η General Chemical αυτή που κέρδισε την ποσότητα των τόνων που προμήθευσε προηγουμένως η Brenntag στην CWS. Πράγματι η General Chemical δεν έκανε ειδική προσφορά στην Rockware και δεν πήρε καμία από τις προηγούμενες δουλειές της CWS.

- CWS (33) Πριν από την εξαγορά των εργοστασίων της CWS από τη Rockware, η ICI αποτελούσε τον κύριο προμηθευτή της CWS, με δευτερεύοντες προμηθευτές την Allied και την TR (όπως ονομαζόταν τότε η Brenntag). Και στην περίπτωση αυτή, η ICI προσπάθησε να εξασφαλίσει τον περιορισμό των αγορών από τους ανταγωνιστικούς προμηθευτές. Έτσι, για το 1987 η ICI εξασφάλισε τη δέσμευση της CWS ότι «προτιθέμεθα να περιορίσουμε τις αγορές μας αμερικανικού ανθρακικού νατρίου σε [. . .] το πολύ τόνους.» Επίσης, εξασφαλίσθηκε και η υπόσχεση (αν και μάλλον ασαφής) της CWS να μειώσει τις αγορές πολωνικού ανθρακικού νατρίου από την TR, οι οποίες τότε ανέρχονταν σε [. . .] τόνους ετησίως.

- Redfearn (34) Ένας άλλος πελάτης, η Redfearn, επισήμανε το 1985 στην ICI ότι είχε αναλάβει μια «αμετάκλητη δέσμευση να συντηρεί μια ανταγωνιστική πίεση» μέσω της αγοράς ορισμένων ποσοτήτων από την Allied. Και πάλι, η ICI επέμεινε στο να τις προσδιορισθούν οι συνολικές ανάγκες της Redfearn για κάθε έτος και, στη συνέχεια, να γίνει ρύθμιση, με εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες, η οποία θα μπορούσε να περιορίσει τις αγορές από τον δευτερεύοντα προμηθευτή στους [. . .] τόνους ετησίως. Έτσι, για το 1986 συμφωνήθηκαν τα εξής:

«Η RNG προτίθεται να αγοράσει κατά το 1986 τουλάχιστον [. . .] τόνους ανθρακικού νατρίου από την ICI, επί συνολικών προβλεπόμενων αγορών [. . .] τόνων. Όλες οι επιπρόσθετες ποσότητες που είναι δυνατόν να απαιτηθούν πέραν των συνολικών προβλεπόμενων θα αγορασθούν επίσης από εμάς.»

Η συμφωνία για το 1987 προέβλεπε ότι η Fedfearn θα αγόραζε από την ICI τουλάχιστον [. . .] τόνους, επί συνολικών προβλεπόμενων αγορών [. . .] τόνων (δηλαδή το 95 % των αναγκών της). Προβλεπόταν δε και ένα πρόσθετο κίνητρο, με τη μορφή έκπτωσης, δέκα λίρες στερλίνες ανά τόνο, για την αγορά από την ICI και τυχόν οριακών ποσοτήτων.

Παρόμοιες συμφωνίες συνήφθησαν και για τα έτη 1988 και 1989.

- Beatson Clarke (35) Εκτός από τις εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες, η ICI χορηγούσε και άλλου είδους εκπτώσεις και ενισχύσεις προς τις υαλουργικές βιομηχανίες, όπως εκπτώσεις για την ενίσχυση των εξαγωγών και εκπτώσεις για την υποκατάσταση εισαγωγών. (Αυτού του είδους οι εκπτώσεις δεν εξετάζονται στα πλαίσια της παρούσας υπόθεσης).

Σε μία τουλάχιστον περίπτωση, της Beatson Clarke, η ICI κατέστησε σαφές στον πελάτη, από το 1985 και μετά, ότι όχι μόνο οι εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες αλλά και οι άλλες ειδικές εκπτώσεις εξηρτώντο από το αν ο πελάτης θα ανέθετε όλες τις ετήσιες παραγγελιές του στην ICI.

Έτσι, για το 1988 η ICI απηύθυνε προς τη Beatson Clarke επιστολή, με την οποία επιβεβαίωνε ότι «προτίθεσθε να καλύψετε το σύνολο των αναγκών με αγορές από την ICI, ελήφθη δε υπόψη μια κατ'εκτίμηση ποσότητα [. . .] τόνων για την προσφορά των ακόλουθων ενισχύσεων . . .»

Στα πρακτικά σύσκεψης της ICI με την Beatson Clarke σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για το 1988, αναφέρονται και τα εξής:

«. . . κατέστησα σαφές ότι η προσφορά θα ίσχυε μόνο για το 100 % των αγορών. (Ο διευθυντής αγορών της Beatson Clarke) κατέστησε και αυτός σαφές ότι ήταν διατεθειμένος να δεσμευθεί για το 100 % των αγορών και ότι, από την άποψη του ανταγωνισμού, τούτο θα εχρησιμοποιείτο ως διαπραγματευτικό όπλο, σε περίπτωση απρόβλεπτων εξελίξεων . . .»

Στη συνέχεια του ίδιου σημειώματος, ο συντάκτης του αναφέρει πώς ετόνισε προς την Beatson Clarke «την αναγνώριση και ανταμοιβή της εξασφάλισης όλων των παραγγελιών της στην ICI».

H ICI υπήρξε πράγματι ο μοναδικός προμηθευτής ανθρακικού νατρίου της Beatson Clarke από το 1985.

(36) Από τότε που άρχισαν οι έρευνες στα πλαίσια της παρούσας υπόθεσης, η ICI εγκατέλειψε την πρακτική των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες, τονίζοντας ωστόσο ότι η τροποποίηση των τιμολογιακών συμφωνιών της δεν συνιστούσε κατά κανένα τρόπο παραδοχή του ότι οι εν λόγω εκπτώσεις παραβίαζαν το άρθρο 86. Τα έγγραφα της ίδιας της ICI, ωστόσο, δείχνουν ότι είχε συνείδηση ότι το σύστημα εκπτώσεων που ακολουθούσε ήταν αμφιβόλου νομιμότητας: ένα σημείωμα με επικεφαλίδα «αποτελέσματα και στόχοι του 1989» αναφέρει «να εξεταστεί η νομιμότητα των οριακών ποσοτήτων και οι εναλλακτικές λύσεις».

Τα κύρια πραγματικά επιχειρήματα της ICI (37) Η ICI αρνείται ότι ακολούθηκε οποτεδήποτε στρατηγική αποκλεισμού από την αγορά συγκεκριμένου προμηθευτή ή προμηθευτών. Ισχυρίζεται ότι οι εκπτώσεις «οριακών ποσοτήτων» δεν οφείλονταν σε κάποια πρόθεση αποκλεισμού. Κατά την ICI είχαν στόχο να «ενθαρρύνουν και να ενισχύσουν την ανάπτυξη» και ως εκ τούτου ήταν αναπόφευκτο να συσχετιστούν με ποσότητες σε τόνους πέραν των βασικών ποσοτήτων αναφοράς του πελάτη. Συμβαδίζανε (διατείνεται η ICI) με τα αιτήματα του πελάτη για αλλαγή στη δομή των εκπτώσεων και αποτελούσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεως περισσότερο σε ατομική βάση παρά σύμφωνα με κάποιο σχέδιο. Η ICI τονίζει τη συνεχή παρουσία της General Chemical στην αγορά που αποδεικνύει ότι δεν είχε πρόθεση να εξαλείψει τον ανταγωνισμό.

Η ICI ισχυρίζεται ότι σε μία περίπτωση (Rockware) ήταν υποχρεωμένη να χορηγήσει έκπτωση «οριακής ποσότητας» επειδή είχε λόγο να πιστεύει ότι η Allied (μετέπειτα General Chemical) το είχε πράξει πρώτη.

Αξιολόγηση των επιχειρημάτων υπεράσπισης (38) Ο ισχυρισμός της ICI ότι οι εκπτώσεις οριακής ποσότητας δεν ήταν μέρος ενός σχεδίου αποκλεισμού έρχεται σε άμεση αντίθεση με τα ίδια τα εσωτερικά της έγγραφα. Κατέστη σαφές ότι πρόθεσή της ήταν να αποκλείσει τελείως την TR (Brenntag) από προμηθευτή κοκκώδους (όχι όμως ελαφρού) ανθρακικού νατρίου (αριθμός 19, ανωτέρω). Όσον αφορά τη General Chemical ουδέποτε η Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι η ICI είχε πρόθεση να εξαφανίσει τελείως αυτόν τον παραγωγό. Όλη η προσπάθεια ήταν να εξασφαλιστεί η ύπαρξη μιας δεύτερης πηγής εφοδιασμού στην αγορά η οποία όμως θα εφαρμόζει τιμές και θα πωλεί ποσότητες που δεν θα αποτελούν πραγματική απειλή για την δεσπόζουσα θέση της (βλέπε αριθμούς 19-21 ανωτέρω). Δύσκολα επίσης συμβιβάζεται με τα έγγραφα της ίδιας της ICI ο ισχυρισμός ότι το σύστημα εκπτώσεων εξελίχθηκε τυχαία, ιδίως με το υπόμνημα που αναφέρει ότι υπήρχαν διαθέσιμες επιπλέον 500 000 λίρες στερλίνες για να χρηματοδοτηθούν οι εκπτώσεις οριακών ποσοτήτων «ώστε να εξασφαλιστεί ότι η οριακή ποσότητα τόνων που επιζητούν όλοι οι βασικοί πελάτες είναι κάτω των 112,26 λιρών στερλινών ανά τόνο παράδοσης στο εργοστάσιο» που ήταν η κατώτατη τιμή δέσμευσης της General Chemicals (αριθ. 25 ανωτέρω).

(39) Ο ισχυρισμός ότι η ICI απλώς αντέδρασε στον ανταγωνισμό από την Allied δεν μπορεί να στηριχτεί μόνον στην ένδειξη ότι τον Νοέμβριο του 1988 δημιουργήθηκε στην ICI η εντύπωση ότι η General Chemical πρόσφερε στη Rockware «μεγάλη οριακή ποσότητα» με στόχο να αποκτήσει το πολωνικό μερίδιο των επιχειρήσεων της πρώην CWS (αριθμοί 31-33 ανωτέρω). Αυτή η προσφορά της General Chemical θα «κατέληγε σε μέση τιμή αποθήκης γύρω στις 112 λίρες στερλίνες ανά τόνο». Ακόμη και αν υποτεθεί ότι με αυτή την ευκαιρία η General Chemicals προσέφερε ειδική τιμή στη Rockware (και φαίνεται ότι η ICI έκανε πράγματι λάθος ως προς αυτό το σημείο) ούτε αυτό εξηγεί τη γενική πολιτική της ICI, η οποία τουλάχιστον επί τρία χρόνια πριν από την ημερομηνία αυτή χορηγούσε εκπτώσεις οριακών ποσοτήτων σε «όλους τους μεγάλους πελάτες». Η ICI δεν φαίνεται καν να ισχυρίζεται ότι η General Chemical πρόσφερε ειδικές τιμές, εκτός από την Rockware 7 σύμφωνα με τα δικά της έγγραφα πίστευε ότι η τιμή αποθήκης της General Chemical ήταν περίπου 120 λίρες στερλίνες ανά τόνο. Ακόμη όμως και στη μεμονωμένη περίπτωση της Rockware η ICI δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί, αν η μέση τιμή της General Chemical προς τη Rockware ήταν 112 λίρες στερλίνες, χρειαζόταν να χορηγεί η ίδια έκπτωση οριακής ποσότητας που κατέληξε για τους τελευταίους [. . .] τόνους που επρόκειτο να παραλάβει η Rockware από την ICI σε πραγματική τιμή μόνον δέκα λιρών στερλινών [. . .] ανά τόνο.

Πράγματι ούτε η Allied ούτε η διάδοχός της General Chemical πρόσφερε ειδική έκπτωση «οριακής ποσότητας» στη Rockware ή σε οποιονδήποτε άλλο πελάτη. Από τον Νοέμβριο του 1985 δεν κατέβασε κάτω των 119 λιρών στερλινών, που ήταν η τιμή εργοστασίου βάσει του καταλόγου, την τιμή για τους κατασκευαστές προϊόντων που περιείχαν γυαλί και δεν χορήγησε εκπτώσεις επί αυτών των τιμών καταλόγου.

Για το λόγο αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι πράγματι η συλλογιστική της στρατηγικής χρορηγήσεως εκπτώσεων «οριακών ποσοτήτων» ήταν αυτή που αναλύθηκε με λεπτομέρειες στα έγγραφα της ίδιας της ICI.

ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ Α. Η εφαρμογή του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ 1. Το αρθρο 86 (40) Σύμφωνα με το άρθρο 86 της συνθήκης ΕΟΚ, κάθε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, εκ μέρους μιας ή περισσοτέρων επιχειρήσεων στην κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα αυτής, απαγορεύεται ως ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά, ενόσω μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Οι ειδικές εκπτώσεις και τα άλλα οικονομικά κίνητρα που χορηγούν δεσπόζουσες επιχειρήσεις προς τους πελάτες τους, με σκοπό την εξασφάλιση όλων ή των περισσοτέρων παραγγελιών τους, μπορεί να απαγορευθούν δυνάμει του άρθρου 86 ως αποσκοπούσες στον αποκλεισμό των ανταγωνιστικών επιχειρήσεων.

Στην παρούσα υπόθεση, τα βασικά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν είναι τα εξής:

- η ICI κατέχει δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 86;

- η υπό εξέταση συμπεριφορά της ICI συνιστά κατάχρηση μιας τέτοιας δεσπόζουσας θέσης;

- η συμπεριφορά αυτή επηρεάζει αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών;

2. Η δεσπόζουσα θέση α) Ορισμός (41) Ο όρος «δεσπόζουσα θέση» δεν ορίζεται στο άρθρο 86. Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει περιγράψει τη δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου αυτού ως τη θέση οικονομικής ισχύος που κατέχει μια επιχείρηση και η οποία της επιτρέπει να παρεμποδίζει την άσκηση πραγματικού ανταγωνισμού στην αντίστοιχη αγορά, επιτρέποντας στην επιχείρηση αυτή να συμπεριφέρεται σε σημαντικό βαθμό κατά τρόπο ανεξάρτητο των ανταγωνιστών και των πελατών της, εν τέλει δε και των καταναλωτών. Μια τέτοια δεσπόζουσα θέση δεν αποκλείει την ανάπτυξη κάποιου ανταγωνισμού . . . αλλά επιτρέπει στην επιχείρηση που την κατέχει, αν όχι να προσδιορίζει, τουλάχιστον να επηρεάζει σημαντικά τους όρους άσκησης του ανταγωνισμού αυτού, εν πάση δε περιπτώσει να ενεργεί αγνοώντας τον ανταγωνισμό αυτόν, και εφόσον κάτι τέτοιο δεν αποβαίνει σε βάρος της. (Απόφαση στην υπόθεση 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, σημεία 38 και 39).

(42) Έτσι, ως κατοχή δεσπόζουσας θέσης θεωρείται η δύναμη να παρεμποδίζεται ο πραγματικός ανταγωνισμός. Όμως, η δύναμη αυτή μπορεί να εμπεριέχει την ικανότητα κατάργησης ή σημαντικής εξασθένησης του ασκούμενου ανταγωνισμού καθώς και παρεμπόδισης της πρόσβασης δυνητικών ανταγωνιστών στην αγορά. Όπως, όμως, έκρινε το Δικαστήριο, η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης δεν προϋποθέτει οπωσδήποτε την εκ μέρους του κατόχου κατάργηση κάθε δυνατότητας ανταγωνισμού. [Βλέπε επίσης και υπόθεση 27/76, United Brands κατά Επιτροπής (1) σημείο 113].

Η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης μπορεί να εξαρτάται από τον συνδυασμό πολλών παραγόντων, από τους οποίους κανένας να μην είναι απαραίτητα καθοριστικός.

β) Η σχετική αγορά (43) Για να προσδιορισθεί αν μια επιχείρηση κατέχει δεσπόζουσα θέση, είναι αναγκαίο πρώτ'απ'όλα να προσδιορισθεί ο τομέας δραστηριότητας στον οποίο πρέπει να εκτιμηθούν οι όροι ανταγωνισμού και η ισχύς που διαθέτει η φερόμενη ως δεσπόζουσα επιχείρηση στην αντίστοιχη αγορά. Η εξέταση των στοιχείων αυτών επιτρέπει στην Επιτροπή να εντοπίζει τους υπάρχοντες και τους δυνητικούς ανταγωνιστές της εκάστοτε επιχείρησης καθώς και τους άλλους περιοριστικούς παράγοντες που είναι δυνατόν να υπεισέρχονται στην άσκηση της εικαζόμενης ισχύος της στην αγορά. Θα πρέπει δε να λαμβάνεται υπόψη η φύση της εικαζόμενης κατάχρησης καθώς και του συγκεκριμένου τρόπου κατά τον οποίο βλάπτεται ο ανταγωνισμός στην εκάστοτε περίπτωση. [Βλέπε απόφαση στην υπόθεση 22/78, Hugin κατά Επιτροπής (2)].

Στην παρούσα υπόθεση, οι συγκεκριμένοι τρόποι διάπραξης της εικαζόμενης κατάχρησης αφορούν τον αποκλεισμό από την ICI του ασκούμενου και του δυνητικού ανταγωνισμού εκ μέρους των άλλων προμηθευτών ανθρακικού νατρίου.

(44) H ICI παράγει τόσο ελαφρό όσο και πυκνό ανθρακικό νάτριο. Σχεδόν όλες οι υαλουργικές βιομηχανίες χρησιμοποιούν πυκνό ανθρακικό νάτριο, ενώ οι χημικές και οι μεταλλουργικές βιομηχανίες προτιμούν το ελαφρό. Αν και η ICI αποσκοπούσε στην κατάργηση του ανταγωνισμού κυρίως για το πυκνό ανθρακικό νάτριο, μια αυστηρά διαχωριστική γραμμή μεταξύ ελαφρού και πυκνού ανθρακικού νατρίου δεν θα ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα. Οι βασικοί πελάτες ελαφρού ανθρακικού νατρίου της ICI θα μπορούσαν να στραφούν στο πυκνό με μικρές δαπάνες, εμπίπτουν δε και αυτοί στο σύστημα των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες. Έτσι, η αγορά στην οποία θα πρέπει να εκτιμηθεί η ισχύς της ICI -και ιδίως η ικανότητά της να αποκλείει τους ανταγωνιστές της- μπορεί ευλόγως να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνει τόσο το ελαφρό όσο και το πυκνό ανθρακικό νάτριο.

Για να εκτιμηθεί η ισχύς της ICI στην αγορά, η Κοινότητα μπορεί να διαιρεθεί σε δύο περιοχές ή «σφαίρες επιρροής», μία με δεσπόζουσα τη Solvay και μία με δεσπόζουσα την ICI.

(45) Για τους λόγους που εξετέθησαν προηγουμένως, οι συνθήκες που επικρατούν στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι σχετικά ομοιογενείς και, ταυτόχρονα, διαφορετικές από εκείνες στα άλλα κράτη μέλη. Η ICI είναι η μοναδική καθαρά εθνική βιομηχανία, ούτε δε η Solvay ούτε καμία άλλη δυτικοευρωπαϊκή βιομηχανία δεν διαθέτει το προϊόν της βασικά στο «εθνικό» της έδαφος. Οι σημαντικοί κοινοτικοί πελάτες της ICI είναι όλοι εγκατεστημένοι στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Ως εκ τούτου, η παραγωγική και γεωγραφική περιοχή στην οποία ενδείκνυται να αναφερθεί η εκτίμηση της οικονομικής ισχύος της ICI είναι η αγορά του ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(46) Το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί «σημαντικό τμήμα της κοινής αγοράς» κατά την έννοια του άρθρου 86.

γ) Η ισχύς στην αγορά (47) Στα ίδια τα έγγραφα στοιχεία της ICI αναγνωρίζεται ότι αυτή κατέχει δεσπόζουσα θέση στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το παραδοσιακό μερίδιό της στην αγορά, το οποίο για ολόκληρη την περίοδο αναφοράς υπερβαίνει το 90 %, αποτελεί από μόνο του ισχυρή ένδειξη της σημαντικής ισχύος που διαθέτει στην αγορά. Ωστόσο, το μερίδιό της στην αγορά, αν και σημαντικό, αποτελεί μια μόνο από τις ενδείξεις που μπορούν να στοιχειοθετήσουν την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης. Η δε βαρύτητά του ποικίλλει κατά περίπτωση, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της αντίστοιχης αγοράς.

(48) Για να εκτιμήσει την ισχύ που διαθέτει η ICI στην αγορά στα πλαίσια της παρούσας υπόθεσης, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της όλα τα σχετικά οικονομικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων και τα εξής:

i) τη διατήρηση επί πολλά έτη της σχεδόν μονοπωλιακής θέσης της ICI στο Ηνωμένο Βασίλειο 7 ii) την απουσία οποιουδήποτε ανταγωνισμού εκ μέρους τόσο της Solvay όσο και των άλλων δυτικοευρωπαϊκών βιομηχανιών 7 iii) την πιθανότητα ή μη να εμφανισθεί κάποιος «νέος» παραγωγός συνθετικού ανθρακικού νατρίου στην αγορά και να δημιουργήσει εγκαταστάσεις παραγωγής στην Κοινότητα 7 iv) τη θέση που κατέχει η ICI ως αποκλειστικός, ή σχεδόν αποκλειστικός, προμηθευτής όλων των σημαντικών πελατών της 7 v) την αντίληψη των πελατών για τη General Chemical και τη Brenntag ως δευτερεύουσες πηγές εφοδιασμού και μόνο 7 vi) την προστασία κατά των αμερικανών και των ανατολικοευρωπαίων παραγωγών που παρέχουν τα μέτρα αντιντάμπινγκ 7 vii) τους τιμολογιακούς περιορισμούς που επιβάλλουν στη General Chemical οι δεσμεύσεις αντιντάμπινγκ 7 viii) την επιδειχθείσα από την ICI μακροχρόνια ικανότητα να διατηρει τις τιμές της σε υψηλότερο επίπεδο από εκείνο που ισχύει στα άλλα κράτη μέλη 7 ix) την «αλληλεξάρτηση» μεταξύ της ICI και των σημαντικότερων πελατών, με αποτέλεσμα τη σύμπτωση απόψεων ως προς το κοινό τους συμφέρον 7 x) την επιτυχία της στρατηγικής της ICI με στόχο την ελαχιστοποίηση της παρουσίας ή/και της αποτελεσματικότητας της General Chemical και της Brenntag ως ανταγωνιστών, καθώς και τη διατήρηση του κυριαρχικού μεριδίου της στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου.

(49) Για να εκτιμήσει την ισχύ της ICI στην αγορά, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη και τη δυνατότητα υποκατάστασης της ανθρακικής σόδας με καυστική σόδα, και αντιστρόφως. Η καυστική σόδα (υδροξείδιο του νατρίου) χρησιμοποιείται ευρέως για την παραγωγή χαρτιού και αλουμινίου, θεωρητικά δε μπορεί να αντικαταστατήσει το ανθρακικό νάτριο σε ορισμένες βιομηχανικές εφαρμογές ως πηγή αλκαλίων, ιδίως για την παραγωγή απορρυπαντικών και σε μεταλλουργικές μεθόδους. (Σημείωση: Ισχύει όμως και το αντίστροφο: θεωρητικά η ανθρακική σόδα μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντί της καυστικής σόδας σε ορισμένες μεθόδους). Ωστόσο, στην πράξη η δυνατότητα χρήσης καυστικής σόδας δεν συνιστά ουσιώδη περιορισμό της ισχύος της ICI στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία βασίζεται κατά κύριο λόγο στον εφοδιασμό των υαλουργικών βιομηχανιών, από τις οποίες ελάχιστες, αν υπάρχουν, θα προτιμούσαν την καυστική σόδα αντί της ανθρακικής.

Η καυστική σόδα παράγεται κατά τη διαδικασία παραγωγής της χλωρίνης, η οποία είναι βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή PVC. Δεδομένου δε ότι η μακροχρόνια αποθήκευση της χλωρίνης δεν είναι εφικτή, η παραγωγή της συμμορφώνεται με την εκάστοτε ζήτηση σε PVC, οπότε και η προσφορά καυστικής σόδας αυξομειώνεται ακολουθώντας την προσφορά της χλωρίνης. Από την άλλη πλευρά, όμως, η ζήτηση καυστικής σόδας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ανάγκες της χαρτοβιομηχανίας. Έτσι, οι τιμές της καυστικής σόδας -αντίθετα με εκείνες της ανθρακικής- παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις.

Αυτή τη στιγμή υπάρχει έλλειψη στην παραγωγή καυστικής σόδας, δηλαδή η αύξηση της ζήτησης καυστικής σόδας υπερβαίνει εκείνη της χλωρίνης, η δε κατάσταση αυτή αναμένεται να παραμείνει ως έχει κατά το άμεσο μέλλον. Ακόμη, η καυστική σόδα είναι σημαντικά ακριβότερη από ισοδύναμη ποσότητα ανθρακικής σόδας. Έτσι, οι χρήστες ανθρακικής σόδας δεν έχουν κανένα λόγο να στραφούν στην καυστική σόδα. Επιπλέον δε, η στροφή από την ανθρακική στην καυστική σόδα θα απαιτούσε σημαντικές επενδύσεις κεφαλαίων. Ακόμη δε και σε περίπτωση πλεονεασματικής παραγωγής καυστικής σόδας, οι κυκλικές μεταβολές της αγοράς και η αβεβαιότητα ως προς τις μελλοντικές τιμές αποτελούν αντικίνητρα για μια τέτοια στροφή.

(50) Στον τομέα της υαλουργίας -του κυριότερου καταναλωτή ανθρακικής σόδας- η υποκατάσταση με καυστική σόδα είναι ακόμη πιο απίθανη απ' ό,τι στους τομείς της μεταλλουργίας και των απορρυπαντικών. Θεωρητικά, μέχρι και το 15 % των αναγκών της υαλουργίας σε αλκάλια μπορεί να καλυφθεί με καυστική σόδα. Και πάλι, όμως, απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις για την τροποποίηση των εγκαταστάσεων. Στην πράξη, καμιά από τις υαλουργικές επιχειρήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου δεν έχει στραφεί προς την καυστική σόδα.

Ακόμη θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι μεγαλύτεροι παραγωγοί ανθρακικής σόδας (Solvay, ICI και AKZO) καλύπτουν από κοινού το ένα τρίτο περίπου της κοινοτικής παραγωγής καυστικής σόδας. Στο δε Ηνωμένο Βασίλειο, η ICI κατέχει την πρώτη θέση μεταξύ των παραγωγών καυστικής σόδας.

(51) Η ICI ισχυρίστηκε επίσης ότι οι διαθέσιμες ποσότητες cullet (ανακυκλωμένο θρυμματισμένο γυαλί) αποκλείουν το να κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Οι ανάγκες ενός πελάτη, που παράγει προϊόντα περιέχοντα γυαλί, σε ανθρακικό νάτριο μπορούν να μειωθούν κατά 15 % αν χρησιμοποιεί cullet και με την κατάλληλη τεχνολογία η αναλογία μπορεί να είναι μεγαλύτερη. Ενδέχεται λοιπόν η χρήση του cullet να μειώνει γενικά την εξάρτηση των πελατών από τους προμηθευτές ανθρακικού νατρίου. Δεν μειώνει ωστόσο την ικανότητα ενός ισχυρού παραγωγού ανθρακικού νατρίου να αποκλείει μικρούς παραγωγούς από το προϊόν αυτό.

Ως εκ τούτου, οι πιθανότητες υποκατάστασης δεν δρουν περιοριστικά επί της άσκησης της ισχύος που διαθέτει η ICI στην αγορά απέναντι στους άλλους παραγωγούς ανθρακικής σόδας.

(52) Με βάση τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι σε κάθε σημαντική στηγμή η ICI κατείχε δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 86.

3. Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης (53) Όπως έχει επισημάνει και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σε διάφορες υποθέσεις, η συμπεριφορά μιας δεσπόζουσας επιχείρησης που υπονομεύει τους στόχους του άρθρου 3 στοιχείο στ) της συνθήκης ΕΟΚ με το να θέτει σε κίνδυνο τη δομή του ανταγωνισμού μπορεί να συνιστά παράβαση του άρθρου 86. Η συμπεριφορά που αποκλείει επιχειρήσεις και παρεμποδίζει τον ασκούμενο ανταγωνισμό, ή την ανάπτυξη νέου ανταγωνισμού, έχει καταδικασθεί από το Δικαστήριο. Οι πρακτικές που αποσκοπούν στην παρακώλυση της επαφής ανταγωνιστών και πελατών μέσω της πρόσδεσης των τελευταίων σε κάποιον δεσπόζοντα προμηθευτή έχουν ιδιαίτερα επισημανθεί ως καταχρηστικές σε υποθέσεις που δημιούργησαν σχετική νομολογία: Υπόθεση 40/73, Suiker Unie κατά Επιτροπής (1) 7 Υπόθεση 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής 7 Υπόθεση 322/81, Nederlandsche Banden Industrie Michelin (2).

(Βλέπε ακόμη την απόφαση 89/22/ΕΟΚ της Επιτροπής (3) «British Gypsum/BPB Industries».

(54) Η παρούσα υπόθεση αφορά την δέσμευση των πελατών έναντι της ICI μέσω ορισμένων τεχνασμάτων, τα οποία αποσκοπούν όλα στον αποκλεισμό των ανταγωνιστών: εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες, ρήτρες αποκλειστικού εφοριασμού και (σε μία τουλάχιστον περίπτωση) συνάρτηση των λοιπών οικονομικών ωφελημάτων με την ανάθεση του συνόλου των παραγγελιών του πελάτη στην ICI.

i) Εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες (55) Είναι φανερό, τόσο από την ίδια τη φύση του συστήματος όσο και από τις εκφράσεις που χρησιμοποιεί η ICI στα εσωτερικά έγγραφά της, ότι οι εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες αποσκοπούσαν στον αποκλεισμό του πραγματικού ανταγωνισμού μέσω:

- της παρότρυνσης των πελατών να αγοράζουν από την ICI και τις οριακές ποσότητες, τις οποίες διαφορετικά θα μπορούσαν να αγοράσουν από κάποιον δευτερεύοντα προμηθευτή,

- της ελαχιστοποίησης ή και της εξουδετέρωσης του ανταγωνισμού της General Chemical, με τον περιορισμό της παρουσίας της στην αγορά, από την άποψη των τιμών, των ποσοτήτων και των πελατών, σε όρια που να εξασφαλίζουν τη συνέχιση του ουσιαστικού μονοπωλίου της ICI,

- της εξοστράκισης της Brenntag από την αγορά, ή τουλάχιστον της ελαχιστοποίησης του ανταγωνισμού της,

- της ελαχιστοποίησης του κινδύνου στροφής των πελατών σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, θυγατρικές επιχειρήσεις παραγωγής ή εμπορίας ή άλλους κοινοτικούς παραγωγούς,

- της διατήρησης και της ενίσχυσης του ουσιαστικού μονοπωλίου που διαθέτει η ICI στην αγορά του ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(56) Οι σημαντικές διακυμάνσεις, από πελάτη σε πελάτη, των κατωτάτων ποσοτήτων από τις οποίες αρχίζει να ισχύει το σύστημα των εκπτώσεων καταδεικνύουν ότι το σύστημα αυτό καθώς και τα τιμολογιακά πλεονεκτήματα που συνεπάγεται εξαρτώνται όχι από τις διαφορές κόστους που τυχόν αντιμετωπίζει η ICI σε σχέση με τις διατιθέμενες ποσότητες αλλά από το αν ο εκάστοτε πελάτης αγοράζει και τις οριακές ποσότητές του από την ICI.

Για να θεωρηθεί ότι αυτού του είδους οι πρακτικές εμπίπτουν στο άρθρο 86, δεν είναι αναγκαία η ύπαρξη νομικής υποχρέωσης ή κάποιου ρητού όρου που να απαιτεί από τον πελάτη να αγοράζει αποκλειστικά από τη δεσπόζουσα επιχείρηση. Αρκεί μόνο, το αντικείμενο ή το αποτέλεσμα των προσφερόμενων κινήτρων να είναι η πρόσδεση των πελατών στην δεσπόζουσα επιχείρηση.

ii) Οι ρήτρες αποκλειστικού εφοδιασμού και οι περιορισμοί των αγορών από τους ανταγωνιστές (57) Η κοινοτική νομολογία αναφέρει σαφώς ότι, όταν μια δεσπόζουσα επιχείρηση υποχρεώνει τους πελάτες της -έστω και μετά από σχετικό αίτημά τους- μέσω δέσμευσης ή υπόσχεσης να εφοδιάζονται το σύνολο ή σημαντικό μέρος των ποσοτήτων που χρειάζονται από αυτήν τη δεσπόζουσα επιχείρηση, τούτο συνιστά παράβαση του άρθρου 86. (Υπόθεση Hoffmann-La Roche, σημείο 89).

Είναι αδιάφορο αν η σχετική δέσμευση προβλέπεται χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις ή αν αναλαμβάνεται σε συσχετισμό με τη χορήγηση έκπτωσης.

(58) Τα πιθανά αντιανταγωνιστικά αποτελέσματα των όρων που αφορούν τις ποσότητες στις συμφωνίες προμηθειών της ICI πρέπει να εκτιμηθούν υπό το φως της διακηρυγμένης πολιτικής της ICI απέναντι στην General Chemical και στη Brenntag. Όπως δε προκύπτει από τα έγγραφα στοιχεία που εξετάσθηκαν στις εγκαταστάσεις της, η ICI δεν αποσκοπούσε στο να αποκλείσει ολοσχερώς όλους τους ανταγωνιστές. Ήταν, άλλωστε, προς το συμφέρον της ICI να εξασφαλίσει τουλάχιστον τη διατήρηση της «παρουσίας» της General Chemical στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου -με αυστηρό έλεγχο ως προς τις τιμές και τις ποσότητες- οπότε θα καλυπτόταν η ανάγκη των περισσοτέρων μεγάλων καταναλωτών να διαθέτουν και μια δευτερεύουσα πηγή εφοδιασμού, χωρίς, ωστόσο, να υπάρχει πραγματική απειλή ανταγωνισμού για τη σχεδόν μονοπωλιακή θέση της ICI.

(59) Φροντίζοντας να εξασφαλίζει το σύνολο των παραγγελιών κάθε επιμέρους σημαντικού πελάτη, η ICI ήταν σε θέση να συγκροτήσει το σύστημα οριακών εκπτώσεών της κατά τρόπο που να αποκλείει ή να ελαχιστοποιεί την παρουσία ανταγωνιστών. Σε πολλές δε περιπτώσεις εξασφαλιζόνταν η διαβεβαίωση του πελάτη ότι θα μείωνε ή θα περιόριζε σε κάποια συγκεκριμένη ποσότητα τις αγορές του από τους ανταγωνιστές. Στην περίπτωση της Beatson Clarke, εξάλλου, προβλεπόταν ρητά ότι ο πελάτης θα εκάλυπτε το σύνολο των αναγκών του με αγορές από την ICI.

Τέτοιου είδους ρυθμίσεις περιορίζουν ουσιωδώς τη συμβατική ελευθερία του πελάτη, εμποδίζουν την εμφάνιση ανταγωνιστών και, εν τέλει, ισοδυναμούν με ρήτρα αποκλεισμού.

(60) Οι συμφωνίες με αυτούς τους σημαντικούς πελάτες οδηγούν στο συμπέρασμα ότι αυτοί δεσμεύονται απέναντι στην ICI για το μεγαλύτερο μέρος των παραγγελιών τους (σε μία δε τουλάχιστον περίπτωση, για όλες τις παραγγελίες τους), ενώ ελαχιστοποιείται ο ανταγωνισμός εκ μέρους των άλλων προμηθευτών.

iii) Άλλα οικονομικά κίνητρα (61) Στις δοσοληψίες της με τη Beatson Clarke, η ICI κατέστησε επίσης σαφές ότι και το «καθεστώς ενισχύσεων» (1), συμπληρωματικό των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες, εξαρτιόταν από τη δέσμευση για κάλυψη του 100 % των ανακγών της μέσω της ICI, τούτο δε επιβεβαιώθηκε και εγγράφως. Αυτό το ειδικό «κίνητρο» έχει ως αντικείμενο και ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της θέσης της ICI απέναντι στον πελάτη καθώς και τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών.

Όλα τα προαναφερθέντα στα σημεία 55-60 μέτρα αποσκοπούν στην εξάλειψη ή στον περιορισμό των ευκαιριών των άλλων παραγωγών ή προμηθευτών ανθρακικού νατρίου να ανταγωνισθούν την ICI. Θα πρέπει δε να εξετασθούν υπό το φως της σαφώς διατυπωμένης στρατηγικής της ICI, να εξασφαλίσει μια σχεδόν (όχι όμως και 100 %) μονοπωλιακή θέση στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου. Έτσι, σταθεροποιείται η δεσπόζουσα θέση της ICI, και κατά τρόπο ασυμβίβαστο με την έννοια του ανταγωνισμού που ενυπάρχει στο άρθρο 86.

(62) Οι εκπτώσεις δεν αντανακλούν πιθανές διαφορές στο κόστος με βάση τις πωλούμενες ποσότητες, αλλά αποσκοπούν στην εξασφάλιση του συνόλου ή του μεγαλύτερου δυνατού μέρους των παραγγελιών του εκάστοτε πελάτη. Έτσι το σύστημα των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες παρουσίαζε σημαντικές διακυμάνσεις, από πελάτη σε πελάτη, ως προς το όριο ενεργοποίησής του. Διαφορές παρουσίαζε και ως προς το ύψος της έκπτωσης ανά τόνο, κυμαινόμενο μεταξύ 6 λίρες στερλίνες ανά τόνο και 30 λίρες στερλίνες ανά τόνο ή και περισσότερο.

4. Επίδραση στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών (63) Στο άρθρο 86 εμπίπτουν όχι μόνο οι καταχρήσεις που μπορούν να βλάψουν άμεσα τους καταναλωτές αλλά και εκείνες που τους βλάπτουν έμμεσα, παρεμποδίζοντας τον πραγματικό ανταγωνισμό μέσα στην κοινή αγορά, όπως αυτός προβλέπεται στο άρθρο 3 στοιχείο στ) της συνθήκης ΕΟΚ.

Τα μέτρα που έλαβε η ICI για να εξασφαλίσει τη διατήρηση της δεσπόζουσας θέσης της και του στην ουσία μονοπωλίου της στο Ηνωμένο Βασίλειο αποσκοπούσαν στην εξουδετέρωση κατά κύριο λόγο των εκτός Κοινότητας ανταγωνιστών (από τις ΗΠΑ και την Πολωνία) παρά των άλλων κοινοτικών παραγωγών. Ωστόσο, οι εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες και τα άλλα μέτρα αποκλεισμού πρέπει να εξετασθούν μέσα στο συνολικό πλαίσιο του σαφούς διαχωρισμού των εθνικών αγορών μέσα στην Κοινότητα. Στα δε έγγραφα στοιχεία της ICI τονίζεται ότι η εμπορική στρατηγική της απαιτούσε τη διατήρηση, αλλά μέσα σε συγκεκριμένα όρια, της παρουσίας ενός και μόνο αμερικανού προμηθευτή, ως «δευτερεύουσας πηγής», τον οποίο η ICI θα μπορούσε να ελέγχει με τα μέτρα αντιντάμπινγκ.

(64) Έτσι, η ICI ήταν ιδιαίτερα ανήσυχη για το αν η General Chemical θα παρέμενε στο Ηνωμένο Βασίλειο ως «εναλλακτικός» προμηθευτής: εάν επρόκειτο να εγκαταλείψει τελείως την αγορά, οι πελάτες θα παρεκινούντο να αναζητήσουν εναλλακτικές, και πιθανώς φθηνότερες, πηγές εφοδιασμού στην υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη.

Επιπλέον, το γεγονός ότι ο ανταγωνισμός του οποίου την κατάργηση επεδίωκε ιδιαίτερα η ICI προερχόταν από τις εκτός Κοινότητας χώρες δεν αποκλείει την άσκηση αισθητής επίδρασης και στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Η διατήρηση και η ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσης της ICI στο Ηνωμένο Βασίλειο επηρεάζει ολόκληρη τη δομή του ανταγωνισμού στην κοινή αγορά και διασφαλίζει την επικρατούσα κατάσταση του διαχωρισμού των αγορών.

Β. Μέσα θεραπείας και κυρώσεις 1. Άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17 (65) Όταν η Επιτροπή διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 86 της συνθήκης, μπορεί να ζητήσει από την ενδιαφερόμενη επιχείρηση να παύσει στην παράβαση αυτή, σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17.

Στην παρούσα υπόθεση, οι παραβάσεις του άρθρου 86 συνεχίζονταν στα τέλη του 1989.

Από την ημερομηνία που άρχισαν οι έρευνες, η ICI μετέβαλε το σύστημα των εκπτώσεων που εφάρμοζε στο Ηνωμένο Βασίλειο, στα πλαίσια δε των συμβατικών διαπραγματεύσεών της με τους πελάτες για το 1990 εγκατέλειψε το σύστημα των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες.

Η ICI τονίζει, ωστόσο, ότι η τροποποίηση του τιμολογιακού συστήματός της έγινε με την επιφύλαξη των ισχυρισμών της, σύμφωνα με τους οποίους οι εκπτώσεις για τις οριακές ποσότητες δεν εμπίπτουν στην απαγόρευση του άρθρου 86 της συνθήκης.

(66) Ως εκ τούτου, για τις παραβάσεις του άρθρου 86 από την ICI η Επιτροπή κρίνει ενδεδειγμένη την έκδοση απόφασης που να την καλεί να θέσει τέρμα στις παραβάσεις αυτές. Εξάλλου, στα πλαίσια μιας τέτοιας απόφασης η Επιτροπή μπορεί να θεσπίσει συγκεκριμένα μέτρα που να εξασφαλίζουν τη μη επανάληψη ή συνέχιση των παραβάσεων αυτών. Στην απόφασή του για τις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 6 και 7/73-Commerical Solvents (1), το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφαίνεται ότι η Επιτροπή διαθέτει τη διακριτική ευχέρεια να θεσπίζει μέτρα που να διασφαλίζουν την εφαρμογή των αποφάσεών της. Η δε αρμοδιότητα θέσπισης τέτοιων μέτρων δεν περιορίζεται μόνο στις πράξεις που επηρεάζουν άμεσα το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, ιδίως όταν επιδιώκεται η διατήρηση ή και η δημιουργία ενός πλαισίου πραγματικού ανταγωνισμού μέσα στην κοινή αγορά.

(67) Από την ICI θα ζητηθεί να εγκαταλείψει το σύστημα εκπτώσεων πιστής πελατείας που εφαρμόζει για το ανθρακικό νάτριο. Κάθε δε νέο σύστημα εκπτώσεων της ICI θα πρέπει να περιορίζεται στην αντιστοίχισή τους, κατά τρόπο δίκαιο και αντικειμενικό, με τη μείωση του κόστους που προκύπτει από τις παραγγελίες μεγάλων ποσοτήτων.

2. Άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17 (68) Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή μπορεί με σχετική απόφαση να επιβάλει σε επιχειρήσεις πρόστιμα ύψους από 1 000 έως 1 εκατομμύριο Ecu, ή και μεγαλύτερου ακόμη, το οποίο όμως δεν πρέπει να υπερβαίνει το 10 % του κύκλου εργασιών που σημείωσε κατά το προηγηθέν οικονομικό έτος καθεμιά από τις επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε παράβαση, από πρόθεση ή από αμέλεια, του άρθρου 86. Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη τόσο η σοβαρότητα όσο και η διάρκεια της παράβασης.

α) Σοβαρότητα των παραβάσεων (69) Στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι παραβάσεις του άρθρου 86 είναι ιδαίτερα σοβαρές. Εντάσσονται δε σε μια ηθελημένη πολιτική, η οποία αποσκοπούσε στη σταθεροποίηση του ελέγχου της ICI επί της αγοράς του ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο, και κατά τρόπο ο οποίος είναι ουσιωδώς αντίθετος προς τους βασικούς στόχους της συνθήκης ΕΟΚ. Ακόμη, απέβλεπαν ειδικά στον περιορισμό ή και στη ζημία των εργασιών συγκεκριμένων ανταγωνιστών.

Η ICI, στερώντας για μεγάλο διάστημα τους ανταγωνιστές από την ευκαιρία να πραγματοποιήσουν πωλήσεις, προκάλεσε σοβαρή διαταραχή στη δομή της οικείας αγοράς, σε βάρος των καταναλωτών. Η παράβαση αυτή είναι, λόγω των ειδικών συνθηκών της υποθέσεως, σοβαρότερη από την παράβαση του άρθρου 85, την οποία επίσης διέπραξε.

Η ICI είχε αποκτήσει κατά τις διεξοδικές διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή, της περιόδου 1980-1982, πλήρη γνώση των απαιτήσεων του άρθρου 86. Η δε καθιέρωση των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες, κατά το 1983, επακολούθησε σχετικά σύντομα μετά την παροχή συγκεκριμένων διαβεβαιώσεων από την ICI προς την Επιτροπή, ότι δεν επρόκειτο να προσφέρει ειδικά κίνητρα στους πελάτες, για να αναθέτουν όλες ή σχεδόν όλες τις παραγγελίες τους για ανθρακικό νάτριο στην ICI.

(70) Σε ορισμένες προηγούμενες περιπτώσεις είχαν επιβληθεί από την Επιτροπή στην ICI σημαντικά πρόστιμα για συμφωνίες με δόλιο ή απάτηλο σκοπό στη χημική βιομηχανία: Dyestuffs, Polypropylene, LdPE, PVC.

β) Διάρκεια των παραβάσεων (71) Οι παραβάσεις άρχισαν το 1983 περίπου -πολύ λίγο μετά τις διαπραγματεύσεις από την Επιτροπή και το κλείσιμο του σχετικού φακέλου- και συνεχίσθηκαν τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 1989.

Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το ότι η ICI εγκατέλειψε το σύστημα των εκπτώσεων για τις οριακές ποσότητες από την 1η Ιανουαρίου 1990,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η Imperial Chemical Industries plc (ICI) παραβιάζει το άρθρο 86 της συνθήκης ΕΟΚ από το 1983 περίπου μέχρι σήμερα, με μια τακτική που αποσκοπεί στον αποκλεισμό ή στον σοβαρό περιορισμό του ανταγωνισμού και η οποία συνίσταται:

α) στη χορήγηση προς τους πελάτες ουσιωδών εκπτώσεων και άλλων οικονομικών κινήτρων αναφερόμενων στις οριακές ποσότητες, έτσι ώστε να εξασφαλίζει την εκ μέρους τους κάλυψη όλων ή των περισσότερων αναγκών τους με αγορές από την ICI 7 β) στην εξασφάλιση της δέσμευσης των πελατών για την κάλυψη όλων ή σχεδόν όλων των αναγκών τους με αγορές από την ICI ή/και για τον περιορισμό των αγορών τους από ανταγωνιστές της ICI σε συγκεκριμένες ποσότητες 7 γ) στη χορήγηση, σε μία τουλάχιστον περίπτωση, εκπτώσεων και άλλων οικονομικών ωφελημάτων συναρτώμενων με την εκ μέρους του πελάτη δέσμευση για κάλυψη όλων των αναγκών του με αγορές από την ICI.

Άρθρο 2

Η ICI λαμβάνει αμέσως (εάν δεν έχει ήδη λάβει) τα μέτρα που είναι αναγκαία για να παύσει τις παραβάσεις, στο δε μέλλον θα αποφεύγει κάθε τιμολογιακή πρακτική για το ανθρακικό νάτριο η οποία μπορεί να οδηγήσει στα ίδια ή ισοδύναμα αποτελέσματα.

Άρθρο 3

Επιβάλλεται στην ICI πρόστιμο ύψους δέκα εκατομμυρίων Ecu, λόγω της παράβασης του άρθρου 86 η οποία προσδιορίζεται στο άρθρο 1.

Άρθρο 4

Το επιβαλλόμενο δυνάμει του άρθρου 3 πρόστιμο καταβάλλεται εντός τριών μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, και στους ακόλουθους τραπεζικούς λογαριασμούς:

N° 310-0933000-43,

Banque Bruxelles Lambert,

Agence europιenne,

Rond-point Schuman 5,

B-1040 Bruxelles.

Μετά την εκπνοή της προθεσμίας αυτής, καθίστανται αυτομάτως απαιτητοί τόκοι υπολογιζόμενοι βάσει του επιτοκίου που χρησιμοποιεί το Ευρωπαϊκό Ταμείο Νομισματικής Συνεργασίας κατά την πρώτη εργάσιμη ημέρα του μήνα έκδοσης της παρούσας απόφασης συν 3,5 εκατοστιαίες μονάδες, δηλαδή 14 %.

Σε περίπτωση καταβολής στο εθνικό νόμισμα του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένη η τράπεζα που προσδιορίζεται για την είσπραξη του προστίμου, εφαρμόζεται η συναλλαγματική ισοτιμία που ισχύει κατά την ημέρα που προηγείται της καταβολής.

Άρθρο 5

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται προς την: Imperial Chemical Industries plc, 9 Millbank, London SW1P 3JF.

Η παρούσα απόφαση αποτελεί εκτελεστό τίτλο βάσει του άρθρου 192 της συνθήκης ΕΟΚ.

Βρυξέλλες, 19 Δεκεμβρίου 1990.

Για την Επιτροπή Leon BRITTAN Αντιπρόεδρος

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63.

(3) Βλέπε σελίδα 1 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας.

(1) Οι κυριότεροι πελάτες χρησιμοποιούν όλοι την ICI ως κύρια πηγή εφοδιασμού τους, με τους αμερικανούς και τους πολωνούς ως δυνητική δευτερεύουσα πηγή εφοδιασμού.

(2) Στο κείμενο της παρούσας απόφασης που δημοσιεύθηκε, ορισμένοι αριθμοί παρελείφθησαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21 του κανονισμού αριθ. 17 περί μη αποκαλύψεως επαγγελματικών απορρήτων.

(3) ΕΕ αριθ. L 206 της 2. 8. 1984, σ. 15.

(1) ΕΕ αριθ. L 311 της 29. 11. 1984, σ. 26.

(2) ΕΕ αριθ. L 283 της 16. 10. 1990, σ. 38.

(3) Συλλογή 1979, σ. 461.

(1) Συλλογή 1978, σ. 207.

(2) Συλλογή 1979, σ. 1869.

(1) Συλλογή 1975, σ. 1663.

(2) Συλλογή 1983, σ. 3465.

(3) ΕΕ αριθ. L 10/50 της 13. 1. 1989.

(1) Το συμβιβαστό ή μη των «καθεστώτων ενισχύσεων» (υποκατάσταση εισαγωγών, εξαγωγικές ενισχύσεις) της ICI με τα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ είναι δυνατόν να αποτελέσει το αντικείμενο χωριστής εξέτασης. Για τις ανάγκες της παρούσας υπόθεσης, η Επιτροπή περιορίζεται στη σχέση μεταξύ των καθεστώτων αυτών και της κάλυψης των συνολικών αναγκών του εκάστοτε πελάτη.

(1) Συλλογή 1974, σ. 223.