Απόφαση της Επιτροπής

της 10ης Νοεμβρίου 1999

για την κρατική ενίσχυση υπό όρους που σχεδιάζει να εφαρμόσει η Ιταλία υπέρ των κρατικών σικελικών τραπεζών Banco di Sicilia και Sicilcassa

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 3865]

(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2000/600/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως τα άρθρα 87 και 88,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως τα άρθρα 61 και 62,

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα εν λόγω άρθρα(1),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Με επιστολή της 24ης Ιουλίου 1997, η Επιτροπή ζήτησε από τις ιταλικές αρχές πληροφορίες σχετικά με το σχέδιο αποκατάστασης της κρίσης των σικελικών κρατικών τραπεζών και της δημιουργίας ενός περιφερειακού τραπεζικού κέντρου υπό την αιγίδα της κρατικής τράπεζας Banco di Sicilia SpA. (στο εξής BS), κατάλληλα ενισχυμένης και της Mediocredito centrale (στο εξής MC), τράπεζας ειδικού σκοπού που ελέγχεται από το δημόσιο. Οι ιταλικές αρχές απάντησαν με δύο επιστολές, αντίστοιχα της 1ης και της 11ης Σεπτεμβρίου 1997, στέλνοντας τμήμα των αιτούμενων εγγράφων από την Επιτροπή και εκθέτοντας τις γενικές γραμμές του σχεδίου διάσωσης του κρατικού τραπεζικού κέντρου στη Σικελία.

(2) Τα μέτρα αυτά προβλέπουν την εκκαθάριση του ταμιευτηρίου Sicilcassa (στο εξής SC), που θα υπόκειται σε αναγκαστική διαχείριση και την εκχώρηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της στην BS, με την υποστήριξη της Banca d'Italia, του Mediocredito centrale και του ταμείου Fondo interbancario di tutela dei depositi (στο εξής FITD). Με στόχο την εξέταση της ύπαρξης στοιχείων κρατικών ενισχύσεων στο σχέδιο εξυγίανσης, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 8ης Οκτωβρίου 1997, προς την οποία οι ιταλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 3ης Δεκεμβρίου 1997.

(3) Στο σύνολο των μέτρων υποστήριξης της εκχώρησης εμπίπτουν μία παρέμβαση του ταμείου FITD για απορρόφηση των ζημιών της Sicilcassa μέχρι του ποσού των 1000 δισεκατομμύρια ITL και μια παρέμβαση της Banca d'Italia, σύμφωνα με τις διαδικασίες που καθορίστηκαν στο υπουργικό διάταγμα του Υπουργού Οικονομικών της 27ης Σεπτεμβρίου 1974 (ΥΔ27/9/74). Το τελευταίο αυτό μέτρο την εποχή εκείνη δεν ήταν δυνατό να προσδιοριστεί ποσοτικά, δεδομένης της απουσίας ακριβούς καθορισμού του ελλείμματος που απέρρεε από την εκκαθάριση της SC. Εξάλλου, είχε προβλεφθεί ότι η MC θα γινόταν ο κύριος μέτοχος της Banco di Sicilia, μέσω της εγγραφής μιας αύξησης κεφαλαίου εκ μέρους της σικελικής τράπεζας για ποσό ύψους 1000 δισεκατομμύρια ITL. Έστω και αυτό δεν είχε προβλεφθεί ρητά στο υπό εξέταση σχέδιο, στο πλαίσιο του σχεδίου ενίσχυσης των στοιχείων ενεργητικού της Banco di Sicilia πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η απόφαση του Υπουργού Οικονομικών για την μεταβίβαση της συμμετοχής της τράπεζας στον "Irfis - Mediocredito della Sicilia", κρατικό χρηματοοικονομικό οργανισμό μικρών διαστάσεων, εξειδικευμένο στη διαχείριση περιφερειακών πόρων υπέρ των σικελικών επιχειρήσεων. Η αξία του "Irfis" δεν ήταν γνωστή κατά τη στιγμή της μεταβίβασης. Η παρέμβαση έπρεπε να πραγματοποιηθεί έμμεσα κατά την εκκαθάριση της SC, ήτοι τον Σεπτέμβριο 1997.

(4) Θεωρώντας ότι τα προβλεπόμενα μέτρα θα μπορούσαν να περιέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης υπέρ της SC ή της BS, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 1, της συνθήκης, στις 7 Μαΐου 1998 η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία δυνάμει του άρθρου 88 παράγραφος 2. Συγχρόνως, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τις ιταλικές αρχές σχετικά με τα προβλεπόμενα μέτρα ενίσχυσης.

(5) Υπό τη διαχείριση της MC, η BS, αφού ενσωμάτωσε τα εναπομένοντα στοιχεία της SC, ξεκίνησε μία ριζική αναδιάρθρωση, με βάση ένα σχέδιο που προέβλεπε ισχυρή μείωση του κόστους προσωπικού, σε εποχή μεγάλης ανεργίας, κατά πολύ ανώτερης του μέσου όρου του τομέα, ένα πρόγραμμα διαχείρισης των ληξιπρόθεσμων οφειλών και ένα σχέδιο ανάπτυξης των δραστηριοτήτων των υπηρεσιών ώστε να αποκτήσει η τράπεζα έσοδα εκ διαφόρων πηγών αντίστοιχα με των λοιπών πιστωτικών ιδρυμάτων που είναι αποδοτικότερα. Η δυναμική εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης επέτρεψε στην τράπεζα να επιτύχει το στόχο της αποδοτικότητας ένα έτος γρηγορότερα από ό,τι προβλεπόταν στο σχέδιο. Οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν από την BS αναγνωρίστηκαν στην αγορά, ενώ τον Ιούνιο του 1999, η εταιρεία ασφαλίσεων Cardiff του ομίλου Paribas αποφάσισε να εισέλθει με συμμετοχή μειοψηφίας (περίπου 6 %) στο κεφάλαιο της τράπεζας.

(6) Στο πλαίσιο τριών συνεδριάσεων που διεξάχθηκαν στις 11 Δεκεμβρίου 1998, στις 19 Μαρτίου 1999 και στις 5 Ιουλίου 1999, οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν τα αιτούμενα δικαιολογητικά στην Επιτροπή, όπου περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, μία έκθεση αξιολόγησης του "Irfis", το σχέδιο αναδιάρθρωσης της BS που προκαθορίστηκε από την MC και μία έκθεση που αξιολογεί αντίστοιχα σε 4445 δισεκατομμύρια ITL το χρεωστικό υπόλοιπο της εκκαθάρισης της SC και σε 3400 δισεκατομμύρια ITL το οριστικό ποσό των προβλέψεων της Banca d'Italia σχετικά με την κάλυψη του εν λόγω υπολοίπου.

(7) Τέλος, με τηλεομοιοτυπία της 18ης Οκτωβρίου 1999, η ιταλική κυβέρνηση πληροφόρησε την Επιτροπή ότι προτίθεται να ιδιωτικοποιήσει την MC μέσω ανοικτής διαδικασίας, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις μέχρι της 30 Ιουνίου 2000. Η εν λόγω πράξη θα λάβει χώρα στο πλαίσιο του προγράμματος ιδιωτικοποίησης του ιταλικού τραπεζικού συστήματος και αποσκοπώντας να πραγματοποιηθεί συγχρόνως η ιδιωτικοποίηση της BS.

2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

2.1. Οι κρατικές σικελικές τράπεζες

(8) Η BS είναι ένας πρώην πιστωτικός οργανισμός δημοσίου δικαίου που μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία δυνάμει του νόμου της 30ής Ιουλίου 1990 αριθ. 218 (νόμος "Amato") και των σχετικών εκτελεστικών διαταγμάτων. Βάσει του εν λόγω νόμου η τραπεζική δραστηριότητα έπρεπε να ανατεθεί σε ανώνυμη εταιρεία ιδιωτικού δικαίου και να έχει χωριστό κερδοσκοπικό σκοπό από τον προϋπάρχοντα οργανισμό δημοσίου δικαίου, ενώ η δραστηριότητα κοινωνικής ασφάλισης ανατέθηκε σε ένα τραπεζικό ίδρυμα δημοσίου ενδιαφέροντος και κοινωνικής ωφελείας που προηγουμένως είχε ανατεθεί στις κρατικές τράπεζες. Το τραπεζικό ίδρυμα κατέχει το κεφάλαιο της τραπεζικής εταιρείας. Πριν από τα υπό εξέταση μέτρα ενίσχυσης, το ίδρυμα Banco di Sicilia κατείχε το 31,11 % του εταιρικού κεφαλαίου της BS, ενώ το υπόλοιπο κατανεμόταν μεταξύ του δημοσίου (36,52 %) και της Περιφέρειας της Σικελίας (32,37 %).

(9) Ο τραπεζικός όμιλος BS, ασκεί ενεργό δραστηριότητα σε ποικίλους τομείς τραπεζικής και χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης, συνίσταται από την επικεφαλής τράπεζα του ομίλου, την "Banco di Sicilia", από δύο ελεγχόμενες τράπεζες (Banco di Sicilia international SA, στο Λουξεμβούργο και Irfis - Mediocredito della Sicilia SpA., κρατικό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα μικρών διαστάσεων, εξειδικευμένο στη διαχείριση περιφερειακών πόρων με επιδοτούμενο επιτόκιο υπέρ των σικελικών επιχειρήσεων) και από δύο χρηματοπιστωτικές εταιρείες. Η BS είναι τράπεζα εθνικού χαρακτήρα: το μεγαλύτερο τμήμα των γραφείων της είναι εγκατεστημένα στη Σικελία δύο βρίσκονται αντίστοιχα στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη.

(10) Κατά τη στιγμή της υποβολής εκ μέρους των ιταλικών αρχών του εν λόγω σχεδίου, ο όμιλος BS έβγαινε από μία περίοδο σοβαρών δυσχερειών. Πέρα από τη δυσχερή κατάσταση της σικελικής οικονομίας και την κατόπιν τούτου υποβάθμιση των δραστηριοτήτων της, η τράπεζα υπέφερε από παλαιές δυσλειτουργίες και κατανομή των πόρων, καθώς και από μία ανεπαρκή εμπορική πολιτική που απέτρεψε τη διαφοροποίηση των εσόδων. Ειδικότερα, η BS είχε υψηλό κόστος λειτουργίας, ιδίως όσον αφορά το προσωπικό, που συμπίεζε αισθητά τα οικονομικά αποτελέσματα. Κατά τη διάρκεια των οικονομικών ετών 1993, 1994 και 1995, η BS σημείωσε συμπληρωματικές ζημίες ύψους 1781,5 δισεκατομμύρια ITL. Με στόχο την κάλυψη της ανεπάρκειας των ιδίων πόρων, το 1993 οι έξι σημαντικότερες ιταλικές τράπεζες προσυπέγραψαν ομολογιακό δάνειο του οποίου η εξόφληση έπεται άλλων απαιτήσεων, ύψους 700 δισεκατομμυρίων ITL. Κατά τα τέλη του 1995, οι ίδιοι πόροι της τράπεζας περιελάμβαναν 1000 δισεκατομμύρια παθητικού που υπαγόταν σε ένα συνολικό ποσό ύψους 1806 δισεκατομμύρια. Η BS άρχισε να σημειώνει ελαφρά ανάκαμψη μόνον κατά τα τέλη του 1996, χάρη στα καλά αποτελέσματα των χρηματοοικονομικών πράξεων επί των χρεογράφων και τη μείωση των αναπροσαρμογών της αξίας των πιστώσεων. Το σημειωθέν κέρδος ήταν της τάξεως των 12 δισεκατομμυρίων ITL, αλλά η απόδοση του μετοχικού κεφαλαίου είναι ακόμα ανεπαρκής (0,84 %).

(11) Η εξυγίανση της τράπεζας υποστηρίχθηκε από την αναδιάρθρωση κεφαλαίου, που πραγματοποιήθηκε εκ μέρους του δημοσίου (200,2 δισεκατομμύρια ITL ήδη καταβλήθηκαν και 115,5 δισεκατομμύρια πρόκειται να καταβληθούν) σύμφωνα με το νόμο Amato και από την Περιφέρεια της Σικελίας (600 δισεκατομμύρια ITL) σύμφωνα με τον περιφερειακό νόμο για την αναδιάρθρωση κεφαλαίου των σικελικών τραπεζών αριθ. 39/91(2). Η εισφορά κεφαλαίου εκ μέρους των μετόχων επέτρεψε να τηρηθεί ο συντελεστής φερεγγυότητας (που από 7,1 ανήλθε σε 8,2 %) που απαιτείται από την πολιτική τραπεζική ευρωπαϊκή κανονιστική ρύθμιση.

(12) Η ενίσχυση της BS υποστηρίχθηκε επίσης από το δημόσιο το οποίο, κατά τη διάρκεια του 1995, εισέφερε τη συμμετοχή του στον Irfis, κρατικό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα μικρών διαστάσεων, εξειδικευμένο στη διαχείριση περιφερειακών πόρων που διατίθενται με ευνοϊκούς όρους υπέρ των σικελικών επιχειρήσεων, του οποίου στο εξής έχει τον έλεγχο (68 %). Η ένταξη του Irfis στον τραπεζικό όμιλο BS δεν αλλοίωσε αισθητά την ισορροπία του ομίλου, λαμβάνοντας υπόψη ότι από το 1995 τα στοιχεία ενεργητικού του αντιπροσώπευαν μόνο το 4 % του συνολικού ενοποιημένου ενεργητικού του ομίλου και η συμβολή του στον ενοποιημένο φορέα είναι περιορισμένη.

(13) Το Σεπτέμβριο 1997, η BS αποφάσισε να αναλάβει τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της SC(3), τράπεζας περιφερειακού χαρακτήρα και μικρών διαστάσεων με σοβαρές δυσχέρειες, που τέθηκε από το δημόσιο σε αναγκαστική εκκαθάριση την 5η Σεπτεμβρίου 1997, μετά από δύο έτη έκτακτης διαχείρισης. Η απόφαση αυτή ήταν απαραίτητη δεδομένων των σοβαρών ζημιών της SC, λόγω της διαχείρισης των διοικητών της, που ήταν ασυμβίβαστη προς τις αρχές της υγιούς και συνετής διαχείρισης και ορισμένες φορές διφορούμενη ως προς τις σχέσεις της με ένα τμήμα της πελατείας. Η λογιστική κατάστασης της SC που ελέγχθηκε από ορκωτούς λογιστές, παρά τις αναπροσαρμογές της αξίας των απαιτήσεων για ποσό ύψους 2197 δισεκατομμυρίων ITL, είχε καταγραφεί ζημία ύψους 1138 δισεκατομμυρίων, που περιελάμβανε έλλειμμα των ιδίων κεφαλαίων ύψους 227 δισεκατομμυρίων ITL. Παρότι η εισφορά του 1996 ύψους 300 δισεκατομμυρίων ITL εκ μέρους της Περιφέρειας της Σικελίας συμπλήρωσε τις προβλεπόμενες συνεισφορές στον περιφερειακό νόμο αριθ. 39 της 19ης Ιουνίου 1991 σχετικά με την αναδιάρθρωση των κεφαλαίων των σικελικών τραπεζών, το καθαρό ενεργητικό ανερχόταν μόνο σε 73 δισεκατομμύρια ITL. Τον Αύγουστο του 1997, οι έκτακτοι διαχειριστές υπολόγισαν σε 1800 δισεκατομμύρια ITL τις ελάχιστες απαραίτητες ανάγκες σε κεφάλαιο για την αναδιάρθρωση κεφαλαίου και την εξυγίανση της SC.

(14) Παρότι η λογιστική κατάσταση δεν επέτρεπε να προβλεφθεί επιστροφή της τράπεζας στην οικονομικο-χρηματοπιστωτική αποδοτικότητα, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 90 του ιταλικού τραπεζικού νόμου, με την έγκριση της Τράπεζας της Ιταλίας (Banca d'Italia) οι εκκαθαριστές εκχώρησαν στην BS το σύνολο της τραπεζικής δραστηριότητας της SC για το συμβολικό ποσό της μίας λιρέτας. Η πώληση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC προς την BS πραγματοποιήθηκε χωρίς δημόσια πρόσκληση προς υποβολή προσφορών, αλλά βάσει ιδιωτικής διαπραγμάτευσης.

(15) Η σύμβαση εκχώρησης προέβλεπε ότι οι εκκαθαριστές θα συνέχιζαν να διαχειρίζονται το 50 % των ανεξόφλητων πιστώσεων την 31η Μαΐου 1997 (1600 δισεκατομμύρια ITL), τη δικαστική δίωξη που συνδέεται με τις μη μεταφερθείσες ή εκκαθαρισθείσες πιστώσεις και τη δικαστική δίωξη που συνδέεται με αστική ευθύνη και αποζημιώσεις έναντι των πρώην διοικητών της SC. Η "οφειλόμενη επιμέλεια" επί των εκχωρηθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού ανατέθηκε σε διεθνές δικηγορικό γραφείο μελετών και θα έπρεπε να αναμένεται αποτέλεσμα της μελέτης το Σεπτέμβριο 1998. Η "οφειλόμενη επιμέλεια" ορίστηκε τέλος στις αρχές του 1999, καθορίζοντας σε 4445 δισεκατομμύρια ITL το ποσό του ελλείμματος της εκκαθάρισης.

(16) Οι προσπάθειες της BS για ενσωμάτωση της SC στη δική της οργανωτική διάρθρωση και για τη δημιουργία ενός σικελικού τραπεζικού κέντρου υποστηρίχθηκε από την MC, ελεγχόμενη τράπεζα από το δημόσιο (100 %) και εξειδικευμένη σε πιστωτικές δραστηριότητες (με ανταγωνιστικούς όρους και με ευνοϊκούς όρους) σε μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση για μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Κατά το τελευταίο τρίμηνο του 1997, η MC ενέγραψε αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου, εισφέροντας 1000 δισεκατομμύρια ITL στο εταιρικό κεφάλαιο της BS και καθιστάμενη κατά τον τρόπο αυτό ο βασικός της μέτοχος (40,88 %), ενώ το δημόσιο κατέχει άμεση συμμετοχή σε ποσοστό 21,59 %, η Περιφέρεια της Σικελίας 19,14 % και το ίδρυμα Banco di Sicilia 18,39 %. Για να υπάρξουν εγγυήσεις για την εκπροσώπηση της MC στο διοικητικό συμβούλιο της BS, ο αριθμός των μελών της ανήλθε από 7 σε 11 και προβλέφθηκε ένας δεύτερος αντιπρόεδρος. Η ένταξη της MC στο κεφάλαιο της BS θα έπρεπε να επιτρέπει στην MC να επωφελείται ενός δικτύου υποκαταστημάτων και στην BS να βελτιώσει την πιστωτική της προσφορά προς τις επιχειρήσεις χάρη στην εμπειρία της τράπεζας του δημοσίου στον τομέα "project financing" καθώς και τη δημιουργία σημαντικών συνεργιών. Μετά την είσοδο της MC στο κεφάλαιο της BS, τα γραφεία μελετών Standard & Pοοr και Moody μείωσαν την εκτίμησή τους κατά μία μονάδα, και αντίστοιχα τη μετατόπισαν από Α σε Α 1(4).

(17) Με το πέρας της εν λόγω πράξης η Sicilcassa κατέστη τμήμα της Banco di Sicilia, αλλά τα υποκαταστήματά της εξακολούθησαν να φέρουν την παλαιά επωνυμία. Η BS ξεκίνησε τη διαδικασία ενσωμάτωσης των δύο οργανισμών στα συστήματα πληροφορικής. Στο πλαίσιο μιας συμφωνίας με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις (που επιβεβαιώθηκε με το νομοθετικό διάταγμα της 9ης Σεπτεμβρίου 1997 αριθ. 292, που μετατράπηκε στο νόμο αριθ. 388 της 8ης Νοεμβρίου 1997 σχετικά με τα "επείγοντα μέτρα για την επίλυση της κρίσης της Sicilcassa SpA. και την εξυγίανση της Banco di Sicilia SpA."), το προσωπικό της SC μπόρεσε να διατηρήσει το προϋπάρχον οικονομικό και προνομιακό καθεστώς μέχρι τη σύναψη μιας νέας συνδικαλιστικής συμφωνίας που θα στόχευε στη ρύθμιση των επιπτώσεων για τους εργαζομένους του βιομηχανικού σχεδίου της BS. Ο νόμος αριθ. 388/1997 προέβλεπε ότι μία τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να παρεκκλίνει από τους νομοθετικούς κανόνες ή τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας που ισχύουν στον τραπεζικό τομέα.

(18) Μετά την ενσωμάτωση της οικονομικής δραστηριότητας της SC το 1997, η BS είχε συνολικό ισολογισμό ύψους 57000 δισεκατομμυρίων ITL (πίνακας αριθ. 1) που την τοποθετούσε στη δέκατη θέση μεταξύ των ιταλικών τραπεζών όσον αφορά τα στοιχεία ενεργητικού. Η BS σχεδόν διπλασίασε τον αριθμό των υποκαταστημάτων της που έγιναν στο εξής 641, εκ των οποίων το 85 % στη Σικελία και απασχολούσε 10240 εργαζομένους. Χάρη στην προϋπάρχουσα συμμετοχή της SC, το ποσοστό ελέγχου του Irfis ανήλθε από 68 % σε 76,26 %.

(19) Η BS ασκεί ενεργό δραστηριότητα κυρίως στην Ιταλία: το μεγαλύτερο τμήμα των δραστηριοτήτων της ασκείται στην Ιταλία (87,5 %). Μετά την εκχώρηση της θυγατρικής της Φρανκφούρτης, η άμεση δραστηριότητα της BS στο εξωτερικό περιορίστηκε στο εξής στις θυγατρικές του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, στο γραφείο εκπροσώπησης στο Παρίσι και το Λουξεμβούργο μέσω της θυγατρικής της που υπάγεται στο λουξεμβουργιανό δίκαιο. Η BS κατέχει σημαντικές συμμετοχές της ιταλικής τράπεζας Banca Italo-Romena SpA. (30 %), -εξειδικευμένης στη χρηματοδότηση πράξεων εμπορικών συναλλαγών μεταξύ Ιταλίας και Ρουμανίας- και της αυστριακής τράπεζας Centro Internationale Handelsbank Ag Centrobank (27,23 %). Η BS κατέχει συμμετοχή ύψους 14,5 % της τράπεζας της Μάλτας Bank of Valletta Ltd.

(20) Σε επίπεδο κεφαλαίου, μετά την εισφορά ύψους 1000 δισεκατομμυρίου ITL, εκ μέρους της MC, 33,3 δισεκατομμύρια ITL εκ μέρους του δημοσίου στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης κεφαλαίων που προβλέπεται στο νόμο Amato(5), και περίπου 150 δισεκατομμύρια ITL εκ μέρους του νέου εταίρου Cardiff, η BS στο εξής διαθέτει ιδίους πόρους ύψους περίπου 2440 δισεκατομμυρίων, σύμφωνα με τον ελάχιστο συντελεστή φερεγγυότητας που απαιτείται από την αρχή εποπτείας στον τραπεζικό τομέα. Εξάλλου, τα καλά χρηματοοικονομικά αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από την BS της επέτρεψαν να προκαταβάλει την επιστροφή τμήματος των προαναφερθέντων δανείων που μειώθηκαν σχεδόν σε 50 % σε συνάρτηση με το 1996.

Πίνακας 1

Ισολογισμός της Banco di Sicilia

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Banco di Sicilia, Ισολογισμοί 1997 και 1998.

(21) Η πράξη SC προκάλεσε επιδείνωση της κατάστασης της BS, ιδίως όσον αφορά τις καθυστερήσεις πληρωμών και άλλες δυσχέρειες, που αυξήθηκαν στο σύνολό τους, αντίστοιχα κατά 36 % και κατά 30,3 %. Η αύξηση αυτή οφείλεται κατά 86 % στην SC. Οι σημαντικές επιπτώσεις των καθυστερήσεων αποτελούν επίσης έναν από τους πιο αρνητικούς λόγους του αποτελέσματος της τράπεζας.

(22) Η συμβολή των εσόδων από προμήθειες που απορρέουν από το περιθώριο διαμεσολάβησης είναι ακόμη περιορισμένη (18,6 % κατά τα τέλη του 1998) και κατά μεγάλο μέρος εξαρτάται από την παραδοσιακή τραπεζική δραστηριότητα (69 %) (πίνακας αριθ. 2). Δεδομένου ότι το αποτέλεσμα χρήσης υπέστη σημαντικές αναπροσαρμογές της αξίας των πιστώσεων που συνδέονται με τη δραστηριότητα που ήδη ασκείται από την SC, τα κέρδη ύψους περίπου 48 δισεκατομμυρίων ITL προέρχονται από έκτακτα έσοδα. Πράγματι, το 1998, η BS εκχώρησε τη θυγατρική της Banca del Sud στην Banca Credem και ένα υποκατάστημα στη Ravenna (επιπλέον 114 δισεκατομμύρια ITL). Πάντως, στις προβλέψεις της BS, το οικονομικό έτος 1998 είναι το τελευταίο στο οποίο οι αναπροσαρμογές της αξίας των ληξιπρόθεσμων οφειλών παρουσιάζουν εξαιρετικό επίπεδο. Θεωρώντας ότι επιτεύχθηκαν κατάλληλες καλύψεις των ζημιών από τις πιστώσεις χάρη στα μεγάλα κέρδη που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών ετών, η BS υπολογίζει να πραγματοποιήσει, από το προσεχές έτος, θετικά αποτελέσματα σε επίπεδο της ίδιας της τακτικής διαχείρισης.

Πίνακας 2

Λογαριασμός κερδών και ζημιών της Banco di Sicilia

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Banco di Sicilia, Ισολογισμοί 1997 και 1998

2.2. Περιγραφή της κρατικής παρέμβασης

(23) Τα σχεδιασθέντα μέτρα εκ μέρους των ιταλικών τραπεζών για την αντιμετώπιση της βαθιάς κρίσης των σικελικών πιστωτικών ιδρυμάτων που μόλις περιγράφηκαν και εξετάστηκαν από την Επιτροπή επ' ευκαιρία της κίνησης της παρούσας διαδικασίας σχετικά με το κατά πόσο δύνανται να περιέχουν στοιχεία κρατικών ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, είναι τα εξής:

α) η απόφαση του FITD να παρέμβει στην εκκαθάριση της SC για ποσό ύψους 1000 δισεκατομμυρίου ITL στοχεύοντας στην κάλυψη μέρους του ελλείμματος της εκχώρησης των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC προς την BS·

β) η δυνατότητα για την Banca d'Italia να χορηγήσει στην BS, στο πλαίσιο της διαδικασίας εκχώρησης υπέρ αυτής στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Sicilcassa, τις πάγιες προκαταβολές σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στο διάταγμα DM 27/9/74 για τις ζημίες που απορρέουν από τη διαδικασία αναγκαστικής εκκαθάρισης. Το έλλειμμα της εκχώρησης καθορίστηκε στις 18 Δεκεμβρίου 1994 σε ποσό ύψους 4445 δισεκατομμυρίων ITL, στο οποίο πρέπει να προστεθούν 417 δισεκατομμύρια ITL τα οποία η SC οφείλει να καταβάλει στην BS ως πληρωτέους τόκους για το εν λόγω ποσό. Η Banca d'Italia συνέβαλε στην κάλυψη του ελλείμματος με ποσό ύψους 3400 δισεκατομμυρίων ITL(6).

Οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι τα σχετικά έξοδα θα καλυφθούν από την εκκαθάριση της SC μέσω της πώλησης των πιστώσεων που δεν εκχωρήθηκαν στην BS.

γ) Η αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της BS που προορίζεται για τη Mediocredito ύψους 1000 δισεκατομμυρίου ITL·

δ) η εισφορά στην Banco di Sicilia της συμμετοχής του δημοσίου στο εταιρικό κεφάλαιο του Irfis (52 %).

(24) Στο πλαίσιο της κίνησης της παρούσας διαδικασίας, η Επιτροπή καθόρισε ότι, κατά την εποχή εκείνη, η παρέμβαση της FITD στην εκκαθάριση της SC, ύψους 1000 δισεκατομμυρίου ITL, με στόχο την κάλυψη του ελλείμματος της εκχώρησης στην BS των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC δεν φαινόταν να αποτελεί, βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, κρατική ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 87 της συνθήκης.

3. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

(25) Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας δεν υποβλήθηκε καμία παρατήρηση στην Επιτροπή εκ μέρους τρίτων ενδιαφερομένων εντός της ταχθείσας προθεσμίας.

4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ

(26) Κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας οι ιταλικές αρχές προέβαλαν ποικίλα επιχειρήματα επιδιώκοντας να αποδείξουν ότι η παρέμβαση δεν περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης και ότι, ακόμη και στην περίπτωση που θα θεωρηθεί ως κρατική ενίσχυση, θα είναι συμβιβάσιμη προς τους κανόνες της συνθήκης ΕΚ. Οι παρατηρήσεις των ιταλικών αρχών διαβιβάστηκαν σε ποικίλα έγγραφα και επισυνάφθηκαν σε μία επιστολή της 18ης Αυγούστου 1999.

(27) Όσον αφορά την παρέμβαση της Banca d'Italia σύμφωνα με τις διατάξεις του υπουργικού διατάγματος της 27.9.1974 (στο εξής ΥΔ 27/9/1974), οι ιταλικές αρχές υπογράμμισαν ότι το μέτρο ήταν υπέρ των καταθετών της SC και όχι του αγοραστή των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της (ήτοι της BS). Κατά την άποψη των ιταλικών αρχών η SC δεν μπορεί να είναι αποδέκτρια του μέτρου εφόσον είναι υπό εκκαθάριση και έχει παύσει οποιαδήποτε επιχειρηματική δραστηριότητα. Οι ιταλικές αρχές αποκλείουν το ότι η οικονομική δραστηριότητα της τράπεζας θα μπορούσε να είναι χωριστή από τη νομική της προσωπικότητα και να θεωρηθεί ως αποδέκτρια της ενίσχυσης. Όσον αφορά την BS, οι ιταλικές αρχές θεωρούν την παρέμβαση της Banca d'Italia ως αντισταθμιστικό μέτρο των δυσχερειών που συνάντησε η BS για την απόκτηση της SC, ιδίως των δυσχερειών συγχώνευσης των δύο οργανισμών και διαχείρισης των αποκτηθεισών πιστώσεων.

(28) Εξάλλου, οι ιταλικές αρχές επιβεβαιώνουν ότι η εκχώρηση του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC αντιπροσώπευε την καλύτερη λύση για την ελαχιστοποίηση του κόστους και όσον αφορά τους καταθέτες και όσον αφορά το κοινωνικό σύνολο και υπογραμμίζουν ότι, παρά τις έρευνες που διεξάχθηκαν για να βρεθεί αγοραστής των οικονομικών δραστηριοτήτων της SC, μόνον η BS φάνηκε διατεθειμένη να την αναλάβει, ως πιστωτικό ίδρυμα το οποίο βρισκόταν σε καλύτερη θέση ώστε να μπορεί να εκμεταλλευτεί πλήρως τις θετικές πλευρές της πράξης χάρη στη γνώση του τομέα καθώς και των συνθηκών που επικρατούν στη Σικελία.

(29) Ελλείψει της παρέμβασης της Banca d'Italia, το FITD θα έπρεπε να παρέμβει για ποσό κατά πολύ μεγαλύτερο (περίπου 6500 δισεκατομμύρια ΙTL) με αρνητικές επιπτώσεις για ορισμένους συμμετέχοντες στο ταμείο.

(30) Οι ιταλικές αρχές υπογράμμισαν ότι:

α) η παρέμβαση υπήρξε η ύστατη λύση αφού εξαντλήθηκαν όλες οι προσπάθειες αναδιάρθρωσης και εξυγίανσης του πιστωτικού ιδρύματος. Αυτό επέτρεψε να μειωθεί η κρατική παρέμβαση σε ένα ελάχιστο απαραίτητο επίπεδο·

β) ο προβλεφθείς μηχανισμός στο ΥΔ 27/9/74 τέθηκε σε εφαρμογή κατά τρόπο ώστε να επιτευχθεί μία σαφής εκτίμηση της κρατικής παρέμβασης. Πράγματι, μετά την "due diligence" που πραγματοποιήθηκε κατ' αντιμωλία μεταξύ των οργάνων εκκαθάρισης της SC και της BS, το έλλειμμα της εκχώρησης καθορίστηκε οριστικά, κατά τρόπο ώστε όλες οι έκτακτες ζημίες που συνδέονται με τα στοιχεία ενεργητικού της SC θα βαρύνουν τη BS.

(31) Τέλος, οι ιταλικές αρχές πιστοποιούν ότι εφόσον η παρέμβαση θεωρηθεί ενίσχυση από την Επιτροπή, θα πρόκειται για ενίσχυση υπέρ του FITD. Πράγματι, η ενίσχυση θα αφορά το σύνολο του ιταλικού τραπεζικού συστήματος, εφόσον συμμετέχουν στο ταμείο όλες οι ιταλικές τράπεζες, καθώς και οι θυγατρικές αλλοδαπών τραπεζών στην Ιταλία.

(32) Όσον αφορά την αύξηση του κεφαλαίου της BS που καλύφθηκε από την MC, οι ιταλικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι η επένδυση της MC πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις αρχές ενός ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Στις δύο επιστολές, αντίστοιχα της 15ης Μαρτίου και 7ης Ιουλίου 1999, η MC έδειξε στην Επιτροπή τη λειτουργία των τραπεζικών της οργανισμών για να αποδείξει την ανεξαρτησία τους σε σχέση με το δημόσιο και τους οικονομικούς, χρηματοπιστωτικούς και στρατηγικούς λόγους της επένδυσης.

(33) Όσον αφορά την ανεξαρτησία της τράπεζας, η MC διαβεβαίωσε ότι στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας μετείχαν και μέλη που δεν διορίστηκαν από το δημόσιο, το οποίο δεν έχει την ισχύ να επηρεάσει την πολιτική διαχείρισης του διοικητικού συμβουλίου πέραν των αποφάσεων αρμοδιότητας της συνέλευσης των μετόχων.

(34) Όσον αφορά την αποδοτικότητα της επένδυσης, η MC υποστήριξε ότι μία αποδοτικότητα του κεφαλαίου ύψους 11 % μετά από φορολογική έκπτωση από το τρίτο έτος ήταν μία ευνοϊκή προοπτική επένδυσης για την τράπεζα δεδομένης της τάσης μείωσης των επιτοκίων σε μακροχρόνια βάση. Εξάλλου, η MC είχε εξαιρετικά ισχυρούς στρατηγικούς λόγους που συνηγορούσαν υπέρ της πράξης. Ως εξειδικευμένη τράπεζα, μετά την κατάργηση της θεσμικής διάκρισης και της χρονικής εξειδίκευσης μεταξύ των πιστωτικών μεσαζόντων, χρειαζόταν ένα δίκτυο για τη διανομή των προϊόντων της, ιδίως στο Mezzogiorno. Πράγματι, η MC είχε ήδη επιχειρήσει να αποκτήσει την άλλη κρατική τράπεζα της Νότιας Ιταλίας, την Banco di Napoli, επ' ευκαιρία της πρόσφατης ιδιωτικοποίησής της.

(35) Για την εκτίμηση της εισφοράς της συμμετοχής του δημοσίου στον Irfis οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν έκθεση που εκπονήθηκε από τη χρηματοπιστωτική εταιρεία Giubergia Warburg (GW). Κατά την άποψή τους, η έκθεση αυτή αποδεικνύει ότι η αξία των μετοχών της BS που αποκτήθηκαν από το δημόσιο σε αντάλλαγμα για τη συμμετοχή τους στον Irfis, ήταν η ονομαστική τους αξία. Εξάλλου, οι ιταλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι μέσω της εισφοράς της συμμετοχής στον Irfis το δημόσιο δεν στόχευε να ενισχύσει την BS, αλλά κυρίως να προβεί στην ορθολογική οργάνωση της δομής των συμμετοχών του στα κρατικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (Irfis, BS, SC, MC). Τέλος, υπογραμμίστηκε ο αντισταθμιστικός στόχος της εισφοράς του Irfis στη BS, δεδομένης της καθυστέρησης της καταβολής των κρατικών πόρων βάσει του νόμου Amato, που ήδη εγκρίθηκαν από την Επιτροπή.

5. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(36) Η Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν μπόρεσε να αποφανθεί σχετικά με το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων υπέρ της BS πριν από την αναδιάρθρωση κεφαλαίων εκ μέρους της MC και την παρέμβαση της Banca d'Italia, εφόσον οι ιταλικές αρχές αποφάσισαν να μην κοινοποιήσουν τα σχεδιασθέντα μέτρα και να προβούν στην άμεση εκτέλεσή τους. Η Επιτροπή, που δεν διέθετε πλήρη στοιχεία, δεν ήταν σε θέση, μέχρι την παρούσα απόφαση, να προβεί στην εκτίμησή τους.

(37) Παρότι κατανοεί τους λόγους για τους οποίους οι ιταλικές αρχές έσπευσαν να πραγματοποιήσουν την πράξη το συντομότερο δυνατό, η Επιτροπή εκφράζει τη δυσαρέσκειά της που οι εν λόγω πράξεις εκτελέστηκαν χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση. Δεδομένης της καθυστέρησης με την οποία οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν το σχέδιο αναδιάρθρωσης στην κατάλληλη μορφή, καθώς και τις λοιπές πληροφορίες που ζητήθηκαν από την Επιτροπή, η ενίσχυση αποδεικνύεται παράνομη εφόσον χορηγήθηκε προτού να αποφανθεί η Επιτροπή επί του συμβιβάσιμού της δυνάμει του άρθρου 88, παράγραφος 3, της συνθήκης ΕΚ.

5.1. Πλεονεκτήματα για την αποδέκτρια επιχείρηση

(38) Για την αξιολόγηση των χρηματοπιστωτικών παρεμβάσεων των κρατών μελών, η Επιτροπή εφαρμόζει την αρχή "του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα σε ένα πλαίσιο οικονομίας της αγοράς". Λαμβάνοντας υπόψη ότι τα υπό εξέταση μέτρα χορηγήθηκαν το Σεπτέμβριο 1997, η Επιτροπή εφάρμοσε την εν λόγω αρχή, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωσή της για τις δημόσιες επιχειρήσεις(7). Στην ανακοίνωση αυτή ορίζεται ότι θεωρείται ότι περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης μία πράξη την οποία ένας ιδιώτης επενδυτής που ασκεί δραστηριότητες υπό ομαλές συνθήκες οικονομίας της αγοράς δεν θα είχε δεχτεί να πραγματοποιήσει, βασιζόμενος μόνο στην αποδοτικότητα της εισφοράς κεφαλαίων σε συνάρτηση με τον αναληφθέντα κίνδυνο.

5.1.1. Η παρέμβαση του Fondo Interbancario di Tutela dei Depositi

(39) Στο πλαίσιο της κίνησης της διαδικασίας, βάσει των πληροφοριών που υποβλήθηκαν εκ μέρους των ιταλικών αρχών, η Επιτροπή θεώρησε ότι η απόφαση του FITD για να παρέμβει στην εκκαθάριση της SC με ποσό ύψους 1000 δισεκατομμυρίου ITL, αποσκοπώντας στην κάλυψη ενός τμήματος του ελλείμματος της εκχώρησης των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC στην BS, θα μπορούσε να μην συνιστά, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες κατά την εποχή εκείνη, κρατική ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 1, της συνθήκης. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η Επιτροπή μπόρεσε να αποκλείσει το χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης του εν λόγω μέτρου, με βάση τα υποβληθέντα δικαιολογητικά εκ μέρους των ιταλικών αρχών, ιδίως το καταστατικό του FITD και τα πρακτικά της συνεδρίασης του διοικητικού συμβουλίου του FITD. Η Επιτροπή μπόρεσε να επαληθεύσει τη σημαντική συμμετοχή μη κρατικών τραπεζών στην έκδοση της απόφασης της 13ης Αυγούστου 1997, σύμφωνα με την οδηγία 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουνίου 1980 περί της διαφάνειας των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημοσίων επιχειρήσεων(8), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 93/84/ΕΟΚ(9), και διαπίστωσε ότι η απόφαση εκδόθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις των καταστατικών και ομόφωνα. Παρατηρείται ότι οι ιδιωτικές τράπεζες αντιπροσώπευαν την πλειοψηφία των ψήφων στο διοικητικό συμβούλιο του FITD κατά την ημερομηνία της εν λόγω απόφασης.

5.1.2. Οι πάγιες προκαταβολές της Banca d'Italia σύμφωνα με το ΥΔ 27/9/1974

(40) Η εκχώρηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC στην BS κατέστη δυνατή χάρη στα μέτρα υποστήριξης που χορηγήθηκαν από την Banca d'Italia, σύμφωνα με τις λεπτομέρειες που καθορίστηκαν στο ΥΔ 27/9/1974. Το διάταγμα αυτό προβλέπει τη δυνατότητα για την Banca d'Italia να προβαίνει σε πάγιες προκαταβολές 24 μηνών επί κρατικών τίτλων με επιτόκιο 1 % υπέρ των τραπεζών που υποκαθιστούν τους καταθέτες τραπεζών υπό αναγκαστική εκκαθάριση με στόχο την κάλυψη των ζημιών που απορρέουν από την αδυναμία ανάκτησης των πιστώσεων των εν λόγω ιδρυμάτων. Η Banca d'Italia καθορίζει το ποσό των παγίων προκαταβολών σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα των ζημιών και τα σχέδια απόσβεσής τους.

(41) Στη συγκεκριμένη υπόθεση, η παρέμβαση της Κεντρικής Τράπεζας προοριζόταν για την επιστροφή στην BS των ζημιών που προκάλεσε η οικονομική δραστηριότητα της SC επί των διαβιβασθεισών δραστηριοτήτων και οι οποίες δεν καλύπτονταν από την παρέμβαση του FITD. Με άλλα λόγια, από τον υπολογισμό των συνολικών ζημιών της SC που έγινε από τους εκκαθαριστές απορρέει έλλειμμα ύψους 4445 δισεκατομμυρίων που καθορίζει την αναγκαιότητα μιας παρέμβασης εκ μέρους της Banca d'Italia για ποσό ύψους 3400 δισεκατομμυρίων ITL.

(42) Στο πλαίσιο της διαδικασίας, η Επιτροπή εκτίμησε τις υποβληθείσες πληροφορίες εκ μέρους των ιταλικών αρχών, ιδίως, τις παρατηρήσεις που διαβιβάστηκαν σχετικά με τις προϋποθέσεις κρατικής παρέμβασης δυνάμει του ΥΔ 27/9/1974, και τη θέση που προέβαλαν οι ιταλικές αρχές σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση προορίζεται αποκλειστικά για την SC.

(43) Παρότι προορίζεται για να καλύψει έναντι της BS μόνο τις ζημίες των στοιχείων ενεργητικού που μεταφέρθηκαν από την SC, η παρέμβαση της Banca d'Italia πρέπει επίσης να θεωρηθεί ως ενίσχυση στην BS. Πράγματι, η BS απέκτησε το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού της SC, περιλαμβανομένων των επισφαλών απαιτήσεων και στη συνέχεια καλύφθηκε από την Banca d'Italia, όσον αφορά τις ζημίες επί των απαιτήσεων της SC.

(44) Η παρέμβαση της Banca d'Italia, παρότι μόνο δυνητική κατά τη φάση της απόφασης, αποτέλεσε πράγματι βασικό στοιχείο των αποφάσεων της BS και της MC. Όπως δηλώνουν οι ιταλικές αρχές, ελλείψει του μέτρου αυτού δεν θα ήταν δυνατό να παρουσιαστεί αγοραστής της οικονομικής δραστηριότητας της Sicilcassa. Κατά συνέπεια, πρόκειται για ένα είδος εγγύησης το οποίο, έστω και αν προορίζεται για την BS, καλύπτει επίσης τις ζημίες της οικονομικής δραστηριότητας της SC και της επιτρέπει να επιβιώσει.

(45) Η κρατική παρέμβαση παρουσιάζει στρεβλωτικό χαρακτήρα είτε ως προς το ότι επιτρέπει την επιβίωση μιας οικονομικής δραστηριότητας χωρίς προφανείς προοπτικές αποδοτικότητας (SC) η οποία υπό ομαλές συνθήκες θα έπρεπε να εξαφανιστεί, είτε ως προς το ότι επιτρέπει την ένταξη αυτού του είδους των δραστηριοτήτων στην αναδιάρθρωση της BS με στόχο να αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα της. Το γεγονός ότι η SC είναι υπό εκκαθάριση δεν τροποποιεί την εκτίμηση της Επιτροπής σχετικά με τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, εφόσον η παραγωγική διάρθρωση της τράπεζας, ιδίως το δίκτυο των υποκαταστημάτων της, συνεχίζει να υφίσταται και να λειτουργεί στην αγορά. Παρά την εκκαθάριση της νομικής οντότητας, διατηρείται το "going concern".

(46) Ο στρεβλωτικός χαρακτήρας της κρατικής παρέμβασης, που επέτρεψε την επιβίωση μιας οικονομικής δραστηριότητας χωρίς προφανείς προοπτικές οικονομικοχρηματοπιστωτικής αποδοτικότητας, απορρέει επίσης από το γεγονός ότι δεν υπήρξε επίσημη και διαφανής διαδικασία πρόσκλησης προς υποβολή προσφορών. Οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι, εκτός από την Banco di Sicilia με την υποστήριξη της Mediocredito, καμία άλλη ιταλική τράπεζα δεν εκδήλωσε ενδιαφέρον για την απόκτηση του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Sicilcassa. Όσον αφορά τις αλλοδαπές τράπεζες πρέπει να υπογραμμιστεί ότι ήδη επ' ευκαιρία της πρόσκλησης προς υποβολή προσφορών για την Banco di Napoli, καμία αλλοδαπή τράπεζα δεν εκδήλωσε ενδιαφέρον για να πραγματοποιήσει επενδύσεις στο Mezzogiorno. Πάντως, οι πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ιταλικές αρχές δεν επιτρέπουν να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι υπήρξε πραγματικός ανταγωνισμός για την απόκτηση της Sicilcassa μεταξύ εθνικών και αλλοδαπών υποψηφίων, με την υποβολή προσφορών και τον καθορισμό μιας προθεσμίας. Αντίθετα, από τις εκθέσεις των εκκαθαριστών απορρέουν αναφορές και εκδηλώσεις ενδιαφέροντος εκ μέρους άλλων τραπεζών για την απόκτηση τμημάτων της τράπεζας, απαλλαγμένων όμως από τα στοιχεία παθητικού. Εκ των πραγμάτων, υπάρχουν οικονομικοί λόγοι να υποστηριχτεί ότι το δίκτυο της SC παρουσίαζε για τους δυνητικούς αλλοδαπούς αγοραστές μεγαλύτερη αξία από ό,τι για την BS. Εφόσον η BS διαθέτει ήδη σημαντικό δίκτυο στη Σικελία, η οριακή χρησιμότητα και κατά συνέπεια η τιμή που είναι διατεθειμένη να καταβάλει για ένα νέο υποκατάστημα είναι κατώτερη από εκείνη ενός αλλοδαπού δυνητικού αγοραστή.

(47) Τέλος, δεδομένου ότι οι δύο τράπεζες έχουν την ίδια γεωγραφική εγκατάσταση και συνεπώς, ενδεχομένως, την ίδια πελατεία, η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες για να αποκλείσει το ότι η Banco di Sicilia μπόρεσε να επωφεληθεί άμεσα από τις πάγιες προκαταβολές της Banca d'Italia για να περιορίσει τον κίνδυνο των δικών της απαιτήσεων.

(48) Η Επιτροπή αξιολόγησε επίσης την παρατήρηση των ιταλικών αρχών σύμφωνα με την οποία η κρατική παρέμβαση ήταν απαραίτητη για να αποφευχθούν ενδεχόμενες μεγαλύτερες ζημίες στον τραπεζικό τομέα που θα οφείλονταν σε μεγάλη παρέμβαση του FITD. Όταν το κράτος παρέχει, άμεσα ή έμμεσα, το βασικό τμήμα της χρηματοπιστωτικής υποστήριξης σε μία προβληματική τράπεζα, η Επιτροπή πρέπει να εκτιμήσει την ενδεχόμενη ύπαρξη στοιχείων ενίσχυσης στις κρατικές παρεμβάσεις. Το γεγονός ότι μία παρέμβαση του κράτους ενδέχεται ορισμένες φορές να είναι απαραίτητη δεν τροποποιεί την εκτίμηση εκ μέρους της Επιτροπής μιας αντίστοιχης παρέμβασης σύμφωνα με το άρθρο 87 της συνθήκης.

(49) Συμπερασματικά, βάσει των στοιχείων που προηγήθηκαν, η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρέμβαση που πραγματοποιήθηκε δυνάμει του ΥΔ 27/9/74 της Banca d'Italia υπέρ της BS με στόχο τη συνέχιση της οικονομικής δραστηριότητας της Sicilcassa δεν πληροί το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Η απόφαση να χρησιμοποιηθούν oι πάγιες προκαταβολές της Banca d'Italia στο πλαίσιο της εκχώρησης της οικονομικής δραστηριότητας της Sicilcassa θα έπρεπε παρόλα αυτά να έχει τύχει προηγούμενης κοινοποίησης προς την Επιτροπή.

5.1.3. Η αύξηση του κεφαλαίου της Banco di Sicilia

(50) Ανακοινώνοντας το σχέδιο παρέμβασης προς υποστήριξη των σικελικών τραπεζών, οι ιταλικές αρχές προέβλεψαν άμεση υποστήριξη υπέρ της BS με τη μορφή αύξησης του κεφαλαίου που προοριζόταν για την MC. Μία τέτοια πράξη είχε το διπλό στόχο:

- της ορθολογικής οργάνωσης της δομής των συμμετοχών του δημοσίου, θέτοντας το σύνολο των τραπεζικών δραστηριοτήτων στη Σικελία υπό τον κυβερνητικό έλεγχο μέσω της ΜC·

- την εισροή νέων κεφαλαίων στην BS.

(51) Πρέπει να τονιστεί ότι, παρότι δεν είχε επείγουσα ανάγκη κεφαλαίων, δεδομένου ότι ο συντελεστής της φερεγγυότητας ήταν σύμφωνος προς τους κανόνες προληπτικής εποπτείας, η BS παρουσίαζε ελάχιστη αποδοτικότητα, που θα μπορούσε να βελτιωθεί μόνο μέσω της ορθολογικής οργάνωσης των δαπανών, ιδίως των διαρθρωτικών, και μέσω επενδύσεων για την αναμόρφωση της παραγωγικής της δραστηριότητας για την οποία όμως η τράπεζα δεν διέθετε πόρους.

(52) Η Επιτροπή εξέτασε κυρίως το χαρακτήρα ως δημόσιας ή ιδιωτικής επιχείρησης της BS και της MC για να εκτιμήσει εάν η συμμετοχή τους ήταν επαρκής ώστε να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η κρατική παρέμβαση πληρούσε την αρχή του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε ένα πλαίσιο οικονομίας της αγοράς. Το άρθρο 2 της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ(10) επιτρέπει να καθοριστεί ο κρατικός χαρακτήρας των δύο τραπεζών. Πράγματι, θεωρείται δημόσια επιχείρηση οποιαδήποτε επιχείρηση επί της οποίας οι δημόσιες αρχές μπορούν να ασκήσουν άμεσα ή έμμεσα δεσπόζουσα επιρροή(11), εφόσον κατέχουν την πλειοψηφία του εγγεγραμμένου κεφαλαίου της επιχείρησης ή ασκούν πραγματικό έλεγχο μέσω των οικείων κοινωνικών οργάνων.

(53) Συνεπώς, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η μορφή του νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου (μετοχική εταιρεία) των δύο τραπεζών δεν αποτρέπει το να θεωρηθούν ως δημόσιες επιχειρήσεις, εφόσον οι μέτοχοι είναι κρατικές αρχές. Οι δύο τράπεζες απορρέουν από τη μετατροπή σε ανώνυμη εταιρεία πρώην πιστωτικών ιδρυμάτων δημοσίου δικαίου δυνάμει του νόμου αριθ. 218/90, αλλά, σε σχέση με άλλες κρατικές τράπεζες, το δημόσιο στην περίπτωση αυτή διατήρησε πολύ ισχυρότερη θέση.

(54) Οι χρηματοπιστωτικές δυσχέρειες της Banco di Sicilia οδήγησαν στη μείωση των μεριδίων του ιδρύματος Fondazione Banco di Sicilia και της Περιφέρειας της Σικελίας υπέρ του δημοσίου, εφόσον δεν διέθεταν τους χρηματοπιστωτικούς πόρους για να συνεχίσουν να κεφαλαιοποιούν την τράπεζα κατά τα πρόσφατα προβληματικά έτη. Συνεπώς, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ακόμη και πριν από τις πράξεις αυξήσεως των κεφαλαίων της Banco di Sicilia, αυτή η τελευταία σε κάθε περίπτωση ελεγχόταν από δημόσιες αρχές.

(55) Ως προς την MC, κατά τη στιγμή της παρέμβασής της επρόκειτο χωρίς καμία επιφύλαξη για κρατική τράπεζα. Μετατραπείσα σε μετοχική εταιρεία σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αριθ. 489 της 26ης Νοεμβρίου 1993, που προέβλεπε τη μετατροπή σε μετοχικές εταιρείες όλων των τραπεζών στις οποίες το κράτος κατείχε την πλειοψηφία του κεφαλαίου ή του μετοχικού κεφαλαίου, η MC παρέμεινε υπό τον πλήρη έλεγχο του δημοσίου (100 %).

(56) Οι ιταλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η MC, παρότι ελεγχόμενη σε ποσοστό 100 % από το δημόσιο, ασκούσε την επιχειρηματική της δραστηριότητα σε πλήρη ανεξαρτησία από τις δημόσιες αρχές. Οι τελευταίες αυτές ασκούσαν μόνο τα δικαιώματα που απέρρεαν από την ιδιότητά τους ως μετόχων, επ' ευκαιρία των συνελεύσεων. Πάντως, βάσει των πληροφοριών που υποβλήθηκαν από τις αρχές, η Επιτροπή κατέληξε ότι δεν υφίστανται ειδικοί κανόνες που εφαρμόζονται στην MC για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των διοικητών της σε σχέση με τον κύριο μέτοχο (στη συγκεκριμένη περίπτωση το δημόσιο). Αντίθετα, οι εξουσίες διορισμού και ανάκλησης των διοικητών και καθορισμού της γενικής εμπορικής πολιτικής της τράπεζας εμπίπτουν στο κοινό εμπορικό δίκαιο που ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις. Πάντως, η διαχείριση της MC καθορίστηκε από τον κύριο μέτοχό της, στη συγκεκριμένη περίπτωση το δημόσιο, τα οποίο ασκεί πλήρη έλεγχο (100 %).

(57) Η απόφαση της MC για συμμετοχή στο κεφάλαιο της BS μέσω αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου αποτελεί κρατική παρέμβαση. Για να αξιολογηθούν οι κρατικές παρεμβάσεις με τη μορφή εισφοράς κεφαλαίων, η Επιτροπή εφαρμόζει την αρχή του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητα υπό ομαλές συνθήκες οικονομίας της αγοράς: κατά συνέπεια, δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση εάν η κρατική παρέμβαση πραγματοποιείται κατά τρόπο που θα ήταν αποδεκτός για έναν ιδιώτη επενδυτή.

(58) Σύμφωνα με την ανακοίνωση σχετικά με τη συμμετοχή των δημοσίων αρχών στο κεφάλαιο επιχειρήσεων του 1984(12), εικάζεται η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης εάν η εισφορά μιας δημόσιας επιχείρησης πραγματοποιείται υπό συνθήκες που δεν θα ήταν αποδεκτές από έναν ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Αυτό συμβαίνει, μεταξύ άλλων,

- όταν η χρηματοπιστωτική κατάσταση της επιχείρησης και ιδίως η δομή του όγκου της δανειακής επιβάρυνσης δεν θα επέτρεπαν να φανεί αιτιολογημένο το να αναμένεται συνήθης αποδοτικότητα των επενδεδυμένων κεφαλαίων σε εύλογο χρονικό διάστημα,

- όταν η επιχείρηση, ήδη λόγω της ανεπάρκειάς της όσον αφορά το μικτό περιθώριο κέρδους της για αυτοχρηματοδότηση, δεν θα ήταν σε θέση να επιτύχει από την κεφαλαιαγορά τα απαραίτητα χρηματοπιστωτικά μέσα για να πραγματοποιήσει ένα πρόγραμμα επενδύσεων.

(59) Οι αρχές αυτές ισχύουν και για τον τραπεζικό τομέα: ειδικότερα, όσον αφορά τις δημόσιες συμμετοχές στο εταιρικό κεφάλαιο μιας επιχείρησης, εικάζεται η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης εάν η χρηματοπιστωτική κατάσταση των επιχειρήσεων δεν φαίνεται να αιτιολογεί το να αναμένεται συνήθης αποδοτικότητα (σε όρους μερισμάτων ή αύξησης του κεφαλαίου) του επενδεδυμένου κεφαλαίου εντός εύλογου χρονικού διαστήματος ή όταν οι κίνδυνοι αντίστοιχης πράξης είναι εξαιρετικά υψηλοί ή εξαιρετικά μακροπρόθεσμοι.

(60) Για να επιτραπεί στην Επιτροπή να ελέγχει την τήρηση της αρχής του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε πλαίσιο οικονομίας της αγοράς, πρέπει να υπάρχει αιτιολόγηση της συμπεριφοράς του κράτους-μετόχου που να αντιστοιχεί στη συμπεριφορά ιδιώτη επενδυτή. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρέπει να διαθέτει ένα συνεκτικό και λεπτομερές σχέδιο αναδιάρθρωσης που να αποδεικνύει ότι μπορεί ευλόγως να αναμένεται η κρατική παρέμβαση να οδηγήσει σε συνήθη αποδοτικότητα, στο σύνολο της πράξης, αποδεκτή από έναν ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε πλαίσιο οικονομίας της αγοράς. Σε αντίθετη περίπτωση, η πράξη περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης.

(61) Οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή το βιομηχανικό σχέδιο της MC που εκπονήθηκε επ' ευκαιρία της επένδυσης στην BS. Το σχέδιο αυτό προέβλεπε μία διαδικασία αναδιάρθρωσης της BS, σε χρονικό διάστημα τριών ετών, μέσω της ένταξης της SC, τη ορθολογική οργάνωση του κόστους διαχείρισης, ιδίως του κόστους προσωπικού και μία σθεναρή διαχείριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα διαφοροποιημένο τραπεζικό κέντρο στο Mezzogiorno.

(62) Οι ιταλικές αρχές πράγματι παρατήρησαν ότι η εκτίμηση της παρέμβασης της MC, πρέπει να τοποθετηθεί στο πλαίσιο της στρατηγικής της τράπεζας κατά τη διάρκεια των τελευταίων οικονομικών ετών και με στόχο τη διαφοροποίηση των πηγών εισοδήματος. Σύμφωνα με την άποψη της MC, η πρόσβαση σε ένα δίκτυο όπως εκείνο της BS, αν και κυρίως συγκεντρωμένο σε μία ενιαία περιοχή, θα έπρεπε να επιτρέπει την ένταξη των δραστηριοτήτων της ως εξειδικευμένης τράπεζας στις πιστώσεις με επιδότηση επιτοκίου, το "merchant banking" και το "project financing" με τις δραστηριότητες "corporate" και "retail banking".

(63) Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η απόφαση της MC να γίνει μέτοχος πλειοψηφίας της BS αντιστοιχεί προς άλλες πράξεις που αναλήφθηκαν προσφάτως από ποικίλα εξειδικευμένα τραπεζικά ιδρύματα και στοχεύουν να διαφοροποιήσουν στρατηγικά τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις πηγές εισοδήματος. Πάντως, η Επιτροπή παρατηρεί ότι αυτές οι στρατηγικές πράξεις διαφοροποίησης αποφασίζονται από πιστωτικά ιδρύματα που παράγουν αποτελέσματα σε μεγάλο βαθμό θετικά όσον αφορά την αποδοτικότητα, χάρη στη συνεπαγόμενη μείωση του συνολικού κινδύνου και την απόκτηση σταθερότερων πηγών κέρδους. Τα σχέδια που συνδέονται με τα εν λόγω βιομηχανικά προγράμματα παρουσιάζουν προβλέψεις αποδοτικότητας που προεξοφλούν τα θετικά αποτελέσματα της διαφοροποίησης.

(64) Στην περίπτωση του σχεδίου που εκπονήθηκε από την BS, η Επιτροπή παρατήρησε ότι, παρότι βελτιωμένη, η αποδοτικότητα της επιχείρησης παραμένει κατώτερη από το μέσο όρο του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα, προσεγγίζοντας ένα επίπεδο περίπου 11 % μόνον από το τρίτο έτος.

(65) Παρά τις αναληφθείσες σημαντικές προσπάθειες αναδιάρθρωσης, το σχέδιο αποδεικνύει ότι η BS δεν μπορεί πράγματι να επιστρέψει σε ένα επίπεδο επαρκούς αποδοτικότητας πριν από τρία έτη. Τα θετικά αποτελέσματα της συνεργασίας μεταξύ μιας εμπορικής τράπεζας και μιας τράπεζας επενδύσεων δεν ερμηνεύονται ικανοποιητικά σε βιομηχανικό επίπεδο. Κανείς ιδιώτης επενδυτής δεν θα ανέμενε τρία έτη για να επιτύχει μία ελάχιστα ικανοποιητική αποδοτικότητα σε συνάρτηση με μία επένδυση που εμπεριέχει αντίστοιχο κίνδυνο. Αντίθετα, φαίνεται ότι η επιλογή της παρέμβασης του Mediocredito πραγματοποιήθηκε περισσότερο για λόγους δημόσιου συμφέροντος παρά για την επίτευξη του στόχου μιας επαρκούς αποδοτικότητας.

(66) Πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμη και η αποδοτικότητα της ΜC ήταν χαμηλή κατά τα τελευταία έτη. Η Επιτροπή έχει την άποψη ότι ένας ιδιώτης επενδυτής θα επεδίωκε να επενδύσει κεφάλαια σε αντίστοιχα σχέδια μόνον εάν ήταν σε θέση να αποκαταστήσουν την οικονομική κατάσταση της επιχείρησης με απόδοση των επενδεδυμένων κεφαλαίων που θα μπορούσε να αντισταθμίσει ή να αυξήσει την ασθενή αποδοτικότητα των στοιχείων του ενεργητικού.

(67) Σύμφωνα με την Επιτροπή, η αύξηση του κεφαλαίου της BS που προοριζόταν για την MC δεν πληροί το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα σε πλαίσιο οικονομίας της αγοράς, όπως προβλέπεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 13ης Νοεμβρίου 1993 που απευθύνεται στα κράτη μέλη(13) και κατά συνέπεια πρέπει να θεωρηθεί ως κρατική ενίσχυση.

(68) Όπως υπογραμμίστηκε ήδη στις άλλες αποφάσεις της Επιτροπής σχετικά με τα τραπεζικά ιδρύματα, οι εν λόγω πράξεις αναδιάρθρωσης κεφαλαίων συνιστούν κρατικές ενισχύσεις εάν δεν πραγματοποιούνται από το κράτος-μέτοχο υπό συνήθεις συνθήκες της αγοράς, έστω και αν συνεπάγονται μικρότερο κόστος σε συνάρτηση με το ενδεχόμενο κόστος εκκαθάρισης του ενισχυθέντος ιδρύματος.

(69) Ο ελάχιστος συντελεστής φερεγγυότητας αποτελεί ένα από τα κριτήρια οικονομικοχρηματοπιστωτικής αποτελεσματικότητας μιας τράπεζας και συγχρόνως εξασφαλίζει ίσες συνθήκες ανταγωνισμού, εφόσον σε γενικές γραμμές, οι τράπεζες μπορούν πάντα να μειώνουν τις αναλήψεις υποχρεώσεών τους για να τηρήσουν το κριτήριο της φερεγγυότητας από ό,τι να αυξήσουν τους ίδιους πόρους τους.

(70) Η οικονομικο-χρηματοπιστωτική αποτελεσματικότητα της BS, αν και ελάχιστη, δεν είχε ακόμη απειλήσει τον συντελεστή φερεγγυότητας της τράπεζας. Πάντως, η Επιτροπή θεώρησε ότι, παρότι δεν κρίθηκε απαραίτητο να υπάρξουν εγγυήσεις για τον συντελεστή φερεγγυότητας της BS, ακόμη και η παρέμβαση της MC πρέπει να εκτιμηθεί σύμφωνα με τις αρχές του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα σε πλαίσιο οικονομίας της αγοράς.

5.1.4. Η εισφορά στη Banco di Sicilia της συμμετοχής του Δημοσίου στον Irfis

(71) Μέχρι τον Ιούλιο του 1995 και μετά την αύξηση του κεφαλαίου του 1994, το εταιρικό κεφάλαιο του Irfis ήταν κατά κύριο λόγο κατανεμημένο μεταξύ της περιφέρειας της Σικελίας (21 %), του Δημοσίου (52 %) και της Sicilcassa (8,26 %). Το πρόβλημα της ανεπαρκούς κεφαλαιοποίησης της Banco di Sicilia σε συνάρτηση με εκείνη των ανταγωνιστών ώθησε τους βασικούς της μετόχους να εκπονήσουν σχέδια παρέμβασης επί του κεφαλαίου του Irfis, στοχεύοντας να εισφέρουν μία νέα συμμετοχή στη Banco di Sicilia.

(72) Τον Ιούλιο του 1995, το Δημόσιο εισέφερε στη Banco di Sicilia την ελέγχουσα συμμετοχή του (52 %) στον Irfis, στην οποία η Banco di Sicilia είχε ήδη μειοψηφική συμμετοχή. Η συμμετοχή του Δημοσίου εκτιμήθηκε σε ποσό ύψους 218841 εκατ. ITL. Κατά συνέπεια, από το 1995 ο Irfis υπάγεται στο πλαίσιο του ενοποιημένου ισολογισμού της Banco di Sicilia, αυξάνοντας την αξία των συμμετοχών του ομίλου.

(73) Η περιφέρεια της Σικελίας, με επιστολή της 16ης Οκτωβρίου 1995, κοινοποίησε στην Επιτροπή την υποβολή ενός περιφερειακού νομοσχεδίου σχετικά με την επαναγορά της παλαιάς συμμετοχής του Δημοσίου στη Banco di Sicilia, χρησιμοποιώντας ένα τμήμα των πόρων περιφερειακής ενίσχυσης. Στη συνέχεια, η περιφερειακή συμμετοχή στον Irfis θα έπρεπε να πωληθεί στην αγορά των περιφερειακών συνεταιριστικών τραπεζών. Το προβλεφθέν σχέδιο δεν υλοποιήθηκε εφόσον το περιφερειακό νομοσχέδιο δεν συζητήθηκε ποτέ από την περιφερειακή συνέλευση, που έγινε τον Ιούνιο του 1996.

(74) Όσον αφορά την εισφορά της συμμετοχής του Δημοσίου, η πράξη δεν θεσμοποιήθηκε ποτέ: το 1995, το Δημόσιο θα εισέφερε στη Banco di Sicilia την συμμετοχή του στον Irfis χωρίς να καθοριστεί η αξία των μετοχών της Banco di Sicilia, ελλείψει εκτίμησης των περιουσιακών της στοιχείων. Το Δημόσιο εισέφερε τη δική του υποστήριξη στη σικελική τράπεζα, αλλά ζήτησε να προηγηθεί η επιστροφή στην ισορροπία της BS το 1996 προτού καθοριστεί η αξία της ανταλλαγής μεταξύ των μετοχών του Irfis και των μετοχών της BS κατά τρόπο ώστε να επωφεληθεί από την καθαρή μείωση της BS.

(75) Πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά τη στιγμή της κίνησης της διαδικασίας σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης, ο καθορισμός της εν λόγω δημόσιας παρέμβασης ήταν αδύνατος, ελλείψει επαρκών πληροφοριών για τις μετοχές της BS που παραλήφθηκαν σε αντάλλαγμα εκ μέρους του Δημοσίου.

(76) Στο πλαίσιο της συνεδρίασης που διεξάχθηκε στις Βρυξέλλες στις 11 Δεκεμβρίου 1998, οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν στην Επιτροπή την έκθεση που εκπονήθηκε από το ανεξάρτητο γραφείο μελετών Giubergia Warburg (GW) σχετικά με την εκτίμηση της συμμετοχής την οποία έλαβε το Δημόσιο σε αντάλλαγμα για την εισφορά της συμμετοχής τον στον Irfis.

(77) Σύμφωνα με τη μελέτη, όπου υπογραμμίζεται ότι ο υψηλός βαθμός αβεβαιότητας κατέστησε δυσχερή τον ορθό καθορισμό της αξίας της BS, η εκτίμηση τοποθετείται σε ένα ευρύτατο πεδίο μεταξύ 417 δισεκατομμύρια και 1437 δισεκατομμύρια ITL. Βάσει της εκτίμησης αυτής μία μετοχή BS εκτιμάται σε ένα ασταθές επίπεδο που κυμαίνεται μεταξύ ενός ελάχιστου αρνητικού και ενός μέγιστου ύψους 104000 ΙΤL, ήτοι 4000 ITL άνω της ονομαστικής αξίας.

(78) Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα τόσο ευρύ περιθώριο εκτίμησης δεν προσφέρει καμία βοήθεια για τον καθορισμό του ποσού της εισφοράς του Δημοσίου. Πάντως, παρατηρεί ότι η μέγιστη αξία είναι ελαφρώς ανώτερη από εκείνη που χρησιμοποίησαν οι ιταλικές αρχές (100000 ITL, ήτοι η ονομαστική αξία) που όμως επέλεξαν να καθορίσουν την αξία της μετοχής προς τα άνω σε σχέση με το περιθώριο εκτίμησης.

(79) Πρέπει να σημειωθεί ότι οι ιταλικές αρχές δεν μπορούσαν να λάβουν υπόψη μία χαμηλότερη αξία, εφόσον οι ισχύουσες νόμιμες διατάξεις απαγορεύουν την έκδοση μετοχών σε τιμή κατώτερη από την ονομαστική τους(14).

(80) Εξάλλου, η Επιτροπή θεωρεί ότι στην περίπτωση αυτή, η συμπεριφορά του Δημοσίου δεν μπορεί να θεωρηθεί ως συμπεριφορά ιδιώτη επενδυτή, εφόσον η εισφορά πραγματοποιήθηκε ελλείψει βιομηχανικού σχεδίου της Banco di Sicilia που να διασφαλίζει την επιστροφή της στην αποδοτικότητα τουλάχιστον σύμφωνα με το μέσο όρο της αγοράς. Σύμφωνα με την έκθεση της GW, η αποδοτικότητα της τράπεζας το 1997 ήταν της τάξεως του 2,7 %.

(81) Πάντως, η πράξη ενίσχυσε την ανταγωνιστική θέση της BS καθώς και την οικονομική και περιουσιακή της κατάσταση.

(82) Δεδομένου ότι η επιλογή της εκκαθάρισης εξακολουθεί να παραμένει ανοικτή, η εν λόγω αναδιάρθρωση κεφαλαίων αποτελεί ενίσχυση εφόσον δεν πραγματοποιήθηκε υπό συνήθεις όρους, αποδεκτούς από έναν ιδιώτη επενδυτή. Συγκρίνοντας την πράξη του κράτους με εκείνη ενός επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε οικονομία αγοράς, η εκτίμηση του ποσού της ενίσχυσης θα πρέπει να βασίζεται στη σύγκριση μεταξύ του κόστους της πράξης και της ορθής παρούσας αξίας της.

(83) Βάσει των πληροφοριών τις οποίες κατέχει, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αύξηση του κεφαλαίου αποτελεί ενίσχυση, το συμβιβάσιμο της οποίας προς την κοινή αγορά θα αξιολογηθεί σε συνάρτηση με τα μέτρα αναδιάρθρωσης της BS.

(84) Σε τελευταία ανάλυση, η συνολική ενίσχυση που εκχωρήθηκε στις σικελικές τράπεζες ανέρχεται σε ποσό ύψους 4618 δισεκατομμυρίων ITL, σύμφωνα με τον ακόλουθο πίνακα.

Πίνακας 3

Περίληψη των ενισχύσεων

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

5.2. Επιπτώσεις στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές

(85) Η ελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και η ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών έχουν ως αποτέλεσμα να καταστήσουν τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές όλο και πιο ευαίσθητες στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Η τάση αυτή τονίζεται κατά μείζονα λόγο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής και Νομισματικής Ένωσης.

5.2.1. Στρεβλώσεις του ανταγωνισμού

(86) Η χορηγηθείσα ενίσχυση σε έναν τραπεζικό όμιλο, όπως η Banco di Sicilia, που χορηγεί δάνεια και παρέχει άλλες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες σε επιχειρήσεις και λαμβάνει καταθέσεις από μία ευρεία πελατεία, μπορεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό μεταξύ άλλων πιστωτικών ιδρυμάτων. Οι ενισχύσεις προς τα πλέον ευάλωτα ιδρύματα έχουν καταστροφικό ρόλο και συμβάλλουν σε πτωτικές πιέσεις των περιθωρίων του τομέα. Οι ενισχύσεις εκφράζουν μια πριμοδότηση ανεπάρκειας και αντίκεινται στην πειθαρχία της αγοράς. Η κρατική προστασία, έτοιμη να παρέμβει στην περίπτωση δυσχερειών των πιστωτικών ιδρυμάτων, μειώνει για τους πιστωτές το κίνητρο να ελέγχουν τη συμπεριφορά των οφειλετών τους. Τα πιστωτικά ιδρύματα δεν υπόκεινται πλέον στον έλεγχο και στις κυρώσεις των αγορών. Μια τέτοια προστασία όχι μόνο είναι υπέρμετρη αλλά επίσης έχει ως συνέπεια το ότι οδηγεί σε κακή διαχείριση τα πιστωτικά ιδρύματα. Η BS χορηγεί δάνεια και άλλα χρηματοπιστωτικά μέσα σε επιχειρήσεις που είναι ανταγωνιστικές στις διεθνείς αγορές και που προσφέρουν χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες σε ανταγωνισμό με άλλα ευρωπαϊκά πιστωτικά ιδρύματα. Παρότι η επιχειρηματική της δραστηριότητα στο εξωτερικό είναι περιορισμένη, η χορηγηθείσα ενίσχυση στη BS και στις οικονομικές δραστηριότητες της SC που προαναφέρθηκαν, μπορεί να έχει στρεβλωτικές επιπτώσεις επί των κοινοτικών συναλλαγών.

(87) Όσον αφορά τη συλλογή των διαθέσιμων πόρων, τομέας στον οποίο ο βαθμός ανταγωνισμού είναι εξίσου υψηλός, η στρέβλωση που προκαλεί η ενίσχυση στον ανταγωνισμό είναι μεγάλη, εφόσον η Banco di Sicilia διαθέτει το βασικό τραπεζικό δίκτυο του Mezzogiorno. Η εισφορά του δικτύου της SC βελτίωσε σαφώς τη διάσταση και τη διανομή επιτόπου της BS, προσφέροντάς της ένα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στον εν λόγω τομέα σε σχέση με τους δυνητικούς νέους επιχειρηματίες, και ειδικότερα τους αλλοδαπούς.

5.2.2. Επιπτώσεις επί των ενδοκοινοτικών συναλλαγών

(88) Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι, αν και σε γενικές γραμμές μπορούν να ασκούν χωρίς σύνορα την επιχειρηματική τους δραστηριότητα που βασίζεται κυρίως στη συλλογή καταθέσεων και τη χορήγηση δανείων, οι τράπεζες συναντούν εμπόδια στην επέκτασή τους στο εξωτερικό.

(89) Τα εμπόδια αυτά συχνά συνδέονται με την τοπική εγκατάσταση των εθνικών τραπεζών που καθιστά δαπανηρότερη την είσοδο στην αγορά των αλλοδαπών ανταγωνιστών τους. Δεδομένου ότι η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς έδωσε στις τράπεζες τη δυνατότητα να προσφέρουν υπηρεσίες στα λοιπά κράτη μέλη, οποιαδήποτε κρατική ενίσχυση χορηγείται σε μία τράπεζα, είτε διεθνή είτε εθνική, δύναται να δημιουργήσει εμπόδια στη δυνατότητα αυτή.

(90) Οι ενισχύσεις που στοχεύουν στο να διατηρήσουν στη ζωή τράπεζες, ακόμη και τοπικές, που σε αντίθετη περίπτωση θα έπρεπε να εξαφανιστούν από την αγορά λόγω τις χαμηλής τους αποδοτικότητας και ανταγωνιστικής ικανότητας, κινδυνεύουν κατά συνέπεια να στρεβλώσουν το παιγνίδι του ανταγωνισμού σε κοινοτικό επίπεδο, εφόσον καθιστούν δυσχερέστερη την είσοδο στην ιταλική αγορά των αλλοδαπών τραπεζών.

(91) Χωρίς τις εν λόγω ενισχύσεις, η SC πιθανώς θα έπρεπε να τεθεί υπό εκκαθάριση χωρίς την εκχώρηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού στην BS. Στην περίπτωση αυτή, τα στοιχεία ενεργητικού της SC θα μπορούσαν να αναληφθούν από έναν ή περισσότερους αλλοδαπούς ανταγωνιστές που θα επιθυμούσαν να αποκτήσουν μία σημαντική εμπορική παρουσία στη Σικελία. Η πελατεία της SC θα μπορούσε να στραφεί προς μια άλλη τράπεζα, ενδεχομένως αλλοδαπή. Η BS δεν θα μπορούσε να αποκτήσει τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της SC χωρίς την εξυγίανση των στοιχείων ενεργητικού για την οποία χορηγήθηκαν εγγυήσεις μέσω των πάγιων προκαταβολών της Banca d'Italia. Η πελατεία της SC θα μπορούσε να στραφεί σε μια άλλη τράπεζα, ενδεχομένως προέλευσης άλλου κράτους μέλους.

(92) Εξάλλου, η επέκταση του δικτύου της BS, μέσω της κάλυψης της SC, δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την εισφορά κεφαλαίων της MC. Κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρηθεί ότι οι ενισχύσεις υπέρ της SC και της BS για την απόκτηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης, εφόσον στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό σε βαθμό που επηρεάζει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές.

5.3. Εξέταση του συμβιβάσιμου προς τη συνθήκη των ενισχύσεων προς τις σικελικές κρατικές τράπεζες

(93) Δεδομένης της ύπαρξης στοιχείων κρατικής ενίσχυσης στα μέτρα χρηματοπιστωτικής υποστήριξης που χορηγήθηκαν στη BS και στην SC, η Επιτροπή πρέπει τώρα να εξετάσει εάν αυτού του είδους οι ενισχύσεις μπορούν να κηρυχθούν συμβιβάσιμες προς το κοινό συμφέρον δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης.

(94) Στη συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει καταρχήν να θεωρηθεί ότι δεν πρόκειται ούτε για ενίσχυση κοινωνικού χαρακτήρα που χορηγείται σε μεμονωμένους καταναλωτές ούτε για ενίσχυση που στοχεύει να διευκολύνει την ανάπτυξη ορισμένων ιταλικών περιοχών. Επίσης δεν πρόκειται για ενίσχυση που προορίζεται να θεραπεύσει σοβαρή διαταραχή της οικονομίας, εφόσον προορίζεται για να θεραπεύσει τις δυσχέρειες συγκεκριμένων επιχειρηματιών, της BS και της SC και όχι για να αντιμετωπίσει τις δυσχέρειες όλων των επιχειρηματιών του τομέα.

(95) Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα προβλήματα των σικελικών τραπεζών δεν προέρχονται από συστημική κρίση στον τραπεζικό τομέα στην Ιταλία. Η ΒS και η SC δεν είναι τα μοναδικά ιταλικά πιστωτικά ιδρύματα που συναντούν δυσχέρειες, και ορισμένες άλλες τράπεζες, ιδίως κρατικές, συναντούν δυσχέρειες. Αλλά οι λόγοι των ζημιών της SC συνδέονται με το ίδιο το πιστωτικό ίδρυμα και σε μεγάλο βαθμό με την κακή διαχείριση της πολιτικής πιστώσεων στον εμπορικό τομέα στη Σικελία, λόγω της ελλείψεως επαρκώς σθεναρού ελέγχου των κινδύνων, ιδίως όσον αφορά την SC. Εξάλλου, δεδομένου ότι η SC είναι τράπεζα μικρών διαστάσεων και λαμβανομένης υπόψη της ύπαρξης ενός ταμείου εγγυήσεων των καταθέσεων, οι πιθανές αρνητικές επιπτώσεις για τις χρηματοπιστωτικές αγορές μιας ενδεχόμενης καταστροφής της τράπεζας θα ήταν περιθωριακές. Ακόμη και στην υπόθεση καταστροφής της τράπεζας, οι ιταλικές αρχές διαθέτουν τη δυνατότητα κατάλληλης παρέμβασης, οργανώνοντας την ελεγχόμενη εκκαθάριση του ιδρύματος και ελέγχοντας την κρίση. Κατά συνέπεια, η χορηγηθείσα ενίσχυση δεν μπορεί να αιτιολογηθεί βάσει του κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος, με επίκληση της απειλής μιας γενικευμένης τραπεζικής κρίσης.

(96) Θα μπορεί αποκλειστικά να ληφθεί υπόψη η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 87 παράγραφος 3, στοιχείο γ) δεύτερο μέρος. Το συμβιβάσιμο των εν λόγω ενισχύσεων πρέπει να εκτιμηθεί βάσει των ειδικών κανόνων που περιέχονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων(15). Η γενική αρχή που εφαρμόζεται στις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται σε προβληματικές επιχειρήσεις προβλέπει την υπαγωγή του συμβιβάσιμου σε ποικίλους όρους, μεταξύ των οποίων, στην περίπτωση των ενισχύσεων υπέρ της αναδιάρθρωσης:

1. η πλήρης εκτέλεση ενός σχεδίου αναδιάρθρωσης που βασίζεται σε ρεαλιστικές υποθέσεις και είναι σε θέση να επαναφέρει, εντός εύλογου χρονικού διαστήματος την ελάχιστη απαιτούμενη αποδοτικότητα των επενδεδυμένων κεφαλαίων και να εγγυηθεί με τον τρόπο αυτό την οικονομικο-χρηματοπιστωτική αποτελεσματικότητα, σε μακροχρόνια βάση, της επιχείρησης·

2. η εισφορά επαρκών συμψηφιστικών στοιχείων ώστε να αντισταθμιστεί το στρεβλωτικό αποτέλεσμα της ενίσχυσης επί του ανταγωνισμού και κατά συνέπεια να μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η ενίσχυση δεν αντίκειται στο κοινό συμφέρον·

3. η αναλογικότητα της ενίσχυσης για τους προβλεπόμενους στόχους και ο περιορισμός του ποσού της ενίσχυσης στο ελάχιστο απαραίτητο για την αναδιάρθρωση κατά τρόπο ώστε η προσπάθεια εξυγίανσης να υποστηριχθεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό από την ίδια την επιχείρηση·

4. η πλήρης εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης και η εκτέλεση οποιουδήποτε άλλου προβλεπόμενου μέτρου στην τελική απόφαση της Επιτροπής·

5. η θέσπιση ενός συστήματος ελέγχου του προηγούμενου όρου.

Κατ' εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας για τις ενισχύσεις υπέρ της αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ενισχύσεις υπέρ της αναδιάρθρωσης κατά κανόνα θα πρέπει να χορηγούνται εφάπαξ.

(97) Στην εκτίμησή της, η Επιτροπή θεώρησε ότι υπό ορισμένες συνθήκες είναι απαραίτητο να υιοθετούνται ειδικές διατάξεις ώστε να αποφευχθεί η κήρυξη πτώχευσης μιας τράπεζας να έχει αρνητικές επιπτώσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές, ιδίως εάν οι δυσχέρειες είναι γενικού χαρακτήρα και δεν συνδέονται ειδικά με την εν λόγω τράπεζα. Πάντως, αυτό δεν ισχύει στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεδομένου του τοπικού χαρακτήρα της ενισχυθείσας τράπεζας.

5.3.1.1. Η οικονομικο-χρηματοπιστωτική αποτελεσματικότητα της επιχείρησης

(98) Στη συνεδρίαση του Παλέρμο της 17ης Σεπτεμβρίου 1998, ο γενικός διευθυντής της BS υπέβαλε στην Επιτροπή ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης και στρατηγικής επαναφοράς της νέας τραπεζικής οντότητας που απορρέει από τη συγκέντρωση της SC και της BS, που εκπονήθηκε από το πιστωτικό ίδρυμα με την υποστήριξη της MC και με την παροχή συμβουλών εκ μέρους της εταιρείας μελετών KPMG. Σύμφωνα με το σχέδιο θα έπρεπε να υπάρξει εξυγίανση της τράπεζας εντός τριών ετών και επιστροφή σε ένα συνεκτικό προς τον τομέα αυτό επίπεδο αποδοτικότητας. Βάσει ενός τέτοιου σχεδίου, η MC ανέφερε στην Επιτροπή τους λόγους της παρέμβασής της στο σικελικό τραπεζικό κέντρο.

(99) Οι υποθέσεις του σχεδίου φαίνονται επαρκώς ρεαλιστικές. Αφορούν όλα τα ευαίσθητα στοιχεία της BS και αποσκοπούν στην εξυγίανση του λειτουργικού τομέα της τράπεζας και στην επαναφορά της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής ισορροπίας των ιδίων πόρων. Το σχέδιο λαμβάνει επίσης υπόψη το εξωτερικό περιφερειακό πλαίσιο.

(100) Το σχέδιο διαχωρίζει ορθά τα σημαντικότερα προβλήματα τα οποία θα πρέπει να αντιμετωπίσει η BS, περιλαμβανομένων, από τη μία πλευρά, των επιπτώσεων των προϋπαρχουσών διαρθρωτικών, χρηματοπιστωτικών και διαχειριστικών ελλείψεων που, έστω και με ποικίλα επίπεδα σοβαρότητας, ήταν κοινά στην BS και την SC και από την άλλη πλευρά, την συνένωση των δικτύων υποκαταστημάτων των δύο τραπεζών που στο παρελθόν εφάρμοζαν ανταγωνιστικά προγράμματα εδαφικής επέκτασης.

(101) Ειδικότερα, όσον αφορά τη διαχείριση, υπήρχε μία σύνθετη οργανωτική δομή, μία ακατάλληλη διαχείριση του προσωπικού, μη συμβατά συστήματα πληροφορικής, μη ανεπτυγμένη εμπορική δραστηριότητα και μία επικίνδυνη χρηματοπιστωτική διαχείριση. Από απόψεως στρατηγικής ανάπτυξης, η ανάλυση δείχνει εδαφική επέκταση μη ομοιογενή, μη ελεγχόμενη πολιτική πιστώσεων, μη ολοκληρωμένη παρουσία στο εξωτερικό, επενδύσεις σε πράξεις με υψηλό βαθμό κινδύνου, απουσία καινοτόμων προϊόντων. Οι ελλείψεις αυτές προκάλεσαν ζημίες στον τομέα των πιστώσεων, ανεπαρκή κεφαλαιοποίηση, χαμηλή αποδοτικότητα και κρίση ρευστότητας. Οι ζημίες επί των πιστώσεων αύξησαν τη χρηματοπιστωτική έλλειψη ισορροπίας της διαχείρισης (μείωση του περιθωρίου επιτοκίων και ετήσιες ζημίες) και έλλειψη ισορροπίας των περιουσιακών στοιχείων (αύξηση των μη παραγωγικών στοιχείων ενεργητικού και μείωση του μη επαχθούς παθητικού) με υπερβολική προσφυγή σε επαναχρηματοδότηση στη διατραπεζική αγορά. Το δίκτυο υποκαταστημάτων χαρακτηρίστηκε από μη ελεγχόμενη επέκταση: τα υποκαταστήματα που άνοιξαν στις περιοχές της βόρειας Ιταλίας, όπου ο τραπεζικός ανταγωνισμός είναι έντονος, δεν είχαν τα προβλεπόμενα αποτελέσματα λόγω των πολύ χαμηλών περιθωρίων, των πολύ υψηλών κινδύνων και των σημαντικών διαρθρωτικών δαπανών. Το κόστος του προσωπικού ήταν δυσανάλογο σε συνάρτηση με άλλα πιστωτικά ιδρύματα της αγοράς καθώς και με την εξέλιξή της αγοράς, είτε σε ατομικό είτε σε συνολικό επίπεδο.

Πίνακας 4

Επιχειρηματικό σχέδιο της Banco di Sicilia

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(102) Το σχέδιο εξετάζει ορθά ακόμη και όλες τις σημαντικές μεταβλητές της πρόσφατης εξέλιξης του τραπεζικού συστήματος, που χαρακτηρίζεται από τη μείωση των περιθωρίων και από την μη πλήρη υποκατάσταση των διαφόρων στοιχείων από τα οποία αποτελούνται. Η μείωση του περιθωρίου διαμεσολάβησης που οφείλεται στη μείωση των διαχειριζόμενων πόρων και στον ανταγωνισμό εκ μέρους άλλων χρηματοπιστωτικών μεσαζόντων μπορεί μόνον εν μέρει να αντισταθμιστεί από την αύξηση της συμμετοχής των εσόδων από δραστηριότητες υπηρεσιών. Η αύξηση των τραπεζικών υπηρεσιών θα έπρεπε να καλύψει όχι μόνο τη δραστηριότητα του τομέα της διαχείρισης της αποταμίευσης, αλλά επίσης τις υπηρεσίες πληρωμών. Οι τελευταίες αυτές, που σε μεγάλο βαθμό δεν χρησιμοποιούνται από την πελατεία της BS, είναι πηγές εισοδήματος με τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία, ένα τμήμα της οποίας μπορεί να κρατηθεί από την τράπεζα. Η απαραίτητη ανάκαμψη της αποδοτικότητας για την υποστήριξη των γενικών εξόδων και δαπανών και για να επιτραπεί η χρηματοδότηση των απαραίτητων επενδύσεων για τη διαδικασία αναδιάρθρωσης, αναδιοργάνωσης και ανάπτυξης, μπορεί να συμβάλει στο να αντισταθμίσει την ανταγωνιστική πίεση στην οποία υπόκειται η BS από την είσοδο στη σικελική αγορά τραπεζών που προέρχονται από τη βόρεια Ιταλία. Βάσει της ανάλυσης των χαρακτηριστικών της πελατείας και της αγοράς αναφοράς που περιέχονται στο "business plan" ο κατακερματισμός της πελατείας κατά εισοδηματική κατηγορία θα διευκολύνει την ανάκαμψη της αποδοτικότητας.

(103) Κατά τη διάρκεια των δύο συναντήσεων μεταξύ των ιταλικών αρχών και της διεύθυνσης της BS και της MC, που διεξάχθηκαν στις 17 Σεπτεμβρίου 1998 και στις 26 Ιουλίου 1999, η Επιτροπή μπόρεσε να επαληθεύσει την κατάσταση προόδου του σχεδίου. Παρά τις δυσχέρειες που οφείλονται στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές κρίσεις στην Ασία και τη Ρωσία, το σχέδιο εξελίσσεται σύμφωνα με τις προβλέψεις.

α) Η εσωτερική αναδιάρθρωση οδήγησε στην ορθολογική οργάνωση του οργανογράμματος του ομίλου μέσω της συσπείρωσης των θυγατρικών σύμφωνα με ένα πιο αποτελεσματικό σχέδιο και επιτρέποντας τη μείωση του προσωπικού σε ποσοστό περίπου 19 %.

β) Η εμπορική δράση αποτέλεσε προτεραιότητα της διεύθυνσης της BS και απέδωσε σημαντικά αποτελέσματα επί της παραγωγής εσόδων από λιγότερο παραδοσιακές τραπεζικές υπηρεσίες. Χάρη στις προσπάθειες τον εμπορικού δικτύου, η BS υποκατέστησε τη ζημία του τμήματος των λιανικών τραπεζικών εργασιών, με εναλλακτικές μορφές εσόδων.

γ) Μία πολιτική εκχωρήσεων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της επανατοποθέτησης επί των βασικών δραστηριοτήτων συνέβαλε στη βελτίωση της ρευστότητας της τράπεζας. Το 1998 το πιστωτικό αυτό ίδρυμα εκχώρησε μη στρατηγικά στοιχεία ενεργητικού και συμμετοχές αξίας περίπου 200 δισεκατομμυρίων ITL.

δ) Όσον αφορά την εξέλιξη των καθυστερημένων πιστώσεων και των αποθεματικών η κατάσταση παραμένει σοβαρή. Πάντως, το σύνολο των καθυστερήσεων μειώθηκε παράλληλα με εκείνο των συνολικών πιστώσεων και η τράπεζα θεωρεί ότι κατά τα δύο πρώτα έτη της εκτέλεσης του "business plan" δημιούργησε επαρκή αποθεματικά για να αντιμετωπίσει τους μελλοντικούς κινδύνους. Αυτό θα επιτρέψει στο να δημιουργηθούν θετικά αποτελέσματα όσον αφορά την αποδοτικότητα της τράπεζας προτού ολοκληρωθεί το "business plan".

ε) Πραγματοποιήθηκαν σημαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση του συστήματος ελέγχου των κινδύνων και των υποχρεώσεων των θυγατρικών.

στ) Οι μεγαλύτερες προσπάθειες καταβλήθηκαν επί των διαρθρωτικών δαπανών με στόχο να ενωθούν οι πράξεις των δύο τραπεζών και να μειωθεί το κόστος διαχείρισης. Πάντως, τα αποτελέσματα στον εν λόγω τομέα ήταν κατώτερα από τα αναμενόμενα.

(104) Το σχέδιο αναδιάρθρωσης εντασσόταν σε μια πράξη ιδιωτικοποίησης της MC μέσα σε ένα αρκετά περιορισμένο χρονικό πλαίσιο, προτού ακόμη να αναμένει την οριστική επιβεβαίωση της εξυγίανσης της θυγατρικής BS. Η Επιτροπή σημειώνει ότι το εν λόγω μέτρο εγγυάται σε γενικές γραμμές την οριστική λύση του προβλήματος εξυγίανσης της τράπεζας και συμβάλλει στην αναμόρφωση του συνολικού συστήματος ελέγχου της διαχείρισης ("corporate governance") που απετέλεσε τη βάση της εκκαθάρισης της SC και την ελλιπή αποδοτικότητα της BS. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η λύση αυτή είναι κατάλληλη εφόσον επιτρέπει την αναδημιουργία ενός αποτελεσματικότερου συστήματος ελέγχου που βασίζεται σε μία πράξη χωρίς στρεβλωτικές επιπτώσεις στην αγορά. Στο πλαίσιο της οπτικής αυτής, η Επιτροπή εκτίμησε ως επιβεβαίωση της ισχύος του σχεδίου την απόφαση της Cardiff - Paribas να εισέλθει στο κεφάλαιο της BS ενόψει μιας σταθερής συνεργασίας στη σικελική αγορά.

5.3.1.2. Τα συμψηφιστικά στοιχεία

(105) Κατ' αρχάς πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ελλείψει κρατικής παρέμβασης, όλες οι δραστηριότητες της SC θα έπρεπε να τεθούν υπό εκκαθάριση. Όπως προβλέπεται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων(16), πρέπει να ελεγχθεί εάν επιδιώχθηκε εξεύρεση λύσης που να συνεπάγεται λιγότερες στρεβλώσεις για τους ανταγωνιστές. Εφόσον θεωρήθηκε αναπόφευκτη μια σημαντική στρέβλωση, απαιτούνται σημαντικά συμψηφιστικά στοιχεία ώστε να μειωθούν οι αρνητικές επιπτώσεις της ενίσχυσης επί των λοιπών επιχειρηματιών του τομέα.

(106) Ως προς αυτό πρέπει να προστεθεί ότι τα συμψηφιστικά στοιχεία αντιπροσωπεύουν μία συμπληρωματική προσπάθεια της επιχορηγούμενης επιχείρησης σχετικά με τις πράξεις αναδιάρθρωσης που είναι απολύτως απαραίτητες για την εξυγίανσή της. Κατά συνέπεια, πρέπει να πρόκειται για μέτρα που δεν απαιτούν, αμέσως ή εμμέσως, συμπληρωματικές κρατικές ενισχύσεις. Εφόσον δεν υφίσταται μείωση της ικανότητας, είναι δυνατό να προσδιοριστούν τα συμψηφιστικά στοιχεία στην εκχώρηση της δραστηριότητας, εφόσον είναι αποδοτικά, ή στη μείωση της εμπορικής παρουσίας της επιχείρησης.

(107) Στον τραπεζικό τομέα, η πιστωτική φερεγγυότητα που καθορίστηκε στην ισχύουσα νομοθεσία (τα βασικά περιουσιακά στοιχεία και τα συμπληρωματικά θα πρέπει να αντιπροσωπεύουν αντίστοιχα το 4 % και το 8 % των δραστηριοτήτων που σταθμίζονται αναλόγως του κινδύνου) εισάγει μία υποχρέωση που περιορίζει την ικανότητα ανάπτυξης των πιστωτικών ιδρυμάτων. Στην πραγματικότητα ένας τέτοιος περιορισμός κεφαλαιοποίησης υφίσταται, σε απόλυτες τιμές, σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο χρονικό διάστημα για οποιαδήποτε μορφή επιχείρησης, αλλά στον τραπεζικό τομέα εφαρμόζεται κατά τρόπο διαρκή και άμεσο. Αυτό μπορεί να προσδιοριστεί συμβατικά και δεν μπορεί να τροποποιηθεί προσωρινά, στο πλαίσιο της στρατηγικής ανάπτυξης που ακολουθεί ένα πιστωτικό ίδρυμα. Ένα πιστωτικό ίδρυμα το οποίο ακολουθεί αυστηρά το κριτήριο φερεγγυότητας δεν διαθέτει περιθώριο ανάπτυξης, εφόσον δεν είναι σε θέση να προσελκύσει νέα κεφάλαια ή να αυξήσει το ίδιο κεφάλαιο μέσω ανάπτυξης του επιπέδου των κερδών. Πάντως, ένα μη αποτελεσματικό πιστωτικό ίδρυμα παρουσιάζει μία "περιορισμένη" ικανότητα ανάπτυξης, ενώ μία τράπεζα που πραγματοποιεί σημαντικά κέρδη διαθέτει ένα περιθώριο ανάπτυξης αντίστοιχο με την αποδοτικότητά της. Αυτό το "περιοριστικό" αποτέλεσμα της ανάπτυξης των λιγότερο αποτελεσματικών πιστωτικών ιδρυμάτων που απορρέει από τον περιορισμό της φερεγγυότητας αποδεικνύει άμεσα τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των τραπεζικών προληπτικών διατάξεων και των διατάξεων στον τομέα του ανταγωνισμού.

(108) Η ύπαρξη του περιορισμού της φερεγγυότητας καθιστά δυνατή μία συμβατική εκτίμηση της στρέβλωσης του ανταγωνισμού στην περίπτωση των κρατικών ενισχύσεων προς πιστωτικά ιδρύματα(17). Εάν οι ενισχύσεις εξομοιώνονται με εισροή κεφαλαίων, η στρέβλωση του ανταγωνισμού μπορεί να εκτιμηθεί με όρους σταθμισμένων περιουσιακών στοιχείων σύμφωνα με το επίπεδο του κινδύνου. Παραδείγματος χάριν, μία εισροή κεφαλαίων ύψους 1 εκατ. EUR ή οποιοδήποτε αντίστοιχο μέτρο επιτρέπει σε μία τράπεζα να αυξήσει τα σταθμισμένα περιουσιακά της στοιχεία σύμφωνα με τον κίνδυνο που παρουσιάζεται στον προϋπολογισμό (λαμβανομένου υπόψη του συντελεστή φερεγγυότητας που έχει καθοριστεί σε 8 %) και κατά συνέπεια το επίπεδο των στοιχείων ενεργητικού της. Η πράξη αυτή συνεπάγεται δυνητική στρέβλωση του ανταγωνισμού, σε όρους στοιχείων ενεργητικού, της τάξης των 12,5 εκατ. EUR (χωρίς την εν λόγω ενίσχυση η τράπεζα δεν θα μπορούσε να αυξήσει κατά 12,5 εκατ. EUR το ποσό των σταθμισμένων περιουσιακών της στοιχείων σύμφωνα με τον κίνδυνο). Μία τέτοια σχέση συνεπάγεται επίσης ότι εάν η ενίσχυση προς ένα πιστωτικό ίδρυμα υπερβαίνει τους ιδίους πόρους, η στρέβλωση του ανταγωνισμού είναι μεγαλύτερη του συνόλου των σταθμισμένων περιουσιακών της στοιχείων σύμφωνα με τον κίνδυνο. Ο ρόλος των συμψηφιστικών στοιχείων, σε ένα αντίστοιχο πλαίσιο, συνίσταται στο ότι περιέχει στρέβλωση του ανταγωνισμού, που συμβατικά εκτιμάται με πολύ ενδεικτικό τρόπο.

(109) Στη συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι όσον αφορά τις πληροφορίες που ζήτησε η Επιτροπή με την ευκαιρία της κίνησης της διαδικασίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 88 παράγραφος 2 ως προς τα συμψηφιστικά στοιχεία που προσφέρθηκαν από την BS στους ανταγωνιστές, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι η μείωση των εσόδων που προέρχονται από παραδοσιακές τραπεζικές δραστηριότητες, η οποία προβλέπεται στο "business plan" συνιστά συμψηφιστικό στοιχείο, αλλά ένα αποτέλεσμα της μείωσης της επαναφοράς των στοιχείων ενεργητικού της BS με στόχο την αύξηση της διαφοροποίησης των πηγών κέρδους.

(110) Πάντως, οι ιταλικές αρχές παρουσίασαν κατάλληλα συμψηφιστικά στοιχεία ως συμπλήρωμα των προσπαθειών που καταβλήθηκαν για την αναδιάρθρωση του ομίλου BS μετά την ένταξη της SC. Ως προς αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ως σημαντικά συμψηφιστικά στοιχεία που δύνανται να μειώσουν το στρεβλωτικό αποτέλεσμα των ενισχύσεων επί του ανταγωνισμού, την απόφαση της BS να πωλήσει ή να κλείσει 55 υποκαταστήματα του δικτύου της στη Σικελία (ήτοι το 8,6 % του συνόλου των υποκαταστημάτων και το 10 % εκείνων που είναι εγκατεστημένα στη Σικελία) και να μην ανοίξει άλλα στην περιοχή κατά τα προσεχή τρία έτη.

(111) Οι προσπάθειες αυτές αντιπροσωπεύουν σημαντική συμβολή όσον αφορά τη στρέβλωση του ανταγωνισμού η οποία μπορεί να εκτιμηθεί συμβατικά στη συγκεκριμένη περίπτωση και μειώνουν το μερίδιο αγοράς της τράπεζας στη νότια Ιταλία.

5.3.1.3. Η αναλογικότητα των ενισχύσεων και η συμβολή του ιδρύματος στην εξυγίανση

(112) Πρέπει να επιβεβαιώσουμε ότι οι ιταλικές αρχές είχαν ξεκινήσει το έργο της αναδιάρθρωσης των σικελικών τραπεζών προτού ακόμη χορηγηθεί η υπό εξέταση κρατική παρέμβαση, η αναγκαιότητα της οποίας απέρρευσε μόνο μετά την αποτυχία των λοιπών προσπαθειών εξυγίανσης των τραπεζών. Η απόφαση των ιταλικών αρχών να προβούν σε εκκαθάριση της SC επέτρεψε την έξοδο από την αγορά του λιγότερο αποτελεσματικού μεσάζοντα.

(113) Όσον αφορά τη συμμετοχή της BS στην εξυγίανση των στοιχείων ενεργητικού της καθώς και εκείνων που απέρρευσαν από την SC, η Επιτροπή εξέτασε ευνοϊκά την απόφαση των ιταλικών αρχών να μην προβούν στη σύσταση μιας "bad bank" και να καθορίσουν το οριστικό ποσό της παρέμβασης του κράτους κατά τη στιγμή της εκτίμησης του χρεωστικού υπόλοιπου της εκκαθάρισης. Στη συνέχεια η BS μεταβίβασε τη χρηματοπιστωτική ευθύνη της διαχείρισης των εκχωρηθεισών πιστώσεων της SC, απαλλάσσοντας το κράτος από το βάρος ενδεχόμενων περαιτέρω παρεμβάσεων.

(114) Παρότι η εξυγίανση της BS, που κατέστη ακόμη πιο απαραίτητη μετά την ένταξη της SC, κατά μεγάλο μέρος έχει ήδη πραγματοποιηθεί, η Επιτροπή θεωρεί ότι η έλλειψη βεβαιότητας που προέρχεται όσον αφορά την οριστική οικονομικο-χρηματοπιστωτική αποδοτικότητα της τράπεζας θα έπρεπε να περιοριστεί χάρη στη μεταφορά του ιδρύματος στην MC και στην μετέπειτα ιδιωτικοποίηση της ελέγχουσας επιχείρησης.

(115) Πράγματι, η αποδοτικότητα επί των ιδίων πόρων που επιτεύχθηκε από την τράπεζα το 1998, που καθορίστηκε βάσει της συνάρτησης ενοποιημένου κέρδους/ενοποιημένων ιδίων πόρων ισούται με 4,5 % περίπου και θα έπρεπε να προσεγγίσει το 10 %-11 % μέχρι τα τέλη του τρέχοντας έτους. Το ποσοστό αυτό, που δεν αντιστοιχεί ακόμη στη μέση αποδοτικότητα του τραπεζικού τομέα, ούτε στις προοπτικές ενός ιδιώτη μετόχου, αιτιολογεί τη μεταφορά σε έναν ισχυρό εταίρο, που προβλέπεται στο πλαίσιο της βραχυπρόθεσμης ιδιωτικοποίησης της τράπεζας για την ενίσχυση της οικονομικοχρηματοπιστωτικής αποτελεσματικότητας του ιδρύματος.

(116) Το γεγονός ότι η ανασύσταση των ιδίων κεφαλαίων και η οριστική εξυγίανση της τράπεζας ανατέθηκαν σε σημαντικό εταίρο - πράγμα που θα έπρεπε να επιτρέπει την εφαρμογή του "business plan" - θέτει προβλήματα όσον αφορά την εκχώρησή της.

(117) Στο πλαίσιο της εκτίμησης του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει τους όρους της ιδιωτικοποίησης της τράπεζας, που αναγγέλθηκε από τις ιταλικές αρχές με το διάταγμα της 19ης Φεβρουαρίού 1999. Με τηλεομοιοτυπία στις 18.10.1999, το ιταλικό Υπουργείο Οικονομικών πληροφόρησε την Επιτροπή για την αναληφθείσα δέσμευση εκ μέρους της ιταλικής κυβέρνησης να προβεί σε ιδιωτικοποίηση της MC μέσω ανοικτής διαδικασίας πωλήσεως, διαφανούς και που δεν προκαλεί διακρίσεις. Εξάλλου, οι ιταλικές αρχές διευκρίνισαν ότι η ιταλική κυβέρνηση δεν προτίθεται να διατηρήσει κανέναν έλεγχο εκ του νόμου ή εκ των πραγμάτων επί της επιχείρησης, με τη μορφή ειδικών δικαιωμάτων ή προνομίων προς το διοικητικό της συμβούλιο ("golden share"). Η ιδιωτικοποίηση θα πραγματοποιηθεί το συντομότερο δυνατό, σύμφωνα με τους όρους της αγοράς, και σε κάθε περίπτωση μέχρι της 30ής Ιουνίου 2000. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τη δέσμευση αυτή και τονίζει ότι στην ΧΧΙΙΙη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού του 1993(18) τόνισε τις γενικές αρχές που εφαρμόζονται στις περιπτώσεις ιδιωτικοποίησης για να καθοριστεί εάν οι πράξεις αυτές μπορούν να περιέχουν στοιχεία κρατικών ενισχύσεων.

(118) Στο παρόν στάδιο της διαδικασίας και βάσει των πληροφοριών που διαθέτει για την ιδιωτικοποίηση της BS, που θα πραγματοποιηθεί μέσω της πωλήσεως του ομίλου MC, θεωρώντας ότι η επιλογή του αγοραστή έγινε με κριτήρια της αγοράς με βάση την τιμή και το επιχειρηματικό σχέδιο του αγοραστή, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διαδικασία αυτή δεν περιέχει στοιχεία συμπληρωματικής κρατικής ενίσχυσης. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παρακολούθησης της παρούσας απόφασης, η Επιτροπή θα ελέγξει την τήρηση των αρχών που αναφέρονται στην ΧΧΙΙΙη έκθεση επί της πολιτικής του ανταγωνισμού.

(119) Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ιδιωτικοποίηση θα έπρεπε να προσφέρει οριστική λύση στα προαναφερθέντα προβλήματα της BS κατά τρόπο ώστε στο μέλλον η τράπεζα να προσφεύγει στους ιδιώτες μετόχους της και στην αγορά για την απόκτηση των απαραίτητων συμπληρωματικών πόρων.

(120) Από την εκτίμηση των ενισχύσεων η Επιτροπή δεν λαμβάνει υπόψη το ποσό το οποίο θα έπρεπε να επιτύχει το κράτος από την ιδιωτικοποίηση της επιχείρησης: στο στάδιο αυτό, η τιμή της εκχώρησης της MC δεν έχει ακόμη καθοριστεί, η συμβολή της BS στην αξία αυτή δεν είναι γνωστή και δεν διατίθεται εκτίμηση που μπορεί να δώσει στοιχεία σχετικά με το θέμα αυτό.

(121) Λαμβανομένων υπόψη των παραπάνω στοιχείων και δεδομένου του ποσού της ενίσχυσης σχετικά με τα παρασχεθέντα συμψηφιστικά στοιχεία, η Επιτροπή θεωρεί ότι η BS συνέβαλε σημαντικά στο κόστος αναδιάρθρωσης με δικά της μέσα, ιδίως μέσω της δέσμευσής της στη διαχείριση των επισφαλών απαιτήσεων της SC και της συμμετοχής στον κίνδυνο των συμψηφιστικών στοιχείων που αφορούν τις πιστώσεις που προήλθαν από την SC και δεν καλύφθηκαν από τις διατάξεις του υπουργικού διατάγματος 27/9/1974.

6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

(122) Συμπερασματικά, δεδομένων των στοιχείων που προηγήθηκαν και βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο εξυγίανσης των σικελικών τραπεζών περιλαμβάνει σημαντικά στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, ιδίως με τη μορφή:

- παγίων προκαταβολών που χορηγήθηκαν από τη Banca d'Italia στη BS σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο υπουργικό διάταγμα 27/9/1974 για τις ζημίες που απέρρευσαν από τη διαδικασία αναγκαστικής εκκαθάρισης της SC,

- αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της BS που προορίζεται για την MC για ποσό ύψους 1000 δισεκατομμυρίου ITL,

- εισφορά στην BS της συμμετοχής του Δημοσίου στο μετοχικό κεφάλαιο του Irfis (52 %).

(123) Τα μέτρα αυτά εξετάστηκαν βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης για να καθοριστεί αν μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα προς την κοινή αγορά. Βάσει των στοιχείων που αναφέρθηκαν, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι χορηγηθείσες ενισχύσεις στις σικελικές κρατικές τράπεζες BS και SC πληρούν τους όρους που προβλέπονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, εφόσον πληρούνται οι όροι οι οποίοι προβλέπονται στο τελευταίο κοινοποιηθέν σχέδιο.

(124) Δεδομένου του ύψους των ενισχύσεων είναι εξάλλου απαραίτητο να ελεγχθεί η ορθή εκτέλεση του σχεδίου, ιδίως όσον αφορά τις προσπάθειες αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης, ώστε το σχέδιο εξυγίανσης που υποβλήθηκε στην Επιτροπή να πραγματοποιηθεί ουσιαστικά και πλήρως. Κατά συνέπεια, οι ιταλικές αρχές θα πρέπει να ενημερώνουν την Επιτροπή, σε εξαμηνιαία βάση, από της ημερομηνίας έκδοσης της παρούσας απόφασης, για το στάδιο προόδου του σχεδίου, καθώς και για οποιαδήποτε παρέκκλιση των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων σε σχέση με τις προβλέψεις και αυτό μέχρι την ολοκλήρωση των στόχων του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Δεν θα μπορεί να επέλθει καμία τροποποίηση για την αύξηση των κρατικών ενισχύσεων υπέρ της τράπεζας στο σχέδιο, χωρίς την προηγούμενη συμφωνία της Επιτροπής.

(125) Οι ιταλικές αρχές ανήγγειλαν ότι θα αντιμετωπιστούν οι δαπάνες που απέρρευσαν από την εκκαθάριση της SC μέσω των ποσών που θα απορρεύσουν από την πώληση των μη εκχωρηθέντων στοιχείων ενεργητικού στη BS. Εφόσον τα εν λόγω ποσά δεν είναι επαρκή, το ιταλικό κράτος ενδεχομένως θα κληθεί να προβεί σε συμπληρωματική παρέμβαση υπέρ της εκκαθάρισης. Σε μία τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή θα πρέπει να θεωρήσει την εν λόγω πράξη ως συμπληρωματική ενίσχυση και κατά συνέπεια να επανεξετάσει την παρούσα απόφαση. Πάντως, μία ενδεχόμενη αντίστοιχη πράξη θα πρέπει να τύχει προηγούμενης κοινοποίησης.

(126) Υπό τους όρους αυτούς, οι εν λόγω ενισχύσεις μπορούν να τύχουν απαλλαγής από την απαγορευτική διάταξη του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ, εφόσον μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες προς την κοινή αγορά, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συμφωνίας ΕΟΧ,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

1. Τα μέτρα ενίσχυσης, ποσού ύψους 4618 δισεκατομμύρια ΙTL, που προορίζονται για την εξυγίανση και την αναδιάρθρωση της Banco di Sicilia και της Sicilcassa, ιδίως:

- η χρήση των παγίων προκαταβολών που εκχωρήθηκαν από τη Banca d'Italia, σύμφωνα με τις διατάξεις του υπουργικού διατάγματος του Υπουργείου Οικονομικών της 27ης Σεπτεμβρίου 1974, για την απορρόφηση ζημιών που απορρέουν από την εκκαθάριση της Sicilcassa·

- η αύξηση του κεφαλαίου της Banco di Sicilia μέσω της Mediocredito Centrale για ποσό ύψους 1000 δισεκατομμυρίου ITL και

- εισφορά στη Banco di Sicilia της συμμετοχής του Δημοσίου στον Irfis.

είναι συμβιβάσιμα προς την κοινή αγορά και τη συμφωνία ΕΟΧ σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συμφωνίας ΕΟΧ, βάσει των όρων που προβλέπονται στο άρθρο 2.

2. Δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 1, της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, η παρέμβαση του διατραπεζικού ταμείου προστασίας των καταθέσεων στην εκκαθάριση της Sicilcassa για ποσό ύψους 1000 δισεκατομμυρίου ITL, με στόχο την κάλυψη ενός τμήματος του ελλείμματος της εκχώρησης στη Banco di Sicilia των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Sicilcassa.

Άρθρο 2

Η Ιταλία οφείλει να τηρήσει τους ακόλουθους όρους:

α) να εγγυηθεί την πλήρη εφαρμογή όλων των μέτρων εξυγίανσης και όλων των διατάξεων που περιέχονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης το οποίο υποβλήθηκε στην Επιτροπή·

β) να απόσχει του να τροποποιήσει τους προβλεπόμενους όρους στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, λαμβάνοντας υπόψη τους επιβεβλημένους όρους στην παρούσα απόφαση, πλην προηγούμενης συμφωνίας της Επιτροπής·

γ) να καταργήσει τη δυνατότητα για τη Banco di Sicilia να επωφεληθεί μιας μεταφοράς φορολογικών πιστώσεων για ποσό που θα ισούται με τις φορολογικές ζημίες που καλύπτονται από την αύξηση του κεφαλαίου της Mediocredito Centrale·

δ) να εγγυηθεί ότι η Banco di Sicilia δεν θα επανακτήσει τα στοιχεία ενεργητικού που προέρχονται από την εκκαθάριση της Sicilcassa, εκτός της περιπτώσεως στην οποία θα αποδειχθεί αδύνατη η πώλησή της σε τρίτους ή η ρευστοποίησή της υπό ευνοϊκότερους όρους από ό,τι η εκκαθάριση·

ε) να διασφαλίσει ότι η Banco di Sicilia θα εκχωρήσει ή θα κλείσει, πριν από τα τέλη Δεκεμβρίου του 2000, πενήντα πέντε υποκαταστήματα που είναι εγκατεστημένα στη Σικελία·

στ) να εγγυηθεί ότι η Banco di Sicilia δεν θα ανοίξει ούτε θα αποκτήσει υποκαταστήματα, γραφεία, θυγατρικές ή άλλες υπηρεσίες εμπορικής διανομής των προϊόντων της στη Σικελία μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 2002.

Άρθρο 3

1. Οι ιταλικές αρχές συνεργάζονται πλήρως στον έλεγχο της παρούσας απόφασης και υποβάλλουν στην Επιτροπή αιτιολογημένη έκθεση επί της εφαρμογής της, της εκτέλεσης του σχεδίου αναδιάρθρωσης και της ιδιωτικοποίησης της επιχείρησης.

Ειδικότερα η εν λόγω έκθεση:

- εξετάζει την οικονομικο-χρηματοπιστωτική αποδοτικότητα των διαφόρων μονάδων του ομίλου που ενδεχομένως παραμένουν υπό τον έλεγχο του κράτους μέσω της υποβολής αναλυτικών αποτελεσμάτων σχετικά με τις εκτιμήσεις που περιέχονται στο σχέδιο,

- παρουσιάζει το βαθμό ρευστοποίησης της επιχείρησης και τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 2,

- παραθέτει στοιχεία για το βαθμό προόδου της επιστροφής εκ μέρους της υπό εκκαθάριση Sicilcassa του χρεωστικού υπολοίπου ύψους 462 δισεκατομμύρια ITL που ακόμη δεν έχει καλυφθεί και έχει αναληφθεί από την υπό εκκαθάριση εταιρεία,

- αναλύει λεπτομερώς τη διεξαγωγή της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης της BS, που θα ρευστοποιηθεί μέσω της πώλησης του ομίλου Mediocredito Centrale και ιδίως της χρηματοπιστωτικής αναδιάρθρωσης των κρατικών συμμετοχών στην εν λόγω τράπεζα και στη Banco di Sicilia.

2. Η έκθεση που προβλέπεται στην παράγραφο 1 υποβάλλεται στην Επιτροπή αμέσως μετά την έγκριση του διοικητικού συμβουλίου των πιστωτικών ιδρυμάτων και στη συνέχεια σε εξαμηνιαία βάση, μέχρι της ημερομηνίας εκπλήρωσης των δεσμεύσεων και των όρων που προβλέπονται στο άρθρο 2.

Στην έκθεση επισυνάπτονται τα ακόλουθα δικαιολογητικά: ισολογισμοί, οικονομικοί λογαριασμοί και εκθέσεις, ετήσιες και εξαμηνιαίες, των διοικητών της Banco di Sicilia και της Sicilcassa μέχρι την ολοκλήρωση της εκκαθάρισης.

3. Η Επιτροπή δύναται να επικαλεστεί εξειδικευμένους "ελέγχους" για την εκτίμηση των δικαιολογητικών και την εφαρμογή του σχεδίου. Οι ιταλικές αρχές, εφόσον κριθεί απαραίτητο, παρέχουν τη συνεργασία τους στην πραγματοποίηση των ελέγχων αυτών.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 10 Νοεμβρίου 1999.

Για την Επιτροπή

Mario Monti

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ C 297 της 25.9.1998, σ. 3.

(2) Το 1996 η Επιτροπή δεν είχε εγείρει αντιρρήσεις έναντι των εν λόγω χρηματοοικονομικών εισφορών (ΕΕ C 160 της 26.6.1992, σ. 8).

(3) Πρώην κρατικό τραπεζικό ίδρυμα που μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αριθ. 218/90 (νόμος Amato) το εταιρικό κεφάλαιο του οποίου (400 δισεκατομμύρια ITL ) κατεχόταν από την Περιφέρεια της Σικελίας (23,1 %) και από το ίδρυμα Sicilcassa (76,9 %).

(4) Η κλίμακα αξιολόγησης του εξειδικευμένου γραφείου Standard & Pοοr είναι η ακόλουθη: ΑΑΑ: ικανότητα επιστροφής εξαιρετικά υψηλή ΑΑ: πολύ μεγάλη ικανότητα Α: σημαντική ικανότητα αλλά με ευαισθησία στους οικονομικούς κινδύνους ΒΒΒ: επαρκής ικανότητα αλλά με σημαντική ευαισθησία στους οικονομικούς κινδύνους ΒΒ και Β: κερδοσκοπικός χαρακτήρας και αβεβαιότητα πληρωμής CCC, CC και C: καθυστέρηση πληρωμών D: ήδη σε κατάσταση παύσης πληρωμών. Η κλίμακα του Moody για τους κινδύνους "βαθμός επένδυσης" είναι η ακόλουθη: Αaa, Αa1, Αa2, Αa3, Α1, Α2, Α3, Βaa1, Βaa2. Οι δύο κλίμακες αξιολόγησης δεν είναι συγκρίσιμες.

(5) Βλέπε υποσημείωση 2.

(6) Το υπόλοιπο του παθητικού των 462 δισεκατομμυρίων ITL που παραμένει να καλυφθεί θα αναλάβει η υπό εκκαθάριση εταιρεία.

(7) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη. Εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 5 της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής επί των δημοσίων επιχειρήσεων στον κλάδο της μεταποίησης (ΕΕ C 307 της 13.11.1993, σ. 3).

(8) ΕΕ L 195 της 29.7.1980, σ. 35.

(9) ΕΕ L 254 της 12.10.1993, σ. 16.

(10) Βλέπε υποσημείωση 8.

(11) Η δεσπόζουσα επιρροή εικάζεται όταν οι δημόσιες αρχές, άμεσα ή έμμεσα, κατέχουν την πλειοψηφία του εγγεγραμμένου κεφαλαίου ή διαθέτουν την πλειοψηφία των ψήφων που αντιστοιχούν στις μετοχές που εκδόθηκαν από την επιχείρηση ή μπορούν να καθορίσουν άνω του 50 % των μελών του διοικητικού οργάνου, της διεύθυνσης ή του οργάνου εποπτείας της επιχείρησης.

(12) Βλέπε δελτίο των ΕΕ 9-1984.

(13) Βλέπε υποσημείωση αριθ. 7.

(14) Άρθρο 2346 του Αστικού Κώδικα.

(15) ΕΕ C 368 της 23.12.1994, σ. 12.

(16) Βλέπε υποσημείωση 15.

(17) Βλέπε απόφαση 98/490/ΕΚ της Επιτροπής, Crédit Lyonnais (ΕΕ L 221 της 8.8.1998, σ. 28).

(18) Βλέπε ΧΧΙΙΙn έκθεση επί της πολιτικής του ανταγωνισμού, σημείο 403, σ. 276. Οι αρχές στις οποίες αναφέρεται η Επιτροπή για να εξετάσει εάν μία πράξη ιδιωτικοποίησης περιέχει ενδεχομένως στοιχεία κρατικής ενίσχυσης αναφέρθηκαν προηγουμένως προς τις γαλλικές αρχές σε επιστολή του γενικού διευθυντή ανταγωνισμού της 14.7.1993.