ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 5ης φεβρουαρίου 1992 όσον αφορά διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ (Υποθέσεις IV/31.572 και 32.571 - Βιομηχανία κατασκευών στις Κάτω Χώρες) (Το κείμενο στην ολλανδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (92/204/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962 πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως το άρθρο 3 παράγραφος 1,

την αίτηση αρνητικής πιστοποίησης και την κοινοποίηση, ενόψει της χορήγησης απαλλαγής, οι οποίες υποβλήθηκαν βάσει των διατάξεων των άρθρων 2 και 4 του κανονισμού αριθ. 17 στις 13 Ιανουαρίου 1988 απο την Vereniging van Samenwerkende Prijsregelende Organisaties in de Bouwnijverheid, Amersfoort, όσον αφορά τους "Uniforme Prijsregelende Reglementen" της 9ης Οκτωβρίου 1986, που αποτελούν έργο του εν λόγω συνδέσμου, καθώς και τον "Erecode voor ondernemers in het Bouwbedrijf", με τη μορφή που έχει καταστεί υποχρεωτικός για τις επιχειρήσεις που έχουν προσχωρήσει στις οργανώσεις-μέλη του συνδέσμου, βάσει της απόφασης που έλαβε ο σύνδεσμος αυτός στις 3 Ιουνίου 1980,

την καταγγελία που κατέθεσε ο δήμος του Ρόττερνταμ, στις 26 Ιουλίου 1989, κατά του προαναφερθέντος συνδέσμου και με τους αναφερόμενους κανονισμούς,

την απόφαση της Επιτροπής της 7ης Νοεμβρίου 1989 να κινήσει τη διαδικασία αναφορικά με την υπόθεση αυτή,

Αφού δόθηκε προηγουμένως στις ενδιαφερόμενες πλευρές η ευκαιρία να γνωστοποιήσουν τις απόψεις τους σε σχέση με τις καταγγελίες που έγιναν αποδεκτές από την Επιτροπή και τις υπόλοιπες παρατηρήσεις που υπέβαλαν οι ενδιαφερόμενοι, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και του κανονισμού αριθ. 99/ 63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2),

Μετά από διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

Ι. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

(1) Η παρούσα διαδικασία αφορά:

- ορισμένες διατάξεις του καταστατικού του Vereniging van Samenwerkende Prijsregelende Organisaties in de Bouwnijverheid (που στο εξής καλείται "SPO"),

- τις αποφάσεις που λήφθηκαν στις 9 Οκτωβρίου 1986, στο πλαίσιο του συνδέσμου SPO και οι οποίες φέρουν την ονομασία "Uniforme Prijsregelende Reglementen" και τα παραρτήματά τους (που στο εξής καλούνται "UPR"), οι οποίες τέθηκαν σε ισχύ την 1η Απριλίου 1987 και τροποποιήθηκαν στις 23 Ιουνίου 1988,

- τις παρόμοιες αποφάσεις που εγκρίθηκαν κατά το χρονικό διάστημα από το 1967 έως το 1979 από 29 οργανώσεις-μέλη της SPO, καθεμία από τις οποίες τις ενέκρινε για δικό της λογαριασμό και οι οποίες εγκρίθηκαν από τον SPO, αποφάσεις που αντικαταστάθηκαν από τους UPR,

- την απόφαση του SPO της 3ης Ιουνίου 1980 με την οποία προσδόθηκε καταναγκαστικός χαρακτήρας για τις επιχειρήσεις που προσχωρούν στις οργανώσεις-μέλη του στον "Erecode voor ondernemers in het Bouwbedrijf" και τα παραρτήματά του (που στο εξής καλούνται κώδικας τιμής), που παραμένουν σε ισχύ από την εποχή εκείνη.

(2) Ο SPO κοινοποίησε (ημερομηνία καταχώρησης: 13 Ιανουαρίου 1988) τους UPR καθώς και τον κώδικα τιμής. Η κοινοποίηση αυτή συμπληρώθηκε με μια έκθεση η οποία καταχωρήθηκε στις 19 Ιουλίου 1989.

Ο δήμος του Ρόττερνταμ κατέθεσε στις 26 Ιουλίου 1989 καταγγελία η οποία, μεταξύ άλλων, αφορά και τους προαναφερόμενους κανονισμούς ιδιωτικού χαρακτήρα.

Α. ΟΙ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

(3) Ο SPO συστάθηκε το 1963. Αντικείμενο του εν λόγω συνδέσμου είναι, βάσει του άρθρου 3 του καταστατικού του "η προαγωγή και η διαχείριση ορθών συνθηκών ανταγωνισμού, η αποφυγή και καταπολέμηση των αντεδεικνυόμενων πρακτικών κατά την προσφορά τιμών και η προαγωγή της διαμόρφωσης δικαιολογημένων, από οικονομική άποψη, τιμών". Στα μέσα που οφείλουν να χρησιμοπούνται για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός συγκαταλέγονται ιδίως οι αποφάσει του SPO, που δεσμεύουν άμεσα τις επιχειρήσεις που προσχωρούν στις ενώσεις-μέλη, καθώς και η κατάλληλη εκτέλεση και ο έλεγχος της τήρησης των εν λόγω αποφάσεων (καταστατικό SPO, άρθρο 4).

(4) Μέλη του SPO μπορούν να είναι μόνο οι ενώσεις επιχειρήσεων του κλάδου των κατασκευών, που έχουν νομική προσωπικότητα και έχουν ως αντικείμενο την υλοποίηση των στόχων του συνδέσμου SPO (καταστατικό SPO, άρθρο 5). Στα εν λόγω μέλη συγκαταλέγονται σήμερα 27 ενώσεις και ένα ίδρυμα.

Σύμφωνα με το καταστατικό καθεμίας από τις προαναφερθείσες οργανώσεις, όλες οι επιχειρήσεις κατασκευών, ανεξάρτητα από τον τόπο της έδρας τους, μπορούν να καταστούν μέλη των οργανώσεων αυτών, με ορισμένες εξαιρέσεις.

Οι 28 οργανώσεις-μέλη του SPO συγκροτούνται από περισσότερες από 4 000 κατασκευαστικές επιχειρήσεις, που έχουν την έδρα τους στις Κάτω Χώρες. Μια άλλη οργάνωση-μέλος, στην οποία απευθυνόταν η παρούσα απόφαση, αποσύρθηκε την 1η Ιανουαρίου 1989. Κατά την ημερομηνία κοινοποίησης των καταγγελιών, η εν λόγω οργάνωση ήταν στο στάδιο της εκκαθάρισης.

Β. ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

1. Οι ομοιόμορφοι κανονισμοί διευθέτησης των τιμών (UPR) που θεσπίστηκαν από τον SPO στις 9 Οκτωβρίου 1986

(5) Η γενική συνέλευση του SPO έλαβε στις 9 Οκτωβρίου 1986 "απόφαση υποχρεωτικού χαρακτήρα", με την οποία ενέκρινε ιδίως το κείμενο των UPR και των παραρτημάτων τους, που επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ από την 1η Απριλίου 1987, αφενός, και προσέδωσε υποχρεωτικό χαρακτήρα σε αυτούς τους UPR, για όλες τις επιχειρήσεις-μέλη των ενώσεων-μελών της, αφετέρου.

Με μια άλλη "απόφαση υποχρεωτικού χαρακτήρα", της 23ης Ιουνίου 1988, που άρχισε να ισχύει την 1η Ιουλίου 1988, ο SPO τροποποίησε τους UPR.

(6) Υπάρχουν δύο κανονισμοί UPR - ένας που αφορά την προσφορά τιμών, σε ανταπόκριση προς μια προκήρυξη υποβολής προσφορών, βάσει της περιορισμένης διαδικασίας (που στο εξής καλείται "UPRR") και ένας άλλος, που σχετίζεται με την προσφορά τιμών, σε ανταπόκριση προς μία προκήρυξη υποβολής προσφορών, βάσει της ανοικτής διαδικασίας (που στο εξής καλείται: UPRO).

Οι κανονισμοί UPR εφαρμόζονται επί του συνόλου των συμβάσεων κατασκευής έργων που πρόκειται να εκτελεσθούν στις Κάτω Χώρες και που υπάγονται στο πεδίο κάποιου από τους ακόλουθους κατασκευαστικούς κλάδους:

1. Ο κλάδος των κτιρίων περιλαμβάνει την κατασκευή, συντήρηση, ανακαίνιση και ούτω καθεξής κτιρίων οικιστικού και μη οικιστικού χαρακτήρα.

2. Ο κλάδος των έργων εκσκαφής, των στραγγιστικών έργων, της αποχέτευσης και της καλωδίωσης περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως η κάθετη διάτρηση (φρεατίων) και η οριζόντια διάτρηση (οδικών ή σιδηροδρομικών σηράγγων), η τοποθέτηση αγωγών για τη μεταφορά ουσιών, όπως το αέριο και το νερό, (με εξαίρεση τις κατασκευές υπονόμων) και η τοποθέτηση καλωδίων (περιλαμβανομένων όλων των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την καλωδιακή τηλεόραση).

3. Ο κλάδος των χωματουργικών εργασιών, της κατασκευής αστικών αρτηριών και δρόμων και της φύτευσης περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως η κατασκευή και η συντήρηση τάφρων, υπονόμων, οδών και αρτηριών (περιλαμβανομένης και της επίστρωσης ασφάλτου), πάρκων (για σκοπούς αθλητισμού ή αναψυχής), με εξαίρεση τις εργασίες φύτευσης που εκτελούνται έπειτα από παραγγελία ιδιωτών.

4. Ο κλάδος της οδικής σήμανσης περιλαμβάνει αποκλειστικά τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τις οδικές αρτηρίες και τους δρόμους.

5. Ο κλάδος των κατεδαφίσεων.

6. Ο κλάδος των υδραυλικών έργων περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως η κατασκευή εγγειοβελτιωτικών υδραυλικών έργων και ποτάμιων και θαλάσσιων έργων (με εξαίρεση τα έργα εκβάθυνσης).

(7) Οι δύο κανονισμοί έχουν την αυτή δομή και περιέχουν εξαιρετικά ακριβείς και λεπτομερείς διατάξεις σε σχέση, αφενός, με τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην οργάνωση και, αφετέρου, τους όρους λειτουργίας της οργάνωσης.

Αντικείμενο των UPR είναι, έτσι, η οργάνωση ενός συστήματος αμοιβαίας ενημέρωσης και εναρμόνισης μεταξύ των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην προκήρυξη συμβάσεων κατασκευής έργων, με τη μέθοδο της δημοπρασίας, απώτερος στόχος του οποίου είναι ιδίως να προσαυξηθούν οι τιμές που περιλαμβάνονται στις υποβαλλόμενες προσφορές κατά ορισμένα ποσά που αντιστοιχούν στις αποκαλούμενες εξισωτικές αποζημιώσεις προς ισοφάριση των εξόδων εκπόνησης μελετών και των επαγγελματικών εισφορών και να προστατευτεί η επιχείρηση που αποκαλείται "δικαιούχος".

Οι δύο κανονισμοί διαφέρουν κατά βάση μόνο σε ό,τι αφορά τις λεπτομέρειες επιμερισμού του συμψηφιστικού ποσού για τα έξοδα υπολογισμού, το οποίο καταλογίζεται, σε τελική ανάλυση, υπέρ των συνδιαγωνιζομένων επιχειρηματιών.

(8) Σε αυτούς τους δύο UPR προσαρτώνται:

- ένας κανονισμός αναφορικά με τις προσφορές τιμών που δεν υποβάλλονται ταυτόχρονα,

- ένας κανονισμός αναφορικά με τις προσφορές τιμών που υποβάλλονται στο πλαίσιο της υπεργολαβίας,

- ένας κανονισμός, με τον οποίο συγκροτείται το "ταμείο εγγυήσεων" και ρυθμίζεται η λειτουργία του,

- ένας κανονισμός αναφορικά με την ευθύνη των "γραφείων", που μεριμνούν για την εκτέλεση των UPR,

- ένα παράρτημα, στο οποίο οριοθετούνται οι κλαδικές και περιφερειακές αρμοδιότητες "των εν λόγω γραφείων",

- ένα παράρτημα στο οποίο απεικονίζονται οι συντελεστές των ποσών των εξόδων υπολογισμού,

- ένα παράρτημα, με το οποίο οργανώνεται το "ταμείο υπολογισμού".

(9) Ο SPO ανέθεσε την εκτέλεση του συνόλου των κανονισμών της κατηγορίας της "θεσμικής ρύθμισης τιμών και ανταγωνισμού" (βλέπε σχετικά στη σύμβαση έγκρισης) σε οκτώ εγκεκριμένα "γραφεία": τα γραφεία αυτά αποτελούν εταιρείες περιορισμένης ευθύνης, στις οποίες οι σύνδεσμοι-μέλη του SPO (με εξαίρεση δύο από τους συνδέσμους αυτούς) κατέχουν, άμεσα ή έμμεσα, το σύνολο των μετοχών.

Η λειτουργία των γραφείων αυτών ελέγχεται από τον SPO.

Τα οκτώ γραφεία είναι τα εξής:

- Bureau Burger- en Utiliteitsbouw Noord Nederland BV, στο Leeuwarden,

- Centraal Bureau Aannemersverenigingen Holland Zuid BV, στο Ρόττερνταμ,

- Centraal Bureau Prijsregeling Boringen, Kabels en Leidingen BV, στο Soest;

- Centraal Bureau Prijsregeling Waterbouw BV, στην Ουτρέχτη,

- Prijsregeling Midden Nederland BV, στην Ουτρέχτη,

- Sponwest BV, στο Άμστερνταμ,

- WAC Centraal Bureau BV, στο Zelst,

- Zuid Nederlandse Aannemersvereniging Centraal Bureau BV, στο Heeze.

(10) Οι αρμοδιότητες κάθε γραφείου είναι περιορισμένες, είτε με βάση την περιοχή της χώρας, είτε με βάση τον κλάδο κατασκευών, με τη μορφή που αυτός μνημονεύεται παραπάνω στην αιτιολογική σκέψη 6.

Η υποδιαίρεση κατά κλάδους και περιοχές υφίσταται επίσης στο πλαίσιο των ενώσεων-μελών του συνδέσμου SPO. Στο πλαίσιο ορισμένων από τις ενώσεις αυτές συνασπίζονται επιχειρηματίες κατασκευών που ασκούν δραστηριότητες σε περισσότερους από τους μνημονευθέντες κλάδους.

(11) Οι 4 200 επιχειρήσεις περίπου, που είναι μέλη των ενώσεων-μελών του SPO δεν είναι οι μόνες που μπορούν να προσχωρήσουν στους UPR. Και άλλες επιχειρήσεις έχουν το δικαίωμα να προσχωρήσουν στους κανονισμούς, ανάλογα με την εκάστοτε περίπτωση, σε εκούσια βάση. Ο αριθμός των επιχειρήσεων της κατηγορίας αυτής, που συμπεριλαμβάνονται στους καταλόγους των συμμετεχόντων μελών που χορήγησαν τα γραφεία ανέρχεται σε 3 000 περίπου (από τις οποίες περίπου 150 επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους σε άλλα κράτη μέλη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων).

Παρά το γεγονός ότι οι UPR, ακριβώς όπως και οι προγενέστεροι κανονισμοί, προβλέπουν αυτή τη δυνατότητα εκούσιας προσχώρησης, ανάλογα με την εκάστοτε περίπτωση, η προσχώρηση κάποιας επιχείρησης, που δεν είναι μέλος κάποιας ένωσης μέλους του SPO έχει στην ουσία μόνιμο χαρακτήρα. Στην πραγματικότητα, μια επιχείρηση που συμμετέχει στις συμβάσεις κατασκευής έργων στις Κάτω Χώρες, μερικές φορές στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO, μερικές φορές μάλιστα εκτός του πλαισίου της οργάνωσης SPO, διατρέχει τον κίνδυνο να στερηθεί από τα δικαιώματα και πλεονεκτήματα που απορρέουν από την οργάνωση για λόγους "αυθαίρετης στάσης" (άρθρο 19 UPRR, άρθρο 21 UPRO) ή και μάλιστα να αποκλειστεί από την οργάνωση SPO (άρθρο 4 UPR) λόγω "ασυνεπούς στάσης" (απάντηση που έδωσε ο SPO στις επίσημες αιτήσεις παροχής πληροφοριών που της διαβιβάστηκαν στις 10 Αυγούστου και στις 14 Νοεμβρίου 1988).

2. Ο κώδικας τιμής

(12) Σε περιπτώσεις που παραβιάζονται οι διατάξεις των UPR, προβλέπεται η θέσπιση ολόκληρης σειράς μέτρων, τόσο στους ίδιους τους UPR, όσο και στα καταστατικά των ενώσεων-μελών. Επιπλέον, η παράβαση των διατάξεων των UPR συνιστά παράβαση του κώδικα τιμής (βλέπε σχετικά άρθρο 29 UPRR και άρθρο 31 UPRO, σε συνδυασμό με το άρθρο 9 του κώδικα τιμής), το κείμενο του οποίου υιοθετήθηκε από τη γενική συνέλευση του SPO, στις 3 Ιουνίου 1980. Ταυτόχρονα, η γενική συνέλευση προσέδωσε καταναγκαστικό χαρακτήρα, με απόφασή της που άρχισε να ισχύει την 1η Οκτωβρίου 1980, στον κώδικα αυτό για τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην οργάνωσή της. Ο κώδικας τιμής περιλαμβάνει έτσι τόσο ουσιαστικές διατάξεις, όπως για παράδειγμα η υποχρέωση κοινοποίησης της πρόθεσης προσφοράς κάποιας τιμής και, σε περιπτώσεις προσφοράς τιμών που δεν υποβάλλονται ταυτόχρονα, συμμετοχής στη συνεδρίαση που πραγματοποιείται στο πλαίσιο του SPO. Ο κώδικας περιλαμβάνει όμως επίσης και τον ορισμό της προστασίας του δικαιούχου, αλλά και κανόνες αναφορικά με τις κυρώσεις που επιβάλλονται και τη διαδικασία που ακολουθείται σε περιπτώσεις παραβάσεων.

(13) Ο κώδικας τιμής αποτελεί αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας, στο μέτρο που διαδραματίζει συγκεκριμένο ρόλο, αφενός μεν, στο πλαίσιο του ελέγχου της τήρησης των υποχρεώσεων που απορρέουν από τους UPR (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 47 και 48) και, αφετέρου, στο πλαίσιο της εναρμόνισης των ενεργειών στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO, στις περιπτώσεις της εφαρμογής του κανονισμού για τις προσφορές τιμών που δεν υποβάλλονται ταυτόχρονα (βλέπε αιτιολογικές σκέψες 52 έως 54). Δεδομένου ότι οι διατάξεις του άρθρου 10 του κώδικα τιμής δεν αφορούν ούτε τον προαναφερθέντα έλεγχο ούτε την προαναφερθείσα συγκέντρωση, για το λόγο αυτό δεν αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας.

3. Συμπληρωματικοί κανονισμοί

(14) Με την επιφύλαξη της έγκρισης από την πλευρά του SPO, οι ενώσεις-μέλη της μπορούν να θεσπίσουν κανονισμούς που συμπληρώνουν τους UPR και, πριν από αυτούς, παρόμοιους κανονισμούς που ίσχυσαν προγενέστερα.

Ορισμένες ενώσεις-μέλη θέσπισαν αντίστοιχους κανονισμούς, όπως εκείνοι που αφορούν τον προορισμό ενός συγκεκριμένου τμήματος της προσαύξησης των τιμών, υπέρ της συνεργασίας μεταξύ της επιχείρησης-μέλους της ενδιαφερόμενης ένωσης και κάποιας επιχείρησης που δεν είναι μέλος της οργάνωσης SPO ή που σχετίζονται με την κοινοποίηση της πρόθεσης προσφοράς κάποιας τιμής σε σχέση με μία αλλοδαπή σύμβαση (αυτοί οι δύο τελευταίοι κανονισμοί, με τη μορφή που παρατέθηκαν προηγουμένως, καταργήθηκαν μέσα στο 1988).

Οι συμπληρωματικοί αυτοί κανονισμοί δεν εξετάζονται, με τη μορφή που υφίστανται, στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης, μιας και έχουν δευτερεύουσα σημασία, σε σχέση με το κύριο αντικείμενο της διαδικασίας.

4. Κανονισμοί που προηγήθηκαν των UPR

(15) Πριν από την 1η Απριλίου 1987, την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν σε ισχύ οι ισχύοντες UPR, οι ενώσεις-μέλη του συνδέσμου SPO εφάρμοζαν οι ίδιες τους δικούς τους κανονισμούς ρύθμισης των τιμών. Η εκτέλεση των κανονισμών αυτών γινόταν, άμεσα ή έμμεσα, με φροντίδα της ένωσης-μέλους.

Η πρώτη ένωση που θέσπισε ένα κανονισμό της μορφής αυτής ήταν η Zuid Nederlandse Aannemersvereniging (ZNAV), το 1952. Στη συνέχεια, οι άλλες κλαδικές/περιφερειακές ενώσεις θέσπισαν παρόμοιες ρυθμίσεις. Η πλειοψηφία των ενώσεων αυτών προσχώρησε το 1969 στο σύνδεσμο SPO. Κατά το διάστημα του 1973 έως 1979, οι ενώσεις αντικατέστησαν τις περισσότερες αρχικές τους ρυθμίσεις με ρυθμίσεις ομοιόμορφου χαρακτήρα που είχε εγκρίνει ο SPO.

(16) Οι UPR που θέσπισε ο SPO στις 9 Οκτωβρίου 1986 και που τέθηκαν σε ισχύ από την 1η Απριλίου 1987 αντικατέστησαν αυτές τις ενοποιημένες προγενέστερες ρυθμίσεις, οι οποίες, ως εκ τούτου, έπαυσαν να εφαρμόζονται.

(17) Λόγω της θέσπισης των UPR που ισχύουν τη στιγμή αυτή, τρεις ενώσεις επιχειρήσεων κατασκευής έργων αποσύρθηκαν από το σύνδεσμο SPO. Πρόκειται, αφενός μεν, για δύο ενώσεις στις οποίες έχουν συνασπισθεί οι επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητες εκβάθυνσης (οι UPR δεν εκτείνονται στον κλάδο αυτό), οι οποίες αποσύρθηκαν την 1η Ιανουαρίου 1987 και, αφετέρου, για την ένωση NAC (Nederlandse Aannemers Combinatie), η οποία εξεπλήρωνε ορισμένα λειτουργικά καθήκοντα που εμπίπτουν σήμερα στην αποκλειστική αρμοδιότητα των γραφείων, για λογαριασμό των επιχειρήσεων κατασκευών που δρούσαν σε εθνική κλίμακα, η οποία αποσύρθηκε την 1η Ιανουαρίου 1989. Οι δύο ενώσεις του τομέα της εκβάθυνσης εφαρμόζουν τις δικές τους ρυθμίσεις διευθέτησης των τιμών. Η NAC, από την πλευρά της, βρισκόταν στη φάση της εκκαθάρισης, τη χρονική στιγμή της κοινοποίησης των καταγγελιών.

Γ. Η ΑΓΟΡΆ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΪΟΝ

(18) Σύμφωνα με τον SPO, αριθμός και η συνολική αξία των συμβάεων που προκηρύσσονται με τη μέθοδο της δημοπρασίας στις Κάτω Χώρες, στους κλάδους που περιλαμβάνονται στην αιτιολογική σκέψη 6, και οι οποίοι αποτέλεσαν αντικείμενο εναρμονισμένης στάσης στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO, είναι οι εξής:

(σε εκατομμύρια Hfl)

Έτος

Αριθμός

Αξία

1982

24 660

9 932,4 ( 1)

1983

28 283

10 191,7 ( 1)

1984

28 390

10 723,9 ( 1)

1985

29 189

10 785,5 ( 1)

1986

29 372

11 263,8 ( 1)

1987

27 757

12 784,9 ( 1)

1988

30 043

12 177,1 ( 1)

( 1) Σύμφωνα με την κοινή απάντηση των κοινοποιούντων στις αιτιάσεις, ο κύκλος εργασιών που πραγματοποιήθηκαν γενικά (περιλαμβανομένων των συμβάσεων με απευθείας ανάθεση) στις Κάτω Χώρες θα ήταν 35,4 δισεκατομμύρια φιορίνια για το 1987.

Από τις πληροφορίες που έδωσε ο SPO προκύπτει ότι οι επιχειρηματίες που είναι μέλη των ενώσεων SPO και εφαρμόζουν τους UPR κερδίζουν τις συμβάσεις που σχετίζονται με τους κλάδους που αναφέρονται στη συνέχεια σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 90 % των περιπτώσεων.

(19) Για να υπολογισθεί το μερίδιο της αγοράς έργων που προκηρύσσεται με τη μέθοδο της δημοπρασίας στις Κάτω Χώρες, το οποίο ελέγχεται από το σύνολο των μελών που συμμετέχουν στους UPR, θα πρέπει να συγκριθούν τα στοιχεία που μνημονεύονται στη συνέχεια με τα αριθμητικά δεδομένα στα οποία έχει καταλήξει το Economisch Instituut voor de Bouwnijverheit (που στη συνέχεια καλείται: EIB).

(20) Σύμφωνα με το EIB, η συνολική αξία των εργασιών του πραγματοποιήθηκαν στον κλάδο των κατασκευών, που είχαν προκηρυχθεί με τη μέθοδο της δημοπρασίας στις Κάτω Χώρες, για τη χρονική περίοδο 1982-1987, ανήλθε στα εξής ποσά (3):

(σε εκατομμύρια Hfl)

Έτος

Ποσό

1982

10 744,8

1983

10 345,6

1984

11 748,1

1985

12 281,9

1986

12 909,8

1987

11 724,2

Τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από το EIB δεν περιλαμβάνουν τις εκχερσωτικές εργασίες και τον κλάδο των κατεδαφίσεων. Από το 1984 και μετά στα στοιχεία αυτά περιλαμβάνεται επίσης ο κλάδος της καλωδίωσης και των αποχετεύσεων. Οφείλει να σημειωθεί ότι τα χρηματοοικονομικά δεδομένα του συνδέσμου SPO αφορούν την αξία των συμβάσεων που ανατίθενται ετησίως, ενώ τα δεδομένα της ΕΙΒ αφορούν την αξία των συμβάσεων που εκτελέστηκαν πράγματι στο σύνολό τους ή εν μέρει, ετησίως (κύκλος εργασιών).

(21) Από τη σύγκριση αυτών των δύο κατηγοριών οικονομικών δεδομένων προκύπτει ότι το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο των συμβάσεων που ανατέθηκαν με τη μέθοδο της δημοπρασίας και οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των UPR συνάπτονται με παρεμβολή της οργάνωσης SPO, πράγμα που σημαίνει ότι οι περισσότερες από αυτές αποτελούν αντικείμενο εναρμόνισης στο πλαίσιο της εν λόγω οργάνωσης.

Η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώνεται από τις ακόλουθες διαπιστώσεις:

α) σύμφωνα με τα στοιχεία που γνωστοποίησε ο SPO, στην κοινοποίησή της για τις εξεταζόμενες ρυθμίσεις, το μερίδιο της αγοράς κατασκευαστικών έργων στις Κάτω Χώρες, που προκηρύσσονται με τη μέθοδο της δημοπρασίας και που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των UPR αντιπροσωπεύει ποσοστό 41,5 %, σε αξία, και 22,3 % από τον αριθμό έργων της συνολικής αγοράς κατασκευών στις Κάτω Χώρες (εξεταζόμενη χρονική περίοδος: 1975-1979). Στο επεξηγηματικό σημείωμα του βασιλικού διατάγματος της 29ης Δεκεμβρίου 1986 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 66 στη συνέχεια), τα ποσοστά αυτά ανέρχονται σε 41 και 25 % (1978, πηγή: SPO).

Από τα στοιχεία που δημοσίευσε το ΕΙΒ, που παρατίθενται στη συνέχεια, προκύπτει ένα ποσοστό περίπου 40 % (για τα έτη 1982-1986. Το 1987, το ποσοστό αυτό ανερχόνται σε 35,45 %)-

β) όπως συνάγεται από την εξέταση των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια των ερευνών:

- σύμφωνα με ορισμένους εργολήπτες μεγάλων έργων σχεδόν το σύνολο των συμβάσεων του αναθέτουν αυτοί με τη μέθοδο της δημοπρασία "εκτελούνται" από την οργάνωση SPO,

- όλες οι ολλανδικές επιχειρήσεις κατασκευής έργων μεγάλης και μεσαίας κλίμακας συγκαταλέγονται στους πίνακες με τις επιχειρήσεις που είναι μέλη των ενώσεων-μελών. Οι ολλανδοί κατασκευαστές που δεν προσχωρούν στο σύστημα UPR, στο πλαίσιο του SPO έχουν (εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις) είτε πολύ μικρές διαστάσεις για να τους ενδιαφέρουν οι συμβάσεις δημοπραστιών, είτε είναι εξειδικευμένοι κατά τρόπο που η παραγωγή τους να συμμορφώνεται με τυποποιημένα πρότυπα-

γ) στην απάντησή του στις καταγγελίες, ο SPO επιβεβαιώνει ότι "το μερίδιο του λέοντος" των συμβάσεων που ανατίθενται μέσω δημοπρασιών στις Κάτω Χώρες συνάπτονται με παρεμβολή της οργάνωσής του.

(22) Η ζήτηση προέρχεται από πολυάριθμους δημόσιους και ιδιωτικούς αγοραστές που προσφεύγουν στο σύστημα της ανάθεσης μέσω δημοπρασιών είτε λόγω νομίμων υποχρεώσεων, είτε εκουσίως, για να εξωθήσουν σε ανταγωνισμό μεταξύ των προσφερουσών επιχειρήσεων που υπάρχουν στην αγορά, επιτυγχάνοντας την λιγότερο υψηλή δυνατή τιμή για τις απαιτούμενες παροχές, τις προδιαγραφές και τους όρους των οποίων τις προσδιορίζουν οι ίδιες στην αναλυτική περιγραφή των έργων και η συγγραφή υποχρεώσεων.

Η προσφορά που ανταποκρίνεται στη ζήτηση αυτή δεν προέρχεται, με ελάχιστες εξαιρέσεις, παρά μόνο από κατασκευαστές που συμμετέχουν στην οργάνωση SPO.

(23) Για λόγους που σχετίζονται με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων του κλάδου των κατασκευών, όπως αυτές ορίζονται στην αιτιολογική σκέψη 6 που καλύπτει στην πραγματικότητα δραστηριότητες πολυποίκιλης φύσης και αξίας, και στον οποίο δρουν επιχειρήσεις οι διαστάσεις των οποίων καλύπτουν εξαιρετικά μεγάλο φάσμα, θα πρέπει να διακρίνονται, από την άποψη της εξεταζόμενης γεωγραφικής αγοράς, οι σχετικά απλές και τρέχουσες εργασίες σχετικά χαμηλής αξίας (όπως για παράδειγμα οι ιδιωτικές οικίες) και τα δύσκολα, περίπλοκα ή εξαιρετικά εξειδικευμένα έργα που έχουν σχετικά υψηλή αξία. Η γεωγραφική αγορά στην οποία επέρχεται η σύμπτωση της προσφοράς και της ζήτησης είναι περισσότερο περιορισμένη για το πρώτο είδος συμβάσεων, από ό,τι για το δεύτερο.

Δ. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ UPR

α) Υποχρέωση κοινοποίησης της πρόθεσης υποβολής προσφοράς (Άρθρο 3 UPR)

(24) Οι επιχειρήσεις που είναι μέλη των οργανώσεων μελών του SPO οφείλουν να ανακοινώνουν στο αρμόδιο γραφείο του SPO την πρόθεσή τους να υποβάλλουν προσφορές τιμών, ανταποκρινόμενες στην πρόσκληση που απεύθυνε ο κύριος του έργου ή μάλιστα και ανταποκρινόμενες στην πρόσκληση διαβουλεύσεων και διαπραγματεύσεων που τους διαβιβάστηκε αναφορικά με κάποιο υπό ανάθεση έργο ή και με την υλοποίηση κάποιου έργου για δικό τους λογαριασμό και με δική τους ευθύνη. Η υποχρέωση αυτή ισχύει τόσο για τις δημόσιες, όσο και για τις ιδιωτικές αναθέσεις έργων, καθώς και τις προσκλήσεις υποβολής υποψηφιοτήτων, όσο και για τις συμβάσεις που ανατίθενται απευθείας και με τη μέθοδο της υπεργολαβίας.

Στην κοινοποίηση οφείλουν να περιλαμβάνονται όλα τα στοιχεία και πληροφορίες που το γραφείο κρίνει πρόσφορες ή/και που είναι αναγκαίες για την εκτέλεση των UPR. Την αυτή υποχρέωση κοινοποίησης επέχει και ο κατασκευαστής ο οποίος, χωρίς να είναι μέλος της οργάνωσης SPO (και, επομένως, χωρίς να δεσμεύεται από τους UPR), δεσμεύεται από τον κώδικα τιμής, λόγω της προσχώρησής του σε κάποια ένωση-μέλος της ένωσης Algemeen Verbond Bouwbedrijf (που στο εξής καλείται "AVBB").

Σύμφωνα με την κοινή απάντηση που έδωσαν οι αποδέκτες της παρούσας απόφασης στις καταγγελίες, ο αριθμός των επιχειρήσεων που εμπίπτουν στην κατηγορία αυτή ανέρχεται σε 2 000.

Το γραφείο ανακοινώνει, έπειτα από σχετική αίτηση, τον αριθμό των άλλων επιχειρήσεων που έχουν επίσης κοινοποιήσει την πρόθεσή τους υποβολής προσφοράς με κάποια τιμή για το ίδιο υπό ανάθεση έργο και οι οποίες θα κληθούν να συμμετάσχουν στη συνεδρίαση που θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO.

Με τη βοήθεια αυτού του συστήματος υποχρεωτικής κοινοποίησης παρέχεται στον SPO, με άλλα λόγια δηλαδή στο αρμόδιο γραφείο, η δυνατότητα αφενός μεν να θέτει σε κίνηση σε εύθετο χρόνο τη διαδικασία εναρμόνισης και, αφετέρου, να ελέγχει το σεβασμό των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από τις κανονιστικές ρυθμίσεις. Το γραφείο υποχρεούται να διοργανώσει μια συνεδρίαση με τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, από τη στιγμή που έλαβε τουλάχιστον δύο κοινοποιήσεις αναφορικά με μία και την αυτή σύμβαση.

Οι επιχειρήσεις μέλη των ενώσεων-μελών του SPO, οι οποίες απέστειλαν τη σχετική κοινοποίηση, είναι υποχρεωμένες να λάβουν μέρος στη συνεδρίαση αυτή. Από τη συνεδρίαση αποκλείονται οι επιχειρήσεις εκείνες που δεν είναι μέλη των ενώσεων-μελών του SPO, οι οποίες απέστειλαν τη σχετική κοινοποίηση και οι οποίες αποτελούν αντικείμενο πειθαρχικής διαδικασίας που ασκήθηκε για "ασυνεπή στάση".

Στην επιχείρηση που παράλειψε να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις της συμμετοχής στη συνεδρίαση, απαγορεύεται η υποβολή προσφοράς (άρθρο 4 UPR). Η επιχείρηση που έλαβε μέρος στη συνεδρίαση υποχρεούται να υποβάλει προσφορά, με εξαίρεση την περίπτωση της υπαναχώρησής της (άρθρο 15 UPRR, άρθρο 17 UPRO).

β) Συνεδρίαση των επιχειρηματιών (άρθρο 5 και επόμενα UPR)

(25) Στη συνεδρίαση, που συγκαλείται από το γραφείο, προεδρεύει ένας υπάλληλος του εν λόγω γραφείου. Ο πρόεδρος επαληθεύει εάν όλες οι παρούσες επιχειρήσεις έχουν συμπληρώσει το έντυπο με το οποίο πιστοποιείται η αποδοχή, από την πλευρά τους, της υπαγωγής στους κανόνες της οργάνωσης. Η επιχείρηση που δεν έχει συμπληρώσει το σχετικό έντυπο αποκλείεται από τη συνεδρίαση (άρθρο 5 UPR).

Ο πρόεδρος τηρεί συνοπτικά πρακτικά της συνεδριάσης, από τα οποία προκύπτουν οι αποφάσεις που διαμορφώθηκαν και οι συμφωνίες που επήλθαν κατά τη συνεδρίαση αυτή. Οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στη συνεδρίαση αποφασίζουν, κατά γενικό κανόνα, με απλή πλειοψηφία.

(26) β) 1. Συμφωνία επί της βασικής αρχής προσδιορισμού του δικαιούχου (άρθρο 6.1 UPR)

Ο πρόεδρος θέτει το βασικό ερώτημα του προσδιορισμού ενός δικαιούχου, δηλαδή της επιχείρησης που θα έχει το δικαίωμα να διαπραγματευθεί μόνη της την ανάθεση της σύμβασης, έπειτα από την υποβολή της προσφοράς τιμών. Η απόφαση λαμβάνεται με απλή πλειοψηφία. Στην περίπτωση των UPRR λαμβάνεται λοιπόν με τη θετική ψήφο τουλάχιστον δέκα επιχειρήσεων, εάν συμμετέχουν περισσότερες από δέκα επιχειρήσεις, και ομόφωνα, στις υπόλοιπες περιπτώσεις. Στην πράξη έχει επικρατήσει να προσδιορίζεται ένας δικαιούχος για όλες σχεδόν τις συμβάσεις επί των οποίων εφαρμόζονται οι UPR και οι οποίες αφορούν προσφορές που θεωρούνται συγκρίσιμες.

(27) β) 2. Αντιπαράθεση των βασικών συνιστωσών κόστους των υπό ανάθεση έργων (άρθρο 6.3 UPRR και άρθρο 6.2 UPRO)

Μόλις ληφθεί η απόφαση προσδιορισμού ενός δικαιούχου, εγκαινιάζονται οι συζητήσεις μεταξύ των συμμετεχουσών πλευρών για να καθοριστεί με βάση ποια τεχνικά και οικονομικά δεδομένα θα πρέπει να γίνει η σύγκριση των τιμών, εφόσον ο δικαιούχος μπορεί να προσδιοριστεί μόνο με βάση συγκρίσιμες προσφορές τιμών. Στα δεδομένα αυτά συγκαταλέγονται οι διάφορες συνιστώσες της υπό ανάθεση σύμβασης που πρέπει να συνεκτιμηθούν, οι εξειδικευμένοι περιοριστικοί όροι, το τεύχος συγγραφής υποχρεώσεων και ούτω καθεξής.

Με βάση τα πορίσματα των συζητήσεων αυτών, κάθε σύνεδρος που έλαβε μέρος στη συνεδρίαση οφείλει να συμπληρώσει το έντυπο στο οποίο μνημονεύεται η αρχική προτεινόμενη τιμή του, που αντιπροσωπεύει "την προβλεπόμενη από έναν επιχειρηματία προσφορά".

(28) β) 3. Υποβολή της προτεινόμενης αρχικής τιμής ανάθεσης (άρθρο 6.4 και άρθρο 7 UPR)

Οι επιχειρήσεις που λαμβάνουν μέρος στη συνεδρίαση οφείλουν να υποβάλουν στον πρόεδρο το έντυπο αυτό, μνημονεύοντας την προτεινόμενη αρχική τους τιμή.

Ο πρόεδρος λαμβάνει γνώση αυτών των προσφερομένων τιμών και επομένως λαμβάνει γνώση του ονόματος της επιχείρησης που έχει υποβάλει τη χαμηλότερη προσφορά.

Οι σύνεδροι έχουν κατόπιν τη δυνατότητα να αποφασίσουν με την πλειοψηφία που προβλέπεται στην παραπάνω αιτιολογική σκέψη 26:

- είτε να κοινοποιήσουν σε όλους τους συνέδρους τις προσφερόμενες τιμές,

- είτε να μην κοινοποιήσουν τις τιμές αυτές (ή μόνο την τάξη διαδοχής των τιμών αυτών και, ενδεχομένως, τα ονόματα των αντίστοιχων επιχειρήσεων) παρά μόνο στην επιχείρηση εκείνη που κοινοποίησε τη χαμηλότερη προσφερόμενη τιμή,

- είτε να λάβει γνώση των προσφερομένων αυτών τιμών αποκλειστικά και μόνο ο πρόεδρος (άρθρο 7 UPR).

Εάν κάποιος σύνεδρος επιθυμεί να υποβάλει, για το αυτό υπό ανάθεση έργο, προσφορά που συνδυάζεται με εναλλακτική πρόταση για ορισμένα υλικά ή διαδικασίες κατασκευής, υποχρεούται να κοινοποιήσει την προβλεπόμενη τιμή στο αυτό έντυπο. Την πρόθεσή του αυτή υποχρεούται να την κοινοποιήσει αμέσως έπειτα από την υποβολή των προσφερομένων τιμών, διαφορετικά επισύρει την κύρωση απαγόρευσης υποβολής αυτής της εναλλακτικής προσφοράς. Οι σύνεδροι αποφασίζουν σχετικά με τη συνέχεια που πρόκειται να δοθεί στην πρόθεση αυτή.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η υποχρέωση υποβολής των προσφερόμενων τιμών δεν αφορά μόνο τις περιπτώσεις που οι προσφορές θεωρούνται ως συγκρίσιμες. Σε όλες τις περιπτώσεις (συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων μη συγκρίσιμων προσφορών), οι προσφερόμενες τιμές αποτελούν τμήμα των στοιχείων που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό του ποσού αποζημίωσης των εξόδων υπολογισμού.

(29) β) 4. Δυνατότητα υπαναχώρησης (άρθρο 10 UPR)

Κάθε επιχείρηση που έλαβε μέρος στη συνεδρίαση έχει το δικαίωμα να μην εξακολουθήσει να υποστηρίζει την πρότασή της, αφού λάβει προηγουμένως γνώση των τιμών που έχουν προσφερθεί από τους ανταγωνιστές της. Σύμφωνα με τους UPRR, η εν λόγω επιχείρηση έχει στη συνέχεια το δικαίωμα είτε να αποσυρθεί από το σχετικό υπό ανάθεση έργο, δηλαδή να αποφασίσει να μην υποβάλει κάποια προσφορά, είτε να υποβάλει προσφορά με τιμή ανώτερη από την τιμή που προσφέρουν οι ανταγωνιστές της. Στην περίπτωση που η επιχείρηση έχει υποβάλει τη χαμηλότερη προσφορά τιμής, της απαγορεύεται να λάβει μέρος με οποιονδήποτε τρόπο στην υλοποίηση του σχεδιαζόμενου έργου. Οι UPR προβλέπουν στην περίπτωση αυτή, επιπλέον, την επιβολή χρηματικού προστίμου ύψους 25 000 ολλανδικών φιορινιών, κατ' ανώτατο όριο.

(30) β) 5. Προτίμηση (άρθρο 11 UPR)

Πριν λάβει γνώση των τιμών που έχουν προσφερθεί από τους ανταγωνιστές του, κάθε σύνεδρος έχει το δικαίωμα να ζητήσει την προτίμησή του. Εάν ο κύκλος των συνέδρων αποφασίσει, ομόφωνα, να χορηγήσει τη σχετική προτίμηση στον αιτούντα, ενδιαφερόμενη επιχείρηση θα υποβάλει τη χαμηλότερη τιμή. Η τιμή αυτή ισούται με την τιμή που θα είχε καθοριστεί για την επιχείρηση που είχει υποβάλει τη χαμηλότερη προσφορά τιμής.

Κατά τον καθορισμό των τιμών που οφείλουν να υποβληθούν για τους άλλους συνέδρους, τηρείται η σειρά διαδοχής των προσφερόμενων τιμών. Για την επιχείρηση που υπέβαλε την χαμηλότερη προσφορά τιμής, η τιμή προσδιορίζεται με συνυπολογισμό της προτίμησης που παραχωρήθηκε σε κάποιον άλλο σύνεδρο.

Οι σύνεδροι μπορεί να εξαρτήσουν την παραχώρηση της προτίμησης από όρους, οι οποίοι ωστόσο δεν επιτρέπεται ποτέ να συνεπάγονται την επιβολή χρηματικών αντισταθμισμάτων σε βάρος του συνέδρου στον οποίο δόθηκε η προτίμηση και προς όφελος των υπόλοιπων συνέδρων.

Όπως προκύπτει από τις έρευνες που έγιναν, ο αριθμός των περιπτώσεων στις οποίες οι σύνεδροι παραχώρησαν το δικαίωμα της προτίμησης είναι πολύ χαμηλός.

(31) β) 6. Προσαυξήσεις της τιμής (άρθρα 12, 13 και 14 UPRR και άρθρα 12, 15 και 16 UPRO)

Οι οριστικές προσφορές των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων απορρέουν από την εναρμονισμένη τροποποίηση των προσφερομένων τιμών, με την πρόσθεση ορισμένων προσαυξήσεων επί των τιμών.

Στις προσαυξήσεις αυτές συμπεριλαμβάνεται η αποζημίωση για τα έξοδα υπολογισμού των προϋπολογισμών δαπάνης των έργων και η συνεισφορά στα έξοδα λειτουργίας των επαγγελματικών οργανώσεων. Οφείλει να σημειωθεί ότι οι σύνεδροι έχουν τη δυνατότητα να αποφασίσουν να ανυψωθούν οι προσφερόμενες τιμές κατά τις προσαυξήσεις αυτές, ανεξάρτητα από την απόφαση στην οποία θα καταλήξουν όσον αφορά τον προσδιορισμό ενός δικαιούχου.

(32) β) 6. i) Αποζημιώσεις για έξοδα υπολογισμού (άρθρο 12 UPR)

Το ύψος της αποζημίωσης λόγω εξόδων υπολογισμού -που ανέρχεται σε ένα ίσο συνολικό ποσό ή ποσοστό για κάθε σύνεδρο- προσδιορίζεται κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης. Το ανώτατο ύψος του ποσού αυτού μνημονεύεται στον πίνακα των επιβαλλόμενων τελών που προσαρτάται στους UPR σε ανώτατη αξία ή ποσοστό και τελεί σε συνάρτηση προς τον κλάδο κατασκευών, την αξία της υπό ανάθεση σύμβασης, καθώς και τη φύση του τεύχους συγγραφής υποχρεώσεων, είτε πρόκειται για τυποποιημένο τεύχος είτε όχι. Στον κλάδο της κατασκευής οικοδομών, το ανώτατο ύψος εξαρτάται επίσης από τη φύση -οικιστική ή μη- των κτιρίων καθώς και τη φύση των έργων που πρόκειται να εκτελεστούν (συντήρηση, ανοικοδόμηση, νέα κατασκευή και ούτω καθεξής).

Η αξία του εξεταζόμενου υπό ανάθεση έργου υπολογίζεται με βάση το σταθμισμένο μέσο όρο των προτεινόμενων τιμών, που έχουν υποβάλει οι επιχειρήσεις, σε συνάρτηση με τον αριθμό των συμμετεχουσών επιχειρήσεων και τις αποκλίσεις που υφίστανται μεταξύ των προτεινόμενων τιμών. Οι εν λόγω προσφερόμενες τιμές προσαυξάνονται, ενδεχομένως, κατά το ποσό που αντιπροσωπεύει την αξία των υλικών που θα παραδοθούν και των εργασιών που θα εκτελεστούν από τον ίδιο τον κύριο του έργου ή από τρίτους. Η αξία των εν λόγω υλικών και έργων καθορίζεται από τον πρόεδρο της συνεδρίασης, έπειτα από διαβουλεύσεις με τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις. Η ανώτατη αξία που προστίθεται στο μέσο όρο των προσφερόμενων τιμών ισούται με τη χαμηλότερη προσφερόμενη τιμή, όταν πρόκειται για υλικά που θα χρησιμοποιηθούν από την ίδια την επιχείρηση-ανάδοχο του έργου και ανέρχεται σε ποσοστό 25 % της εκτιμώμενης πραγματικής αξίας, στις υπόλοιπες περιπτώσεις, κατά τις οποίες πληρούνται οι συμπληρωματικές προϋποθέσεις αναφορικά με τον ταυτόχρονο χαρακτήρα όλων των εργασιών.

Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν τα αναγκαία στοιχεία για τον καθορισμό του μέσου όρου των προτεινόμενων τιμών, η αποζημίωση για τα έξοδα υπολογισμού υπολογίζεται με βάση την εκτιμώμενη αξία της υπό ανάθεση σύμβασης ή σε ποσοστό της χαμηλότερης προσφοράς.

Το ποσό της αποζημίωσης εξόδων υπολογισμού κάθε επιχείρησης που πήρε μέρος στη συνεδρίαση, το οποίο συνάγεται με τον τρόπο αυτό, πολλαπλασιάζεται επί τον αριθμό των εν λόγω επχειρήσεων. Ο πολλαπλασιαστικός συντελεστής δεν υπερβαίνει το 20, το πολύ, στις περιπτώσεις που ο εντολέας αναθέτης προσέφυγε στη μέθοδο της δημόσιας προκήρυξης υποψηφιοτήτων, ή στη μέθοδο της υποβολής προσφορών σε δημόσιους μειοδοτικούς διαγωνισμούς, χωρίς να έχει περιοριστεί ο αριθμός των επιχειρήσεων. Τα ίδια ανώτατα όρια ισχύουν στις πριπτώσεις των δημοπρασιών που διεξάγονται για λογαριασμό του NATO, στις οποίες συμμετέχουν αλλοδαπές επιχειρήσεις, υπό τον όρο ότι οι επιχειρήσεις αυτές συμμετέχουν επίσης και στις συνεδριάσεις που διεξάγονται στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO.

Εάν άλλες επιχειρήσεις έχουν ήδη υποβάλει τις δικές τους προσφορές, στο πλαίσιο της εκτέλεσης του έργου, οφείλει επιπλέον να προστίθεται το συνολικό ποσό της αποζημίωσης για έξοδα υπολογισμού το οποίο έχει καθοριστεί ή απομένει ακόμη να καθοριστεί για τους υποψηφίους αυτούς.

(33) Εκτός από τις περιπτώσεις που λαμβάνεται κάποια ρητή αντίθετη απόφαση κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, η ανύψωση των προτεινομένων τιμών προς κάλυψη των εξόδων υπολογισμού εξαντλεί πάντοτε το ανώτατο προβλεπόμενο όριο, στο πλαίσιο του συστήματος UPRR.

Πριν ωστόσο υποβάλουν τις προσφερόμενες τιμές τους, οι σύνεδροι έχουν τη δυνατότητα να αποφασίσουν, με την πλειοψηφία που προβλέπεται στην αιτιολογική σκέψη 26 στοιχείο β) σημείο 1:

- να παραιτηθούν από κάθε ανύψωση τιμών,

- να προσαυξήσουν τις προσφερόμενες τιμές κατά ένα ποσό χαμηλότερο από το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο,

- να επιτρέψουν στην επιχείρηση που υπέβαλε τη χαμηλότερη προτεινόμενη τιμή ή στην αμέσως επόμενη επιχείρηση να αποφασίσει αναφορικά με την προσαύξηση αυτή.

Στο πλαίσιο του συστήματος UPRO αποφασίζει, κατά βάση, για την προσαύξηση αυτή η επιχείρηση εκείνη που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά. Η απόφαση παραίτησης από οποιαδήποτε προσαύξηση προς κάλυψη των εξόδων υπολογισμού οφείλει να ληφθεί από τους συνέδρους πριν από την υποβολή των σχετικών προτάσεων.

(34) β) 6. ii) Συνεισφορά υπέρ των δαπανών λειτουργίας των επαγγελματικών οργανώσεων (άρθρο 14 UPRR και άρθρο 16 UPRO)

Οι UPR προβλέπουν επίσης ότι οι προσφερόμενες τιμές προσαυξάνονται κατά ένα ποσό ύψους, το πολύ, 1,5 % της χαμηλότερης προτεινόμενης τιμής, προς κάλυψη:

- των εξόδων του ενδιαφερόμενου γραφείου (0,4 %),

- της συνεισφοράς υπέρ του συνδέσμου SPO (0,1 %),

- της εισφοράς υπέρ μιας επαγγελματικής οργάνωσης (0,3 %), που αναγνωρίζεται από το σύνδεσμο AVBB ή το σύνδεσμο SPO,

- της εισφοράς προς εξυπηρέτηση σκοπών γενικότερου ενδιαφέροντος για τον κλάδο των κατασκευών (0,7 %).

(35) Η εισφορά προς εξυπηρέτηση σκοπών γενικότερου ενδιαφέροντος για τον κλάδο των κατασκευών καταβάλλεται από το γραφείο σε αναλογία ένα τέταρτο υπέρ ενός εθνικού ιδρύματος και τρία τέταρτα υπέρ ενός περιφερειακού ιδρύματος (υπάρχουν οκτώ περιφερειακά ιδρύματα, ένα για κάθε γραφείο).

Τα νέα αυτά ιδρύματα ιδρύθηκαν και διευθύνονται από κοινού από το σύνδεσμο AVBB και το σύνδεσμο SPO. Τα οκτώ περιφερειακά ιδρύματα ελέγχονται από μια διαρκή επιτροπή, στο πλαίσιο της οποίας συνεργάζονται οι προαναφερόμενοι δύο σύνδεσμοι ("Commissie Aanbestedingswezen en Prijsvorming"). Οι σκοποί γενικότερου ενδιαφέροντος καλύπτουν την κατάρτιση του προσωπικού, τα μέτρα ασφαλείας, την έρευνα και ανάπτυξη και ούτω καθεξής.

Η εισφορά σε κάποια επαγγελματική οργάνωση μπορεί να προορίζεται για ποικίλες οργανώσεις, όπως οι οργανώσεις που είναι μέλη του SPO και του AVBB.

(36) Στους UPR θεσπίζεται ο γενικός κανόνας της προσαύξησης των προσφερόμενων τιμών υπό τη μορφή της συνεισφοράς στα έξοδα του ενδιαφερόμενου γραφείου και της εισφοράς υπέρ του SPO. Για τις υπόλοιπες εισφορές αποφασίζει σχετικά η επιχείρηση που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά. Η προσαύξηση προς εξυπηρέτηση σκοπών γενικότερου ενδιαφέροντος για τον κλάδο των κατασκευών επιτρέπεται μόνο στην περίπτωση που το ανώτατο ποσό προς αποζημίωση των εξόδων υπολογισμού προστίθεται στην προτεινόμενη τιμή.

(37) Όπως προκύπτει από την εξέταση των απαντήσεων στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών, αλλά και από τα έγγραφα που εξετάστηκαν κατά τις επαληθεύσεις, το συνολικό ποσό την προσαυξήσεων που μνημονεύθηκαν στην αιτιολογική σκέψη 36 μπορεί, σε ακραίες περιπτώσεις, να ανέλθει σε ποσοστό σχεδόν 20 % της χαμηλότερης προσφερόμενης τιμής. Με βάση όσα διατείνονται οι αποδέκτες της παρούσας απόφασης, στην κοινή τους απάντηση που διαβίβασαν αναφορικά με τις καταγγελίες, το ανώτατο ποσό των εν λόγω προσαυξήσεων αντιπροσωπεύει για τη χρονική περίοδο 1987/88 κατά μέσο όρο 3,1 % της χαμηλότερης προσφερόμενης τιμής.

(38) β) 7. Εναρμονισμένος καθορισμός των οριστικά υποβαλλόμενων τιμών (άρθρο 15 UPRR, άρθρο 17 UPRO)

Έπειτα από τη σύγκριση των τιμών και τον καθορισμό του ποσού των προσαυξήσεων που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 31 έως 37, ορίζονται για κάθε συμμετέχοντα σύνεδρο οι οριστικές τιμές που θα υποβληθούν στον κύριο του έργου. Η σειρά διαδοχής αυτών των οριστικών τιμών οφείλει να συμβαδίζει με την αντίστοιχη σειρά των προσφερόμενων τιμών.

Ο καθορισμός των προσφορών γίνεται με την πρόσθεση του συνολικού ύψους του ποσού των προσαυξήσεων σε κάθε προσφερόμενη τιμή. Στην περίπτωση αυτή, ωστόσο, εξυπακούεται ότι οι προσφερόμενες τιμές όλων των συμμετεχόντων συνέδρων, με εξαίρεση τις επιχειρήσεις που υπέβαλαν τη χαμηλότερη προσφορά και την αμέσως επόμενη χαμηλότερη προσφορά, επιτρέπεται να προσαυξηθούν μόνο κατά ένα τέτοιο ποσό, ώστε να εξακολουθήσει να τηρείται η διαδοχική σειρά των προσφερόμενων τιμών.

Με τη συγκατάθεση, ωστόσο, της επιχείρησης που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά και της αμέσως επόμενης επιχείρησης, επιτρέπεται να μειωθούν οι οριστικά προσφερόμενες τιμές άλλων επιχειρήσεων, εκτός από εκείνη που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφερόμενη τιμή. Αυτό γίνεται υπό την προϋπόθεση ότι δεν διασαλεύεται η σειρά διαδοχής των προσφερόμενων τιμών, κατά τρόπο ώστε το χάσμα των τιμών που χωρίζει τις προαναφερθείσες προσφορές που υποβλήθηκαν στον κύριο του έργου να μην εμφανίζεται υπερβολικό.

Εάν οι συμμετέχοντες συμφώνησαν να δοθεί η προτίμηση σε κάποιον από τους συνέδρους, ο πρόεδρος έχει τη δυνατότητα να προσαυξήσει τις οριστικές προσφορές τιμών, αφού συμβουλευτεί προηγουμένως την επιχείρηση στην οποία δόθηκε η προτίμηση, καθώς και την επιχείρηση που έχει υποβάλει τη χαμηλότερη προσφορά, κατά τρόπο ώστε οι υφιστάμενες διαφορές των τιμών μεταξύ των εν λόγω προσφορών που απευθύνθηκαν στον κύριο του έργου να κατοχυρώσουν την προτιμησιακή θέση της επιχείρησης που προσδιορίστηκε με κοινή συμφωνία.

Εξάλλου, όπως προκύπτει από τις έρευνες, ο καθορισμός των τιμών δεν περιορίζεται στις συνολικές τιμές για την εξεταζόμενη σύμβαση, αλλά καθορίζονται επίσης, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, και οι τιμές που αφορούν συγκεκριμένα τμήματα της σύμβασης, καθώς και οι τιμές ανά μονάδα, συνεκτιμωμένης της διαδοχικής σειράς των προσφερομένων τιμών. Οι σύνεδροι αποφασίζουν, εκτός των άλλων, σε περίπτωση που αυτό χρειάζεται, αναφορικά με τους υπόλοιπους όρους ανάθεσης της σχετικής σύμβασης, εκτός από την τιμή και τις βασικές της συνιστώσες.

Απαγορεύεται να υποβληθεί στον κύριο του έργου τιμή διαφορετική από την τιμή που προσδιορίστηκε βάσει της ανωτέρω διαδικασίας.

γ) Προστασία του δικαιούχου (άρθρο 28 UPRR και άρθρο 30 UPRO, σε συνδυασμό με το άρθρο 5 του κώδικα τιμής)

(39) Με εξαίρεση τις περιπτώσεις που οι προσφορές δεν υποβάλλονται ταυτόχρονα, η επιχείρηση που αποκαλείται "δικαιούχος" είναι η επιχείρηση που κατονομάστηκε ως δικαιούχος από τους συνέδρους ή, ενδεχομένως, από το γραφείο, έπειτα από την υποβολή των προτάσεων. Αυτή η επιχείρηση ταυτίζεται, κατά βάση, με εκείνη την επιχείρηση η προσφορά της οποίας εμφανίζεται να είναι η χαμηλότερη, εκτός εάν η επιχείρηση αυτή έχει υπαναχωρήσει ή εκτός εάν έχουν τεθεί σε εφαρμογή οι κανόνες προτίμησης (βλέπε αιτιαλογικές σκέψεις 29 και 30).

Ο δικαιούχος προστατεύεται από κάθε ταυτόχρονο ή μεταγενέστερο ανταγωνισμό από την πλευρά των άλλων κατασκευαστών που συμμετέχουν στην οργάνωση SPO, στο βάθμό που του παρέχεται το αποκλειστικό δικαίωμα, έπειτα από την επίσημη υποβολή των προσφορών, να διαπραγματευθεί με τον κύριο του υπό ανάθεση έργου.

(40) Στους άλλους υποψήφιους συνδιαγωνιζόμενους απαγορεύεται, στην ουσία, να διατηρούν επαφές με τον κύριο του έργου, με σκοπό τη διαπραγμάτευση της τιμής των προσφερόμενων παροχών ή των διαφόρων στοιχείων του υπό ανάθεση έργου (άρθρο 28 UPRR και άρθρο 30 UPRO, σε συνδυασμό με το άρθρο 5 παράγραφος 2 του κώδικα τιμής). Η σύμβαση μπορεί επομένως να τους ανατεθεί μόνο εάν την αποδεχτούν στην τιμή που έχει προσφερθεί και σύμφωνα με τους όρους του τεύχους συγγραφής υποχρεώσεων.

(41) Στις περιπτώσεις που υποβάλλονται προσφορές σε μη ταυτόχρονη βάση, η προστασία του δικαιούχου καλύπτει επίσης και τις μεταγενέστερες προσφορές τιμών (βλέπε σχετικά το άρθρο 28 UPRR, το άρθρο 30 UPRO και τον κανονισμό σχετικά με τις προσφορές που δεν υποβάλλονται ταυτόχρονα σε συνδυασμό με το άρθρο 5 παράγραφος 3 του κώδικα τιμής). Οι επιχειρήσεις που κλήθηκαν μεταγενέστερα από τον κύριο του έργο να του υποβάλλουν σχετικές προσφορές, απαγορεύεται να προβούν στο σχετικά βήμα χωρίς τη συγκατάθεση του δικαιούχου ή, σε περίπτωση που αυτός αρνείται να συγκατατεθεί, μιας επιτροπής που προσδιορίζεται επί τούτω με φροντίδα του ενδιαφερόμενου γραφείου. Με την προστασία αυτή επιδιώκεται, κατά βάση, να απαγορευθεί κάθε μεταγενέστερη υποβολή προσφορών σε τιμή που είναι χαμηλότερη από την τιμή που υπέβαλε ο δικαιούχος. Στην περιπτωση, ωστόσο, που το χάσμα της τιμής που προτείνεται με βάση τη μεταγενέστερη προσφορά, σε σύγκριση με την τιμή που υπέβαλε ο δικαιούχος είναι σημαντικό, αυτό καθιστά πιθανή μια θετική απόφαση της ad hoc επιτροπής. Η χρονική διάρκεια της προστασίας του δικαιούχου είναι διετής ή πενταετής (ανάλογα με την αξία του αντίστοιχου έργου).

δ) Επιστροφή του ποσού των προσαυξήσεων (άρθρα 16, 17 και 18 UPRR και άρθρα 13 και 18 έως 20 UPRO)

(42) Τα ποσά που προορίζονται προς αποζημίωση των εξόδων υπολογισμού και τα αντίστοιχα ποσά προς κάλυψη των επαγγελματικών εισφορών και τελών προστίθενται κατά κανόνα ομοιόμορφα σε όλες τις προσφορές τιμών.

Το κόστος το επωμίζεται στο ακέραιο ο κύριος του έργου με ενσωμάτωση στη συνολική τιμή που καταβάλλει για την εκτέλεση του έργου στον ανάδοχο κατασκευαστή.

Τα ποσά αυτά επιστρέφονται στη συνέχεια εν μέρει από τη μειοδότρια επιχείρηση στο γραφείο του SPO, κατά κανόνα με έμβασμα σε τρεχούμενο τραπεζικό λογαριασμό.

Το γραφείο του SPO προβαίνει κατόπιν στην περαιτέρω ανακατανομή των εν λόγω ποσών, με τον τρόπο που αναφέρεται στη συνέχεια.

(43) δ) 1. Το σύστημα του UPRR (συμβάσεις περιορισμένης πρόσβασης)

Το γραφείο προβαίνει στις επιστροφές για κάθε σύμβαση. Τη στιγμή που αρχίζει η εκτέλεση των έργων, διαβιβάζει στο μειοδότη τιμολόγιο με το συνολικό ποσό των εξόδων υπολογισμού και επαγγελματικών εισφορών που εγκρίθηκαν ή/και αποφασίστηκαν κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, μειωμένο κατά:

- το ποσό της δικής του αποζημίωσης για τα έξοδα υπολογισμού,

- έκπτωση ύψους 10 % για ρύθμιση εντός των προβλεπομένων προθεσμιών. (Η έκπτωση αυτή ανέρχεται σε 15 % στις περιπτώσεις της εξόφλησης της εισφοράς που προορίζεται για την εξυπηρέτηση εξόδων γενικότερου ενδιαφέροντος στον κατασκευαστικό κλάδο, εντός των προβλεπομένων προθεσμιών.)

Το ποσό που εισπράττει το αντίστοιχο γραφείο μόνο για τα έξοδα υπολογισμού επιμερίζεται στη συνέχεια ως εξής:

- ποσοστό 3 % διοχετεύεται υπέρ ενός λογαριασμού "ταμείου εγγυήσεων", προορισμός του οποίου είναι, μεταξύ άλλων, η αποζημίωση των επιχειρήσεων που συμμετείχαν σε μία συνεδρίαση, για την περίπτωση του παραμερισμού τους από έναν ενδεχόμενο "αουτσάιντερ". Το ποσό της εν λόγω αποζημίωσης περιορίζεται στο 30 % των αποζημιώσεων για έξοδα υπολογισμού που συναποφασίστηκαν κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης και το ανώτατό του όριο ανέρχεται στο ποσό των 5 000 ολλανδικών φιορινιών,

- το υπόλοιπο κατανέμεται μεταξύ των άλλων υποψηφίων συνδιαγωνιζομένων.

Το ποσό που εισπράττει το γραφείο προς κάλυψη των επαγγελματικών εισφορών διανέμεται στους αποδέκτες που μνημονεύτηκαν προηγουμένως στις αιτιολογικές σκέψεις 34 και 35.

(44) δ) 2. Σύστημα UPRO (ανοικτές διαδικασίες)

Στο πλαίσιο του συστήματος UPRO, η καταβολή των αποζημιώσεων για έξοδα υπολογισμού πραγματοποιείται, ανά ημερολογιακό έτος, ως εξής:

οι επιχειρήσεις στις οποίες ανατέθηκε η σύμβαση που προκηρύχθηκε με δημοπρασία με βάση την ανοικτή διαδικασία, καταβάλλουν τα οφειλόμενα ποσά στο λογαριασμό "ταμείο υπολογισμού", που τηρεί το ενδιαφερόμενο γραφείο. Στις επιχειρήσεις δίνονται βαθμοί με βάση την αναλυτική διαδικασία που περιγράφεται στους πίνακες του παραρτήματος ΙΙΙ των UPR. Ο αριθμός των καταλογιζόμενων βαθμών καθορίζεται με βάση την αξία της εκάστοτε σύμβασης.

Το γραφείο καταβάλλει από το "ταμείο υπολογισμού" σε κάθε επιχείρηση που έλαβε μέρος σε μία ή περισσότερες συνεδριάσεις που οργανώθηκαν στο πλαίσιο του UPRO κατ' ανώτατο όριο το ποσό των 2 500 ολλανδικών φιορινιών ετησίως, υπό τον όρο ότι της κατακυρώθηκαν μία ή περισσότερες συμβάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο και των δύο UPR, η αξία των οποίων είναι τουλάχιστον ίση με τη συνολική αξία της σύμβασης/των συμβάσεων που αποτέλεσε/αποτέλεσαν αντικείμενο της εν λόγω συνεδρίασης/συνεδριάσεων.

(45) Το γραφείο καταβάλλει εξάλλου το συνολικό ποσό της αποζημίωσης για τα έξοδα υπολογισμού της επιχείρησης εκείνης που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίασης με αντικείμενο μία σύμβαση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των UPRO, όταν η σύμβαση ανατέθηκε σε κάποιον "αουτσάιντερ" (ξένη επιχείρηση) και υπό τον όρο ότι η προσφερόμενη τιμή του ενδιαφερόμενου επιχειρηματία ήταν χαμηλότερη από την προσφορά τιμών που υπέβαλε η ξένη επιχείρηση.

(46) Τέλος, το υπόλοιπο του ταμείου υπολογισμού που παραμένει μετά την αφαίρεση των ποσών που αναφέρονται προηγουμένως καταβάλλεται στους συμμετέχοντες συνέδρους οι οποίοι κέρδισαν, κατά τη διάρκεια του έτους, την ανάθεση των σχετικών συμβάσεων, σύμφωνα με τις διατάξεις των UPRO.

Το οφειλόμενο ποσό σε κάθε επιχείρηση προσδιορίζεται με βάση τους βαθμούς που καταλογίστηκαν κατά τη διάρκεια του έτους. Σε ό,τι αφορά την πληρωμή και την περαιτέρω κατανομή των ποσών που καταβάλλονται προς κάλυψη των επαγγελματικών εισφορών, δεν υφίσταται καμία διαφορά μεταξύ του UPRR και των UPRO.

ε) Έλεγχος της τήρησης των υποχρεώσεων που απορρέουν από τους UPR

(47) Η καταστρατήγηση των διατάξεων των UPR συνιστά παράβαση του κώδικα τιμής (άρθρο 29 UPRR και άρθρο 31 UPRO σε συνδυασμό με το άρθρο 9 του κώδικα τιμής), το κείμενο του οποίου υιοθετήθηκε από τη γενική συνέλευση του SPO στις 3 Ιουνίου 1980. Οι κυρώσεις που προβλέπονται από τον κώδικα τιμής εκτείνονται από τη μομφή έως και το χρηματικό πρόστιμο που μπορεί να ανέλθει στο ποσό των 100 000 ολλανδικών φιορινιών. Το ποσό αυτό ενδέχεται να ανυψωθεί σε ποσοστό 15 % του εκτιμώμενου ποσού της εν λόγω κατασκευής.

(48) Οι παραβάσεις του κώδικα τιμής εξετάζονται από την "Stichting Berechtigingsinstituut Erecode Bouwbedrijf", μια πειθαρχική επιτροπή του οποίου εκδίδει μια απόφαση που υπόκειται σε προσφυγή ενώπιον ενός συλλογικού οργάνου προσφυγών. Οι κανόνες διαδικασίας περιέχονται στον "Berechtigingsreglement Erecode Bouwbedrijf".

Η προσφυγή μπορεί ιδίως να κατατεθεί στην πειθαρχική επιτροπή από τις επιχειρήσεις που δεσμεύονται από τον κώδικα τιμής, από τον SPO και από τις ενώσεις-μέλη του. Τα αναφερόμενα στην αιτιολογική σκέψη 9 γραφεία εξουσιοδοτούνται σχετικά, κατά περίπτωση από τις ενώσεις-μέλη να ασκήσουν προσφυγή εξ ονόματός τους.

στ) Στάση της οργάνωσης SPO έναντι αδέσμευτων κατασκευαστών

(49) Οι UPR οργανώνουν, για τους επιχειρηματίες που δεσμεύονται από τις σχετικές τους ρυθμίσεις, ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών που επιτρέπει στις συμμετέχουσες επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά ή και να εξουδετερώνουν τις πιέσεις που ενδεχομένως ασκούν εξωτερικοί ανταγωνιστές.

(50) α) Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης παρέχονται στις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πληροφορίες που κοινοποιούνται είτε από το γραφείο, είτε από κάποια από τις επιχειρήσεις αυτές.

Από τη μια πλευρά πρόκειται για πληροφορίες που κοινοποιούνται στο πλαίσιο της εφαρμογής του κώδικα τιμής. Ο εν λόγω κώδικας προβλέπει στην ουσία, όπως ακριβώς και οι UPR, την υποχρέωση κοινοποίησης στο γραφείο του SPO της πρόθεσης υποβολής μιας προσφοράς.

Στον κώδικα δεν προβλέπεται αντιθέτως η υποχρέωση συμμετοχής σε κάποια συνεδρίαση που διεξάγεται στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO, πριν από το μειοδοτικό διαγωνισμό (εκτός από τις περιπτώσεις μη ταυτόχρονης υποβολής προσφορών).

Ο κώδικας τιμής δεν δεσμεύει μόνο τις επιχειρήσεις-μέλη της οργάνωσης SPO, αλλά επίσης και τις επιχειρήσεις οι οποίες, χωρίς να έχουν προσχωρήσει σε κάποια ένωση-μέλος της SPO, είναι πάντως συμβεβλημένες με μια ένωση-μέλους του AVBB.

Έτσι, η ενδεχόμενη συμμετοχή στη συγκεκριμένη σύμβαση κάποιας επιχείρησης που δεσμεύεται μόνο από τον κώδικα τιμής και η οποία δεν επιθυμεί να συμμετάσχει στη συνεδρίαση καθίσταται γνωστή μέσω της κοινοποίησής της στο γραφείο. Ωστόσο, στις περιπτώσεις υποβολής μη ταυτόχρονων προσφορών, η ίδια αυτή επιχείρηση υποχρεούται να συμμετάσχει στη συνεδρίαση του SPO.

Από τη άλλη πλευρά πρόκειται για πληροφορίες που έχουν συγκεντρώσει οι ίδιες οι επιχειρήσεις που δεσμεύονται από τους UPR και οι οποίες κοινοποιούνται στη συνέχεια στο γραφείο, με αφορμή την κοινοποίηση, ή στους συμμετέχοντες ανταγωνιστές, τη στιγμή της συνεδρίασης.

Από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια των ερευνών προκύπτει ότι, σε μια σειρά συγκεκριμένων περιπτώσεων, κάποια επιχείρηση μέλος ή το γραφείο του SPO προσπάθησαν να εξωθήσουν κάποιον ξένο ανταγωνιστή σε προσχώρηση στους UPR. Από τα συνοπτικά πρακτικά που τηρούνται κατά τις συνεδριάσεις καταδεικνύεται εξάλλου ότι, σε πολυάριθμες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να μη συμμετάσχουν σε κάποια προκήρυξη διαγωνισμού για την ανάθεση μιας σύμβασης σύμφωνα με την ανοικτή διαδικασία κοινοποιούν την "μη συμμετοχή" τους στον SPO.

(51) β) Με βάση αυτές τις ανταλλαγές στοιχείων, οι UPR μεριμνούν για την ελαστική και αποτελεσματική προστασία από τους κινδύνους εξωγενούς ανταγωνισμού που αντιμετωπίζει η οργάνωση SPO. Η προστασία αυτή μπορεί να συνίσταται στην παραίτηση από τον προσδιορισμό ενός δικαιούχου στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO ή/και στον περιορισμό ή και μάλιστα στην παραίτηση από κάθε προσαύξηση των προσφερομένων τιμών.

Οι συμμετέχοντες προτρέπονται εξάλλου να λάβουν υπόψη τους κινδύνους που απορρέουν από τον εξωγενή ανταγωνισμό, κατά τον καθορισμό της αρχικής τους προσφοράς.

Από τις έρευνες που έγιναν αναφορικά με την υπόθεση αυτή και ιδίως από την ανάλυση των αποκρίσεων στα ερωτήματα Γ.1.δ) και ε) των αιτήσεων παροχής πληροφοριών της 14ης Νοεμβρίου 1988 που είχαν απευθυνθεί στα γραφεία, μπόρεσε να διαπιστωθεί ότι η σχετική στάση είχε πράγματι ως αποτέλεσμα να ναυαγήσουν οι προσφορές ξένων επιχειρήσεων τουλάχιστον σε 80 % των περιπτώσεων (το ποσοστό αυτό ποικίλλει ανάλογα με τους κλάδους).

ζ) Ο κανονισμός για τις μη ταυτόχρονες προσφορές

(52) Όπως αναλύεται στην αιτιολογική σκέψη 41, η προστασία του δικαιούχου καλύπτει επίσης και τις μεταγενέστερες προσφορές τιμών, επί διετή ή πενταετή χρονική περίοδο, ανάλογα με την αξία της σύμβασης. Στην περίπτωση αυτή, η ιδιότητα του δικαιούχου δεν απορρέει υποχρεωτικά από τις αποφάσεις κάποιας συνεδρίασης ή από μία απόφαση του γραφείου (βλέπε στην αιτιολογική σκέψη 39). Η ιδιότητα αυτή ενδέχεται να είναι συνέπεια του γεγονότος ότι η επιχείρηση - που δεσμεύεται από τους UPR ή δεσμεύεται μόνο από τον κώδικα τιμής - αφού κοινοποίησε προηγουμένως την πρόθεσή της να υποβάλει προσφορά και τη στιγμή της υποβολής της προσφοράς της δεν έλαβε γνώση των ανταγωνιστικών προσφορών.

(53) Στην περίπτωση αυτή η συνεδρίαση που συγκαλείται από το αρμόδιο γραφείο εξυπηρετεί αποκλειστικά και μόνο το σκοπό να τεθεί σε εφαρμογή η διαδικασία της συγκατάθεσης και να καθοριστούν ενδεχομένως οι προσαυξήσεις των τιμών, καθώς και οι ίδιες οι τιμές. Εάν οι διαφορές των προδιαγραφών της σύμβασης, όπως αυτές που προσδιορίστηκαν και περιγράφηκαν από τον προκηρύσσοντα εντολέα, παρεμποδίζουν τη σύγκριση ή τη δυνατότητα συγκρίσεων μεταξύ της αρχικής προσφοράς του δικαιούχου και των μεταγενέστερων προσφορών, απαγορεύεται η υποβολή των εν λόγω τιμών. Στο μέτρο που οι εν λόγω προσφορές τιμών είναι συγκρίσιμες ή που έχουν καταστεί συγκρίσιμες, απαιτείται για την υποβολή μεταγενέστερων προσφορών η ρητή συγκατάθεση του δικαιούχου, ο οποίος διατηρεί πάντοτε την ελευθερία της απόφασής του. Ωστόσο, η μη συμμετοχή του δικαιούχου στη συνεδρίαση ή η ρητή παραίτησή του από τα δικαιώματα και υποχρεώσεις που απορρέουν από τους UPR λογίζεται ότι συνιστούν σιωπηρή συγκαταβατική αποδοχή της μεταγενέστερης προσφοράς κάποιου άλλου κατασκευαστή. Κατά την άποψη που εξέφρασαν οι αποδέκτες της παρούσας απόφασης, στην κοινή τους απάντηση αναφορικά με τις καταγγελίες, η εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού οδήγησε μόλις στο 10,5 % των περιπτώσεων στην προστασία του πρώτου προσφέροντος από τη μεταγενέστερη υποβολή χαμηλότερων προσφορών.

(54) Η υποχρέωση συμμετοχής στη συνεδρίαση που αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 53 αποτελεί καθήκον της επιχείρησης που δεσμεύεται από τους UPR, αλλά αποτελεί επίσης καθήκον και της επιχείρησης που δεσμεύεται μόνο από τον κώδικα τιμής. Οι τελευταίες αυτές επιχειρήσεις δεν ενημερώνονται πάντως υποχρεωτικά σχετικά με τους διαδικαστικούς κανόνες των UPR, στους οποίους ο κώδικας τιμής παραπέμπει μόνο με γενικό τρόπο.

η) Ο κανονισμός για τις προσφορές τιμών στο πλαίσιο της υπεργολαβίας

(55) Στις περιπτώσεις που οι γενικές κατασκευαστικές επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε κάποια δημοπρασία προκηρύσσουν με τη σειρά τους ορισμένα τμήματα του έργου, ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται στο μέτρο που οι υπεργολαβικές επιχειρήσεις που έχουν κληθεί δεσμεύονται από τους UPR και υπό τον όρο ότι οι εν λόγω υπεργολαβικές επιχειρήσεις θα υποβάλλουν τις δικές τους προσφορές πριν από την υποβολή της τιμής από τη γενική κατασκευαστική επιχείρηση.

Στην περίπτωση που ο γενικός ανάδοχος καλεί σε υποβολή προσφορών, έχοντας ο ίδιος προηγουμένως υποβάλει τη δική του προσφορά, εφαρμόζονται πλήρως οι UPR καθώς και ο κανονισμός αναφορικά με τις μη ταυτόχρονες προσφορές τιμών.

(56) Οι υπεργολαβικές επιχειρήσεις υποχρεούνται να κοινοποιούν στο αρμόδιο γραφείο την πρόθεσή τους υποβολής τιμής, καθώς και την προσφερόμενη τιμή.

Το γραφείο συγκαλεί τις εν λόγω επιχειρήσεις σε συνεδρίαση μόνο αφού λάβει προηγουμένως γνώση του αποτελέσματος της δημοπρασίας, στην οποία συμμετέχουν οι γενικές κατασκευαστικές επιχειρήσεις. Δεν καλούνται να συμμετάσχουν στη συνεδρίαση αυτή παρά μόνο οι υπεργολαβικές επιχειρήσεις που υπέβαλαν κάποια προσφορά στο γενικό ανάδοχο υπέρ του οποίου κατακυρώθηκε η σύμβαση.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης αυτής, ο δικαιούχος προσδιορίζεται με βάση τις προσφορές τιμών που έχουν κοινοποιηθεί στο γραφείο - εάν αυτές είναι συγκρίσιμες.

(57) Στην προσφορά τιμής κάποιας υπεργολαβικής επιχείρησης πρέπει να περιλαμβάνεται ποσό ύψους 3 %, προς κάλυψη των προσαυξήσεων που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 31 έως 37. Εάν στην επιχείρηση αυτή κατακυρώνεται η σύμβαση υπεργολαβίας και εάν προκύπτει ότι είναι η μόνη επιχείρηση που κλήθηκε από τον ενδιαφερόμενο γενικό ανάδοχο, οφείλει να καταβάλει στο γραφείο ποσό ίσο με το 0,5 % της δικής προσφοράς, ποσό που προορίζεται προς κάλυψη των εξόδων του γραφείου (0,4 %) και της συνεισφοράς υπέρ του συνδέσμου SPO (0,1 %). Εάν, αντιθέτως, η σύμβαση ανατίθεται στην επιχείρηση έπειτα από ανταγωνισμό με άλλους υπεργολάβους που είχαν κληθεί από τον ενδιαφερόμενο γενικό ανάδοχο, οφείλει επιπλέον να καταβάλει ποσό ίσο με το 2,5 % της δικής της προσφοράς, το πολύ, ως αποζημίωση για τα έξοδα υπολογισμού των συμμετεχουσών επιχειρήσεων.

(58) Όπως στην ουσία προκύπτει από τον εν λόγω κανονισμό, η υπεργολαβική επιχείρηση από την οποία ζητήθηκε να υποβάλει προσφορά στο πλαίσιο της διαδικασίας απευθείας ανάθεσης είναι υποχρεωμένη να προσαυξήσει συστηματικά την προσφορά της κατά 3 %, ούτως ώστε να είναι σε θέση, την κατάλληλη στιγμή, να προβεί στις προβλεπόμενες επιστροφές, εάν ο γενικός ανάδοχος αποφασίσει να προχωρήσει σε περαιτέρω διαβουλεύσεις. Από τον κανονισμό αυτό προκύπτει επίσης ότι η αποζημίωση για τα έξοδα υπολογισμού εφαρμόζεται μόνο για εκείνες τις υπεργολαβικές επιχειρήσεις που έχουν υποβάλει τις δικές τους προσφορές στο γενικό εργολάβο στον οποίο ανατέθηκε η σύμβαση.

(59) Όπως κατέδειξαν οι έρευνες που δειξήγαγε η Επιτροπή, ο SPO ανέστειλε κατά τη χρονική περίοδο από την 1η Αυγούστου 1988 έως την 1η Αυγούστου 1989 την ισχύ του κανονισμού για τις προσφορές υπεργολαβίας στον τομέα της οδικής σήμανσης -ένα χαρακτηριστικό τομέα της αγοράς της υπεργολαβίας- και αποφάσισε να εφαρμόσει τους UPRR.

ι) Αντιμετώπιση των έργων απευθείας ανάθεσης [άρθρο 16.1.δ) UPRR]

(60) Τα έργα που εκτελούνται με τη μέθοδο της απευθείας ανάθεσης δεν αποτελούν κατά βάση αντικείμενο εναρμόνισης στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO. Ωστόσο, κάθε κατασκευαστής που προσχωρεί στους UPR και του οποίου τη συμβουλή ζητεί ο κύριος ενός έργου στα πλαίσια της απευθείας ανάθεσης μιας σύμβασης, είναι υποχρεωμένος να κοινοποιήσει στο γραφείο του SPO την πρόθεσή του να ανταποκριθεί στο αίτημα παροχής συμβουλών και να υποβάλει κάποια προσφορά. Εάν ο κύριος του έργου δεν συμβουλεύεται μεταγενέστερα κανέναν άλλο κατασκευαστή, ο SPO θεωρεί ότι πραγματικά το έργο εκτελείται με τη μέθοδο της απευθείας ανάθεσης και δεν εφαρμόζονται οποιεσδήποτε άλλες ιδιαίτερες ρυθμίσεις. Εάν, αντίθετα, ο κύριος του έργου συμβουλεύεται μεταγενέστερα έναν ή περισσότερους άλλους κατασκευαστές, το SPO θέτει σε εφαρμογή τον κανονισμό που προσαρτάται στους UPR, αναφορικά με τις προσφορές που δεν υποβάλλονται ταυτόχρονα.

Στην υποθετική περίπτωση που ο κανονισμός αυτός δεν μπορεί πλέον να εφαρμοστεί, επειδή έχει ήδη συναφθεί η σύμβαση εκτέλεσης του έργου, οι UPR προβλέπουν ότι επιβάλλεται στον κατασκευαστή η υποχρέωση καταβολής ποσού ίσου με το 3 % της αξίας της σύμβασης που ανατέθηκε, κατ' ανώτατο όριο, για τις προσαυξήσεις των τιμών που προβλέπονται από τις ισχύουσες ρυθμίσεις [άρθρο 16.1.δ) UPRR].

(61) Από τα προαναφερόμενα προκύπτει ότι ο κατασκευαστής του οποίου οι υπηρεσίες ζητήθηκαν στο πλαίσιο της απευθείας ανάθεσης μιας σύμβασης είναι σε οποιαδήποτε περίπτωση υποχρεωμένος να ανυψώσει συστηματικά την προσφορά του κατά ποσοστό 3 %, ούτως ώστε να είναι σε θέση, τη δεδομένη στιγμή, να προβεί στις επιστροφές που προβλέπονται από τις ισχύουσες ρυθμίσεις, σε περίπτωση που ο κύριος του έργου αποφασίσει να προχωρήσει σε περαιτέρω διαβουλεύσεις.

Ε. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΣΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ 1η ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1987

(62) Πριν από την 1η Απριλίου 1987, δηλαδή πριν από την ημερομηνία που τέθηκαν σε ισχύ οι σημερινοί UPR, οι ενώσεις-μέλη του συνδέσμου SPO εφάρμοζαν οι ίδιες τις δικές τους ρυθμίσεις διευθέτησης των τιμών. Η υλοποίηση των ρυθμίσεων αυτών εξασφαλιζόταν, με άμεσο ή έμμεσο τρόπο, από την ένωση-μέλος.

Οι UPR που υιοθετήθηκαν από τον SPO στις 9 Οκτωβρίου 1986 και οι οποίοι τέθηκαν σε ισχύ από την 1η Απριλίου 1987 αποτελούν την εύλογη συνέχιση των συμφωνιών σύμπραξης του αυτού χαρακτήρα που είχαν συναφθεί στο πλαίσιο 29 κλαδικών, εθνικών ή περιφερειακών ενώσεων κατασκευαστών, καθεμία από τις οποίες είχε θεσπίσει από την πλευρά της τις δικές της ρυθμίσεις με στόχο την εξομάλυνση των τιμών. Οι δομές και το περιεχόμενο των εν λόγω διαφορετικών ρυθμίσεων ενοποιήθηκαν και εγκρίθηκαν από τον SPO από το 1973.

Οι κανονισμοί αυτοί, ωστόσο, που προηγήθηκαν των UPR που ισχύουν σήμερα διέφεραν από τους UPR σε μερικές βασικές πτυχές, οι σημαντικότερες των οποίων περιγράφονται στη συνέχεια.

(63) α) Στους προγενέστερους κανονισμούς προβλεπόταν η αποκαλούμενη διαδικασία της "αντικοινοποίησης".

Το γραφείο γνωστοποιούσε στην αναγγέλλουσα επιχείρηση τα ονόματα των άλλων επιχειρήσεων που είχαν κοινοποιήσει την αυτή πρόθεση υποβολής προσφοράς. Οι UPR που ισχύουν σήμερα απαγορεύουν ρητά την ανακοίνωση αυτή. Έπειτα από αίτηση, ωστόσο, το γραφείο ανακοινώνει τον αριθμό των άλλων ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, που θα κληθούν να συμμετάσχουν στη συνεδριάση.

(64) β) Οι προγενέστεροι κανονισμοί προέβλεπαν τη δυνατότητα "βελτίωσης" και "διόρθωσης" των τιμών. Η "διόρθωση" της τιμής σχετιζόταν με την ανύψωση της χαμηλότερης προσφοράς, σύμφωνα με ένα εξαιρετικά αναλυτικό και περίπλοκο υπολογισμό. Η "βελτίωση" της τιμής αφορούσε την προσαύξηση όλων των προσφορών με στόχο τη διατήρηση "ενός λογικού επιπέδου τιμών". Το ποσό της προσαύξης αυτής προοριζόταν για την εξυπηρέτηση στόχων γενικότερου ενδιαφέροντος για τον κλάδο των κατασκευών.

Στους UPR που ισχύουν σήμερα δεν προβλέπεται πλέον η δυνατότητα βελτίωσης των τιμών. Η διόρθωση των τιμών -ως χρηματοδοτική πηγή- αντικαθίσταται από το σύστημα των επαγγελματικών εισφορών.

(65) γ) Ο μηχανισμός της προτίμησης, που θεσπιζόταν σε αυτούς τους προγενέστερους κανονισμούς, κατέληγε σε προσαύξηση των τιμών για όλους τους συμμετέχοντες υποψηφίους. Με αφετηρία την προσφορά που είχε υποβάλει η επιχείρηση στην οποία δόθηκε η προτίμηση γινόταν ένας αναλυτικός και περίπλοκος υπολογισμός για τον καθορισμό την τροποποιημένης προσφοράς. Η τροποποιημένη αυτή προσφορά λογιζόταν ότι αποτελούσε τη χαμηλότερη προσφορά, ενώ οι αρχικές προσφορές που είχαν γίνει από τις άλλες απιχειρήσεις χρειαζόταν να προσαυξηθούν με τον αυτό τρόπο.

ΣΤ. ΚΡΑΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

(66) Το βασιλικό διάταγμα της 29ης Δεκεμβρίου 1986 που εκδόθηκε κατ' εφαρμογή του άρθρου 10 του νόμου περί οικονοικού ανταγωνισμού, το οποίο τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 1987 για χρονικό διάστημα πέντε ετών και το οποίο δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυβερνήσεως των Κάτω Χωρών αριθ. 676 της 30ής Δεκεμβρίου 1986 είχει ιδίως ως επίκεντρο τον περιορισμό ή την απαγόρευση ορισμένων διατάξεων των παλαιοτέρων ρυθμίσεων, που εθεωρείτο ότι ήταν περιοριστικές για τον ανταγωνισμό. Το βασιλικό διάταγμα άφησε ωστόσο ανέπαφο το βασικό σώμα των διατάξεων που περιείχαν οι ρυθμίσεις αυτές, με τη μορφή που εξακολουθούν να ισχύουν σήμερα στους UPR.

(67) Με το βασιλικό διάταγμα της 2ας Ιουνίου 1986 (Staatscourant αριθ. 118 της 24ης Ιουνίου 1986) εκδόθηκε ο "Uniform Aanbestedingsreglement" (που στο εξής καλείται UAR) που τέθηκε σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 1986, αντικαθιστώντας τον προγενέστερο κανονισμό της 21ης Δεκεμβρίου 1971. Αντικείμενο του είναι ο καθορισμός των ακολουθητέων διαδικασιών από τις αναθέτουσες αρχές του δημοσίου, κατά την ανάθεση των έργων.

Στο άρθρο 3 του UAR θεσπίζεται ιδίως ότι:

"η αναθέτουσα αρχή δεν έχει το δικαίωμα να αξιώσει από έναν συνδιαγωνιζόμενο ή από κάποιον ενδιαφερόμενο υποψήφιο αυτός:

- να παραιτηθεί από κάθε προσπάθεια παρεμποδισμού της αναθέτουσας αρχής στις προσπάθειες που αυτή καταβάλλει προς το σκοπό της σύναψης της σχετικής συμφωνίας με τρίτους για την εκτέλεση των έργων,

- να μην επιδιώξει να επηρεάσει τις προσφορές τιμών που υποβάλλουν τρίτοι,

- να μην παρεμβάλει προσκόμματα στην εκτέλεση των έργων."

Σύμφωνα με το επεξηγηματικό σημείωμα αυτού του υπουργικού διατάγματος, στόχος των διατάξεων αυτών είναι να απαγορευθεί στις αναθέτουσες αρχές να αξιώνουν από τους συνδιαγωνιζόμενους να παραιτηθούν από την άσκηση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεών τους που απορρέουν από τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει στο πλαίσιο μιας οργάνωσης με στόχο την εξομάλυνση των τιμών.

(68) Καθώς ο UAR έχει υποχρεωτικό χαρακτήρα για το κράτος μόνο υπό την ιδιότητά του της αναθέτουσας αρχής (το βασιλικό διάταγμα της 6ης Απριλίου 1973 όπως τροποποιήθηκε από το βασιλικό διάταγμα της 7ης Απριλίου 1987), οι άλλες δημόσιες και ιδιωτικές αναθέτουσες αρχές, και κυρίως οι φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά και οι οργανώσεις που ασχολούνται με τα κοινωνικά στεγαστικά προγράμματα καλούνται, ή και μάλιστα παροτρύνονται σε τήρηση των σχετικών διατάξεων. Ανταποκρινόμενη έτσι στην πρόσκληση αυτή, η ένωση των ολλανδικών δήμων και κοινοτήτων, βασιζόμενη στη συμφωνία που είχε συνάψει τον Απρίλιο του 1988 με το σύνδεσμο SPO, συνέστησε στα μέλη της, δηλαδή σε όλους τους δήμους και κοινότητες των Κάτω Χωρών, να εφαρμόζουν στο ακέραιο τον UAR.

Σύμφωνα με τις δηλώσεις του συνδέσμου SPO, ο UAR εφαρμόζεται σε γενικές γραμμές εκουσίως από τις δημόσιες τοπικές και αποκεντρωμένες αρχές των Κάτω Χωρών.

(69) Τα μέτρα και οι διοικητικές πρακτικές που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 66 έως 68 δεν μνημονεύονται στην παρούσα απόφαση παρά μόνο ενημερωτικά και αποτελούν αντικείμενο χωριστής διαδικασίας παράβασης βάσει των διατάξεων του άρθρου 169 της συνθήκης.

ΙΙ. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Τμήμα Ι

Άρθρο 85

παράγραφος 1

(70) Στο άρθρο 85 της συνθήκης ορίζεται ότι δεν είναι συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και όλες οι εναρμονισμένες πρακτικές που ενδέχεται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.

Οι συμφωνίες και αποφάσεις που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 3 έως 17 και 24 έως 65 εμπίπτουν στην απαγόρευση που θεσπίζεται στο άρθρο 85 παράγραφος 1, στο μέτρο που επιδιώκουν να οργανώσουν την αγορά υποβολής προσφορών και να αλλοιώσουν τους όρους των εμπορικών συναλλαγών στηρίζοντας τες σε θεμέλια που δεν απορρέουν από την ελεύθερη λειτουργία του ανταγωνισμού.

Ι. Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

(71) Κατά την άποψη του SPO, η αγορά κατασκευαστικών έργων υποτίθεται ότι είναι διαφορετική από τις άλλες αγορές αγαθών και υπηρεσιών, ιδίως λόγω του απαράλλακτου χαρακτήρα του προϊόντος:

- υπάρχει μόνο ένας μοναδικός αγοραστής για κάθε προϊόν του κλάδου των κατασκευών (ο κύριος του έργου), ο οποίος καθορίζει τους όρους με τους οποίους πρέπει να συμμορφώνεται το προϊόν, τη μορφή του, το περιεχόμενό του, την ποιότητα και τις προθεσμίες παράδοσης, συνιστώντας με τον τρόπο αυτό ένα είδος μερικής αγοράς με ένα μόνο αιτούντα,

- η κατασκευή δεν μπορεί να οδηγήσει στη σύσταση αποθεμάτων, μιας και κάθε προϊόν είναι μοναδικό και είναι προσδεδεμένο με τη χρήση του σε έναν καθορισμένο τόπο.

Ο SPO βεβαιώνει επίσης ότι το σκέλος της προσφοράς κατέχει στην αγορά, από διαρθρωτική άποψη, αδύναμη θέση, σε σύγκριση με τη ζήτηση, γεγονός που έχει ως συνέπεια την επικράτηση ενός καταστρεπτικού ανταγωνισμού τιμών μεταξύ των κατασκευαστών. Κύριος σκοπός των ιδιωτικών ρυθμίσεων που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας είναι να εγγυηθεί η διαμόρφωση ισορροπημένων και οικονομικά υγιών τιμών και να αποφευχθούν οι σοβαρές διαταραχές της προσφοράς στην αγορά.

Η Επιτροπή δεν μπορεί ωστόσο να αποδεχθεί ότι τα χαρακτηριστικά στοιχεία του βιομηχανικού κλάδου των κατασκευών θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα να αποκλεισθεί ο εν λόγω κλάδος από την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της συνθήκης.

(72) Σύμφωνα με τον SPO, πρωταρχικό χαρακτηριστικό στοιχείο του τομέα αυτού είναι ο περίπλοκος και εξαιρετικά εξειδικευμένος χαρακτήρας του προϊόντος που συνιστά ιδιαίτερη επιβάρυνση για τον κατασκευαστή, επειδή κάθε εργασία είναι κατά κάποιο τρόπο διαφορετική, για να μην πούμε και μοναδική σε συνάρτηση με τη φύση της (κατοικίες ή επαγγελματική στέγη, οδικές αρτηρίες, γέφυρες και ούτω καθεξής), τις φυσικές και γεωγραφικές συνθήκες (εντοπισμός του εργοταξίου, φύση του εδάφους και ούτω καθεξής) και τους προδιαγραφόμενους από τον αγοραστή όρους (περιγραφή των έργων και τεύχος συγγραφής υποχρεώσεων). Εάν η προσφορά του δεν γίνει αποδεκτή, ο κατασκευαστής δεν μπορεί να την υποβάλει αργότερα σε κάποιον άλλο αγοραστή.

Η Επιτροπή σημειώνει, παρόλα αυτά, ότι οι περισσότερες κλαδικές υπηρεσίες έχουν κατά βάση εξαιρετικά εξειδικευμένο χαρακτήρα. Επιπλέον, οι κατασκευαστές εμφανίζουν την τάση να εξειδικεύονται σε ορισμένους τομείς. Στους μεμονωμένους ειδικούς τομείς, τα έγρα έχουν συχνά παρόμοιο, αν όχι ταυτόσημο χαρακτήρα, ενώ η εξέλιξη των τεχνικών μεθόδων κατασκευής εμφανίζει προοδευτικό βαθμό τυποποίησης. Εάν, εκτός των άλλων, έχουν να κάνουν με ένα τακτικό αγοραστή εργολαβικών υπηρεσιών, οι κατασκευαστές γνωρίζουν συχνά ποιο είδος όρων και ιδιαίτερων χαρακτηριστικών θα πρέπει να προσδοκούν. Για τους λόγους αυτούς ένας κατασκευαστής, η προσφορά του οποίου απορρίπτεται, θα μπορεί υπό κανονικές συνθήκες να εκμεταλλευθεί την τεχνογνωσία που επένδυσε, κατά την προετοιμασία κάποιας μεταγενέστερης προσφοράς.

(73) Κατά τον SPO, το δεύτερο χαρακτηριστικό σχετίζεται με τη μέθοδο της μειοδοτικής προκήρυξης που εφαρμόζεται για την επίτευξη της καλύτερης προσφοράς: υπάρχει ένας μόνο ζητών για κάθε προϊόν (ο κύριος του έργου), τη στιγμή που υπάρχει πληθώρα συνδιαγωνιζομένων υποψηφίων [ένας απροσδιόριστος αριθμός, στην περίπτωση της προκήρυξης με την ανοικτή διαδικασία, και ένας αριθμός που καθορίζεται από τον κύριο του έργου, στις περιπτώσεις της εφαρμογής της κλειστής διαδικασίας (περιορισμένης πρόσβασης)]. Για να επιτύχει τη χαμηλότερη τιμή ή την οικονομικά πλεονεκτικότερη προσφορά, ο κύριος του έργου μπορεί να αντιπαραθέσει τις προσφορές των συνδιαγωνιζομένων υποψηφίων τη μία έναντι της άλλης. Ο προσφέρων δεσμεύεται, αντιθέτως, από την τιμή που προτείνει.

Κατά την άποψη της Επιτροπής, η θεωρητική θέση του SPO, σύμφωνα με την οποία κάθε αγορά έργων υποτίθεται ότι αποτελεί μια μερική αγορά, δεν θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια να διαμφισβητηθεί η ύπαρξη κάποιας αγοράς κατασκευαστικών έργων. Η προκήρυξη των έργων με τη μέθοδο της δημοπρασίας αποτελεί στην πραγματικότητα σχεδόν συνεχή διαδικασία. Πολλοί κατασκευαστές, όταν εκτιμούν ότι έχουν αρκετή βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη δουλειά, αισθάνονται τον πειρασμό να απέχουν από την υποβολή προσφορών (στο πλαίσιο μιας ανοικτής διαδικασίας) ή θα καταβάλουν μικρότερες προσπάθειες για την προσφορά της χαμηλότερης τιμής (στο πλαίσιο μιας κλειστής διαδικασίας). Με άλλα λόγια, τα έργα αποτελούν για τους κατασκευαστές συνολικά ισοδύναμες εναλλακτικές λύσεις, γεγονός που συνιστά εύλογη απόδειξη για την ύπαρξη μίας ιδιαίτερης αγοράς κατασκευαστικών έργων. Άλλοι κατασκευαστές και ιδίως οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις διαθέτουν για όλες τις μεγάλες κατηγορίες έργων, ή για τις περισσότερες από τις κατηγορίες αυτές, γνώσεις και τεχνογνωσία λίγο ή πολύ ταυτόσημες, προσαρμοσμένα υλικά και μηχανήματα, καταρτισμένο προσωπικό και ούτω καθεξής. Επιπλέον, οι περισσότεροι από αυτούς τους προσφέροντες συνδιαγωνιζόμενους - και ιδίως οι εξειδικευμένοι ή οι μεγάλης κλίμακας κατασκευαστές - δεν τηρούν παθητική στάση έναντι της αγοράς. Εφαρμόζουν πολύ περισσότερο μία ενεργό πολιτική εμπορικής προώθησης για να εξασφαλίσουν, στο μέτρο του δυνατού, επαρκή και ομαλό όγκο έργων.

Η Επιτροπή δεν αποδέχεται επίσης και το επιχείρημα του SPO, σύμφωνα με το οποίο οι προκηρύξεις είναι δήθεν σε θέση να "θεσμοθετήσουν" την κυριαρχία του σκέλους της ζήτησης της αγοράς, σε σύγκριση με το σκέλος της προσφοράς, με αποτέλεσμα να προκαλείται διαρθρωτική ανισορροπία στην αγορά. Στην πραγματικότητα τόσο το σκέλος της ζήτησης, όσο και το σκέλος της προσφοράς συναπαρτίζονται από κατηγορίες προσώπων και από επιχειρήσεις εξαιρετικά ανομοιογενείς. Σε πολυάριθμες περιπτώσεις, και κυρίως όταν ο ανάδοχος του έργου είναι κάποιος ιδιώτης ή μία μικρή επιχείρηση, οι γνώσεις και η πείρα των προσφερόντων που προσκλήθηκαν θα υπερισχύσουν εκείνων των ζητούντων. Σε άλλες περιπτώσεις, και κυρίως όταν η αναθέτουσα αρχή είναι μια επιχείρηση ή οργανισμός που προκηρύσσουν πολλά έργα μέσω δημοπρασιών, κατά κανόνα και πάλι οι μεγάλες επιχειρήσεις (ή οι κοινοπραξίες επιχειρήσεων) είναι εκείνες που θα υποβάλλουν προσφορές τιμών.

Αλλά και η βεβαίωση του SPO, σύμφωνα με την οποία η τεχνική προκήρυξης των διαγωνισμών θα οδηγούσε σε τεχνητά χαμηλές τιμές δεν γίνεται αποδεκτή. Συνέπεια της προκήρυξης διαγωνισμών, που κάθε άλλο παρά είναι μοναδικοί για τον κλάδο των κατασκευών, είναι να παρέχεται η δυνατότητα σύγκρισης των προσφορών. Η προκήρυξη διαγωνισμών αποτελεί τον κατεξοχή στίβο, στον οποίο οι δυνάμεις του ανταγωνισμού πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να διαδραματίσουν το ρόλο τους (4). Αυτό αληθεύει πολύ περισσότερο για την ανάθεση συμβάσεων από τις δημόσιες αρχές: η οδηγία 71/305/ΕΟΚ της 26ης Ιουλίου 1971 (5) προβλέπει την τήρηση υποχρεωτικών διαδικασιών από την πλευρά των αναθετουσών αρχών του δημοσίου, για να επικρατήσει μεγαλύτερη διαφάνεια κατά την ανάθεση των προκηρυσσόμενων συμβάσεων. Οι ισότιμες ευκαιρίες που προκύπτουν με τον τρόπο αυτό για τις προσφέρουσες επιχειρήσεις δεν θα πρέπει να νοθεύονται από ένα σύστημα εναρμόνισης μεταξύ των επιχειρήσεων αυτών στο οποίο προβλέπεται σε συστηματική βάση η σύγκληση συνεδριάσεων πριν από την υποβολή των προσφορών. Ένα τέτοιο σύστημα υποσκάπτει την ίδια την υπόσταση του λειτουργικού μηχανισμού των προκηρύξεων.

Τέλος, η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να αποδεχτεί τη διαβεβαίωση, βάσει τη οποίας το σύστημα των προκηρύξεων οδηγεί στην επικράτηση καταστρεπτικών συνθηκών ανταγωνισμού. Πρώτα απ'όλα δεν υφίσταται μία προκαθορισμένη τιμή, η οποία αποτελεί από μόνη "την" οικονομικά προσφερότερη τιμή, σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση: μια τιμή που παρέχει σε κάποια επιχείρηση τη δυνατότητα να καλύψει το κόστος της και να πραγματοποιήσει ένα περιθώριο κέρδους αποτελεί ακριβοδίκαιη τιμή για εκείνην, τη στιγμή που η ίδια αυτή τιμή ενδέχεται να συνεπάγεται απώλειες για κάποια άλλη επιχείρηση, που θα αντιμετώπιζε στην περίπτωση αυτή υψηλότερο κόστος. Κατά δεύτερο λόγο, ακόμη και αν δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο ορισμένοι κατασκευαστές να μην είναι σε θέση να υλοποιήσουν το έργο στην τιμή που έχουν προσφέρει, γεγονός που ισχύει ιδίως σε χρονικές περιόδους ασθενούς οικονομικής συγκυρίας, ο κίνδυνος αυτός, που υφίσταται εξίσου στους κλάδους των βιομηχανικών προϊόντων, όταν οι πωλήσεις γίνονται με απώλεια, δεν μπορεί να δικαιολογήσει την εφαρμογή ενός μηχανισμού εναρμονισμένης αντίδρασης μεταξύ των κατασκευαστών. Στην αναθέτουσα αρχή εναπόκειται είτε να διαπραγματευθεί στο έπακρο των δυνατοτήτων της, για να αποσπάσει τη χαμηλότερη δυνατή τιμή, είτε να αποδεχθεί μία υψηλότερη τιμή, διασφαλίζοντας ωστόσο ότι αυτή αποτελεί την πλεονεκτικότερη προσφορά, με γνώμονα τις άλλες συνιστώσες του έργου εκτός της τιμής, όπως για παράδειγμα η ποιότητα, οι προθεσμίες παράδοσης και ούτω καθεξής. Όλα αυτά βέβαια ισχύουν στο βαθμό που οι διατάξεις που ισχύουν για τους μειοδοτικούς διαγωνισμούς του δημοσίου, σε περίπτωση που εφαρμόζονται, επιτρέπουν στην αναθέτουσα αρχή να προβεί στη σχετική εκτίμηση.

(74) Κατά την άποψη του SPO, το τρίτο χαρακτηριστικό στοιχείο των δραστηριοτήτων του κλάδου των κατασκευών σχετίζεται με το γεγονός ότι για την προπαρασκευή της προσφοράς απαιτούνται εν γένει συχνά υψηλά έξοδα μελετών. Τα έξοδα αυτά δεν είναι δυνατόν να μετακυλισθούν στον αγοραστή, παρά μόνο στην περίπτωση που το έργο ανατεθεί στον προσφέροντα συνδιαγωνιζόμενο.

Η Επιτροπή είναι ωστόσο της άποψης ότι θεωρητικά υπάρχουν δύο τρόποι μετακύλισης των εξόδων υπολογισμού: είτε υπάρχει η δυνατότητα η προκηρύσσουσα πλευρά να καταβάλει χωριστή αποζημίωση για την προσφορά, είτε υπάρχει η δυνατότητα ο κατασκευαστής να συμπεριλάβει τα έξοδα αυτά στις γενικότερες δαπάνες λειτουργίας της επιχείρησής του. Η πρώτη θεωρητική λύση δεν είναι δυνατόν κατά βάση να ισχύσει, στο μέτρο που σύμφωνα με το αστικό δίκαιο η πρόσκληση υποβολής προσφορών και η υποβολή της σχετικής προσφοράς δεν συνεπάγονται την ανάληψη συμβατικών υποχρεώσεων πληρωμής. Η δεύτερη λύση αποτελεί επομένως την ενδεδειγμένη και ευρύτερα εφαρμοζόμενη μέθοδο στο σύνολο της Κοινότητας για τη μετακύλιση των εξόδων υπολογισμού, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα έξοδα προώθησης και εμπορίας των προϊόντων, που αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των γενικότερων εξόδων λειτουργίας μίας επιχείρησης.

Στην κοινή απάντηση που διαβίβασε σε σχέση με τις κοινοποιηθείσες καταγγελίες, ο SPO προέβαλε τη "θεωρία του κόστους των συναλλαγών", σύμφωνα με την οποία τόσο οι προκηρύσσουσες αρχές όσο και οι συνδιαγωνιζόμενοι υποψήφιοι αντιμετωπίζουν συχνά υψηλά έξοδα συναλλαγών, κατά την προκήρυξη ενός μειοδοτικού διαγωνισμού για την ανάθεση ενός κατασκευαστικού έργου. Παρά το ότι αληθεύει ότι τα έξοδα αυτά μπορεί συχνά να είναι υψηλά, δεν είναι ευνόητο ποιες νομικές συνέπειες έχει αυτό ακριβώς: τα υψηλά έξοδα της αιτούσας αναθέτουσας αρχής αποτελούν αποκλειστική ευθύνη της. Τα υψηλά έξοδα, από την άλλη πλευρά, που αντιμετωπίζει ο συνδιαγωνιζόμενος δεν είναι δυνατόν να περιορίσουν την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της συνθήκης για τον κλάδο των κατασκευών. Σε συνδυασμό με το γεγονός αυτό είναι σημαντικό ότι οι αρμόδιες εθνικές αρχές πολλών κρατιόν μελών, μεταξύ των οποίων και οι αρχές των Κάτω Χωρών (6), αλλά και οι γαλλικές αρχές (7) εφάρμοσαν επίσης τις διατάξεις του εθνικού τους δικαίου για τα θέματα του ανταγωνισμού επί των συμπράξεων κατά τις προκηρύξεις έργων.

Ο SPO υποστήριξε περαιτέρω ότι η προκηρύσσουσα αρχή δεν έχει καμία δυνατότητα να προβεί σε σύγκριση των τιμών, στην αγορά κατασκευαστικών έργων λόγω της ανεπαρκούς διαφάνειας των συναλλαγών για την προκηρύσσουσα αρχή. Το γεγονός αυτό, συνεκτιμώμενο με το υψηλό κόστος, έχει ως συνέπεια η υποβολή κάποιας προσφοράς στην αγορά κατασκευαστικών έργων να αποτελεί μια "πολύ πιο ριψοκίνδυνη" υπόθεση απ' ό,τι ένα παρόμοιο περιστατικό σε κάποιον άλλο βιομηχανικό κλάδο.

Αναφορικά με το θέμα αυτό οφείλει να σημειωθεί ότι η περιορισμένη διαφάνεια φαίνεται ότι αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό όλων των κλάδων παροχής υπηρεσιών στους οποίους δεν υπάρχουν ιδίως τιμοκατάλογοι. Η διαφάνεια εξάλλου μεταξύ των αρχών προκήρυξης του έργου (σε αντίθεση με τη διαφάνεια στο σκέλος των χρήστων) δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί προαπαιτούμενος όρος ενός πραγματικού ανταγωνισμού. Η επικράτηση αυξημένης διαφάνειας θα ήταν αντίθετα παράγοντας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αθέμιτες συμπράξεις, εάν ο αριθμός των συνδιαγωνιζομένων είναι περιορισμένος.

ΙΙ. Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΚΑΤΩ ΧΩΡΩΝ

(75) Χωρίς να ισχυριστεί ότι η ολλανδική αγορά των κατασκευών διαφέρει σε πολύ σημαντικό βαθμό από την αντίστοιχη αγορά άλλων κρατών μελών, ο SPO αντέταξε παρόλα αυτά μια σειρά παραγόντων που θεωρεί ιδιάζοντες γι' αυτό το κράτος μέλος: τέτοιοι παράγοντες είναι η οργάνωση του κλάδου και η έλλειψη σχετικών δημόσιων διατάξεων που απαγορεύουν στις αναθέτουσες αρχές να διαπραγματεύονται τις προσφερόμενες τιμές. Η Επιτροπή δεν είναι ωστόσο σε θέση να αποδεχτεί την επιχειρηματολογία του SPO.

Σε ό,τι αφορά την οργάνωση του κλάδου, πράγματι αληθεύει ότι στις Κάτω Χώρες "ο κυρίως εργολάβος" είναι, σε γενικές γραμμές, υπεύθυνος για την εκτέλεση του συνόλου των εργασιών, ενώ οι υπεργολάβοι εργάζονται υπό τη δική του ευθύνη έναντι της αναθέτουσας αρχής. Η κατάσταση αυτή δεν είναι ωστόσο μοναδική για τις Κάτω Χώρες, μιας και ένα παρόμοιο οργανωστικό πλαίσιο ισχύει και σε άλλα κράτη μέλη, όπως ιδίως στο Βέλγιο και τη Γαλλία, γεγονός που επιβεβαίωσε και ο ίδιος ο SPO.

Όσον αφορά το άλλο επιχείρημα, παρά το ό,τι αληθεύει ότι οι εθνικές ρυθμίσεις που ισχύουν σε μερικά κράτη μέλη περιορίζουν ή και μάλιστα απαγορεύουν με ρητό ή σιωπηρό τρόπο κάθε διαπραγμάτευση, έπειτα από την κατακύρωση του έργου, μεταξύ της αναθέτουσας αρχής και των υποψηφίων ή των συνδιαγωνιζομένων αναφορικά με τις κύριες συνιστώσες των υπό ανάθεση έργων, όπως η προσφερόμενη τιμή για παράδειγμα, οι περιορισμοί αυτοί εντάσσονται πάντοτε στο πλαίσιο των αντικειμενικών διατάξεων με τις οποίες επιδιώκεται να ρυθμιστεί το συνολικό φάσμα της στάσης των αναθετουσών αρχών σε όλα τα στάδια της διαδικασίας ανάθεσης των έργων. Επιπλέον, οι ρυθμίσεις αυτές εφαρμόζονται γενικότερα μόνο επί των δημοσίων συμβάσεων, ενώ οι ρυθμίσεις που έχει θέσει σε εφαρμογή ο SPO εφαρμόζονται επί όλων των υπό ανάθεση έργων που έχουν προκηρυχθεί με μειοδοτικό διαγωνισμό - είτε τα έργα αυτά είναι ιδιωτικά, είτε δημόσια. Εξάλλου, στο έγγραφο που φέρει τον τίτλο "Διευκρινίσεις σχετικά με τις αιτήσεις αρνητικής πιστοποίησης ή απαλλαγής" (σ. 38). της 13ης Ιουλίου 1989, ο ίδιος ο SPO φαίνεται να περιορίζει την αναγκαιότητα "ιδιωτικής" ρύθμισης (UPR και κώδικας τιμής) αποκλειστικά στα υπό ανάθεση έργα του ιδιωτικού τομέα.

(76) Ο SPO επικαλέστηκε επίσης ορισμένους παράγοντες μακροοικονομικού χαρακτήρα. Έτσι ισχυρίστηκε ιδίως ότι το μέσο επίπεδο των τιμών των κατασκευαστικών έργων στις Κάτω Χώρες δεν είναι υψηλότερο από το επίπεδο των γειτονικών χωρών, τη στιγμή που η αποδοτικότητα του ολλανδικού κατασκευαστικού κλάδου είναι χαμηλή, όπως διατείνεται ο SPO, ακόμη και σε περιόδους ανεβασμένης οικονομικής συγκυρίας. Με τον τρόπο αυτό, το SPO οροσπάθησε να δικαιολογήσει ειδικότερα το σύστημα ανάκτησης των εξόδων υπολογισμού, όπως αυτό προβλέπεται στους UPR.

Οι διαβεβαιώσεις του SPO στερούνται βασιμότητας για την Επιτροπή, εφόσον το καθήκον που τίθεται εδώ είναι να καταδειχθεί ότι, για τους λόγους που επικαλείται ο SPO, οι ρυθμιστικές του διατάξεις δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης. Στην ουσία, εάν δεν έχει υπάρξει κάποιος αισθητός αντίκτυπος επί του επιπέδου των τιμών, είναι δυνατόν μία συμφωνία, μια απόφαση που λαμβάνει μία ένωση επιχειρήσεων ή μία εναρμονισμένη πρακτική να έχουν ως αντικείμενό τους τον περιορισμό ή και τη νόθευση του ανταγωνισμού. Ο ευεργετικός αντίκτυπος που είναι ενδεχόμενο να έχει μία τέτοια συμφωνία και ο οποίος συνίσταται ιδίως στην επικράτηση ενός χαμηλότερου επιπέδου τιμών δεν είναι δυνατόν να ληφθεί υπόψη παρά μόνο υπό το πρίσμα της διάταξης του άρθρου 85 παράγραφος 3.

(77) Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 71 και επόμενες, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι ο κατασκευαστικός κλάδος χαρακτηρίζεται από ορισμένες ιδιομορφίες, τα ιδιάζοντα αυτά χαρακτηριστικά δεν έχουν τέτοιο χαρακτήρα ώστε να αποκλείουν ή να περιορίζουν την εφαρμογή του άρθρου 85 της συνθήκης επί του κλάδου αυτού.

ΙΙΙ. ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 85 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1

1. Το καταστατικό του SPO (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 3 και 4)

(78) Οι ενώσεις κατασκευαστών τις οποίες αφορά η παρούσα διαδικασία ίδρυσαν το σύνδεσμο SPO, στο καταστατικό του οποίου προβλέπεται ότι θα ασκεί το ρόλο του ρυθμιστή σε ζητήματα εναρμόνισης των τιμών και των προσφορών που υποβάλλονται στην αγορά. Κατά συνέπεια, το εν λόγω καταστατικό συνιστά συμφωνία μεταξύ ενώσεων επιχειρήσεων, με την έννοια που δίνεται στο άρθρο 85 παράγραφος 1. Η σύσταση από ανταγωνιστές ενός συνδέσμου επαγγελματικών ενώσεων (SPO) ισοδυναμεί στην ουσία με τη σύναψη οριζόντιας συμφωνίας συνεργασίας. Στην προκειμένη περίπτωση, το γεγονός ότι επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων ίδρυσαν μια αυτόνομη νομική οντότητα, την οποία επιφόρτισαν με ορισμένα ρυθμιστικά καθήκοντα, δεν επαρκεί ώστε να τους δοδεί η δυνατότητα να αποφύγουν την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 1.

Αντικείμενο του καταστατικού του SPO είναι ο περιορισμός ή η νόθευση του ανταγωνισμού στο πλαίσιο της κοινής αγοράς, στο μέτρο που γίνονται υποχρεωτικές για τις συμβεβλημένες με τον SPO ενώσεις και τα μέλη τους (μόνιμα ή περιστασιακά) οι ρυθμίσεις που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 5 έως 13 και 24 έως 61. Οι εν λόγω ρυθμίσεις, που και οι ίδιες αποτελούν αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1, έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, εφόσον στόχος τους είναι:

- να καθιερωθεί η ανταλλαγή πληροφοριών πριν από τους μειοδοτικούς διαγωνισμούς,

- να εναρμονισθούν οι προσφερόμενες τιμές και να καθορισθούν, άμεσα ή έμμεσα, οι συνολικές ή οι μερικές τιμές πώλησης και οι υπόλοιποι συναλλακτικοί όροι που ισχύουν για τα κατασκευαστικά έργα,

- να καταμεριστεί μεταξύ των μελών του η αγορά της ζήτησης, με τον προκαταβολικό προσδιορισμό των μειοδοτριών επιχειρήσεων, την προστασία του δικαιούχου, καθώς και τις δυνατότητες υπαναχώρησης ή παραχώρησης προτιμήσεων με τους όρους που αναπτύσσονται κατωτέρω.

2. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται στο πλαίσιο του SPO

Α. Περιορισμός του ανταγωνισμού μεταξύ των κατασκευαστών που συμμετέχουν στην οργάνωση SPO

(79) 1. Κοινοποίηση της πρόθεσης υποβολής κάποιας προσφοράς τιμών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 24)

Αντικείμενο του μηχανισμού της κοινοποίησης είναι ο περιορισμός ή η νόθευση του ανταγωνισμού, με τη δέσμευση που προκύπτει για την κοινοποιούσα επιχείρηση, να περιορίσει την ελευθερία δράσης της έναντι των ανταγωνιστών της και του κυρίου του έργου.

Με τον τρόπο αυτό, τα μέλη της σύμπραξης παραιτούνται από μια ανεξάρτητη στάση, ήδη από το στάδιο του προσδιορισμού της πρόθεσης υποβολής μιας προσφοράς. Ο περιορισμός αυτός ενισχύεται και από τη ρήτρα των UPR, με βάση την οποία απαγορεύεται στα συμβεβλημένα μέλη να παραιτούνται από τις υποχρεώσεις που συνεπάγεται αυτή η επαγγελματική ρύθμιση, εκτός από τις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες η κοινοποιούσα επιχείρηση είναι ο μοναδικός υποψήφιος διαγωνιζόμενος (με την επιφύλαξη της έγκρισης και του ελέγχου από την πλευρά του γραφείου).

Η κοινοποίηση, εξάλλου, του αριθμού των ανταγωνιστών που πρόκειται να κληθούν να συμμετάσχουν στη συνεδρίαση ενισχύει τον περιορισμό αυτό, επειδή επιτρέπει ιδίως στους συμμετέχοντες συνέδρους να προκαταλαμβάνουν τις προσαυξήσεις τιμών και να προμελετούν, ως εκ τούτου, τη στάση που τηρούν.

(80) 2. Συμφωνία επί της αρχής του προσδιορισμού ενός δικαιούχου (βλέπε αιτιολογική σκέψη 26)

Το γεγονός ότι η συνέλευση των επιχειρηματιών εξουσιοδοτείται να προσδιορίσει από τα μέλη της τον επιχειρηματία που θα αποκτήσει την ιδιότητα του δικαιούχου, δηλαδή θα διαθέτει το αποκλειστικό δικαίωμα διαπραγμάτευσης των σχετικών όρων με τον κύριο του έργου, εξυπηρετεί τον σκοπό να κατοχυρωθεί ο εν λόγω δικαιούχος από τον ανταγωνισμό των υπολοίπων συνέδρων.

Στην πραγματικότητα, ο προσδιορισμός του δικαιούχου βασίζεται στην απόφαση που έχει ληφθεί από κοινού από όσους υπέβαλαν προσφορές, να εκτιμηθούν ή να καταστούν συγκρίσιμες οι προσφορές.

Ο αριθμός των περιπτώσεων, κατά τις οποίες η συνέλευση των επιχειρηματιών αποφασίζει να παραιτηθεί από τον προσδιορισμό αυτό, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα να λειτουργήσουν χωρίς στρεβλώσεις οι δυνάμεις του ανταγωνισμού, είναι περιορισμένος. Η εναρμόνιση όμως μεταξύ των επιχειρήσεων που οδηγεί στον προσδιορισμό ή στην παράλειψη του προσδιορισμού ενός δικαιούχου συνιστά, χωρίς καμιά αμφιβολία, περιορισμό της ατομικής δυνατότητας πρόσβασης στην αγορά για τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην οργάνωση SPO.

(81) 3. Αντιπαράθεση των στοιχείων κόστους του έργου (βλέπε αιτιολογική σκέψη 27)

Τα στοιχεία κόστους που καθιστούν δυνατό τον υπολογισμό των προσφερομένων τιμών αποτελούν αντικείμενο αντιπαράθεσης, κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης των επιχειρηματιών. Παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με το φυλλάδιο που έχει δημοσιεύσει ο SPO (που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 16), "η αρχική προσφορά αποτελεί την τιμή που σχεδιάζει να προσφέρει ο επιχειρηματίας, με βάση τη δική του εκτίμηση", η αρχική αυτή προσφορά καθορίζεται στην ουσία, για κάθε σύνεδρο που συμμετέχει κατά τη διάρκεια της συνέλευσης, με βάση, μεταξύ άλλων, τα στοιχεία που ανταλλάσσονται μεταξύ των ανταγωνιστών. Η εκτίμηση γίνεται, επομένως, με βάση στοιχεία πληροφόρησης που δεν έχουν όλα συγκεντρωθεί με ανεξάρτητο και αυτοδύναμο τρόπο στην αγορά. Όπως φανερώνουν οι έρευνες που διεξήγαγε η Επιτροπή, στη συνεδρίαση παρέχεται σε κάθε επιχειρηματία που συμμετέχει η δυνατότητα να λάβει υπόψη όχι μόνο τα στοιχεία που είναι σε θέση να επηρεάσουν αποφασιστικά το κόστος των ανταγωνιστών του και την επιλογή του κυρίου του έργου, αλλά και να συνεκτιμήσει επίσης διάφορες πληροφορίες αναφορικά με τους όρους που επικρατούν στην αγορά, όπως η ενδεχόμενη συμμετοχή ή αποχή "εξωγενών" ανταγωνιστών (αουτσάιντερ) καθώς και οι ιδιομορφίες του υπό ανάθεση έργου, που δεν θα είχε μπορέσει ενδεχομένως να συγκεντρώσει, χωρίς να υπάρξει η εν λόγω ανταλλαγή.

Η εναρμόνιση αυτή παρεμποδίζει ή, τουλάχιστον, νοθεύει και περιορίζει τον ανταγωνισμό μεταξύ των συμμετεχόντων. Αντικείμενό της είναι η εξάλειψη, στο μέτρο του δυνατού, των αστάθμητων παραγόντων, που συνεπάγεται η αυτοδύναμη ανταγωνιστική στάση.

(82) 4. Παράδοση των αρχικών προσφορών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 28)

Οι αρχικές προσφορές τιμών, που καθορίζονται από κάθε σύνεδρο, παραδίδονται στον πρόεδρο της συνεδρίασης.

Η διαδοχική σειρά κατάταξης των εν λόγω αρχικών προσφορών τιμών έχει καθοριστικό χαρακτήρα για τη σειρά διαδοχικής κατάταξης των οριστικών τιμών που θα υποβάλουν οι συμμετέχοντες σύνεδροι (με εξαίρεση τις περιπτώσεις της υπαναχώρησης και της προτίμησης). Επιπλέον, οι τιμές αυτές δεν μπορεί να μεταβληθούν έπειτα από την υποβολή των αρχικών προσφορών.

Προσδιορίζοντας έτσι από κοινού, με την απόφαση που λαμβάνουν, τις αρχικές προσφορές τιμών οι οποίες, με τη σειρά τους, προκαθορίζουν τη διαδοχική σειρά κατάταξης των οριστικών τιμών, οι σύνεδροι υποκαθιστούν τους κινδύνους του ανταγωνισμού, με την έμπρακτη συνεργασία μεταξύ τους. Καθώς η αρχική σειρά διαδοχικής κατάταξης είναι εγγυημένη, οι συμμετέχοντες σύνεδροι δεν επωμίζονται οποιονδήποτε κίνδυνο στη σχέση μεταξύ τους, αναφορικά με τις ενδεχόμενες προσαυξήσεις των τιμών. Ο περιοριστικός αντίκτυπος της εν λόγω συνεργασίας ενισχύεται μάλιστα από την απαγόρευση υποβολής εναλλακτικής προσφοράς, χωρίς να έχουν ενημερωθεί σχετικά οι σύνεδροι σχετικά με την πρόθεση υποβολής μιας τέτοιας προσφοράς και να έχουν μπορέσει να αποφασίσουν για το θέμα αυτό.

(83) 5. Δυνατότητα υπαναχώρησης (βλέπε αιτιολογική σκέψη 29)

Η ενδεχόμενη απόφαση υπαναχώρησης λαμβάνεται με πλήρη επίγνωση των τιμών που προσφέρονται από όλους τους άλλους συνέδρους.

Επομένως, αποκλειστικά η ανταλλαγή πληροφοριών στο πλαίσιο της σύμπραξης -κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης- είναι το γεγονός εκείνο που επιτρέπει σε κάθε σύνεδρο να λάβει γνώση των τιμών που προτείνονται από τους ανταγωνιστές του και να αποφασίσει, με βάση τη σύγκριση των εν λόγω τιμών, να μην εμμείνει στη δική του τιμή που είχε αρχικά προτείνει.

Με τον τρόπο αυτό οι ομαλές συνθήκες του ανταγωνισμού μεταβάλλονται τεχνητά, κατά τρόπο ώστε να επιτρέπεται στούς συμμετέχοντες συνέδρους να λαμβάνουν μια απόφαση διατήρησης ή ανάκλησης της προσφοράς τους, που δεν θα μπορούσαν να λάβουν αν δεν είχε υπάρξει αυτή η ενορχηστρωμένη εναρμόνιση, μιας και μόνο ο κύριος του έργου θα ήταν σε θέση να προβεί στη σύγκριση αυτή.

(84) Παρά το γεγονός ότι στην κοινοποίηση, καθώς και στην κοινή τους αντίκρουση της ανακοίνωσης των αιτιάσεων, οι αποδέκτες της παρούσας απόφασης φαίνεται να επιφυλάσσονται να ασκήσουν το δικαίωμα υπαναχώρησης σε περιπτώσεις πρόδηλων και σοβαρών σφαλμάτων, στους UPR δεν προβλέπεται κανένας ιδιαίτερος όρος για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος.

Το επιχείρημα που προβάλλεται στην απάντηση αυτή, σύμφωνα με το οποίο ο μηχανισμός αυτός δεν χρησιμοποιείται παρά μόνο σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν μπορεί να πείσει, ενώ αντιφάσκει, εξάλλου, και με τις πληροφορίες που έχουν συναχθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Στην πραγματικότητα, οι πληροφορίες αυτές φανερώνουν ορισμένα παραδείγματα υπαναχώρησης για άλλους λόγους, όπως για παράδειγμα η έλλειψη ενδιαφέροντος.

Η δυνατότητα υπαναχώρης, σε συνάρτηση με τη σύγκριση των προσφερόμενων τιμών, επιβεβαιώνει εξάλλου το συμπέρασμα ότι τα εν λόγω στοιχεία καθορίζονται, μεταξύ άλλων, με βάση τα στοιχεία των οικονομικών ή λογιστικών πληροφοριών που έχουν ανταλλάξει μεταξύ τους οι σύνεδροι και τα οποία είναι σε θέση να ασκήσουν καθοριστικό ρόλο επί των τιμών.

Η άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης έχει ως συνέπεια την υποβολή τιμών διαφορετικών από εκείνες που θα είχαν υποβληθεί στους κυρίους του έργου, σε περίπτωση που δεν είχε υπάρξει η εναρμόνιση, ιδίως χάρη στην αποχή των επιχειρηματιών που ασκούν το δικαίωμα αυτό. Επιστέγασμα αυτού είναι, σε τελική ανάλυση, να γίνεται μία τελική ανάθεση του έργου, διαφορετική από εκείνη που θα είχε επικρατήσει στο πλαίσιο ενός συστήματος, στο οποίο οι κατασκευαστές υποβάλλουν τις προσφορές τους ανεξάρτητα.

(85) 6. Προτίμηση (βλέπε αιτιολογική σκέψη 30)

Με το δικαίωμα της προτίμησης επιδιώκεται να μεταβληθεί η αρχική σειρά διαδοχικής κατάταξης των τιμών που υποβάλλονται, κατά τρόπο ώστε να αντικαθίσταται ο χαμηλότερος μειοδότης του "πρώτου γύρου" από τον υποβάλλοντα προσφορά που ευεργετείται από την προτίμηση αυτή.

Στόχος της διάταξης αυτής είναι λοιπόν η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κατασκευαστών, σε βάρος του αληθινού ανταγωνισμού. Το σύστημα αυτό επιτρέπει στους συμμετέχοντες συνέδρους να επιμερίζουν τις αγορές. Η αναθέτουσα αρχή λαμβάνει έτσι προσφορές, η δομή των οποίων είναι σύμφωνη με την κλίμακα των τιμών που διαμορφώθηκαν κατά τη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης για τις "αρχικές προσφορές τιμών" οι δικαιούχοι των οποίων όμως ενδέχεται να μεταβληθούν, με την υποκατάσταση του δικαιούχου, γεγονός που απορρέει από την ενορχηστρωμένη στάση που τηρούν τα μέλη της σύμπραξης. Αυτή η υποκατάσταση όσων υπέβαλαν προσφορές τιμών δεν θα μπορούσε να υπάρξει σε ένα καθεστώς ανταγωνισμού, που θα άφηνε σε κάθε επιχείρηση που υποβάλλει προσφορές την αποκλειστική ευθύνη για την προσφορά της.

(86) 7. Προσαυξήσεις τιμών (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 31 έως 37)

Ο από κοινού καθορισμός της προσαύξησης των τιμών συνιστά άμεσο καθορισμό των τιμών πώλησης και τουλάχιστον ενός τμήματος τους κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 στοιχείο α). Επιπλέον, αυτές οι προσαυξήσεις των τιμών οδηγούν σε αποτελέσματα κατά τους μειοδοτικούς διαγωνισμούς που διαφέρουν από τα αποτελέσματα που θα μπορούσαν να προκύψουν από τους διαγωνισμούς αυτούς, εάν κάθε σύνεδρος προσδιόριζε με ανεξάρτητο τρόπο τις τιμές που θα υπέβαλε.

Καθώς η τήρηση της σειράς διαδοχικής κατάταξης των αρχικά υποβαλλόμενων προσφορών εγγυάται κατά βάση, οι συμμετέχοντες δεν διατρέχουν στη σχέση μεταξύ τους κανένα κίνδυνο, όταν καθένας ανεβάζει την αρχική προσφορά τιμών κατά το ποσό των προβλεπόμενων προαυξήσεων.

Το σύστημα αυτό παρεμποδίζει τους ανταγωνιστικότερους επιχειρηματίες με το χαμηλότερο κόστος για τις υπηρεσίες κατάρτισης μελετών και σύνταξης προϋπολογισμού δαπανών να εκμεταλλευθούν το πλεονέκτημα αυτό στο μέτρο που οι προσαυξήσεις των τιμών -οι κατ' αποκοπήν- δεν λαμβάνουν υπόψη τους τη μεμονωμένη κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάθε σύνεδρος. Το σύστημα αυτό προστατεύει, αντιστρόφως, τις λιγότερο αποδοτικές επιχειρήσεις από τον ανταγωνισμό και τις αποτρέπει από τη βελτίωσης της παραγωγτικότητάς τους.

Ο περιοριστικός χαρακτήρας του συστήματος αυτού ενισχύεται από τη συνεκτίμηση της αξίας των υλικών που θα παραδοθούν ή/και των έργων που θα εκτελεστούν από τον κύριο του έργου ή από τρίτους, προς υπολογισμό του βασικού ποσού με βάση το οποίο θα καθορισθεί το ποσό της αποζημίωσης για έξοδα υπολογισμού.

(87) Οι ενορχηστρωμένες προσαυξήσεις τιμών έχουν τον πρόσθετο αντίκτυπο ότι παροτρύνουν τις επιχειρήσεις να καταρτίζουν προσφορές τιμών που χρησιμεύουν ως απλό προπέτασμα, αντικειμενικός στόχος των οποίων είναι μόνο η ανάκτηση του ποσού από τα επιμεριζόμενα ποσά που έχουν καταβληθεί με τον τρόπο αυτό στον SPO, ενώ εξυπηρετούν επίσης τον σκοπό να καλείται μόνο ένας εξαιρετικά περιορισμένος αριθμός κατασκευαστών σε διατύπωση προσφορών, και αυτό επειδή οφείλουν να επωμίζονται για κάθε έργο τα έξοδα μελετών του συνόλου των συνδιαγωνιζομένων υποψηφίων.

Ένα τέτοιο σύστημα οδηγεί στον περιορισμό του αριθμού των υποβαλλόντων προσφορές για κάθε έργο και οδηγεί, επομένως, σε περιστολή του ανταγωνισμού στον κατασκευαστικό κλάδο.

Το ολικό ποσό της προσαύξησης των τιμών που συμφωνούνται με τον τρόπο αυτό στο πλαίσιο της οργάνωσης SPO για τους κλάδους της κατασκευαστικής αγοράς που περιγράφονται στην παραπάνω παράγραφο 6 είναι κάθε άλλο παρά αμελητέο, μιας και ανήλθε κατά τη χρονική περίοδο 1987/88 σε ετήσιο ποσό που μπορεί να εκτιμηθεί σε 300 εκατομμύρια ολλανδικά φιορίνια, χωρίς ΦΠΑ, υπέρ των αποζημιώσεων για έξοδα υπολογισμού και σε 100 εκατομμύρια ολλανδικά φιορίνια χωρίς το ΦΠΑ υπέρ των επαγγελματικών εισφορών (ποσοστό παραπάνω από το 50 % των οποίων προορίζεται προς κάλυψη του κόστους οργάνωσης της σύμπραξης - γραφεία και σύνδεσμος SPO).

(88) 8. Εναρμονισμένος καθορισμός των οριστικά υποβαλλόμενων τιμών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 38)

Η εναρμονισμένη καθιέρωση των προσφορών που θα υποβληθούν από τους κατασκευαστές στον κύριο του έργου συνιστά επίσης περιορισμό του ανταγωνισμού μεταξύ των συνδιαγωνιζομένων υποψηφίων που συμμετέχουν στη συνεδρίαση, κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1.

Βέβαια, οι οριστικές τιμές που θα υποβληθούν στην αναθέτουσα αρχή καθορίζονται κατά τρόπο ώστε να τηρείται η σειρά διαδοχικής κατάταξης των αρχικών προσφορών (με εξαίρεση τις αλλαγές που οφείλονται στην υπαναχώρηση ή στην προτίμηση). Οι οριστικές αυτές τιμές δεν απορρέουν ωστόσο από την απλή πρόσθεση των προσαυξήσεων των τιμών που αναφέρθηκαν προηγουμένως στις αρχικές προσφορές. Έτσι, οι υψηλότερες τιμές που θα προέκυπταν από την πρόσθεση αυτή μπορούν να τροποποιηθούν μέσω της συνολικής μείωσης (και μάλιστα μέχρις ένα επίπεδο κατώτερο από το επίπεδο των αντίστοιχων αρχικών προσφορών), έτσι ώστε να αποτραπεί η εμφάνιση ενός υπερβολικού χάσματος των τιμών στον κύριο του έργου.

Με αυτή την εξάλειψη του υπερβολικού χάσματος των τιμών επιδιώκεται να προστατευτούν ορισμένοι συνδιαγωνιζόμενοι υποψήφιοι που θεωρούνται "υπερβολικά ακριβοί" από τον κίνδυνο να εξοβελισθούν εκ των προτέρων από μεταγενέστερες συμβάσεις, που προκηρύσσονται με κλειστή διαδικασία ή με τη μέθοδο της απευθείας ανάθεσης.

Αντίθετα, τη στιγμή που παρέχεται η προτίμηση σε κάποιον κατασκευαστή, οι οριστικές τιμές των άλλων συμμετεχόντων συνέδρων μπορεί να αυξηθούν κατά τρόπο ώστε να υποβληθεί στον κύριο του έργου ένα συνολικό πακέτο τιμών, το χάσμα που χωρίζει τις οποίες ενισχύει τη θέση του κατασκευαστή στον οποίο δόθηκε η προτίμηση.

Και στις δύο περιπτώσεις το σύστημα των UPR περιορίζει την ελευθερία επιλογής των αναθετουσών αρχών και νοθεύει την επιλογή τους. Πράγματι, η υποβολή στην αναθέτουσα αρχή οριστικών τιμών έτσι συμφωνημένων και προκαθορισμένων της παρέχει τεχνητές πληροφορίες αναφορικά με το επίπεδο των τιμών, που είναι παραπλανητικές αναφορικά με το πραγματικό καθεστώς της αγοράς και των προσφορών [αλλά και σε ό,τι αφορά τη σύγκριση των τιμών που έχουν υποβληθεί από ξένες επιχειρήσεις (άουτσάιντερ)