ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 16ης Ιουνίου 1999

σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ

(Υπόθεση IV/36.081/F3 - Bass)

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 1472]

(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(1999/473/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, και ιδίως τα άρθρα 4, 6 και 8,

την αίτηση αρνητικής πιστοποίησης και την κοινοποίηση για απαλλαγή που υπέβαλε η Bass plc στις 11 Ιουνίου 1996, σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 4 του κανονισμού αριθ. 17,

την περίληψη της εν λόγω αίτησης και της κοινοποίησης, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17(2),

Κατόπιν διαβουλεύσεων με τη συμβουλευτική επιτροπή συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων.

Εκτιμώντας:

I. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

(1) Το Φεβρουάριο του 1995, η Υπηρεσία Ανταγωνισμού (Office of Fair Trading) (στο εξής "OFT") ξεκίνησε, ύστερα από αίτημα της Επιτροπής, έρευνα σχετικά με την πολιτική των τιμών χονδρικής πώλησης στον τομέα της βρετανικής ζυθοποιίας. Η εν λόγω έρευνα, η οποία περιελαμβάνε και την Bass plc (στο εξής Bass), κατέληξε στην εκπόνηση εσωτερικής έκθεσης του OFT σχετικά με "την τιμολογιακή πολιτική των εταιρειών ζυθοποιίας στον τομέα της χονδρικής πώλησης" (στο εξής "η έκθεση OFT" η οποία εγκρίθηκε τον Μάιο του 1995, ενώ, στις 16 Μαΐου 1995, ο OFT εξέδωσε δελτίο Τύπου σχετικά με την έκθεση.

(2) Στις 11 Ιουνίου 1996, η Bass Holdings Limited και η The Bass Lease Company Limited, αμφότερες θυγατρικές πλήρους ιδιοκτησίας της Bass, κοινοποίησαν, σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου, ένα τυποποιημένο μισθωτήριο συμβόλαιο (την Πρότυπη Μίσθωση), αντικείμενο του οποίου ήταν ένα πλήρως εξοπλισμένο κατάστημα με άδεια πώλησης οινοπνευματωδών ποτών για επιτόπια κατανάλωση (on-licensed)(3) στην Αγγλία και την Ουαλία, και το οποίο συνδέεται με την Bass με την υποχρέωση αποκλειστικής αγοράς μπύρας, όπως περιγράφεται κατωτέρω. Τα μέρη κοινοποίησαν επίσης ορισμένες σχετικές συμφωνίες. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1997, τα μέρη κοινοποίησαν τις πρότυπες συμβάσεις μίσθωσης για τη Σκωτία. Τα μέρη ζήτησαν αρνητική πιστοποίηση ή διαβεβαίωση ότι οι μισθώσεις μπορούν να τύχουν της εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 της Επιτροπής της 22ας Ιουνίου 1983 για την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμβάσεων αποκλειστικής προμήθειας(4) (στο εξής "ο κανονισμός"), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1582/97(5), ή να τύχουν απαλλαγής σε ατομική βάση δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ, με αναδρομική ισχύ από την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών. Στο κεφάλαιο II ο κανονισμός περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για συμβάσεις προμήθειας μπύρας.

(3) Οι πληροφορίες που περιέχονται στην κοινοποίηση ολοκληρώθηκαν ή συμπληρώθηκαν μέσω μιας επαλήθευσης, σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, στις εγκαταστάσεις της Bass και μέσω διαφόρων αιτήσεων για ενημέρωση. Ιδιαίτερα, η Επιτροπή επιδίωξε να επιβεβαιώσει τα στοιχεία που της είχε αποστείλει η Bass.

(4) Μετά τη δημοσίευση της ανακοίνωσης στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 (στο εξής "η ανακοίνωση"), στην οποία ανήγγειλε την πρόθεσή της να χορηγήσει αναδρομική παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 3, η Επιτροπή έλαβε 20 παρατηρήσεις από ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη. 16 ενδιαφερόμενοι απέστειλαν τις παρατηρήσεις τους βάσει υποδείγματος που ετοίμασε μία ομάδα δράσης για τους μισθωτές (στη συνέχεια "το υπόδειγμα"). Η Επιτροπή έλαβε επίσης παρατηρήσεις από τρεις μισθωτές. Επιπλέον, στην Επιτροπή υπέβαλε τις παρατηρήσεις του και ένας λογιστής.

(5) Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις παρατηρήσεις αυτές θα εξεταστούν στην υπόλοιπη απόφαση. Από τους ενδιαφερόμενους τρίτους, 16 ζήτησαν από την Επιτροπή να καταχωρίσει τις παρατηρήσεις τους ως επίσημη καταγγελία κατά της Bass. Ορισμένοι από αυτούς απέσυραν την καταγγελία τους, αλλά οι 11 εναπομείναντες ενημερώθηκαν τον Νοέμβριο του 1998, σύμφωνα με το άρθρο 6 του κανονισμού 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου(6), για την πρόθεση της Επιτροπής να απορρίψει την καταγγελία τους. Οκτώ εξ αυτών υπέβαλαν περαιτέρω παρατηρήσεις σχετικά με την επιστολή αυτή, οι οποίες περιλαμβάνονται επίσης στην παρούσα απόφαση.

Β. ΤΑ ΜΕΡΗ

(6) Η Bass είναι μία κρατική εταιρεία, οι μετοχές της οποίας έχουν εισαχθεί στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου. Ο όμιλος Bass είναι ένας διεθνής όμιλος ποτών και δραστηριοτήτων αναψυχής που δραστηριοποιείται στον ξενοδοχειακό τομέα, καθώς και στον τομέα της ζυθοποιίας, των ποτών και των δραστηριοτήτων αναψυχής, στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ και σε άλλα σημεία του κόσμου.

(7) Τον Ιούνιο του 1996, η Bass είχε στην ιδιοκτησία της περίπου 4182 pub στο Ηνωμένο Βασίλειο, από τις οποίες τις 2736 διαχειριζόταν η ίδια (δηλαδή ο διευθυντής είναι υπάλληλος της εταιρείας), ενώ 1446 είχαν εκμισθωθεί.

(8) Από το Μάρτιο του 1997, οι μισθωμένες pub της Bass ανέρχονται συνολικά σε 1430, από τις οποίες οι 106 βρίσκονται στη Σκωτία. Από αυτά τα 1430 καταστήματα, τα 1186 είχαν εκμισθωθεί με Πρότυπες Μισθώσεις, τα 178 με μισθωτήριες συμβάσεις αορίστου χρόνου, τα 42 λειτουργούσαν βάσει βραχυπρόθεσμης σύμβασης μίσθωσης γνωστής ως "Foundation Agreement", και τα υπόλοιπα 24 είτε υπάγονταν σε άλλου είδους συμβάσεις είτε δεν ήταν μισθωμένα, Κατά τη χρήση που έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου 1996, η Bass προμήθευσε περίπου 422000 βαρέλια μπύρας(7) στα μισθωμένα καταστήματά της· το μεγέθος αυτό αντιπροσωπεύει το 1,6 % της επιτόπιας κατανάλωσης (όγκο) μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά το 1996.

(9) Το Δεκέμβριο του 1997, η Bass συμφώνησε να πωλήσει το μεγαλύτερο μέρος των εκμισθωμένων καταστημάτων της (1190 εκμισθωμένες pub) και ένα μέρος των υπό την διαχείρισή της καταστημάτων σε μία ομάδα μετόχων-διαχειριστών με επικεφαλής τον Hugh Osmond και με την υποστήριξη της BT Capital Partners Europe, που είναι η αρμόδια εταιρεία της Bankers Trust για τη διαχείριση ιδιωτικών κεφαλαίων. Η πώληση ολοκληρώθηκε στις 9 Απριλίου 1998, και το νόμιμο τίτλο κυριότητας κατέχει τώρα η Punch Taverns Limited. Η Bass συμφώνησε επίσης να πωλήσει 27 ακόμη εκμισθωμένες pub στον ίδιο όμιλο και η σχετική συναλλαγή ολοκληρώθηκε στις 3 Ιουλίου.

(10) Τον Ιανουάριο του 1998, η Bass πώλησε και άλλες 153 εκμισθωμένες pub στην Beechley Limited· στην περίπτωση αυτή όμως, το διαχειριστικό έλεγχο θα αναλάβει μία θυγατρική της Beechley, η Avebury Limited. Οι σχετικές με την πώληση διαδικασίες έχουν ήδη ολοκληρωθεί για τα 146 από τα προαναφερθέντα 153 καταστήματα.

(11) Η Bass διατήρησε λίγο περισσότερα από 20 μισθωμένα καταστήματα και προτίθεται να τα μετατρέψει εν καιρώ σε καταστήματα υπό την άμεση διαχείρισή της.

(12) Ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών της Bass κατά τη χρήση που έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου 1997 ανήλθε σε 5254 εκατ. GBP, από τα οποία τα 1390 εκατ. προήλθαν από τις δραστηριότητες στον τομέα των pub (μισθωμένα καταστήματα και καταστήματα υπό την άμεση διαχείριση της Bass). Κατά την εν λόγω χρήση, το μερίδιο αγοράς της Bass στην περιοχή παρέμεινε στο 23 % από άποψη παραγόμενου όγκου μπύρας.

(13) Στον πίνακα 1 κατωτέρω παρέχονται λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τον πραγματικό αριθμό βαρελιών που πώλησε η Bass και τα αντίστοιχα μερίδια αγοράς στη βρετανική αγορά μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης: α) όλων των ιδιόκτητων δεσμευμένων καταστημάτων (pub), συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν εκμισθωθεί με προσωρινές συμβάσεις· β) των καταστημάτων άμεσης διαχείρισης· γ) των καταστημάτων με δανειακή δέσμευση έναντι της Bass· δ) του συνόλου των πωλήσεων της Bass σε ιδιόκτητα καταστήματα δεσμευμένα με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας, σε καταστήματα τα οποία διαχειρίζεται η ίδια η εταιρεία και σε καταστήματα με δανειακή δέσμευση· ε) των συνολικών πωλήσεων της Bass στην αγορά της επιτόπιας κατανάλωσης, και στ) της συνολικής βρετανικής αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης:

Πίνακας 1

Η θέση της Bass στη βρετανική αγορά μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(14) Η μέση διάρκεια των συμφωνιών δανειακής δέσμευσης με την Bass ανέρχεται σε οκτώ έτη. Η μέση διάρκεια των συμφωνιών αυτών είναι, από το 1990, μικρότερη από το ήμισυ της συμβατικής τους διάρκειας, δεδομένου ότι συχνά τα ενδιαφερόμενα μέρη αναδιαπραγματεύονται το περιεχόμενο των σχετικών συμβάσεων. Η Bass εκτιμά ότι, μετά τη λήξη του δανείου, ένας ολοένα και μικρότερος αριθμός καταστημάτων διατηρεί τη σχετική δέσμευση κατόπιν νέων διαπραγματεύσεων. Το εναπομένον υπόλοιπο των χορηγηθέντων δανείων από την Bass μειώθηκε από 361 εκατ. GBP κατά τη χρήση 1991 σε 314,2 εκατ. GBP κατά το κλείσιμο της χρήσης για το 1997.

(15) Η Επιτροπή παρατηρεί ότι ο αριθμός βαρελιών/ποσοστό μπύρας που πωλεί η Bass σε άλλους επιχειρηματίες στην αγορά χονδρικής πώλησης μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου υπόκειται σε κάποια μορφή περιορισμού, όπως π.χ. οι υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, η υποχρέωση διατήρησης συγκεκριμένου ύψους αποθεμάτων ή η (περιορισμένη) απαγόρευση ανταγωνισμού. Στους επιχειρηματίες αυτούς περιλαμβάνονται άλλοι ζυθοποιοί, ανεξάρτητοι χονδρέμποροι ή εταιρείες εκμετάλλευσης pub που δεν ασχολούνται με τη ζυθοποιία, ενώ οι συμφωνίες που έχει συνάψει η Bass με τους επιχειρηματίες αυτούς καλύπτουν το 1,2 % περίπου της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Από τα διαθέσιμα στοιχεία φαίνεται να προκύπτει ότι ο όγκος που αντιστοιχούσε στις "περιοριστικές" συμφωνίες (υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, η αθέτηση των οποίων συνεπαγόταν την επιβολή ποινών) είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος σε σύγκριση με τις αρχές της δεκαετίας 1990, καθώς οι πιο πρόσφατες συμφωνίες βασίζονται περισσότερο στις εκπτώσεις, οι οποίες παρέχονται σε συνάρτηση με κάποια ελάχιστη πωλούμενη ποσότητα ή με την επίτευξη στόχων όσον αφορά τις πωλήσεις. Οι υποχρεώσεις περί αποθεματοποίησης (όσον αφορά τα καταστήματα άμεσης διαχείρισης) και αναγραφής στον κατάλογο (για τα μισθωμένα καταστήματα), φαίνεται ότι εξακολουθούν να περιλαμβάνονται στις συμφωνίες αυτές, παρότι δεν υπάρχουν εκτιμήσεις σχετικά με τον όγκο που ενδέχεται να αντιπροσωπεύουν οι εν λόγω ρήτρες.

(16) Το άλλο συμβαλλόμενο μέρος στις συμφωνίες αυτές, οι οποίες βασίζονται στις κοινοποιηθείσες τυποποιημένες μισθώσεις, είναι ιδιώτες ή εταιρείες τους που διαθέτουν, εν γένει, ένα μόνο κατάστημα με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης.

Γ. Η ΑΓΟΡΑ

(17) Από το 1991, ημερομηνία καθιέρωσης των μισθώσεων, έχουν σημειωθεί σημαντικές μεταβολές στη διάρθρωση και την πρακτική της βρετανικής αγοράς μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης. Οι αλλαγές αυτές είναι, κυρίως, αποτέλεσμα των Διατάξεων για την μπύρα (Beer Orders) που θεσπίστηκαν μετά την δημοσίευση της έκθεσης της "Monopolies and Mergers Commission" (στο εξής "MMC") σχετικά με την προμήθεια μπύρας, καθώς και αποτέλεσμα της πτώσης της συνολικής ζήτησης μπύρας και ιδιαίτερα της μπύρας για επιτόπια κατανάλωση. Πρέπει επίσης να προστεθεί η μετατόπιση της προτίμησης των καταναλωτών προς χώρους που προσφέρουν ευρύτερη επιλογή ποτών και φαγητού, η αποχώρηση από τη ζυθοποιία διαφόρων επιχειρήσεων, καθώς και ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων μεταξύ των ζυθοποιών και των αλυσίδων pub αφενός, και των μισθωτών αφετέρου.

Η έκθεση της MMC του 1989 και η θέσπιση των Διατάξεων σχετικά με την μπύρα

(18) Η έκθεση της MMC του 1989 σχετικά με την προμήθεια μπύρας οδήγησε στη διατύπωση ορισμένων συστάσεων, οι οποίες σκοπό είχαν να χαλαρώσουν την παραδοσιακή δέσμευση (υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας και υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού) μεταξύ των ζυθοποιών και των pub. Οι περισσότερες από τις συστάσεις της MMC εφαρμόστηκαν, κυρίως, με δύο διατάξεις του 1989 (στο εξής "οι Διατάξεις"), τη Διάταξη προμήθειας μπύρας (δεσμευμένα καταστήματα) και τη Διάταξη προμήθειας μπύρας (δάνεια, άδειες και τιμές χονδρικής). Η διάταξη για τα δεσμευμένα καταστήματα επέβαλε τις ακόλουθες αλλαγές στους "εθνικούς ζυθοποιούς", (δηλ. ζυθοποιούς που εκμεταλλεύονται άνω των 2000 καταστημάτων με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης):

- οι μισθωτές τους θα ελευθερώνονταν από τη δέσμευση για τα λοιπά οινοπνευματώδη πλην της μπύρας και της μπύρας με χαμηλή περιεκτικότητα σε οινόπνευμα,

- οι μισθωτές τους θα είχαν το δικαίωμα να αγοράζουν μία δεύτερη βαρελίσια μπύρα (μπύρα της οποίας η ζύμωση γίνεται στο βαρέλι)(8) από προμηθευτή διαφορετικό από το ζυθοποιό/εκμισθωτή (στο εξής "ρήτρα της μπύρας άλλου ζυθοποιού"), και

- στο εξής είχαν το δικαίωμα να δεσμεύουν με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας μόνο έναν ορισμένο αριθμό pub. Αυτό τους υποχρέωσε να πωλήσουν ή να απελευθερώσουν από τη δέσμευση περίπου 11000 επί συνόλου 60000 pub που εκτιμάται ότι λειτουργούσαν τότε στη Μεγάλη Βρετανία. Η Bass έχει το δικαίωμα να δεσμεύει κατ' ανώτατο όριο 4752 pub.

Παράγοντες ζήτησης

(19) Η μπύρα είναι δυνατό να διατίθεται προς πώληση μέσω των σημείων πώλησης επιτόπιας κατανάλωσης, λ.χ. pub, ξενοδοχεία, εστιατόρια, ή μέσω σημείων πώλησης για κατανάλωση εκτός του καταστήματος, λ.χ. σούπερ μάρκετ και καταστήματα χωρίς άδεια κατανάλωσης. Πρέπει, επίσης, να προστεθούν οι ιδιωτικές εισαγωγές μπύρας που πραγματοποιούνται επί καταβολή των δασμών, κυρίως από το Calais, και υπολογίζεται ότι το 1997 ανέρχονταν στο 5 % της συνολικής κατανάλωσης μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μεταξύ των ετών 1989 και 1997, ο συνολικός όγκος των πωλήσεων μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο σημείωσε πτώση της τάξης του 4 %, ενώ, κατά το ίδιο διάστημα, ο όγκος των πωλήσεων μπύρας σε καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης σημείωσε πτώση της τάξης του 20 %. Επομένως, το ποσοστό του όγκου των πωλήσεων που αναλογεί στα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης έχει σημειώσει πτώση (από 79,3 % το 1989 σε 68 % περίπου του 1997)· εντούτοις, με εξαίρεση την Ιρλανδία, το ποσοστό παραμένει το υψηλότερο στην Κοινότητα.

(20) Η πτώση του όγκου των πωλήσεων μπύρας για επιτόπια κατανάλωση αντισταθμίστηκε από:

α) αύξηση 21 %, με πραγματικούς όρους, μεταξύ των ετών 1989 και 1996, της τιμής της μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης, ένα αμελητέο ποσοστό της οποίας είναι δυνατό να αποδοθεί σε φορολογικές αυξήσεις, και

β) αύξηση του ποσοστού των πωλήσεων άλλων οινοπνευματωδών ποτών πλην μπύρας σε pub (το 1996 οι πωλήσεις αυτές αντιπροσώπευαν το 37 % των συνολικών εσόδων) και η οποία σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην άνοδο των πωλήσεων τροφίμων (catering).

(21) Το 1996, η κατανάλωση βαρελίσιας μπύρας ανήλθε στο 63 % της συνολικής κατανάλωσης. Με εξαίρεση την Ιρλανδία, το ποσοστό αυτό είναι το υψηλότερο στην Κοινότητα. Αντιθέτως, το ποσοστό του Βελγίου, το οποίο έρχεται τρίτο σε κατανάλωση βαρελίσιας μπύρας στην Κοινότητα, ανήλθε στο 39 %. Οι βρετανικές pub προσφέρουν μεγαλύτερη επιλογή βαρελίσιας μπύρας από οποιοδήποτε άλλο μέρος της Κοινότητας, με μέσο όρο 6,5 είδη μπύρας ανά κατάστημα.

Παράγοντες που αφορούν την προσφορά

Ζυθοποιία

(22) Η κύρια μεταβολή που σημειώθηκε μετά το 1989 είναι ότι η αγορά της ζυθοποιίας χαρακτηρίζεται από ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό συγκέντρωσης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ορισμένες εταιρείες εγκατέλειψαν την αγορά ζυθοποιίας και πώλησαν τις μονάδες τους παρασκευής μπύρας σε ήδη υπάρχοντες ανταγωνιστές. Το 1996, οι εναπομείναντες τέσσερις εθνικοί ζυθοποιοί, δηλαδή οι Scottish & Newcastle, Bass, Carlsberg, Tetley Brewing και Whitbread, διατηρούσαν τον έλεγχο του 78 % της προσφοράς μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο δείκτης Herfindhal-Hirschmann (στο εξής "HHI"), που χρησιμοποιήθηκε για να διευκολύνει τον υπολογισμό της συγκέντρωσης της βρετανική αγοράς μπύρας σημείωσε αύξηση, βάσει των μεριδίων αγοράς των εθνικών ζυθοποιών, από 1350 το 1991 σε 1678(9) το 1996. Με HHI μεταξύ 1000 και 1800, μία αγορά θεωρείται ότι έχει "μέτριο βαθμό συγκέντρωσης". Ορισμένοι περιφερειακοί ζυθοποιοί(10) εγκατέλειψαν την αγορά μεταξύ των ετών 1989 και 1996, μειώνοντας έτσι τον αριθμό των περιφερειακών ζυθοποιών από έντεκα σε οκτώ. Στις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν βάσει του μοντέλου σημειώνεται ότι η S& N κατέχει το 38 % της αγοράς στη Σκωτία και η Bass το 42 %.

Χονδρική πώληση

(23) Αποτέλεσμα των Διατάξεων ήταν η πώληση δεσμευμένων σημείων πώλησης εκ μέρους ορισμένων εθνικών ζυθοποιών. Αυτό θα έπρεπε λογικά να οδηγήσει σε ανάπτυξη του κλάδου των ανεξάρτητων pub και σε ενίσχυση του ρόλου των ανεξάρτητων χονδρεμπόρων. Ωστόσο, κατά το διάστημα 1995/96, οι ανεξάρτητοι χονδρέμποροι εξακολουθούσαν να αντιπροσωπεύουν μόλις το 6 % της διανομής, έναντι 5 % το 1985. Οι εθνικοί ζυθοποιοί εξακολουθούν να δεσπόζουν στον κλάδο της χονδρικής πώλησης, και το μερίδιό τους στη διανομή είναι ανάλογο με το μερίδιό τους στην παραγωγή. Οι περιφερειακοί ζυθοποιοί δεν ζητούν τις υπηρεσίες των παραδοσιακών χονδρεμπόρων. Αυτό, σε συνδυασμό με την γενική κάμψη των πωλήσεων μπύρας και την αυξανόμενη αποτελεσματικότητα των εθνικών ζυθοποιών/χονδρεμπόρων οδήγησε στην ασθενή ανάπτυξη του κλάδου της ανεξάρτητης χονδρικής διανομής.

(24) Οι pub που πώλησαν οι εθνικοί ζυθοποιοί αγοράστηκαν κυρίως από αλυσίδες pub λιανικής πώλησης ή από περιφερειακούς ζυθοποιούς. Σε γενικές γραμμές, οι αλυσίδες pub είτε αναλαμβάνουν οι ίδιες τη διαδικασία χονδρικής ή προμηθεύονται απευθείας από τους ζυθοποιούς. Ομοίως, οι περιφερειακοί ζυθοποιοί δεν ζητούν τις υπηρεσίες των ανεξάρτητων χονδρεμπόρων. Αυτό, σε συνδυασμό με την γενική κάμψη των πωλήσεων μπύρας και την αυξανόμενη αποτελεσματικότητα των εθνικών ζυθοποιών/χονδρεμπόρων οδήγησε στην ασθενή ανάπτυξη του κλάδου της ανεξάρτητης χονδρικής διανομής.

Λιανική πώληση

(25) Στο Ηνωμένο Βασίλειο προκειμένου να αποκτήσει κανείς το δικαίωμα λιανικής πώλησης μπύρας και άλλων οινοπνευματωδών ποτών επιτόπιας κατανάλωσης απαιτείται ειδική άδεια που εκδίδεται από το τοπικό δικαστήριο. Σήμερα υπάρχουν τρεις κατηγορίες αδειών(11):

- Πλήρης άδεια: επιτρέπει στον πελάτη να αγοράσει οινοπνευματώδες ποτό, χωρίς να διαμένει στο χώρο ή να παραγγείλει γεύμα. Έχουν εκδοθεί περίπου 83100 άδειες του είδους αυτού εκ των οποίων οι 57000 περίπου για pub. Οι υπόλοιπες αφορούν ξενοδοχεία και "wine bars".

- Περιορισμένες άδειες: η αγορά ποτών επιτρέπεται μόνο σε άτομα που διαμένουν στο χώρο ή γευματίζουν εκεί. Καλύπτει περίπου 32300 ιδιωτικά ξενοδοχεία και εστιατόρια.

- Άδεια λέσχης (Club): για την αγορά ποτού απαιτείται η ιδιότητα του μέλους. Την άδεια αυτή διαθέτουν περίπου 31500 σημεία πώλησης τα οποία αποτελούν ιδιοκτησία των μελών τους.

(26) Με τις μεταβολές που επέφεραν στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των pub, οι Διατάξεις έχουν επίσης επιπτώσεις στην κατανομή των πωλήσεων μπύρας μεταξύ των διαφόρων καναλιών λιανικής πώλησης τα οποία είναι: α) τα καταστήματα που είναι δεσμευμένα με ένα ζυθοποιό· β) τα καταστήματα που διαχειρίζεται η ίδια η εταιρεία ζυθοποιίας· γ) τα καταστήματα που είναι δεσμευμένα με ανεξάρτητες αλυσίδες pub· δ) τα καταστήματα που διαχειρίζονται οι προαναφερθείσες εταιρείες· ε) τα καταστήματα που συνδέονται με ένα ζυθοποιό με αντιστάθμισμα τη χορήγηση προνομιακών δανείων, και στ) τα μη δεσμευμένα ή ανεξάρτητα καταστήματα. Το συμπέρασμα αυτό συνάγεται από τον παρακάτω πίνακα που αποτελεί σύνοψη του συνολικού όγκου των πωλήσεων μπύρας. Τα στοιχεία για το 1985 προέρχονται από την έκθεση της MMC και μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά των ετών 1985-1989· τα στοιχεία του 1997 προέρχονται από την ένωση "Brewers and Licensed Retailers Association" (στο εξής "BLRA"), και περιλαμβάνουν εκτιμήσεις και για τα καταστήματα που δεν είναι μέλη της ένωσης.

Πίνακας 2

Κατανάλωση μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(27) Το 1997, οι πωλήσεις σε καταστήματα δεσμευμένα με ζυθοποιούς αντιπροσώπευαν το 10,0 % των συνολικών πωλήσεων. Το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει τις δεσμευμένες προμήθειες των μισθωτών και τις προμήθειες μπύρας άλλων ζυθοποιών(12), τις οποίες πραγματοποιούν οι μισθωτές των εθνικών ζυθοποιών από τον εκμισθωτή-ζυθοποιό. Το ποσοστό αυτό δεν περιλαμβάνει τις αγορές μπύρας άλλου ζυθοποιού από άλλο προμηθευτή.

(28) Το 18,1 % αντιστοιχεί στις πωλήσεις σε δεσμευμένα καταστήματα κατά το 1997. Το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει το συνολικό όγκο των αγορών που πραγματοποιεί ο επιχειρηματίας από τον προμηθευτή, με τον οποίο συνδέεται με δανειακή δέσμευση. Ο όγκος αυτός ενδέχεται να υπερβαίνει τις ποσότητες που καθορίζονται στη συμφωνία σύναψης του δανείου. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό το μέρος του ποσοστού 18,1 % που αντιπροσωπεύουν οι αγορές καθ' υπέρβαση της συμφωνημένης ποσότητας. Το στοιχείο 18,1 % δεν περιλαμβάνει τις "ελεύθερες" αγορές του εν λόγω επιχειρηματία από άλλους προμηθευτές.

(29) Παρότι ο πίνακας παρέχει μία ιδέα των συνολικών ποσοτήτων που διακινούνται στα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης βάσει της μορφής του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των καταστημάτων, πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι στην κατηγορία των χώρων επιτόπιας κατανάλωσης, 70 % της μπύρας πωλείται μέσω των 57000 -σύμφωνα με τις εκτιμήσεις- pub, 20 % μέσω λεσχών και 10 % μέσω εστιατορίων, ξενοδοχείων, wine bars κ.ο.κ. με πλήρεις ή περιορισμένες άδειες (στοιχεία του 1995).

(30) Οι Διατάξεις συνέβαλαν επίσης στη μείωση των περιοριστικών όρων των υποχρεώσεων αποκλειστικής προμήθειας που συνδέονται με δάνεια, επιτρέποντας στο μισθωτή να εξοφλήσει, ανά πάσα στιγμή, το δάνειο με τρίμηνη προειδοποίηση. Επίσης, παρείχαν το δικαίωμα σε καταστηματάρχες που είχαν δανειοδοτηθεί από εθνικούς ζυθοποιούς να αγοράζουν μπύρα και από άλλο ζυθοποιό (guest beer). Από στοιχεία που παρείχε η BLRA (κατόπιν ειδικής έρευνας που διεξήχθη το 1996), φαίνεται ότι η συνήθης περίοδος χορήγησης ενός δανείου ανέρχεται σε πέντε ή δέκα χρόνια και η μέση πραγματική διάρκειά του σε τέσσερα περίπου χρόνια. Τριάντα ένας ζυθοποιοί είχαν περίπου 37000 εκκρεμή δάνεια στο τέλος της περιόδου που καλύπτει η έρευνα (περίπου 35000 στην αρχή) της ίδιας περιόδου, ενώ στη διάρκεια του έτους συνήφθησαν περίπου 8000 νέα δάνεια και εξοφλήθηκαν άνω των 5000. Η αξία των δανείων που εξοφλήθηκαν κατά την περίοδο αυτή υπερέβαινε την αξία των νεοσυναφθέντων δανείων (με παλαιούς ή νέους πελάτες)· περίπου 2 % του εκκρεμούς κεφαλαίου διεγράφη επειδή αφορούσε επισφαλείς απαιτήσεις. Η μέση αξία ενός δανείου ανέρχεται σε 30000 GBP περίπου. Φαίνεται ότι υπάρχουν δύο είδη δανείων, τα σχετικά μικρά (η αξία τους ανέρχεται σε 5000 GBP περίπου κατά την έναρξη της περιόδου της έρευνας, αλλά με μέση αξία κάτω των 2000 GBP στο τέλος της ίδιας περιόδου), τα οποία συχνά παρέχονται σε μικρά ανεξάρτητα καταστήματα και φαίνεται ότι έχουν μεγάλες διακυμάνσεις. Εξάλλου, υπάρχουν και πολύ μεγαλύτερα δάνεια που παρέχονται σε καταστήματα που πραγματοποιούν μεγάλο όγκο αγορών όπως οι λέσχες (μέση αξία περίπου 60000 GBP) και αυτά δεν συνεπάγονται συνήθως αποκλειστικές υποχρεώσεις. Ωστόσο, οι υποχρεώσεις αγοράς αφορούν συνήθως μία συγκεκριμένη ποσότητα μπύρας. Η BLRA δεν έχει προβεί σε εκτιμήσεις σχετικά με τον καταμερισμό του όγκου μεταξύ μικρών και μεγάλων δανείων, το αριθμό των δανείων που έχουν χορηγηθεί χωρίς υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας, το συνολικό ποσοστό επιτόπιας κατανάλωσης που αναλογεί σε αυτά τα μη αποκλειστικά δάνεια, ούτε με το ποσοστό της ποσότητας μπύρας που θεσπίζεται στις συμβάσεις δεσμευτικών δανείων. Δεν παρέχονται πληροφορίες σχετικά με το ποσοστό των δανείων που εξοφλούν οι επιχειρηματίες των καταστημάτων με χρήματα που δανείζονται από άλλο ζυθοποιό (με αντάλλαγμα την δανειακή δέσμευση). Κατά την τελευταία διετία, έχει μειωθεί ο όγκος της μπύρας που πωλείται μέσω δανειακών δεσμεύσεων και, για τα έτη 1994-1996, η αξία των δανειακών εξοφλήσεων υπερέβη την αξία των νέων δανείων.

Ο ανταγωνισμός μεταξύ των ζυθοποιών

(31) Σε επίπεδο χονδρικής πώλησης, οι μεγάλοι ζυθοποιοί εξασφαλίζουν ένα μεγάλο όγκο πωλήσεων μέσω των δεσμευμένων καταστημάτων ή των καταστημάτων άμεσης διαχείρισης. Για να προμηθεύσουν την υπόλοιπη αγορά, οι ζυθοποιοί πρέπει να προβούν σε ανταγωνισμό, μέσω ατομικών συμφωνιών με ανεξάρτητα καταστήματα (με ή χωρίς δανειακές δεσμεύσεις) και μέσω συμβάσεων προμήθειας με αλυσίδες pub και άλλους ζυθοποιούς (με ή χωρίς "δεσμεύσεις", όπως λ.χ. υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, μη άσκηση ανταγωνισμού και υποχρεώσεις αποθεματοποίησης). Οι βασικές παράμετροι του ανταγωνισμού είναι η τιμή και η ισχύς του συγκεκριμένου εμπορικού σήματος, παρότι οι ζυθοποιοί προσπαθούν να κερδίσουν πωλήσεις προσφέροντας και άλλα πλεονεκτήματα, όπως λ.χ. διαφημιστική στήριξη.

Είσοδος στην αγορά ζυθοποιίας

(32) Τα κυριότερα εμπόδια εισόδου στην αγορά είναι η αναγκαιότητα εξασφάλισης σημείων πώλησης για προμήθειες και η πρόσβαση σε ένα σύστημα διανομής. Ένας νεοεισερχόμενος ζυθοποιός πρέπει να εξασφαλίσει προμήθειες σε ανεξάρτητα καταστήματα, αλυσίδες pub ή στα ελεγχόμενα από το ζυθοποιό καταστήματα ως μέρος της προσφερόμενης γκάμας ή, στην περίπτωση εθνικού ζυθοποιού, ως μπύρα άλλου ζυθοποιού (guest beer). Η κατοχή εκ μέρους των ανταγωνιστών γνωστών εμπορικών σημάτων ενδέχεται να δυσχεράνει την είσοδο ή την επέκταση υφιστάμενων ζυθοποιών, ιδίως όταν πρόκειται για lager (ξανθές μπύρες), οι οποίες κατά κανόνα διακινούνται σε εθνικό επίπεδο, και όπου οι οικονομίες κλίμακας, όσον αφορά τη διαφήμιση, μπορούν να καταστήσουν λιγότερο βιώσιμη την είσοδο σε χαμηλή κλίμακα. Οι δυσχέρειες όσον αφορά την είσοδο μικρής κλίμακας ενδέχεται να αυξηθούν καθώς οι διαφημιστικές δαπάνες για τα εθνικά εμπορικά σήματα lager έχουν σημειώσει σημαντική αύξηση κατά την τελευταία διετία, ακόμη και σε επίπεδο σήματος.

(33) Η ανάγκη εξασφάλισης σημείων πώλησης μειώθηκε μετά την εφαρμογή των Διατάξεων, λόγω της μείωσης του ποσοστού των σημείων πώλησης που έχουν την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας και λόγω της εμφάνισης αλυσίδων pub (στο βαθμό που δεν έχουν δέσμευση - βλέπε παράγραφο 24). Είναι έτσι ευκολότερο για ένα νέο ανταγωνιστή να συνάψει συμφωνίες προμήθειας με μία αλυσίδα παρά να διαπραγματεύεται με μεμονωμένες pub. Ενώ είναι σχετικά εύκολο να στηθεί ένα σύστημα διανομής που να περιορίζεται στην προμήθεια αποθεμάτων χονδρικής πώλησης άλλων ζυθοποιών ή/και χονδρεμπόρων, είναι δυσχερέστερη η προσέγγιση των επιμέρους σημείων λιανικής πώλησης.

(34) Οι περισσότεροι αλλοδαποί παραγωγοί μπύρας (κυρίως μπύρας "lager") επέλεξαν να εισέλθουν στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου μέσω της σύναψης συμφωνιών αποκλειστικής εξουσιοδότησης με τους υφιστάμενους εθνικούς ζυθοποιούς, δυνάμει των οποίων η μπύρα τους παρασκευάζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο και πωλείται ως μέρος της γκάμας των σημάτων που διακινεί ο εθνικός ζυθοποιός. Αυτές οι ξένες lager (τύπος μπύρας βυθοζύμης) συχνά διακινούνται στην αγορά ως σήματα υψηλού κύρους και προωθούνται με σημαντικούς προϋπολογισμούς διαφήμισης. Η Bass έχει συστήσει κοινή επιχείρηση στο ΗΒ με την ολλανδική εταιρεία ζυθοποιίας Grolsch για την παραγωγή και διανομή προϊόντων της Grolsch.

Είσοδος στην αγορά λιανικής πώλησης

(35) Ο ανταγωνισμός μεταξύ των pub περιορίζεται σε τοπικό επίπεδο. Σε γενικές γραμμές, κάθε περιοχή έχει μία τοπική τιμή για ορισμένο είδος προϊόντων και παροχή υπηρεσιών, που περιλαμβάνει τη συνολική "προσφορά" της pub (εγκαταστάσεις, περιβάλλον) και όχι μόνο την τιμή της μπύρας.

(36) Οι δυσχέρειες εισόδου στη λιανική αγορά είναι σχετικά περιορισμένες. Το μόνο σημαντικό εμπόδιο είναι η ύπαρξη της νομοθεσίας όσον αφορά τη χορήγηση αδειών, που μπορεί να παρεμποδίσει τη λειτουργία νέων pub, αν δεν κριθεί αναγκαίο. Η εν λόγω νομοθεσία δεν εφαρμόζεται αυστηρά σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά στις περιοχές όπου εφαρμόζεται μπορεί να καταστήσει δυσχερή την είσοδο στην αγορά. Επίσης, σε ορισμένες περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου, οι αιτήσεις χορήγησης αδειών απορρίπτονται κυρίως για λόγους δημόσιας τάξης. Εντούτοις, μία συγκεκριμένη αλυσίδα pub κατόρθωσε, κατά τα τελευταία έτη, να θέσει σε λειτουργία πάνω από 100 νέες pub.

Μεταβολές στις ρυθμίσεις μεταξύ μισθωτών και ιδιοκτητών

(37) Ανέκαθεν, οι pub εκμισθώνονταν με "παραδοσιακές" μισθώσεις σύντομης διάρκειας. Ο ζυθοποιός είχε την ευθύνη της επισκευής του ακινήτου, καθώς και των εγκαταστάσεων και του τεχνικού εξοπλισμού που περιείχε, ενώ ο μισθωτής ήταν υπεύθυνος για την πώληση της μπύρας που του προμήθευε ο ιδιοκτήτης, καθώς και για την πώληση άλλων ποτών και φαγητού. Μετά την έκθεση της MMC, η ασφάλεια κατοχής του ακινήτου(13) επεκτάθηκε και στους μισθωτές με την υπαγωγή τους στο πεδίο εφαρμογής του νόμου του 1954 για τις σχέσεις μεταξύ ιδιοκτητών και μισθωτών (Landlord and Tenant Act 1954). Ωστόσο, πολύ πριν από την έκδοση των συστάσεων της MMC, είχαν ήδη κάνει την εμφάνισή τους οι πρώτες μισθώσεις μακράς διαρκείας με καταστήματα πλήρως ανακαινισμένα και συντηρημένα οι οποίες εξασφάλιζαν στο μισθωτή μεγαλύτερη ασφάλεια κατοχής, ενώ του παρείχαν και τη δυνατότητα εκχώρησης της μίσθωσης.

Δ. ΟΙ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ

(38) Οι συμφωνίες μίσθωσης είναι συμβάσεις που έχουν συναφθεί μεταξύ της Bass και του μισθωτή, με τις οποίες η Bass θέτει στη διάθεση του μισθωτή ένα κατάστημα με άδεια πώλησης οινοπνευματωδών ποτών, μαζί με το σχετικό εξοπλισμό και τις εγκαταστάσεις, με σκοπό τη λειτουργία της επιχείρησης αυτής, και βάσει των οποίων ο μισθωτής καταβάλλει ένα μίσθωμα στη Bass και συμφωνεί να προμηθεύεται τις μπύρες που αναγράφονται στη μίσθωση από την Bass ή από προμηθευτή που εκείνη θα υποδείξει.

(39) Η βασική συμφωνία Πρότυπης Μίσθωσης ισχύει στην Αγγλία και την Ουαλία από το 1991, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί ελαφρές τροποποιήσεις στη χρησιμοποιούμενη μορφή. Η μίσθωση είναι εν γένει δεκαετούς διάρκειας (ορισμένες διαρκούν 15 ή 20 έτη), με σταθερό μίσθωμα το οποίο υπόκειται σε αναθεώρηση ανά πενταετία, καθώς και σε ορισμένες άλλες ολιγάριθμες περιπτώσεις. Ο μισθωτής δύναται να εκχωρήσει τις υποχρεώσεις του στο πλαίσιο της σύμβασης ύστερα από δύο έτη, με προηγούμενη συγκατάθεση της Bass και υπό την προϋπόθεση ότι παρέχεται στην Bass προτεραιότητα όσον αφορά την εξαγορά των δικαιωμάτων του μισθωτή. Βάσει των όρων της μίσθωσης, ο μισθωτής έχει πλήρη ευθύνη των επισκευών και δεν δύναται να εγκαταστήσει μηχανήματα ψυχαγωγίας χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση της Bass, αλλά μπορεί να κρατήσει όλα τα έσοδα που αποφέρουν τα εν λόγω μηχανήματα. Το 1992, καθιερώθηκε μία Πρότυπη Μίσθωση στη Σκωτία. Οι κυριότερες διαφορές της με εκείνη που χρησιμοποιείται στην Αγγλία και την Ουαλία είναι οι ακόλουθες: πρώτον, η πράξη όρων μίσθωσης (Deed of Leasing Conditions) που περιέχει τους σχετικούς εμπορικούς όρους για τις σκωτικές μισθώσεις, παρέχει στην Bass την δυνατότητα να αναθεωρεί κάθε χρόνο το μίσθωμα και να το αυξάνει σύμφωνα με το δείκτη λιανικών τιμών. Ωστόσο, ουδέποτε η Bass έχει ασκήσει το δικαίωμα αυτό. Δεύτερον, η Bass έχει το δικαίωμα να θέσει τέλος στη σύμβαση πέντε έτη μετά την έναρξή της. Τρίτον, η Bass ζητεί από τους νέους μισθωτές να καταβάλουν ένα συγκεκριμένο χρηματικό ποσό σε ένα "Ταμείο Κρατήσεων" ("Retention Fund"). Το ανώτατο ποσό που ζητείται στο πλαίσιο αυτό ανέρχεται σε 10000 GBP. Το εν λόγω ποσό παρακρατείται από τη Bass ως εγγύηση για απώλειες ή ζημίες που υφίστανται τα κτίρια ή η ίδια η εταιρεία, ή για την κάλυψη οποιασδήποτε άλλης οφειλής του μισθωτή προς την Bass. Η Bass καταβάλλει, κατά κανόνα, τόκο στο Ταμείο με ετήσιο επιτόκιο κατά 2 % υψηλότερο του επιτοκίου καταθέσεων της τράπεζας Barclays plc, το οποίο ίσχυε κατά τη λήξη της μίσθωσης. Μισθωτές κατήγγειλαν ότι οι μισθώσεις περιέχουν ρήτρα συμφωνίας και πιστοποίησης λογαριασμών (Stated Account and Certificate Clause), βάσει της οποίας, όπως υποστηρίζουν, σε περίπτωση που οι μισθωτές οφείλουν στην Bass χρήματα, ένα διευθυντικό στέλεχος της τελευταίας εκδίδει και υπογράφει πιστοποιητικό συμφωνίας λογαριασμών. Όταν το πιστοποιητικό αυτό καταχωρηθεί και διαβιβασθεί στον μισθωτή, παράγει το ίδιο αποτέλεσμα με εκείνο μιας απόφασης, με την επιφύλαξη κάθε αγωγής που θα ασκηθεί ενώπιον Δικαστηρίου με την οποία αμφισβητούνται τα αναφερόμενα στο πιστοποιητικό ποσά. Οι μισθωτές ισχυρίζονται ότι η ρήτρα αυτή τους στερεί την δυνατότητα προσφυγής στα εθνικά δικαστήρια. Εάν οι μισθωτές δεν καταβάλλουν ή αδυνατούν να καταβάλλουν το αναφερόμενο στο πιστοποιητικό ποσό θα κατασχεθούν τα περιουσιακά τους στοιχεία. Πάντως, η Επιτροπή τονίζει ότι το ζήτημα αυτό εμπίπτει στην εθνική και όχι στην κοινοτική νομοθεσία. Τέλος, μέχρι προσφάτως, η Deed of Leasing Conditions περιείχε έναν όρο, που ουδέποτε έθεσε σε εφαρμογή η Bass, ο οποίος απαγόρευε στο μισθωτή να ασκήσει ανταγωνισμό εντός ακτίνας μισού μιλίου από το εκμισθωθέν κατάστημα επί ένα έτος από τη λήξη της μίσθωσης.

(40) Πέραν των συμφωνιών Πρότυπης Μίσθωσης, τα μέρη κοινοποίησαν επίσης ορισμένες σχετικές συμφωνίες. Υπάρχουν δύο περαιτέρω έντυπα μισθωτήριας σύμβασης, η Foundation Agreement και η Tenancy at Will ("TAW"), που είναι προσωρινή συμφωνία. Η Foundation Agreement είναι μία τριετής σύμβαση που χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις όπου η δεκαετής μίσθωση δεν είναι ενδεχομένως κατάλληλη, όπως λ.χ. ασταθείς οικονομικές συνθήκες ή αβέβαια επίπεδα εμπορικών δαπανών. Η συμφωνία παρέχει στο μισθωτή τη δυνατότητα να τη μετατρέψει σε πρότυπη μίσθωση κατά τα δύο πρώτα έτη. Οι μισθωτής δεν έχει το δικαίωμα να εκχωρήσει τα δικαιώματά του, δεν είναι πλήρως υπεύθυνος για τις επισκευές και μοιράζεται τα έσοδα από τα μηχανήματα ψυχαγωγίας με την Bass. Οι υποχρεώσεις αποκλειστικής προμήθειας και στις δύο περιπτώσεις συμφωνιών δεν διαφέρουν σημαντικά από εκείνες που περιέχονται στη συμφωνία Πρότυπης Μίσθωσης. Το Μάρτιο του 1997, 42 pub είχαν εκμισθωθεί βάσει των Foundation Agreements και 178 βάσει των TAW. Οι συμφωνίες αυτές δεν χρησιμοποιούνται στη Σκωτία.

(41) Η Bass κοινοποίησε επίσης συμπληρωματικές συμφωνίες που σχετίζονται με την κατανομή των δαπανών γιά μετατροπές και βελτιώσεις μεταξύ της εταιρείας και των μισθωτών της, τις οποίες, μέχρι τον Ιούνιο του 1996, είχαν υπογράψει 109 μισθωτές.

(42) Επιπλέον, η Bass κοινοποίησε πακέτο προγραμμάτων παροχής κινήτρων που διετίθετο δωρεάν μέχρι τον Οκτώβριο του 1996 σε ορισμένους μισθωτές της σύμβασης Πρότυπης Μίσθωσης, το Premier Alliance Scheme. Στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το Σεπτέμβριο του 1994, οι μισθωτές που δεν έχουν τρέχουσες οφειλές είναι δυνατόν να τύχουν πρόσθετων εκπτώσεων βάσει του όγκου των πωλήσεων, καθώς και ενισχυμένης επιχειρηματικής στήριξης όσον αφορά τον επιχειρηματικό σχεδιασμό, την ανάπτυξη και το μάρκετινγκ. Η μόνη απαίτηση είναι η παρακολούθηση, εκ μέρους του μισθωτή, τακτικών συνεδριάσεων επιχειρηματικής ανάπτυξης. Επίσης, διατίθεται ένα κονδύλιο μάρκετινγκ, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί, μεταξύ άλλων, για προσφορές εκ μέρους της Bass ή για προσφορές που γίνονται με πρωτοβουλία του μισθωτή. Μέχρι το Δεκέμβριο του 1997, 865 μισθωτές της Bass είχαν προσχωρήσει στο Premier Alliance Scheme. Στη Σκωτία, το εν λόγω πρόγραμμα εγκαινιάστηκε το Σεπτέμβριο του 1996 και από το σύνολο των 865 μελών, οι 90 είναι μισθωτές από τη Σκωτία. Πριν από το Σεπτέμβριο του 1996, η Bass προσέφερε στους μισθωτές της τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στο πρόγραμμά της με τίτλο Volume Reward Scheme. Βάσει του προγράμματος αυτού, οι μισθωτές λάμβαναν ένα ποσό χρημάτων για αγορές που υπερέβαιναν ένα ορισμένο όριο.

Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας μπύρας

(43) Ο μισθωτής συμφωνεί να προμηθεύεται όλες τις αναφερόμενες στη σύμβαση μπύρες από την Bass ή τον εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπό της με εξαίρεση ένα εμπορικό σήμα βαρελίσιας μπύρας, και, μέχρι τα τέλη Μαρτίου 1998, ένα εμπορικό σήμα εμφιαλωμένης μπύρας (ρήτρα μπύρας άλλου ζυθοποιού). Οι προαναφερθείσες μπύρες ορίζονται σε παράρτημα της μισθωτήριας σύμβασης. Τα εν λόγω είδη μπύρας είναι τα ακόλουθα: light, pale ή bitter ale (γνωστή στη Σκωτία ως 70/- ale, heavy ale ή Scotch ale), export η premium ale (επίσης γνωστή στη Σκωτία ως 80/- ale), mild ale (γνωστή στη Σκωτία ως 60/- ή light ale), brown ale, strong ale (συμπεριλαμβανομένου του barley wine), bitter stout ή porter, sweet stout, lager, export ή premium lager (επίσης γνωστή ως "malt lager" ή "malt liquor"), strong lager, diet pils (ή premium beer με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες) μπύρα χαμηλής περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες (ή "lite"). Τα είδη αυτά διατίθενται στην αγορά με τα εμπορικά σήματα ή τις ονομασίες μπύρας που αναγράφονται στον τρέχοντα τιμοκατάλογο της Bass.

(44) Ο μισθωτής δύναται να πωλεί και άλλα είδη μπύρας πέραν εκείνων που προβλέπονται στη σύμβαση, εφόσον η μπύρα είναι συσκευασμένη σε φιάλες, ή κουτιά ή άλλες μικρές συσκευασίες, ή είναι σε μορφή βαρελίσιας μπύρας και η πώλησή της υπό τη μορφή αυτή είναι η συνήθης ή η απαραίτητη για την κάλυψη επαρκούς ζήτησης εκ μέρους των πελατών του καταστήματος.

(45) Στις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν βάσει του υποδείγματος και σε εκείνες που υπέβαλαν άλλοι μεμονωμένοι μισθωτές τονιζόταν ειδικότερα το γεγονός ότι ένα εμπορικό σήμα μπορεί να προσκελκύσει σημαντική πελατεία μέσω του μισθωτή σε πολύ τοπικό επίπεδο, αλλά οι σχετικές με το μάρκετινγκ αποφάσεις λαμβάνονται από εθνικό ζυθοποιό σε εθνικό επίπεδο. Εάν οι πωλήσεις δεν είναι γενικώς αποδοτικές, η διάθεση του σχετικού προϊόντος διακόπτεται, γεγονός που έχει πιθανές δυσμενείς επιπτώσεις στην πελατειακή βάση του συγκεκριμένου μισθωτή.

(46) Τονίστηκε επίσης ότι οι ορισμοί των τύπων μπύρας είναι ιδιαίτερα ευρείς και καλύπτουν ουσιαστικά όλες τις πωλούμενες στο Ηνωμένο Βασίλειο μπύρες. Παρά τη χρήση τόσο ευρέων ορισμών, η Bass δύναται να αφαιρέσει το δικαίωμα αγοράς μπύρας άλλου τύπου, όπως ορίζεται στον κανονισμό. Στις υποβληθείσες βάσει του υποδείγματος παρατηρήσεις, δίδεται το παράδειγμα της Caffrey's και της Tennants Velvet. Υποστηρίζεται επίσης ότι το δικαίωμα της Bass να αυξήσει την έκταση της δέσμευσης, μέσω της προσθήκης περαιτέρω σημάτων μπύρας στον εκάστοτε ισχύοντα τιμοκατάλογο, είναι ασυμβίβαστο με την υποχρέωση σύμφωνα με την οποία τα υποκείμενα σε δέσμευση προϊόντα πρέπει να διευκρινίζονται στη μίσθωση και ότι, επιπλέον, οι μισθωτές δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν την έκταση της δέσμευσης κατά τη στιγμή που τίθεται σε ισχύ η μίσθωση.

(47) Η Επιτροπή σημειώνει ότι ο καθορισμός του τύπου μπύρας είναι θέμα που εναπόκειται στην κρίση των εμπειρογνωμόνων(14). Δεδομένου ότι ο καθορισμός των δώδεκα τύπων μπύρας συμφωνήθηκε αρχικά μεταξύ των αντίστοιχων ομοσπονδιών ζυθοποιών και ποτοπωλών του Ηνωμένου Βασιλείου, ειδημόνων όσον αφορά την μπύρα, η Επιτροπή εκτιμά ότι πρόκειται για ένα ενδεδειγμένο και εφαρμόσιμο τρόπο καθορισμού των τύπων μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Μίσθωμα

(48) Στο πλαίσιο των συμφωνιών Πρότυπης Μίσθωσης, το μίσθωμα προκαταβάλλεται κάθε μήνα και ο μισθωτής καταβάλλει στον ιδιοκτήτη τα ασφάλιστρα που έχει πληρώσει ο τελευταίος για να ασφαλίσει το ακίνητο κατά απώλειας ή ζημίας λόγω πυρκαγιάς, έκρηξης και πτώσης αεροσκάφους (συμπεριλαμβανομένου τριετούς μισθώματος του κτιρίου σε τιμές ελεύθερης αγοράς και αμοιβής εμπειρογνώμονα) και κατά άλλων κινδύνων, καθώς και το κόστος διατήρησης της δικαστικής άδειας.

(49) Σε παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν βάσει του υποδείγματος τονίζεται ότι οι μισθωτές δεν έχουν στη διάθεσή τους αντίγραφο του ασφαλιστήριου συμβολαίου το οποίο έχει συνάψει η Bass.

(50) Η ασφάλεια της Bass καλύπτει ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο ενδεχόμενων κινδύνων του ομίλου, δηλαδή τα κτίρια, τα μηχανήματα, την αστική ευθύνη κ.ο.κ. Το χαρτοφυλάκιο κινδύνων ασφαλίζεται στην εταιρεία Commercial Union και, για τους προαναφερθέντες λόγους, το ασφαλιστήριο συμβόλαιο και το συνολικό ασφάλιστρο είναι ευαίσθητα από εμπορική άποψη και συνεπώς δεν γνωστοποιούνται στους μισθωτές.

(51) Το πάγιο μίσθωμα αναθεωρείται ανά πενταετία. Το αναθεωρηθέν μίσθωμα αντιστοιχεί στο υψηλότερο ποσό μεταξύ του ισχύοντος μισθώματος και της αγοραίας μισθωτικής αξίας του ακινήτου κατά την ημερομηνία αναθεώρησης. Η αγοραία μισθωτική αξία ορίζεται ως το μίσθωμα σε τιμές ελεύθερης αγοράς αφού ληφθούν υπόψη οι όροι, και ιδίως οι υποχρεώσεις αποκλειστικής προμήθειας, που περιέχονται στη μίσθωση. Εάν δεν υπάρξει συμφωνία όσον αφορά την αγοραία μισθωτική αξία, κάθε αναθεώρηση του μισθώματος υπόκειται στην απόφαση ενός ανεξάρτητου επιθεωρητή ή εκτιμητή.

(52) Πολυάριθμες παρατηρήσεις αναφέρονται σε αυτό που οι μισθωτές θεωρούν ως αρνητική συνέπεια της μη δυνατότητας για προς τα κάτω αναθεώρηση του μισθώματος, ιδίως όταν ο κύκλος εργασιών του συγκεκριμένου καταστήματος σημειώνει πτώση λόγω τοπικών συνθηκών ή λόγω γενικής ύφεσης στη χώρα.

(53) Στην περίπτωση των μισθώσεων της Bass, το μίσθωμα ενδέχεται να παραμείνει στο ίδιο επίπεδο, και η Bass προέβη περιστασιακά σε μείωση του μισθώματος που κατέβαλλαν οι μισθωτές, εφόσον αυτό αιτιολογείτο από τις περιστάσεις. Συνήθως, το μίσθωμα αναπροσαρμόζεται προς τα επάνω με την ευκαιρία της σχετικής αναθεώρησης.

(54) Στην έκθεση του OFT εξετάζεται το θέμα της ανοδικής μόνον αναθεώρησης των μισθωμάτων ενώ παράλληλα ο OFT συζήτησε την εν λόγω πρακτική με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, το οποίο τη ίδια εποχή περίπου προέβη σε σημαντική αναθεώρηση των βρετανικών συμβάσεων εμπορικής ιδιοκτησίας. Όπως φαίνεται, η πρακτική της αποκλειστικώς ανοδικής αναθεώρησης του μισθώματος είναι διαδεδομένη για όλα τα είδη εμπορικής ιδιοκτησίας και δεν αφορά ειδικά τις μισθώσεις pub. Είναι δυνατό να υποστηριχθεί ότι η πρακτική αυτή ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε ακίνητα λόγω μιας περισσότερο προβλέψιμης ροής απόδοσης. Εκτιμάται επίσης ότι, ελλείψει της πρακτικής αυτής, το επίπεδο του μισθώματος κατά τη στιγμή σύναψης της μίσθωσης θα μπορούσε να είναι υψηλότερο για να αντισταθμίσει την αυξανόμενη αβεβαιότητα σχετικά με τη ροή της απόδοσης.

(55) Μισθωτές και πρώην μισθωτές, οι οποίοι υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους βάσει του υποδείγματος, τόνισαν ότι ο νόμος του 1954 για τις σχέσεις μεταξύ ιδιοκτητών και μισθωτών (Landlord and Tenant Act 1954) δεν εφαρμόζεται στη Σκωτία και επομένως οι σκώτοι μισθωτές δεν διαθέτουν ασφάλεια κατοχής. Οι ενδιαφερόμενοι υποστηρίζουν ότι το γεγονός αυτό περιορίζει τη διαπραγματευτική τους ισχύ κατά τις συζητήσεις για τον καθορισμό νέου μισθώματος.

(56) Οι Πρότυπες Μισθώσεις στη Σκωτία περιέχουν επίσης μία ρήτρα διακοπής (βλέπε παράγραφο 39), η οποία επιτρέπει στη Bass να θέσει τέλος στη σύμβαση πέντε έτη μετά την έναρξή της. Οι μισθωτές και οι πρώην μισθωτές υποστηρίζουν ότι η απειλή/φόβος εφαρμογής της ρήτρας διακοπής επηρεάζει σημαντικά τη διαπραγματευτική ισχύ των μισθωτών κατά τις συζητήσεις για τον καθορισμό νέου μισθώματος.

(57) Σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους των μισθώσεών τους, οι μισθωτές στη Σκωτία απολαμβάνουν της σχετικής ασφάλειας κατοχής. Στην περίπτωση των μισθώσεων της Bass, αυτό σημαίνει ότι οι μισθωτές έχουν την εν λόγω ασφάλεια μέχρι τη λήξη της μίσθωσης. Στις αναπροσαρμογές του μισθώματος, οι οποίες πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια ισχύος της μίσθωσης, ο μισθωτής απολαμβάνει τις ίδιες ασφάλειες κατοχής όπως και ο μισθωτής στην Αγγλία.

(58) Κατά τις διαπραγματεύσεις για τα μισθώματα, όταν συζητείται η ανανέωση της σχετικής σύμβασης, ο μισθωτής δεν διαθέτει ασφάλεια κατοχής: η ανανέωση της μίσθωσης, και επομένως η συνέχιση της κατοχής εκ μέρους του μισθωτή της pub, εξαρτάται από την έκβαση της διαπραγμάτευσης για το μίσθωμα. Οι μισθωτές δεν διαβίβασαν κανένα αποδεικτικό στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι το μέσο επίπεδο των μισθωμάτων στη Σκωτία επηρεάζεται από τη δήθεν ανισότητα διαπραγματευτικής ισχύος μεταξύ των μερών.

(59) Η ρήτρα διακοπής καθιερώθηκε στη Σκωτία αμέσως μετά τη δημοσίευση της έκθεσης της MMC το 1989, σε μία περίοδο αβεβαιότητας για τον κλάδο. Η ρήτρα παρέσχε στη Bass ορισμένο βαθμό ευελιξίας κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αβεβαιότητας. Ως εκ τούτου, η ρήτρα εφαρμόστηκε μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και αφού προηγουμένως ο μισθωτής δεν τηρούσε επί μεγάλο χρονικό διάστημα τις συμβατικές του υποχρεώσεις όσον αφορά την καταβολή του μισθώματος. Δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι η ρήτρα χρησιμοποιήθηκε ως μέσο για την αναθεώρηση του μισθώματος. Σε έξι περιπτώσεις, η εν λόγω ρήτρα απαλείφθηκε από τη σύμβαση έναντι πληρωμής, αλλά αυτό συνέβη διότι ο μισθωτής επεδίωκε να επεκτείνει το κατάστημα και οι τράπεζες είχαν αρνηθεί να χορηγήσουν πίστωση έως ότου απαλειφθεί η εν λόγω ρήτρα. Σε κάθε περίπτωση, το ζήτημα αυτό εμπίπτει στην εθνική νομοθεσία.

Εκπτώσεις και αντισταθμιστικά οφέλη

(60) Δεδομένου ότι, στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεμονωμένοι επιχειρηματίες που δεν δεσμεύονται έναντι ουδεμίας εταιρείας, όσον αφορά τις προμήθειες μπύρας (ανεξάρτητοι επιχειρηματίες), δύνανται να λαμβάνουν εκπτώσεις για τις αγορές μπύρας, οι οποίες δεν παρέχονται στους δεσμευμένους επιχειρηματίες, η Επιτροπή εκτίμησε i) την καθαρή διαφορά μεταξύ των τιμών που καταβάλλουν οι ανεξάρτητοι επιχειρηματίες για την αγορά μπύρας της Bass αφενός και εκείνων που καταβάλλουν οι δεσμευμένοι μισθωτές της Bass αφετέρου, και ii) την αξία των πλεονεκτημάτων τα οποία χορηγεί η Bass στους μισθωτές της και τα οποία δεν παρέχονται άμεσα στους ανεξάρτητους επιχειρηματίες. Αφετηρία για την εκτίμηση αυτή αποτέλεσε η έκθεση του Office of Fair Trading η οποία συντάχθηκε στο πλαίσιο έρευνας που πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 1995 σχετικά με την τιμολογιακή πολιτική των χονδρεμπόρων μπύρας ("έκθεση OFT"), η οποία συμπληρώθηκε με περαιτέρω έρευνες της Επιτροπής.

(61) Η διαφορά τιμής ισούται με τη διαφορά μεταξύ της μέσης έκπτωσης σε GBP/βαρέλι που χορηγεί η Bass στους μεμονωμένους μη δεσμευμένους πελάτες της (δεν συμπεριλαμβάνονται οι δανειακές δεσμεύσεις) για το σύνολο μιας γκάμας τυπικών προϊόντων και των εκπτώσεων που χορηγούνται στους μισθωτές, οι οποίες περιλαμβάνουν τις πραγματικές εκπτώσεις για τις αγορές μπύρας και την αξία των χαμηλότερων τιμών του καταλόγου της Bass (για τα μισθωμένα καταστήματα) σε σύγκριση με τους συνήθεις τιμοκαταλόγους της Bass. Οι εκπτώσεις προς τους μισθωτές της Bass περιλαμβάνουν επίσης τις εκπτώσεις που προσφέρονται στα μέλη του Premier Alliance Scheme μέσω εκπτώσεων βάσει του όγκου και του κονδυλίου μάρκετινγκ. Όλες οι προσφερόμενες εκπτώσεις έχουν υπολογιστεί βάσει του μέσου όρου όλων των μισθωμένων καταστημάτων της Bass, εξαιρουμένων των μισθώσεων αορίστου χρόνου (Tenancies at Will).

(62) Οι περισσότεροι από τους ενδιαφερόμενους τρίτους ανέφεραν ότι γνώριζαν ότι η Bass χορηγεί στους ανεξάρτητους επιχειρηματίες εκπτώσεις υψηλότερες από εκείνες που αναφέρονται στον πίνακα 3, στην παράγραφο 108 και ορισμένοι από αυτούς διαβίβασαν αντίγραφα προσφορών εκ μέρους της Bass προς ανεξάρτητους επιχειρηματίες-πελάτες. Δεν αμφισβητείται ότι σε ειδικές περιπτώσεις χορηγούνται ανώτερες εκπτώσεις, δεδομένου ότι τα στοιχεία του πίνακα 3 βασίζονται σε μέσους όρους για όλους τους ανεξάρτητους επιχειρηματίες-πελάτες της Bass. Από την παράγραφο 61 προκύπτει επίσης ότι τα σχετικά στοιχεία του πίνακα 3 αντιπροσωπεύουν την διαφορά μεταξύ της μέσης έκπτωσης προς τους ανεξάρτητους επιχειρηματίες και των εκπτώσεων που χορηγήθηκαν στους μισθωτές της Bass, εξαιρουμένων των συμβάσεων αορίστου χρόνου.

(63) Ένα σημαντικό αντισταθμιστικό όφελος είναι η ονομαζόμενη επιδότηση μισθώματος, η οποία προκύπτει από τη σύγκριση μεταξύ του μισθώματος που καταβάλλεται για δεσμευμένο κατάστημα και του ισοδύναμου κόστους ιδιοκτησίας που πρέπει να επωμισθεί ένας "αδέσμευτος" επιχειρηματίας. Υπάρχουν ορισμένες μέθοδοι υπολογισμού της επιδότησης μισθώματος. Στην έκθεση του OFT επισημαίνονται οι τρεις κυριότερες μέθοδοι σύγκρισης. Η πρώτη έγκειται στην επιλογή μιας "μέσης pub", στην εκτίμηση της αξίας του ακινήτου και του καθαρού κέρδους και στη σύγκριση της προκύπτουσας πληρωμής στο πλαίσιο του ενυπόθηκου δανείου με το μίσθωμα που θα επέβαλλε ένας ζυθοποιός. Η δεύτερη μέθοδος συνίσταται στην απόδοση που θα είχε για ένα ζυθοποιό το επενδυθέν κεφάλαιο και η σύγκριση της απόδοσης αυτής με την εκτιμώμενη συνήθη απόδοση. Στο πλαίσιο της τρίτης μεθόδου, υπολογίζεται η διαφορά μεταξύ του δείκτη μίσθωμα/κύκλος εργασιών για το δεσμευμένο κατάστημα με έναν εκτιμώμενο δείκτη μίσθωμα/κύκλος εργασιών για τα "ανεξάρτητα" καταστήματα. Η τρίτη αυτή μέθοδος χρησιμοποιήθηκε στην έκθεση του OFT, δεδομένου ότι η υπηρεσία αυτή διέθετε τα περισσότερα απαιτούμενα δεδομένα για τη χρησιμοποίηση της εν λόγω μεθόδου. Η Επιτροπή ακολούθησε τη μέθοδο αυτή διότι της επέτρεψε να βασιστεί στην εργασία του OFT, γεγονός που προφανώς συνετέλεσε στην εξοικονόμηση διαδικαστικών ενεργειών.

(64) Στην πράξη, η επιδότηση μισθώματος υπολογίζεται με την αφαίρεση του πραγματικού εισοδήματος από μισθώματα των δεσμευμένων καταστημάτων από το 15 % του εκτιμώμενου κύκλου εργασιών των καταστημάτων (υπόθεση εργασίας: το μίσθωμα ενός ανεξάρτητου καταστήματος ανέρχεται στο 15 % του κύκλου εργασιών). Για το σκοπό αυτό, οι μισθώσεις αορίστου χρόνου (Tenancies at Will) αποκλείστηκαν από τον υπολογισμό. Αυτό έγινε διότι για τις εν λόγω μισθώσεις τα καθοριζόμενα μισθώματα είναι σημαντικά χαμηλότερα από εκείνα των άλλων συμφωνιών μίσθωσης.

(65) Η εκτίμηση του συνολικού κύκλου εργασιών λιανικών πωλήσεων (δηλαδή, ο συνολικός κύκλος εργασιών των καταστημάτων πώλησης οινοπνευματωδών ποτών τα οποία μισθώνονται στο πλαίσιο των συμφωνιών πρότυπης μίσθωσης ή των Foundation Agreements) έγινε βάσει του συνολικού καταβληθέντος μισθώματος, το οποίο ισούται με το 11,36 % του κύκλου εργασιών. Το ποσοστό αυτό προκύπτει από εσωτερικά έγγραφα της Bass τα οποία ως επί το πλείστον συγκεντρώθηκαν κατά την προετοιμασία των διαπραγματεύσεων σχετικά με το μίσθωμα ή την αναθεώρηση του μισθώματος(15), από ένα τυχαίο δείγμα 30 καταστημάτων που επέλεξε η Επιτροπή. Τα εν λόγω έγγραφα περιελάμβαναν επιμέρους εκτιμήσεις του κύκλου εργασιών των καταστημάτων, από τις οποίες υπολογίστηκε ο μέσος δείκτης μίσθωμα/κύκλος εργασιών.

(66) Προκειμένου να υπολογισθεί η επιδότηση μισθώματος ανά βαρέλι, διαιρέθηκε η συνολική επιδότηση μισθώματος με το συνολικό αριθμό βαρελιών που πωλούνται ετησίως στα καταστήματα (εξαιρουμένων των μισθώσεων αορίστου χρόνου (TAW). Εάν στους σχετικούς υπολογισμούς συμπεριλαμβάνονταν οι μισθώσεις αυτές, το αποτέλεσμα όσον αφορά την επιδότηση μισθώματος θα είχε στρεβλωθεί, καθότι για τις μισθώσεις αυτού του είδους καθορίζεται συνήθως συμβολικό μίσθωμα, και συνεπώς θα έχει προκύψει μεγαλύτερη επιδότηση μισθώματος. Η Επιτροπή υιοθέτησε μία συντηρητική προσέγγιση για το ζήτημα αυτό και απέκλεισε τα στοιχεία για τις TAW από τους υπολογισμούς των στοιχείων που περιλαμβάνονται στον πίνακα 3.

(67) Διατυπώθηκαν επικρίσεις για τη μέθοδο που ακολουθήθηκε σχετικά με τον υπολογισμό της επιδότησης μισθώματος. Πολλοί σημερινοί και πρώην μισθωτές, οι οποίοι υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους βάσει του μοντέλου, τόνισαν ότι είναι ευρέως γνωστό ότι το εύλογο και βάσει διαιτητικής απόφασης οριζόμενο μίσθωνα για ένα μέσο κατάστημα κυμαίνεται μεταξύ 6 % και 8 % του κύκλου εργασιών.

(68) Σε παρατηρήσεις που υπέβαλαν δύο μισθωτές και ένας λογιστής υποστηρίζεται ότι, στην πράξη, τα μισθώματα καθορίζονται από εμπειρογνώμονα βάσει του 50 % του διαιρετού υπολοίπου, δηλαδή του καθαρού κέρδους. Υποστηρίζεται, συνεπώς, ότι η υπόθεση ότι το μίσθωμα ορθώς βασίζεται στο ποσοστό του κύκλου εργασιών είναι εσφαλμένη και, κατά συνέπεια, ότι είναι επίσης εσφαλμένη(16) η υπόθεση ότι το μίσθωμα των ανεξάρτητων καταστημάτων βασίζεται στο 15 % του κύκλου εργασιών. Θεωρούν ότι το μίσθωμα που επιβάλλει η Bass, δηλαδή η τιμή του μισθώματος και το κόστος των μη αναγνωρισμένων εκπτώσεων (wet rent), καταλήγουν να θέτουν τους μισθωτές σε μειονεκτική θέση από οικονομική άποψη.

(69) Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι οι τρέχουσες διαπραγματεύσεις για το πραγματικό μίσθωμα (ή την αναθεώρηση του μισθώματος) λαμβάνουν χώρα μεταξύ της εταιρείας και του μισθωτή (υφιστάμενου ή μελλοντικού) βάσει ενός σκιώδους λογαριασμού κερδών και ζημιών που λαμβάνει υπόψη την αποδοτικότητα που μπορεί να επιτύχει ένας επαρκής μισθωτής, τον τομέα της αγοράς στον οποίο δραστηριοποιείται το κατάστημα, τον συνδυασμό των προϊόντων που προσφέρει, τους δεσμευτικούς όρους προμήθειας του προϊόντος, το μέγεθος και την κατάσταση του ακινήτου, καθώς και το κατά πόσο περίπλοκη είναι η διαχείριση του καταστήματος (λ.χ. αριθμός μπαρ).

(70) Το συμβατικό μίσθωμα που διαπραγματεύονται μεταξύ τους τα μέρη δεν καθορίζεται αυτομάτως βάσει του 50 % του καθαρού κέρδους. Όπως προκύπτει από τον ανοικτό ανταγωνισμό στην αγορά, τα μέρη διαπραγματεύονται ένα μίσθωμα που κυμαίνεται χαρακτηριστικά μεταξύ του 40-60 % του καθαρού κέρδους.

(71) Εντούτοις, στόχος της παρούσας αξιολόγησης δεν είναι να περιγράψει με ποιο τρόπο γίνονται οι διαπραγματεύσεις των επιμέρους μισθωμάτων, αλλά να επιχειρήσει μία συγκριτική ανάλυση των μέσων επιπέδων μισθώματος μεταξύ ενός τμήματος της αγοράς και ενός άλλου. Το πλεονέκτημα που παρουσιάζει η χρησιμοποίηση του δείκτη μίσθωμα/κύκλος εργασιών για τους σκοπούς της παρούσας ανάλυσης, σε σχέση με μία πιθανή μέθοδο βασιζόμενη στις διαφορές του μέσου μισθώματος/καθαρού κέρδους, συνίσταται στο γεγονός ότι για τους υπολογισμούς βάσει της πρώτης μεθόδου χρησιμοποιούνται λιγότερες εκτιμήσεις μεταβλητών παραμέτρων. Κατά τη μέτρηση του δείκτη μίσθωμα/κύκλος εργασιών δεν χρειάζεται να γίνουν εκτιμήσεις σχετικά με τη διάρθρωση του "κόστους" των pub.

(72) Όσον αφορά το αποτέλεσμα των διαφορετικών μεθόδων, δεν αποτελεί εξαίρεση η διαπίστωση ότι το μέσο μίσθωμα μη δεσμευμένου καταστήματος ως ποσοστό του κύκλου εργασιών του καταστήματος αυτού ανέρχεται σε 15 % και ότι το μέσο καθαρό κέρδος σε 50 %.

(73) Ως προς τη σημαντικότερη εναπομένουσα μεταβλητή στη μέθοδο της Επιτροπής, δηλαδή ότι το 15 % του μισθώματος/κύκλου εργασιών είναι η αναλογία του "αδέσμευτου" μισθώματος, η Επιτροπή βασίζεται στα ακόλουθα περιστατικά:

- Οι Fleurets, Chartered Surveyors for Hotel και Licensed Property Valuers, ενημέρωσαν τη Bass μέσω επιστολής της 28ης Σεπτεμβρίου 1998 ότι τα μισθώματα για τις νέες μισθώσεις ανεξάρτητων καταστημάτων κυμαίνονται συχνά μεταξύ 15 % και 18 %. Το στοιχείο αυτό συμφωνεί με τις εκτιμήσεις που πραγματοποίησαν άλλοι εμπειρογνώμονες για λογαρισσμό άλλων εθνικών ζυθοποιών.

- Οι διαπιστώσεις αυτές υποστηρίζουν τα γεγονότα που παρουσιάστηκαν στον OFT βάσει των οποίων τα ανεξάρτητα καταστήματα καταβάλλουν για το μίσθωμα 2 έως 3 ποσοστιαίες μονάδες επιπλέον του κύκλου εργασιών τους σε σχέση με τους δεσμευμένους μισθωτές και ότι στα ανεξάρτητα καταστήματα τα ισοδύναμα μισθώματος ανέρχονται μεταξύ 14 % και 15 % του κύκλου εργασιών. Αυτό παρείχε στον OFT τη δυνατότητα να βασίσει, στην έκθεσή του, τη μέθοδο υπολογισμού της "επιδότησης ενοικίου" στη διαφορά μεταξύ του πραγματικού μισθώματος που καταβάλλουν οι δεσμευμένοι μισθωτές και μιας εκτίμησης μεταξύ του 14 % και 15 % του κύκλου εργασιών.

(74) Ως εκ τούτου, για όλους τους προαναφερθέντες λόγους, η Επιτροπή εκτιμά ότι η μέθοδος η οποία βασίζεται στο δείκτη μισθώματος/κύκλος εργασιών είναι η πλέον ενδεδειγμένη για τον υπολογισμό της επιδότησης ενοικίου των δεσμευμένων μισθωτών.

(75) Πέραν της επιδότησης μισθώματος η Bass παρείχε στην Επιτροπή λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με επτά άλλα ποσοτικοποιήσιμα πλεονεκτήματα.

Υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας

(76) Από την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών Πρότυπης Μίσθωσης, η Bass έχει προσφέρει στους μισθωτές της τη δυνατότητα πραγματοποίησης αγορών σε τιμές χονδρικής και πρόσβασης σε υπηρεσίες προμηθειών, των οποίων η αξία αυξήθηκε με την πάροδο του χρόνου. Οι εν λόγω υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας περιλαμβάνουν σήμερα εκπτώσεις στα υαλικά, στην προμήθεια αερίου, στην εκτίμηση των ασφαλίστρων, στις τραπεζικές υπηρεσίες στην ασφάλιση και στους ελαιοχρωματισμούς. Η Bass υπολόγισε το ετήσιο όφελος που προκύπτει από τις υπηρεσίες αυτές λαμβάνοντας υπόψη τη δυνητική αξία, ανά κατάστημα, των εκπτώσεων και των προσφορών που διατίθενται σε ολόκληρη τη γκάμα αγαθών και υπηρεσιών, υποθέτοντας ότι, εκεί όπου οι μισθωτές δεν εκμεταλλεύτηκαν τις προσφερόμενες υπηρεσίες χρησιμοποίησαν τις παρεχόμενες εκπτώσεις της Bass προκειμένου να επιτύχουν ίσες ή καλύτερες τιμές στην ελεύθερη αγορά. Η εν λόγω δυνητική αξία ανά κατάστημα, η οποία έχει υπολογιστεί ότι ανέρχεται σε 3054,9 GBP για τα έτη 1994/95 και 1995/96, πολλαπλασιάζεται στη συνέχεια με τον αριθμό των καταστημάτων, με εξαίρεση τις μισθώσεις τύπου TAW.

(77) Το ζήτημα αυτό σχολίασαν όλοι σχεδόν οι ενδιαφερόμενοι που απάντησαν στην ανακοίνωση. Πολλοί από αυτούς οι οποίοι υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους βάσει του μοντέλου, τόνισαν απλώς ότι η αξία των υπηρεσιών αυτών ήταν μηδενική. Σε άλλες παρατηρήσεις διατυπωνόταν το επιχείρημα ότι όροι καλύτεροι από εκείνους της Bass προσφέρονται σχεδόν πάντα από άλλους προμηθευτές, και υπογράμμισαν ότι η αξία των εν λόγω υπηρεσιών ήταν ελάχιστη (κατώτερη της 1 GBP ανά βαρέλι κατά τα πρόσφατα έτη). Επιπλέον, ο λογιστής τόνισε ότι οι περισσότερες τοπικές ενώσεις καταστημάτων κατανάλωσης αλκοολούχων ποτών μπορούν να προσφέρουν δωρεάν επιλεγμένο κατάλογο προμηθευτών προϊόντων με βάση το κρέας, κατεψυγμένων τροφίμων, υαλικών, τσιπς και ξηρών καρπών. Ένας μισθωτής υποστήριξε ότι καλύτερες εκπτώσεις για όλα τα είδη χορηγεί ο όμιλος με την επωνυμία "Scottish Licensed Trade Consultants".

(78) Η Επιτροπή αναγωρίζει ότι ο ενδιαφερόμενος δύναται να διαπραγματευτεί σε ατομική βάση καλύτερους όρους με τον ίδιο προμηθευτή από ό,τι εκείνους που προσφέρει η Bass. Ωστόσο, ακόμη και αν αυτό συνέβαινε για όλα τα είδη, το γεγονός ότι ένας ενδιαφερόμενος μισθωτής διαθέτει σημείο αναφοράς, το οποίο βασίζεται σε διαπραγματευμένες τιμές για μεγάλο κατάστημα, αποτελεί ήδη αυτό καθεαυτό ένα πλεονέκτημα στο πλαίσιο των συζητήσεων για τις τιμές(17).

(79) Στην περιγραφείσα ανωτέρω μέθοδο για τον υπολογισμό του οφέλους από την παροχή των υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας, οι προσφερόμενοι από την Bass όροι συγκρίνονται με τον τιμοκατάλογο χονδρικής του ιδίου προμηθευτή, και συνεπώς αντικατοπτρίζουν το όφελος που θα έχει ένας μεμονωμένος μισθωτής εάν δεν αναζητήσει ενεργά καλύτερους όρους/υπηρεσίες και αγοράσει τα προϊόντα βάσει του δημοσιευμένου τιμοκαταλόγου. Η Επιτροπή δέχεται ότι τουλάχιστον ένα σημαντικό μέρος των μισθωτών θα αναζητήσει ενεργά καλύτερους όρους, τουλάχιστον για ορισμένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του κόστους λειτουργίας των καταστημάτων τους. Από την άλλη πλευρά, 500 περίπου μισθωτές δέχθηκαν την προσφορά για τα υαλικά, 400 μισθωτές την προσφορά για τις τραπεζικές υπηρεσίες, 1267 μισθωτές την προσφορά για την εκτίμηση των ασφαλίστρων και την ασφάλιση και 200 μισθωτές την προσφορά για την προμήθεια αερίου.

(80) Η Επιτροπή θεωρεί ότι από τις προαναφερθείσες παρατηρήσεις σχετικά με τις "υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας" προκύπτει ότι πρέπει να μειωθεί η αξία του οφέλους, όπως αυτό υπολογίζεται από την Bass και καταγράφεται στην ανακοίνωση, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 79, σημαντική μερίδα μισθωτών αναζητεί ενεργά καλύτερους όρους σε σχέση με εκείνους που συνοδεύουν τον τιμοκατάλογο του προμηθευτή. Ωστόσο, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που αναφέρονται στην παράγραφο 79 όσον αφορά τις επιλογές των μισθωτών, η μείωση αυτή πρέπει να είναι περιορισμένη. Επομένως, για να μειωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο το περιθώριο πιθανού σφάλματος, και λαμβανομένων υπόψη όλων των στοιχείων που οδηγούν σε μία συντηρητική αριθμητική προσέγγιση, η Επιτροπή, στο πλαίσιο της εκτίμησής της, θα μειώσει κατά 25 % την αξία των εν λόγω "αντισταθμιστικών οφελών" που αναφέρονται από την Bass και περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση. Ανάλογα θα προσαρμοστούν τα σχετικά στοιχεία (σε GBP ανά βαρέλι) για τις υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας, τα οποία περιλαμβάνονται στον κατωτέρω πίνακα 3.

Επενδύσεις

(81) Το όφελος από τις επενδύσεις που πραγματοποιούνται στα δεσμευμένα καταστήματα σε συνεργασία με τους μισθωτές, εξαιρουμένων των TAW, υπολογίζεται βάσει του συνολικού κόστους, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών εξωτερικού συμβούλου και της εποπτείας του χρηματοδοτηθέντος από τη Bass σχεδίου, και αφαιρουμένων των πενταετών αυξήσεων ενοικίου, οι οποίες μπορούν να αποδοθούν στις προαναφερθείσες επενδύσεις.

(82) Μισθωτές και πρώην μισθωτές, βασιζόμενοι στο μοντέλο, ισχυρίζονται γενικώς ότι ο μισθωτής είναι εκείνος ο οποίος πραγματοποιεί όλες τις επενδύσεις, δεδομένου ότι ο ίδιος είναι υπεύθυνος και για τις επισκευές. Έτσι, από τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν βάσει του μοντέλου προκύπτει ότι η Bass δεν πραγματοποίησε επενδύσεις.

(83) Μισθωτές, βασιζόμενοι στην εργασία του λογιστή, ισχυρίζονται ότι οι δαπάνες τις οποίες επωμίστηκε η Bass αφορούν γενικώς την επέκταση και τη βελτίωση των εγκαταστάσεων, δεδομένου ότι ο μισθωτής είναι υπεύθυνος βάσει της μίσθωσης για την κατασκευή του κτιρίου. Σύμφωνα με τους μισθωτές, η Bass ισχυρίζεται ότι οι επενδύσεις που πραγματοποίησε σε ορισμένες pub δεν καλύπτονται από την κεφαλαιοποιημένη αύξηση του εισοδήματος από μισθώματα η οποία θα προκύψει κατά τα πέντε επόμενα έτη (την οποία η Bass θα συνεχίσει να εισπράττει και μετέπειτα).

(84) Ο λογιστής και οι μισθωτές που υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους βάσει της προαναφερθείσας εργασίας ισχυρίζονται ότι η Bass συμπεριέλαβε στα στοιχεία για τις επενδύσεις τα προηγούμενα μισθώματα από καταστήματα τα οποία σήμερα είναι κενά. Επιπλέον, ισχυρίζονται ότι, βάσει της ρήτρας περί "μόνο ανοδικής αναπροσαρμογής" που περιλαμβάνεται στη σύμβαση, κάθε αύξηση μισθώματος διατηρείται για όλα τα επόμενα έτη.

(85) Είναι βεβαίως ορθό ότι η αύξηση του μισθώματος αφορά χρονική περίοδο μεγαλύτερη των πέντε ετών, αλλά το ίδιο ισχύει και για το όφελος που αποκομίζει ο μισθωτής από την επένδυση. Μετά τη λήξη της μίσθωσης, ο μισθωτής στην Αγγλία και την Ουαλία διαθέτει ασφάλεια κατοχής εκτός εάν η Bass(18) ζητήσει να χρησιμοποιήσει η ίδια τις εγκαταστάσεις.

(86) Η Bass δεν συμπεριέλαβε στα σχετικά στοιχεία τα καταβληθέντα ποσά για την ανακαίνιση των κενών καταστημάτων. Τα διαβιβασθέντα στην Επιτροπή στοιχεία αφορούσαν ειδικώς την αύξηση των εμπορικών δραστηριοτήτων των μισθωτών. Όπως περιγράφεται στην ανακοίνωση, η Bass διαθέτει ένα πλήρες επενδυτικό πρόγραμμα και ένα κοινό επενδυτικό πρόγραμμα.

Επισκευές

(87) Πρόκειται για το όφελος που αποκομίζουν οι υφιστάμενοι μισθωτές, εξαιρουμένων των TAW, από τον μη συνυπολογισμό στο μίσθωμα των επισκευών που χρηματοδοτήθηκαν από τη Bass. Οι εν λόγω επισκευές αφορούν είτε τη στήριξη της επένδυσης ή τη χρηματοδότηση καταστατικών απαιτήσεων, αιτήσεων χορήγησης αδειών και άλλων ανάλογων αναπόφευκτων εξόδων.

(88) Οι μισθωτές, οι οποίοι υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους βάσει της εργασίας ενός λογιστή, καθώς και ο εν λόγω λογιστής υποστηρίζουν ότι στις περισσότερες μισθώσεις περιλαμβάνεται ρήτρα περί πλήρους υποχρέωσης επισκευής. Γενικώς, η Bass αναλαμβάνει μόνο τις δαπάνες των επισκευών που αφορούν βραχυχρόνιες μισθώσεις και τις συμβάσεις αορίστου χρόνου, για τις οποίες η ίδια διατηρεί την ευθύνη κατασκευής του κτιρίου. Πριν από την εκμίσθωση ενός καταστήματος, η Bass οφείλει να προετοιμάσει το κατάστημα ή να μειώσει το μίσθωμα ώστε να δοθεί στον ιδιώτη μισθωτή η δυνατότητα να πραγματοποιήσει τις σχετικές εργασίες. Άλλοι μισθωτές και πρώην μισθωτές, οι οποίοι υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους βάσει του υποδείγματος, ισχυρίζονται ότι στα καταστήματά τους δεν πραγματοποιήθηκαν τέτοιου είδους επισκευές.

(89) Πρέπει να σημειωθεί, ως απάντηση στους ισχυρισμούς αυτούς, ότι υφίσταται όφελος στο βαθμό που οι σχετικές εργασίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της μίσθωσης και που η Bass δεν αποκομίζει όφελος υπό μορφή αυξημένων μισθωμάτων.

Προνόμιο στήριξης

(90) Από το 1994, η Bass παρείχε ορισμένες υπηρεσίες επιχειρηματικού σχεδιασμού, ανάλυσης επιδόσεων και ανάπτυξης πρωτοβουλιών σε μισθωτές οι οποίοι, επιθυμούσαν να ενταχθούν, δωρεάν, μέχρι τον Οκτώβριο του 1996, σε ένα συμπληρωματικό καθεστώς γνωστό ως προνόμιο στήριξης (Support Franchise). Μέχρι τα τέλη της χρήσης 1995/96 είχαν ενταχθεί στο εν λόγω καθεστώς 669 μισθωτές pub· στα καταστήματα αυτά η αύξηση του κύκλου εργασιών ανά βαρέλι ήταν της τάξης του 0,93 %, ενώ στα μη συμμετέχοντα καταστήματα σημειώθηκε υποχώρηση της τάξης του 2,33 %. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Bass, η μέση αύξηση του καθαρού κέρδους ενός τυπικού μισθωτή με προνόμιο στήριξης ανήλθε σε 2585 GBP το 1995/96. Η συνολική εκτιμώμενη αύξηση καθαρού κέρδους η οποία προέκυψε από το προνόμιο στήριξης ανέρχεται, επομένως, σε 1,7 εκατ. GBP, το οποίο συνεπάγεται αύξηση 4,50 GBP ανά βαρέλι, εάν το προαναφερθέν ποσό διαιρεθεί δια του συνολικού αριθμού βαρελιών που διέθεσαν τα μισθωμένα καταστήματα.

(91) Ένας περιορισμένος αριθμός ενδιαφερομένων αμφισβητεί τη μέθοδο για τον υπολογισμό του οφέλους από το προνόμιο στήριξης. Ειδικότερα, οι εν λόγω ενδιαφερόμενοι υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν εκτίμησε εάν μία τυχόν αύξηση του αριθμού των βαρελιών μπορεί να αποδοθεί στο προνόμιο στήριξης· π.χ., η εν λόγω αύξηση θα μπορούσε ενδεχομένως να αποδοθεί στις επενδύσεις, το κόστος των οποίων επωμίζεται ο μισθωτής μέσω του αυξημένου μισθώματος. Περαιτέρω, οι μισθωτές και ο λογιστής αμφισβητούν τα στοιχεία που διαβίβασε η Bass όσον αφορά τη μέση αύξηση του καθαρού κέρδους ενός τυπικού μισθωτή, τονίζοντας ότι είναι πιο πιθανό ότι το καθαρό όφελος ανέρχεται σε 775 GBP ετησίως παρά σε 2585 GPB, όπως υποστηρίζει η Bass. Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη η μείωση του αριθμού των βαρελιών κατά 2,93 %, η οποία σημειώθηκε στα μη συμμετέχοντα καταστήματα. Αυτό σημαίνει μείωση του κύκλου εργασιών και πτώση των κερδών κατά 2639 GBP. Οι μισθωτές και ο λογιστής υποστηρίζουν επομένως ότι ο αριθμός των βαρελιών μειώθηκε συνολικά κατά 2283 και έτσι είναι αδύνατο να υπήρξε όφελος για τους μισθωτές της Bass.

(92) Η Επιτροπή εξέτασε διάφορες μεθόδους για τον υπολογισμό του οφέλους από το προνόμιο στήριξης και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αύξηση του όγκου και του κέρδους αποτελούσαν τον απλούστερο και στατιστικώς ακριβέστερο τρόπο για τον υπολογισμό των μέσων αξιών. Οποιοδήποτε στοιχείο διπλής μέτρησης δεν είναι σημαντικό από στατιστική άποψη. Υφίστανται παρόμοια ποσοστά μισθωτών που συμμετέχουν στο προνόμιο στήριξης και μισθωτών οι οποίοι επέλεξαν να μην συμμετάσχουν στο εν λόγω καθεστώς, και οι οποίοι αμφότεροι επωφελήθηκαν από την πραγματοποίηση επενδύσεων εκ μέρους της Bass. Δεν υφίστανται σημαντικές διαφορές μεταξύ των επενδυτικών χαρακτηριστικών των δύο τύπων καταστημάτων. Η χρησιμοποίηση άλλων μεθόδων για τον υπολογισμό του οφέλους αυτού θα οδηγούσε σε παρεμφερή αποτελέσματα.

(93) Τα στοιχεία που χρησιμοποίησε η Επιτροπή βασίζονται σε πραγματικές αποδόσεις και επομένως θεωρείται ότι οι υπολογισμοί όσον αφορά τη μέση αύξηση του καθαρού κέρδους ενός τυπικού μισθωτή είναι ακριβείς. Τα στοιχεία για το προνόμιο στήριξης εμφανίζουν τα οφέλη που μπορούν να προκύψουν για ένα μισθωτή που θα επιλέξει να συμμετάσχει στο σχετικό καθεστώς. Δεν είναι ορθό να αφαιρεθεί από τους σχετικούς υπολογισμούς η εκτιμώμενη μείωση του αριθμού των πωλούμενων βαρελιών εκ μέρους των μισθωτών που επέλεξαν να μην συμμετάσχουν στο καθεστώς.

Άμεση λειτουργική υποστήριξη

(94) Η Bass εκτίμησε την αξία και το όφελος της άμεσης λειτουργικής στήριξης ανά μισθωτή για καθένα από τα σχετικά έτη, λαμβάνοντας ως βάση για το σχετικό υπολογισμό το 75 % του συνολικού κόστους αμοιβών (μισθοί συν επιδόματα και άλλα έξοδα) των υπαλλήλων της Bass Lease Company οι οποίοι ασχολούνται άμεσα με τη στήριξη και ανάπτυξη της επιχείρησης του μισθωτή. Στους υπαλλήλους αυτούς περιλαμβάνονται διευθυντικά και διοικητικά στελέχη (διευθυντές), διευθυντικά στελέχη επιχειρησιακής ανάπτυξης, διοικητικά στελέχη και επόπτες ακίνητης περιουσίας και υπάλληλοι που ασχολούνται με την τροφοδοσία, την εκπαίδευση των μισθωτών και την παροχή βοήθειας όσον αφορά τις εκχωρήσεις, την προώθηση των προϊόντων και τις δημόσιες σχέσεις.

(95) Στις υποβληθείσες βάσει του υποδείγματος παρατηρήσεις υποστηρίζεται εν γένει ότι δεν υφίσταται όφελος από την άμεση λειτουργική υποστήριξη εκ μέρους της Bass.

(96) Σε άλλες παρατηρήσεις που υπέβαλαν μισθωτές τονίζεται ότι οι αναφερόμενοι στην ανακοίνωση υπάλληλοι της Bass επιδιώκουν την προστασία των συμφερόντων της εταιρείας τους. Οι εν λόγω υπάλληλοι εποπτεύουν την τήρηση της δέσμευσης και τη μίσθωση. Επιπλέον, το λειτουργικό κόστος που αντιπροσωπεύει για την Bass η εκμετάλλευση δεσμευμένων καταστημάτων δεν μπορεί να θεωρηθεί ως όφελος για τους δεσμευμένους μισθωτές.

(97) Ο λογιστής και μικρός αριθμός μισθωτών υποστηρίζουν περαιτέρω ότι οι μισθωτές θα μπορούσαν να λάβουν καλύτερες και χαμηλότερου κόστους συμβουλές από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και παράλληλα να καλύπτονται από την ασφάλιση επαγγελματικής ευθύνης την οποία η Bass δεν μπορεί να προσφέρει καθότι αυτό θα ήταν σε αντίθεση με την ιδιότητά της ως ιδιοκτήτη. Ο ορισθείς από την Bass επιθεωρητής θα επιδιώξει να διασφαλίσει τη δική του μελλοντική απασχόληση μέσω της άσκησης πίεσης για πραγματοποίηση εργασιών, με έξοδα των μισθωτών, οι οποίες θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν με πολύ χαμηλότερο κόστος.

(98) Η Επιτροπή υπολόγισε το όφελος από την άμεση λειτουργική υποστήριξη βάσει του συνόλου του προσωπικού της Bass Lease Company που συμβάλλει στις εμπορικές δραστηριότητες ενός μισθωτή. Ο εμπορικός διευθυντής είναι το πρώτο σημείο επαφής μεταξύ του μισθωτή και της Bass Lease Company. Στο πλαίσιο των παρατηρήσεων αυτών, η Επιτροπή ζήτησε από τη Bass να της αποστείλει έντυπο με την περιγραφή της θέσης εργασίας, στην οποία καθορίζονται οι ευθύνες του εμπορικού διευθυντή καθώς και το ωράριο εργασίας και το ποσοστό του χρόνου που αφιερώνεται σε κάθε δραστηριότητα. Από τη σχετική περιγραφή, η Επιτροπή θεωρεί ότι, με συντηρητικές εκτιμήσεις, τουλάχιστον το 68 % του χρόνου εργασίας του εμπορικού διευθυντή αφορά την εξυπηρέτηση των μισθωτών. Με βάση την εκτίμηση αυτή, υπολογίστηκαν εκ νέου τα εκφραζόμενα σε όρους GBP/βαρέλι στοιχεία που περιλαμβάνονται στον πίνακα 3.

Δαπάνες εξοπλισμού και ανάπτυξης

(99) Η Bass παρέχει στήριξη στους νέους μισθωτές υπό μορφή έντυπου υλικού και παροχής συμβουλών και εγγράφων αξιολόγησης, συμμετέχοντας στα έξοδα ανάπτυξης, διοίκησης και εκτύπωσης που συνδέονται με την ανάληψη νέων πρωτοβουλιών, καθώς και στο κόστος κατάρτισης, ενώ στους υφιστάμενους μισθωτές η εν λόγω στήριξη γίνεται υπό μορφή χορήγησης ετήσιων βραβείων αναγνώρισης.

(100) Στις αποσταλείσες βάσει του υποδείγματος παρατηρήσεις υποστηρίζεται εν γένει ότι δεν υφίσταται όφελος. Δεν διαβιβάστηκε κανένα αποδεικτικό στοιχείο προς υποστήριξη του ισχυρισμού αυτού.

(101) Μικρός αριθμός μισθωτών, καθώς και ο λογιστής, υποστηρίζουν ότι ο εκμισθωτής επωμίζεται γενικώς το μεγαλύτερο μέρος του κόστους κατά τη σύναψη της μισθωτήριας σύμβασης με το μισθωτή. Πρόκειται για ένα εφάπαξ κόστος το οποίο δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως μείωση του ανά βαρέλι κόστους από το οποίο επωφελείται ο μισθωτής. Επιπλέον, η Bass πρέπει να επωμιστεί το κόστος για την ομοιόμορφη εκμετάλλευση και λειτουργία των μισθωμένων καταστημάτων.

(102) Οι μισθωτές υποστηρίζουν ότι η Bass τους ζητεί να καταρτίζουν πίνακες εκτίμησης, να επωμίζονται το κόστος εκτύπωσης που αφορά νέες πρωτοβουλίες, καθώς και το ετήσιο κόστος αναγνώρισης. Σύμφωνα με τους μισθωτές, το κόστος αυτό πρέπει να αναλάβει η Bass ως ιδιοκτήτης του δικτύου καταστημάτων και ζυθοποιός.

(103) Σχετικά με τα προαναφερθέντα, πρέπει να σημειωθεί ότι οι εν λόγω ισχυρισμοί δεν υποστηρίζονται από πραγματικά αποδεικτικά στοιχεία. Πρέπει να αποσαφηνιστεί ότι το κόστος αυτό δεν συνδέεται με προσπάθεια ομοιόμορφης λειτουργίας του δικτύου μισθωμένων καταστημάτων της Bass. Επιπλέον, υπάρχουν δαπάνες τις οποίες κανονικά θα πρέπει να αναλάβει ο μισθωτής, και όχι ο εκμισθωτής, όπως υπογραμμίζεται στις παρατηρήσεις που υπέβαλε ο λογιστής. Επίσης, οι ενδιαφερόμενοι που υποστηρίζουν ότι πρόκειται για εφάπαξ κόστος παραβλέπουν τη συμβολή των διεξαγόμενων ενεργειών ανάπτυξης και κατάρτισης.

Προσφορές

(104) Από την ημερομηνία που τέθηκαν σε ισχύ οι Πρότυπες Μισθώσεις, η Bass έχει προβεί σε ορισμένες διαφημιστικές προβολές και εμπορικές προσφορές που παρέχονται αποκλειστικά στους μισθωτές της σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, και οι οποίες αποσκοπούν στο να συμβάλλουν στην αύξηση του κύκλου εργασιών των μισθωτών.

(105) Στις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν βάσει του υποδείγματος υποστηρίζεται εν γένει ότι οι εν λόγω προσφορές δεν απέφεραν κανένα όφελος για τους μισθωτές.

(106) Μικρός αριθμός μερών υποστήριξαν ότι οι προσφορές προς τους μεταπωλητές αποτελούν κοινή πρακτική όλων των μεταποιητικών εταιρειών, η οποία αποβλέπει στην εξοικείωση των καταναλωτών με τα προϊόντα τους. Υποστηρίζεται, συνεπώς, ότι το στοιχείο αυτό δεν έπρεπε να περιληφθεί στην εκτίμηση της Επιτροπής.

(107) Όσον αφορά τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, οι διαφημιστικές προβολές και εμπορικές προσφορές αφορούν αποκλειστικά τους μισθωτές της Bass. Από τα πληροφοριακά στοιχεία που διαβίβασε η Bass στην Επιτροπή προκύπτει ότι, πράγματι, ορισμένοι μισθωτές που διαμαρτυρήθηκαν σχετικά έλαβαν διαφημιστικό υλικό, συμπεριλαμβανομένου του ελεύθερου αποθέματος, ενώ παράλληλα η προώθηση ορισμένων προϊόντων διευκολύνθηκε μέσω εβδομαδιαίων κλήσεων τηλεπώλησης.

(108) Το αποτέλεσμα του υπολογισμού αυτού σχετικά με τη διαφορά τιμής και τα αντισταθμιστικά οφέλη εμφανίζεται στον ακόλουθο πίνακα:

Πίνακας 3

Διαφορά τιμής και αντισταθμιστικά οφέλη

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(109) Υφίστανται και αλλά πιθανά αντισταθμιστικά οφέλη τα οποία δεν εμφανίζονται στον πίνακα 3. Δεν κρίθηκε απαραίτητο να περιληφθούν στον πίνακα τα κατωτέρω περιγραφόμενα αντισταθμιστικά οφέλη, δεδομένου ότι τα προαναφερθέντα αντισταθμιστικά οφέλη υπεραντισταθμίζουν τη διαφορά τιμής.

(110) Η Bass προσφέρει πρόσθετη στήριξη και οφέλη σε μισθωτές της που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες, υπό μορφή χρηματοδότησης για εγκαταστάσεις και εξοπλισμό, εφάπαξ ενέργειες δημοσίων σχέσεων, ταμείο αλληλέγγυας στήριξης και, από τα τέλη του 1994, ένα πρόγραμμα παροχής νομικών συμβουλών για υφιστάμενους και μελλοντικούς μισθωτές. Στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν ορισμένοι ενδιαφερόμενοι υποστηρίζεται ότι δεν υφίστατο ανάγκη εφαρμογής προγράμματος παροχής νομικών συμβουλών καθότι ένας επαρκής μισθωτής μπορεί να τηρήσει τις νομικές υποχρεώσεις του που προβλέπονται στη σχετική σύμβαση. Υπογραμμίστηκε επίσης ότι η Bass δεν πρέπει να συμβουλεύει τους μισθωτές της για νομικά ζητήματα για τα οποία μπορεί να προκύψει σύγκρουση συμφέροντος. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι το τμήμα επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της Bass και το τμήμα παροχής νομικών συμβουλών ήταν ξεχωριστές οντότητες.

(111) Τέλος, τα μισθωμένα καταστήματα της Bass παρουσιάζουν μειωμένη μεταβλητότητα κέρδους από την πώληση μπύρας λόγω του μειωμένου περιθωρίου κέρδους σε σύγκριση με τους ανεξάρτητους επιχειρηματίες· το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το χαμηλότερο σταθερό κόστος (μίσθωμα), περιορίζει τον κίνδυνο της επένδυσης σε κατάστημα της Bass.

II. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Α. ΑΡΘΡΟ 81 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1

1. Η σχετική αγορά

1.1. Η σχετική αγορά προϊόντος

(112) Η υπό εξέταση αγορά προϊόντος περιλαμβάνει, κατ' αρχάς, όλα τα προϊόντα που ο καταναλωτής θεωρεί ως λογικώς εναλλάξιμα μεταξύ τους λόγω των χαρακτηριστικών, της τιμής ή του σκοπού για τον οποίο προορίζονται(19). Όπως δήλωσε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην απόφαση Δηλιμίτη(20), "η σχετική αγορά προσδιορίζεται πρώτον, σε συνάρτηση με τη φύση της οικονομικής δραστηριότητας, στην προκειμένη περίπτωση την πώληση μπύρας. Οι πωλήσεις αυτές πραγματοποιούνται τόσο στο λιανικό εμπόριο όσο και εντός των εστιατορίων και ποτοπωλείων. Από την άποψη του καταναλωτή, ο τομέας των ποτοπωλείων(21) και εστιατορίων διαφέρει από τον τομέα του λιανικού εμπορίου, καθόσον οι πωλήσεις στον πρώτο τομέα δεν συνίστανται απλώς σε αγοραπωλησίες προϊόντων, αλλά και σε παροχές υπηρεσιών, η δε κατανάλωση μπύρας στα εστιατόρια και ποτοπωλεία δεν εξαρτάται κυρίως από οικονομικούς παράγοντες. Αυτή η ιδιαιτερότητα των πωλήσεων εντός των εστιατορίων επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι ζυθοποιίες έχουν οργανώσει ειδικά δίκτυα διανομής στον τομέα αυτόν, για τα οποία είναι αναγκαίες ειδικές εγκαταστάσεις, και ότι οι τιμές στον τομέα αυτόν είναι κατά γενικό κανόνα υψηλότερες των τιμών πωλήσεως στο λιανικό εμπόριο.".

(113) Λόγω του ειδικού συστήματος που ισχύει στο Ηνωμένο Βασίλειο όσον αφορά τη χορήγηση αδειών, πρέπει να διευκρινιστεί ποια τμήματα των τριών κατηγοριών σημείων πώλησης που διαθέτουν άδεια επιτόπιας κατανάλωσης (παράγραφος 25) συνιστούν τη σχετική αγορά προϊόντος των "ποτοπωλείων και εστιατορίων". Προς τούτο, γίνεται αναφορά στην παράγραφο 43 της ανακοίνωσης για τον κανονισμό, όπου αναφέρεται ότι "η έννοια των 'σημείων πώλησης και κατανάλωσης ποτών' καλύπτει οποιοδήποτε εξουσιοδοτημένο σημείο πώλησης που χρησιμοποιείται για το σκοπό αυτόν. Περιλαμβάνονται επίσης ιδιωτικές λέσχες.". Αυτό είναι εύκολο να κατανοηθεί, δεδομένου ότι όλα τα σημεία πώλησης, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που διαθέτουν περιορισμένη άδεια, διαθέτουν το κοινό στοιχείο ότι τα ποτά αγοράζονται για επιτόπια κατανάλωση και ότι εμπεριέχεται ένα σημαντικό στοιχείο παροχής υπηρεσιών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η τιμή της μπύρας στις λέσχες, η οποία το Δεκέμβριο του 1994 ανερχόταν στο 82-83 % περίπου της τιμής που ίσχυε στις pub, είναι χαμηλότερη από αυτήν που χρεώνεται στις pub(22). Ωστόσο, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι οι εν λόγω λέσχες λειτουργούν σε μη κερδοσκοπική βάση. Ωστόσο, λόγω του ενυπάρχοντος στοιχείου παροχής υπηρεσιών, η τιμή στις λέσχες παραμένει υψηλότερη από την τιμή πώλησης της μπύρας στα σούπερ μάρκετ. Επιπλέον, το συγκεκριμένο σύστημα διανομής για το σύνολο των καταστημάτων με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένων των λεσχών, είναι το ίδιο: οι ειδικές εγκαταστάσεις παροχής βαρελίσιας μπύρας, ο τιμοκατάλογος των σημάτων μπύρας της ζυθοποιίας και η εφαρμογή των δεσμευτικών δανείων.

(114) Εξ αυτών συνάγεται ότι η αγορά αναφοράς είναι εκείνη της διανομής μπύρας σε καταστήματα πώλησης και κατανάλωσης οινοπνευματωδών (το σύνολο της αγοράς επιτόπιας πώλησης και κατανάλωσης). Όπως αναφέρεται στην απόφαση Δηλιμίτη(23), το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται λόγω της ύπαρξης ορισμένων κοινών σημείων μεταξύ των δύο αυτών δικτύων διανομής· οι λιανικές πωλήσεις παρέχουν σε νέους ανταγωνιστές τη δυνατότητα να καθιστούν γνωστά τα σήματά τους και να εκμεταλλεύονται τη φήμη τους για να διεισδύσουν στην αγορά των εστιατορίων και των ποτοπωλείων.

1.2. Η σχετική γεωγραφική αγορά

(115) Οι αντικειμενικές ανταγωνιστικές συνθήκες προσφοράς και ζήτησης όσον αφορά την προμήθεια μπύρας στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης διαφέρουν αισθητά στις διάφορες περιοχές της ΕΕ. Όπως ανέφερε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στη σκέψη 18 της απόφασης Δηλιμίτη, οι περισσότερες συμβάσεις προμήθειας μπύρας εξακολουθούν να συνάπτονται, κατά το πλείστον, σε εθνικό επίπεδο. Κατά συνέπεια για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού, στη σύμβαση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η βρετανική αγορά διανομής μπύρας στα εστιατόρια και τα ποτοπωλεία.

(116) Η βρετανική αγορά διαφέρει επίσης από τις αγορές μπύρας των άλλων κρατών μελών λόγω της ύπαρξης των Διατάξεων (παράγραφος 19), της υψηλής κατανάλωσης βαρελίσιας μπύρας (παράγραφος 18), της παρουσίας εταιρειών διαχείρισης pub (παράγραφος 24), των κανονισμών παροχής άδειας λειτουργίας pub (παράγραφος 25) και λόγω της ποικιλίας των ειδών της προσφερόμενης μπύρας (παράγραφος 43).

2. Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων

(117) Η Bass και οι μισθωτές της είναι επιχειρήσεις, κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1.

(118) Οι ατομικές μισθώσεις που συνάπτονται μεταξύ της Bass και των μισθωτών της, υπό μορφή όμοια με εκείνη των προαναφερθεισών τυποποιημένων μισθώσεων, είναι συμφωνίες κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1.

3. Αρνητικές επιπτώσεις των κυριότερων περιορισμών επί του ανταγωνισμού

3.1. Περιγραφή και χαρακτήρας των κυριότερων περιορισμών

(119) Χαρακτηριστικό στοιχείο μιας σύμβασης προμήθειας μπύρας όπως οι Μισθώσεις είναι ότι αναφέρει εν γένει την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας, η οποία συνοδεύεται, κατά κανόνα, από απαγόρευση πωλήσεως ανταγωνιστικών προϊόντων εντός του μισθίου(24). Οι εν λόγω ρήτρες διατυπώνονται στη μίσθωση ως ακολούθως (παράγραφοι 43-44):

- Ο μισθωτής υποχρεούνται να αγοράζει από τη Bass ή τον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπό της και από κανένα άλλο άτομο ή εταιρεία τις μπύρες που ορίζονται στη σύμβαση (με εξαίρεση τη ρήτρα για την μπύρα άλλου ζυθοποιού) για πώληση στο κατάστημά του· στην πράξη, ο ζυθοποιός διατηρεί το δικαίωμα να προσθέσει, να αντικαταστήσει ή να διαγράψει τα σήματα ορισμένου είδους μπύρας από τον τιμοκατάλογο της εταιρείας (υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας).

- Ο μισθωτής δεν πωλεί ούτε εκθέτει για πώληση στο κατάστημά του ούτε εισάγει στο κατάστημα με το σκοπό την πώληση: α) μπύρες ίδιου τύπου με εκείνες που καθορίζονται στη σύμβαση, τις οποίες δεν προμηθεύεται από τη Bass ή αντιπροσώπους της, η β) οποιαδήποτε άλλη μπύρα, εκτός αν i) είναι συσκευασμένη σε φιάλες, κουτιά ή άλλα μικρά δοχεία, ή ii) είναι σε μορφή βαρελίσιας μπύρας και η πώληση της μπύρας αυτής αποτελεί συνηθισμένο φαινόμενο ή καθίσταται αναγκαία προκειμένου να ικανοποιήσει επαρκή ζήτηση κατά την άποψη του μισθωτή (απαγόρευση ανταγωνισμού).

(120) Πρέπει να σημειωθεί ότι, εκτός από τη ρητή απαγόρευση ανταγωνισμού όσον αφορά συγκεκριμένα είδη μπύρας, η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας είναι διατυπωμένη με τρόπο που υπονοεί την απαγόρευση ανταγωνισμού με αναφορά στη γενική έκφραση "τις συγκεκριμένες μπύρες".

(121) Λόγω της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας, οι μισθωτές δεν δικαιούνται να αποδεχθούν προσφορές προϊόντων που υπόκεινται σε συμβάσεις άλλων προμηθευτών. Εξάλλου απαγορεύεται ο ανταγωνισμός στην αγορά των μισθωτών μεταξύ του ζυθοποιού και άλλων χονδρεμπόρων μπύρας που προσφέρουν τα ίδια εμπορικά σήματα (απαγόρευση ανταγωνισμού στο πλαίσιο του ίδιου εμπορικού σήματος).

(122) Η ρητή και σιωπηρή απαγόρευση ανταγωνισμού για συγκεκριμένα είδη μπύρας, δηλαδή η απαγόρευση που επιβάλλεται στους μισθωτές να αγοράζουν άλλα σήματα συγκεκριμένου τύπου από αλλους παραγωγούς μπύρας περιορίζεται τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο του ίδιου εμπορικού σήματος. Οι διατάξεις της σύμβασης που αφορούν την αγορά σημάτων μπύρας που δεν ορίζονται στη σύμβαση επιβάλλουν ορισμένα διοικητικά εμπόδια στους μισθωτές, αλλά, στην πραγματικότητα, δεν περιορίζουν τη δυνατότητά τους να προσφέρουν μπύρες αυτού του τύπου στο κατάστημά τους. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω ρήτρες δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό.

3.2. Περιοριστικό αποτέλεσμα

(123) Άπαξ και προσδιορισθεί ο χαρακτήρας του περιορισμού του ανταγωνισμού που επιφέρει το δίκτυο μισθώσεων των ζυθοποιών, πρέπει να καταδειχθούν τα περιοριστικά αποτελέσματα τα οποία δημιουργούνται μεταξύ λιανεμπόρων και προμηθευτών στη σχετική αγορά(25).

(124) Στην υπόθεση Brasserie De Haecht κατά Wilkin(26), το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έκρινε ότι, για να εκτιμηθούν τα αποτελέσματα μιας σύμβασης προμήθειας μπύρας πρέπει να ληφθεί υπόψη το οικονομικό και το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσεται και εντός του οποίου μπορεί να συμβάλει, μαζί με άλλες συμφωνίες, στην πρόκληση σωρευτικού αποτελέσματος επί της λειτουργίας του ανταγωνισμού. Είναι συνεπώς απαραίτητο να εκτιμηθεί, καταρχάς, η συνολική επίπτωση όλων των δικτύων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Πάντως, από την ίδια αυτή απόφαση προκύπτει επίσης ότι το σωρευτικό αποτέλεσμα αρκετών παρομοίων συμβάσεων αποτελεί ένα από τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να κριθεί αν το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο μπορεί να επηρεαστεί από ενδεχόμενη αλλοίωση της λειτουργίας του ανταγωνισμού(27).

3.2.1. Σωρευτικό αποτέλεσμα από τη λειτουργία διαφόρων παρομοίων δικτύων

(125) Σκοπός της εκτίμησης αυτής είναι να υπολογισθεί ο βαθμός περιορισμού της βρετανικής αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης, καθώς και τα εμπόδια που συναντούν άλλοι παραγωγοί μπύρας, ημεδαποί ή αλλοδαποί, προκειμένου να αποκτήσουν ανεξάρτητη πρόσβαση στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης, όπως προκύπτει από το σωρευτικό αποτέλεσμα όλων των δικτύων ζυθοποιίας. Εν ολίγοις, η εκτίμηση σχετίζεται με τη δυνατότητα που έχουν οι άλλοι ζυθοποιοί να φθάσουν στον τελικό καταναλωτή με ανταγωνιστικούς όρους(28), οι οποίοι ορίζονται κατά τρόπο ανεξάρτητο από τον εκάστοτε ζυθοποιό.

(126) Επιπλέον, δεδομένου ότι η Bass κοινοποίησε τις μισθώσεις προκειμένου να λάβει παρέκκλιση με ισχύ από την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών, η εν λόγω εκτίμηση πρέπει να ξεκινήσει από το 1991, έτος εισαγωγής των μισθώσεων.

(127) Το περιοριστικό αποτέλεσμα που προκύπτει από τα δίκτυα συμβάσεων των ζυθοποιών λαμβάνει διάφορες μορφές. Πρώτον, παρατηρείται μία κάθετη ενοποίηση των βρετανών ζυθοποιών, η οποία ξεκινά από το επίπεδο λιανικής πώλησης. Η κάθετη αυτή ενοποίηση λαμβάνει τη μορφή καταστημάτων τα οποία διαχειρίζονται υπάλληλοι του ζυθοποιού και καταστημάτων που δεσμεύονται με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας. Δεύτερον, το δίκτυο περιλαμβάνει επίσης "κάθετες συμφωνίες" σε δύο επίπεδα. Είτε απευθείας με τα σημεία λιανικής πώλησης μέσω δεσμευτικών δανείων, είτε σε επίπεδο χονδρικής πώλησης, μέσω "δεσμευτικών" συμβάσεων προμήθειας, δηλαδή συμφωνιών που περιλαμβάνουν υποχρεώσεις αποκλειστικής προμήθειας, υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, υποχρεώσεις αποθεματοποίησης κ.ο.κ. που συνάπτονται με "παραδοσιακούς" χονδρεμπόρους, εταιρείες που εκμεταλλεύονται ποτοπωλεία (pub) και δεν είναι παραγωγοί μπύρας ή άλλους ζυθοποιούς στο πλαίσιο της δράσης τους ως χονδρεμπόρων.

(128) Όπος παρατηρείται στον πίνακα 2 (παράγραφος 26), οι πωλήσεις των καταστημάτων που είναι συνδεδεμένα με τους ζυθοποιούς ή εκείνων τα οποία διαχειρίζονται άμεσα οι εταιρείες αντιπροσώπευαν το 1985 περίπου το 55 % των πωλήσεων στον τομέα της επιτόπιας κατανάλωσης. Κατά το ίδιο έτος, τα δεσμευτικά δάνεια περιόριζαν ένα επιπλέον ποσοστό 22 % της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης. Λαμβάνοντας υπόψη ότι, πριν από την καθιέρωση των Διατάξεων, είχαν επέλθει περιορισμένες αλλαγές στην κατάσταση του τομέα επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα στοιχεία του 1990 θεωρούνται αντιπροσωπευτικά τουλάχιστον για το διάστημα 1985-1989. Το 1990, οι Διατάξεις δεν είχαν ακόμη πλήρη εφαρμογή και έτσι, παρότι η κατάσταση είχε αρχίσει να μεταβάλλεται σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, μπορεί να εκτιμηθεί ότι περίπου το 70 % της κατανάλωσης μπύρας στον βρετανικό τομέα επιτόπιας κατανάλωσης εξακολουθούσε να λαμβάνει χώρα σε δεσμευμένα σημεία πώλησης.

(129) Όσον αφορά το 1997, τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία του είδους αυτού, τα δεσμευμένα σημεία πώλησης και εκείνα των οποίων η διαχείριση γίνεται άμεσα από τη ζυθοποιία ανέρχονται στο 27,2 % του συνολικού όγκου, ενώ τα καταστήματα που εξαρτώνται λόγω δεσμευτικών δανείων αναλογούν στο 18,1 %. Ένα μη προσδιορίσιμο μέρος του όγκου των καταστημάτων που συνδέονται με το ζυθοποιό λόγω της λήψης δεσμευτικών δανείων δεν είναι γνωστό λόγω της νομικής υποχρέωσης του λιανοπωλητή να αγοράζει τον όγκο της προμήθειας από τον δεσμεύοντα ζυθοποιό (βλέπε παράγραφο 28)(29), αλλά το πιθανότερο είναι ότι η νομική αυτή δέσμευση καλύπτει τουλάχιστον το 10 % του συνολικού όγκου του τομέα επιτόπιας κατανάλωσης. Ως εκ τούτου, προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι βρετανοί ζυθοποιοί δεσμεύουν άμεσα κατ' ανώτατο όριο ένα ποσοστό 45,3 % (το ελάχιστο εκτιμώμενο όριο ανέρχεται σε 37 %). Λόγω του υψηλού αυτού ποσοστού στην αγορά μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου, οι άλλοι ζυθοποιοί δεν έχουν δυνατότητα ανεξάρτητης απευθείας πρόσβασης στο επίπεδο της λιανικής πώλησης.

(130) Έχει υποστηριχθεί ότι δεν πρέπει πλέον να θεωρείται ότι οι δεσμεύσεις του είδους αυτού παρεμποδίζουν την πρόσβαση, δεδομένου ότι οι Διατάξεις έδωσαν τη δυνατότητα τερματισμού ενός δεσμευτικού δανείου με τρίμηνη προειδοποίηση.

(131) Η Επιτροπή αποδέχεται το γεγονός ότι δεν αποκλείεται πάντοτε η ανεξάρτητη πρόσβαση σε σημεία πώλησης που συνδέονται με δεσμευτικά δάνεια, δεδομένου ότι ένας μη προσδιορισμένος αριθμός των εν λόγω δεσμευτικών συμφωνιών δεν έχει αποκλειστικό χαρακτήρα(30). Ωστόσο, λαμβανομένου υπόψη του όγκου που καλύπτουν οι μη αποκλειστικές συμφωνίες δεσμευτικών δανείων, πρέπει να σημειωθεί ότι περιορίζεται η δυνατότητα των άλλων ζυθοποιών να έχουν άμεση πρόσβαση στον τελικό καταναλωτή με ανταγωνιστικούς όρους που καθορίζονται ανεξάρτητα.

(132) Η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι οι Διατάξεις διευκολύνουν τον τερματισμό ενός δεσμευτικού δανείου. Ωστόσο, η μέση τετραετής διάρκεια φανερώνει ότι η συμβατική σχέση δεν έχει προσωρινό χαρακτήρα. Επιπλέον, ο ζυθοποιός που επιθυμεί να έχει ανεξάρτητη πρόσβαση σε ένα κατάστημα που συνδέεται με σύμβαση δεσμευτικού δανείου πρέπει να προσφέρει στον επιχειρηματία της συγκεκριμένης pub τα οικονομικά μέσα για να εξοφλήσει το πρώτο δάνειο (το πιθανότερο μέσω ενός νέου δεσμευτικού δανείου). Κατά συνέπεια, ο ανταγωνισμός μεταξύ των ζυθοποιών αυτών δεν περιορίζεται στην ποιότητα ούτε στην (άμεση) τιμή της μπύρας, αλλά προϋποθέτει ότι και ο άλλος ζυθοποιός θα προσφέρει δεσμευτικά δάνεια. Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι μία τέτοια ανεξάρτητη πρόσβαση σε ένα δεσμευμένο κατάστημα έχει σημασία μόνο για ένα ζυθοποιό που προσφέρει όλα ή τα περισσότερα είδη μπύρας που προσφέρονται κατά κανόνα στο κοινό, διότι διαφορετικά το συνολικό κόστος χρηματοδότησης του δανείου θα πρέπει να αντισταθμιστεί με την πώληση ενός σήματος (ή ένος περιορισμένου αριθμού σημάτων).

(133) Δεν αμφισβητείται το γεγονός ότι τα δεσμευμένα καταστήματα ενδέχεται να προσφέρουν ακόμη έμμεση πρόσβαση σε άλλους ζυθοποιούς στο βαθμό που ο ζυθοποιός ή ο χονδρέμπορος που επιβάλλει τη δέσμευση (μέσω δέσμευσης κυριότητας ή δανειακής δέσμευσης) είναι διατεθειμένος να προμηθεύει τα δεσμευμένα σημεία πώλησης με μπύρα άλλων ζυθοποιών. Ωστόσο, η εκτίμηση του αποτελέσματος περιορισμού πρέπει να εστιαστεί στις δυνατότητες ανεξάρτητης πρόσβασης άλλων ζυθοποιών, η οποία σαφώς δεν προκύπτει από την "οριζόντια" συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστών. Μία τέτοια συνεργασία δύναται να περιορίσει το επίπεδο του ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων ζυθοποιών στο πλαίσιο του ίδιου σήματος, ενώ είναι σαφές ότι ο ζυθοποιός ο οποίος επιβάλλει τη δέσμευση θα αποδεχθεί την πώληση της μπύρας άλλου ζυθοποιού στα σημεία πώλησης που ελέγχει, μόνο αν αυτό αποβαίνει προς όφελός του.

(134) Πέραν των άμεσων δεσμεύσεων (διαχειριζόμενα και εκμισθωμένα καταστήματα και δανειακές δεσμεύσεις) που συνάπτουν οι ζυθοποιοί του Ηνωμένου Βασιλείου με τα σημεία λιανικής πώλησης, πρέπει να σημειωθεί ότι ποσοστό 19,7 % (1977) διανέμεται μέσω των καταστημάτων που ανήκουν ή διευθύνονται απευθείας από εταιρείες διαχείρισης ποτοπωλείων (pub) που δεν παράγουν μπύρα. Εκτιμάται ότι ο όγκος που αντιστοιχεί στις συμφωνίες προμήθειας με "δέσμευση" μεταξύ αλυσίδων pub και ζυθοποιών ανέρχεται σε 13 %. Το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει το συνολικό όγκο της Inntrepreneur Pub Company Limited, της Spring Estates Limited και της Allied Domecq Retailing. Όλες αυτές οι επιχειρήσεις υποχρεώθηκαν το 1997 να αγοράσουν(31) από ένα μόνον εθνικό ζυθοποιό σχεδόν όλη την ποσότητα μπύρας που καταναλώθηκε στα καταστήματά τους. Επίσης περιλαμβάνονται οι εκτιμήσεις των προμηθειών των τεσσάρων εθνικών ζυθοποιών, οι οποίες υπόκεινται σε συμβατικούς περιορισμούς, προς αλυσίδες pub.

(135) Ως εκ τούτου, συνάγεται ότι η προμήθεια ενός μέγιστου ποσοστού 58 % περίπου (ελάχιστη εκτίμηση 50 %) του όγκου μπύρας που αντιστοιχεί στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου, κατά το 1997, εξακολουθούσε να πραγματοποιείται μέσω δεσμευτικών περιορισμών των ζυθοποιών. Κατά συνέπεια, από το 1990, οι δεσμευτικές συμφωνίες των βρετανών ζυθοποιών επηρέασαν αισθητά τις δυνατότητες ανεξάρτητης πρόσβασης στην αγορά μπύρας επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου.

3.2.2. Άλλοι παράγοντες

(136) Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι, όπως για τελευταία φορά επιβεβαιώνεται στην προαναφερθείσα απόφαση Δηλιμίτη, το αποτέλεσμα του δικτύου των συμφωνιών αποκλειστικής αγοράς αποτελεί έναν μόνον από τους παράγοντες, που μεταξύ άλλων διαμορφώνουν το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο πρέπει να εκτιμάται μία συμφωνία. Οι άλλοι παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι, κατ' αρχήν, αυτοί που αφορούν τις ευκαιρίες πρόσβασης και, κατά δεύτερο λόγο, οι όροι υπό τους οποίους δρουν οι ανταγωνιστικές δυνάμεις στην σχετική αγορά.

3.2.2.1. Ευκαιρίες πρόσβασης

(137) Η σκέψη 21 της απόφασης Δηλιμίτη αναφέρεται στις "πραγματικές και συγκεκριμένες δυνατότητες ενός νέου ανταγωνιστή να ενταχθεί στο δίκτυο των συμβάσεων αγοράζοντας μία ζυθοποιία που έχει ήδη αναπτύξει δράση στη σχετική αγορά μαζί με όλη την αλυσίδα των σημείων πωλήσεως της ζυθοποιίας αυτής ή να παρακάμψει το δίκτυο αυτό συμβάσεων ανοίγοντας νέα καταστήματα. Προς τούτο πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ρυθμίσεις και οι συμβάσεις που διέπουν τις αγοραπωλησίες εταιρειών και τη δημιουργία σημείων πωλήσεως, καθώς και ο κατώτατος αριθμός σημείων πωλήσεως που είναι αναγκαίος για την επικερδή εκμετάλλευση ενός συστήματος διανομής. Η ύπαρξη εμπόρων χονδρικής πωλήσεως μπύρας, οι οποίοι δεν δεσμεύονται έναντι παραγωγών που δρουν στην αγορά, αποτελεί επίσης παράγοντα που θα μπορούσε να διευκολύνει τους νέους παραγωγούς να διεισδύσουν στην αγορά αυτή, αφού θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για τη διανομή της μπύρας τους τα δίκτυα πωλήσεως των ανωτέρω εμπόρων.".

(138) Η δημιουργία σημαντικού αριθμού νέων καταστημάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα δεν είναι εύκολη λόγω των νόμων που διέπουν τη χορήγηση αδείας (βλέπε παράγραφο 33). Επιπλέον, μολονότι ο τομέας των pub στο Ηνωμένο Βασίλειο παρουσιάζει κινητικότητα και μεγάλος αριθμός pub πωλήθηκε με ατομικές συμφωνίες, πρέπει να σημειωθεί ότι η επένδυση που πρέπει να πραγματοποιήσει ένας νέος ανταγωνιστής για να αποκτήσει δίκτυο σημείων πωλήσεων ή για να ανοίξει νέα καταστήματα είναι σημαντική(32), και συνεπάγεται στην πράξη ότι ο ζυθοποιός θα πρέπει να καταστεί και έμπορος λιανικής πώλησης στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό συνεπάγεται επιπλέον πρόσθετους οριζόντιους δεσμούς με άλλους ζυθοποιούς του Ηνωμένου Βασιλείου για την προμήθεια όλων των διαφορετικών τύπων μπύρας που ένα κατάστημα λιανικής πώλησης πρέπει να διαθέτει, δεδομένου ότι οι νέοι ανταγωνιστές (και ειδικά οι αλλοδαποί ανταγωνιστές) τείνουν να προσφέρουν μεμονωμένα μάλλον σήματα παρά το πλήρες φάσμα των τύπων μπύρας που είναι διαδεδομένες στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(139) Οι άμεσες εξαγορές ζυθοποιών του Ηνωμένου Βασιλείου (και των εξαρτώμενων καταστημάτων τους) από αλλοδαπούς ζυθοποιούς συνέβη ορισμένες φορές κατά τα πρόσφατα έτη, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις ο αλλοδαπός ζυθοποιός εκχώρησε στη συνέχεια το δικαίωμα κυριότητάς του (η ολλανδική ζυθοποιία Grolsch στο Ruddles, και η αυστραλιανή ζυθοποιία Foster στο Courage).

(140) Επιπλέον, ο σχετικά μικρός ρόλος των "παραδοσιακών" εμπόρων χονδρικής πώλησης στη διανομή μπύρας στο Ηνωμένο Βασίλειο (παράγραφος 23) δημιουργεί δυσκολίες στον αλλοδαπό ζυθοποιό, ή στο νέο ζυθοποιό, που θα προσπαθούσε να εισέλθει στην αγορά ανεξάρτητα.

(141) Για το λόγο αυτό, στις περισσότερες περιπτώσεις οι ξένες ζυθοποιίες χορηγούν σε μεγάλο ζυθοποιό του Ηνωμένου Βασιλείου την άδεια παρασκευής και διανομής των προϊόντων τους στο Ηνωμένο Βασίλειο, αποκτώντας κατ' αυτόν τον τρόπο πρόσβαση στα καταστήματα και το δίκτυο διανομής τους στις ανεξάρτητες επιχειρήσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο ζυθοποιός του Ηνωμένου Βασιλείου θα έχει ισχυρή επιρροή στην προβολή και τη διαφήμιση του σήματος του αλλοδαπού ζυθοποιού.

(142) Η Επιτροπή δέχεται ότι ο αυξανόμενος όγκος των λιανικών πωλήσεων στα σημεία πώλησης που εκμεταλλεύονται εταιρείες οι οποίες δεν αποτελούν ταυτόχρονα και ζυθοποιίες προσφέρει, τουλάχιστον θεωρητικά, μεγαλύτερες δυνατότητες σε άλλους ζυθοποιούς να αποκτήσουν πρόσβαση στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης μπύρας του Ηνωμένου Βασιλείου. Όντως, είναι ευκολότερο για ένα νεοεισερχόμενο στην αγορά να συνάψει συμφωνία με εταιρεία pub, ακόμη και αν ο νεοεισερχόμενος διαθέτει ένα μόνο σήμα, και κατ' αυτόν τον τρόπο να αποκτήσει πρόσβαση σε όλο το εν λόγω δίκτυο pub, παρά να συνάψει συμφωνίες με μεμονωμένα καταστήματα πώλησης. Ωστόσο, όπως αναφέρονται στην παράγραφο 135, ο ακριβής βαθμός ανοίγματος του συγκεκριμένου τμήματος της αγοράς δεν είναι δυνατό να εκτιμηθεί. Επιπλέον, ένας ζυθοποιός που επιθυμεί να προμηθεύσει μία εταιρεία που δεν διαθέτει το δικό της δίκτυο διανομής, θα πρέπει να οργανώσει τη διανομή (βλέπε επίσης παραγράφους 24 και 33).

3.2.2.2. Ανταγωνιστικές δυνάμεις στην αγορά(33)

(143) Ο τομέας της ζυθοποιίας στο Ηνωμένο Βασίλειο διέρχεται μία φάση συγκέντρωσης (βλέπε παράγραφο 22). Η συνολική ζήτηση μπύρας καθώς και η αγορά επιτόπιας κατανάλωσης είναι πιθανόν ότι θα συνεχίσουν να συρρικνώνονται ή, στην καλύτερη περίπτωση, θα παραμείνει στατική (παράγραφος 19). Επιπλέον, οι συνεχώς αυξανόμενες διαφημιστικές δαπάνες για τη στήριξη ενός σήματος (εφάπαξ έξοδο), αποτελεί πρόσθετο κίνητρο για τους αλλοδαπούς ζυθοποιούς να εισέλθουν στην αγορά μέσω συμφωνιών χορήγησης αδείας. Τέλος, οι δυνατότητες χρησιμοποίησης ενός γνωστού ονόματος στην αγορά κατανάλωσης μπύρας εκτός καταστήματος για την απόκτηση πρόσβασης στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης είναι περισσότερο περιορισμένες στο Ηνωμένο Βασίλειο από ότι στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεδομένου ότι η κατανάλωση μπύρας εκτός καταστήματος αντιπροσωπεύει μόνο το 27 % των συνολικών πωλήσεων μπύρας (παράγραφος 19).

3.3. Συμπέρασμα όσον αφορά το πρώτο κριτήριο Δηλιμίτη

(144) Κατά συνέπεια, μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι από την εξέταση όλων των δεσμευτικών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένων, αλλά όχι μόνον, των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας μπύρας, και των άλλων παραγόντων που σχετίζονται με το οικονομικό και νομικό πλαίσιο της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνώμενο Βασίλειο προκύπτει ότι οι δεσμευτικές συμφωνίες των ζυθοποιών είχαν το 1990 και συνεχίζουν να έχουν, βάσει των πλέον πρόσφατων διαθέσιμων πληροφοριών, το σωρευτικό αποτέλεσμα να παρεμποδίζουν σημαντικά την ανεξάρτητη είσοδο νέων εγχώριων και αλλοδαπών ανταγωνιστών στην εν λόγω αγορά.

3.4. Σημαντική συμβολή

(145) Στη συνέχεια πρέπει να εκτιμηθεί, όπως το Δικαστήριο διευκρίνισε στη σκέψη 24 της απόφασης Δηλιμίτη, "κατά πόσον οι συμβάσεις της συγκεκριμένης ζυθοποιίας συμβάλλουν στην παραγωγή που σωρευτικού αποτελέσματος του συνόλου των παρεμφερών συμβάσεων που έχουν συναφθεί στην αγορά αυτή. Η ευθύνη για τη στεγανοποίηση αυτή της αγοράς βαρύνει, σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες περί ανταγωνισμού, τις ζυθοποιίες που συμβάλλουν σημαντικά στο αποτέλεσμα αυτό. Κατά συνέπεια, δεν ισχύει η απαγόρευση του άρθρου 85 παράγραφος 1, για τις συμβάσεις προμήθειας μπύρας που συνάπτουν οι ζυθοποιίες των οποίων η συμβολή στο σωρευτικό αποτέλεσμα αυτό είναι ασήμαντη". Για το λόγο αυτό, κατά την εκτίμηση της συμβολής της συγκεκριμένης ζυθοποιίας, στην προκειμένη περίπτωση της Bass, πρέπει να εκτιμηθεί το συνολικό δεσμευμένο δίκτυο, συμπεριλαμβανόμενης, αλλά όχι μόνο, της υποχρέωσης αποκλειστικής αγοράς και της εγγενούς υποχρέωσης μη ανταγωνισμού στις μισθώσεις. Δηλαδή, είναι το δίκτυο το οποίο, σύμφωνα με την απόφαση Δηλιμίτη, "πρέπει να συντελεί σημαντικά στη στεγανοποίηση την οποία προξενεί το σύνολο των συμβάσεων αυτών εντός του οικονομικού και νομικού πλαισίου τους."(34).

(146) Κατά την εκτίμηση αυτή, θα εξετασθεί το αποτέλεσμα του συνολικού δικτύου της Bass· η διαπίστωση περιοριστικού αποτελέσματος του δικτύου θα ισχύει εξίσου και για τα συστατικά στοιχεία του(35).

3.4.1. Η ανακοίνωση de-minimis όσον αφορά τη μπύρα(36)

(147) Η Bass είναι σαφές ότι δεν αποτελεί "μικρό ζυθοποιό", όπως ορίζεται στην ανακοίνωση, δεδομένου ότι παράγει άνω των 200000 hl. και το μερίδιο αγοράς της είναι άνω του 1 % της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου.

3.4.2. Ατομική εκτίμηση

(148) Το Δικαστήριο έκρινε στην απόφαση Δηλιμίτη(37) ότι ο "βαθμός στον οποίο συντελεί η ατομική σύμβαση στη στεγανοποίηση της αγοράς εξαρτάται από τη θέση των συμβαλλομένων εντός της σχετικής αγοράς και τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης". Στις σκέψεις 25 και 26 της απόφασης, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι "η θέση αυτή δεν εξαρτάται μόνο από το μερίδιο της αγοράς που ελέγχουν η ζυθοποιία και ο όμιλος εταιρειών στον οποίο ενδεχομένως ανήκει, αλλά και από τον αριθμό των σημείων πωλήσεως που εξαρτώνται από τη ζυθοποιία αυτή ή από τον ανωτέρω όμιλο σε σχέση με τον συνολικό αριθμό των καταστημάτων για την πώληση και κατανάλωση ποτών που υφίστανται εντός της σχετικής αγοράς". Όσον αφορά τη διάρκεια, το Δικαστήριο ανέφερε ότι "εάν η διάρκεια αυτή είναι προφανώς υπερβολική σε σχέση με τη μέση διάρκεια των συμβάσεων προμήθειας μπύρας που συνάπτονται γενικά εντός της σχετικής αγοράς, τότε για την ατομική σύμβαση ισχύει η απαγόρευση του άρθρου 85 παράγραφος 1. Μία ζυθοποιία δηλαδή, που ελέγχει σχετικά μικρό μέρος της αγοράς και δεσμεύει τα σημεία πωλήσεών της επί πολλά έτη, μπορεί να συμβάλλει στη στεγανοποίηση της αγοράς στον ίδιο βαθμό με μία ζυθοποιία της οποίας η θέση στην αγορά είναι σχετικά ισχυρή, αλλά αποδεσμεύει κατά τακτά και σύντομα χρονικά διαστήματα τα σημεία πωλήσεώς της.".

(149) Στις υποθέσεις γερμανικού παγωτού, το Πρωτοδικείο, εκτιμώντας τη σημασία της συμβολής των συγκεκριμένων εταιρειών, αναφέρεται στην "ισχυρή θέση της [ενδιαφερόμενης εταιρείας] στη σχε