Απόφαση της Επιτροπής

της 21ης Δεκεμβρίου 2000

σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης το οποίο κοινοποίησε η Σουηδία

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2000) 4354]

(Το κείμενο στη σουηδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2001/690/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις(1),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Με επιστολή της στις 22 Οκτωβρίου 1999, η οποία παραλήφθηκε και καταχωρήθηκε από την Επιτροπή στις 25 Οκτωβρίου του 1999, η Σουηδία κοινοποίησε σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης το τροποποιημένο καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Το κοινοποιηθέν καθεστώς τροποποιεί και επεκτείνει το προηγούμενο καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης το οποίο έπαψε να ισχύει στις 31 Δεκεμβρίου 1999. Το 1997 η Επιτροπή είχε λάβει τα κατάλληλα μέτρα σχετικά με αυτό το καθεστώς με το έγγραφό της Ε 8/96 [επιστολή αριθ. SG (97) D/6781 της Επιτροπής της 7ης Αυγούστου 1997].

(2) Με την επιστολή της αριθ. D/64905 της 25ης Νοεμβρίου 1999 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με το προαναφερόμενο μέτρο ενίσχυσης. Οι σουηδικές αρχές υπέβαλαν τις ζητηθείσες πληροφορίες με επιστολή της 21ης Δεκεμβρίου 1999 η οποία καταχωρήθηκε από την Επιτροπή στις 22 Δεκεμβρίου 1999.

(3) Με επιστολή της στις 4 Απριλίου 2000(2) η Επιτροπή ενημέρωσε τις σουηδικές αρχές σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης.

(4) Η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(3). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων.

(5) Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από ένα ενδιαφερόμενο μέρος.

(6) Η επίσημη απάντηση των σουηδικών αρχών εστάλη με επιστολή της 11ης Μαΐου 2000.

(7) Στις 12 και 27 Οκτωβρίου 2000 και στις 21 Νοεμβρίου 2000 έγιναν συσκέψεις ανάμεσα στις υπηρεσίες της Επιτροπής και τις σουηδικές αρχές για τη συζήτηση του εν λόγω καθεστώτος.

II. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(8) Ο στόχος και η μορφή της χορηγηθείσας ενίσχυσης

Το καθεστώς έχει ως στόχο να συμβάλει στην ανάπτυξη των περιοχών με χαμηλή δημογραφική πυκνότητα της Βόρειας Σουηδίας. Για την επίτευξη αυτού του στόχου οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης που καταβάλλονται για τα άτομα που απασχολούνται σε επιχειρήσεις οι οποίες βρίσκονται σε επιλέξιμες περιοχές και δραστηριοποιούνται σε επιλέξιμους τομείς μειώνονται κατά οκτώ ποσοστιαίες μονάδες.

(9) Επιλέξιμες περιοχές

Οι περιοχές που είναι επιλέξιμες βρίσκονται στην δικαιούμενη ενίσχυσης περιοχή Α(4) στη Βόρεια Σουηδία, εκτός από ορισμένες κοινότητες που ανήκουν στους δήμους Östersund και Krokom. Ο πληθυσμός της επιλέξιμης περιοχής ανέρχεται σε 430000 κατοίκους ή στο 4,8 % του συνολικού πληθυσμού της Σουηδίας. Ένας λεπτομερής κατάλογος με τις επιλέξιμες περιοχές περιλαμβάνεται στην επιστολή με την οποία η Επιτροπή κοινοποίησε στη Σουηδία την απόφαση της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης(5).

(10) Επιλέξιμοι τομείς/επιλέξιμες δραστηριότητες

Το καθεστώς ενίσχυσης ισχύει για τις επιχειρήσεις που ανήκουν στους ακόλουθους τομείς ή ασχολούνται με τις ακόλουθες δραστηριότητες:

- μισθώσεις, ενοικιάσεις και επισκευές,

- ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια και κάμπινγκ,

- εστιατόρια και καφετέριες που λειτουργούν σε συνδυασμό με ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια και κάμπινγκ,

- εργασίες καθαρισμού, καθαριστηρίων και πλυντηρίων,

- δραστηριότητες αναψυχής και πολιτιστικές δραστηριότητες εκτός από τις βιβλιοθήκες,

- δραστηριότητες μη κερδοσκοπικών πολιτιστικών ή θρησκευτικών οργανισμών και άλλων ομάδων κοινών συμφερόντων,

- εταιρείες που ασχολούνται με τη διοίκηση επιχειρήσεων, τη μισθοδοσία και την οργάνωση, τα λογιστικά, την επεξεργασία ηλεκτρονικών δεδομένων, την καταχώρηση, την πώληση και τη λήψη παραγγελιών μέσω τηλεφώνου.

Το καθεστώς δεν αφορά τις εταιρείες που ασχολούνται με διοικητικά θέματα σε επιχειρήσεις οι οποίες ασχολούνται με την παραγωγή, την επεξεργασία και την εμπορία των αγροτικών προϊόντων τα οποία περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι της συνθήκης ΕΚ ούτε τις επιχειρήσεις των ακόλουθων ευαίσθητων τομέων: αλιεία, άνθρακας, χάλυβας, μεταφορές, ναυπηγεία, συνθετικές ίνες ή αυτοκίνητα οχήματα.

(11) Συσσώρευση

Ενδέχεται να μην επιτραπεί η μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης εάν ο αιτών έχει λάβει μεταφορική ενίσχυση βάσει του τροποποιημένου καθεστώτος περιφερειακής μεταφορικής ενίσχυσης (Ν 146/99) κατά την ίδια περίοδο.

(12) Διάρκεια

Το καθεστώς θα ισχύει μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2000.

(13) Προϋπολογισμός

Ο προϋπολογισμός για το έτος 2000 ανέρχεται σε 313734000 σουηδικές κορώνες (περίπου 36634000 ευρώ).

III. ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 88 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΚ

(14) Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ σχετικά με το καθεστώς μείωσης των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης(6), η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το αν είναι συμβιβάσιμο το κοινοποιηθέν μέτρο ενίσχυσης με τους κοινοτικούς κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων:

α) οι σουηδικές αρχές δικαιολόγησαν την μείωση των κοινωνικών εισφορών ισχυριζόμενες ότι αποτελεί μεταφορική ενίσχυση για την αντιστάθμιση του "πρόσθετου κόστους" που συνεπάγεται η μεγάλη απόσταση για τις επιλέξιμες εταιρείες. Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το εάν η έννοια "εξαρτώμενο από την απόσταση πρόσθετο κόστος" ήταν συμβιβάσιμη με την έννοια "πρόσθετο κόστος για τη μεταφορά προϊόντων"·

β) εξάλλου, η Επιτροπή διερωτάται κατά πόσο είναι δυνατόν να διαπιστωθεί άμεση σχέση ανάμεσα στο ποσό της ενίσχυσης που έλαβαν οι δικαιούχοι βάσει του καθεστώτος και στο ποσό του πραγματικού πρόσθετου κόστους μεταφοράς.

(15) Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 2, η Επιτροπή διερωτάται επίσης κατά πόσον οι δύσκολες καιρικές συνθήκες και οι άλλες ειδικές περιστάσεις θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως πρόσθετες δικαιολογίες για τη χορήγηση ενίσχυσης βάσει του εν λόγω καθεστώτος.

IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΟΥΗΔΙΑΣ

(16) Με την επιστολή της 11ης Μαΐου 2000, η Σουηδία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 88 παράγραφος 2 όσον αφορά το καθεστώς μείωσης των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Οι παρατηρήσεις αυτές μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

α) η ενίσχυση αποτελεί ένα αποτελεσματικό μέτρο που ενθαρρύνει τη δημιουργία εταιρειών παροχής υπηρεσιών σε περιοχές που παρουσιάζουν σημαντικά μειονεκτήματα (απομακρυσμένες βόρειες περιοχές, δυσμενείς καιρικές συνθήκες, μεγάλες αποστάσεις και αραιοκατοικημένες περιοχές)·

β) η έννοια του "πρόσθετου κόστους για τη μεταφορά προϊόντων" δεν ταιριάζει απόλυτα στον τομέα των υπηρεσιών. Από τη φύση τους, οι περισσότερες εταιρείες παροχής υπηρεσιών δεν μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες εμπορευμάτων. Έχουν όμως μεγάλα διαρκή και άμεσα έξοδα που έχουν σχέση με τις μεγάλες αποστάσεις, το ότι είναι αραιοκατοικημένες οι περιοχές και το δυσμενές κλίμα. Μια μελέτη που έγινε κατ' εντολή της σουηδικής κυβέρνησης επιβεβαιώνει ότι οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών στη Βόρεια Σουηδία έχουν μεγαλύτερο "σχετιζόμενο με την απόσταση κόστος" απ' ό,τι οι εταιρείες στην περιοχή της Στοκχόλμης·

γ) κατά το παρελθόν η Επιτροπή είχε εγκρίνει έναν ευρύ ορισμό του πρόσθετου κόστους για τη μεταφορά εμπορευμάτων, ο οποίος περιελάμβανε π.χ. το κόστος της μεταφοράς προσωπικού·

δ) η μελέτη που ανέθεσε η Σουηδία δείχνει ότι, για τις εταιρείες που περιλαμβάνονται στο δείγμα, το ποσό του εξαρτώμενου από την απόσταση πρόσθετου κόστους ανά υπάλληλο για μια επιχείρηση στη Βόρεια Σουηδία είναι πολύ υψηλότερο απ' ό,τι η μέση ενίσχυση ανά υπάλληλο η οποία χορηγείται βάσει του καθεστώτος. Για το λόγο αυτό, δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος να υπερκαλύψει η ενίσχυση που χορηγείται βάσει του καθεστώτος το εξαρτώμενο από την απόσταση πρόσθετο κόστος των δικαιούχων·

ε) το διοικητικό κόστος για την εφαρμογή του καθεστώτος ενίσχυσης είναι χαμηλό·

στ) η Νορβηγία εφαρμόζει ένα καθεστώς ενισχύσεων (περιφερειακά διαφοροποιημένων εισφορών κοινωνικής ασφάλισης) το οποίο έχει εγκριθεί από την αρχή εποπτείας της ΕΖΕΣ και το οποίο είναι παρόμοιο με το σουηδικό καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης.

V. ΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ

(17) Η νορβηγική κυβέρνηση ήταν η μόνη που υπέβαλε παρατηρήσεις. Αυτό έγινε με επιστολή που έστειλε στις 27 Ιουλίου του 2000. Στην επιστολή αυτή οι νορβηγικές αρχές επιβεβαιώνουν ότι η Νορβηγία εφαρμόζει ένα καθεστώς ενισχύσεων το οποίο είναι παρόμοιο με το σουηδικό καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και είναι εγκεκριμένο από την Αρχή Εποπτείας της ΕΖΕΣ σύμφωνα με το άρθρο 62 και το πρωτόκολλο 27 της συμφωνίας ΕΟΧ. Πολλά από τα νορβηγικά επιχειρήματα μοιάζουν με τα επιχειρήματα που προβάλλει η Σουηδία [δηλαδή τα επιχειρήματα που περιγράφονται συνοπτικά στο σημείο 16 στοιχεία α), β), δ) και ε) παραπάνω]. Εξάλλου, η Νορβηγία ισχυρίζεται ότι κανένας δεν έχει παραπονεθεί ότι το σουηδικό καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης ή το νορβηγικό καθεστώς ενισχύσεων για περιφερειακά διαφοροποιημένες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης στρεβλώνουν τους όρους του εμπορίου. Το σουηδικό καθεστώς ενισχύσεων, εξάλλου, αφορά κατά κύριο λόγο τις επιχειρήσεις στον τομέα των υπηρεσιών οι οποίες κατά κανόνα παρέχουν υπηρεσίες σε τοπικές αγορές. Για το λόγο, αυτό Νορβηγία θεωρεί ότι είναι απίθανο να επηρεάσει σημαντικά το εν λόγω καθεστώς τον ανταγωνισμό και το εμπόριο ανάμεσα στις χώρες ΕΟΧ.

VI. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Στην περίπτωση ύπαρξης ενίσχυσης

(18) Η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης αποτελεί κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, επειδή πληροί όλες τις προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Τα επιχειρήματα εκτίθενται παρακάτω:

(19) Ενίσχυση υπό οποιαδήποτε μορφή: σύμφωνα με το καθεστώς ενισχύσεων, χορηγούνται ενισχύσεις υπό τη μορφή μείωσης των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης που πρέπει να καταβάλλουν οι εργοδότες για τα άτομα που απασχολούν σε επιχειρήσεις οι οποίες βρίσκονται στις επιλέξιμες περιοχές και δραστηριοποιούνται στους επιλέξιμους τομείς.

(20) Η ενίσχυση που χορηγείται από ένα κράτος μέλος ή μέσω κρατικών πόρων: οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης είναι υποχρεωτικές πληρωμές από τους εργοδότες προς το κράτος. Πρόκειται μάλιστα για μια σημαντική πηγή εσόδων για την σουηδική κυβέρνηση. Η Σουηδία, στην κοινοποίηση της, επεσήμανε ότι η εφαρμογή του καθεστώτος ενίσχυσης θα εσήμαινε μείωση των φορολογικών εσόδων της Σουηδίας το έτος 2000 κατά 313734000 σουηδικές κορώνες (δηλαδή 36634000 ευρώ).

(21) Ενίσχυση: το καθεστώς ενίσχυσης μειώνει το κόστος εργασίας των επιλέξιμων επιχειρήσεων. Το όφελος κάθε επιχείρησης από την μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης εξαρτάται από τον αριθμό των ατόμων που απασχολεί και από το ύψος των αμοιβών τους. Οι επιχειρήσεις που επωφελούνται από τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης αποκτούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα επειδή απαλλάσσονται από ένα μέρος των υποχρεωτικών τους εισφορών.

(22) Η ενίσχυση ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις ή την παραγωγή ορισμένων προϊόντων: η Επιτροπή θεωρεί ότι πληρούται το κριτήριο της επιλεκτικότητας επειδή η ενίσχυση χορηγείται μόνο στις επιχειρήσεις που βρίσκονται σε ορισμένες περιοχές (ένα μέρος της Βόρειας Σουηδίας) και δραστηριοποιούνται σε ορισμένους τομείς (κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών).

(23) Η ενίσχυση στρεβλώνει ή απειλεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό: το αποτέλεσμα του καθεστώτος είναι η μείωση του εργασιακού κόστους των επιλέξιμων επιχειρήσεων. Το ακριβές όφελος για κάθε επιχείρηση εξαρτάται από τον αριθμό των ατόμων που απασχολεί καθώς και από το ύψος των αμοιβών τους. Η ενίσχυση έχει άμεση επίπτωση στο κόστος παραγωγής της επιλέξιμης επιχείρησης. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή πρέπει να βγάλει το συμπέρασμα ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης μπορεί να αυξήσει τις ανταγωνιστικές δυνατότητες αυτών των επιχειρήσεων σε σχέση με τις επιχειρήσεις από άλλα κράτη μέλη. Είναι σαφές ότι μπορεί να προκληθεί στρέβλωση του ανταγωνισμού, όταν χορηγούνται τέτοια πλεονεκτήματα σε ανταγωνιστές οι οποίοι βρίσκονται σε συγκεκριμένες περιοχές και δραστηριοποιούνται σε συγκεκριμένους τομείς.

(24) Η ενίσχυση στρεβλώνει τον ανταγωνισμό στο βαθμό που επηρεάζει το εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη: το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει αποφανθεί ως εξής όσον αφορά παρόμοια καθεστώτα ενισχύσεων (σε αντίθεση με ενισχύσεις για ειδικό σκοπό): "Στην περίπτωση ενός καθεστώτος ενισχύσεων, η Επιτροπή μπορεί να περιοριστεί στο να εξετάσει τα χαρακτηριστικά του καθεστώτος προκειμένου να διαπιστώσει εάν, με βάση το ύψος του ποσού ή των ποσοστών της ενίσχυσης, οι επενδύσεις για τις οποίες χορηγείται ενίσχυση ή οι άλλοι όροι του καθεστώτος ενισχύσεων παρέχουν στον δικαιούχο ένα σημαντικό πλεονέκτημα σε σχέση με τους ανταγωνιστές του και προφανώς ευνοούν τις επιχειρήσεις οι οποίες ασχολούνται με το εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη"(7) [ανεπίσημη μετάφραση]. Το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης είναι ανοιχτό σε ορισμένους τομείς παροχής υπηρεσιών. Είναι επίσης ανοιχτό στις εταιρείες, ανεξαρτήτως τομέα(8), οι οποίες ασχολούνται με δραστηριότητες που αφορούν τη διοίκηση των επιχειρήσεων, τη μισθοδοσία και την οργάνωση, την τήρηση των λογιστικών βιβλίων, την επεξεργασία των ηλεκτρονικών δεδομένων, την καταχώρηση, τις πωλήσεις και τις λήψεις παραγγελιών μέσω τηλεφώνου. Είναι συνεπώς σαφές ότι το καθεστώς αυτό θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε επιχειρήσεις οι οποίες ασχολούνται με οικονομικές δραστηριότητες που αποτελούν αντικείμενο εμπορίου ανάμεσα στα κράτη μέλη.

Νομιμότητα της ενίσχυσης

(25) Το καθεστώς ενισχύσεων κοινοποιήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ.

Το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης

(26) Έχοντας διαπιστώσει ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης συνιστά κρατική ενίσχυση κατά τη έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή εξέτασε κατά πόσο θα μπορούσε να υπαχθεί σε μία από τις εξαιρέσεις του άρθρου 87 παράγραφοι 2 και 3.

(27) Η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης δεν περιλαμβάνεται στις εξαιρέσεις του άρθρου 87 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, επειδή τα μέτρα ενίσχυσης δεν επιδιώκουν κανέναν από τους στόχους οι οποίοι περιγράφονται στο άρθρο αυτό. Εξάλλου, η Σουηδία δεν ισχυρίζεται κάτι τέτοιο.

(28) Το άρθρο 87 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ δεν ισχύει επειδή καμμιά περιοχή της Σουηδίας δεν πληροί τους όρους χορήγησης περιφερειακής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α της συνθήκης ΕΚ κατά το έτος 2000(9).

(29) Στόχος της ενίσχυσης που χορηγείται βάσει του εν λόγω καθεστώτος δεν είναι ούτε η προώθηση της εκτέλεσης σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή η άρση κάποιας σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κάποιου κράτους μέλους ούτε η προώθηση του πολιτισμού ή η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Για το λόγο αυτό, Επιτροπή θεωρεί ότι δεν μπορούν να εφαρμοστούν ούτε το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο β) ούτε το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της συνθήκης ΕΚ σε σχέση με το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι οι σουηδικές αρχές δεν ζήτησαν απαλλαγή για το καθεστώς με βάση αυτές τις προϋποθέσεις.

(30) Ενόψει των προαναφερθέντων λόγων η Επιτροπή εξέτασε την ενίσχυση με βάση το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ. Η εξέταση αυτή προκάλεσε τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

α) το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης αφορά τις αραιοκατοικημένες περιοχές της Βόρειας Σουηδίας. Στόχος είναι η ανάπτυξη αυτών των περιοχών και για το λόγο αυτό θα πρέπει να εξεταστεί με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την περιφερειακή ανάπτυξη(10)·

β) το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης δίνει τη δυνατότητα στις σουηδικές αρχές να χορηγήσουν ενίσχυση σε μεμονωμένες επιχειρήσεις χωρίς την απαίτηση να πραγματοποιήσουν νέες επενδύσεις ή να δημιουργήσουν απασχόληση σύμφωνα με το σημείο 4.4 των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις με στόχο την περιφερειακή ανάπτυξη·

γ) κατά συνέπεια, το καθεστώς ενισχύσεων δίνει στις σουηδικές αρχές τη δυνατότητα να χορηγούν εντός της επιλέξιμης περιοχής ενισχύσεις οι οποίες έχουν ως στόχο να μειώσουν το κανονικό τρέχον κόστος των δικαιούχων. Η ενίσχυση αυτή αποτελεί λειτουργική ενίσχυση·

δ) η Επιτροπή, με πολλές ανακοινώσεις της, και ειδικότερα με τις κατευθυντήριες γραμμές της σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της περιφερειακής ανάπτυξης, έχει επισημάνει ότι λόγω του ιδιαίτερα στρεβλωτικού αποτελέσματος της η λειτουργική ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί ως συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Μόνο δύο τέτοιες εξαιρέσεις προβλέπονται από τις κατευθυντήριες γραμμές:

- στο σημείο 4.15 των κατευθυντήριων γραμμών αναφέρεται ότι ενισχύσεις αυτού του τύπου μπορούν να χορηγηθούν στις περιοχές που εμπίπτουν στην εξαίρεση του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α). Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 28 της παρούσας απόφασης καμία περιοχή της Σουηδίας δεν εμπίπτει σ' αυτή την εξαίρεση. Για το λόγο αυτό, δεν μπορεί να εφαρμοστεί όσον αφορά το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης,

- σύμφωνα με το σημείο 4.16 των κατευθυντήριων γραμμών μπορεί να χορηγηθεί ενίσχυση η οποία έχει ως στόχο να αντισταθμίσει εν μέρει το πρόσθετο κόστος μεταφοράς στις ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιοχές ή στις περιοχές χαμηλής δημογραφικής πυκνότητας οι οποίες μπορούν να υπαχθούν στις εξαιρέσεις που προβλέπονται από το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) ή από το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Στην απόφαση της για να κινήσει τη διαδικασία σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 2 όσον αφορά το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης η Επιτροπή συμπέρανε ότι η επιλέξιμη περιφέρεια σύμφωνα με το καθεστώς ενισχύσεων πληροί τα κριτήρια μιας περιοχής με χαμηλή δημογραφική πυκνότητα σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

Ενόψει των προαναφερθέντων, η Επιτροπή εξέτασε εάν το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης πληρούσε τα κριτήρια για τη χορήγηση μεταφορικής ενίσχυσης σύμφωνα με το σημείο 4.16 και το παράρτημα II των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Τα αποτελέσματα αυτής της εξέτασης παρουσιάζονται στο στοιχείο ε) που ακολουθεί·

ε) η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης δεν πληροί τους ακόλουθους όρους οι οποίοι περιλαμβάνονται στο σημείο 4.16 και στο παράρτημα II των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα:

- στην υποσημείωση 37 και στη δεύτερη περίπτωση του παραρτήματος II των κατευθυντήριων γραμμών αναφέρεται ότι μεταφορική ενίσχυση μπορεί να χορηγηθεί μόνο για την κάλυψη του πρόσθετου κόστους μεταφοράς των εμπορευμάτων,

- σύμφωνα με την πρώτη περίπτωση του παραρτήματος II των κατευθυντήριων γραμμών, η ενίσχυση μπορεί να χορηγηθεί μόνο για την κάλυψη του πρόσθετου κόστους μεταφοράς και για το λόγο αυτό θα πρέπει να ληφθεί πρόνοια ώστε να μην γίνεται υπερκάλυψη αυτού του κόστους με την ταυτόχρονη εφαρμογή διάφορων καθεστώτων ενίσχυσης,

- σύμφωνα με την τρίτη περίπτωση του παραρτήματος II των κατευθυντήριων γραμμών, η μεταφορική ενίσχυση θα πρέπει να υπολογισθεί κατά τρόπο αντικειμενικό εκ των προτέρων με βάση τον κανόνα ενίσχυσης ανά χιλιόμετρο ή με βάση τον κανόνα ενίσχυση ανά χιλιόμετρο και ανάλογα με το βάρος.

Το ποσό της ενίσχυσης που χορηγείται σε μία επιλέξιμη επιχείρηση βάσει του καθεστώτος ενισχύσεων δεν εξαρτάται από το πρόσθετο κόστος μεταφοράς στο οποίο υποβάλλεται η συγκεκριμένη επιχείρηση. Το μέγεθος της χορηγούμενης ενίσχυσης εξαρτάται από το εργασιακό κόστος της επιχείρησης, το οποίο με τη σειρά του εξαρτάται από τον αριθμό των απασχολουμένων και το μέσο όρο των αμοιβών τους. Για το λόγο αυτό είναι δύσκολο να υποστηριχθεί ότι η ενίσχυση έχει καθορίστει κατά τρόπο αντικειμενικό εκ των προτέρων με βάση τον κανόνα ενίσχυση ανά χιλιόμετρο ή με βάση τον κανόνα ενίσχυση ανά χιλιόμετρο και ανάλογα με το βάρος. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι γίνεται υπερκάλυψη του πρόσθετου κόστους μεταφοράς σε ορισμένες περιπτώσεις.

Η Σουηδία αιτιολογεί την ενίσχυση που χορηγεί σύμφωνα με το καθεστώς ενισχύσεων ισχυριζόμενη ότι οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών στη Βόρεια Σουηδία έχουν πρόσθετο κόστος που εξαρτάται από την απόσταση σε σχέση με τις εταιρείες παροχής υπηρεσιών στην περιοχή της Στοκχόλμης. Η Σουηδία θεωρεί ότι στο εξαρτώμενο από την απόσταση κόστος περιλαμβάνεται το κόστος για τη μετακίνηση και τη διαμονή, το κόστος των τηλεφωνικών επικοινωνιών καθώς και το κόστος διαχείρισης και κατάρτισης καθώς και το κόστος των άλλων υπηρεσιών που παρέχει η επιχείρηση. Ο ορισμός αυτός όμως ξεπερνά κατά πολύ τον ορισμό του "πρόσθετου κόστους για τη μεταφορά εμπορευμάτων", ο οποίος μπορεί να γίνει δεκτός ως λόγος χορήγησης μεταφορικής ενίσχυσης σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές (υποσημείωση 37 και δεύτερη περίπτωση του παραρτήματος ΙΙ). Επιπλέον, η χρησιμοποίηση του εξαρτώμενου από την απόσταση πρόσθετου κόστους, σύμφωνα με το σουηδικό ορισμό, ως βάσης για τη χορήγηση μεταφορικής ενίσχυσης, δεν παρέχει καμία εγγύηση ότι δεν υπερκαλύπτεται το πραγματικό πρόσθετο μεταφορικό κόστος των δικαιούχων ενίσχυσης·

στ) η Επιτροπή θεωρεί ότι τα χαρακτηριστικά των δυσμενών καιρικών συνθηκών, της χαμηλής δημογραφικής πυκνότητας, της απομόνωσης και των μεγάλων αποστάσεων είναι αλληλένδετα. Η χαμηλή δημογραφική πυκνότητα και οι μεγάλες αποστάσεις αποτελούν σε μεγάλο βαθμό τη συνέπεια των δυσμενών καιρικών συνθηκών και της απομόνωσης αυτών των περιοχών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, αν ληφθούν υπόψη όλοι μαζί, αυτοί οι παράγοντες αποτελούν ένα σημαντικό μειονέκτημα για τις βόρειες περιοχές της Σουηδίας. Για το λόγο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα περιλαμβάνουν έναν αριθμό ειδικών διατάξεων υπέρ των περιοχών με χαμηλή δημογραφική πυκνότητα, όπως είναι η Βόρεια Σουηδία. Οι δυνατότητες χορήγησης περιφερειακής ενίσχυσης αποτελεί μία απ' αυτές τις ειδικές διατάξεις που περιλαμβάνονται στις κατευθυντήριες γραμμές υπέρ των περιοχών αυτού του είδους. Επιπλέον, το σημείο 3.10.4 των κατευθυντήριων γραμμών σημαίνει ότι οι περιοχές με χαμηλή δημογραφική πυκνότητα μπορούν ευκολότερα να υπαχθούν στην εξαίρεση που προβλέπεται για ορισμένες περιφέρειες από το άρθρο 87σημείο 3 στοιχείο γ). Εξάλλου, το σημείο 4.10.8 των κατευθυντήριων γραμμών παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χορηγούν μεγαλύτερες ενισχύσεις σε περιοχές με χαμηλή δημογραφική πυκνότητα σε σχέση με αυτές που επιτρέπονται βάσει του άρθρου 87 σημείο 3 στοιχείο γ) (με εξαίρεση τις υπεραπομακρυσμένες περιοχές). Η Επιτροπή θεωρεί ότι όλες αυτές οι ρυθμίσεις μαζί προβλέπουν επαρκή αντιστάθμιση για τα μειονεκτήματα που παρουσιάζουν οι περιοχές με χαμηλή δημογραφική πυκνότητα·

ζ) Η Σουηδία δεν ισχυρίζεται ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών για την ενίσχυση της απασχόλησης(11). Η ενίσχυση που χορηγείται με τα μέτρα αυτά θα μπορούσε εντούτοις να θεωρηθεί ως επιδότηση για τη διατήρηση της απασχόλησης στις σχετικές περιοχές που παρουσιάζουν χαμηλή δημογραφική πυκνότητα. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή εξέτασε αυτή τη δυνατότητα. Το σημείο 22 των κατευθυντήριων γραμμών επιτρέπει στην Επιτροπή να εγκρίνει την ενίσχυση για τη διατήρηση της απασχόλησης αλλά μόνο όταν πληρούνται τα ακόλουθα κριτήρια:

- όταν στόχος της ενίσχυσης είναι η επανόρθωση των ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συνθήκης ΕΚ,

- όταν η ενίσχυση περιορίζεται στις περιοχές που προβλέπονται από το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α).

Η Επιτροπή θεωρεί ότι κανένα από τα προαναφερθέντα κριτήρια δεν πληρούνται όσον αφορά το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικικής ασφάλισης·

η) το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης δεν περιορίζεται μόνο σε προγράμματα έρευνας και τεχνολογίας, σε μέτρα ενίσχυσης της κατάρτισης, σε προγράμματα προστασίας του περιβάλλοντος ή σε προγράμματα διάσωσης και αναδιάρθρωσης σύμφωνα με τις διατάξεις του κοινοτικού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για την έρευνα και την ανάπτυξη, του πλαισίου για την ενίσχυση της κατάρτισης(12), των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος(13) ή των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση των προβληματικών επιχειρήσεων(14). Το καθεστώς ενισχύσεων εξάλλου δεν περιορίζεται στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις(15) σύμφωνα με τους ορισμούς των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις προς τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις(16). Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή βγάζει το συμπέρασμα ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης δεν πληροί ούτε τα κριτήρια για να υπαχθεί στις εξαιρέσεις που προβλέπονται από τα προαναφερόμενα πλαίσια ή κατευθυντήριες γραμμές.

Ενόψει των παραπάνω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης δεν πληροί κανένα από τα κριτήρια εξαίρεσης που προβλέπονται από το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ).

(31) Όσον αφορά τις υπόλοιπες παρατηρήσεις της Σουηδίας και της Νορβηγίας (βλέπε σημεία 16 και 17 ) η Επιτροπή θα ήθελε να κάνει τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

α) το γεγονός ότι η Σουηδία θεωρεί ότι το καθεστώς ενισχύσεων αποτελεί ένα αποτελεσματικό μέσο που ενθαρρύνει την εγκατάσταση επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών στις επιλέξιμες περιοχές δείχνει ότι το καθεστώς ενισχύσεων έχει σημαντική επίπτωση στον ανταγωνισμό. Η Επιτροπή θεωρεί επομένως ότι το γεγονός ότι ένα συγκεκριμένο καθεστώς είναι αποτελεσματικό από την άποψη της επίπτωσης του στην περιφερειακή ανάπτυξη δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι το καθεστώς αυτό είναι συμβιβάσιμο με τη συνθήκη. Το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι η ενίσχυση που διευκολύνει την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών τομέων μπορεί να θεωρηθεί ως συμβιβάσιμη μόνο στην περίπτωση που δεν θα επηρεάζει αρνητικά τους όρους εμπορίου σε βαθμό που να αντίκειται προς το κοινό συμφέρον·

β) η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι το γεγονός ότι ένα καθεστώς ενισχύσεων είναι εύκολο ή φθηνό να εφαρμοστεί δεν σημαίνει ότι είναι συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά·

γ) η ύπαρξη ενός παρόμοιου καθεστώτος στη Νορβηγία (συγκεκριμένα "του καθεστώτος ενισχύσεων για την περιφερειακή διαφοροποίηση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης") δεν αποτελεί επαρκή λόγο για την έγκριση του σουηδικού καθεστώτος ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει αποφανθεί ότι "η παράβαση της υποχρέωσης που έχει ένα κράτος μέλος από τη συνθήκη σε σχέση με την απαγόρευση του άρθρου 92 δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από το γεγονός ότι άλλα κράτη μέλη παρέβησαν επίσης την υποχρέωση αυτή. Οι επιπτώσεις πολλαπλών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στο εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη δεν αλληλοαναιρούνται αλλά αντιθέτως συσσωρεύονται, πράγμα που αυξάνει τα επιβλαβή αποτελέσματα για την κοινή αγορά"(17)·

δ) τέλος, το γεγονός ότι η Επιτροπή υιοθέτησε μια πιο ευέλικτη προσέγγιση στην απόφαση που έλαβε το 1997 σχετικά με τα κατάλληλα μέτρα όσον αφορά το προηγούμενο καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης (Ε 8/96)(18), το οποίο έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 1999, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δικαιολογία για την έγκριση του τροποποιημένου διάδοχου καθεστώτος, το οποίο αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι ένα μέτρο γενικής ισχύος δεν μπορεί να τροποποιηθεί σιωπηρώς με ατομική απόφαση, της οποίας δεν μπορεί να γίνει μεταγενέστερα επίκληση, δυνάμει των αρχών της ίσης μεταχείρισης και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, για να δικαιολογηθεί νέα προσβολή των κανόνων αυτών(19).

(32) Με βάση την ανάλυση που γίνεται στα σημεία 26 έως 31, η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης δεν πληροί τα κριτήρια εξαίρεσης που προβλέπονται από το άρθρο 87 σημεία 2 και 3. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς ενισχύσεων δεν είναι συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά.

(33) Η παρούσα απόφαση δεν επηρεάζει τη δυνατότητα των κρατών μελών να χρησιμοποιήσουν μικρότερης σημασίας κανόνες για τη χορήγηση ενισχύσεων είτε για να ενισχύσουν μη συμφέρουσες οικονομικά δραστηριότητες είτε για να χορηγήσουν ενισχύσεις οι οποίες δεν επηρεάζουν το εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη, ανεξάρτητα από το αν βασίζονται ή όχι στο κοινοποιηθέν καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Το καθεστώς ενισχύσεων για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης δεν είναι συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να εφαρμοστεί το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων.

Άρθρο 2

Η Σουηδία θα ενημερώσει την Επιτροπή εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης σχετικά με τα μέτρα που θα λάβει για τη συμμόρφωση της με την παρούσα απόφαση.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Σουηδίας.

Βρυξέλλες, 21 Δεκεμβρίου 2000.

Για την Επιτροπή

Mario Monti

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ C 184 της 1.7.2000, σ. 10.

(2) Βλέπε SG(2000) D/102835.

(3) EE C 184 της 1.7.2000, σ. 10.

(4) Η δικαιούμενη ενίσχυσης περιοχή Α είναι επιλέξιμη βάσει της εξαίρεσης του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) και αποτελεί μέρος του σουηδικού χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων για την περίοδο 2000-2006, ο οποίος εγκρίθηκε από την Επιτροπή ως κρατική ενίσχυση αριθ. 639/99 [επιστολή έγκρισης αριθ. SG(2000) D/103189 της 17ης Απριλίου 2000].

(5) EE C 184 της 1.7.2000, σ. 10.

(6) EE C 184 της 1.7.2000, σ. 10.

(7) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 1987 στην υπόθεση 248/84, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κατά της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Συλλογή 1987, σ. 4013.

(8) Όλοι οι τομείς εκτός από αυτούς για τους οποίους ισχύουν ειδικοί κρατικοί κανόνες σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις.

(9) Ο χάρτης περιφερειακών ενισχύσεων της Σουηδίας για την περίοδο 2000-2006, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή ως ενίσχυση αριθ. Ν 639/99 [επιστολή έγκρισης αριθ. SG(2000) D/103189 της 17ης Απριλίου 2000], δεν περιλαμβάνει καμία περιοχή που είναι επιλέξιμη για ενίσχυση βάσει του άρθρου 87 σημείο 3 στοιχείο α).

(10) Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα (ΕΕ C 74 της 10.3.1998, σ. 9 και ΕΕ C 258 της 9.9.2000, σ. 5).

(11) Οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για την ενίσχυση της απασχόλησης (ΕΕ C 334 της 12.12.1995, σ. 4).

(12) Κοινοτικό πλαίσιο σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη (ΕΕ C 45 της 17.2.1996, σ. 5).

(13) Πλαίσιο ενισχύσεων για την επαγγελματική εκπαίδευση (ΕΕ C 343, 11.11.1998, σ. 10).

(14) Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος (ΕΕ C 72 της 10.3.1994, σ. 3).

(15) Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις με στόχο την αναδιάρθρωση και την διάσωση των προβληματικών επιχειρήσεων (ΕΕ C 368 της 23.12.1994, σ. 12).

(16) Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΕΕ C 213 της 23.7.1996, σ. 4).

(17) Απόφαση της 22ας Μαρτίου 1977 στην υπόθεση 78/76, Steinike & Weinlig κατά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Συλογή 1977, σ. 595.

(18) Επιστολή της Επιτροπής αριθ. SG(97) D/6781 της 7ης Αυγούστου 1997.

(19) Απόφαση της 24ης Μαρτίου 1993 στην υπόθεση C-313/90, Comite International de la rayonne et des fibres synthetiques m. fl. κατά Επιτροπής, Συλογή 1993, σ. 1-1125.