ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 5ης Ιουνίου 1991 σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ (Υπόθεση αριθ. IV/32.879 Viho/Toshiba) (Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (91/532/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως το άρθρο 15 παράγραφος 2,

την αίτηση για την πιστοποίηση παραβάσεων που υποβλήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 1988, κατ' εφαρμογή του άρθρου 3 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 από την Viho Europe bv,

την απόφαση της Επιτροπής της 21ης Μαρτίου 1990 να κινήσει αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία στην υπόθεση αυτή,

Αφού άκουσε τις απόψεις της ενδιαφερόμενης επιχείρησης επί των αιτιάσεων της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 καθώς και σύμφωνα με τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2),

Μετά από ακρόαση της Συμβουλευτικής Επιτροπής Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας ότι :

Ι. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Η διαδικασία

(1) Η παρούσα διαδικασία αφορά την απαγόρευση των εξαγωγών που περιέχεται σε συμφωνίες μεταξύ της Toshiba Europa (IE) GmbH (TEG) και ορισμένων από τους αποκλειστικούς διανομείς φωτοαντιγραφικών μηχανημάτων της στην ΕΟΚ, καθώς και ορισμένες ενέργειες της TEG για την παρεμπόδιση του παράλληλου εμπορίου στην ΕΟΚ. Η διαδικασία αυτή εκινήθη μετά την υποβολή καταγγελίας εκ μέρους της Viho Europe BV στις 6 Σεπτεμβρίου 1988.

Τα μέρη

(2) 1. Η Toshiba Corporation of Japan (Toshiba) είναι ένας από τους μεγαλύτερους κατασκευαστές ενός ευρέος φάσματος ηλεκτρονικών προϊόντων, με ενοποιημένο κύκλο εργασιών ο οποίος το 1989 υπερέβη τα 26 900 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.

2. Η Toshiba Europa (IE) GmbH (TEG), με έδρα τη Γερμανία, αποτελεί εξ ολοκλήρου θυγατρική της Toshiba Corporation και δημιουργήθηκε με αρχικό σκοπό τη διανομή στη Γερμανία των προϊόντων της Toshiba "για συστήματα πληροφόρησης και ενημέρωσης". Στα προϊόντα αυτά εντάσσονται κατά κύριο λόγο τα ηλεκτρονικά είδη γραφείου, και ιδίως τα φωτοαντιγραφικά μηχανήματα, τα πρώτα που διατέθηκαν στην κοινοτική αγορά, οι φορητοί προσωπικοί υπολογιστές, οι εκτυπωτές και τα τηλεομοιοτυπικά μηχανήματα.

Το 1989, ο ενοποιημένος κύκλος εργασιών, της TEG ανήλθε σε [. . .] (3), ποσό από το οποίο τα φωτοαντιγραφικά μηχανήματα εκάλυπταν τα [. . .].

3. Η Viho Europe BV, με έδρα τις Κάτω Χώρες, διανέμει εξοπλισμό γραφείου και συναφή προϊόντα, ιδίως μέσα στην Κοινότητα.

Τα προϊόντα

(3) Η παρούσα απόφαση αναφέρεται σε φωτοαντιαγραφικά μηχανήματα ηλεκτροστατικού και απλού χαρτιού (αποκαλούμενα στο εξής φωτοαντιγραφικά μηχανήματα) διανεμόμενα από την TEG.

Η αγορά

(4) Όπως επισημαίνεται και στην απόφαση 88/88/ΕΟΚ της Επιτροπής Olivetti-Canon (4), και δεδομένου ότι όλα τα φωτοαντιγραφικά μηχανήματα δεν είναι επαρκώς εναλλάξιμα για να ασκούν μεταξύ τους ανταγωνισμό ως προς τις τιμές, την ταχύτητα (αντίγραφα ανά λεπτό), τα μορφολογικά και λοιπά χαρακτηριστικά, οι κατασκευαστές και οι προμηθευτές καταφεύγουν σε κάποιας μορφής καταμερισμό της αγοράς.

Η αγορά την οποία κατά κύριο λόγο αφορά η παρούσα απόφαση περιλαμβάνει το φάσμα των φωτοαντιγραφικών μηχανημάτων χαμηλής εξόδου, τα οποία συνήθως ορίζονται ως ικανά να παράγουν έως και 30 αντίγραφα ανά λεπτό.

(5) Από τα λεπτομερή αριθμητικά στοιχεία (5) για την αγορά των φωτοαντιγραφικών μηχανημάτων χαμηλής εξόδου το 1988 προκύπτει ότι η Toshiba διαθέτει το πέμπτο κατά σειρά μεγέθους μερίδιο στην αγορά της Δυτικής Ευρώπης, και συγκεκριμένα 6,9 % ή 65 900 πωλούμενες μονάδες. Η Canon κατέχει την πρώτη θέση, με μερίδιο 24 % στην αγορά αυτή, ενώ υπάρχουν και πολλοί άλλοι ανταγωνιστές.

Διανομή των φωτοαντιγραφικών μηχανημάτων Toshiba μέσα στην Κοινότητα

Οι συμφωνίες

(6) Εκτός από την Ελλάδα, όπου η Toshiba συνήψε απευθείας συμφωνία αποκλειστικής διανομής με έναν ανεξάρτητο διανομέα, και τη Γερμανία, όπου τη διανομή έχει αναλάβει η ίδια η TEG, για καθένα από τα υπόλοιπα κράτη μέλη η TEG συνήψε, μεταξύ 1975 και 1986, συμφωνίες αποκλειστικής διανομής με ανεξάρτητους διανομείς. Μερικές από τις συμφωνίες αυτές έπαυσαν να ισχύουν από τη στιγμή που οι αντίστοιχοι διανομείς αντικαταστάθηκαν με θυγατρικές επιχειρήσεις πωλήσεων της TEG.

(7) Οι αρχικές συμφωνίες διανομής που συνήψε η TEG, περιλάμβαναν και απαγόρευση των εξαγωγών, σύμφωνα με την οποία ο διανομέας δεν μπορούσε να πωλήσει τα προϊόντα για εξαγωγή, ούτε άμεση ούτε έμμεση, σε χώρες εκτός του χώρου ευθύνης του χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση της Toshiba. Η διατύπωση της απαγόρευσης δεν άλλαζε ως προς την ουσία.

(8) Το 1982 συντάχθηκε ένα αναθεωρημένο υπόδειγμα συμφωνίας αποκλειστικής διανομής, στο οποίο καταργήθηκε η απαγόρευση των εξαγωγών. Οι συμφωνίες που συνήφθησαν μετά το 1982 ακολούθησαν αυτό το αναθεωρημένο υπόδειγμα. Ωστόσο, οι συμφωνίες που ίσχυαν ήδη δεν τροποποιήθηκαν.

(9) Ρήτρα για απαγόρευση των εξαγωγών εντοπίσθηκε στις ακόλουθες συμφωνίες διανομής της TEG:

Χώρα Διανομέας Ημερομηνία της συμφωνίας Ημερομηνία λήξης Βέλγιο Eres NV 1. 5. 1976 - Ιρλανδία Magnus Office Equipment Ltd 27. 5. 1980 - Κάτω Χώρες Handelsonderneming Reprotechniek BV 1. 1. 1975 - Πορτογαλία Hoechst Portuguesa SARL 1. 2. 1981 - Δανία Moller & Landschulz Aktieselskab 4. 2. 1980 18. 12. 1986 Ιταλία Tiber SpA 1. 3. 1977 30. 4. 1987 Ηνωμένο Βασίλειο International Office Products Ltd 28. 7. 1975 18. 7. 1984

Η εφαρμογή των συμφωνιών και άλλες πρακτικές

(10) Στην αρχή η TEG υποστήριξε ότι δεν υπήρχαν ενδείξεις ότι είχε εφαρμοσθεί η απαγόρευση των εξαγωγών που περιλαμβανόταν στις συμφωνίες και ότι τόσο η ίδια όσο και οι διανομείς της ουδέποτε ακολούθησαν πολιτική ή πρακτική με σκοπό την εφαρμογή ή χρήση των σχετικών διατάξεων. Ωστόσο, μια εσωτερική επιθεώρηση των φακέλων από το 1982 έως και το 1989, που πραγματοποιήθηκε από την TEG στη συνέχεια, αποκάλυψε ότι σε ορισμένες, περιορισμένες περιπτώσεις, ήταν σαφές ότι μερικοί διανομείς είχαν εφαρμόσει απαγόρευση των εξαγωγών, και μάλιστα εν γνώσει της TEG. Ακόμη, υπάρχουν και ορισμένα στοιχεία για την εκ μέρους της TEG αμφισβήτηση του παράλληλου εμπορίου. Τα στοιχεία που ενετόπισε η TEG στους φακέλους της εκτίθενται στη συνέχεια.

(11) Με επιστολή που απέστειλε το Δεκέμβριο του 1984, η Eres NV (Eres), διανομέας της TEG στο Βέλγιο, παρενέβη σε έναν από τους εμπορικούς της αντιπροσώπους στην Arlon για να διακόψει τις εξαγωγές τους προς το Λουξεμβούργο, δηλώνοντας ότι απαγορεύεται στην Eres να εξάγει μηχανήματα προς το Λουξεμβούργο. Στη συνέχεια, η Eres ζητούσε από τον αντιπρόσωπο αυτόν να διακόψει τις παραδόσεις στο Λουξεμβούργο, γιατί διαφορετικά θα αναγκαζόταν να θέσει τέρμα στη συνεργασία τους.

Αντίγραφο της επιστολής αυτής απεστάλη στην TEG, προς την οποία δηλωνόταν ότι η Eres ήταν έτοιμη να διακόψει τις πωλήσεις προς τον εν λόγω εμπορικό αντιπρόσωπο. Στη συνέχεια, η Eres ανάφερε ότι θα έπρεπε να γίνουν γραπτές συστάσεις προς τον αντιπρόσωπο αυτόν, με παραπομπή στη σχετική κοινοτική νομοθεσία.

(12) Τον Ιούλιο του 1985 η Reprotechniek, διανομέας της TEG στις Κάτω Χώρες, γνωστοποίησε στην TEG ότι είχε αρνηθεί να προμηθεύσει ποσότητες υγρού εμφάνισης στον καταγγέλλοντα, την επιχείρηση Viho, δηλώνοντας ότι η TEG θα έπρεπε οπωσδήποτε να ενημερώσει "όλους τους εισαγωγείς στην Ευρώπη γι' αυτόν τον άνθρωπο και την επιχείρησή του". Η TEG ανταποκρίθηκε αμέσως σ' αυτό το αίτημα, αποστέλλοντας αντίγραφο του τέλεξ της Reprotechniek σε μερικούς τουλάχιστον από τους άλλους διανομείς, με την προσθήκη ότι θα εκτιμούσε τη συνεργασία τους.

(13) Το Σεπτέμβριο του 1986 η TEG έλαβε καταγγελία από την Esselte A/S (Esselte), στην οποία είχε ανατεθεί το 1986 η διανομή στη Δανία- η καταγγελία αφορούσε την εισαγωγή ενός φωτοαντιγραφικού μηχανήματος "από μια πειρατική επιχείρηση". Η Esselte εξέφραζε την ελπίδα ότι η TEG θα έπαυε τις ιδιωτικές εισαγωγές μηχανημάτων Toshiba, διότι αυτές δημιουργούσαν προβλήματα τόσο σ' αυτήν όσο και στους εμπορικούς αντιπροσώπους της. Η σχετική επιστολή παραπέμπει σε μία προγενέστερη συνάντηση μεταξύ TEG και Esselte, κατά την οποία είχε συζητηθεί το θέμα αυτό. Υπάρχουν στοιχεία ότι η TEG ήταν σε θέση να διαπιστώσει ότι το εν λόγω μηχάνημα είχε αρχικά πωληθεί σε έναν εμπορικό αντιπρόσωπο στο Αμβούργο, αλλά δεν είναι γνωστό αν δόθηκε συνέχεια στην υπόθεση αυτή.

(14) Τον Οκτώβριο του 1988 η Esselte, αναφερόμενη προφανώς σε μία καταγγελία για την πώληση στη Γερμανία ενός φωτοαντιγραφικού μηχανήματος πωληθέντος αρχικά σ' αυτήν, γνωστοποίησε στην TEG τις συνθήκες της πώλησης αυτής, εσωκλείοντας και αντίγραφο της επιστολής της Esselte προς τον αντίστοιχο εμπορικό αντιπρόσωπο. Σ' αυτήν αναφερόταν ότι η Esselte είχε γνωστοποιήσει στην TEG ότι ο αντιπρόσωπος αυτός είχε πωλήσει το φωτοαντιγραφικό μηχάνημα στη Γερμανία. "Αγωνιζόμαστε πολύ σκληρά κατά των πειρατικών εισαγωγών μηχανημάτων Toshiba στη Δανία, δεδομένου δε ότι θα είναι προς το συμφέρον όλων των εμπορικών αντιπροσώπων, προτείνουμε τούτο να μη συνεχισθεί στο μέλλον. Εάν επιθυμείτε να πραγματοποιείτε πωλήσεις στη Γερμανία, παρακαλούμε να μας ενημερώνετε σχετικά, οπότε θα είμαστε σε θέση να εξασφαλίζουμε υπηρεσιακές επαφές για σας. Έτσι, θα είναι ενήμεροι τόσο η Toshiba Γερμανίας όσο και οι εμπορικοί της αντιπρόσωποι".

Το Νοέμβριο του 1988 η TEG έγραψε στην Esselte παραπέμποντάς την σε προγενέστερη αλληλογραφία και διαμαρτυρόμενη σχετικά με την πώληση, σε προφανώς χαμηλές τιμές, τεσσάρων φωτοαντιγραφικών μηχανημάτων σε γερμανούς εμπορικούς αντιπροσώπους. Στη σχετική επιστολή εζητείτο από την Esselte να παρέμβει στους αντιπροσώπους αυτούς.

(15) Τον Ιούλιο του 1987 η Tiber SpA (Tiber), πρώην διανομέας στην Ιταλία, προσέγγισε την Otesa SA (Otesa), στην οποία είχε ανατεθεί τον Απρίλιο του 1983 η διανομή στην Ισπανία, και της ζήτησε ανταλλακτικά. Η συμφωνία διανομής με την Tiber έληξε τον Απρίλιο του 1987, αποτελεί δε ακόμη αντικείμενο αντιδικίας. Η Otesa αρνήθηκε να διαθέσει τα ζητηθέντα ανταλλακτικά, αναφέροντας ότι η σύμβασή της με την TEG απαγόρευε συγκεκριμένα την αποστολή εμπορευμάτων σε άλλες χώρες.

Η Otesa απέστειλε στην TEG αντίγραφα της σχετικής αλληλογραφίας, αναφέρει δε ότι πραγματοποιήθηκε και τηλεφωνική επικοινωνία σχετικά.

Ενώ δεν είναι αλήθεια ότι η γραπτή συμφωνία της Otesa δεν περιείχε ρήτρα απαγόρευσης των εξαγωγών, η Otesa είχε σχηματίσει την εντύπωση ότι τέτοια ρήτρα προβλεπόταν, η δε TEG ήταν εν γνώσει της κατάστασης αυτής. Η σχετική σύμβαση έπαυσε να ισχύει το Δεκέμβριο του 1988.

Διακύμανση των τιμών μεταξύ των κρατών μελών

(16) Με βάση τα στοιχεία που παρέσχε η TEG, φαίνεται ότι σημειώνεται μια σχετική διακύμανση των τιμών μεταξύ των κρατών μελών.

Το 1988 για παράδειγμα και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της TEG, σημειώθηκε διαφορά [. . .] % μεταξύ της υψηλότερης και της χαμηλότερης τιμής στους εμπορικούς αντιπροσώπους των διαφόρων κρατών μελών για τον τύπο BD 3110, [. . .] % για τον τύπο BD 5100 και [. . .] % για τον τύπο BD 8412.

Οι αντίστοιχες διαφορές τιμών για τους εν λόγω τύπους (6) ήσαν [. . .] κατά το 1987 και [. . .] το 1986. Ωστόσο, δεν υπάρχει σαφής αναφορά των κρατών μελών στα οποία σημειώθηκαν οι υψηλότερες και οι χαμηλότερες τιμές, με εξαίρεση το έτος 1987, κατά το οποίο οι τιμές στη Γαλλία ήσαν σταθερά οι χαμηλότερες, ενώ οι τιμές στο Λουξεμβούργο ήσαν σταθερά οι υψηλότερες.

Σημαντικές διακυμάνσεις σημείωσαν και οι τιμές στους εμπορικούς αντιπροσώπους γειτονικών κρατών μελών. Οι τιμές στους εμπορικούς αντιπροσώπους του Λουξεμβούργου ήσαν υψηλότερες από εκείνες στους αντιπροσώπους του Βελγίου, όσον αφορά τους προαναφερθέντες τύπους, με διαφορές κυμανθείσες μεταξύ [. . .] και [. . .] κατά το 1988 και σε παρόμοια επίπεδα κατά τα δύο προηγούμενα εξετασθέντα έτη.

Παύση της παράβασης

(17) Η TEG αναγνώρισε ότι η διατύπωση των συμφωνιών παραβίαζε το άρθρο 85 παράγραφος 1 οπότε στις 2 Ιουνίου 1989 απέστειλε επιστολή προς το Βέλγιο, τον ολλανδό και τον πορτογάλο διανομέα, που συνέχιζαν να εφαρμόζουν συμφωνίες που παραβίαζαν το εν λόγω άρθρο, προτείνοντας τις κατάλληλες τροποποιήσεις. Στις 25 Ιανουαρίου 1990, η TEG απέστειλε παρόμοια επιστολή και προς τον ιρλανδό διανομέα της. Μέχρι τις 29 Ιανουαρίου 1990 και οι τέσσερις αυτοί διανομείς είχαν αποδεχθεί τις τροποποιήσεις των συμφωνιών τους, οι οποίες έτσι έπαυσαν να παραβιάζουν τη συνθήκη.

Στις 26 Ιανουαρίου 1990 η TEG απέστειλε επιστολή και προς το δανό διανομέα, αποσαφηνίζοντας τις συμβατικές του υποχρεώσεις σε σχέση με τις πωλήσεις εκτός Δανίας, έτσι ώστε να αποφεύγονται οι παρεξηγήσεις.

(18) Επιπλέον, η Toshiba Corporation εξεπόνησε για τις κοινοτικές θυγατρικές της ένα ευρύ πρόγραμμα συμμόρφωσης με το κοινοτικό δίκαιο περί ανταγωνισμού, με σκοπό την εξασφάλιση της μελλοντικής συμμόρφωσής τους με τους κανόνες ανταγωνισμού.

ΙΙ. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Α. Άρθρο 85 παράγραφος 1

(19) Η TEG και οι αποκλειστικοί διανομείς της μέσα στην Κοινότητα είναι επιχειρήσεις, κατά την έννοια του άρθρου 85, οι δε μεταξύ τους συμβάσεις είναι συμφωνίες κατά την έννοια του ίδιου άρθρου.

(20) Ρήτρα απαγόρευσης των εξαγωγών περιελήφθη σε επτά συμφωνίες, τέσσερις από τις οποίες εξακολούθησαν να ισχύουν και μετά την επιθεώρηση που ζητήθηκε από την Επιτροπή. Στόχος της ρήτρας αυτής ήταν ο περιορισμός του ανταγωνισμού με την παρεμπόδιση των παράλληλων εισαγωγών, καθώς και η προστασία του χώρου ευθύνης των διανομέων μέσα στα όρια του αντίστοιχου κράτους μέλους, όπως και της ίδιας της TEG και των διανομέων στους οποίους τη Toshiba παραχωρεί απευθείας αποκλειστικά δικαιώματα σε κάποιο άλλο σημείο της κοινής αγοράς.

Αυτού του είδους οι ρήτρες παραβιάζουν από μόνες τους το άρθρο 85 παράγραφος 1. Το δε Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σε αρκετές αποφάσεις (7) απεφάνθη ότι οι συμφωνίες που απαγορεύουν τις εξαγωγές στα πλαίσια της κοινής αγοράς από την ίδια τους τη φύση περιορίζουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 από τη στιγμή δε που αποδειχθεί ότι μια συμφωνία επιδιώκει κάτι τέτοιο, δεν είναι αναγκαίο να αποδειχθεί και ότι ο επιδιωκόμενος περιορισμός πράγματι επιτεύχθηκε.

Ωστόσο, όπως ήδη αναφέρθηκε, υπάρχουν στοιχεία ότι σε μια περίπτωση τέθηκε σε εφαρμογή απαγόρευση των εξαγωγών.

(21) Ως εκ τούτου, το άρθρο 85 παράγραφος 1 έχει εφαρμογή για τις συμφωνίες μεταξύ της TEG και αποκλειστικών διανομέων της οι οποίες περιέχουν απαγόρευση των εξαγωγών.

(22) Παρομοίως, και παρά το ότι οι γραπτές συμφωνίες μεταξύ της TEG και των επιχειρήσεων διανομής Esselte στη Δανία και Otesa στην Ισπανία, δεν περιείχαν ρήτρα απαγόρευσης των εξαγωγών, από τα ανευρεθέντα στοιχεία προκύπτει ότι υπήρχε συνεννόηση να εφαρμόζεται μια τέτοια απαγόρευση. Από τη στιγμή που διαπιστώθηκε τέτοιου είδους συνεννόηση, οι συμφωνίες αυτές εμπίπτουν στο άρθρο 85 παράγραφος 1.

(23) Η Toshiba κατέχει ένα μη αμελητέο μερίδιο στην κοινοτική αγορά των φωτοαντιγραφικών μηχανημάτων χαμηλής εξόδου. Οι τιμές των προϊόντων αυτών παρουσιάζουν διαφορές από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, οπότε οδηγούν σε συνθήκες υπό τις οποίες είναι δυνατόν να διεξάγεται παράλληλο εμπόριο. Με αυτά τα δεδομένα, συνάγεται ότι οι υπό εξέταση περιορισμοί είναι σε θέση να επηρεάζουν σημαντικά το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών.

Β. Άρθρο 85 παράγραφος 3

(24) Οι περιέχουσες απαγόρευση των εξαγωγών συμφωνίες, μεταξύ των TEG και των αποκλειστικών διανομέων της δεν κοινοποιήθηκαν προς την Επιτροπή, ενώ οι τέτοιου είδους περιορισμοί των εξαγωγών δεν εμπίπτουν στις εξαιρέσεις που προβλέπει το άρθρο 4 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17. Έτσι, δεν είναι δυνατόν να εκδοθεί απόφαση απαλλαγής κατ' εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3.

Εν πάση περιπτώσει, οι εν λόγω συμφωνίες ακόμη και αν είχαν κοινοποιηθεί δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως απαλασσόμενες από την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 1, δεδομένου ότι ο περιορισμός των εξαγωγών δεν κρίνεται αναγκαίος για τη βελτίωση της διανομής, ενώ είναι πιθανόν να αποβεί σε βάρος των καταναλωτών.

Γ. Άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17

(25) Με βάση τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν λόγοι που στοιχειοθετούν παραβίαση του άρθρου 85 παράγραφος 1 εκ μέρους της TEG.

(26) Δυνάμει του άρθρου 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή είναι δυνατόν να επιβάλλει πρόστιμα ύψους μεταξύ 1 000 και 1 000 000 Ecu, ή και ακόμη μεγαλύτερα, αλλά χωρίς να υπερβαίνουν το 10 % του κύκλου εργασιών που πραγματοποίησε κατά το προηγηθέν οικονομικό έτος καθεμία από τις εμπλεκόμενες στην παράβαση επιχειρήσεις, όταν από πρόθεση ή από αμέλεια παραβιάζουν το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ. Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη τόσο η σοβαρότητα όσο και η διάρκεια της αντίστοιχης παράβασης.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι στην παρούσα περίπτωση είναι δικαιολογημένη η επιβολή προστίμου στην TEG. Δεν υπάρχουν στοιχεία για την ανάμειξη των αποκλειστικών διανομέων στην κατάρτιση των συμφωνιών που συνάπτονταν με την TEG, με βάση δε τα πραγματικά περιστατικά θεωρείται ότι η TEG έχει σε μεγάλο βαθμό την ευθύνη για τις ενέργειες που προέκυψαν από τις συμφωνίες αυτές.

(27) Η Επιτροπή θεωρεί ότι η TEG, εντάσσοντας ρήτρες απαγόρευσης των εξαγωγών στις συμφωνίες που συνήψε με διανομείς της μεταξύ 1975 και 1981, παραβίασε το άρθρο 85 παράγραφος 1 και επέδειξε τουλάχιστον αμέλεια με τη μη απάλειψη των ρητρών αυτών από τις συμφωνίες που ίσχυαν κατά την καθιέρωση του νέου, χωρίς παραβάσεις, υποδείγματος συμφωνίας το 1983.

Επιπλέον, ακόμη και μετά την καθιέρωση του νέου αυτού υποδείγματος, θα έλεγε κανείς ότι, εν μέρει λόγω της συνειδητοποίησης από την Toshiba του ότι οι απαγορεύσεις των εξαγωγών δεν ήσαν σύμφωνες με την κοινοτική νομοθεσία, σε ένα μικρό αριθμό περιπτώσεων μεταξύ 1984 και 1988 υπάρχουν στοιχεία ότι τέθηκε σε εφαρμογή απαγόρευση των εξαγωγών, σε μία δε περίπτωση και παρά το γεγονός ότι η αντίστοιχη συμφωνία διανομής δεν περιείχε σχετική ρήτρα. Η TEG ήταν εν γνώσει του γεγονότος αυτού, είναι δε γνωστό ότι το Νοέμβριο μάλιστα του 1988 αμφισβήτησε η ίδια το παράλληλο εμπόριο μεταξύ Γερμανίας και Δανίας. Στις περιπτώσεις αυτές θα έλεγε κανείς ότι υπήρχε ασυμφωνία με την πολιτική του ομίλου Toshiba σχετικά με το παράλληλο εμπόριο, και κατά την εν λόγω περίοδο και στη συνέχεια.

(28) Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου που θα επιβληθεί στην TEG, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της ιδίως τους ακόλουθους παράγοντες:

1. Οι παραβάσεις αναφέρονται στην παρεμπόδιση της επίτευξης ενός θεμελιώδους στόχου της συνθήκης, της ολοκλήρωσης της κοινής αγοράς.

2. Το κοινοτικό δίκαιο είναι σαφέστερο στο σημείο αυτό.

3. Οι παραβάσεις είναι μεγάλης διάρκειας. Η πιο μακροχρόνια είναι αυτή που αντιστοιχεί στη σχετική διάταξη της συμφωνίας με τη Reprotechniek, από την 1η Ιανουαρίου 1975. Στις παραβάσεις τέθηκε τέρμα μόνο μετά τις έρευνες που διεξήγαγε η Επιτροπή σχετικά με τους ισχυρισμούς της καταγγελίας της Viho.

4. Η TEG αποτελεί μέλος ενός μεγάλου ομίλου επιχειρήσεων, με μεγάλο κύκλο εργασιών, διαδραματίζει δε σημαντικό ρόλο στην κοινοτική αγορά των φωτοαντιγραφικών μηχανημάτων.

5. Η TEG επέδειξε εξαιρετικό πνεύμα συνεργασίας κατά τη διάρκεια της διερεύνησης της υπόθεσης.

6. Η Toshiba κατάρτισε και τον Οκτώβριο του 1989 έθεσε σε εφαρμογή ένα μεγάλης εμβέλειας πρόγραμμα για τη συμμόρφωση των κοινοτικών θυγατρικών της, μεταξύ των οποίων και η TEG, με την κοινοτική νομοθεσία περί ανταγωνισμού, έτσι ώστε να εξασφαλισθεί στο μέλλον η τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού.

(29) Η εφαρμογή αυτού του προγράμματος σκοπό έχει, μεταξύ άλλων, την εξοικείωση των αρμοδίων υπαλλάλων με την πολιτική απόφαση του ομίλου να συμμορφωθεί με το γράμμα και το πνεύμα της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, καθώς και την εξασφάλιση σ' αυτούς επαρκών κινήτρων για την εφαρμογή της απόφασης αυτής.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ενέργειες της Toshida προς αυτήν την κατεύθυνση υπήρξαν πολύ εποικοδομητικές.

(30) Σε γενικές γραμμές, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διοίκηση μιας επιχείρησης έχει την ευθύνη για τη θέσπιση αποτελεσματικών εσωτερικών κανόνων συμμόρφωσης με την κοινοτική νομοθεσία περί ανταγωνισμού. Η φύση και η εμβέλεια των κανόνων αυτών ποικίλλουν από επιχείρηση καθώς και από το ένα τμήμα μιας επιχείρησης στο άλλο. Η αποτελεσματική εφαρμογή και ο έλεγχος έχουν ουσιαστική σημασία για την επίτευξη του εν λόγω στόχου,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η Toshiba Europa (IE) GmbH (TEG), εντάσσοντας απαγόρευση των εξαγωγών σε συμφωνίες της με αποκλειστικούς διανομείς της, παραβίασε το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ.

Άρθρο 2

Επιβάλλεται στην TEG πρόστιμο ύψους δύο εκατομμυρίων Ecu.

Το πρόστιμο αυτό καταβάλλεται εντός τριών μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, και στον λογαριασμό της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αριθ. 310-0933000-43, Banque Bruxelles-Lambert, Agence Europeenne, 5 Rond-Point Robert Schuman, B-1040 Brussels.

Μετά την παρέλευση τριών μηνών καθίστανται αυτομάτως απαιτητοί τόκοι υπολογιζόμενοι με το επιτόκιο που εφαρμόζει το Ευρωπαϊό Ταμείο Νομισματικής Συνεργασίας κατά τις συναλλαγές του σε Ecu κατά την πρώτη εργάσιμη ημέρα του μήνα έκδοσης της παρούσας απόφασης, προσαυξημένο κατά 3,5 εκατοστιαίες μονάδες, ήτοι 13,25 %.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται προς την:

Toshiba Europa (IE) GmbH,

Hammer Landstrasse 115,

D-4040 Neuss.

Η παρούσα απόφαση αποτελεί τίτλο εκτελεστό δυνάμει του άρθρου 192 της συνθήκης ΕΟΚ. Βρυξέλλες, 5 Ιουνίου 1991. Για την Επιτροπή

Leon BRITTAN

Αντιπρόεδρος

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62. (2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63. (3) Στο κείμενο της παρούσας απόφασης που δημοσιεύθηκε, ορισμένοι αριθμοί παρελείφθησαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21 του κανονισμού αριθ. 17 περί μη αποκαλύψεως επαγγελματικών απορρήτων. (4) ΕΕ αριθ. L 52 της 26. 2. 1988, σ. 51. (5) Πηγή: Dataquest. Στατιστικές για τη Δυτική Ευρώπη θεωρούνται ενδεικτικές της αγοράς μετοχών που διεξάγονται στην ΕΟΚ. (6) Αντί για τον τύπο BD 5110, τα στοιχεία αφορούν τον παρόμοιο τύπο BD 5610 του οποίου η παραγωγή έπαυσε το 1988. (7) Και ιδίως στις υποθέσεις 56 και 58/64, Consten και Grunding, Συλλογή 1966, σ. 299, και στην υπόθεση Miller 19/77, Συλλογή 1978, σ. 131.