Τελική έκθεση για τον πρώτο γύρο των αξιολογήσεων - αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις(1)

(2001/C 216/02)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η διαδικασία αξιολόγησης κατέδειξε ότι ο ίδιος ο μηχανισμός απέδειξε τη χρησιμότητά του και ότι στην πορεία έγιναν σημαντικές βελτιώσεις, τόσο σε πρακτικό όσο και σε νομοθετικό επίπεδο. Οι αρχές των κρατών μελών συνεργάστηκαν πλήρως και θετικά με τις ομάδες αξιολόγησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συνεχίσει να εφαρμόζει το μηχανισμό αμοιβαίας αξιολόγησης και να μεριμνά για την πλήρη αξιοποίησή του.

Από τις αξιολογήσεις προέκυψαν δύο ποσοτικά πορίσματα:

- η ροή αμοιβαίας συνδρομής αυξάνεται. Αυτό αναφέρθηκε από όλα τα κράτη μέλη, ορισμένα δε χρειάστηκε να εξασφαλίσουν επιπλέον πόρους ή να αναζητήσουν τρόπους αντιμετώπισης αυτής της πτυχής της αμοιβαίας συνδρομής,

- το μεγαλύτερο μέρος της ροής αμοιβαίας συνδρομής αφορά τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (υπολογίζεται μεταξύ 75 % και 95 %).

Η αξιολόγηση κατέστησε σαφές ότι, καίτοι η αμοιβαία συνδρομή δεν στερείται προβλημάτων, η κριτική που ασκείται συνήθως ότι είναι αργή, αναποτελεσματική και ανίσχυρη είναι υπερβολική. Γενικά, η αμοιβαία συνδρομή δεν λειτουργεί τόσο άσχημα όσο φημολογείται. Στο πεδίο των ναρκωτικών ή των σοβαρών εγκλημάτων του κοινού ποινικού δικαίου, η μεγάλη πλειονότητα των λειτουργών που ερωτήθηκαν θεωρούν ότι η αμοιβαία δικαστική συνδρομή λειτουργεί αποτελεσματικά και ικανοποιητικά. Επιπλέον, τα πρόσωπα που ασχολούνται με την αμοιβαία δικαστική συνδρομή είναι αφοσιωμένοι και ευσυνείδητοι λειτουργοί που επιδιώκουν να βοηθήσουν τις αλλοδαπές αρχές με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ενίοτε σε δύσκολες υλικές συνθήκες. Το πόρισμα αυτό, καίτοι δεν αναιρεί την κριτική για τη σημερινή λειτουργία της αμοιβαίας συνδρομής, ωστόσο την αμβλύνει.

Η αμοιβαία δικαστική συνδρομή μπορεί, ωστόσο, να βελτιωθεί σε πολλούς τομείς:

- το προσωπικό καθώς και οι υλικοί και δημοσιονομικοί πόροι είναι ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες και θα πρέπει να προσαρμοσθούν περισσότερο στις σημερινές ανάγκες,

- η ανεπαρκής γνώση ξένων γλωσσών παραμένει ένα εμπόδιο για τη βελτίωση της αμοιβαίας συνδρομής και για την απευθείας επικοινωνία μεταξύ δικαστικών αρχών· χρειάζεται οπωσδήποτε εκπαίδευση εν προκειμένω,

- υπάρχει σημαντικός φόρτος απαρχαιωμένης πρακτικής και περιττής γραφειοκρατίας καθώς και πολύπλοκων ιεραρχικών μηχανισμών· το αποτέλεσμα είναι να επιβραδύνεται η διαβίβαση και η εκτέλεση των διεθνών αιτήσεων· η λύση θα ήταν να απλουστευθούν οι δίαυλοι και οι διαδικασίες,

- είναι επιτακτική ανάγκη να εκπαιδευτούν ειδικοί στην αμοιβαία δικαστική συνδρομή,

- μια νομική περιπλοκή προκύπτει από τη σώρευση διεθνών και εθνικών κανόνων που πρέπει να εφαρμοστούν στην ίδια υπόθεση· είναι ουσιώδες να υπάρξει βασική εκπαίδευση στο πεδίο αυτό για όσους ασχολούνται με την αμοιβαία δικαστική συνδρομή,

- υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών ως προς την εφαρμογή των συμβάσεων· θα πρέπει να θεσπιστεί καλύτερη πολιτική κατευθυντήριων γραμμών (ασχέτως της μεθόδου με την οποία θα καθορισθούν και του νομικού καθεστώτος τους),

- οι αιτήσεις αμοιβαίας συνδρομής που βασίζονται σε αδικήματα τα οποία μπορούν να χαρακτηρισθούν ως φορολογικά αδικήματα εγείρουν προβλήματα· είναι σκόπιμο να διορθωθεί αυτό για το μέλλον,

- οι συμβάσεις χρειάζονται ενίοτε περισσότερο χρόνο για να επικυρωθούν από το χρόνο που δικαιολογείται για καθαρά τεχνικούς λόγους· είναι απαραίτητη η ταχύτερη επικύρωση,

- το διττό αξιόποινο παραμένει εν δυνάμει λόγος απόρριψης αιτήσεων όταν το αιτούμενο μέτρο είναι μέτρο καταναγκασμού· η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συνεχίσει τη συζήτηση του θέματος αυτού,

- η άσκηση ενδίκων μέσων δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται για λόγους καθυστέρησης,

- η ορθή πρακτική θα πρέπει να εφαρμόζεται προσεκτικά στα κράτη μέλη και θα πρέπει να παρακολουθείται από το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο,

- οι διατάξεις περιορισμού σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους στο οποίο απευθύνεται η αίτηση δεν θα πρέπει να αποτελούν πλέον εμπόδιο για την εκτέλεση των αιτήσεων,

και τέλος, ως γενικό δίδαγμα που πρέπει να συναχθεί,

- η μεγάλη συγκέντρωση αμοιβαίας συνδρομής στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να ενθαρρύνει την περαιτέρω χρήση μιας ειδικής προσέγγισης της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής μεταξύ των κρατών μελών στο χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, ιδίως διότι κατά πάσα πιθανότητα αυτή η πτυχή θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία με τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 5 και το άρθρο 10 της κοινής δράσης της 5ης Δεκεμβρίου 1997(2), για τη δημιουργία μηχανισμού αξιολόγησης της εφαρμογής και υλοποίησης σε εθνικό επίπεδο των διεθνών υποχρεώσεων κατά την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, η παρούσα έκθεση επιδιώκει να συναγάγει συμπεράσματα σχετικά με τον πρώτο γύρο αξιολογήσεων, προκειμένου να μπορέσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να λάβει τις επιβεβλημένες αποφάσεις.

Ο πρώτος γύρος αξιολογήσεων εξέτασε τις καθυστερήσεις στη λειτουργία του συστήματος αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής και τις επείγουσες αιτήσεις κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων.

Η παρούσα έκθεση βασίζεται στις κατ' ιδίαν εκθέσεις αξιολόγησης, τις ενδιάμεσες εκθέσεις και τις συζητήσεις των εκθέσεων αυτών στην πολυτομεακή ομάδα. Σκοπός της δεν είναι να αναπαραγάγει τις συστάσεις που έγιναν προς τα κράτη μέλη. Επιδιώκει να δώσει έμφαση στα κυριότερα ζητήματα που προσδιορίστηκαν κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης, να εντοπίσει την ορθή πρακτική, να την αναλύσει και, ενδεχομένως, να προτείνει δράση υπό μορφή συστάσεων τόσο προς την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και προς τα κράτη μέλη κατά περίπτωση. Οι συστάσεις αυτές δεν είναι όλες βεβαίως της ίδιας σημασίας και αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση της παρούσας έκθεσης.

II. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Τα κράτη μέλη έλαβαν κατ' ιδίαν συστάσεις σε κάθε αξιολόγηση, αλλά τα συνολικά αποτελέσματα της αξιολόγησης των συστημάτων αμοιβαίας συνδρομής των κρατών μελών σε ποινικές υποθέσεις έχουν μεγάλο ενδιαφέρον για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Καθιστούν δυνατή ειδικότερα την αξιολόγηση του κατά πόσον οι καταγραφείσες δυσκολίες και οι συχνά αυστηρές κριτικές που διατυπώθηκαν κατά τα τελευταία χρόνια για τη βραδύτητα και την ανεπάρκεια αυτής της μορφής συνεργασίας, είναι βάσιμες και εάν ναι σε ποια έκταση.

Κατά τα τελευταία πέντε έως οκτώ έτη το ζήτημα της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής συζητήθηκε εκτενώς στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη. Σχόλια και κριτικές εκτοξεύθηκαν από διάφορες πηγές και ποικίλουν ανάλογα με το αν προέρχονται από λειτουργούς του τομέα ή από πανεπιστημιακούς. Στο θέμα αυτό δόθηκε επίσης μεγάλη προσοχή στα εθνικά κοινοβούλια και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Στο σχέδιο δράσης της 28ης Απριλίου 1997 για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, το οποίο εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμστερνταμ, με αφετηρία την εκτίμηση ότι η δικαστική συνεργασία πρέπει να ανέλθει σε επίπεδο συγκρίσιμο με εκείνο της αστυνομικής συνεργασίας, η ομάδα υψηλού επιπέδου υποστήριξε την έρευνα και λύσεις για τη διευκόλυνση της αμοιβής της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής, τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου που θα προαγάγει την απευθείας επικοινωνία μεταξύ δικαστικών αρχών και τη βελτίωση μορφών συνεργασίας που θα μπορούσαν να βοηθήσουν την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Το σχέδιο δράσης πρότεινε επίσης τη δημιουργία μηχανισμού αμοιβαίας αξιολόγησης, στον οποίον βασίζεται η παρούσα έκθεση.

Το πρώτο πόρισμα που μπορεί να συναχθεί από τις 15 αξιολογήσεις είναι ότι, καίτοι η αμοιβαία δικαστική συνδρομή δεν έχει το επίπεδο τελειότητας και αξιοπιστίας που ανέμεναν πολλοί λειτουργοί, δεν λειτουργεί και τόσο άσχημα όσο ισχυρίζονται ορισμένοι. Στο πεδίο των ναρκωτικών ή των σοβαρών εγκλημάτων του κοινού ποινικού δικαίου, η πλειοψηφία των λειτουργών που ερωτήθηκαν θεωρούν ότι η αμοιβαία δικαστική συνδρομή λειτουργεί αποτελεσματικότερα από ό,τι φημολογείται. Για παράδειγμα, οι αξιολογήσεις κατέστησαν σαφές ότι η εικαζόμενη έλλειψη απευθείας επικοινωνίας μεταξύ δικαστικών αρχών δεν ανταποκρίνεται στα γεγονότα. Καίτοι οι κεντρικές αρχές ήταν σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις ανίκανες να δώσουν στατιστικά στοιχεία για τη ροή της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής βάσει του άρθρου 53 της σύμβασης του 1990 για την εφαρμογή της συμφωνίας του Σένγκεν του 1985 (εφεξής αποκαλούμενη η "σύμβαση του Σένγκεν του 1990") οι αξιολογήσεις δείχνουν ότι η απευθείας επικοινωνία μεταξύ δικαστικών αρχών αποτελεί τρέχουσα πρακτική η οποία συνεχώς αυξάνεται. Το πόρισμα αυτό, καίτοι δεν αναιρεί όλες τις κριτικές για τη σημερινή λειτουργία της αμοιβαίας συνδρομής, ωστόσο την αμβλύνει. Εντούτοις, για λόγους ορθότητας πρέπει να λεχθεί ότι, καίτοι η αμοιβαία συνδρομή δεν λειτουργεί τόσο άσχημα όσο φημολογείται, υπάρχουν ακόμα προβληματικοί τομείς, για παράδειγμα τα φορολογικά ζητήματα και ορισμένοι τύποι οικονομικού εγκλήματος.

Δεύτερον, οι αξιολογήσεις κατέδειξαν ότι καίτοι οι στατιστικές δεν είναι απολύτως αξιόπιστες, οι περισσότερες αιτήσεις αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής γίνονται μεταξύ κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το δε ποσοστό τους κυμαίνεται μεταξύ 75 % και 95 %. Επιπλέον, σχεδόν όλες οι υπόλοιπες αιτήσεις αφορούν υποψήφια κράτη, τα οποία κάποια στιγμή θα προσχωρήσουν στην Ένωση. Το συμπέρασμα που πρέπει να συναχθεί είναι ότι στον τομέα αυτό υπάρχει μία διάσταση που αποτελεί ίδιο χαρακτηριστικό της Ένωσης στη σημερινή ή τη μελλοντική της σύνθεση. Το γεγονός αυτό οδηγεί με τη σειρά του στο συμπέρασμα ότι αξίζει να διαθέτει η Ένωση δικά της μέσα και να συνεχίσει να αναπτύσσει ίδιες πρακτικές στο χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Η πορεία αυτή έχει ήδη αρχίσει με τη σύμβαση της 29ης Μαΐου 2000 για την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής αποκαλούμενη η "σύμβαση του 2000"), η οποία συμπληρώνει τη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις του 1959 (εφεξής αποκαλούμενη η "ευρωπαϊκή σύμβαση του 1959"). Διεξάγονται επίσης επί του παρόντος εργασίες, βάσει μιας γαλλικής πρωτοβουλίας, στο πλαίσιο της ομάδας "Συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις" για την κατάρτιση μιας άλλης πράξης που θα επικεντρώνεται στο οικονομικό έγκλημα. Η προσέγγιση αυτή αξίζει να συνεχιστεί και να προαχθεί περαιτέρω.

Το τρίτο πόρισμα συνδέεται με την εφαρμογή των πράξεων αυτών. Οι εμπειρογνώμονες σημείωσαν ότι, σαράντα χρόνια μετά την έγκριση, η σύμβαση αναφοράς -η ευρωπαϊκή σύμβαση του 1959- δεν εφαρμόζεται ομοιόμορφα είτε μεταξύ των κρατών μελών είτε εντός ενός κράτους μέλους. Υπάρχει επομένως πραγματικό πρόβλημα συνοχής, το οποίο πρέπει να επιλυθεί

Ένα τέταρτο πόρισμα αφορά την προστιθέμενη πολυπλοκότητα λόγω νομικών προβλημάτων που απορρέουν από απαρχαιωμένες πρακτικές, διοικητική ρουτίνα και γραφειοκρατική ιεραρχία. Είναι προφανές ότι μία καλύτερη αμοιβαία δικαστική συνδρομή σημαίνει επικαιροποίηση των επιχειρησιακών μεθόδων που έχουν κληρονομηθεί από το παρελθόν και πιο ευέλικτη δράση.

Το πέμπτο γενικό πόρισμα συνδέεται με τη χρήση της γλώσσας. Το γεγονός ότι μεγάλος αριθμός δικαστικών αρχών δεν είναι σε θέση να εκφρασθεί σωστά και σε νομικό λεξιλόγιο σε διαφορετική γλώσσα από τη δική του περιορίζει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων για την απευθείας επικοινωνία. Το εμπόδιο αυτό θα υπερπηδηθεί μόνον με μεγαλύτερη γλωσσική εκπαίδευση η οποία θα έχει και χρονική συνέχεια.

Το έκτο και τελικό πόρισμα αφορά τη ροή της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής: αυτή αυξάνεται συνεχώς. Μία αυξητική τάση έχει παρατηρηθεί από όλα τα κράτη μέλη αλλά το ποσοστό διαφέρει ανάλογα με το κράτος και τις περιστάσεις με μία μόνο βεβαιότητα: την ανοδική τάση των αιτήσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής.

III. ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

α) Επικύρωση διεθνών συμβάσεων

Όπως αναφέρεται στο ερωτηματολόγιο το οποίο απετέλεσε τη βάση της αξιολόγησης, η αξιολόγηση αφορά την αμοιβαία δικαστική συνδρομή μεταξύ κρατών μελών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής σύμβασης του 1959 και του πρωτοκόλλου του 1978, της συνθήκης του Μπενελούξ του 1962 για την έκδοση και την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις και του πρωτοκόλλου αυτής του 1974, της σύμβασης του Σένγκεν του 1990 και άλλων συναφών συνθηκών ή συμφωνιών, όπως η Σύμβαση του 1990 για τη νομιμοποίηση προσόδων από παράνομες δραστηριότητες, τον εντοπισμό, τη δέσμευση και τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος (εφεξής αποκαλούμενη η "σύμβαση για το ξέπλυμα χρήματος του 1990").

Καίτοι όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν επικυρώσει την ευρωπαϊκή σύμβαση του 1959, το πρωτόκολλο του 1978 (για τη διευκόλυνση της αμοιβαίας συνδρομής σε φορολογικά θέματα) δεν έχει ακόμη επικυρωθεί από ένα κράτος μέλος και επικυρώθηκε από ένα άλλο μόνον το 2000. Η σύμβαση για το ξέπλυμα χρήματος του 1990 έχει επικυρωθεί από 14 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πέρα από τις ειδικές αυτές περιπτώσεις, οι εμπειρογνώμονες σημείωσαν ότι η επικύρωση των συμβάσεων απαιτεί σχεδόν πάντοτε πολύ χρόνο (συχνά άνω των 5 ετών και ενίοτε έως 20 έτη).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη εκφράσει την ανησυχία της όσον αφορά το χρόνο που χρειάζεται για την επικύρωση των συμβάσεων. Το έπραξε στο σχέδιο δράσης της 28ης Απριλίου 1997 για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος (συστάσεις 13 και 14)· η διορία που είχε τεθεί τότε ήταν το τέλος του 1998. Το έπραξε εκ νέου στη σύσταση 27 του εγγράφου για την "Πρόληψη και τον έλεγχο οργανωμένου εγκλήματος: μία στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την έναρξη της νέας χιλιετίας"(3), που θέτει διορία ως το τέλος του 2001 και προτεραιότητα 1. Η σύμβαση του 2000 καλεί τα κράτη μέλη να κινήσουν τη διαδικασία επικύρωσης της σύμβασης πριν από την 1η Ιανουαρίου 2001.

Οι αξιολογήσεις κατέδειξαν πόσο σημαντικό είναι να μην υπάρχουν κενά στον τομέα των συμβάσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής, διότι η μη επικύρωση μπορεί να εμποδίσει ή να αποδυναμώσει την αμοιβαία συνδρομή.

Σύσταση 1: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στην επικύρωση, σύμφωνα με τις συνταγματικές επιταγές τους, των διεθνών πράξεων, οι οποίες διευκολύνουν την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις, εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην έγκαιρη επικύρωση της σύμβασης του 2000. Η Προεδρία του Συμβουλίου θα πρέπει να γράψει στους εταίρους της, ζητώντας τους να υποβάλουν έκθεση στο Συμβούλιο πριν από την 1η Οκτωβρίου 2001 σχετικά με τους λόγους μη επικύρωσης συμβάσεων. Οι εκθέσεις αυτές θα πρέπει να αποτελέσουν τη βάση συζήτησης στο Συμβούλιο επί βελγικής Προεδρίας.

β) Διατάξεις περιορισμού

Από τις αξιολογήσεις προέκυψε ότι σε αρκετά κράτη μέλη, οι δικαστικές αρχές δεν εξετέλεσαν μία αίτηση όταν φαινόταν ότι τα αδικήματα στα οποία βασίζεται καλύπτονταν από τις διατάξεις περιορισμού σύμφωνα με το δικό της δίκαιο. Σε νόμο του 1999 για τη διεθνή δικαστική συνεργασία, ένα κράτος μέλος επανέλαβε την αρχή ότι η συνεργασία δεν είναι δυνατή εάν η ποινική διαδικασία εμποδίζεται από τις διατάξεις περιορισμού εκτός εάν μία σύμβαση προβλέπει ρητώς το αντίθετο.

Η ευρωπαϊκή σύμβαση του 1959 δεν προβλέπει ρητώς ως λόγο άρνησης το γεγονός ότι το αδίκημα στο οποίο βασίζεται η αίτηση αποκλείεται από διατάξεις περιορισμού στο κράτος το οποίο απευθύνεται. Αυτό ωστόσο συμβαίνει στην ευρωπαϊκή σύμβαση περί εκδόσεως του 1957. Στον τομέα αυτό τα κράτη μέλη έκαναν ένα βήμα παραπάνω. Σύμφωνα με τη σύμβαση περί εκδόσεως μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 1996, η έκδοση δεν μπορεί να απορριφθεί για το λόγο ότι η δίωξη θα απαγορευόταν σύμφωνα με το δίκαιο του εκζητουμένου κράτους μέλους. Θα πρέπει να διερευνηθεί η λογική για τη διατήρηση αυτού του λόγου άρνησης όσον αφορά την αμοιβαία δικαστική συνδρομή.

Σύσταση 2: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να επανεξετάσουν την εθνική νομοθεσία και πρακτική ώστε να εξασφαλισθεί ότι μία αίτηση αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής από άλλο κράτος μέλος δεν απορρίπτεται μόνον διότι το αδίκημα που προκάλεσε την αίτηση αποκλείεται από διατάξεις περιορισμού στο κράτος μέλος, στο οποίο απευθύνεται η αίτηση.

γ) Λόγοι άρνησης

Οι αξιολογήσεις απεκάλυψαν ότι, από τους τέσσερις λόγους άρνησης που απαριθμούνται στο άρθρο 2 στποχείο β) της ευρωπαϊκής σύμβασης του 1959, επίκληση των τριών (κυριαρχία, ασφάλεια, δημόσια τάξη) γίνεται σπανιότατα για την απόρριψη μιας αίτησης από άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα ουσιώδη συμφέροντα αποτελούν διαφορετικό ζήτημα. Τουλάχιστον ένα κράτος μέλος επικαλέστηκε τα ουσιώδη συμφέροντά του ως λόγο για να καταστήσει υποχρεωτικό να ελέγχονται από το Υπουργείο Δικαιοσύνης προτού αναληφθεί δράση οι αιτήσεις που ζητούν έρευνα ή κατάσχεση σε τράπεζα, καίτοι φαίνεται ότι η πρακτική αυτή έχει αλλάξει με πρόσφατη νομοθεσία ως αποτέλεσμα των αξιολογήσεων.

Όπως έχουν πλέον εξελιχθεί οι διεθνείς πράξεις, μία εκτίμηση που γίνεται από την διοίκηση βάσει του άρθρου 2 στοιχείο β) αποτελεί μονομερή απόφαση με αδιαμφισβήτητη πολιτική διάσταση εφόσον συνδέεται με την προστασία της κυριαρχίας ενός κράτους. Οι αξιολογήσεις κατέδειξαν, ωστόσο, ότι η αμοιβαία συνδρομή εξελίσσεται πλέον σ' ένα πλαίσιο που έχει όλο και περισσότερο δικαστικό χαρακτήρα, όπως μαρτυρεί η απευθείας επικοινωνία μεταξύ δικαστικών αρχών στα κράτη μέλη, η οποία προβλέπεται στη σύμβαση του Σένγκεν του 1990 και στη σύμβαση του 2000, και όπως προωθείται και διευκολύνεται από το ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο. Η αμφισημία μεταξύ πολιτικής εκτίμησης και εξέτασης από τις δικαστικές αρχές έχει θεωρηθεί σε διάφορες αξιολογήσεις ως λόγος καθυστέρησης κατά την εκτέλεση και ως πηγή σύγχυσης όσον αφορά την κατανομή των ευθυνών μεταξύ υπουργείων και δικαστικών αρχών.

Το σχέδιο πράξης που εξετάζεται επί του παρόντος από την ομάδα "Συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις" συμπεριλαμβάνει μία πρόταση για τον περιορισμό της εφαρμογής του άρθρου 2 στοιχείο β) της ευρωπαϊκής σύμβασης του 1959.

Το Συμβούλιο σημειώνει ότι η ομάδα εργασίας "Συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις" διεξάγει εργασίες για τους λόγους άρνησης. Εν προκειμένω, έχουν γίνει προτάσεις για να περιορισθεί μεταξύ των κρατών μελών η εφαρμογή των λόγων άρνησης του άρθρου 2 στοιχείο β) της ευρωπαϊκής σύμβασης του 1959.

δ) Εντοπισμός τραπεζικών λογαριασμών

Αποτελεσματικό μέσο καταπολέμησης του εγκλήματος, η δέσμευση και ενδεχομένως η δήμευση περιουσιακών στοιχείων προϋποθέτει τον προηγούμενο προσδιορισμό και εντοπισμό τους. Κατά την διάρκεια των αξιολογήσεων ανέκυψε ότι ορισμένα κράτη μέλη θα συμφωνούσαν για μία αίτηση αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής που συνεπάγεται προσωρινά μέτρα προστασίας και καταναγκασμού σε σχέση με περιουσιακά στοιχεία μόνο εάν τα στοιχεία αυτά ήταν πλήρως προσδιορισμένα. Αλλά αυτό ακριβώς είναι το πρόσκομμα στην καταπολέμηση του εγκλήματος διότι συχνά ο προσδιορισμός είναι ατελής. Συμβαίνει μάλιστα να βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία απλώς στο όνομα τρίτου. Οι αξιολογητές παρατήρησαν ότι τα κράτη μέλη προσφέρουν περιορισμένα μέσα για τον εντοπισμό των ατελώς εντοπιζομένων στοιχείων, και ορισμένα αρνούνται να προβούν σε έρευνες των οποίων το πεδίο θεωρούν πολύ ευρύ και περιγράφουν ως "fishing expeditions". Αυτό ισχύει κυρίως για τους τραπεζικούς λογαριασμούς. Οι εμπειρογνώμονες σημείωσαν ότι οι λειτουργοί σε ορισμένα κράτη μέλη πιστεύουν ότι οι αιτήσεις αυτές θα μπορούσαν να εκτελεστούν αποτελεσματικά εάν το κράτος μέλος στο οποίο απευθύνονται είχε ένα κεντρικό μητρώο όλων των τραπεζικών λογαριασμών αντί να πρέπει να απευθύνει ερωτήματα σε όλα τα τραπεζικά ιδρύματα της χώρας. Εξάλλου, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι ορισμένα κράτη μέλη που δεν έχουν κεντρικό μητρώο όλων των τραπεζικών λογαριασμών, θα μπορούσαν να έχουν δυσκολίες ως προς την παροχή των στοιχείων αυτών.

Όσοι ασχολούνται με τον τομέα αυτό γνωρίζουν ότι δεν είναι εύκολο να εντοπιστεί, να ανιχνευθεί και να προσδιοριστεί ένας τραπεζικός λογαριασμός που έχει ανοιχθεί σε άλλο κράτος μέλος, αλλά και πολύ συχνά συμβαίνει να είναι γνωστή η ύπαρξή του χωρίς να υπάρχουν αρκούντως ακριβή στοιχεία για να προσδιοριστεί επακριβώς η τράπεζα όπου έχει ανοιχθεί.

Το σχέδιο πράξης που εξετάζεται από την ομάδα εργασίας "Συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις" περιλαμβάνει μία πρόταση να χορηγείται κατόπιν αιτήσεως άλλου κράτους μέλους κατάλογος των τραπεζικών λογαριασμών ενός φυσικού ή νομικού προσώπου.

Σύσταση 3: Το Συμβούλιο σημειώνει με ικανοποίηση ότι διεξάγονται εργασίες στην ομάδα "Συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις" για μία ταχεία διαδικασία εντοπισμού των τραπεζικών λογαριασμών φυσικών ή νομικών προσώπων και καλεί την ομάδα εργασίας να αναζητήσει ικανοποιητικές λύσεις στο ζήτημα αυτό το ταχύτερο δυνατόν.

ε) Φορολογικά αδικήματα

Από τις αξιολογήσεις φάνηκε ότι το ζήτημα των φορολογικών αδικημάτων παραμένει τόσο ευαίσθητο ώστε η αμοιβαία συνδρομή θα μπορούσε στα πλαίσια αυτά να περιοριστεί, να επιβραδυνθεί ή το χειρότερο να μην παρασχεθεί.

Οι εμπειρογνώμονες παρατήρησαν ότι 14 κράτη μέλη έχουν επικυρώσει το πρόσθετο πρωτόκολλο της 17ης Μαρτίου 1978 της ευρωπαϊκής σύμβασης του 1959, ενώ ένα κράτος μέλος δεν το έχει ακόμα επικυρώσει. Επιπλέον, από τα κράτη μέλη που έχουν επικυρώσει το πρωτόκολλο, υπάρχουν πολλά που διατηρούν τις προϋποθέσεις του διττού αξιοποίνου, της αναλογικότητας και της ειδικότητας, οι οποίες εκφράζονται ως επί το πλείστον μέσω επιφυλάξεων και δηλώσεων στο πρωτόκολλο.

Η κατάσταση αυτή είναι πολύ ατυχής διότι ορισμένες πτυχές του οργανωμένου εγκλήματος εμπίπτουν και στο πεδίο εφαρμογής της φορολογίας, όπως το λαθρεμπόριο τσιγάρων. Θα ήταν λυπηρό να μην μπορεί να εκτελεστεί ένα μέτρο δέσμευσης τραπεζικού λογαριασμού που φιλοξενεί το προϊόν τέτοιας δραστηριότητας διότι το αδίκημα αφορά φορολογία.

Το σχέδιο πράξης που εξετάζεται από την ομάδα "Συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις", συμπεριλαμβάνει μία διάταξη, σύμφωνα με την οποία μία αίτηση αμοιβαίας συνδρομής δεν μπορεί να απορριφθεί για το λόγο ότι αφορά φορολογικό αδίκημα.

Το Συμβούλιο σημειώνει με ικανοποίηση ότι η ομάδα "Συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις" διεξάγει εργασίες για να εξασφαλίσει ότι οι αιτήσεις αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής δεν θα απορρίπτονται για το λόγο ότι το αδίκημα είναι φορολογικό αδίκημα

ζ) Διττό αξιόποινο

Οι εμπειρογνώμονες εξέτασαν συστηματικά το ζήτημα του διττού αξιοποίνου, του οποίου ενίοτε γίνεται επίκληση ως λόγου για να μην δοθεί συνέχεια σε αιτήσεις αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής ή για να μη σταλεί μία αίτηση. Διαπίστωσαν ότι η προϋπόθεση αυτή λαμβάνει διαφορετικές μορφές στα διάφορα κράτη μέλη και χρησιμοποιείται σε διαφορετικούς βαθμούς.

Εντούτοις, σημείωσαν ότι:

- οι αξιολογήσεις δεν οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι το διττό αξιόποινο αναχαιτίζει σημαντικά την αμοιβαία δικαστική συνδρομή, διότι στις περισσότερες περιπτώσεις τα εγκλήματα για τα οποία υποβάλλονται αιτήσεις αποτελούν σοβαρά εγκλήματα για τα οποία τα κράτη μέλη έχουν σχεδόν παρεμφερή νομοθεσία (ναρκωτικά, εγκλήματα βίας, διακεκριμένη απάτη κ.λπ.),

- οι γνώμες διαφέρουν για το εάν και σε ποιο βαθμό η προϋπόθεση αυτή προκαλεί προβλήματα στην πράξη,

- η πρακτική διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών και ακόμα μεταξύ των δικαστηρίων,

- η απλή ύπαρξη του κανόνα οδηγεί ορισμένες δικαστικές αρχές στο να μην στέλνουν αιτήσεις διότι γνωρίζουν εκ των προτέρων ότι η αίτησή τους θα απορριφθεί.

Επιπλέον των γενικών αυτών παρατηρήσεων, μπορούν να γίνουν ορισμένες ειδικότερες.

Η πρώτη αφορά το γεγονός ότι η ίδια η έννοια του διττού αξιοποίνου δεν είναι λαξευμένη στην πέτρα. Όπου υπάρχει, αντιμετωπίζεται σχεδόν πάντοτε με ευελιξία, όχι ως επιταγή να είναι τα στοιχεία που στοιχειοθετούν το αδίκημα ακριβώς τα ίδια στο δίκαιο του αιτούντος κράτους και του κράτους στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, αλλά συχνά ως απλό ζήτημα διττού κολασμού, η οποία είναι μία προσέγγιση που εστιάζεται περισσότερο στο αδίκημα παρά στο νόμο. Ο διττός κολασμός σημαίνει να διερευνηθεί εάν υπάρχει στο δίκαιο του κράτους στο οποίο απευθύνεται η αίτηση αδίκημα της ίδιας φύσεως που επιτρέπει να απαγγελθεί κατηγορία ακόμα και εάν δεν αντιστοιχεί επακριβώς στο νομικό ορισμό του αδικήματος βάσει του οποίου γίνεται η αίτηση.

Η δεύτερη παρατήρηση είναι ότι παρά την μεταβλητή αυτή προσέγγιση, η οποία περιγράφεται συχνά ως αξιολόγηση in concreto, το διττό αξιόποινο παραμένει σε μεγάλη έκταση προϋπόθεση για το παραδεκτό της αίτησης που καίτοι στις περισσότερες περιπτώσεις πληρούται, πρέπει σε κάθε περίπτωση να ελέγχεται. Δεν είναι επομένως μόνον ένα εν δυνάμει εμπόδιο της αμοιβαίας συνδρομής, αλλά μπορεί να αποτελέσει επίσης ένα επιπλέον χρονοβόρο στοιχείο της διαδικασίας. Οι εμπειρογνώμονες σημείωσαν επίσης ότι ένα κράτος μέλος θεωρεί ότι η προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου επεκτείνεται μέχρι του σημείου να συνεκτιμώνται τα ελαφρυντικά που περιβάλλουν το αδίκημα στο οποίο βασίζεται η αίτηση. Η προσέγγιση αυτή διευρύνει σημαντικά το πεδίο των νομικών προϋποθέσεων και μπορεί ως εκ της φύσεώς της να εμποδίσει την παροχή αμοιβαίας συνδρομής.

Μία τρίτη παρατήρηση αφορά το γεγονός ότι σε πολλά κράτη μέλη το διττό αξιόποινο αναλύεται διαφορετικά ανάλογα με το πρόσωπο που είναι αρμόδιο για την εκτέλεση της αίτησης. Αυτό δείχνει την αβεβαιότητα στην οποία αφήνονται οι αιτούσες αρχές. Έτσι σε ένα κράτος μέλος έγινε σαφές ότι ένα δικαστήριο που εκτελούσε αιτήσεις είχε μία πολύ αυστηρότερη αντίληψη της προϋπόθεσης του διττού αξιοποίνου από ό,τι η κεντρική αρχή.

Η τέταρτη παρατήρηση είναι ότι η προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου αναλύεται αυστηρότερα όταν η αίτηση συνδέεται με μέτρο καταναγκασμού. Η αλήθεια είναι ότι οι έρευνες και κατασχέσεις, κατ' εξοχήν μέτρα καταναγκασμού, είναι ουσιώδεις για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος τόσο για τη λήψη αποδεικτικών στοιχείων όσο και για τη δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων των πιο δραστήριων διεθνών εγκληματιών. Σημειώθηκε ωστόσο ότι ένα κράτος μέλος δεν εφαρμόζει ποτέ τον κανόνα του διττού αξιοποίνου έναντι των κρατών μελών της Ένωσης, ακόμη και εάν πρόκειται για αίτηση έρευνας και κατάσχεσης.

Το ζήτημα του διττού αξιοποίνου θα πρέπει να καταστεί λιγότερο οξύ καθώς αναπτύσσεται η εναρμόνιση των ουσιαστικών ποινικών δικαίων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καίτοι μια παρατήρηση από τις αξιολογήσεις είναι ότι το διττό αξιόποινο θα μπορούσε να αποτελέσει εν δυνάμει εμπόδιο στην αμοιβαία δικαστική συνδρομή, κυρίως όταν ζητούνται μέτρα καταναγκασμού.

Το σχέδιο πράξης που εξετάζεται επί του παρόντος από την ομάδα "Συνεργασία σε Ποινικές Υποθέσεις" περιλαμβάνει μία πρόταση σχετικά με προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου όσον αφορά τις αιτήσεις έρευνας και κατάσχεσης.

Σύσταση 4: Το Συμβούλιο σημειώνει ότι το διττό αξιόποινο εξακολουθεί να αποτελεί επίκαιρο ζήτημα μεταξύ των κρατών μελών και συνιστά να συνεχισθεί η συζήτηση του θέματος αυτού.

η) Διαδικασία

Η συμβατότητα μεταξύ των ποινικών δικονομιών των κρατών μελών παραμένει ευαίσθητο ζήτημα. Η αρχή είναι ότι το κράτος στο οποίο απευθύνεται η αίτηση εφαρμόζει τη δική του νομοθεσία κατά την εκτέλεση της αίτησης. Για παράδειγμα, οι αξιολογητές παρατήρησαν ότι οι δικαστικές αρχές ενός κράτους μέλους θα μπορούσαν να ανεχθούν την παρουσία ενός συνηγόρου κατά την εκδίκαση της υπόθεσης, ενώ άλλες δικαστικές αρχές του ίδιου κράτους μέλους αρνήθηκαν κατηγορηματικά να το πράξουν, επικαλούμενοι διατάξεις της ποινικής δικονομίας, οι οποίες δεν το προέβλεπαν. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη θεσπίσει διατάξεις στην εθνική νομοθεσία για το ζήτημα της διεθνούς συνεργασίας καθιστώντας δυνατή την εφαρμογή του δικαίου του αιτούντος κράτους, εφόσον αυτό ζητηθεί. Η σύμβαση του 2000 προβλέπει ότι το κράτος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση πρέπει να συμμορφώνεται με τις διατυπώσεις και τις διαδικασίες εφόσον αυτό ζητηθεί ρητώς από το αιτούν κράτος μέλος με την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω διατυπώσεις και διαδικασίες δεν προσκρούουν προς τις θεμελιώδεις αρχές του δικαίου του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση.

Όλες οι αξιολογήσεις αφιέρωσαν χρόνο στην εσωτερική διαδικασία που ακολουθείται στις κεντρικές αρχές καθώς και στις λοιπές αρχές που μπορούν να συμμετέχουν κατά την εκτέλεση μιας αίτησης αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής. Οι εμπειρογνώμονες διαπίστωσαν την ύπαρξη πεπαλαιωμένων γραφειοκρατικών πρακτικών, οι οποίες δεν ευθυγραμμίζονται με τις αυξανόμενες ανάγκες που προκύπτουν από τη σταθερή και σημαντική αύξηση της ροής των αιτήσεων. Σε μερικά κράτη μέλη η εργασία των εισαγγελέων καθίσταται επαχθής λόγω της γραφειοκρατικής ιεραρχίας, η οποία επιβραδύνει την αποστολή αιτήσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής σημαντικά ακόμα και αν το δίκαιο του κράτους μέλους επιτρέπει στους εισαγγελείς να τις συντάσσουν και να τις αποστέλλουν οι ίδιοι. Από τις αξιολογήσεις φάνηκε ότι οι καθυστερήσεις που αποδίδονται σε περιττές διαδρομές μέσω ιεραρχικών διαύλων μπορούν να ανέλθουν σε εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.

Οι διοικητικές αυτές ρουτίνες δεν ευθυγραμμίζονται με τις διατάξεις της σύμβασης του Σένγκεν του 1990 και της σύμβασης του 2000. Φαίνεται να είναι απαραίτητη μία λιγότερο τυπική ιεραρχική δομή και ατομική ευθύνη.

Σε ορισμένα από τα αξιολογηθέντα κράτη μέλη, οι επαχθείς γραφειοκρατικοί δίαυλοι μέσω των οποίων διέρχονται οι αιτήσεις από την κεντρική αρχή μέχρι το προσωπικό που είναι υπεύθυνο για την εκτέλεσή τους εντυπωσίασε τους εμπειρογνώμονες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αιτιολόγηση για τη μακρά και αργή αυτή πορεία είναι η αναγκαιότητα ελέγχων. Ωστόσο έγινε σαφές ότι οι διαδοχικές αυτές διυλίσεις δεν εξασφαλίζουν τον πραγματικό έλεγχο της εκτέλεσης των αιτήσεων. Ο πραγματικός έλεγχος γίνεται είτε όταν η έκθεση φθάσει στην κεντρική αρχή είτε στο επίπεδο της δικαστικής αρχής που την εκτελεί. Για να εξοικονομηθεί πολύτιμος χρόνος, η ευθύνη του ελέγχου στις υποθέσεις που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να ανατεθεί σε μία μόνη αρχή, η οποία στα περισσότερα κράτη μέλη θα μπορούσε να είναι η δικαστική αρχή που εκτελεί την αίτηση.

Αρκετές αιτήσεις που έχει λάβει ένα κράτος μέλος αφορούν την επίδοση εγγράφων και όχι τη συλλογή αποδείξεων σε ποινική δίκη. Ακόμη και αν η επίδοση εγγράφων έχει μεγάλη σημασία για τον αποδέκτη ή την αρχή που εκδίδει τα έγγραφα, δεν απαιτεί τα ίδια σύνθετα μέτρα από το κράτος μέλος προορισμού όπως άλλες αιτήσεις αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής. Από τις αξιολογήσεις φάνηκε ότι η επίδοση εγγράφων και άλλες αιτήσεις αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής συχνά αντιμετωπίσθηκαν με τον ίδιο τρόπο, καίτοι η επίδοση εγγράφων θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί με λιγότερο τυπικό τρόπο και συνεπώς ταχύτερα.

Εν προκειμένω πρέπει να σημειωθεί ότι οι εμπειρογνώμονες εντυπωσιάστηκαν με την άτυπη προσέγγιση της δικαστικής συνεργασίας η οποία υφίσταται σε ορισμένα κράτη μέλη. Η προσέγγιση αυτή επιτυγχάνεται με ελάχιστες διατυπώσεις και φαίνεται να είναι επιτυχής. Από την έναρξη ισχύος της σύμβασης του Σένγκεν του 1990 η άτυπη αυτή προσέγγιση ακολουθείται όλο και περισσότερο μεταξύ των δικαστικών αρχών, καίτοι η κατάσταση μπορεί ακόμη να βελτιωθεί.

Το Συμβούλιο επαναλαμβάνει την προηγούμενη σύστασή του για την έγκαιρη επικύρωση της σύμβασης του 2000, η οποία προβλέπει γενικά απευθείας επαφές και απευθείας διαβίβαση των εγγράφων που πρόκειται να επιδοθούν. Η σύμβαση επίσης καλεί τις αρχές του κράτους μέλους στο οποίο απευθύνεται η αίτηση να δέχονται μία διαδικασία ακόμη και αν αυτή δεν είναι οικεία. Συνέπεια αυτού θα είναι αναμφίβολα να μειωθούν οι δυσκολίες που συνδέονται με την ασυμβατότητα των ποινικών δικονομιών.

Σύσταση 5: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη:

- να εξορθολογίσουν τις εσωτερικές διαδικασίες και τη διοικητική διαδρομή και να εξαλείψουν την γραφειοκρατία στις αρχές που ασχολούνται με την αμοιβαία δικαστική συνδρομή οριοθετώντας σαφώς τα συγκεκριμένα καθήκοντα, απλοποιώντας το ρόλο της ιεραρχίας και καθιστώντας υπεύθυνους τους αρμόδιους υπαλλήλους. Ο στόχος είναι να επιτευχθεί μία ευέλικτη και δυναμική υπηρεσία. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η άτυπη προσέγγιση που έχει αναπτυχθεί σε ορισμένα κράτη μέλη,

- να εξασφαλίζουν ότι μία αίτηση για τη λήψη ειδικού μέτρου από άλλο κράτος μέλος δεν θα εκτελείται λιγότερο αποτελεσματικά από ό,τι ένα μέτρο σε ημεδαπή υπόθεση.

θ) Ένδικα μέσα

Καίτοι σπανίως έχουν ανασταλτικό αποτέλεσμα, τα ένδικα μέσα που παρέχονται από το κράτος μέλος στο οποίο απευθύνεται η αίτηση μπορούν να επιβραδύνουν σημαντικά τη διαβίβαση του υλικού προς τις αιτούσες αρχές, καθυστερώντας έτσι τόσο την ανάλυση όσο και την αξιοποίησή του από την αιτούσα δικαστική αρχή. Οι αξιολογητές σημείωσαν για παράδειγμα ότι το δικονομικό σύστημα σε ένα κράτος μέλος παρέχει δικαίωμα ενδίκων μέσων σε οιοδήποτε πρόσωπο έχει συμφέρον προς τούτο. Ορισμένοι κατηγορούμενοι έκαναν κατάχρηση αυτής της δυνατότητας προκειμένου να καθυστερήσουν τη διαδικασία και το κράτος μέλος αναγνώρισε την κατάσταση αυτή και προσφάτως τροποποίησε τη νομοθεσία του ώστε να περιορίσει αυτή την κατάχρηση.

Σε ένα άλλο κράτος μέλος μία τράπεζα μπορεί να ασκήσει ένδικο μέσο κατά αποφάσεως για κατάσχεση ενός λογαριασμού και σε ένα τρίτο κράτος μέλος τα ένδικα μέσα έχουν ανασταλτικό αποτέλεσμα. Εάν θεωρηθεί δεδομένο ότι τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν αμοιβαία εμπιστοσύνη στα νομικά συστήματά τους και ότι η αμοιβαία συνδρομή χορηγείται προς το συμφέρον του αιτούντος κράτους μέλους, θα πρέπει να εξεταστεί ο περιορισμός των ενδίκων μέσων στο κράτος μέλος στο οποίο απευθύνεται η αίτηση ή τουλάχιστον η άρση του ανασταλτικού αποτελέσματος χωρίς βεβαίως να παραβλέπεται το ζήτημα των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Σύσταση 6: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν τις εθνικές δικονομικές διατάξεις τους προκειμένου να αποφευχθεί η χρησιμοποίηση των ενδίκων μέσων με σκοπό την πρόκληση καθυστερήσεων

ι) Οικονομικά εγκλήματα - ειδικευμένες μονάδες

Από τις αξιολογήσεις φάνηκε ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν συγκροτήσει ειδικές μονάδες ή έχουν θεσπίσει ειδικές διαδικασίες για την ενίσχυση της καταπολέμησης του οικονομικού εγκλήματος και τη βελτίωση της δήμευσης των προϊόντων του εγκλήματος. Οι μονάδες αυτές απαρτίζονται από εμπειρογνώμονες από διαφορετικούς τομείς και πεδία εμπειριών και η προσέγγιση αυτή έχει αποδειχθεί σε ορισμένα κράτη μέλη επιτυχές εργαλείο για την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος.

Σύσταση 7: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν τις δομές τους σχετικά με τις έρευνες του οικονομικού εγκλήματος προκειμένου να αντλήσουν από τη βέλτιστη πρακτική της οργάνωσης άλλων κρατών μελών και να εξετάσουν εάν είναι αναγκαίο να αναδιοργανώσουν τις δικές τους δομές προκειμένου να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών.

κ) Μεταβίβαση υλικού

Σε ορισμένα κράτη μέλη το υλικό ή τα αντικείμενα στα οποία επιβάλλεται κατάσχεση μετά από δικαστική απόφαση, βάσει αιτήσεως του αιτούντος δικαστηρίου, δεν μεταβιβάζονται απευθείας. Αρκετά συχνά, μία δικαστική αρχή πρέπει να εξετάσει εάν όλα τα κατασχεθέντα αντικείμενα και έγγραφα συνδέονται πράγματι με τα ποινικά αδικήματα που ορίζονται στις αιτήσεις και εν ανάγκη να απομακρύνουν εκείνα τα οποία δεν σχετίζονται.

Οι αξιολογήσεις κατέληξαν ότι το πρόσθετο αυτό στάδιο της μεταβίβασης του υλικού που σχετίζεται με την εκτέλεση των αιτήσεων είναι περιττή προϋπόθεση η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι παρέχει επιπρόσθετες εγγυήσεις και επομένως αποτελεί απλώς αιτία καθυστερήσεων. Περαιτέρω, η διαδικαστική αυτή φάση διέπεται συχνά από πεπαλαιωμένη νομοθεσία και αυτό αναγνωρίζεται από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη.

Αυτή η πτυχή του προβλήματος πρέπει να μελετηθεί σε συνδυασμό με τις προηγούμενες συστάσεις που συνδέονται με την απλοποίηση της διαδικασίας, τη μείωση του αριθμού των συμμετεχουσών αρχών και την ανάθεση ευθυνών στη δικαστική αρχή που εκτελεί τις αιτήσεις, αποφεύγοντας έτσι τυχόν "υπερ-γραφειοκρατικοποίηση" της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής.

Σύσταση 8: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να απλοποιήσουν τη διαδικασία μεταβίβασης του υλικού προς το αιτούν κράτος μέλος καταργώντας τους πολλαπλούς ελέγχους.

μ) Τυποποιημένα έντυπα και ηλεκτρονικά συστήματα για τις εξερχόμενες αιτήσεις

Ορισμένοι εμπειρογνώμονες συνέστησαν στα κράτη μέλη να λάβουν όλες τις αναγκαίες πρωτοβουλίες για να βελτιώσουν την ποιότητα των αιτήσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής ούτως ώστε να μην γίνονται παρανοήσεις και έτσι μακροπρόθεσμα να διευκολυνθεί η αμοιβαία δικαστική συνδρομή.

Οι εμπειρογνώμονες εντυπωσιάστηκαν επίσης από την ανάπτυξη ηλεκτρονικών συστημάτων σε ορισμένα κράτη μέλη για το χειρισμό των αιτήσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής, πράγμα που θα αποτελούσε έναν τρόπο για την βελτίωση της ποιότητας των εξερχομένων αιτήσεων. Ειδικότερα σε ένα κράτος μέλος η χρησιμοποίηση των υπολογιστών αποτελεί δυναμικό εργαλείο για όσους συμμετέχουν στην προετοιμασία των αιτήσεων.

Σύσταση 9: Το Συμβούλιο καλεί το ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο να συνεχίσει την περαιτέρω δημιουργία τυποποιημένου εντύπου για τις εξερχόμενες αιτήσεις προκειμένου να διευκολυνθεί η αμοιβαία συνδρομή και να είναι το έντυπο διαθέσιμο το συντομότερο δυνατόν. Το Συμβούλιο συνιστά επίσης στα κράτη μέλη να εξετάσουν τις δυνατότητες που υπάρχουν στη χώρα τους για τη δημιουργία ηλεκτρονικού συστήματος για την κατάρτιση εξερχόμενων αιτήσεων και να συντονίσουν τις προσπάθειες αυτές σε επίπεδο της ΕΕ, ενδεχομένως με κοινοτική χρηματοδότηση.

μ) Ορθή πρακτική

Η αξιολόγηση είχε ήδη αρχίσει μερικούς μήνες προτού η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκρίνει την κοινή δράση για την ορθή πρακτική κατά την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις. Αυτό δεν εμπόδισε τους αξιολογητές να ελέγξουν κατά πόσον πράγματι εφαρμόζονται οι διατάξεις της κοινής δράσης. Το πόρισμά τους ήταν ότι τα 15 κράτη μέλη έχουν κάνει τις δηλώσεις που προβλέπονται στην κοινή δράση της 29ης Ιουνίου 1998.

Είναι δύσκολο να ελεγχθεί εάν στην πράξη οι δικαστικές αρχές φροντίζουν πλέον να αναφέρονται στις αιτήσεις όλοι οι αριθμοί τηλεφώνου και οι ηλεκτρονικές διευθύνσεις για την απευθείας επαφή και εάν εφαρμόζονται άλλα σημεία της ορθής πρακτικής. Λόγω του σημαντικού πλεονεκτήματος που προσφέρει η τήρηση της ορθής πρακτικής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να της δώσουν ιδιαίτερη προσοχή.

Σύσταση 10: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να αξιολογήσουν την τήρηση των μέτρων που εκτίθενται στην κοινή δράση της 29ης Ιουνίου 1998 για την ορθή πρακτική κατά την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις. Τα σημεία επαφής του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου θα μπορούσαν να βοηθήσουν γνωστοποιώντας στις δικαστικές αρχές τους ή στους ομολόγους τους στο δίκτυο τυχόν αδυναμίες που παρατηρούν.

ν) Επείγουσες αιτήσεις

Οι δικαστικές αρχές ή οι υπάλληλοι των κεντρικών αρχών σε ορισμένα κράτη μέλη παραπονέθηκαν για τις καταχρήσεις του χαρακτηρισμού "επείγον", ο οποίος χρησιμοποιείται ως τρόπος για να εξασφαλισθεί η ταχύτερη εξέταση των αιτήσεων. Συχνά δεν εξηγούνται οι λόγοι οι οποίοι οδήγησαν την αιτούσα αρχή να χαρακτηρίσει την υπόθεση ως "επείγουσα" ακόμα και αν από την εξέταση του φακέλου και του υλικού δεν μπορεί να συναχθεί κανένας λόγος επείγοντος.

Παρά το γεγονός αυτό, το κράτος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση, επειδή δεν είναι αρμόδιο να αξιολογήσει τη σκοπιμότητα των μέτρων που ζητούνται από το αιτούν κράτος, σχεδόν πάντοτε ενεργεί εντός της αιτούμενης προθεσμίας.

Η κατάσταση αυτή δεν είναι ικανοποιητική διότι καθυστερεί περαιτέρω την εκτέλεση των αιτήσεων οι οποίες δεν χαρακτηρίζονται ως επείγουσες και αφαιρεί το κύρος της χρησιμοποίησης του χαρακτηρισμού του επείγοντος.

Η κοινή δράση της 29ης Ιουνίου 1998 για την ορθή πρακτική κατά την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις, περιλαμβάνει την υποχρέωση των κρατών μελών να μεριμνούν ώστε, όταν μία αίτηση χαρακτηρίζεται ως "επείγουσα", να εξηγούν τους λόγους του επείγοντος και να μην χαρακτηρίζουν ως "επείγουσες" αιτήσεις μικρότερης σημασίας.

Το Συμβούλιο τονίζει τη σημασία της πλήρους εφαρμογής της κοινής δράσης της 29ης Ιουνίου 1998 που αναφέρεται στη σύσταση 10, ιδίως όσον αφορά τις επείγουσες αιτήσεις.

ζ) Κατευθυντήριες γραμμές

Από τις αξιολογήσεις φάνηκε ότι στο έδαφος του ίδιου κράτους μέλους μπορεί να αναπτυχθούν αποκλίνουσες πρακτικές όσον αφορά την εκτέλεση των εισερχομένων αιτήσεων. Οι εμπειρογνώμονες σημείωσαν για παράδειγμα διαφορές ως προς την ερμηνεία των εθνικών κανόνων.

Οι διαφορές αυτές παρουσιάζουν μεγάλα μειονεκτήματα και επίσης δυσχεραίνουν τη δημιουργία σαφούς εικόνας της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής στο εν λόγω κράτος μέλος. Η χρήση κατευθυντήριων γραμμών για να εξασφαλιστούν ομοιόμορφες προσεγγίσεις και πρακτικές θα ήταν μία λογική λύση. Επιπλέον, η χρήση τέτοιων κατευθυντήριων γραμμών αποτελεί βεβαίως ένα απλό τρόπο για να εξασφαλισθεί η διάδοση της ορθής πρακτικής κατά την αμοιβαία δικαστική συνδρομή.

Σύσταση 11: Το Συμβούλιο ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να απευθύνουν κατευθυντήριες γραμμές με μέσα που συμμορφώνονται με τις συνταγματικές παραδόσεις τους προς τις δικαστικές αρχές ώστε να εξασφαλιστεί η διάδοση ομοιογενών πρακτικών.

ο) Ο ρόλος της κεντρικής αρχής

Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 1 της ευρωπαϊκής σύμβασης του 1959, η συνήθης μέθοδος διαβίβασης των αιτήσεων είναι μεταξύ των Υπουργείων Δικαιοσύνης. Στα περισσότερα κράτη μέλη το γπουργείο Δικαιοσύνης έχει καταστεί κεντρικό σημείο, το οποίο εξασφαλίζει την σωστή διανομή και εκτέλεση των αιτήσεων συνδρομής που του αποστέλλονται. Από τις αξιολογήσεις προέκυψε ότι τα κεντρικά αυτά σημεία έχουν διαφορετικά επίπεδα ελέγχου: Σε ορισμένα κράτη μέλη απλώς εξασφαλίζουν τη σωστή διαβίβαση και παραλαβή των αιτήσεων, ενώ σε άλλα κράτη μέλη συμμετέχουν περισσότερο στην εκτέλεση των αιτήσεων.

Δεδομένων των εξελίξεων της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής που προβλέπονται στα νέα διεθνή νομοθετήματα, όπως η σύμβαση του Σένγκεν του 1990 και η σύμβαση του 2000, επιβεβαιώθηκε στις αξιολογήσεις ότι είναι αναγκαίο για τα περισσότερα κράτη μέλη να ξανασκεφτούν την έννοια της κεντρικής μονάδας όπως έχει αναπτυχθεί εντός των κρατών μελών και να επιδιώξουν να διασαφηνιστεί ο ρόλος της κεντρικής ομάδας, ιδίως σε σχέση με άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε ορισμένα κράτη μέλη ήδη, οι περισσότερες αιτήσεις παρακάμπτουν την κεντρική αρχή, και αυτή η τάση θα συνεχιστεί και θα αυξηθεί κατά τα προσεχή έτη, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι οι αξιολογήσεις φαίνεται να δείχνουν ότι περίπου το 75 έως 95 % όλων των αιτήσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής αφορούν τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε σχέση με την αποκεντρωτική τάση θα πρέπει να σταθμιστεί το γεγονός ότι η μείωση του δυναμικού της κεντρικής αρχής θα μπορούσε να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής με χώρες που δεν είναι κράτη μέλη. Οι κεντρικές αρχές θα μπορούσαν επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο βοηθώντας τις υποψήφιες χώρες που προσπαθούν να αναπτύξουν δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, καθώς και σε σχέση με τρίτες χώρες με τις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση προτίθεται να αναπτύξει στενότερους δεσμούς συνεργασίας. Μέσω της προώθησης μιας ενεργού πολιτικής απευθείας επαφών μεταξύ των δικαστικών αρχών των κρατών μελών, θα απελευθερωθούν πόροι στις κεντρικές αρχές για τον σχεδιασμό, την εκπαίδευση, την αντιμετώπιση δυσχεροτέρων υποθέσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής και τον κεντρικό συντονισμό καθώς και τις διεθνείς διαπραγματεύσεις.

Σύσταση 12: Το Συμβούλιο καλεί την αρμόδια ομάδα εργασίας να συζητήσει το ρόλο της κεντρικής αρχής και το πως η κεντρική αυτή μονάδα, παρά τις αποκεντρωτικές τάσεις, θα μπορούσε να διατηρήσει ένα αποτελεσματικό ρόλο και να εξετάσουν εάν υπάρχουν καθήκοντα, όπως η συνολική διοίκηση και παρακολούθηση, τα οποία οι κεντρικές αρχές είναι σε θέση να ασκήσουν στα αναπτυσσόμενα σενάρια

π) Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο

Οι αξιολογήσεις επιβεβαίωσαν ότι το ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο διαδραματίζει συνεχώς σημαντικότερο ρόλο στην επίσπευση της εκτέλεσης των αιτήσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής και στην εξασφάλιση καλύτερης συνεργασίας μεταξύ των διενεργούντων έρευνες τόσο σε δικαστικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο διωκτικών αρχών. Το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο θεωρείται από τους λειτουργούς του τομέα ως μία από τις μεγαλύτερες εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την εξασφάλιση καλύτερης συνεργασίας και αποτελεσματικότερης καταπολέμησης των σοβαρών μορφών εγκληματικότητας. Έχει επίσης οδηγήσει σε πολύ καλύτερη κατανόηση των εκατέρωθεν συστημάτων.

Ωστόσο, στις αξιολογήσεις σημειώθηκε ότι χρειάζονται ακόμα σημαντικές προσπάθειες σε εθνικό καθώς και σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ότι είναι ανάγκη να γίνει το δίκτυο καλύτερα γνωστό στους λειτουργούς.

Σύσταση 13: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη και το ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο να καταστήσουν το δίκτυο ευρύτερα γνωστό στις δικαστικές αρχές των κρατών μελών και να τους υπενθυμίσουν τα πλεονεκτήματα που θα έχει η εκτενέστερη χρησιμοποίηση των σημείων επαφής του δικτύου, ιδίως σε επείγουσες υποθέσεις

Σύσταση 14: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να παράσχουν στα σημεία επαφής του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου όλους τους αναγκαίους πόρους και την αναγκαία εκπαίδευση και επιμένει για την ταχεία εφαρμογή της απόφασης του Συμβουλίου(4) να δοθούν στα σημεία επαφής διευκολύνσεις μέσω του Διαδικτύου καθώς και ασφαλές ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.

ρ) Απευθείας διαβίβαση

Σύμφωνα με το άρθρο 53 της σύμβασης του σένγκεν του 1990 οι αιτήσεις αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής σε ποινικές υποθέσεις μπορεί να υποβάλλονται απευθείας μεταξύ των δικαστικών αρχών. Στη σύμβαση του 2000 οι απευθείας διαβιβάσεις έχουν καταστεί υποχρεωτικές με ορισμένες εξαιρέσεις. Οι αξιολογήσεις απεκάλυψαν ότι στα περισσότερα κράτη μέλη η απευθείας διαβίβαση των αιτήσεων, ακόμη και εάν υφίσταται, δεν εφαρμόζεται αρκετά στην πράξη. Οι σχετικοί λόγοι διαφέρουν αλλά γενικά οι λειτουργοί σε επιχειρησιακό επίπεδο φαίνεται ότι δεν είναι εξοικειωμένοι με τους νέους αυτούς διαύλους. Οι αξιολογήσεις έδειξαν ότι οι λειτουργοί σε ορισμένα κράτη μέλη είναι της γνώμης ότι οι αιτήσεις που διέρχονται μέσω των υπουργείων ή άλλων διαύλων δημιουργούν σημαντικές καθυστερήσεις και ότι η απευθείας διαβίβαση των αιτήσεων θα βελτιώσει σημαντικά την πρακτική συνεργασία.

Σύσταση 15: Επαναλαμβάνοντας την ανάγκη έγκαιρης επικύρωσης της σύμβασης του 2000, το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να προαγάγουν και να υποστηρίξουν την απευθείας διαβίβαση μεταξύ των δικαστικών αρχών των αιτήσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής σύμφωνα με τις διατάξεις της σύμβασης. Εν προκειμένω, η εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαστικού άτλαντα θα διαδραματίσει σημαντικότατο ρόλο

σ) Τήρηση στοιχείων

Σε όλες τις αξιολογήσεις, οι εμπειρογνώμονες διαπίστωσαν προβλήματα στα κράτη μέλη όσον αφορά την τήρηση στοιχείων και τον έλεγχο των εισερχομένων και εξερχομένων αιτήσεων. Τα περισσότερα κράτη μέλη δεν μπορούσαν να δώσουν σαφή εικόνα της πραγματικής κατάστασης όσον αφορά τον αριθμό των εκκρεμουσών υποθέσεων, των περατωθεισών υποθέσεων, των εισερχομένων και εξερχομένων αιτήσεων, του χρόνου που απαιτείται για την εκτέλεση των αιτήσεων κ.λπ. Οι αξιολογήσεις έδειξαν ότι η έκδοση αυτομάτων υπομνήσεων και η γνωστοποίηση της εν μέρει ή πλήρους εκτέλεσης προς τις αιτούσες αρχές δεν ακολουθεί πάντοτε τις αιτήσεις αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής.

Η καταγραφή στοιχείων και ο έλεγχος αυτών δεν δικαιολογείται από μόνος του, αλλά μπορεί να αντιμετωπισθεί ως χρήσιμη μέθοδος μέσω της οποίας ένα κράτος μέλος μπορεί να αποκτήσει πλήρη γνώση του συστήματος και των αιτήσεων που έχουν καταχωρηθεί σε αυτό. Δεν είναι απλώς θέμα να γνωρίζει κανείς πόσες αιτήσεις εισέρχονται και εξέρχονται από μία χώρα. Η καλύτερη γνώση των αριθμητικών στοιχείων δίδει σε ένα κράτος μέλος τη δυνατότητα να προσδιορίζει εάν όλα τα μέρη ενός συστήματος είναι σε θέση να αντεπεξέρχονται στις αιτήσεις που τους ανατίθενται και να εξασφαλίζουν τον αποτελεσματικό συντονισμό των πόρων.

Σύσταση 16: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να εγκαταστήσουν και να χρησιμοποιούν ηλεκτρονικό σύστημα τήρησης στοιχείων προκειμένου να δίνεται σαφής εικόνα της πραγματικής κατάστασης όσον αφορά την αμοιβαία δικαστική συνδρομή και να καθίσταται δυνατή η καλύτερη παρακολούθηση κάθε υπόθεσης.

τ) Πόροι

Οι αξιολογήσεις έδειξαν ότι υπάρχει γενικό πρόβλημα πόρων και εργαλείων τόσο στις κεντρικές διευθύνσεις όσο και στις δικαστικές αρχές. Μέχρι πρόσφατα, η ροή αμοιβαίας συνδρομής ήταν περιορισμένη. Αλλά η σταδιακή αύξηση που συνδέεται άμεσα με τη μεγαλύτερη κινητικότητα και με την επέκταση του οικονομικού πεδίου έχει οδηγήσει σε συνεχώς μεγαλύτερη αναντιστοιχία μεταξύ των εργαλείων και των πόρων μιας άλλης εποχής και των σημερινών αναγκών. Οι εμπειρογνώμονες συμπίπτουν στο πόρισμά τους όσον αφορά την αύξηση της ροής.

Από τα αξιολογηθέντα κράτη μέλη, ορισμένα αναγκάστηκαν να αντιδράσουν σθεναρά για την αντιμετώπιση μιας βραδυπορείας η οποία με το χρόνο έχει καταστεί διαρθρωτική. Ενώ βέβαια η προσπάθεια είναι αξιέπαινη, οι εμπειρογνώμονες προσβλέπουν στο μέλλον και διερωτώνται μήπως είναι ανάγκη όχι μόνο να κερδηθεί ο χαμένος χρόνος αλλά και να ληφθούν μέτρα για να εξασφαλισθεί ότι τα μέσα πράγματι ταιριάζουν με το σκοπό. Το ζήτημα δεν μπορεί πλέον να προσεγγίζεται αμιγώς ως αντίδραση. Έχει καταστεί ουσιώδες να μελετούνται και να χαράσσονται μακροπρόθεσμες πολιτικές αμοιβαίας συνδρομής, οι οποίες θα προβλέπουν ειδικότερα τη διάθεση μέσων και πόρων που είναι ζωτικοί για την ομαλή και αποτελεσματική διαχείριση αυτών των ζητημάτων. Η προσέγγιση αυτή είναι ακόμη ουσιαστικότερη καθώς το μεγάλης βαρύτητας έγκλημα αυξάνεται σταθερά, έτσι η κατάσταση είναι απίθανο να βελτιωθεί. Ως παράδειγμα, οι αξιολογητές σημείωσαν την έλλειψη υπολογιστών, τη χρησιμοποίηση απηρχαιωμένου λογισμικού το οποίο εμποδίζει την υψηλή απόδοση, τη σπανιότητα κινητών τηλεφώνων και φορητών υπολογιστών μεταξύ των υπαλλήλων που χειρίζονται αυτά τα θέματα κ.λπ. Τέλος οι χώροι αποδείχτηκε ενίοτε να είναι σε κακή κατάσταση και σχεδόν πάντοτε ακατάλληλοι.

Οι αξιολογητές εξέτασαν επίσης τις μετακινήσεις των δικαστών και αστυνομικών στο εξωτερικό για την παρακολούθηση της εκτέλεσης των αιτήσεων. Το γενικό πόρισμα είναι ότι υπάρχει πλήρης έλλειψη ελαστικότητας και ότι οι πόροι για τις αποστολές στο εξωτερικό είναι περιορισμένοι λόγω της έντονης υποψίας "διοικητικού τουρισμού". Η έλλειψη ευελιξίας αποδίδεται κυρίως στο γεγονός ότι η τελική απόφαση για να επιτραπεί μία αποστολή συνήθως διέρχεται δια της ιεραρχικής οδού, ενίοτε δε φτάνει στον υπουργό προσωπικά. Ο τύπος των διεθνών ερευνών τις οποίες οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές είναι πιθανόν να αντιμετωπίσουν σήμερα (διασυνοριακή διακίνηση λαθρομεταναστών, ναρκωτικά, κ.λπ.) απαιτεί γρήγορη αντίδραση η οποία είναι ασυμβίβαστη με τις επαχθείς γραφειοκρατικές διαδικασίες. Ο περιορισμός των πόρων έδειξε ότι οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται ανήκουν σε άλλη εποχή. Πρέπει να αναγνωριστεί πλέον η ανάγκη να δοθούν στις αρχές τα μέσα για να φέρουν σε πέρας τις δραστηριότητές τους.

Τα στοιχεία που έδωσαν κατά τις αξιολογήσεις όσοι είναι ενεργοί στον τομέα αυτό συμπίμπτουν ως προς ένα σημείο: οι επισκέψεις στο κράτος που απευθύνεται η αίτηση συμβάλλουν στην ταχύτητα και την ακρίβεια για την εκτέλεση των αιτήσεων, ιδίως όταν υπάρχει έρευνα ή εξέταση μαρτύρων. Ακόμα και αν δεν έχει το δικαίωμα να αναλάβει δράση στο επισκεπτόμενο έδαφος, η αρχή θα μπορούσε να θέσει ερωτήσεις βάσει της γνώσης του φακέλου. Θα μπορούσε να αντιδράσει διότι βρίσκεται επιτόπου και να επιστρέψει στη χώρα της με αντίγραφα των μαρτυρικών καταθέσεων ενώ τα πρωτότυπα θα ακολουθήσουν τον επίσημο και αναπόφευκτα πιο χρονοβόρο δίαυλο.

Σύσταση 17: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να χαράξουν μία πραγματική μακροπρόθεσμη πολιτική για την αμοιβαία συνδρομή, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει πολιτική διευκόλυνσης των μεταβάσεων στο εξωτερικό αστυνομικών και δικαστικών αρχών όσον αφορά την αμοιβαία συνδρομή και κατά συνέπεια τη διάθεση στις διοικητικές και δικαστικές αρχές που είναι αρμόδιες για τα θέματα αυτά των χώρων, μέσων και πόρων που χρειάζονται.

υ) Εκπαίδευση

Σε όλες τις αξιολογήσεις τονίζεται η έντονη ανάγκη αρχικής και περαιτέρω εκπαίδευσης που σχετίζεται άμεσα με το γεγονός ότι το ζήτημα της αμοιβαίας συνδρομής αναπτύσσεται συνεχώς. Οι τρεις σημαντικές προϋποθέσεις είναι η εκπαίδευση για την άνετη επικοινωνία στην ξένη γλώσσα, η εκπαίδευση στις εφαρμοστέες διεθνείς και εθνικές πράξεις και η εκπαίδευση στα δικαστικά συστήματα των λοιπών κρατών μελών.

Η απευθείας επικοινωνία μεταξύ δικαστικών αρχών συνεπάγεται συχνά επάρκεια σε μία ή περισσότερες γλώσσες επιπλέον της μητρικής. Άλλως η διάταξη αυτή της σύμβασης του Σένγκεν του 1990 και της σύμβασης του 2000 παραμένει καθαρά θεωρητική. Η ανικανότητα έκφρασης σε άλλη γλώσσα εκτός της μητρικής αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την ευέλικτη και ταχεία αμοιβαία συνδρομή.

Οι αξιολογήσεις έδειξαν ότι ορισμένες συμβάσεις και άλλες διεθνείς κανονιστικές πράξεις καθώς και πολλές εθνικές πράξεις θα μπορούσαν να εφαρμόζονται κατά την εκτέλεση ή εφαρμογή της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής. Είναι επομένως σημαντικό για τα κράτη μέλη να επισπεύσουν και να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στη βασική και ειδική εκπαίδευση των δικαστικών ούτως ώστε να είναι σε θέση να ασκούν την αμοιβαία συνδρομή σύμφωνα με τα ισχύοντα διεθνή και εθνικά νομοθετήματα. Άλλως οι διεθνείς πράξεις που είναι υπό διαπραγμάτευση και οι νέοι νόμοι που θεσπίζονται από τα κράτη μέλη θα παραμείνουν σε μεγάλο βαθμό νεκρό γράμμα.

Η ζωτική εκπαίδευση θα πρέπει να συμπληρώσει το ρόλο που πρέπει να διαδραματίσουν τα σημεία επαφής του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου εν προκειμένω παρέχοντας στοιχεία στις δικαστικές αρχές οι οποίες τα ζητούν όσον αφορά τα νομοθετήματα που εφαρμόζονται για τη λήψη των μέτρων στο κράτος στο οποίο απευθύνεται η αίτηση.

Η γνώση των νομικών και θεσμικών συστημάτων των λοιπών κρατών μελών φάνηκε να είναι επίσης αναγκαία για την κατανόηση των προϋποθέσεων που τάσσουν τα διάφορα συστήματα. Τα δύο πλεονεκτήματα που μπορούν να απορρεύσουν είναι ότι θα αποφεύγονταν οι περιττές αιτήσεις, οι οποίες θα κατέληγαν σε αποτυχία και θα μπορούσαν να παρακαμφθούν τα εμπόδια μέσω κατάλληλης και στοχοθετημένης υποβολής των αιτήσεων.

Σύσταση 18: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη:

- να προωθήσουν και να επεκτείνουν από την πρόσληψη και καθ' όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας, την αρχική και συνεχή εκπαίδευση για την απόκτηση, διατήρηση και εν συνεχεία βελτίωση των γνώσεων και της επάρκειας σε μία τουλάχιστον γλώσσα πέραν της μητρικής. Η προϋπόθεση αυτή θα πρέπει να ισχύει για την αστυνομία, τις δικαστικές και διοικητικές αρχές που λειτουργούν στο πεδίο της αμοιβαίας συνδρομής,

- να επιταχύνουν, διευρύνουν και επικαιροποιήσουν την αρχική και συνεχή εκπαίδευση των εισαγγελέων και δικαστών προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι δικαστικές αρχές έχουν τα αναγκαία ελάχιστα προσόντα για να ασκήσουν την ενεργό και παθητική αμοιβαία συνδρομή. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η ειδική εκπαίδευση για τους εισαγγελείς και δικαστές που ασχολούνται κατ' εξοχήν με τα θέματα αυτά,

- να ενθαρρύνουν και να προαγάγουν την αρχική και συνεχή εκπαίδευση ώστε να αποκτηθεί και να βελτιωθεί η γνώση των νομικών, δικαστικών και θεσμικών συστημάτων των λοιπών κρατών μελών. Οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται από ορισμένα κράτη μέλη εν προκειμένω καθώς επίσης και στο πλαίσιο των συνεδριάσεων του Eurojustice θα πρέπει να υποστηρίζονται και η πρωτοβουλία της Γαλλίας όσον αφορά ένα ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο εκπαίδευσης θα μπορούσε, όταν θα εγκριθεί, να συμβάλει στην περαιτέρω ενίσχυση αυτής της διαδικασίας.

φ) Εξειδίκευση

Σε ορισμένα από τα επισκεφθέντα και αξιολογηθέντα κράτη μέλη την προσοχή των εμπειρογνωμόνων προσήλκυσε η ύπαρξη ειδικών θεσμών που αποβλέπουν στη βελτίωση της αμοιβαίας συνδρομής στο συντονισμό της δικαστικής δράσης που αναλαμβάνουν οι διάφοροι εισαγγελείς που είναι υπεύθυνοι για μια συγκεκριμένη υπόθεση και ενδεχομένως το συντονισμό με τις αλλοδαπές δικαστικές αρχές: εθνικός δικαστής, εθνικός εισαγγελέας, δικαστικός σύνδεσμος, εθνική διεύθυνση κατά της μαφίας, για παράδειγμα, ενώ το ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο διαδραματίζει παρεμφερή ρόλο σε ορισμένα κράτη μέλη. Όλοι αυτοί οι θεσμοί και όπως αναμένεται, η Eurojust όταν θα δημιουργηθεί, συνιστούν de facto εξειδίκευση περιορισμένου αριθμού δικαστικών σε θέματα διεθνούς συνεργασίας. Η εξειδίκευση αυτή παρουσιάζει πολυάριθμα πλεονεκτήματα από άποψη αποτελεσματικότητας και περιορισμού της εκπαίδευσης σε επίλεκτο κύκλο υπαλλήλων.

Σύσταση 19: Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν κατά πόσον είναι δυνατόν να διαθέτουν δικαστικό και διοικητικό προσωπικό εξειδικευμένο στη διαχείριση της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής σε ποινικές υποθέσεις. Εν προκειμένω θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα να υπάρχει ένα ειδικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα της Ένωσης στα πλαίσια του τίτλου VI ώστε να καλυφθούν αυτές οι ανάγκες. Το πρόγραμμα αυτό θα μπορούσε για παράδειγμα να αντιμετωπίσει την εκπαίδευση στην αμοιβαία δικαστική συνδρομή

IV. ΟΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ

Οι πρακτικές πληροφορίες που περιέχονται στις 15 εκθέσεις τις οποίες κατάρτισαν οι εμπειρογνώμονες αποτελούν ασύγκριτη πηγή δεδομένων για τα θεσμικά, δικαστικά και νομικά συστήματα των κρατών μελών. Θα ήταν κρίμα να μην επωφεληθούν η Ένωση και τα κράτη μέλη από αυτό το σώμα θεωρητικών και πρακτικών πληροφοριών, το οποίο θα μπορούσε να διατεθεί στις κεντρικές αρχές, τα δικαστήρια, τους εισαγγελείς και την αστυνομία, τα κράτη μέλη, στο ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο, την Eurojust (προσωρινή, εν συνεχεία οριστική, μονάδα), την Ευρωπαϊκή Αστυνομική Υπηρεσία (Europol), την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για την Καταπολέμηση της Απάτης (OLAF), τη Διεθνή Οργάνωση Ποινικής Αστυνομίας (Interpol), για να διευκολυνθεί η καθημερινή εκτέλεση της αμοιβαίας συνδρομής σε ποινικές υποθέσεις καθώς και τα καθήκοντα συνεργασίας και συντονισμού.

Σύσταση 20: Το Συμβούλιο καλεί τη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο να διαθέσουν τα στοιχεία που περιέχονται στις εκθέσεις αξιολόγησης σε ηλεκτρονική μορφή (π.χ. CD-rom ή στην ιστοσελίδα του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου)

V. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ΔΟΘΕΙ ΣΤΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ

Κατά την κατάρτιση εκάστης από τις 15 εκθέσεις, οι εμπειρογνώμονες απηύθυναν συγκεκριμένες συστάσεις στα κράτη μέλη και τα κάλεσαν να διορθώσουν, να τροποποιήσουν ή να μεταβάλουν συγκεκριμένες πτυχές των συστημάτων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής της χώρας τους.

Η αξία αυτού του συστήματος αξιολόγησης βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ίδια τη διαδικασία και στα κίνητρα που δίνει για να ληφθούν υπόψη τα σχόλια. Έχοντας αυτό κατά νου, η συνέχεια που θα δοθεί στις αξιολογήσεις θα πρέπει να θεωρηθεί ως αίτημα προς τις αρχές του ενδιαφερομένου κράτους μέλους να περιγράψει είτε τη δράση που έχει αναλάβει από το χρόνο της αξιολόγησης για τη διόρθωση των προβλημάτων που επισημαίνονται από τους εμπειρογνώμονες ή τους λόγους για τη μη ανάληψη δράσης.

Καθώς προχωρούσαν οι αξιολογήσεις, οι εμπειρογνώμονες παρατήρησαν ότι τα κράτη μέλη ελάμβαναν μέτρα για να τροποποιήσουν το σύστημα αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής της χώρας τους, να μεταβάλουν τη νομοθεσία ή ίσως να καταρτίσουν λεπτομερέστερη νομοθεσία, να καλύψουν διαρθρωτικές βραδύτητες κ.λπ. Πολλές φορές κατεβλήθησαν σημαντικές προσπάθειες για να καλυφθούν τα κενά. Θα ήταν χρήσιμο να διατηρηθεί αυτή η δυναμική. Η συνέχεια που θα δοθεί στις αξιολογήσεις ενδεχομένως θα εξυπηρετεί αυτό το σκοπό.

Σύσταση 21: Το Συμβούλιο ζητεί από την Προεδρία να καταρτίσει μία επιστολή βάσει των συμπερασμάτων της έκθεσης αξιολόγησης κάθε κράτους μέλους και να την προωθήσει στα κράτη μέλη σύμφωνα με ένα χρονοδιάγραμμα που θα αποτυπώνει την αρχική σειρά των αξιολογήσεων. Κάθε κράτος θα πρέπει εν συνεχεία να περιγράψει τα θεσμικά, νομικά, πρακτικά, διοικητικά και λογιστικά μέτρα που έλαβε ή θα λάβει για να ανταποκριθεί στις συστάσεις που του απευθύνθηκαν. Το αποτέλεσμα θα πρέπει εν συνεχεία να διαβιβασθεί στο Συμβούλιο μέσω έκθεσης της Προεδρίας.

VI. ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΥΠΟΨΗΦΙΕΣ ΧΩΡΕΣ

Η κοινή δράση της 5ης Δεκεμβρίου του 1997, η οποία χρησίμευσε ως νομική βάση για τις αξιολογήσεις έχει πλέον καταστεί μέρος του κεκτημένου της Ένωσης. Ωστόσο, τα κράτη που είναι υποψήφια για προσχώρηση δεν έχουν ακόμα επωφεληθεί από αυτή.

Λόγω του όγκου και της σπουδαιότητας των πληροφοριών, τόσο νομικών όσο και πρακτικών, που έχουν συλλεγεί για τη διεθνή δικαστική συνδρομή κατά τον πρώτο γύρο των αξιολογήσεων και με βάση τις διατάξεις του προενταξιακού συμφώνου ως έχει στο έγγραφο που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 28 Μαΐου 1998(5), θα ήταν χρήσιμο να επεκταθεί αυτή η διαδικασία και στις υποψήφιες χώρες. Αυτό θα ήταν πλέον εύκολο να γίνει λόγω της συσσωρευθείσας πείρας. Επιπλέον, θα πρέπει να τονισθεί ότι στη συνεδρίασή της στις 24 Μαΐου 2000 η πολυτομεακή ομάδα, συνερχόμενη ως ομάδα εμπειρογνωμόνων για το προενταξιακό σύμφωνο, αναφέρθηκε στη δυνατότητα επέκτασης της κοινής δράσης της 5ης Δεκεμβρίου 1997. Ωστόσο, δεν εγκρίθηκε καμία επίσημη απόφαση. Εν πάση περιπτώσει, θα ήταν βασικό πρώτα απ' όλα να αξιολογηθεί το κόστος επέκτασης αυτής της διαδικασίας η οποία θα πρέπει κατ' ανάγκην να βασισθεί στους πόρους της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου, με την υποστήριξη εθνικών εμπειρογνωμόνων.

Σύσταση 22: Το Συμβούλιο καλεί την αρμόδια ομάδα εργασίας να επεκτείνει το μηχανισμό αξιολόγησης της διεθνούς δικαστικής συνδρομής στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες.

VII. Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Το άρθρο 10 της κοινής δράσης της 5ης Δεκεμβρίου 1997, το οποίο αποτελεί τη βάση των αξιολογήσεων, καλεί το Συμβούλιο να εξετάσει τους λεπτομερείς κανόνες και το πεδίο εφαρμογής του μηχανισμού και εν ανάγκη να κάνει προσαρμογές στην κοινή δράση.

Καθ' όλη τη διάρκεια του πρώτου γύρου αξιολογήσεων, ο μηχανισμός υπήρξε απόλυτα ικανοποιητικός. Οι διατάξεις του δεν δημιούργησαν ιδιαίτερες δυσκολίες και η διαδικασία διεξήχθη απρόσκοπτα. Κατά το χρόνο της πρώτης ενδιάμεσης έκθεσης έγινε συζήτηση στην πολυτομεακή ομάδα για να επιλυθούν αμφισημίες ως προς την ερμηνεία διαφόρων σημείων. Η διαδικασία είναι πλέον καλά διαμορφωμένη και ο δεύτερος γύρος για τις διωκτικές υπηρεσίες και την καταπολέμηση των ναρκωτικών βρίσκεται σε εξέλιξη και αποδεικνύεται ικανοποιητικός. Επιπλέον, η πολυτομεακή ομάδα έχει ήδη αποφασίσει να αφιερώσει τον τρίτο γύρο αξιολογήσεων στην έκδοση και θα αρχίσει τις εργασίες της πριν από την 1η Ιουλίου 2001(6).

Πρέπει ίσως να σημειωθεί επίσης ότι, καίτοι ο εμπιστευτικός χαρακτήρας της διαδικασίας επιβράδυνε τη μετάφραση, δεν αποτέλεσε ανυπέρβλητο εμπόδιο και ήταν σημαντικός παράγων για να εμπνεύσει εμπιστοσύνη στα κράτη μέλη. Μετά από συζήτηση, συμφώνησαν όλα να άρουν την προϋπόθεση της εμπιστευτικότητας. Σε σχέση με το δεύτερο γύρο των αξιολογήσεων ακολουθείται μία "περιορισμένη" διαδικασία και όχι εμπιστευτική διαδικασία. Αυτό απλοποιεί τη διοικητική μεταχείριση των αξιολογήσεων χωρίς να χάνεται η εμπιστευτικότητα, την οποία εμπνέει ο μηχανισμός αξιολόγησης.

VIII. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Εν κατακλείδι, καίτοι η διαδικασία αξιολόγησης αποτελεί βεβαίως καταναγκασμό και απαιτεί διάθεση πόρων, την οποία τα κράτη μέλη βρίσκουν μερικές φορές δύσκολη, η κριτική πτυχή της είναι πολύ χρήσιμη, δεδομένου ότι βρίσκεται στα χέρια ομοτίμων και πράγματι είναι σε μεγάλο βαθμό αναντικατάστατη. Ο πρώτος γύρος απέδειξε ότι το εργαλείο αυτό λειτουργεί καλά.

Με βάση έκθεση της Προεδρίας πριν το τέλος του 2003, το Συμβούλιο θα πρέπει να σημειώσει την πρόοδο που έχει σημειωθεί για την εφαρμογή των συστάσεων που περιέχονται στην παρούσα έκθεση.

(1) Εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 28 Μαΐου 2001.

(2) Άρθρο 8 παράγραφος 5: "Κατά το πέρας μιας πλήρους αξιολόγησης, το Συμβούλιο θα λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα."

Άρθρο 10: "Το αργότερο κατά το πέρας της πρώτης αξιολόγησης όλων των κρατών μελών, το Συμβούλιο θα εξετάσει τους λεπτομερείς κανόνες και το πεδίο εφαρμογής του μηχανισμού, και ενδεχομένως, θα προβεί σε προσαρμογές της παρούσας κοινής δράσης."

(3) ΕΕ C 124 της 3.5.2000, σ. 1.

(4) Στις 11 Ιανουαρίου 2001 αοποφασίσθηκε η εφαρμογή του πιλοτικού σχεδίου όσον αφορά το ιδεατό ιδιωτικό δίκτυο προκειμένου να τεθεί σε λειτουργία τον Αύγουστο του 2001.

(5) Προενταξιακό σύμφωνο για το οργανωμένο έγκλημα μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των υποψηφίων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Κύπρου (ΕΕ C 220 της 15.7.1998, σ. 1).

(6) Σύσταση 28 στο έγγραφο "Πρόληψη και έλεγχος του οργανωμένου εγκλήματος: Μία στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την έναρξη της νέας χιλιετίας" (ΕΕ C 124 της 3.5.2000, σ. 1).