EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 227/62

ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ

της 19ης Νοεμβρίου 2009

σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις C 38/A/04 (πρώην NN 58/04) και C 36/B/06 (πρώην NN 38/06) που έθεσε σε εφαρμογή η Ιταλία υπέρ της Alcoa Trasformazioni

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2009) 8112]

(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2010/460/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

1.1. Υπόθεση C 38/A/04

(1) Με επιστολή της 4ης Δεκεμβρίου 2003 οι υπηρεσίες της Επιτροπής ενημερώθηκαν για μια σειρά δημοσιογραφικών άρθρων, τα οποία αναφέρονται στην πρόθεση της ιταλικής κυβέρνησης να εφαρμόσει καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις της Σαρδηνίας.

(2) Τα εν λόγω καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης είχαν καθιερωθεί σύμφωνα με το άρθρο 1 του διατάγματος του Προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου (Decreto del Presidente del Consiglio dei Ministri) της 6ης Φεβρουαρίου 2004. Το εν λόγω διάταγμα είχε δύο διαφορετικά αποτελέσματα: α) καθιέρωσε καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης υπέρ των εταιρειών Portovesme Srl (2), ILA (3) και Euroallumina (4) και, β) παρέτεινε το υφιστάμενο καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης υπέρ της Alcoa Trasformazioni (επιχείρηση παραγωγής πρωτογενούς αλουμινίου, εφεξής: «Alcoa»).

(3) Με επιστολές της 22ας Ιανουαρίου 2004 και της 19ης Μαρτίου 2004 οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν διευκρινίσεις για τα εν λόγω μέτρα. Οι ιταλικές αρχές απάντησαν με επιστολές της 6ης Φεβρουαρίου 2004 και της 9ης Ιουνίου 2004. Με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2004 οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν περαιτέρω διευκρινίσεις.

(4) Με επιστολή της 16ης Νοεμβρίου 2004, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ αναφορικά με την εν λόγω ενίσχυση.

(5) Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (5). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις εν λόγω ενισχύσεις.

(6) Η Ιταλία υπέβαλε παρατηρήσεις με επιστολές της 4ης Φεβρουαρίου 2005 και της 11ης Φεβρουαρίου 2005.

(7) Η Επιτροπή έλαβε επίσης παρατηρήσεις εκ μέρους των ενδιαφερομένων, τις οποίες διαβίβασε με επιστολή της 22ας Μαρτίου 2005 στην Ιταλία, παρέχοντάς της τη δυνατότητα να τις σχολιάσει. Έλαβε τα σχόλια της Ιταλίας με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2005.

(8) Με επιστολή της 23ης Δεκεμβρίου 2005, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες, οι οποίες διαβιβάσθηκαν από τις ιταλικές αρχές με επιστολή της 3ης Μαρτίου 2006. Περαιτέρω πληροφορίες ζητήθηκαν με επιστολή της 22ας Αυγούστου 2006, στην οποία απάντησε η Ιταλία με επιστολή της 28ης Σεπτεμβρίου 2006.

(9) Στις 29 Οκτωβρίου 2008 ο φάκελος χωρίστηκε σε δύο μέρη. Το μέρος A αφορά το μέτρο υπέρ της Alcoa, ενώ το μέρος B τις εταιρείες Portovesme, ILA και Euroallumina. Η παρούσα απόφαση αφορά μόνο την Alcoa (μέρος A).

1.2. Υπόθεση C 36/B/06

(10) Στο πλαίσιο μιας συνδεδεμένης υπόθεσης κρατικών ενισχύσεων (6) η Επιτροπή πληροφορήθηκε τη δεύτερη παράταση του ειδικού καθεστώτος τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας για την εταιρεία Alcoa. Η παράταση είχε δοθεί δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 11 παράγραφος 11 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 35 της 14ης Μαρτίου 2005, το οποίο μετατράπηκε στον νόμο 80/2005 της 14ης Μαΐου 2005, «Επείγουσες διατάξεις στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική ανάπτυξη». Δικαιούχοι ήταν η εταιρεία Alcoa και οι τρεις διάδοχοι εταιρείες της εταιρείας Terni (7).

(11) Με επιστολή της 23ης Δεκεμβρίου 2005, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από τις ιταλικές αρχές, οι οποίες τις διαβίβασαν με επιστολή της 24ης Φεβρουαρίου 2006. Η Ιταλία διαβίβασε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολές της 2ας Μαρτίου 2006 και της 27ης Απριλίου 2006.

(12) Με επιστολή της 16ης Ιουλίου 2004, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία όσον αφορά την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ σχετικά με τα δύο προαναφερθέντα καθεστώτα ενίσχυσης (υπόθεση C 36/06).

(13) Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (8). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις ενισχύσεις.

(14) Η Ιταλία υπέβαλε παρατηρήσεις με επιστολή της 25ης Οκτωβρίου 2006 και συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολές της 9ης Νοεμβρίου 2006 και της 7ης Δεκεμβρίου 2006.

(15) Η Επιτροπή έλαβε επίσης παρατηρήσεις εκ μέρους των ενδιαφερομένων, τις οποίες διαβίβασε στην Ιταλία, παρέχοντάς της τη δυνατότητα να τις σχολιάσει. Έλαβε τα σχόλια της Ιταλίας με επιστολή της 2ας Δεκεμβρίου 2005.

(16) Με επιστολή της 20ής Φεβρουαρίου 2007, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με το καθεστώς τιμολόγησης. Οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν τις εν λόγω πληροφορίες με επιστολές της 10ης και 14ης Μαΐου 2007.

(17) Στις 18 Σεπτεμβρίου 2007, ο φάκελος χωρίστηκε σε δύο μέρη. Το μέρος A αφορά τις τρεις εταιρείες Terni, ενώ το μέρος B την Alcoa. Στις 20 Νοεμβρίου 2007 η Επιτροπή εξέδωσε τελική αρνητική απόφαση με ανάκτηση για την εταιρεία Terni (9).

(18) Εν τω μεταξύ, με επιστολή της 19ης Ιανουαρίου 2007, η Επιτροπή άρχισε να διερευνά τη δυνατότητα μεταβατικών μέτρων για το καθεστώς τιμολόγησης της Alcoa στη Σαρδηνία, υπό την προϋπόθεση της θέσπισης εκ μέρους της Ιταλίας ενός προγράμματος αποδέσμευσης ενέργειας (Virtual Power Plant, εφεξής: VPP). Η Ιταλία απάντησε με επιστολές της 16ης Απριλίου 2007 και της 5ης Νοεμβρίου 2007. Στις 13 Μαρτίου 2008 διεξήχθη σύσκεψη μεταξύ των ιταλικών αρχών και των υπηρεσιών της Επιτροπής, στην οποία ζητήθηκε από την Ιταλία να απαντήσει έως τις 12 Μαΐου 2008. Αφού ζήτησε παράταση της προθεσμίας για την έγκριση της εν λόγω θέσης με επιστολή της 29ης Μαΐου 2008, η Ιταλία διαβίβασε πληροφορίες με επιστολές της 12ης Ιουνίου 2008 και της 7ης Ιουλίου 2008.

(19) Η Ιταλία ζήτησε συνάντηση με την Επιτροπή για να παρουσιάσει τις πιθανές μεθόδους ενός VPP. Η συνάντηση διεξήχθη στις 9 Δεκεμβρίου 2008. Η Ιταλία διαβίβασε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολές της 19ης Δεκεμβρίου 2008 και της 19ης Μαΐου 2009.

(20) Νέα συνάντηση διεξήχθη στις 26 Μαΐου 2009. Η Ιταλία διαβίβασε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολές της 10ης Ιουλίου και της 18ης Αυγούστου 2009.

2. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ

2.1. Τα σημαντικά πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης

(21) Η εταιρεία παραγωγής αλουμινίου Alcoa υπάγεται από το 1996 σε προτιμησιακό καθεστώς τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας για τα δύο μεταλλουργεία της πρωτογενούς αλουμινίου στη Σαρδηνία (Portovesme) και στο Βένετο (Fusina). Το καθεστώς αυτό εγκρίθηκε αρχικά για περίοδο δέκα ετών (η οποία έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2005) στο πλαίσιο μιας διαδικασίας ιδιωτικοποίησης. Το εν λόγω καθεστώς είχε εγκριθεί από την Επιτροπή βάσει των διατάξεων περί κρατικών ενισχύσεων με απόφαση με την οποία διαπίστωνε ότι δεν υφίστατο κρατική ενίσχυση. Ωστόσο, ο χαρακτήρας του εν λόγω καθεστώτος άλλαξε με την πάροδο του χρόνου και παρατάθηκε δύο φορές από την Ιταλία, πρώτα το 2004 και εκ νέου του 2005.

(22) Το αμφισβητούμενο καθεστώς επιχορηγείται με την καταβολή μετρητών εκ μέρους του Cassa Conguaglio (Ειδικό Ταμείο του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας) (10), το οποίο είναι δημόσιος φορέας, με σκοπό τη μείωση της τιμής που ορίζεται συμβατικά μεταξύ της Alcoa και του παρόχου ηλεκτρικής ενέργειας ENEL. Οι αναγκαίοι πόροι συγκεντρώνονται μέσω φόρου υπέρ τρίτων που εφαρμόζεται στο σύνολο των καταναλωτών μέσω του στοιχείου A4 του τιμολογίου ηλεκτρικού ρεύματος.

2.2. Οι αμφισβητούμενες νομοθετικές διατάξεις και το κανονιστικό πλαίσιο

(23) Το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης από το οποίο επωφελείται η Alcoa έχει καθιερωθεί με τις σχετικές νομοθετικές διατάξεις (2.2.1) και το λεπτομερές κανονιστικό πλαίσιο που έχει εκπονήσει η AEEG (Αρχή για την ηλεκτρική ενέργεια και το αέριο) (2.2.2.1). Το Cassa Conguaglio είναι ο εκτελεστικός φορέας του καθεστώτος (2.2.2.2). Η ανάλυση του τιμολογιακού καθεστώτος της Alcoa από την Επιτροπή θα πρέπει, συνεπώς, να λαμβάνει υπόψη τόσο τις νομοθετικές διατάξεις όσο και το ιταλικό κανονιστικό πλαίσιο.

2.2.1. Οι νομοθετικές διατάξεις

(24) Οι εν λόγω νομοθετικές διατάξεις είναι το άρθρο 1 του διατάγματος του Προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 2004 (11) (εφεξής: «διάταγμα του 2004») όπως εφαρμόζεται από τις σχετικές κανονιστικές διατάξεις, καθώς επίσης το άρθρο 11 παράγραφος 11 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 35 της 14ης Μαρτίου 2005, το οποίο μετατράπηκε στον νόμο 80/2005 «Επείγουσες διατάξεις στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική ανάπτυξη» (εφεξής: «νόμος 80/2005») όπως εφαρμόζεται από τις σχετικές κανονιστικές διατάξεις (12).

2.2.2. Το κανονιστικό πλαίσιο στην Ιταλία

2.2.2.1. Η Αρχή για την ηλεκτρική ενέργεια και το αέριο

(25) Το 1995 η Ιταλία ίδρυσε την Αρχή για την ηλεκτρική ενέργεια και το αέριο (13) (εφεξής: «AEEG»). Στην AEEG έχουν ανατεθεί ευρείες αρμοδιότητες ρύθμισης, καθώς και εξουσίες. Ειδικότερα, η Αρχή καθορίζει και αναπροσαρμόζει τις τιμές για την ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και τις μεθόδους για τη συγκέντρωση των αναγκαίων πόρων για την κάλυψη των γενικών δαπανών του συστήματος (14). Κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων της η AEEG λαμβάνει υπόψη τις πολιτικές κατευθύνσεις της κυβέρνησης όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας για τη χώρα (15).

(26) Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, η AEEG έχει εκδώσει μεγάλο αριθμό αποφάσεων που καθορίζουν συγκεκριμένες μεθόδους για τη διαχείριση των καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης στην Ιταλία.

2.2.2.2. Cassa Conguaglio (Ειδικό Ταμείο του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας)

(27) Η διαχείριση των sovrapprezzi (προσαυξήσεων) και των λοιπών εισφορών στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας έχει ανατεθεί στο Cassa Conguaglio per il Settore Elettrico (εφεξής: Cassa Conguaglio), ο οποίος είναι δημόσιος φορέας που ιδρύθηκε με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 98 της 26ης Ιανουαρίου 1948. Το Cassa Conguaglio λειτουργεί βάσει των οδηγιών της AEEG. Ειδικότερα, διαχειρίζεται τις χρηματοοικονομικές ροές που συνδέονται με τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης για την ηλεκτρική ενέργεια (συγκέντρωση των εισφορών και καταβολή στους τελικούς δικαιούχους).

2.3. Πλαίσιο στο οποίο καθιερώθηκε η προτιμησιακή τιμολόγηση και η εξέλιξή της στον χρόνο

(28) Για να αξιολογηθεί το τιμολόγιο Alcoa που αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας απόφασης, θα πρέπει να αναλυθεί το πλαίσιο στο οποίο καθιερώθηκε και η εξέλιξή του στον χρόνο.

2.3.1. Καθιέρωση του καθεστώτος τιμολόγησης: η απόφαση Alumix του 1996

(29) Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, στο πλαίσιο της εκκαθάρισης του κρατικού ομίλου EFIM (16), η ιταλική εταιρεία παραγωγής αλουμινίου Alumix είχε αναδιαρθρωθεί, ιδιωτικοποιηθεί και πωληθεί στην εταιρεία Alcoa. Η Alumix διαχειριζόταν δύο μεταλλουργεία πρωτογενούς αλουμινίου, ένα στο Portovesme (Σαρδηνία) και ένα στη Fusina (Βένετο).

(30) Η εξαγορά της Alumix εκ μέρους της Alcoa είχε ως προϋπόθεση την παραχώρηση εκ μέρους της δημόσιας επιχείρησης ηλεκτρικής ενέργειας (ENEL) καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα δύο μεταλλουργεία.

(31) Το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης υπέρ της Alcoa είχε καθιερωθεί με το υπουργικό διάταγμα της 19ης Δεκεμβρίου 1995 (εφεξής: «διάταγμα του 1995»). Το εν λόγω διάταγμα όριζε ότι η Alcoa θα υπαγόταν στο προτιμησιακό καθεστώς τιμολόγησης σύμφωνα με την απόφαση CIP 13/1992 έως το τέλος του 2005 (17). Μετά την εν λόγω ημερομηνία, το καθεστώς στο οποίο υπαγόταν η Alcoa θα προσαρμοζόταν σε εκείνο που εφαρμόζεται για τους λοιπούς καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας.

(32) Το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης είχε αξιολογηθεί βάσει των διατάξεων περί κρατικών ενισχύσεων στο πλαίσιο της υπόθεσης C 38/1992. Στην απόφαση που εγκρίθηκε την 4η Δεκεμβρίου 1996 (18) (εφεξής: «απόφαση Alumix»), η Επιτροπή είχε συμπεράνει ότι δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση βάσει των εκτιμήσεων που συνοψίζονται στη συνέχεια.

(33) Στο πλαίσιο του εν λόγω καθεστώτος, το κράτος καθόριζε το τιμολόγιο για την Alcoa, και η ENEL, η μόνη εταιρεία παροχής ηλεκτρικής ενέργειας που υπήρχε την εποχή εκείνη στην Ιταλία, παρείχε στην Alcoa την ηλεκτρική ενέργεια με την καθορισμένη τιμή. Η τιμή για αμφότερα τα μεταλλουργεία είχε καθορισθεί για δέκα χρόνια. Για τη Σαρδηνία είχε ορισθεί σε 36,3 ITL/kWh το 1996 με σταδιακή αύξηση έως τις 39,6 ITL/kWh το 2005. Για το Βένετο η τιμή θα έφτανε τις 39,90 ITL/kWh το 2005. Σε ευρώ οι εν λόγω τιμές κυμαίνονται από 18 έως 20 ευρώ/MWh.

(34) Την εποχή εκείνη η ENEL ήταν δημόσια επιχείρηση ηλεκτρικής ενέργειας με μονοπωλιακό καθεστώς (19). Η Επιτροπή είχε, συνεπώς, αξιολογήσει το κατά πόσον η ENEL δρούσε ως συνετός επιχειρηματίας της αγοράς εφαρμόζοντας την καθορισμένη τιμή στην Alcoa.

(35) Η Επιτροπή είχε αξιολογήσει την κατάσταση της προσφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στις δύο συγκεκριμένες περιφέρειες για τα δέκα χρόνια εφαρμογής του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης. Είχε διαπιστώσει ότι στις περιφέρειες της Σαρδηνίας και του Βένετο η αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας χαρακτηριζόταν από πλεονάζουσα ικανότητα παραγωγής ενέργειας που δεν ήταν αναμενόμενο να απορροφηθεί τα επόμενα δέκα χρόνια. Είχε επίσης διαπιστώσει ότι ήταν αδύνατον για τους παραγωγούς να εξαγάγουν ηλεκτρική ενέργεια από τις εν λόγω περιφέρειες, εξαιτίας της ανεπαρκούς διασύνδεσης με την ηπειρωτική Ιταλία, στην περίπτωση της Σαρδηνίας, και της έλλειψης ζήτησης από όμορες περιφέρειες, στην περίπτωση του Βένετο (20).

(36) Στην κατάσταση αυτή, η Επιτροπή είχε θεωρήσει ότι ένας μεγάλος βιομηχανικός πελάτης, όπως η Alcoa, διέθετε σημαντική διαπραγματευτική δύναμη έναντι της ENEL, εφόσον το κλείσιμο των δύο μεταλλουργείων, που ήταν από τους καλύτερους πελάτες της ENEL στην Ιταλία, θα είχε ως συνέπεια ακόμη μεγαλύτερο πλεόνασμα και θα επιδείνωνε τη διάρθρωση του κόστους της ENEL. Συνεπώς, το οικονομικό συμφέρον της ENEL υπαγόρευε την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας με ιδιαίτερα χαμηλή τιμή στα μεταλλουργεία του Portovesme και της Fusina.

(37) Η Επιτροπή είχε θεωρήσει ότι ένας συνετός προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας θα ήταν διατεθειμένος να πωλήσει σε τιμή που κάλυπτε το μέσο οριακό κόστος παραγωγής, το οποίο υπολογίζεται με βάση το πραγματικό μείγμα καυσίμου που χρησιμοποιείται από τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής στις συγκεκριμένες περιφέρειες με μία μικρή προσαύξηση για τα πάγια έξοδα. Από την αξιολόγηση προέκυπτε ότι η τιμή που είχε καθοριστεί για την Alcoa ανταποκρινόταν στα εν λόγω κριτήρια. Όσον αφορά τις χαμηλές ετήσιες αυξήσεις στις τιμές της Alcoa για τα επόμενα δέκα χρόνια, η Επιτροπή τις είχε θεωρήσει δικαιολογημένες βάσει των προβλέψεων σύμφωνα με τις οποίες το οριακό κόστος παραγωγής της ENEL επρόκειτο να μειωθεί τα επόμενα χρόνια χάρη στη βελτίωση του μείγματος των καυσίμων και των τεχνολογιών παραγωγής.

(38) Η Επιτροπή είχε καταλήξει συνεπώς στο συμπέρασμα ότι, αποδεχόμενη το καθεστώς, η ENEL είχε ενεργήσει ως συνετός επιχειρηματίας της αγοράς και είχε συνεπώς δηλώσει ότι το μέτρο δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

2.4. Μετατροπή του καθεστώτος τιμολόγησης της Alcoa σε «γενική δαπάνη του συστήματος» και σημαντικές αλλαγές στον χρηματοοικονομικό μηχανισμό

(39) Την περίοδο αμέσως μετά την απόφαση Alumix, το ιταλικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας αναδιαρθρώθηκε ενόψει της σταδιακής απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (21).

(40) Το 1997 το βασικό τιμολόγιο ηλεκτρικού ρεύματος (22) αναδιαρθρώθηκε και χωρίστηκε σε στοιχεία τιμολόγησης (23). Το καθεστώς τιμολόγησης της Alcoa υπέστη μία πρώτη αλλαγή. Η τιμή για την Alumix, η οποία ήταν μια γενική τιμή πριν από τη μεταρρύθμιση, διαχωρίστηκε σε διάφορα στοιχεία τιμολόγησης, προκειμένου να προσαρμοσθεί στη νέα τιμολογιακή πολιτική. Τα στοιχεία τιμολόγησης που ισχύουν για την Alcoa μειώθηκαν έτσι ώστε η τελική τιμή να αντιστοιχεί ακριβώς σε εκείνη της απόφασης Alumix. Την περίοδο εκείνη, η ENEL, ως μόνος προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία, συνέχιζε να παρέχει απευθείας την τιμή, εφαρμόζοντας στην Alcoa την τιμή της απόφασης Alumix χωρίς να λαμβάνει καμία αντιστάθμιση για τις παροχές στην εν λόγω εταιρεία.

(41) Το 1999, όταν η Ιταλία μετέφερε στη νομοθεσία της την πρώτη ευρωπαϊκή οδηγία απελευθέρωσης (24), η ENEL έπαψε να είναι ο μονοπωλιακός προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία και διασπάσθηκε σε διάφορους φορείς.

(42) Το 2000 η Ιταλία αποφάσισε να συμπεριλάβει το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης Alumix στις «γενικές δαπάνες του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας» (25). Η νέα αυτή κατάσταση επέφερε την πρώτη σημαντική αλλαγή στον μηχανισμό χρηματοδότησης του καθεστώτος τιμολόγησης της Alumix. Ενώ η ENEL πωλούσε έως τότε την ηλεκτρική ενέργεια απευθείας με την προτιμησιακή τιμή στην Alcoa, βάσει του νέου μηχανισμού (26) η ENEL ελάμβανε τη συνήθη τιμή που ίσχυε για τους μεγάλους βιομηχανικούς πελάτες και οι υπόλοιποι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας κατέβαλαν τους αναγκαίους πόρους για να συνεχίσει η Alcoa να καταβάλλει την τιμή της Alumix. Ουσιαστικά, για την Alcoa ίσχυε θεωρητικά η κανονική τιμή, αλλά η εταιρεία είχε δικαίωμα άμεσης έκπτωσης στον λογαριασμό. Η ENEL χρηματοδοτούσε την εν λόγω έκπτωση με τα έσοδα ενός νέου φόρου υπέρ τρίτων που συγκέντρωνε μέσω του στοιχείου A4 του τιμολογίου ηλεκτρικής ενέργειας που κατέβαλε το σύνολο των καταναλωτών (27). Το 2002 η Alcoa συνήψε διμερή συμφωνία με την ENEL με ονομαστική τιμή που αντιστοιχούσε περίπου στη συνήθη τιμή της ENEL για τις παροχές υψηλής τάσης.

(43) Μια περαιτέρω σημαντική αλλαγή επήλθε το 2004 με την έγκριση εκ μέρους της AEEG της απόφασης αριθ. 148/04, η οποία ανέθετε πλήρως τη διαχείριση του προτιμησιακού καθεστώτος στο Cassa Conguaglio. Βάσει του συστήματος αυτού, η ENEL δεν παρακρατούσε πλέον τα έσοδα του στοιχείου A4, αλλά τα μεταβίβαζε πλήρως στο Cassa Conguaglio, το οποίο προέβαινε στους υπολογισμούς και επέστρεφε το σχετικό ποσό στην Alcoa. Ουσιαστικά, με τον μηχανισμό αυτό η Alcoa κατέβαλε τη συμβατικά συμφωνημένη τιμή με την ENEL και ελάμβανε αναδρομικά από το Cassa Conguaglio ένα αντισταθμιστικό ποσό που της επέτρεπε να συνεχίσει να πληρώνει στην πράξη την τιμή Alumix. Αυτός ο νέος μηχανισμός διαχείρισης άρχισε να ισχύει για την Alcoa τον Σεπτέμβριο του 2004 και εφαρμόζεται μέχρι σήμερα (28).

2.5. Η πρώτη αμφισβητούμενη παράταση του καθεστώτος Alcoa

(44) Με το διάταγμα του 2004 η ιταλική κυβέρνηση παρέτεινε έως την 30ή Ιουνίου 2007 το προτιμησιακό καθεστώς τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας που είχε καθιερώσει με την απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 1995 για τις «παροχές ηλεκτρικής ενέργειας που προορίζονται για την παραγωγή αλουμινίου, μολύβδου, αργύρου και ψευδαργύρου για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας απόφασης σε νησιωτικές περιοχές που χαρακτηρίζονται από απουσία ή ανεπάρκεια συνδέσεων με τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου» (29).

(45) Ουσιαστικά, το διάταγμα του 2004 αποσκοπούσε: α) να παρατείνει το προτιμησιακό καθεστώς τιμολόγησης που ίσχυε για την Alcoa έως τον Ιούνιο του 2007 και β) να επεκτείνει το ίδιο καθεστώς σε άλλες εταιρείες στη Σαρδηνία: Portovesme, ILA και Euroallumina.

(46) Η παράταση του καθεστώτος της Alcoa σύμφωνα με το διάταγμα του 2004 εφαρμόσθηκε, σε επίπεδο κανονισμού, με την απόφαση AEEG αριθ. 148/04, η οποία καθιέρωσε επίσης τις αλλαγές στον μηχανισμό χρηματοδότησης που περιγράφονται στην αιτιολογική σκέψη (43).

(47) Η πρώτη αυτή παράταση αποτέλεσε το αντικείμενο της επίσημης διαδικασίας έρευνας που κινήθηκε όσον αφορά το διάταγμα του 2004 στο πλαίσιο της υπόθεσης C 38/04 (30). Σύμφωνα με την Ιταλία (31), το διάταγμα του 2004 δεν εφαρμόσθηκε για την Alcoa, για την οποία συνέχισε να ισχύει το καθεστώς βάσει της αρχικής νομικής βάσης, ήτοι του διατάγματος του 1995.

2.6. Η δεύτερη αμφισβητούμενη παράταση του καθεστώτος Alcoa

(48) Με το άρθρο 11 εδάφιο 11 του νόμου 80/2005, οι ιταλικές αρχές παρέτειναν έως το 2010 το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης υπέρ της Alcoa με τους όρους τιμολόγησης που ίσχυαν την 31η Δεκεμβρίου 2004 (32). Σύμφωνα με τον νόμο 80/2005, η παράταση του καθεστώτος θα έπρεπε να αρχίσει να ισχύει από 1ης Ιανουαρίου 2005. Ωστόσο, η ημερομηνία αυτή τροποποιήθηκε στη συνέχεια και αντικαταστάθηκε από την 1η Ιανουαρίου 2006 με την απόφαση AEEG αριθ. 286/05, κατόπιν εντολής των εθνικών αρχών.

(49) Για τον προσδιορισμό της τιμής που θα κατέβαλλεη Alcoa μετά το 2005, ο νόμος 80/2005 καθιέρωσε έναν μηχανισμό τιμαριθμοποίησης βάσει του οποίου, από 1ης Ιανουαρίου 2006, η προτιμησιακή τιμή (ήτοι η τιμή που ορίζεται στην απόφαση Alumix για το έτος 2005) θα αυξανόταν κατά 4 % ετησίως ή, εάν η τιμή αυτή ήταν ανώτερη, κατά τη μέση ποσοστιαία αύξηση των τιμών στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας του Άμστερνταμ και της Φρανκφούρτης (33).

(50) Ωστόσο, μετά από διαβούλευση με τους δικαιούχους, η AEEG προτίμησε μια διαφορετική ερμηνεία του μηχανισμού αναπροσαρμογής. Πράγματι, η απόφαση AEEG αριθ. 217/05 ορίζει ότι η ετήσια αύξηση της τιμής θα ακολουθούσε τις μέσες τιμές χονδρικής, χωρίς ωστόσο να μπορεί να υπερβεί το 4 %. Ο εν λόγω μηχανισμός αναπροσαρμογής είχε ως πρακτικό αποτέλεσμα χαμηλότερες ετήσιες αυξήσεις της προτιμησιακής τιμής σε σχέση με εκείνες που προέβλεπε αρχικά η νομοθεσία.

(51) Η δεύτερη παράταση αποτέλεσε το αντικείμενο της επίσημης διαδικασίας έρευνας που κινήθηκε στο πλαίσιο της υπόθεσης C 36/06. Όταν η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία επίσημης έρευνας σε σχέση με το άρθρο 11 παράγραφος 12 του νόμου 80/2005, η AEEG, με την απόφαση 190/06 και βάσει του νόμου 80/2005, έθεσε ως όρο για την καταβολή των ποσών την υποβολή από την Alcoa εγγύησης τράπεζας ή μητρικής εταιρείας για την κάλυψη του κινδύνου ανάκτησης της ενίσχυσης.

(52) Τα ποσά που κατέβαλε το Cassa Conguaglio στην Alcoa την περίοδο από τον Ιανουάριο του 2006 έως τον Ιανουάριο του 2009 παρατίθενται στον πίνακα που ακολουθεί. Τα ποσά για το έτος 2009 είναι ελλιπή, καθώς περιλαμβάνουν μόνο τις πληρωμές του Ιανουαρίου 2009, ενώ στην Alcoa έχουν καταβληθεί ποσά και τους επόμενους μήνες. σε ευρώ 2006 2007 2008 2009 Fusina (Βένετο) 38 984 539,22 36 978 386,83 449 534 611,10 3 776 733,70 Portovesme (Σαρδηνία) 133 556 933,73 121 087 555,95 160 529 510,20 12 365 849,45 Σύνολο 172 541 472,95 158 065 942,78 210 064 121,30 16 142 583,15

3. ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 88 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΚ

(53) Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία επίσημης έρευνας βασίστηκε στους ακόλουθους λόγους.

3.1. Υπόθεση C 38/A/04

(54) Η Επιτροπή κατέταξε τα καθεστώτα τιμολόγησης που καθιερώθηκαν με το διάταγμα του 2004 ως λειτουργικές ενισχύσεις και αξιολόγησε το κατά πόσον η εν λόγω ενίσχυση μπορούσε να εγκριθεί βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα (34), δεδομένου ότι το 2004 η Σαρδηνία ήταν περιφέρεια με καθεστώς ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ. Η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες σχετικά με τη δυνατότητα έγκρισης της ενίσχυσης επ’ αυτής της βάσης, δεδομένου ότι η εν λόγω ειδική ενίσχυση που χορηγείτο σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων δεν φαινόταν να προάγει την περιφερειακή ανάπτυξη.

(55) Όσον αφορά την ειδική περίπτωση της Alcoa, η Επιτροπή επισήμανε ότι θεωρούσε το νέο καθεστώς τιμολόγησης διαφορετικό από το καθεστώς της Alumix, καθώς το τελευταίο είχε παραχωρηθεί από την ENEL, τον ιταλό πάροχο ηλεκτρικής ενέργειας με καθεστώς μονοπωλίου, ενώ το νέο καθεστώς τιμολόγησης βασιζόταν στην επιλεκτική επέμβαση του κράτους για την αντιστάθμιση της διαφοράς μεταξύ της συμφωνηθείσας τιμής αγοράς με έναν παραγωγό ηλεκτρικής ενέργειας και της προτιμησιακής τιμής που καθιερώθηκε το 1996.

(56) Η Επιτροπή εξέφρασε επίσης την αμφιβολία ότι το μέτρο θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του επιπέδου φορολογίας των εταιρειών. Η εν λόγω μείωση θα έπρεπε να έχει ως νομική βάση την οδηγία 2003/96/ΕΚ του Συμβουλίου της 27ης Οκτωβρίου 2003 σχετικά με την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων και της ηλεκτρικής ενέργειας (35).

3.2. Υπόθεση C 36/B/06

(57) Η απόφαση του 2006 για κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας αφορούσε κυρίως το καθεστώς τιμολόγησης της Alcoa (36). Η Επιτροπή υποστήριξε ότι το κανονιστικό πλαίσιο και οι συνθήκες της αγοράς κατά την περίοδο της απόφασης Alumix διέφεραν σημαντικά από εκείνες που ίσχυαν την περίοδο που κάλυπτε η απόφαση έναρξης της διαδικασίας. Ειδικότερα, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είχε απελευθερωθεί και η διαχείριση του καθεστώτος είχε ανατεθεί στο Cassa Conguaglio. Η Επιτροπή θεώρησε, συνεπώς, αναγκαίο να επανεξετάσει αν το καθεστώς τιμολόγησης Alcoa συνιστούσε κρατική ενίσχυση.

(58) Η Επιτροπή έκρινε ότι το καθεστώς τιμολόγησης συνιστά κρατική ενίσχυση, καθώς: α) η μείωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας συνιστούσε οικονομικό πλεονέκτημα· β) η απόφαση χορήγησης του προτιμησιακού καθεστώτος είχε ληφθεί από τις ιταλικές αρχές και είχε χρηματοδοτηθεί με τη μεταβίβαση κρατικών πόρων υπό μορφή φόρου υπέρ τρίτων· γ) το μέτρο απειλούσε με στρέβλωση του ανταγωνισμού και δ) επηρέαζε τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές δεδομένου ότι το αλουμίνιο αποτελεί αντικείμενο συναλλαγών στις διεθνείς αγορές. Η Επιτροπή θεώρησε το μέτρο λειτουργική ενίσχυση.

(59) Η Επιτροπή δήλωσε επίσης ότι το προηγούμενο συμπέρασμα, σύμφωνα με το οποίο το καθεστώς τιμολόγησης της Alumix δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση, δεν καθιστούσε το νέο μέτρο υφιστάμενη ενίσχυση. Η έγκριση του καθεστώτος τιμολόγησης της Alumix από την Επιτροπή, βάσει της οικονομικής αξιολόγησης των συνθηκών που επικρατούσαν τη συγκεκριμένη περίοδο, ήταν χρονικά περιορισμένη και δεν μπορούσε να εφαρμοσθεί στην παράταση του καθεστώτος βάσει του νόμου 80/2005.

(60) Όσον αφορά το συμβιβάσιμο, η Επιτροπή αξιολόγησε αν το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης μπορούσε να εγκριθεί βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα.

(61) Όσον αφορά το μεταλλουργείο του Βένετο, η Επιτροπή επισήμανε ότι δεν βρίσκεται σε περιφέρεια επιλέξιμη για κρατική ενίσχυση βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ και, συνεπώς, δεν ήταν επιλέξιμο για περιφερειακή ενίσχυση.

(62) Η Σαρδηνία διετέλεσε περιφέρεια με καθεστώς ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) έως το τέλος του 2006. Ωστόσο, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά τη δυνατότητα έγκρισης του μέτρου βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα που ίσχυαν την εν λόγω περίοδο (37).

(63) Παρά τις επισημάνσεις της Ιταλίας όσον αφορά το γεγονός ότι οι υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία αποτελούσαν εμπόδιο για την ανάπτυξη της νήσου, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ιταλία δεν είχε αποδείξει την ύπαρξη σημαντικά ανώτερων τιμών στη Σαρδηνία, κατά μέσο όρο ή, ειδικότερα, για τις εταιρείες υψηλής ενεργειακής έντασης (η Ιταλία δεν είχε υποβάλει στοιχεία σχετικά με τις διμερείς συμβάσεις μεταξύ των εταιρειών υψηλής ενεργειακής έντασης και των προμηθευτών τους, επικαλούμενη το γεγονός ότι τα εν λόγω στοιχεία δεν είχαν δημοσιοποιηθεί). Η Ιταλία δεν είχε επίσης εξηγήσει για ποιον λόγο οι υψηλότερες τιμές αποτελούν περιφερειακό μειονέκτημα ούτε τον τρόπο με τον οποίο το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη. Η Επιτροπή επισήμανε ότι στην υπόθεση C 34/02 (38) δεν είχε αποδεχθεί το ότι η έλλειψη ενεργειακών συνδέσεων στη Σαρδηνία θα μπορούσε να θεωρηθεί εμπόδιο στην ανάπτυξη των ΜΜΕ της περιφέρειας (και είχε εκδώσει αρνητική απόφαση). Η Επιτροπή εξέφρασε, συνεπώς, αμφιβολίες όσον αφορά την αναγκαιότητα της ενίσχυσης.

(64) Η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες για το κατά πόσον η εν λόγω ειδική ενίσχυση ήταν αναλογική των περιφερειακών μειονεκτημάτων, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη την εφαρμοζόμενη μέθοδο υπολογισμού της προτιμησιακής τιμής, η οποία δεν είχε καμία σχέση με τις ισχύουσες τιμές στην υπόλοιπη Ιταλία.

(65) Η Επιτροπή επισήμανε ότι η ενίσχυση δεν ήταν πράγματι φθίνουσα λόγω του επιβαλλόμενου ορίου του 4 % στις αυξήσεις των τιμών.

(66) Όσον αφορά την περίοδο που καλύπτουν οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2007-2013 (39), η Επιτροπή υποστήριξε ότι η Σαρδηνία θα παύσει να είναι επιλέξιμη για περιφερειακές ενισχύσεις σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ και ειδικότερα για λειτουργικές ενισχύσεις. Λαμβάνοντας υπόψη ότι, ενώ θα μπορούσε να εγκριθεί μια μεταβατική περίοδος δύο ετών βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα για τη σταδιακή κατάργηση των υφιστάμενων καθεστώτων λειτουργικής ενίσχυσης, δεν θεωρήθηκε σκόπιμο να επιτραπεί η καθιέρωση νέων λειτουργικών ενισχύσεων για περίοδο λίγων μηνών με πρόβλεψη σταδιακής κατάργησης, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη τις εκφρασθείσες αμφιβολίες και τον στρεβλωτικό χαρακτήρα της ενίσχυσης.

(67) Εν κατακλείδι, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά το ενδεχόμενο έγκρισης του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης για την Alcoa, είτε ως περιφερειακής ενίσχυσης είτε για οποιονδήποτε άλλο λόγο, τον οποίο ούτως ή άλλως δεν είχε προσδιορίσει η Ιταλία.

3.3. Προσφυγή της Alcoa κατά της απόφασης κίνησης της διαδικασίας του 2006

(68) Η Alcoa προσέφυγε ενώπιον του Πρωτοδικείου κατά της απόφασης κίνησης της διαδικασίας του 2006. Στις 25 Μαρτίου 2009 το Πρωτοδικείο εξέδωσε απόφαση (εφεξής: απόφαση του Πρωτοδικείου) η οποία επικύρωσε την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, απορρίπτοντας εξ ολοκλήρου τα επιχειρήματα της Alcoa (40).

4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

(69) Η πρόσκληση της Επιτροπής για την υποβολή παρατηρήσεων σχετικά με τις δύο αποφάσεις κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας βρήκε ανταπόκριση εκ μέρους της Alcoa και άλλων ενδιαφερομένων. Στην υπό εξέταση υπόθεση, συνοψίζονται μόνο οι παρατηρήσεις που αφορούν το καθεστώς τιμολόγησης της Alcoa.

4.1. Παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν από την Alcoa

4.1.1. Υπόθεση C 38/A/04

(70) Σύμφωνα με την Alcoa, το καθεστώς τιμολόγησης σκοπό έχει την αποτροπή της αποτυχίας της αγοράς και, ειδικότερα, της ανικανότητας της προσφάτως απελευθερωθείσας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας να προσφέρει ανταγωνιστικές τιμές εξαιτίας της μεγάλης ισχύος στην αγορά των παραδοσιακών φορέων. Η εν λόγω αποτυχία της αγοράς είναι ιδιαίτερα έντονη στη Σαρδηνία. Με τις εν λόγω συνθήκες καθίστανται αναγκαίες πρωτοβουλίες ρύθμισης, ακόμα και υπό μορφή καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης, κατά την περίοδο μετάβασης από το μονοπώλιο στον πλήρη ανταγωνισμό.

(71) Η νομική ανάλυση της Alcoa επιμένει στο γεγονός ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν συνιστά ενίσχυση βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι οι συνθήκες που αιτιολογούσαν την απόφαση του 1996 σχετικά με τη μη ύπαρξη ενίσχυσης στην υπόθεση Alumix εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι σήμερα. Ειδικότερα, το καθεστώς τιμολόγησης δεν παρέχει πλεονέκτημα, η μέθοδος της χρηματοδότησής του δεν προβλέπει τη μεταβίβαση κρατικών πόρων και, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά των συναλλαγών πρωτογενούς αλουμινίου, το καθεστώς δεν επηρεάζει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές ούτε στρεβλώνει τον ανταγωνισμό.

(72) Η Alcoa υποστηρίζει επίσης ότι, ακόμη και σε περίπτωση που το μέτρο θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, το καθεστώς τιμολόγησης στη Σαρδηνία είναι συμβιβάσιμο σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα.

4.1.2. Υπόθεση C 36/Β/06

(73) Η Alcoa υποστηρίζει ότι το καθεστώς τιμολόγησης αντισταθμίζει μια αποτυχία της αγοράς, ότι δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, η οποία σε κάθε περίπτωση θα συνιστούσε υφιστάμενη και όχι νέα ενίσχυση, και ότι η αρχή της εύλογης προσδοκίας αποκλείει την ανάκτηση.

(74) Η Alcoa παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή και το εμπόριο αλουμινίου. Η παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου (smelting) είναι η πλέον ενεργοβόρος από όλες τις βιομηχανικές παραγωγές (με κατανάλωση 15 kWh/kg παραγόμενου αλουμινίου). Το 2006 η παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου σε παγκόσμιο επίπεδο ήταν περίπου 33,7 εκατ. τόνοι, εκ των οποίων μόνο 4,5 εκατ. παράγονται εντός του ΕΟΧ. Η ΕΕ των 25 και ο ΕΟΧ είναι σημαντικοί καθαροί εισαγωγείς πρωτογενούς αλουμινίου. Το 2006 η ΕΕ των 25 εισήγαγε 4,7 εκατ. τόνους και το 2010 προβλέπεται ότι οι εισαγωγές θα φτάσουν τα 5,5 εκατ. τόνους. Το 2006 η βιομηχανία αλουμινίου στην ΕΕ των 25 απασχολούσε άμεσα 106 000 εργαζόμενους (41) και εμμέσως περίπου 300 000. Την περίοδο κατά την οποία η Alcoa υπέβαλε τις παρατηρήσεις της, στην ΕΕ των 25 λειτουργούσαν 22 μεταλλουργεία πρωτογενούς αλουμινίου (31 εντός του ΕΟΧ) και όλα με το πλήρες δυναμικό τους.

(75) Το πρωτογενές αλουμίνιο είναι βασικό προϊόν και η παγκόσμια τιμή αναφοράς του καθορίζεται στο χρηματιστήριο μετάλλων του Λονδίνου. Τα δύο ιταλικά μεταλλουργεία στη Fusina και στο Portovesme παράγουν περίπου 200 000 τόνους. Σύμφωνα με την Alcoa, η εν λόγω περιορισμένη παραγωγή δεν είναι σε θέση να επηρεάσει τις τιμές του πρωτογενούς αλουμινίου.

4.1.2.1. Απαραίτητες συμφωνίες για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας

(76) Η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί το βασικό στοιχείο κόστους για την παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου. Σύμφωνα με την Alcoa, τα μεταλλουργεία μπορούν να λειτουργήσουν μόνο εάν έχουν συναφθεί μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας με τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας. Μακροπρόθεσμες συμφωνίες που αφορούν το κόστος μπορούν να συναφθούν και σήμερα με πωλητές που είναι διαθέσιμοι, όπως αποδεικνύει η συμφωνία που συνήψε η Alcoa στην Ισλανδία (42). Ωστόσο, σύμφωνα με την Alcoa, σε περίπτωση απουσίας συμβατικών συμφωνιών μείωσης του κόστους παραγωγής, τα μεταλλουργεία είναι καταδικασμένα να κλείσουν. Από το 2003, στον χώρο της ΕΕ των 25, έχουν κλείσει τρία μεταλλουργεία γι’ αυτόν τον λόγο, ενώ έχουν εξαγγελθεί και άλλα σχέδια κλεισίματος. Η Alcoa καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, χωρίς την παράταση του καθεστώτος τιμολόγησης, θα ήταν αναγκασμένη να κλείσει άμεσα τις δύο ιταλικές εγκαταστάσεις στη Fusina (Βένετο) και στο Portovesme (Σαρδηνία).

(77) Η Alcoa επισημαίνει ότι οι κυβερνήσεις των διαφόρων κρατών μελών ενθαρρύνουν τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας για τον περιορισμό του κόστους μεταξύ βιομηχανικών καταναλωτών υψηλής ενεργειακής έντασης και παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη το ότι οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας δεν λειτουργούν ομαλά. Οι εν λόγω λύσεις θεωρούνται αναγκαίες ως προσωρινά μέτρα για να διασφαλίζονται δίκαιες τιμές και να αποτρέπεται το κλείσιμο των βιομηχανιών. Η Alcoa παρέχει μια σύντομη περιγραφή των μέτρων που έχουν λάβει: η Φινλανδία (κοινοπραξίες που επενδύουν σε έναν νέο πυρηνικό αντιδραστήρα, με δικαιώματα αγοράς με τιμή βάσει του κόστους παραγωγής), η Γερμανία (έκπτωση 35-50 % στο κόστος μεταβίβασης και επιπλέον έκπτωση στις δαπάνες για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τους μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές), η Ισπανία (τιμολόγια που καθορίζονται βάσει του νόμου), η Γαλλία (κοινοπραξίες μεγάλων καταναλωτών που επενδύουν σε νέους πυρηνικούς σταθμούς, τιμολόγια «επιστροφής» που καθορίζονται βάσει του νόμου), η Σουηδία (κοινοπραξίες για επενδύσεις σε νέους σταθμούς) και το Βέλγιο (κοινοπραξία αγοράς).

(78) Η Alcoa επισημαίνει ότι, στην έρευνα για τον ενεργειακό τομέα (43), η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι δεν λειτουργούν ομαλά οι αγορές ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρώπη. Η Alcoa παραθέτει επίσης μια σειρά πρωτοβουλιών που έχει αναλάβει ή εξαγγείλει η Επιτροπή στον ενεργειακό τομέα, όπως οι εργασίες της ομάδας υψηλού επιπέδου για την ενέργεια, την ανταγωνιστικότητα και το περιβάλλον (44).

4.1.2.2. Το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης δεν συνιστά κρατική ενίσχυση

(79) Η Alcoa υποστηρίζει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, καθώς: α) δεν σημειώθηκε καμία σημαντική αλλαγή στις συνθήκες που οδήγησαν την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι το καθεστώς τιμολόγησης της Alumix δεν παρείχε κανένα πλεονέκτημα· ειδικότερα, η τιμή που καταβάλλει η Alcoa εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις παραμέτρους που υπέδειξε η Επιτροπή στην απόφαση Alumix· β) το μέτρο δεν στρεβλώνει τον ανταγωνισμό ούτε επηρεάζει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές· γ) σύμφωνα με τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων, το μέτρο δεν προβλέπει τη μεταβίβαση κρατικών πόρων.

4.1.2.3. Κανένα πλεονέκτημα

(80) Η Alcoa υποστηρίζει ότι, για την αξιολόγηση της ύπαρξης πλεονεκτήματος, έχει καίρια σημασία να διαπιστωθεί αν η τιμή που καταβάλλει η Alcoa είναι κατώτερη μιας κανονικής τιμής αγοράς. Η Alcoa ισχυρίζεται ότι η προτιμησιακή τιμή αντιστοιχεί στην τιμή που θα κατέβαλλε η επιχείρηση σε κανονικές συνθήκες αγοράς, ήτοι σε αγορά πλήρους ανταγωνισμού. Στην υπόθεση Alumix η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά, ένας ιδιώτης προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας θα πωλούσε την ενέργεια στους καλύτερους πελάτες του με το οριακό κόστος με μία μικρή προσαύξηση για τα πάγια έξοδα και ότι το κράτος θα μπορούσε να ορίσει τιμολόγια βασισμένα στα ίδια κριτήρια. Σύμφωνα με την Alcoa, για την υπό εξέταση υπόθεση θα πρέπει να διαπιστωθεί αν οι τιμές που καταβάλλει η Alcoa είναι ανώτερες ή κατώτερες του οριακού κόστους του προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας (με μία μικρή προσαύξηση για τα πάγια έξοδα). Η Alcoa παραθέτει υπολογισμούς για την υποστήριξη της εν λόγω θέσης. σε ευρώ/ MWh 2005 2006 Σαρδηνία Προτιμησιακή τιμή για την Alcoa Portovesme 24,94 25,90 Ελάχιστη τιμή ομάδας περιφέρειας Σαρδηνίας (IPEX) 20,02 21,0 Βένετο Προτιμησιακή τιμή για την Alcoa Fusina 25,7 27,1 Ελάχιστη τιμή ομάδας περιφέρειας Β. Ιταλίας 20,02 21,0

(81) Τόσο για τη Σαρδηνία όσο και για το Βένετο, η Alcoa χρησιμοποιεί τις ελάχιστες τιμές χρηματιστηρίου IPEX (20,2 και 21,0 ευρώ/MWh το 2005 και το 2006) ως προσέγγιση του οριακού κόστους των παραγωγών, δεδομένου ότι κανένας προμηθευτής δεν πωλούσε ενέργεια στις αγορές spot σε τιμές κάτω του οριακού του κόστους και, συνεπώς, οι ελάχιστες τιμές spot είναι ανώτερες από το οριακό κόστος παραγωγής. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι η αξιοπιστία των ως άνω ελάχιστων τιμών επιβεβαιώνεται συγκρίνοντάς αυτές με το σύνηθες οριακό κόστος για τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που καταναλώνουν άνθρακα, το οποίο η Alcoa εκτιμά στα 20 ευρώ/MWh.

(82) Συνοψίζοντας, σύμφωνα με την Alcoa, στο Βένετο και στη Σαρδηνία οι μέθοδοι που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις (80) και (81) επιβεβαιώνουν ότι οι τιμές που καταβάλλει η Alcoa ανταποκρίνονται στα κριτήρια που θέτει η απόφαση Alumix.

(83) Η Alcoa αμφισβητεί τη χρήση των μέσων τιμών IPEX εκ μέρους της Επιτροπής ως παραμέτρου αξιολόγησης της ύπαρξης πλεονεκτήματος. Η Alcoa ισχυρίζεται ότι η μέση τιμή IPEX δεν είναι αντιπροσωπευτική της τιμής που καταβάλλει ένας μεγάλος βιομηχανικός καταναλωτής όπως η Alcoa, η οποία καταναλώνει ηλεκτρικό ρεύμα επί εικοσιτετραώρου βάσεως και δεν θα αγόραζε ηλεκτρική ενέργεια στην αγορά spot, αλλά θα προέβαινε στη σύναψη μακροπρόθεσμης διμερούς συμφωνίας προμήθειας.

(84) Επίσης, η Alcoa υποστηρίζει ότι η ENEL κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη σχεδόν την Ιταλία. Ειδικότερα, στη Σαρδηνία η ENEL προστατεύεται από τον ανταγωνισμό προμηθευτών εκτός Σαρδηνίας λόγω της περιορισμένης δυνατότητας διασύνδεσης μεταξύ της νήσου και της ηπειρωτικής Ιταλίας. Στην Ιταλία, συνεπώς, ούτε η αγορά spot ούτε η αγορά των μακροπρόθεσμων συμφωνιών προμήθειας χαρακτηρίζονται από πραγματικά ανταγωνιστική δομή. Κατά συνέπεια οι τιμές που εφαρμόζει η ENEL στην Alcoa δεν αντιπροσωπεύουν τις τιμές που θα ίσχυαν κατά κανόνα σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά στη Σαρδηνία ή στο Βένετο.

(85) Εν κατακλείδι, η Alcoa υποστηρίζει ότι οι τιμές που κατέβαλε στην Ιταλία εξακολουθούν να ανταποκρίνονται πλήρως στα κριτήρια που όρισε η Επιτροπή στην απόφαση Alumix και αντικατοπτρίζουν απόλυτα αυτό που θα συνέβαινε εάν η αγορά λειτουργούσε ομαλά. Η Alcoa δεν είναι, συνεπώς, ο αποδέκτης ενός πλεονεκτήματος του οποίου δεν θα μπορούσε να απολαύει σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά.

4.1.2.4. Καμία επίπτωση στις συναλλαγές

(86) Η Alcoa υποστηρίζει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν επιδρά καθόλου στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και δεν μπορεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό. Η τιμή του πρωτογενούς αλουμινίου καθορίζεται από το χρηματιστήριο μετάλλων του Λονδίνου, και οι διακυμάνσεις στο τοπικό κόστος παραγωγής δεν μεταφράζονται σε διαφορές τιμής. Η παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου στην Ιταλία είναι τόσο χαμηλή που, σύμφωνα με την Alcoa, δεν μπορεί να επηρεάσει τις παγκόσμιες τιμές.

(87) Η ζήτηση πρωτογενούς αλουμινίου στην ΕΕ των 25 αυξήθηκε σταθερά (με αύξηση κατά 42 % του επιπέδου ζήτησης από το 1996 έως το 2005). Ωστόσο, η ευρωπαϊκή παραγωγή δεν ακολούθησε τον ίδιο ρυθμό. Το 2004 η παραγωγή της ΕΕ των 25 κάλυπτε μόνο το 41 % της ζήτησης στην ΕΕ των 25, σε σχέση με το 50 % το 1996. Καταγράφεται, συνεπώς, αυξανόμενο έλλειμμα παραγωγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η ζήτηση ικανοποιείται ολοένα και περισσότερο από τις εξαγωγές τρίτων χωρών.

(88) Η Alcoa υποστηρίζει ότι, εάν η βιομηχανία αλουμινίου στην Ιταλία εξαφανισθεί, καμία νέα ιταλική ή ευρωπαϊκή επιχείρηση δεν θα μπορούσε να αντικαταστήσει τη χαμένη ποσότητα της Ιταλίας, δεδομένου ότι τα ευρωπαϊκά εργοστάσια λειτουργούν ήδη με το πλήρες δυναμικό τους και κανένας νέος ή υφιστάμενος παραγωγός δεν θα είχε κίνητρο να αυξήσει την παραγωγή του, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι μακροπρόθεσμες προοπτικές είναι αβέβαιες όσον αφορά τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ενέργειας σε λογικές τιμές.

(89) Η Alcoa υποστηρίζει επίσης ότι τα συμφέροντα των άλλων ευρωπαίων παραγωγών δεν απειλούνται από τη συνέχιση των ιταλικών καθεστώτων τιμολόγησης, δεδομένου ότι αυτά εξασφαλίζουν τιμή ηλεκτρικής ενέργειας που είναι ελαφρά κατώτερη από τη μέση σταθμισμένη τιμή που καταβάλλουν οι παραγωγοί πρωτογενούς αλουμινίου στην ΕΕ των 25.

(90) Σύγκριση μέσων τιμών των μεταλλουργείων σε ευρώ/MWh 2002 2003 2004 2005 Μέση σταθμισμένη τιμή Ιταλίας 22,0 23,4 24,2 25,1 Μέση σταθμισμένη τιμή ΕΕ των 25 24,9 24,0 25,1 26,4 Μέση σταθμισμένη τιμή ΕΟΧ 21,4 21,2 22,0 23,3 Παγκόσμια μέση σταθμισμένη τιμή 21,1 19,3 19,4 21,2

4.1.2.5. Κανένας κρατικός πόρος

(91) Η Alcoa βασίζεται στη νομολογία Preussen-Elektra (45) και Pearle (46) για να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό ότι το εν λόγω μέτρο δεν χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους. Η Alcoa ισχυρίζεται ότι οι αναγκαίοι πόροι για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος τιμολόγησης καταβάλλονται από ιδιώτες (τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας) σε ιδιώτη (Alcoa), ενώ ο ρόλος του κράτους περιορίζεται στη θέσπιση ενός νόμου που επιβάλλει την καταβολή των απαιτούμενων ποσών, χωρίς καμία διακριτική ευχέρεια για τη διάθεση των πόρων, πέραν της εφαρμογής του καθεστώτος που προβλέπει ο νόμος. Ειδικότερα, σύμφωνα με την Alcoa, το Cassa Conguaglio δεν ασκεί κανέναν έλεγχο στους πόρους και είναι ένας απλός λογιστικός ενδιάμεσος.

4.1.2.6. Υφιστάμενη και όχι νέα ενίσχυση

(92) Η Alcoa υποστηρίζει επίσης ότι, ακόμη και εάν θεωρηθεί ότι το καθεστώς τιμολόγησης συνιστά κρατική ενίσχυση, το εν λόγω μέτρο θα είχε τον χαρακτήρα «υφιστάμενης» και όχι «νέας ενίσχυσης».

(93) Η Alcoa ισχυρίζεται ότι η απόφαση Alumix δεν είχε χρονικό περιορισμό και η ισχύς της δεν έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2005. Σύμφωνα με την Alcoa, ο ισχυρισμός της Επιτροπής σύμφωνα με τον οποίο «μια αλλαγή των συνθηκών» έθεσε τέλος στην ισχύ της απόφασης Alumix είναι αβάσιμος, καθώς ούτε η απελευθέρωση της αγοράς ούτε ο ρόλος του Cassa Conguaglio επιφέρουν ουσιαστική αλλαγή σε σχέση με το πλεονέκτημα (ή, μάλλον, την απουσία πλεονεκτήματος) από το καθεστώς Alumix. Η Alcoa εξακολούθησε να εφαρμόζει την ίδια καθαρή τιμή μετά τις μεταρρυθμίσεις, και η τιμή αυτή δεν επέφερε πλεονέκτημα στον αγοραστή της ενέργειας, όπως αναγνώριζε η απόφαση Alumix. Οι μεταρρυθμίσεις δεν επέφεραν, συνεπώς, «αλλαγή συνθηκών» που να ακυρώνει την απόφαση Alumix. Όσον αφορά τον ρόλο του Cassa Conguaglio, σύμφωνα με την Alcoa επρόκειτο για μια αλλαγή καθαρά διοικητικής φύσης που δεν επηρέασε την ουσία του μηχανισμού.

(94) Η Alcoa δηλώνει επίσης ότι, ακόμη και εάν υποτεθεί ότι επήλθε αλλαγή συνθηκών, η επιχείρηση θα είχε το δικαίωμα να θεωρηθεί ότι λαμβάνει «υφιστάμενη ενίσχυση» δυνάμει του άρθρου 1 στοιχείο β) περίπτωση v) πρώτη φράση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 (47) (μέτρα που μετατράπηκαν σε ενισχύσεις στη συνέχεια λόγω της εξέλιξης της κοινής αγοράς). Αυτό επιβεβαιώνεται από τη νομολογία σχετικά με τα Κέντρα Συντονισμού με έδρα στο Βέλγιο (48). Πράγματι, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι, εάν διαπιστωθεί ότι ένα ειδικό καθεστώς ενισχύσεων δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, η Επιτροπή μπορεί να αναθεωρήσει τη θέση της μόνο εφαρμόζοντας τους κανόνες για τις υφιστάμενες ενισχύσεις και το αποτέλεσμα της αναθεώρησης μπορεί, συνεπώς, να είναι μόνο pro futuro.

(95) Σύμφωνα με την Alcoa, είναι άνευ σημασίας το γεγονός ότι η απελευθέρωση των αγορών ενέργειας επήλθε μετά την έγκριση της απόφασης Alumix από την Επιτροπή, δεδομένου ότι η απελευθέρωση δεν άλλαξε το σκεπτικό του συμπεράσματος περί μη ύπαρξης ενίσχυσης (το γεγονός ότι οι τιμές κάλυπταν το οριακό κόστος) και δεν θα μπορούσε να προκαλέσει αλλαγή του χαρακτήρα του μέτρου. Η Επιτροπή δεν μπορεί, συνεπώς, να επικαλεσθεί το άρθρο 1 στοιχείο β) περίπτωση v) δεύτερη φράση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 (49) για να θεωρήσει το μέτρο «νέα ενίσχυση». Επίσης, ακόμη και σε περίπτωση που η απελευθέρωση είχε διαδραματίσει κάποιον ρόλο, η Alcoa υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με τη νομολογία Alzetta (50), η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να βασιστεί στο άρθρο 1 στοιχείο β) περίπτωση v) δεύτερη φράση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.

(96) Επίσης, η απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας συντελέσθηκε πριν από την έγκριση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Ο κανονισμός, συνεπώς, δεν μπορεί να εφαρμοσθεί σε μέτρα στον τομέα ηλεκτρικής ενέργειας ακόμη και σε περίπτωση που αυτά έχουν μετατραπεί σε ενισχύσεις μετά την απελευθέρωση· τα μέτρα αυτά διέπονται αντιθέτως από το άρθρο 1 στοιχείο β) περίπτωση v) πρώτη φράση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 (υφιστάμενη ενίσχυση) και από τη νομολογία του Δικαστηρίου στην υπόθεση Alzetta.

4.1.2.7. Εύλογη προσδοκία

(97) Η Alcoa επισημαίνει επίσης ότι, ακόμη και αν το υφιστάμενο καθεστώς δεν εθεωρείτο υφιστάμενη ενίσχυση, η εταιρεία θα είχε σε κάθε περίπτωση δικαίωμα να επικαλεσθεί την εύλογη προσδοκία, λαμβάνοντας υπόψη τις σημαντικές επενδύσεις της Alcoa σε αμφότερες τις εγκαταστάσεις με τη βεβαιότητα ότι το καθεστώς δεν συνιστούσε ενίσχυση και με δεδομένη την ύπαρξη παρόμοιων περιπτώσεων επί των οποίων είχε εκδοθεί απόφαση της Επιτροπής και από τις οποίες προκύπτει κάποιο περιθώριο διακριτικής ευχέρειας στην εφαρμογή των όρων υφιστάμενης ενίσχυσης, και ειδικότερα την απόφαση της Επιτροπής σχετικά με το καθεστώς αποθεματικών για τις επιχειρήσεις στο εξωτερικό που τυγχάνουν φορολογικής απαλλαγής (51).

4.1.2.8. Συμβιβάσιμο του καθεστώτος τιμολόγησης ως ενίσχυσης περιφερειακού χαρακτήρα

(98) Η Alcoa ισχυρίζεται ότι, σε κάθε περίπτωση, όσον αφορά το μεταλλουργείο της Σαρδηνίας, το αμφισβητούμενο μέτρο ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις για την παροχή ενίσχυσης περιφερειακού χαρακτήρα.

(99) Η Alcoa περιγράφει τα περιφερειακά μειονεκτήματα της Σαρδηνίας και τα προβλήματα των βιομηχανιών υψηλής ενεργειακής έντασης λόγω της απουσίας ενεργειακής διασύνδεσης στη Σαρδηνία και της ύπαρξης δυοπωλίου ENEL/ENDESA που στρεβλώνει τη φυσιολογική πρακτική του ανταγωνισμού και διατηρεί τις υψηλές τιμές ακόμη και για τους μεγάλους καταναλωτές. Σκοπός του καθεστώτος τιμολόγησης ήταν η αντιστάθμιση του εν λόγω μειονεκτήματος.

(100) Η Alcoa επισημαίνει ότι το κλείσιμο των μεταλλουργείων θα είχε ως άμεση συνέπεια την απώλεια 2 500 θέσεων εργασίας. Ωστόσο, θα είχε και έμμεσο αντίκτυπο σε χιλιάδες άλλες θέσεις εργασίας, δεδομένου ότι η Alcoa είναι ένας από τους βασικούς εργοδότες της περιφέρειας. Οι επιπτώσεις θα ήταν ακόμη πιο δραματικές σε περίπτωση άμεσης και όχι σταδιακής διακοπής της λειτουργίας.

(101) Η Alcoa υποστηρίζει ότι το καθεστώς τιμολόγησης ανταποκρίνεται στην απαίτηση της αναλογικότητας, καθώς περιορίζεται στα αναγκαία για την αντιστάθμιση της αποτυχίας της αγοράς (απουσία ανταγωνιστικής αγοράς στη Σαρδηνία) και η τιμή είναι ανάλογη της μέσης σταθμισμένης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που καταβάλλουν άλλα μεταλλουργεία στην ΕΕ των 25.

(102) Σύμφωνα με την Alcoa η απουσία φθίνοντος χαρακτήρα δεν αποδεικνύεται. Ο εν λόγω χαρακτήρας πρέπει να αξιολογείται σε σχέση με το οριακό κόστος των προμηθευτών. Για να αποδείξει ότι η τιμή δεν είναι φθίνουσα, η Επιτροπή θα πρέπει να αποδείξει αύξηση του εν λόγω κόστους. Όσον αφορά το μέγιστο όριο αύξησης του 4 % που αμφισβητείται από την Επιτροπή, καθώς δεν εγγυάται την προοδευτική μείωση, η Alcoa ισχυρίζεται ότι είναι φυσιολογικό να ορίζεται η τιμή για συγκεκριμένη περίοδο. Επίσης, ένα μέγιστο όριο θα πρέπει να ανταποκρίνεται σε φυσιολογικές τάσεις και όχι να λαμβάνει υπόψη ασυνήθιστες περιστάσεις, όπως η υπέρογκη αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Η Alcoa επισημαίνει, τέλος, ότι η Επιτροπή αναγνώρισε τον χαρακτήρα σταδιακής μείωσης ενός μηχανισμού που διατηρούσε ένα πλεονέκτημα για περίοδο τεσσάρων-πέντε ετών και συνεπώς το μείωνε σταδιακά (52).

(103) Η Alcoa ισχυρίζεται ότι το καθεστώς τιμολόγησης είναι μεταβατικό, καθώς έχει ορισθεί ότι θα διαρκέσει έως ότου εξαλειφθεί το πρόβλημα διασύνδεσης με την ηπειρωτική χώρα (πιθανώς το 2010). Επίσης, ο ισχυρισμός της Επιτροπής σύμφωνα με τον οποίο το μέτρο ισχύει περισσότερο από πέντε έτη είναι αβάσιμος, δεδομένου ότι μέχρι σήμερα το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης δεν συνιστούσε ενίσχυση.

(104) Τέλος, η Alcoa ισχυρίζεται ότι οι κατευθυντήριες γραμμές του 2007 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα για το 2007-2013 (53) δεν μπορούν να εφαρμοσθούν επί της ουσίας, καθώς το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης εγκρίθηκε πριν από το 2007 και, συνεπώς, θα πρέπει να κριθεί σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 1998 (54) όπως προβλέπουν οι μεταβατικές διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών του 2007.

4.2. Παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν από τρίτους

4.2.1. Υπόθεση C38/A/04

(105) Ένας ανταγωνιστής της Portovesme Srl (55) υπέβαλε ανάλυση του τιμολογίου Alumix, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι όλα τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης που εφαρμόζει η Ιταλία στη Σαρδηνία βάσει του διατάγματος του 2004, συνιστούν παράνομες κρατικές ενισχύσεις που δεν μπορούν να εγκριθούν ως λειτουργικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα και θα πρέπει να κηρυχθούν ασυμβίβαστες.

4.2.2. Υπόθεση C 36/B/06

(106) Δύο οργανώσεις παραγωγών αλουμινίου υποστηρίζουν ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης είναι αναγκαία για να αποφευχθεί η μετεγκατάσταση της βιομηχανίας εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης εν αναμονή μακροπρόθεσμων λύσεων.

(107) Ο ανταγωνιστής της Portovesme Srl που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (105) ζήτησε από την Επιτροπή να λάβει υπόψη της τα σχόλιά του στην υπόθεση C 13/06 (56) και στην αξιολόγηση της υπό εξέταση υπόθεσης. Η εταιρεία καταλήγει εκ νέου στο συμπέρασμα ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης θα πρέπει να κηρυχθούν ασυμβίβαστα.

(108) Η Ιταλία ζήτησε από την Επιτροπή να μην λάβει υπόψη της τα εν λόγω σχόλια, τα οποία θεωρεί μη συναφή, δεδομένου ότι η υπόθεση C 13/06 δεν αφορά το ίδιο ζήτημα, καθώς τα μέτρα που εξετάζονται στην υπόθεση C 13/06 συνιστούν νέα ενίσχυση, ενώ το καθεστώς της Alcoa αποτελεί παράταση υφιστάμενης ενίσχυσης. Επίση, ο τρίτος ενδιαφερόμενος, που δεν είναι παραγωγός αλουμινίου, δεν επηρεάζεται άμεσα από το μέτρο υπέρ της Alcoa.

(109) Η Επιτροπή δεν μπορεί να κάνει δεκτό το αίτημα της Ιταλίας. Το γεγονός ότι το καθεστώς τιμολόγησης της Alcoa έχει διαφορετικό ιστορικό σε σχέση με τα άλλα καθεστώτα, δεν ακυρώνει σε τίποτα τη συνάφεια των διατυπωθέντων σχολίων στον βαθμό που αφορούν συναφή ζητήματα, όπως τον χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης των καθεστώτων τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία, τη συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και την επίπτωσή τους στον ανταγωνισμό. Επίσης, στο πλαίσιο έρευνας βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, δεν είναι αναγκαίο ο τρίτος να επηρεάζεται άμεσα και προσωπικά από το μέτρο για το οποίο υποβάλλει τα σχόλια.

5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ

5.1. Υπόθεση C 38/A/04

5.1.1. Σκοπός του καθεστώτος τιμολόγησης είναι να αντισταθμίσει την αποτυχία της αγοράς

(110) Η Ιταλία επισημαίνει ότι η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ακόμη πλήρως ανταγωνιστική, όπως έχει αναγνωρίσει η ίδια η Επιτροπή. Οι επιχειρήσεις, ιδίως οι υψηλής ενεργειακής έντασης, δεν είναι σε θέση να αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια με συγκρίσιμους όρους στα διάφορα κράτη μέλη.

(111) Στην Ιταλία, παρά την απελευθέρωση του τομέα, υπάρχουν διαρθρωτικές αδυναμίες (όπως, για παράδειγμα, η ανεπαρκής διασύνδεση) που έχουν ως συνέπεια υψηλές τιμές ενέργειας και συγκεντρωμένη δομή αγοράς που καθιστά δύσκολη για τους κατάλληλους πελάτες την επιλογή του προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ στη Σαρδηνία, όπου υπάρχουν μόνο δύο προμηθευτές. Η Ιταλία ισχυρίζεται, συνεπώς, ότι ένα ειδικό σύστημα τιμολόγησης που ανταποκρίνεται στις συνθήκες της ζήτησης θα πρέπει να θεωρείται αιτιολογημένο ως κανονιστικό μέτρο για την προσομοίωση των μηχανισμών που θα έπρεπε να λειτουργούν σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά. Η εν λόγω παρέμβαση αποκαθιστά ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών υψηλής ενεργειακής έντασης που λειτουργούν σε διαφορετικά κράτη μέλη.

5.1.2. Το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης δεν συνιστά κρατική ενίσχυση

(112) Όσον αφορά την Alcoa, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή είχε κρίνει πως το αρχικό καθεστώς της Alumix που είχε θεσπισθεί με το διάταγμα του 1995 δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση, καθώς ήταν αντικειμενικά συνδεδεμένο με τα χαρακτηριστικά κατανάλωσης του μεταλλουργείου και αντικατόπτριζε τις ιδιαιτερότητες της προσφοράς και της ζήτησης ενέργειας στις συγκεκριμένες περιοχές.

(113) Κατά την άποψη της Ιταλίας, το διάταγμα του 2004 βασίζεται στα ίδια αντικειμενικά στοιχεία που οδήγησαν την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε κρατική ενίσχυση, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τη σημερινή κρίση της μεταλλουργικής βιομηχανίας στη Σαρδηνία. Η διαφορά μεταξύ παλαιού και νέου συστήματος αφορά μόνο τη «διάρθρωση του τιμολογίου». Η Ιταλία υποστηρίζει ότι οι αλλαγές αυτές κατέστησαν αναγκαίες μετά τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και για τη διασφάλιση της «τιμολογιακής ουδετερότητας».

(114) Ειδικότερα, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι το καθεστώς Alcoa δεν εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, καθώς δεν προβλέπει μεταβίβαση κρατικών πόρων και δεν είναι σε θέση να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό ή να επηρεάσει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Το ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν αποτελούσε ενίσχυση ήταν ο λόγος για τον οποίο η Ιταλία δεν θεώρησε αναγκαία την κοινοποίηση του διατάγματος του 2004. Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι, σε κάθε περίπτωση, μετά την έναρξη της εμπεριστατωμένης έρευνας, έπαυσε η εφαρμογή του διατάγματος του 2004 για την Alcoa.

5.1.3. Κανένας κρατικός πόρος

(115) Όσον αφορά τη χρήση κρατικών πόρων, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι το σύστημα τιμολόγησης είναι απόλυτα συμβιβάσιμο με εκείνο για το οποίο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάσισε ότι δεν αφορά κρατικούς πόρους στην υπόθεση Preussen-Elektra. Το Cassa Conguaglio, ως «τεχνικός λογιστικός φορέας του συστήματος», δεν μπορεί να διαθέτει ελεύθερα τους οικονομικούς πόρους που διαχειρίζεται. Το ότι η AEEG και το Υπουργείο Οικονομικών μπορούν να ασκούν κάποιον έλεγχο στις δραστηριότητες του Cassa Conguaglio δεν σημαίνει ότι το κράτος είναι σε θέση να διαθέτει ελεύθερα τους εν λόγω πόρους.

5.1.4. Καμία επίπτωση στις συναλλαγές

(116) Όσον αφορά την επίπτωση στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές, τα επιχειρήματα που προέβαλε η Ιταλία είναι τα ίδια με εκείνα της Alcoa [βλέπε αιτιολογικές σκέψεις (86)-(90)].

5.1.5. Το καθεστώς τιμολόγησης της Σαρδηνίας είναι συμβιβάσιμο με τους κανόνες σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα

(117) Κατά την άποψη της Ιταλίας, το καθεστώς που εφαρμόζεται στη Σαρδηνία μπορεί σε κάθε περίπτωση να θεωρηθεί συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά ως ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα βάσει των ακόλουθων επιχειρημάτων. Οι αδυναμίες της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας όσον αφορά τη Σαρδηνία συνιστούν περιφερειακό μειονέκτημα που καταργείται με το καθεστώς τιμολόγησης. Το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης επιδρά θετικά στην απασχόληση και στη διατήρηση του κοινωνικού και οικονομικού ιστού του νησιού. Είναι αναλογικό των μειονεκτημάτων που αντιμετωπίζει ο δικαιούχος, βραχυπρόθεσμο και μεταβατικό.

5.2. Υπόθεση C 36/B/06

5.2.1. Ανυπαρξία κρατικής ενίσχυσης

(118) Η Ιταλία δεν θεώρησε αναγκαίο να κοινοποιήσει, βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, την παράταση του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης που προβλέπει το άρθρο 11 παράγραφος 11 του νόμου 80/2005, καθώς το μέτρο εξακολουθεί να μην συνιστά κρατική ενίσχυση. Πράγματι, η Ιταλία θεωρεί ότι η παράταση ενός μέτρου που δεν συνιστά κρατική ενίσχυση διαφέρει από την παράταση ενός μέτρου που συνιστά ενίσχυση, καθώς μόνο το τελευταίο μπορεί να θεωρηθεί νέα ενίσχυση.

(119) Όπως και η Alcoa, έτσι και η Ιταλία ισχυρίζεται ότι η απόφαση Alumix δεν είχε χρονικό περιορισμό. Αυτό ήταν σκόπιμο και αποδεικνύει ότι η ίδια η Επιτροπή είχε αποδεχθεί την αναγκαιότητα το μέτρο να έχει μακροπρόθεσμο χαρακτήρα. Η Ιταλία υποστήριξε αυτό το επιχείρημα επισημαίνοντας το σημείο της απόφασης Alumix στο οποίο η Επιτροπή δηλώνει ότι «η αναδιάρθρωση και η επιστροφή στην κερδοφορία των δραστηριοτήτων της Alumix εγγυώνται ότι η ανάπτυξη των δύο αυτών περιοχών δεν θα είναι σύντομη, αλλά μακροπρόθεσμη».

5.2.2. Απουσία πλεονεκτήματος, κρατικών πόρων και επίδρασης στις συναλλαγές

(120) Η Ιταλία υποστηρίζει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν συνεπάγεται πλεονέκτημα για τους ίδιους λόγους που ανέπτυξε ήδη η Alcoa και αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις (80)-(85), ότι δεν επηρεάζει τις συναλλαγές [βλέπε αιτιολογικές σκέψεις (86)-(90)] και ότι δεν προβλέπει μεταβίβαση κρατικών πόρων [βλέπε αιτιολογική σκέψη (115)].

(121) Η Ιταλία επισημαίνει την πλεονάζουσα ικανότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία και υπογραμμίζει ότι στην εν λόγω κατάσταση η Alcoa θα διέθετε κανονικά ισχυρή διαπραγματευτική θέση και θα μπορούσε να επιτύχει ανταγωνιστική τιμή που θα ήταν ελαφρώς μόνο ανώτερη από το οριακό κόστος παραγωγής του προμηθευτή. Το ότι αυτό δεν είναι εφικτό στη Σαρδηνία πρέπει, κατά την άποψη της Ιταλίας, να αποδοθεί στη συμπεριφορά του φορέα με τη δεσπόζουσα θέση, ο οποίος μπορεί να ορίζει την τιμή στη Σαρδηνία και δεν έχει κανένα εμπορικό συμφέρον να πωλεί σε κατώτερη τιμή, γνωρίζοντας ότι η Alcoa δεν μπορεί να αγοράσει από άλλον προμηθευτή την ηλεκτρική ενέργεια που χρειάζεται. Επίσης, σε κατάσταση δυοπωλίου (ENEL και ENDESA-σήμερα E.ON (57) αμφότεροι οι φορείς μπορούν να αποκομίσουν κέρδος από την εφαρμογή τιμής ανώτερης από της οικονομικά ιδανικής, προκειμένου να αποφευχθεί η δημιουργία «κακού προηγουμένου» στην υπόλοιπη Ιταλία. Λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντική ισχύ στην αγορά που διατήρησε η πρώην μονοπωλιακή ENEL (58), η Ιταλία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει καμία ουσιαστική διαφορά μεταξύ της τιμής που εγκρίθηκε για την Alcoa σε μια κατάσταση μονοπωλίου (η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή με την απόφαση Alumix) και την τιμή που ισχύει στις σημερινές, μάλλον ατελείς, συνθήκες αγοράς.

(122) Η Ιταλία αμφισβητεί επίσης τη χρήση των μέσων τιμών IPEX για τους ίδιους λόγους που περιγράφονται στην αιτιολογική σκέψη (83).

5.2.3. Το μέτρο δεν είναι παράνομο

(123) Η Ιταλία υποστηρίζει επίσης ότι οι οικονομικές προϋποθέσεις στη βάση της απόφασης Alumix παρέμειναν αμετάβλητες με την πάροδο του χρόνου. Η παράταση, συνεπώς, του καθεστώτος τιμολόγησης δεν περιέχει κανένα νέο στοιχείο και δεν μπορεί να θεωρηθεί νέα ενίσχυση. Δεν είναι, συνεπώς, ορθό να θεωρείται το μέτρο παράνομη ενίσχυση.

5.2.4. Αιτιολογημένο καθεστώς

(124) Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι στην αξιολόγησή της η Επιτροπή θα έπρεπε να λάβει επίσης υπόψη τα συμπεράσματα που διατυπώθηκαν στην πρώτη έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου για την ενέργεια, την ανταγωνιστικότητα και το περιβάλλον, τα οποία προσδιορίζουν δύο νέους παράγοντες που περιόρισαν την παραγωγή αλουμινίου τα τελευταία χρόνια, ήτοι την παγκοσμιοποίηση της αγοράς αναφοράς για το αλουμίνιο και την εκκίνηση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.

(125) Ειδικότερα, το ζήτημα του υψηλού κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας για την παραγωγή αλουμινίου στη Σαρδηνία και στο Βένετο, το οποίο αναγνωρίσθηκε στην απόφαση Alumix, δεν έχει επιλυθεί ακόμη από το 1996 μέχρι σήμερα. Η διατήρηση των εν λόγω συνθηκών αιτιολογεί την παράταση του καθεστώτος, το οποίο σε κάθε περίπτωση είχε τον χαρακτήρα μακροπρόθεσμου μέτρου με σκοπό να ενισχύσει τη βιομηχανική ανάπτυξη. Η Ιταλία επισημαίνει ότι και οι άλλες συνθήκες που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή στην απόφαση Alumix παρέμειναν αμετάβλητες, ιδίως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κατανάλωσης των μεταλλουργείων αλουμινίου και ο ανεπαρκής βαθμός απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

(126) Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι, εν αναμονή της πλήρους απελευθέρωσης της αγοράς, είναι αναγκαίο να παραταθούν τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης και ενδεχόμενα ανάλογα μέτρα που θέσπισαν άλλα κράτη μέλη με σκοπό την προστασία και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

(127) Κατά την άποψη της Ιταλίας, η μόνη μακροπρόθεσμη λύση για να μειωθεί το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας συνίσταται στην κατασκευή των κατάλληλων υποδομών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και διασύνδεσης, έτσι ώστε να ανοίξει πράγματι η αγορά σε νέους φορείς. Η Ιταλία αναφέρει τον αγωγό αερίου GALSI, ο οποίος θα μεταφέρει φυσικό αέριο από την Αλγερία στην Ευρώπη μέσω της Σαρδηνίας και το σύστημα υποθαλάσσιων αγωγών SAPEI που θα βελτιώσει τη διασύνδεση με την ηπειρωτική Ιταλία. Οι εν λόγω υποδομές βρίσκονται σήμερα στο στάδιο της κατασκευής. Η Ιταλία υποστηρίζει, συνεπώς, ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης πρέπει να διατηρηθούν έως την ολοκλήρωση της κατασκευής των υποδομών.

(128) Η Ιταλία επισημαίνει επίσης ότι η υπό εξέταση υπόθεση δεν μπορεί να συγκριθεί με την υπόθεση C 34/02, η οποία αναφέρεται στην απόφαση για κίνηση της διαδικασίας του 2006, προκειμένου να αποδειχθεί ότι η Επιτροπή είχε διαπιστώσει ότι η ανεπαρκής ηλεκτρική σύνδεση δεν συνιστούσε περιφερειακό μειονέκτημα για τη Σαρδηνία. Σύμφωνα με την Ιταλία, η προαναφερθείσα υπόθεση αφορούσε ενισχύσεις σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες δεν είναι μεγάλοι καταναλωτές ενέργειας και, συνεπώς, επηρεάζονται λιγότερο από την απουσία κατάλληλης ενεργειακής υποδομής και από τις αδυναμίες της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία σε σχέση με επιχειρήσεις όπως η Alcoa.

(129) Η Ιταλία επισημαίνει επίσης ότι η ομάδα υψηλού επιπέδου κατανοεί την ανάγκη να διατηρηθούν στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης βιομηχανίες υψηλής ενεργειακής έντασης όπως οι βιομηχανίες σιδηρούχων και μη σιδηρούχων μετάλλων (59), βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητά τους και διευκολύνοντας ειδικότερα την πρόσβαση τους σε ηλεκτρική ενέργεια με ανταγωνιστικές τιμές.

(130) Η Ιταλία παραθέτει λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχουν θεσπίσει άλλα κράτη μέλη, ειδικότερα η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Φινλανδία και η Ελλάδα, προκειμένου να μειώσουν το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας των βιομηχανιών υψηλής ενεργειακής έντασης και να αποφευχθεί η μετεγκατάστασή τους εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ιταλία επισημαίνει ότι, αν και με διαφορετικές μορφές, τα εν λόγω μέτρα έχουν τα ίδια οικονομικά αποτελέσματα με το ιταλικό καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης και υπογραμμίζει ότι θα ήταν σκόπιμο η Ευρωπαϊκή Ένωση να εναρμονίσει τα εν λόγω μέτρα, προκειμένου να εξισωθούν οι συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και των ανταγωνιστών τους από τρίτες χώρες. Ωστόσο, βραχυπρόθεσμα, τα μέτρα που θέσπισε η Ιταλία δεν θα πρέπει να θεωρηθούν ενίσχυση, αλλά, αντιθέτως, να αξιολογηθούν με τα ίδια κριτήρια που αξιολογήθηκαν τα μέτρα των άλλων κρατών μελών.

6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ

6.1. Χρονικό και καθ’ ύλην πλαίσιο της έρευνας

(131) Ως πρώτο βήμα, η Επιτροπή θεωρεί αναγκαίο να διασαφηνίσει το χρονικό και καθ’ ύλην πλαίσιο της έρευνας όπως ορίζεται στις αποφάσεις κίνησης της διαδικασίας.

6.1.1. Η διαδικασία του 2004 (υπόθεση C 38/A/04)

(132) Η ανάγκη της εν λόγω διασαφήνισης απορρέει από το γεγονός ότι τον Απρίλιο του 2004, όταν ετέθη εν ισχύι το διάταγμα του 2004, το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης της Alcoa διέθετε έγκριση όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις (απόφαση Alumix) έως τον Δεκέμβριο του 2005 (60).

(133) Δεδομένης της χρονικής επικάλυψης του καθεστώτος της Alumix και των αμφισβητούμενων διατάξεων του 2004, θα πρέπει να διασαφηνισθεί αν η απόφαση κίνησης της διαδικασίας του 2004 αμφισβήτησε τη χρονική επέκταση του καθεστώτος Alcoa πέραν της αρχικής διάρκειας του καθεστώτος Alumix (μετά την 1η Ιανουαρίου 2006) ή αν αμφισβήτησε επίσης το καθεστώς Alumix αυτό καθεαυτό την περίοδο 2004-2005 εξαιτίας των αλλαγών που επήλθαν στον χρηματοοικονομικό του μηχανισμό.

(134) Από την προσεκτική ανάγνωση της απόφασης προκύπτει ότι αυτή αμφισβητεί γενικώς το νέο τιμολογιακό καθεστώς που θέσπισε το διάταγμα του 2004 υπέρ των ενδιαφερόμενων δικαιούχων (Portovesme Srl, ILA Spa, Euroalluminia Spa και Alcoa) και δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αμφισβήτηση του ίδιου του καθεστώτος Alumix. Το εν λόγω συμπέρασμα επιβεβαιώνεται από τις ακόλουθες παρατηρήσεις.

(135) Καταρχάς, η εξέταση του εν λόγω μέτρου είναι συνολική και δεν κάνει διακρίσεις μεταξύ των δικαιούχων. Ειδικότερα, η ιδιαίτερη νομική θέση της Alcoa ως δικαιούχου του εγκεκριμένου καθεστώτος Alumix ούτε αναφέρεται ούτε αξιολογείται λεπτομερώς.

(136) Κατά δεύτερο λόγο, οι παρατηρήσεις της Επιτροπής όσον αφορά την ουσιαστική διαφορά μεταξύ του καθεστώτος Alumix και του νέου καθεστώτος τιμολόγησης (61) έχουν ως μόνο σκοπό να αποδείξουν ότι τα συμπεράσματα που διατυπώνονται στην υπόθεση Alumix δεν μπορούν να μεταφερθούν στο νέο τιμολογιακό καθεστώς, λόγω του διαφορετικού χρηματοοικονομικού μηχανισμού.

(137) Κατά τρίτο λόγο, εάν η απόφαση κίνησης της διαδικασίας του 2004 είχε ως σκοπό την αμφισβήτηση του αρχικού καθεστώτος Alumix, θα ανέφερε τη νομική βάση που είχε επιτρέψει την έγκριση του αρχικού καθεστώτος (το διάταγμα του 1995) και θα είχε παράσχει κάποιες εξηγήσεις για τους λόγους για τους οποίους ο μηχανισμός τιμολόγησης, όπως τροποποιήθηκε από το νέο κανονιστικό πλαίσιο, επηρέαζε την ισχύ των συμπερασμάτων που διατύπωσε η Επιτροπή στην υπόθεση Alumix πριν από την ημερομηνία λήξης του καθεστώτος.

(138) Η Επιτροπή θεωρεί συνεπώς ότι, όσον αφορά την Alcoa, η απόφαση κίνησης της διαδικασίας του 2004 αμφισβητεί την παράταση του καθεστώτος Alumix μετά τη λήξη του την 31η Δεκεμβρίου 2005. Το χρονικό πλαίσιο της έρευνας του 2004 περιοριζόταν, συνεπώς, στην περίοδο που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2006.

(139) Ωστόσο, την ημερομηνία εκείνη, το διάταγμα του 2004 είχε εκ των πραγμάτων ξεπεραστεί από τον νόμο 80/2005, ο οποίος ετέθη εν ισχύι την 1η Ιανουαρίου 2006 [βλέπε αιτιολογικές σκέψεις (48) και (142)]. Συνεπώς, το εν λόγω διάταγμα δεν είναι ουσιαστικά συναφές με τους σκοπούς της παρούσας έρευνας.

6.1.2. Η διαδικασία του 2006 (υπόθεση C 36/B/06)

(140) Η διατύπωση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας του 2006 δεν προσφέρεται για ερμηνείες και αμφισβητεί αναμφίβολα την παράταση του καθεστώτος έως το 2010 που θεσπίσθηκε με τον νόμο 80/2005 (62) και όχι το ίδιο το καθεστώς Alumix.

(141) Όσον αφορά το χρονικό πλαίσιο της έρευνας του 2006, η Επιτροπή επισημαίνει ότι στην εν λόγω περίπτωση δεν υπάρχει καμία επικάλυψη μεταξύ του καθεστώτος Alumix, το οποίο έληξε τον Δεκέμβριο του 2005, και της αμφισβητούμενης παράτασης του καθεστώτος που άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2006 [βλέπε αιτιολογική σκέψη (48)]. Αυτό επιβεβαιώνεται στη σκέψη 132 της απόφασης του Πρωτοδικείου.

6.1.3. Συμπεράσματα σχετικά με το πλαίσιο της απόφασης

(142) Εφόσον κατά την 1η Ιανουαρίου 2006 το διάταγμα του 2004 είχε ξεπεραστεί από τον νόμο 80/2005, η εν λόγω νομική βάση δεν αφορά πλέον άμεσα τους σκοπούς της έρευνας. Η έρευνα, συνεπώς, αφορά ένα συγκεκριμένο μέτρο, ήτοι την παράταση του καθεστώτος Alcoa από την 1η Ιανουαρίου 2006 έως την 31η Δεκεμβρίου 2010, η οποία εφαρμόσθηκε δυνάμει του νόμου 80/2005 σε συνδυασμό με τις σχετικές κανονιστικές διατάξεις των αποφάσεων της AEEG. Ωστόσο, σε περίπτωση που η Ιταλία θεωρεί ότι, παρά τη θέσπιση του νόμου 80/2005, το διάταγμα του 2004 μπορεί να αποτελέσει τη νομική βάση για την περίοδο Ιανουαρίου 2006-Ιουνίου 2007, τα συμπεράσματα της παρούσας απόφασης θα πρέπει να θεωρηθεί ότι ισχύουν και για το μέτρο που θεσπίσθηκε με το διάταγμα του 2004 (63).

6.2. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ

(143) Σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: το μέτρο (α) παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο· (β) χορηγείται από το κράτος με κρατικούς πόρους· (γ) είναι επιλεκτικό· (δ) επηρεάζει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και απειλεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό εντός της ΕΕ.

(144) Τόσο η Ιταλία όσο και η Alcoa ισχυρίζονται ότι το καθεστώς δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.

6.2.1. Ύπαρξη πλεονεκτήματος

(145) Ως πρώτη παρατήρηση, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, στο πλαίσιο του καθεστώτος τιμολόγησης που θεσπίσθηκε από το άρθρο 11 παράγραφος 11 του νόμου 80/2005, το κράτος παρεμβαίνει για να διατηρήσει μια τιμή για τις προμήθειες ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία είναι σημαντικά χαμηλότερη από εκείνη που θα μπορούσε να είχε (και είχε) πετύχει η Alcoa σε πραγματικές συνθήκες αγοράς. Εάν η Alcoa ήταν σε θέση να πετύχει αυτήν τη μειωμένη τιμή απευθείας από έναν εκ των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας των εν λόγω περιφερειών, δεν θα ήταν αναγκαία καμία κρατική παρέμβαση. Ούτε η Ιταλία ούτε η Alcoa αμφισβητούν το ότι στις εν λόγω περιφέρειες οι τρέχουσες τιμές αγοράς είναι υψηλότερες της τιμής που καταβάλλει πραγματικά η Alcoa χάρη στις επιστροφές από το Cassa Conguaglio.

(146) Όσον αφορά τη μέθοδο που προτείνει η Alcoa για την αξιολόγηση της ύπαρξης πλεονεκτήματος (εάν δηλαδή η προτιμησιακή τιμή είναι κατώτερη της τιμής που θα μπορούσε να πετύχει σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά), θα πρέπει να επισημανθεί καταρχάς ότι το εν λόγω επιχείρημα απορρίφθηκε ήδη από την απόφαση του Πρωτοδικείου (σκέψη 71). Ούτε τα κοινοτικά δικαστήρια ούτε η Επιτροπή έχουν λάβει ποτέ υπόψη τους τις συνθήκες μιας υποθετικής αγοράς με καλύτερη λειτουργία για να αξιολογήσουν την ύπαρξη πλεονεκτήματος. Το πλαίσιο αναφοράς αφορούσε πάντα τις ισχύουσες συνθήκες στην πραγματική αγορά, όπως προκύπτει, για παράδειγμα, από την υπόθεση των ολλανδών καλλιεργητών δενδροκηπευτικών (64), στην οποία η Επιτροπή εφάρμοσε το κριτήριο του φορέα σε οικονομία αγοράς για να αξιολογήσει την ύπαρξη πλεονεκτήματος σε ορισμένες τιμές για το φυσικό αέριο.

(147) Επίσης, το επιχείρημα της Alcoa προϋποθέτει ότι, εάν μια αγορά δεν λειτουργεί ομαλά, ένα κράτος μέλος δικαιούται να ορίζει τιμές που προσομοιώνουν συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού. Εάν το πλαίσιο αναφοράς ήταν μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά, οι τιμές που ορίζονται κατ’ αυτόν τον τρόπο από το κράτος δεν θα παρείχαν κανένα πλεονέκτημα. Η λογική αυτή αντιβαίνει στην εδραιωμένη από την κοινοτική νομολογία αρχή σύμφωνα με την οποία «Το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επιδιώκει να επιτύχει την προσέγγιση, μέσω μονομερών μέτρων, των όρων ανταγωνισμού που ισχύουν σε ορισμένο οικονομικό τομέα με αυτούς που επικρατούν σε άλλα κράτη μέλη δεν μπορεί να στερήσει από τα μέτρα αυτά τον χαρακτήρα κρατικής ενισχύσεως» (65). Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ως άνω αρχή εφαρμόζεται κατ’ αναλογία σε καταστάσεις στις οποίες ένα κράτος μέλος επιδιώκει να επιτύχει την προσέγγιση των όρων ανταγωνισμού με αυτούς που επικρατούν σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά.

(148) Επίσης, εάν γινόταν δεκτή η πρόταση της Alcoa, δεν θα συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις οι επιδοτήσεις που παρέχουν τα κράτη μέλη για να καλύψουν τη διαφορά μεταξύ μιας ελεύθερα διαπραγματευόμενης τιμής στην αγορά μεταξύ δύο φορέων και της θεωρητικής τιμής που θα μπορούσε να συμφωνηθεί σε συνθήκες πλήρους ανταγωνισμού. Αυτό θα ματαίωνε τον βασικό στόχο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

(149) Η Alcoa ισχυρίζεται, ωστόσο, ότι αυτή ακριβώς ήταν η μέθοδος που εφαρμόσθηκε από την Επιτροπή στην υπόθεση Alumix.

(150) Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η μέθοδος που εφαρμόσθηκε στην υπόθεση Alumix αφορούσε μια πολύ ιδιαίτερη κατάσταση. Στην Alumix το καθεστώς τιμολόγησης είχε συμφωνηθεί από την ENEL, η οποία την εποχή εκείνη ήταν ο δημόσιος φορέας που παρείχε ηλεκτρική ενέργεια σε καθεστώς μονοπωλίου, σε μια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας που δεν είχε ακόμη απελευθερωθεί (66). Λαμβάνοντας υπόψη την εν λόγω κατάσταση, η Επιτροπή χρειάστηκε να διαπιστώσει αν η ENEL εφάρμοζε μια τεχνητά χαμηλή τιμή ή συμπεριφερόταν ως συνετός επιχειρηματίας της αγοράς. Με δεδομένη τη μονοπωλιακή θέση της ENEL για την παραγωγή και τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, δεν υπήρχε καμία τιμή αγοράς την οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ως τιμή αναφοράς η Επιτροπή για να αξιολογήσει την ύπαρξη πλεονεκτήματος. Η Επιτροπή ανέπτυξε, συνεπώς, μια μέθοδο για να υπολογίσει τη θεωρητική χαμηλότερη τιμή αγοράς με την οποία θα ήταν διατεθειμένος να πουλήσει ένας συνετός προμηθευτής στον «καλύτερο πελάτη» του (τον μεγαλύτερο καταναλωτή με σταθερά χαρακτηριστικά κατανάλωσης) στις ειδικές περιστάσεις της αγοράς στη Σαρδηνία και στο Βένετο. Πράγματι, ένας συνετός προμηθευτής θα προσπαθούσε να καλύψει τουλάχιστον το οριακό κόστος παραγωγής του με μία μικρή προσαύξηση για τα πάγια έξοδα.

(151) Ωστόσο, η εν λόγω μέθοδος δεν μπορεί να εφαρμοσθεί γενικευμένα και εκτός του αρχικού της πλαισίου, σε μια κατάσταση στην οποία οι τιμές δεν καθορίζονται από έναν κρατικό μονοπωλιακό φορέα, αλλά προκύπτουν από ελεύθερη διαπραγμάτευση στην αγορά, και το τιμολόγιο της Alcoa δεν μπορεί πλέον να ερμηνευθεί ως αποτέλεσμα συνήθους εμπορικής συναλλαγής, αλλά αποτελεί σαφώς επιδοτούμενη τιμή. Πράγματι, μετά τις εξελίξεις που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις από (39) έως (43) το καθεστώς δεν είναι πλέον ένα «τιμολόγιο» υπό τη στενή έννοια, δηλαδή δεν είναι πλέον η τιμή που εφαρμόζει ο προμηθευτής της Alcoa, ή έστω μια καθαρή τιμή επιδοτούμενη από αυτόν, αλλά η «τελική τιμή» που προκύπτει από την επιστροφή που καταβάλλει το Cassa Conguaglio σε σχέση με την τιμή που καταβάλλει η στον προμηθευτή της Alcoa. Η ανάλυση που πραγματοποιήθηκε, συνεπώς, στην απόφαση Alumix, η οποία εξέταζε τη συμπεριφορά της ENEL, στερείται προδήλως κάθε συνάφειας, όπως επιβεβαιώνει και η απόφαση του Πρωτοδικείου και συγκεκριμένα στη σκέψη 132.

(152) Εφόσον τα κριτήρια της απόφασης Alumix δεν είναι κατάλληλα για να διαπιστωθεί αν το ισχύον καθεστώς τιμολόγησης παρέχει πλεονέκτημα στην Alcoa, εξίσου ακατάλληλοι είναι και οι υπολογισμοί που παρέχουν η Ιταλία και η Alcoa για να αποδείξουν ότι η τιμή εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στα κριτήρια της απόφασης Alumix, καθώς καλύπτει το οριακό κόστος παραγωγής της ENEL.

(153) Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι υπολογισμοί που παρείχαν η Ιταλία και η Alcoa υποτιμούν την τιμή που θα κατέβαλλε η Alcoa «σε φυσιολογικές συνθήκες» σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά, ακόμη και αν θεωρηθεί παρατύπως ότι το οριακό κόστος παραγωγής μπορούσε να αποτελέσει κατάλληλη παράμετρο σύγκρισης.

(154) Ειδικότερα, οι ελάχιστες τιμές IPEX, οι οποίες, σύμφωνα με την Alcoa, είναι αντιπροσωπευτικές της τιμής που θα κατέβαλλε η Alcoa «υπό φυσιολογικές συνθήκες» σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά (20 ευρώ), αντιπροσωπεύουν το οριακό κόστος παραγωγής στους σταθμούς base-load (ήτοι οι πλέον οικονομικοί). Ωστόσο, η ηλεκτρική ενέργεια των εν λόγω σταθμών πωλείται σε χαμηλή τιμή μόνο εκτός των ωρών αιχμής (67). Στις ώρες αιχμής, όλη η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια (ακόμη και εκείνη των σταθμών base-load) πωλείται σε πολύ υψηλότερη τιμή, καθώς η τιμή ορίζεται από οριακό σταθμό που είναι mid-merit ή αιχμής (68). Η Alcoa δεν καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια μόνο εκτός των ωρών αιχμής, αλλά επί εικοσιτετραώρου βάσεως. Για να είναι, συνεπώς, αντιπροσωπευτική μια τιμή που αντικατοπτρίζει έγκυρα τον πλήρη ανταγωνισμό, θα πρέπει να είναι η σταθμισμένη μέση τιμή που συνυπολογίζει τις χαμηλές τιμές εκτός των ωρών αιχμής, καθώς και τις υψηλές τιμές που ισχύουν για τις ώρες αιχμής.

(155) Στη Σαρδηνία, η οποία δεν διαθέτει φυσικό αέριο, οι σταθμοί που λειτουργούν με άνθρακα καθορίζουν την τιμή κατά το 80 % του έτους, ενώ οι σταθμοί που λειτουργούν με πετρέλαιο για το υπόλοιπο 20 %. Ακόμη και αν χρησιμοποιηθούν οι εξαιρετικά υποθετικές εκτιμήσεις της Alcoa για το οριακό κόστος παραγωγής με άνθρακα (20 ευρώ/MWh) και πετρέλαιο (60 ευρώ/MWh), μια σταθμισμένη μέση τιμή του κόστους θα πλησίαζε περισσότερο τα 28 ευρώ/MWh, ήτοι τιμή υψηλότερη των 26 ευρώ/MWh που καταβάλλει σήμερα η Alcoa. Η Επιτροπή θεωρεί συνεπώς ότι, τουλάχιστον για τη Σαρδηνία, το τιμολόγιο της Alcoa είναι κατώτερο του οριακού κόστους παραγωγής των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας και, συνεπώς, δεν ανταποκρίνεται στα κριτήρια της απόφασης Alumix, ακόμη και αν αυτά ήταν συναφή.

(156) Η Alcoa και η Ιταλία ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή σφάλλει όταν προτείνει τη χρήση των μέσων τιμών IPEX ως προσέγγιση της τιμής αγοράς που θα κατέβαλλαν υπό φυσιολογικές συνθήκες μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές στις εν λόγω περιφέρειες [βλέπε αιτιολογική σκέψη (83)]. Πρόκειται για λανθασμένη ερμηνεία του σκεπτικού της απόφασης κίνησης της διαδικασίας του 2006. Στην εν λόγω απόφαση η σύγκριση μεταξύ μέσων τιμών IPEX είχε ως μόνη πρόθεση να εκφράσει αμφιβολίες σχετικά με τον ισχυρισμό ότι οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία ήταν σημαντικά ανώτερες σε σχέση με άλλες ιταλικές περιφέρειες. Η Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι οι διαφορές μεταξύ μέσων τιμών IPEX από τη μία περιφέρεια στην άλλη θα μπορούσαν να είναι αντιπροσωπευτικές των διαφορών σε επίπεδο διμερών τιμών.

(157) Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν θεώρησε ποτέ ότι οι μέσες τιμές IPEX θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια κατά προσέγγιση εκτίμηση της τιμής αγοράς που θα μπορούσε να επιτύχει η Alcoa. Πράγματι, στην υπό εξέταση περίπτωση, δεν είναι αναγκαία η προσφυγή σε προσέγγιση. Η Alcoa είχε συνάψει διμερή συμφωνία με την ENEL με ονομαστική τιμή, η οποία, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, αντιστοιχούσε περίπου στη συνήθη τιμή της ENEL για τις παροχές υψηλής τάσης. Η εν λόγω σύμβαση αποτελεί την παράμετρο σε σχέση με την οποία μπορεί να αξιολογηθεί και να προσδιορισθεί το πλεονέκτημα για την εταιρεία.

(158) Εν κατακλείδι, το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης μειώνει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση με την ENEL και, κατά κανόνα, θα έπρεπε να επιβαρύνουν τον ισολογισμό της εταιρείας. Συνεπώς, βάσει της πάγιας νομολογίας, το μέτρο παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην Alcoa (69). Η Επιτροπή θεωρεί ότι το πλεονέκτημα αντιστοιχεί στις αντισταθμιστικές εισφορές που καταβάλλει το Cassa Conguaglio και καλύπτουν τη διαφορά μεταξύ της συμβατικής και της προτιμησιακής τιμής. Το συμπέρασμα αυτό ισχύει για αμφότερα τα μεταλλουργεία της Alcoa στη Σαρδηνία και στο Βένετο.

6.2.2. Επιλεκτικότητα

(159) Επειδή το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης χορηγείται μόνο στην Alcoa, το πλεονέκτημα που παρέχει είναι επιλεκτικό.

6.2.3. Κρατικοί πόροι και καταλογισμός στο κράτος

(160) Κατά πάγια νομολογία, ένα πλεονέκτημα μπορεί να χαρακτηρισθεί ως κρατική ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1της συνθήκης ΕΚ μόνο εάν χορηγείται άμεσα ή έμμεσα με κρατικούς πόρους (70) και μπορεί να καταλογισθεί στο κράτος (71).

(161) Όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη (43) το υπό εξέταση καθεστώς χρηματοδοτείται μέσω φόρου υπέρ τρίτων που συγκεντρώνεται από το Cassa Conguaglio μέσω του στοιχείου A4 του τιμολογίου. Η εν λόγω εισφορά είναι υποχρεωτική, καθώς επιβάλλεται από τις αποφάσεις της AEEG για την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας. Το Cassa Conguaglio είναι δημόσιος φορέας που συστάθηκε διά νόμου και επιτελεί τα καθήκοντά του βάσει συγκεκριμένων οδηγιών που παρέχει με αποφάσεις της η AEEG.

(162) Κατά πάγια πάντα νομολογία, τα έσοδα μιας εισφοράς που είναι υποχρεωτική βάσει της εθνικής νομοθεσίας και καταβάλλεται σε φορέα που έχει συσταθεί με νόμο συνιστούν κρατικούς πόρους υπό την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, όταν διατίθενται για τη χρηματοδότηση μέτρου που πληροί τα λοιπά κριτήρια του εν λόγω άρθρου (72).

(163) Η Ιταλία και η Alcoa επικαλούνται τις αποφάσεις Preussen-Elektra (73) και Pearle (74) για να τεκμηριώσουν τον ισχυρισμό σύμφωνα με τον οποίο το υπό εξέταση μέτρο δεν χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους. Αμφότερα τα μέρη ισχυρίζονται ότι οι αναγκαίοι πόροι για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος τιμολόγησης καταβάλλονται από ιδιώτες (τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας) σε ιδιώτη (Alcoa), ενώ ο ρόλος του κράτους περιορίζεται στη θέσπιση ενός νόμου που επιβάλλει την καταβολή των απαιτούμενων ποσών, χωρίς καμία διακριτική ευχέρεια για τη διάθεση των πόρων, πέραν της εφαρμογής του καθεστώτος που προβλέπει ο νόμος. Ειδικότερα, σύμφωνα με την Ιταλία και την Alcoa, το Cassa Conguaglio δεν ασκεί κανέναν έλεγχο στους πόρους και είναι ένας απλός λογιστικός ενδιάμεσος.

(164) Στην υπόθεση Preussen-Elektra το Δικαστήριο θεώρησε ότι η υποχρέωση που επιβάλλεται σε ιδιώτες διανομείς ηλεκτρικής ενέργειας για αγορά ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές σε ελάχιστες τιμές ανώτερες της πραγματικής οικονομικής αξίας του εν λόγω τύπου ενέργειας δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, καθώς το μέτρο δεν συνεπάγεται καμία άμεση ή έμμεση μεταβίβαση κρατικών πόρων. Σύμφωνα με την Ιταλία και την Alcoa, η υπό εξέταση υπόθεση είναι συναφής με την υπόθεση Preussen-Elektra, καθώς οι πόροι μεταβιβάζονται από ιδιώτες (τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας) σε ιδιωτικό φορέα (την Alcoa) και το κράτος δεν ασκεί κανέναν έλεγχο στους εν λόγω πόρους.

(165) Η Επιτροπή επισημαίνει ότι στην υπόθεση Preussen-Elektra τους αναγκαίους πόρους για τη χρηματοδότηση του μέτρου παρείχαν άμεσα οι διανομείς στους παραγωγούς από ανανεώσιμες πηγές, χωρίς την παρεμβολή δημόσιου φορέα. Με το εν λόγω σύστημα, τα ποσά για μεταβίβαση δεν μπορούσαν πράγματι να είναι ποτέ στη διάθεση των αρχών του κράτους μέλους. Αντιθέτως, στην υπό εξέταση υπόθεση, τα ποσά διακινούνται από τον δημόσιο φορέα Cassa Conguaglio πριν καταβληθούν στον τελικό δικαιούχο. Η νομολογία Preussen-Elektra εντάσσεται, συνεπώς, σε διαφορετικό πλαίσιο και δεν είναι συναφής με την υπό εξέταση υπόθεση.

(166) Η νομολογία Pearle παρέχει κατευθυντήριες γραμμές με μεγαλύτερη συνάφεια. Ωστόσο, η ερμηνεία της εν λόγω νομολογίας από την Επιτροπή διαφέρει από εκείνη που υπέβαλαν η Ιταλία και η Alcoa. Στην υπόθεση Pearle, το Δικαστήριο είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, σε ειδικές συνθήκες, τα έσοδα μιας εισφοράς που διακινούνται μέσω δημόσιου φορέα δεν συνιστούν κρατικούς πόρους. Στην υπόθεση Pearle, τη χρηματοδότηση των μέτρων κάλυπτε εξ ολοκλήρου ένας οικονομικός τομέας, κατόπιν αποκλειστικής πρωτοβουλίας του εν λόγω τομέα. Για τη συγκέντρωση των πόρων είχε θεσπισθεί φόρος υπέρ τρίτων που διακινούσε δημόσιος φορέας, ο οποίος δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να διαθέσει τους πόρους. Επίσης, υπήρχε σύμπτωση μεταξύ των φορέων που κατέβαλλαν την εισφορά και των δικαιούχων του εν λόγω μέτρου.

(167) Η Ιταλία και η Alcoa θεωρούν ότι το βασικό κριτήριο στην υπόθεση Pearle είναι να διαπιστωθεί αν το κράτος έχει το δικαίωμα να διαθέσει τους πόρους για άλλους σκοπούς, εκτός της εφαρμογής του καθεστώτος που προβλέπει ο νόμος. Οι ενδιαφερόμενοι ισχυρίζονται ότι το Cassa Conguaglio δεν διαθέτει καμία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τη διάθεση των πόρων, οι οποίοι προορίζονται για τη χρηματοδότηση των προτιμησιακών τιμολογίων και δεν μπορούν να ενταχθούν ποτέ «στον χώρο των δημόσιων οικονομικών». Συνεπώς, σύμφωνα με την Ιταλία και την Alcoa, το κράτος δεν μπορεί να διαθέσει ελεύθερα τους εν λόγω πόρους, οι οποίοι κατά συνέπεια δεν συνιστούν κρατικούς πόρους.

(168) Ως πρώτη παρατήρηση, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, ενώ ορισμένα από τα κριτήρια της υπόθεσης Pearle μπορούν να θεωρηθούν αντικειμενικά περισσότερο συναφή από άλλα, στην υπόθεση Pearle δεν υφίσταται «βασικό κριτήριο». Οι όροι που απαριθμούνται στην απόφαση είναι σωρευτικοί. Αυτή είναι η ερμηνεία που διατύπωσε το Πρωτοδικείο στην υπόθεση Earl Salvat (75), όταν εξέτασε υπό το πρίσμα των μεμονωμένων κριτηρίων της υπόθεσης Pearle την αμφισβητούμενη φορολογία της υπόθεσης.

(169) Πριν εξετάσει τον ρόλο του Cassa Conguaglio, η Επιτροπή διαπίστωσε κατά πόσον πληρούνται τα άλλα κριτήρια που απαριθμούνται στην υπόθεση Pearle. Είναι προφανές ότι, σε αντίθεση με την υπόθεση Pearle, το καθεστώς τιμολόγησης της Alcoa θεσπίσθηκε με κρατική πρωτοβουλία και όχι με πρωτοβουλία κάποιου οικονομικού τομέα. Επίσης, στην υπόθεση Pearle οι δικαιούχοι του μέτρου ήταν και οι μόνοι που συνεισέφεραν για τους πόρους και, συνεπώς, η παρέμβαση του δημόσιου φορέα δεν είχε ως σκοπό τη δημιουργία πλεονεκτήματος που θα μπορούσε να αποτελέσει πρόσθετη δαπάνη για το κράτος. Στην υπό εξέταση περίπτωση, η δικαιούχος Alcoa δεν βαρύνεται με την οικονομική δαπάνη, η οποία βαρύνει αποκλειστικά τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας. Δεν μπορεί, συνεπώς, να γίνει επίκληση της νομολογίας Pearle, ανεξαρτήτως της ενδεχόμενης βασιμότητας των ισχυρισμών που προέβαλαν η Alcoa και η Ιταλία όσον αφορά τον ρόλο του Cassa Conguaglio ως απλού λογιστικού ενδιάμεσου.

(170) Όσον αφορά το Cassa Conguaglio, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, κατά πάγια νομολογία, «δεν πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η ενίσχυση χορηγείται απευθείας από το κράτος και εκείνες που παρέχονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς τους οποίους έχει ορίσει ή ιδρύσει το κράτος αυτό» (76). Συνεπώς, ο δημόσιος ή ιδιωτικός χαρακτήρας του Cassa Conguaglio δεν είναι καθοριστικός όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Το ότι το Cassa Conguaglio είναι δημόσιος φορέας δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εφαρμογή του άρθρου 87 της συνθήκης ΕΚ (77). Κατά τον ίδιο τρόπο, η παρέμβαση ενός δημόσιου φορέα δεν αποκλείει αυτομάτως την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου (78).

(171) Η ανάλυση, ωστόσο, δεν μπορεί να περιορίζεται στις αρμοδιότητες του Cassa Conguaglio ως δημόσιου φορέα. Θα πρέπει να διαπιστωθεί αντιθέτως αν, γενικότερα, το κράτος μπορεί, άμεσα ή μέσω άλλου ορισμένου από το ίδιο φορέα, να ασκήσει έλεγχο στους πόρους που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος. Το ίδιο κριτήριο θα έπρεπε να εφαρμοσθεί εάν το Cassa Conguaglio ήταν ιδιωτικός φορέας.

(172) Η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Essent (79) παρέχει οριστικές κατευθύνσεις επί του ζητήματος αυτού. Στην υπόθεση Essent, οι Κάτω Χώρες είχαν θεσπίσει με νόμο προσαύξηση στα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος. Την προσαύξηση κατέβαλαν οι καταναλωτές ηλεκτρικού ρεύματος στους παρόχους του δικτύου, οι οποίοι με τη σειρά τους μεταβίβαζαν τα έσοδα στην εταιρεία SEP. Η SEP δεν διέθετε κανένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας στη διαχείριση των πόρων και λειτουργούσε υπό τον στενό έλεγχο των αρχών. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι τα έσοδα της προσαύξησης συνιστούσαν κρατικούς πόρους, βάσει των ακόλουθων επιχειρημάτων: η προσαύξηση στο τιμολόγιο είχε επιβληθεί μέσω εθνικού νόμου και συνεπώς ήταν υποχρεωτική. Η SEP δεν είχε δικαίωμα να χρησιμοποιεί τα έσοδα της προσαύξησης για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους που όριζε ο νόμος και, συνεπώς, οι πόροι παρέμεναν υπό δημόσιο έλεγχο και οι εθνικές αρχές μπορούσαν να τους διαθέσουν. Το Δικαστήριο έκρινε ότι τα εν λόγω στοιχεία ήταν επαρκή για να θεωρηθούν δημόσιοι οι εν λόγω πόροι.

(173) Οι ομοιότητες με την υπό εξέταση υπόθεση είναι προφανείς. Η προσαύξηση στο τιμολόγιο που χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος Alcoa επιβάλλεται με νόμο, όπως στην υπόθεση Essent. Το Cassa Conguaglio εκτελεί τα ίδια καθήκοντα με τη SEP, καθώς συγκεντρώνει και διαχειρίζεται τα έσοδα του φόρου υπέρ τρίτων, ενώ υπόκειται και στις ίδιες υποχρεώσεις, καθώς δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα έσοδα της προσαύξησης για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους που προβλέπει ο νόμος (τη χρηματοδότηση των καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης). Το κράτος είναι σε θέση να ελέγξει και να διαθέσει τους πόρους: το Cassa Conguaglio εκτελεί τα λογιστικά του καθήκοντα βάσει συγκεκριμένων εντολών της AEEG, η οποία δρα στο πλαίσιο των καταστατικών της εξουσιών ή/και εφαρμόζοντας την εθνική νομοθεσία [βλέπε ανωτέρω αιτιολογικές σκέψεις (26) και (27)]. Οι πόροι που διαχειρίζεται, συνεπώς, το Cassa Conguaglio παραμένουν συνεχώς υπό δημόσιο έλεγχο.

(174) Η εν λόγω ανάλυση συμφωνεί με εκείνη που διατύπωσε η Επιτροπή στην απόφαση για την ιταλική υπόθεση σχετικά με «το λανθάνον κόστος στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας» (80), με την οποία είχε χαρακτηρίσει ως δημόσιους τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio στον λογαριασμό A6.

(175) Σε κάθε περίπτωση, ο δημόσιος χαρακτήρας των πόρων που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio επιβεβαιώθηκε αμετάκλητα από την πρόσφατη νομολογία του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Iride (81).

(176) Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο είχε ήδη αποφανθεί, με την απόφαση 11632/03 της 3ης Απριλίου 2003, ότι το Cassa Conguaglio δεν διέθετε διακριτή νομική προσωπικότητα από το ιταλικό κράτος, το οποίο έπρεπε να θεωρείται ιδιοκτήτης των ποσών που μεταβίβαζε το Cassa Conguaglio, έστω και αν τα εν λόγω ποσά προέρχονταν από ιδιώτες και προορίζονταν για ιδιωτικές επιχειρήσεις. Στην υπόθεση Iride, οι προσφεύγοντες, Iride Spa και Iride Energia Spa, είχαν προσβάλει ενώπιον του Πρωτοδικείου μια απόφαση της Επιτροπής, η οποία χαρακτήριζε ως δημόσιους τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio στον λογαριασμό A6. Τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι προσφεύγοντες ήταν παρόμοια με εκείνα της Alcoa. Οι προσφεύγοντες αμφισβητούσαν την ουσία της απόφασης του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, ισχυριζόμενοι ότι ο ρόλος του Cassa Conguaglio ήταν αυτός ενός απλού λογιστικού ενδιάμεσου μεταξύ υπόχρεων ιδιωτών πολιτών και δικαιούχων των ποσών, ρόλος ο οποίος δεν επέτρεπε στο Cassa Conguaglio, ούτε για σύντομη περίοδο, να χρησιμοποιήσει τα συγκεντρωθέντα ποσά. Οι προσφεύγοντες είχαν επικαλεσθεί επίσης τη νομολογία της υπόθεσης Preussen-Elektra.

(177) Στην απόφαση της 11ης Φεβρουαρίου 2009, το Πρωτοδικείο αποφάνθηκε σαφώς επί της υπόθεσης. Αφού επισήμανε ότι δεν ήταν αρμόδιο να θέσει υπό αμφισβήτηση την ερμηνεία της ιταλικής νομοθεσίας από μέρους του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι τα ποσά του λογαριασμού A6 του Cassa Conguaglio πρέπει να χαρακτηρίζονται ως δημόσιοι πόροι, όχι μόνο διότι αποτελούν ιδιοκτησία του κράτους, αλλά και διότι παραμένουν υπό τον συνεχή του έλεγχο (82).

(178) Το συμπέρασμα αυτό αφορά τον λογαριασμό A6 του Cassa Conguaglio, ο οποίος χρηματοδοτεί το λανθάνον κόστος στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, μπορεί ευλόγως να επεκταθεί το εν λόγω συμπέρασμα στον λογαριασμό A4, ο οποίος χρηματοδοτεί το αμφισβητούμενο καθεστώς. Η απόφαση του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου βασίστηκε στην ανάλυση της νομικής προσωπικότητας του Cassa Conguaglio, και η διαπίστωση της ιδιοκτησίας του κράτους εφαρμόζεται, συνεπώς, σε όλα τα ποσά που διαχειρίζεται. Το ίδιο ισχύει για το συμπέρασμα του Πρωτοδικείου, σύμφωνα με το οποίο το κράτος μπορεί να ελέγχει τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio. Μεταξύ του λογαριασμού A6 και του λογαριασμού A4 δεν υφίσταται καμία διαφορά πέραν του προορισμού των πόρων (για τον A6 καταβολή του λανθάνοντος κόστους και τον A4 των προτιμησιακών καθεστώτων). Τα ποσά που μεταβιβάζονται, συνεπώς, στην Alcoa από τον λογαριασμό A4 χαρακτηρίζονται επίσης ως κρατικοί πόροι.

(179) Εκτός της χρηματοδότησής του με κρατικούς πόρους, το καθεστώς τιμολόγησης της Alcoa μπορεί επίσης να καταλογισθεί στο κράτος (83), καθώς η νομική βάση του μέτρου συνίσταται σε εθνικές νομοθετικές διατάξεις και αποφάσεις της AEEG που είναι δημόσιος οργανισμός.

6.2.4. Επίπτωση στις συναλλαγές και στρέβλωση του ανταγωνισμού

(180) Όσον αφορά την επίπτωση του μέτρου στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και τη συνεπακόλουθη στρέβλωση του ανταγωνισμού, είναι αναμφίβολο ότι η αγορά αλουμινίου είναι απόλυτα ανοικτή στον ανταγωνισμό. Στις αποφάσεις σχετικά με τις συγκεντρώσεις, η Επιτροπή έχει επανειλημμένα επιβεβαιώσει ότι η γεωγραφική αγορά του πρωτογενούς αλουμινίου είναι η παγκόσμια αγορά (84).

(181) Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (214), η παράταση του υπό εξέταση καθεστώτος τιμολόγησης της Alcoa δεν κοινοποιήθηκε από την Ιταλία. Κατά πάγια νομολογία (85), «σε περίπτωση μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να αποδείξει τις πραγματικές επιπτώσεις της. Πράγματι, αν η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να αποδείξει, με την απόφασή της, τις πραγματικές επιπτώσεις των ήδη χορηγηθεισών ενισχύσεων, τούτο θα είχε ως συνέπεια να ευνοούνται τα κράτη μέλη που χορηγούν ενισχύσεις κατά παράβαση της υποχρεώσεως κοινοποιήσεως, εις βάρος εκείνων που κοινοποιούν τις ενισχύσεις κατά το στάδιο του σχεδιασμού τους».

(182) Η Επιτροπή οφείλει, συνεπώς, να αποδείξει μόνο τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις ενός μέτρου στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και στον ανταγωνισμό.

(183) Η Επιτροπή έλαβε υπόψη της τις θέσεις που ανέπτυξαν η Alcoa και η Ιταλία, σύμφωνα με τις οποίες το καθεστώς τιμολόγησης δεν έχει καμία επίπτωση στις συναλλαγές και δεν στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, εφόσον δεν υπάρχουν πραγματικές εμπορικές ροές μεταξύ των κρατών μελών, είναι απίθανο να αναπτυχθούν τέτοιες ροές στο άμεσο μέλλον [βλέπε αιτιολογικές σκέψεις από (86) έως (88)] και, λόγω των χαρακτηριστικών του τομέα του αλουμινίου, το καθεστώς τιμολόγησης δεν ζημιώνει τους ευρωπαίους ανταγωνιστές της Alcoa [βλέπε αιτιολογική σκέψη (89)].

(184) Υπενθυμίζεται ότι, στην πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής και στη νομολογία του Δικαστηρίου, η απουσία πραγματικών εμπορικών ροών δεν έγινε ποτέ αποδεκτή ως απόδειξη ότι ένα μέτρο ενίσχυσης δεν έχει καμία επίπτωση στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Πράγματι, κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το είδος της ενίσχυσης μιας επιχείρησης μπορεί να είναι τέτοιο που να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και να στρεβλώνει τον ανταγωνισμό ακόμη και αν η εν λόγω επιχείρηση δεν συμμετέχει άμεσα στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές … Πράγματι, όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί ενίσχυση σε μια επιχείρηση, η εσωτερική παραγωγή μπορεί να διατηρηθεί στο ίδιο επίπεδο ή και να αυξηθεί, με συνέπεια να μειώνονται οι δυνατότητες επιχειρήσεων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη να εξάγουν τα προϊόντα τους προς την αγορά αυτού του κράτους μέλους (86).

(185) Επίσης, ένα πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από μείωση της παραγωγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και από αύξηση των εισαγωγών από τρίτες χώρες, με περιορισμένες ή ανύπαρκτες εμπορικές ροές μεταξύ των κρατών μελών, δεν είναι ασυνήθιστο και θεωρείται μάλλον χαρακτηριστικό των τομέων που αντιμετωπίζουν διαρθρωτικές δυσκολίες ή/και δέχονται έντονες ανταγωνιστικές πιέσεις. Οι εν λόγω τομείς είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στα μέτρα που θεσπίζουν τα κράτη μέλη για να βελτιώσουν την ανταγωνιστική θέση των εθνικών βιομηχανιών τους.

(186) Το ότι η χαμηλή παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου στην Ιταλία δεν μπορεί να επηρεάσει τις παγκόσμιες τιμές είναι άνευ σημασίας. Η ύπαρξη μιας τιμής αναφοράς για το αλουμίνιο, η οποία δεν επηρεάζεται εύκολα από τις συνθήκες παραγωγής σε ένα μόνο κράτος μέλος, δεν αποκλείει την ύπαρξη ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων του ΕΟΧ που διαθέτουν τα προϊόντα τους στην παγκόσμια αγορά αλουμινίου. Είναι πιθανό η ενίσχυση των ιταλικών μεταλλουργείων της Alcoa να μην επιτρέπει στην Alcoa να μειώσει την παγκόσμια τιμή του αλουμινίου και να ωθήσει ανταγωνιστές έξω από την αγορά και άλλοι ευρωπαίοι παραγωγοί να μπορούν να παραμένουν ενεργοί εφόσον μπορούν να πωλούν με κέρδος στην παγκόσμια αγορά. Ωστόσο, τα κέρδη που παράγονται από την Alcoa στην Ιταλία χάρη στην προτιμησιακή τιμολόγηση ενισχύουν γενικώς την ανταγωνιστική της θέση. Επί παραδείγματι, τα αποθεματικά κεφαλαίου που συσσωρεύονται, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εξαγορά ανταγωνιστών και την αύξηση του μεριδίου στην αγορά.

(187) Το ότι η τιμή που καταβάλλεται από την Alcoa στην Ιταλία είναι υποθετικά ανάλογη της «τυπικής» τιμής ηλεκτρικής ενέργειας που καταβάλλουν τα μεταλλουργεία αλουμινίου στην Ευρώπη δεν μπορεί να θεωρηθεί απόδειξη ότι τα συμφέροντα των άλλων ευρωπαίων παραγωγών δεν απειλούνται από το ιταλικό καθεστώς τιμολόγησης, σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς της Alcoa. Η νομολογία Ιταλία κατά Επιτροπής (87) ορίζει με σαφήνεια ότι τα μονομερή μέτρα που έχουν ως στόχο την εξίσωση των όρων ανταγωνισμού σε ένα κράτος μέλος με εκείνους που επικρατούν σε άλλα κράτη μέλη επηρεάζουν τις συναλλαγές (και συνεπώς δεν μπορούν να μην θεωρηθούν ενισχύσεις). Επίσης, ορισμένες από τις συμφωνίες προμήθειας ενέργειας που ισχύουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να συνεπάγονται κρατικές ενισχύσεις, και η Επιτροπή έχει κινήσει εμπεριστατωμένες έρευνες σε σχέση με διάφορα τέτοια μέτρα (88). Μολονότι το υπερασπιστικό αυτό επιχείρημα δεν χρησιμοποιήθηκε άμεσα ούτε από την Ιταλία ούτε από την Alcoa, η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να επαναλάβει τη γνωστή από τη νομολογία (89) αρχή, σύμφωνα με την οποία η ύπαρξη παράνομων ενισχύσεων σε ορισμένα κράτη μέλη δεν δικαιολογεί τη λήψη ανάλογων μέτρων από άλλο κράτος μέλος.

(188) Το επιχείρημα της Alcoa, σύμφωνα με το οποίο η παραγωγική ικανότητα που θα έπαυε στην Ιταλία δεν θα μπορούσε να μεταφερθεί αλλού στην ΕΕ/ΕΟΧ, έρχεται σε άμεση αντίφαση με την πρόσφατη απόφαση της Alcoa να κατασκευάσει μεταλλουργείο στην Ισλανδία (η οποία ανήκει στον ΕΟΧ).

(189) Εξάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης που παρέχεται στην Alcoa είναι ικανό να βελτιώσει την ανταγωνιστική θέση της επιχείρησης σε σχέση με τους ανταγωνιστές στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Κατά πάγια νομολογία (90), στις εν λόγω συνθήκες πρέπει να θεωρηθεί ότι οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές επηρεάζονται από την ενίσχυση και στρεβλώνεται ο ανταγωνισμός.

6.2.5. Συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης

(190) Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης που παρέχεται στην Alcoa δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 11 του νόμου 80/2005 και του διατάγματος του 2004 (στον βαθμό που το ίδιο μέτρο μπορεί να είναι αποτέλεσμα της εφαρμογής του εν λόγω διατάγματος κατά την περίοδο Ιανουαρίου 2006-Ιουνίου 2007) συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και μπορεί να εγκριθεί μόνο εφόσον ισχύει γι’ αυτήν κάποια από τις παρεκκλίσεις που προβλέπει η συνθήκη.

6.3. Χαρακτηρισμός του μέτρου ως νέας και όχι ως υφιστάμενης ενίσχυσης

(191) Στη σκέψη 132, η απόφαση του Δικαστηρίου επιβεβαιώνει κατά τρόπο αδιαμφισβήτητο το προκαταρκτικό συμπέρασμα της Επιτροπής ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης πρέπει να θεωρηθεί νέα ενίσχυση: «εξάγεται το συμπέρασμα ότι το υπό εξέταση μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί υφιστάμενη ενίσχυση, όχι μόνο γιατί αναφέρεται σε μια περίοδο διαφορετική από εκείνη που εξετάζει η απόφαση Alumix, αλλά και γιατί δεν αφορά πλέον την εφαρμογή εκ μέρους της ENEL του καθεστώτος τιμολόγησης που όριζε το διάταγμα του 1995, το οποίο αντιστοιχούσε σε ένα καθεστώς τιμολόγησης της αγοράς, αλλά τη χορήγηση επιστροφής εκ μέρους του Cassa Conguaglio με κρατικούς πόρους, προκειμένου να αντισταθμιστεί η διαφορά μεταξύ της τιμής που εφάρμοζε η ENEL και της τιμής που ορίσθηκε με το διάταγμα 1995 και παρατάθηκε από το νομοθετικό διάταγμα του 2005».

(192) Λαμβάνοντας υπόψη ότι κατά της απόφασης του Δικαστηρίου έχει ασκηθεί αίτηση αναίρεσης (υπόθεση C 194/09), η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να παρουσιάσει στην εν λόγω υπόθεση πλήρη ανάλυση του ζητήματος υπό το πρίσμα των διατάξεων του άρθρου 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, ο οποίος ορίζει όλες τις υφιστάμενες κατηγορίες ενισχύσεων.

(193) Είναι αδιαμφισβήτητο ότι το υπό εξέταση μέτρο δεν εφαρμόσθηκε πριν από την προσχώρηση της Ιταλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση [περίπτωση i) του εν λόγω άρθρου], δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εγκρίθηκε λόγω μη λήψης απόφασης της Επιτροπής εντός των καθορισμένων διαδικαστικών προθεσμιών [περίπτωση iii)] ούτε μπορεί να θεωρηθεί υφιστάμενη ενίσχυση λόγω παρέλευσης των προθεσμιών παραγραφής [περίπτωση iv)] (91).

(194) Το άρθρο 1 στοιχείο β) περίπτωση v) του κανονισμού αριθ. 659/1999 ορίζει ότι «όταν ορισμένα μέτρα