Ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 171 της συνθήκης ΕΚ (96/C 242/07)

1. Το άρθρο 171 της συνθήκης ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε από τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθιερώνει τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων στο κράτος μέλος το οποίο δεν εξετέλεσε απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση.

Η ύστατη απόφαση σχετικά με την επιβολή αυτών των κυρώσεων εναπόκειται στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Πάντως η Επιτροπή, ως θεματοφύλακας των συνθήκηων, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο μέτρο που της ανατίθεται η έναρξη της διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 171 και, ενδεχομένως, η προσφυγή στο Δικαστήριο προσδιορίζοντας ταυτόχρονα το ύψος του κατ' αποκοπήν ποσού ή της χρηματικής ποινής.

2. Δεδομένου ότι πρόκειται για νέο μηχανισμό ο οποίος συμπληρώνει την υφιστάμενη διαδικασία παράβασης, η Επιτροπή θεωρεί απαραίτητο, επιδιώκοντας την διαφάνεια, να εκφαραστεί δημόσια όσον αφορά τα κριτήρια τα οποία προτίθεται να εφαρμόσει προκειμένου να ζητήσει από το Δικαστήριο την επιβολή αυτών των χρηματικών κυρώσεων. Πράττοντας τοιουτοτρόπως, η Επιτροπή επιθυμεί να σημειώσει ότι, τόσο η επιλογή αυτών των κριτηρίων άσο και η εφαρμογή τους θα καθορίζονται από την ανάγκη να εξασφαλιστεί η πραγματική εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου. Τέλος, η εφαρμογή για κάθε περίπτωση χωριστά των γενικών κριτηρίων που ορίζονται κάτωθι και η εξέλιξη της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με αυτό το θέμα, είναι τα στοιχεία που θα επιτρέψουν στην Επιτροπή να αναπτύξει σταδιακά την θεωρία της, με πρώτο βήμα την παρούσα ανακοίνωση.

3. Σύμφωνα με το άρθρο 171 της συνθήκης, αν κάποιο κράτος μέλος δεν λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να εκτελέσει απόφαση του Δικαστηρίου εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην αιτιολογημένη γνώμη που του έχει απευθύνει η Επιτροπή, η Επιτροπή θα μπορεί να προσφύγει στο Δικαστήριο. Με αυτήν την ευκαιρία η Επιτροπή προσδιορίζει «το ύψος του κατ' αποκοπήν ποσού ή της χρηματικής ποινής που οφείλει να καταβάλει το κράτος μέλος και το οποίο η Επιτροπή κρίνει κατάλληλο για την περίσταση».

Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας η Επιτροπή διαθέτει τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίζει όσον αφορά την προσφυγή στο Δικαστήριο, αλλά εάν αποφασίσει τοιουτοτρόπως, της ανατίθεται η υποχρέωση να λάβει θέση σχετικά με την κύρωση και το ύψος της κατά την υποβολή της προσφυγής της.

Πάντως, κατά τη γνώμη της Επιτροπής, αυτό δε σημαίνει ότι οφείλει υποχρεωτικά να ζητήσει να επιβληθεί κύρωση σε όλες τις περιπτώσεις. Όταν δικαιολογείται από τις περιστάσεις (παράβαση ήσσονος σημασίας, απουσία κινδύνου υποτροπής κ.λπ.), η Επιτροπή μπορεί να απέχει από το να ζητήσει την επιβολή κύρωσης σε αυτή την περίπτωση. Όμως πρέπει να δικαιολογήσει αυτή τη θέση.

4. Το άρθρο 171 προσφέρει τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ δύο ειδών χρηματικών κυρώσεων, του κατ' αποκοπήν ποσού και της χρηματικής ποινής. Λαμβάνοντας υπόψη τον θεμελιώδη στόχο της συνολικής διαδικασίας παράβασης ο οποίος συνίσταται στο να επιτευχθεί το συντομότερο δυνατόν η συμμόρφωση, η Επιτροπή θεωρεί ότι η χρηματική ποινή αποτελεί το πλέον κατάλληλο μέσο για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Αυτό δε σημαίνει βέβαια ότι εγκαταλείπει τη δυνατότητα να ζητήσει την επιβολή ενός κατ' αποκοπήν ποσού.

5. Ο προσδιορισμός του ύψους της κύρωσης πρέπει να κατευθύνεται από τον στόχο αυτού του μέσου, δηλαδή από την ανάγκη κατοχύρωσης της πραγματικής εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το ποσόν πρέπει να προσδιορίζεται σε συνάρτηση με τρία θεμελιώδη κριτήρια:

- τη σοβαρότητα της παράβασης,

- τη διάρκειά της,

- την αναγκαιότητα να εξασφαλιστεί το αποτρεπτικό αποτέλεσμα της κύρωσης προκειμένου να αποφευχθούν οι υποτροπές.

6. Όσον αφορά τη σοβαρότητα, μια παράβαση που συνίσταται στην μη εκτέλεση απόφασης του Δικαστηρίου έχει πάντοτε μια ορισμένη βαρύτητα. Όμως, για τις ειδικές ανάγκες του καθορισμού του ποσού της χρηματικής κύρωσης, η Επιτροπή θα λαμβάνει επίσης υπόψη δύο παραμέτρους που συνδέονται στενά με την ουσιαστική παράβαση η οποία οδήγησε στην έκδοση της μη εκτελεσθείσας απόφασης, συγκεκριμένα: τη σημασία των κοινοτικών κανόνων που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο της παράβασης και τις συνέπειες αυτής της παράβασης όσον αφορά τα γενικά και τα ατομικά συμφέροντα.

6.1. Προκειμένου να εκτιμηθεί η σημασία των κοινοτικών διατάξεων που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο της παράβασης, η Επιτροπή θα λαμβάνει υπόψην περισσότερο το χαρακτήρα και τη σπουδαιότητα αυτών των διατάξεων από την ιεραρχική θέση του κανόνα ο οποίος αποτέλεσε το αντικείμενο της παράβασης. Τοιουτοτρόπως για παράδειγμα η παράβαση της αρχής της μη διακριτικής μεταχείρισης θα πρέπει πάντα να θεωρείται ιδιαίτερα σοβαρή, είτε η παράβαση προκύπτει από την παραβίαση της αρχής που ορίζεται από την ίδια τη συνθήκη ΕΚ είτε από την παραβίαση της αρχής όπως περιλαμβάνεται σε έναν κανονισμό ή μια οδηγία. Κατά γενικό τρόπο, για παράδειγμα, οι προσβολές των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των τεσσάρων θεμελιωδών ελευθεριών που καθιερώνονται από τη συνθήκη θα πρέπει να θεωρούνται σοβαρές και να αποτελούν αντικείμενο χρηματικής κύρωσης προσαρμοσμένης σε αυτή τη σοβαρότητα.

6.2. Τα αποτελέσματα των παραβάσεων όσον αφορά συμφέροντα γενικού ή ατομικού χαρακτήρα θα πρέπει να εκτιμώνται για κάθε περίπτωση χωριστά. Ως παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν η μείωση των ιδίων πόρων που προκύπτει από παράβαση ή τα ιδιαίτερα επιζήμια αποτελέσματα ρύπανσης που προκύπτουν από συμπεριφορά που παραβαίνει το κοινοτικό δίκαιο. Πάντως όσον αφορά τα αποτελέσματα της παράβασης επί των γενικών συμφερόντων, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η επίπτωση της παράβασης στη λειτουργία της Κοινότητας. Είναι προφανές ότι η μη δικαιολογημένη απαγόρευση της εμπορίας σε ένα κράτος μέλος ενός εμπορεύματος κατασκευασμένου σε κάποιο άλλο κράτος μέλος, έχει άμεση και σαφή επίπτωση στη λειτουργία της κοινής αγοράς, όμως άλλα μέτρα λιγότερα ριζικά, όπως ενίοτε η αδράνεια κάποιου κράτους μέλους, μπορεί να έχουν επιπτώσεις εξίσου σημαντικές για τη λειτουργία της Κοινότητας.

6.3. Πιο συγκεκριμένα, λαμβάνοντας υπόψην τα ατομικά συμφέροντα για να υπολογισθεί το ποσόν της κύρωσης, η Επιτροπή δεν επιδιώκει την επανόρθωση των ζημιών που υπέστησαν τα θύματα αυτής της παράβασης, δεδομένου ότι αυτή η επανόρθωση μπορεί να επιτευχθεί μέσω διαδικασιών που προβλέπονται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Αυτό που προτίθεται να πράξει η Επιτροπή με τη χρήση αυτής της παραμέτρου είναι να ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματα της παράβασης για τους ιδιώτες και τους οικονομικούς φορείς 7 τοιουτοτρόπως, για παράδειγμα, τα αποτελέσματα δεν είναι τα ίδια στην περίπτωση που η παράβαση αφορά κάποια συγκεκριμένη περίπτωση κακής εφαρμογής (μη αναγνώριση ενός διπλώματος) ή παράλειψη ενσωμάτωσης μιας οδηγίας για την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων η οποία θα ζημίωνε τα συμφέροντα μιας ολόκληρης επαγγελματικής κατηγορίας.

7. Η Επιτροπή θα λαμβάνει επίσης υπόψην τη διάρκεια της παράβασης προκειμένου να προσδιορίσει το ποσόν της κύρωσης. Όταν πρόκειται για διαδικασίες που αποβλέπουν στη διαπίστωση της μη εκτέλεσης μιας απόφασης του Δικαστηρίου, η διάρκεια θα είναι κατά γενικό κανόνα μη αμελητέα.

8. Από την άποψη της απτοελεσματικότητας της κύρωσης, είναι σημαντικό να καθοριστούν ανάλογα ποσά προκειμένου να εξασφαλιστεί ο αποτρεπτικός χαρακτήρας της. Η επιβολή απλά συμβολικών κυρώσεων θα στερούσε αυτό το συμπληρωματικό μέσον της διαδικασίας παράβασης από κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα και θα ήταν αντίθετη προς το στόχο αυτής της διαδικασίας που είναι η εξασφάλιση της πλήρους εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου.

Η απόφαση να ζητηθεί η επιβολή κύρωσης θα εξαρτάται από τις συνθήκες της συγκεκριμένης περίπτωσης όπως ορίζεται στο σημείο 3. Αντιθέτως, από τη στιγμή κατά την οποία θα κριθεί ότι είναι σκόπιμη η επιβολή κύρωσης, ο αποτρεπτικός χαρακτήρας της προϋποθέτει κυρίως την αύξηση του βάρους της κύρωσης εάν υπάρχει κίνδυνος επανάληψης (ή διαπιστευμένη επανάληψη) της παράβασης έτσι ώστε να εξουδετερωθούν τα ενδεχόμενα οικονομικά πλεονεκτήματα τα οποία αντλεί το κράτος μέλος από τη συγκεκριμένη παράβαση.