EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 136/50

ΑΠΌΦΑΣΗ (ΕΕ) 2018/796 ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉΣ ΑΡΧΉΣ ΚΙΝΗΤΏΝ ΑΞΙΏΝ ΚΑΙ ΑΓΟΡΏΝ

της 22ας Μαΐου 2018

σχετικά με τον προσωρινό περιορισμό των συμβάσεων επί διαφορών στην Ένωση σύμφωνα με το άρθρο 40 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΟΠΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΑΡΧΗΣ ΚΙΝΗΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΚΑΙ ΑΓΟΡΩΝ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1095/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010, σχετικά με τη σύσταση Ευρωπαϊκής Εποπτικής Αρχής (Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών), την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 716/2009/ΕΚ και την κατάργηση της απόφασης 2009/77/ΕΚ της Επιτροπής (1), και κυρίως το άρθρο 9 παράγραφος 5, το άρθρο 43 παράγραφος 2 και το άρθρο 44 παράγραφος 1,

Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 600/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 (2), και κυρίως το άρθρο 40 του κανονισμού,

Έχοντας υπόψη τον κατ' εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2017/567 της Επιτροπής, της 18ης Μαΐου 2016, για τη συμπλήρωση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τους ορισμούς, τη διαφάνεια, τη συμπίεση χαρτοφυλακίου και τα εποπτικά μέτρα σχετικά με παρεμβάσεις σε προϊόντα και θέσεις (3), και ιδίως το άρθρο 19 του κανονισμού,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

(1) Τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA) και πολλές εθνικές αρμόδιες αρχές (ΕΑΑ) έχουν διαπιστώσει ότι η διάθεση στην αγορά (marketing), η διανομή και η πώληση των συμβάσεων επί διαφορών (CFDs) σε ιδιώτες πελάτες αυξάνονται ραγδαία στο εσωτερικό της Ένωσης. Λόγω των χαρακτηριστικών τους, οι συμβάσεις επί διαφορών (CFDs) αποτελούν επικίνδυνα και σύνθετα προϊόντα και αποτελούν συχνά αντικείμενο κερδοσκοπικών συναλλαγών. Η ESMA και οι ΕΑΑ έχουν επίσης παρατηρήσει ότι η προσφορά τους σε ιδιώτες πελάτες παρουσιάζεται ολοένα και περισσότερο με επιθετικές τεχνικές μάρκετινγκ, καθώς και έλλειψη διαφανούς πληροφόρησης, που δεν επιτρέπουν στους ιδιώτες πελάτες να κατανοήσουν τους υποκείμενους κινδύνους των εν λόγω προϊόντων. Η ESMA και οι ΕΑΑ έχουν εκφράσει ευρύτερες ανησυχίες για τον αυξανόμενο αριθμό ιδιωτών πελατών που πραγματοποιούν συναλλαγές με αυτά τα προϊόντα και χάνουν τα χρήματά τους. Οι ανησυχίες αυτές τροφοδοτούνται άλλωστε και από τον μεγάλο αριθμό καταγγελιών που έχουν υποβληθεί από ιδιώτες πελάτες στο εσωτερικό της ΕΕ, οι οποίοι έχουν υποστεί σημαντική ζημία στις συναλλαγές τους με προϊόντα CFDs.

(2) Αυτές οι σημαντικές ανησυχίες σχετικά με την προστασία των επενδυτών οδήγησαν την ESMA στη λήψη ορισμένων μη δεσμευτικών μέτρων. Από τον Ιούνιο του 2015, η ESMA συντονίζει τις εργασίες μιας κοινής ομάδας η οποία έχει συσταθεί για την αντιμετώπιση των θεμάτων που συνδέονται με τη δράση πολλών παρόχων προϊόντων με έδρα την Κύπρο. Οι εν λόγω πάροχοι προσφέρουν συμβάσεις CFD, δυαδικά δικαιώματα προαίρεσης (binary options) και άλλα κερδοσκοπικά προϊόντα σε διασυνοριακή βάση στο εσωτερικό της Ένωσης (4). Επιπλέον, από τον Ιούλιο του 2015 η ESMA συντονίζει μια επιχειρησιακή ομάδα που απαρτίζεται από την ESMA και τις ΕΑΑ και έχει ως αποστολή, αφενός να παρακολουθεί την προσφορά προϊόντων CFDs και δυαδικών δικαιωμάτων προαίρεσης (binary options) στη μαζική αγορά ιδιωτών, και αφετέρου, να ενθαρρύνει στο εσωτερικό της Ένωσης την εφαρμογή ενιαίων εποπτικών πρακτικών στον συγκεκριμένο τομέα. Η ESMA έχει επίσης προωθήσει την εποπτική σύγκλιση στην Ένωση όσον αφορά την προσφορά προϊόντων CFDs σε ιδιώτες πελάτες εκδίδοντας γνώμη (5), καθώς και μια σειρά από ερωτήσεις και απαντήσεις (Ε&Α) (6) δυνάμει του άρθρου 29 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1095/2010. Τέλος, η ESMA έχει δημοσιεύσει προειδοποιήσεις (7) στις οποίες επισημαίνονται οι ανησυχίες της για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ανεξέλεγκτη προσφορά συμβάσεων CFD και δυαδικών δικαιωμάτων προαίρεσης –μεταξύ άλλων προϊόντων– σε ιδιώτες επενδυτές. Μολονότι αυτές οι ενέργειες επέφεραν ορισμένα θετικά αποτελέσματα (8), η ESMA θεωρεί ότι οι σοβαρές ανησυχίες για την προστασία των επενδυτών δεν έχουν εκλείψει.

(3) Στις 18 Ιανουαρίου 2018 η ESMA δημοσίευσε πρόσκληση για την υποβολή στοιχείων σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα παρέμβασης σε προϊόντα όσον αφορά τη διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση συμβάσεων CFDs και δυαδικών δικαιωμάτων προαίρεσης (binary options) σε ιδιώτες πελάτες (9) (η «πρόσκληση υποβολής στοιχείων»). Η πρόσκληση για την υποβολή στοιχείων έληξε στις 5 Φεβρουαρίου 2018. Η ESMA έλαβε περίπου 18 500 (10) απαντήσεις. Από το σύνολο των εν λόγω απαντήσεων, οι 82 προήλθαν από παρόχους, οργανώσεις του κλάδου, χρηματιστήρια και χρηματιστηριακές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην αγορά των συμβάσεων CFDs και/ή των δυαδικών δικαιωμάτων προαίρεσης, οι 10 προήλθαν από εκπροσώπους καταναλωτών και οι υπόλοιπες από ιδιώτες. Η συντριπτική πλειονότητα των απαντήσεων των ιδιωτών συγκεντρώθηκε και διοχετεύθηκε μέσω παρόχων συμβάσεων CFDs και/ή δυαδικών δικαιωμάτων προαίρεσης. Η πρόσκληση υποβολής στοιχείων αποκάλυψε τη διάχυτη ανησυχία των συμμετεχόντων της πρώτης κατηγορίας, και κυρίως, των παρόχων προϊόντων όσον αφορά τόσο τη μείωση των εσόδων που μπορεί να προκαλέσουν τα προτεινόμενα μέτρα όσο και τα έξοδα που συνδέονται με την εφαρμογή των μέτρων. Επιπλέον, πολλοί από τους ιδιώτες που ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση εξέφρασαν ανησυχίες επειδή κυρίως τα όρια μόχλευσης που προτείνονταν ήταν υπερβολικά χαμηλά.

(4) Η ESMA έλαβε δεόντως υπόψη αυτές τις ανησυχίες. Ωστόσο, αφού πρώτα αξιολόγησε τις ανησυχίες αυτές σε συνάρτηση με τη σοβαρή ανησυχία για την προστασία των επενδυτών, η οποία μάλιστα επιβεβαιώθηκε και από τις απαντήσεις των εκπροσώπων των καταναλωτών και των ιδιωτών που υποστήριξαν τα προτεινόμενα μέτρα και ζήτησαν αυστηρότερα μέτρα, η ESMA θεωρεί αναγκαίο να επιβληθεί προσωρινός περιορισμός για τη διάθεση στην αγορά (marketing), τη διανομή και την πώληση των συμβάσεων CFDs σε ιδιώτες πελάτες σύμφωνα με το άρθρο 40 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014.

(5) Ένα μέτρο που επιβάλλεται δυνάμει του άρθρου 40 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014 πρέπει να επανεξετάζεται σε κατάλληλα χρονικά διαστήματα και τουλάχιστον κάθε τρεις μήνες. Κατά την επανεξέταση αυτού του μέτρου, η ESMA θα αντιμετωπίζει τυχόν πρακτικές αποφυγής που ενδέχεται να προκύψουν. Εάν το μέτρο δεν ανανεωθεί ύστερα από τρεις μήνες, θα λήξει.

(6) Για να μην υπάρχουν αμφιβολίες, οι όροι που χρησιμοποιούνται στην παρούσα απόφαση έχουν την έννοια που τους αποδίδεται τόσο στην οδηγία 2014/65/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (11) όσο και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 600/2014 – μεταξύ άλλων και ο ορισμός των παραγώγων.

(7) Ο προσωρινός περιορισμός της ESMA πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 40 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014 για τους λόγους που θα αναλυθούν στη συνέχεια.

2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΕΠΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ (CFD) ΠΟΥ ΑΠΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΙΔΙΩΤΕΣ ΚΑΙ Η ΥΠΑΡΞΗ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗΣ ΑΝΗΣΥΧΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΠΕΝΔΥΤΩΝ [ΑΡΘΡΟ 40 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΣΤΟΙΧΕΙΟ α) ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΕ) αριθ. 600/2014]

(8) Η παρούσα απόφαση για τις συμβάσεις CFDs αφορά συμβόλαια παραγώγων που περιλαμβάνουν διακανονισμό συναλλαγής σε μετρητά και έχουν ως σκοπό να προσφέρουν στον κάτοχό τους θετικό ή αρνητικό άνοιγμα στις διακυμάνσεις της τιμής, του επιπέδου ή της αξίας των υποκείμενων μέσων. Οι εν λόγω συμβάσεις CFDs περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ανανεώσιμα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια συναλλάγματος (rolling spot forex) και στοιχήματα σε ανοίγματα τιμών (spread bets). Η παρούσα απόφαση δεν αφορά συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης (options), συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures), πράξεις ανταλλαγής (swaps) και προθεσμιακές συμφωνίες επιτοκίων (forward-rate agreements).

(9) Ορισμένοι από τους συμμετέχοντες στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων ζήτησαν περαιτέρω διευκρινίσεις για το πεδίο εφαρμογής του μέτρου. Ορισμένοι από τους συμμετέχοντες υποστήριξαν ότι ο ορισμός της ESMA για τις συμβάσεις CFDs στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων εξαιρεί ρητά τα τιτλοποιημένα παράγωγα (securitized derivatives) από το πεδίο εφαρμογής του μέτρου ενώ άλλοι επισήμαναν τις ομοιότητες μεταξύ των συμβάσεων CFDs και άλλων επενδυτικών προϊόντων, ζητώντας να εφαρμοστούν τα ίδια μέτρα.

(10) Η ESMA επιβεβαιώνει ότι μόνο οι συμβάσεις CFDs εντάσσονται στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας απόφασης. Τα warrants και τα πιστοποιητικά turbo certificates δεν εντάσσονται στο πεδίο εφαρμογής της. Η ESMA αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ των συμβάσεων CFDs, των warrants και των turbo certificates αλλά θεωρεί ότι τα προϊόντα αυτά εμφανίζουν και σημαντικές διαφορές. Η ESMA θα παρακολουθεί επισταμένως την κατάσταση προκειμένου να διαπιστώσει αν οι ιδιώτες πελάτες υφίστανται σε ευρωπαϊκό επίπεδο παρόμοιες επιζήμιες επιπτώσεις και θα προβεί στις αναγκαίες ενέργειες. Τα τιτλοποιημένα παράγωγα (securitized derivatives) που δεν είναι συμβάσεις CFDs δεν εξαιρούνται ρητά από τον ορισμό των συμβάσεων CFDs. Μολονότι η ESMA δεν είναι προς το παρόν ενήμερη για την ύπαρξη τιτλοποιημένων (securitized) CFDs, το «περιτύλιγμα» ενός τίτλου και η δυνατότητα διαπραγμάτευσης σε έναν τόπο διαπραγμάτευσης δεν μεταβάλλουν τα βασικά χαρακτηριστικά ενός προϊόντος CFD. Σε περίπτωση που διατεθούν τέτοια προϊόντα, θα υπαχθούν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας απόφασης.

(11) Οι συμβάσεις CFDs που προσφέρουν μοχλευμένη έκθεση σε μεταβολές που αφορούν την τιμή, το επίπεδο ή την αξία των υποκείμενων κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων υπήρχαν επί σειρά ετών ως κερδοσκοπικά βραχυπρόθεσμα επενδυτικά προϊόντα σε εξειδικευμένη πελατειακή βάση ορισμένων δικαιοδοσιών. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια πολλές ΕΑΑ έχουν εκφράσει ανησυχίες για την αυξανόμενη διανομή συμβάσεων CFDs στη μαζική αγορά ιδιωτών επενδυτών, παρόλο που τα προϊόντα αυτά είναι πολύπλοκα και ακατάλληλα για τη συντριπτική πλειονότητα των ιδιωτών πελατών. Με βάση τις πληροφορίες που διαβιβάστηκαν από πολλές ΕΑΑ, η ESMA παρατήρησε επίσης ότι έχουν αυξηθεί τόσο τα επίπεδα μόχλευσης που προσφέρονται με αυτά τα προϊόντα σε ιδιώτες επενδυτές, όσο και οι ζημίες που υφίστανται οι πελάτες όταν επενδύουν στα συγκεκριμένα προϊόντα (12). Οι ανησυχίες αυτές τροφοδοτούνται και από τις συχνά επιθετικές τεχνικές εμπορικής προώθησης και τις ανάρμοστες πρακτικές των παρόχων που διαθέτουν στην αγορά (marketing), διανέμουν ή πωλούν προϊόντα CFDs, οι οποίοι π.χ. προσφέρουν ποσά, χρηματικές ή μη χρηματικές ανταμοιβές ή δεν γνωστοποιούν επαρκώς τους κινδύνους που εγκυμονούν τα προϊόντα αυτά.

(12) Οι ανησυχίες αυτές επιβεβαιώθηκαν σε πολλές δικαιοδοσίες καθώς οι περισσότεροι ιδιώτες πελάτες σε αυτές τις δικαιοδοσίες έχουν χάσει επανειλημμένως χρήματα, όπως έχει καταγραφεί από πολλές ΕΑΑ (13). Σε μια προσπάθεια να άρουν αυτές τις ανησυχίες, ορισμένες ΕΑΑ έλαβαν σχετικά μέτρα (14). Ωστόσο, λόγω –μεταξύ άλλων– του διασυνοριακού χαρακτήρα των συγκεκριμένων δραστηριοτήτων, ο προσωρινός περιορισμός της ESMA είναι το καταλληλότερο και αποτελεσματικότερο μέσο προκειμένου να αρθούν οι σοβαρές ανησυχίες για την προστασία των επενδυτών και να διασφαλιστεί ένα κοινό ελάχιστο επίπεδο προστασίας των επενδυτών στο εσωτερικό της Ένωσης σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 40 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014.

(13) Η προϋπόθεση που αναφέρεται στο άρθρο 40, παράγραφος 2, στοιχείο α) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014 είναι ότι πρέπει να υπάρχει, μεταξύ άλλων, σημαντική ανησυχία για την προστασία των επενδυτών. Για να προσδιοριστεί εάν υπάρχει σημαντική ανησυχία για την προστασία των επενδυτών, η ESMA αξιολόγησε τη συνάφεια των κριτηρίων και των παραγόντων που απαριθμούνται στο άρθρο 19, παράγραφος 2 του κατ' εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2017/567. Αφού έλαβε υπόψη τα σχετικά κριτήρια και τους παράγοντες, η ESMA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σημαντική ανησυχία για την προστασία των επενδυτών για τους εξής λόγους.

2.1. Ο βαθμός πολυπλοκότητας και διαφάνειας των συμβάσεων επί διαφορών (CFDs).

(14) Οι συμβάσεις επί διαφορών (CFDs) είναι πολύπλοκα προϊόντα (15), τα οποία συχνά δεν προσφέρονται για διαπραγμάτευση στους τόπους διαπραγμάτευσης. Η τιμολόγηση, οι όροι της διαπραγμάτευσης και ο διακανονισμός αυτών των προϊόντων δεν ακολουθούν κάποιον κανόνα, δυσχεραίνοντας έτσι την ικανότητα των ιδιωτών πελατών να κατανοήσουν τους όρους του προϊόντος. Επιπλέον, οι πάροχοι CFD απαιτούν συχνά από τους πελάτες τους να αποδεχθούν ότι οι τιμές αναφοράς που χρησιμοποιούνται για να προσδιοριστεί η αξία ενός προϊόντος CFD μπορεί να διαφέρει από την τιμή που διατίθεται στην αγορά στην οποία τελεί υπό διαπραγμάτευση το υποκείμενο μέσο, με αποτέλεσμα οι ιδιώτες πελάτες να δυσκολεύονται να ελέγξουν και να επαληθεύσουν την ακρίβεια των τιμών που λαμβάνουν από τον πάροχο.

(15) Οι επιβαρύνσεις και χρεώσεις που συνδέονται με τις συναλλαγές μέσω CFDs είναι πολύπλοκες και αδιαφανείς για τους ιδιώτες πελάτες. Για την ακρίβεια, οι ιδιώτες πελάτες δυσκολεύονται συχνά να κατανοήσουν και να αξιολογήσουν την αναμενόμενη απόδοση των προϊόντων CFD, ενώ πρέπει να ληφθεί υπόψη και η πολυπλοκότητα που δημιουργούν οι επιπτώσεις των προμηθειών συναλλαγής σε αυτήν την απόδοση. Δεδομένου ότι οι προμήθειες συναλλαγής στα προϊόντα CFD εφαρμόζονται συνήθως στην notional valueτης συναλλαγής, οι επενδυτές επιβαρύνονται με υψηλότερες προμήθειες συναλλαγής όταν επενδύουν με υψηλότερα επίπεδα μόχλευσης. Οι προμήθειες συναλλαγής αφαιρούνται συνήθως από το αρχικό περιθώριο που καταθέτουν οι πελάτες και η υψηλή μόχλευση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση σημαντικών ζημιών για τους πελάτες μόλις ανοίγεται θέση σε σύμβαση CFD λόγω των υψηλών προμηθειών συναλλαγής. Δεδομένου ότι οι προμήθειες συναλλαγής «ψαλιδίζουν» περαιτέρω το αρχικό περιθώριο των πελατών όταν η μόχλευση είναι μεγαλύτερη, οι πελάτες πρέπει να κερδίσουν πολύ περισσότερα χρήματα από τη συναλλαγή προκειμένου να παρουσιάσουν κέρδος. Το γεγονός αυτό μειώνει τις πιθανότητες των πελατών να παρουσιάσουν καθαρά κέρδη μετά την πληρωμή των προμηθειών συναλλαγής και αυξάνει τον κίνδυνο πρόκλησης ζημιών.

(16) Πέραν των προμηθειών συναλλαγής, υπάρχουν συχνά και άλλες χρεώσεις όπως π.χ. οι διαφορές μεταξύ της τιμής άμεσης πώλησης και της τιμής άμεσης αγοράς (spreadsκαι διάφορα χρηματοοικονομικά έξοδα και χρεώσεις (16). Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και οι βασικές προμήθειες (μία γενική προμήθεια ή μία προμήθεια για κάθε συναλλαγή ή για το άνοιγμα ή κλείσιμο λογαριασμών CFD) και/ή οι αμοιβές διαχείρισης λογαριασμών. Επίσης, χρηματοοικονομικές χρεώσεις χρησιμοποιούνται ι συνήθως ώστε να διατηρούνται ανοιχτές θέσεις σε συμβάσεις CFD, όπως π.χ. ημερήσιες και overnight χρεώσεις, στα οποία προστίθεται συνήθως και ένα περιθώριο (mark up). Λόγω του αριθμού και της πολυπλοκότητας των διαφόρων εξόδων και χρεώσεων και των επιπτώσεων που έχουν τα έξοδα και οι χρεώσεις στην απόδοση των συναλλαγών των πελατών, η διαφάνεια στις συμβάσεις CFDs είναι ελλιπής με αποτέλεσμα οι πελάτες να αδυνατούν να λάβουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σε σχέση με τις επενδύσεις τους.

(17) Πολύπλοκο ζήτημα αποτελεί επίσης και η χρήση των εντολών διακοπής της ζημίας (stop loss). Η δυνατότητα αυτή μπορεί να δώσει στους ιδιώτες πελάτες την –εσφαλμένη– εντύπωση ότι η εντολή διακοπής της ζημίας (stop loss) εγγυάται την εκτέλεση της εντολής στην τιμή που έχουν οι ίδιοι ορίσει (το όριο της διακοπής της ζημίας). Ωστόσο, οι εντολές διακοπής της ζημίας (stop loss) δεν εγγυώνται συγκεκριμένο επίπεδο προστασίας αλλά ενεργοποιούν την «εντολή αγοράς» όταν η τιμή του προϊόντος CFD προσεγγίσει την τιμή που έχει ορίσει ο πελάτης. Αντίστοιχα, η τιμή που δίνει ο πελάτης (τιμή εκτέλεσης/execution price) μπορεί να είναι διαφορετική από την τιμή στην οποία είχε οριστεί το όριο διακοπής της ζημίας (17). Μολονότι τα όρια διακοπής της ζημίας δεν αφορούν μόνο τα προϊόντα CFDs, η μόχλευση αυξάνει την ευαλωτότητα του περιθωρίου του επενδυτή στις διακυμάνσεις των τιμών του υποκείμενου μέσου και, ως εκ τούτου, και τον κίνδυνο απροσδόκητων ζημιών. Αυτό σημαίνει ότι οι παραδοσιακοί έλεγχοι των συναλλαγών, όπως είναι τα όρια διακοπής της ζημίας, δεν φαίνονται ικανά να μετριάσουν την ανησυχία για την προστασία των επενδυτών.

(18) Άλλο σημαντικό πολύπλοκο ζήτημα που συνδέεται με τις συμβάσεις CFDs μπορεί να αποτελεί και η σχετική υποκείμενη αγορά. Παραδείγματος χάρη, κατά τη διαπραγμάτευση συναλλάγματος (FX), οι πελάτες κερδοσκοπούν υποστηρίζοντας ένα νόμισμα σε βάρος κάποιου άλλου. Αν κανένα από αυτά τα νομίσματα δεν είναι το νόμισμα που έχει χρησιμοποιήσει ο πελάτης ώστε να ανοίξει θέση σε σύμβαση CFD, η απόδοση που θα λάβει ενδεχομένως ο πελάτης θα εξαρτηθεί από τα μέτρα που έχει εφαρμόσει ο ίδιος για να υπολογίσει τις διακυμάνσεις αυτών των τριών νομισμάτων. Αυτό δείχνει ότι οι πελάτες οφείλουν να είναι πλήρως ενημερωμένοι για όλα τα νομίσματα που χρησιμοποιούνται προκειμένου να αντεπεξέρχονται στις περίπλοκες διαδικασίες της διαπραγμάτευσης νομισμάτων. Οι ιδιώτες πελάτες δεν είναι συνήθως τόσο ενημερωμένοι.

(19) Οι συμβάσεις CFDs που περιλαμβάνουν κρυπτονομίσματα (cryptocurrencies) ως υποκείμενο μέσο αποτελούν μία άλλη σημαντική πηγή ανησυχίας. Τα κρυπτονομίσματα (cryprocurrencies) αποτελούν μια σχετικά ανώριμη κατηγορία περιουσιακών στοιχείων, η οποία εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τους επενδυτές. Η ESMA και άλλες ρυθμιστικές αρχές έχουν προειδοποιήσει επανειλημμένα (18) για τους κινδύνους που εγκυμονούν οι επενδύσεις σε κρυπτονομίσματα. Όσον αφορά τις συμβάσεις CFD στις οποίες χρησιμοποιούνται κρυπτονομίσματα, εξακολουθούν να εκφράζονται πολλές ανησυχίες. Και αυτό επειδή οι ιδιώτες πελάτες δεν κατανοούν συνήθως τους κινδύνους που εγκυμονεί η κερδοσκοπία σε μια εξαιρετικά ασταθή και σχετικά ανώριμη κατηγορία περιουσιακών στοιχείων. Μάλιστα, οι κίνδυνοι αυτοί αυξάνονται όταν εκτελούνται συναλλαγές με περιθώριοεπειδή στις συναλλαγές αυτές οι πελάτες πρέπει να αντιδρούν μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των κρυπτονομισμάτων ως κατηγορίας περιουσιακών στοιχείων, τα μέτρα της παρούσας απόφασης θα παρακολουθούνται επισταμένως και θα αναθεωρηθούν εφόσον κριθεί αναγκαίο.

(20) Λόγω της μεγάλης πολυπλοκότητας, της ελλιπούς διαφάνειας, της φύσης των κινδύνων και του είδους των υποκείμενων μέσων, είναι προφανές ότι υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για την προστασία των επενδυτών που χρησιμοποιούν τα προϊόντα CFDs.

2.2. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ή στοιχεία των συμβάσεων CFDs.

(21) Το βασικό χαρακτηριστικό των συμβάσεων CFDs αφορά τη δυνατότητα εκτέλεσης συναλλαγών με μόχλευση. Η μόχλευση μπορεί γενικά να αυξήσει τα πιθανά κέρδη των πελατών αλλά, με τον ίδιο τρόπο, μπορεί και να αυξήσει τις πιθανές ζημίες τους. Οι ΕΑΑ έχουν επισημάνει ότι τα επίπεδα μόχλευσης που εφαρμόζονται στις συμβάσεις CFDs στο εσωτερικό της Ένωσης κυμαίνονται από 3:1 έως 500:1 (19). Όταν οι ιδιώτες πελάτες επιλέγουν την πρακτική της μόχλευσης έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν υψηλές ζημιές από ό,τι υψηλά κέρδη για τους λόγους που αναλύονται στη συνέχεια.

(22) Η μόχλευση επηρεάζει τις αποδόσεις της επένδυσης επειδή αυξάνει τον αντίκτυπο των προμηθειών συναλλαγής που βαρύνουν τους ιδιώτες πελάτες (20).

(23) Ένας άλλος κίνδυνος που ενέχουν οι επενδύσεις σε μοχλευμένα προϊόντα συνδέεται με την αλληλεπίδραση μεταξύ των υψηλών επιπέδων μόχλευσης και της πρακτικής του αυτόματου περιθωρίου κλείσιματος θέσης (automatic margin close-out). Σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους που εφαρμόζονται στις περισσότερες περιπτώσεις, οι πάροχοι CFDs έχουν τη διακριτική ευχέρεια να κλείσουν (close-out) τo λογαριασμό του πελάτη όταν η καθαρή θέση του (net equity) πελάτη πλησιάσει σε συγκεκριμένο ποσοστό του αρχικού περιθωρίου που πρέπει να καταβάλει ο πελάτης προκειμένου να ανοίξει μία ή περισσότερες θέσεις στη σύμβαση CFD. (21)

(24) Αλληλεπίδραση μεταξύ υψηλών επιπέδων μόχλευσης και αυτόματου περιθωρίου κλεισίματος θέσης (automatic margin close-out) υπάρχει επειδή όταν η μόχλευση είναι μεγάλη αυξάνονται οι πιθανότητες να κλείσει αυτόματα ο λογαριασμός ενός πελάτη από τον πάροχο της σύμβασης CFD σε σύντομο χρονικό διάστημα ή, ως εναλλακτική επιλογή, ο πελάτης πρέπει να αυξήσει το περιθώριό του με την ελπίδα ότι θα αντιστρέψει τη ζημιογόνο θέση του. Όταν το επίπεδο μόχλευσης είναι υψηλό, είναι πολύ πιθανότερο ο πελάτης να διαθέτει ανεπαρκές περιθώριο για να υποστηρίξει τις ανοικτές θέσεις του στη σύμβαση CFD, καθώς η θέση ή οι θέσεις του πελάτη είναι ευάλωτες στις μικρές διακυμάνσεις της τιμής του υποκειμένου μέσου και αυτό αποβαίνει σε βάρος του.

(25) Η ESMA παρατηρεί ότι, σύμφωνα με την πρακτική της αγοράς, οι πάροχοι των συμβάσεων CFD καθιέρωσαν προφανώς το περιθώριο κλεισίματος θέσης (margin close-out) για να μπορούν, κυρίως, να διαχειρίζονται ευκολότερα τα ανοίγματα των πελατών και τον πιστωτικό κίνδυνο των παρόχων, καθώς οι πάροχοι μπορούν πλέον να κλείνουν τη θέση ενός πελάτη προτού μειωθούν τα κεφάλαιά του σε επίπεδα τέτοια που δεν θα του επιτρέπουν να καλύψει το τρέχον του άνοιγμα. Το αυτόματο περιθώριο κλεισίματος θέσης παρέχει επίσης έναν βαθμό προστασίας για τους πελάτες καθώς περιορίζει –αλλά δεν εξαλείφει– τον κίνδυνο ο πελάτης (ιδίως όταν τα επίπεδα μόχλευσης είναι υψηλά) να χάσει όλα τα χρήματα ή περισσότερα χρήματα από το αρχικό του περιθώριο.

(26) Ορισμένες ΕΑΑ ανέφεραν στην ESMA (22) ότι το επίπεδο στο οποίο εφαρμόζεται το αυτόματο περιθώριο κλεισίματος θέσης δεν είναι το ίδιο μεταξύ των παρόχων CFD (23). Οι πάροχοι CFD που διαθέτουν πελάτες οι οποίοι εκτελούν συνήθως συναλλαγές με εντολές χαμηλής αξίας και που ενεργούν συνήθως ως άμεσα αντισυμβαλλόμενοι στις συναλλαγές των πελατών τους έχουν ήδη ορίσει το περιθώριο κλεισίματος θέσης σε επίπεδα μεταξύ 0 και 30 % του απαιτούμενου αρχικού περιθωρίου. Όταν ο πάροχος περιορίζει τα κεφάλαια των πελατών σε επίπεδα κοντά στο 0, ο πελάτης διατρέχει μεγάλο κίνδυνο να χάσει περισσότερα χρήματα από αυτά που έχει επενδύσει. Ορισμένες ΕΑΑ παρατηρούν επίσης ότι συνήθης πρακτική της αγοράς αποτελεί και η εφαρμογή περιθωρίου κλεισίματος θέσης ανά λογαριασμό (24). Αυτό σημαίνει ότι εφαρμόζεται υποχρεωτικό ελάχιστο περιθώριο ανάλογα με το συνολικό περιθώριο που απαιτείται για όλες τις ανοικτές θέσεις του πελάτη που συνδέονται με τον λογαριασμό της σύμβασης CFD, ακόμα και αν αυτή περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται κερδοφόρες θέσεις οι οποίες αντισταθμίζουν τις ζημιογόνες θέσεις στον λογαριασμό του πελάτη.

(27) Η μόχλευση ενέχει επίσης και τον εξής κίνδυνο: οι πελάτες διατρέχουν τον κίνδυνο να χάσουν περισσότερα χρήματα από αυτά που έχουν επενδύσει. Πρόκειται για έναν πολύ σημαντικό κίνδυνο που οι ιδιώτες πελάτες δεν καταλαβαίνουν πάντα, παρά τις γραπτές προειδοποιήσεις που τους απευθύνονται. Το περιθώριο που παρέχεται από τον πελάτη παρέχεται ως ασφάλεια για να υποστηριχθεί η θέση του πελάτη. Αν π.χ. η τιμή του υποκείμενου μέσου διαμορφωθεί σε επίπεδα τέτοια που επιδεινώνουν τη θέση του πελάτη και υπερβαίνουν το παρεχόμενο αρχικό περιθώριο (25), ο πελάτης μπορεί να παρουσιάσει ζημίες επιπλέον των κεφαλαίων που έχει στον επενδυτικό λογαριασμό CFD, ακόμα και μετά το κλείσιμο όλων των ανοικτών θέσεων της σύμβασης CFD. Ορισμένες ΕΑΑ ανέφεραν στην ESMA ότι αρκετοί ιδιώτες πελάτες έχασαν σημαντικά χρηματικά ποσά κατά την αποσύνδεση του ελβετικού φράγκου από το ευρώ τον Ιανουάριο του 2015 (26). Πολλοί ιδιώτες πελάτες δεν γνώριζαν ότι μπορούσαν να χάσουν περισσότερα χρήματα από εκείνα που είχαν επενδύσει (27).

(28) Η διαπραγμάτευση συναλλαγών σε υψηλά επίπεδα μόχλευσης αυξάνει επίσης τον αντίκτυπο της «αιφνίδιας μεταβολής των τιμών» (gapping) σε περιόδους σημαντικής αστάθειας των αγορών (π.χ. η κατακρήμνιση της στερλίνας και η αποσύνδεση της ισοτιμίας του ελβετικού φράγκου). Το φαινόμενο της αιφνίδιας μεταβολής των τιμών (gapping) εκδηλώνεται όταν μεταβάλλεται ξαφνικά η τιμή του υποκείμενου μέσου. Το φαινόμενο της αιφνίδιας μεταβολής των τιμών (gapping) δεν παρατηρείται μόνο στις συμβάσεις CFD, ωστόσο οι κίνδυνοι που συνδέονται με αυτά τα γεγονότα διογκώνονται όταν η μόχλευση είναι υψηλή. Αν εκδηλωθεί το φαινόμενο της αιφνίδιας μεταβολής των τιμών, ο πελάτης που εμφανίζει ζημίες ενδέχεται να μην μπορεί να κλείσει μια ανοικτή θέση CFD στην τιμή της προτίμησής του και έτσι μπορεί να παρουσιάσει σημαντικές ζημίες (28) όταν πραγματοποιήσει συναλλαγές με μεγάλη μόχλευση. Παραδείγματος χάρη, λόγω της κρίσης του ελβετικού φράγκου το 2015, οι ιδιώτες πελάτες έχασαν πολύ μεγαλύτερα ποσά από το ποσό της αρχικής τους επένδυσης (29).

(29) Τα συχνά υψηλά επίπεδα μόχλευσης που προσφέρονται σε ιδιώτες πελάτες, η αστάθεια ορισμένων υποκείμενων περιουσιακών στοιχείων σε συνδυασμό με την επιβολή προμηθειών συναλλαγής που επηρεάζουν την απόδοση της επένδυσης μπορούν να προκαλέσουν ραγδαίες μεταβολές στην επενδυτική θέση του πελάτη. Ως εκ τούτου, ο πελάτης οφείλει να λάβει άμεσα μέτρα για να διαχειριστεί την έκθεση σε κίνδυνο παρέχοντας πρόσθετο περιθώριο ώστε να μην κλείσει (close-out) αυτόματα η θέση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα υψηλά επίπεδα μόχλευσης μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές ζημίες στους ιδιώτες πελάτες μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και επιτείνουν τον κίνδυνο που διατρέχουν οι πελάτες να χάσουν περισσότερα κεφάλαια από τα κεφάλαια που κατέβαλαν για να συναλλάσσονται μέσω CFD.

(30) Οι ανωτέρω παράγοντες δικαιολογούν τη σημαντική ανησυχία που υπάρχει για την προστασία των επενδυτών που εκτελούν συναλλαγές μέσω CFD.

2.3. Το μέγεθος των δυνητικών επιζήμιων επιπτώσεων και ο βαθμός ανομοιογένειας μεταξύ των αναμενόμενων αποδόσεων ή κερδών για τους επενδυτές και ο κίνδυνος πρόκλησης ζημιών

(31) Οι ακόλουθες πληροφορίες που διαβιβάστηκαν από τις ΕΑΑ στην ESMA καταδεικνύουν ότι τόσο ο αριθμός των ιδιωτών πελατών που επενδύουν σε CFD, όσο και ο αριθμός των παρόχων που προσφέρουν αυτά τα προϊόντα στο εσωτερικό της Ένωσης έχει αυξηθεί: i) οι περισσότερες ΕΑΑ ανέφεραν στην ESMA ότι γνωρίζουν την ύπαρξη παρόχων στη δικαιοδοσία τους που προσφέρουν συμβάσεις CFD σε ιδιώτες πελάτες και είναι αδειοδοτημένοι (30) Σχεδόν όλες οι ΕΑΑ ανέφεραν στην ESMA ότι πάροχοι CFD με διαβατήρια άλλων κρατών μελών προσφέρουν προϊόντα CFD στη δικαιοδοσία τους (31). Ορισμένες ΕΑΑ ανέφεραν επίσης παρόχους CFD που χρησιμοποιούν υποκαταστήματα ή συνδεδεμένους αντιπροσώπους στις δικαιοδοσίες υποδοχής (32)· ii) η κυπριακή ΕΑΑ («Cyprus Securities and Exchange Commission» - «CY-CySEC»), και η ΕΑΑ του Ηνωμένου Βασιλείου («Financial Conduct Authority» - «UK-FCA»), ανέφεραν πως το διάστημα 2016-2017 ο αριθμός των παρόχων CFD που εξειδικεύονταν στη διασυνοριακή πώληση αυτών των προϊόντων σε ιδιώτες πελάτες αυξήθηκε από 103 σε 138 στην Κύπρο και από 117 σε 143 στο Ηνωμένο Βασίλειο· iii) η UK-FCA παρατήρησε επίσης ότι αυξήθηκε και ο αριθμός των αιτήσεων αδειοδότησης από επιχειρήσεις επενδύσεων που προσφέρουν συμβάσεις CFDs. Αύξηση των αιτήσεων αδειοδότησης από επιχειρήσεις επενδύσεων που προσφέρουν συμβάσεις CFD κατέγραψαν και οι νεότερες αγορές όπως η Ελλάδα, η Ουγγαρία, η Πορτογαλία και η Σλοβακία (33).

(32) Οι ενεργοί αριθμοί πελατών που συνδέονται με τα συγκεκριμένα προϊόντα μεταβάλλονται συνεχώς λόγω της σχετικά μικρής διάρκειας ζωής των λογαριασμών πελατών CFD και του διασυνοριακού χαρακτήρα των δραστηριοτήτων. Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε η ESMA από διάφορες ΕΑΑ (34), υπολογίζεται ότι ο αριθμός των επενδυτικών λογαριασμών των ιδιωτών που είναι πελάτες παρόχων CFD και δυαδικών δικαιωμάτων προαίρεσης (binary options) με έδρα τον ΕΟΧ αυξήθηκε από 1,5 εκατομμύρια το 2015 (35) σε περίπου 2,2 εκατομμύρια το 2017 (36).

(33) Τα στοιχεία για τις καταγγελίες των ιδιωτών πελατών καταδεικνύουν και αυτά με τη σειρά τους τις ανησυχίες που εξακολουθούν να υπάρχουν για τους καταναλωτές στον τομέα αυτό (37).

(34) Οι ΕΑΑ (38) ανέφεραν στην ESMA τον προβληματισμό τους επειδή σε ορισμένες εθνικές αγορές ισχύουν περιορισμοί λόγω της θέσπισης εθνικών μέτρων (όπως π.χ. συμβαίνει στο Βέλγιο (39) και στη Γαλλία (40)), οι οποίοι θα ωθήσουν τους παρόχους CFD να προσελκύσουν πελάτες από άλλα κράτη μέλη.

(35) Ειδικές μελέτες που διενεργήθηκαν από τις ακόλουθες ΕΑΑ για τις αποδόσεις των επενδύσεων των ιδιωτών πελατών σε προϊόντα CFD καταδεικνύουν ότι η πλειονότητα των ιδιωτών πελατών αυτών των κρατών μελών που επενδύουν σε τέτοια προϊόντα χάνουν χρήματα από τις συναλλαγές: i) Η CY-CySEC εξέτασε δειγματοληπτικά ορισμένους λογαριασμούς ιδιωτών πελατών (περίπου 290 000 λογαριασμούς πελατών) 18 μεγάλων παρόχων CFD για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2017 έως 31 Αυγούστου 2017. Διαπιστώθηκε ότι, κατά μέσο όρο, το 76 % των λογαριασμών πελατών παρουσίασε συνολικά ζημίες κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, σε αντίθεση με το 24 % των λογαριασμών πελατών που παρουσίασε κέρδη. Κατά μέσο όρο, οι ζημίες ανά λογαριασμό ανήλθαν σε 1 600 ευρώ· ii) Η ισπανική ΕΑΑ («Comisión Nacional del Mercado de Valores» - «ES-CNMV») διαπίστωσε ότι το 82 % περίπου των ιδιωτών πελατών (41) έχασε, συνολικά, χρήματα μέσα σε περίοδο 21 μηνών (από τις αρχές του 2015 έως το τέλος του 2016). Οι μέσες ζημίες ανά ιδιώτη πελάτη ανέρχονταν σε 4 700 ευρώ (42)· iii) Η γαλλική ΕΑΑ («Autorité des marchés financiers» - «FR-AMF») διαπίστωσε ότι πάνω από το 89 % των ιδιωτών επενδυτών έχασε, συνολικά, χρήματα σε περίοδο 4 ετών από το 2009 έως το 2013 και ότι οι μέσες ζημίες ανά ιδιώτη πελάτη ανήλθαν σε 10 887 ευρώ (43). Επιπλέον, σύμφωνα με τα στοιχεία που διαβιβάστηκαν από τη FR-AMF μέσω του Γραφείου του Διαμεσολαβητή, οι μέσες συνολικές ζημίες ανά έτος για τους καταγγέλλοντες των προϊόντων CFD ανήλθαν σε 15 207 ευρώ το 2016. Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής επισήμανε ότι ιδίως το 2016 και το 2017, οι πρακτικές των νόμιμων παρόχων έγιναν ακόμα πιο επιθετικές και επικεντρώνονταν ολοένα και περισσότερο σε επενδυτές που ήταν πολύ πιθανό να καταβάλουν σημαντικά ποσά. Πολλές από τις καταγγελίες για περιστατικά παρενόχλησης και χειραγώγησης προήλθαν από αιτούντες που διέθεταν αξιόλογες αποταμιεύσεις. Τα αριθμητικά στοιχεία από τις διαμεσολαβήσεις του 2016 ενώπιον του Γάλλου Διαμεσολαβητή φαίνεται να επιβεβαιώνουν το γεγονός αυτό, καθώς τα ποσά που ανακτήθηκαν ανέρχονται κατά μέσο όρο σε 11 938 ευρώ ενώ οι μισές από τις υποθέσεις αφορούσαν ποσά άνω των 5 000 ευρώ. Οι ζημίες που εμφάνισαν ορισμένοι επενδυτές έφτασαν τα 90 000 ευρώ ενώ οι σωρευτικές ζημίες στις υποθέσεις που εξετάστηκαν επί της ουσίας, δηλαδή και με τη συμμετοχή των αδειοδοτημένων εταιρειών, υπερέβησαν το 1 εκατομμύριο ευρώ. Η FR-AMF διαπίστωσε επίσης ότι οι ιδιώτες επενδυτές που κάνουν περισσότερες συναλλαγές (με βάση τον αριθμό συναλλαγών, το μέσο μέγεθος συναλλαγών ή τον σωρευτικό όγκο) χάνουν και τα περισσότερα χρήματα. Το ίδιο ισχύει και για εκείνους που συνεχίζουν να επενδύουν σε βάθος χρόνου, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει καμπύλη μάθησης· iv) η κροατική ΕΑΑ («Hrvatska agencija za nadzor financijskih usluga» - «HR-HANFA») πραγματοποίησε μελέτη σχετικά με τις ζημίες ανά πελάτη για μια κροατική επιχείρηση επενδύσεων που προσφέρει συμβάσεις CFD στους πελάτες της. Στη μελέτη αξιολογήθηκαν 267 ζημίες ή κέρδη ιδιωτών πελατών για την περίοδο συναλλαγών από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο του 2016. η HR-HANFA διαπίστωσε ότι οι συνολικές ζημίες πελατών τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο ανήλθαν περίπου σε 1 017 900 ευρώ, ενώ τα συνολικά κέρδη των ιδιωτών πελατών ανήλθαν περίπου σε 420 000 ευρώ· v) η ιρλανδική ΕΑΑ («Central Bank of Ireland» - «IE-CBI») προέβη σε θεματική επισκόπηση το 2015 η οποία κατέδειξε ότι το 75 % των ιδιωτών πελατών που επένδυσαν σε CFD κατά τη διάρκεια του 2013 και του 2014 εμφάνισαν ζημίες, με τη μέση ζημία αυτών των πελατών να ανέρχεται περίπου σε 6 900 ευρώ. Σε άλλη επισκόπηση που αποτέλεσε τη συνέχεια της προαναφερθείσας επισκόπησης εξετάστηκε δείγμα των μεγαλύτερων παρόχων CFD στην Ιρλανδία και διαπιστώθηκε ότι κατά τη διετή περίοδο από το 2015 έως το 2016 το 74 % των ιδιωτών πελατών έχασε χρήματα με τη μέση ζημία να ανέρχεται σε 2 700 ευρώ (44)· vi) η έρευνα της ιταλικής EAA («Commisione Nazionale per le Società e la Borsa» - «IT-CONSOB»), η οποία διενεργήθηκε κατά τη διάρκεια του 2016, κατέδειξε ότι την περίοδο 2014-2015 το 78 % των Ιταλών ιδιωτών πελατών συγκεκριμένου παρόχου CFD έχασε χρήματα επενδύοντας σε προϊόντα CFD και το 75 % έχασε χρήματα επενδύοντας σε ανανεώσιμα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια συναλλάγματος (rolling spot forex), με τη μέση ζημία να ανέρχεται σε 2 800 ευρώ. Διαπιστώθηκε επίσης ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ του αριθμού των συναλλαγών που πραγματοποιούν ιδιώτες πελάτες και του ποσού των ζημιών που καταγράφονται. Σε δεύτερη μελέτη που διενεργήθηκε για την IT-CONSOB τον Μάρτιο του 2017 και αφορούσε πέντε ιταλικά υποκαταστήματα παρόχων που δραστηριοποιούνται στην αγορά των CFD, διαπιστώθηκε ότι το 2016 οι ζημίες των ιδιωτών πελατών προσέγγισαν το 83 %, με τη μέση ζημία ανά πελάτη να ανέρχεται περίπου σε 7 000 ευρώ· vii) Η πολωνική ΕΑΑ («Komisja Nadzoru Finansowego» - «PL-KNF») διενήργησε μελέτη (45) το πρώτο τρίμηνο του 2017 με βάση τα στοιχεία που διαβίβασαν 10 επιχειρήσεις επενδύσεων οι οποίες προσέφεραν συμβάσεις CFD (βασίστηκε σε 130 399 λογαριασμούς πελατών από τους οποίους οι 38 691 ήταν ενεργοί) και διαπίστωσε ότι το 79,28 % των πελατών έχασε χρήματα το 2016. Το μέσο αποτέλεσμα ήταν αρνητικό και η ζημία ανά πελάτη ανήλθε σε 10 060 πολωνικά ζλότι. Επίσης, παρόμοια μελέτη που διενεργήθηκε από την PL-KNF το πρώτο τρίμηνο του 2018 και βασίστηκε σε στοιχεία επτά επιχειρήσεων επενδύσεων που προσέφεραν προϊόντα CFD στην Πολωνία το 2017 (177 883 λογαριασμοί πελατών από τους οποίους οι 40 209 ήταν ενεργοί) κατέδειξε ότι το 79,69 % των πελατών έχασε χρήματα το 2017. Το μέσο αποτέλεσμα το 2017 ήταν αρνητικό και η ζημία ανά πελάτη ανήλθε σε 12 156 πολωνικά ζλότι. Το ποσοστό των ενεργών πελατών (46) που έχασαν χρήματα ανήλθε σε 81 % (2012), 81 % (2013), 80 % (2014), 82 % (2015), 79 % (2016) και 80 % (2017)· viii) σε μελέτη που διενεργήθηκε από τη λουξεμβουργιανή ΕΑΑ («Commission de Surveillance du Secteur Financier» - «LU-CSSF») επισημάνθηκε τον Σεπτέμβριο του 2017 ότι στους δύο παρόχους CFD που έχουν αδειοδοτηθεί από τη LU-CSSF, η μέση ζημία ανά ιδιώτη πελάτη ανέρχεται σε 4 500 ευρώ και σε περίπου 1 700 ευρώ· ix) το 2014 η UK-FCA μελέτησε δειγματοληπτικά λογαριασμούς πελατών –στους οποίους δεν παρέχονταν συμβουλές– από 8 παρόχους CFD. Στη μελέτη επισημαίνεται ότι το 82 % των ιδιωτών πελατών έχασε χρήματα από αυτά τα προϊόντα και ότι το μέσο αποτέλεσμα ήταν αρνητικό, με τη ζημία ανά ιδιώτη πελάτη να ανέρχεται σε 2 200 λίρες στερλίνες σε ετήσια βάση. Στις πληροφορίες που παρελήφθησαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαβούλευσης της UK-FCA τον Δεκέμβριο του 2016 διαπιστώθηκε επίσης συσχέτιση μεταξύ της αύξησης των επιπέδων μόχλευσης, της αύξησης των πιθανοτήτων εμφάνισης ζημίας και της αύξησης του ύψους αυτής της ζημίας (47). Σε άλλη μελέτη που διενεργήθηκε από τη UK-FCA την περίοδο 2016/2017 σε σχέση με συμβουλευτικές και εξατομικευμένες υπηρεσίες που παρασχέθηκαν για προϊόντα CFD για περίοδο 12 μηνών, εντοπίστηκαν και άλλα στοιχεία που κατέδειξαν αρνητικά αποτελέσματα για τους ιδιώτες πελάτες. Στη μελέτη διαπιστώθηκε ότι στο σύνολο των επιχειρήσεων που προσφέρουν προϊόντα CFD με συμβουλευτικές και εξατομικευμένες υπηρεσίες, το 76 % των ιδιωτών πελατών έχασε χρήματα, εμφανίζοντας κατά μέσο όρο ζημίες της τάξης των 9 000 λιρών στερλινών. Ακόμα και αν ληφθούν υπόψη οι ιδιώτες πελάτες που εμφάνισαν κέρδη, κατά μέσο όρο, ο μέσος ιδιώτης πελάτης που επένδυσε χρήματα έχοντας λογαριασμό με συμβουλευτικές και εξατομικευμένες υπηρεσίες έχασε περίπου 4 100 λίρες στερλίνες (48)· x) η πορτογαλική ΕΑΑ («Comissãdo Mercado de Valores Mobiliários» - «PT-CMVM») διαπίστωσε ότι η ονομαστική αξία (notional value) της θέσης των επενδυτών ανερχόταν σε 44 700 εκατομμύρια ευρώ το 2016 και σε 44 200 εκατομμύρια ευρώ το 2017 και ότι οι σχετικές ζημίες των ιδιωτών επενδυτών ήταν αντίστοιχα 66,8 εκατομμύρια ευρώ και 47,7 εκατομμύρια ευρώ για τα έτη 2016 και 2017.

(36) Επιπλέον, διενεργήθηκε μελέτη από τη νορβηγική ΕΑΑ («Finanstilsynet» - «NO-Finanstilsynet») σχετικά με τα αποτελέσματα των συναλλαγών που πραγματοποίησαν 6 πελάτες παρόχων CFD το 2016. Στη μελέτη συμπεριελήφθησαν περίπου 1 000 ιδιώτες πελάτες (49) που συναλλάσσονταν μέσω CFD από ένα έως δύο έτη, και πιο συγκεκριμένα από τον Ιανουάριο του 2014 έως τον Δεκέμβριο του 2014 ή τον Δεκέμβριο του 2015 (η περίοδος συναλλαγών κάλυπτε κατά μέσο όρο 1,5 έτη). Αποδείχθηκε ότι το 82 % των εν λόγω πελατών έχασε χρήματα και ότι η μέση ζημία ανά πελάτη ανήλθε σε 29 000 ευρώ. Τα έξοδα των συναλλαγών σε σχέση με τα ίδια κεφάλαια των πελατών ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 37 % (λόγω της μεγάλης μόχλευσης και των συχνών συναλλαγών) (50).

(37) Αξίζει να σημειωθεί ότι φαίνεται να διαμορφώνεται ένας σταθερός κανόνας: διαχρονικά, και σε όλες τις χώρες, οι ιδιώτες πελάτες που επενδύουν σε προϊόντα CFD εμφανίζουν κατά μέσο όρο ζημίες Την ίδια στιγμή όμως οι ιδιώτες πελάτες που επενδύουν σε άλλα χρηματοπιστωτικά προϊόντα εμφανίζουν θετικές αποδόσεις. Είναι αξιοσημείωτο ότι στη μελέτη της AMF που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 35 σημείο iii) το ποσοστό των ιδιωτών πελατών που έχασε χρήματα όλα τα έτη από το 2009 έως το 2013 είναι σταθερό, παρά τις διαφορές που εμφανίζουν οι ετήσιες αποδόσεις στην αγορά μετοχών και στους δείκτες εμπορευμάτων την ίδια χρονική περίοδο (51). Ο σταθερός κανόνας που θέλει τους ιδιώτες πελάτες να εμφανίζουν ζημίες όταν επενδύουν σε CFD αναδεικνύει ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό των αποδόσεων της συγκεκριμένης αγοράς, το οποίο έρχεται σε αντίθεση με τις διαχρονικά θετικές αποδόσεις των (μακροπρόθεσμων) επενδύσεων σε άλλα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, όπως είναι τα μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια.

(38) Στις μελέτες αυτές αποτυπώνεται ανάγλυφα η σημαντική ανησυχία για την προστασία των επενδυτών που έχει προκληθεί από την προσφορά των συμβάσεων CFD σε ιδιώτες πελάτες.

2.4. Το είδος των εμπλεκόμενων πελατών

(39) Οι συμβάσεις CFD διατίθενται στην αγορά (marketed), διανέμονται ή πωλούνται τόσο σε ιδιώτες όσο και σε επαγγελματίες πελάτες. Ωστόσο, οι ιδιώτες πελάτες (σε αντίθεση με τους επαγγελματίες) δεν διαθέτουν συνήθως πείρα, γνώσεις ή τεχνογνωσία για να λάβουν επενδυτικές αποφάσεις και να αξιολογήσουν επαρκώς τους κινδύνους που διατρέχουν σε σχέση με τα πολύπλοκα προϊόντα CFD που περιορίζονται με την παρούσα απόφαση.

(40) Μάλιστα, σε μελέτη που διενεργήθηκε σε κράτος μέλος επισημαίνεται ότι, ενώ στους επαγγελματίες πελάτες και στους επιλέξιμους αντισυμβαλλομένους προσφέρονται χαμηλότερα επίπεδα μέγιστης μόχλευσης, στους ιδιώτες πελάτες προσφέρονται τα υψηλότερα επίπεδα μέγιστης μόχλευσης (52). Δεδομένου ότι τα στοιχεία που έχουν καταγραφεί από την ESMA αποδεικνύουν ότι οι λογαριασμοί των ιδιωτών πελατών εμφανίζουν ζημίες, όπως περιγράφεται και στην παρούσα απόφαση, είναι σαφές ότι υπάρχει σοβαρή ανησυχία για την προστασία των επενδυτών λόγω της απεριόριστης διάθεσης (marketing), διανομής ή πώλησης συμβάσεων CFD σε αυτήν την κατηγορία πελατών.

2.5. Δραστηριότητες διάθεσης στην αγορά (marketing) και διανομής σε σχέση με τις συμβάσεις CFDs

(41) Μολονότι οι συμβάσεις CFD είναι πολύπλοκα προϊόντα, προσφέρονται σε ιδιώτες πελάτες μέσω κυρίως ηλεκτρονικών πλατφορμών συναλλαγών χωρίς να υπάρχει πρόβλεψη για παροχή επενδυτικών συμβουλών ή διαχείριση χαρτοφυλακίου. Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να αξιολογείται η καταλληλότητα δυνάμει του άρθρου 25 παράγραφος 3 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ (53). Ωστόσο, η αξιολόγηση αυτή δεν αποτρέπει την πραγματοποίηση της συναλλαγής από τους παρόχους CFD ή από τους πελάτες τους ή τους δυνητικούς τους πελάτες, εφόσον κοινοποιηθεί απλή προειδοποίηση στον πελάτη. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν ο πελάτης δεν έχει παράσχει ή έχει παράσχει ανεπαρκείς πληροφορίες στον πάροχο όσον αφορά τις γνώσεις και την εμπειρία του στον επενδυτικό τομέα αναφορικά με τον συγκεκριμένο τύπο προϊόντος καθώς και όταν ο πάροχος έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το προϊόν δεν είναι κατάλληλο για τον πελάτη. Με τον τρόπο αυτό όμως, οι ιδιώτες πελάτες έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν πρόσβαση σε προϊόντα τύπου CFDs τα οποία, λόγω των χαρακτηριστικών τους, δεν πρέπει να διανέμονται σε αυτήν την κατηγορία πελατών (54).

(42) Η UK-FCA κατέγραψε πολλές αδυναμίες στην προσέγγιση που ακολούθησαν οι πάροχοι CFD σε σχέση με την αξιολόγηση καταλληλότητας εντοπίζοντας, μεταξύ άλλων, ατέλειες στην αξιολόγηση καθαυτή και ανεπαρκείς προειδοποιήσεις κινδύνου προς τους ιδιώτες πελάτες που δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις της αξιολόγησης καταλληλότητας. Διαπίστωσε επίσης ότι δεν είχε καταρτιστεί διαδικασία προκειμένου να αξιολογείται εάν οι πελάτες που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις της αξιολόγησης καταλληλότητας, αλλά επιθυμούν ωστόσο να επενδύσουν σε CFDs, θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν συναλλαγές μέσω CFD (55). Στο τέλος του 2016 η UK-FCA επανήλθε στο θέμα αυτό και διαπίστωσε ότι μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων εξακολουθούσε να μην έχει αντιμετωπίσει τις ελλείψεις αυτές παρά τις παρατηρήσεις που τους είχαν απευθυνθεί (56).

(43) Επιπλέον, οι ΕΑΑ εξέφρασαν ανησυχίες για τη συμμόρφωση των παρόχων CFD με την υποχρέωση που υπέχουν να δίνουν στους πελάτες σαφείς και όχι παραπλανητικές πληροφορίες ή να ενεργούν με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον των πελατών (57). Οι ΕΑΑ εξέφρασαν επίσης ανησυχίες σχετικά με την ανεπαρκή απόδοση των δοκιμών καταλληλότητας στην πράξη (58) και τις ανεπαρκείς προειδοποιήσεις που δίνονται στους πελάτες όταν αυτοί δεν πληρούν τις προϋποθέσεις της δοκιμής καταλληλότητας (59). Παραδείγματα αυτών των κακών πρακτικών έχουν ήδη περιγραφεί και οδήγησαν στην έκδοση ερωτήσεων και απαντήσεων της ESMA σχετικά με την παροχή προϊόντων CFDs και άλλων κερδοσκοπικών προϊόντων σε ιδιώτες πελάτες βάσει της MiFID (60)

(44) Οι ΕΑΑ έχουν επίσης καταγράψει επιθετικές πρακτικές marketing, καθώς και παραπλανητικές ανακοινώσεις marketing σε αυτόν τον τομέα της αγοράς (61). Παραδείγματος χάρη, χρησιμοποιούνται προγράμματα χορηγιών ή συνεργασίες με μεγάλες αθλητικές ομάδες, οι οποίες δίνουν την εσφαλμένη εντύπωση ότι τα πολύπλοκα και κερδοσκοπικά προϊόντα όπως τα CFDs ενδείκνυνται για τη μαζική αγορά ιδιωτών, προωθώντας παράλληλα την ευρύτερη προβολή της εκάστοτε εμπορικής επωνυμίας. Επιπλέον, χρησιμοποιούνται παραπλανητικά μηνύματα όπως «Οι επενδύσεις δεν ήταν ποτέ τόσο εύκολες», «Ξεκίνα τη σταδιοδρομία σου ως επενδυτής τώρα», «Κέρδισε 13 000 λίρες σε 24 ώρες! Κάνε τα πρώτα βήματα» (62).

(45) Στο πλαίσιο της κατάρτισης των Ε&Α για τις συμβάσεις CFDs, ορισμένες ΕΑΑ ανέφεραν στην ESMA ότι οι πάροχοι CFD παραλείπουν συχνά να γνωστοποιήσουν επαρκώς τους κινδύνους αυτών των προϊόντων (63). Συγκεκριμένα, ορισμένες ΕΑΑ (64) διαπίστωσαν ότι οι πάροχοι CFDs δεν αναφέρουν αναλυτικά στους πελάτες τους ότι είναι πιθανό να υποστούν γρήγορα ζημίες και ότι η αξία αυτών των ζημιών μπορεί να υπερβεί την αξία των κεφαλαίων που έχουν επενδύσει.

(46) Επίσης, στο πλαίσιο αυτό, ορισμένες ΕΑΑ διατύπωσαν ανησυχίες για το γεγονός ότι ορισμένα επιχειρηματικά μοντέλα των παρόχων CFD ενθαρρύνουν τη διενέργεια υπερβολικά μεγάλου αριθμού αγοραπωλησιών (65). Επειδή η μέση διάρκεια ζωής των λογαριασμών των πελατών μπορεί να είναι σχετικά σύντομη, οι πάροχοι καταβάλλουν προσπάθειες ώστε να προσελκύουν συνεχώς νέους πελάτες, εφαρμόζοντας έτσι συχνά επιθετικές τεχνικές marketing και πωλήσεων οι οποίες δεν είναι προς το βέλτιστο συμφέρον των ιδιωτών πελατών.

(47) Οι τεχνικές marketing και πωλήσεων που εφαρμόζουν οι πάροχοι CFD περιλαμβάνουν συνήθως την προσφορά (χρηματικών και μη χρηματικών) ανταμοιβών, όπως π.χ. μπόνους για να προσελκύουν οι πάροχοι και να ενθαρρύνουν τους ιδιώτες πελάτες να επενδύουν σε CFDs, την προσφορά δωρεών (όπως π.χ. διακοπές, αυτοκίνητα, ηλεκτρονικά προϊόντα), εκπαιδευτικό υλικό για την πραγματοποίηση επενδύσεων ή και μειωμένο κόστος/εκπτώσεις (π.χ. στα spreads ή στις προμήθειες) (66).

(48) Τα μπόνους και οι άλλες ανταμοιβές μπορούν να αποτρέψουν την προσοχή από τον χαρακτήρα υψηλού κινδύνου του προϊόντος. Οι ανταμοιβές αυτές έχουν συνήθως σκοπό να προσελκύσουν ιδιώτες πελάτες και να ενθαρρύνουν την πραγματοποίηση συναλλαγών από τους πελάτες. Οι ιδιώτες πελάτες μπορεί να θεωρήσουν ότι οι προσφορές αυτές αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό των προϊόντων και να μην αποδώσουν τη δέουσα σημασία στην αξιολόγηση του επιπέδου των κινδύνων που ενέχουν τα προϊόντα.

(49) Επιπλέον, οι ανταμοιβές αυτές που προσφέρονται για το άνοιγμα επενδυτικών λογαριασμών σε συμβόλαια CFDs προϋποθέτουν συχνά την καταβολή ποσών προς τον πάροχο και την πραγματοποίηση συγκεκριμένου αριθμού συναλλαγών σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Δεδομένου ότι τα στοιχεία αποδεικνύουν πως η πλειονότητα των ιδιωτών πελατών χάνει χρήματα στις συναλλαγές μέσω CFDs, αυτό συχνά σημαίνει ότι οι πελάτες χάνουν περισσότερα χρήματα όταν επενδύουν σε προϊόντα CFD με μεγαλύτερη συχνότητα από εκείνη που θα επένδυαν αν δεν είχαν λάβει τα μπόνους από τους παρόχους.

(50) Από το εποπτικό έργο πολλών ΕΑΑ διαπιστώθηκε ότι οι όροι και προϋποθέσεις που συνοδεύουν τις προσφορές προώθησης παραπλανούν συχνά τους πελάτες και ότι πολλοί πελάτες δεν γνωρίζουν τις προϋποθέσεις πρόσβασης στις ανταμοιβές ή στα μπόνους που προσφέρονται. Τέλος, ορισμένοι πελάτες ανέφεραν ότι δυσκολεύτηκαν να αποσύρουν κεφάλαια όταν επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα μπόνους (67).

(51) Πέραν των παραγόντων που αναφέρθηκαν ανωτέρω, πολλές ΕΑΑ (68) διαπιστώνουν ότι στα μοντέλα διανομής που παρατηρούνται σε αυτόν τον τομέα της αγοράς εντοπίζονται φαινόμενα σύγκρουσης συμφερόντων (69). Επειδή οι πάροχοι προσπαθούν συνεχώς να προσελκύουν νέους πελάτες, αυξάνονται οι πιθανότητες να προκύψουν περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων. Σύγκρουση συμφερόντων υπάρχει και μπορεί να προκύψει όταν ορισμένοι πάροχοι CFD είναι και αντισυμβαλλόμενοι σε συναλλαγές πελατών χωρίς να αντισταθμίσουν την έκθεσή τους, με αποτέλεσμα τα συμφέροντά τους να έρχονται σε άμεση σύγκρουση με τα συμφέροντα των πελατών. Οι εν λόγω πάροχοι έχουν περισσότερες πιθανότητες και περισσότερους λόγους να χειραγωγήσουν ή να χρησιμοποιήσουν λιγότερο διαφανείς τιμές αναφοράς, ή και να ακολουθήσουν άλλες αμφιλεγόμενες πρακτικές όπως π.χ. να ακυρώσουν επικερδείς συναλλαγές χρησιμοποιώντας ψευδή προσχήματα. Είναι επίσης πιθανό οι πάροχοι να επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν μια ασύμμετρη διαφοροποίηση της τιμής εκτέλεσης από την τιμή στην οποία έχει δοθεί μια εντολή (μπορεί π.χ. να μετακυλίσουν στον πελάτη ενδεχόμενη ζημία που προκύπτει από τη διαφορά αυτή και, την ίδια στιγμή, να προσποριστούν το κέρδος που ενδέχεται να προκύψει από τη διαφορά αυτή). Οι πάροχοι μπορεί επίσης να παρατείνουν εσκεμμένα τον χρόνο που μεσολαβεί μεταξύ της προσφοράς τιμής και της εκτέλεσης των συναλλαγών CFD ώστε να αντλήσουν περαιτέρω κέρδος από την πρακτική αυτή. Οι ΕΑΑ έχουν επίσης εντοπίσει πρακτικές κατά τις οποίες οι πάροχοι CFD εφαρμόζουν ασύμμετρα ή αντιφατικά mark up στα βασικά spreads.

(52) Οι προαναφερθείσες πρακτικές διάθεσης στην αγορά (marketing) και διανομής που συνδέονται με τις συμβάσεις CFD δικαιολογούν τις σοβαρές ανησυχίες που προκαλούνται για την προστασία των επενδυτών από τις εν λόγω συμβάσεις CFDs.

3. ΜΕ ΤΙΣ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΕΣ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΙΣΧΥΟΥΝ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΕΝΩΣΙΑΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΔΕΝ ΑΙΡΕΤΑΙ Η ΣΟΒΑΡΗ ΑΝΗΣΥΧΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΠΕΝΔΥΤΩΝ [ΑΡΘΡΟ 40 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΣΤΟΙΧΕΙΟ β) ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΕ) αριθ. 600/2014]

(53) Όπως απαιτείται στο άρθρο 40 παράγραφος 2 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014, η ESMA έχει εξετάσει εάν οι υφιστάμενες κανονιστικές απαιτήσεις της Ένωσης που εφαρμόζονται στο συγκεκριμένο χρηματοπιστωτικό μέσο ή τη συγκεκριμένη δραστηριότητα δεν αντιμετωπίζουν την απειλή. Οι υφιστάμενες κανονιστικές απαιτήσεις που ισχύουν ορίζονται στην οδηγία 2014/65/EΕ, στον κανονισμό (EΕ) αριθ. 600/2014 και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1286/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (70). Ειδικότερα, περιλαμβάνουν τα εξής: i) η απαίτηση να παρέχεται κατάλληλη πληροφόρηση στους πελάτες σύμφωνα με το άρθρο 24 παράγραφος 3 και το άρθρο 24 παράγραφος 4 της οδηγίας 2014/65/EΕ (71)· ii) οι απαιτήσεις καταλληλότητας και συμβατότητα του άρθρου 25 παράγραφος 2 και του άρθρου 25 παράγραφος 3 της οδηγίας 2014/65/EΕ (72)· iii) οι απαιτήσεις της βέλτιστης εκτέλεσης του άρθρου 27 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ (73)· iv) οι απαιτήσεις για την παρακολούθηση των προϊόντων σύμφωνα με το άρθρο 16 παράγραφος 3 και το άρθρο 24 παράγραφος 2 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ· και v) οι απαιτήσεις για την κοινοποίηση πληροφοριών των άρθρων 5 έως 14 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1286/2014.

(54) Ορισμένοι από τους παρόχους και τις χρηματιστηριακές εταιρείες και οργανώσεις του κλάδου που ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων ανέφεραν ρητά ότι η ESMA πρέπει να εξετάσει τις επιπτώσεις της νέας νομοθεσίας πριν εφαρμόσει οποιοδήποτε μέτρο παρέμβασης σε προϊόντα, μεταξύ άλλων την οδηγία MiFID II που θεσπίστηκε πρόσφατα (ιδίως τους κανόνες παρακολούθησης προϊόντων) και τον κανονισμό για τα συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές καιεπενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση (PRIIP).

(55) Αξίζει να σημειωθεί ότι το πεδίο εφαρμογής και το περιεχόμενο πολλών κανονιστικών απαιτήσεων που ισχύουν βάσει της οδηγίας 2014/65/EΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014 είναι παρόμοια με το πεδίο εφαρμογής και το περιεχόμενο των απαιτήσεων που ισχύουν βάσει της οδηγίας 2004/39/ΕΚ (74). Μολονότι η θέσπιση της οδηγίας 2014/65/EΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 600/2014 είχε σκοπό να βελτιώσει διάφορες σημαντικές πτυχές των επενδυτικών υπηρεσιών και δραστηριοτήτων ώστε να ενισχυθεί η προστασία των επενδυτών (μεταξύ άλλων, μέσω της θέσπισης εξουσιών παρέμβασης σε προϊόντα), οι βελτιωτικές παρεμβάσεις σε μια σειρά από σχετικές διατάξεις δεν απομακρύνουν τις επιμέρους ανησυχίες που περιγράφονται στην παρούσα απόφαση. Όσον αφορά τους κινδύνους και τις ζημίες των επενδυτών που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση, διάφορες διατάξεις παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητες.

(56) Οι απαιτήσεις για την παροχή κατάλληλης πληροφόρησης στους πελάτες αναλύθηκαν περαιτέρω στην οδηγία 2014/65/ΕΕ, η οποία εισάγει σημαντικές βελτιώσεις σε σχέση με τη γνωστοποίηση των εξόδων και των χρεώσεων, καθώς οι επιχειρήσεις επενδύσεων οφείλουν πλέον να παρέχουν στους πελάτες συγκεντρωτικές πληροφορίες για όλα τα έξοδα και τις χρεώσεις που συνδέονται με τις επενδυτικές υπηρεσίες και τα χρηματοπιστωτικά μέσα. Ωστόσο, είναι προφανές ότι οι κανόνες για τη γνωστοποίηση πληροφοριών –οι οποίοι αφορούν και την καλύτερη πληροφόρηση για τα έξοδα– δεν μπορούν από μόνοι τους να εξαλείψουν τον σύνθετο κίνδυνο που ενέχει η διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση των συμβάσεων CFD σε ιδιώτες πελάτες.

(57) Συγκεκριμένα, το άρθρο 24 παράγραφος 3 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ προβλέπει μεταξύ άλλων ότι οι επιχειρήσεις επενδύσεων πρέπει να διασφαλίζουν πως όλες οι πληροφορίες, περιλαμβανομένων των ανακοινώσεων marketing, που απευθύνονται σε πελάτες ή δυνητικούς πελάτες είναι δίκαιες, σαφείς και μη παραπλανητικές. Το άρθρο 24 παράγραφος 4 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ προβλέπει επίσης ότι οι επιχειρήσεις επενδύσεων πρέπει να παρέχουν εγκαίρως κατάλληλη πληροφόρηση στους πελάτες και στους δυνητικούς πελάτες σχετικά με την επιχείρηση επενδύσεων και τις υπηρεσίες της, τα χρηματοπιστωτικά μέσα και τις προτεινόμενες επενδυτικές στρατηγικές, τους τόπους εκτέλεσης και το σύνολο των εξόδων και των συναφών χρεώσεων, δίνοντας μεταξύ άλλων έμφαση στην καθοδήγηση και στις προειδοποιήσεις σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με τις επενδύσεις στα εν λόγω χρηματοπιστωτικά μέσα, ενώ πρέπει επίσης να αναφέρουν εάν το χρηματοπιστωτικό μέσο απευθύνεται σε ιδιώτες ή επαγγελματίες πελάτες.

(58) Η ESMA έλαβε επίσης υπόψη τη σημασία των κανόνων γνωστοποίησης στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1286/2014. Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1286/2014 ορίζει ενιαίους κανόνες σχετικά με τη μορφή και το περιεχόμενο του εγγράφου βασικών πληροφοριών που πρέπει να παρέχεται στους ιδιώτες επενδυτές από τους παραγωγούς συσκευασμένων επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικών προϊόντων βασιζόμενων σε ασφάλιση («PRIIP»). Με τον τρόπο αυτό, οι παραγωγοί βοηθούν τους ιδιώτες επενδυτές να κατανοούν και να συγκρίνουν τα βασικά χαρακτηριστικά και τους κινδύνους των προϊόντων PRIIP. Συγκεκριμένα, το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1286/2014, όπως εφαρμόστηκε στη συνέχεια με τον κατ' εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2017/653 της Επιτροπής (75), ορίζει μεταξύ άλλων μεθοδολογία για την παρουσίαση του συνοπτικού δείκτη κινδύνου και συνοδευτικές επεξηγήσεις όπως, μεταξύ άλλων, αν ο ιδιώτης επενδυτής μπορεί να χάσει όλο το κεφάλαιο που έχει επενδύσει ή διατρέχει τον κίνδυνο να επωμιστεί επιπλέον χρηματοοικονομικές δεσμεύσεις. Ωστόσο, με αυτού του είδους τη γνωστοποίηση, η προσοχή των ιδιωτών πελατών δεν επικεντρώνεται επαρκώς στις επιμέρους συνέπειες που μπορεί να έχει για τους ίδιους η επένδυση σε προϊόντα CFD. Παραδείγματος χάρη, ο λόγος της απόδοσης του προϊόντος αφορά μόνο το μεμονωμένο προϊόν CFD και έτσι ο πελάτης δεν γνωρίζει το συνολικό ποσοστό των λογαριασμών των ιδιωτών πελατών που χάνουν χρήματα όταν πραγματοποιούν συναλλαγές μέσω CFD. Επιπλέον, ο συνοπτικός δείκτης κινδύνου δεν περιλαμβάνει άμεσες πληροφορίες σχετικά με την απόδοση του προϊόντος στο παρελθόν ενώ η πληροφορία αυτή ενδέχεται να μην παρέχεται ούτε στις συνοδευτικές αναλυτικές επεξηγήσεις, καθώς η αναλυτική επεξήγηση του ιστορικού εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του παραγωγού των προϊόντων PRIIP.

(59) Η ESMA εξέτασε εάν με αυτές τις απαιτήσεις μπορούν να αρθούν ορισμένες ή όλες οι ανησυχίες που υπάρχουν σε σχέση με τη διάθεση στην αγορά (marketing), τη διανομή ή την πώληση προϊόντων CFD σε ιδιώτες πελάτες ή, τουλάχιστον, εάν θα μπορούσε να αποφευχθεί η ανάγκη προσθήκης των προειδοποιήσεων κινδύνου στην παρούσα απόφαση. Ωστόσο, με αυτές τις απαιτήσεις δεν διασφαλίζεται ότι οι ιδιώτες πελάτες στο εσωτερικό της Ένωσης θα λαμβάνουν ενιαία και αποτελεσματική πληροφόρηση σχετικά με τους κινδύνους που ενέχουν οι συναλλαγές μέσω CFD.s Πιο συγκεκριμένα, με την καθοδήγηση και τις προειδοποιήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 24 παράγραφος 4 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ δεν φαίνεται να αίρονται αυτές οι ανησυχίες, αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι η πληθώρα πληροφοριών που παρέχονται συχνά στους πελάτες ενδέχεται να μην τους επιτρέπει να επικεντρωθούν επαρκώς στις απτές συνέπειες που προκαλούνται από τις επενδύσεις σε CFD. Οι προειδοποιήσεις κινδύνου που ενσωματώνονται στην παρούσα απόφαση θα παρέχουν στους ιδιώτες πελάτες σημαντικές πληροφορίες όπως, μεταξύ άλλων, το ποσοστό των ιδιωτών που χάνει χρήματα όταν συναλλάσσεται μέσω CFD με συγκεκριμένη επιχείρηση. Επίσης, με τις προειδοποιήσεις κινδύνου θα εναρμονιστούν οι πρακτικές των διασυνοριακών επιχειρήσεων, καθώς θα διασφαλίζεται το ίδιο επίπεδο πληροφόρησης για τους επενδυτές στο εσωτερικό της Ένωσης.

(60) Οι απαιτήσεις για την καταλληλότητα ενισχύθηκαν άλλωστε και στην οδηγία 2014/65/ΕΕ, στην οποία προβλέπεται η παράδοση έκθεσης καταλληλότητας στον πελάτη και βελτιώνεται η αξιολόγηση καταλληλότητας. Συγκεκριμένα, το άρθρο 25 παράγραφος 2 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ προβλέπει ότι οι πάροχοι CFD οφείλουν να αντλούν τις αναγκαίες πληροφορίες σχετικά με τη γνώση και την εμπειρία του πελάτη ή του δυνητικού πελάτη στον επενδυτικό τομέα, μεταξύ άλλων, σε σχέση με τον συγκεκριμένο τύπο προϊόντος, σχετικά με τη χρηματοοικονομική του κατάσταση, περιλαμβανομένης της δυνατότητάς του να υποστεί ζημίες, καθώς και σχετικά με τους επενδυτικούς στόχους του, περιλαμβανομένου του επιπέδου ανοχής κινδύνου, ώστε να μπορεί ο πάροχος CFD να του συστήσει τα χρηματοπιστωτικά μέσα που είναι κατάλληλα για την περίπτωσή του και, ιδίως, είναι σύμφωνα με το επίπεδο ανοχής κινδύνου και με τη δυνατότητά του να υποστεί ζημίες. Ωστόσο, οι απαιτήσεις καταλληλότητας εφαρμόζονται μόνο στην παροχή επενδυτικών συμβουλών και στη διαχείριση χαρτοφυλακίου και συνήθως παραβλέπονται στις συναλλαγές μέσω CFD που πραγματοποιούνται κατά κύριο λόγο μέσω ηλεκτρονικών πλατφορμών, στις οποίες δεν προβλέπεται η παροχή επενδυτικών συμβουλών ή διαχείριση χαρτοφυλακίου.

(61) Επιπλέον, οι στόχοι της αξιολόγησης καταλληλότητας (στην οποία εξετάζονται τα προϊόντα με βάση τις γνώσεις, την πείρα, τη χρηματοοικονομική κατάσταση και τους επενδυτικούς στόχους) παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητοι σε σύγκριση με το καθεστώς της οδηγίας 2004/39/ΕΚ και, όπως φαίνεται στην παρούσα απόφαση, δεν αποδείχθηκαν επαρκείς για να αποτρέψουν τις ζημίες των επενδυτών που προσδιορίζονται στην παρούσα απόφαση.

(62) Ομοίως, οι απαιτήσεις σχετικά με την καταλληλότητα έχουν ενισχυθεί βάσει της οδηγίας 2014/65/ΕΕ καθώς, μεταξύ άλλων, περιορίζεται ο κατάλογος των μη πολύπλοκων προϊόντων και, ως εκ τούτου, περιορίζεται και το φάσμα των προϊόντων όσον αφορά τις υπηρεσίες που συνδέονται αποκλειστικά και μόνο με την εκτέλεση των συναλλαγών. Το άρθρο 25 παράγραφος 3 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ προβλέπει ότι οι πάροχοι CFD οφείλουν να ζητούν από τον πελάτη ή τον δυνητικό πελάτη να δίνει πληροφορίες σχετικά με τη γνώση και την πείρα του στον επενδυτικό τομέα σε σχέση, μεταξύ άλλων, με τον συγκεκριμένο τύπο προσφερόμενου ή αιτούμενου προϊόντος, ώστε να μπορεί ο πάροχος να εκτιμήσει κατά πόσο το προϊόν ενδείκνυται για τον πελάτη ή τον δυνητικό πελάτη. Εάν ο πάροχος κρίνει ότι το προϊόν δεν είναι κατάλληλο για τον πελάτη ή τον δυνητικό πελάτη, οφείλει να τον προειδοποιήσει σχετικά. Οι συμβάσεις CFDs θεωρούνται πολύπλοκα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και, ως εκ τούτου, υπόκεινται στη δοκιμή καταλληλότητας που προβλέπεται στο άρθρο 25 παράγραφος 3 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ.

(63) Ωστόσο, το ίδιο ίσχυε και βάσει της οδηγίας 2004/39/ΕΚ, η οποία προέβλεπε ουσιαστικά την ίδια δοκιμή καταλληλότητας με τη δοκιμή που ορίζεται στην οδηγία 2014/65/ΕΕ. Όπως αποδεικνύεται στην παρούσα απόφαση και όπως κατέδειξε και το εποπτικό έργο των ΕΑΑ (76), η δοκιμή καταλληλότητας δεν αποδείχθηκε επαρκής για να άρει την ανησυχία σχετικά με την προστασία των επενδυτών που περιγράφεται στην παρούσα απόφαση.

(64) Ως εκ τούτου, οι δοκιμές καταλληλότητας βάσει των υφιστάμενων κανονιστικών απαιτήσεων είναι μάλλον απίθανο να αποτρέψουν τους πελάτες από την πραγματοποίηση συναλλαγών ώστε να αρθεί έτσι η σοβαρή ανησυχία για την προστασία των επενδυτών.

(65) Όσον αφορά τη βέλτιστη εκτέλεση, οι περισσότεροι από τους κανόνες βέλτιστης εκτέλεσης υπήρχαν ήδη αυτούσιοι και στην οδηγία 2004/39/ΕΚ. Ωστόσο, οι κανόνες αυτοί έχουν ήδη ενισχυθεί με βάση την οδηγία 2014/65/ΕΕ. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 27 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις επενδύσεων πρέπει να λαμβάνουν «επαρκή μέτρα» (και όχι πλέον «κάθε εύλογο μέτρο») ώστε να διασφαλίζουν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για τους πελάτες τους όταν εκτελούν εντολές. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες στην αγορά πρέπει να δημοσιοποιούν επιπλέον στοιχεία και, κυρίως, οι επιχειρήσεις επενδύσεων πρέπει να γνωστοποιούν τους πέντε πρώτους τόπους εκτέλεσης στους οποίους εκτέλεσαν τις εντολές πελατών και τα αποτελέσματα που πέτυχαν κατά την εκτέλεση αυτών των εντολών.

(66) Η ESMA εξέτασε εάν με την αναθεώρηση των κανόνων για τη βέλτιστη εκτέλεση θα μπορούσαν να αρθούν τουλάχιστον ορισμένες από τις ανησυχίες που έχουν διατυπωθεί σχετικά με τη διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση προϊόντων CFDs σε ιδιώτες πελάτες. Η αυξημένη διαφάνεια σχετικά με την εκτέλεση εντολών βοηθά τους πελάτες να κατανοήσουν καλύτερα και να αξιολογήσουν την ποιότητα των πρακτικών εκτέλεσης της επιχείρησης και, συνεπώς, να αξιολογήσουν καλύτερα την ποιότητα της συνολικής υπηρεσίας που τους παρέχεται. Επιπλέον, η καλύτερη πληροφόρηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις εκτελούν τις εντολές των πελατών βοηθά τους πελάτες να εξακριβώνουν εάν οι επιχειρήσεις έχουν λάβει επαρκή μέτρα προκειμένου να επιτυγχάνονται τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα για τον πελάτη. Οι απαιτήσεις για τη βέλτιστη εκτέλεση ενισχύουν επίσης το πρότυπο βέλτιστης εκτέλεσης για τα εξωχρηματιστηριακά προϊόντα, καθώς οι επιχειρήσεις οφείλουν πλέον να ελέγχουν εάν η τιμή που προτείνεται στους πελάτες είναι δίκαιη όταν εκτελούνται εντολές ή λαμβάνονται αποφάσεις για να πραγματοποιηθούν συναλλαγές σε εξωχρηματιστηριακά και, μεταξύ άλλων, σε εξατομικευμένα προϊόντα. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας 2014/65/ΕΕ, πρέπει να συλλέγονται στοιχεία της αγοράς τα οποία θα χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της τιμής των εν λόγω προϊόντων και, όπου είναι δυνατόν, θα πρέπει να πραγματοποιείται σύγκριση με παρόμοια ή συγκρίσιμα προϊόντα. Ωστόσο, από μόνοι τους, οι κανόνες βέλτιστης εκτέλεσης δεν εξαλείφουν τους κινδύνους που συνδέονται τόσο με τα χαρακτηριστικά του προϊόντος –εκτός του τομέα της εκτέλεσης– όσο και με την ευρύτερη διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση των εν λόγω προϊόντων σε ιδιώτες πελάτες.

(67) Όσον αφορά αυτές τις κατά βάση παρόμοιες υφιστάμενες κανονιστικές απαιτήσεις, η ESMA έχει επανειλημμένως καταγράψει τους κινδύνους που περιγράφονται ανωτέρω στις προειδοποιήσεις για τους επενδυτές, στις Ερωτήσεις και Απαντήσεις (Ε&Α) (77) και στη γνώμη για τις πρακτικές των επιχειρήσεων που πωλούν σύνθετα προϊόντα βάσει της οδηγίας MiFID. Η ESMA κατέβαλε επίσης προσπάθειες ώστε να διασφαλιστεί εποπτική σύγκλιση, μεταξύ άλλων, μέσω της Κοινής Ομάδας και της επιχειρησιακής ομάδας CFD. Μολονότι η ESMA χρησιμοποίησε σε μεγάλο βαθμό τα μη δεσμευτικά της μέσα ώστε να διασφαλίσει τη συνεπή και αποτελεσματική εφαρμογή των εφαρμοστέων υφιστάμενων κανονιστικών απαιτήσεων, εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες για την προστασία των επενδυτών. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει για τους λόγους που αναφέρονται στην παρούσα ενότητα ότι με τις εν λόγω απαιτήσεις δεν αίρεται η ανησυχία που προσδιορίζεται στην παρούσα απόφαση.

(68) Η ESMA μάλιστα εξέτασε και τον δυνητικό αντίκτυπο των κανόνων για την παρακολούθηση των προϊόντων που προβλέπονται στο άρθρο 16 παράγραφος 3 και στο άρθρο 24 παράγραφος 2 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ. Οι κανόνες αυτοί προβλέπουν ότι οι πάροχοι που παράγουν χρηματοπιστωτικά μέσα (επομένως και προϊόντα CFDs) προς πώληση σε πελάτες πρέπει να εξασφαλίζουν ότι αυτά τα προϊόντα σχεδιάζονται με τρόπο ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες μιας προσδιορισμένης αγοράς-στόχου τελικών πελατών, εντός της αντίστοιχης κατηγορίας πελατών, ότι η στρατηγική για τη διανομή των προϊόντων είναι κατάλληλη για την προσδιορισμένη αγορά-στόχο και ότι οι πάροχοι ενεργούν τα ευλόγως πρακτέα για να εξασφαλίσουν ότι τα χρηματοπιστωτικά μέσα διανέμονται στην προσδιορισμένη αγορά-στόχο και επανεξετάζουν περιοδικά την ταυτοποίηση της αγοράς-στόχου και τις επιδόσεις των προϊόντων που προσφέρουν. Οι πάροχοι CFD κατανοούν τα χρηματοπιστωτικά μέσα τα οποία προσφέρουν ή συνιστούν, αξιολογούν τη συμβατότητα των χρηματοπιστωτικών μέσων με τις ανάγκες των πελατών στους οποίους παρέχουν επενδυτικές υπηρεσίες, λαμβάνοντας υπόψη και την προσδιορισμένη αγορά-στόχο τελικών πελατών και εξασφαλίζουν ότι τα χρηματοπιστωτικά μέσα προσφέρονται ή συνιστώνται μόνο όταν αυτά είναι προς το συμφέρον του πελάτη Επιπλέον, οι πάροχοι CFD που διανέμουν χρηματοπιστωτικά μέσα τα οποία δεν παράγουν οι ίδιοι θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλες ρυθμίσεις για να αποκτούν και να κατανοούν τις σχετικές πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία έγκρισης προϊόντων, μεταξύ άλλων την προσδιορισμένη αγορά-στόχο και τα χαρακτηριστικά του προϊόντος που προσφέρουν ή προτείνουν. Οι πάροχοι CFD που προσφέρουν χρηματοπιστωτικά μέσα τα οποία έχουν δημιουργηθεί από παρόχους που δεν υπόκεινται στις απαιτήσεις σχετικά με την παρακολούθηση του προϊόντος, όπως καθορίζονται στην οδηγία 2014/65/ΕΕ, ή τα οποία έχουν δημιουργηθεί από παρόχους τρίτης χώρας, θα πρέπει επίσης να διαθέτουν κατάλληλες ρυθμίσεις για να αποκτούν επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τα χρηματοπιστωτικά μέσα.

(69) Η ESMA σημειώνει ότι οι απαιτήσεις για την παρακολούθηση προϊόντων ενσωματώνονται για πρώτη φορά στην ενωσιακή νομοθεσία με την οδηγία 2014/65/ΕΕ. Στις 2 Ιουνίου 2017 η ESMA δημοσίευσε τις κατευθυντήριες γραμμές για τις απαιτήσεις της οδηγίας MiFID ΙΙ σχετικά με την παρακολούθηση των προϊόντων (78) στις οποίες παρέχονται οδηγίες σε παραγωγούς και διανομείς προϊόντων για την αξιολόγηση της αγοράς-στόχου.

(70) Μολονότι οι απαιτήσεις αυτές θα μπορούσαν να περιορίσουν την κατηγορία πελατών (η αγορά-στόχος) για τους οποίους θα ήταν κατάλληλα τα προϊόντα CFD και στους οποίους, επομένως, θα πρέπει να διανέμονται τα εν λόγω προϊόντα, δεν αντιμετωπίζουν τους βασικούς κινδύνους που περιγράφονται στην παρούσα απόφαση και συνδέονται με τα χαρακτηριστικά του προϊόντος (π.χ. υψηλά επίπεδα μόχλευσης) ή τις σχετικές πρακτικές (π.χ. υποχρεώσεις καταβολής επιπλέον ποσών ή η προσφορά μπόνους). Οι απαιτήσεις επίσης δεν περιορίζουν σαφώς τη διανομή των προϊόντων με τα ανωτέρω χαρακτηριστικά στη μαζική αγορά. Αντίθετα, η ζημία που υφίστανται οι πελάτες καταδεικνύει ότι η διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση προϊόντων CFD δεν ενδείκνυται για τη μαζική αγορά των ιδιωτών, εκτός και αν αυτή συνοδεύεται από συγκεκριμένους περιορισμούς που δεν αναφέρονται αναλυτικά στις απαιτήσεις για την παρακολούθηση των προϊόντων. Ενώ οι συμμετέχοντες στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων αναφέρουν δικαιολογημένα ότι οι απαιτήσεις για την παρακολούθηση των προϊόντων αποτελούν σημαντικές πτυχές προκειμένου να καθοριστεί η αγορά-στόχος και να εναρμονιστεί η στρατηγική διανομής με την αγορά-στόχο, είναι επίσης σαφές από την πρόσκληση υποβολής στοιχείων ότι ορισμένοι πάροχοι επισήμαναν στην απάντησή τους πως θεωρούν τις συμβάσεις CFDs με υψηλά όρια μόχλευσης (παραδείγματος χάρη 100:1 (79)), ακόμα και αν εφαρμοστούν οι απαιτήσεις για την παρακολούθηση των προϊόντων, κατάλληλο προϊόν για τους ιδιώτες πελάτες (διαπιστώνουν ότι η αγορά-στόχος για τις συμβάσεις CFD με τη συγκεκριμένη μόχλευση είναι η μαζική αγορά). Πολλές επιχειρήσεις, ακόμα και μετά την εφαρμογή της οδηγίας 2014/65/ΕΕ και τις σχετικές απαιτήσεις για την παρακολούθηση των προϊόντων, εξακολουθούν να διαθέτουν προϊόντα CFDs με τόσο υψηλά επίπεδα μόχλευσης στη μαζική αγορά (αξιολογούν μόνο την καταλληλότητά τους). Η ESMA και οι ΕΑΑ διαφωνούν με τη συγκεκριμένη προσέγγιση. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι οι απαιτήσεις για την παρακολούθηση των προϊόντων εξακολουθούν να παρέχουν τη διακριτική ευχέρεια σε μεμονωμένους παρόχους να προσδιορίζουν τα χαρακτηριστικά των προϊόντων που προτίθενται να προσφέρουν στους πελάτες τους. Ως εκ τούτου, το ελάχιστο επίπεδο προστασίας των επενδυτών στο εσωτερικό της Ένωσης εξακολουθεί να μην είναι κοινό.

(71) Παρά την ύπαρξη των εν λόγω κανονιστικών απαιτήσεων, τα στοιχεία αποδεικνύουν ότι οι ιδιώτες πελάτες συνεχίζουν και θα συνεχίσουν να χάνουν χρήματα όταν επενδύουν σε CFD. Προκειμένου, επομένως, να αντιμετωπιστεί η απειλή, το μέτρο αυτό είναι απαραίτητο.

4. ΟΙ ΑΡΜΟΔΙΕΣ ΑΡΧΕΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΛΑΒΕΙ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΠΕΙΛΗΣ Η ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΛΑΒΕΙ ΔΕΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΕΠΑΡΚΩΣ ΤΗΝ ΑΠΕΙΛΗ [ΑΡΘΡΟ 40 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΣΤΟΙΧΕΙΟ γ) ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΕ) αριθ. 600/2014]

(72) Μία από τις προϋποθέσεις που θέτει η EMA για τη θέσπιση του περιορισμού της παρούσας απόφασης είναι η εξής: η αρμόδια αρχή ή οι αρμόδιες αρχές δεν πρέπει να έχουν λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση της απειλής ή τα μέτρα που έχουν λάβει δεν πρέπει να αντιμετωπίζουν επαρκώς την απειλή.

(73) Η ανησυχία για την προστασία των επενδυτών που περιγράφεται στην παρούσα απόφαση οδήγησαν ορισμένες ΕΑΑ να εξετάσουν ή να λάβουν εθνικά μέτρα προκειμένου να περιοριστεί η διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση προϊόντων CFD σε ιδιώτες πελάτες: i) από τον Αύγουστο του 2016, η βελγική ΕΑΑ («Financial Services and Markets Authority» - «BE-FSMA») έχει θέσει σε εφαρμογή απαγόρευση για τη διάθεση ορισμένων συμβάσεων εξωχρηματιστηριακών παραγώγων (στις οποίες περιλαμβάνονται και οι συμβάσεις CFDs) σε ιδιώτες πελάτες. Επιπλέον, η FSMA έχει απαγορεύσει μια σειρά από επιθετικές ή ανάρμοστες τεχνικές διανομής όπως π.χ. την τηλεφωνική προσέγγιση πελατών από τηλεφωνικά κέντρα, αθέμιτες μορφές αμοιβών και εικονικά δώρα ή μπόνους (80)· ii) από τον Νοέμβριο του 2016, η CY-CySEC υποχρεώνει τους παρόχους CFD να ορίζουν πολιτική μόχλευσης και να εφαρμόζουν όρια μόχλευσης που δεν υπερβαίνουν το 50:1 για τους ιδιώτες πελάτες, εκτός εάν ο πελάτης που διαθέτει σχετικές γνώσεις και πείρα ζητήσει υψηλότερο επίπεδο μόχλευσης (81). Η CY-CySEC υποχρεώνει επίσης τους παρόχους να διαθέτουν προστασία αρνητικού υπολοίπου (negative balance protection) ανά λογαριασμό CFD. Επιπλέον, από τα μέσα Μαρτίου 2017 υφίσταται απαγόρευση για τη διανομή μπόνους (82)· iii) από τον Δεκέμβριο του 2016 σύμφωνα με τη γαλλική νομοθεσία απαγορεύονται οι ανακοινώσεις marketing των παρόχων επενδυτικών υπηρεσιών σε ιδιώτες σχετικά με τα προϊόντα CFDs που δεν περιορίζουν τις ζημίες ανά θέση του πελάτη (83)· iv) από τον Ιούλιο του 2015, η PL-KNF υποχρεώνει τους παρόχους CFD να έχουν όρια μόχλευσης που δεν υπερβαίνουν την αναλογία 100:1 για τα προϊόντα CFD που διαθέτουν σε ιδιώτες πελάτες (84). Τον Ιούλιο του 2017 το πολωνικό Υπουργείο Οικονομικών δημοσίευσε σχέδιο αναθεώρησης του νόμου για την επένδυση σε χρηματοπιστωτικά μέσα, ορίζοντας ως μέγιστο επίπεδο μόχλευσης την αναλογία 25:1 σε όλες τις κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων και σε όλα τα χρηματοπιστωτικά μέσα στα οποία επενδύουν οι ιδιώτες πελάτες χωρίς διακανονισμό μέσω κεντρικού αντισυμβαλλομένου (85). Μετά την εκτεταμένη δημόσια διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε από τον Ιούλιο έως τον Νοέμβριο του 2017, στις 13 Δεκεμβρίου 2017 το πολωνικό Υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε επικαιροποιημένο σχέδιο και νέα δημόσια διαβούλευση που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί από τις 13 έως τις 22 Δεκεμβρίου 2017. Στο νέο σχέδιο καθιερώνονται δύο διαφορετικά ανώτατα όρια μόχλευσης: 100:1 για τους πεπειραμένους ιδιώτες πελάτες (αυτοί που έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον 40 συναλλαγές τους 24 τελευταίους μήνες πριν προβούν σε νέα συναλλαγή για την οποία προβλέπεται όριο μόχλευσης) και 50:1 για τους μη πεπειραμένους ιδιώτες πελάτες (86). v) από τον Οκτώβριο του 2017, η μαλτέζικη ΕΑΑ («Malta Financial Services Authority» - «MT-MFSA») εφαρμόζει πολιτική για τις διαδικτυακές συναλλαγές στις συναλλαγματικές αγορές, υποχρεώνοντας τους παρόχους CFD, ανανεώσιμων βραχυπρόθεσμων συμβολαίων συναλλάγματος (rolling spot forex) και άλλων πολύπλοκων κερδοσκοπικών προϊόντων να ορίζουν τα εξής όρια μόχλευσης: 50:1 για τους ιδιώτες πελάτες και 100:1 για τους ιδιώτες πελάτες που επιλέγουν να αντιμετωπίζονται ως επαγγελματίες πελάτες (87)· vi) τον Μάιο του 2017, η γερμανική ΕΑΑ («Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht» - «DE-BaFin») απαγόρευσε τη διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση συμβάσεων CFD σε ιδιώτες πελάτες οι οποίες δεν αποκλείουν υποχρεώσεις καταβολής επιπλέον ποσών (88)· vii) τον Μάρτιο του 2017, η ES-CNMV ζήτησε από τις οντότητες που κάνουν marketing σε ιδιώτες πελάτες –με έδρα την Ισπανία– προϊόντα CFD ή συμβόλαια συναλλάγματος με υπερδεκαπλάσια μόχλευση ή δυαδικά δικαιώματα μόχλευσης (binary options) να ενημερώσουν άμεσα τους εν λόγω πελάτες ότι, λόγω της πολυπλοκότητας και του επιπέδου κινδύνου των εν λόγω προϊόντων, η αγορά τους δεν ενδείκνυται για τους ιδιώτες πελάτες. Επίσης, η ES-CNMV ζήτησε από τις ίδιες οντότητες να διασφαλίσουν ότι οι πελάτες είναι ενημερωμένοι για το κόστος που καλούνται να επωμιστούν αν αποφασίσουν να κλείσουν τη θέση τους κατά την αγορά των εν λόγω προϊόντων και, αν πρόκειται για συμβάσεις CFD και συναλλαγματικά συμβόλαια, ότι έχουν λάβει προειδοποίηση στην οποία αναφέρεται ότι, λόγω της μόχλευσης, οι ζημίες ενδέχεται να είναι μεγαλύτερες από το αρχικό ποσό που κατέβαλαν για την αγορά του σχετικού προϊόντος. Επιπλέον, οι οντότητες πρέπει να λάβουν από τον πελάτη χειρόγραφη ή μαγνητοφωνημένη προφορική δήλωση, που επιτρέπει στις ίδιες να αποδείξουν ότι ο πελάτης γνωρίζει πως το προϊόν που πρόκειται να αποκτήσει είναι πολύπλοκο και πως η ES-CNMV θεωρεί ότι το προϊόν αυτό δεν ενδείκνυται για έναν ιδιώτη πελάτη. Επιπλέον, το διαφημιστικό υλικό που χρησιμοποιούν οι οντότητες με βάση τα μέτρα που λαμβάνει η ES-CNMV για την προώθηση των εν λόγω προϊόντων πρέπει να περιλαμβάνει πάντα προειδοποίηση για τη δύσκολη κατανόηση των προϊόντων και για το γεγονός ότι τα προϊόντα αυτά δεν ενδείκνυνται για ιδιώτες πελάτες λόγω της πολυπλοκότητάς τους και του επιπέδου κινδύνου που εγκυμονούν. Η ES-CNMV ζήτησε επίσης από τη CY-CySEC και τη UK-FCA να ενημερώσουν τους παρόχους CFDs σχετικά με αυτές τις απαιτήσεις, ενθαρρύνοντας τους παρόχους που παρέχουν υπηρεσίες στην Ισπανία να εκδώσουν την ίδια προειδοποίηση (89)· viii) Στις 6 Μαρτίου 2017, η IE-CBI εξέδωσε έγγραφο διαβούλευσης με το οποίο ζητούσε την άποψη των ενδιαφερομένων σχετικά με δύο βασικές επιλογές: i) την απαγόρευση της πώλησης ή διανομής των προϊόντων CFD σε ιδιώτες πελάτες ή ii) την εφαρμογή μέτρων για την αύξηση της προστασίας των επενδυτών, μεταξύ άλλων τον περιορισμό της μόχλευσης και την υποχρεωτική πρόβλεψη ότι οι ιδιώτες πελάτες δεν θα μπορούν να χάνουν περισσότερα χρήματα από το ποσό που καταθέτουν για κάθε θέση (90)· ix) στις 10 Μαΐου 2017 η Ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς («EL-HCMC»), που αποτελεί την ελληνική ΕΑΑ, εξέδωσε εγκύκλιο για την παροχή επενδυτικών υπηρεσιών σε εξωχρηματιστηριακά παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα (στα οποία σε κάθε περίπτωση περιλαμβάνονται τα Forex, CFD, Βinary Οptions), μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας συναλλαγών (91)· και x) τον Φεβρουάριο του 2018, η PT-CMVM εξέδωσε εγκύκλιο στην οποία ανέφερε ότι οι επιχειρήσεις επενδύσεων οφείλουν να μην παρέχουν επενδυτικές υπηρεσίες σχετικές με παράγωγα που συνδέονται με κρυπτονομίσματα (cryptocurrencies), αν δεν είναι σε θέση να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με όλες τις υποχρεώσεις πληροφόρησης των πελατών σχετικά με τα χαρακτηριστικά των προϊόντων.

(74) Εκτός αυτού, η νορβηγική ΕΑΑ («Finanstilsynet» - «NO-Finanstilsynet») δημοσίευσε στις 26 Φεβρουαρίου 2018 έγγραφο διαβούλευσης στο οποίο προτείνει μεταξύ άλλων παρόμοια μέτρα για τις συμβάσεις CFDs με τα αντίστοιχα μέτρα που προτείνει η ESMA στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων. Η διαβούλευση πραγματοποιήθηκε από τις 26 Φεβρουαρίου 2018 έως τις 26 Μαρτίου 2018 (92).

(75) Και άλλες ΕΑΑ προειδοποίησαν τους ιδιώτες πελάτες σχετικά με τα προϊόντα CFDs. Ειδικότερα: i) τον Δεκέμβριο του 2016, η AT-FMA εξέδωσε προειδοποίηση σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με τις συμβάσεις CFD, τα ανανεώσιμα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια συναλλάγματος (rolling spot forex) και τα δυαδικά δικαιώματα προαίρεσης (binary options)· ii) τον Φεβρουάριο του 2017, η IT-CONSOB εξέδωσε ειδική ανακοίνωση προειδοποιώντας τους Ιταλούς ιδιώτες πελάτες σχετικά με τους κινδύνους που ενέχουν οι συμβάσεις CFD (93)· και iii) τον Νοέμβριο του 2017, η UK-FCA εξέδωσε προειδοποίηση σχετικά με τους κινδύνους τους οποίους ενέχουν οι συμβάσεις CFD που αγοράζονται με κρυπτονομίσματα (94).

(76) Επιπλέον, η NO- Finanstilsynet ανακάλεσε την άδεια ενός παρόχου CFD μετά από επιτόπια επιθεώρηση.

(77) Όπως καταγράφεται ανωτέρω, σε 13 από τα 28 κράτη μέλη οι ΕΑΑ έχουν ήδη λάβει ή προτίθεται να λάβουν ορισμένα μέτρα προκειμένου να αρθεί η ανησυχία για την προστασία των επενδυτών που οφείλεται στη διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση προϊόντων CFD σε ιδιώτες πελάτες. Τα μέτρα αυτά καλύπτουν μεγάλο εύρος και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την απαγόρευση της διάθεσης προϊόντων CFD σε ιδιώτες πελάτες, τη θέσπιση συγκεκριμένων ορίων μόχλευσης, περιορισμούς marketing και την απαίτηση να διασφαλίζεται η προστασία αρνητικού υπολοίπου (negative balance protection). Ωστόσο, μολονότι τα μέτρα αυτά έφεραν ορισμένα αποτελέσματα, η σοβαρή ανησυχία για την προστασία των επενδυτών παραμένει.

(78) Παραδείγματος χάρη, στη Γαλλία, στην οποία θεσπίστηκε ένα από τα ισχυρότερα μέτρα της Ένωσης, η FR-AMF επιβεβαιώνει ότι εξακολουθεί να ανησυχεί για τα χαρακτηριστικά αυτών των προϊόντων και για τη συνεχιζόμενη προσφορά των εν λόγω προϊόντων σε ιδιώτες πελάτες. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ η FR-AMF κατέγραψε μείωση στον αριθμό των καταγγελιών το 2017, εξακολουθεί να καταγράφει υψηλό αριθμό (33 %) (95) καταγγελιών σε σχέση με τα συγκεκριμένα προϊόντα σε σύγκριση με τον συνολικό αριθμό καταγγελιών που λαμβάνει για άλλα επενδυτικά προϊόντα και υπηρεσίες. Στην Πολωνία η θέσπιση μέτρων τον Ιούλιο του 2015 δεν στάθηκε ικανή να άρει τις ανησυχίες για την προστασία των επενδυτών. Όπως προαναφέρθηκε, σε μελέτη που διενεργήθηκε από την PL-KNF στο πρώτο τρίμηνο του 2018 διαπιστώθηκε ότι το 79,69 % των πελατών έχασε χρήματα το 2017 και ότι οι μέσες ζημίες ανά πελάτη αυξήθηκαν.

(79) Στον αντίποδα, μολονότι στο Βέλγιο η BE-FSMA έμεινε ικανοποιημένη με το αποτέλεσμα του μέτρου που έλαβε, αποφάσισε να απαγορεύσει την εμπορική διάθεση των συμβάσεων CFD σε ιδιώτες πελάτες και, ως εκ τούτου, τα προϊόντα αυτά δεν μπορούν πλέον να προσφέρονται νόμιμα σε ιδιώτες πελάτες στο Βέλγιο.

(80) Η ESMA δεν διαθέτει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η απαγόρευση, αντί της επιβολής περιορισμών, όσον αφορά την εμπορική διάθεση (marketing), διανομή ή πώληση συμβάσεων CFD σε ιδιώτες πελάτες είναι αναγκαία σε αυτό το στάδιο. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι μεμονωμένοι περιορισμοί που εφαρμόζονται στα εθνικά μέτρα, τα οποία έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής και περιλαμβάνουν ορισμένα μόνο από τα στοιχεία αυτού του μέτρου (όπως π.χ. συγκεκριμένα όρια μόχλευσης ή περιορισμοί για τη διάθεση στην αγορά), δεν στάθηκαν επαρκείς ώστε να άρουν τις ανησυχίες για την προστασία των επενδυτών που προσδιορίζονται στην παρούσα απόφαση, η ESMA θεωρεί αναγκαίο να επιβάλει όλες τις απαιτήσεις στην παρούσα απόφαση ως συνολικό μέτρο που διασφαλίζει την ελάχιστη προστασία των ιδιωτών πελατών στο εσωτερικό της Ένωσης.

(81) Άλλωστε, συνήθως οι συμβάσεις CFD διατίθενται στην αγορά (marketed), διανέμονται ή πωλούνται μέσω διαδικτυακών επενδυτικών λογαριασμών. Ως εκ τούτου, ένας εθνικός περιορισμός ή μια απαγόρευση δεν θα μπορούσε να προστατεύσει τους ιδιώτες πελάτες σε άλλα κράτη μέλη πέραν του κράτους μέλους στον οποίο λαμβάνεται το μέτρο όταν οι πάροχοι CFD δραστηριοποιούνται σε άλλα κράτη μέλη. Όπως αποδεικνύουν τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί από τη UK-FCA και τη CY-CySEC (96), οι πάροχοι CFD έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίζουν νέους πελάτες στο εσωτερικό της Ένωσης εύκολα και γρήγορα μέσω του διαδικτύου. Η IT-CONSOB επικαλέστηκε και άλλο παράδειγμα που επιβεβαιώνει την ενωσιακή διάσταση της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε αυτόν τον τομέα, αναφέροντας στην ESMA ότι το σύνολο των καταγγελιών που έχει λάβει για τις συμβάσεις CFDs και τα δυαδικά δικαιώματα προαίρεσης (binary options) την περίοδο από τον Σεπτέμβριο του 2017 έως τον Φεβρουάριο του 2018 αφορούσε αποκλειστικά τους παρόχους CFD που δραστηριοποιούνταν στην Ιταλία από πέντε διαφορετικά κράτη μέλη δυνάμει της ελεύθερης παροχής επενδυτικών υπηρεσιών ή δραστηριοτήτων ή δυνάμει του δικαιώματος ίδρυσης υποκαταστήματος σε άλλα κράτη μέλη (97).

(82) Με βάση τα ανωτέρω, προκειμένου να γίνουν τα εθνικά μέτρα αποτελεσματικά για τους ιδιώτες πελάτες στο εσωτερικό της Ένωσης, είναι αναγκαίο οι ΕΑΑ όλων των κρατών μελών να λάβουν μέτρα με σκοπό να καθιερωθεί το ελάχιστο επίπεδο προστασίας των επενδυτών που ορίζεται στην παρούσα απόφαση σε σύντομο χρονικό διάστημα. Επειδή αυτό δεν έχει ακόμα συμβεί και δεδομένου ότι καθίσταται επιτακτική ανάγκη να αρθεί η ανησυχία για την προστασία των επενδυτών που προσδιορίζεται στην παρούσα απόφαση, η ESMA θεωρεί αναγκαίο να ασκήσει τις προσωρινές της εξουσίες για την παρέμβαση σε προϊόντα. Το ισχύον κατακερματισμένο πλαίσιο παρέχει στους ιδιώτες πελάτες μηδενικό ή διαφορετικό επίπεδο προστασίας στο εσωτερικό της Ένωσης όταν αυτοί επενδύουν στα ίδια πολύπλοκα προϊόντα, τα οποία ενίοτε παρέχονται και από τους ίδιους παρόχους.

(83) Τέλος, η άσκηση εποπτικών εξουσιών από τις ΕΑΑ βάσει του άρθρου 69 της οδηγίας 2014/65/ΕΕ, μεταξύ άλλων βάσει της παραγράφου 2 στοιχείο στ) (προσωρινή απαγόρευση επαγγελματικής δραστηριότητας) και κ) (αναστολή του marketing ή πώλησης όταν δεν υπάρχει συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της διαδικασίας έγκρισης προϊόντος) δεν φαίνεται να μπορεί να άρει τη σοβαρή ανησυχία για την προστασία των επενδυτών. Τα μέτρα για την παρέμβαση σε προϊόντα εφαρμόζονται σε προϊόντα ή δραστηριότητες που συνδέονται με τα οικεία προϊόντα και, ως εκ τούτου, εφαρμόζονται σε όλες τις επιχειρήσεις επενδύσεων που παρέχουν αυτά τα προϊόντα ή αυτές τις δραστηριότητες και όχι σε συγκεκριμένη επιχείρηση επενδύσεων που δεν έχει συμμορφωθεί. Όταν αντιμετωπίζονται στο επίπεδο της Ένωσης οι κίνδυνοι που ενέχει η προσφορά συμβάσεων CFD σε ιδιώτες πελάτες, το μέτρο παρέμβασης είναι περισσότερο αποτελεσματικό από ό,τι τα μεμονωμένα μέτρα που προσπαθούν να λάβουν οι ΕΑΑ εναντίον της εκάστοτε επιχείρησης. Όπως προαναφέρθηκε, τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι το ζήτημα αυτό αφορά γενικότερα την αγορά καθώς το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μεμονωμένων παρόχων και οι βασικοί κίνδυνοι είναι άμεσα συνυφασμένοι με το προϊόν και το επιχειρηματικό μοντέλο των παρόχων. Ως εκ τούτου, τα διάφορα μεμονωμένα εποπτικά μέτρα δεν διασφαλίζουν άμεσα την πρόληψη περαιτέρω ζημίας στους ιδιώτες πελάτες και δεν αποτελούν επιλογή που θα μπορούσε να αντικαταστήσει την άσκηση εξουσιών παρέμβασης από την ESMA. Ο διασυνοριακός χαρακτήρας της διανομής συμβάσεων CFDs, το γεγονός ότι τα προϊόντα αυτά αφορούν περισσότερα από ένα κράτος μέλος, η επέκταση της διανομής των συμβάσεων CFD σε νέες δικαιοδοσίες και ο πολλαπλασιασμός των διαφόρων εθνικών μέτρων προκειμένου να αρθούν παρόμοιες ανησυχίες για την προστασία των επενδυτών (που μπορούν με τη σειρά τους να συμβάλουν στον κίνδυνο της καταχρηστικής επιλογής του ευνοϊκότερου καθεστώτος εποπτείας) οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η λήψη μέτρων σε επίπεδο Ένωσης προκειμένου να διασφαλιστεί κοινό επίπεδο προστασίας στο εσωτερικό της Ένωσης θεωρείται αναγκαία.

5. ΤΟ ΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ESMA ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΗ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΝΗΣΥΧΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΠΕΝΔΥΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ Η ΤΟΥΣ ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ, ΔΥΣΑΝΑΛΟΓΕΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ [ΑΡΘΡΟ 40 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΣΤΟΙΧΕΙΟ α) ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 3 ΣΤΟΙΧΕΙΟ α) ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΕ) αριθ. 600/2014]

(84) Λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά της σημαντικής ανησυχίας για την προστασία των επενδυτών, η ESMA θεωρεί αναγκαίο και αναλογικό να περιορίσει προσωρινά την εμπορική διάθεση (marketing), διανομή ή πώληση CFD σε ιδιώτες πελάτες, εφόσον πληρούνται μια σειρά από προϋποθέσεις.

(85) Ο περιορισμός της ESMA αντιμετωπίζει τη σημαντική ανησυχία για την προστασία των επενδυτών που προσδιορίζεται στην παρούσα απόφαση, παρέχοντας κατάλληλο και ενιαίο επίπεδο ελάχιστης προστασίας σε ιδιώτες πελάτες που επενδύουν σε προϊόντα CFDs στο εσωτερικό της Ένωσης. Επιπλέον, ο περιορισμός αυτός δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στην αποδοτικότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών ή σε επενδυτές, οι οποίες είναι δυσανάλογες σε σχέση με τα οφέλη του μέτρου.

(86) Τα βασικά οφέλη των προσωρινών μέτρων παρέμβασης της ESMA είναι τα εξής: i) περιορισμός του κινδύνου καταχρηστικής πώλησης προϊόντων CFD και των σχετικών οικονομικών συνεπειών. Το όφελος αυτό είναι σημαντικό για τους ιδιώτες πελάτες και για τις χρηματοπιστωτικές αγορές στο σύνολό τους· ii) περιορισμός των κινδύνων που συνδέονται με την καταχρηστική επιλογή του ευνοϊκότερου ρυθμιστικού ή εποπτικού καθεστώτος σε διαφορετικές οντότητες και δικαιοδοσίες· iii) αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών στις χρηματοπιστωτικές αγορές, μεταξύ άλλων της εμπιστοσύνης έναντι των παρόχων που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα, η φήμη των οποίων ενδέχεται να έχει πληγεί λόγω των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι επενδυτές.

(87) Η ESMA θεωρεί ότι οι δυνητικές οικονομικές επιπτώσεις και το κόστος που θα επωμιστούν οι πάροχοι κατά την εφαρμογή των μέτρων παρέμβασης της παρούσας απόφασης είναι πιθανό να έχουν έκτακτο αλλά και μόνιμο χαρακτήρα, μεταξύ άλλων, λόγω: i) των αρχικών και συνεχών εξόδων που δημιουργούν τα συστήματα ΤΠ· ii) της επικαιροποίησης/αναθεώρησης των υφιστάμενων διαδικαστικών και οργανωτικών ρυθμίσεων· iii) του κόστους του ανθρώπινου δυναμικού που προκαλεί η εφαρμογή των μέτρων παρέμβασης της ESMA (εν προκειμένω περιλαμβάνεται το προσωπικό των υπηρεσιών συμμόρφωσης και το προσωπικό που παρέχει σχετικές επενδυτικές υπηρεσίες ή πληροφορίες για τα προϊόντα)· iv) της ενδεχόμενης αναθεώρησης και επικαιροποίησης των υφιστάμενων συμβολαίων (τροποποίηση συμβολαίων)· v) της μείωσης του όγκου πωλήσεων των προϊόντων που καλύπτονται από μέτρα παρέμβασης της ESMA.

(88) Είναι πιθανό μέρος του κόστους να μετακυλιστεί στους επενδυτές.

(89) Στη συνέχεια, παρουσιάζονται περισσότερα στοιχεία για τις αναμενόμενες επιπτώσεις των μέτρων παρέμβασης.

5.1. Προστασία αρχικού περιθωρίου (initial margin protection)

(90) Η ESMA θεωρεί αναγκαίο να περιοριστεί η διάθεση στην αγορά (marketing), διανομή ή πώληση των CFDs σε ιδιώτες πελάτες μέσω της εφαρμογής συγκεκριμένων ορίων μόχλευσης που θα εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά του υποκείμενου μέσου.

(91) Η καθιέρωση αυτών των ορίων μόχλευσης θα προστατεύσει τους πελάτες, οι οποίοι πλέον θα είναι υποχρεωμένοι να καταβάλουν ένα ελάχιστο αρχικό περιθώριο για να αγοράσουν προϊόν CFD. Η υποχρέωση αυτή είναι γνωστή ως «προστασία αρχικού περιθωρίου (initial margin protection)». Με τον τρόπο αυτό θα περιορίζεται η ονομαστική επενδυτική έκθεση (notional investment exposure) του πελάτη σε σχέση με το ποσό που έχει επενδυθεί. Δεδομένου ότι το κόστος που επωμίζονται οι πελάτες αυξάνεται ανάλογα με την ονομαστική επενδυτική έκθεση, η προστασία αρχικού περιθωρίου περιορίζει την πιθανότητα πρόκλησης ζημιών για τους πελάτες, οι οποίες είναι κατά κανόνα υψηλότερες όταν ο πελάτης επενδύει με μεγαλύτερη μόχλευση (98). Όπως αναφέρεται αναλυτικότερα στη συνέχεια, εμπειρικές ακαδημαϊκές έρευνες επιβεβαιώνουν την ανάλυση αυτή και αποδεικνύουν ότι τα όρια μόχλευσης βελτιώνουν τα μέσα αποτελέσματα για τους επενδυτές (99)

(92) Για να καταλήξει στο συμπέρασμά της, η ESMA έλαβε υπόψη τις απαντήσεις που παρέλαβε κατά την πρόσκληση υποβολής στοιχείων. Οι περισσότερες απαντήσεις από τους παρόχους, τις οργανώσεις του κλάδου και τις άλλες ενδιαφερόμενες οντότητες που συμμετείχαν στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων ήταν, με ορισμένες εξαιρέσεις, αρνητικές έναντι των προτεινόμενων ορίων μόχλευσης. Η επιβολή ορίων μόχλευσης θα είχε κατά κύριο λόγο ως αποτέλεσμα τη μείωση των εσόδων των παρόχων. Ωστόσο, πολλοί από τους συμμετέχοντες επισήμαναν ότι δεν ήταν –καταρχήν– αντίθετοι με τα όρια μόχλευσης ως μέτρο παρέμβασης, αλλά ότι διαφωνούσαν με τα συγκεκριμένα όρια που προτείνονταν.

(93) Οι εκπρόσωποι των καταναλωτών ήταν καταρχήν θετικοί έναντι των προτεινόμενων μέτρων για τις συμβάσεις CFDs, μεταξύ άλλων και όσον αφορά τα όρια μόχλευσης που προτείνονται από την ESMA. Ωστόσο, στις μισές περίπου απαντήσεις τους, οι εκπρόσωποι των καταναλωτών πρότειναν την επέκταση των μέτρων που πρότεινε η ESMA και τη θέσπιση αυστηρότερων μέτρων όπως π.χ. την επιβολή αυστηρότερων ορίων μόχλευσης ή την πλήρη απαγόρευση της διάθεσης στην αγορά (marketing), διανομής ή πώλησης συμβάσεων CFD σε ιδιώτες πελάτες.

(94) Στη συντριπτική τους πλειονότητα, οι ιδιώτες που ενέκριναν ή απέρριψαν τα προτεινόμενα μέτρα εκφράζονταν με γενικό, και συχνά πολύ συνοπτικό τρόπο, ενώ ο αριθμός των πελατών που τεκμηρίωσε αναλυτικά τις παρατηρήσεις του ήταν πραγματικά πολύ μικρός. Η συντριπτική πλειονότητα των ιδιωτών ήταν αρνητικοί έναντι των προτεινόμενων ορίων μόχλευσης. Μεταξύ των λίγων ιδιωτών που υποστήριξαν τα προτεινόμενα μέτρα της ESMA για τις συμβάσεις CFDs, ορισμένοι ανέφεραν ότι θεωρούν πως οι ιδιώτες πελάτες πρέπει να έχουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας όταν συναλλάσσονται μέσω αυτών των προϊόντων. Ορισμένοι από αυτούς ανέφεραν το ύψος των ζημιών που προκαλεί η επένδυση σε συμβάσεις CFDs ή κατήγγειλαν την επιθετική συμπεριφορά που επιδεικνύουν ορισμένες επιχειρήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επενδυτές ισχυρίστηκαν ότι έπεσαν θύμα απάτης.

(95) Ορισμένοι από τους ερωτώμενους που συμμετείχαν στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων επισήμαναν ότι θα εκτιμούσαν την περαιτέρω αναπροσαρμογή των κατηγοριών που χρησιμοποιούνται για την προστασία αρχικού περιθωρίου. Ένας από τους ερωτώμενους ανέφερε ότι διάφορες υποκείμενες αγορές έπρεπε να αλλάξουν κατηγορία λόγω της μεταβλητότητάς τους. Μετά από περαιτέρω ποσοτική ανάλυση, η ESMA άλλαξε την κατηγορία του EuroSTOXX50 και τον ενέταξε στην κατηγορία σημαντικών δεικτών στο επίπεδο των περιουσιακών στοιχείων. Και ο NASDAQ-100 προστίθεται στην κατηγορία σημαντικών δεικτών στο επίπεδο των περιουσιακών στοιχείων.

(96) Οι υφιστάμενες έρευνες αποδεικνύουν ότι τα χαμηλότερα επίπεδα μόχλευσης συσχετίζονται με τη βελτίωση των αποτελεσμάτων των πελατών, όπως μεταξύ άλλων με τη μείωση των ζημιών ανά συναλλαγή και τη μείωση των συνολικών προμηθειών συναλλαγής ως αποτέλεσμα του χαμηλότερου όγκου συναλλαγών. (100)

(97) Συγκεκριμένα, στην αναλυτική έρευνα που διενεργήθηκε από τους Rawley Z. Heimer και Alp Simsek, κατά την οποία συγκρίθηκαν τα αποτελέσματα πριν και μετά την εφαρμογή ορίων μόχλευσης στην αγορά των ΗΠΑ διαπιστώνεται ότι τα όρια μόχλευσης βελτίωσαν τα αποτελέσματα των πελατών που εφαρμόζουν πρακτικές υψηλότερης μόχλευσης κατά 18 τοις εκατό σε μηνιαία βάση και περιόρισαν τις ζημίες τους κατά 40 % (101). Η εν λόγω ενδελεχής ακαδημαϊκή μελέτη καταδεικνύει τη θετική σχέση μεταξύ της μείωση της μόχλευσης και της μείωσης του όγκου συναλλαγών, η οποία συνέβαλε στη βελτίωση των αποτελεσμάτων για τους καταναλωτές.

(98) Κατά τη διάρκεια της πρόσκλησης υποβολής στοιχείων η ESMA δεν έλαβε ποσοτικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η θέσπιση της προστασίας αρχικού περιθωρίου έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των αποδόσεων στις επενδύσεις των ιδιωτών επενδυτών.

(99) Επιπλέον, με την υποχρεωτική θέσπιση ελάχιστου αρχικού περιθωρίου θα αντιμετωπιστούν ορισμένοι από τους κινδύνους διανομής που συνδέονται με τις συμβάσεις CFDs καθώς θα διασφαλίζεται ότι μόνο οι ιδιώτες πελάτες που έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν αρκετά υψηλό περιθώριο μπορούν να επενδύουν σε αυτά τα προϊόντα (102)

(100) Επίσης, με την προστασία αρχικού περιθωρίου, είναι πολύ πιθανό οι πάροχοι CFD να μην προσεγγίζουν ιδιώτες πελάτες από τη μαζική αγορά με μικρούς λογαριασμούς που υποστηρίζονται από υψηλά επίπεδα μόχλευσης. Το μέτρο αυτό θα ενθαρρύνει πιθανότατα τις επιχειρήσεις να επικεντρώνονται σε έμπειρους ιδιώτες πελάτες και επαγγελματίες πελάτες, αντί να εκτελούν πολλές και άσκοπες συναλλαγές με λιγότερο έμπειρους ιδιώτες πελάτες. Ως εκ τούτου, με την προτεινόμενη προστασία αρχικού περιθωρίου διασφαλίζεται ότι οι πάροχοι θα ενεργούν με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον των πελατών και ότι δεν θα προσπαθούν να προσελκύουν νέους πελάτες ή να επεκτείνουν το μερίδιο της αγοράς τους με υψηλότερα επίπεδα μόχλευσης.

(101) Με την προστασία αρχικού περιθωρίου θα είναι επίσης ευκολότερο να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος εμφάνισης σύγκρουσης συμφερόντων –ιδίως όταν οι πάροχοι CFD δεν αντισταθμίζουν τις συναλλαγές των πελατών τους και ωφελούνται έτσι άμεσα από τις ζημίες των πελατών– καθώς περιορίζονται οι πιθανότητες που έχουν οι επιχειρήσεις να αντλούν όφελος από ζημιογόνες συναλλαγές των πελατών τους και από τα κέρδη που αναμένονται από τις συναλλαγές. Στην προστασία αρχικού περιθωρίου αποτυπώνεται μια κοινή προσέγγιση για την προστασία των επενδυτών που εφαρμόζεται από διάφορες άλλες διεθνείς δικαιοδοσίες (103).

(102) Η προστασία ελάχιστου περιθωρίου για κάθε υποκείμενο μέσο έχει οριστεί με βάση τη μεταβλητότητα του εκάστοτε υποκείμενου μέσου και τη χρήση ενός μοντέλου προσομοίωσης στο οποίο αξιολογούνται οι πιθανότητες που συγκεντρώνει κάθε πελάτης να χάσει το 50 % της αρχικής του επένδυσης κατά τη συνιστώμενη περίοδο διακράτησης (104). Για την ακρίβεια, η ESMA προέβη σε ποσοτική προσομοίωση εξετάζοντας τη διανομή των κερδών που μπορεί να αναμένει ένας επενδυτής από μεμονωμένη σύμβαση CFD σε διαφορετικά επίπεδα μόχλευσης. Ως σημείο εκκίνησης της προσομοίωσης χρησιμοποιήθηκαν (κατά κύριο λόγο) δεκαετή –κατά προσέγγιση– καθημερινά δεδομένα από την τιμή αγοράς διαφόρων υποκείμενων μέσων, τα οποία χρησιμοποιούνται συχνά στις συμβάσεις CFD που πωλούνται σε ιδιώτες πελάτες (105). Για τον σκοπό της ανάλυσης, η ESMA εξέτασε μια σύμβαση CFD της οποίας αυτόματα κλεινεται η θέση (automatically closed out) όταν το περιθώριο προσεγγίζει το 50 % της αρχικής της αξίας. Με βάση την προσομοίωση, οι πιθανότητες κλεισίματος της θέσης εξαρτώνται από το επίπεδο της εκάστοτε μόχλευσης και αυξάνονται ανάλογα με το επίπεδο της μόχλευσης. Ο δείκτης που εξετάστηκε ήταν η πιθανότητα του (αυτόματου) κλεισίματος θέσης σε συνάρτηση με τη μόχλευση. Ο εν λόγω δείκτης επιτρέπει τον καθορισμό ορίων μόχλευσης με βάση ένα μοντέλο το οποίο μπορεί να εφαρμόζεται σε σταθερή βάση για τις ζημίες που προκαλούνται στις διάφορες κατηγορίες υποκείμενων μέσων.

(103) Η ESMA θεώρησε ότι, επειδή οι επενδυτές και τα στατιστικά στοιχεία για τη διανομή των CFD και τις περιόδους διακράτησης αφορούν μόνο ιδιώτες (χρησιμοποιούνται δεδομένα που έχουν συλλεγεί από ΕΑΑ), κρίθηκε σκόπιμο να οριστεί προστασία αρχικού περιθωρίου, θεωρώντας ως δεδομένο ότι οι ιδιώτες πελάτες διακρατούν ένα περιουσιακό στοιχείο για τουλάχιστον μία ημέρα. Για να υπάρχει ενιαίο σημείο αναφοράς, στη συνέχεια η ESMA πραγματοποίησε προσομοίωση προκειμένου να εξακριβώσει σε ποιο επίπεδο μόχλευσης θα εφαρμοστεί περιθώριο κλεισίματος θέσης (margin close-out margin) με πιθανότητα 5 %, εξετάζοντας διαφορετικά υποκείμενα περιουσιακά στοιχεία. Στη συνέχεια, επιλέχθηκαν τα όρια μόχλευσης από την ευρεία κλίμακα αποτελεσμάτων που προέκυψαν από την κάθε κατηγορία περιουσιακών στοιχείων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ακολουθήθηκε συντηρητική προσέγγιση και επελέγησαν τιμές από το χαμηλότερο άκρο της κλίμακας. Δόθηκε επίσης σημασία στον αριθμό των συναλλαγών που πραγματοποιούνται με τα εκάστοτε περιουσιακά στοιχεία. Παραδείγματος χάρτη, στις συμβάσεις CFDs που αφορούν εμπορεύματα, πραγματοποιούνται συχνά συναλλαγές τόσο με το πετρέλαιο όσο και με το χρυσό αλλά οι προσομοιώσεις καταδεικνύουν ότι το επίπεδο μόχλευσης στο οποίο υπάρχουν θεωρητικά 5 % πιθανότητες να εφαρμοστεί περιθώριο κλεισίματος θέσης (margin close-out) για συμβάσεις CFD με χρυσό είναι διπλάσιο από το επίπεδο μόχλευσης των συμβάσεων CFD που αφορούν το πετρέλαιο. Το όριο μόχλευσης για τις συμβάσεις CFD σε χρυσό είναι αντίστοιχα διαφορετικό από το όριο που ισχύει για τις συμβάσεις πετρελαίου και άλλων εμπορευμάτων. Ο καθορισμός προστασίας αρχικού περιθωρίου με αυτόν τον τρόπο, και ιδίως μέσω θέσεων προσομοίωσης που διαρκούν τουλάχιστον μία ημέρα, παρέχει ενιαίο και απαραίτητο επίπεδο προστασίας για τους ιδιώτες πελάτες, οι οποίοι ενδέχεται να μην παρακολουθούν ανελλιπώς τη θέση τους κατά τη διάρκεια μίας ημέρας συναλλαγών ή ενδέχεται να μην είναι σε θέση να κρίνουν ότι πρέπει να αντιδράσουν γρήγορα λόγω της μεταβλητότητας της υποκείμενης αγοράς. Όσον αφορά τις συμβάσεις CFD που περιλαμβάνουν μετοχές, τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι οι διακρατήσεις έχουν συνήθως μεγαλύτερη διάρκεια σε σύγκριση με τις διακρατήσεις άλλων περιουσιακών στοιχείων ενώ εξετάστηκαν περίοδοι διακράτησης διάρκειας μέχρι 5 ημερών.

(104) Η ESMA εξέτασε και άλλες προσεγγίσεις εκτός του προσδιορισμού της προστασίας αρχικού περιθωρίου. Παραδείγματος χάρη, εναλλακτική επιλογή θα ήταν να οριστεί ενιαίο όριο μόχλευσης για όλες τις συμβάσεις CFD, ανεξαρτήτως των υποκείμενων περιουσιακών στοιχείων. Ωστόσο, η ESMA έκρινε απαραίτητο να διαχωρίσει τα διαφορετικά είδη υποκείμενων περιουσιακών στοιχείων δεδομένου του διαφορετικού ιστορικού που εμφανίζουν οι διαφορετικές κατηγορίες υποκείμενων περιουσιακών στοιχείων όσον αφορά τη μεταβλητότητα των τιμών, καθώς και λόγω των διαφορετικών πρακτικών που εφαρμόζουν οι πάροχοι CFD κατά τη διάρθρωση των βασικών προμηθειών (106) και της διαφορετικής συμπεριφοράς που επιδεικνύουν συνήθως οι πελάτες.

(105) Μολονότι η εφαρμογή της προστασίας αρχικού περιθωρίου (initial margin protection) θα δημιουργήσει συγκεκριμένo κόστος σε εκείνους τους παρόχους CFD που πρέπει να αναπροσαρμόσουν τα όρια μόχλευσης τα οποία διατίθενται επί τους παρόντος σε ιδιώτες πελάτες, η ESMA θεωρεί ότι το κόστος δεν θα είναι δυσανάλογο σε σχέση με τα οφέλη που θα υπάρξουν από την εφαρμογή αυτής της προστασίας. Η ESMA σημειώνει επίσης ότι αποτελεί ήδη συνήθη πρακτική οι πάροχοι CFD να τροποποιούν συχνά τη μόχλευση που προσφέρουν στους πελάτες τους με βάση το μεταβαλλόμενο προφίλ κινδύνου ορισμένων περιουσιακών στοιχείων.

5.2. Προστασία περιθωρίου κλεισίματος θέσης (Margin close-out protection)

(106) Η προστασία περιθωρίου κλεισίματος θέσης (margin close-out) αποτελεί ένα άλλο μέτρο που προστατεύει τους ιδιώτες πελάτες. Το μέτρο αυτό συμπληρώνει την καθιέρωση της προστασίας αρχικού περιθωρίου και μετριάζει τον κίνδυνο που διατρέχουν οι ιδιώτες πελάτες να χάσουν σημαντικά κεφάλαια επιπλέον των κεφαλαίων που έχουν επενδύσει στο προϊόν CFD σε κανονικές συνθήκες αγοράς.

(107) Η παροχή της προστασίας περιθωρίου κλεισίματος θέσης και η τυποποίηση του ποσοστού στο οποίο οι πάροχοι CFD οφείλουν να κλείσουν μια ανοιχτή θέση CFD του πελάτη (στο 50 % του αρχικού απαιτούμενου περιθωρίου) έχουν επίσης σκοπό να αντιμετωπίσουν την εφαρμογή διαφορετικών πρακτικών περιθωρίου κλεισίματος θέσης που εφαρμόζουν οι πάροχοι CFD. Ορισμένες ΕΑΑ έχουν παρατηρήσει ότι οι πάροχοι CFD επιτρέπουν τη μείωση των κεφαλαίων των πελατών τους στο 0-30 % του αρχικού περιθωρίου που απαιτείται για να ανοίξουν θέση σε σύμβαση CFD (107). Επιτρέποντας τον περιορισμό του περιθωρίου των πελατών τους σε μηδενικά σχεδόν επίπεδα, οι πάροχοι εκθέτουν τους πελάτες στον κίνδυνο να χάσουν περισσότερα κεφάλαια από τα κεφάλαια που έχουν καταθέσει, ιδίως όταν εκδηλωθεί το φαινόμενο της αιφνίδιας μεταβολής των τιμών (gapping). Αντίθετα, ένα υπερβολικά υψηλό επίπεδο περιθωρίου κλεισίματος θέσης θα εξέθετε τους πελάτες στον κίνδυνο του πολύ συχνού κλεισίματος θέσης , γεγονός το οποίο θα μπορούσε να μην είναι προς το συμφέρον τους. Το όριο του 50 % που ορίζεται στο μέτρο της ESMA μετριάζει τον κίνδυνο που διατρέχουν οι ιδιώτες πελάτες να υποστούν σημαντικές ζημίες και είναι επομένως αναλογικό.

(108) Στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων, η ESMA αναφέρθηκε αναλυτικά στην προστασία περιθωρίου κλεισίματος θέσης ανά μεμονωμένη θέση. Η προσέγγιση αυτή επιλέχθηκε προκειμένου να κατευναστούν μια σειρά από ανησυχίες σχετικά με την εφαρμογή αυτού του μέτρου σε επενδυτικούς λογαριασμούς CFD στην τρέχουσα αγορά. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι η προστασία αρχικού περιθωρίου εφαρμόζεται με βάση το υποκείμενο μέσο του CFD, η εφαρμογή του κανόνα περιθωρίου κλεισίματος θέσης ανά θέση θα διασφάλιζε την αποτελεσματική εφαρμογή της προστασίας αρχικού περιθωρίου για κάθε υποκείμενη κατηγορία και θα διασφάλιζε την εφαρμογή αυστηρού περιορισμού της μόχλευσης για κάθε υποκείμενη κατηγορία. Η προσέγγιση αυτή επιλέχθηκε επίσης επειδή είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι οι ιδιώτες πελάτες θα είναι ενήμεροι και θα κατανοούν την έκθεσή τους σε κάθε υποκείμενο μέσο. Η ESMA πρότεινε αρχικά την εφαρμογή του περιθωρίου κλεισίματος θέσης (margin close-out) στο 50 % του αρχικού περιθωρίου ανά θέση προκειμένου να παρέχεται αποτελεσματική προστασία για τους ιδιώτες πελάτες και, παράλληλα, να μειωθεί και η πολυπλοκότητα του προϊόντος, από τη στιγμή μάλιστα που οι ιδιώτες πελάτες θα κατανοούν καλύτερα την έκθεσή τους.

(109) Η ESMA εξέτασε τις απαντήσεις που έλαβε κατά την πρόσκληση υποβολής στοιχείων. Η συντριπτική πλειονότητα των παρόχων, των χρηματιστηριακών εταιρειών και των οργανώσεων του κλάδου που ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση υποβολής στοιχείων κατέγραψαν τις ανησυχίες τους σχετικά με τον κανόνα περιθωρίου κλεισίματος θέσης (margin close out) ανά θέση. Όσον αφορά τις επιπτώσεις για τις επιχειρήσεις, τα βασικά σημεία που τέθηκαν ήταν το πιθανό σημαντικό κόστος που θα επωμίζονταν οι επιχειρήσεις για τα συστήματα ΤΠ και το συνεχές κόστος παρακολούθησης. Σε πολλές απαντήσεις των επιχειρήσεων επισημάνθηκαν επίσης ανησυχίες σχετικά με τους υφιστάμενους πελάτες που είναι εξοικειωμένοι με το κλείσιμο θέσης ανά λογαριασμό. Επιπροσθέτως, οι ερωτώμενοι επισήμαναν ότι οι επενδυτές που εφαρμόζουν ειδικές επενδυτικές στρατηγικές δεν θα έχουν πλέον τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τις εν λόγω στρατηγικές, καθώς μεμονωμένες θέσεις θα μπορούν να κλείνονται σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή εφόσον οι πελάτες δεν παρέχουν επιπλέον περιθώριο για την εκάστοτε θέση, με αποτέλεσμα οι εναπομένουσες θέσεις να εκτίθενται σε απρόσμενο κίνδυνο αγοράς. Ένα άλλο επιχείρημα που επικαλέστηκαν οι ερωτώμενοι για τις δυνητικές αρνητικές συνέπειες του περιθωρίου κλεισίματος θέσης ανά θέση αφορούσε το γεγονός ότι λόγω του κλεισίματος των θέσεων, οι πελάτες θα είναι υποχρεωμένοι να ξανανοίξουν τις θέσεις τους με αποτέλεσμα να βαρύνονται με υψηλότερο κ