ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές εξηγούν τον τρόπο εφαρμογής της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση (ΑΠΕΑ). Η τήρηση των κατευθυντήριων γραμμών δεν σημαίνει αυτόματα ότι πληρούνται τυχόν νομικές απαιτήσεις.

Οι κατευθυντήριες γραμμές απευθύνονται κυρίως σε υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και σε ρυθμιστικές αρχές σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο και, σε κάποιο βαθμό, στους παράγοντες της αγοράς και τους επενδυτές που λαμβάνουν αποφάσεις όσον αφορά βιώσιμες και αποδοτικές δράσεις.

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές βασίζονται σε μελέτη που ανέθεσε η Επιτροπή με τίτλο «Analysis to Support the Implementation of the Energy Efficiency First principle in decision-making» (Ανάλυση για την υποστήριξη της εφαρμογής της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση κατά τη λήψη αποφάσεων) (1) και σε πρόσθετη έρευνα που αποσκοπούσε στο να καταστεί η αρχή πιο λειτουργική, και ιδίως στα προκαταρκτικά πορίσματα των έργων ENEFIRST (2) και sEEnergies (3) στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020». Σύμφωνα με την προσέγγιση της υποστηρικτικής μελέτης, οι κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην παροχή περισσότερων πληροφοριών σχετικά με τις δράσεις που πρέπει να αναλαμβάνονται από τους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ (βλ. σχήμα 1). Το τελευταίο τμήμα παρέχει περισσότερες ενδείξεις σχετικά με τους τομείς που πρέπει να εξετάζονται και παραδείγματα εφαρμογής της αρχής στο πλαίσιο διαφόρων τομέων.

Σχήμα 1 Φάσεις, στάδια και δράσεις που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ



Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει στοιχείων μελέτης της Ecorys

2. ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΕ

2.1. Ορισμός της ΑΠΕΑ σε επίπεδο ΕΕ

Η προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση αναγνωρίστηκε σε επίπεδο ΕΕ ως κορυφαίας σημασίας αρχή για την ενεργειακή απόδοση, έναν από τους πέντε πυλώνες της Ενεργειακής Ένωσης, με την έκδοση της ανακοίνωσης για την Ενεργειακή Ένωση τον Φεβρουάριο του 2015 [COM(2015) 80]. Ακολούθως, και κατόπιν της ισχυρής υποστήριξης της αρχής από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενσωματώθηκε στον κανονισμό για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα [κανονισμός (ΕΕ) 2018/1999] και στην οδηγία για την ενεργειακή απόδοση [(ΕΕ) 2018/2002)] (στο εξής: ΟΕΑ).

Ο κανονισμός για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα είναι η πρώτη νομική πράξη που παρέχει ορισμό της αρχής και ζητεί την εφαρμογή της σε επίπεδο ΕΕ. Μάλιστα, στο άρθρο 2 σημείο 18) ορίζονται τα εξής:

«“προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση”: η μέγιστη συνεκτίμηση, στο πλαίσιο των αποφάσεων σχεδιασμού και πολιτικής και επενδύσεων στον τομέα της ενέργειας, εναλλακτικών και οικονομικά αποδοτικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης, για την αύξηση της αποτελεσματικότητας στη ζήτηση και προσφορά ενέργειας, ιδίως μέσω οικονομικά αποδοτικών ενεργειακών εξοικονομήσεων στην τελική χρήση, μέσω πρωτοβουλιών για ανταπόκριση στη ζήτηση [απόκριση της ζήτησης] και μέσω πιο αποτελεσματικής μετατροπής, μεταφοράς και διανομής ενέργειας, με παράλληλη όμως επίτευξη των στόχων των αποφάσεων αυτών.»

Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 64 εξηγείται τι σημαίνει η εφαρμογή της αρχής:

«Τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν την αρχή της ενεργειακής απόδοσης κατά προτεραιότητα, που σημαίνει ότι, πριν από τη λήψη αποφάσεων για τον σχεδιασμό, την πολιτική και τις επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας, θα πρέπει να εξετάζουν εάν η λήψη οικονομικά αποδοτικών και τεχνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά ορθών εναλλακτικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσε να αντικαταστήσει εν όλω ή εν μέρει τα προβλεπόμενα μέτρα σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων, εξακολουθώντας να επιτυγχάνει τους στόχους των αντίστοιχων αποφάσεων. Αυτό περιλαμβάνει ιδίως την αντιμετώπιση της ενεργειακής απόδοσης ως καίριου στοιχείου και ως βασικού παράγοντα των μελλοντικών επενδυτικών αποφάσεων για τις ενεργειακές υποδομές στην Ένωση. Αυτές οι οικονομικά αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις περιλαμβάνουν μέτρα προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της ενεργειακής ζήτησης και της ενεργειακής προσφοράς, ιδίως μέσω οικονομικά αποδοτικών ενεργειακών εξοικονομήσεων στην τελική χρήση, μέσω πρωτοβουλιών για ανταπόκριση στη ζήτηση [απόκριση της ζήτησης], καθώς και μέσω μιας πιο αποτελεσματικής μετατροπής, μεταφοράς και διανομής ενέργειας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνουν τη διάδοση αυτής της αρχής στην περιφερειακή και τοπική αυτοδιοίκηση, καθώς και στον ιδιωτικό τομέα.»

Ορισμένες πρόσθετες εξηγήσεις ως προς τον τρόπο εφαρμογής της αρχής συμπεριλήφθηκαν στην τροποποίηση της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση του 2018, στην αιτιολογική σκέψη 2 της οποίας αναφέρονται τα εξής:

«Η οδηγία 2012/27/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου αποτελεί ένα στοιχείο προόδου προς την επίτευξη της Ενεργειακής Ένωσης, στο πλαίσιο της οποίας η ενεργειακή απόδοση οφείλεται να αντιμετωπίζεται ως αυτοτελής πηγή ενέργειας. Η αρχή για την προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον καθορισμό νέων κανόνων για την πλευρά της προσφοράς και για άλλους τομείς πολιτικής. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η ενεργειακή απόδοση και η ανταπόκριση στη ζήτηση [απόκριση της ζήτησης] μπορούν να ανταγωνίζονται επί ίσοις όροις με τη δυναμικότητα παραγωγής. Η ενεργειακή απόδοση είναι ανάγκη να εξετάζεται όποτε λαμβάνονται αποφάσεις σχετικές με τον προγραμματισμό του ενεργειακού συστήματος ή αποφάσεις χρηματοδότησης. Είναι ανάγκη να πραγματοποιούνται βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης όποτε είναι οικονομικά αποδοτικότερες από ισοδύναμες λύσεις στο σκέλος της προσφοράς. Αυτό αναμένεται να βοηθήσει στην αξιοποίηση πολλών οφελών της ενεργειακής απόδοσης για την Ένωση, ιδίως για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.»

Μολονότι ο ορισμός που επιλέχθηκε για τη νομοθεσία της Ένωσης είναι ένας μεταξύ πολλών και στη βιβλιογραφία υπάρχουν και άλλοι ορισμοί (4), αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι, ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο ακριβής ορισμός, η ιδέα που διέπει την αρχή είναι να δίνεται προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση.

2.2. Εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε επίπεδο ΕΕ

Η ΟΕΑ, εκτός από συγκεκριμένα μέτρα και στόχους, καθορίζει επίσης ειδικές απαιτήσεις για την εξέταση λύσεων ενεργειακής απόδοσης σε ορισμένες περιπτώσεις, προβλέποντας έτσι ήδη συγκεκριμένους τρόπους εφαρμογής της ΑΠΕΑ. Για παράδειγμα, το άρθρο 6 απαιτεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη την υψηλή ενεργειακή απόδοση κατά την αγορά προϊόντων, κτιρίων και υπηρεσιών. Ομοίως, το άρθρο 19 απαιτεί από τα κράτη μέλη να άρουν τους ρυθμιστικούς και μη ρυθμιστικούς φραγμούς όσον αφορά τις κρατικές προμήθειες και τον ετήσιο προϋπολογισμό και λογιστική που αποτρέπουν τους δημόσιους φορείς από το να λαμβάνουν υπόψη την ενεργειακή απόδοση στις επενδυτικές τους αποφάσεις (5). Για τον σκοπό αυτό, το άρθρο 19 προβλέπει τα μέτρα που μπορούν να εξετάζουν τα κράτη μέλη για την άρση των φραγμών, όπως οι κανονιστικές διατάξεις ή οι τροποποιήσεις του νομικού πλαισίου, οι απλουστευμένες διοικητικές διαδικασίες ή τα μέτρα στήριξης, όπως για παράδειγμα κατευθυντήριες γραμμές και τεχνική βοήθεια, καθώς και η ευαισθητοποίηση και τα κίνητρα.

Επιπλέον, το άρθρο 14 απαιτεί από τα κράτη μέλη να εντοπίζουν τις πιο αποδοτικές από άποψη πόρων και κόστους λύσεις για την εκπλήρωση των απαιτήσεων θέρμανσης και ψύξης και, στην αξιολόγηση κόστους-οφέλους που διενεργούν για τις νέες εγκαταστάσεις παραγωγής και τις εγκαταστάσεις παραγωγής που έχουν ανακαινιστεί ουσιαστικά, να εξετάζουν ιδίως τη συμπαραγωγή υψηλής απόδοσης ως ενεργειακά αποδοτική λύση. Το άρθρο 15 απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας, κατά την άσκηση των κανονιστικών καθηκόντων που σχετίζονται με τη λειτουργία των υποδομών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνουν δεόντως υπόψη την ενεργειακή απόδοση. Απαιτεί επίσης την παροχή κινήτρων για τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύου ώστε να διαθέτουν υπηρεσίες συστήματος στους χρήστες δικτύου επιτρέποντάς τους να εφαρμόζουν μέτρα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ανάπτυξης ευφυών δικτύων.

Με την πρόταση για την αναθεώρηση της ΟΕΑ (6) εισάγεται ένα νέο άρθρο σχετικά με την ΑΠΕΑ, το οποίο επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διασφαλίζουν τη συνεκτίμηση λύσεων ενεργειακής απόδοσης στο πλαίσιο αποφάσεων σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων που αφορούν το ενεργειακό σύστημα και μη ενεργειακούς τομείς. Απαιτεί επίσης από τα κράτη μέλη να προωθούν και να διασφαλίζουν την εφαρμογή μεθοδολογιών κόστους-οφέλους που καθιστούν δυνατή την ορθή αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, προβλέπει τη δέουσα παρακολούθηση της εφαρμογής της αρχής από ειδικό φορέα και την υποβολή εκθέσεων.

Βάσει του κανονισμού για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα η απόκριση της ζήτησης εμπίπτει στην ΑΠΕΑ, ενώ στη νομοθετική πράξη που διέπει τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (στο εξής: οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια) (7) εξηγείται ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζονται οι κατανεμημένοι ενεργειακοί πόροι κατά τον σχεδιασμό και τη λειτουργία του δικτύου (βλ. επίσης τμήμα 4.1.1.2.). Σύμφωνα με την οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια, οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς (ΔΣΜ) πρέπει κατά τον σχεδιασμό τους να λαμβάνουν «πλήρως υπόψη το δυναμικό της χρήσης της απόκρισης ζήτησης, των εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας ή άλλων πόρων ως εναλλακτικής λύσης στην επέκταση του συστήματος πέραν της αναμενόμενης κατανάλωσης και του εμπορίου με άλλες χώρες» (άρθρο 51 παράγραφος 3). Τα σχέδια του δικτύου διανομής παρέχουν «διαφάνεια όσον αφορά τις αναγκαίες μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες υπηρεσίες ευελιξίας που είναι αναγκαίες (...). Το πρόγραμμα ανάπτυξης δικτύου περιλαμβάνει επίσης την αξιοποίηση της απόκρισης ζήτησης, της ενεργειακής απόδοσης, των εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας ή άλλων πηγών, τις οποίες ο διαχειριστής συστήματος διανομής χρησιμοποιεί ως εναλλακτική λύση έναντι της επέκτασης του συστήματος» (άρθρα 13 και 17 και άρθρο 32 παράγραφοι 1 και 3).

Ο ρόλος της ενεργειακής απόδοσης τονίζεται άμεσα και σε άλλες πολιτικές της ΕΕ. Η στρατηγική της ΕΕ για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος [COM(2020) 299] θέτει την ενεργειακή απόδοση στο επίκεντρο και ζητεί την εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα. Αυτό περιλαμβάνει το να δίνεται προτεραιότητα σε λύσεις από την πλευρά της ζήτησης όταν αυτές είναι οικονομικά αποδοτικότερες από επενδύσεις σε υποδομές ενεργειακού εφοδιασμού προς επίτευξη των στόχων πολιτικής. Η αρχή συνδέεται με την κυκλικότητα και τη βελτιωμένη χρήση των πόρων, γεγονός που αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση των συνολικών επενδυτικών αναγκών και του κόστους που συνδέεται με την παραγωγή, τις υποδομές και τη χρήση ενέργειας.

Στη στρατηγική «Κύμα ανακαινίσεων» [COM(2020) 662], η προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση επισημαίνεται ως μία από τις βασικές αρχές για την ανακαίνιση κτιρίων με χρονικό ορίζοντα το 2030 και το 2050. Θα αποτελέσει κατευθυντήρια αρχή για την εφαρμογή της στρατηγικής, συμπεριλαμβανομένης της αναθεώρησης της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (στο εξής: ΟΕΑΚ), η οποία προβλέπεται για τα τέλη του 2021. Πριν από αυτό, αναφορά στην ΑΠΕΑ υπήρχε και στη σύσταση (ΕΕ) 2019/786 της Επιτροπής, της 8ης Μαΐου 2019, για την ανακαίνιση κτιρίων (8), η οποία αποτελούσε έγγραφο καθοδήγησης για την ανάπτυξη των μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακαίνισης, όπως απαιτείται από την ΟΕΑΚ.

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρηση του κανονισμού ΔΕΔ-Ε της 15ης Δεκεμβρίου 2020 (9) ενισχύει επίσης την αρχή με στόχο να διασφαλιστεί η συνέπεια των πολιτικών και η ανάπτυξη αποδοτικών υποδομών. Η πρόταση ενσωματώνει την ΑΠΕΑ στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης έργων με την θέσπιση υποχρεωτικών διατάξεων. Ειδικότερα, σύμφωνα με την πρόταση, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) υποχρεούται να συμπεριλάβει την ΑΠΕΑ στις κατευθυντήριες γραμμές-πλαίσιο για τα κοινά σενάρια που πρόκειται να εκπονήσει το ευρωπαϊκό δίκτυο διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς (ΕΔΔΣΜ) για το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια. Τα ΕΔΔΣΜ θα εφαρμόζουν επίσης την ΑΠΕΑ κατά την αξιολόγηση των κενών στις υποδομές και εξετάζουν κατά προτεραιότητα όλες τις σχετικές λύσεις που δεν σχετίζονται με υποδομές.

3. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΠΕΑ ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ

3.1. Προσέγγιση που πρέπει να υιοθετηθεί

Η πολιτική της ενεργειακής απόδοσης αφορά την προώθηση της φιλοδοξίας ως προς την ενεργειακή απόδοση και τον καθορισμό μέτρων που οδηγούν άμεσα στην εξοικονόμηση ενέργειας, ενώ η ιδέα που διέπει την ΑΠΕΑ συνίσταται στο να λαμβάνονται προσεκτικά υπόψη συγκεκριμένες λύσεις εξοικονόμησης ενέργειας ως πιθανές εναλλακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής συμπεριφοράς πολιτών και οργανισμών και της εξοικονόμησης ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι η εφαρμογή μιας λύσης ενεργειακής απόδοσης αποτελεί ένα από τα πιθανά αποτελέσματα μετά την εφαρμογή της αρχής, δεν είναι όμως πάντοτε απαραίτητο να συμβαίνει αυτό, εάν από την αξιολόγηση των επιλογών αποδειχθεί κάτι διαφορετικό.

Η λογική που διέπει την ΑΠΕΑ είναι ότι θα πρέπει να οδηγεί στην εξεύρεση βιώσιμων λύσεων ενεργειακής απόδοσης σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις, να καθιστά δυνατή την εφαρμογή τους και να διασφαλίζει την ορθή υλοποίησή τους, εάν επιλεγούν ως η κατάλληλη λύση. Επιπλέον, η αρχή προβλέπει την εξέταση αρνητικών επιπτώσεων που είναι πιθανόν να έχουν στην ενεργειακή απόδοση συγκεκριμένες αποφάσεις (π.χ. επέκταση υποδομών ορυκτών καυσίμων με περιόδους απόσβεσης έως 50 έτη) που θα μπορούσαν να αποτρέψουν μακροπρόθεσμα την ενεργειακή απόδοση.

Η ΑΠΕΑ, μαζί με την αποδοτική χρήση των πόρων, αποτελεί επίσης σημαντικό καταλύτη στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης στρατηγικής απανθρακοποίησης της ΕΕ, η οποία υποδηλώνει ότι έως τα μέσα του αιώνα το τρέχον ενεργειακό σύστημα, το οποίο βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στα ορυκτά καύσιμα, θα πρέπει να αλλάξει ριζικά με τον ευρείας κλίμακας εξηλεκτρισμό του ενεργειακού συστήματος με βάση την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είτε σε επίπεδο τελικών χρηστών είτε σε επίπεδο παραγωγής καυσίμων και πρώτων υλών χωρίς ανθρακούχες εκπομπές για τη βιομηχανία.

Αξίζει επίσης να υπογραμμιστεί ότι στόχος της ΑΠΕΑ δεν είναι μόνο η μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Βασική παραδοχή είναι ότι η καλύτερη ενέργεια είναι εκείνη που δεν παράγεται, διότι δεν υπάρχει ανάγκη να χρησιμοποιηθεί. Αυτό σημαίνει ότι η μείωση της ζήτησης θα πρέπει επίσης να προτιμάται και από την παραγωγή ενέργειας από κλιματικά ουδέτερες πηγές επειδή, επιπλέον, κάτι τέτοιο συμβάλλει στον έλεγχο του ύψους των επενδύσεων που απαιτούνται για τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και υποστηρίζει μια πιο βιώσιμη προσέγγιση των πόρων που, σε κάθε περίπτωση, είναι περιορισμένοι.

Για να αποφασιστεί κατά πόσον θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση έναντι άλλων επιλογών, δεν αρκεί μια απλή ανάλυση κόστους-απόδοσης, και θα πρέπει να εξετάζονται διάφορες πτυχές:

Ευρύτερο πλαίσιο

Τα μέτρα για την ενεργειακή απόδοση θα πρέπει να εξετάζονται σε ευρύτερο πλαίσιο. Η ενεργειακή απόδοση αποτελεί, ειδικότερα, κρίσιμο δομικό στοιχείο της πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια κατά τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Αυτό σημαίνει ότι η αρχή θα πρέπει να υποστηρίζει τις περιβαλλοντικά βιώσιμες επενδύσεις σύμφωνα με τον κανονισμό για την ταξινόμηση (10). Σημασία έχουν και άλλες βασικές αρχές χάραξης πολιτικής, όπως η αρχή της «μη πρόκλησης σημαντικής ζημίας» ή η «αρχή της καινοτομίας». Επιπλέον, οι αρχές αυτές θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από κοινού κατά την εξέταση των αναδυόμενων τεχνολογιών και τον προσδιορισμό προσεγγίσεων που θα μπορούν να ανταποκριθούν στις μελλοντικές ανάγκες. Οι προβλέψεις των σχετικών αγορών και των μελλοντικών τάσεων αποτελούν κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο αυτό.

Κοινωνική σκοπιά

Η οικονομική αποδοτικότητα, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο της ΑΠΕΑ, θα πρέπει να εξετάζεται πρωτίστως από μια ευρεία κοινωνική σκοπιά και όχι μόνο από τη σκοπιά της οικονομικής αποδοτικότητας για τους επενδυτές ή τους χρήστες. Αυτό προϋποθέτει να συνεκτιμώνται τα πολλαπλά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης για το κοινωνικό σύνολο (11). Αυτή η ευρεία κοινωνική σκοπιά είναι καίριας σημασίας για την ορθή αξιολόγηση των επιλογών ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, η οικονομική αποδοτικότητα πρέπει να εξετάζεται βραχυπρόθεσμα αλλά και μακροπρόθεσμα, λαμβανομένων υπόψη των περιόδων απόσβεσης.

Συστημική προσέγγιση

Η ΑΠΕΑ θα πρέπει να εξετάζει τις βελτιώσεις της απόδοσης σε επίπεδο συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι στο επίκεντρο της εφαρμογής της αρχής βρίσκονται η βελτιστοποίηση του ενεργειακού συστήματος και η αποτελεσματική ενσωμάτωση καθαρών ενεργειακών λύσεων. Κάτι τέτοιο απαιτεί μια ευρύτερη θεώρηση κατά την αξιολόγηση των πόρων από την πλευρά της προσφοράς (ορυκτά καύσιμα, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υποδομές) σε σχέση με τους πόρους από την πλευρά της ζήτησης (ευελιξία ζήτησης και απόκριση της ζήτησης, βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση συγκεκριμένων λύσεων, ενεργειακή επάρκεια), εξετάζοντας το κόστος και τα οφέλη από κοινωνική σκοπιά, όπως προαναφέρθηκε. Μια τέτοια προσέγγιση αναπτύσσεται στο πλαίσιο του έργου ENEFIRST (12). Σημαίνει ότι πρέπει να εξετάζεται ολόκληρη η ενεργειακή αλυσίδα: παραγωγή, μεταφορά, διανομή, κατανάλωση, τέλος του κύκλου ζωής.

Επίπεδο της απόφασης που λαμβάνεται

Η συστημική προσέγγιση αφορά την εφαρμογή της αρχής στις αποφάσεις σχετικά με τον σχεδιασμό και τον προγραμματισμό των στοιχείων ενεργητικού. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να αυξήσει την πολυπλοκότητα της αρχής. Σε χαμηλότερο επίπεδο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, ενδείκνυται επίσης απλούστερη εφαρμογή της αρχής όταν η απόφαση αφορά την επιλογή συγκεκριμένων στοιχείων ενεργητικού. Σε αυτό το πλαίσιο, έμφαση δίδεται στην αξιολόγηση της ενεργειακής απόδοσης (των ενεργειακών επιδόσεων) εναλλακτικών λύσεων. Η προσέγγιση αυτή επικεντρώνεται στη διασφάλιση βελτιώσεων της απόδοσης από την πλευρά της προσφοράς ή στη μείωση της ενεργειακής ζήτησης με την επιλογή προϊόντων και υπηρεσιών με μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση, υποστηρίζοντας επίσης τις μελλοντοστραφείς, φιλικές προς την καινοτομία, αποδοτικές ως προς τη χρήση των πόρων και προσανατολισμένες στην κυκλικότητα αποφάσεις. Με άλλα λόγια, η αρχή θα πρέπει να ωθεί τις επενδύσεις προς την πλέον αποδοτική από τις αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις.

Αποκλίνοντα κίνητρα

Τα ευρύτερα κοινωνικά οφέλη και η απόδοση του ενεργειακού συστήματος χρήζουν μεγαλύτερης προτεραιότητας, και είναι αναγκαίο να λαμβάνονται υπόψη και από τους μεμονωμένους επενδυτές. Καθώς, από τη σκοπιά του επενδυτή και του τελικού χρήστη, τα ατομικά οφέλη κατά κανόνα υπερτερούν του ευρύτερου αντικτύπου εάν αυτός δεν τιμολογείται επαρκώς, απαιτούνται ειδικές δράσεις και κίνητρα για να διασφαλιστεί ότι η αποτελεσματικότητα του συστήματος λαμβάνεται δεόντως υπόψη στα διαφορετικά επίπεδα λήψης αποφάσεων.

Τύπος απόφασης και υπεύθυνος λήψης αποφάσεων

Ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται η αρχή εξαρτάται από το πού, πότε και από ποιον πρόκειται να εφαρμοστεί. Η αρχή ισχύει για διάφορα είδη αποφάσεων που αφορούν τις δραστηριότητες προγραμματισμού, τον σχεδιασμό πολιτικής, την εκπόνηση επενδυτικών έργων και τη χρηματοδότησή τους. Οι αποφάσεις αυτές δεν περιορίζονται στον τομέα της ενέργειας, όμως η ενεργειακή απόδοση θα μπορούσε να διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στις αποφάσεις σχετικά με τις ενεργειακές υποδομές, όπου οι λύσεις από την πλευρά της ζήτησης θα μπορούσαν να συμπληρώνουν ή να αντικαθιστούν τις επενδύσεις από την πλευρά της προσφοράς όταν δίδεται προτεραιότητα σε μία λύση λόγω της συνολικής απόδοσής της έναντι των υφιστάμενων εναλλακτικών λύσεων, ή εάν μπορούν να εισαχθούν νέα κατασκευαστικά στοιχεία (π.χ. αεροσυμπιεστές που μπορούν να ανακτήσουν απορριπτόμενη θερμότητα / απορριπτόμενη ηλεκτρική ενέργεια). Επιπλέον, οι διάφοροι φορείς λήψης αποφάσεων θα έχουν διαφορετικούς ρόλους κατά την εφαρμογή της αρχής, ανάλογα με τον τομέα και το πλαίσιο των αποφάσεων.

Επιλέξιμες δράσεις

Η αρχή αποσκοπεί στην εξέταση ενός ευρέος φάσματος μέτρων ενεργειακής απόδοσης από την πλευρά της ζήτησης και από την πλευρά της προσφοράς. Ενώ οι λύσεις από την πλευρά της ζήτησης είναι καίριας σημασίας για τη μείωση της ανάγκης για ενέργεια ή για την καλύτερη χρήση της, κατά την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών ή εξοπλισμού που χρησιμοποιεί ενέργεια, είναι επίσης αναγκαίο να εξετάζονται οι τεχνολογίες και οι τρόποι με τους οποίους θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν με τρόπο που οδηγεί σε εξοικονόμηση ενέργειας (13).

Αναγκαίοι πρόσφοροι όροι

Ενώ η εφαρμογή της αρχής αφορά την εξέταση συγκεκριμένων στοιχείων, ο κύριος στόχος που διέπει την αρχή είναι η εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης όταν αυτές προσδιορίζονται ως οι κατάλληλες λύσεις. Αυτό συνεπάγεται ότι η ενσωμάτωση της ΑΠΕΑ στη χάραξη πολιτικής θα πρέπει να οδηγήσει επίσης στην άρση των ρυθμιστικών και μη ρυθμιστικών φραγμών που παρακωλύουν τη βιωσιμότητα και την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, προκειμένου να είναι σε θέση να εξετάζουν όλες τις επιλογές ενεργειακής απόδοσης, οι διάφοροι παράγοντες οφείλουν να διαθέτουν επαρκές επίπεδο πληροφοριών σχετικά με την εξοικονόμηση ενέργειας των διαφόρων λύσεων, καθώς και τρόπους αξιολόγησης του κοινωνικού, περιβαλλοντικού και οικονομικού αντικτύπου, κόστους και οφέλους τους. Θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι μελλοντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο ενεργειακό σύστημα, μεταξύ άλλων και στις ίδιες τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, λόγω της φύσης των ευρύτερων οφελών της εξοικονόμησης ενέργειας που θα μπορούσαν να είναι μεγαλύτερα για την κοινωνία από ό,τι για τους επενδυτές, ενδέχεται να χρειαστούν ειδικά κίνητρα ή απαιτήσεις με στόχο την προώθηση ενεργειακά αποδοτικών συμπεριφορών και επενδύσεων.

3.2. Βήματα που πρέπει να γίνουν

Όπως προαναφέρθηκε, οι δράσεις που πρέπει να αναληφθούν κατά την εφαρμογή της αρχής εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη φάση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και το είδος του υπευθύνου λήψης αποφάσεων. Στον παρακάτω πίνακα (βλ. πίνακα 1) συσχετίζονται τα διάφορα στάδια όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ στη διαδικασία λήψης αποφάσεων με τις διάφορες φάσεις και τα είδη υπευθύνων λήψης αποφάσεων (14).

Πίνακας 1

Δράσεις των διαφόρων υπευθύνων λήψης αποφάσεων που συνδέονται με την ΑΠΕΑ στη διαδικασία λήψης αποφάσεων

Φάση Φορείς χάραξης πολιτικής Ρυθμιστικές αρχές Φορείς της αγοράς Έναρξη — Καθορισμός στόχων πολιτικής — Καθορισμός/επικαιροποίηση ρυθμιστικού πλαισίου — Ανάλυση αντικτύπου πολιτικής και εναλλακτικών λύσεων — Καθορισμός κανόνων πρόσβασης στην αγορά για λύσεις ενεργειακής απόδοσης ή απόκρισης της ζήτησης — Διενέργεια ελέγχου συμμόρφωσης του στόχου της επιχείρησης / του έργου με τους στόχους πολιτικής και τους κανόνες πρόσβασης στην αγορά — Καθορισμός στόχου επιχείρησης/έργου Προπαρασκευή — Καθορισμός μεθόδου ΑΚΟ γενικού χαρακτήρα — Καθορισμός μεθόδου ΑΚΟ για συγκεκριμένη εφαρμογή — Συλλογή πληροφοριών — Πρόβλεψη ζήτησης ενεργειακών υπηρεσιών — Προσδιορισμός άλλου κόστους και κινδύνου — Συστηματική αξιολόγηση βάσει της ΑΠΕΑ Επαλήθευση — Έλεγχος του σχεδίου εφαρμογής και, εάν χρειάζεται, έγκρισή του — Πρόταση του σχεδίου εφαρμογής Εφαρμογή — Εφαρμογή του σχεδίου, π.χ. παροχή σχεδιασμένων υπηρεσιών, υιοθέτηση τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης, λήψη επενδυτικών αποφάσεων κ.λπ.

Πηγή: Μελέτη Ecorys

Βάσει αυτού του πίνακα, σχεδιάστηκε εργαλείο λήψης αποφάσεων υπό μορφή διαγράμματος αποφάσεων με καθοδηγητικά ερωτήματα για καθένα από τα στάδια. Το εργαλείο παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα διάφορα στάδια, υποδεικνύοντας πολλαπλά καθοδηγητικά ερωτήματα τα οποία επισημαίνουν ζητήματα που πρέπει να εξεταστούν κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Για να καταδειχθεί καλύτερα η δυνατότητα εφαρμογής του εργαλείου, η μελέτη παρείχε επίσης τέσσερα πραγματικά παραδείγματα (παρουσιάζονται στο τμήμα 4).

Στη σχηματική αναπαράσταση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων παραπάνω, διαφορετικοί παράγοντες έχουν διαφορετικούς ρόλους. Στους περισσότερους από τους τομείς πολιτικής και τις εφαρμογές της ΑΠΕΑ που αναλύονται στη μελέτη, ως παράγοντες εκπόνησης σχεδίων ή επενδυτικών αποφάσεων παρουσιάζονται φορείς της αγοράς και, ως εκ τούτου, το παρόν χρονοδιάγραμμα δράσεων είναι κατάλληλο για τους εν λόγω προσδιορισθέντες τομείς πολιτικής και εφαρμογές. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι τομείς στους οποίους οι φορείς χάραξης πολιτικής (π.χ. εκπόνηση ΕΣΕΚ και άλλες αποφάσεις χάραξης πολιτικής) ή οι ρυθμιστικές αρχές (π.χ. (έγκριση προβλέψεων ή σεναρίων για το σχέδιο επέκτασης του δικτύου) αποτελούν τους κύριους παράγοντες, τουλάχιστον για τη συστηματική αξιολόγηση κατά τη φάση υλοποίησης. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστεί η ΑΠΕΑ από διάφορους παράγοντες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πλαίσιο. Ενώ ορισμένα στάδια εφαρμόζονται σε όλες τις καταστάσεις, ορισμένα μπορεί να αφορούν ειδικά κάποιον συγκεκριμένο τομέα και να συνεπάγονται διαφορετικές ενέργειες ανάλογα με το είδος των αποφάσεων, τον τομέα πολιτικής ή τους εμπλεκόμενους παράγοντες. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αφορούν μόνο ένα είδος υπεύθυνου λήψης αποφάσεων.

Ανεξάρτητα από τον τομέα και το είδος της απόφασης (πολιτικής, σχεδιασμού ή επενδύσεων), η γενική προσέγγιση στην εφαρμογή της αρχής παραμένει η ίδια, πρέπει όμως να ακολουθούνται διαφορετικά στάδια από τους διάφορους παράγοντες.

Οι φορείς χάραξης πολιτικής και οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν να διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο στην εφαρμογή της αρχής, στον καθορισμό των κατάλληλων κανόνων (φάση έναρξης) και στην επαλήθευση της εφαρμογής της. Μπορούν επίσης να είναι οι φορείς που εφαρμόζουν άμεσα την αρχή, ακολουθώντας τα στάδια που προσδιορίζονται στη φάση της προπαρασκευής και της εφαρμογής. Για παράδειγμα, οι φορείς χάραξης πολιτικής πρέπει να εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ κατά την εκπόνηση στρατηγικού σχεδιασμού ή τον καθορισμό στόχων πολιτικής. Οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να εφαρμόζουν την αρχή κατά τον καθορισμό των κανόνων και των κανονισμών που επηρεάζουν το ενεργειακό σύστημα, ιδίως των κανόνων σχεδιασμού της αγοράς, ή που έχουν αντίκτυπο στην κατανάλωση ενέργειας. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις η προπαρασκευή και η εφαρμογή των αποφάσεων γίνεται σε επίπεδο φορέων της αγοράς.

Δεδομένου ότι οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές απευθύνονται κατά κύριο λόγο στους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές, δίδεται κυρίως έμφαση στις γενικές και καθολικές πτυχές της εφαρμογής της αρχής. Για τον σκοπό αυτό, με βάση τις φάσεις και τα στάδια που προσδιορίζονται στη μελέτη, στα ακόλουθα τμήματα προσδιορίζονται και επεξηγούνται πιο συγκεκριμένες δράσεις που πρέπει να εξετάζονται από τους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές, κυρίως κατά τη φάση έναρξης, στο πλαίσιο της οποίας πρέπει να καθοριστούν οι κατάλληλες συνθήκες-πλαίσιο, καθώς και κατά τη φάση προπαρασκευής και επαλήθευσης για τις ρυθμιστικές αρχές, δεδομένου ότι οι εν λόγω δράσεις μπορούν επίσης να αναλαμβάνονται από φορείς χάραξης πολιτικής. Ιδιαίτερη προσοχή δίδεται στις δράσεις που σχετίζονται με την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων, ως συνέχεια των αποφάσεων που λαμβάνονται και των επιλογών που γίνονται.

Τα στάδια κατά τη φάση της προπαρασκευής και της εφαρμογής μιας διαδικασίας λήψης αποφάσεων εξαρτώνται επίσης σε μεγάλο βαθμό από το πλαίσιο. Είναι δυνατόν να υποδεικνύονται ορισμένες πιο συγκεκριμένες δράσεις, καθώς και ποιες είναι οι απαιτήσεις για την ορθή εκτέλεση των εν λόγω δράσεων. Ωστόσο, η λεπτομερέστερη επεξήγηση του τρόπου με τον οποίο θα πρέπει να εκτελούνται οι ενέργειες αυτές υπερβαίνει το πεδίο εφαρμογής του παρόντος εγγράφου. Οι δράσεις αυτές αναλαμβάνονται συνήθως από φορείς της αγοράς που δραστηριοποιούνται υπό διαφορετικές συνθήκες, απαιτούνται δε λεπτομερή τομεακά εγχειρίδια για την εξέταση όλων των ιδιαιτεροτήτων. Στον παρακάτω πίνακα συνοψίζονται οι δράσεις και οι προϋποθέσεις τους σε σχέση με τα διάφορα στάδια της φάσης προπαρασκευής και εφαρμογής. Τα πραγματικά παραδείγματα που περιλαμβάνει η μελέτη, τα οποία παρουσιάζονται στο τμήμα 4, προσδιορίζουν συγκεκριμένες δράσεις για τους σχετικούς παράγοντες στο πλαίσιο συγκεκριμένης απόφασης στον επιλεγμένο τομέα. Από τη σκοπιά των φορέων χάραξης πολιτικής, η ορθή ενσωμάτωση της ΑΠΕΑ στη φάση της προπαρασκευής και της εφαρμογής θα πρέπει να διασφαλίζεται μέσω της δέουσας εκτίμησης των επιπτώσεων.

Πίνακας 2

Στάδια, δράσεις και προϋποθέσεις για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ από τους φορείς υλοποίησης

Στάδιο Δράση Προϋποθέσεις Καθορισμός στόχου επιχείρησης/έργου — Θεώρηση της ενεργειακής απόδοσης ως μέρους της λύσης — Πληροφόρηση — Πρόσβαση σε τεχνογνωσία Καθορισμός μεθοδολογίας ΑΚΟ — Εξέταση ευρύτερων οφελών της ενεργειακής απόδοσης και της ποσοτικοποίησής τους — Ορισμός κριτηρίων για την επιλογή της σωστής λύσης — Τυποποιημένη μεθοδολογία από την οποία γίνεται επιλογή — Διαθεσιμότητα δεδομένων — Διαθεσιμότητα εργαλείων/μοντέλων Συγκέντρωση πληροφοριών — Ανάλυση των αγορών — Ανάλυση καινοτόμων λύσεων — Εξέταση του ενδεχομένου ανάπτυξης πολιτικής — Απόκτηση ποιοτικών δεδομένων για την ΑΚΟ — Αξιολόγηση των επενδυτικών αναγκών και της απόδοσης των επενδύσεων — Πληροφόρηση — Διαθεσιμότητα δεδομένων — Εμπειρογνωμοσύνη Πρόβλεψη ζήτησης ενεργειακών υπηρεσιών — Εξέταση της μελλοντικής ενεργειακής ζήτησης — Εκτίμηση των επιπτώσεων των εναλλακτικών λύσεων στην κατανάλωση ενέργειας και, κατά περίπτωση, στο φορτίο — Διαθεσιμότητα αναλυτικών δεδομένων κατανάλωσης ενέργειας — Εθνικές/περιφερειακές προβλέψεις — Σταθερό πλαίσιο πολιτικής Προσδιορισμός άλλου κόστους και κινδύνου — Εξέταση των επιπτώσεων των παραγόντων εφαρμογής — Εξέταση του ενδεχομένου αλλαγών στις τιμές καυσίμων και ενέργειας — Εξέταση μακροοικονομικών εξελίξεων — Εξέταση των χρόνων αποπληρωμής και των μελλοντικών ταμειακών ροών — Διαθεσιμότητα δεδομένων — Σαφείς στόχοι πολιτικής — Διαθεσιμότητα προηγούμενης εμπειρίας — Διαθεσιμότητα λύσεων μετριασμού του κινδύνου [π.χ. εταιρείες ενεργειακών υπηρεσιών (ΕΕΥ)] Αξιολόγηση εναλλακτικών — Εφαρμογή της ΑΚΟ (αποτίμηση των επιπτώσεων σε χρήμα) — Αξιολόγηση της σχέσης κόστους-απόδοσης — Έλεγχος εάν οι λύσεις μπορούν να ανταποκριθούν στις μελλοντικές ανάγκες — Εξέταση της δημόσιας στήριξης και της διαθέσιμης χρηματοδότησης — Πρόσβαση και ευκολία χρήσης των διαθέσιμων δεδομένων και εργαλείων/μοντέλων — Κατάλληλη εμπειρογνωμοσύνη — Προγράμματα χρηματοδότησης και στήριξη έργων ενεργειακής απόδοσης Εφαρμογή — Διάθεση κατάλληλων πόρων και τεχνογνωσίας — Χρησιμοποίηση μέσων στήριξης — Διασφάλιση σωστής χρήσης — Διαθεσιμότητα εμπειρογνωμοσύνης και πόρων (ανθρώπινο δυναμικό και χρηματοδότηση) — Εύκολη πρόσβαση σε προγράμματα στήριξης — Μηχανισμοί ανάδρασης φορέα υλοποίησης-χρήστη Παρακολούθηση και αξιολόγηση — Συλλογή δεδομένων — Έλεγχος της εφαρμογής — Αξιολόγηση των επιπτώσεων και εάν έχουν επιτευχθεί οι στόχοι — Προκαθορισμένοι δείκτες — Πρόσβαση στα δεδομένα — Διαθεσιμότητα εργαλείων ανάλυσης και επεξεργασίας δεδομένων — Διαθεσιμότητα πόρων

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

3.3. Βασικοί παράγοντες

Μπορεί οι λύσεις ενεργειακής απόδοσης να εφαρμόζονται από τον δημόσιο τομέα, τις ιδιωτικές εταιρείες και τους καταναλωτές, ωστόσο η εφαρμογή της ΑΠΕΑ έχει ορισμένες ευρύτερες επιπτώσεις και για τους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές, που καλούνται να προετοιμάσουν το έδαφος για τη δυνατότητα εφαρμογής λύσεων ενεργειακής απόδοσης σε διαφορετικά πλαίσια. Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής της αρχής από τους εν λόγω παράγοντες, οι φορείς της αγοράς και οι επενδυτές θα πρέπει να διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία και τις πληροφορίες που απαιτούνται για την ορθή αξιολόγηση και εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης.

Συνεπώς, οι βασικοί παράγοντες είναι οι εξής:

Φορείς χάραξης πολιτικής

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

α) τα θεσμικά όργανα της ΕΕ που συμμετέχουν στην τυποποιημένη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ, δηλαδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

β) κυβερνήσεις, εθνικά κοινοβούλια και διοικητικές υπηρεσίες η αρμοδιότητα των οποίων εκτείνεται σε ολόκληρη την επικράτεια ενός κράτους μέλους·

γ) περιφερειακές, επαρχιακές και τοπικές διοικήσεις, κοινοβούλια και διοικητικές υπηρεσίες η αρμοδιότητα των οποίων εκτείνεται στις περιφέρειες, τις επαρχίες και τους δήμους ενός κράτους μέλους.

Για τους φορείς χάραξης πολιτικής, η εφαρμογή της ΑΠΕΑ αφορά όλες τις πτυχές που επηρεάζουν την επιλεξιμότητα, τη σκοπιμότητα και τη στήριξη της ενεργειακής απόδοσης (συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την τόνωση της συμπεριφοράς εξοικονόμησης ενέργειας), ιδίως μέσω της δημόσιας χρηματοδότησης και των δημόσιων συμβάσεων. Με τον καθορισμό του πλαισίου, οι φορείς χάραξης πολιτικής κατευθύνουν και άλλους φορείς προς την κατεύθυνση λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Αυτό περιλαμβάνει τον καθορισμό στόχων που δεν αποκλείουν εναλλακτικές λύσεις ενεργειακής απόδοσης, την άρση των νομικών και διοικητικών φραγμών και τη δέουσα αξιολόγηση των διαφόρων πολιτικών πρωτοβουλιών, του αντικτύπου τους στην κατανάλωση ενέργειας και της πιθανής αντιστάθμισης με μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, μεταξύ άλλων και υπό μελλοντική προοπτική.

Οι φορείς χάραξης πολιτικής θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι παρέχονται κίνητρα για λύσεις ενεργειακής απόδοσης ώστε να αντιμετωπίζεται το γεγονός ότι τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης δεν θεωρούνται πάντοτε βέλτιστα από πλευράς κόστους από ατομική σκοπιά (π.χ. λόγω μεγάλων περιόδων αποπληρωμής, συναφών κινδύνων ή χαμηλής ευαισθητοποίησης), αποτελούν ωστόσο επιθυμητές λύσεις από κοινωνική σκοπιά. Για να καλυφθούν όλες αυτές οι πτυχές, η ενεργειακή απόδοση πρέπει να καταστεί πολιτική προτεραιότητα τόσο σε στρατηγικό όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο, με τη συμμετοχή των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, όπου απαιτείται.

Σε τοπικό επίπεδο, οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τις δημόσιες αρχές είναι συνήθως εγγύτερα στην εφαρμογή και μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την επιλογή μιας λύσης. Οι αποφάσεις σχετικά με τις συγκεκριμένες δαπάνες των διαθέσιμων κονδυλίων, οι αποφάσεις έγκρισης της τοπικής διάστασης των επενδύσεων, αλλά και ο προγραμματισμός της παροχής δημόσιων υπηρεσιών, αποτελούν παραδείγματα στα οποία θα πρέπει να εξετάζεται η ΑΠΕΑ, όπου αυτό είναι δυνατόν. Επιπλέον, οι τοπικές διοικήσεις χρειάζονται μακροπρόθεσμο ορίζοντα σχεδιασμού για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ κατά την αξιολόγηση των διαφόρων επιλογών και για την αποφυγή εγκλωβισμού σε συγκεκριμένες τεχνολογίες ή πορείες, σύμφωνα με τους τοπικούς κύκλους σχεδιασμού.

Ρυθμιστικές αρχές

Η ομάδα αυτή καλύπτει τις δημόσιες ρυθμιστικές αρχές ή υπηρεσίες που ορίζονται σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο για τον καθορισμό κανόνων και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης, την εποπτεία της λειτουργίας των αγορών και τον έλεγχο των τιμολογίων σε ρυθμιζόμενα τμήματα της αγοράς. Ειδικότερα, καλύπτει τις ρυθμιστικές αρχές και υπηρεσίες ενέργειας με κανονιστικό και εποπτικό ρόλο.

Οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να εγγυώνται τους κανόνες που διασφαλίζουν την πρόσβαση στην αγορά και καθιστούν δυνατές τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Θα πρέπει επίσης να παρέχουν μεθοδολογίες και καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων στην ανάλυση κόστους-οφέλους (ΑΚΟ) λαμβάνοντας υπόψη τα ευρύτερα οφέλη, και τέλος να επαληθεύουν την εφαρμογή ώστε να διαπιστώνεται εάν η ΑΠΕΑ εφαρμόστηκε σωστά κατά την έγκριση, την επαλήθευση ή την παρακολούθηση των έργων που υποβλήθηκαν από τις εταιρείες της αγοράς. Για τις τελευταίες, είναι σημαντικό να καθοριστούν κατάλληλες διατάξεις παρακολούθησης και αξιολογήσεις με στόχο τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο λειτούργησε στην πράξη η ενεργειακή απόδοση.

Φορείς της αγοράς

Η ομάδα αυτή καλύπτει εταιρείες, ενεργειακές κοινότητες πολιτών και επενδυτές που έχουν την ευθύνη για τις αποφάσεις που λαμβάνονται στην πράξη στην αγορά. Καλύπτει επίσης τις αναθέτουσες αρχές και τους αναθέτοντες φορείς (15) όπως ορίζονται βάσει των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις, στον βαθμό που οι αποφάσεις τους για την αγορά ή υπηρεσιών σε διάφορες αγορές επηρεάζουν την κατανάλωση ενέργειας. Η ΑΠΕΑ είναι εφαρμόσιμη σε αποφάσεις σχετικά με τα κριτήρια των δημόσιων διαγωνισμών ή αποφάσεις για αγορές, μισθώσεις ή εκσυγχρονισμό κτιρίων που οι εν λόγω αρχές κατέχουν ή στα οποία στεγάζονται.

Στον τομέα της ενέργειας, στο επίκεντρο είναι προφανώς οι εταιρείες της αγοράς ενέργειας που υπόκεινται σε ειδικούς κανονισμούς, και συγκεκριμένα:

α) προμηθευτές ενέργειας: εμπορικοί παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας, θερμότητας ή ψύξης και άλλων αγαθών, καθώς και τα νομικά πρόσωπα τα οποία πωλούν ενέργεια (π.χ. ηλεκτρική ενέργεια, θερμότητα/ψύξη, φυσικό αέριο) σε καταναλωτές·

β) διαχειριστές δικτύου: φορείς υπεύθυνοι για τη λειτουργία, τη διασφάλιση της συντήρησης και, εφόσον απαιτείται, την ανάπτυξη του συστήματος διανομής και μεταφοράς σε μια δεδομένη περιοχή, ώστε να εξασφαλίζεται η μακροπρόθεσμη ικανότητα του συστήματος να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις για ηλεκτρική ενέργεια, θερμότητα ή ψύξη και φυσικό αέριο· και

γ) πάροχοι υπηρεσιών διαχείρισης από την πλευρά της ζήτησης: φορείς που παρέχουν υποστήριξη στους καταναλωτές τόσο για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης όσο και για την απόκριση της ζήτησης, αλλά και που αυξάνουν την ευελιξία απόκρισης των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων, για παράδειγμα, των φορέων συγκέντρωσης στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε σύγκριση με τις εμπορικές εταιρείες, οι οποίες αποσκοπούν κυρίως στη μεγιστοποίηση του κέρδους, οι εταιρείες κοινής ωφέλειας μπορεί να έχουν διαφορετικούς στόχους που καθορίζονται από τη νομοθεσία. Ενδέχεται να απαιτείται να επιδιώκουν στόχους βιωσιμότητας ή να εφαρμόζουν κάποιας μορφής κριτήρια βιωσιμότητας στις επενδυτικές τους αποφάσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ΑΠΕΑ θα μπορούσε να εφαρμόζεται κατά τον καθορισμό των στόχων του έργου, τη διεξαγωγή ανάλυσης κόστους-οφέλους, την αξιολόγηση των επιπτώσεων διαφόρων εναλλακτικών λύσεων ή την εξεύρεση της κατάλληλης λύσης προς υλοποίηση.

Η ομάδα φορέων της αγοράς καλύπτει επίσης τους ρυθμιζόμενους επενδυτές και τα δημόσια και ιδιωτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που θα εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους. Η ΑΠΕΑ αναμένεται να συμβάλει στον προσανατολισμό των δραστηριοτήτων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων προς την κατεύθυνση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των στοιχείων του ενεργητικού τους και του χρηματοοικονομικού τους χαρτοφυλακίου. Με την υιοθέτηση μελλοντοστραφούς προοπτικής, η ΑΠΕΑ αναμένεται να στηρίξει την ανάπτυξη καινοτόμων μοντέλων εσόδων στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης (π.χ. ενεργειακή απόδοση ως υπηρεσία), καθώς και των συνθηκών υπό τις οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις.

Γενικά, σε επίπεδο επιχειρήσεων, τα συστήματα διαχείρισης της ενέργειας, όπως το πρότυπο ISO 50001, εφόσον τηρούνται δεόντως, αναμένεται να οδηγήσουν στην υιοθέτηση λύσεων ενεργειακής απόδοσης που θα βελτιώνουν την ενεργειακή απόδοση των επιχειρήσεων. Επίσης, οι ενεργειακοί έλεγχοι και η συνέχεια που θα δίνεται σε αυτούς αναμένεται να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης, εάν αυτές είναι οικονομικά αποδοτικές από επιχειρηματική σκοπιά για την εταιρεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ΑΠΕΑ δεν μπορεί να παίξει κανέναν απολύτως ρόλο. Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ θα μπορούσε να βοηθήσει τις εμπορικές εταιρείες να εντοπίζουν έργα και επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης, να αξιολογούν δεόντως το κόστος και τα οφέλη, συμπεριλαμβανομένων των ευρύτερων οφελών για τους εργαζομένους τους, αλλά και να πραγματοποιούν τα εν λόγω έργα και επενδύσεις με τον σωστό τρόπο.

3.4. Καθορισμός στόχων πολιτικής

Είναι σημαντικό οι στόχοι και οι σκοποί να μην προκαθορίζουν τις λύσεις που θα χρησιμοποιηθούν για την επίτευξή τους, εάν αυτό δεν είναι απαραίτητο. Εάν τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορούν να αποτελέσουν μέρος της λύσης, οι στόχοι πολιτικής δεν θα πρέπει να αποκλείουν τα μέτρα αυτά. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει τον καθορισμό στόχων με βάση τα αποτελέσματα και τις επιθυμητές συνέπειες, και όχι τις εισροές. Μία προφανής προσέγγιση είναι ο καθορισμός πρωταρχικών στόχων με βάση τις επιδόσεις του συστήματος και όχι στόχους για συγκεκριμένες λύσεις, π.χ. προσφορά ενέργειας που να καλύπτει τη ζήτηση και όχι αύξηση της παραγωγικής ικανότητας κατά 5 %, ώστε να καλύψει την αναμενόμενη αύξηση της ζήτησης. Προφανώς, οι στόχοι πολιτικής χρειάζεται ενδεχομένως να είναι αρκετά συγκεκριμένοι σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως αυτό δεν θα πρέπει να εμποδίζει να λαμβάνεται υπόψη ο τρόπος με τον οποίο οι λύσεις ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσαν να υποστηριχθούν με τον κατάλληλο καθορισμό στόχων. Για τον λόγο αυτό, ήδη στο στάδιο του καθορισμού στόχων, για τις πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την κατανάλωση ενέργειας, είναι σημαντικό να εξετάζονται οι επιπτώσεις στην κατανάλωση ενέργειας και οι συμβιβασμοί μεταξύ των διαφόρων λύσεων που θα μπορούσαν να επιτύχουν τους εν λόγω στόχους.

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να καθορίζονται ορθά οι δείκτες και η μεθοδολογία για την παρακολούθηση των στόχων. Εάν η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί, ή εάν η επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί θα επηρεάσει την κατανάλωση ενέργειας, είναι αναγκαίο να εκτιμηθεί η σχέση μεταξύ των στόχων και των αναμενόμενων επιπέδων κατανάλωσης ενέργειας. Σε αυτό το πρώιμο στάδιο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, οι εκτιμήσεις αυτές μπορεί να είναι δύσκολες και είναι απαραίτητη κάποια εμπειρία και στοιχεία από το παρελθόν. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να ληφθεί ευθύς εξαρχής υπόψη η παρακολούθηση των πραγματικών επιπτώσεων που έχουν στην κατανάλωση ενέργειας οι δράσεις που αναλαμβάνονται για την επίτευξη των στόχων αυτών, μέσω, μεταξύ άλλων, πρωτοκόλλων παρακολούθησης και αξιολόγησης.

3.5. Καθορισμός του ρυθμιστικού πλαισίου

3.5.1. Καθορισμός κατάλληλων κανονιστικών και νομοθετικών διατάξεων

Τόσο η ΑΠΕΑ όσο και τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης προϋποθέτουν την ύπαρξη κατάλληλου πρόσφορου νομικού πλαισίου ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη. Η νομοθεσία πρέπει να προσδιορίζει την ενεργειακή απόδοση ως πιθανή λύση, να καθιστά δυνατή την εφαρμογή της και να διασφαλίζει την κατάλληλη παρακολούθηση. Εάν χρειάζεται, θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίζει τους φραγμούς για τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης.

Για να αξιολογηθεί εάν η ΑΠΕΑ μπορεί να εφαρμοστεί σε μια συγκεκριμένη πρωτοβουλία πολιτικής, ρύθμιση ή έργο, θα μπορούσε να διενεργείται αρχική εξέταση βάσει μιας σειράς ερωτημάτων (τρεις ομάδες των τριών ερωτημάτων). Η πρώτη ομάδα ερωτημάτων βοηθά να προσδιοριστεί εάν η ενεργειακή απόδοση εμπίπτει στο πεδίο μιας επικείμενης πρωτοβουλίας ή έργου. Η δεύτερη ομάδα βοηθά να διευκρινιστεί εάν η ενεργειακή απόδοση μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη, ενώ η τρίτη ομάδα εάν η ενεργειακή απόδοση μπορεί να εφαρμοστεί σωστά.

Οι τρεις ομάδες ερωτημάτων έχουν ως εξής:

1. Αποτελεί η ενεργειακή απόδοση δυνητική επιλογή; — Η πρωτοβουλία επηρεάζει την κατανάλωση ενέργειας ή οδηγεί σε διεύρυνση του ενεργειακού εφοδιασμού; — Μπορεί η ενεργειακή απόδοση να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της πρωτοβουλίας; — Υπάρχουν λύσεις ενεργειακής απόδοσης που θα μπορούσαν να εξεταστούν στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας; Τα ερωτήματα αυτά πρέπει να εξετάζονται από κοινού σε διαδοχική σειρά. Εάν η απάντηση σε όλα τα ερωτήματα είναι ΝΑΙ, τότε θα πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω πτυχές της ΑΠΕΑ που καλύπτονται από τα παρακάτω ερωτήματα (το ίδιο και εάν οι απαντήσεις δεν είναι βέβαιες). Αρνητική απάντηση στο πρώτο ερώτημα σημαίνει ότι δεν υπάρχει περιθώριο για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Αρνητική απάντηση στο δεύτερο ερώτημα σημαίνει ότι η ενεργειακή απόδοση δεν είναι η κατάλληλη προσέγγιση για την επίτευξη των στόχων σε ένα δεδομένο πλαίσιο, ενώ αρνητική απάντηση στο τελευταίο ερώτημα συνεπάγεται ότι δεν υπάρχει βιώσιμη λύση ενεργειακής απόδοσης για την επίτευξη των εν λόγω στόχων. Αρνητική απάντηση ή απαντήσεις σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να εξεταστεί η εναπομείνασα ομάδα ερωτημάτων.

2. Είναι εφικτή η εφαρμογή της επιλογής της ενεργειακής απόδοσης; — Είναι δυνατόν να εκτιμηθούν σωστά τα άμεσα και ευρύτερα οφέλη των λύσεων ενεργειακής απόδοσης σε επίπεδο ενεργειακού συστήματος ή μεμονωμένων συσκευών; — Υπάρχουν εμπόδια που επηρεάζουν την εφαρμογή της πιθανής λύσης ενεργειακής απόδοσης; — Μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι λύσεις ενεργειακής απόδοσης είναι αποτελεσματικές για την επίτευξη/συμβολή στους στόχους της πρωτοβουλίας; Εάν η απάντηση σε οποιοδήποτε ερώτημα είναι αρνητική ή αβέβαιη, απαιτείται περαιτέρω δράση σύμφωνα με την ΑΠΕΑ για την αντιμετώπιση των ζητημάτων. Θετικές απαντήσεις σε όλες τις ερωτήσεις σημαίνουν ότι, σε ένα δεδομένο πλαίσιο, οι αρμόδιοι λήψης αποφάσεων αναμένεται να είναι σε θέση να εφαρμόζουν την αρχή. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να εξεταστεί και η τρίτη ομάδα ερωτημάτων.

3. Μπορεί η επιλογή της ενεργειακής απόδοσης να εφαρμοστεί σωστά; — Οι φορείς που είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή γνωρίζουν πώς να αξιολογούν τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης; — Διατίθενται επαρκείς πόροι και πληροφορίες για την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης; — Υπάρχουν μηχανισμοί που επιτρέπουν την επιβολή και επαλήθευση της εφαρμογής; Εάν η απάντηση σε οποιαδήποτε ερώτηση είναι αρνητική ή αβέβαιη, απαιτείται πρόσθετη δράση ώστε να διασφαλιστεί ότι μπορεί να δοθεί συνέχεια στην εφαρμογή της αρχής με κατάλληλη επιλογή βέλτιστων λύσεων. Οι θετικές απαντήσεις επιβεβαιώνουν ότι υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις ώστε οι σχετικοί φορείς να λαμβάνουν κατά την εφαρμογή της αρχής στο πλαίσιο της προγραμματισμένης πρωτοβουλίας μια καλά τεκμηριωμένη απόφαση, η οποία θα είναι η βέλτιστη από την άποψη των στόχων πολιτικής.

Η ανάληψη περαιτέρω δράσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να συμπεριληφθούν ειδικές διατάξεις στο νομοθετικό ή το κανονιστικό πλαίσιο. Ορισμένα από τα ζητήματα αυτά θα μπορούσαν να εξετάζονται εκτός του νομικού πλαισίου ή των τυπικών απαιτήσεων. Ωστόσο, είναι σημαντικό, σε περίπτωση που από το πρώτο σύνολο ερωτημάτων προκύψει ότι η ενεργειακή απόδοση μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης, οι διατάξεις να θεσπιστούν με τον σωστό τρόπο. Ειδικότερα, θα πρέπει:

(1) Να αναφέρεται ρητά ότι η ενεργειακή απόδοση αποτελεί πιθανή λύση που πρέπει να εξεταστεί και να της δοθεί προτεραιότητα εάν είναι οικονομικά αποδοτική και κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό.

(2) Να αναγνωρίζεται ο ρόλος της ενεργειακής απόδοσης στην επίτευξη άλλων στόχων, όπως η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι ρύποι και η χρήση μη ενεργειακών πόρων, η βελτίωση της υγείας και της άνεσης, η μείωση της ενεργειακής φτώχειας.

(3) Να διασφαλίζεται ότι οι απαιτήσεις επιτρέπουν την ενεργειακή απόδοση σε όλους τους τομείς της προσφοράς, της μεταφοράς, της διανομής και της κατανάλωσης ενέργειας, και ιδίως για την εφαρμογή λύσεων από την πλευρά της ζήτησης. Οι τεχνικές προδιαγραφές δεν πρέπει να παρεμποδίζουν την ενεργειακή ενοποίηση ή την εφαρμογή της ενεργειακής απόδοσης.

(4) Να καθορίζονται οι επιδόσεις και όχι μια συγκεκριμένη λύση που πρέπει να επιτευχθεί. Η κανονιστική ρύθμιση με βάση τις επιδόσεις θέτει την ενεργειακή απόδοση σε ισότιμη βάση με τις υπόλοιπες εναλλακτικές λύσεις.

(5) Να προσδιορίζονται οι ρόλοι και οι υποχρεώσεις των διαφόρων φορέων για την αξιολόγηση και την επαλήθευση των λύσεων ενεργειακής απόδοσης.

(6) Να παρέχονται σαφή κριτήρια και μεθοδολογία για την αξιολόγηση του κόστους και των οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης και του αντικτύπου στην κατανάλωση ενέργειας.

(7) Να γίνεται αναφορά στα στοιχεία και τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν ή πρόκειται να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση του υφιστάμενου δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας, του κόστους και των οφελών της ενεργειακής απόδοσης.

(8) Να διασφαλίζεται ότι η ενεργειακή απόδοση είναι επιλέξιμη, ή και προτιμητέα, για δημόσια στήριξη και χρηματοδότηση.

(9) Να περιλαμβάνεται η παρακολούθηση των επιπτώσεων στην κατανάλωση ενέργειας και η επαλήθευση άλλων επιπτώσεων των λύσεων ενεργειακής απόδοσης.

Μια βασική πτυχή που συνδέεται με τους κανόνες και τις απαιτήσεις είναι η ευαισθητοποίηση σχετικά με τα πιθανά μέτρα ενεργειακής απόδοσης, το κόστος και τα οφέλη τους, αλλά και τους τρόπους βέλτιστης εφαρμογής τους. Ενδέχεται επίσης να είναι αναγκαίο να θεσπιστούν διατάξεις σχετικά με τους φραγμούς για την ΑΠΕΑ και τις συγκεκριμένες λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Απαιτείται προς τούτο η ορθή αναγνώριση των εν λόγω φραγμών.

3.5.2. Εντοπισμός φραγμών για την ΑΠΕΑ

Κατά τη λήψης απόφασης ως προς το εάν μια λύση ενεργειακής απόδοσης αποτελεί βιώσιμη επιλογή για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί, το σημείο εκκίνησης είναι ιδίως να προσδιοριστεί εάν υπάρχουν δράσεις ενεργειακής απόδοσης που θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτική λύση έναντι της διεύρυνσης της πλευράς της προσφοράς σε ένα ενεργειακό σύστημα ή που θα μπορούσαν να μειώσουν τη ζήτηση ενέργειας σε τομείς τελικής χρήσης. Η γνώση τού τι θα μπορούσε ενδεχομένως να γίνει καθιστά δυνατή τη μεταγενέστερη ανάλυση και σύγκριση των μέτρων ενεργειακής απόδοσης με άλλες εναλλακτικές λύσεις.

Ωστόσο, ο προκαταρκτικός αυτός προσδιορισμός και η επακόλουθη επιλογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης σύμφωνα με την ΑΠΕΑ αντιμετωπίζουν διάφορα εμπόδια. Στο πλαίσιο ενός από τα σκέλη εργασίας του έργου ENEFIRST (16), οι εν λόγω πιθανοί φραγμοί προσδιορίστηκαν και χωρίστηκαν στις ακόλουθες κατηγορίες:

— πολιτικοί φραγμοί – συνδέονται με τη μεροληψία προς ορισμένες λύσεις ή τη συνέχιση της προσέγγισης που είχε υιοθετηθεί προηγουμένως·

— ρυθμιστικοί φραγμοί – όταν το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο αποτελεί ανασχετικό παράγοντα για την επιλογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης·

— φραγμοί αλληλεπίδρασης πολιτικών (π.χ. αντικρουόμενοι στόχοι ή προτεραιότητες) – συνδέονται με το γεγονός ότι οι φορείς λήψης αποφάσεων τείνουν να εξετάζουν τους συγκεκριμένους τομείς πολιτικής τους και μπορεί να υπάρξουν συμβιβασμοί με τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης·

— οικονομικοί φραγμοί – ανεπαρκή κεφάλαια ή ανεπαρκής χρηματοδοτική ενίσχυση για λύσεις ενεργειακής απόδοσης που θα μπορούσαν να συνδέονται με τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται και αποτιμώνται·

— τεχνικοί φραγμοί – η λύση ενεργειακής απόδοσης μπορεί να είναι τεχνικά δυσκολότερο να αξιολογηθεί ή να ενσωματωθεί σε βιώσιμη επιλογή·

— φραγμοί στην πληροφόρηση – έλλειψη πληροφοριών και διαθέσιμων δεδομένων για τον ορθό προσδιορισμό και την εκτίμηση των οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης·

— πολιτισμικοί και συμπεριφορικοί φραγμοί – συμπεριφορά και συνήθειες που περιορίζουν το πεδίο των επιλογών που εξετάζονται·

— φραγμοί επικοινωνίας/ευαισθητοποίησης – έλλειψη ευαισθητοποίησης σχετικά με τις επιλογές ενεργειακής απόδοσης·

— έλλειψη εμπειρογνωμοσύνης – ανεπαρκής γνώση του τρόπου εφαρμογής λύσεων/τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης και μεροληψία προς ορισμένες λύσεις που αποκλείουν τις επιλογές ενεργειακής απόδοσης·

— μεροληπτική επιρροή που συνδέεται με τον βαρύνοντα ρόλο των φορέων από την πλευρά της προσφοράς στη χάραξη πολιτικής ή τη λήψη αποφάσεων – οι φορείς χάραξης πολιτικής επηρεάζονται από τους φορείς της πλευράς της προσφοράς·

— φραγμοί στην αλυσίδα εφοδιασμού – οι αγορές ενέργειας έχουν σχεδιαστεί από την πλευρά της προσφοράς, με αποτέλεσμα η ενεργειακή απόδοση ενδεχομένως να διαταράσσει το υφιστάμενο σύστημα.

Οι φραγμοί μπορεί να ποικίλλουν για συγκεκριμένους τομείς πολιτικής και αναλύονται λεπτομερώς στην έκθεση ENEFIRST.

Οι φραγμοί που αναφέρονται παραπάνω είναι οι πλέον σχετικοί ως προς τη χάραξη πολιτικής και, κατά συνέπεια, θα πρέπει να εξετάζονται κατά τον καθορισμό του κατάλληλου πλαισίου πολιτικής. Ωστόσο, οι φραγμοί αυτοί μπορεί επίσης να επηρεάζουν τον σχεδιασμό και την προσέγγιση συγκεκριμένων επενδυτικών έργων. Επιπλέον, μπορεί να υπάρχουν και άλλοι πιο συγκεκριμένοι ή τοπικοί φραγμοί, ανάλογα με το είδος και το πεδίο εφαρμογής του μέτρου ενεργειακής απόδοσης.

Τέλος, ορισμένοι από τους φραγμούς μπορεί να συνδέονται με τους πόρους που διατίθενται από τις δημόσιες αρχές για την ενεργειακή απόδοση. Η ανεπάρκεια των διοικητικών πόρων και κονδυλίων που διατίθενται για την υποστήριξη, την αξιολόγηση και την προώθηση λύσεων και τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης αποτελεί συχνά αναφερόμενο εμπόδιο για την ευρύτερη εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Ως εκ τούτου, ένα σημαντικό καθήκον των φορέων χάραξης πολιτικής είναι να αναπτύσσουν την αναγκαία διοικητική ικανότητα και εμπειρογνωμοσύνη όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση και να διασφαλίζουν ότι διατίθενται επαρκείς οικονομικοί πόροι σε δημόσιους οργανισμούς με στόχο την παροχή βοήθειας στους φορείς της αγοράς και τους καταναλωτές για την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης και την παρακολούθηση των επιπτώσεων της πολιτικής.

3.5.3. Ενσωμάτωση της αρχής στο πολιτικό και νομικό πλαίσιο

Ένα από τα ζητήματα που σχετίζονται με το πρόσφορο πλαίσιο για την ΑΠΕΑ αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να εφαρμόζονται οι συστάσεις της παρούσας καθοδήγησης.

Η αντιμετώπιση συγκεκριμένων εμποδίων, ο καθορισμός απαιτήσεων ή ο ορισμός ειδικών κινήτρων για λύσεις ενεργειακής απόδοσης αποτελούν μέρος της πολιτικής για την ενεργειακή απόδοση. Είναι σημαντικό να διατηρηθεί ο διαχωρισμός των δύο πτυχών. Η πολιτική για την ενεργειακή απόδοση καθορίζει συγκεκριμένα μέτρα και στόχους για την ενεργειακή απόδοση, καθώς και τους όρους στήριξης και τους αναγκαίους πρόσφορους όρους. Η ΑΠΕΑ αφορά την εξέταση και την ανάλυση εναλλακτικών λύσεων ενεργειακής απόδοσης για τις αποφάσεις που επηρεάζουν την κατανάλωση ενέργειας και τον ενεργειακό εφοδιασμό. Η εφαρμογή της αρχής θα πρέπει επίσης να οδηγεί σε συγκεκριμένες δράσεις που καθιστούν δυνατή την εν λόγω ανάλυση και την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Η μορφή αυτών των δράσεων καθορίζεται συνήθως στα μέτρα πολιτικής για την ενεργειακή απόδοση. Κατά συνέπεια, η νομική μορφή των δράσεων αυτών υπερβαίνει τη συζήτηση για την ΑΠΕΑ και εμπίπτει περισσότερο στη χάραξη ενεργειακής πολιτικής. Για παράδειγμα, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ενεργειακή απόδοση και να ξεπεραστούν οι φραγμοί που αναφέρονται ανωτέρω, η άμεση ώθηση για λύσεις ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσε να λαμβάνει τη μορφή συγκεκριμένων στόχων ενεργειακής απόδοσης. Ένας άλλος τρόπος είναι να καθοριστούν δεσμευτικές υποχρεώσεις εξοικονόμησης ενέργειας για τους παρόχους ενέργειας, οι οποίες θα τους υποχρεώνουν να μειώνουν τη χρήση ενέργειας από τους πελάτες τους (17).

Κάθε δεσμευτικός στόχος και κανονιστική απαίτηση για τη χρήση λύσεων ενεργειακής απόδοσης επιτυγχάνει τους στόχους της ΑΠΕΑ. Ωστόσο, η μορφή των εν λόγω απαιτήσεων, η αυστηρότητα ή η υποχρέωση που επιβάλλουν αποτελούν ζητήματα που εμπίπτουν στην ενεργειακή πολιτική. Από την άποψη της ΑΠΕΑ, είναι σημαντικό να εξετάζονται και να αντιμετωπίζονται διάφορες πτυχές.

3.5.4. Παροχή κινήτρων για την ΑΠΕΑ

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να αποτελούν την προτιμώμενη λύση εφόσον, βάσει της δέουσας συνεκτίμησης των ευρύτερων οφελών, προσδιορίζονται ως οικονομικά αποδοτική επιλογή. Ωστόσο, τα οφέλη δεν αφορούν πάντοτε τον παράγοντα που καλείται να λάβει την επενδυτική απόφαση. Τα ευρύτερα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης ενδέχεται να αφορούν περισσότερο την κοινωνία (π.χ. καθαρός αέρας), παρά τον επενδυτή που λαμβάνει την απόφαση. Ομοίως, ο τελικός χρήστης μπορεί να επωφελείται από την εξοικονόμηση ενέργειας, όμως τα οφέλη αυτά ενδέχεται να έχουν μικρή σημασία για τον ιδιοκτήτη ενός περιουσιακού στοιχείου (π.χ. διχασμός κινήτρων σε μισθωμένες ιδιοκτησίες).

Επιπλέον, ιδίως για τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, η ενεργειακή απόδοση δεν αποτελεί προφανή διέξοδο, διότι όταν οι καταναλωτές εξοικονομούν ενέργεια, οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας πωλούν λιγότερο από το προϊόν τους. Ως εκ τούτου, είναι σημαντική η μετάβαση από ενεργειακά επιχειρηματικά μοντέλα που ευνοούν τις υψηλότερες πωλήσεις ενέργειας σε επιχειρηματικά μοντέλα που επιβραβεύουν τις ενεργειακές υπηρεσίες ή την επίτευξη ενός ορισμένου επιπέδου άνεσης, για παράδειγμα το μοντέλο της «ενεργειακής απόδοσης ως υπηρεσίας». Ένα άλλο αντικίνητρο είναι το γεγονός ότι η αγορά ενεργειακά αποδοτικού εξοπλισμού ή οι ανακαινίσεις κτιρίων απαιτούν εκ των προτέρων σχετικά υψηλό κόστος, ενώ οι περίοδοι αποπληρωμής μπορεί να είναι μεγάλες.

Για τους λόγους αυτούς, συχνά δεν είναι επαρκής η δυνατότητα ενεργειακής απόδοσης και απαιτούνται άμεσα ή έμμεσα κίνητρα, έτσι ώστε κατά τη λήψη αποφάσεων να λαμβάνονται υπόψη τα ευρύτερα οφέλη για την κοινωνία από τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης. Ειδικότερα, τα κίνητρα θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι επηρεάζονται οι επιλογές των ατόμων κατά τρόπο ώστε να είναι επωφελείς για το σύστημα ως σύνολο.

3.5.5. Χρηματοδότηση και οικονομική στήριξη

Στήριξη της εφαρμογής ειδικού μέσου για την ενεργειακή απόδοση

Είναι σημαντικό η ενεργειακή απόδοση να τυγχάνει ειδικής χρηματοδότησης για τη στήριξη της. Με τον τρόπο αυτό προωθούνται έργα ενεργειακής απόδοσης και παρέχεται σαφήνεια στους επενδυτές σχετικά με τη διαθέσιμη χρηματοοικονομική στήριξη. Μολονότι η ενεργειακή απόδοση είναι επιλέξιμη στο πλαίσιο διαφόρων χρηματοδοτικών προγραμμάτων, τα δημόσια χρηματοδοτικά προγράμματα που προορίζονται ειδικά για έργα ενεργειακής απόδοσης είναι επί του παρόντος περιορισμένα.

Η δημιουργία ειδικού ταμείου ή προγράμματος ενεργειακής απόδοσης μπορεί να παράσχει ισχυρότερα κίνητρα για επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης. Το ταμείο αυτό θα συμβάλει στη δημιουργία ενός υποδειγματικού πλαισίου για την πλήρη εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Συνήθως, η δέσμη λύσεων που συνδυάζει τη χρηματοδοτική στήριξη με συμβουλευτικές υπηρεσίες έχει υψηλότερο ποσοστό απορρόφησης και απολαύει υψηλότερης μόχλευσης (18).

Εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε όλους τους σχετικούς τομείς των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ

Με τον ορισμό κριτηρίων επιλεξιμότητας για χρηματοδοτική στήριξη μέσω του καθορισμού στόχων και δεικτών αναφοράς για την ενεργειακή απόδοση θα δοθεί προτεραιότητα στα έργα ενεργειακής απόδοσης. Όποτε είναι δυνατόν, τα ταμεία της ΕΕ μπορούν να θεσπίζουν (ειδικά ανά τομέα ή τεχνολογία) όρια κατανάλωσης ενέργειας ή βελτίωσης της απόδοσης με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες.

Στο πλαίσιο των ταμείων της πολιτικής συνοχής, οι διαχειριστικές αρχές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα προγράμματα κάνουν ειδική μνεία στην προώθηση της ΑΠΕΑ (19) στις προτεραιότητες και τους στόχους τους και ότι την αποτυπώνουν επαρκώς στα κριτήρια επιλεξιμότητας, για παράδειγμα προσφέροντας μεγαλύτερη κάλυψη κόστους για έργα που τηρούν την ΑΠΕΑ. Σε διασυνοριακό ή διακρατικό επίπεδο, οι εν λόγω δράσεις θα πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο προγραμμάτων Interreg.

Επιπλέον, η ενεργειακή απόδοση θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τις διαχειριστικές αρχές κατά τον καθορισμό κριτηρίων επιλογής για μέτρα στους τομείς όπου θα μπορούσε να εφαρμοστεί η ΑΠΕΑ (βλ. τμήμα 4.2), ώστε να μπορεί να δίδεται προτεραιότητα σε έργα που εφαρμόζουν την αρχή.

Οι διαχειριστικές αρχές θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο διαφοροποίησης της έντασης της ενίσχυσης, έτσι ώστε έργα στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης ή που εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ να μπορούν να απολαύουν προτιμησιακής δημόσιας στήριξης (πριμοδότηση).

Στο πλαίσιο του προγράμματος InvestEU, οι εταίροι υλοποίησης καλούνται να συμπεριλαμβάνουν στους φακέλους που υποβάλλουν ειδική ενότητα για την ενεργειακή απόδοση, η οποία θα αποτελεί αυτοτελές στοιχείο της διαδικασίας δέουσας επιμέλειας στην οποία υποβάλλονται κατά την αξιολόγηση των έργων. Η ενότητα αυτή θα ισχύει για όλα τα έργα, πέραν του σκέλους περί βιώσιμων υποδομών.

Η σύσταση για την εξέταση κριτηρίων επιλογής που σχετίζονται με την ενεργειακή απόδοση επεκτείνεται επίσης σε ευρωπαϊκά, εθνικά ή περιφερειακά προγράμματα που εκτελούνται βάσει προσκλήσεων υποβολής σχεδίων.

Όταν οι δημόσιες αρχές και οι εταίροι υλοποίησης των ταμείων της ΕΕ αναπτύσσουν και εφαρμόζουν μέτρα στα οποία η ενεργειακή απόδοση αποτελεί πρωταρχικό στόχο, ενθαρρύνονται να αιτιολογούν με βάσιμα επιχειρήματα γιατί η ενεργειακή απόδοση είναι κομβικής σημασίας για το έργο/πρόγραμμα/μέτρο, αλλά και γιατί δεν συντρέχει κίνδυνος «περιβαλλοντικού ξεπλύματος».

Παροχή τεχνικής βοήθειας προς αρωγή των διαχειριστών των ταμείων και των φορέων υλοποίησης των έργων που εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ

Εκτός από τα κονδύλια που διατίθενται τελικά για την ενεργειακή απόδοση, η αντιμετώπιση της αντίληψης περί κινδύνου και η διευκόλυνση της συγκέντρωσης και της παροχής βοήθειας για την ανάπτυξη έργων παρέχουν περαιτέρω κίνητρα για λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Αν και οι δράσεις αυτές εντάσσονται ήδη σε πολιτικές χρηματοδότησης της ενέργειας, οι φορείς λήψης αποφάσεων θα πρέπει να προωθούν τα διαθέσιμα εργαλεία στους αιτούντες και τους διαχειριστές των ταμείων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να προσφέρει συμβουλευτικές υπηρεσίες στις διαχειριστικές αρχές βοηθώντας τις να εφαρμόσουν την ΑΠΕΑ στα προγράμματά τους, ιδίως με τη βοήθεια του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης (20).

Ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες θα μπορούσαν να τεθούν στη διάθεση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που απολαύουν προγραμμάτων της ΕΕ, ώστε να ενσωματώνουν την ΑΠΕΑ τόσο κατά τη διάρκεια της φάσης αξιολόγησης (δέουσα επιμέλεια) όσο και κατά τη φάση εφαρμογής (ανάπτυξη έργων). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται για την ανάπτυξη τέτοιου είδους ειδικών συμβουλευτικών προϊόντων βασιζόμενη σε θετικές εμπειρίες από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλους πιθανούς εταίρους υλοποίησης (εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, ΕΤΑΑ κ.λπ.).

Οι φορείς υλοποίησης έργων που είναι πρόθυμοι να υλοποιήσουν επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης ή να συμπεριλάβουν την ΑΠΕΑ μπορούν να λαμβάνουν ad hoc τεχνική βοήθεια από τον συμβουλευτικό κόμβο της ΕΕ, ELENA, από τα προγράμματα πολιτικής συνοχής κατά περίπτωση, καθώς και άλλη βοήθεια για την ανάπτυξη έργων στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE/Μετάβαση στην καθαρή ενέργεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δαπάνες του ενεργειακού ελέγχου μπορεί να είναι (εν μέρει) επιλέξιμες για στήριξη από την ΕΕ.

Η τεχνική βοήθεια θα βοηθήσει τις διαχειριστικές αρχές, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τους φορείς υλοποίησης έργων να χρησιμοποιούν κατάλληλους δείκτες και μεθοδολογίες για τη μέτρηση της εξοικονόμησης ενέργειας και ενδέχεται να καλύπτει μέρος των απαιτήσεων παρακολούθησης, όπως οι ενεργειακοί έλεγχοι για τα εξεταζόμενα στοιχεία ενεργητικού.

Αποτύπωση της ΑΠΕΑ στις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις

Η ενεργειακή απόδοση καλύπτεται τόσο στις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της ενέργειας και του περιβάλλοντος όσο και στον γενικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία, έγγραφα τα οποία τελούν επί του παρόντος υπό αναθεώρηση (21). Αυτό αφορά τα επιχειρησιακά προγράμματα (ΕΠ) τα οποία, ενώ τελούν υπό κοινή διαχείριση, δεν εξαιρούνται εξ ορισμού από τις κρατικές ενισχύσεις. Αυτό μπορεί επίσης να ισχύει για έργα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

3.5.6. Παροχή πληροφοριών

Η έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τις δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας, τα πιθανά οφέλη και τους τρόπους αξιολόγησής της αποτελούν ορισμένους από τους φραγμούς για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Εάν αυτή η έλλειψη επαρκών πληροφοριών συνοδεύεται από συνήθειες και προτιμήσεις του παρελθόντος, δεν αρκεί η απλή διάθεση των πληροφοριών. Απαιτούνται επανειλημμένες εκπαιδευτικές και ενημερωτικές εκστρατείες για να αλλάξουν οι αρνητικές αντιλήψεις για την ενεργειακή απόδοση ως κάτι που απαιτεί πολλή προσπάθεια και χρήματα για να αποφέρει εξοικονόμηση ενέργειας, και μάλιστα με τίμημα τη μειωμένη απόδοση. Αντίθετα, είναι σημαντικό η ενεργειακή απόδοση να συσχετιστεί με την αύξηση της άνεσης, των επιδόσεων και της ποιότητας. Υπάρχει επίσης ανάγκη να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση και η γνώση σχετικά με τις δυνατότητες και τον ευρύτερο αντίκτυπο της ενεργειακής απόδοσης σε διάφορους τομείς. Αυτό συνεπάγεται μεταξύ άλλων την ανάγκη απλούστευσης της επιλογής της επένδυσης στην ενεργειακή απόδοση, όταν δηλαδή κατά τη στιγμή που αποφασίζεται η επένδυση παρέχονται επίσης στους πολίτες εμπεριστατωμένες πληροφορίες που αποδυναμώνουν την αρνητική επίδραση των γνωστικών προκαταλήψεων, λ.χ. με την παροχή πληροφοριών για τη μελλοντική εξοικονόμηση κόστους ή τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη (22). Συνεπώς, αποτελεσματικές ενημερωτικές εκστρατείες πρέπει να στοχεύουν τις βασικές γνώσεις, τις προτιμήσεις και τις γνωστικές προκαταλήψεις που επηρεάζουν τις αποφάσεις σε σχέση με την ενέργεια (23).

Επιπλέον, δεν υπάρχουν ποιοτικά διαθέσιμα δεδομένα και μεθοδολογίες για την αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών από τις βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα ποσοτικοποίησης των εν λόγω οφελών και διασφάλισης κατάλληλης ανάλυσης κόστους-οφέλους. Σε τοπικό επίπεδο, οι πόλεις, οι κωμοπόλεις και οι τοπικές κοινότητες γενικά είναι οι πλέον κατάλληλοι φορείς για την εφαρμογή μέτρων ενεργειακής απόδοσης, δεδομένου ότι συνεργάζονται στενά με τους πολίτες, τους καταναλωτές και τις ενεργειακές κοινότητες. Ωστόσο, η έλλειψη δεδομένων και η συχνά περιορισμένη οικονομική και τεχνική ικανότητα και έλλειψη δεξιοτήτων εμποδίζουν τις πόλεις, τις κωμοπόλεις και τις τοπικές κοινότητες να σχεδιάσουν άρτια σχέδια θέρμανσης και/ή ενεργειακής απόδοσης και να λάβουν υπόψη την ενεργειακή απόδοση κατά τον χωροταξικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν υπάρχει μόνο ανάγκη να καταστούν διαθέσιμα τα σχετικά δεδομένα, αλλά και να διασφαλιστεί η ικανότητα ανάλυσης των διαθέσιμων πληροφοριών και δεδομένων από όσους πρόκειται να τα χρησιμοποιήσουν. Συνεπώς, η ανάπτυξη ικανοτήτων αποτελεί σημαντικό τομέα που πρέπει να εξεταστεί.

Στο πλαίσιο της ΑΠΕΑ, είναι επίσης σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι πληροφορίες παρέχονται την κατάλληλη στιγμή και υπό τη σωστή μορφή. Οι πληροφορίες σχετικά με τις επιλογές ενεργειακής απόδοσης και τα δυνητικά οφέλη τους θα πρέπει να παρέχονται με σαφή τρόπο στις αρχές και τους φορείς της αγοράς, ώστε να διευκολύνονται στην επιλογή συγκεκριμένης δυνατότητας στις αποφάσεις σχεδιασμού ή επένδυσης που λαμβάνουν. Η απλή δημοσίευση δεδομένων ή καθοδήγησης μπορεί να μην αρκεί. Οι πληροφορίες σχετικά με τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης πρέπει να είναι σχετικές και προσαρμοσμένες στα συγκεκριμένα πλαίσια προκειμένου να επηρεάζουν θετικά και ορθά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Πρέπει επίσης να προωθούνται ενεργά.

Επιπλέον, ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται και προωθούνται οι πληροφορίες επηρεάζει σημαντικά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Μετά τη βασική ευαισθητοποίηση, πρέπει και η επικοινωνία να προσαρμοστεί στο κοινό-στόχο και στο ειδικό πλαίσιο, ώστε να είναι εύκολα κατανοητή. Οι παρεχόμενες πληροφορίες θα πρέπει να διευκολύνουν τη συνειδητή λήψη αποφάσεων βάσει αποδεικτικών στοιχείων και με διαφάνεια. Η διαδικασία λήψης αποφάσεων των επενδυτών συνεπάγεται ανάλυση των υπέρ και των κατά των διαφόρων λύσεων, με αποτέλεσμα τα μονόπλευρα μηνύματα να είναι ανεπαρκή. Η αμφίδρομη επικοινωνία είναι πιο πειστική διότι εξετάζει τα ζητήματα που τίθενται στην ανάλυση πριν από τη λήψη απόφασης.

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να παρουσιάζεται η αναμενόμενη εξοικονόμηση ενέργειας μιας δεδομένης δράσης, τεχνολογίας ή λύσης, μαζί με τις πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής και χρήσης της. Είναι επίσης καλό να επισημαίνονται πιθανά φαινόμενα υποτροπής, δηλαδή η πιθανή μείωση της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας λόγω της αύξησης της κατανάλωσης ενέργειας μετά τη λήψη μέτρων ενεργειακής απόδοσης. Δεδομένου ότι η «υπερεκτίμηση» των μέτρων ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσε να είναι αντιπαραγωγική, είναι σημαντικό τα εν λόγω μέτρα να αξιολογούνται δεόντως πριν από την εφαρμογή τους. Εάν η αξιολόγηση δεν συνάδει με τις προσδοκίες που προκύπτουν από τις παρεχόμενες πληροφορίες, αυτό θα μπορούσε να αποτρέψει τους φορείς λήψης αποφάσεων από επιλογές ενεργειακής απόδοσης.

Όσον αφορά τις πληροφορίες σχετικά με τη χρηματοδότηση, είναι σημαντικό τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να γνωρίζουν τους πραγματικούς κινδύνους και τα οφέλη των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης. Ένα σημαντικό εργαλείο που πρέπει να εξεταστεί είναι η βάση δεδομένων για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων της ενεργειακής απόδοσης (DEEΡ), με δεδομένα για τις ενεργειακές και οικονομικές επιδόσεις έργων ενεργειακής απόδοσης που υποστηρίζονται από δημόσια ενωσιακή, εθνική και τοπική χρηματοδότηση. Οι δημόσιες αρχές, οι φορείς υλοποίησης έργων και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να συνεχίσουν να ενθαρρύνονται ενεργά να συμπληρώνουν την εν λόγω βάση δεδομένων ώστε να αυξάνονται περαιτέρω και να διευρύνονται οι πληροφορίες σχετικά με το δυναμικό της ενεργειακής απόδοσης. Η ευρύτερη διαθεσιμότητα στοιχείων της αγοράς και επενδυτικών μητρώων θα συμβάλει στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων της ενεργειακής απόδοσης και θα βοηθήσει στην αύξηση των επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση.

3.5.7. Ηγετικός ρόλος του δημόσιου τομέα

Με την απόδοση προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση ανατίθεται επίσης στις δημόσιες αρχές η ευθύνη να δίνουν το παράδειγμα. Ακόμη και αν ο συνολικός αντίκτυπος ενδέχεται να μην είναι σημαντικός σε απόλυτους όρους, οι δημόσιοι φορείς διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση ενεργειακά αποδοτικών συμπεριφορών, προϊόντων και υπηρεσιών. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας η απόδοση προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση στον δημόσιο τομέα να παρουσιάζεται ως παράδειγμα βιώσιμης και χρηστής διαχείρισης των δημόσιων πόρων. Η επιλογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης και ο συνδυασμός τους με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα μπορούσαν επίσης να χρησιμεύσουν ως έργα επίδειξης και ως διαφήμιση των επιθυμητών προσεγγίσεων.

Ο δημόσιος τομέας μπορεί να δώσει το παράδειγμα με διάφορους τρόπους, ιδίως με τους εξής:

α) Καθορισμός συγκεκριμένων στόχων για τα δημόσια κτίρια όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση ή τα ποσοστά ανακαίνισης. Τα άρθρα 5 και 6 της ΟΕΑ αποτελούν παραδείγματα τέτοιου είδους προσέγγισης σε επίπεδο ΕΕ, όμως η προσέγγιση μπορεί να ενισχυθεί και σε εθνικό επίπεδο. Τα δημόσια κτίρια θα πρέπει να αποτελούν παράδειγμα με την εφαρμογή διαφόρων λύσεων ενεργειακής απόδοσης, ώστε να καταδειχθεί η εφικτότητα και τα οφέλη τους. Ειδικότερα, τα νέα κτίρια θα πρέπει να συνδυάζουν τη λειτουργικότητα, τον σχεδιασμό και τη βιωσιμότητα, τη συμπερίληψη και την αισθητική, σύμφωνα με το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους (24), με την καλύτερη δυνατή ενεργειακή απόδοση και, ει δυνατόν, να υπερβαίνουν τις υποχρεωτικές απαιτήσεις για κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας που ορίζονται στο άρθρο 9 της ΟΕΑΚ. Οι φιλόδοξοι στόχοι για τα δημόσια κτίρια θα πρέπει επίσης να συνδέονται με την επικοινωνία. Οι ενεργειακές ανακαινίσεις θα πρέπει να πραγματοποιούνται και να παρουσιάζονται κατά τρόπο ώστε να συσχετίζεται η ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης με τη βελτίωση της άνεσης και τη μείωση του κόστους. Οι δημόσιες αρχές θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν τη σαφή κοινοποίηση στο κοινό της κατηγορίας του πιστοποιητικού ενεργειακής απόδοσης (ΠΕΑ) ενός κτιρίου (σύμφωνα με το άρθρο 13 της ΟΕΑΚ). Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο παροχής στο πλαίσιο των ΠΕΑ συμπληρωματικών πληροφοριών που θα μπορούσαν να προωθούν λύσεις ενεργειακής απόδοσης, π.χ. αναμενόμενα ευρύτερα οφέλη από την άποψη της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

β) Ενίσχυση της προμήθειας ενεργειακά αποδοτικών προϊόντων και υπηρεσιών. Οι πράσινες δημόσιες συμβάσεις και το άρθρο 6 της ΟΕΑ ενθαρρύνουν ήδη τις δημόσιες αρχές να αγοράζουν τα προϊόντα με την καλύτερη ενεργειακή απόδοση. Ωστόσο, σύμφωνα με την ΑΠΕΑ, τα κριτήρια ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να διαδοθούν ευρέως στους δημόσιους διαγωνισμούς και να έχουν σημαντική βαρύτητα στην αξιολόγηση και την επιλογή των προσφορών. Είναι επίσης αναγκαίο η ενεργειακή απόδοση να χρησιμοποιείται όχι ως ένα από τα επικουρικά κριτήρια, αλλά ως κεντρική προϋπόθεση και/ή κριτήριο ανάθεσης στους δημόσιους διαγωνισμούς. Οι δημόσιοι αγοραστές θα πρέπει να αξιολογούν τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να επιτευχθούν οι επιθυμητές επιδόσεις των προσφερόμενων προϊόντων, σύμφωνα με τους στόχους ενεργειακής απόδοσης. Θα πρέπει να αναλύεται ειδική μελέτη των επιδόσεων των επιλογών που είναι ενεργειακά αποδοτικότερες, εφόσον υπάρχουν.

γ) Χρήση ενεργειακών υπηρεσιών και συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης (25), διεξαγωγή ενεργειακών ελέγχων και υλοποίηση συστημάτων ενεργειακής διαχείρισης. Όπως και με τους ειδικούς στόχους ανακαίνισης, τα δημόσια κτίρια θα πρέπει επίσης να αποτελούν παραδείγματα εφαρμογής των διαθέσιμων λύσεων που διευκολύνουν την επίτευξη εξοικονόμησης ενέργειας. Θα πρέπει να αναδεικνύονται και να κοινοποιούνται στο κοινό τα οφέλη από την εφαρμογή αυτών των λύσεων, ιδίως όσον αφορά τον δημόσιο προϋπολογισμό.

3.6. Ανάλυση αντικτύπου πολιτικής και εναλλακτικών λύσεων

Μετά τον προσδιορισμό των διαφόρων επιλογών για την επίτευξη των επιθυμητών στόχων και τη διασφάλιση αυστηρών αναγκαίων πρόσφορων όρων για λύσεις ενεργειακής απόδοσης, είναι σημαντικό να αξιολογηθούν δεόντως οι εν λόγω επιλογές πολιτικής, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις εναλλακτικές λύσεις από την πλευρά της ζήτησης. Επιπλέον, κατά τον καθορισμό στρατηγικών πολιτικών όπου η ενεργειακή απόδοση θεωρείται εξαρχής μέρος της λύσης, αξίζει να διερευνηθούν φιλόδοξες δράσεις ενεργειακής απόδοσης, π.χ. με την υιοθέτηση σεναρίου υψηλής ενεργειακής απόδοσης στο πλαίσιο της μοντελοποίησης, όπου η ενεργειακή απόδοση τίθεται στα όρια της σχέσης κόστους-απόδοσης ή της εφικτότητάς της.

Η ανάλυση των βιώσιμων επιλογών θα μπορούσε να αποτελεί μέρος των εκτιμήσεων των ρυθμιστικών επιπτώσεων ή της ανάλυσης κόστους-οφέλους (ΑΚΟ) που προηγούνται των αποφάσεων πολιτικής, σχεδιασμού ή επενδύσεων. Στο πλαίσιο των εκτιμήσεων των επιπτώσεων, η ενδελεχής θεώρηση της ΑΠΕΑ απαιτεί την εξέταση διαφόρων στοιχείων που καλύπτονται από τις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

— εξέταση των φραγμών στην εφαρμογή της ενεργειακής απόδοσης·

— καθορισμός στόχων πολιτικής που καθιστούν δυνατή τη χρήση και προτεραιότητα οικονομικά αποδοτικών λύσεων ενεργειακής απόδοσης·

— προσδιορισμός ευρέος φάσματος επιλογών, εξετάζοντας ειδικότερα λύσεις από την πλευρά της ζήτησης και βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης·

— αξιολόγηση των επιπτώσεων των διαφόρων επιλογών στην κατανάλωση ενέργειας (κατά προτίμηση τόσο για την κατανάλωση πρωτογενoύς ενέργειας όσο και για την κατανάλωση τελικής ενέργειας) και εξέταση των εν λόγω επιπτώσεων με βάση επικαιροποιημένες προβλέψεις για τη ζήτηση ενέργειας στο πλαίσιο της εκτίμησης·

— αξιολόγηση του κόστους και των οφελών των επιλογών από τη σκοπιά i) της κοινωνίας, ii) των παραγόντων της αγοράς που υλοποιούν τα σχέδια ενεργειακής απόδοσης και iii) του τελικού καταναλωτή·

— οι περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων των διανεμητικών επιπτώσεων και της άμβλυνσης της ενεργειακής φτώχειας, θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο της εκτίμησης, με την εφαρμογή της προσέγγισης της ανάλυσης κύκλου ζωής (ΑΚΖ) και κατάλληλων παραδοχών για την τιμολόγηση του άνθρακα·

— εάν εφαρμόζεται πλήρης AKO, ανάλυση ευαισθησίας για τα διαφορετικά προεξοφλητικά επιτόκια που εξετάζονται στην ΑΚΟ, καθώς και για τη μέγιστη δυνατή εφαρμογή μέτρων ενεργειακής απόδοσης·

— αξιολόγηση της συνοχής της προτιμώμενης επιλογής με στόχους και δράσεις ενεργειακής απόδοσης, καθώς και με άλλους στρατηγικούς στόχους και αρχές·

— προσδιορισμός των επιχειρησιακών σταδίων και στόχων που θα καταστήσουν δυνατή την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης·

— θέσπιση διατάξεων αξιολόγησης πολιτικής/επενδύσεων που προβλέπουν την παρακολούθηση της εξοικονόμησης ενέργειας που επιτυγχάνεται κατά τρόπο διαφανή, π.χ. όπως ορίζεται στη μεθοδολογία για το άρθρο 7 της ΟΕΑ.

Κατά την εξέταση των επιπτώσεων στην κατανάλωση ενέργειας, σημασία μπορεί να έχει τόσο η πρωτογενής όσο και η τελική ενέργεια. Η τελική ενέργεια αντικατοπτρίζει καλύτερα τις αλλαγές στη ζήτηση και τα οφέλη που σχετίζονται με τη μείωσή της, ενώ η πρωτογενής ενέργεια είναι σημαντικότερη από την άποψη των κλιματικών στόχων και των περιβαλλοντικών οφελών. Συνεπώς, η επιλογή του δείκτη εξαρτάται από το πλαίσιο, καλό όμως είναι να εξετάζονται και οι δύο στο πλαίσιο ολοκληρωμένων εκτιμήσεων.

Η διενέργεια εκτενών εκτιμήσεων επιπτώσεων προβλέπεται συνήθως από τον νόμο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ωστόσο, σύμφωνα με την ΑΠΕΑ, η διενέργεια κατάλληλης ΑΚΟ (βλ. παρακάτω) θα μπορούσε να εντάσσεται στην προπαρασκευή επενδυτικών ή πολιτικών αποφάσεων που έχουν αντίκτυπο στην κατανάλωση ενέργειας ή στον ενεργειακό εφοδιασμό. Στο πλαίσιο της εφαρμογής της αρχής, οι στρατηγικές αποφάσεις σχεδιασμού και επενδύσεων θα πρέπει να εξετάζονται από συστημική και κοινωνική σκοπιά. Κατά την επιλογή συγκεκριμένων στοιχείων ενεργητικού και λύσεων στο πλαίσιο προκαθορισμένων έργων, θα πρέπει να αναλύονται ενεργειακά αποδοτικότερες λύσεις από κοινωνική σκοπιά, τη σκοπιά του φορέα υλοποίησης και τη σκοπιά του τελικού χρήστη.

Πίνακας 3

Στοιχεία οφέλους και κόστους για την αξιολόγηση μέτρων ενεργειακής απόδοσης από διαφορετικές σκοπιές

ΑΚΟ για το μέτρο ενεργειακής απόδοσης Από τη σκοπιά της κοινωνίας των παραγόντων της αγοράς που υλοποιούν μέτρα (π.χ. εταιρεία ενέργειας) του τελικού καταναλωτή Κόστος του συστήματος ενεργειακού εφοδιασμού που αποφεύγεται (κόστος παραγωγής και δυναμικότητας, απώλειες διασυνδεδεμένου δικτύου, απώλειες μετασχηματισμού και κόστος ενίσχυσης διασυνδεδεμένου δικτύου κ.λπ.) Όφελος Όφελος Ευρύτερα οφέλη ή παράλληλα οφέλη Όφελος Όφελος Όφελος Μετακύλιση κόστους μέσω τελών δικτύου ή τιμών ενέργειας, ή μέσω εσόδων από ενεργειακές υπηρεσίες Όφελος Αντιστάθμιση καθαρών απολεσθέντων εσόδων για τους διαχεριστές δικτύου Όφελος Πριμοδότηση για την υλοποίηση ή την από κοινού εξοικονόμηση Όφελος Οριακό κόστος τεχνολογίας Κόστος Κόστος Κόστος υλοποίησης προγράμματος/μέτρου Κόστος Κόστος Χρηματικά κίνητρα Κόστος Όφελος Εξοικονόμηση λογαριασμών ενέργειας Όφελος Διαφυγόντα οριακά έσοδα Ζημία

Πηγή: Βάσει στοιχείων του Ινστιτούτου του Wuppertal (2009), Measuring and reporting energy savings for the ESD – how it can be done (Μέτρηση και υποβολή στοιχείων για την εξοικονόμηση ενέργειας για την οδηγία για τις ενεργειακές υπηρεσίες – πώς μπορεί να γίνει), κεφάλαιο 2.10

Επιπλέον, είναι σημαντικό να προσδιοριστούν οι σχετικές πηγές δεδομένων και οι δείκτες για τις προβλέψεις της μελλοντικής ενεργειακής ζήτησης, τη μέτρηση του αντικτύπου στην εξοικονόμηση ενέργειας και την παρακολούθηση της προόδου. Δεδομένου ότι η διαθεσιμότητα στοιχείων και οι εθνικές πρακτικές διαφέρουν, οι εν λόγω διαφορετικές πηγές δεδομένων μπορεί να είναι σημαντικές. Αυτό που έχει ζωτική σημασία είναι η διαφάνεια και η συγκρισιμότητα των δεικτών και των δεδομένων που χρησιμοποιούνται.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται, κατά περίπτωση, στην ακριβή αξιολόγηση της ευελιξίας από την πλευρά της ζήτησης. Αυτό απαιτεί την εξέταση όλων των τύπων τελικών χρηστών και των κατανεμημένων πόρων ευελιξίας στο ενοποιημένο ενεργειακό σύστημα. Είναι σημαντικό να εξετάζεται τόσο το επενδυτικό όσο και το λειτουργικό κόστος και, παράλληλα, να αναγνωρίζονται τα οφέλη για όλους τους τελικούς χρήστες.

3.7. Ορισμός της ΑΚΟ

Η ανάλυση κόστους-οφέλους (ΑΚΟ) μπορεί να αποτελεί είτε αυτόνομη ανάλυση είτε βασικό στοιχείο μιας πιο ολοκληρωμένης εκτίμησης επιπτώσεων. Όλες οι ΑΚΟ θα πρέπει να χρησιμοποιούν μεθόδους ανάλυσης κύκλου ζωής (26) και να λαμβάνουν υπόψη κατάλληλες προβλέψεις τιμολόγησης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Σύμφωνα με την ΑΠΕΑ, κατά την αξιολόγηση του κόστους και των οφελών των διαφόρων επιλογών, είναι σημαντικό η ΑΚΟ να πραγματοποιείται, όποτε είναι δυνατόν, από κοινωνική σκοπιά. Κατά τη σύγκριση και την ανάλυση των επιλογών θα πρέπει να εξετάζονται όλες τις επιπτώσεις της εξοικονόμησης ενέργειας, και να μην χρησιμοποιείται μόνο η κατανάλωση ενέργειας ως δείκτης επιπτώσεων. Από την άποψη της ΑΠΕΑ, η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας είναι σίγουρα ένα όφελος από μόνη της, όμως εκτός από την εξοικονόμηση ενέργειας, η ΑΚΟ θα πρέπει επίσης να εξετάζει ευρύτερα οφέλη, συμπεριλαμβανομένων όσων δεν αποτιμώνται εύκολα.

Τα κοινωνικά οφέλη περιλαμβάνουν τη βελτίωση του επιπέδου ευημερίας και άνεσης, για παράδειγμα λόγω της κατάλληλης θέρμανσης/ψύξης και της βελτιωμένης ποιότητας του αέρα εσωτερικών χώρων στις κατοικίες (27), που με τη σειρά της οδηγεί σε βελτίωση της υγείας, σωματικής και ψυχικής, μεταξύ άλλων και υπό τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις η χαμηλότερη κατανάλωση ορυκτών καυσίμων μπορεί να μειώσει τις εκπομπές από τις μονάδες παραγωγής ενέργειας και τις μεταφορές, με αποτέλεσμα να περιοριστούν οι αρνητικές επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η βελτίωση της απόδοσης μειώνει επίσης τους λογαριασμούς ενέργειας και μπορεί να αυξήσει το εισόδημα των νοικοκυριών, το οποίο μπορεί έτσι να διατεθεί για άλλες δαπάνες. Ένα άλλο σημαντικό όφελος είναι η ανακούφιση της ενεργειακής φτώχειας, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα σε πολλές χώρες.

Τα ευρύτερα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης μπορεί να είναι πολυάριθμα, συχνά όμως είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν ή να αποτιμηθούν χρηματικά. Η εύρεση των κατάλληλων δεδομένων και η κατανόηση των σχέσεων που συνδέουν την ενεργειακή απόδοση με τους κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς ή οικονομικούς δείκτες ενέχει ιδιαίτερες δυσκολίες. Η έλλειψη πληροφοριών, ιδιαίτερα, μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα σε τοπικό επίπεδο και συνδέεται επίσης με τη διαθεσιμότητα δεδομένων σχετικά με την πραγματική εξοικονόμηση ενέργειας που επιτυγχάνεται μετά την εφαρμογή ενός μέτρου. Κατά συνέπεια, υπάρχουν διαφορετικές μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται για την καταγραφή αυτών των επιπτώσεων. Με την επιφύλαξη των μεθοδολογιών ΑΚΟ σε επίπεδο ΕΕ που παρέχονται από τον κανονισμό ΔΕΔ-Ε (28), για να διασφαλιστεί η αξιοπιστία των ΑΚΟ, οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να καθορίσουν τις σχετικές μεθοδολογίες για τη διεξαγωγή των ΑΚΟ σε συγκεκριμένους τομείς (29) και, εάν απαιτείται, να τις συνοδεύουν με πρόσθετες κατευθυντήριες γραμμές.

Κάθε μεθοδολογία ΑΚΟ θα πρέπει να βασίζεται στο κανονιστικό πλαίσιο που καθορίζεται από τους φορείς χάραξης πολιτικής και να εξετάζει τις συνθήκες και τους περιορισμούς για την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Με βάση την προτεινόμενη μέθοδο ΑΚΟ, οι φορείς της αγοράς θα πρέπει να είναι σε θέση να αξιολογούν συστηματικά τις επενδυτικές επιλογές τους. Οι κατευθυντήριες γραμμές που εκπονούν οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να βοηθούν τους φορείς της αγοράς να αξιολογούν το κόστος και τα οφέλη των διαφόρων επιλογών από τη σκοπιά της κοινωνίας, των παραγόντων της αγοράς που υλοποιούν το εν λόγω σχέδιο και των καταναλωτών.

Τα ευρύτερα οφέλη των επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση αναλύονται στο έργο Odyssee-Mure (30). Ορισμένα πρόσθετα αναλυτικά στοιχεία παρέχονται επίσης στο έγγραφο που συνέταξε το ευρωπαϊκό συμβούλιο για μια ενεργειακά αποδοτική οικονομία (ECEEE) (31) και στη μελέτη που παρήγγειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (32). Στο σχήμα 2 παρουσιάζονται ορισμένοι από τους κύριους τομείς που επηρεάζονται από επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση οι οποίοι θα μπορούσαν να εξετάζονται σε μια κατάλληλη ΑΚΟ.

Με βάση την προσέγγιση που προτείνεται στο έργο Odyssee-Mure, τα πολλαπλά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης μπορούν να διαχωριστούν σε κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά.

Σχήμα 2 Πιθανά πολλαπλά θετικά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης



Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει στοιχείων του Odyssee-Mure

Τα περιβαλλοντικά οφέλη σχετίζονται με τις ευρύτερες επιπτώσεις της μείωσης της ενεργειακής κατανάλωσης, και ιδίως με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την ελάττωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που συνδέεται με τη χρήση ενέργειας. Επιπλέον, η χαμηλότερη ενεργειακή ζήτηση βελτιώνει τη διαχείριση των ενεργειακών πηγών και άλλων πόρων. Οδηγεί άμεσα σε εξοικονόμηση όσον αφορά την ενέργεια που πρέπει να παραχθεί (και συνεπώς στην εξάλειψη των αρνητικών εξωτερικών επακόλουθων που σχετίζονται με τον ενεργειακό εφοδιασμό), και ιδίως σε εξοικονόμηση όσον αφορά την ποσότητα ορυκτών καυσίμων που καταναλώνονται. Μειώνει επίσης τις ανάγκες για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προς επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί σε επίπεδο πολιτικής.

Τα οικονομικά οφέλη μπορεί να αφορούν το μικροοικονομικό και το μακροοικονομικό επίπεδο. Οι μικροοικονομικές επιπτώσεις συνδέονται με την αυξημένη βιομηχανική παραγωγικότητα ως αποτέλεσμα της μείωσης των ενεργειακών δαπανών και της αύξησης της αγοραίας αξίας των στοιχείων ενεργητικού με καλύτερη ενεργειακή απόδοση. Οι μακροοικονομικές επιπτώσεις αφορούν τις μεταβολές του ΑΕΠ και της απασχόλησης, καθώς και τις μεταβολές των δημόσιων προϋπολογισμών λόγω των επιπτώσεων στις τιμές της ενέργειας. Οι θετικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις μειώνουν επίσης τις δαπάνες για την ανεργία και την κοινωνική πρόνοια. Άλλες επιπτώσεις που πρέπει να εξεταστούν αφορούν την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα (33), οι οποίες μπορούν να βελτιωθούν με τη χρήση τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης, καθώς και με τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας μέσω της χαμηλότερης εξάρτησης από εισαγωγές (34).

Αυτά είναι λίγα μόνο από τα συνολικά οφέλη που αποφέρει η αυξημένη ενεργειακή απόδοση.

3.7.1. Πιθανά εργαλεία και μεθοδολογίες

Η παγίωση μιας μεθοδολογίας για τον ποσοτικό προσδιορισμό των ευρύτερων οφελών της ενεργειακής απόδοσης ενέχει δυσκολίες και δεν έχει ακόμη συντελεστεί. Για τους σκοπούς αυτών των κατευθυντήριων γραμμών, χρησιμοποιήθηκαν δύο ερευνητικά έργα: 1) Το COMBI (Υπολογισμός και υλοποίηση των πολλαπλών οφελών της ενεργειακής απόδοσης στην Ευρώπη), έργο στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» (35) και 2) η μελέτη που εκπονήθηκε για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο «The macro-level and sectoral impacts of Energy Efficiency policies» (Οι μακροοικονομικές και τομεακές επιπτώσεις των πολιτικών για την ενεργειακή απόδοση) (36). Επίσης, στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου MICAT του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» (37) αναπτύσσεται μεθοδολογία και εργαλείο που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εν λόγω αξιολόγηση.

Οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης στις μεταφορές μπορούν να μειώσουν τις εξωτερικές επιδράσεις που σχετίζονται με τις μεταφορές. Το εγχειρίδιο για το εξωτερικό κόστος των μεταφορών (Handbook on the External Cost of Transport) (38) παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες και μεθοδολογίες για την εκτίμηση των διαφόρων περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

α) ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Υγεία και ευεξία

Η ανθρώπινη υγεία είναι ένα από τα σημαντικότερα παράλληλα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης. Για τη μέτρηση και τον ποσοτικό προσδιορισμό των σημαντικών θετικών και αρνητικών επιπτώσεων λόγω της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, μπορούν να εξεταστούν οι ακόλουθες πτυχές που επηρεάζουν την υγεία:

— ικανότητα διατήρησης των κατοικιών σε κατάλληλες θερμοκρασίες, ακόμη και υπό τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες, η οποία συνδέεται άμεσα με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων·

— επίπεδα αεροστεγανότητας τα οποία αυξάνονται γενικά μέσω των βελτιώσεων της ενεργειακής απόδοσης και του επαρκούς αερισμού και πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη κατά τον καθορισμό απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης·

— ποιότητα του αέρα εσωτερικών χώρων, η οποία συνδέεται με τη συγκέντρωση σημαντικών ατμοσφαιρικών ρύπων εσωτερικών χώρων (ρύποι πτητικών οργανικών ενώσεων όπως το βενζόλιο, το ραδόνιο, το μονοξείδιο του άνθρακα, τα NOx, τα πολύ λεπτά σωματίδια). Η ποιότητα του αέρα σε εσωτερικούς χώρους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενεργειακή απόδοση (39), ακόμη και αν η μεταξύ τους σχέση μπορεί να είναι είτε θετική είτε αρνητική, ανάλογα με το επίπεδο αερισμού που προκύπτει από τις βελτιώσεις της απόδοσης·

— μούχλα και υγρασία, που προκύπτουν γενικά από το επίπεδο θερμοκρασίας και το επίπεδο αερισμού του κτιρίου·

— ο εσωτερικός φωτισμός, ο οποίος συχνά βελτιώνεται με λύσεις ενεργειακής απόδοσης, έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία και την ευημερία των ενοίκων· (40)

— επίπεδο θορύβου – η μόνωση του κελύφους, ιδίως των παραθύρων, μειώνει την έκθεση σε εξωτερικούς θορύβους·

— χρήση τοξικών υλικών – οι ανακαινίσεις οδηγούν στην απομάκρυνση του αμιάντου και του μολύβδου, καθώς και στην εγκατάσταση μέτρων προστασίας κατά του ραδονίου.

Οι θετικές επιπτώσεις των βελτιώσεων της ενεργειακής απόδοσης αντικατοπτρίζονται στη μείωση των καρδιαγγειακών νόσων, των αναπνευστικών νόσων (άσθμα, λοιμώδεις νόσοι, αλλεργίες κ.λπ.), των καρκίνων των πνευμόνων και των διανοητικών και ψυχικών βλαβών. Λόγω της έκθεσης σε ρύπανση του αέρα εσωτερικών χώρων από συστήματα θέρμανσης χώρου και καύσιμα, μπορεί να εμφανιστεί τόσο χρόνια όσο και οξεία αναπνευστική νόσος. Η μούχλα που αναπτύσσεται σε σπίτια με υγρασία και ανεπαρκή θέρμανση προκαλεί άσθμα και αλλεργίες, ενώ με την έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες συνδέονται εγκεφαλικά επεισόδια και καρδιαγγειακές διαταραχές (41).

Συγκεκριμένα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστούν και, ως εκ τούτου, συχνά μετρώνται σε όρους συνολικής θνησιμότητας ή νοσηρότητας, όπως αποδεικνύονται από τις επισκέψεις σε ιατρό, τη νοσηλεία και τις ημέρες εκτός εργασίας ή σχολείου, ή από παράγοντες κινδύνου, π.χ. θερμικές συνθήκες, θόρυβος κ.λπ.

Η χρήση μιας προσέγγισης που βασίζεται σε συντελεστές, στα οφέλη για την υγεία από την ενεργειακή απόδοση και στις επιπτώσεις από την άποψη της ποιότητας του αέρα μπορεί να μεταφραστεί σε οικονομικούς όρους (π.χ. δαπάνες υγείας που σχετίζονται με ασθένειες). Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση του εν λόγω δείκτη εκροών βασίζονται συνήθως στη μέση τιμή ζωής, η οποία προκύπτει βάσει μελετών υποθετικής αποτίμησης ή ερευνών σχετικά με την προθυμία πληρωμής (42).

Το ερευνητικό έργο COMBI εστίασε στον ποσοτικό προσδιορισμό των παράλληλων επιπτώσεων στη δημόσια υγεία που σχετίζονται με την ενεργειακή φτώχεια. Το έργο ανέλυσε τρεις κατηγορίες παράλληλων επιπτώσεων:

— υπερβολική νοσηρότητα κατά τη διάρκεια του χειμώνα λόγω ψύχους σε εσωτερικούς χώρους·

— νοσηρότητα άσθματος λόγω υγρασίας σε εσωτερικούς χώρους.

Η μεθοδολογία για την ποσοτικοποίηση και τη χρηματική αποτίμηση των επιπτώσεων περιγράφεται στην τεχνική έκθεση (43).

Οι επιπτώσεις των εκτιμώμενων μειώσεων σε τόνους ρύπων μπορούν να μεταφραστούν σε μείωση των δαπανών υγειονομικής περίθαλψης βάσει του μοντέλου GAINS (44), το οποίο χρησιμοποιείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διάφορες εκτιμήσεις των επιπτώσεων. Το GAINS απαιτεί λεπτομερή δεδομένα εισροών σχετικά με τη συνολική χρήση ενέργειας για όλες τις μείζονες δραστηριότητες ατμοσφαιρικής ρύπανσης και εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου, όμως ο κατάλογος των δεκτών για τους οποίους αξιολογείται ο αντίκτυπος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν περιλαμβάνει το δομημένο περιβάλλον.

Επίσης, η ΒΡΙΕ έχει αναπτύξει μεθοδολογία για τον τρόπο καθορισμού, μέτρησης, ποσοτικοποίησης και χρηματικής αποτίμησης των επιπτώσεων της βελτιωμένης ποιότητας περιβάλλοντος των εσωτερικών χώρων (βελτιωμένη θερμική άνεση, ποιότητα αέρα εσωτερικών χώρων, φωτισμός και ακουστική (45)) στα σχολεία, τα νοσοκομεία και τα γραφεία (46). Η προσέγγιση που παρουσιάζεται παρεκτείνει τα μέσα αποτελέσματα σε επιτεύξιμες ποσοστιαίες βελτιώσεις της απόδοσης/παραγωγικότητας.

Ενεργειακή φτώχεια

Ως ενεργειακή φτώχεια μπορεί να νοηθεί η κατάσταση στέρησης βασικών ενεργειακών υπηρεσιών, η οποία αποτελεί εκδήλωση της γενικής φτώχειας σχετιζόμενη με την ενέργεια και η οποία έχει αποδειχθεί ότι ενέχει τον κίνδυνο αυξημένης νοσηρότητας, ή ακόμη και θνησιμότητας. Κατά την εξέταση των οφελών των προγραμμάτων ενεργειακής απόδοσης όσον αφορά την ελάφρυνση της ενεργειακής φτώχειας, οι εκτιμήσεις των επιπτώσεων θα πρέπει να εστιάζουν στην επιτευχθείσα ή την προβλεπόμενη εξοικονόμηση ενεργειακού κόστους για τα ευάλωτα νοικοκυριά ή στην αύξηση των επιπέδων άνεσης εσωτερικού χώρου εντός των κατοικιών τους. Η δυνατότητα διατήρησης της εσωτερικής θερμοκρασίας σε πιο άνετα επίπεδα έχει πολλαπλά οφέλη για την υγεία με δεδομένο ότι η διαβίωση σε ανεπαρκώς αεριζόμενα σπίτια που είναι κρύα το χειμώνα ή πολύ ζεστά το καλοκαίρι συνδέεται με σειρά προβλημάτων υγείας. Οι ανακαινίσεις και οι λοιπές βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης που δίνουν στα νοικοκυριά που βιώνουν ενεργειακή φτώχεια τη δυνατότητα να βελτιώσουν τη θερμοκρασία εσωτερικού χώρου ενδέχεται να έχουν θετικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία και στις καρδιοαναπνευστικές παθήσεις, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας.

Η εξοικονόμηση ενεργειακών δαπανών και η ικανότητα διατήρησης πιο άνετης θερμοκρασίας εσωτερικών χώρων μπορούν να έχουν και άλλα οφέλη, τα οποία ενδεχομένως ενισχύουν τη θετική επίδραση στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών. Για παράδειγμα, τα μεγαλύτερα οφέλη των ενεργειακών ανακαινίσεων για την υγεία διαπιστώνονται σε νοικοκυριά τα οποία, πριν από την εφαρμογή των μέτρων ενεργειακής απόδοσης, υποχρησιμοποιούσαν ενεργειακές υπηρεσίες θέρμανσης ή ψύξης λόγω περιορισμένου προϋπολογισμού. Η βελτίωση της σωματικής και ψυχικής ευεξίας λόγω των καλύτερων κλιματικών επιπέδων των εσωτερικών χώρων μπορεί επίσης να επηρεάσει θετικά τις μαθησιακές ή εργασιακές επιδόσεις, αυξάνοντας τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας και την παραγωγικότητα και καθιστώντας δυνατή την επιδίωξη οικονομικά ελκυστικότερων επαγγελματικών σταδιοδρομιών. Σε χώρες όπου το κόστος υγειονομικής περίθαλψης είναι υψηλό, οι βελτιώσεις της υγείας ως αποτέλεσμα των βελτιωμένων συνθηκών στέγασης μπορούν επίσης να αυξήσουν το διαθέσιμο εισόδημα των ευάλωτων νοικοκυριών λόγω της μείωσης των ιατρικών δαπανών. Εκτός από τις οικονομικές επιπτώσεις που συμβάλλουν στην ανακούφιση της φτώχειας, οι ενεργειακές ανακαινίσεις ή η μετακόμιση σε νέα, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια, μπορεί να έχει ένα ακόμη δυνητικό κοινωνικό όφελος που σχετίζεται με τη βελτίωση της κοινωνικής ένταξης των λιγότερο προνομιούχων νοικοκυριών, μειώνοντας την κοινωνική απομόνωση που προκαλείται από το αίσθημα της ντροπής που μπορεί να βιώνει κάποιο άτομο για τις συνθήκες διαβίωσής του (47).

β) ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης μπορούν να επηρεάσουν θετικά το περιβάλλον από πολλές και διαφορετικές απόψεις:

— Ενέργεια και κλιματική αλλαγή – Τα μέτρα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης οδηγούν όπως είναι φυσικό σε μείωση της ενεργειακής ζήτησης και, στη συνέχεια, σε μείωση της χρήσης των πόρων που σχετίζονται με αυτήν, ιδίως των ορυκτών καυσίμων. Η μειωμένη κατανάλωση ορυκτών καυσίμων συνεπάγεται μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

— Βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή (ΒΚΠ) – Η κατηγορία αυτή καλύπτει τις εκπομπές τοπικών ατμοσφαιρικών ρύπων και την κατανάλωση υλικών. Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση του επιπέδου των εκπομπών θείου, σωματιδίων και άλλων ρύπων επιβλαβών για την ανθρώπινη υγεία. Από την άλλη πλευρά, τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορεί επίσης να συνεπάγονται αύξηση της χρήσης υλικών, για παράδειγμα στην περίπτωση ανακαινίσεων κτιρίων.

— Οικοσυστήματα – Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης με αποτέλεσμα τη μείωση της ενεργειακής ζήτησης ενδεχομένως να οδηγήσει σε μείωση της ζήτησης νερού και της χρήσης γης από τον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Οι ενεργειακές ανακαινίσεις κτιρίων που περιλαμβάνουν τη χρήση πράσινων τοίχων και πράσινης στέγης παρέχουν ενδιαιτήματα για φυτά και ζώα σε αστικό περιβάλλον.

Στους ειδικούς δείκτες που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση των εν λόγω επιπτώσεων περιλαμβάνονται οι εξής:

Μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου

Στην περίπτωση των φορέων ενέργειας, η σχέση μεταξύ της εξοικονόμησης ενέργειας και των εκπομπών CO2 είναι σχετικά σαφής. Συνήθως εφαρμόζεται γραμμική προσέγγιση με τη χρήση σταθερών συντελεστών εκπομπών μονάδων CO2 ανά μονάδα κατανάλωσης καυσίμου. Υπάρχουν δύο τρόποι για να γίνει αυτό: είτε αντλώντας τους συντελεστές εκπομπών από ιστορικά δεδομένα είτε χρησιμοποιώντας δημοσιευμένους συντελεστές εκπομπών (π.χ. από την IPCC).

Πίνακας 4

Μέσοι συντελεστές εκπομπών στην ΕΕ που σχετίζονται με την κατώτερη θερμογόνο δύναμη (NCV)

Μέσοι συντελεστές εκπομπών (t CO2 / TJ) Μέσοι συντελεστές εκπομπών (t CO2 / ΤΙΠ) Αργό πετρέλαιο 73,3 3,07 Υγρά φυσικού αερίου 64,2 2,69 Βενζίνη για κινητήρες 69,3 2,90 Πετρέλαιο εσωτερικής καύσης/ντίζελ 74,1 3,10 Ανθρακίτης 98,3 4,12 Γαιάνθρακες για οπτανθρακοποίηση 94,6 3,96 Λιγνίτης 101 4,23 Φυσικό αέριο 56,1 2,35 Τύρφη 106 4,44

Πηγή: Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 601/2012 της Επιτροπής, παράρτημα VI (48)

Όσον αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας από την ηλεκτρική ενέργεια, η σχέση μεταξύ εξοικονόμησης ενέργειας και μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μπορεί να εκτιμηθεί με βάση την ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία, με βάση στοιχεία του 2018, υπολογίστηκε κατ’ εκτίμηση σε 287 g ισοδυνάμου CO2/kWh (3,34 t ισοδυνάμου CO2/TΙΠ) για την ΕΕ (49). Οι εθνικές εντάσεις διαφέρουν ανάλογα με το μερίδιο της ανανεώσιμης ενέργειας και το μείγμα καυσίμων που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενέργειας, και κάθε ΑΚΟ επένδυσης ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του τοπικού δικτύου. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι η ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ηλεκτρικής ενέργειας μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου και, με την αυξανόμενη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, θα μειωθεί. Συνεπώς, κατά την εξέταση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της εξοικονόμησης ενέργειας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι μελλοντικές προβλέψεις. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) δημοσιεύει ιστορικά δεδομένα και βραχυπρόθεσμα υποκατάστατα για την ένταση εκπομπών της ηλεκτρικής ενέργειας στα κράτη μέλη (50).

Ομοίως, η ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της λαμβανόμενης παραγωγής θερμότητας μπορεί να υπολογιστεί σε πολλές εφαρμογές ως εξής: 253 g ισοδυνάμου CO2 /kWh (2,95 t ισοδυνάμου CO2 /TΙΠ) για την ΕΕ με βάση τα στοιχεία της Eurostat για το 2018 (51). Και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες των κρατών μελών και οι μελλοντικές εξελίξεις.

Θα ήταν επίσης ενδιαφέρον να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που έχει η εξοικονόμηση τελικής ενέργειας που επιτυγχάνεται στον κτιριακό τομέα. Και πάλι, αυτές μπορούν να προκύψουν από την ένταση εκπομπών των κτιρίων (52), η οποία το 2018 ανερχόταν σε επίπεδο ΕΕ-27 σε περίπου 222 g ισοδυνάμου CO2 /kWh (ή 2,58 t ισοδυνάμου CO2 /ΤΙΠ). Ως εκ τούτου, η εξοικονόμηση 1 kWh τελικής ενέργειας ισοδυναμεί με εξοικονόμηση 222 g ισοδυνάμου CO2 εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Και πάλι οι τιμές αναμένεται ότι θα διαφοροποιούνται σε εθνικό επίπεδο και με την πάροδο του χρόνου.

Όσον αφορά τις τεχνολογίες συμπαραγωγής που συνδυάζουν θερμότητα και ηλεκτρική ενέργεια, θα πρέπει να εξετάζεται το «οριακό» ενεργειακό μείγμα, το οποίο αντικατοπτρίζει με ρεαλιστικότερο τρόπο τη σύνθεση των σχετικών μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και εκτιμά ακριβέστερα τους συντελεστές PEF (συντελεστής πρωτογενούς ενέργειας) και CEEF (συντελεστής εκπομπών ισοδυνάμου CO2). Σε ειδική μελέτη για το θέμα αυτό παρουσιάζεται πιθανή μεθοδολογία και εκτίμηση της «οριακής» απόδοσης και των συντελεστών άνθρακα (53).

Κατά τη σύγκριση της σχέσης κόστους-απόδοσης των μέτρων ενεργειακής απόδοσης, είναι επίσης χρήσιμο να εξετάζεται ο λόγος των επενδεδυμένων ευρώ/τόνους CO2 που εξοικονομήθηκαν. Ο λόγος αυτός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο ζωής τού υπό εξέταση στοιχείου ενεργητικού, μαζί με τις περαιτέρω ή μελλοντικές ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιηθούν σε μεταγενέστερο στάδιο (π.χ. σταδιακή ανακαίνιση, διαδοχικά μέτρα για τα συστήματα θέρμανσης, κέλυφος κτιρίου), ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα εγκλωβισμού και δράσεις που αποτελούν την εύκολη λύση. Και πάλι, η σύγκριση αυτή θα πρέπει να καλύπτει το έμμεσο κόστος και τα ευρύτερα οφέλη των διαφόρων επιλογών.

Μείωση των εκπομπών τοπικών ατμοσφαιρικών ρύπων και άλλων αερίων του θερμοκηπίου

Η αποφυγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης (διοξείδιο του θείου – SO2, οξείδια του αζώτου – NOx, πτητικές οργανικές ενώσεις – VOC, σωματίδια διαμέτρου μικρότερης των 10 μm – PM10, σωματίδια διαμέτρου μικρότερης των 2,5 μm – PM2,5) και άλλων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (υποξείδιο του αζώτου - N2O, Μεθάνιο – CH4) εξαρτάται από την κλίμακα της εξοικονόμησης ενέργειας, τον τύπο του καυσίμου που εξοικονομείται, την τεχνολογία και τον εξοπλισμό ελέγχου της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Το μοντέλο GAINS για την ατμοσφαιρική ρύπανση και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (54) είναι ένα ειδικό μοντέλο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση των επιπτώσεων στην τοπική ατμοσφαιρική ρύπανση. Πρόκειται για προηγμένο εργαλείο μοντελοποίησης, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διενέργεια εκτιμήσεων σε κλ