ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 8ης Σεπτεμβρίου 1999

σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ

[IV/34.010 Nederlandse Vereniging van Banken (accord GSA 1991), IV/33.793 Nederlandse Postorderbond, IV/34.234 Verenigde Nederlandse Uitgeversbedrijven et IV/34.888 Nederlandse Organisatie van Tijdschrίften Uitgevers/Nederlandse Christelijke Radio Vereniging]

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 2056]

(Το κείμενο στην ολλανδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(1999/687/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1216/1999(2), και ιδίως το άρθρο 2·

την αίτηση για αρνητική πιστοποίηση και την κοινοποίηση με σκοπό την απαλλαγή, οι οποίες υπεβλήθησαν σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 4 του κανονισμού αριθ. 17,

τις καταγγελίες που έγιναν στις 21 Ιανουαρίου 1991, στις 7 Ιουνίου 1991, στις 13 Σεπτεμβρίου 1991, στις 10 Φεβρουαρίου 1992 και στις 31 Οκτωβρίου 1993 σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17,

την απόφαση της Επιτροπής, της 11ης Ιουνίου 1993, να κινήσει τη διαδικασία στην υπόθεση αυτή,

Αφού έδωσε στα ενδιαφερόμενα μέρη την ευκαιρία να εκφράσουν την άποψή τους επί των αιτιάσεων της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17, σε συνδυασμό με τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου(3),

Αφού κάλεσε(4) τους τρίτους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 όσον αφορά την πρόθεση της Επιτροπής να λάβει θετική απόφαση σχετικά με την κοινοποιηθείσα συμφωνία,

Μετά από διαβούλευση με τη συμβουλευτική επιτροπή συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Η κοινοποίηση

(1) Στις 10 Ιουλίου 1991 η Nederlandse Vereniging van Banken (Ένωση Ολλανδικών Τραπεζών - "NVB") κοινοποίησε, εξ ονόματος των μελών της, συμφωνία που αφορά την καθιέρωση κοινής διαδικασίας επεξεργασίας εντύπων πληρωμής/μεταφοράς χρηματικών ποσών (στο εξής "συμφωνία GSA") με αίτημα την αρνητική πιστοποίηση ή την απαλλαγή σύμφωνα με το άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ(5). Το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών είναι ένα μέσο πληρωμής που χρησιμοποιείται συχνά από τις εταιρείες (δικαιούχους) για τις τακτικές πληρωμές που πραγματοποιούν οι πελάτες τους, π.χ. όσον αφορά την εξόφληση των λογαριασμών αερίου/ηλεκτρικού και τηλεφώνου, τα ασφάλιστρα και τις συνδρομές.

(2) Η κοινοποίηση αφορά μια τροποποιημένη έκδοση μιας προηγούμενης συμφωνίας GSA, της συμφωνίας GSA το 1985. Η τροποποίηση συνίσταται στην καθιέρωση, βάσει πολυμερούς σύμβασης, μιας διατραπεζικής προμήθειας για την επεξεργασία των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών, η οποία ανέρχεται σε 0.30 NGL (0,14[fmxeuro]) για κάθε έντυπο. Σύμφωνα με τη συμφωνία GSA αυτή την διατραπεζική προμήθεια θα πρέπει να την πληρώνει η τράπεζα του δικαιούχου (πιστώτρια τράπεζα) στην τράπεζα του πελάτη (χρεώστρια τράπεζα). Η προμήθεια αυτή έχει ως στόχο να καλύψει εν μέρει το κόστος επεξεργασίας των εντύπων του εμβάσματος από την χρεώστρια τράπεζα.

Οι καταγγελίες

(3) Κατά τη διάρκεια της περιόδου 1991-1993 η Επιτροπή έλαβε πολλές καταγγελίες από τους βασικούς χρήστες του συστήματος εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών μεταξύ των οποίων και από την επαγγελματική οργάνωση των εταιρειών πώλησης με αλληλογραφία (Nederlandse Postorderbond)(6), από μια οργάνωση οδικής βοήθειας (ANWB), από μια οργάνωση η οποία περιλαμβάνει διάφορες φιλανθρωπικές οργανώσεις σε εθνικό κυρίως επίπεδο (Centraal Bureau Fondsenwerving), από μια εταιρεία που εκδίδει περιοδικά και επαγγελματικές επιθεωρήσεις (Verenigde Nederlandse Uitgeversbedrijven (VNU)](7), από μια οργάνωση η οποία υπερασπίζεται τα συμφέροντα των εκδοτών ολλανδικών επιθεωρήσεων (Nederlandese Organisatie van Tijdschriften Uitgevers - NOTU) και από έναν ραδιοφωνικό οργανισμό [Nederlandse Christelijke Radio Vereniging (NCRV)](8).

(4) Οι καταγγελίες αφορούν τις περιοριστικές συνέπειες της διατραπεζικής προμήθειας που καθιερώθηκε με την πολυμερή συμφωνία GSA, η οποία θα πρέπει να θεωρηθεί, σύμφωνα με τους καταγγέλλοντες, ως μια διατραπεζική συμφωνία καθορισμού των τιμών κατά την έννοια τον άρθρου 81 παράγραφος 1. Ορισμένοι από τους καταγγέλλοντες εξάλλου θεωρούν ότι η συστηματική μετακύλιση της διατραπεζικής προμήθειας από τις πιστωτικές τράπεζες στους εμπορικούς χρήστες του συστήματος των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών αποτελεί εναρμονισμένη πρακτική κατά την έννοια του προαναφερθέντος άρθρου. Εξάλλου, ορισμένοι από τους καταγγέλλοντες ισχυρίζονται ότι οι μεγάλες τράπεζες κάνουν κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης τους σε συλλογική ή ατομική βάση και κατά συνέπεια παραβιάζουν το άρθρο 82 της συνθήκης με την επιβολή αδικαιολόγητων προμηθειών στους εμπορικούς χρήστες των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών.

Τα συμβαλλόμενα μέρη της κοινοποιηθείσας συμφωνίας

(5) Τη συμφωνία GSA την έχουν υπογράψει η AΒΝ AMRO Bank NV, η Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Boerenleenbank ΒA, η ING Bank NV (πρώην ΝMΒ Postbank Groep NV), η Postbank NV (η οποία από το 1992 αποτελεί μέρος της ING Bank αλλά εξακολουθεί να λειτουργεί με τη δική της επωνυμία), η Nederlandse Spaarbankbond και η Interpay/BankGiroCentrale (πρώην BankGiroCentrale). Εξάλλου, ένας μεγάλος αριθμός τραπεζών (58 περί τα τέλη του 1997) έχει υπογράψει μια δήλωση προσχώρησης με την οποία αποδέχονται όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμφωνία GSA έναντι αυτών που την έχουν ήδη υπογράψει καθώς και των άλλων τραπεζών που έχουν υπογράψει μια δήλωση προσχώρησης. Οι επωνυμίες όλων των τραπεζών οι οποίες έχουν υπογράψει τη συμφωνία GSA περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι.

(6) Η AΒΝ AMRO Bank NV (στο εξής "AΒΝ AMRO") αποτελεί θυγατρική εταιρεία της AΒΝ AMRO Holding NV, η οποία προέκυψε από τη συγχώνευση της Algemene Bank Nederland NV (AΒΝ Bank) και της Amsterdam-Rotterdam Bank NV (AMRO Bank). Το 1998 διαχειριζόταν 3,85 εκατ. τρεχόντων λογαριασμών περίπου, εκ των οποίων οι 270000 ήταν λογαριασμοί για επαγγελματική χρήση. Το 1997 τα στοιχεία ενεργητικού της AΒΝ AMRO ανέρχονταν σε 836,4 δισεκ. NLG (380,2 εκατ. [fmxeuro]). Αυτό σημαίνει ότι η AΒΝ AMRO είναι η μεγαλύτερη τράπεζα της Ολλανδίας από την άποψη του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού(9).

(7) Η Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Boerenleenbank ΒA (στο εξής "Rabobank") είναι ένας συνεταιρισμός στον οποίο συμμετέχουν 445 τράπεζες. Κάθε μια από αυτές τις τράπεζες αποτελεί επίσης έναν συνεταιρισμό. Οι επαγγελματίες που δανείζονται χρήματα από αυτές τις τράπεζες γίνονται αυτομάτως μέλη του συνεταιρισμού. Οι ιδιώτες μπορούν επίσης να γίνουν μέλη. Το 1998 οι δικαιούχοι λογαριασμών της Rabobank ανέρχονταν σε 6,1 εκατ. περίπου, εκ των οποίων οι 600000 ήταν δικαιούχοι λογαριασμών επαγγελματικής χρήσης. Κατά τα τέλη του 1998 το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού ανερχόταν σε 423 δισεκ. NLG (192,3 δισεκ. [fmxeuro]). Η Rabobank είναι η δεύτερη μεγαλύτερη τράπεζα της Ολλανδίας από την άποψη του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού(10).

(8) Η ING Bank δημιουργήθηκε την 1η Ιανουαρίου 1992 ως αποτέλεσμα της συγχώνευσης της ασφαλιστικής εταιρείας Nationale Nederlanden NV και της ΝMΒ-Postbank Groep. Η δεύτερη εταιρεία μάλιστα είχε προκύψει επίσης από τη συγχώνευση πριν από τρία χρόνια της Nederlandsche Middenstandsbank NV (στο εξής ΝMΒ) και της Postbank, η οποία υπήρξε κρατική εταιρεία κατά το παρελθόν. Το 1998 η ING Bank είχε 1,2 εκατ. λογαριασμούς ιδιωτών και 205000 επαγγελματικούς λογαριασμούς. Η Postbank, η οποία αποτελεί μέρος της ΙΝG Bank αλλά λειτουργεί με δική της επωνυμία, διαθέτει δικό της κύκλωμα λογιστικών πληρωμών, είχε 7,1 εκατ. λογαριασμούς ιδιωτών το 1998 και 560000 επαγγελματικούς λογαριασμούς. Το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού της ΙΝG Bank (περιλαμβανομένης και της BBL) ανερχόταν σε 630 δισεκ. NLG (286,5 δισεκ. [fmxeuro]) το 1998(11).

(9) Η Nederlandse Spaarbankbond είναι μια ένωση τραπεζών καταθέσεων ταμιευτηρίου. Οι πέντε τράπεζες και τα ταμιευτήρια που συμμετέχουν σε αυτή την ένωση, δηλαδή η Fortis Bank, η SNS Bank Nederland, η Samenwerkende Groninger Bondsspaarbanken, η Stichting Nutsspaarbank και η Stichting Bondsspaarbank, είναι ανεξάρτητες. Η Ένωση υπέγραψε τη συμφωνία GSA το 1991 εξ ονόματος των μελών της. Ο αριθμός των κατόχων λογαριασμών ανέρχεται σε 2,5 εκατ. περίπου. Το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού των τραπεζών καταθέσεων ταμιευτηρίου που συμμετέχουν σε αυτήν την ένωση ανήλθε σε 115 δισεκ. NLG (52,3 δισεκ. [fmxeuro]) κατά το 1998(12).

(10) Η Interpay Nederland (στο εξής Interpay) είναι μια εταιρεία τεχνικών υπηρεσιών που παρεμβαίνει στη διαδικασία των πληρωμών ανάμεσα στις τράπεζες και στους οργανισμούς διακανονισμού πληρωμών για την κεντρική επεξεργασία των εμβασμάτων. Η Interpay είναι μια κοινή επιχείρηση η οποία περιλαμβάνει το σύνολο σχεδόν των γενικών τραπεζών, τη Rabobank και τα μέλη της Nederlandse Spaarbankbond. Ιδρύθηκε την 1η Ιανουαρίου 1994 ως συνέπεια της συγχώνευσης της Bank Giro Centrale (BGC) (που είναι υπεύθυνη για την επεξεργασία των λογιστικών πράξεων και από τα αρχικά μέρη της συμφωνία GSA), της BeaNet (που είναι υπεύθυνη για την επεξεργασία συναλλαγών μέσω αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών) και της Eurocard Nederland (που είναι υπεύθυνη για την επεξεργασία συναλλαγών που γίνονται με τις πιστωτικές κάρτες). Η Interpay διαχειρίζεται τα συστήματα πληρωμών των τραπεζών, εκτός από την Postbank NV η οποία, όπως αναφέρεται παραπάνω, διαθέτει δικό της σύστημα. Στο πλαίσιο των προσπαθειών που έχουν ως στόχο να καθιερώσουν ένα εθνικό σύστημα πληρωμών, η σύνδεση ανάμεσα στο σύστημα Interpay και στο σύστημα Postbank έχει βελτιωθεί σημαντικά. Το 1998 έγιναν 2 δισεκ. λογιστικές πράξεις με την μεσολάβηση της Interpay BGC και αφορούσαν συνολικό ποσό ύψους 2728 δισεκ. NLG (1240 δισεκ. [fmxeuro]). Ο αριθμός των επεξεργασθέντων εντύπων εντολων πληρωμών ανήλθε στα 217 εκατ. το 1998 και αφορούσε ποσό ύψους 84,9 δισεκ. NLG (38,6 δισεκ. [fmxeuro]). Περί τις 70 τράπεζες συμμετέχουν στην Interpay(13).

(11) Η NVB ιδρύθηκε στις 8 Μαΐου 1989 με στόχο την προώθηση των εθνικών και διεθνών συμφερόντων των πιστωτικών ιδρυμάτων που λειτουργούν στην επικράτεια της Ολλανδίας και του τραπεζικού τομέα της Ολλανδίας γενικά. Σχεδόν όλες οι τράπεζες που λειτουργούν στην Ολλανδία, περιλαμβανομένων και των υποκαταστημάτων ξένων τραπεζών, είναι μέλη της NVB. Η NVB κοινοποίησε τη συμφωνία GSA εξ ονόματος των μελών της, αλλά η ίδια δεν έχει υπογράψει τη συμφωνία.

Το σύστημα εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών

Γενικά

(12) Η κοινοποίηση και οι καταγγελίες αφορούν το ολλανδικό σύστημα εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών. Το σύστημα αυτό χρησιμοποιείται για εσωτερικές πληρωμές, δηλαδή για πληρωμές που γίνονται μεταξύ των χρεωστών και πιστωτών (επιχειρήσεων) που έχουν έναν λογαριασμό στην Ολλανδία, οι οποίες γίνονται σε τακτική βάση και είναι υποχρεωτικές. Χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις που ο πιστωτής είναι μια εταιρεία η οποία έχει μια σταθερή και σχετικά σημαντική πελατεία και όπου ο πληρωτής και ο δικαιούχος δεν έχουν άμεση επαφή (πληρωμή εξ αποστάσεως). Θα μπορούσε κανείς να αναφέρει ως παράδειγμα την πληρωμή των συνδρομών, την εξόφληση των λογαριασμών αερίου/ηλεκτρισμού και τηλεφώνου, τις πληρωμές με δόσεις, τις ασφάλειες κ.λπ. Το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών δεν χρησιμοποιείται στο λιανικό εμπόριο ούτε στον τομέα των ξενοδοχείων και των εστιατορίων, όπου υπάρχει άμεση επαφή μεταξύ του χρεώστη και του πιστωτή.

Λειτουργία των συστήματος εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών

(13) Το σύστημα εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών το οποίο άρχισε να χρησιμοποιεί περί τα τέλη της δεκαετίας του 70, ως κοινό μέσο πληρωμής, η Postbank και οι άλλες τράπεζες, λειτουργεί ως εξής (βλέπε το σχέδιο στο παράρτημα ΙΙ). Η εταιρεία η οποία επιθυμεί να χρησιμοποιήσει το σύστημα (ο δικαιουχος ή ο πιστωτής) συνάπτει μια σύμβαση με την τράπεζά του (την πιστώτρια τράπεζα). Η σύμβαση αυτή καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους μπορεί να κάνει χρήση του συστήματος η εταιρεία. Μετά την παράδοση του προϊόντος ή την παροχή της υπηρεσίας, ή αμέσως μετά, η εταιρεία στέλνει τον πελάτη (στον χρεώστη) ένα έντυπο εμβάσματος. Τα τυποποιημένα έντυπα, τα οποία μπορεί να παραγγείλει ο δικαιούχος στην τράπεζα ή κατευθείαν στο τυπογραφείο είναι κωδικοποιημένα από την εταιρεία στο μέτρο τον δυνατού. Τα πιο πολλά κωδικοποιημένα έντυπα φέρουν τον αριθμό του λογαριασμού της εταιρείας, τον αριθμό του λογαριασμού του πελάτη, το πληρωτέο ποσό και τις ενδείξεις πληρωμής. Οι πληροφορίες αυτές περιλαμβάνονται επίσης και στο έντυπο υπό τη μορφή αριθμητικών κωδίκων. Το μόνο που έχει να κάνει ο πελάτης είναι να το υπογράψει και να το στείλει υπογεγραμμένο στην τράπεζά του.

(14) Η τράπεζα του πελάτη (η χρεώστρια τράπεζα) μετατρέπει τους κωδικούς σε ηλεκτρονικά στοιχεία με τη χρησιμοποίηση συσκευών οπτικής ανάγνωσης και χρεώνει το λογαριασμό του πελάτη. Όσο πιο πολλά κωδικοποιημένα στοιχεία περιλαμβάνονται στο έντυπο τόσο πιο αυτόματη είναι η επεξεργασία. Τα μη κωδικοποιημένα στοιχεία θα πρέπει να μετατραπούν σε ηλεκτρονικά στοιχεία με το χέρι(14).

(15) Στη συνέχεια η χρεώστρια τράπεζα κοινοποιεί τα απαραίτητα ηλεκτρονικά στοιχεία για την πίστωση τον λογαριασμού της εταιρείας στο αρμόδιο ίδρυμα συμψηφισμού των πληρωμών, δηλαδή στο κεντρικό γραφείο πληρωμών της Postbank ή της Interpay (για τις άλλες τράπεζες). Καμία διάκριση δεν γίνεται μεταξύ των διατραπεζικών πράξεων (δηλαδή αυτών όπου ο χρεώστης και ο πιστωτής είναι η ίδια τράπεζα) και των ενδοτραπεζικών πράξεων. Οι τράπεζες πιστεύουν ότι με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται ο κατακερματισμός των πληροφοριών. Τα κεντρικά γραφεία συμψηφισμού ταξινομούν όλες τις εντολές πληρωμής που λαμβάνουν ανά πιστωμένο λογαριασμό και στέλνουν τις πληροφορίες αυτές, μέσω τον αντίστοιχου κυκλώματος εν ανάγκη, στις πιστώτριες τράπεζες.

Τα πλεονεκτήματα του συστήματος εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών

(16) Το μεγάλο πλεονέκτημα του συστήματος εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών σε σχέση με τα άλλα μέσα πληρωμής, όπως είναι τα συνήθη εμβάσματα και οι επιταγές, έγκειται στο ότι η επεξεργασία του εντύπου και η πραγματοποίηση των εμβασμάτων μπορούν να γίνουν αυτόματα σε μεγάλο βαθμό. Τα έξοδα επεξεργασίας είναι σχετικά χαμηλά και η πράξη πολύ πιο γρήγορη. Το σύστημα εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών έχει επίσης και σημαντικά διοικητικά πλεονεκτήματα για τους δικαιούχους που χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα διαχείρισης. Μπορούν να λάβουν από την τράπεζα τα στοιχεία που αφορούν τα εμβάσματα με τυποποιημένη ένδειξη σε ηλεκτρονικό υπόθεμα (ταινία ή δισκέτα) και έτσι να ενημερώσουν αυτομάτως τα δικά τους στοιχεία. Με το σύστημα αυτό γίνονται σημαντικές οικονομίες, επειδή οι πληρωμές δεν θα πρέπει πλέον να καταχωρούνται ξεχωριστά η κάθε μια στο σύστημα διαχείρισης. Εξάλλου οι ενδιαφερόμενοι λαμβάνουν ταχύτερα τα χρήματά τους.

Η ανάπτυξη του συστήματος εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών

(17) Το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών χρησιμοποιείται ευρύτατα ως μέσο πληρωμής. Το 1998 η Interpay BGC επεξεργάστηκε 217 εκατ. περίπου, που αντιπροσωπεύουν συνολικό ποσό ύψους 84,9 δισεκ. NLG (38,9 δισεκ. [fmxeuro])(15), το δε κεντρικό γραφείο διακανονισμού πληρωμών της Postbank [...](16), που αντιπροσώπευαν ένα συνολικό ποσό [fmxrminf]*(17). Κατά την περίοδο 1985-98, ο αριθμός των εταιρειών που συνήψε σύμβαση χρησιμοποίησης των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών αυξήθηκε από 54140 σε 97676(18).

(18) Οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες που συμμετέχουν στο σύστημα είναι η Postbank, η ΑΒΝ AMRO και η Rabobank. Το 1998 αυτές οι τρεις τράπεζες, σύμφωνα με τα δικά τους στοιχεία, συνήψαν το 91 % περίπου των συμβάσεων χρησιμοποίησης των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών, πραγματοποίησαν το 86 % των χρεώσεων, το 70 % των πιστώσεων, το 87 % της αξίας των χρεώσεων και το 50 % της αξίας των πιστώσεων(19).

Η καθιέρωση της διατραπεζικής προμήθειας

(19) Σύμφωνα με την NVB, η οποία, όπως αναφέρεται παραπάνω κοινοποίησε τη συμφωνία GSA εξ ονόματος των τραπεζών, ο συντονισμός των δύο συστημάτων πληρωμών με έμβασμα που υπάρχουν στην Ολλανδία, δηλαδή του συστήματος της Interpay (αρχικά Bank Giro Centrale) και του συστήματος της Postbank, στο πλαίσιο των προσπαθειών για την καθιέρωση ενός εθνικού συστήματος πληρωμών προκάλεσε αύξηση της χρήσης των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών (και κατά συνέπεια αύξηση των εξόδων επεξεργασίας σε απόλυτους αριθμούς)(20). Προκειμένου να τελειοποιηθεί η λειτουργία του ενιαίου συστήματος πληρωμών θα πρέπει, κατά την NVB, η χρεώστρια τράπεζα να παρέχει κάποιες υπηρεσίες προς όφελος της χρεώστριας τράπεζας, όπως είναι π.χ. η μετατροπή των γραπτών εντολών πληρωμής σε ηλεκτρονικά στοιχεία. Η συμφωνία GSA (και ειδικότερα η κατ' αποκοπή διατραπεζική προμήθεια που προβλέπει) σημαίνει, σύμφωνα με την NVB, την αναγνώριση του γεγονότος ότι η πιστώτρια τράπεζα επωφελείται από τις υπηρεσίες που παρέχει χρεώστρια τράπεζα και συμβάλλει αναλόγως στην κάλυψη των εξόδων που συνεπάγονται αυτές οι υπηρεσίες(21).

Η συμφωνία που είχε κοινοποιηθεί αρχικά

(20) Η συμφωνία GSA, η οποία άρχισε να ισχύει από την 1η Ιουλίου 1991 και είναι αόριστης διάρκειας, αποτελεί τροποποιημένη έκδοση της συμφωνίας GSA του 1985 (η οποία δεν είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή). Η τροποποίηση αφορά την καθιέρωση μιας διατραπεζικής προμήθειας ύψους 0,30 (NLG) (0,14 [fmxeuro]) ανά έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών, που θα πρέπει να καταβάλει η πιστώτρια τράπεζα για την επεξεργασία των εντύπων εκ μέρους της χρεώστριας τράπεζας (διατραπεζική προμήθεια). Η συμφωνία εξάλλου προβλέπει ρητά ότι οι τράπεζες που την έχουν υπογράψει είναι τελείως ελεύθερες να χρεώσουν και άλλες τράπεζες εκτός από την πιστώτρια τράπεζα για την επεξεργασία των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών.

(21) Το ύψος της διατραπεζικής εισφοράς για το 1991 καθορίσθηκε με βάση το πραγματικό κόστος ηλεκτρονικής μετατροπής των στοιχείων σχετικά με τις πληρωμές που προκύπτει για την τράπεζα η οποία χρησιμοποιεί, σύμφωνα με την NVB, την πιο αποτελεσματική μέθοδο επεξεργασίας. Οι τράπεζες θεωρούν ότι η επεξεργασία που πραγματοποιεί η χρεώστρια τράπεζα ωφελούν τόσο την χρεώστρια όσο και την πιστώτρια τράπεζα και για το λόγο αυτό η διατραπεζική προμήθεια καθορίσθηκε στο ήμισυ των εξόδων επεξεργασίας στα οποία υπεβλήθη η χρεώστρια τράπεζα.

(22) Η συμφωνία GSA ορίζει εξάλλου ότι τα συμβαλλόμενα μέρη θα πρέπει να χρησιμοποιούν συγκεκριμένα έντυπα και συγκεκριμένες προδιαγραφές για την τεχνική ανταλλαγή. Αναφέρει επίσης και έναν αριθμό θεμάτων για τα οποία θα πρέπει να καθορισθούν ακριβείς κανόνες. Οι εν λόγω προδιαγραφές και κανόνες δεν καλύπτονται από την κοινοποίηση και κατά συνέπεια δεν αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας.

(23) Η συμφωνία που είχε κοινοποιηθεί αρχικά περιελάμβανε, εξάλλου, μια διάταξη η οποία προέβλεπε ότι τα συμβαλλόμενα μέρη θα πρέπει να αποφεύγουν την παροχή ειδικών πλεονεκτημάτων στους δικαιούχους στο πλαίσιο των πιστώσεων ενός συγκεκριμένου λογαριασμού. Εξάλλου, απαγορευόταν να καθιερώσουν δική τους διαδικασία επεξεργασίας των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών κατά τη διάρκεια της ισχύος της συμφωνίας.

(24) Σε αντίθεση με τη συμφωνία GSA το 1985, η κοινοποιηθείσα συμφωνία δεν ήταν υπογεγραμμένη από την NVB αλλά από τις επιμέρους τράπεζες. Υπάρχει μια γραμματεία, η BGC, η οποία φροντίζει για την τήρηση της συμφωνίας.

Οι τροποποιήσεις που έγιναν στη συμφωνία η οποία είχε κοινοποιηθεί αρχικά μετά από ιδιαβούλευση με την Επιτροπή

(25) Στις αρχές του 1992, κατά τη διάρκεια συζητήσεων με τις τράπεζες που συμμετέχουν στη συμφωνία GSA, η Επιτροπή ανέφερε ότι είχε αντιρρήσεις για τρία στοιχεία της κοινοποιηθείσας συμφωνίας τα οποία περιόριζαν τον ανταγωνισμό· ανέφερε επίσης ότι ήταν εναντίον οποιασδήποτε εξαίρεσης. Επρόκειτο καταρχάς για την απαγόρευση χορήγησης ειδικών πλεονεκτημάτων στους δικαιούχους που έχουν πιστωτικό λογαριασμό (άρθρο 4)· κατά δεύτερον η απαγόρευση προς τα συμβαλλόμενα μέρη να χρησιμοποιούν τη δική τους διαδικασία επεξεργασίας των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών (άρθρο 14), και τρίτον για την κατ' αποκοπήν διατραπεζική προμήθεια (άρθρο 5).

(26) Σύμφωνα με τις τράπεζες οι δύο πρώτες διατάξεις είχαν περιληφθεί στην προηγούμενη συμφωνία για να διασφαλίσουν το συντονισμό των δύο συστημάτων πληρωμών του συστήματος της Postbank και του συστήματος της BGC, με στόχο την εφαρμογή του συστήματος των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών ως μέσου πληρωμής. Τα συμβαλλόμενα μέρη είχαν κρίνει ότι αυτές οι δύο διατάξεις δεν ήταν πλέον απαραίτητες και έτσι τις κατάργησαν στις 26 Μαρτίου 1992.

(27) Στις 26 Μαρτίου 1992 εξάλλου τροποποιήθηκε και η τρίτη διάταξη, η οποία προέβλεπε την καθιέρωση της διατραπεζικής προμήθειας. Οι διάφορες τράπεζες μπορούν τώρα να συμφωνήσουν, πάνω σε μια διμερή βάση, να μειώσουν την προμήθεια για την επεξεργασία των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών σε ένα ποσό που θα είναι μικρότερο των 0,30 (NLG) (0,14 [fmxeuro]). Η κατ' αποκοπή διατραπεζική προμήθεια γίνεται έτσι το ανώτατο όριο. Εξάλλου επισημάνθηκε για μια ακόμη φορά ότι οι πιστώτριες και χρεώστριες τράπεζες θα μπορούσαν στο μέλλον να επιβαρύνουν και τρίτους με τα έξοδα επεξεργασίας. Το κείμενο του άρθρου 5 όπως τροποποιήθηκε έχει ως εξής: "Για την πληρωμή των εξόδων που συνεπάγεται για τη χρεώστρια τράπεζα η επεξεργασία, για λογαριασμό της πιστώτριας τράπεζας επίσης, των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της συμφωνίας GSA, η χρεώστρια τράπεζα θα χρεώνει με το ποσό των 0,30 (NLG) την πιστώτρια τράπεζα για κάθε επεξεργαζόμενο έντυπο, εκτός εάν το ποσό της προμήθειας έχει καθορισθεί σε ένα χαμηλότερο ποσό κατόπιν διμερούς συμφωνίας μεταξύ των τραπεζών.

Το ποσό αυτό καθορίσθηχε με βάση το πραγματικό κόστος της αποτελεσματικής επεξεργασίας των εντύπων μεταφοράς και θα προσαρμοσθεί σε περίπτωση αποδεδειγμένης διακύμανσης αυτού του κόστους. Σχετική απόφαση μπορεί να ληφθεί κατόπιν πρότασης όλων των τραπεζών που έχουν υπογράψει τη συμφωνία GSA· η πρόταση αυτή θα πρέπει να συνοδεύεται από ένα έγγραφο που θα αιτιολογεί την προτεινόμενη προσαρμογή.

Η προμήθεια που προβλέπεται από το παρόν άρθρο δεν στερεί τη δυνατότητα από τις τράπεζες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία GSA (χρεώστριες και πιστώτριες) να χρεώσουν και τρίτους με τα έξοδα επεξεργασίας των εντύπων στο πλαίσιο του συστήματος GSA."

Η διαδικασία

Απορρίπτεται η αίτηση προσωρινών μέτρων

(28) Με απόφασή της στις 7 Φεβρουαρίου 1992 η Επιτροπή απέρριψε την αίτηση λήψης προσωρινών μέτρων που υπέβαλε ένας από τους καταγγέλλοντες, η Nederlandse Postorderbond· η Επιτροπή θεώρησε ότι η άποψη σύμφωνα με την οποία η εφαρμογή της συμφωνίας GSA προκαλούσε σοβαρή ζημιά στα μέλη της Nederlandse Postorderbond ήταν αβάσιμη, δεδομένου ότι η μετακύλιση της διατραπεζικής προμήθειας αποτελούσε διακριτική ευχέρεια κάθε τράπεζας. Η Επιτροπή εξάλλου έκρινε εκ πρώτης όψεως ότι δεν ήταν βάσιμος ο ισχυρισμός σύμφωνα με τον οποίο οι ολλανδικές τράπεζες είχαν συμφωνήσει να μετακυλύουν συστηματικά τη διατραπεζική προμήθεια στους δικαιούχους, διότι το είχαν ήδη κάνει στο πλαίσιο μιας εναρμονισμένης πρακτικής. Η Επιτροπή εξάλλου έκρινε ότι δεν υπήρχε περίπτωση σοβαρής και ανεπανόρθωτης ζημίας, δεδομένου ότι τα μέλη της Nederlandse Postorderbond μπορούν να μετακυλίσουν τις επιβαρύνσεις που τους επιβάλλουν οι τράπεζες, ολόκληρες ή ένα μέρος μόνο, στους πελάτες τους ή να προσφύγουν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και να ζητήσουν να τους επιστραφούν οι επιβαρύνσεις αυτές αν αποδειχθεί ότι είναι παράνομες. Καμία προσφυγή δεν έγινε εναντίον αυτής της απόφασης.

Ανακοίνωση αιτιάσεων της 14ης Ιουνίου 1993

(29) Στις 14 Ιουνίου 1993 η Επιτροπή έστειλε στην NVB ανακοίνωση αιτιάσεων, στην οποία επισημαίνει ότι η διατραπεζική προμήθεια που καθορίσθηκε με την πολυμερή συμφωνία GSA αποτελούσε παράβαση του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης και ότι δεν επληρούντο οι όροι χορήγησης απαλλαγής κατ' εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3. Η Επιτροπή ανακάλεσε αυτή την ανακοίνωση αιτιάσεων στις 20 Ιουνίου 1997.

Παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων τρίτων μερών

(30) Στην ανακοίνωση που δημοσίευσε στις 9 Σεπτεμβρίου 1997 δυνάμει του άρθρου 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή ανέφερε ότι είχε την πρόθεση να εκδώσει θετική απόφαση σχετικά με την κοινοποιηθείσα συμφωνία. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή αναφερόταν ιδιαίτερα στην απόφαση των τραπεζών να ενημέρωσουν επίσημα τους επαγγελματίες χρήστες σχετικά με το "στερεότυπο" χαρακτήρα και το ποσό της διατραπεζικής αντιστάθμισης, καθώς και τις ενδεχόμενες αναπροσαρμογές. Εξάλλου, η Επιτροπή αναφερόταν στην απόφαση των τραπεζών που έλαβαν, κατ' αίτησή της, να επανεξετάζουν περιοδικά το ποσό της διατραπεζικής αντιστάθμισης με βάση το κόστος επεξεργασίας που επιτυγχάνει η πλέον αποτελεσματική τράπεζα όπως αυτό εκτιμάται από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα.

Μετά τη δημοσίευση της ανακοίνωσης που έγινε σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις (κοινές) της Nederlandse Postorderbond, της ΑΝWΒ, της Centraal Bureau Fondsen Werving, της Verenigde Nederlandse Uitgeversbedrijven, της Nederlandse Organisatie van Tijdschriftenuitgevers και της Nederlandse Christelijke Radio-Vereniging [που είναι όλοι καταγγέλλοντες σε αυτή την υπόθεση (βλέπε σημείο 3) και οι οποίοι στο εξής θα αναφέρονται ως καταγγέλλοντες](22). Δύο αντιπροσωπευτικά όργανα, το OverlegΟrgaan Nutsvoorzieningen και το Gebruikersplatform Betalingsverkeer, έχουν επίσης υπογράψει αυτές τις παρατηρήσεις.

(31) Οι παρατηρήσεις των καταγγελόντων θα μπορούσαν να συνοψισθούν ως εξής: Καταρχάς κρίνουν ότι η διατραπεζική προμήθεια που προβλέπει η GSA είναι αντίθετη προς την οδηγία 97/5/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 1997, για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων(23), η οποία βασίζεται στην αρχή ότι ο εντολέας επιβαρύνεται με τα έξοδα του εμβάσματος, εκτός εάν υπάρξει διαφορετική συμφωνία με την τράπεζά του. Οι καταγγέλοντες θεωρούν επίσης ότι δεν υπήρχε κανένας νόμιμος λόγος που δικαιολογεί την επιβολή της διατραπεζικής προμήθειας, ούτε καν η συγχώνευση των δύο συστημάτων πληρωμών που υπήρχαν στην Ολλανδία. Οι καταγγέλοντες αμφισβητούν επίσης τον ισχυρισμό ότι οι πιστώτριες τράπεζες επωφελούνται από τις υπηρεσίες που παρέχουν οι χρεώστριες τράπεζες. Κατά την άποψή τους τα έξοδα που έχουν σχέση με τις πράξεις πληρωμής, όπως είναι η προετοιμασία των εμβασμάτων για την εκτέλεσή τους θα πρέπει να επιβαρύνουν τη χρεώστρια τράπεζα. Οι καταγγέλοντες ισχυρίζονται εξάλλου ότι γίνεται κακή κατανομή των δαπανών, επειδή καλούνται οι δικαιούχοι να πληρώσουν το κόστος που θα έπρεπε να επιβαρύνει τον εντολέα.

II. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Η σχετική αγορά

Η αγορά του εν λόγω προϊόντος

(32) Το σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών ανταγωνίζεται άλλα συστήματα πληρωμών αλλά σε περιορισμένη έκταση. Δεδομένου ότι το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις που δεν υπάρχει άμεση επαφή μεταξύ του πιστωτή και του χρεώστη ("πληρωμές εξ αποστάσεως") τα μέσα άμεσης πληρωμής, δηλαδή τα τραπεζογραμμάτια και οι κάρτες πληρωμής όπως είναι η "PINpas" (εθνική κάρτα άμεσης χρέωσης) και η "chipknip/chipper" (εθνικό ηλεκτρονικό πορτοφόλι) δεν αποτελούν ένα πραγματικό υποκατάστατο του συστήματος των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών. Τα μέσα πληρωμής που χρησιμοποιούνται κατά κανόνα για τις πληρωμές εξ αποστάσεως είναι τα ακόλουθα: το έμβασμα (απλή εντολή εμβάσματος), η επιταγή, οι τραπεζικές εργασίες με Η/Υ και η πάγια εντολή πληρωμής. Εντούτοις, με εξαίρεση την πάγια εντολή πληρωμής, κανένα από αυτά τα μέσα πληρωμής δεν μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματικό υποκατάστατο του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών για τους ακόλουθους λόγους.

(33) Το απλό έμβασμα και η επιταγή, όπου δίνονται εντολές σε χαρτί, δεν αποτελούν πραγματικό υποκατάστατο επειδή το σχετικό κόστος επεξεργασίας είναι πολύ υψηλό. Είναι σχετικά δαπανηρή η μετατροπή γραπτών πληροφοριών σε ηλεκτρονικά στοιχεία με στόχο την ηλεκτρονική επεξεργασία της πράξης. Εξάλλου, αυτά τα δύο μέσα πληρωμής παρουσιάζουν σημαντικά διοικητικά μειονεκτήματα για τους δικαιούχους σε σύγκριση με των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών. Ούτε οι τραπεζικές εργασίες με Η/Υ αποτελούν μια πραγματική εναλλακτική λύση, επειδή ο αριθμός των ιδιωτών που διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό (προσωπικό υπολογιστή και μόντεμ) εξακολουθεί να είναι πολύ μικρός.

(34) Μόνο το σύστημα της πάγιας εντολής πληρωμής αποτελεί, ως ένα βαθμό, μια πραγματική εναλλακτική λύση σε σύγκριση με το σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών. Όπως το τελευταίο αυτό σύστημα, η πάγια εντολή πληρωμής αποτελεί την ιδανική λύση για τις περιοδικές πληρωμές. Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος ο πελάτης εξουσιοδοτεί το δικαιούχο να χρεώσει αυτομάτως το λογαριασμό του, χωρίς προηγούμενη εντολή, για συγκεκριμένες πληρωμές. Εάν χρειαστεί, ο πελάτης μπορεί στη συνέχεια να ακυρώσει αυτές τις χρεωστικές εγγραφές.

(35) Υπάρχουν εντούτοις διαφορές ανάμεσα στο έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών και στην πάγια εντολή πληρωμής. Στις τράπεζες κοστίζει πολύ λιγότερο η επεξεργασία των πάγιων εντολών πληρωμής απ' ό,τι τα έντυπα μεταφοράς χρηματικών ποσών, δεδομένου ότι τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την εκτέλεση της πληρωμής διατίθενται ηλεκτρονικά από τους δικαιούχους. Κατά συνέπεια δεν χρειάζεται να γίνει μετατροπή έντυπων στοιχείων σε ηλεκτρονικά στοιχεία. Η πράξη της πάγιας εντολής πληρωμής είναι ηλεκτρονική και δεν χρησιμοποιείται κανένα έντυπο. Είναι λογικό λοιπόν ότι οι τράπεζες προσφέρουν στους πιστωτές την υπηρεσία της πάγιας εντολής πληρωμής σε χαμηλότερη τιμή απ' ό,τι το σύστημα εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών.

(36) Τα δύο μέσα πληρωμής διαφέρουν επίσης ως προς ορισμένα χαρακτηριστικά, τα οποία μπορούν να αναγκάσουν του πληρωτή να προτιμήσει το ένα από το άλλο σύστημα για τους ακόλουθους λόγους. Καταρχάς στο σύστημα του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών για κάθε πληρωμή ο πελάτης πρέπει να δώσει στην τράπεζα μια συγκεκριμένη εντολή πληρωμής, να υπογράψει το έντυπο του εμβάσματος και να το στείλει στην τράπεζά του. Ο πελάτης έχει επίσης τη δυνατότητα να μεταβεί ο ίδιος στην τράπεζα και να πληρώσει το οφειλόμενο ποσό σε μετρητά με πρόσθετη επιβάρυνση ενδεχομένως (π.χ. εάν το υπόλοιπο του τρέχοντας λογαριασμού είναι ανεπαρκές). Ο πελάτης συνεπώς μπορεί ο ίδιος να διαλέξει το χρονικό σημείο και τον τρόπο πληρωμής στην περίπτωση του εμβάσματος με τυποποιημένη ένδειξη απ' ό,τι στην περίπτωση της πάγιας εντολής πληρωμής, όπου ο έλεγχος γίνεται μόνο εκ των υστέρων. Το γεγονός αυτό μπορεί να αναγκάσει ορισμένος πελάτες να προτιμήσουν το σύστημα του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών από το σύστημα της πάγιας εντολής πληρωμής. Εξάλλου, η πάγια εντολή πληρωμής παρουσιάζει το διπλό πλεονέκτημα για τον πελάτη (και για τον πιστωτή) ότι η πληρωμή γίνεται πάντα έγκαιρα, γεγονός που επιτρέπει την αποφυγή προστίμων λόγω καθυστερημένης πληρωμής και ότι ο ίδιος ο πελάτης δεν χρειάζεται να προβεί σε καμμία ενέργεια.

(37) Δεύτερον η επιλογή εκ μέρους του πληρωτή ενός από τα δύο συστήματα μπορεί να εξαρτηθεί από τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στον πελάτη και στην επιχείρηση. Στην πράξη έχει διαπιστωθεί ότι οι πελάτες είναι έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν το σύστημα της πάγιας εντολής πληρωμής όταν δημιουργούν μια μακροχρόνια σχέση με κάποια επιχείρηση στην οποία έχουν απόλυτη εμπιστοσύνη, π.χ. οι δημόσιες επιχειρήσεις. Αντίθετα, όταν η σχέση είναι προσωρινή, όπως είναι η περίπτωση των συνδρομών για εφημερίδες, η χρησιμοποίηση του συστήματος της πάγιας εντολής πληρωμής είναι πολύ πιο περιορισμένη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως είναι η μηνιαία πληρωμή των ενυπόθηκων δανείων και η πληρωμή των ασφάλιστρων σε ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες, ο πελάτης δεν έχει άλλη επιλογή και η πάγια εντολή πληρωμής είναι υποχρεωτική.

(38) Λαμβάνοντας υπόψη τις προαναφερθείσες διαφορές η πάγια εντολή πληρωμής δεν μπορεί να θεωρηθεί υποκατάστατο του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών. Εντούτοις, εκτός από τις διαφορές χαρακτηριστικών, η τιμή αποτελεί επίσης έναν παράγοντα παν πρέπει να ληφθεί υπόψη(24). Οι διαφορές ανάμεσα στις επιβαρύνσεις που επιβάλλουν οι τράπεζες και/ή οι δικαιούχοι στους πελάτες (πληρωτές) για τη χρησιμοποίηση αυτών των δύο συστημάτων πληρωμής μπορούν να επηρεάσουν τους πελάτες κατά την επιλογή του ενός ή του άλλου συστήματος. Λίγο μετά την έναρξη της ισχύος της συμφωνίας GSA, τον Ιούλιο του 1991, οι τράπεζες άρχισαν να χρεώνουν τους πελάτες τους (πληρωτές) για τη χρησιμοποίηση του συστήματος των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών. Ορισμένοι δικαιούχοι, όπως είναι οι εταιρείες παραγγελίας μέσω ταχυδρομείου και οι εκδότες εφημερίδων και περιοδικών, μετακυλίουν το σύνολο ή μέρος των επιβαρύνσεων που τους επιβάλλονται διαφοροποιώντας τις τιμές τους ανάλογα με το εάν οι πελάτες τους χρησιμοποιούν το σύστημα του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών ή το σύστημα της πάγιας εντολής πληρωμής, κάνοντας έκπτωση π.χ. στην περίπτωση της πληρωμής με πάγια εντολή πληρωμής. Εάν η πληρωμή με πάγια εντολή πληρωμής είναι φθηνότερη από την πληρωμή μέσω εντύπου μεταφοράς, μπορεί να υποθέσει κανείς ότι ορισμένοι πελάτες (πληρωτές) θα ξεπεράσουν τους δισταγμούς τους όσον αφορά το σύστημα της πάγιας εντολής πληρωμής. Δεν υπάρχουν αριθμητικά στοιχεία ως προς το θέμα αυτό λόγω του γεγονότος ότι δεν επιβάλλουν όλοι οι δικαιούχοι εμφανείς επιβαρύνσεις για τη χρησιμοποίηση του συστήματος των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών και επειδή, στις περιπτώσεις που το κάνουν, το κόστος αυτό είναι γενικά μικρό.

(39) Είναι γνωστό πάντως ότι η χρησιμοποίηση των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών παρουσιάζει μικρή πτώση από το 1992 και εντεύθεν. Έτσι, ο αριθμός των εντολών πληρωμής μέσω εμβάσματος με τυποποιημένη ένδειξη (περιλαμβανομένων και των εντολών αποδοχής μετοχών) τις οποίες επεξεργάζονται η Interpay/BGC ανήλθε σε 237 εκατ. περίπου το 1991 (με συνολική αξία 101 εκατ. NLG), ενώ το 1998 ήταν 217 εκατ. (δηλαδή μειώθηκε κατά 7,6 % περίπου σε τέσσερα χρόνια). Κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου η χρησιμοποίηση του συστήματος της πάγιας εντολής πληρωμής αυξήθηκε σημαντικά. Ο αριθμός των εντολών πληρωμής με πάγια εντολή πληρωμής αυξήθηκε από 227 εκατ. (με συνολική αξία 224 δισεκ. NLG περίπου) το 1991 σε 534 εκατ. το 1998 (δηλαδή είχαμε μια αύξηση 135 %)(25). Η αύξηση της χρησιμοποίησης της πάγιας εντολής πληρωμής μπορεί να αποδοθεί στις ενημερωτικές εκστρατείες που έκαναν οι τράπεζες και οι δικαιούχοι με το σύνθημα "Betaal op maat" (πληρωμή κατά παραγγελία) με στόχο την προώθηση της χρησιμοποίησης φθηνότερων μέσων πληρωμής. Σύμφωνα με την Interpay, η χρησιμοποίηση του συστήματος της πάγιας εντολής πληρωμής αυξάνεται εις βάρος των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών, κυρίως μεταξύ των ιδιωτών (πληρωτών), καθώς και εις βάρος των χειρόγραφων εμβασμάτων(26).

(40) Συμπερασιατικά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι, παρά τις διαφορές χαρακτηριστικών μεταξύ του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών και της πάγιας εντολής πληρωμής, στην περίπτωση αύξησης της σχετικής τιμής του πρώτου μέσου σε σχέση με το δεύτερο ένας ορισμένος αριθμός πληρωτών θα εγκαταλείψει το πρώτο σύστημα και θα προτιμήσει το σύστημα της πάγιας εντολής πληρωμής. Μια ένδειξη περί αυτού είναι το γεγονός ότι από το 1992, που οι τράπεζες άρχισαν να επιβαρύνουν με μια προμήθεια τους πιστωτές για τη χρησιμοποίηση εμβασμάτων με τυποποιημένη ένδειξη, οι οποίοι θα μπορούσαν στη συνέχεια να την μετακυλίσουν στους πληρωτές, η χρησιμοποίηση του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών άρχισε να παρουσιάζει ελαφρά πτωτική τάση. Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η επιτυχής διαφημιστική εκστρατεία "Betaal op maat" που κάνουν από κοινού τράπεζες και οι δικαιούχοι έχει συμβάλει στο να μειωθούν τα έντυπα μεταφοράς χρηματικών ποσών και να αυξηθεί η πάγια εντολή πληρωμής. Η πάγια εντολή πληρωμής συνεπώς θα πρέπει να θεωρηθεί ότι μπορεί, ως ένα βαθμό να υποκαταστήσει το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών. Για το λόγο αυτό το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών και η πάγια εντολή πληρωμής μπορούν να θεωρηθούν ότι αποτελούν τη σχετική αγορά του προϊόντος.

Η σχετική γεωγραφική αγορά

(41) Δεδομένου ότι το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών αποτελεί ένα σύστημα εσωτερικών πληρωμών, δηλαδή προορίζεται για τις πληρωμές μεταξύ των χρεωστών και των πιστωτών οι οποίοι έχουν λογαριασμό σε τράπεζα που είναι εγκατεστημένη στην Ολλανδία και συμμετέχει στο σύστημα, η σχετική γεωγραφική αγορά είναι η ολλανδική αγορά.

Άρθρο 81 παράγραφος 1

Συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων

(42) Οι τράπεζες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία GSA ή που έχουν υπογράψει μια δήλωση προσχώρησης είναι οι επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1. Η συμφωνία GSA είναι κατά συνέπεια συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1.

Περιορισμός του ανταγωνισμού

Σχέσεις στο πλαίσιο μιας τετραμερούς συμφωνίας

(43) Όπως στα περισσότερα συστήματα πληρωμών, στο σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών συμμετέχουν κατά κανόνα τέσσερα μέρη: ο πληρωτής (ο εντολέας) ο πιστωτής (δικαιούχος) η τράπεζα του πληρωτή και η τράπεζα του πιστωτή(27). Κάθε μέρος έχει άμεση σχέση με δύο άλλα. Π.χ. η πιστώτρια τράπεζα έχει άμεση σέση με την χρεώστρια τράπεζα αφενός, δυνάμει της συμφωνίας GSA, και με τον δικαιούχο αφετέρου, δυνάμει της σύμβασης χρησιμοποίησης του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών. Τις διάφορες σχέσεις στο πλαίσιο του τετραμερούς συστήματος πληρωμών θα πρέπει κανείς να τις δει από την άποψη της αλληλεπίδρασής τους. Οι συμφωνίες σχετικά με τις τιμές στο πλαίσιο μιας από αυτές τις σχέσεις μπορούν να επηρεάσουν τις άλλες σχέσεις και κατά συνέπεια την χρησιμοποίηση του συστήματος πληρωμών.

(44) Η κοινοποιηθείσα συμφωνία σχετικά με την χρέωση του κόστους επεξεργασίας των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών αφορά άμεσα τη σχέση ανάμεσα στην πιστώτρια τράπεζα και στη χρεώστρια τράπεζα (διατραπεζική σχέση). Εντούτοις, η διατραπεζική συμφωνία για τις τιμές μπορεί να έχει επιπτώσεις στη σχέση ανάμεσα στην πιστώτρια τράπεζα και στον πιστωτή και κατά συνέπεια στη λειτουργία του ίδιου του συστήματος των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών. Η πιστώτρια τράπεζα μπορεί να αποφασίσει να μετακυλίσει το κόστος της διατραπεζικής προμήθειας αυξάνοντας την προμήθεια με την οποία χρεώνει τον πιστωτή. Ο πιστωτής με τη σειρά του μπορεί να αποφασίσει να μετακυλίσει αυτά τα πρόσθετα έξοδα στον πελάτη ο οποίος χρησιμοποιεί το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών. Στην περίπτωση αυτή οι πελάτες μπορούν να αποφασίσουν να αλλάξουν σύστημα και να χρησιμοποιήσουν ένα άλλο σύστημα πληρωμής που τους παρέχει η τράπεζά τους ή μια άλλη ανταγωνίστρια τράπεζα.

(45) Αυτό το πιθανό κύμα δράσεων και αντιδράσεων αποτελεί χαρακτηριστικό των συστημάτων πληρωμών, όπως είναι έντυπα μεταφοράς χρηματικών ποσών, το οποίο θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στις περιπτώσεις που εξετάζεται εάν υπάρχει περιορισμός του ανταγωνισμού ή όχι: για να διαπιστωθεί εάν υπάρχει περιορισμός τιμών στο πλαίσιο μιας από τις τέσσερις σχέσεις που υπάρχουν μέσα σε ένα σύστημα πληρωμών, όπως είναι η πολυμερής διατραπεζική προμήθεια, δεν αρκεί να εξετασθούν μόνο οι επιπτώσεις στο εσωτερικό της εν λόγω σχέσης. Θα πρέπει να εξετασθούν επίσης και οι επιπτώσεις σε όλες τις σχέσεις και σε ολόκληρο το σύστημα πληρωμών.

Η πολυμερής διατραπεζική προμήθεια

(46) Από τεχνική άποψη, ένα ενιαίο σύστημα εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών, δηλαδή ένα σύστημα πληρωμών όπου οι δικαιούχοι και οι πληρωτές μπορούν να χρησιμοποιήσουν οποιαδήποτε τράπεζα στην οποία έχουν λογαριασμό, μπορεί να υπάρξει μόνο πάνω σε μια ειδική πολυμερή βάση. Κατά συνέπεια, η σύναψη συλλογικών συμφωνιών που αφορούν τις τεχνικές διατάξεις και τις διαδικασίες επεξεργασίας των πράξεων είναι απαραίτητη για την καλή λειτουργία του συστήματος. Στην πράξη, εξάλλου, είναι αναγκαίο για τις τράπεζες που συμμετέχουν στις συναλλαγή να συνάψουν μια συμφωνία σχετικά με την επιβολή των επιβαρύνσεων: εάν θα επιβάλλουν ή όχι επιβάρυνση και ποιο θα είναι το ύψος αυτής της επιβάρυνσης. Λόγω των ειδικών χαρακτηριστικών ενός συστήματος πληρωμών, όπως είναι το σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών, είναι αυτονόητο ότι οι διαπραγματεύσεις αυτές θα πρέπει να έχουν γίνει εκ των προτέρων, δηλαδή πριν οι τράπεζες αρχίσουν να χρησιμοποιούν το σύστημα πληρωμών για την επεξεργασία των πληρωμών που κάνουν οι πελάτες τους. Κάθε σύστημα πληρωμών σημαίνει ότι από τη στιγμή που ξεκινήσει η πράξη πληρωμής ο πληρωτής και ο δικαιούχος θα πρέπει να είναι βέβαιοι ότι η πράξη θα εκτελεσθεί αμέσως από τις εμπλεκόμενες τράπεζες. Επειδή η επιλογή των τραπεζών που εκτελούν την πράξη γίνεται από τους δικαιούχους των λογαριασμών που χρησιμοποιούν το σύστημα, οι τράπεζες γίνονται κατά κάποιο τρόπο, από τη στιγμή αυτή, υποχρεωτικοί εταίροι, κατά την έννοια ότι δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά από το να συνεργασθούν. Για το λόγο αυτό οι διαπραγματεύσεις σχετικά με τις τιμές είναι έγκυρες εάν έχουν γίνει εκ των προτέρων. Εάν οι τράπεζες αποφασίσουν να καθιερώσουν μια διατραπεζική προμήθεια, η συμφωνία σχετικά με το ύψος της προμήθειας μπορεί καταρχήν να είναι διμερής ή πολυμερής.

(47) Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι τράπεζες αποφάσισαν να καθιερώσουν μια ενιαία πολυμερή προμήθεια, η οποία από το 1992 αποτελεί το ανώτατο όριό της. Οι τράπεζες μπορούν επίσης να πάρουν την πρωτοβουλία να συνάψουν συμφωνίες σχετικά με τις διμερείς προμήθειες και άλλες τράπεζες να υπογράψουν στη συνέχεια αυτές τις συμφωνίες, ούτως ώστε οι διμερείς αυτές προμήθειες να ισχύουν και για αυτές(28). Οι τράπεζες θα μπορούσαν επίσης να συνάψουν πολυμερείς συμφωνίες σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού της διατραπεζικής προμήθειας με διαφορεπκές παραμέτρους ανάμεσά τους(29).

(48) Η Επιτροπή κρίνει ότι μια συμφωνία σχετικά με μια διμερή διατραπεζική προμήθεια δεν εμπίπτει κανονικά στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1. Αντίθετα οποιαδήποτε συμφωνία σχετικά με μια πολυμερή διατραπεζική προμήθεια αποτελεί περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1, επειδή περιορίζει σημαντικά την ελευθερία των τραπεζών να καθορίζουν σε διμερή βάση την τιμολογιακή τους πολιτική(30). Η πολυμερής διατραπεζική προμήθεια κατά την έννοια του άρθρου 5 της συμφωνίας GSA έχει συνεπώς ως στόχο τον περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1, επειδή περιορίζει την ελευθερία των τραπεζών οι οποίες αποτελούν μέρος της συμφωνίας να καθορίζουν το ύψος μιας πιθανής προμήθειας για την επεξεργασία των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών στο πλαίσιο των διμερών διαπραγματεύσεων(31).

(49) Η πρακτική δείχνει ότι οι διμερείς διαπραγματεύσεις σχετικά με τις διατραπεζικές προμήθειες για την ηλεκτρονική επεξεργασία των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών είναι τεχνικά δυνατές. Έτσι, πριν την έναρξη της ισχύος της GSA υπήρχαν διμερείς συμφωνίες μεταξύ πολλών μεγάλων τραπεζών σχετικά με την πληρωμή αυτών των τελών.

(50) Βέβαια, μετά την μετατροπή της σταθερής προμήθειας σε ανώτατη προμήθεια, στις 26 Μαρτίου 1992, οι τράπεζες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία GSA μπορούν να συνάψουν διμερείς συμφωνίες οι οποίες θα προβλέπουν χαμηλότερη διατραπεζική προμήθεια για την επεξεργασία των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών. Μέχρι τώρα καμία από τις τράπεζες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία αυτή δεν έχει κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας. Η μετάβαση από μια σταθερή προμήθεια σε μια ανώτατη προμήθεια δεν είχε καμία πρακτική επίπτωση μέχρι τώρα.

(51) Στην ανακοίνωσή της σχετικά με τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων, η Επιτροπή αναφέρει ότι ο περιορισμός του ανταγωνισμού που συνεπάγεται η διατραπεζική προμήθεια θα έχει πιθανώς αρνητική επίπτωση στη συμπεριφορά της τράπεζας απέναντι στους πελάτες της. Στο σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών η διατραπεζική προμήθετα έχει πράγματι περιοριστικό χαρακτήρα όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των (πιστωτριών) τραπεζών και των πελατών τους στο βαθμό που έχει διαπιστωθεί ότι οι πιστώτριες τράπεζες μετακυλίουν συστηματικά στους πελάτες τους (δικαιούχους) τη διατραπεζική προμήθεια που οφείλουν. Τα τέλη που επιβάλλονται στους δικαιούχους από τις διάφορες τράπεζες για την επεξεργασία των εμβασμάτων με τυποποιημένη ένδειξη δεν είναι βέβαια ενιαία αλλά η μετακύλιση της διατραπεζικής προμήθειας γίνεται με τη σχεδόν ενιαία αύξηση των επιβαλλόμενων τελών. Έτσι η διατραπεζική προμήθεια αποτελεί την ελάχιστη επιβάρυνση για τους πελάτες.

(52) Από τις απαντήσεις που δόθηκαν σε ένα αίτημα για τη διάθεση πληροφοριών που εστάλη σε τρεις μεγάλες τράπεζες στις 23 Δεκεμβρίου 1991, προκύπτει ότι πριν την καθιέρωση της διατραπεζικής προμήθειας καμία από τις τρεις τράπεζες δεν χρέωνε (άμεσα) τους πελάτες της με τα έξοδα χρησιμοποίησης των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών, και ότι στη συνέχεια καθιερώθηκε μια προμήθεια ύψους 0,45 NLG (έμβασμα χωρίς παραρτήματα) από την ABN AMRO από την 1η Ιουλίου 1991 (ημερομηνία που άρχισε να ισχύει η συμφωνία GSA το 1991), από την Rabobank από την 1η Σεπτεμβρίου 1991 (επισημαίνεται ότι το ποσό των 0,45 NLG ήταν το ελάχιστο και ότι η προμήθεια θα μπορούσε να κυμαίνεται ανάλογα με τον αριθμό και το είδος των παρεχόμενων πληροφοριών) και από την ΝMB Postbank Groep από την 1η Ιανουαρίου 1992(32). Η ΝMB Postbank επιβεβαίωσε ρητά ότι το ήμισυ των εξόδων μηχανογράφησης των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών (με άλλα λόγια του ποσού της διατραπεζικής προμήθειας) χρεωνόταν στους πελάτες(33). Από ορισμένους φακέλους που περιλαμβάνονται στο φάκελο προκύπτει ότι η Rabobank, η ABN AMRO και άλλα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας GSA μετακύλιαν επίσης ολόκληρο το ποσό της διατραπεζικής προμήθειας(34).

(53) Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι οι τράπεζες έχουν συμφωνήσει να μετακυλίουν συστηματικά τη διατραπεζική προμήθεια. Η συμφωνία GSA προβλέπει ρητά ότι μπορούν να αποφασίσουν αυτόνομα εάν θα μετακυλίσουν αυτή την προμήθεια ή όχι. Εντούτοις, στο βαθμό που οι τράπεζες αποφασίσουν σε μεμονωμένη βάση να μετακυλίσουν την εν λόγω προμήθεια επηρεάζεται άμεσα η ύπαρξη της συμφωνίας GSA, επειδή η συμφωνία αυτή προβλέπει μια επιβάρυνση για την πιστώτρια τράπεζα η οποία δεν υπήρχε προηγουμένως. Εάν δεν υπήρχε μια διατραπεζική προμήθεια, δεν θα υπήρχε τίποτα που θα μπορούσε να μετακυλιθεί. Κατά συνέπεια η συμφωνηθείσα διατραπεζική προμήθεια περιορίζει τον ανταγωνισμό όσον αφορά τη σχέση ανάμεσα στην πιστώτρια τράπεζα και στο δικαιούχο.

(54) Ο περιορισμός του ανταγωνισμού που συνεπάγεται η πολυμερής διατραπεζική προμήθεια όσον αφορά τη σχέση ανάμεσα στην πιστώτρια τράπεζα και στον πελάτη της ενισχύεται από το γεγονός ότι κάθε μια από τις συμμετέχουσες τράπεζες επιβάλλει στους πελάτες της (πιστωτές), για τις διατραπεζικές πληρωμές μέσω εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών, την ίδια επιβάρυνση όπως και στην περίπτωση των διατραπεζικών πράξεων, παρά το γεγονός ότι η συμφωνία GSA ισχύει μόνο για τις διατραπεζικές πράξεις. Κατά συνέπεια οι εμπορευόμενοι είναι αδύνατον να αποφύγουν την πληρωμή των επιβαρύνσεων που συνεπάγεται η χρησιμοποίηση των εντύπων μεταφοράς. Εάν δεν υπήρχε καμιά επιβάρυνση ή εάν η επιβάρυνση ήταν χαμηλότερη για τις διατραπεζικές πράξεις, θα είχαν τη δυνατότητα να ανοίξουν λογαριασμούς σε περισσότερες τράπεζες ώστε να αυξήσουν τις διατραπεζικές τους πληρωμές και να αποφύγουν τις (υψηλότερες) επιβαρύνσεις που επιβάλλονται για τα διατραπεζικά εμβάσματα.

(55) Ο περιορισμός του ανταγωνισμού είναι αισθητός, επειδή όλες οι τράπεζες οι οποίες συμμετέχουν στο σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών στην Ολλανδία συνδέονται με τη συμφωνία GSA. Η συμφωνία καλύπτει ολόκληρη την αγορά. Ένας αρκετά μεγάλος ανταγωνισμός ανάμεσα στα συστήματα μπορεί να περιορίσει τις συνέπειες μιας διατραπεζικής προμήθειας στις επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στους πελάτες, στο βαθμό που δεν υπάρχουν ανάλογες διατραπεζικές επιβαρύνσεις σε άλλα συστήματα(35). Όμως, προμήθειες υπάρχουν επίσης και στο πλαίσιο του μοναδικού συστήματος που θα μπορούσε -έως ένα βαθμό- να υποκαταστήσει το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών, δηλαδή της πάγιας εντολής πληρωμής.

(56) Κατά συνέπεια, η GSA είναι μια συμφωνία η οποία έχει ως στόχο και ως συνέπεια να παρεμποδίζει, να περιορίζει ή να στρεβλώνει τον ανταγωνισμό στο εσωτερικό της κοινής αγοράς εξαιτίας του άμεσου ή έμμεσου καθορισμού των τιμών αγοράς ή πώλησης κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 στοιχείο α).

Στην ανακοίνωση δυνάμει του άρθρου 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή ανέφερε ότι είχε την πρόθεση να λάβει θετική απόφαση όσον αφορά την συμφωνία GSA. Υπό τον πρίσμα της απόφασης του Δικαστηρίου της 21ης Ιανουαρίου 1999, Bagnasco κατά Banca Popolare di Novara (συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-215/96 και C-216/96(36), η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συμφωνία GSA δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1, διότι η προϋπόθεση του αισθητού επηρεασμού του ενδοκοινοτικού εμπορίου δεν πληρούται. Τούτο εξηγείται με τους ακόλουθους λόγους.

Επίπτωση στο εμπόρτο μεταξύ των κρατών μελών

Γενικά

(57) Από τη πάγια νομολογία προκύπτει ότι για να μπορέσει να επηρεάσει το εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη, μια συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων θα πρέπει βάσει μιας σειράς αντικειμενικών πραγματικών ή νομικών στοιχείων να μπορεί να προβλέψει κανείς με κάποια βεβαιότητα ότι θα μπορέσει να επηρεάσει άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά το εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη σε τρόπο ώστε να παρεμποδίσει την πραγματοποίηση των στόχων της κοινής αγοράς των κρατών μελών(37). Η αρνητική επίπτωση στο ενδοκοινοτικό εμπόριο είναι κανονικά το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού διάφορων παραγόντων οι οποίοι, εάν τους δει κανείς μεμονωμένα, δεν είναι κατ' ανάγκη αποφασιστικοί(38).

(58) Από τη πάγια νομολογία εξάλλου προκύπτει ότι το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ισχύει μόνο για τις συμφωνίες για τις οποίες υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορούν να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών(39).

(59) Στο ερώτημα εάν η συμφωνία GSA, και ειδικά η διάταξη που αφορά τη διατραπεζική προμήθεια, μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο ανάμεσα στα κράτη μέλη, θα πρέπει, με βάση την προαναφερθείσα νομολογία του Δικαστηρίου, να ληφθούν υπόψη οι ακόλουθοι παράγοντες.

Η GSA καλύπτει το σύνολο της ολλανδικής επικράτειας

(60) Μπορεί να θεωρηθεί ότι η συμφωνία GSA, και ειδικά η διατραπεζική προμήθεια που προβλέπει, αφορά το σύνολο της ολλανδικής επικράτειας. Όλες οι τράπεζες που επιθυμούν να προσφέρουν το σύστημα του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών στην Ολλανδία υποχρεούνται ουσιαστικά να προσχωρήσουν στην συμφωνία GSA. Δεδομένου μάλιστα ότι οι πιστωτές και οι χρεώστες δεν έχουν κατ' ανάγκη λογαριασμό στην ίδια τράπεζα, οι τράπεζες θα πρέπει να είναι βέβαιες ότι το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών που χρησιμοποιούν οι πελάτες τους θα γίνει αποδεκτό από την τράπεζα των συναλλασσομένων με αυτούς.

(61) Το Δικαστήριο με πολλές αποφάσεις του έχει αποφανθεί ότι μια συμφωνία η οποία περιορίζει τον ανταγωνισμό και καλύπτει ολόκληρο το έδαφος ενός κράτους μέλους έχει εξ ορισμού ως αποτέλεσμα την παγίωση στεγανοποιήσεων εθνικού χαρακτήρα και τη συνακόλουθη παρακώλυση της οικονομικής αλληλοδιείσδυσης που επιδιώκεται με τη συνθήκη(40). Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι επηρεάζεται πάντοτε αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλοι παράγοντες. Τα ακόλουθα γεγονότα είναι σημαντικά από αυτή την άποψη(41).

Οικονομικές δραστηριότητες που αφορά το σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών

(62) Η συμμετοχή στο σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών δεν περιορίζεται στις εταιρείες (δικαιούχοι) και στους ιδιώτες (εντολείς) που είναι εγκατεστημένοι στην Ολλανδία αλλά είναι ανοιχτή σε όλους έχουν κάποιο λογαριασμό σε μια από τις τράπεζες που συμμετέχουν στο σύστημα. Εντούτοις, η πληρωμή μέσω εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών αφορά τις οικονομικές δραστηριότητες οι οποίες, λόγω των συμβατικών διατάξεων ή της ίδιας τους της φύσης, περιορίζονται κατά μεγάλο μέρος στην ολλανδική επικράτεια, π.χ. η παροχή αγαθών και υπηρεσιών (αέριο, ηλεκτρισμός, τηλέφωνο)(42). Όσον αφορά τη ζήτηση (δηλαδή τους πελάτες -πιστωτές και οφειλέτες- οι οποίοι χρησιμοποιούν τα εμβάσματα με τυποποιημένη ένδειξη ως μέσα πληρωμής), συμπεραίνεται ότι ο διασυνοριακός χαρακτήρας του συστήματος είναι πολύ περιορισμένος.

Συμμετοχή μη ολλανδικών τραπεζών

(63) Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη όχι μόνο η ζήτηση αλλά και η προσφορά του προϊόντος που αντιπροσωπεύει το έντυπο μεταφοράς χρηματικών ποσών (δηλαδή οι τράπεζες που προσφέρουν το σύστημα αυτό). Έχει διαπιστωθεί ότι τα υποκαταστήματα(43) και οι θυγατρικές(44) των αλλοδαπών τραπεζών συμμετέχουν σε μεγάλο βαθμό στο σύστημα των εντύπων μεταφοράς χρηματικών ποσών. Σύμφωνα με πληροφορίες που διέθεσε περί τα τέλη του 1997 η NVB, στο σύστημα συμμετείχαν 53 τράπεζες, εκ των οποίων οι 28 ήταν αλλοδαπές. Από τις αλλοδαπές τράπεζες, οι 11 προέρχονταν από χώρες της Κοινότητας (έξι θυγατρικές και πέντε υποκαστήματα). Ο ρόλος που διαδραματίζουν αυτές οι τράπεζες στο σύστημα του εμβάσματος με τυποποιημένη ένδειξη ήταν εντούτοις πολύ περιορισμένος. Το 1997 το μεγαλύτερο μέρος (το 91 % περίπου) των 100000 συμβάσεων για τη χρησιμοποίηση τυποποιημένων εντύπων εμβασμάτων το είχαν συνάψει μεγάλες τράπεζες (ABN AMRO, Rabo, ING Bank και Postbank). Ο αριθμός των συμβάσεων που είχαν συνάψει αλλοδαπές τράπεζες ήταν μικρότερος από το 1 %. Ο αριθμός των πράξεων που έκαναν επίσης ήταν πολύ περιορισμένος, 1 % όσον αφορά τις χρεώσεις και 5 % όσον αφορά τις πιστώσεις(45).

Η σημασία της συμμετοχής στη συμφωνία GSA για τις αλλοδαπές τράπεζες

(64) Περί τα μέσα του 1997 στην ολλανδική αγορά λειτουργούσαν 115 τράπεζες, εκ των οποίων οι 68 ήταν ολλανδικές και οι 47 αλλοδαπές (19 τράπεζες της Κοινότητας, δηλαδή τράπεζες προερχόμενες από τις χώρες της Κοινότητας, και 28 τράπεζες εκτός Κοινότητας)(46). Το ένα τρίτο περίπου των αλλοδαπών τραπεζών που λειτουργούν στην Ολλανδία δεν προσφέρει το σύστημα του εντύπου μεταφοράς χρηματικών ποσών. Όσον αφορά τις 27 αλλοδαπές τράπεζες που προσφέρουν το εν λόγω προϊόν και έχουν προσχωρήσει στη σύμβαση GSA, είναι δύσκολο να υποστηρίξει κανείς, λόγω του περιορισμένου ενδιαφέροντος που παρουσιάζει αυτό το μέσο πληρωμής για αυτές (βλέπε σημείο 63), ότι η προσφορά του εν λόγω προϊόντος παίζει σημαντικό ρόλο όταν παίρνουν την απόφασή τους για να μπουν στην ολλανδική αγορά.

(65) Εν κατακλείδι και λαμβάνοντας υπόψη όλους τους προαναφερθέντες παράγοντες, δεν μπορούσε κανείς να πει ότι η συμφωνία GSA μπορεί να επηρεάσει αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Με βάση τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της, η Επιτροπή κρίνει ότι δεν συντρέχει λόγος εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης, όσον αφορά τη συμφωνία GSA του 1991 που κοινοποίησε η Nederlandse Vereniging van Banken (NVB).

Άρθρο 2

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην: De Nederlandsche Vereniging van Banken Singel 236 NL - 1016 AB AMSTERDAM

Βρυξέλλες, 8 Σεπτεμβρίου 1999.

Για την Επιτροπή

Karel VAN MIERT

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ 13 της 21.2.1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ L 148 της 15.6.1999, σ. 5.

(3) ΕΕ 127 της 20.8.1963, σ. 2268/63.

(4) ΕΕ C 273 της 9.9.1997, σ. 12.

(5) Η NVB κοινοποίησε τη συμφωνία GSA το 1991 εξ ονόματος των μελών χωρίς η ίδια να είναι αντισυμβαλλόμενο μέρος αυτής της συμφωνίας. Υπέγραψε αυτή τη συμφωνία για να δείξει ότι την είχε διαβάσει.

(6) Καταγγελία της 21.1.1991 (υπόθεση IV/33.793).

(7) Καταγγελίες της 7.6.1991, 13.9.1991 και της 10.2.1992 (υπόθεση IV/34.234).

(8) Κοινή καταγγελία της 21.10.1993 (υπόθεση IV/34.888).

(9) Επιστολή της NVB της 25.3.1997 (φάκελος 34.010, σ. 711) και επιστολή της ΑΒΝ AMRO της 11.2.1999.

(10) Επιστολή της Rabobank της 17.2.1999.

(11) Επιστολή της 1NG της 17.2.1999.

(12) Επιστολή της Nederlandse Spaarbankbond της 18.2.1999.

(13) Επιστολή της NVB της 27.3.1997 και επιστολή της Interpay της 18.2.1999.

(14) Ένας ορισμένος αριθμός τραπεζών τελειοποιεί προς το παρόν την πλέον προηγμένη οπτική τεχνολογία για την αντικατάσταση των συστημάτων οπτικής ανάγνωσης. Οι δικαιούχοι που επιθυμούν να λάβουν ένα έντυπο εμβάσματος μετά την επεξεργασία (χρήστες εντύπων εμβασμάτων με πολλά παραρτήματα) λαμβάνουν από τις αρχές το 1996 μια οπτική εκτύπωση (imageprints) των εμβασμάτων που έχουν μετατραπεί σε ηλεκτρονικές πληροφορίες (ετήσια έκθεση της Interpay για το 1996).

(15) Επιστολή της Interpay της 18.2.1999.

(16) Τμήματα του παρόντος κειμένου διατυπώθηκαν κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζουν τη μη διάδοση εμπιστευτικών πληροφοριών· τα εν λόγω τμήματα περιβάλλονται από αγκύλες και επισημαίνονται με αστερίσκο.

(17) Επιστολή της ING Bank της 17.2.1999.

(18) Βλέπε υποσημείωση αριθμός 8, επιστολή της Interpay της 18.2.1999 και επιστολή της ING Bank της 17.2.1999.

(19) Βλέπε υποσημείωση 8.

(20) Το 1997 η προσέγγιση του συστήματος πληρωμών των τραπεζών της Interpay και του συστήματος της Postbank κατέληξε στη δημιουργία ενός εθνικού συστήματος πληρωμών ("Nationaal Betalings Circuit") (ετήσια έκθεση NVB 1998).

(21) Διευκρινίσεις που περιλαμβάνονται στην κοινοποίηση της 10.7.1991 και πρόσθετες διευκρινίσεις της 17.9.1991.

(22) Επιστολή της 14.1.1997 (φάκελος 33.793, σ. 794).

(23) ΕΕ L 43 της 14.2.1997, σ. 25.

(24) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού (ΕΕ C 372 της 9.12.1997, σ. 5).

(25) Ετήσια έκθεση της BGC για το 1993, ετήσια έκθεση της Interpay για το 1996, επιστολή της Interpay της 18.2.1999.

(26) Ετήσια έκθεση της Interpay 1996, σ. 30-31.

(27) Η τράπεζα του πληρωτή και η τράπεζα του δικαιούχου μπορεί να είναι μία και αυτή. Στην περίπτωση αυτή, πρόκειται για ενδοτραπεζική πράξη.

(28) Όπως γινόταν πριν να αρχίσει να ισχύει η συμφωνία GSA του 1991.

(29) Όπως γινόταν στην Ολλανδία μέχρι το 1998 για τα μηχανήματα αυτόματης ανάληψης.

(30) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού εκ της διασυνοριακής μεταφοράς πίστωσης (ΕΕ C 251 της 27.9.1995, σ. 3), σημείο 40.

(31) Βλέπε Nederlandse Verenigireg van Banken (απόφαση 89/512/ΕΟΚ, ΕΕ L 253 της 30.8.1998, σ. 1), αιτιολογική σκέψη 56. Η προσφυγή της NVB εναντίον αυτής της απόφασης κρίθηκε απαράδεκτη από το Πρωτοδικείο στις 17 Σεπτεμβρίου 1992 (υπόθεση C-138/89, Συλλογή 1992 ΙΙ-2181).

(32) Από τις απαντήσεις των διάφορων τραπεζών στα αιτήματα για πληροφορίες της 5ης Αυγούστου 1997 και της 18ης Ιανουαρίου 1999 προκύπτει ότι όλες σχεδόν οι τράπεζες συνέχισαν να εισπράττουν μεταξύ 1997 και 1999 μια κατ' αποκοπή προμήθεια ύψους 0,45 NLG (έμβασμα χωρίς παραρτήματα) παρά το γεγονός ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν στην πράξη διαφορές σε σχέση με αυτό το επίπεδο αναφοράς μέχρι ένα ορισμένο ποσό.

(33) Παράρτημα 8 της απάντησης της ΝMB Postbank Groep της 29ης Ιανουαρίου 1992. Βλέπε επίσης επιστολής της ING Βank της 21ης Ιανουαρίου 1993 σε έναν έμπορο πελάτη.

(34) Βλέπε επιστολή AΒΝ AMRO προς εμπόρους πελάτες με ημερομηνίες 18 και 24 Οκτωβρίου 1991, επιστολή της AΒΝ Bank Nederland της 4ης Ιουλίου 1991, επιστολή της Rabobank Heerlen της 31ης Μαρτίου 1992, επιστολή της Hollandse Koopmansbank της 6ης Φεβρουαρίου 1992, επιστολή της Bank Mendes Gans NV της 18ης Δεκεμβρίου 1991 και επιστολή της Commerzbank Nederland NV της 13ης Νοεμβρίου 1993.

(35) Βλέπε επίσης τις παραγράφους 41 και 42 της ανακοίνωσης σχετικά με τα διασυνοριακά εμβάσματα (βλέπε υποσημείωση αριθ. 29).

(36) Δεν δημοσιεύθηκε ακόμη στη Συλλογή.

(37) Βλέπε την απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1995 στην υπόθεση 42/84 Remia/Επιτροπή, Συλλογή 1985, σ. 2545.

(38) Βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Δεκεμβρίου 1984 στην υπόθεση C 250/92, DLG, Συλλογή 1992, Ι-5461, αιτιολογική σκέψη 54.

(39) Βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Ιουλίου 1997 στην υπόθεση Ferriere Νοrd/Επιτροπή, Συλλογή 1997, σ. Ι-4411, αιτιολογική σκέψη 19.

(40) Βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Οκτωβρίου 1972 στην υπόθεση 8/72, Vereeniging van Cementhandelaren/Επιτροπή, Συλλογή 1972-1973, σελ. 223, αιτιολογική σκέψη 29, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 21ης Φεβρουαρίου 1975 στην υπόθεση Τ-29/92, SΡO/Επιτροπή, Συλλογή 1995 σ. ΙΙ-289, αιτιολογική σκέψη 229.

(41) Βλέπε υποσημείωση 34.

(42) Βλέπε απόφαση 87/103/ΕΟΚ της Επιτροπής (ABI), ΕΕ L 43 της 13.2.1987, σ. 51, αιτιολογική σκέψη 37.

(43) Εξαιτίας των στενών οικονομικών σχέσεων που υπάρχουν ανάμεσα στις μητρικές αλλοδαπές εταιρείες και στα υποκαστήματά τους που βρίσκονται στην Ολλανδία, τα υποκαταστήματα αυτά θα πρέπει να θεωρηθούν ως "παραρτήματα" αυτών των μητρικών εταιρειών ανεξαρτήτως του νομικού τους καθεστώτος. Οι δραστηριότητες αυτών των υποκαταστημάτων θα πρέπει κατά συνέπεια να θεωρηθούν επίσης ως ένα στοιχείο εμπορίου ανάμεσα στα κράτη μέλη. Βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου της 27ης Ιανουαρίου 1977 στην υπόθεση 45/85, Verband der Sachversicherer/Επιτροπή, Συλλογή 1987, σ. 458-460.

(44) Οι θυγατρικές εταιρείες των αλλοδαπών τραπεζών που είναι εγκατεστημένες στην Ολλανδία θεωρούνται αλλοδαπές τράπεζες από τη De Nederlandsche Bank (DNB), στην περίπτωση που τουλάχιστον το 5 % των μετοχών ανήκει σε άτομα που δεν κατοικούν στην Ολλανδία (βλέπε ετήσια έκθεση DNB 1991 και απάντηση της DNB στην αίτηση πληροφοριών της 5ης Αυyούστου 1997). Η NVB δέχεται επίσης αυτόν τον ορισμό (βλέπε ετήσια έκθεση NVB 1998, σ. 54). Από την απόφαση Bagnasco προκύπτει (βλέπε υποσημείωση 35) ότι το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν θα πρέπει να λαμβάνεται μόνο υπόψη η συμμετοχή των υποκαταστημάτων αλλά και των θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν επηρεάζεται ή όχι το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.

(45) Επιστολές της NVB της 25ης Μαρτίου 1997 και της 8ης Μαρτίου 1999.

(46) Εδώ πρόκειται για γενικές τράπεζες, για συνεταιριστικές τράπεζες, για ταμιευτήρια και για στεγαστικά ταμιευτήρια (βλέπε παράρτημα VI της επιστολής της NVB με ημερομηνία 18 Ιουλίου 1997).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

Κατάλογος συμμετεχουσών τραπεζών στη συμφωνία GSA

(31.12.1997)

1. ABN AMRO Bank NV

2. Aegon Bank NV

3. Asahi Bank (Nederland) NV

4. ASR Bank NV

5. AVCB Bank NV

6. Banco di Brasil SA

7. Banco do Estado de São Paulo SA

8. Banco Exterior de España SA

9. Bank Bercoop NV

10. Bank Brussel Lambert NV

11. Bank Insinger de Beaufort NV

12. Bank Labouchere NV

13. Bank Mendes Gans NV

14. NV Bank Nederlandse Gemeenten

15. Bank of America NT & SA

16. Bank of Tokyo-Mitsubishi (Holland) NV

17. Banque Artesia Nederland NV

18. Barclays Bank PLC

19. Chang Hwa Commercial Bank (Europe) NV

20. Citibank NA

21. Commerzbank Nederland NV

22. Crediet & Effectenbank NV

23. Dai-Ichi Kangyo Bank Nederland NV

24. NV De Indonesische Overzeese Bank

25. De Nederlandsche Bank NV

26. Delta Lloyd Bank NV

27. Demir-Halk Bank Nederland NV

28. Deutsche Bank AG

29. F. van Lanschot Bankiers NV

30. FGH Bank NV

31. Fortis Bank Nederland NV

32. Frieslandbank NV

33. Fuji Bank Nederland NV

34. Generale Bank Nederland NV

35. GWK Bank NV

36. Hollandse Koopmansbank NV

37. ING Bank NV

38. Kas-Associatie NV

39. KBC Bank Nederland NV

40. Koçbank Nederland NV

41. Korea Exchange Bank

42. Lloyds Bank PLC

43. MeesPierson NV

44. National Bank of Greece

45. Nederlandse Waterschapsbank NV

46. OHRA Bank NV

47. OV-Bank NV

48. Postbank NV

49. Rabobank Nederland

50. Roparco NV

51. San Paolo Bank

52. SBS-Agro Bank Nederland NV

53. SNS Bank Nederland NV

54. Staal Bankiers NV

55. Theodoor Gilissen Bankiers NV

56. Tokai Bank Nederland NV

57. Triodosbank NV

58. United Garanti Bank International NV

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

Κοινή διαδικασία πληρωμών και εμβασμάτων με τυποποιημένη ένδειξη

("GSA")

>PIC FILE= "L_1999271EL.004002.EPS">