Γνώμη του Συμβουλίου

της 21ης Ιανουαρίου 2003

σχετικά με το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας της Ελλάδας, 2002-2006

(2003/C 26/03)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών(1), και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 3,

τη σύσταση της Επιτροπής,

Ύστερα από διαβούλευση με την Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΗ:

Στις 21 Ιανουαρίου 2003, το Συμβούλιο εξέτασε το επικαιροποιημένο κατά το 2002 πρόγραμμα σταθερότητας της Ελλάδας, το οποίο καλύπτει την περίοδο 2002-2006. Το πρόγραμμα είναι σύμφωνο με τις απαιτήσεις του κώδικα δεοντολογίας για το περιεχόμενο και τη μορφή των προγραμμάτων σταθερότητας, ο οποίος εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ecofin στις 10 Ιουλίου 2001. Το πρόγραμμα είναι εν μέρει σύμφωνο με τις συστάσεις των ΓΠΟΠ.

Το 2002, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ επιβραδύνθηκε ελαφρά, ως αποτέλεσμα της επιδείνωσης του εξωτερικού περιβάλλοντος, αλλά παρέμεινε ισχυρή στο 3,8 % όπως προβλεπόταν στο πρόγραμμα σταθεροποίησης 2001. Παρά την εξασθένηση τους τελευταίους μήνες, οι πληθωριστικές πιέσεις λόγω δευτερογενών επιπτώσεων από την αύξηση των τιμών του πετρελαίου και άλλους προσωρινούς παράγοντες, όπως οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, συνεχίζονται και το ποσοστό πληθωρισμού παραμένει υψηλό· το Νοέμβριο του 2002 ο ΕΔΤΚ αυξήθηκε με ετήσιο ρυθμό 3,9 %.

Η επικαιροποίηση 2002 του προγράμματος σταθερότητας προβλέπει ετήσια αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά περίπου 3,8 % σε ετήσιο μέσο όρο για την περίοδο 2003-2006, και οριακά χαμηλότερους ρυθμούς από εκείνους της επικαιροποίησης 2001 για την περίοδο έως το 2004. Το Συμβούλιο εκτιμά ότι η επίτευξη της προβλεπόμενης αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ είναι δυνατή, ιδίως έως το 2004, καθώς η οικονομική δραστηριότητα θα υποστηρίζεται από υψηλές ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις για την προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων και από τις εισροές πόρων του τρίτου κοινοτικού πλαισίου στήριξης. Ωστόσο, για να συνεχιστεί βιώσιμα η μεγέθυνση, είναι ζωτικής σημασίας να παραμείνει σφιχτή η δημοσιονομική πολιτική και οι αυξήσεις μισθών και ημερομισθίων να βασίζονται στις μεταβολές της παραγωγικότητας της εργασίας.

Το Συμβούλιο σημειώνει ότι οι λογαριασμοί της γενικής κυβέρνησης επιδεινώθηκαν το 2000 και το 2001, σε σύγκριση με τις εκτιμήσεις της επικαιροποίησης 2001, σε μεγάλο βαθμό λόγω της αναθεώρησης των μεγεθών των εθνικών λογαριασμών προς συμμόρφωση με τους σχετικούς κανόνες της Υπηρεσίας Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων (ESA) του ΟΗΕ. Κατά συνέπεια, η αφετηρία των δημοσιονομικών προβλέψεων έχει μεταβληθεί σημαντικά σε σύγκριση με την επικαιροποίηση 2001: σύμφωνα με το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας 2002, εκτιμάται ότι η γενική κυβέρνηση θα εμφανίσει το 2002 έλλειμμα 1,1 % του ΑΕΠ, έναντι πρόβλεψης για πλεόνασμα 0,8 % του ΑΕΠ στην επικαιροποίηση 2001. Ομοίως, ο λόγος δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ εκτιμάται πλέον ότι θα ανέλθει στο 105,3 % το 2002, έναντι 97,3 % στην προηγούμενη επικαιροποίηση.

Το Συμβούλιο θεωρεί ότι οι δημοσιονομικές εξελίξεις, όπως αντικατοπτρίζονται στα αναθεωρημένα στοιχεία, και ιδίως ο βραδύς ρυθμός μείωσης του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ σε μια περίοδο ταχείας ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, εμπνέουν σοβαρές ανησυχίες.

Το Συμβούλιο σημειώνει ότι η επικαιροποίηση 2002 προβλέπει ότι το δημοσιονομικό αποτέλεσμα θα μετατραπεί από έλλειμμα 1,1 % του ΑΕΠ το 2002 σε πλεόνασμα 0,6 % του ΑΕΠ το 2006· ταυτόχρονα, ο λόγος δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ αναμένεται να μειωθεί από 107 % το 2001 σε 87,9 % το 2006· ειδικότερα, για την περίοδο 2001-2004 προβλέπεται ότι ο λόγος δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ θα μειωθεί κατά 10,9 εκατοστιαίες μονάδες από το υψηλότερο αρχικό του επίπεδο, αντί κατά 9,6 εκατοστιαίες μονάδες σύμφωνα με την πρόβλεψη της επικαιροποίησης 2001.

Το Συμβούλιο σημειώνει ότι η βελτίωση του δημοσιονομικού αποτελέσματος στην περίοδο 2002-2006 βασίζεται στη μείωση των πληρωμών τόκων και στην περικοπή των τρεχουσών πρωτογενών δαπανών. Ωστόσο, το Συμβούλιο εκτιμά ότι, λαμβανομένης υπόψη της πρόσφατης εμπειρίας, η επίτευξη γοργών και συνεχών μειώσεων στις τρέχουσες πρωτογενείς δαπάνες είναι δυσχερής. Μέχρι σήμερα, το πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει δεσμευτικά όρια για τις τρέχουσες πρωτογενείς δαπάνες. Το Συμβούλιο σημειώνει την πρωτοβουλία της ελληνικής κυβέρνησης να εισαγάγει κώδικα δημοσιονομικής σταθερότητας, ανταποκρινόμενη στις συστάσεις που περιέχονταν στη γνώμη του Συμβουλίου για το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας 2000(2) και την επικαιροποίηση 2001(3). Το Συμβούλιο προτρέπει τις ελληνικές αρχές να συνοδεύσουν αυτόν το νέο νόμο με κατάλληλους μηχανισμούς για την εξασφάλιση αποτελεσματικού ελέγχου των δαπανών. Ο καθορισμός δεσμευτικών κανόνων για ορισμένες κατηγορίες τρεχουσών δημόσιων δαπανών, όπως π.χ. των συνολικών αποδοχών των δημόσιων υπαλλήλων, θα συντελέσει στην αποτελεσματική εφαρμογή του νέου κώδικα.

Το Συμβούλιο εκτιμά ότι απαιτείται περαιτέρω προσπάθεια δημοσιονομικής προσαρμογής. Καθώς η δημοσιονομική προσαρμογή που προβλέπεται στην επικαιροποίηση 2002 είναι υστεροβαρής, επιβάλλεται δυσβάσταχτο φορτίο στα τελευταία έτη του προγράμματος. Το 2006 μπορεί να υπάρχει ακόμα ένα μικρό κυκλικά προσαρμοσμένο δημοσιονομικό έλλειμμα. Ωστόσο, το Συμβούλιο εκτιμά ότι τόσο το επίπεδο όσο και η πρόσφατη εξέλιξη του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ απαιτούν μια ισχυρότερη και πιο μόνιμη μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική προσαρμογή, τουλάχιστον κατά 0,5 % του ΑΕΠ ετησίως καθόσον αφορά τη διαρθρωτική θέση. Αυτό είναι αναγκαίο και λόγω της προοπτικής της αυξανόμενης δημοσιονομικής επιβάρυνσης λόγω της γήρανσης του πληθυσμού. Το Συμβούλιο καλεί την ελληνική κυβέρνηση να επωφεληθεί από τη σημερινή ευνοϊκή μακροοικονομική κατάσταση για να λάβει αποφασιστικά μέτρα για μια μόνιμη δημοσιονομική προσαρμογή που θα οδηγήσει στη βελτίωση της διαρθρωτικής δημοσιονομικής θέσης και σε έναν ικανοποιητικό ρυθμό μείωσης του χρέους.

Το Συμβούλιο σημειώνει ότι η ενίσχυση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων αποτελεί κεντρικό στόχο της οικονομικής πολιτικής του επικαιροποιημένου προγράμματος· εκτιμά ότι παρά την πρόοδο που επιτεύχθηκε τα τελευταία χρόνια στον τομέα αυτό, η υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων πρέπει να συνεχιστεί στις αγορές προϊόντων, υπηρεσιών και εργασίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική λειτουργία τους και η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας· το Συμβούλιο ενθαρρύνει την ελληνική κυβέρνηση να προβεί στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις όσο το δυνατόν ταχύτερα και καλωσορίζει την πρόθεσή της να εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις στον τομέα του προγραμματισμού και της διαχείρισης των δαπανών του δημόσιου τομέα.

Το Συμβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για τις πληροφορίες που παρέχονται στο επικαιροποιημένο πρόγραμμα όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών. Το Συμβούλιο εκτιμά ότι με τις σημερινές πολιτικές υπάρχει σοβαρός κίνδυνος εμφάνισης δημοσιονομικών ανισορροπιών στο μέλλον λόγω της γήρανσης του πληθυσμού. Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο σημειώνει τις πληροφορίες που παρέχονται στο επικαιροποιημένο πρόγραμμα σχετικά με τη "δεύτερη φάση" της μεταρρύθμισης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή το 2002 σύμφωνα με τις συστάσεις της γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας 2001. Για να συμβάλει(4) αισθητά η μείωση του χρέους στην κάλυψη του δημοσιονομικού κόστους της πληθυσμιακής γήρανσης, είναι ζωτικής σημασίας η επίτευξη ισοσκελισμένης δημοσιονομικής θέσης έως το 2006· αυτό θα πρέπει να εντάσσεται σε μια φιλόδοξη τρισχιδή στρατηγική για την αντιμετώπιση των μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών συνεπειών της γήρανσης του πληθυσμού, και ενδέχεται να χρειαστεί να περιλαμβάνει τη συσσώρευση πλεονασμάτων. Η διατήρηση υγιών δημόσιων οικονομικών θα επιτρέψει μακροπρόθεσμα να επιτευχθεί ουσιαστική μείωση του λόγου χρέους/ΑΕΠ πριν εκδηλωθεί ο δημοσιονομικός αντίκτυπος της γήρανσης του πληθυσμού. Το Συμβούλιο εκτιμά ότι πρέπει να γίνουν νέες μεταρρυθμίσεις στο σύστημα συντάξεων για να αποφευχθεί η αύξηση των δημόσιων δαπανών σε μη διατηρήσιμα επίπεδα. Ακόμη, το Συμβούλιο ενθαρρύνει τις ελληνικές αρχές να προωθήσουν τα επικουρικά συστήματα συντάξεων με ιδιωτική χρηματοδότηση και να λάβουν μέτρα για την αύξηση των ποσοστών συμμετοχής και για τον έλεγχο των σχετικών με την ηλικία δαπανών.

(1) ΕΕ L 209 της 2.8.1997.

(2) ΕΕ C 77 της 9.3.2001.

(3) ΕΕ C 51 της 26.2.2002.

(4) ΕΕ C 51 της 26.2.2002.