ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ODYSSEUS: ΕΤΗΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 1999 (1999/C 17/07)

1. Υπόμνηση των βασικών στοιχείων του προγράμματος

Στις 19 Μαΐου 1998, το Συμβούλιο ενέκρινε το πρόγραμμα Odysseus, το οποίο αναφέρεται στην κατάρτιση, στις ανταλλαγές και στη συνεργασία στον τομέα της πολιτικής για το άσυλο, τη μετανάστευση και τη διάβαση των εξωτερικών συνόρων (ΕΕ L 99 της 31.3.1998). Το εν λόγω πρόγραμμα εφαρμόζεται και στα 15 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και προβλέπει, ακόμη, τη δυνατότητα συνεργασίας με τρίτες χώρες, κυρίως δε με τις υποψήφιες προς ένταξη, εφόσον η συνεργασία αυτή είναι σύμφωνη με τους στόχους του προγράμματος.

Το πρόγραμμα αυτό καλύπτει την περίοδο 1998-2002 και τα κεφάλαια που διατίθενται για την εφαρμογή του ανέρχονται σε 12 εκατομμύρια EUR.

Ο γενικός στόχος του προγράμματος έχει τρία σκέλη:

1. Κατ' αρχάς, ένταξη σε μια πολυετή προοπτική της πρακτικής συνεργασίας των διοικητικών υπηρεσιών που είναι αρμόδιες για την υλοποίηση των πολιτικών σε θέματα ασύλου, μετανάστευσης και διάβασης των εξωτερικών συνόρων. Η πολυετής αυτή προοπτική αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα της δράσης, στο βαθμό που οι ενδεχόμενες προσαρμογές στις νέες νομοθετικές, διαδικαστικές και τεχνικές διατάξεις απαιτούν αρκετά ευρύ χρονικό περιθώριο, εν γένει μεγαλύτερο από τη διάρκεια ενός ετήσιου προγράμματος.

2. Στη συνέχεια, κατάρτιση ενός προγράμματος συνεκτικού ως προς την ουσία του, το οποίο να ενσωματώνει διάφορα στοιχεία μιας πολιτικής ευρύτατης συνεργασίας, με τη βοήθεια της κατάρτισης και της ανταλλαγής κρατικών λειτουργών. Για να είναι τα μέσα αυτά πλήρως αποτελεσματικά, πρέπει να ικανοποιούνται οι ακόλουθες τρεις προϋποθέσεις:

- προσδιορισμός των διαφόρων επιπέδων αρμοδιότητας: ενδείκνυται η αναζήτηση συμπληρωματικότητας μεταξύ των διαφόρων δράσεων που εγγράφονται στο πρόγραμμα Odysseus, και οι οποίες ανάγονται στο επίπεδο της Ένωσης, και των λοιπών δράσεων, ιδίως για τη βασική κατάρτιση των κρατικών λειτουργών, που κατά κύριον λόγο εμπίπτουν στις αρμοδιότητες των κρατών μελών,

- συνδυασμός της συνεργασίας, χάρη στις μελέτες και στην έρευνα, με την ανάπτυξη εργαλείων και τη διάδοση των πληροφοριών που επαυξάνουν την αποτελεσματικότητά τους,

- ενσωμάτωση της αξιολόγησης, πράγμα που προϋποθέτει ότι κάθε δράση θα περιλαμβάνει πλήρη καθορισμό των στόχων και των μέσων για την επίτευξή τους. Οι στόχοι αυτοί πρέπει να αποδίδουν και τη λογική συνέπεια μεταξύ των διατυπωμένων αναγκών και του περιεχομένου του προγράμματος. Έτσι, κάθε νέα δράση δεν θα μπορεί να αρχίζει παρά μόνο εφόσον ενσωματώνει πλήρως την αξιολόγηση των προγενέστερων δράσεων του ίδιου τύπου.

3. Τέλος, πραγματοποίηση ενός πραγματικού ανοίγματος προς τις τρίτες χώρες, και ιδίως προς τις υποψήφιες προς ένταξη, οι οποίες πρέπει να αποτελέσουν κατά προτεραιότητα τους εταίρους των δράσεων συνεργασίας, έτσι ώστε να εξοκειωθούν με τις κεκτημένες εμπειρίες της Ένωσης στους τομείς του ασύλου, της μετανάστευσης και της διάβασης των εξωτερικών συνόρων.

Το εν λόγω πρόγραμμα αποσκοπεί στην επίτευξη των στόχων αυτών με τη βοήθεια πρωτοβουλιών τόσο κρατικών όσο και ιδιωτικών οργανισμών που επιδιώκουν τη συνεργασία στους τομείς του ασύλου, της μετανάστευσης και της διάβασης των εξωτερικών συνόρων. Για το λόγο αυτόν, το πρόγραμμα βασίζεται στον ετήσιο προγραμματισμό που καταρτίζεται από τη διαχειριστική επιτροπή, η οποία εργάζεται αφενός με τη μεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια ως προς την επιλογή των προς ενίσχυση σχεδίων και αφετέρου με τη μεγαλύτερη δυνατή αυστηρότητα, χάρη στη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι βοηθούν την Επιτροπή στην κατάρτιση προτάσεων συνεκτικών προγραμμάτων.

Ομοίως, η Επιτροπή θα φροντίσει για την εξασφάλιση της λογικής συνέπειας του εν λόγω προγράμματος με εκείνα που εντάσσονται στο πλαίσιο του τίτλου VI της συνθήκης, καθώς και με το πρόγραμμα PHARE, ιδίως όσον αφορά το σκέλος που αναφέρεται συγκεκριμένα στον τομέα της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων.

Για την επίτευξη του στόχου αυτού, το πρόγραμμα Odysseus θα θέσει σε εφαρμογή δράσεις στους ακόλουθους τομείς:

- Κατάρτιση των κρατικών λειτουργών, είτε πρόκειται για κατάρτιση εκπαιδευτών είτε για κατάρτιση υψηλού επιπέδου για εξειδικευμένους υπαλλήλους. Η αρχική κατάρτιση των υπαλλήλων εξακολουθεί να εμπίπτει, ανάλογα με το αντικείμενό της, στην ευθύνη των κρατών μελών. Κατά το δεύτερο έτος εφαρμογής του προγράμματος, δεν φαίνεται ακόμη αναγκαίο να εξειδικευθεί η κατάρτιση με την παραχώρηση προτεραιότητας στους εκπαιδευτές ή στους εξειδικευμένους υπαλλήλους. Και πράγματι, οι καλυπτόμενοι τομείς είναι αρκετά εκτενείς και ευδιάκριτοι για να χρειάζεται σε καθεμιά περίπτωση να προσδιορίζεται ο πλέον ενδεδειγμένος τύπος κατάρτισης. Έτσι, όσον αφορά τα πλαστά έγγραφα, η κατάρτιση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις εμπειρίες από την εφαρμογή του προγράμματος Sherlock. Στους άλλους τομείς, είναι δυνατόν να αποδειχθεί χρήσιμη η κατάρτιση με άξονα απλώς τις βασικές έννοιες. Εξάλλου, η Επιτροπή προτίθεται να ευνοήσει μέσα σ' αυτό το πλαίσιο και τη διάδοση των πληροφοριών. Πρόκειται εδώ αφενός για τη διαλογή των πληροφοριών που συλλέγονται στα κράτη μέλη και τη διευκόλυνση της μεγαλύτερης δυνατής διάδοσής των στους εμπλεκόμενους υπαλλήλους - μιας και πρόκειται για ζητήματα που ενδιαφέρουν όλα τα κράτη μέλη - αφετέρου δε για την εξασφάλιση της τελειοποίησης και εξειδίκευσης, με αποδέκτες τους πεπειραμένους υπαλλήλους και με σκοπό την εμβάθυνση των συγκεκριμένων πλευρών που κρίνεται ότι χρήζουν ιδιαίτερων προσπαθειών. Αυτοί οι τύποι κατάρτισης θα πρέπει να έχουν κανονικό ρυθμό, έτσι ώστε ο ρόλος τους να είναι πράγματι κινητήριος και στο τέλος κάθε περιόδου να έχει δημιουργηθεί μια πραγματική πηγή στοιχείων αναφοράς.

- Ανταλλαγές υπαλλήλων μεταξύ των κρατών μελών, συμπληρωματική διάσταση της κατάρτισης. Οι περίοδοι ανταλλαγών μπορούν να είναι επαρκώς εκτεταμένες, έτσι ώστε να επιτρέπουν την πρακτική επιτόπου εξοικείωση με τις μεθόδους, τις διαδικασίες και τις τεχνικές που εφαρμόζονται. Τούτο μπορεί να λάβει τη μορφή μονομερών αποστολών ή ανταλλαγών μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για το άσυλο, τη μετανάστευση και τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων, έτσι ώστε να σχηματίζεται μια επιτόπια εικόνα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα άλλα κράτη μέλη. Μια διαμονή μακράς διάρκειας θα μπορεί, αφού προηγηθεί η έγκριση των αντίστοιχων εθνικών αρχών, να επιτρέψει στους φιλοξενούμενους υπαλλήλους να έλθουν σε στενότερη επαφή με τις επιτόπιες επιχειρησιακές συνθήκες. Ομοίως, θα είναι δυνατή η διαμονή υπαλλήλων από περισσότερα του ενός κράτη μέλη σ' ένα άλλο κράτος μέλος.

- Μελέτες και έρευνα, τρίτη συνιστώσα των ετήσιων προγραμμάτων. Αυτές έχουν ως στόχο την επεξεργασία και διάδοση παιδαγωγικού υλικού (υλικό διαδασκαλίας, εποπτικό υλικό, λογισμικό υποστήριξης κ.λπ.). Η έρευνα θα μπορούσε να εστιάζεται περισσότερο στην επεξεργασία των μέσων και στην ανάλυση περιπτώσεων πρακτικής εφαρμογής. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούν να λαμβάνονται υπόψη και σχέδια με στόχο τη διάδοση εγγράφων ή τη διάθεση εγγράφων προς εξέταση (μέσω βάσεων δεδομένων), έτσι ώστε να βελτιώνεται η συνεργασία μεταξύ των διοικητικών υπηρεσιών. Τέλος, οι υφιστάμενοι ή προς σύσταση θεσμικοί, νομοθετικοί και κανονιστικοί τομείς θα μπορούν να αποτελέσουν το βασικό αντικείμενο μελετών και έρευνας, ιδίως με την προοπτική της έναρξης της ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ.

Τα σχέδια θα επιλέγονται από τη διαχειριστική επιτροπή, στην οποία εκπροσωπούνται όλα τα κράτη μέλη και η οποία προεδρεύεται από εκπρόσωπο της Επιτροπής. Για να επιλεγούν, τα υποβαλλόμενα σχέδια πρέπει να παρουσιάζουν ευρωπαϊκό ενδιαφέρον και να αφορούν τουλάχιστον δύο κράτη μέλη. Τα υποψήφια προς ένταξη κράτη μπορούν να μετάσχουν σε τέτοια σχέδια, σύμφωνα με το άρθρο 10 της κοινής δράσης, εφόσον τούτο συμβιβάζεται με τους στόχους του προγράμματος. Εξάλλου, το πρόγραμμα δεν αποκλείει τη συμμετοχή και τρίτων χωρών, αρκεί η παρουσία τους να παρουσιάζει ενδιαφέρον για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2. Διάρθρωση του ετήσιου προγράμματος, τομείς δράσης για το 1999 και διαθέσιμα κονδύλια

Οι στόχοι του προγράμματος Odysseus είναι εκτεταμένοι, διότι αφορούν τους τομείς του ασύλου, της μετανάστευσης και τις διάβασης των εξωτερικών συνόρων. Οι τομείς αυτοί είναι συγκεκριμένοι και δεν απευθύνονται στις ίδιες κατηγορίες εταίρων. Έτσι, ορισμένοι τομείς απαιτούν αυξημένη εμπιστευτικότητα, ιδίως όταν αφορούν την καταπολέμηση της χρήσης πλαστών εγγράφων, ενώ άλλοι απευθύνονται στον ακαδημαϊκό κόσμο, στις μη κυβερνητικές οργανώσεις, ακόμη και στις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα. Για το λόγο αυτόν, το πρόγραμμα Odysseus απευθύνεται σ' ένα ευρύ φάσμα του κοινού, χωρίς περιορισμούς, το οποίο περιλαμβάνει από διοικητικές υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για τους προαναφερόμενους τομείς μέχρι οργανισμούς, ενώσεις και επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς αυτούς.

Η διάρθρωση του προγράμματος Odysseus αντανακλά την ποικιλία αυτή, κατά προτεραιότητα δε εξετάζει τους τρεις κύριους τομείς (άσυλο, μετανάστευση, διάβαση των εξωτερικών συνόρων), οι οποίοι υπεισέρχονται στις παραδοσιακές μορφές συνεργασίας, όπως είναι η κατάρτιση, οι ανταλλαγές και οι σπουδές, αλλά επιφυλάσσει και μια επίλεκτη θέση για τις ανάγκες τις οποίες οφείλουν να καλύπτουν τα κράτη μέλη στους τομείς αυτούς. Έτσι, οι τομείς που συνδέονται με το πρόγραμμα δράσης για ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, με τις εργασίες που στρέφονται γύρω από την έναρξη της ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ, καθώς και τα ζητήματα επικαιρότητας, θα αποτελέσουν τομείς προτεραιότητας. Η προτεραιότητα αυτή δεν μεταβάλλει επ' ουδενί την παραδοσιακή δομή του προγράμματος, η οποία διαμορφώνεται γύρω από δράσεις για την εκπαίδευση, τις ανταλλαγές, τις μελέτες και την έρευνα.

Το ετήσιο πρόγραμμα επιδιώκει πρωτίστως την προώθηση μιας προσέγγισης κατά διαδοχικά στάδια, με κατά προτεραιότητα εξέταση των τομέων που παρουσιάζουν κοινό ενδιαφέρον για την Ένωση και τα κράτη μέλη, καθώς και των θεμάτων που είναι ιδιαίτερα έντονα, ιδίως εκείνων που αποτελούν το αντικείμενο των εργασιών των υπηρεσιών του Συμβουλίου, ενώ οι λοιπές, πιο εξειδικευμένες πλευρές, μπορούν να εξετάζονται και μεταγενέστερα.

Τέλος - κοινό χαρακτηριστικό όλων των προγραμμάτων τα οποία διαχειρίζεται η Επιτροπή - μια ολοένα και σημαντικότερη θέση πρέπει να δίδεται στην αξιολόγηση των δράσεων που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού. Ως προς το σημείο αυτό, η Επιτροπή προτίθεται να ασκήσει μια συνολική πολιτική, η οποία θα αφορά όλα τα προγράμματα που εμπίπτουν στον τίτλο VI της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

- Στον τομέα του ασύλου

- Η εφαρμογή της σύμβασης του Δουβλίνου αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα, ενόσω οι σχετικοί όροι απαιτούν προσπάθειες κατάρτισης στα κράτη μέλη.

- Κατά την αρχική φάση, το ετήσιο πρόγραμμα επιδιώκει να δώσει έμφαση στις καλύτερες πρακτικές που ακολουθούνται κατά τη διαδικασία εξέτασης των αιτήσεων χορήγησης ασύλου.

Πέρα απ' αυτά, η ενισχυμένη συνεργασία και στους άλλους τομείς του ασύλου αποδεικνύεται επωφελής. Η επιτόπια σύγκριση, με την ευκαιρία των ανταλλαγών, επιτρέπει στους κρατικούς λειτουργούς την καλύτερη γνωριμία με συστήματα άλλα από εκείνα που αυτοί εφαρμόζουν και τη μεταφορά, μερικές φορές, λύσεων και στη δική τους διοίκηση.

- Η συνεργασία αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην περίπτωση των υποψήφιων προς ένταξη χωρών, πολλές από τις οποίες δεν διαθέτουν πρόσφατη εμπειρία στον τομέα αυτόν. Έτσι, τους επιτρέπει να αποκτήσουν τις βάσεις που είναι αναγκαίες για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων χορήγησης ασύλου.

- Τα θέματα που άπτονται των εν εξελίξει εργασιών ως προς την προσωρινή προστασία και την οικονομική αλληλεγγύη καθώς και η επικουρική προστασία θα θεωρηθούν ως έχοντα προτεραιότητα.

- Δεδομένου ότι η Επιτροπή διαχειρίζεται, μέσα σ' ένα άλλο πλαίσιο, τις γραμμές του προϋπολογισμού που αφορούν συγκεκριμένα σχέδια για τα άτομα που έχουν απομακρυνθεί από τον τόπο διαμονής καθώς και εκείνα που ζητούν άσυλο και τους μετανάστες (κοινές δράσεις 98/304/ΔΕΥ και 98/305/ΔΕΥ, ΕΕ L 138 της 9.5.1998), θα αναζητηθεί η συμπληρωματικότητα με τις δράσεις που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο αυτό.

- Στον τομέα της μετανάστευσης

Οι δύο συμπληρωματικές πλευρές της σχετικής πολιτικής, όπως αυτές αναφέρονται ιδίως στην ανακοίνωση της Επιτροπής (Φεβρουάριος 1994) για τις πολιτικές ως προς μετανάστευση και το άσυλο, πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη.

- Για το λόγο αυτό, οι δράσεις πρέπει να αφορούν τόσο τον τομέα της εισδοχής υπηκόων τρίτων χωρών όσο και την καταπολέμηση της λαθρομετανάστευσης. Ως προς το πρώτο σημείο, το πρόγραμμα επιδιώκει να δώσει έμφαση στα ζητήματα που έχουν άμεση σχέση με το σχέδιο σύμβασης για την εισδοχή υπηκόων τρίτων χωρών στην επικράτεια των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- Ως προς το δεύτερο σημείο, τα σχέδια θα μπορούν να αφορούν τις πρακτικές λεπτομέρειες της επανεισδοχής υπηκόων τρίτων χωρών που δεν είναι τυπικά εντάξει. Τα υποβαλλόμενα στο πλαίσιο αυτό σχέδια θα πρέπει να αφορούν κατά προτεραιότητα τις εργασίες που διεξάγονται στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή να εγγράφονται στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης που έχει αυτή συνάψει με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες.

- Το πρόγραμμα επιδιώκει να δώσει έμφαση και στις καλύτερες πρακτικές που εφαρμόζονται για τον έλεγχο της μετανάστευσης.

- Κατά γενική εκτίμηση, τα ζητήματα που έχουν σχέση με την καταπολέμηση της λαθρομετανάστευσης, τη μη σύννομη παραμονή στο έδαφος των κρατών μελών και την καταπολέμηση του εμπορίου ανθρώπων αποτελούν τομείς του προγράμματος που έχουν επίσης προτεραιότητα.

Η Επιτροπή και η διαχειριστική επιτροπή του προγράμματος θα φροντίσουν ώστε, στους τομείς όπου και άλλα κοινοτικά προγράμμα είναι δυνατόν να προτείνουν παρόμοιες δράσεις, να αποφεύγονται οι περιττές εργασίες.

- Στον τομέα της διάβασης των εξωτερικών συνόρων

- Ένα ουσιώδες μέρος της πτυχής «εξωτερικά σύνορα» αφορά την καταπολέμηση της χρήσης πλαστών ή πλαστογραφημένων εγγράφων, με πλαίσιο αναφοράς τις παρατηρήσεις που συνοδεύουν την εφαρμογή του προγράμματος Sherlock, ιδίως με τη βοήθεια των πλέον πρόσφατων μορφών συνεργασίας και κατάρτισης, όπως αυτές εφαρμόζονται μέσω, π.χ., της προσφυγής σε τεχνικούς συμβούλους σε θέματα παραποίησης εγγράφων καθώς και σε υπαλλήλους-συνδέσμους.

- Τα συγκεκριμένα προβλήματα που συνδέονται με τη φύση των συνόρων (θαλάσσια, εναέρια, επίγεια) θα ληφθούν υπόψη μέσω μιας προσέγγισης στοχοθετημένης κατά κατηγορία.

Τέλος, τα σχέδια θα μπορούν να αναδεικνύουν ιδιάζοντα σημεία του ελέγχου στα σύνορα, σε συσχετισμό με μια συγκεκριμένη γεωγραφική προσέγγιση με αντικείμενο παραμεθόριες περιοχές που παρουσιάζουν ιδιάζοντα χαρακτηριστικά (Βαλτικές χώρες, Βαλκάνια, Μεσόγειος).

Σε συνάρτηση με τα προαναφερόμενα, την παρατήρηση της κατάστασης στους διάφορους εμπλεκόμενους τομείς και τις εργασίες των εξειδικευμένων ομάδων, για το πρόγραμμα του 1999 προτείνονται οι ακόλουθοι τομείς δράσης, στο πλαίσιο συνολικών κονδυλίων προβλεπόμενου ύψους 3 εκατομμυρίων EUR και με συνδυασμό των παραδοσιακών μορφών συνεργασίας με τους εκάστοτε συγκεκριμένους στόχους, χωρίς να παραγνωρίζεται και η διαδικασία αξιολόγησης.

Τομέας δράσης α)

- Κατάρτιση

Ο τομέας αυτός αποτελεί τον πυρήνα των προτεραιοτήτων της κοινής δράσης.

- Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή επιδιώκει να καταστήσει σαφή την προτεραιότητα που αποδίδει στις δράσεις κατάρτισης σε σχέση με την έναρξη της ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ.

- Το ετήσιο πρόγραμμα επιδιώκει στη συνέχεια, να δώσει έμφαση στον προβληματισμό που αφορά την εφαρμογή των συναφών μέτρων σε κοινοτικό επίπεδο. Τα σχέδια θα μπορούν έτσι να συμβάλουν στη βελτίωση των γνώσεων των εθνικών κρατικών λειτουργών γύρω από τα κοινοτικά μέσα και τις χρησιμοποιούμενες διαδικασίες, μεθόδους και τεχνικές. Ως προς αυτό, θα ευνοηθούν οι δράσεις που αφορούν πράγματι την κατάρτιση, είτε αυτή ειναι αρχική είτε συνεχιζόμενη, με αποδέκτες εκπαιδευτές, ειδικούς ή ανθρώπους της πράξης. Διασκέψεις με θέματα γενικού χαρακτήρα, ή απομακρυνόμενες από τους πρακτικούς στόχους της κατάρτισης, αν και είναι δυνατόν να παρουσιάζουν ενδιαφέρον από την άποψη της διάδοσης των πολιτικών προβληματισμών, δεν αποτελούν προτεραιότητα του ετήσιου προγράμματος.

- Τέλος, τα σχέδια θα πρέπει να εστιάζονται στα ζητήματα που μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο στενής συνεργασίας, τόσο μεταξύ κρατών μελών της Ένωσης όσο και με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες.

Τομέας δράσης β)

- Ζητήματα επικαιρότητας

Πρόκειται για την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών, γύρω από συγκεκριμένα προβλήματα που αναφύονται στα επιμέρους κράτη μέλη (νέες κανονιστικές διατάξεις, πρωτότυπες πρακτικές, νέες τεχνολογίες κ.λπ.). Το ετήσιο πρόγραμμα επιδιώκει έτσι να θέσει στη διάθεση των κρατών μελών ένα μέσο που θα τους επιτρέπει να αντιμετωπίζουν έγκαιρα τα άμεσα προβλήματά τους. Το κεφάλαιο αυτό μπορεί να αφορά πρωτίστως τα μέτρα που λαμβάνονται στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για τη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Ακόμη, θα δώσει προτεραιότητα στα σχέδια που θα αφορούν άμεσα τις μεταβολές νομικού χαρακτήρα που θα συνοδεύσουν την έναρξη της ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ. Τέλος, το κεφάλαιο αυτό σκοπό έχει να συγκεντρώσει τις πρωτοβουλίες που είναι πιθανόν να αναληφθούν σε συνάρτηση με τα γεγονότα της επικαιρότητας σε έναν από τους τρεις τομείς (άσυλο, μετανάστευση, διάβαση των εξωτερικών συνόρων).

Τομέας δράσης γ)

- Μελέτες και έρευνα

Το ετήσιο πρόγραμμα αποσκοπεί στο να δώσει έμφαση στα ζητήματα προτεραιότητας στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στα ζητήματα που θίγονται στο σχέδιο δράσης για τη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Ακόμη, θα προτιμηθούν τα σχέδια που θα μπορούν να έχουν πρακτικά αποτελέσματα σε σχέση με τα μελλοντικά νομοθετικά μέσα, και ιδίως τα σημαντικά ζητήματα στο πλαίσιο των νομοθετικών προτεραιοτήτων της Επιτροπής. Έτσι, για το 1999, π.χ., θα μπορούσαν να αποτελέσουν επωφελώς αντικείμενο των μελετών και της έρευνας τα ζητήματα που άπτονται της προσωρινής προστασίας και της αλληλεγγύης, η εφαρμογή της σύμβασης του Δουβλίνου και η εισδοχή υπηκόων τρίτων χωρών στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρόγραμμα προτίθεται να ευνοήσει μια προσέγγιση με προοπτική και δυναμισμό παρά με στατιστικά, περιγραφικά και ιστορικά χαρακτηριστικά.

Η Επιτροπή επιθυμεί, ακόμη, να δώσει έμφαση και στη διάδοση των πληροφοριών, μέσω των πλέον ενδεδειγμένων τεχνικών, έτσι ώστε να φθάνουν στον ευρύτερο δυνατόν αριθμό ενδιαφερόμενων υπαλλήλων. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί με τη βοήθεια ποικίλων εκπαιδευτικών εργαλείων, εξασφαλίζοντας για λογαριασμό των υπαλλήλων την ανάπτυξη της κατάρτισης και τη διάδοση των βασικών γνώσεων.

Με γνώμονα τις εν εξελίξει εργασίες και το ενδιαφέρον που έχει προκαλέσει το θέμα αυτό, οι εκστρατείες ενημέρωσης γύρω από την πρόληψη της λαθρομετανάστευσης και τις δυνατότητες νόμιμης μετανάστευσης θα μπορούσαν επωφελώς να αποτελέσουν το αντικείμενο μελετών και έρευνας.

Τομέας δράσης δ)

- Συνεργασία με τις τρίτες χώρες

- Στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, αυτές θα πρέπει προοδευτικά να ενσωματώσουν την κεκτημένη εμπειρία της Ένωσης, υπό την ευρύτερη δυνατή έννοια, στους τομείς του προγράμματος. Η απαίτηση αυτή αναφέρεται τόσο στη γνώση των νομικών μέσων όσο και στις εφαρμοζόμενες διαδικασίες, μεθόδους και τεχνικές. Ακόμη, η εφαρμογή του προγράμματος θα στραφεί κατά το τρέχον έτος στην απόκτηση βασικών γνώσεων.

Ο στόχος αυτός αποτελεί πεδίο οριζόντιας δράσης, η οποία προορίζεται να λάβει συγκεκριμένη μορφή μέσω όλων των διαφόρων ειδών δράσεων (κατάρτιση και ανταλλαγή υπαλλήλων, μελέτες και έρευνα). Ως εκ τούτου, αυτός ο τομέας δράσης δεν αποτελεί το αντικείμενο ιδιαίτερου χρηματοδοτικού προγραμματισμού. Θα επιδιωχθεί η συμπληρωματικότητα με τα άλλα προγράμματα του τίτλου VI, καθώς και με τα άλλα προγράμματα κοινοτικής συνδρομής, ιδίως στο πλαίσιο του οριζόντιου προγράμματος PHARE, του οποίου μία πτυχή αναφέρεται στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, ειδικότερα δε στον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων.

Το μεγαλύτερο μερίδιο χορηγείται στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, δεν αποκλείεται όμως καθόλου η συμμετοχή και άλλων τρίτων χωρών. Η συμμετοχή αυτή τρίτων χωρών θα μπορούσε να εξετασθεί εφόσον τα σχέδια παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την Ένωση και βάσει, π.χ., μιας συνεκτικής γεωγραφικής προσέγγισης.

Οι όροι εφαρμογής της σύμβασης του Δουβλίνου καθώς και οι πλευρές που αφορούν τη διάβαση των εξωτερικών συνόρων πρέπει να αποτελέσουν ζητήματα προτεραιότητας κατ' αυτήν τη φάση της εφαρμογής του προγράμματος Odysseus.

Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στα σχέδια που θα αφορούν τους τομείς της κατάρτισης, των ανταλλαγών υπαλλήλων και των μελετών, με συμμετοχή τρίτων χωρών, και ιδίως των υποψήφιων προς ένταξη.

Τομέας δράσης ε)

- Ανταλλαγές υπαλλήλων

Ο τομέας αυτός αφορά κατά κύριον λόγο τις παραδοσιακές ανταλλαγές υπαλλήλων, επί μακρό χρονικό διάστημα και με σκοπό την εξοικείωσή τους με τις πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλες διοικητικές υπηρεσίες ως προς ζητήματα των διαφόρων τομέων του προγράμματος. Οι ανταλλαγές αυτές μπορούν να ενδιαφέρουν τόσο τους υπαλλήλους που είναι αρμόδιοι για την εφαρμογή των διαδικασιών, σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο, ανάλογα με τη διοικητική οργάνωση κάθε κράτους μέλους, όσο και εκείνους που τις καταρτίζουν. Οι ανταλλαγές μπορούν ακόμη να απευθύνονται και στους υπαλλήλους που διεξάγουν τους επιτόπιους ελέγχους ή βρίσκονται σε άμεση επαφή με τους υπηκόους τρίτων χωρών (άτομα που ζητούν άσυλο, αλλοδαπούς μη τακτοποιημένους και εν αναμονή επαναπροώθησης κ.λπ.) Στον εν λόγω τομέα δράσης συμφωνήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος 1998 μια δράση-πλαίσιο, οπότε για το 1999 θα προβλεφθεί η διάθεση, περιορισμένων έστω, πιστώσεων.

Τομέας δράσης στ)

- Αξιολόγηση

Ο τομέας αυτός αποτελεί προτεραιότητα της Επιτροπής στο πλαίσιο των προγραμμάτων των οποίων έχει τη διαχείρηση. Το 1999 αποτελεί το δεύτερο οικονομικό έτος εφαρμογής του προγράμματος Odysseus, οπότε η αξιολόγηση θα αφορά κατά κύριο λόγο τα επιμέρους σχέδια που θα τεθούν σε εφαρμογή κατά την περίοδο αυτή, με σκοπό να διαπιστωθεί αν η υλοποίησή τους έγινε σύμφωνα με τα αρχικά χαρακτηριστικά που περιλαμβάνονταν στην αίτηση υποψηφιότητας, καθώς και να μετρηθούν να αποτελέσματά τους. Σε μεταγενέστερο στάδιο, η αξιολόγηση θα μπορεί να αναφερθεί πιο συγκεκριμένα στο πρόγραμμα καθεαυτό. Η Επιτροπή, συνεχίζοντας στον τομέα αυτόν την άσκηση μιας πολιτικής που αφορά όλα τα προγράμματα που εμπίπτουν στον τίτλο VI της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα φροντίσει αυτόνομα για την υλοποίηση της δράσης αυτής.

Το πρόγραμμα Odysseus προβλέπει τη διάθεση κονδυλίων προβλεπόμενου ύψους 12 εκατομμυρίων EUR, για πέντε οικονομικά έτη εφαρμογής. Κατά το 1999 μπορεί να διατεθεί ενδεικτικά ποσό 3 εκατομμυρίων EUR.

Για την υλοποίηση των προτεραιοτήτων αυτών, προβλέπονται τα ακόλουθα ενδεικτικά κονδύλια:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

3. Δυνητικοί υποψήφιοι και υποβολή των σχεδίων

Δυνητικοί υποψήφιοι είναι οι διοικητικές υπηρεσίες των κρατών μελών, είτε πρόκειται για υπηρεσίες αρμόδιες για τα ζητήματα ασύλου, μετανάστευσης και διάβασης των εξωτερικών συνόρων είτε για άλλες υπηρεσίες (ιδίως εκείνες που ασχολούνται με την κατάρτιση των υπαλλήλων των αρμόδιων για τους προαναφερόμενους τομείς), ανώτερα και ανώτατα εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα, μη κυβερνητικές οργανώσεις, ενώσεις και ιδρύματα. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να αποκλεισθούν και άλλου είδους οργανισμοί, ιδίως στο βαθμό που αυτοί δραστηριοποιούνται σε τομείς συναφείς με τους στόχους του προγράμματος. Οι αιτήσεις επιχορήγησης εκ μέρους φυσικών προσώπων δεν είναι επιλέξιμες.

Όσον αφορά τη διαδικασία υποβολής των σχεδίων, ο οδηγός σχετικά με τη χρηματοδότηση στο πλαίσιο του τίτλου VI, ο οποίος αναθεωρήθηκε το Φεβρουάριο του 1998 και είναι διαθέσιμος σε όλες τις κοινοτικές γλώσσες, παρέχει τα αναγκαία στοιχεία και περιλαμβάνει, ως παράρτημα, υπόδειγμα του εντύπου αίτησης υποψηφιότητας και ακριβείς οδηγίες για τη σύνταξη του χρηματοδοτικού δελτίου, μαζί με υπόδειγμα προϋπολογισμού, ο οποίος θα πρέπει οπωσδήποτε να καταρτισθεί σε ευρώ. Συνιστάται θερμά η χρήση του εγγράφου αυτού κατά τη σύνταξη των σχεδίων προς υποβολή.

Όσον αφορά τα σχέδια που είναι δυνατόν να χρηματοδοτηθούν από τον προϋπολογισμό του 1999, η επιλογή τους θα πραγματοποιηθεί μετά την εκπνοή της προθεσμίας για την υποβολή τους, η οποία ορίζεται ως η 31η Μαρτίου 1999.

Η αίτηση, δεόντως υπογεγραμμένη από τον υπεύθυνο του σχεδίου, πρέπει να συνοδεύεται από σύντομο σημείωμα (δύο έως τριών σελίδων το πολύ), το οποίο να περιγράφει συνοπτικά το σχέδιο, καθώς και από χρηματοδοτικό δελτίο, όπου να εμφαίνεται ο προϋπολογισμός του σχεδίου κατά τρόπο όσο το δυνατόν σαφέστερο και λεπτομερέστερο. Η «Περιγραφή του σχεδίου» πρέπει να παρουσιάζει με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη περιεκτικότητα και ακρίβεια το αντικείμενο της δράσης.

Οι δικαιούχοι επιχορήγησης δυνάμει του παρόντος προγράμματος δεσμεύονται να αναφέρουν σε κάθε δημοσίευμα ή έντυπο εξωτερικής διανομής την εκ μέρους της Κοινότητας χρηματοδότηση, με ρητή παραπομπή στο πρόγραμμα Odysseus. Κάθε υπεύθυνος σχεδίου οφείλει να υποβάλει, εντός τριών μηνών μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, τελική έκθεση επί της εκτέλεσης του σχεδίου. Η οριστική εκκαθάριση της επιχορήγησης θα γίνεται μόνο με βάση την εν λόγω τελική έκθεση και τα αντίστοιχα δικαιολογητικά.

Υπενθυμίζεται ότι, ανεξάρτητα από το ύψος της κοινοτικής επιχορήγησης, θα πρέπει να αιτιολογούνται όλες οι δαπάνες που θα εμφαίνονται στο χρηματοδοτικό δελτίο.

Κάθε συμπληρωματική πληροφορία ή έντυπο μπορεί να ζητείται από τους ακόλουθους κοινοτικούς υπαλλήλους:

κ. Jean-Louis De Brouwer, Πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής του προγράμματος «Odysseus»

κ. Arnaud Cochet, Γραμματέας της Διαχειριστικής Επιτροπής

Commission Europιenne, Secrιtariat Gιnιral, Task-Force Justice et Affaires Intιrieures Unit I

Rue de la Loi/Wetstraat 200, Bureau N-9 5/24

B-1049 Bruxelles

Τηλέφωνο (32-2) 296 67 46

Φαξ (32-2) 295 84 01

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: arnaud.cochet@sg.cec.be