ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 2ας Απριλίου 1997 σχετικά με ενισχύσεις στην αλυσίδα παραγωγής όσον αφορά τα προβατοειδή (ενισχύσεις για τη διαφήμιση και την προώθηση) (Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (97/611/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3013/89 του Συμβουλίου, της 25ης Σεπτεμβρίου 1989, για την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1589/96 (2), και ιδίως το άρθρο 27,

Αφού, σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο της συνθήκης έταξε προηγουμένως στους ενδιαφερομένους προθεσμία για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, και έχοντας υπόψη αυτές τις παρατηρήσεις (3),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

Ι

Με επιστολή της 12ης Αυγούστου 1994, καταχωρηθείσα στις 16 Αυγούστου 1994, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Γαλλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε στην Επιτροπή τα επίμαχα μέτρα, απαντώντας στην αίτηση κοινοποίησης της 27ης Ιουνίου 1994. Με επιστολή της 22ας Φεβρουαρίου 1995, καταχωρηθείσα στις 23 Φεβρουαρίου 1995, οι γαλλικές αρχές διαβίβασαν περαιτέρω πληροφορίες, απαντώντας στην αίτηση της Επιτροπής της 25ης Αυγούστου 1994.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προέβη, επί τη βάσει των πληροφοριών τις οποίες διέθετε, στην προκαταρκτική εξέτασε τριών σειρών μέτρων υπέρ του τομέα των προβατοειδών: δύο ενέργειες που ονομάζονται ενέργειες προσανατολισμού της παραγωγής, υπό την μορφή τεχνικής υποστήριξης και ενισχύσεων στις επενδύσεις, καθώς και ενέργειες διαφήμισης και προώθησης.

Η Επιτροπή δεν διατύπωσε αντιρρήσεις, δυνάμει των άρθρων 92 και 93 της συνθήκης, ως προς τις ενισχύσεις τεχνικές υποστήριξης και τις επενδύσεις υπέρ της αλυσίδας παραγωγής όσον αφορά τα προβατοειδή.

Εντούτοις, η Επιτροπή κίνησε, με την επιστολή SG(95) D/3878 της 29ης Μαρτίου 1995, τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης, ως προς τις ενισχύσεις για διαφήμιση και προώθηση, και έταξε προηγουμένως στη γαλλική κυβέρνηση προθεσμία για να υποβάλει τις παρατηρήσεις της, καθώς και τα λοιπά κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερόμενους, με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων C 289 της 31ης Οκτωβρίου.

Με επιστολή τους της 14ης Ιουλίου 1995, οι γαλλικές αρχές διαβίβασαν τις πληροφορίες που τους είχαν ζητηθεί στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας.

Παρατηρήσεις διαβιβάστηκαν επίσης από τρίτους, με την επιστολή της 18ης Δεκεμβρίου 1995. Αυτές οι παρατηρήσεις κοινοποιήθηκαν στις γαλλικές αρχές με επιστολή της 28ης Ιανουαρίου 1997.

Δεν εξάλειψαν τις αμφιβολίες της Επιτροπής όσον αφορά το συμβιβάσιμο των εν λόγω μέτρων, για τους λόγους οι οποίοι αναφέρονται στην αιτιολόγηση του σχεδίου απόφασης.

ΙΙ

Τα μέτρα εναντίον των οποίων η Επιτροπή έχει κινήσει την διαδικασία δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 2 της συνθήκης, συνίστανται σε επιχορηγήσεις για ενέργειες διαφήμισης και προώθησης υπέρ του προβείου κρέατος. Οι ενέργειες αυτές συγχρηματοδοτούνται από τον επαγγελματικό τομέα κατά το 50 % τουλάχιστον του κόστους, και από τις δημόσιες αρχές (Υπουργείο Γεωργίας και Αλιείας, OFIVAL).

Οι σχετικές λεπτομέρειες μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

- συνοδεία των ενεργειών που αναλαμβάνονται στο επίπεδο των κτηνοτρόφων και εγγράφονται στο εφαρμοζόμενο μέτρο, καθώς και στο επίπεδο του φορέα ο οποίος αναλαμβάνει την οικονομική αξιοποίηση/προβολή ενός ποιοτικού σήματος (ονομασία προέλευσης, σήμα κατατεθέν, πιστοποίηση συμμόρφωσης των προϊόντων),

- διοργάνωση εκστρατειών διαφήμισης και προώθησης υπέρ της διάθεσης στην αγορά αυτών των προϊόντων τα οποία προέρχονται από καθορισμένες περιοχές, με ενέργειες ευαισθητοποίησης στα μεγάλου και μεσαίου μεγέθους πολυκαταστήματα και στα κρεοπωλεία λιανικής πώλησης, καθώς και ραδιοφωνική διαφημιστική εκστρατεία για την προβολή των πλεονεκτημάτων αυτής της παραγωγής (εγγύτητα, ποιότητα, χαρακτηριστικότητα, τοπική ή περιφερειακή καταγωγή κ.λπ.).

Η Επιτροπή αποφάσισε, επί τη βάσει των πληροφοριών τις οποίες διέθετε, να κινήσει την προαναφερόμενη διαδικασία, έχοντας υπόνοιες για παράβαση του άρθρου 30 της συνθήκης.

Οι εν λόγω ενέργειες έχουν αποτελέσει αντικείμενο δημοσίευσης στο Δελτίο πληροφόρησης του Υπουργείου Γεωργίας της 25ης Ιουνίου 1994.

Πράγματι, σύμφωνα με τη δημοσίευση αυτή, τα «ποιοτικά σήματα» τα οποία επιλέγονται από τις γαλλικές αρχές, αναφέρονται στην εθνική καταγωγή των προϊόντων, χρησιμοποιώντας τη γαλλική σημαία και τις εκφράσεις «γαλλικό αρνάκι, ποιότης κρεοπωλείου» και «αρνάκι des bergers de France».

Με επιστολή τους της 22ας Φεβρουαρίου 1995, οι γαλλικές αρχές δήλωσαν ότι οι εν λόγω εκστρατείες είχαν επιχειρηθεί, κυρίως δια των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Σύμφωνα με την επιστολή της 17ης Ιουλίου 1995, η εν λόγω εκστρατεία έχει λάβει χώρα μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου 1995, ενώ η κρατική παρέμβαση ανήλθε σε 5 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα.

ΙΙΙ

Η Επιτροπή δύναται να θεωρήσει ότι οι ενισχύσεις για τη διαφήμιση και την προώθηση συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, υπό τους εξής όρους (4):

- απαγορεύεται η χορήγηση ενισχύσεων για διαφημιστικές ενέργειες οι οποίες είναι αντίθετες με το άρθρο 30 της συνθήκης, ή για διαφημιστικές ενέργειες των οποίων ο προσανατολισμός είναι συνάρτηση συγκεκριμένων επιχειρήσεων,

- η διαφήμιση πρέπει να αφορά είτε πλεονασματικά γεωργικά προϊόντα, είτε προϊόντα νέα ή αντικατάστασης, μη πλεονασματικά, είτε την ανάπτυξη ορισμένων περιφερειών ή περιοχών, είτε την ανάπτυξη μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, είτε προϊόντα υψηλής ποιότητας και υγιεινής διατροφής,

- το μέγιστο ποσοστό των ενισχύσεων απαγορεύεται, κατά γενικό κανόνα, να υπερβαίνει το 50 % των δαπανών.

Οι κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις προαναφερόμενες ενέργειες των κρατών μελών που αποσκοπούν στην προώθηση των γεωργικών προϊόντων και των προϊόντων της αλιείας (σημείο 2.2.1. της ανακοίνωσης της Επιτροπής που έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων C 272 της 28ης Οκτωβρίου 1986) αναφέρουν, μεταξύ των διαφημιστικών ενεργειών οι οποίες συνιστούν προοφανώς παράβαση του άρθρου 30 της συνθήκης, τις διαφημιστικές εκστρατείες οι οποίες παρακινούν τους καταναλωτές να αγοράζουν εθνικά προϊόντα, αποκλειστικά και μόνο λόγω της εθνικής τους καταγωγής.

Η Επιτροπή έκρινε, στην ανακοίνωσή της σχετικά με την κίνηση της διαδικασίας ότι, στην προκειμένη περίπτωση και επί τη βάσει των πληροφοριών τις οποίες διέθετε, μόνο η τήρηση του τελευταίου από τους ανωτέρω όρους ήταν δυνατόν να εξακριβωθεί, δεδομένου ότι η τήρηση του δευτέρου ως άνω όρου ήταν αδύνατον να εξακριβωθεί και, εν πάση περιπτώσει, υπήρχε κίνδυνος παράβασης του άρθρου 30 της συνθήκης που αναφέρεται στην πρώτη ως άνω περίπτωση.

ΙV

Μετά από την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις εκ μέρους της Γαλλίας, αφενός και, αφετέρου, ενός τρίτου.

Οι γαλλικές αρχές και ο τρίτος αρνούνται ότι υφίσταται παράβαση του άρθρου 30. Προβάλλουν το επιχείρημα ότι, κατά πρώτον λόγο, ο γάλλος καταναλωτής, σε καμία περίπτωση δεν παρακινείται να αγοράσει το εν λόγω προϊόν «αποκλειστικά και μόνο λόγω της εθνικής του καταγωγής».

Για την υποστήριξη αυτού του συμπεράσματος, επικαλούνται διάφορα στοιχεία πληροφόρησης, και ιδίως:

- ότι η διαφήμιση δεν αναφέρεται «μόνο» στην εθνική καταγωγή του προϊόντος,

- ότι πρόκειται για προώθηση κρεάτων ποιότητας (η οποία, όπως υποστηρίζουν εξασφαλίζεται μέσω αυστηρών ελέγχων),

- ότι η προώθηση περιορίζεται σε προϊόντα τα οποία ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένα ποιοτικά κριτήρια,

- ότι το εθνικό λογότυπο αποσκοπεί αποκλειστικά και μόνο συγκρότηση των προσπαθειών προώθησης στο περιφερειακό επίπεδο (περιφερειακά σήματα κ.λπ.),

- ότι η εθνική αναφορά νοείται αποκλειστικά και μόνο ως υπογραφή του αναδόχου της ενέργειας,

- ότι δεν αποσκοπεί να προσδώσει υπερβολική σημασία στην εθνική καταγωγή,

- ότι πρόκειται για πληροφόρηση (και όχι για παρακίνηση) του καταναλωτή μέσω, ιδίως, της ένδειξης της γεωγραφικής καταγωγής του προϊόντος,

- την οδηγία 79/112/ΕΟΚ σχετικά με την επισήμανση των τροφίμων [άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο α) σημείο ι) και άρθρο 3 παράγραφος 1 σημείο 7].

Όταν αφορά την δεύτερη ως άνω προϋπόθεση, ο τρίτος υποστήριξε ότι μόνο οι αμνοί που είχαν παραχθεί υπό ορισμένους όρους είχαν επωφεληθεί από τις ενισχύσεις προώθησης. Σ' αυτούς τους όρους συμπεριλαμβανόταν η μη βιομηχανική παραγωγή που πραγματοποιούσαν οι μικρές επιχειρήσεις, ενώ σχεδόν όλοι οι εν λόγω αμνοί είχαν εκτραφεί σε μειονεκτικές περιοχές, και όφειλαν όλοι να ανταποκρίνονται σε ποιότητα της οποίας τα κριτήρια, όπως υποστηρίζεται, είχαν καθορισθεί στο πλαίσιο μίας επακριβούς και αυστηρής συγγραφής υποχρεώσεων.

Σκοπός αυτής της εκστρατείας διαφήμισης και προώθησης ήταν, ακριβώς, να καταστήσει γνωστά στους καταναλωτές και να προβάλει προϊόντα ανώτερα από τη συνηθισμένη ποιότητα η οποία, σε καμία περίπτωση, δεν είναι δυνατόν να επωφελείται από τις ενισχύσεις για προώθηση ούτε, επομένως, από το διαφημιστικό υλικό το οποίο είχε στην διάθεση αποκλειστικά και μόνο όσων τηρούσαν τους κανόνες της συγγραφής υποχρεώσεων.

V

Το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3013/89 ορίζει ότι τα άρθρα 92 έως 94 της συνθήκης εφαρμόζονται για την παραγωγή και την εμπορία των προϊόντων που αναφέρονται στο άρθρο 1, με την επιφύλαξη αντιθέτων διατάξεων του ίδιου κανονισμού.

Σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής.

Τα εν λόγω μέτρα συνιστούν ενισχύσεις που χορηγούνται κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Πράγματι, βελτιώνουν την οικονομική κατάσταση των δικαιούχων επιχειρήσεων σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους οι οποίοι δεν λαμβάνουν αυτή την ενίσχυση. Κατά συνέπεια, νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό κατά την προαναφερόμενη έννοια.

Λαμβάνοντας υπόψη, την αξία των συναλλαγών του εν λόγω προβείου κρέατος [για το 1995: εξαγωγές της Γαλλίας προς την ΕΚ: 32,7 εκατομμύρια Ecu 7 εισαγωγές ΕΚ προς τη Γαλλία: 354,9 εκατομμύρια Ecu (5)], και, αφετέρου, τη γαλλική παραγωγή (461,48 εκατομμύρια Ecu) σε σχέση με την παραγωγή των λοιπών κρατών μελών (3 739,27 εκατομμύρια Ecu) (6), προκύπτει ότι οι ενισχύσεις αυτές είναι πιθανόν να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, όταν ευνοούν την εθνική παραγωγή εις βάρος των εισαγωγών των λοιπών κρατών μελών.

Από την άποψη αυτή, πρέπει να υπογραμμισθεί το γεγονός ότι, ακόμα και η σχετικά μικρή σημασία μίας ενίσχυσης, ή το σχετικά μικρό μέγεθος της δικαιούχου επιχείρησης, δεν αποκλείουν, καταρχήν, το ενδεχόμενο να επηρεασθούν οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

Λαμβανομένων υπόψη των προλεγομένων, οι εν λόγω ενισχύσεις είναι κρατικές ενισχύσεις οι οποίες πληρούν τα κριτήρια που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Η αρχή περί του ασυμβιβάστου η οποία αναφέρεται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, υπόκεινται, εντούτοις, σε ορισμένες εξαιρέσεις.

VI

Οι παρεκκλίσεις ως προς το ασυμβίβαστο, οι οποίες προβλέπονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 92, είναι προφανές ότι δεν είναι δυνατόν να εφαρμοσθούν εν προκειμένω. Άλλωστε, οι γαλλικές αρχές δεν τις έχουν επικαλεσθεί.

Οι παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης πρέπει να ερμηνεύονται στενά κατά την εξέταση κάθε προγράμματος ενίσχυσης που έχει περιφερειακό ή τομεακό σκοπό, ή κάθε ατομικής περίπτωσης εφαρμογής γενικών καθεστώτων ενισχύσεων.

Απαγορεύεται, ιδίως, να χορηγούνται σε οποιαδήποτε περίπτωση εκτός απ' αυτήν κατά την οποία η Επιτροπή δύναται να αποδείξει ότι η ενίσχυση είναι αναγκαία για την υλοποίηση ενός εκ των εν λόγω στόχων. Το ευεργέτημα αυτών των παρεκκλίσεων σε ενισχύσεις οι οποίες δεν συνεπάγονται ένα τέτοιο αντιστάθμισμα, θα είχε ως συνέπεια να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό, αδικαιολόγητα από άποψη κοινοτικού συμφέροντος και, κατά συνέπεια, προσδίδοντας αθέμιτα πλεονεκτήματα στις επιχειρήσεις ορισμένων κρατών μελών.

Στην προκειμένη περίπτωση, η ενίσχυση δεν συνεπάγεται κανένα αντιστάθμισμα τέτοιας φύσεως. Πράγματι, η γαλλική κυβέρνηση δεν παρουσίασε, ούτε διαπίστωσε η Επιτροπή, κανένα στοιχείο το οποίο θα τεκμηρίωσε ότι η εν λόγω ενίσχυση πληροί τους όρους που απαιτούνται για την εφαρμογή μίας εκ των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3.

Δεν πρόκειται για μέτρα που προορίζονται για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο β), δεδομένου ότι, λόγω των επιπτώσεων που ενδέχεται να έχουν στις συναλλαγές, οι ενισχύσεις αυτές αντίκεινται στο κοινό συμφέρον.

Ούτε πρόκειται για μέτρα τα οποία αποσκοπούν στην άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας του εν λόγω κράτους μέλους, κατά την έννοια της προαναφερομένης διάταξης.

Ούτε η εν λόγω ενίσχυση έχει κοινοποιηθεί ως ενίσχυση για την προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως περιοχών, κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης.

Σε απάντηση στις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν από τη γαλλική κυβέρνηση και το τρίτο μέρος, η Επιτροπή διατυπώνει τις ακόλουθες παρατηρήσεις και συμπεράσματα.

Όσον αφορά τις ενισχύσεις που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της ανάπτυξης ορισμένων δραστηριοτήτων ή ορισμένων οικονομικών περιοχών, η Επιτροπή δύναται να κρίνει ότι συμβιβάζονται, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον [άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ)].

Για να είναι δυνατόν οι ενισχύσεις αυτές να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης, είναι αναγκαίο μία ενίσχυση που χορηγείται για συγκεκριμένη διαφιμιστική εκστρατεία:

- να μην αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον,

και

- να διευκολύνει την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, η ορισμένων περιοχών ή περιφερειών, με την προώθηση της διάθεσης στην αγορά των ιδιαιτέρων προϊόντων τους.

Δεδομένου ότι πρόκειται για ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1, οι ενισχύσεις αυτές νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό εξ ορισμού 7 σύμφωνα όμως με την παράγραφο 3 στοιχείο γ) του άρθρου αυτού, δεν είναι αυτοδικαίως καταδικαστέες, παρά μόνο σε περίπτωση που η νοθεία αυτή πραγματοποιείται κατά τρόπο που αντίκειται προς το κοινό συμφέρον, σχετικά με το οποίο οι όροι που απαιτούνται διευκρινίζονται από την πλαισίωση των εθνικών ενισχύσεων για την διαφήμιση των γεωργικών προϊόντων και ορισμένων προϊόντων τα οποία δεν υπόκεινται παρά μόνο στο παράρτημα ΙΙ της συνθήκης ΕΟΚ, εκτός όμως από τα προϊόντα της αλιείας (7), λαμβανομένων υπόψη των στόχων οι οποίοι ορίζονται στο άρθρο 39 της συνθήκης.

Χρειάζεται να εξετασθεί, κατά την προαναφερόμενη σειρά, το συμβιβάσιμο κάθε περίπτωσης ενίσχυσης για διαφήμιση 7 επομένως, σύμφωνα με την προαναφερόμενη πλαισίωση, σε περίπτωση που αποκλείεται το συμβιβάσιμο σύμφωνα με ένα από τα ακόλουθα αρνητικά κριτήρια, δεν έχει πλέον ούτε νόημα ούτε αντικείμενο το κατά πόσον η ενίσχυση μπορεί να δικαιολογηθεί βάσει ενός από τα θετικά κριτήρια που προβλέπονται στο σημείο 3. Εν τω μεταξύ, το κοινό συμφέρον αντίκειται, σύμφωνα με την προαναφερόμενη πλαισίωση, απολύτως, στη χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων στις ακόλουθες περιπτώσεις:

Όταν πρόκειται για ενισχύσεις για διαφήμιση η οποία αφορά άμεσα τα προϊόντα μίας ή περισσοτέρων επιχειρήσεων (σημείο 2.2), καθώς και ενισχύσεις για διαφημιστικές ενέργειες αντίθετες με το άρθρο 30 της συνθήκης (σημείο 2.1).

Μία κρατική ενίσχυση για διαφημιστική ενέργεια η οποία, ως εκ του περιεχομένου της, συνιστά παράβαση του άρθρου 30, δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι συμβιβάζεται με την κοινή αγορά δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3.

Η Επιτροπή δεν μπόρεσε να διαπιστώσει ότι η ενίσχυση για διαφήμιση προοριζόταν άμεσα να ευνοήσει τα προϊόντα μίας ή περισσοτέρων επιχειρήσεων.

Εντούτοις, εκτιμά ότι οι διαφημιστικές ενέργειες οι οποίες αποτέλεσαν το αντικείμενο της κίνησης της διαδικασίας, είναι αντίθετες με το άρθρο 30 της συνθήκης.

Το άρθρο 30 ορίζει ότι οι ποσοτικοί περιορισμοί των εισαγωγών, καθώς και όλα τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος, απαγορεύονται μεταξύ των κρατών μελών, με την επιφύλαξη των διατάξεων οι οποίες περιλαμβάνονται στα άρθρα 31 έως 37 της συνθήκης.

Για να ισχύει η απαγόρευση αυτή, αρκεί τα εν λόγω μέτρα να είναι ικανά να εμποδίσουν, άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά, τις εισαγωγές μεταξύ κρατών μελών [βλέπε υπόθεση Dassonville (8)].

Τα εν λόγω μέτρα ενδέχεται να θίγουν τις εισαγωγές μεταξύ κρατών μελών για τους ακολούθους λόγους:

Η Επιτροπή έχει καθορίσει την πολιτική της όσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 30, στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, με την ανακοίνωσή της όσον αφορά τις ενέργειες των κρατών που αποσκοπούν στην προώθηση των γεωργικών προϊόντων και των προϊόντων της αλιείας (9).

Ο τρίτος έχει αμφισβητήσει τη νομική αξία της εν λόγω ανακοίνωσης. Η Επιτροπή αδυνατεί να συμφωνήσει με αυτήν την επιχειρηματολογία. Πράγματι, η Επιτροπή, στο πλαίσιο της εκπλήρωσης του ρόλου που της έχει ανατεθεί δυνάμει των άρθρων 92 έως 94 της συνθήκης, οφείλει επίσης να εξασφαλίζει την τήρηση του άρθρου 30 της συνθήκης, ακολουθώντας την νομολογία του Δικαστηρίου (10), οι γενικές αρχές της οποίας περιλαμβάνονται στην προαναφερόμενη πλαισίωση (11).

Οι συνημμένες στο παράρτημα κατευθυντήριες γραμμές που απευθύνονται στα κράτη μέλη προβλέπουν, στο σημείο 2.2.1, ότι οι διαφημιστικές ενέργειες αποτελούν παράβαση του άρθρου 30 σε περίπτωση που παρακινούν τους καταναλωτές να αγοράζουν εθνικά προϊόντα, αποκλειστικά και μόνο λόγω της εθνικής τους καταγωγής.

Άρα, πρόκειται προφανώς για αυτήν την περίπτωση όσον αφορά την αμφισβητούμενη ενέργεια «agneau des bergers de France». Από την άποψη του καταναλωτή, δεν υπάρχει κανένα άλλο σημείο αναφοράς εκτός από αυτό, βάσει του οποίου πληροφορείται ότι πρόκειται για προϊόν εθνικής καταγωγής. Αυτή η εκτίμηση δεν μεταβάλλεται καθόλου από το γεγονός της προσθήκης της ένδειξης «bergers».

Εντούτοις, όσον αφορά την άλλη αμφισβητούμενη ενέργεια («γαλλικό αρνάκι, ποιότης κρεοπωλείου»), η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης παράβαση του εν λόγω άρθρου 30, δεδομένου ότι αποδίδεται υπερβολική σημασία στην εθνική καταγωγή του προϊόντος.

Σ' αυτό το σημείο πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει ρητώς καλέσει τα κράτη μέλη, στο σημείο 2.3.1 των προαναφερομένων κατευθυντηρίων γραμμών, να μεριμνούν ιδιαιτέρως για την αυστηρή εφαρμογή της ακόλουθης κατευθυντήριας γραμμής:

«Είναι δυνατόν να δηλώνεται η χώρα παραγωγής με λέξεις ή σύμβολα, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει εύλογη ισορροπία μεταξύ της αναφοράς που γίνεται αφενός, στα χαρακτηριστικά και στις ποικιλίες του προϊόντος και, αφετέρου, στην εθνική του καταγωγή. Η αναφορά στην εθνική καταγωγή πρέπει να είναι δευτερεύουσα σε σχέση με το κύριο μήνυμα που απευθύνεται στους καταναλωτές μέσω της εκστρατείας.»

Ούτε και αυτός ο όρος έχει τηρηθεί. Η αναφορά στην εθνική καταγωγή δεν είναι κατά κανέναν τρόπο δευτερεύουσας σημασίας. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι, αφενός, βάσει των υποβληθέντων παραδειγμάτων, η τυπογραφία των γραφικών χαρακτήρων των λέξεων «γαλλικό αρνάκι» έχει διπλάσιο μέγεθος από την αντίστοιχη τυπογραφία των λέξεων «ποιότης κρεοπωλείου» και, αφετέρου, από το γεγονός ότι η ένδειξη «γαλλικό αρνάκι» εμφανίζεται με χρώμα κόκκινο σε υπερεπίθεση πάνω από την ένδειξη «ποιότης κρεοπωλείου», η οποία εμφανίζεται με χρώμα μπλε.

Η εντύπωση αυτή τονίζεται ακόμα περισσότερο από τη χρήση της γαλλικής σημαίας.

Επομένως, σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται για λογική ισορροπία μεταξύ των αναφορών, αφενός στις ποιοτικές ιδιότητες του προϊόντος και, αφετέρου, στην εθνική του καταγωγή.

Τα εν λόγω σημεία δεν περιλαμβάνουν καμία συμπληρωματική αναφορά.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα επιχειρήματα του ποιοτικού κριτηρίου και των ποιοτικών ελέγχων δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον, ούτε έχουν σχέση με το συγκεκριμένο ζήτημα. Δεν αναιρούν το γεγονός ότι το εν λόγω μέτρο παρεμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία.

Αυτό το συμπέρασμα έχει επιβεβαιωθεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου (12), στην οποία υποστηρίζεται ότι, σε μία αγορά η οποία πρέπει να παρουσιάζει, κατά το μέγιστο δυνατό βαθμό, τα χαρακτηριστικά μίας ενιαίας αγοράς, το δικαίωμα ποιοτικής ονομασίας ενός προϊόντος δεν είναι δυνατόν -εκτός από τους εφαρμοστέους κανόνες όσον αφορά την ονομασία καταγωγής και τις ενδείξεις προέλευσης- να εξαρτάται παρά μόνο από ενυπάρχοντα αντικειμενικά χαρακτηριστικά, αποτέλεσμα των οποίων είναι η ποιότης του προϊόντος σε σχέση με το ίδιο προϊόν κατώτερης ποιότητας, όχι όμως από τη γεωγραφική θέση ενός μεταξύ των σταδίων της παραγωγής του.

Αυτό ισχύει επίσης και για τον ισχυρισμό σύμφωνα με τον οποίο το μοναδικό αποτέλεσμα του εθνικού λογοτύπου είναι η συγκέντρωση των προσπαθειών προώθησης στο περιφερειακό επίπεδο, ή η απλή πληροφόρηση του καταναλωτή, με την ένδειξη της γεωγραφικής καταγωγής της παραγωγής, αφενός και, όσον αφορά το προβαλλόμενο επιχείρημα, αφετέρου, σύμφωνα με το οποίο η αναφορά στην εθνική καταγωγή θα πρέπει να ερμηνεύεται ως υπογραφή του αναδόχου.

Σε σχέση με αυτά τα επιχειρήματα, χρειάζεται να υπενθυμισθεί ότι μία απλή αναφορά στην εθνική καταγωγή ή στον ανάδοχο, δεν συνιστούν επίσης, σύμφωνα με τη γνώμη της Επιτροπής, παράβαση του άρθρου 30, εφόσον ο χαρακτήρας αυτής της αναφοράς δεν είναι υπερβολικός.

Ο στόχος που «επιδιώκεται», κατά την άποψη των γαλλικών αρχών, με την εν λόγω προώθηση, οριζόμενος κατά αρνητικό τρόπο (η ενίσχυση δεν «επιδιώκει» να προσδώσει υπερβολική σημασία στην εθνική καταγωγή), δεν είναι σε θέση να τροποποιήσει το αποτέλεσμα αυτής της αναφροάς και, είναι, επομένως, άνευ σημασίας όσον αφορά το άρθρο 30 της συνθήκης. Αυτό που έχει σημασία, είναι ακριβώς το ότι η εθνική αναφορά κατανοείται ως υπογραφή του «αναδόχου», ο οποίος, όπως σαφώς δηλώνεται, είναι γάλλος (βλέπε αρνάκι «γαλλικό», «des bergers de France»). Επιπλέον, η ίδια η απάντηση των γαλλικών αρχών επιβεβαιώνει τις αιτιάσεις της Επιτροπής, ακριβώς επειδή αναφέρεται στην απώλεια ανταγωνιστικότητας του τομέα των προβατοειδών στη Γαλλία, στην ανάγκη εστίασης των εκστρατειών στην «ποιότητα εγγυημένη από τον κρεοπώλη σας ή στο "αρνάκι des bergers de France", επιδιώκοντας τον στόχο της αναχαίτισης της στατιμότητας των πωλήσεων του αμνού στο έδαφός μας».

Ο τρίτος υποστήριξε ότι η απαγόρευση της ένδειξης της γαλλικής καταγωγής του αμνού θα ήταν αντίθετη με το κοινοτικό δίκαιο.

Ο ισχυρισμός αυτός φαίνεται άνευ σημασίας, δεδομένου ότι η Επιτροπή ουδόλως έχει κάνει λόγο για απόλυτη απαγόρευση της μνείας καταγωγής, όπως άλλωστε φαίνεται σαφώς από τις κατευθυντήριες γραμμές που επισυνάπτονται υπό μορφή παραρτήματος στην προαναφερόμενη ανακοίνωση της 28ης Οκτωβρίου 1986, αφενός, και, αφετέρου, από την ανακοίνωση της κίνησης της διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 2 της συνθήκης.

Τέλος, όσον αφορά την απαίτηση μνείας της καταγωγής σύμφωνα με την οδηγία «για την επισήμανση» (13), η απαίτηση αυτή ισχύει μόνο για τις περιπτώσεις όπου η απουσία της κινδυνεύει να παραπλανήσει τον καταναλωτή σχετικά με τις ουσιώδεις ιδιότητες του προϊόντος. Όμως, ένα τέτοιο σφάλμα δεν αποφεύγεται βεβαίως με μία αναφορά στην καταγωγή η οποία δεν περιλαμβάνει άλλες σαφείς πληροφορίες σχετικά με τις ενυπάρχουσες ιδιότητες του προϊόντος. Με άλλα λόγια, δεν εξηγείται το πώς η αναφορά στη γαλλική καταγωγή πληροφορεί τον καταναλωτή σχετικά με τις ιδιότητες του προϊόντος.

Χρειάζεται επίσης να εξετασθεί κατά πόσον μέτρα όπως αυτά τα οποία αποτελούν το αντικείμενο της εξέτασης από την άποψη του άρθρου 30, δεν θα ήταν αποδεκτά δυνάμει του άρθρου 36 της συνθήκης, ενώ θα αποτελούσαν ταυτοχρόνως μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος με ποσοτικούς περιορισμούς.

Το άρθρο 36 αποτελεί εξαίρεση ως προς τη θεμελιώδη γενική αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των προϊόντων και πρέπει, επομένως, να ερμηνεύεται έτσι ώστε τα αποτελέσματα της ερμηνείας αυτής να μην υπερβαίνουν τις ανάγκες της προστασίας των συμφερόντων που αποσκοπεί να εξασφαλίσει.

Εντούτοις, καμία από τις υποβληθείσες παρατηρήσεις δεν έχει προβλέψει την εφαρμογή του άρθρου 36, ούτε η Επιτροπή έχει εντοπίσει στοιχεία πληροφόρησης ικανά να ενεργοποιήσουν αυτό το άρθρο.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι προβλεπόμενες ενισχύσεις δεν πληρούν τα κοινοτικά κριτήρια, έτσι ώστε να δύναται να θεωρήσει ότι διευκολύνουν την ανάπτυξη των σχετικών τομέων.

Επομένως, όσον αφορά τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) για τις ενισχύσεις που προορίζονται για την προώθηση ή για τη διευκόλυνση της οικονομικής ανάπτυξης των περιφερειών, καθώς και της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, όπως προβλέπεται στο προαναφερόμενο στοιχείο γ), η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα μέτρα αυτά δεν είναι δυνατόν να επωφεληθούν από τις παρεκκλίσεις αυτές.

Λαμβανομένων υπόψη των προλεγομένων, η αιτιολόγηση που προβάλλεται από τη γαλλική κυβέρνηση και το τρίτο μέρος, δεν είναι δυνατόν να γίνει αποδεκτή από την Επιτροπή.

Κατά συνέπεια, οι ενισχύσεις αυτές δεν είναι δυνατόν να επωφεληθούν από καμία από τις παρεκκλίσεις του άρθρου 92 της συνθήκης, και πρέπει να θεωρηθούν ότι δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.

VII

Μετά από την κίνηση της διαδικασίας κατά την έννοια του άρθρου 93 παράγραφος 2, η Επιτροπή έλαβε στοιχεία πληροφόρησης, σύμφωνα με τα οποία οι εν λόγω ενισχύσεις είχαν χορηγηθεί προτού καταλήξει η προαναφερόμενη διαδικασία στην τελική απόφαση, ενώ το σχετικό ποσό ανέρχεται σε 5 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα. Δεδομένου ότι πρόκειται για μη κοινοποιηθείσες ενισχύσεις, οι οποίες είχαν εφαρμοσθεί πριν από τη λήψη της τελικής απόφασης της Επιτροπής, πρέπει να υπενθυμισθεί ότι, δεδομένου του αναγκαστικού χαρακτήρα των διαδικαστικών κανόνων που ορίζονται στο άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης, των οποίων την άμεση ισχύ έχει αναγνωρίσει το Δικαστήριο στις αποφάσεις του της 19ης Ιουνίου 1973 (υπόθεση 77/72: Carmine Capolongo κατά Azienda Agricola Maya) (14), της 11ης Δεκεμβρίου 1973 (Υπόθεση 120/73: Gebrueder Lorenz GmbH κατά Ομόσπονδης Δημοκρατίας της Γερμανίας) (15), της 22ας Μαρτίου 1997 (υπόθεση 78/76: Steinike και Weinlig κατά Ομόσπονδης Δημοκρατίας της Γερμανίας) (16), δεν είναι δυνατόν να θεραπευθεί εκ των υστέρων ο παράνομος χαρακτήρας της εν λόγω ενίσχυσης [απόφαση εκδοθείσα την 21η Νοεμβρίου 1991 (υπόθεση: C-354/90: Εθνική ομοσπονδία του εξωτερικού εμπορίου των τροφίμων και άλλων κατά της Γαλλίας) (17)].

Σε περίπτωση μη συμβιβάσιμου των ενισχύσεων με την κοινή αγορά, η Επιτροπή θα έπρεπε να κάνει χρήση της δυνατότητας που της προσφέρουν οι αποφάσεις της 24ης Φεβρουαρίου 1987 στην υπόθεση 310/85 (18) και της 20ής Σεπτεμβρίου 1990 στην υπόθεση C-5/89 (19), και να υποχρεώσει το κράτος μέλος να ανακτήσει από τους δικαιούχους το ποσό κάθε παρανόμως χορηγηθείσας ενίσχυσης.

Η ανάκτηση αυτή θα ήταν αναγκαία για να αποκατασταθεί η προηγούμενη κατάσταση, με κατάργηση όλων των χρηματοοικονομικών πλεονεκτημάτων τα οποία ο δικαιούχος (Interbev) της καταχρηστικώς χορηγηθείσας ενίσχυσης θα είχε αδικαιολόγητα επωφεληθεί από την ημερομηνία χορήγησης αυτής της ενίσχυσης.

Επομένως, η επιστροφή των χρημάτων θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις διατάξεις της γαλλικής νομοθεσίας, πράγμα που σημαίνει ότι οι τόκοι αρχίζουν να υπολογίζονται από την ημερομηνία χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων. Οι τόκοι αυτοί υπολογίζονται επί τη βάσει του εμπορικού επιτοκίου, με αναφορά στα επιτόκια που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του ισοδυνάμου επιχορήγησης στο πλαίσιο των περιφερειακών ενισχύσεων (20).

Η παρούσα απόφαση δεν προδικάζει τις συνέπειες τις οποίες θα αποφασίσει, ενδεχομένως, η Επιτροπή όσον αφορά τη χρηματοδότηση της κοινής γεωργικής πολιτικής από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ),

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Οι ενισχύσεις για τις ενέργειες διαφήμισης και προώθησης που έχουν ανακοινωθεί με επιστολή της 12ης Αυγούστου 1994 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Γαλλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ήταν παράνομες, κατά την έννοια του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης, στην περίπτωση στην οποία εφαρμόσθηκαν 7 δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά σύμφωνα με το άρθρο 92 της συνθήκης ΕΚ, και απαγορεύεται να χορηγηθούν.

Άρθρο 2

Η Γαλλία υποχρεούται να καταργήσει τις αναφερόμενες στο άρθρο 1 ενισχύσεις, εντός προθεσμίας δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.

Άρθρο 3

Η Γαλλία υποχρεούται να απαιτήσει την επιστροφή των αναφερομένων στο άρθρο 1 ενισχύσεων, με είσπραξή τους από τον άμεσο δικαιούχο (Interbev), εντός προθεσμίας έξι μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.

Η επιστροφή αυτή θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας. Τα προς είσπραξη ποσά παράγουν τόκους, αρχής γενομένης από την ημερομηνία χορήγησης της εν λόγω ενίσχυσης. Οι τόκοι αυτοί υπολογίζονται επί τη βάσει του εμπορικού επιτοκίου, με αναφορά στο επιτόκιο που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του ισοδυνάμου επιχορήγησης στο πλαίσιο των περιφερειακών ενισχύσεων.

Άρθρο 4

Η Γαλλία πληροφορεί την Επιτροπή, αφενός, εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα τα οποία προτίθεται να λάβει για να συμμορφωθεί προς την παρούσα απόφαση, και, αφετέρου, εντός της προβλεπόμενης στο άρθρο 3 προθεσμίας, σχετικά με τα μέτρα τα οποία έχουν ληφθεί για να συμμορφωθεί προς αυτήν.

Άρθρο 5

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Γαλλική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 2 Απριλίου 1997.

Για την Επιτροπή

Franz FISCHLER

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ L 289 της 7. 10. 1989, σ. 1.

(2) ΕΕ L 206 της 16. 8. 1996, σ. 25.

(3) ΕΕ C 289 της 31. 10. 1995, σ. 12.

(4) Βλέπε πλαισίωση των κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση γεωργικών προϊόντων και ορισμένων προϊόντων που δεν αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ της συνθήκης ΕΟΚ, εκτός όμως από τα προϊόντα αλιείας (ΕΕ C 302 της 12. 11. 1987, σ. 6)

(5) Comext 2.

(6) Comext 2.

(7) ΕΕ C 302 της 12. 11. 1987, σ. 6.

(8) Υπόθεση 8/74, Συλλογή 1974, σ. 837, 852.

(9) ΕΕ C 272 της 28. 10. 1986, σ. 3.

(10) Υποθέσεις 249/81 («Αγοράζετε ιρλανδικά προϊόντα») και 222/82 («Apple an Pear Development Council»).

(11) Βλέπε πλαισίωση των κρατικών ενισχύσεων για διαφήμιση γεωργικών προϊόντων και ορισμένων προϊόντων τα οποία δεν αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ της συνθήκης ΕΟΚ εκτός όμως από τα προϊόντα της αλιείας, (ΕΕ C 302 της 12. 11. 1987, σ. 6).

(12) Απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση 13/78 «Eggers», Συλλογή 1978, σ. 1935, σκέψεις 24 και ακόλουθες.

(13) Οδηγία 79/112/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή, καθώς επίσης και τη διαφήμισή τους, (ΕΕ L 33 της 8. 2. 1979, σ. 1).

(14) Συλλογή 1973, σ. 611.

(15) Συλλογή 1973, σ. 1471.

(16) Συλλογή 1977, σ. 595.

(17) Συλλογή 1991, σ. Ι-5505.

(18) Συλλογή 1987, σ. 901.

(19) Συλλογή 1990, σ. Ι-3437.

(20) Ανακοίνωση της Επιτροπής στα κράτη μέλη (ΕΕ C 156 της 22. 06. 1995, σ. 5).