Απόφαση της Επιτροπής

της 21ης Δεκεμβρίου 2000

σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ

(Υπόθεση COMP.F.1/35.918 - JCB)

[Κοινοποιήσεις IV-28.694, IV-28.695, IV-28.696, IV-28.697, IV-28.700, IV-28.702]

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2000) 3887]

(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(2002/190/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1216/99(2), και ιδίως το άρθρο 3, το άρθρο 15 παράγραφος 2 και το άρθρο 16 παράγραφος 1,

την αίτηση για αρνητική πιστοποίηση και την κοινοποίηση για χορήγηση απαλλαγής που υπέβαλε η JC Bamford Excavators Ltd, σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 4 του κανονισμού αριθ. 17, στις 30 Ιουνίου 1973,

την καταγγελία που υπέβαλε η Central Parts SA στις 15 Φεβρουρίου 1996,

Αφού δόθηκε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις η δυνατότητα να εκφράσουν τις παρατηρήσεις τους επί των αιτιάσεων της Επιτροπής, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 σε συνδυασμό με τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2842/98 της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 1998, σχετικά με τις ακροάσεις που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου(3),

Κατόπιν διαβούλευσης με τη συμβουλευτική επιτροπή συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

(1) Η παρούσα υπόθεση αφορά τις συμφωνίες και πρακτικές διανομής στην Κοινότητα των οικοδομικών και χωματουργικών μηχανημάτων και των ανταλλακτικών που κατασκευάζει και πωλεί ο όμιλος JCB (στο εξής "JCB", εκτος εάν χρησιμοποιείται το συγκεκριμένο όνομα μιας θυγατρικής). Κατόπιν καταγγελίας σχετικά με τη συμπεριφορά της JCB, η υπόθεση περιλαμβάνει την εξέταση των συμφωνιών που έχει κοινοποιήσει η JCB στην Επιτροπή από το 1973. Ωστόσο, η υπόθεση δεν περιορίζεται ούτε στους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος ούτε στις κοινοποιηθείσες συμφωνίες. Αξιοποιεί επίσης τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν μέσω ελέγχων, αιτήσεων παροχής πληροφοριών και των πραγματικών και νομικών επιχειρημάτων που επικαλέστηκε η JCB καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.

1. Η ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(2) Στις 15 Φεβρουαρίου 1996 η Central Parts SA, εταιρεία που έχει συσταθεί βάσει του γαλλικού δικαίου, υπέβαλε καταγγελία στην Επιτροπή. Η Central Parts συστάθηκε το 1984 με σκοπό την εισαγωγή και πώληση οικοδομικών και χωματουργικών μηχανημάτων. Τα κεντρικά γραφεία της βρίσκονται κοντά στην Orléans, και έχει υποκαταστήματα στη Γαλλία στις πόλεις Besançon, Bordeaux και Nîmes. Ο κύκλος εργασιών της το 1995 ανήλθε σε 25 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα (FRF) περίπου (περίπου 4 εκατομμύρια Ecu). Οι δραστηριότητές της επικεντρώνονται στα μηχανήματα που κατασκευάζει η JCB. Η καταγγέλλουσα ισχυρίστηκε ότι από το 1987 η JCB επεχείρησε ενεργά να εμποδίσει τη Central Parts να προμηθεύεται μηχανήματα της JCB από πηγές ευρισκόμενες στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι τιμές ήταν αισθητά χαμηλότερες από ό,τι στη Γαλλία(4).

(3) Για να ελέγξει και να συμπληρώσει τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της, η Επιτροπή προέβη σε έρευνα στα γραφεία της JCB, της θυγατρικής της στη Γαλλία, JCB SA, και δύο διανομέων της στο Ηνωμένο Βασίλειο, των εταιρειών Gunn JCB Ltd στο Altrincham και Watling JCB Ltd στο Leicester, βάσει του άρθρου 14 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17. Η εν λόγω έρευνα ξεκίνησε στις 5 Νοεμβρίου 1996.

(4) Στις 24 Μαρτίου 1998 η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία και απέστειλε κοινοποίηση αιτιάσεων στη JCB. Στα γραπτά(5) και προφορικά στοιχεία που υπέβαλε στην ακρόαση της 16ης Οκτωβρίου 1998, η JCB επεσήμανε, μεταξύ άλλων, ότι η Επιτροπή δεν είχε αναγνωρίσει την προηγούμενη κοινοποίηση των συμφωνιών της. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις της JCB και απέστειλε νέα κοινοποίηση αιτιάσεων στις 30 Ιουλίου 1999, επί των οποίων η JCB παρουσίασε γραπτά(6) και προφορικά στοιχεία σε ακρόαση της 16ης Ιανουαρίου 2000.

2. ΤΑ ΜΕΡΗ

(5) Ο όμιλος JCB περιλαμβάνει 28 εταιρείες, εξαιρουμένων των αφανών εταιρειών, 26 από τις οποίες είναι άμεσες ή έμμεσες θυγατρικές της Transmissions and Engineering Services Netherlands BV, ενώ οι άλλες δύο ανήκουν άμεσα σε μέλη της οικογένειας Bamford. Η Transmissions and Engineering Services Netherlands BV κατέχει τη JCB Service, η οποία, μαζί με την οικογένεια Bamford, κατέχει και ελέγχει άμεσα (100 %) ή έμμεσα (50 %, ενώ η οικογένεια Bamford κατέχει επίσης 50 %) τις εταιρείες του ομίλου JCB. Κύριες δραστηριότητες του ομίλου JCB είναι ο σχεδιασμός, η κατασκευή και η διανομή εκσκαπτικών, χωματουργικών και γεωργικών μηχανημάτων, καθώς και μηχανημάτων διακίνησης υλικών και η προμήθεια των συναφών ανταλλακτικών. Οι συνολικές πωλήσεις του ομίλου το 1997 υπερέβησαν τα 770 εκατομμύρια λίρες στερλίνες (GBP) (1150 εκατομμύρια Ecu).

Β. ΟΙ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ JCB

1. ΑΓΟΡΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

α) Οικοδομικά μηχανήματα

(6) Τα οικοδομικά μηχανήματα καλύπτουν ευρύ φάσμα μηχανημάτων που χρησιμοποιούνται στα προκαταρκτικά στάδια των οικοδομικών έργων και των έργων πολιτικού μηχανικού. Τα μηχανήματα αυτά χρησιμοποιούνται για την εκσκαφή, απομάκρυνση, ισοπέδωση και μετακίνηση σε μικρή απόσταση χώματος, λίθων και άλλων υλικών. Προετοιμάζουν το χώρο όπου πρόκειται να γίνουν εργασίες.

(7) Η Επιτροπή έχει επανειλημμένα αποφανθεί ότι ο εξοπλισμός οικοδομικών και χωματουργικών εργασιών περιλαμβάνει ελαφρά μηχανήματα, που χρησιμοποιούνται κυρίως για μικρής κλίμακας εργασίες κατασκευής ή συντήρησης, καθώς και βαρέα οικοδομικά μηχανήματα, που χρησιμοποιούνται κυρίως για μεγάλης κλίμακας κατασκευαστικές και οικοδομικές εργασίες, συμπεριλαμβανομένων των έργων υποδομής(7).

(8) Η JCB κατασκευάζει 57 διαφορετικά μοντέλα ελαφρών μηχανημάτων πέντε ειδών: φορτωτές, εκσκαφείς, φορτωτές με τηλεσκοπικούς βραχίονες, περονοφόρα ανυψωτικά οχήματα παντός εδάφους και εκσκαφείς-φορτωτές μονόπλευρης ολίσθησης. Τα μηχανήματα μπορούν να χωριστούν σε κατηγορίες ανάλογα με την ελκτική τους δύναμη, τις μοίρες (180 ° ή 360 °) κατά τις οποίες μπορούν να στρίψουν, και κυρίως τις εργασίες που εκτελούν. Οι πωλήσεις κάθε κατηγορίας προϊόντων που κατασκευάζει η JCB δεν συσχετίζονται στενά με άλλες κατηγορίες στην ΕΚ. Η βασική εμπορική επιτυχία της JCB είναι ο τροχοφόρος φορτωτής. Το μερίδιο αγοράς της στο Ηνωμένο Βασίλειο [υπερβαίνει το 40 %](8). Οι πωλήσεις των ανταγωνιστών επίσης επικεντρώνονται σε μια συγκεκριμένη κατηγορία. Ως εκ τούτου, σε κάθε κατηγορία η ηγετική θέση στην αγορά ανήκει σε άλλη επιχείρηση: στην Caterpillar για τους ελαστιχοφόρους φορτωτές και τους ερπυστριοφόρους εκσκαφείς, στην Ingersoll Rand (Bobcat) για τους εκσκαφείς-φορτωτές μονόπλευρης ολίσθησης, στη Volvo για τους μίνι εκσκαφείς(9).

(9) Έγγραφα από τα οποία έγιναν αντίγραφα στα γραφεία της JCB και άλλες έρευνες αγοράς περιλαμβάνουν στατιστικά στοιχεία επιμεριζόμενα ανά κατηγορία μηχανημάτων. Εάν οι όροι του ανταγωνισμού ήταν οι ίδιοι σε ολόκληρη την αγορά οικοδομικών και χωματουργικών μηχανημάτων, θα ήταν άσκοπο να προσδιορίζονται τα μερίδια αγοράς ανά κατηγορία. Τούτο αποτελεί ένδειξη, μεταξύ άλλων, της ύπαρξης σχετικών αγορών προϊόντων στις οποίες οι εταιρείες πράγματι ανταγωνίζονται.

(10) Η Επιτροπή έχει επίσης αποφανθεί ότι κάθε κατηγορία προϊόντων, ιδιαίτερα δε οι τροχοφόροι φορτωτές, αποτελεί διακεκριμένη αγορά προϊόντος, λόγω διαφόρων παραγόντων. Ειδικότερα, δύο διαφορετικά προϊόντα δεν μπορούν να επιτελέσουν την ίδια ακριβώς εργασία· για παράδειγμα, οι τροχοφόροι φορτωτές και τα περονοφόρα οχήματα παντός εδάφους μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανύψωση βαρών, ενώ η εκσκαφή μπορεί να γίνει είτε με τροχοφόρο φορτωτή ή με μικρό εκσκαφέα 360 °, αλλά όχι με περονοφόρο όχημα. Ομοίως ένας φορτωτής με τηλεσκοπικούς βραχίονες δεν μπορεί να επιτελέσει αποτελεσματικά τις εργασίες που γίνονται με έναν εκσκαφέα. Τα προϊόντα κάθε διαφορετικής κατηγορίας χρησιμοποιούνται από διαφορετικούς πελάτες. Υπάρχουν επίσης ουσιώδεις διαφορές τιμών μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών προϊόντων. Μια μικρή (5-10 %), αλλά μόνιμη σχετική αύξηση της τιμής σε οποιαδήποτε κατηγορία προϊόντων δεν θα έκανε τους πελάτες να στραφούν σε άλλα προϊόντα ή άλλους συνδυασμούς προϊόντων ώστε να καταστεί η αύξηση της τιμής μη επικερδής(10).

Η JCB αμφισβητεί την άποψη της Επιτροπής και υποστηρίζει ότι η σχετική αγορά προϊόντος είναι η αγορά χωματουργικών και οικοδομικών μηχανημάτων, η οποία δεν επιδέχεται περαιτέρω διαχωρισμό σε επί μέρους κατηγορίες προϊόντων(11).

(11) Η Επιτροπή δεν έχει λόγους στην προκειμένη περίπτωση να αποκλίνει από την προηγούμενη εκτίμησή της ότι κάθε κατηγορία προϊόντων αποτελεί διακεκριμένη αγορά προϊόντος. Σε κάθε περίπτωση, ο επακριβής ορισμός της αγοράς δεν χρειάζεται να διευρευνηθεί περαιτέρω. Όπως αποδεικνύεται και στη συνέχεια, ακόμη και με βάση τον ορισμό που πρότεινε η JCB, οι συμφωνίες και πρακτικές που εφαρμόζονται στο πλαίσιο του δικτύου διανομής της JCB θα είχαν και πάλι αισθητές συνέπειες στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και στον ανταγωνισμό.

β) Ανταλλακτικά

(12) Τα οικοδομικά μηχανήματα είναι πρωτογενή προϊόντα σε σχέση με τα ανταλλακτικά. Οι πωλήσεις ανταλλακτικών εξαρτώνται από τις προηγούμενες πωλήσεις μηχανημάτων και τη συχνότητα χρήσης(12). Τα μερίδια αγοράς επί των παρελθουσών πωλήσεων μηχανημάτων αποτελούν αντιπροσωπευτικό στοιχείο σύγκρισης για τα υφιστάμενα μερίδια αγοράς σε όλα τα συναφή ανταλλακτικά. Για παράδειγμα, οι στόχοι πωλήσεων για τα ανταλλακτικά βασίζονται, μεταξύ άλλων, στο απόθεμα μηχανημάτων της JCB που λειτουργούν στις περιοχές που καλύπτουν οι διανομείς της JCB, σταθμιζόμενων με την ηλικία αυτών των μηχανημάτων ["six-year park" (πρόκειται για το σύνολο των μηχανημάτων ηλικίας έξι ετών)](13).

(13) Ωστόσο, οι τιμές των ανταλλακτικών αποτελούν μικρό ποσοστό των τιμών των μηχανημάτων και παραμένουν χαμηλές σε σχέση με την υπολειμματική αξία του μηχανήματος για μεγάλο χρονικό διάστημα· ένα συγκεκριμένο ανταλλακτικό αποτελεί πάρα πολύ μικρό ποσοστό αυτής της σχέσης. Μολονότι οι παραγωγοί υποτίθεται ότι ελαχιστοποιούν την ασυνήθως υψηλή ζήτηση ανταλλακτικών, η χρησιμοποίηση μηχανημάτων υπό δύσκολες συνθήκες καθιστά απολύτως απαραίτητη την αντικατάσταση ορισμένων κατασκευαστικών στοιχείων, καθότι οι καθυστερήσεις είναι δαπανηρές. Ως εκ τούτου, οι ανταγωνιστικές πιέσεις επηρεάζουν λιγότερο τις πολιτικές τιμών σε ό,τι αφορά τα ανταλλακτικά από ό,τι τις πολιτικές τιμών για τα καινουργή μηχανήματα. Συνεπώς, τα ανταλλακτικά τους δεν ανήκουν στις αγορές προϊόντων για κάθε κατηγορία μηχανημάτων, μολονότι είναι συναφή προϊόντα.

(14) Τα ανταλλακτικά εντάσσονται σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες, οι οποίες παρατίθενται στη συνέχεια σε φθίνουσα σειρά, ανάλογα με το βαθμό ελέγχου του κατασκευαστή των μηχανημάτων:

α) κατασκευαστικά στοιχεία παραγόμενα από τους ίδιους τους κατασκευαστές εσωτερικά, όπως προκατασκευασμένα στοιχεία, βραχίονες, πτυοσκάφες, άξονες, κιβώτια ταχυτήτων·

β) κατασκευαστικά στοιχεία που προμηθεύουν τρίτοι [προϊόντα κατασκευαστών αρχικού εξοπλισμού (ΚΑΕ)] σύμφωνα με τα σχέδια των κατασκευαστών, ιδιαίτερα για τον εξοπλισμό τους, όπως τα ψυγεία λαδιού·

γ) κατασκευαστικά στοιχεία και αναλώσιμα που δεν έχουν σχεδιαστεί ή επινοηθεί ειδικά για συγκεκριμένους κατασκευαστές και δεν φέρουν το εμπορικό σήμα του κατασκευαστή του μηχανήματος, όπως κατασκευαστικά στοιχεία του κινητήρα, φρένα, ψυγεία·

δ) κατασκευαστικά στοιχεία και αναλώσιμα που δεν έχουν σχεδιαστεί ή επινοηθεί ειδικά για συγκεκριμένους κατασκευαστές και δεν φέρουν το εμπορικό σήμα του κατασκευαστή του μηχανήματος, όπως ελαστικά, φίλτρα, υδραυλικό λάδι και μπαταρίες.

(15) Το ποσοστό των ανταλλακτικών που κατασκευάζονται εσωτερικά και στη συνέχεια συναρμολογούνται σε κάθε μηχάνημα εξαρτάται από το βαθμό κάθετης ολοκλήρωσης. Η JCB χρησιμοποιεί συνολικά 90000 περίπου διαφορετικά ανταλλακτικά. Η επιχειρηματική δραστηριότητα της JCB στον τομέα των ανταλλακτικών με βάση την αξία των προϊόντων περιλαμβάνει ανταλλακτικά κατασκευασμένα εσωτερικά σε ποσοστό [μεταξύ 0 και 50 %], ανταλλακτικά κατασκευσμένα από τρίτους σύμφωνα με τα σχέδια της JCB σε ποσοστό [μεταξύ 0 και 50 %] (αμφότερα αναφέρονται στη συνέχεια ως "ειδικά ανταλλακτικά της JCB") και μη ειδικά ανταλλακτικά και αναλώσιμα σε ποσοστό [μεταξύ 50 και 100 %](14).

(16) Οι όροι του ανταγωνισμού διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το αν τα ανταλλακτικά είναι ειδικά ή μη. Τα μη ειδικά ανταλλακτικά και τα αναλώσιμα μπορούν να υποκατασταθούν από αντίστοιχα προϊόντα άλλων κατασκευαστών. Στο πλαίσιο του επίσημου δικτύου διανομής, οι υποχρεώσεις αποκλειστικής αγοράς δύνανται να προστατεύουν τα ανταλλακτικά που φέρουν το σήμα της JCB από τον ανταγωνισμό με ισοδύναμα ανταλλακτικά άλλων σημάτων. Η πίστη στο σήμα θέτει τους κατασκευστές και τους επίσημους διανομείς σε πλεονεκτική θέση στον ανταγωνισμό όσον αφορά τις αγορές μη ειδικών ανταλλακτικών. Ωστόσο, η άμεση προμήθεια από τρίτους κατασκευαστές λειτουργεί ως ανταγωνιστική πίεση στην αγορά.

(17) Οι πιέσεις αυτές δεν διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για τα ειδικά ανταλλακτικά της JCB. Για εμπορικούς και τεχνικούς λόγους, καθώς και για λόγους ασφαλείας, στην πράξη δεν είναι δυνατή σε μεγάλη έκταση η παραγωγή ειδικών ανταλλακτικών συναρμολογούμενων στα μηχανήματα της JCB από ανταγωνιστές της εν λόγω εταιρείας. Εφόσον δεν υφίστανται υποκατάστατα, συνάγεται ότι η JCB κατέχει σημαντική ισχύ στην αγορά για τα εν λόγω ειδικά ανταλλακτικά της JCB, όσον αφορά το απόθεμα μηχανημάτων της JCB που βρίσκονται σε λειτουργία.

(18) Συνεπώς, οι σχετικές αγορές προϊόντος όσον αφορά τα ανταλλακτικά είναι η αγορά των ειδικών ανταλλακτικών JCB που τοποθετούνται στα μηχανήματα της JCB, αφενός, και η αγορά μη ειδικών ανταλλακτικών και αναλωσίμων, τα οποία συναρμολογούνται ή χρησιμοποιούνται στη λειτουργία οικοδομικών και χωματουργικών μηχανημάτων, αφετέρου.

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΓΟΡΑ

α) Οικοδομικά μηχανήματα

(19) Όπως καταδεικνύεται στη συνέχεια, το μερίδιο αγοράς της JCB για κάθε κατηγορία μηχανημάτων είναι ιδιαίτερα υψηλό στο Ηνωμένο Βασίλειο - όπου έχει παραμείνει σταθερό επί είκοσι χρόνια - σε σύγκριση με άλλα κράτη μέλη. Εάν η ζήτηση για τα μηχανήματα ήταν εν πολλοίς ομοιόμορφη σε ολόκληρη την ΕΚ, τότε η έγκαιρη διανομή θα εξασφαλιζόταν μέσω λίγων αποκλειστικών διανομέων που θα κάλυπταν αρκετά κράτη μέλη ή μέσω ενός συγκεντρωτικού συστήματος διανομής με βάση ένα μόνο σημείο στην ΕΚ. Ούτε η JCB ούτε οι ανταγωνιστές της οργανώνουν τη διανομή σε παρόμοια υπερεθνική βάση. Η τοπική εμβέλεια της ζήτησης αποτελεί την αιτία για την οποία η JCB και οι ανταγωνιστές της συγκροτούν πυκνά δίκτυα διανομής σε ολόκληρη την ΕΚ, διαρθρωμένα σε εθνική βάση, μέσω μιας θυγατρικής ή ενός αποκλειστικού εισαγωγέα, χωρίς τα οποία η διείσδυση στην αγορά θα ήταν πολύ περιορισμένη.

(20) Από την άλλη πλευρά, στην απόφαση για την υπόθεση New Holland - Case η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αγορές οικοδομικών και χωματουργικών μηχανημάτων καλύπτουν ολόκληρο τον ΕΟΧ, λόγω του χαμηλού κόστους μεταφοράς και των εναρμονισμένων νομικών προϋποθέσεων και όρων της ζήτησης, και εκτίμησε τη συγκέντρωση ανάλογα.

(21) Σε κάθε περίπτωση, όσον αφορά τις αιτιάσεις σχετικά με τον τεχνητό κατακερματισμό της αγοράς, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη τη θέση της JCB στις εθνικές αγορές στις οποίες εφαρμόζονται οι περιοριστικές συμφωνίες ή πρακτικές.

β) Ανταλλακτικά

(22) Η κινητήρια δύναμη της αγοράς ανταλλακτικών είναι η ζήτηση για κατασκευαστικά έργα και έργα πολιτικού μηχανικού, η οποία χαρακτηρίζεται από διασπορά, προέρχεται κατά κύριο λόγο από μικρές επιχειρήσεις και είναι διαρθρωμένη σε εθνική ή περιφερειακή βάση. Η προμήθεια ανταλλακτικών βασίζεται κυρίως στην τοπική παρουσία. Τα ανταλλακτικά πρέπει να διατίθενται γρήγορα για να μην προκαλούνται καθυστερήσεις στις εργασίες στο εργοτάξιο. Το μεγάλο κόστος έρευνας σε σχέση με την αξία των ανταλλακτικών και οι απαιτούμενες εργασίες εγκατάστασης περιορίζουν περαιτέρω τη ζήτηση εντός εθνικών ή περιφερειακών ορίων.

(23) Εάν η ζήτηση ανταλλακτικών ήταν εν πολλοίς ομοιόμορφη στην ΕΚ, η συγκεντρωτική διανομή από ένα σημείο της ΕΚ θα εξασφάλιζε την έγκαιρη διανομή. Για να αντιμετωπίσουν την τοπική εμβέλεια της ζήτησης, η JCB και οι ανταγωνιστές της συγκροτούν πυκνά δίκτυα διανομής στην ΕΚ, διαρθρωμένα σε εθνική βάση, μέσω μιας θυγατρικής ή ενός αποκλειστικού διανομέα, χωρίς τα οποία η διείσδυση στην αγορά θα ήταν πολύ περιορισμένη.

(24) Σε κάθε περίπτωση, όσον αφορά τις αιτιάσεις σχετικά με τον τεχνητό κατακερματισμό της αγοράς, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη τη θέση της JCB στις εθνικές αγορές στις οποίες εφαρμόζονται οι περιοριστικές συμφωνίες ή πρακτικές.

(25) Επιπλέον, ανεξαρτήτως της γεωγραφικής οριοθέτησης της αγοράς για τα 90000 ανταλλακτικά της JCB, η οποία μπορεί να εκτείνεται σε ολόκληρη την ΕΚ για ορισμένα ανταλλακτικά(15) και να μην υπερβαίνει τα εθνικά όρια για άλλα ανταλλακτικά, το ερώτημα μπορεί εν τέλει να παραμείνει ανοιχτό σχετικά με τη θέση της JCB στην αγορά.

3. Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ JCB

(26) Το 1995 η JCB κατείχε την πέμπτη θέση παγκοσμίως μεταξύ των κατασκευαστών των εν λόγω μηχανημάτων, με μερίδιο 7,9 % επί των συνολικών πωλήσεων (23,1 % για τους τροχοφόρους φορτωτές). Οι σημαντικότεροι ανταγωνιστές είναι η Caterpillar (22,9 %) η Komatsu/Fai (20,8 %), η Ingersoll Rand (11,2 %), η Case (9,6 %) και η Hitachi (7,1 %).

(27) Το 1995/96, η JCB κατείχε μερίδιο ύψους 13-14 % περίπου σε όγκο επί όλων των οικοδομικών και χωματουργικών μηχανημάτων που πωλήθηκαν στην ΕΚ, κυμαινόμενο από 2,4 % στη Γερμανία μέχρι 36,8 % στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία. Το μερίδιο αυτό παρέμεινε εν πολλοίς σταθερό από το 1993 μέχρι το 1996(16). Το 1995 τα επί μέρους μερίδια αγοράς στα υπόλοιπα κράτη μέλη είχαν ως εξής: 13,1 % στη Γαλλία, 15,2 % στην Ιταλία, 19,8 % στην Ισπανία, 22,8 % στην Πορτογαλία, 6,5 % στις χώρες Μπενελούξ, 12,8 % στην Αυστρία. Με βάση την αξία των πωλήσεων, η JCB εκτιμά το μερίδιο αγοράς της σε 8,9 % στην ΕΚ και σε 23,7 % στο Ηνωμένο Βασίλειο(17).

(28) Τα μερίδια αγοράς της JCB για συγκεκριμένες κατηγορίες μηχανημάτων στην ΕΚ και στα επί μέρους κράτη μέλη είχαν ως εξής (1995)(18):

- τροχοφόροι φορτωτές: [...] (από [...] στη Σουηδία έως [...] στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία),

- ερπυστριοφόροι εκσκαφείς 360 °: [...] (από [...] στη Σουηδία έως [...] στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία),

- τροχοφόροι εκσκαφείς 360 °: [...] (από [...] στην Ιταλία έως [...] στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία),

- εκσκαφείς-φορτωτές μονόπλευρης ολίσθησης: [...] (από [...] στις χώρες Μπενελούξ έως [...] στη Φινλανδία),

- τροχοφόροι εκσκαφείς με πτύο φόρτωσης: [...] (από [...] στη Δάνια και τη Φινλανδία έως [...] στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία),

- μίνι ερπυστριοφόροι εκσκαφείς: [...] (από [...] στη Σουηδία έως [...] στην Πορτογαλία).

(29) Τα ανωτέρω μερίδια αγοράς στην ΕΚ είναι παρόμοια με εκείνα της περιόδου 1974/75. Το μερίδιο αγοράς της JCB για τους τροχοφόρους φορτωτές κυμαινόταν από [...] στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία μέχρι [...] στην Ιταλία. Τα μερίδια αγοράς για τα υπόλοιπα προϊόντα κυμαίνονταν μεταξύ [...] σε επίπεδο ΕΚ, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία αποτελούσαν την κύρια αγορά της JCB και στα προϊόντα αυτά. Η JCB διατήρησε την ηγετική της θέση στην αγορά τροχοφόρων φορτωτών επί είκοσι χρόνια, ιδιαίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία. Η διείσδυσή της στην αγορά ήταν και παραμένει πολύ χαμηλότερη στις άλλες αγορές προϊόντων, όπου κυριαρχούν οι ανταγωνιστές της(19).

(30) Οι πωλήσεις ανταλλακτικών και προσαρτημάτων ανήλθαν το 1995 στο αξιοσημείωτο ποσοστό [μεταξύ 10 και 20 %] επί του κύκλου εργασιών της JCB(20), επιμεριζόμενες σε [μεταξύ 0 και 50 %] για τα ειδικά ανταλλακτικά και σε [μεταξύ 0 και 50 %] για τα μη ειδικά ανταλλακτικά. Στη Γαλλία, ο μέσος κύκλος εργασιών που πραγματοποιήθηκε από τα ανταλλακτικά και τις υπηρεσίες εντός του δικτύου διανομής ανήλθε σε [μεταξύ 10 και 20 %] επί του συνολικού κύκλου εργασιών το 1996(21).

(31) Η JCB εκτιμά ότι το μερίδιο αγοράς της όσον αφορά τα μη ειδικά ανταλλακτικά και αναλώσιμα για το σύνολο των ηλικίας έξι ετών μηχανημάτων της που βρίσκονται σε λειτουργία είναι λιγότερο από [μεταξύ 20 και 40 %]. Συνεπώς, το μερίδιο αγοράς της στην ΕΚ για τα εν λόγω ανταλλακτικά στον τομέα των τροχοφόρων φορτωτών θα ήταν [μεταξύ 10 και 20 %], εάν υποτεθεί ότι τα μη ειδικά ανταλλακτικά άλλων σημάτων μπορούν με ασφάλεια να τοποθετηθούν στους τροχοφόρους φορτωτές της JCB. Εάν μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια μόνο τα ειδικά ανταλλακτικά της JCB στα εν λειτουργία μηχανήματα της JCB, η θέση της JCB στην αγορά είναι πολύ ισχυρότερη και τα μερίδια αγοράς της είναι πολύ υψηλότερα.

(32) Όσον αφορά τα οικοδομικά και χωματουργικά μηχανήματα, ανεξαρτήτως του ορισμού της αγοράς προϊόντος και της γεωγραφικής αγοράς που μπορεί να προκριθεί μεταξύ όσων σκιαγραφούνται ανωτέρω, η θέση της JCB είναι τέτοια, ώστε οι συμφωνίες και πρακτικές που περιγράφονται στη συνέχεια έχουν αισθητές συνέπειες στο ενδοκοινοτικό εμπόριο και στον ενδοκοινοτικό ανταγωνισμό(22).

(33) Όσον αφορά τη δευτερογενή αγορά ανταλλακτικών, και συγκεκριμένα ειδικών ανταλλακτικών της JCB, τα οποία είναι απαραίτητα για τη λειτουργία των μηχανημάτων της JCB, ανεξαρτήτως του ορισμού της γεωγραφικής αγοράς (αγορά ΕΟΧ ή εθνικές αγορές), λαμβάνοντας υπόψη τη θέση της JCB στις πρωτογενείς αγορές μηχανημάτων, τη σημασία των πωλήσεων ανταλλακτικών για τη JCB και τους διανομείς της και τη θέση τους από την άποψη της ζήτησης, οι πιθανές συνέπειες των κατωτέρω περιγραφόμενων συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών στις συναλλαγές και στον ανταγωνισμό εντός της Κοινότητας είναι επίσης αισθητές.

Γ. Η ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΗΣ JCB

(34) Στις 30 Ιουνίου 1973 η JCB κοινοποίησε στην Επιτροπή τις συμφωνίες διανομής της στα τότε κράτη μέλη της ΕΚ(23), εκτός της Γαλλίας. Η JCB κοινοποίησε επίσης τις συμφωνίες διανομής της που εφαρμόζονταν σε άλλες χώρες, οι οποίες στο μεταξύ έγιναν κράτη μέλη της ΕΚ(24) ή του ΕΟΧ(25), καθώς και σε άλλες ηπείρους. Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1133/68 της Επιτροπής, μαζί με τις συμφωνίες εστάλη το έντυπο Α/Β, όπου περιγράφονταν οι κοινοποιηθείσες δραστηριότητες.

(35) Στις 18 Δεκεμβρίου 1975, η JCB υπέβαλε τροποποιημένες συμφωνίες που αντικατέστησαν ορισμένες από τις συμφωνίες οι οποίες είχαν κοινοποιηθεί το 1973. Οι τροποποιημένες αυτές συμφωνίες αφορούσαν το Ηνωμένο Βασίλειο, αφενός, και τα υπόλοιπα τότε κράτη μέλη της ΕΚ, πλην της Γαλλίας, αφετέρου. Στις 18 Μαρτίου 1976, η JCB υπέβαλε αντίγραφο της συμφωνίας διανομής της με τη θυγατρική της στη Γαλλία(26). Το 1980 και το 1995 η JCB υπέβαλε τις τροποποιημένες συμφωνίες διανομής της, οι οποίες αφορούσαν μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο.

1. ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ ΠΟΥ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕ Η JCB ΣΤΙΣ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 1973

α) Συμφωνίες διανομής στο Ηνωμένο Βασίλειο

(36) Σύμφωνα με τις κοινοποιήσεις, η διανομή των προϊόντων της JCB στο Ηνωμένο Βασίλειο διεπόταν από δύο συμφωνίες, τη συμφωνία διανομής με επτά διανομείς, καθένας εκ των οποίων είχε αναλάβει μια συγκεκριμένη συμβατική περιοχή στο Ηνωμένο Βασίλειο(27) και τη συμφωνία κύριας αντιπροσώπευσης για μια συμβατική περιοχή στο Ηνωμένο Βασίλειο(28). Οι κύριοι αντιπρόσωποι ασκούσαν δραστηριότητες σε τμήμα της συμβατικής περιοχής που είχε παραχωρηθεί σε έναν διανομέα.

(37) Η συμβατική περιοχή οριζόταν τόσο στη συμφωνία διανομής όσο και στη συμφωνία κύριας αντιπροσώπευσης ως "the Distributor's (Main dealer's) area of prime responsibility for the sale of JCB products and the service of JCB Machines" ["η περιοχή πρωταρχικής ευθύνης ενός διανομέα (κύριου αντιπροσώπου) για την πώληση των προϊόντων της JCB και την εξυπηρέτηση των μηχανημάτων της JCB"] (άρθρο 1 "Ορισμοί").

(38) Όσον αφορά τις "WHOLESALE AND RETAIL SALES" ["Χονδρικές και λιανικές πωλήσεις"] (άρθρο 4), η συμφωνία διανομής αναφέρει τα ακόλουθα: "The distributor hereby agrees to sell B products(29) wholesale only to, for resale by, a main dealer in the region or an approved sub-dealer in the territory and to sell A products (excavator loaders, loading shovels derivatives) and parts wholesale only to, for resale by, an approved sub-dealer in the territory and to sell retail within the United Kingdom" ["Διά της παρούσης, ο διανομέας συμφωνεί να πωλεί χονδρικώς τα προϊόντα Β μόνο προς, για μεταπώληση από, κύριο αντιπρόσωπο της περιοχής ή εγκεκριμένο μεταπωλητή της συμβατικής περιοχής και να πωλεί χονδρικώς προϊόντα Α (φορτωτές εκσκαφείς, μηχανήματα με πτύο φόρτωσης) και ανταλλακτικά μόνο προς, για μεταπώληση από, εγκεκριμένο μεταπωλητή της συμβατικής περιοχής και να πωλεί λιανικώς στο Ηνωμένο Βασιλείο"]. Το άρθρο 4 της συμφωνίας κύριας αντιπροσώπευσης αναφέρει τα ακόλουθα: "The main dealer hereby agrees to sell JCB products wholesale only to, for resale by, an approved sub-dealer in the territory and to sell retail within the United Kingdom" ["Διά της παρούσης, ο κύριος αντιπρόσωπος συμφωνεί να πωλεί χονδρικώς προϊόντα της JCB μόνο προς, για μεταπώληση από, εγκεκριμένο μεταπωλητή της συμβατικής περιοχής και να πωλεί λιανικώς στο Ηνωμένο Βασίλειο"].

(39) Όσον αφορά τις "SALES OUTSIDE THE UNITED KINGDOM" ["Πωλήσεις εκτός του Ηνωμένου βασιλείου"] (άρθρο 5), τόσο η συμφωνία βασικού αντιπροσώπου όσο και η συμφωνία διανομέα για το Ηνωμένο Βασίλειο που κοινοποιήθηκαν στις 30 Ιουνίου 1973 αναφέρουν τα ακόλουθα: "The main dealer (distributor) will not sell JCB products directly or indirectily outside the United Kingdom without the prior written consent of JCB unless, in the case of a JCB machine, 12 months have elapsed since the sale by a distributor or main dealer of such JCB machine to a purchaser in the United Kingdom and the hour meter on such machine shows a reading in excess of 1000 hours. The main dealer (distributor) will take all reasonable steps to avoid selling JCB products to a purchaser in the United Kingdom for resale outside the United Kingdom. Where JCB's permission to sell any JCB products outside the United Kingdom is given to the main dealer (distributor) it will be given subject to such conditions as JCB may consider appropriate having regard to the best interests of retail customers in the country concerned" ["Ο κύριος αντιπρόσωπος (διανομέας) δεν θα πωλεί προϊόντα της JCB άμεσα ή έμμεσα εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου χωρίς την προηγούμενη έγγραφη συναίνεση της JCB, εκτός εάν, στην περίπτωση ενός μηχανήματος JCB, έχουν παρέλθει δώδεκα μήνες από την πώληση ενός μηχανήματος JCB από διανομέα ή κύριο αντιπρόσωπο σε αγοραστή εντός του Ηνωμένου Βασιλείου και η ένδειξη του μετρητή ωρών του εν λόγω μηχανήματος υπερβαίνει τις 1000 ώρες. Ο κύριος αντιπρόσωπος (διανομέας) λαμβάνει όλα τα εύλογα μέτρα για να αποφεύγεται η πώληση προϊόντων JCB σε αγοραστή εντός του Ηνωμένου Βασιλείου με σκοπό τη μεταπώληση εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου. Σε περίπτωση που η JCB επιτρέψει σε κύριο αντιπρόσωπο (διανομέα) την πώληση προϊόντων JCB εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου, η άδεια αυτή χορηγείται υπό τις προϋποθέσεις που κρίνει σκόπιμες η JCB για την καλύτερη εξυπηρέτηση των συμφερόντων των πελατών του λιανικού εμπορίου στην εκάστοτε χώρα"].

(40) Στα δύο έντυπα Α/Β που υποβλήθηκαν για το Ηνωμένο Βασίλειο, η JCB κλήθηκε να παράσχει πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο της συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής και, ειδικότερα, στο μέρος II σημείο 3 στοιχείο f), κλήθηκε να απαντήσει εάν υφίστανται "sanctions which may be taken against participating undertakings (penalty clause, expulsion, withholding of supplies, etc.)" ["κυρώσεις που μπορούν να εφαρμοστούν κατά των συμμετεχουσών επιχειρήσεων (ποινική ρήτρα, αποπομπή, παρακράτηση προμηθειών κ.λπ.)"]. Και στα δύο έντυπα, η απάντηση που δόθηκε ήταν "No" ["Όχι"](30). Η απάντηση αυτή δεν δόθηκε εξ αμελείας ή μηχανικά. Στο έντυπο Α/Β που επισυνάφθηκε στη συμφωνία η οποία κοινοποιήθηκε για τη Δανία επίσης στις 30 Ιουνίου 1973, αναφέρθηκε η ύπαρξη ρήτρας 250 GBP ή τριπλάσιας από τις τιμές των ανταλλακτικών που αγοράστηκαν από άλλες πηγές πλην της JCB.

β) Συμφωνίες διανομής που κοινοποιήθηκαν στις 30 Ιουνίου 1973 για άλλα κράτη μέλη

(41) Η JCB κοινοποίησε τέσσερις διαφορετικές συμφωνίες διανομής για i) τη Ιρλανδία και τη Σουηδία συμφωνία διανομής εξαγωγής(31), ii) το Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες, το Λουξεμβούργο, την Ιταλία και τη Γερμανία (σύμβαση)(32), iii) τη Δανία, τη Φινλανδία, την Ισπανία, την Πορτογαλία(33) (συμφωνία εξαγωγικών πωλήσεων και εξυπηρέτησης) και iv) την Ελλάδα, την Αυστρία και άλλες χώρες(34).

(42) Οι κοινοποιηθείσες συμφωνίες περιείχαν τις ακόλουθες διατάξεις:

- το άρθρο 4 της συμφωνίας για την Ιρλανδία και τη Σουηδία προέβλεπε την επιβολή τέλους εξυπηρέτησης σε πράξεις εκτός των παραχωρηθεισών συμβατικών περιοχών. Στην αρχική μορφή της κοινοποιηθείσας συμφωνίας, η ίδια η JCB καθόριζε το ύψος του τέλους με ανώτατο όριο το 15 % επί της τιμής λιανικής,

- το άρθρο 3 σημείο ii) της συμφωνίας εξαγωγικών πωλήσεων και εξυπηρέτησης για τη Δανία (και στη συνέχεια για άλλα κράτη μέλη της ΕΚ) προέβλεπε ρητά την απαγόρευση της πώλησης νέων μηχανημάτων εκτός των καθορισμένων συμβατικών περιοχών. Σε περίπτωση τέτοιων πωλήσεων το άρθρο 3 σημείο iii) προέβλεπε την επιβολή τέλους εξυπηρέτησης ύψους 15 % επί της τιμής λιανικής καταβαλλόμενου στο διανομέα στου οποίου τη συμβατική περιοχή λειτουργούσε το μηχάνημα. Το άρθρο 3 σημείο iv) προέβλεπε τον καθορισμό των τιμών λιανικής σε συνεννόηση με τη JCB,

- αποκλειστική αγορά των προϊόντων της JCB μόνον από τη JCB Ηνωμένου Βασιλείου, γεγονός που απέκλειε τη δυνατότητα αγορών από άλλους εξουσιοδοτημένους διανομείς [άρθρο 3 σημείο vi) της συμφωνίας για τη Δανία και άρθρο 7 της Συμφωνίας Διανομής/Εξαγωγής για την Ιρλανδία].

(43) Στις συμφωνίες διανομής για τα πέντε από τα έξι ιδρυτικά κράτη μέλη της ΕΚ, δεν υπήρχε περιορισμός της πώλησης σε μεταπωλητές εντός της ΕΚ. Για άλλα νέα κράτη μέλη το 1973, οι πωλήσεις αυτές απαγορεύονταν ή περιορίζονταν μέσω της επιβολής υψηλού τέλους εξυπηρέτησης. Η JCB Ηνωμένου Βασιλείου ορίστηκε ως αποκλειστικός προμηθευτής, γεγονός που παρεμπόδιζε τις διασταυρούμενες προμήθειες στο πλαίσιο του δικτύου.

2. Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΠΟΥ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΣΤΙΣ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 1973

(44) Με επιστολή της 27ης Οκτωβρίου 1975, η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού γνωστοποίησε στη JCB την προκαταρκτική της θέση, σύμφωνα με την οποία οι συμφωνίες περιείχαν περιορισμούς που αποτελούσαν πιθανώς παράβαση του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 81 παράγραφος 1). Οι περιορισμοί αυτοί, που περιγράφονται στη συνέχεια, δεν φαίνονταν απαραίτητοι για την επίτευξη των στόχων που προβλέπονται στο άρθρο 85 παράγραφος 3 (νυν άρθρο 81 παράγραφος 3) είτε μεμονωμένα είτε μέσω του σωρευτικού τους αποτελέσματος. Ως εκ τούτου, η JCB κλήθηκε να τροποποιήσει ή να απαλείψει τις εν λόγω διατάξεις(35).

(45) Ειδικότερα, στην επιστολή αναφέρονται τα ακόλουθα: "Such provisions are first those which prevent or impede your dealers from freely selling JCB products to customers and dealers outside specified areas and from purchasing such products from outside these areas. I refer specifically to the following provisions. In both distribution agreements for the UK (28.296, 28.697), Clause 5 expressly prohibits dealers from exporting JCB products from the United Kingdom. An export prohibition of this nature falls under Article 85(1) and cannot be exempted under Article 85(3). The clause should therefore be deleted and any present application of it suspended. Clauses 4, 8(iv) of both ditributor agreements for the UK (28.296, 28.697) (...). Clauses 2(ii), (iii), 3(vi) of the Export Sales and Service Agreement (28.694). Clauses 4(ii)(b), 7(v) of the Distribution Agreement Export 28.695 (...)" ("Τέτοιες διατάξεις είναι, πρώτον, όσες αναστέλλουν ή παρακωλύουν την ελεύθερη πώληση των προϊόντων JCB από τους αντιπροσώπους σας προς πελάτες και αντιπροσώπους εκτός των καθορισμένων περιοχών ή την αγορά αυτών των προϊόντων από περιοχές εκτός των καθορισμένων. Αναφέρομαι συγκεκριμένα στις ακόλουθες διατάξεις. Και στις δύο συμφωνίες διανομής για το Ηνωμένο Βασίλειο (28.296, 28.697), το άρθρο 5 απαγορεύει ρητά στους αντιπροσώπους να εξάγουν προϊόντα της JCB από το Ηνωμένο Βασίλειο. Η απαγόρευση των εξαγωγών αυτού του είδους εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1 και δεν μπορεί να τύχει απαλλαγής βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3. Συνεπώς, το άρθρο πρέπει να απαλειφθεί και η τυχόν νυν εφαρμογή του να ανασταλεί. Τα άρθρα 4, 8 (σημείο iv) και των δύο συμφωνιών διανομής για το Ηνωμένο Βασίλειο (28.296, 28.697) (...). Το άρθρο 2 σημεία ii) και iii) και το άρθρο 3 σημείο vi) της συμφωνίας εξαγωγικών πωλήσεων και εξυπηρέτησης (28.694). Το άρθρο 4 σημείο ii) στοιχείο β) και το άρθρο 7 σημείο v) της συμφωνίας διανομής/εξαγωγής 28.695 (...)"].

(46) Οι διατάξεις για τις οποίες διατυπώθηκαν αιτιάσεις αφορούν τους ακόλουθους περιορισμούς των άμεσων ή έμμεσων εξαγωγικών πωλήσεων ή αγορών:

- οι υποχρεώσεις να "take reasonable steps to avoid selling JCB products to a purchaser in the United Kingdom for resale outside the United Kingdom" ["λαμβάνονται εύλογα μέτρα για να αποφεύγεται η πώληση προϊόντων της JCB σε αγοραστή εντός του Ηνωμένου Βασιλείου με σκοπό τη μεταπώληση εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου"], να "sell retail in the United Kingdom" ["πραγματοποιούνται πωλήσεις στο λιανικό εμπόριο εντός του Ηνωμένου Βασιλείου"] και να μην πωλούνται καινουργή μηχανήματα και ανταλλακτικά της JCB "directly or indirectly outside the United Kingdom without the prior written consent of JCB" ["άμεσα ή έμμεσα εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου χωρίς την προηγούμενη έγγραφη συναίνεση της JCB"] (άρθρα 4 και 5 των συμφωνιών για το Ηνωμένο Βασίλειο), καθώς και η απαγόρευση της πώλησης καινουργών μηχανημάτων εκτός των παραχωρηθεισών συμβατικών περιοχών,

- τέλη συντήρησης ανερχόμενα σε σταθερό ποσό που καθορίζει εκ των προτέρων η JCB,

- καθορισμός των τιμών μεταπώλησης σε συνεννόηση με τη JCB,

- αποκλειστική αγορά των προϊόντων της JCB μόνο από τη JCB Ηνωμένου Βασιλείου, δηλαδή εξαιρουμένων των άλλων εξουσιοδοτημένων διανομέων.

(47) Η επιστολή της 27ης Οκτωβρίου 1975 περιείχε επίσης προς ενημέρωση της JCB αντίγραφο της απόφασης που εκδόθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 1974 σχετικά με το σύστημα διανομής της BMW στη Γερμανία(36). Στην επιστολή αναφερόταν ότι η εν λόγω απόφαση θα μπορούσε να χρησιμεύσει καθοδηγητικά σχετικά με το κατά πόσον οι περιορισμοί του ανταγωνισμού στις συμφωνίες διανομής αυτοκινήτων οχημάτων μπορούν να γίνουν δεκτές βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3.

(48) Οι συμφωνίες διανομής της BMW εμπόδιζαν τους επίσημους διανομείς να πωλούν προϊόντα της συμφωνίας σε μη εξουσιοδοτημένους διανομείς, εκτός από τα ανταλλακτικά για τους επισκευαστές, να διατηρούν υποκαταστήματα ή αποθήκες ή να πωλούν σε μεταπωλητές εκτός της συμβατικής τους περιοχής, και ειδικότερα να διαφημίζονται ή να επιδιώκουν να αποκτήσουν πελάτες εκτός της συμβατικής περιοχής τους, εφόσον δεν εκπληρωνόταν η δέσμευσή τους να προωθήσουν τις πωλήσεις και την εξυπηρέτηση μετά την πώληση εντός της συμβατικής τους περιοχής. Με άλλα λόγια, οι ενεργητικές πωλήσεις εκτός των συμβατικών τους περιοχών επιτρέπονται, εφόσον προωθούνται ικανοποιητικά οι πωλήσεις και η εξυπηρέτηση(37).

3. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΘΕΙΣΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ

(49) Στις 18 Δεκεμβρίου 1975 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη μεταξύ στελεχών της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού και της JCB. Η JCB παρουσίασε τροποποιήσεις των συμφωνιών για το Ηνωμένο Βασίλειο και τα υπόλοιπα τότε κράτη μέλη της ΕΚ, εκτός της Γαλλίας(38). Η JCB δήλωσε ότι οι τροποποιήσεις έγιναν λαμβάνοντας υπόψη την απόφαση BMW που είχε επισυναφθεί στην προειδοποιητική επιστολή της Επιτροπής(39).

α) Συμφωνίες διανομής στο Ηνωμένο Βασίλειο που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή μεταξύ του 1975 και του 1994

(50) Στις τροποποιημένες συμφωνίες που υποβλήθηκαν στις 18 Δεκεμβρίου 1975 ο ορισμός της συμβατικής περιοχής τόσο στη συμφωνία διανομής όσο και στη συμφωνία κύριας αντιπροσώπευσης (άρθρο 1, "Ορισμοί") παρέμεινε αναλλοίωτος σε σχέση με τις αρχικές συμφωνίες που είχαν κοινοποιηθεί στις 30 Ιουνίου 1973.

(51) Οι δύο συμφωνίες είχαν τροποποιηθεί κατά παρόμοιο τρόπο. Όσον αφορά τις ΧΟΝΔΡΙΚΕΣ ΠΩΛΗΣΕΙΣ (άρθρο 4), η συμφωνία κύριας αντιπροσώπευσης αναφέρει τα ακόλουθα: "The main dealer hereby agrees not to sell JCB products wholesale for resale except to an approved sub-dealer" ["Ο κύριος αντιπρόσωπος συμφωνεί διά της παρούσης να πωλεί χονδρικώς προϊόντα της JCB προς μεταπώληση μόνο σε εγκεκριμένο μεταπωλητή"]. Η συμφωνία διανομής αναφέρει τα ακόλουθα: "The distributor hereby agrees not to sell JCB products wholesale for resale except to an approved sub-dealer or in the case of B products to a main dealer" ["Ο διανομέας συμφωνεί διά της παρούσης να πωλεί χονδρικώς προϊόντα της JCB προς μεταπώληση μόνο σε εγκεκριμένο μεταπωλητή ή, όσον αφορά τα προϊόντα Β, σε κύριο αντιπρόσωπο"] (άρθρο 4). Η ίδια διατύπωση υπήρχε στη μορφή της συμφωνίας που κοινοποιήθηκε στις 30 Ιουνίου 1973 (άρθρο 4).

(52) Το προηγούμενο άρθρο με τίτλο "SALES OUTSIDE THE UNITED KINGDOM" ["Πωλήσεις εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου"] αντικαταστάθηκε και στις δύο συμφωνίες από το άρθρο "SERVICE SUPPORT FEE - SALES OUTSIDE THE REGION OR TERRITORY" ["Τέλος εξυπηρέτησης - Πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιφέρειας ή περιοχής"] (άρθρο 5). Όπως αναφέρεται στο άρθρο, το μέλημα της JCB σχετικά με τις πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής ήταν ότι οι διανομείς της JCB δεν θα ήταν σε θέση να παρέχουν άμεση και αποτελεσματική εξυπηρέτηση μετά την πώληση για τα μηχανήματα της JCB. Για να εξασφαλιστεί η καλή εξυπηρέτηση του αγοραστή οπουδήποτε και αν βρισκόταν το μηχάνημα της JCB κατά την περίοδο που κάλυπτε η εγγύηση, οι κύριοι αντιπρόσωποι και οι διανομείς ανελάμβαναν την υποχρέωση: "to pay to the distributor or main dealer in whose territory or region the JCB machine then is, a service support fee to compensate such distributor or main dealer for assuming full responsibility for carrying out service during the warranty period. The amount of such service support fee shall be agreed between the distributor and the distributor or main dealer in whose territory or region the JCB machine has been sold or used or in default or agreement between the parties shall be the sum which JCB shall reasonably determine having regard to all the circumstances of the case, the cost of the service carried out and a reasonable profit element" ["να καταβάλλουν, στον διανομέα ή κύριο αντιπρόσωπο στη συμβατική περιοχή ή περιφέρεια του οποίου θα βρισκόταν το μηχάνημα JCB, τέλος εξυπηρέτησης για να αποζημιωθεί ο εν λόγω διανομέας ή κύριος αντιπρόσωπος για την πλήρη ανάληψη της ευθύνης εξυπηρέτησης κατά την περίοδο που καλύπτει η εγγύηση. Το ποσό του τέλους εξυπηρέτησης συμφωνείται μεταξύ του διανομέα και του διανομέα ή κύριου αντιπροσώπου στου οποίου τη συμβατική περιοχή ή περιφέρεια έχει πωληθεί ή χρησιμοποιείται το μηχάνημα JCB ή, ελλείψει συμφωνίας, ανέρχεται στο ποσό που ορίζει εύλογα η JCB λαμβάνοντας υπόψη όλες τις ιδιαίτερες συνθήκες, το κόστος της παρεχόμενης εξυπηρέτησης και ένα λογικό στοιχείο κέρδους"].

(53) Για να εξαλειφθούν οι ανησυχίες της Επιτροπής, τον Δεκέμβριο του 1975 η JCB ήρε τους περιορισμούς επί των άμεσων (λιανικές ή χονδρικές πωλήσεις στο εξωτερικό περιοριζόμενες από το προηγούμενο άρθρο 4) ή των έμμεσων (πωλήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο σε μεταπωλητή που προτίθεται να πραγματοποιήσει εξαγωγές από το Ηνωμένο Βασίλειο, περιοριζόμενες από το προηγούμενο άρθρο 5) εξαγωγών από τους επίσημους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου, κράτους μέλους στο οποίο η JCB κατείχε τα υψηλότερα μερίδια αγοράς μεταξύ των χωρών της ΕΚ.

(54) Εκτός από το τροποποιημένο άρθρο 4, το τέλος εξυπηρέτησης (άρθρο 5) και την υποχρέωση μη δημιουργίας εγκαταστάσεων πώλησης προϊόντων της JCB και εξυπηρέτησης εκτός της συμβατικής περιοχής χωρίς την έγγραφη συναίνεση της JCB [άρθρο 9 σημείο i)], κανένας άλλος περιορισμός των πωλήσεων εκτός των συμβατικών περιοχών, επιδιωχθεισών ή μη, άμεσων ή έμμεσων, δεν περιελήφθη στις κοινοποιηθείσες συμφωνίες σχετικά με τις πωλήσεις σε άλλα κράτη μέλη. Ειδικότερα, σε αντίθεση με τις συμφωνίες της BMW που αποτέλεσαν αντικείμενο της απόφασης της Επιτροπής της 13ης Δεκεμβρίου 1974, δεν υπήρχε κανένας περιορισμός των πωλήσεων εκτός της παραχωρηθείσας συμβατικής περιοχής από εγκαταστάσεις εντός της συμβατικής περιοχής. Καμία ιδιαίτερη δέσμευση σχετικά με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προώθησης και εξυπηρέτησης εντός της περιοχής δεν αποτελούσε προϋπόθεση για τις ανωτέρω πωλήσεις.

(55) Συνεπώς, η Επιτροπή απηύθυνε επιστολή στη JCB στις 13 Ιανουαρίου 1976. Στην επιστολή αναφερόταν ότι οι νέες μορφές των συμφωνιών διανομής που κοινοποιήθηκαν στις 18 Δεκεμβρίου 1975 επέλυαν πολλά από τα προβλήματα που είχαν επισημανθεί στην επιστολή της Επιτροπής της 27ης Οκτωβρίου 1975. Ωστόσο, η επιστολή ανέφερε επίσης ότι απαιτούντο ορισμένες τροποποιήσεις των συμφωνιών ή δικαιολογήσεις για να μπορέσει η Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο χορήγησης απαλλαγής βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3. Για προφανείς λόγους, στην επιστολή δεν έγινε καμία αναφορά στα άρθρα που είχαν απαλειφθεί από τις προσφάτως κοινοποιηθείσες συμφωνίες. Τα θέματα που έπρεπε να επιλυθούν για να μπορέσει η Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο χορήγησης απαλλαγής, σύμφωνα με τις υποδείξεις της Επιτροπής στην επιστολή, αφορούσαν την πώληση προϊόντων, είτε μηχανημάτων είτε ανταλλακτικών, ανταγωνιστικών προς τα προϊόντα τη JCB και η διατήρηση από τη JCB του δικαιώματος πώλησης προς ορισμένες αρχές και ορισμένους κατασκευαστές.

(56) Το γεγονός ότι η Επιτροπή βασίστηκε στις αρχές που προβλέπονται στην απόφαση BMW της 13ης Δεκεμβρίου 1974 για να εκτιμήσει τις συμφωνίες της JCB είναι επίσης προφανές στην επιστολή της 13ης Ιανουαρίου 1976 προς τη JCB, όπου εξετάζεται το θέμα των περιορισμών των πωλήσεων προϊόντων ανταγωνιστικών προς τα προϊόντα της JCB σε συνάρτηση με τις σχετικές διατάξεις των συμφωνιών διανομής της BMW.

(57) Με επιστολή της 11ης Μαρτίου 1976 η JCB υπέβαλε διευκρινίσεις σχετικά με τα εκκρεμή θέματα που είχαν εντοπιστεί στην επιστολή της 13ης Ιανουαρίου 1976. Στις 18 Μαρτίου 1976 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη μεταξύ της JCB και στελεχών της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού για να συζητηθούν τα θέματα αυτά. Καμία νέα μορφή της συμφωνίας δεν υποβλήθηκε στο αμέσως προσεχές διάστημα μετά τη σύσκεψη.

(58) Με δική της πρωτοβουλία, η JCB κοινοποίησε μια νέα μορφή της συμφωνίας διανομής της για το Ηνωμένο Βασίλειο στις 6 Μαρτίου 1980(40). Δεν επισυνάφθηκε νέο έντυπο Α/Β. Δεν υποβλήθηκε συμφωνία κύριας αντιπροσώπευσης. Η JCB επεσήμανε ότι είχαν γίνει ελάσσονος σημασίας τροποποιήσεις και προσθήκες στις συμφωνίες που είχαν κοινοποιηθεί προηγουμένως. Ειδικότερα, η παραχωρούμενη συμβατική περιοχή (δηλαδή όπως και στην προηγούμενη μορφή των συμφωνιών "the distributor's area of prime responsibility for the sale of JCB products and the service of JCB machines" ["η περιοχή πρωταρχικής ευθύνης ενός διανομέα για την πώληση των προϊόντων της JCB και την εξυπηρέτηση για τα μηχανήματα της JCB"] (άρθρο 1, "Ορισμοί") οριζόταν πλέον με βάση τους ταχυδρομικούς κώδικες.

(59) Η νέα μορφή της συμφωνίας διανομής για το Ηνωμένο Βασίλειο στο άρθρο 4 προέβλεπε ότι οι διανομείς της JCB στο Ηνωμένο Βασίλειο μπορούσαν "to sell JCB products wholesale for resale except to a dealer" ["να πωλούν χονδρικώς προϊόντα της JCB προς μεταπώληση μόνο σε αντιπρόσωπο" (ο οποίος ορίζεται στη συμφωνία ως "a person, persons or corporate body who with the approval of JCB has been appointed as a dealer by a Distributor" ["πρόσωπο, πρόσωπα ή εταιρικός φορέας που με την έγκριση της JCB έχει οριστεί ως αντιπρόσωπος από έναν διανομέα"] "or approved sub-dealer" ["ή σε εγκεκριμένο μεταπωλητή"(41). Εκτός από τον ανωτέρω περιορισμό, τον περιορισμό του άρθρου 9 σημείo i) που απαιτούσε τη συμφωνία της JCB ως προϋπόθεση για τη δημιουργία εγκαταστάσεων πώλησης και συντήρησης των προϊόντων της JCB εκτός της συμβατικής περιοχής, και τον περιορισμό σχετικά με το τέλος εξυπηρέτησης (άρθρο 5), κανένας ιδιαίτερος περιορισμός δεν περιεχόταν σχετικά με τις πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής.

(60) Η υποβολή των νέων συμφωνιών για το Ηνωμένο Βασίλειο δεν προκάλεσε καμία αντίδραση από την πλευρά της Επιτροπής.

β) Τρέχουσες συμφωνίες διανομής στο Ηνωμένο Βασίλειο υποβληθείσες στην Επιτροπή

(61) Με επιστολή της 29ης Δεκεμβρίου 1995, η JCB απέστειλε στην Επιτροπή αντίγραφο μιας νέας μορφής της συμφωνίας διανομής για το Ηνωμένο Βασίλειο. Η βασική αλλαγή που ανέφερε η JCB ήταν ο ορισμός διαφορετικών διανομέων για τα οικοδομικά και βιομηχανικά μηχανήματα, αφενός, και για τα γεωργικά μηχανήματα, αφετέρου, ούτως ώστε να υπάρχει αντιστοιχία με τις αλλαγές στην οργάνωσή της. Δεν επισυνάφθηκε νέο έντυπο Α/Β.

(62) Βάσει της συμφωνίας διανομής για το Ηνωμένο Βασίλειο, οι επίσημοι διανομείς της JCB, οι οποίοι δεν μπορούν να πωλούν προϊόντα ανταγωνιστικά της JCB, αναλαμβάνουν αποκλειστικές συμβατικές περιοχές εντός των οποίων η JCB δεσμεύεται να μην πωλεί τα προϊόντα της και να μην συνάπτει τις ίδιες συμφωνίες διανομής με άλλους διανομείς (άρθρο 10). Ως "συμβατική περιοχή" εξακολουθεί να νοείται "the distributor's area of prime responsibility for the sale of JCB products and the service of JCB machines" ["η περιοχή πρωταρχικής ευθύνης ενός διανομέα για την πώληση προϊόντων JCB και την εξυπηρέτηση για τα μηχανήματα της JCB"] (άρθρο 1, "Ορισμοί)"(42).

(63) Το άρθρο 4 αναφέρει τα ακόλουθα: "The Distributor hereby agrees not to sell JCB products supplied in pursuance of this agreement wholesale for resale except to a JCB Distributor or another JCB Dealer or an approved Sub Dealer appointed in each case in relation only to JCB products without JCB's prior written agreement which shall not be withheld without objectively valid reasons" ["Ο διανομέας συμφωνεί διά της παρούσης να μην πωλεί χονδρικώς προς μεταπώληση προϊόντα JCB τα οποία έχει προμηθευτεί δυνάμει της παρούσας συμφωνίας παρά μόνο σε διανομέα της JCB ή σε άλλο αντιπρόσωπο της JCB ή σε εγκεκριμένο μεταπωλητή ορισθέντα σε κάθε περίπτωση μόνο σχετικά με τα προϊόντα JCB χωρίς την προηγούμενη έγγραφη συναίνεση της JCB, η οποία δύναται να μην χορηγηθεί μόνο για αντικειμενικώς βάσιμους λόγους"].

(64) Βάσει του άρθρου 10, η JCB αναλαμβάνει την υποχρέωση να πληρώνει ή να δίνει πίστωση για τις εργασίες που εκτελούνται από τον επίσημο διανομέα και γίνονται δεκτές από τη JCB βάσει της εγγύησης του κατασκευαστή. Το άρθρο 5 ["service support fee" ("τέλος εξυπηρέτησης")] παραμένει αναλοίωτο σε σχέση με τις συμφωνίες που κοινοποίησε η JCB τον Δεκέμβριο του 1975 και τον Μάρτιο του 1980. Εκτός από τις διατάξεις του άρθρου 9 σημείο i), το οποίο προβλέπει ότι για τη δημιουργία εγκαταστάσεων πώλησης και εξυπηρέτησης για τα προϊόντα JCB εκτός της συμβατικής περιοχής απαιτείται η συναίνεση της JCB, δεν υπάρχει κανένας άλλος σημαντικός περιορισμός σχετικά με τις πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής.

(65) Οι επίσημοι διανομείς Ηνωμένου Βασιλείου συνομολογούν επίσης να αγοράζουν ανταλλακτικά, εξοπλισμό και παρελκόμενα χρησιμοποιούμενα στα προϊόντα JCB ή για την επισκευή τους μόνο από τη JCB ή από άλλον διανομέα της JCB ή αντιπρόσωπο της JCB ή από άλλη πηγή που εγκρίνει ενδεχομένως εγγράφως η JCB. Οι επίσημοι διανομείς δεσμεύονται επίσης να χρησιμοποιούν ή να προμηθεύουν μόνον προϊόντα της JCB στο πλαίσιο εργασιών καλυπτόμενων από την εγγύηση ή εργασιών τροποποίησης των μηχανημάτων JCB [άρθρο 8 σημεία vii) και viii)]. Οι περιορισμοί αυτοί που προβλέπονται στις συμφωνίες δεν τροποποιήθηκαν, κατόπιν των επιχειρημάτων της JCB με τα οποία υπογραμμιζόταν ότι το εμπόριο χωματουργικών οχημάτων πρέπει να αντιμετωπίζεται διαφορετικά από το εμπόριο αυτοκινήτων οχημάτων. Η JCB προέβαλε τα επιχειρήματα αυτά εγγράφως και σε σύσκεψη μεταξύ της JCB και στελεχών της Επιτροπής που πραγματοποιήθηκε στις 18 Μαρτίου 1976.

(66) Η νέα αυτή συμφωνία δεν προκάλεσε συγκεκριμένη αντίδραση από την πλευρά την Επιτροπής.

γ) Τρέχουσες κοινοποιηθείσες συμφωνίες διανομής σε άλλα κράτη μέλη πλην του Ηνωμένου Βασιλείου

(67) Τον Δεκέμβριο του 1975 και τον Μάρτιο του 1976 η JCB υπέβαλε τις συμφωνίες της, όπως αυτές τροποποιήθηκαν για να εξαλειφθούν οι ανησυχίες της Επιτροπής. Οι ανησυχίες αυτές εστιάζονταν, όπως είναι φυσικό, στις συμφωνίες που είχαν εφαρμογή στα τότε κράτη μέλη της ΕΚ. Οι συμφωνίες που υποβλήθηκαν για όλα τα κράτη μέλη της ΕΚ το 1976, εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου, χωρίζονταν σε δύο κατηγορίες, σύμφωνα τα εσωτερικά αρχεία: μια ενιαία συμφωνία διανομής/εξαγωγής (τυποποιημένο έγγραφο)(43) και η συμφωνία μεταξύ της JCB και της θυγατρικής της JCB SA France (η οποία υπεγράφη στις 17 Φεβρουαρίου 1975)(44). Δεν επισυνάφθηκε νέο έντυπο Α/Β.

(68) Η συμφωνία με τη JCB Γαλλίας δεν περιείχε κανέναν άμεσο ή έμμεσο περιορισμό των πωλήσεων προϊόντων της JCB εκτός της συμβατικής περιοχής, εξαιρουμένης της δέσμευσης της JCB Γαλλίας να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την προώθηση των προϊόντων αυτών εντός της συμβατικής περιοχής της [άρθρο 4 στοιχείο β)]. Σύμφωνα με τις ρυθμίσεις αυτές στο εσωτερικό του ομίλου, η JCB Γαλλίας ορίστηκε ως αποκλειστικός διανομέας (άρθρο 2) και συμφώνησε να αγοράζει και να μεταπωλεί τα προϊόντα της JCB από τη JCB Ηνωμένου Βασιλείου (άρθρο 3 παράγραφος 1) για ίδιο λογαριασμό [άρθρο 4 στοιχείο α), δηλαδή χωρίς να ενεργεί ως αντιπρόσωπος της JCB Ηνωμένου Βασιλείου [άρθρο 5 στοιχείο β)]. Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2, οι τιμές πώλησης των προϊόντων της JCB από τη JCB Sales UK στη JCB Γαλλίας (τιμολόγηση συναλλαγών εντός του ομίλου) δεν έπρεπε να υπερβαίνουν τις καθαρές τιμές στο εργοστάσιο που χρέωνε η JCB Sales στους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου.

(69) Στη νέα μορφή της συμφωνίας διανομής/εξαγωγής που υπέβαλε η JCB, μετά την προαναφερθείσα προειδοποιητική επιστολή της Επιτροπής με ημερομηνία 27 Οκτωβρίου 1975, η διάταξη σχετικά με το τέλος εξυπηρέτησης είχε τροποποιηθεί. Όπως και στη νέα συμφωνία για το Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία είχε την ίδια διατύπωση, το ύψος του τέλους έπρεπε πρώτα να συμφωνηθεί μεταξύ των επίσημων διανομέων και όχι να καθορίζεται εξ αρχής από τη JCB, εκτός εάν δεν συμφωνούσε ο εκάστοτε διανομέας (άρθρο 4 "Τέλος εξυπηρέτησης - Πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής"). Η συμβατική περιοχή ορίζεται ως "the Distributor's area of prime responsibility for the sale of JCB Products and JCB Machines" ["η περιοχή πρωταρχικής ευθύνης του διανομέα για την πώληση προϊόντων της JCB και μηχανημάτων της JCB"] (άρθρο 1 "Ορισμοί") στην οποία ο διανομέας συμφωνεί να πωλεί τα προϊόντα της JCB και να καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την προώθηση των πωλήσεων και της εξυπηρέτησης για τα προϊόντα αυτά (άρθρο 5 "Υποχρεώσεις του διανομέα ως προς τις πωλήσεις"). Ο διανομέας συμφωνεί επίσης να μην δημιουργεί εγκαταστάσεις πώλησης και εξυπηρέτησης για τα προϊόντα αυτά εκτός της συμβατικής περιοχής χωρίς την προηγούμενη συναίνεση της JCB [άρθρο 8 σημείο iv) "Γενικές υποχρεώσεις του διανομέα"].

(70) Οι επίσημοι διανομείς συμφωνούν επίσης να αγοράζουν ανταλλακτικά, εξοπλισμό και παρελκόμενα χρησιμοποιούμενα στα προϊόντα JCB ή για την επισκευή τους μόνο από τη JCB ή απόν άλλον διανομέα της JCB ή αντιπρόσωπο της JCB ή από άλλη πηγή που εγκρίνει ενδεχομένως εγγράφως η JCB [άρθρο 7 σημείο v)].

(71) Η συμφωνία διανομής/εξαγωγής δεν περιλαμβάνει καμία υποχρέωση ανάλογη με αυτήν που προβλέπεται στο άρθρο 4 της συμφωνίας διανομής για το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις χονδρικές προμήθειες προς μεταπώληση. Στο αρχείο της Επιτροπής δεν υπάρχει καμία επιστολή με την οποία να γνωστοποιεί η JCB στην Επιτροπή ότι οι διατάξεις των συμφωνιών που κοινοποιήθηκαν για το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν επίσης εφαρμογή σε άλλα κράτη μέλη.

(72) Με την επιστολή της 13ης Ιανουαρίου 1976 προς τη JCB η Επιτροπή γνωστοποίησε στη JCB ότι απαιτούντο ακόμη μερικές τροποποιήσεις των συμφωνιών ή δικαιολογήσεις για να μπορέσει η Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο χορήγησης απαλλαγής βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3. Ωστόσο, δεν υποβλήθηκε καμία νέα μορφή της συμφωνίας για τα υπόλοιπα κράτη μέλη πλην του Ηνωμένου Βασιλείου μετά τη συμφωνία του 1975 και, για τη Γαλλία, μετά τη συμφωνία του 1976. Οι συμφωνίες που υποβλήθηκαν για τη Γερμανία, τις χώρες Μπενελούξ, την Ιταλία και τη Γαλλία αφορούσαν κράτη μέλη στα οποία η JCB έχει συστήσει θυγατρικές. Οι συμφωνίες διανομής αυτών των εταιρειών εντός των εθνικών συμβατικών περιοχών τους δεν κοινοποιήθηκαν ποτέ.

(73) Η Επιτροπή δεν έλαβε οριστική θέση είτε υπό μορφή απόφασης είτε υπό μορφή διοικητικής επιστολής θέσης στο αρχείο σχετικά με τις συμφωνίες που κοινοποιήθηκαν ή υποβλήθηκαν από τη JCB, πριν από την παρούσα απόφαση.

Δ. ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟ ΔΙΚΤΥΟ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΗΣ JCB ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ

(74) Ο όμιλος JCB έχει λειτουργικές θυγατρικές στη Γαλλία, στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στις Κάτω Χώρες, στην Ιταλία και στην Ισπανία και έξι κύριες κατασκευαστικές μονάδες στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου επίσης βρίσκονται τα κεντρικά γραφεία της. Η JCB διατηρεί στην ΕΚ ένα δίκτυο αποτελούμενο από 135-140 ανεξάρτητους εγκεκριμένους διανομείς, στους οποίους παραχωρούνται αποκλειστικές συμβατικές περιοχές(45). Ως εκ τούτου, το επίσημο δίκτυο της JCB εξυπηρετεί κάθε γεωγραφική περιοχή της ΕΚ. Η JCB Sales Ltd (Ηνωμένο Βασίλειο) ή η εκάστοτε εθνική θυγατρική ορίζουν τους επίσημους διανομείς και καταρτίζουν τις συμφωνίες διανομής στις εθνικές επικράτειες. Στην τελευταία περίπτωση, οι παραγγελίες των επίσημων διανομέων του δικτύου της JCB απευθύνονται στην τοπική θυγατρική της JCB.

(75) Οι τιμές που χρεώνει η JCB Ηνωμένου Βασιλείου σε κάθε εθνική θυγατρική της JCB είναι εν γένει χαμηλότερες από τις τιμές που χρεώνονται στους επίσημους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου. Το 1993 οι τιμές προμήθειας ανταλλακτικών από τη JCB προς τη JCB Γαλλίας και τη JCB Ιταλίας ανέρχονταν [μεταξύ 50 και 100 %] αντίστοιχα των τιμών που χρεώνονταν στους επίσημους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου. Με άλλα λόγια, εάν η γαλλική θυγατρική της JCB χρέωνε στους διανομείς του δικτύου της ποσοστό αύξησης [μεταξύ 25 και 50 %] επί της τιμής αγοράς από τη JCB Ηνωμένου Βασιλείου, οι επίσημοι διανομείς της Γαλλίας θα είχαν το ίδιο κόστος αγοράς με τους επίσημους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου.

(76) Ωστόσο, μολονότι βρίσκονταν σε χαμηλότερο στάδιο της αλυσίδας διανομής, οι διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου συχνά μπορούσαν να προμηθεύουν προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές από ό,τι οι εθνικές θυγατρικές της JCB μεταξύ του 1989 και του 1996. Οι πιθανές αιτίες είναι, μεταξύ άλλων, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό, οι αποτελεσματικότερες επιχειρηματικές αντιδράσεις στην ισχυρή διαπραγματευτική θέση των αγοραστών στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι διακυμάνσεις της λίρας στερλίνας σε σχέση με τα άλλα νομίσματα ή το χαμηλότερο λειτουργικό κόστος(46)· για παράδειγμα, το 1997 τα προ φόρων περιθώρια κέρδους των επίσημων διανομέων της Γαλλίας, μολονότι ανέρχονταν στο χαμηλό ποσοστό [μεταξύ 0 και 10 %], ήταν [μεταξύ 1 και 10] φορές υψηλότερα από ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ανέρχονταν σε [μεταξύ 0 και 10 %]· ωστόσο, έχουν παρατηρηθεί διαφορές από το ένα έτος στο άλλο: το 1996 τα εν λόγω περιθώρια κέρδους ήταν [μεταξύ 0 και 10 %] στη Γαλλία.

(77) Μια εσωτερική έκθεση σχετικά με την ακαθάριστη κερδοφορία των διαφόρων θυγατρικών της JCB που συντάχθηκε το 1993 δείχνει ότι η τιμή λιανικής πώλησης ενός αντιπροσωπευτικού συνόλου ανταλλακτικών στη Γαλλία ήταν [μεταξύ 0 και 100 %] υψηλότερη από ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στην έκθεση αναγνωρίζεται ότι: "The fact remains that on all types of parts, European prices are much higher than the UK and that France would appear to have much higher prices than the others, although France do operate a generous rebate scheme for achieving target performance which will reduce this apparent high GP % somewhat" ["Είναι γεγονός ότι για όλα τα είδη των ανταλλακτικών, οι τιμές στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι πολύ υψηλότερες από ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο και ότι στη Γαλλία οι τιμές φαίνεται ότι είναι πολύ υψηλότερες από ό,τι στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, μολονότι στη Γαλλία εφαρμόζεται ένα σύστημα γενναίας έκπτωσης για να επιτευχθούν οι επιδιωκόμενες επιδόσεις, γεγονός που μειώνει κάπως αυτό το φαινομενικά υψηλό ποσοστό ακαθάριστης κερδοφορίας"]. Συνεπώς, τα ακαθάριστα κέρδη που αποκόμιζε η JCB από τα ανταλλακτικά στη Γαλλία ήταν υψηλότερα κατά [μεταξύ 0 και 30] εκατοστιαίες μονάδες από τα αντίστοιχα κέρδη της JCB Ηνωμένου Βασιλείου και κατά [μεταξύ 0 και 30 %] από τα αντίστοιχα κέρδη της JCB Γερμανίας το 1993(47). Με άλλα λόγια, η πώληση των ίδιων ανταλλακτικών ήταν πιο επικερδής στη Γαλλία από ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο για τον όμιλο JCB.

(78) Το 1995 εξακολουθούσαν να υφίστανται εμφανείς διαφορές τιμών, όπως προκύπτει από εσωτερικό σημείωμα που αναφέρει τα ακόλουθα: "You will note that the prices of some parts varies greatly between the four countries and, therefore some variation between the special prices will probably remain. The summary of dealer net and retail pricing for 'the group of parts' discussed in January, will help to identify the variances country by country, prior to any discounted code changes" ["Διαπιστώνεται ότι οι τιμές ορισμένων ανταλλακτικών παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των τεσσάρων χωρών και, συνεπώς, η διαφοροποίηση, ως ένα βαθμό, των ειδικών τιμών κατά πάσα πιθανότητα θα διατηρηθεί. Η περίληψη των καθαρών και λιανικών τιμών αντιπροσώπου για 'την ομάδα ανταλλακτικών' που συζητήθηκε τον Ιανουάριο, θα συμβάλει στον προσδιορισμό των διαφορών ανά χώρα, προτού γίνει τροποποίηση του συστήματος εκπτώσεων"(48). Σε εμπιστευτικό εσωτερικό σημείωμα σχετικά με τις τιμές αγοράς από τις θυγατρικές της JCB στην Ευρώπη, στη Γερμανία, στην Ισπανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία το 1995 τέθηκε ο στόχος: "To harmonise customer achieved pricing with the end of ending up with a 10 % band of maximum variation" ["Να εναρμονιστούν οι τελικές τιμές καταναλωτή προκειμένου να επιτευχθεί εν τέλει μέγιστο περιθώριο διακύμανσης [μεταξύ 0 και 20 %]"(49).

(79) Ως παράδειγμα αυτών των διαφορών στις τιμές αναφέρεται ότι το 1996 ένας γάλλος επίσημος διανομέας αγόρασε καινουργή μηχανήματα και ανταλλακτικά που είχαν αρχικά πωληθεί από επίσημους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου, αντί να τα αγοράσει από τη θυγατρική της JCB στη Γαλλία(50). Παρά τις χαμηλότερες τιμές στο εργοστάσιο που κατέβαλλε η θυγατρική και παρά την ολοκλήρωση του ομίλου JCB, η JCB Γαλλίας στην πράξη ανταγωνιζόταν τους επίσημους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου όσον αφορά τις προμήθειες προς τους γάλλους επίσημους διανομείς.

(80) Τα στοιχεία δείχνουν ότι η JCB Γαλλίας αποζημίωνε τους επίσημους διανομείς της για την απώλεια πωλήσεων μηχανημάτων λόγω του ανταγωνισμού με τις επιχειρήσεις του παράλληλου εμπορίου(51) και παρείχε ad hoc στήριξη των περιθωρίων κέρδους όταν εμφανίζονταν επιχειρήσεις του παράλληλου εμπορίου που ανταγωνίζονταν τους επίσημους διανομείς. Η ειδική αυτή στήριξη παρεχόταν και για τα ανταλλακτικά, για τα οποία η JCB παρείχε εγγυημένα σταθερά ακαθάριστα περιθώρια κέρδους ή χαμηλότερες τιμές αγοράς(52). Στοιχεία για την ύπαρξη τιμών λιανικής μη επηρεαζόμενων από τον ανταγωνισμό υπάρχουν επίσης για τη Γερμανία, όπου η JCB έθεσε το στόχο "cost and selling prices are related" ["να συσχετίζεται το κόστος με τις τιμές πώλησης"](53).

(81) Τα ανωτέρω εσωτερικά στοιχεία της JCB υπόγραμμίζουν το γεγονός ότι τα κέρδη και οι τιμές ήταν υψηλότερα από το μέσο όρο σε ορισμένα κράτη μέλη όπως η Γερμανία, και ιδιαίτερα η Γαλλία. Ένα σύστημα αποζημιώσεων στους επίσημους διανομείς των οποίων η συμβατική περιοχή ήταν εκτεθειμένη στον ανταγωνισμό των επιχειρήσεων του παράλληλου εμπορίου ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, επικερδές συνολικά για τον όμιλο JCB. Σε κάθε περίπτωση, οι διαφορές τιμών τόσο στα μηχανήματα όσο και στα ανταλλακτικά δημιούργησαν πρόδηλα κίνητρα για την εμφάνιση του παράλληλου εμπορίου από το 1989 έως το 1996. Είναι σαφές ότι το παράλληλο εμπόριο θα μπορούσε να μειώσει τα υψηλότερα αυτά κέρδη.

Ε. ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΗΣ JCB

Εν γένει, η JCB διατείνεται ότι η Επιτροπή έχει παραμορφώσει τα πραγματικά περιστατικά, έχει παρουσιάσει έγγραφα με τρόπο επιλεκτικό ή έχει αποσπάσει παραθέματα απομονώνοντάς τα από τα συμφραζόμενά τους. Σύμφωνα με τη JCB, η νομική εκτίμηση της Επιτροπής βασίζεται σε ολωσδιόλου εσφαλμένη άποψη για τα πραγματικά περιστατικά.

Η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις της JCB και στη συνέχεια επανεξέτασε και, όπου έκρινε σκόπιμο, αξιολόγησε εκ νέου τα έγγραφα στα οποία βασίζονταν οι αιτιάσεις της. Ωστόσο, ο πολύ σημαντικός αριθμός πραγματικών περιστατικών και εγγράφων που παρατίθενται στην παρούσα απόφαση είναι ενδεικτικός για την ύπαρξη περιοριστικών συμφωνιών και στηρίζει, κατά την άποψη της Επιτροπής, τη διαπίστωση ότι υφίσταται παράβαση. Τα αντικειμενικά στοιχεία σχετικά με τους ισχυρισμούς της JCB για συγκεκριμένα έγγραφα παρατίθενται στη συνέχεια, αλλά η αναφορά τους σε καμία περίπτωση δεν είναι εξαντλητική.

1. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ Ή ΕΜΜΕΣΩΝ ΕΞΑΓΩΓΙΚΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΣΕ ΑΛΛΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

α) Δηλώσεις των επίσημων διανομέων του Ηνωμένου Βασιλείου σχετικά με τις πωλήσεις σε άλλα κράτη μέλη

(82) Όπως αποδεικνύεται από πολυάριθμες επιστολές που παρατίθενται στη συνέχεια, οι επίσημοι διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου απέφευγαν να πωλούν καινουργή μηχανήματα και ανταλλακτικά εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου.

Σε αντίθεση με την άποψη της Επιτροπής, η JCB συνδέει τη συμπεριφορά των επίσημων διανομέων του Ηνωμένου Βασιλείου και τις δηλώσεις τους με την εφαρμογή του άρθρου 4 της συμφωνίας τους, όπως κοινοποιήθηκε (ΑΚΑ II, σ. 41-45).

(83) Σε τηλεομοιοτυπία που εστάλη από τη Gunn JCB στη JCB Γαλλίας στις 17 Μαΐου 1995 σχετικά με ένα μηχάνημα που πώλησε η πρώτη και το οποίο βρέθηκε στη Γαλλία, η Gunn δηλώνει ότι: "We cannot be held responsible for this customer's actions, but as a result from this sale we will not be trading with this customer again" ["Δεν μπορούμε να θεωρηθούμε υπεύθυνοι για τις ενέργειες αυτού του πελάτη, αλλά κατόπιν αυτής της πώλησης στο εξής δεν θα έχουμε καμία συναλλαγή με τον εν λόγω πελάτη"(54). Σε επιστολή της Heritage Disposals, μεταπωλητή εγκατεστημένου στο Ηνωμένο Βασίλειο που αγόραζε προϊόντα από τη Gunn JBC, εξηγείται ο λόγος για τον οποίο δεν μπορεί η εν λόγω εταιρεία να συνεχίσει την προμήθεια προϊόντων στη Γαλλία: "It is because someone notified to JCB that I was exporting new machines to you. This was the reason we had to be very careful when we were sending you machines, because as soon as JCB registered the serial numbers on machines, they would have immediately traced them back to us, and would not have supplied us with more machines" ["Οφείλεται στο γεγονός ότι κάποιος γνωστοποίησε στη JCB ότι σας εξάγαμε νέα μηχανήματα. Για το λόγο αυτό έπρεπε να είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν σας στέλναμε μηχανήματα, διότι μόλις η JCB κατέγραφε τους αριθμούς σειράς θα μας εντόπιζε αμέσως ως προμηθευτή τους και δεν θα μας προμήθευε πλέον μηχανήματα"](55).

(84) Απαντώντας σε ερώτημα της JCB Ηνωμένου Βασιλείου σχετικά με το εάν η Gunn JCB προμήθευε μηχανήματα σε χαμηλές τιμές στη Lyomat, επίσημο διανομέα στη Γαλλία, η Gunn JCB δικαιολόγησε την πράξη δηλώνοντας ότι το μηχάνημα δεν ήταν καινουργές(56). Μια άλλη επιστολή της Gunn JCB προς τη JCB αναφέρεται στην ανάμειξή της σε εξαγωγές καινουργών μηχανημάτων στην Αυστρία, για τις οποίες είχε διαμαρτυρηθεί ο αυστριακός επίσημος διανομέας: "In January of this year, you instructed us to cease supply of machines to the above (Sunrise Ltd). This was on the basis that our 'Austrian friends' had pointed the finger at Sunrise and Gunns, and accused us of supplying new machines to Austria" ["Τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους μας δώσατε εντολή να σταματήσουμε την προμήθεια μηχανημάτων στην ανωτέρω εταιρεία (Sunrise Ltd). Τούτο ήταν απόρροια του γεγονότος ότι οι 'Αυστριακοί φίλοι' μας είχαν ενοχοποιήσει τη Sunrise και τη Gunns και μας κατηγόρησαν ότι προμηθεύουμε καινουργή μηχανήματα στην Αυστρία"](57).

Σύμφωνα με τη JCB, η Gunn JCB δεν επικρίθηκε για τις πωλήσεις της στη Lyomat στη Γαλλία που αναφέρονται στην παράγραφο 84, αλλά για το γεγονός ότι οι πωλήσεις αυτές έγιναν σε τιμές χαμηλότερες του κόστους και πιθανώς σε εξοντωτικές τιμές (ΑΚΑ II, σ. 41). Η δικαιολογία της Gunn δείχνει ότι είναι δυνατό να περιορίζονται είτε οι εξαγωγές καινουργών μηχανημάτων προς μεταπώληση από το Ηνωμένο Βασιλείο προς τη Γαλλία εντός του επίσημου δικτύου διανομής της JCB είτε η πλήρης ελευθερία καθορισμού των τιμών μεταπώλησης.

(85) Ομοίως, υποβάλλοντας υποψηφιότητα για τα έπαθλα της βασίλισσας για εξαγωγικά επιτεύγματα το 1993, ο πρόεδρος της Watling JCB αναγνωρίζει τα ακόλουθα: "I am proud to have lead a team that has achieved the following export performance. (...) Given that the company is unable to sell new machines outside its UK territory, I hope that you will agree with us that the used machine export achievement of Watling JCB limited is deserving of recognition" ["Είμαι υπερήφανος που ηγήθηκα μιας ομάδας η οποία είχε τις ακόλουθες εξαγωγικές επιδόσεις. (...) Δεδομένου ότι η εταιρεία δεν μπορεί να πωλεί καινουργή μηχανήματα εκτός της συμβατικής της περιοχής δηλαδή του Ηνωμένου Βασιλείου, ελπίζω ότι θα συμφωνήσετε μαζί μας ότι τα εξαγωγικά επιτεύγματα της Watling JCB limited όσον αφορά τα μεταχειρισμένα μηχανήματα αξίζει να αναγωριστούν"](58).

Όσον αφορά τις δηλώσεις της Watling JCB ότι δεν μπορεί να εξάγει καινουργή μηχανήματα από το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 85, σύμφωνα με τη JCB, το απόσπασμα δεν δείχνει ότι η Watling θεωρούσε ότι της απαγορευόταν να εξάγει καινουργή μηχανήματα. Η Watling φέρεται ότι υπέβαλε την υποψηφιότητά της επικαλούμενη την επιτυχία της να αυξήσει τις εξαγωγές μεταχειρισμένων μηχανημάτων. Καθότι όσον αφορά τις εξαγωγές καινουργών μηχανημάτων η Watling δεν ήταν απόλυτα σε θέση να επιδιώκει ενεργά την πραγματοποίηση εξαγωγών, οι εξαγωγικές της επιτυχίες δεν μπορούσαν να κριθούν δίκαια με βάση τα καινουργή μηχανήματα (ΑΚΑ II, σ. 42-3). Ωστόσο, η διατύπωση της επιστολής είναι πολύ σαφής και δεν περιέχει παρόμοια διάκριση. Η επιστολή αποδεικνύει σαφώς ότι η Watling JCB πράγματι περιόρισε όλες τις εξαγωγικές πωλήσεις καινουργών μηχανημάτων, είτε ενεργητικές είτε παθητικές και είτε ο αγοραστής ήταν τελικός χρήστης ή μεταπωλητής, εξουσιοδοτημένος ή μη. Επιπλέον, δεν υπάρχει ιδιαίτερο άρθρο στη συμφωνία διανομής μεταξύ της JCB και της Watling JCB, αντίγραφο της οποίας έγινε στα γραφεία της τελευταίας, το οποίο να προβλέπει τον περιορισμό των ενεργητικών πωλήσεων. Υπάρχει μόνον ο ορισμός της παραχωρούμενης συμβατικής περιοχής στο άρθρο 1 ως "the distributor's area of prime responsibility for the sale of JCB products and the service of JCB machines" ["της περιοχής πρωταρχικής ευθύνης του διανομέα για την πώληση προϊόντων της JCB και την εξυπηρέτηση για τα μηχανήματα της JCB"] [συμφωνία διανομής της Watling JCB 1996 (φάκελος έρευνας, σ. 1146-1169)]. Η ερμηνεία κατά την οποία το εν λόγω άρθρο επιτρέπει στη JCB να περιορίζει τις ενεργητικές διασυνοριακές πωλήσεις είναι καταφανώς καταχρηστική.

(86) Απευθυνόμενη στη JCB Γαλλίας σχετικά με διαφορά για προμήθεια εξυπηρέτησης που αξίωνε η τελευταία, η Watling JCB δήλωσε τα ακόλουθα: "we are disputing this service commission as this machine was sold in good faith by ourselves as part of a deal totalling 10 units to A& C Equipment in August 1994, prior to this order they took delivery of 15 units in 1993 and none of these units to our knowledge have been exported. We cannot be held responsible for our customer exercising their legal right to sell machines at six months old or even less" ["αμφισβητούμε αυτή την προμήθεια εξυπηρέτησης, καθότι το εν λόγω μηχάνημα πωλήθηκε από εμάς καλή τη πίστει στο πλαίσιο συμφωνίας πώλησης δέκα μονάδων συνολικά προς την A & C Equipment τον Αύγουστο του 1994. Πριν από την παραγγελία αυτή η εν λόγω εταιρεία είχε παραλάβει δεκαπέντε μονάδες το 1993, καμία από τις οποίες δεν εξήχθη, εξ όσων γνωρίζουμε. Δεν μπορούμε να θεωρηθούμε υπεύθυνοι για το γεγονός ότι ο πελάτης μας άσκησε το νόμιμο δικαίωμά του να πωλήσει μηχανήματα παλαιότητας έξι μηνών ή ακόμη και μικρότερης"]. Η Watling JCB κατέστησε επίσης σαφές στη JCB Γαλλίας ότι: "(...) we have not and will not knowingly sell machines abroad without JCB Sales prior agreement"] ["(...) δεν έχουμε πωλήσει και δεν θα πωλήσουμε εν γνώσει μας μηχανήματα στο εξωτερικό, χωρίς την προηγούμενη συναίνεση της JCB Sales"](59).

(87) Σε επιστολή, αντίγραφο της οποίας έγινε στα γραφεία της JCB, η Central Parts ρώτησε τη Watling JCB για ποιον λόγο αρνούνταν να προμηθεύσει προϊόντα στη Central Parts στη Γαλλία. Σε ένα χειρόγραφο σημείωμα προς τον C. Coutts με κοινοποίηση στον J. Patterson, ανώτερα στελέχη της JCB, αναφέρονται τα ακόλουθα: "Have suggested to Watling that they just ignore this request. Do you agree?" ["Εισηγήθηκα στη Watling να αγνοήσει αυτό το αίτημα. Συμφωνείτε;"]. Η άρνηση της Watling JCB επιβεβαιώθηκε μετά τις οδηγίες της JCB(60). Στο εξής γίνεται επίκληση στη συναίνεση της JCB ως προϋπόθεσης για την πραγματοποίηση προμηθειών σε άλλα κράτη μέλη, πλην του Ηνωμένου Βασιλείου(61).

(88) Η Watling JCB αποφάσισε επίσης να σταματήσει την προμήθεια ανταλλακτικών σε έναν άλλο μεταπωλητή που ανταγωνιζόταν την JCB Γαλλίας, αναφέροντας τα ακόλουθα: "It has come to our notice that JCB parts we have supplied to you may have been supplied indirectly to certain customers of JCB France. We cannot allow this to happen because of our contract with JCB Service UC LTD. Therefore we must terminate your account with this company" ["Υπέπεσε στην αντίληψή μας ότι ανταλλακτικά της JCB τα οποία σας προμηθεύσαμε ενδέχεται να έχουν διατεθεί εμμέσως σε ορισμένους πελάτες της JCB Γαλλίας. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να συνεχιστεί τούτο, λόγω της σύμβασής μας με τη JCB Service UK Ltd. Συνεπώς, πρέπει να σας διαγράψουμε από το πελατολόγιό μας"(62).

(89) Η Berkeley JCB, άλλος ένας ανεξάρτητος διανομέας της JCB στο Ηνωμένο Βασίλειο αναγνώρισε τα ακόλουθα: "Because of our geographic location, near to the channel ports and differential pricing overseas, it is inevitable that we will be continually approached by both end users and agents. We will therefore adopt a policy of referring all doubtful enquiries to JCB Service (...) and they can tell us whether or not we should supply" ["Λόγω της γεωγραφικής μας θέσης κοντά στους λιμένες της Μάγχης και λόγω των διαφορετικών τιμών στο εξωτερικό, αναπόφευκτα θα μας προσεγγίζουν συνεχώς τόσο τελικοί χρήστες όσο και αντιπρόσωποι. Για το λόγο αυτό θα υιοθετήσουμε την πολιτική να αναφέρουμε κάθε ύποπτη παραγγελία στη JCB Service (...) και αυτοί μπορούν να μας πουν εάν πρέπει να παραδώσουμε προμήθειες ή όχι"(63). Επιπλέον, σε άλλη παράγραφο της ίδιας επιστολής προς την JCB αναφέρονται τα ακόλουθα: "Further to our recent discussions, I have made clear to our regional managers and Group Parts Manager that we must not sell products outside our territory in breach of our Dealer Agreement" ["Σε συνέχεια των πρόσφατων συζητήσεών μας, κατέστησα σαφές στους περιφερειακούς διευθυντές μας και στον διευθυντή ανταλλακτικών του ομίλου ότι δεν πρέπει να πωλούμε προϊόντα εκτός της συμβατικής περιοχής μας κατά παράβαση της συμφωνίας διανομής που έχουμε υπογράψει"]. Σε άλλη περίπτωση, η Berkeley απάντησε ως εξής, όταν της ζητήθηκε να προμηθεύσει προϊόντα: "Thank you for your enquiry. Regret that we can not suply parts for what may be for resale in other countries" ["Ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σας. Λυπούμαστε που δεν μπορούμε να προμηθεύσουμε ανταλλακτικά με πιθανό σκοπό τη μεταπώληση σε άλλες χώρες"]· ο αγοραστής κλήθηκε να αποταθεί σε επίσημο διανομέα στο έδαφος της Γαλλίας(64).

Σύμφωνα με τη JCB, η επιστολή της Berkeley JCB που αναφέρεται στην παράγραφο 89 δείχνει ότι η Berkeley JCB μπορούσε να πραγματοποιεί πωλήσεις σε αγοραστές από το εξωτερικό που δεν ήταν "ύποπτοι", δηλαδή σε γνήσιους τελικούς χρήστες και εξουσιοδοτημένους διανομείς (ΑΚΑ ΙΙ, σ. 43). Με την ανωτέρω δήλωση προς τη JCB, η Berkeley αποφεύγει την πραγματοποίηση πωλήσεων σε τελικούς καταναλωτές ή σε αντιπροσώπους τους εγκαταστημένους σε άλλα κράτη μέλη. Ως προς τον "ύποπτο" χαρακτήρα των παραγγελιών αυτών, η Berkeley δεν αρκείται στο να ζητά, σε περίπτωση αντιπροσώπου του αγοραστή, απόδειξη ότι ο αντιπρόσωπος διακαιούται να πραγματοποιήσει την αγορά εκ μέρους του εντολέα του τελικού χρήστη. Ούτε είναι σαφές για ποιο λόγο η JCB Service μπορεί να ελέγξει, καλύτερα από την Berkeley, κατά πόσον ένας τελικός χρήστης που ζητεί προμήθειες είναι πράγματι τελικός χρήστης ή κατά πόσον ένας αντιπρόσωπος είναι νόμιμα εξουσιοδοτημένος. Η δήλωση της Berkeley δείχνει ότι δεν μπορεί αυτόνομα να προβεί σε πωλήσεις προς τελικούς χρήστες από άλλα κράτη μέλη, χωρίς την έγκριση της JCB.

(90) Σε απάντηση επιστολής της JCB Γαλλίας σχετικά με πέντε μηχανήματα που λειτουργούσαν στην επικράτεια της Γαλλίας, ένας διανομέας του Ηνωμένου Βασιλείου, η Scott JCB, απάντησε τον Μάιο του 1996 ότι τα εν λόγω μηχανήματα: "were sold to volume customers of Gunn JCB and the decision as to whether we continue to supply these customers lies with UK Sales" ["πωλήθηκαν σε μεγάλους πελάτες της Gunn JCB και η απόφαση εάν θα συνεχίσουμε να προμηθεύουμε τους πελάτες αυτούς επαφίεται στην κρίση της UK Sales"] (δηλαδή του τμήματος πωλήσεων της JCB στο Ηνωμένο Βασίλειο)(65).

(91) Σε απάντηση ερωτήματος της Central Parts που ζητούσε να πληροφορηθεί για ποιο λόγο δεν εκτελέστηκε μια παραγγελία, η TC Harrison JCB επεσήμανε τα ακόλουθα: "JCB's strict guidelines concerning the export of spare parts and the golden rule (is that you should) deal with local agencies when purchasing parts" ["Οι αυστηρές οδηγίες της JCB σχετικά με την εξαγωγή ανταλλακτικών και ο χρυσός κανόνας (είναι ότι πρέπει) να συναλλάσσεστε με τις τοπικές αντιπροσωπείες για την αγορά ανταλλακτικών"](66). Καθότι η Central Parts ήταν εγκατεστημένη στη Γαλλία και ζητούσε προμήθειες για τη χώρα αυτή, ο όρος "εξαγωγή" σημαίνει τις προμήθειες από το Ηνωμένο Βασίλειο προς άλλο κράτος μέλος.

(92) Τα ανωτέρω παραδείγματα προέρχονται από όλους τους επίσημους διανομείς της JCB στο Ηνωμένο Βασίλειο, πλην ενός. Αφορούν τόσο ανταλλακτικά όσο και μηχανήματα. Οι δηλώσεις τους σχετίζονται με παραγγελίες ή έγιναν στο πλαίσιο παραγγελιών μεταπωλητών ή τελικών χρηστών από άλλα κράτη μέλη. Οι εν λόγω διανομείς αρνήθηκαν να προβούν σε προμήθειες ή περιόρισαν τις προμήθειες επικαλούμενοι το γεγονός ότι οι συμφωνίες τους με τη JCB τους εμπόδιζαν να το πράξουν. Ο βασικός λόγος γι' αυτό ήταν ρητά ή σιωπηρά ο γεωγραφικός προορισμός των πωλήσεων, σε συνδυασμό με τη νομική κατάσταση του αγοραστή.

β) Δηλώσεις της JCB σχετικά με τις πωλήσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο προς άλλα κράτη μέλη

(93) Οι απόψεις της JCB σχετικά με τις εξαγωγικές πωλήσεις μηχανημάτων από το Ηνωμένο Βασίλειο διατυπώνονται σε επιστολή του διευθυντή πωλήσεων της JCB Ηνωμένου Βασιλείου προς έναν από τους επίσημους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου αναφέρονται τα ακόλουθα: "During recent conversations with a number of UK Distributor Principals the subject of Grey exports, Contract Hire and Multiple Deal Support arose. It became evident during my discussions that it is necessary for me to confirm JCB's position on these points. 1. Grey Exports. There is no change in JCB's position. We actively discourage any new machines sold overseas whether through a UK Distributor or third party Plant Hire company" ["Σε πρόσφατες συζητήσεις με ορισμένους βασικούς διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου προέκυψε το θέμα των γκρίζων εξαγωγών, της σύμβασης εκμίσθωσης και της πολλαπλής στήριξης των συναλλαγών. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων αντιλήφθηκα ότι πρέπει να επιβεβαιώσω τη θέση της JCB επί των θεμάτων αυτών. 1. Γκρίζες εξαγωγές. Η θέση της JCB δεν έχει αλλάξει. Αποτρέπουμε ενεργά την πώληση καινουργών μηχανημάτων στο εξωτερικό είτε μέσω διανομέα του Ηνωμένου Βασιλείου είτε μέσω τρίτης εταιρείας εκμίσθωσης εγκατάστασης"](67). Οι απόψεις αυτές σχετικά με τις διασυνοριακές πωλήσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο διευκρινίζονται περαιτέρω ως εξής: "Obviously, as the manufacturer, we are anxious to protect our distributors, wherever they are, from unfair competition from whatever source, on all products" ["Ασφαλώς, ως κατασκευάστρια εταιρεία, μέλημά μας είναι να προστατεύσουμε τους διανομείς μας, οπουδήποτε και αν βρίσκονται, από τον αθέμιτο ανταγωνισμό από οποιαδήποτε πηγή, για όλα τα προϊόντα"](68).

(94) Όσον αφορά τα ανταλλακτικά, αναγνωρίζοντας ότι οι μεταπωλητές έχουν πρόσβαση σε γνήσια ανταλλακτικά της JCB, τα οποία διατίθενται από τους επίσημους διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου, η JCB δηλώνει ότι οι επίσημοι διανομείς πρέπει να ενεργούν ενιαία για να: "ensure that your Parts Managers are aware of the problem and instructed not to supply to anyone suspected of involvement with spurious operations" ["διασφαλιστεί ότι οι διευθυντές ανταλλακτικών γνωρίζουν το πρόβλημα και έχουν οδηγίες να μην προμηθεύουν οποιονδήποτε για τον οποίο υπάρχουν υπόνοιες ανάμειξης σε αθέμιτες δραστηριότητες"(69). Στο στόχαστρο της στρατηγικής για την καταπολέμηση της αθέμιτης δραστηριότητας στον τομέα των ανταλλακτικών στη Γαλλία, στη Γερμανία και στην Ισπανία βρίσκονταν η Interparts, ανεξάρτητος μεταπωλητής, και η Central Parts(70). Ένα έγγραφο, αντίγραφο του οποίου έγινε στα γραφεία της JCB, αναφέρεται επίσης σε εκστρατεία κατά του "Spurious competition" ["Αθέμιτου ανταγωνισμού"], όπου, μεταξύ άλλων μέτρων, αναφέρεται: "to cut off the source of supply to spurious outlets" ["η διακοπή της προμήθειας στην πηγή της προς καταστήματα λιανικής πώλησης με αθέμιτες δραστηριότητες"](71).

(95) Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι έγιναν διαπραγματεύσεις μεταξύ της JCB και της Central Parts, με πρωτοβουλία της JCB, για την αγορά των πάγιων στοιχείων της Central Parts και τον ορισμό της ως επίσημου διανομέα στη Γαλλία, όταν ελευθερώθηκε μια συμβατική περιοχή αποκλειστικής αντιπροσωπείας(72).

(96) Όταν το 1994 δημιουργήθηκαν υπόνοιες για τη διοχέτευση μεγάλης ποσότητας μηχανημάτων και ανταλλακτικών σε άλλα κράτη μέλη μέσω της Gunn JCB, [(73)(74)].

(97) Οι δηλώσεις της ίδιας της JCB δείχνουν ότι η ερμηνεία των συμφωνιών της από την ίδια είναι σύμφωνη με την ερμηνεία τους από τους επίσημους διανομείς της στο Ηνωμένο Βασίλειο. Συνεπώς, η εφαρμογή τους δεν αποτελεί μονομερή συμπεριφορά. Η ερμηνεία τους είναι ταυτόσημη με την ερμηνεία τους από την ίδια την JCB και είναι σύμφωνη με την εφαρμογή τους από τη JCB.

γ) Το σύστημα "πολλαπλής εμπορικής στήριξης των συναλλαγών" στο Ηνωμένο Βασίλειο: περιγραφή

(98) Από το 1977 η JCB εφαρμόζει σύστημα εκπτώσεων προς τους επίσημους διανομείς της στο Ηνωμένο Βασίλειο(75). Το σύστημα αυτό είναι γνωστό ως "πολλαπλή εμπορική στήριξη των συναλλαγών". Συνίσταται βασικά σε μείωση των τιμών στο εργοστάσιο που καταβάλλουν οι επίσημοι διανομείς, προκειμένου οι τελευταίοι να είναι πιο ανταγωνιστικοί σε συναλλαγές με μεγάλους πελάτες για μεγάλο αριθμό καινουργών μηχανημάτων. Σύμφωνα με τη JCB, οι εκπτώσεις εμπορικής στήριξης παρέχονται σε συνάρτηση με μια πλειάδα παραγόντων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται ο αριθμός των μηχανημάτων, ο συνδυασμός πωλούμενων προϊόντων, η σύνθεση του στόλου, ο πρόσφατος χαρακτήρας της επιχειρηματικής σχέσης με τον αγοραστή, ο αριθμός και το είδος των εξαγοραζόμενων παλαιών μηχανημάτων και η ταυτότητα των ανταγωνιστών για τη συναλλαγή. Η έκπτωση παρέχεται υπό τον όρο ότι τα μηχανήματα πωλούνται σε τελικό χρήστη. Η JCB δικαιολογεί αυτό τον όρο επικαλούμενη το γεγονός ότι οι επίσημοι διανομείς της στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν δικαιούνται να πωλούν σε μη εξουσιοδοτημένους μεταπωλητές, οι δε λοιποί επίσημοι διανομείς δεν θα δικαιούντο "under the agreements as notified to switch to competing brands" ["βάσει των συμφωνιών, όπως κοινοποιήθηκαν, να στραφούν σε ανταγωνιστικά σήματα"](76).

(99) Το ποσό καθορίζεται ad hoc για κάθε συναλλαγή, εξαιρουμένων των τροχοφόρων φορτωτών, για τους οποίους εφαρμόζεται ένα συγκεκριμένο, αλλά κλιμακούμενο ποσό. Κατά μέσον όρο οι εκπτώσεις ανέρχονται σε [μεταξύ 0 και 10 %] επί των τιμών στο εργοστάσιο για όλα τα μηχανήματα της JCB και σε [μεταξύ 0 και 10 %] επί της τιμής των τροχοφόρων φορτωτών, για την εκάστοτε πράξη. Στήριξη παρέχεται για [μεταξύ 0 και 50 %] των πωλήσεων της JCB στο Ηνωμένο Βασίλειο(77).

(100) Διευκρινίσεις ή οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή του συστήματος "πολλαπλής εμπορικής στήριξης των συναλλαγών" παρέχονται μέσω εγκυκλίων προς το δίκτυο διανομέων του Ηνωμένου Βασιλείου(78). Οι διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου δικαιούνται να ζητήσουν και λαμβάνουν τις εκπτώσεις, εφόσον πληρούνται οι ανωτέρω όροι. Όπως φαίνεται από την παράγραφο 96, όταν η JCB έχει χορηγήσει εκπτώσεις, χωρίς να πληρούται ένας βασικός όρος στήριξης (π.χ. όταν ο αγοραστής δεν είναι τελικός χρήστης), η χορήγηση των εκπτώσεων θεωρείται τόσο από τη JCB όσο και από τον επίσημο διανομέα ως παράβαση των συμφωνιών τους(79).

(101) Συνεπώς, το σύστημα "πολλαπλής εμπορικής στήριξης των συναλλαγών" αποτελεί μέρος των εμπορικών όρων που συμφωνούνται μεταξύ της JCB και των επίσημων διανομέων της στο Ηνωμένο Βασίλειο, βάσει των οποίων οι τελευταίοι μπορούν να αγοράζουν μηχανήματα της JCB, και συνεπώς αποτελεί συνάρτηση της αμοιβής τους.

δ) Εφαρμογή του συστήματος "πολλαπλής εμπορικής στήριξης των συναλλαγών" στο Ηνωμένο Βασίλειο

(102) Σε επιστολή προς έναν από τους επίσημους διανομείς της στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1992, η JCB αναφέρει: "Machines are only eligible for support if they are for use within the Distributor franchised territory unless a tripartite agreement has been reached with the selling distributor, JCB Sales and the distributor into whose territory the machines will be working" ["Η στήριξη παρέχεται μόνο για μηχανήματα που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν εντός της περιοχής του διανομέα που καλύπτεται από τη σύμβαση, εκτός εάν επιτευχθεί τριμερής συμφωνία μεταξύ του πωλούντος διανομέα, της JCB Sales και του διανομέα στη συμβατική περιοχή του οποίου θα λειτουργούν τα μηχανήματα". Η επιστολή αναφέρει στη συνέχεια τα ακόλουθα: "Should a Distributor conclude a deal with a company who has a number of locations throughout the UK, it is the selling Distributor responsibility to determine where the machines will be working. If these machines go into another Distributor territory without prior agreement then JCB Sales reserves the right to withhold all or part of the support" ["Σε περίπτωση που ο διανομέας συνάψει συμφωνία με εταιρεία που έχει εγκαταστάσεις σε διάφορες περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου, ο πωλών διανομέας είναι υπεύθυνος να καθορίσει πού θα λειτουργούν τα μηχανήματα. Σε περίπτωση που τα εν λόγω μηχανήματα μετακινηθούν στη συμβατική περιοχή άλλου διανομέα, χωρίς προηγούμενη συμφωνία, τότε η JCB Sales διατηρεί το δικαίωμα να μην χορηγήσει τη στήριξη εν όλω ή εν μέρει"](80).

Σύμφωνα με τη JCB (ΑΚΑ II, σ. 52), η επιστολή στην οποία γίνεται αναφορά στην παράγραφο 102 πραγματεύεται το θέμα της στήριξης των συναλλαγών για συμβάσεις εκμίσθωσης, στο πλαίσιο των οποίων το μηχάνημα παραμένει στην κυριότητα του διανομέα. Παρά τους ισχυρισμούς της JCB, η επιστολή αναφέρει τα ακόλουθα: "JCB Distributors as well as the competition have used contract hire as a tool to achieve sales" ["Οι διανομείς της JCB, καθώς και οι ανταγωνιστές έχουν χρησιμοποιήσει το σύστημα των συμβάσεων εκμίσθωσης ως μέσο αύξησης των πωλήσεων"] και στη συνέχεια καθιστά σαφές ότι: "Any machine which is subject to a contract hire agreement and receives support from JCB must be clearly identified in the seven day report (...)" ]"Οποιοδήποτε μηχάνημα αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας εκμίσθωσης και λαμβάνει στήριξη της JCB πρέπει να επισημαίνεται σαφώς στην επταήμερη έκθεση (...)"]. Το σύστημα των συμβάσεων εκμίσθωσης χρησιμοποιείται σαφώς για την αύξηση των πωλήσεων, η οποία μπορεί να τονωθεί ή όχι από τη στήριξη. Οι πωλήσεις αυτές των διανομέων της JCB ασφαλώς δεν τονώνονται εάν ανακληθεί η στήριξη, όταν δεν υφίσταται συμφωνία μεταξύ των διανομέων των διαφόρων συμβατικών περιοχών, όπως ζήτησε η JCB.

(103) Το 1992 η JCB έδωσε παρόμοιες οδηγίες σε έγγραφο με τίτλο "EXERCISING CAUTION" ["Άσκηση προσοχής"], το οποίο απευθυνόταν σε κάθε διευθυντή του επίσημου δικτύου διανομής: "It is obviously not in JCB's interest to support deals that may go into another distributor's territoy, either in the UK and overseas, whether machines are purchased as in the example above or on contract hire or rental with option to purchase transactions (nationals excluded). It is in everyone's interest to exercise extreme caution when circumstances are outside the norm and I would ask you for co-operation in this matter" ["Ασφαλώς δεν είναι προς το συμφέρον της JCB να παρέχεται στήριξη για αγοραπωλησίες μηχανημάτων που ενδέχεται να μεταφερθούν στη συμβατική περιοχή άλλου διανομέα, είτε στο Ηνωμένο Βασίλειο είτε στο εξωτερικό, είτε τα μηχανήματα έχουν αγοραστεί όπως στο ανωτέρω παράδειγμα είτε με συμφωνία εκμίσθωσης ή μέσω μίσθωσης με δικαίωμα αγοράς (αποκλείονται οι ημεδαποί). Είναι προς το συμφέρον όλων να επιδεικνύεται άκρα προσοχή σε περιπτώσεις που αποκλίνουν από τον κανόνα και θα ζητούσα τη συνεργασία σας στο θέμα αυτό"]. Μια πιθανή εξήγηση του "everyone's interest" ["συμφέροντος όλων"] στην επιστολή της JCB δίδεται στην πρώτη παράγραφο: "These machines obviously received Multiple Deal Support and are currently being offered by the used equipment dealer at below current market prices in the Scottish market" ["Τα μηχανήματα αυτά προφανώς έλαβαν πολλαπλή στήριξη της συναλλαγής και σήμερα προσφέρονται από τον έμπορο μεταχειρισμένων μηχανημάτων σε τιμές χαμηλότερες από τις τρέχουσες στην αγορά της Σκοτίας"](81).

Όσον αφορά το έγγραφο με τίτλο "Exercising caution" ["Άσκηση προσοχής"], που αναφέρεται στην παράγραφο 103, η JCB υπογραμμίζει ότι ο διανομέας που πωλούσε στην αγορά της Σκοτίας ήταν μη εξουσιοδοτημένος μεταπωλητής (ΑΚΑ II, σ. 52-53). Ο εν λόγω διανομέας λειτουργούσε τόσο ως μεταπωλητής όσο και ως μισθωτής εγκαταστάσεων, γεγονός που δείχνει ότι η παροχή στήριξης σε συμφωνίες συμβάσεων εκμίσθωσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μεταπώληση μηχανημάτων. Η ανησυχία που διατυπώνει η JCB στο ανωτέρω έγγραφο δεν αφορά το εάν ο διανομέας είναι εξουσιοδοτημένος, αλλά το γεγονός ότι τα μηχανήματα πωλούνται σε χαμηλότερες τιμές σε σχέση με την τιμή στην "αγορά της Σκοτίας" και τα προβλήματα που δημιουργούνται στη συμβατική περιοχή ενός άλλου διανομέα.

(104) Παρόμοιος συσχετισμός μεταξύ του συστήματος πολλαπλής εμπορικής στήριξης των συναλλαγών και της μεταπώλησης εκτός των παραχωρούμενων συμβατικών περιοχών μαρτυρείται σε τηλεομοιοτυπία της JCB προς τη Gunn JCB: "Re: Greyhound Plant, - Trading support. Due to the continued flow of new machines being retailed into export territories by the above company all registered trading support on machines that have not been delivered has been withdrawn" ["Θέμα: Greyhound Plant, - Εμπορική στήριξη. Λόγω της συνεχιζόμενης ροής μηχανημάτων που διατίθενται στο λιανικό εμπόριο σε εξαγωγικές συμβατικές περιοχές από την ανωτέρω εταιρεία, έχει ανακληθεί στο σύνολό της η καταγεγραμμένη εμπορική στήριξη για τα μηχανήματα που έχουν παραδοθεί"]. Η JCB δήλωσε επίσης ότι η Greyhound Plant, ένας μη εξουσιοδοτημένος μεταπωλητής, θα έπρεπε να συμφωνήσει με τους ακόλουθους όρους για να λαμβάνει στήριξη στο μέλλον: "At the point of purchase, there is a

1500 surcharge added on to the customer achieved price which is held by Gunn JCB. If machines are held for 6 months or 400 hours, whichever is the first, the customer will be reimbursed with the

1500 surcharge. If machines are retailed by the customer under the states period or hours worked the

1500 will be transferred to the export distributor in which the machine has been retailed" ["Τη στιγμή της αγοράς, η τιμή που καταβάλλει ο πελάτης προσαυξάνεται με επιβάρυνση 1500 GBP, η οποία παρακρατείται από τη Gunn JCB. Εάν τα μηχανήματα κρατηθούν για έξι μήνες ή 400 ώρες, όποιο συμβεί πρώτο, η επιβάρυνση των 1500 GBP επιστρέφεται στον πελάτη. Εάν ο πελάτης διαθέσει στο λιανικό εμπόριο τα μηχανήματα εντός της ανωτέρω περιόδου ή των ανωτέρω ωρών λειτουργίας, το ποσό των 1500 GBP μεταβιβάζεται στον διανομέα του εξωτερικού, στην περιοχή του οποίου έχει διατεθεί το μηχάνημα"](82).

(105) Ομοίως, αποδείχθηκε ότι [...(83)].

2. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ Ή/ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΘΗΤΙΚΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΣΕ ΑΛΛΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ, ΠΛΗΝ ΤΟΥ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

α) Ιταλία

1. Αποκλειστική αγορά από θυγατρική της JCB

(106) Στην Ιταλία, η μη κοινοποιηθείσα τυποποιημένη συμφωνία μεταξύ της JCB SpA και των επίσημων διανομέων προβλέπει την υποχρέωση αποκλειστικής αγοράς, γεγονός που σημαίνει ότι οι αγορές μπορούν να γίνονται μόνον από την τοπική θυγατρική. Βάσει του άρθρου 4 σημείο v), οι διανομείς αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μην πωλούν ή να μην συμμετέχουν σε πωλήσεις καινουργών προϊόντων που θα ανταγωνίζονταν με τα προϊόντα που προμηθεύει η JCB SpA χωρίς την έγγραφη συναίνεση της τελευταίας. Βάσει του άρθρου 6 σημείο v), οι επίσημοι διανομείς συμφωνούν να αγοράζουν ανταλλακτικά και προσαρτήματα αποκλειστικά από τη JCB SpA ή άλλες πηγές με την έγγραφη συναίνεση της JCB SpA. Συνεπώς, η συναίνεση της JCB SpA απαιτείται για την πραγματοποίηση προμηθειών από άλλους επίσημους διανομείς σε άλλα κράτη μέλη που προμηθεύουν μηχανήματα της JCB ανταγωνιζόμενοι τη JCB SpA. Ωστόσο, σύμφωνα με τη JCB, οι ιταλοί διανομείς ούτε εμποδίστηκαν ούτε επεδίωξαν να πραγματοποιούν προμήθειες από το εξωτερικό, καθότι οι τιμές στην Ιταλία ήταν χαμηλότερες κατά 15-20 % από ό,τι σε άλλα μεγάλα κράτη μέλη(84).

2. Πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής

(107) Βάσει του άρθρου 4 σημείο iii), οι επίσημοι διανομείς στην Ιταλία αναλαμβάνουν την υποχρέωση να πραγματοποιούν πωλήσεις μόνον εντός της παραχωρούμενης προς αυτούς συμβατικής περιοχής. Βάσει του άρθρου 8, η JCB SpA διατηρεί το δικαίωμα να πραγματοποιεί πωλήσεις άμεσα ή μέσω άλλων μεταπωλητών εντός της παραχωρούμενης συμβατικής περιοχής σε διάφορες κατηγορίες πελατών, και ιδιαίτερα σε μεγάλες εταιρείες και πελάτες που πραγματοποιούν αγορές με σκοπό την εξαγωγή, εκτός εάν ο διανομέας συμμετέχει άμεσα στην εξασφάλιση της πώλησης(85). Έτσι, η JCB SpA ελέγχει τις εξαγωγές μέσω μεταπωλητών, ενώ οι άμεσες εξαγωγές από επίσημο διανομέα απαγορεύονται από την υποχρέωση πώλησης αποκλειστικά εντός της παραχωρούμενης συμβατικής περιοχής.

(108) Όσον αφορά τις πωλήσεις από έναν επίσημο διανομέα της Ιταλίας σε συμβατική περιοχή άλλου επίσημου διανομέα (Terra, διανομέα για την Αυστρία και τη Σλοβακία), η JCB Ηνωμένου Βασιλείου τόνισε στη JCB Ιταλίας ότι: "As employees of JCB, we cannot promote the sale of new machines directly or indirectly into another dealer's territory. Equally, enquiries of this nature should be directed to the appropriate dealer in that country, in this case Terra. In the case of used machines, dealers are free to sell whatever they wish. (...) Secondly, SOFIM need to be advised that they cannot sell into another dealers territory, either directly or indirectly through a secondary trader" ["Ως εργαζόμενοι της JCB, δεν μπορούμε να προωθούμε την πώληση καινουργών μηχανημάτων άμεσα ή έμμεσα στη συμβατική περιοχή άλλου αντιπροσώπου. Ομοίως, όταν μας ζητούνται πωλήσεις αυτού του είδους, ο πελάτης πρέπει να παραπέμπεται στον κατάλληλο αντιπρόσωπο της εκάστοτε χώρας, εν προκειμένω στην Terra. Όσον αφορά τα μεταχειρισμένα μηχανήματα, οι αντιπρόσωποι είναι ελεύθεροι να πωλούν οτιδήποτε επιθυμούν. (...) Δεύτερον, η SOFIM πρέπει να προειδοποιηθεί ότι δεν μπορεί να πραγματοποιεί πωλήσεις στ συμβατική περιοχή άλλου αντιπροσώπου, είτε άμεσα είτε διά μέσου ενός μεταπωλητή"(86). Η JCB διατυπώνει εκ νέου τις υποχρεώσεις της έναντι των επίσημων διανομέων, αλλά παράλληλα προβαίνει σε μια δήλωση σχετικά με την εμπορική συμπεριφορά των επίσημων διανομέων εν γένει, και ειδικότερα της SOFIM. Η δήλωση αυτή με την οποία ζητεί από τους επίσημους διανομείς να μην πραγματοποιούν πωλήσεις στη συμβατική περιοχή άλλου διανομέα συμφωνεί απόλυτα με τη μη κοινοποιηθείσα συμφωνία της JCB μεταξύ της JCB Ιταλίας και του δικτύου της επίσημων διανομέων, βάσει της οποίας οι πωλήσεις επιτρέπονται μόνο εντός των παραχωρούμενων συμβατικών περιοχών.

Η JCB θεωρεί ότι οι ενεργητικές και παθητικές πωλήσεις δεν περιορίζονται στην Ιταλία και ότι οι παθητικές πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής ενός διανομέα όχι μόνο επιτρέπονται, αλλά είναι και σύνηθες φαινόμενο (ΑΚΑ II, σ. 38 και 49). Τούτο έρχεται σε αντίθεση με τη ρητή διατύπωση του άρθρου 4 σημείο iii) της μη κοινοποιηθείσας συμφωνίας διανομής για την Ιταλία που αναφέρεται στην παράγραφο 107 και τις αποδείξεις σχετικά με την εφαρμογή του που παρατίθενται στην παράγραφο 108. Στην παράγραφο 124 παρατίθενται περισσότερα στοιχεία που διαψεύδουν τους ισχυρισμούς της JCB.

β) Γαλλία

3. Αποκλειστική αγορά από θυγατρική της JCB

(109) Βάσει του άρθρου 2.2 της μη κοινοποιηθείσας συμφωνίας διανομής με τις θυγατρικές της JCB στη Γαλλία, JCB SA και JCB Service, οι επίσημοι διανομείς της JCB συμφωνούν να προμηθεύονται μηχανήματα και ανταλλακτικά αποκλειστικά από τη JCB SA και τη JCB Service (JCB Γαλλίας). Αναλαμβάνουν επίσης χωριστά την υποχρέωση να μην πωλούν ανταγωνιστκά καινουργή μηχανήματα ή ανταλλακτικά(87).

(110) Σε επιστολή της JCB Γαλλίας προς έναν επίσημο διανομέα στη Γαλλία, γίνεται αναφορά στο γεγονός ότι ο τελευταίος είχε προμηθευτεί τόσο καινουργή μηχανήματα της JCB (περίπου δέκα μηχανήματα), όσο και γνήσια ανταλλακτικά της JCB από διανομείς του Ηνωμένου Βασιλείου και όχι από τη JCB Γαλλίας. Η JCB θεώρησε ότι αυτή η πολιτική αγορών αποτελεί εμπόδιο για τη συνέχιση της συμφωνίας αντιπροσώπευσης και απείλησε να καταγγείλει τη συμφωνία(88). Ένας άλλος επίσημος διανομέας της JCB της γαλλικής ένωσης διανομέων επίσης επιβεβαιώνει ότι η ανωτέρω υποχρέωση αποκλειστικής αγοράς περιλαμβάνεται στη συμφωνία και εφαρμόζεται από το δίκτυο της JCB στη Γαλλία(89). Συνεπώς, οι επίσημοι διανομείς της JCB στη Γαλλία δεν επιτρέπεται να αγοράζουν μηχανήματα ή ανταλλακτικά άμεσα ή έμμεσα διατιθέμενα από άλλους επίσημους διανομείς της JCB σε άλλα κράτη μέλη. Ο περιορισμός αυτός της πρόσβασης στο συνολικό δίκτυο της JCB στην ΕΚ ως πηγής προμηθειών φέρεται ότι μειώνει την ανταγωνιστικότητα των επίσημων διανομέων έναντι των μη επίσημων διανομέων στη Γαλλία, λόγω του ότι οι επίσημοι διανομείς της JCB στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν σε θέση να προσφέρουν συμφέρουσες τιμές, ενώ οι επίσημοι διανομείς στη Γαλλία δεν μπορούσαν να αποκτήσουν προμήθειες από τη φθηνότερη αγορά(90).

Σύμφωνα με τη JCB, η αποκλειστικότητα που αναφέρεται στο άρθρο 2.2 της γαλλικής συμφωνίας διανομής αφορά τα προϊόντα και ανταλλακτικά της JCB (ως άλλη όψη του νομίσματος όσον αφορά την υποχρέωση να μην πωλούν ανταγωνιστικά προϊόντα) και όχι την πηγή εντός του επίσημου δικτύου. Η JCB δηλώνει ότι δεν υπάρχει καμία απόδειξη για την εφαρμογή της υποχρέωσης αποκλειστικής αγοράς στη Γαλλία κατά τρόπο που εμπόδιζε την απόκτηση προμηθειών από εγκεκριμένους διανομείς της JCB σε άλλα κράτη μέλη (ΑΚΑ II, σ. 34-36). Ωστόσο, το κείμενο της μη κοινοποιηθείσας συμφωνίας που παρατίθεται στην παράγραφο 109 προβλέπει σαφώς δύο διαφορετικές υποχρεώσεις: πρώτον, ότι τα προϊόντα της JCB πρέπει να αγοράζονται αποκλειστικά από τη JCB SA και τη JCB Service και, δεύτερον, ότι ο διανομέας δεν μπορεί να πωλεί προϊόντα που ανταγωνίζονται τα προϊόντα της JCB. Οι επιστολές που παρατίθενται στην παράγραφο 110 δείχνουν ότι η JCB Γαλλίας ανησυχεί μόνο για την παράβαση της συμφωνίας.

4. Πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής

(111) Βάσει του άρθρου 2.3 της τυποποιημένης μη κοινοποιηθείσας συμφωνίας με τη JCB Γαλλίας, οι επίσημοι διανομείς αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μην πωλούν και να μην διανέμουν μηχανήματα ή ανταλλακτικά της JCB μέσω υποκαταστημάτων ή αποθηκών εκτός της συμβατικής τους περιοχής. Η συμφωνία αυτή, σύμφωνα με επιστολή της JCB Γαλλίας προς το "Bureau des concessionnaires", αναθεωρήθηκε το 1989 βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, προβλέποντας ότι η αποκλειστικότητα της συμβατικής περιοχής "supposes that the distributor does not promote the JCB card externally but he cannot be prevended from responding to an order from an external customer if the latter asks it" ["προϋποθέτει ότι ο διανομέας δεν προωθεί τα συμφέροντα της JCB εκτός αυτής, αλλά δεν μπορεί να εμποδιστεί να ανταποκρίνεται σε παραγγελία από εξωτερικό πελάτη, εάν το ζητήσει ο τελευταίος"].

(112) Μια διαφορετική ερμηνεία της υποχρέωσης μη πραγματοποίησης πωλήσεων εκτός των παραχωρούμενων συμβατικών περιοχών της Γαλλίας προκύπτει από επιστολές της JCB προς επίσημους διανομείς. Χωρίς καμία αναφορά στην ενεργή αναζήτηση πελατών, η JCB θεωρεί ότι το γεγονός και μόνο της πραγματοποίησης πωλήσεων εκτός της συμβατικής περιοχής αντιβαίνει στη συμφωνία διανομής στην Γαλλία. Σε δύο επιστολές προς διαφορετικούς διανομείς της JCB στη Γαλλία, η JCB αναφέρει τα ακόλουθα: "More precisely, for the sake of your own interest, we would wish that you liaise directly with each other to avoid this kind of practices in the future. Rather than allowing customers to take advantage of a competitive environment, it would be preferable that you exchange information regularly or that you negotiate between yourselves these common deals" ["Ειδικότερα, για το δικό σας συμφέρον, θα επιθυμούσαμε να έρχεστε σε άμεση επαφή μεταξύ σας ώστε να αποφεύγονται παρόμοιες πρακτικές στο μέλλον. Αντί να επιτρέπετε στους πελάτες να επωφελούνται από το ανταγωνιστικό περιβάλλον, θα ήταν προτιμότερο να ανταλλάσσετε τακτικά πληροφορίες ή να διαπραγματεύεστε μεταξύ σας για τις κοινές αυτές αγοραπωλησίες"(91). Στις περιπτώσεις αυτές η JCB ενθάρρυνε την αθέμιτη σύμπραξη μεταξύ των διανομέων της με σκοπό τη μεταξύ τους διαπραγμάτευση σχετικά με παραγγελίες προερχόμενες από άλλες παραχωρηθείσες συμβατικές περιοχές.

(113) Η υποχρέωση αποφυγής των πωλήσεων εκτός της συμβατικής περιοχής, δηλαδή η υποχρέωση μη πραγματοποίησης παθητικών πωλήσεων, προστίθεται στην υποχρέωση μη διανομής μέσω υποκαταστημάτων ή αποθηκών εντός της συμβατικής περιοχής, όπως φαίνεται από το γεγονός ότι η JCB ζήτησε να ανακληθεί η προσφορά ενός επίσημου διανομέα προς έναν πελάτη από τη συμβατική περιοχή γειτονικού διανομέα(92) ή από αιτήματα να παραπεμφθούν στον τελευταίο προσφορές που έγιναν από τη JCB Ile de France(93). Η JCB Ile de France έχει αναλάβει αποκλειστική συμβατική περιοχή στη Γαλλία. Κατά το μέτρο που η JCB Ile de France ανήκει στον όμιλο JCB, το αίτημα παραπομπής των προσφορών είναι ίσως θεμιτό, πλην όμως η JCB Ile de France ανταγωνίζεται πραγματικά ή δυνητικά με άλλους διανομείς στη Γαλλία. Ωστόσο, στην επιστολή του ο διανομέας ζητεί να παραπέμπονται στον ίδιο οι παραγγελίες που προέρχονται από τη συμβατική περιοχή του και απευθύνονται σε άλλον επίσημο διανομέα. Όταν πραγματοποιούνται παρόμοιες πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής, οι επίσημοι διανομείς ενδέχεται να λάβουν μικρότερη έκπτωση σε σχέση με την έκπτωση που παρέχεται για τις πωλήσεις εντός της δικής τους συμβατικής περιοχής(94).

Σύμφωνα με τη JCB, τα περιστατικά που αναφέρθηκαν για τη Γαλλία αφορούν τις ενεργητικές και όχι τις παθητικές πωλήσεις (ΑΚΑ II, σ. 36-37 και παράρτημα 3), εκ των οποίων οι πρώτες αποτελούν παράβαση μιας καθ' όλα νόμιμης διάταξης της συμφωνίας για τη Γαλλία. Οι επιστολές που παρατίθενται στην παράγραφο 112, οι οποίες, σύμφωνα με την Επιτροπή, δείχνουν ότι περιορίζονται οι πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής και ότι ενθαρρύνεται η αθέμιτη σύμπραξη μεταξύ αντιπροσώπων εις βάρος των πελατών, έχουν απομονωθεί από τα συμφραζόμενά τους. Στόχος τους ήταν κυρίως να υπενθυμιστεί στους εν λόγω διανομείς ότι οι ενεργητικές πωλήσεις εκτός της συμβατικής περιοχής απαγορεύονται, καθιστώντας επίσης σαφές ότι δεν ήθελε να ρυθμίσει μια διαφορά με έναν τελικό χρήστη. Οι διανομείς θα έπρεπε να διαπραγματευθούν για να καθοριστεί ποιος ήταν υπεύθυνος για το κόστος της εξυπηρέτησης μετά την πώληση(ΑΚΑ II, σ. 59). Ωστόσο, η διατύπωση των επιστολών της JCB και το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενό τους είναι σαφή και δεν αφήνουν περιθώρια ερμηνείας.

(114) Ομοίως, σε άλλη επιστολή η JCB ζητεί από τη SEM-CEDIMA, έναν από τους επίσημους διανομείς της, να μην αναζητεί πελατεία και να μην πραγματοποιεί άμεσες ή έμμεσες (για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας έναν μεσάζοντα) πωλήσεις εκτός της αποκλειστικής συμβατικής περιοχής της και συγκεκριμένα στη συμβατική περιοχή που παραχωρήθηκε πρόσφατα σε άλλο επίσημο διανομέα. Στην ίδια επιστολή γίνεται αναφορά σε συμφωνία μεταξύ της JCB και της SEM-CEDIMA για την πραγματοποίηση πωλήσεων εκτός της παραχωρηθείσας συμβατικής περιοχής, σε μια συγκεκριμένη περιοχή όπου δεν υπήρχε επίσημος διανομέας, εφόσον η JCB έδινε την έγκρισή της(95). Όπως αποδεικνύεται ανωτέρω, η SEM-CEDIMA