ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 24ης Φεβρουαρίου 1999 σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΚ (Υπόθεση IV/35.079/F3 - Whitbread) [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 346] (Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (1999/230/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, και ιδίως τα άρθρα 4, 6 και 8,

την αίτηση αρνητικής πιστοποίησης και την κοινοποίηση για απαλλαγή που υπέβαλε η Whitbread plc στις 24 Μαΐου 1994, σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 4 του κανονισμού αριθ. 17,

την περίληψη της εν λόγω αίτησης και της κοινοποίησης, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 (2),

Κατόπιν διαβουλεύσεων με τη συμβουλευτική επιτροπή συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

(1) Στις 24 Μαΐου 1994, η Whitbread plc (στο εξής «Whitbread») κοινοποίησε τρία τυποποιημένα μισθωτήρια συμβόλαια (στο εξής «οι μισθώσεις»), καθένα από τα οποία αφορούσε ένα πλήρως εξοπλισμένο κατάστημα που διαθέτει άδεια πώλησης οινοπνευματωδών ποτών για επιτόπια κατανάλωση (on-licensed) (3) στο Ηνωμένο Βασίλειο και συνδέεται με τη Whitbread με την υποχρέωση αγοράς μπίρας, όπως περιγράφεται κατωτέρω. Τα τρία είδη μισθώσεων είναι τα εξής: εικοσαετής μίσθωση, μίσθωση πρόωρης συνταξιοδότησης και πενταετής μίσθωση. Η Whitbread ζήτησε αρνητική πιστοποίηση ή διαβεβαίωση ότι οι μισθώσεις μπορούν να επωφεληθούν από την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 της Επιτροπής, της 22ας Ιουνίου 1983, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ σε κατηγορίες συμβάσεων αποκλειστικής προμήθειας (4) (στο εξής «ο κανονισμός») ή να τύχουν μεμονωμένης παρέκκλισης δυνάμει του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ με αναδρομική ισχύ από την ημερομηνία σύναψης των συμβάσεων. Στο κεφάλαιο II ο κανονισμός περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για συμβάσεις προμήθειας μπίρας.

(2) Τον Φεβρουάριο του 1995, η υπηρεσία ανταγωνισμού (Office of Fair Trading) (στο εξής «OFT» ξεκίνησε, ύστερα από αίτημα της Επιτροπής, έρευνα σχετικά με την πολιτική των τιμών χονδρικής πώλησης στον τομέα της βρετανικής ζυθοποιίας. Η εν λόγω έρευνα, η οποία περιελάμβανε και τη Whitbread, κατέληξε στην εκπόνηση εσωτερικής έκθεσης του OFT σχετικά με «έρευνα της πολιτικής των τιμών χονδρικής πώλησης στον τομέα της ζυθοποιίας» (στο εξής «η έκθεση OFT»), η οποία εγκρίθηκε τον Μάιο του 1995, ενώ, στις 16 Μαΐου 1995, ο OFT εξέδωσε δελτίο τύπου σχετικά με την έκθεση.

(3) Πέραν της έκθεσης του OFT, οι πληροφορίες που περιέχονται στην κοινοποίηση ολοκληρώθηκαν ή συμπληρώθηκαν μέσω μιας επαλήθευσης, σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, στις εγκαταστάσεις της Whitbread και μέσω διαφόρων αιτήσεων για ενημέρωση.

(4) Μετά τη δημοσίευση της ανακοίνωσης στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 (στο εξής «η ανακοίνωση»), στην οποία ανήγγειλε την πρόθεσή της να χορηγήσει αναδρομική παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 85 παράγραφος 3, η Επιτροπή έλαβε 135 παρατηρήσεις από ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη. Εξ αυτών, οι 20 ήταν απαντήσεις μισθωτών της Whitbread ή εκπροσώπων τους, οι οποίοι επιχειρηματολογούσαν κατά της παρέκκλισης 7 δύο μισθωτές τάσσονταν υπέρ 7 79 απαντήσεις υποβλήθηκαν από μισθωτές της Whitbread βάσει ενός μοντέλου που ετοίμασε η Group Action Limited, μια ομάδα δράσης για μισθωτές (αρχικά επιχειρηματίες). Η Έπιτροπή έλαβε επίσης παρατηρήσεις από την Bavarian Lager Company, ενώ 23 μισθωτές, εννέα εκ των οποίων ανέφεραν ότι ήταν μισθωτές της Whitbread, υπέγραφαν έντυπο απαντήσεων που έθεσε στη διάθεσή τους η εταιρεία (μόνον ένας μισθωτής προσέθεσε στην απάντησή του ορισμένα προσωπικά σχόλια). Επιπλέον, υπέβαλαν παρατηρήσεις η «Campaign for Real Ale» (μια βρετανική ένωση καταναλωτών μπίρας), δύο λογιστές, τρεις ομάδες δράσης μισθωτών, τρεις μισθωτές άλλων εταιρειών εκτός της Whitbread, και ένας καθηγητής πανεπιστημίου.

(5) Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις παρατηρήσεις αυτές θα εξεταστούν στην υπόλοιπη απόφαση. Από τους ενδιαφερόμενους τρίτους, 92 ζήτησαν από την Επιτροπή να καταχωρίσει τις παρατηρήσεις τους ως επίσημη καταγγελία κατά της Whitbread. Ορισμένοι από αυτούς απέσυραν την καταγγελία τους, αλλά οι 67 εναπομείναντες ενημερώθηκαν τον Ιούλιο του 1998, σύμφωνα με το άρθρο 6 του κανονισμού αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, σχετικά με την ακροαματική διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (5), για την πρόθεση της Επιτροπής να απορρίψει την καταγγελία τους. Ένδεκα εξ αυτών υπέβαλαν περαιτέρω παρατηρήσεις σχετικά με την επιστολή αυτή, οι οποίες περιλαμβάνονται επίσης στην παρούσα απόφαση.

(6) Οι υπηρεσίες της Επιτροπής επισκέφθηκαν τρεις μισθωτές της Whitbread στο κατάστημά τους προκειμένου να συμπληρώσουν τις παρατηρήσεις που είχαν υποβάλει οι μισθωτές της εταιρείας.

Β. ΤΑ ΜΕΡΗ

(7) Η Whitbread είναι μια βρετανική επιχείρηση τροφίμων, ποτών και δραστηριοτήτων αναψυχής. Παρασκευάζει, διαθέτει στην αγορά και διανέμει μπίρα και εξασφαλίζει τη χονδρική πώληση άλλων ποτών. Είναι ιδιοκτήτρια μισθωμένων καταστημάτων πώλησης και κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών (pub), διαχειρίζεται μπαρ, εστιατόρια, ξενοδοχεία, καταστήματα πώλησης ποτών για το σπίτι και αίθουσες ψυχαγωγίας. Ο όμιλος Whitbread είναι διαρθρωμένος σε οκτώ διαφορετικά εμπορικά τμήματα. Το τμήμα που είναι αρμόδιο για τα μισθωμένα καταστήματα ονομάζεται Whitbread Pub Partnership (στο εξής «WPP»).

(8) Κατά το οικονομικό έτος που έληξε τον Φεβρουάριο του 1997, η Whitbread είχε στην ιδιοκτησία της περίπου 4 490 καταστήματα πώλησης και επιτόπιας κατανάλωσης, εκ των οποίων 2 170 με άμεση διαχείριση (δηλαδή ο επιχειρηματίας είναι υπάλληλος της εταιρείας), 2 130 είχαν παραχωρηθεί σε μεμονωμένους μισθωτές με δέσμευση αποκλειστικής προμήθειας και 190 είχαν εκμισθωθεί σε διάφορους επιχειρηματίες που διαχειρίζονταν καταστήματα χωρίς δέσμευση αποκλειστικής προμήθειας. Από τα εκμισθωμένα καταστήματα, 1 970 είχαν εκμισθωθεί με μόνιμες συμβάσεις και 160 με προσωρινές συμβάσεις μίσθωσης. Από τις 1 970 μόνιμες συμβάσεις, οι 1 938 αντιστοιχούσαν σε μία από τις κοινοποιηθείσες συμβάσεις (1 643 εικοσαετείς μισθώσεις 7 276 πενταετείς μισθώσεις και 19 μισθώσεις πρόωρης συνταξιοδότησης). Ο συνολικός κύκλος εργασιών της Whitbread, κατά το οικονομικό έτος 1997 ανήλθε σε 3 δισεκατομμύρια λίρες στερλίνες περίπου. Κατά το έτος αυτό, η Whitbread κατείχε τον έλεγχο του 13 % της βρετανικής αγοράς μπίρας από άποψη όγκου παραγωγής.

(9) Κατά το διάστημα 1990/91, η Whitbread διέθετε 6 162 καταστήματα 7 η εταιρεία διατηρούσε τη διαχείριση των 1 871, ενώ 4 291 είχαν εκμισθωθεί σε ιδιώτες, με διάφορα είδη συμβάσεων.

(10) Στον πίνακα 1 κατωτέρω παρέχονται λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τον πραγματικό αριθμό των βαρελιών (6) που πώλησε η Whitbread και τα αντίστοιχα μερίδια αγοράς στη βρετανική αγορά μπίρας επιτόπιας κατανάλωσης α) όλων των εκμισθωμένων καταστημάτων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν εκμισθωθεί με προσωρινές συμβάσεις, β) των καταστημάτων άμεσης διαχείρισης, γ) καταστημάτων με δανειακή δέσμευση έναντι της Whitbread, δ) του συνόλου των πωλήσεων της Whitbread σε ιδιόκτητα καταστήματα δεσμευμένα με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας, σε καταστήματα τα οποία διαχειρίζεται η εταιρεία και σε καταστήματα που έχουν αναλάβει δανειακή δέσμευση, ε) των συνολικών πωλήσεων της Whitbread στον χώρο της επιτόπιας κατανάλωσης και στ) της συνολικής βρετανικής αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης:

Πίνακας 1 Η θέση της Whitbread στη βρετανική αγορά μπίρας επιτόπιας κατανάλωσης

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

(11) Από το 1990, η μέση διάρκεια των συμβάσεων αποκλειστικής προμήθειας ανέρχεται σε οκτώ έτη περίπου. Η μέση διάρκεια των συμφωνιών αυτών πριν από την εξόφληση ή την επαναδιαπραγμάτευση ανέρχεται σε τρία έτη. Η Whitbread εκτιμά ότι κατά την επαναδιαπραγμάτευση, μετά την εξόφληση του δανείου, διατηρεί τη δέσμευση με το κατάστημα μόνο σε 15-20 % των περιπτώσεων. Η Whitbread δεν διαθέτει στοιχεία σχετικά με το προηγούμενο καθεστώς που εφαρμοζόταν σε πελάτες που έχουν συνάψει νέα σύμβαση δανειοδότησης με την εταιρεία. Τα εκκρεμή δανειακά χαρτοφυλάκια της Whitbread μειώθηκαν από 180 εκατομμύρια λίρες στερλίνες περίπου το 1990 σε 30 εκατομμύρια λίρες στερλίνες το 1998.

(12) Η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των βαρελιών ή το ποσοστό μπίρας που πωλεί η Whitbread σε άλλους επιχειρηματίες στην αγορά χονδρικής πώλησης μπίρας επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Οι εν λόγω δραστηριότητες υπόκεινται σε κάποια μορφή «δέσμευσης» όπως π.χ. υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, υποχρέωση αποθεματοποίησης ή (περιορισμένη) απαγόρευση ανταγωνισμού. Στους επιχειρηματίες αυτούς περιλαμβάνονται άλλοι ζυθοποιοί, παραδοσιακοί χονδρέμποροι ή εταιρείες εκμετάλλευσης ποτοπωλείων που δεν ασχολούνται με τη ζυθοποιία. Η περιορισμένη αυτή ενημέρωση σκοπό έχει να καταδείξει ότι ο όγκος των συμβάσεων με υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, η αθέτηση των οποίων προϋπέθετε την επιβολή ποινών, εμφανίζει μείωση σε σύγκριση με τις αρχές της δεκαετίας του 90, καθώς οι πιο πρόσφατες συμφωνίες σχετίζονται πιο πολύ με τις εκπτώσεις, οι οποίες παρέχονται σε συνδυασμό με κάποια ελάχιστη πωλούμενη ποσότητα ή κάποιο πλεονέκτημα όσον αφορά τη διανομή. Φαίνεται ότι οι συμφωνίες αυτές εξακολουθούν να περιλαμβάνουν υποχρεώσεις αποθεματοποίησης (για τα καταστήματα άμεσης διαχείρισης) και ένταξης στον κατάλογο των προσφερόμενων ποτών (για τα εκμισθωμένα καταστήματα), παρότι δεν υπάρχει εκτίμηση σχετικά με τον όγκο που αντιπροσωπεύουν οι υποχρεώσεις αυτές.

(13) Το άλλο μέρος των συμφωνιών αυτών που βασίζονται στις κοινοποιηθείσες μισθώσεις, είναι ιδιώτες ή εταιρείες οι οποίες διαθέτουν, εν γένει, ένα μόνο κατάστημα με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης.

Γ. Η ΑΓΟΡΑ

(14) Από το 1990, ημερομηνία σύναψης της εικοσαετούς μίσθωσης, έχουν σημειωθεί σημαντικές μεταβολές στη διάρθρωση και την πρακτική της βρετανικής αγοράς μπίρας επιτόπιας κατανάλωσης. Οι αλλαγές αυτές είναι, κυρίως, αποτέλεσμα διατάξεων σχετικών με την μπίρα που θεσπίστηκαν μετά την εμφάνιση της έκθεσης της «Monopolies and Mergers Commission» (στο εξής «MMC») σχετικά με την προμήθεια μπίρας, καθώς και αποτέλεσμα της πτώσης της συνολικής ζήτησης μπίρας και ιδιαίτερα της μπίρας για επιτόπια κατανάλωση. Πρέπει επίσης να προστεθεί η μετατόπιση της προτίμησης των καταναλωτών προς χώρους που προσφέρουν ευρύτερη επιλογή ποτών και φαγητού, η αποχώρηση από τη ζυθοποιία διαφόρων επιχειρήσεων, καθώς και ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων μεταξύ των ζυθοποιών και των αλυσίδων pub, αφενός, και των μισθωτών, αφετέρου.

Η έκθεση της MMC του 1989 και η θέσπιση των διατάξεων σχετικά με την μπίρα

(15) Η έκθεση της MMC του 1989 σχετικά με την προμήθεια μπίρας οδήγησε στη διατύπωση ορισμένων συστάσεων, οι οποίες σκοπό είχαν να χαλαρώσουν την παραδοσιακή δέσμευση (υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας και υποχρέωση μη άσκησης ανταγωνισμού) μεταξύ των ζυθοποιών και των pub. Οι περισσότερες από τις συστάσεις της MMC εφαρμόστηκαν, κυρίως, με δύο διατάξεις (στο εξής «οι διατάξεις»), τη διάταξη προμήθειας μπίρας (δεσμευμένα καταστήματα) και τη διάταξη προμήθειας μπίρας (δάνεια, άδειες και τιμές χονδρικής). Η διάταξη για τα δεσμευμένα καταστήματα επέβαλε τις ακόλουθες αλλαγές στους «εθνικούς ζυθοποιούς», (δηλαδή ζυθοποιούς που εκμεταλλεύονται άνω των 2 000 καταστημάτων με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης):

- οι μισθωτές τους θα ελευθερώνονταν από τη δέσμευση για τα λοιπά οινοπνευματώδη πλην της μπίρας και της μπίρας με χαμηλή περιεκτικότητα σε οινόπνευμα,

- οι μισθωτές τους θα είχαν το δικαίωμα να αγοράζουν μια δεύτερη βαρελίσια μπίρα (μπίρα της οποίας η ζύμωση γίνεται στο βαρέλι) (7) από προμηθευτή διαφορετικό από το ζυθοποιό/εκμισθωτή (στο εξής «ρήτρα της μπίρας άλλου ζυθοποιού») και

- στο εξής είχαν το δικαίωμα να δεσμεύουν με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας μόνον έναν ορισμένο αριθμό pub. Αυτό τους υποχρέωσε να πωλήσουν ή να απελευθερώσουν από τη δέσμευση περίπου 11 000 επί συνόλου 60 000 pub που εκτιμάται ότι λειτουργούσαν τότε στη Μεγάλη Βρετανία. Η Whitbread έχει το δικαίωμα να δεσμεύει κατ' ανώτατο όριο 4 311 pub.

Παράγοντες ζήτησης

(16) Η μπίρα είναι δυνατό να διατίθεται προς πώληση μέσω των σημείων πώλησης επιτόπιας κατανάλωσης, π.χ. pub, ξενοδοχεία, εστιατόρια, ή μέσω σημείων πώλησης για κατανάλωση εκτός του καταστήματος, π.χ. σουπερμάρκετ και καταστήματα χωρίς άδεια κατανάλωσης. Πρέπει, επίσης, να προστεθούν οι ιδιωτικές εισαγωγές μπίρας που πραγματοποιούνται επί καταβολή των δασμών, κυρίως από το Calais, και υπολογίζεται ότι το 1997 ανέρχονταν στο 5 % της συνολικής κατανάλωσης μπίρας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μεταξύ των ετών 1989 και 1997, ο όγκος των πωλήσεων μπίρας στο Ηνωμένο Βασίλειο σημείωσε πτώση της τάξης του 4 % περίπου, ενώ, κατά το ίδιο διάστημα, ο όγκος των πωλήσεων μπίρας σε καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης σημείωσε πτώση της τάξης του 20 % περίπου. Επομένως, το ποσοστό του όγκου των πωλήσεων που αναλογεί στα καταστήματα επιτόπιας πωλήσεων που αναλογεί στα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης έχει σημειώσει πτώση (από 79,3 % το 1989 σε 68 % περίπου το 1997) 7 εντούτοις, με εξαίρεση την Ιρλανδία, το ποσοστό παραμένει το υψηλότερο στην Κοινότητα.

(17) Η πτώση του όγκου των πωλήσεων μπίρας για επιτόπια κατανάλωση αντισταθμίστηκε από:

α) αύξηση 21 %, με πραγματικούς όρους, μεταξύ των ετών 1989 και 1996, της τιμής της μπίρας επιτόπιας κατανάλωσης, ένα αμελητέο ποσοστό της οποίας είναι δυνατό να αποδοθεί σε φορολογικές αυξήσεις και

β) αύξηση του ποσοστού των πωλήσεων άλλων οινοπνευματωδών ποτών πλην μπίρας σε pub που το 1996 ανήλθε στο 37 % των συνολικών εσόδων, φαινόμενο που σε μεγάλο βαθμό ερμηνεύεται ως αποτέλεσμα της αύξησης των πωλήσεων φαγητού (catering).

(18) Το 1996, η κατανάλωση βαρελίσιας μπίρας ανήλθε στο 63 % της συνολικής κατανάλωσης. Με εξαίρεση την Ιρλανδία, το ποσοστό αυτό είναι το υψηλότερο στην Κοινότητα. Αντιθέτως, το ποσοστό του Βελγίου, το οποίο έρχεται τρίτο σε κατανάλωση βαρελίσιας μπίρας στην Κοινότητα, ανήλθε στο 39 %. Οι βρετανικές pub προσφέρουν μεγαλύτερη επιλογή βαρελίσιας μπίρας από οποιοδήποτε άλλο μέρος της Κοινότητας, με μέσο όρο 6,5 % είδη μπίρας ανά κατάστημα.

Παράγοντες που αφορούν την προσφορά

Ζυθοποιία

(19) Η κύρια μεταβολή που σημειώθηκε μετά το 1989 είναι ότι η αγορά της ζυθοποιίας έχει προσλάβει πιο συγκεντρωτικό χαρακτήρα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ορισμένες εταιρείες εγκατέλειψαν την αγορά ζυθοποιίας και πώλησαν τις δραστηριότητές τους όσον αφορά την παρασκευή μπίρας σε ήδη υπάρχοντες ανταγωνιστές. Το 1996, οι εναπομείναντες τέσσερις εθνικοί ζυθοποιοί, δηλαδή οι Scottish & Newcastle, Bass, Carlsberg Tetley Brewing και Whitbread, διατηρούσαν τον έλεγχο του 78 % της προσφοράς μπίρας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο δείκτης Herfindahl-Hirschmann (στο εξής «HHI»), που χρησιμοποιήθηκε για να διευκολύνει τον υπολογισμό της συγκέντρωσης της βρετανικής αγοράς μπίρας σημείωσε αύξηση, βάσει των μεριδίων αγοράς των εθνικών ζυθοποιών, από 1 350 το 1991 σε 1 678 (8) το 1996. Με HHI μεταξύ 1 000 και 1 800, μια αγορά θεωρείται ότι έχει «μέτριο βαθμό συγκέντρωσης». Ορισμένοι περιφερειακοί ζυθοποιοί (9) εγκατέλειψαν την αγορά μεταξύ των ετών 1989 και 1996, μειώνοντας έτσι τον αριθμό των περιφερειακών ζυθοποιών από έντεκα σε οκτώ.

Χονδρική πώληση

(20) Αποτέλεσμα των διατάξεων ήταν η πώληση δεσμευμένων σημείων πώλησης εκ μέρους ορισμένων εθνικών ζυθοποιών. Αυτό θα έπρεπε λογικά να οδηγήσει σε ανάπτυξη του κλάδου των ανεξάρτητων pub και σε ενίσχυση του ρόλου των ανεξάρτητων χονδρεμπόρων. Ωστόσο, κατά το διάστημα 1995/96, οι παραδοσιακοί χονδρέμποροι εξακολουθούσαν να αντιπροσωπεύουν μόλις το 6 % της διανομής, έναντι 5 % το 1985. Οι εθνικοί ζυθοποιοί εξακολουθούν να δεσπόζουν στον κλάδο της χονδρικής πώλησης, και το μερίδιό τους στη διανομή είναι ανάλογο με το μερίδιό τους στην παραγωγή. Το γεγονός ότι ούτε οι περιφερειακοί ζυθοποιοί ζητούν τις υπηρεσίες των παραδοσιακών χονδρεμπόρων, σε συνδυασμό με τη γενική κάμψη των πωλήσεων μπίρας και την αυξανόμενη αποτελεσματικότητα των εθνικών ζυθοποιών/χονδρεμπόρων, οδήγησε στην ασθενή ανάπτυξη του κλάδου της ανεξάρτητης χονδρικής διανομής.

(21) Οι pub που πώλησαν οι εθνικοί ζυθοποιοί αγοράστηκαν κυρίως από αλυσίδες pub λιανικής πώλησης ή από περιφερειακούς ζυθοποιούς. Σε γενικές γραμμές, οι αλυσίδες pub είτε αναλαμβάνουν οι ίδιες τη διαδικασία χονδρικής ή προμηθεύονται απευθείας από τους ζυθοποιούς.

Λιανική πώληση

(22) Στο Ηνωμένο Βασίλειο, προκειμένου να αποκτήσει κανείς το δικαίωμα λιανικής πώλησης μπίρας και άλλων οινοπνευματωδών ποτών επιτόπιας κατανάλωσης απαιτείται ειδική άδεια που εκδίδεται από το τοπικό δικαστήριο. Σήμερα υπάρχουν τρεις κατηγορίες αδειών (10):

- πλήρης άδεια: επιτρέπει στον πελάτη να αγοράσει οινοπνευματώδες ποτό, χωρίς να διαμένει στο χώρο ή να παραγγείλει γεύμα. Έχουν εκδοθεί περίπου 83 100 άδειες του είδους αυτού εκ των οποίων οι 57 000 (11) περίπου για pub. Οι υπόλοιπες αφορούν ξενοδοχεία και «wine bars»,

- περιορισμένες άδειες: η αγορά ποτών επιτρέπεται μόνο σε άτομα που διαμένουν στο χώρο ή γευματίζουν εκεί. Καλύπτει περίπου 32 300 ιδιωτικά ξενοδοχεία και εστιατόρια,

- άδεια λέσχης (club): για την αγορά ποτού απαιτείται η ιδιότητα του μέλους. Την άδεια αυτή διαθέτουν περίπου 31 500 σημεία πώλησης τα οποία αποτελούν ιδιοκτησία των μελών τους.

(23) Με τις μεταβολές που επέφεραν στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των pub, οι διατάξεις έχουν επίσης επιπτώσεις στην κατανομή των πωλήσεων μπίρας μεταξύ των διαφόρων καναλιών λιανικής πώλησης: α) τα καταστήματα που είναι δεσμευμένα με έναν ζυθοποιό, β) τα καταστήματα που διαχειρίζονται οι υπάλληλοι του ζυθοποιού, γ) τα καταστήματα που είναι δεσμευμένα με ανεξάρτητες αλυσίδες pub, δ) τα καταστήματα που διαχειρίζονται οι προαναφερθείσες εταιρείες, ε) τα καταστήματα που συνδέονται με ένα ζυθοποιό με αντιστάθμισμα τη χορήγηση προνομιακών δανείων και στ) τα μη δεσμευμένα ή ανεξάρτητα καταστήματα. Το συμπέρασμα αυτό συνάγεται από τον παρακάτω πίνακα που αποτελεί σύνοψη του συνολικού όγκου των πωλήσεων μπίρας. Τα στοιχεία για το 1985 προέρχονται από την έκθεση της MMC και μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά των ετών 1985-1989 7 τα στοιχεία του 1997 προέρχονται από την ένωση «Brewers and Licensed Retailers Association» (στο εξής «BLRA»), και περιλαμβάνουν εκτιμήσεις και για τα καταστήματα που δεν είναι μέλη της ένωσης.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

(24) Το ποσοστό 10 % για τις πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν το 1997 σε καταστήματα δεσμευμένα με ζυθοποιούς περιλαμβάνει τις δεσμευμένες με έκπτωση προμήθειες των μισθωτών, καθώς και τη βαρελίσια μπίρα που προμηθεύονται οι μισθωτές των εθνικών ζυθοποιών από τον εκμισθωτή-ζυθοποιό (12). Το ποσοστό αυτό δεν περιλαμβάνει τις αγορές μπίρας άλλου ζυθοποιού εκ μέρους των μισθωτών των εθνικών ζυθοποιών.

(25) Το ποσοστό 18,1 % που αντιστοιχεί στο 1997 για τα καταστήματα που δεσμεύονται με τη χορήγηση προνομιακού δανείου περιλαμβάνει τον συνολικό όγκο των αγορών που πραγματοποιεί ο επιχειρηματίας ενός τέτοιου καταστήματος από τον προμηθευτή με τον οποίο διατηρεί δεσμευτική συμφωνία. Ο όγκος αυτός ενδέχεται να υπερβαίνει τις καθορισμένες ποσότητες που προβλέπονται στη συμφωνία σύναψης του δανείου. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό το μέρος του ποσοστού 18,1 % που αντιπροσωπεύουν οι αγορές καθ' υπέρβαση της συμφωνημένης ποσότητας. Το στοιχείο 18,1 % δεν περιλαμβάνει τις «ελεύθερες» αγορές του εν λόγω επιχειρηματία από άλλους προμηθευτές.

(26) Παρότι ο ανωτέρω πίνακας παρέχει μια ιδέα των συνολικών ποσοτήτων που διακινούνται στα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης βάσει της μορφής του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των καταστημάτων, πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι στην κατηγορία των χώρων επιτόπιας κατανάλωσης, 70 % της μπίρας πωλείται μέσω των 57 000 - σύμφωνα με τις εκτιμήσεις - pub, 20 % μέσω λεσχών και 10 % μέσω εστιατορίων, ξενοδοχείων, wine bars κ.ο.κ., με πλήρεις ή περιορισμένες άδειες (στοιχεία του 1995).

(27) Οι διατάξεις συνέβαλαν επίσης στη μείωση των περιοριστικών όρων των υποχρεώσεων αποκλειστικής προμήθειας που συνδέονταν με δάνεια, επιτρέποντας στον μισθωτή να εξοφλήσει, ανά πάσα στιγμή, το δάνειο με τρίμηνη προειδοποίηση. Επίσης, παρείχαν το δικαίωμα σε καταστηματάρχες που είχαν δανειοδοτηθεί από εθνικούς ζυθοποιούς να αγοράζουν μπίρα και από άλλο ζυθοποιό (guest beer). Από στοιχεία που παρείχε η BLRA (κατόπιν ειδικής έρευνας που διεξήχθη το 1996), φαίνεται ότι η συνήθης περίοδος χορήγησης ενός δανείου ανέρχεται σε πέντε ή δέκα χρόνια και η μέση πραγματική διάρκειά του σε τέσσερα περίπου χρόνια. Τριάντα ένας ζυθοποιοί είχαν περίπου 37 000 εκκρεμή δάνεια στο τέλος της περιόδου που καλύπτει η έρευνα (περίπου 35 000 στην αρχή) της ίδιας περιόδου, ενώ στη διάρκεια του έτους συνήφθησαν περίπου 8 000 νέα δάνεια και εξοφλήθηκαν άνω των 5 000. Η αξία των δανείων που εξοφλήθηκαν κατά την περίοδο αυτή υπερέβαινε την αξία των νεοσυναφθέντων δανείων (με παλαιούς ή νέους πελάτες) 7 περίπου 2 % του εκκρεμούς κεφαλαίου διεγράφη επειδή αφορούσε επισφαλείς απαιτήσεις. Η μέση αξία ενός δανείου ανέρχεται σε 30 000 λίρες στερλίνες περίπου. Φαίνεται ότι υπάρχουν δύο είδη δανείων, τα σχετικά μικρά (η αξία τους ανέρχεται σε 5 000 λίρες στερλίνες περίπου κατά την έναρξη της περιόδου της έρευνας, αλλά με μέση αξία κάτω των 2 000 λιρών στερλινών στο τέλος της ίδιας περιόδου), τα οποία συχνά παρέχονται σε μικρά ανεξάρτητα καταστήματα και φαίνεται ότι έχουν μεγάλες διακυμάνσεις. Εξάλλου, υπάρχουν και πολύ μεγαλύτερα δάνεια που παρέχονται σε καταστήματα που πραγματοποιούν μεγάλο όγκο αγορών όπως οι λέσχες (μέση αξία περίπου 60 000 λίρες στερλίνες) και αυτά δεν συνεπάγονται συνήθως αποκλειστικές υποχρεώσεις. Ωστόσο, οι υποχρεώσεις αγοράς αφορούν συνήθως μια συγκεκριμένη ποσότητα μπίρας. Η BLRA δεν έχει προβεί σε εκτιμήσεις σχετικά με τον καταμερισμό του όγκου μεταξύ μικρών και μεγάλων δανείων, τον αριθμό των δανείων που έχουν χορηγηθεί χωρίς υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας (μεγάλα), το συνολικό ποσοστό επιτόπιας κατανάλωσης που αναλογεί σε αυτά τα μη αποκλειστικά δάνεια, ούτε με το ποσοστό της ποσότητας μπίρας που θεσπίζεται στις συμβάσεις δεσμευτικών δανείων. Δεν παρέχονται πληροφορίες σχετικά με το ποσοστό των δανείων τα οποία εξοφλούν οι επιχειρηματίες των καταστημάτων με χρήματα που δανείζονται από άλλο ζυθοποιό (με αντάλλαγμα μια νέα δέσμευση με σύναψη προνομιακού δανείου). Κατά την τελευταία διετία, έχει μειωθεί ο όγκος της μπίρας που πωλείται μέσω δανειακών δεσμεύσεων και, για τα έτη 1994-1997, η αξία των δανειακών εξοφλήσεων υπερέβη την αξία των νέων δανείων.

Ο ανταγωνισμός μεταξύ των ζυθοποιών

(28) Σε επίπεδο χονδρικής πώλησης, οι μεγάλοι ζυθοποιοί εξασφαλίζουν έναν μεγάλο όγκο πωλήσεων μέσω των δεσμευμένων καταστημάτων ή των καταστημάτων άμεσης διαχείρισης. Για να προμηθεύσουν την υπόλοιπη αγορά, οι ζυθοποιοί πρέπει να προβούν σε ανταγωνισμό, μέσω ατομικών συμφωνιών με ανεξάρτητα καταστήματα (με ή χωρίς δανειακές δεσμεύσεις) και μέσω συμβάσεων προμήθειας με αλυσίδες pub και άλλους ζυθοποιούς (με ή χωρίς «δεσμεύσεις», όπως π.χ. υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, μη άσκηση ανταγωνισμού και υποχρεώσεις αποθεματοποίησης). Οι βασικές ανταγωνιστικές παράμετροι είναι η τιμή και η ισχύς του συγκεκριμένου εμπορικού σήματος, παρότι οι ζυθοποιοί προσπαθούν να κερδίσουν πωλήσεις προσφέροντας και άλλα πλεονεκτήματα, όπως π.χ. διαφημιστική στήριξη.

Είσοδος στην αγορά ζυθοποιίας

(29) Τα κυριότερα εμπόδια εισόδου στην αγορά είναι η αναγκαιότητα εξασφάλισης σημείων πώλησης για προμήθειες και η πρόσβαση σε ένα σύστημα διανομής. Ένας νεοεισερχόμενος ζυθοποιός πρέπει να εξασφαλίσει προμήθειες σε ανεξάρτητα καταστήματα, αλυσίδες pub ή στα ελεγχόμενα από το ζυθοποιό καταστήματα ως μέρος της προσφερόμενης γκάμας ή, στην περίπτωση εθνικού ζυθοποιού, ως μπίρα άλλου ζυθοποιού (guest beer). Η κατοχή εκ μέρους των ανταγωνιστών γνωστών εμπορικών σημάτων ενδέχεται να δυσχεράνει την είσοδο ή την επέκταση υφιστάμενων ζυθοποιών, ιδίως όταν πρόκειται για lager (ξανθές μπίρες), οι οποίες κατά κανόνα διακινούνται σε εθνικό επίπεδο, και όπου οι οικονομίες κλίμακας, όσον αφορά τη διαφήμιση, μπορούν να καταστήσουν λιγότερο βιώσιμη την είσοδο σε χαμηλή κλίμακα. Οι δυσχέρειες όσον αφορά την είσοδο μικρής κλίμακας ενδέχεται να αυξηθούν, καθώς οι διαφημιστικές δαπάνες για τα εθνικά εμπορικά σήματα lager έχουν σημειώσει σημαντική αύξηση κατά την τελευταία διετία, ακόμη και σε επίπεδο σήματος.

(30) Η ανάγκη εξασφάλισης σημείων πώλησης μειώθηκε μετά την εφαρμογή των διατάξεων, λόγω της μείωσης του ποσοστού των σημείων πώλησης που έχουν την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας και λόγω της εμφάνισης αλυσίδων pub (στο βαθμό που δεν έχουν δέσμευση - βλέπε αιτιολογική σκέψη 28 ανωτέρω). Είναι έτσι ευκολότερο για ένα νέο ανταγωνιστή να συνάψει συμφωνίες προμήθειας με μια αλυσίδα παρά να διαπραγματεύεται με μεμονωμένες pub. Ενώ είναι σχετικά εύκολο να στηθεί ένα σύστημα διανομής που περιορίζεται στην προμήθεια αποθεμάτων χονδρικής πώλησης άλλων ζυθοποιών ή/και χονδρεμπόρων, είναι δυσχερέστερη η προσέγγιση των επιμέρους σημείων λιανικής πώλησης.

(31) Οι περισσότεροι αλλοδαποί παραγωγοί μπίρας (κυρίως μπίρας «lager») επέλεξαν να εισέλθουν στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου μέσω της σύναψης συμφωνιών αποκλειστικής εξουσιοδότησης με τους υφιστάμενους εθνικούς ζυθοποιούς, δυνάμει των οποίων η μπίρα τους παρασκευάζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο και πωλείται ως μέρος της γκάμας των σημάτων που διακινεί ο εθνικός ζυθοποιός. Αυτές οι ξένες lager (τύπος μπίρας βυθοζύμης) συχνά διακινούνται στην αγορά ως σήματα υψηλού κύρους και προωθούνται με σημαντικές διαφημιστικές δαπάνες. Η Whitbread έχει συνάψει ανάλογες συμφωνίες χορήγησης αδειών με την Interbrew (Stella Artois), τη Heineken (lager και Heineken εξαγωγής) και τη Murphy (Irish Stout).

Είσοδος στην αγορά σε επίπεδο λιανικής πώλησης

(32) Ο ανταγωνισμός μεταξύ των pub περιορίζεται σε τοπικό επίπεδο. Σε γενικές γραμμές, κάθε περιοχή έχει μια τοπική τιμή για ορισμένο είδος προϊόντων και παροχή υπηρεσιών, που περιλαμβάνει τη συνολική «προσφορά» της pub (εγκαταστάσεις, περιβάλλον) και όχι μόνο την τιμή της μπίρας.

(33) Οι δυσχέρειες εισόδου στη λιανική αγορά είναι σχετικά περιορισμένες. Το μόνο σημαντικό εμπόδιο είναι η ύπαρξη της νομοθεσίας όσον αφορά τη χορήγηση αδειών, που μπορεί να παρεμποδίσει τη λειτουργία νέων pub, αν δεν κριθεί αναγκαίο. Η εν λόγω νομοθεσία δεν εφαρμόζεται αυστηρά σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά στις περιοχές όπου εφαρμόζεται μπορεί να καταστήσει δυσχερή την είσοδο στην αγορά. Επίσης, σε ορισμένες περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου, οι αιτήσεις χορήγησης αδειών απορρίπτονται κυρίως για λόγους δημόσιας τάξης. Εντούτοις, μια συγκεκριμένη αλυσίδα pub κατόρθωσε, κατά τα τελευταία έτη, να θέσει σε λειτουργία πάνω από 100 νέες pub.

Μεταβολές στις ρυθμίσεις μεταξύ μισθωτών και ιδιοκτητών

(34) Ανέκαθεν, οι pub εκμισθώνονταν με «παραδοσιακές» μισθώσεις σύντομης διάρκειας. Ο ζυθοποιός είχε την ευθύνη της επισκευής του ακινήτου, καθώς και των εγκαταστάσεων και του τεχνικού εξοπλισμού που περιείχε, ενώ ο μισθωτής ήταν υπεύθυνος για την πώληση της μπίρας που του προμήθευε ο ιδιοκτήτης, καθώς και για την πώληση άλλων ποτών και φαγητού. Μετά την έκθεση της MMC, η ασφάλεια κατοχής του ακινήτου (13) επεκτάθηκε και στους μισθωτές με την υπαγωγή τους στο πεδίο εφαρμογής του νόμου του 1954 για τις σχέσεις μεταξύ ιδιοκτητών και μισθωτών (Landlord and Tenant Act 1954). Ωστόσο, πολύ πριν από την έκδοση των συστάσεων της MMC, είχαν ήδη κάνει την εμφάνισή τους οι πρώτες μισθώσεις μακράς διαρκείας με καταστήματα πλήρως ανακαινισμένα και συντηρημένα, οι οποίες εξασφάλιζαν στον μισθωτή μεγαλύτερη ασφάλεια κατοχής, ενώ του παρείχαν και τη δυνατότητα εκχώρησης της μίσθωσης.

Δ. ΟΙ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ

(35) Οι μισθώσεις είναι συμβάσεις που έχουν συναφθεί μεταξύ της Whitbread και του μισθωτή, βάσει των οποίων η Whitbread θέτει στη διάθεση του μισθωτή ένα σημείο πώλησης και επιτόπιας κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών μαζί με το σχετικό τεχνικό εξοπλισμό και εγκαταστάσεις με σκοπό την εξασφάλιση της εκμετάλλευσης της επιχείρισης, και στο πλαίσιο των οποίων ο μισθωτής καταβάλλει στη Whitbread μίσθωμα και αναλαμβάνει την υποχρέωση να προμηθεύεται τις μπίρες που αναγράφονται στη μίσθωση από την εταιρεία ή από τον προμηθευτή που εκείνη θα υποδείξει και από καμία άλλη πηγή εφοδιασμού.

(36) Κατά τη λήξη της σύμβασης, ο μισθωτής πρέπει να πωλήσει τις εγκαταστάσεις, τον εξοπλισμό, τα έπιπλα, τα διάφορα αντικείμενα και το απόθεμα προϊόντων στη Whitbread ή στο νέο μισθωτή.

(37) Ο μισθωτής δεν δικαιούται να αναρτά εντός του καταστήματος πινακίδες άλλες από εκείνες που βρίσκονται ήδη στο κατάστημα χωρίς τη συγκατάθεση της Whitbread, ενώ δύναται να διαφημίζει προϊόντα που προμηθεύεται από άλλο προμηθευτή εκτός της Whitbread ή των εξουσιοδοτημένων αντιπροσώπων της αναλογικά με το μερίδιο των προϊόντων αυτών στο συνολικό κύκλο εργασιών του καταστήματος.

(38) Ο μισθωτής δεν δύναται να τοποθετήσει αυτόματες συσκευές παιχνιδιών στο κατάστημα χωρίς τη συγκατάθεση της Whitbread, η οποία δεν δύναται να αρνηθεί αδικαιολόγητα τη χορήγηση της συγκατάθεσης αυτής στην περίπτωση της εικοσαετούς μίσθωσης. Η Whitbread ανέφερε ότι παρέχει τη συγκατάθεσή της χωρίς αντιρρήσεις, υπό την προϋπόθεση ότι ο προμηθευτής των συσκευών αυτών επιλέγεται από έναν εγκεκριμένο κατάλογο, ή ότι οι προϋποθέσεις ένταξης ενός προμηθευτή στον κατάλογο είναι σύμφωνες με αντικειμενικά ποιοτικά κριτήρια, όπως το επίπεδο παροχής υπηρεσιών και η φερεγγυότητα.

(39) Οι διαφορές μεταξύ της εικοσαετούς μίσθωσης και των άλλων δύο τυποποιημένων μισθώσεων είναι ότι στην περίπτωση της εικοσαετούς μίσθωσης i) ο μισθωτής υποχρεούται να διατηρεί το κατάστημα, τις εγκαταστάσεις και τον εξοπλισμό του σε καλή κατάσταση (βάσει των δύο άλλων μισθώσεων, ο μισθωτής δεν είναι υπεύθυνος για διαρθρωτικές επισκευές ή εξωτερική διακόσμηση), ii) ο μισθωτής δεν δικαιούται να προβεί σε οποιεσδήποτε μετατροπές χωρίς τη συγκατάθεση της Whitbread (στην περίπτωση της μίσθωσης πρόωρης συνταξιοδότησης, οι μετατροπές απαγορεύονται εκτός από την περίπτωση μη διαρθρωτικών μετατροπών στο εσωτερικό του χώρου οι οποίες πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεση της Whitbread 7 στην πενταετή μίσθωση, οι μετατροπές απαγορεύονται), iii) ο μισθωτής δεν δικαιούται να εκχωρήσει τη μίσθωση κατά τα τρία πρώτα έτη της σύμβασης και αν αργότερα ο μισθωτής επιθυμεί να το πράξει τότε, αν το ζητήσει η Whitbread, πρέπει να την εκχωρήσει σε άτομο που θα υποδείξει η εταιρεία με όρους της αγοράς και όχι σε άλλο ζυθοποιό (στη μίσθωση πρόωρης συνταξιοδότησης η εκχώρηση απαγορεύεται εκτός αν αυτή πραγματοποιηθεί, με τη συγκατάθεση της Whitbread, στο χήρο ή τη χήρα του μισθωτή 7 στην πενταετή μίσθωση η εκχώρηση απαγορεύεται). Κατά τα τεσσερισήμισι έτη που μεσολάβησαν μεταξύ Μαρτίου 1994 και Αυγούστου 1998, έλαβαν χώρα περίπου 640 εκχωρήσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι μισθωτές λαμβάνουν πριμοδότηση από μια τέτοια εκχώρηση. Για 56 από τις 91 εκχωρήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά το εξάμηνο μέχρι τον Αύγουστο 1998, η Whitbread ενημερώθηκε για την πριμοδότηση που επιτεύχθηκε (οι μισθωτές δεν υποχρεούνται να ενημερώσουν τη Whitbread σχετικά). Η μέση πριμοδότηση γι' αυτά τα 56 σημεία πώλησης ανήλθε σε 59 000 λίρες στερλίνες. Η εικοσαετής μίσθωση τέθηκε για πρώτη φορά σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1990.

(40) Η πενταετής μίσθωση χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις που δεν θεωρείται ενδεδειγμένη η εικοσαετής μίσθωση, όπως π.χ. ασταθείς τοπικές οικονομικές συνθήκες, όταν απαιτούνται πολύ υψηλές δαπάνες προκειμένου το μίσθιο να περιέλθει σε καλή κατάσταση, ή σχεδιάζεται η ανακαίνιση του ακινήτου εντός των τριών προσεχών ετών. Η πρώτη μίσθωση του είδους αυτού τέθηκε σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου του 1991.

(41) Η μίσθωση πρόωρης συνταξιοδότησης συνήφθη με ήδη υφιστάμενους μισθωτές, οι οποίοι, μεταξύ των ετών 1990 και 1992, είχαν μετατρέψει τις ετήσιες συμφωνίες σε εικοσαετείς μισθώσεις. Ορισμένοι μισθωτές, οι οποίοι είχαν κατά νου να συνταξιοδοτηθούν κατά τα πέντε προσεχή έτη, επιθυμούσαν να εξασφαλίσουν την κατοχή του μισθίου μέχρι τη συνταξιοδότησή τους. Η πρώτη παρόμοια μίσθωση τέθηκε σε ισχύ στις 22 Μαΐου του 1992.

Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας μπίρας

(42) Ο μισθωτής συμφωνεί να αγοράζει όλες τις μπίρες που του υποδεικνύει η Whitbread ή ο αντιπρόσωπός της, με εξαίρεση ένα επιπλέον σήμα βαρελίσιας μπίρας, και από την 1η Απριλίου 1998 και μια εμφιαλωμένη μπίρα (ρήτρα μπίρας άλλου ζυθοποιού - guest beer). Οι μπίρες αυτές ορίζονται στο παράρτημα της σύμβασης της μίσθωσης, το οποίο περιέχει τους όρους της εμπορικής συμφωνίας. Τα εν λόγω είδη είναι light, pale ή bitter ale (γνωστές στη Σκωτία ως 70/-, heavy special ή Scotch ale), export ή premium ale (επίσης γνωστές στη Σκωτία ως 80/- ale), mild ale (γνωστή στη Σκωτία ως 60/-, light ή pale ale), brown ale, strong ale (περιλαμβανομένου του οίνου από κριθάρι), bitter stout ή porter, sweet stout, lager, export ή premium lager (επίσης γνωστές ως malt lager ή malt liquor), strong lager, diat pils (ή ειδική μπίρα με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες) και μπίρα με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες (ή lite). Τα είδη αυτά αντιπροσωπεύονται από τα εμπορικά σήματα ή τις ονομασίες μπίρας που αναγράφονται στον τρέχοντα τιμοκατάλογο της Whitbread.

(43) Ο μισθωτής δύναται να πωλεί και άλλα είδη μπίρας πέραν εκείνων που προβλέπονται στη σύμβαση, εφόσον η μπίρα είναι συσκευασμένη σε φιάλες, κυτία ή άλλα μικρά δοχεία ή αν είναι σε μορφή βαρελίσιας μπίρας και η πώλησή της είναι συνηθισμένη ή επιβάλλεται προκειμένου να ικανοποιήσει αυξημένη ζήτηση εκ μέρους των πελατών του καταστήματος.

(44) Ορισμένες από τις παρατηρήσεις περιλαμβάνουν σχόλια επί του θέματος αυτού. Επισημάνθηκε ότι οι ορισμοί του τύπου «συγκεκριμένη» μπίρα καλύπτουν ουσιαστικά όλα τα είδη μπίρας που πωλούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το γεγονός αυτό δεν αμφισβητείται. Ένας καταγγέλλων υποστήριξε ότι τα δώδεκα συγκεκριμένα είδη ανήκουν σε μια πολύ γενική κατηγορία και, ως εκ τούτου, δεν είναι «σαφώς διακρινόμενα ως προς τη σύνθεση, την εμφάνιση ή τη γεύση», ενώ τα σχετικά κριτήρια αναφέρονται στον κανονισμό προκειμένου να ορίσουν «διαφορετικά είδη μπίρας» (14). Το εν λόγω άτομο αναφέρθηκε στη διαφορά μεταξύ «βαρελίσιας μπίρας» (μπίρα η ζύμωση της οποίας γίνεται στο βαρέλι) και «keg beer» (βαρελίσια μπίρα η ζύμωση της οποίας δεν γίνεται στο βαρέλι) και στην απουσία αναφοράς στην εν λόγω διαφορά κατά την κατάταξη των δώδεκα ειδών μπίρας συγκεκριμένου τύπου. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι ορισμένοι πότες δύνανται να αντιληφθούν τη διαφορά μεταξύ των δύο ανωτέρω ειδών μπίρας του ίδιου εμπορικού σήματος. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι αυτό συνεπάγεται κατ' ανάγκην ότι η διαφορά αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τον προσδιορισμό των ειδών της μπίρας. Ο καθορισμός του τύπου μπίρας είναι ένα θέμα που εναπόκειται στην κρίση των εμπειρογνωμόνων (15). Δεδομένου ότι ο καθορισμός των δώδεκα τύπων μπίρας συμφωνήθηκε αρχικά μεταξύ των αντίστοιχων ομοσπονδιών ζυθοποιών και ποτοπωλών του Ηνωμένου Βασιλείου, ειδημόνων όσον αφορά την μπίρα, η Επιτροπή εκτιμά ότι πρόκειται για έναν ενδεδειγμένο και εφαρμόσιμο τρόπο καθορισμού των τύπων μπίρας στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(45) Ένας τρίτος δήλωσε ότι ένα εμπορικό σήμα μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκά διακείμενη πελατεία μεταξύ των καταναλωτών ενός μισθωτή σε αυστηρά τοπικό επίπεδο, αλλά οι αποφάσεις διακίνησης στην αγορά λαμβάνονται από τον εθνικό ζυθοποιό σε εθνική βάση. Επομένως, αν οι συνολικές πωλήσεις δεν είναι επικερδείς, το σήμα παύει να κυκλοφορεί εις βάρος, ενδεχομένως, της πελατειακής βάσης ενός καταστηματάρχη. Το φαινόμενο αυτό παρουσιάστηκε με αναφορά σε ένα σήμα το οποίο σταμάτησε να παρασκευάζει η Whitbread το 1980. Το εν λόγω τρίτο μέρος ανέφερε επίσης ότι η μπίρα Hoegaarden White Beer, η άδεια διακίνησης της οποίας εκχωρήθηκε στη Whitbread από τη βελγική ζυθοποιία Interbrew, και αποτελεί μέρος του τιμοκαταλόγου της Whitbread (όπου αναγράφεται ως lager) είναι διαφορετικού τύπου από εκείνες που προβλέπονται στη σύμβαση και, κατά συνέπεια, θα έπρεπε να απαλλάσσεται από την επιβολή υποχρεώσεων. Αν ο μισθωτής θεωρεί ότι η Hoegaarden White Beer, την οποία περίπου είκοσι μισθωτές WPP αγοράζουν από τη Whitbread, είναι διαφορετική από τις μπίρες που προβλέπονται στη σύμβαση, είναι δυνατό να γίνει επίκληση της διαδικασίας που προβλέπεται στη μίσθωση για τις μπίρες «μη συγκεκριμένου τύπου».

(46) Ένας άλλος μισθωτής ανέφερε ότι, αν πωληθεί το δεσμευμένο κατάστημά του, διατρέχει τον κίνδυνο να αναγκαστεί να αγοράζει άγνωστα προϊόντα.

Μίσθωμα

(47) Το μίσθωμα προκαταβάλλεται κάθε τρίμηνο, ενώ ο μισθωτής οφείλει να καταβάλει στον ιδιοκτήτη τα ασφάλιστρα που έχει πληρώσει για να ασφαλίσει το ακίνητο κατά i) απώλειας ή ζημίας λόγω πυρκαγιάς, όπου περιλαμβάνεται ποσό που αντιστοιχεί σε μίσθωμα τριών ετών σε συνήθεις τιμές της αγοράς καθώς και τα έξοδα πραγματογνώμονα και ii) απώλειας της άδειας του τοπικού δικαστηρίου.

(48) Πολλοί μισθωτές ανέφεραν στις παρατηρήσεις τους ότι θεωρούν ότι η ασφάλεια που πρέπει να καταβάλουν στη Whitbread υπερβαίνει τις τιμές της αγοράς για ανάλογη κάλυψη και ότι δεν έχουν το δικαίωμα να δουν τη σύμβαση. Η Whitbread δήλωσε ότι η ασφάλιση του ακινήτου εμφανίζεται σε έναν οδηγό που διανέμεται σε όλους τους μισθωτές, και ότι στο ασφαλιστήριο συμβόλαιό τους δεν υπάρχει καθορισμένο ποσό ασφάλισης ή μέγιστο όριο ανά ιδιοκτησία. Επιπλέον, στο ασφαλιστήριό τους δεν υπάρχουν ρήτρες που ενδέχεται να ακυρώσουν τυχόν απαίτηση αποζημίωσης, σε αντίθεση με πολλά άλλα ασφαλιστικά πακέτα που παρέχονται σε pub. Επιπλέον, η Whitbread διαχειρίζεται την πορεία των απαιτήσεων, καθώς και τη διαπραγμάτευση με τις υπηρεσίες αποκατάστασης ζημιών και, αν η κατάσταση του οικοδομήματος είναι «καλύτερη» μετά την ανακατασκευή σε σχέση με την προγενέστερη κατάστασή του πριν επέλθουν οι ζημίες, δεν χρεώνει στο μισθωτή τις σχετικές δαπάνες, παρότι η ασφάλεια δεν καλύπτει ολόκληρο το κόστος των εργασιών. Η εταιρεία αναφέρει επίσης ότι η ασφάλεια χρεώνεται στους μισθωτές κάθε τρίμηνο, ενώ τυχόν καθυστέρηση δεν συνεπάγεται την καταβολή προστίμου.

(49) Επίσης, η ασφάλεια της Whitbread καλύπτει ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο ενδεχόμενων κινδύνων του ομίλου, π.χ. το ακίνητο, μηχανήματα, τις υποχρεώσεις έναντι τρίτων κ.λπ. Γι' αυτό το χαρτοφυλάκιο κινδύνων, γίνεται πρόσκληση υποβολής προσφορών στην αγορά ασφαλειών, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα το ασφαλιστήριο και το συνολικό ασφάλιστρο να είναι ευαίσθητα από εμπορική άποψη και να μην κοινοποιούνται στους μισθωτές.

(50) Η Whitbread δύναται να απαιτήσει αναθεώρηση του μισθώματος ανά τριετία και μια ημέρα πριν από την ημερομηνία εκπνοής της μίσθωσης ή όταν η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας καθίσταται μη εκτελεστή από τη Whitbread ή όταν η εταιρεία μειώνει τη δέσμευση αυτή. Το αναθεωρηθέν μίσθωμα είναι το υψηλότερο ισχύον μίσθωμα ή το αγοραίο τεκμαρτό ενοίκιο του ακινήτου κατά την αντίστοιχη ημερομηνία αύξησης. Το αγοραίο τεκμαρτό ενοίκιο καθορίζεται είτε βάσει του ποσού που τα μέρη αποδέχονται ως αγοραίο τεκμαρτό ενοίκιο την εποχή εκείνη ή ως το ποσό που ορίζει διαιτητής.

(51) Ορισμένες παρατηρήσεις αναφέρονται σε αυτό που θεωρούν αρνητικές συνέπειες μιας τέτοιας «αποκλειστικά ανοδικής αναθεώρησης του μισθώματος» (στο εξής «ΑΑΑΜ», ιδίως όταν ο κύκλος εργασιών του συγκεκριμένου καταστήματος σημειώνει πτώση λόγω τοπικών συνθηκών ή λόγω γενικής ύφεσης στη χώρα.

(52) Η έκθεση του OFT εξέτασε το θέμα αυτό και ο OFT συζήτησε την εν λόγω πρακτική με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, το οποίο το 1995 περίπου προέβη σε σημαντική αναθεώρηση των βρετανικών συμβάσεων εμπορικής ιδιοκτησίας. Όπως φαίνεται, η πρακτική της προς τα άνω αναθεώρησης είναι διαδεδομένη για όλα τα είδη εμπορικής ιδιοκτησίας και δεν αφορά ειδικά τις μισθώσεις pub. Είναι δυνατό να υποστηριχθεί ότι η πρακτική αυτή ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε ακίνητα λόγω μιας περισσότερο προβλέψιμης ροής απόδοσης. Εκτιμάται επίσης ότι, ελλείψει της πρακτικής αυτής, το επίπεδο του μισθώματος κατά τη στιγμή σύναψης της μίσθωσης θα μπορούσε να είναι υψηλότερο για να αντισταθμίσει την αυξανόμενη αβεβαιότητα σχετικά με τη ροή της απόδοσης.

Εκπτώσεις και αντισταθμιστικά οφέλη

(53) Δεδομένου ότι τα άτομα που δεν δεσμεύονται έναντι ουδεμιάς εταιρείας, όσον αφορά τις προμήθειες μπίρας (ανεξάρτητοι επιχειρηματίες), δύνανται να λαμβάνουν εκπτώσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίες δεν παρέχονται στους δεσμευμένους επιχειρηματίες, η Επιτροπή εκτίμησε i) την καθαρή απόκλιση μεταξύ των τιμών μπίρας της Whitbread που καταβάλλουν οι ανεξάρτητοι επιχειρηματίες, αφενός, και οι δεσμευμένοι μισθωτές της Whitbread, αφετέρου, και ii) την αξία των πλεονεκτημάτων τα οποία χορηγεί η Whitbread στους μισθωτές της και τα οποία είτε δεν παρέχονται άμεσα στους ανεξάρτητους επιχειρηματίες ή υπερβαίνουν τις συμβατικές υποχρεώσεις της εταιρείας έναντι των μισθωτών της (στο εξής «αντισταθμιστικά οφέλη»). Αφετηρία για τον υπολογισμό αυτόν απετέλεσε η έκθεση του OFT, η οποία συμπληρώθηκε με περαιτέρω έρευνες της Επιτροπής.

(54) Η τιμή απόκλισης είναι η διαφορά σε λίρες στερλίνες ανά βαρέλι ανάμεσα στις μέσες εκπτώσεις που χορηγεί η Whitbread στους ανεξάρτητους πελάτες της στο σύνολο μιας γκάμας τυπικών προϊόντων και στις εκπτώσεις που χορηγεί στους μισθωτές WPP, συμπεριλαμβανομένων των πραγματικών εκπτώσεων στις προμήθειες βαρελίσιας μπίρας και των χαμηλότερων τιμών του καταλόγου WPP σε σύγκριση με τον τιμοκατάλογο της Whitbread.

(55) Τα περισσότερα από τα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη ανέφεραν ότι γνωρίζουν ότι η Whitbread χορηγεί σε ανεξάρτητους εμπόρους υψηλότερες εκπτώσεις από εκείνες που φαίνονται στον πίνακα 3 κατωτέρω, στην αιτιολογική σκέψη 93, και ορισμένοι παρείχαν αντίγραφα προσφορών της Whitbread προς πελάτες αυτού του είδους. Δεν αμφισβητείται το γεγονός ότι σε μεμονωμένες περιπτώσεις χορηγούνται υψηλότερες εκπτώσεις, δεδομένου ότι ο πίνακας 3 βασίζεται στους μέσους όρους που αφορούν τους ανεξάρτητους πελάτες της Whitbread. Από την αιτιολογική σκέψη 54 συνάγεται επίσης ότι το αντίστοιχο αριθμητικό στοιχείο του πίνακα 3 προκύπτει από τη μέση έκπτωση προς τους ανεξάρτητους επιχειρηματίες μείον τις εκπτώσεις που χορηγούνται στους μισθωτές WPP.

(56) Μια άλλη παρατήρηση εξέφραζε αμφιβολίες σχετικά με τον αριθμό των συμφωνιών που διατηρεί η Whitbread με ανεξάρτητους εμπόρους και, κατά συνέπεια, την αξιοπιστία της βάσης που λαμβάνεται για την τιμή απόκλισης. Από την άποψη αυτή, μπορεί να σημειωθεί ότι, για τα έτη 1995/96 και 1996/97, η εταιρεία εφοδίασε άνω των [...] πελατών, οι οποίοι αγόρασαν περισσότερα από [...] βαρέλια. Επιπλέον, το επίπεδο των εκπτώσεων που χορηγήθηκαν στους ανεξάρτητους επιχειρηματίες που αγόρασαν συνολική ποσότητα βαρελιών ανάλογη με τις μέσες αγορές βαρελιών που πραγματοποίησαν οι μισθωτές WPP απείχε ελάχιστα από το συνολικό μέσο όρο που χρησιμοποιήθηκε στη σύγκριση με το διάστημα 1996/97 (16).

(57) Σημαντικό αντισταθμιστικό όφελος είναι η αποκαλούμενη επιδότηση μισθώματος, το όφελος που προκύπτει από τη σύγκριση του μισθώματος που καταβάλλεται για ένα δεσμευμένο σημείο πώλησης και των αντίστοιχων δαπανών ιδιοκτησίας που πρέπει να καταβάλει ένας μη δεσμευμένος επιχειρηματίας. Υπάρχουν ορισμένες μέθοδοι υπολογισμού της επιδότησης μισθώματος. Η έκθεση του OFT έχει επισημάνει τρεις μεθόδους σύγκρισης. Η πρώτη έγκειται στην επιλογή μιας «μέσης pub», την εκτίμηση της αξίας του ακινήτου και του διαιρετού υπολοίπου και στη σύγκριση της προκύπτουσας πληρωμής της υποθήκης με το μίσθωμα που θα επέβαλλε ένας ζυθοποιός. Η δεύτερη μέθοδος συνίσταται στην απόδοση που θα έχει για το ζυθοποιό το επενδυθέν κεφάλαιο και η σύγκριση του ποσού αυτού με κάποια εκτίμηση της συνήθους απόδοσης. Στην τρίτη υπολογίζουμε τη διαφορά μεταξύ της αναλογίας μισθώματος προς κύκλο εργασιών για τα δεσμευμένα καταστήματα με μια εκτιμώμενη αναλογία μισθώματος προς κύκλο εργασιών για «τα ανεξάρτητα σημεία πώλησης». Η εν λόγω μέθοδος χρησιμοποιήθηκε στην έκθεση του OFT, δεδομένου ότι η υπηρεσία αυτή διέθετε τα περισσότερα απαιτούμενα δεδομένα για να τη χρησιμοποιήσει. Η Επιτροπή ακολούθησε τη μέθοδο αυτή διότι της επέτρεψε να βασιστεί στην εργασία του OFT, πράγμα που προφανώς συνετέλεσε στην εξοικονόμηση διαδικαστικών ενεργειών.

(58) Στην πράξη, η επιδότηση μισθώματος υπολογίζεται με την αφαίρεση α) του πραγματικού εισοδήματος από μισθώματα των δεσμευμένων καταστημάτων από β) το 15 % του κύκλου εργασιών των δεσμευμένων καταστημάτων (το εκτιμώμενο μίσθωμα για ένα ανεξάρτητο κατάστημα ανέρχεται στο 15 % του κύκλου εργασιών). Προκειμένου να υπολογισθεί η επιδότηση ανά βαρέλι, διαιρείται η συνολική επιδότηση με το συνολικό αριθμό βαρελιών που πωλούνται στα καταστήματα. Για τον υπολογισμό της επιδότησης μισθώματος όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 3, έγιναν οι ακόλουθες υποθέσεις:

- η εκτίμηση του συνολικού κύκλου εργασιών όσον αφορά τα εξαρτώμενα καταστήματα υπολογίστηκε βάσει του καταβληθέντος μισθώματος, το οποίο ισούται με το 12,72 % του κύκλου εργασιών. Το ποσοστό προκύπτει από εσωτερικά έγγραφα της Whitbread, που απεστάλησαν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους για τις διαπραγματεύσεις σχετικά με το μίσθωμα ή την αναθεώρηση του μισθώματος, από ένα τυχαίο δείγμα 30 καταστημάτων που επέλεξαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής. Η Whitbread ενημέρωσε την Επιτροπή ότι η σχέση του μέσου μισθώματος προς τον κύκλο εργασιών για όλα τα καταστήματα WPP ανέρχεται σε 12,19 %,

- για τα έτη 1990/91 και 1991/92 τα στοιχεία σχετικά με το εισόδημα από μισθώματα και την πωληθείσα ποσότητα βαρελιών που προμήθευσε η Whitbread αντιστοιχούν στο σύνολο των μισθωμένων καταστημάτων της Whitbread βάσει των στοιχείων της επιχείρησης,

- για το διάστημα 1992/93 έως 1996/97, τα στοιχεία για το εισόδημα από μισθώματα και την ποσότητα των πωληθέντων βαρελιών που προμήθευσε η Whitbread αφορούν καταστήματα μισθωμένα με κοινοποιηθείσες συμφωνίες, βάσει αριθμητικών στοιχείων και εκτιμήσεων της Επιτροπής βάσει των στοιχείων αυτών.

(59) Ορισμένοι μισθωτές ανέφεραν ότι το μίσθωμά τους υπερβαίνει το 15 % του κύκλου εργασιών ή, άλλως ειπείν, το μέσο όρο 12,72 % που υπολόγισε η Επιτροπή. Από παρατηρήσεις μικρότερου αριθμού μισθωτών συνήχθη το συμπέρασμα ότι το μίσθωμά τους αναλογικά με τον κύκλο εργασιών ήταν χαμηλότερο του 12,72 %. Εντούτοις, κανένας από τους εν λόγω μισθωτές δεν προέβαλε επιχειρήματα κατά της μεθοδολογίας που χρησιμοποιεί ή Επιτροπή για τον υπολογισμό του μέσου όρου μισθώματος/κύκλου εργασιών των δεσμευμένων καταστημάτων WPP, όπως περιγράφη ανωτέρω.

(60) Μια εμπορική ομοσπονδία δήλωσε στις παρατηρήσεις της ότι το Royal Institute of Chartered Surveyors, ο κυριότερος οργανισμός εμπορικής ιδιοκτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου, συνιστά ότι η τιμή του μισθώματος μιας εμπορικής μίσθωσης με ανάληψη πλήρων επιδιορθώσεων και ασφάλισης πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ του 10 και 15 % της αξίας του ακινήτου. Ένας μισθωτής της Whitbread ανέφερε ότι είναι ευρέως γνωστό ότι το οικονομικό μίσθωμα μιας μέσης pub μη δεσμευμένης με υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας κυμαίνεται μεταξύ του 8,5 και 12,5 % του κύκλου εργασιών. Ένας από τους λογιστές που υπέβαλε τις παρατηρήσεις του σχετικά με την ανακοίνωση θεωρεί ότι, στην πράξη, τα μισθώματα καθορίζονται βάσει του 50 % του διαιρετού υπολοίπου, δηλαδή του καθαρού κέρδους. Υποστηρίζεται, συνεπώς, ότι η υπόθεση ότι το μίσθωμα ορθώς βασίζεται στο ποσοστό του κύκλου εργασιών είναι εσφαλμένη και, κατά συνέπεια, ότι είναι επίσης εσφαλμένη η υπόθεση ότι το μίσθωμα των ανεξάρτητων καταστημάτων βασίζεται στο 15 % του κύκλου εργασιών. Θεωρεί ότι το συνολικό μίσθωμα που επιβάλλει η Whitbread, δηλαδή η τιμή του μισθώματος και το κόστος των μη αναγνωρισμένων εκπτώσεων (wet rent) καταλήγουν να θέτουν τους μισθωτές σε μειονεκτική θέση από οικονομική άποψη.

(61) Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι οι τρέχουσες διαπραγματεύσεις για το πραγματικό μίσθωμα (ή την αναθεώρηση του μισθώματος) λαμβάνουν χώρα μεταξύ της εταιρείας και του μισθωτή (υφιστάμενου ή μελλοντικού) βάσει ενός σκιώδους λογαριασμού κερδών και ζημιών που λαμβάνει υπόψη την αποδοτικότητα που μπορεί να επιτύχει ο επαρκής μισθωτής 7 τον τομέα της αγοράς στον οποίο πραγματοποιεί τις συναλλαγές του το κατάστημα 7 την ποικιλία των προϊόντων που προσφέρει 7 τους δεσμευτικούς όρους προμήθειας του προϊόντος 7 το μέγεθος και την κατάσταση του ακινήτου και το πολυσύνθετο της επιχείρησης (π.χ. τον αριθμό των καταστημάτων). Πριν προβεί σε οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις επί του μισθώματος, η Whitbread παρέχει στον μισθωτή διευκρινίσεις σχετικά με τα θέματα αυτά, τα οποία περιγράφονται αναλυτικά και στον προσφάτως δημοσιευθέντα κώδικα δεοντολογίας.

(62) Το συμβατικό μίσθωμα που διαπραγματεύονται μεταξύ τους τα μέρη δεν καθορίζεται αυτομάτως βάσει του 50 % του διαιρετού υπολοίπου. Όπως προκύπτει από τον ανοικτό ανταγωνισμό στην αγορά, τα μέρη διαπραγματεύονται ένα μίσθωμα που κυμαίνεται χαρακτηριστικά μεταξύ του 40-60 % του διαιρετού υπολοίπου.

(63) Εντούτοις, στόχος της παρούσας αξιολόγησης δεν είναι να περιγράψει με ποιο τρόπο γίνονται οι διαπραγματεύσεις των επιμέρους μισθωμάτων, αλλά να επιχειρήσει μια συγκριτική ανάλυση των μέσων επιπέδων μισθώματος μεταξύ ενός τμήματος της αγοράς και ενός άλλου. Το πλεονέκτημα της χρησιμοποίησης για την παρούσα ανάλυση της αναλογίας μισθώματος/κύκλου εργασιών, σε σύγκριση με μια κατανοητή μέθοδο που βασίζεται στις διαφορές μέσου μισθώματος/διαιρετό υπόλοιπο, συνίσταται στο γεγονός ότι η σύγκριση για την πρώτη μέθοδο βασίζεται σε λιγότερες εκτιμήσεις μεταβλητών παραμέτρων. Κατά τη χρήση της αναλογίας μισθώματος/κύκλου εργασιών δεν χρειάζεται να γίνουν εκτιμήσεις σχετικά με τη διάρθρωση «κόστους» των pub.

(64) Όσον αφορά το αποτέλεσμα των διαφορετικών μεθόδων, είναι λίαν αναμενόμενο να διαπιστωθεί ότι το μέσο μίσθωμα μη δεσμευμένου καταστήματος ως ποσοστό του κύκλου εργασιών ενός συγκεκριμένου καταστήματος ανέρχεται σε 15 % και ότι το μέσο διαιρετό υπόλοιπο σε 50 %.

(65) Ως προς τη σημαντικότερη εναπομένουσα μεταβλητή στη μέθοδο της Επιτροπής, δηλαδή ότι το 15 % μισθώματος/κύκλο εργασιών είναι η αναλογία του «αδέσμευτου» μισθώματος, η Επιτροπή βασίζεται στα ακόλουθα γεγονότα:

- η «Gerald Eve, Chartered Surveyors», (στο εξής «Gerald Eve») με επιστολή της στις 17 Μαρτίου 1997 προς τη Whitbread, ανέφερε ότι, κατά την έκθεσή της τον Ιανουάριο του 1994 σχετικά με τα εκτιμώμενα μισθώματα δεσμευμένων και ανεξάρτητων καταστημάτων, τον Νοέμβριο του 1993, επί δείγματος 36 καταστημάτων σε ολόκληρη τη χώρα, διαπίστωσε ότι το συνολικό άθροισμα των μισθωμάτων των ανεξάρτητων καταστημάτων ήταν κατά 28 % υψηλότερο από το συνολικό άθροισμα των μισθωμάτων των δεσμευμένων καταστημάτων. Εκτιμά ότι η σχέση μεταξύ των μισθωμάτων δεσμευμένων και μη καταστημάτων θα ήταν, σε γενικές γραμμές, ανάλογη τον Μάρτιο του 1997,

- οι εταιρείες «Gerald Eve» και «Christie & Co., Surveyors, Valuers and Agents», ανέφεραν τον Δεκέμβριο του 1997 ότι υφίσταται διαφορά της τάξης του 3-4 % στη σχέση της τιμής του μισθώματος προς τον κύκλο εργασιών (που εκφράζεται ως ποσοστό του ακαθάριστου κύκλου εργασιών, μη συμπεριλαμβανόμενου του ΦΠΑ) μεταξύ δεσμευμένων και ανεξάρτητων καταστημάτων,

- η Gerald Eve και Christie ανέφεραν σε έναν άλλο ζυθοποιό ότι οι περισσότερες από τις αναθεωρήσεις μη δεσμευμένων καταστημάτων θα έχουν αδέσμευτο μίσθωμα μεταξύ 13 και 17 %. Επιπλέον, ενημέρωσαν τον εν λόγω ζυθοποιό ότι κατά την έγκριτη γνώμη τους, τα μέσα μισθώματα στον τομέα ανέρχονται, σε γενικές γραμμές, περίπου στο 50 % του μέσου καθαρού κέρδους ενός επαρκούς επιχειρηματία ενώ το υπόλοιπο 50 % δύναται να αποδοθεί στο μισθωτή. Σε περιπτώσεις που το 50 % που μπορεί να αποδοθεί στο μισθωτή οδηγεί σε αδυναμία επιβίωσης του μισθωτή, το ποσοστό αυτό μπορεί να είναι χαμηλότερο. Αντιθέτως, σε σημεία πώλησης όπου η έκπτωση και τα κέρδη είναι υψηλότερα, δεν είναι ασυνήθιστο το φαινόμενο μισθώματος που υπερβαίνει το 50 % και εκτιμούν ότι το 60 % πρέπει να είναι το ανώτατο σημείο της κλίμακας,

- οι διαπιστώσεις αυτές επιβεβαιώνουν τα γεγονότα που παρουσιάστηκαν στον OFT βάσει των οποίων τα ανεξάρτητα καταστήματα καταβάλλουν για το μίσθωμα δύο έως τρεις ποσοστιαίες μονάδες επιπλέον του κύκλου εργασιών τους σε σχέση με τους δεσμευμένους μισθωτές και ότι στα ανεξάρτητα καταστήματα τα ισοδύναμα μισθώματος ανέρχονταν μεταξύ 14 και 15 % του κύκλου εργασιών. Αυτό παρείχε στον OFT τη δυνατότητα να βασίσει, στην έκθεσή του, τη μέθοδο υπολογισμού της «επιδότησης ενοικίου» στη διαφορά μεταξύ του πραγματικού μισθώματος που καταβάλλουν οι δεσμευμένοι μισθωτές και μιας εκτίμησης μεταξύ του 14 και 15 % του κύκλου εργασιών.

(66) Ως εκ τούτου, για όλους τους προαναφερθέντες λόγους, η Επιτροπή εκτιμά ότι η μέθοδος μισθώματος προς κύκλο εργασιών είναι η πλέον ενδεδειγμένη για τον υπολογισμό της επιδότησης ενοικίου των δεσμευμένων μισθωτών.

(67) Η Whitbread έχει προβεί σε εκτίμηση της μέσης αξίας και του μέσου πλεονεκτήματος των επαγγελματικών υπηρεσιών ανά μισθωτή για καθένα από τα εξεταζόμενα έτη. Η αξία αυτή πολλαπλασιάστηκε εν συνεχεία με το συνολικό αριθμό pub που εκμισθώνονται με κοινοποιηθείσες συμφωνίες (με εξαίρεση τα έτη 1990/91 και 1991/92, όπου τα στοιχεία χρησιμοποιούνται για όλες τις pub του WPP) και στη συνέχεια διαιρέθηκε με τον αριθμό των βαρελιών που προμήθευσε η εταιρεία στα εν λόγω σημεία πώλησης.

(68) Η Whitbread χρησιμοποίησε δύο διαφορετικές μεθόδους για να καταλήξει στις εκτιμήσεις αυτές. Η πρώτη συνίστατο στον υπολογισμό του κόστους με το οποίο επιβαρύνθηκε η εταιρεία για την παροχή δωρεάν υπηρεσιών σε μισθωτές (από διαχειριστές περιοχής, επιθεωρητές ιδιοκτησίας, διαχειριστές μισθώσεων και διαχειριστές τροφοδοσίας). Το κόστος αυτό στη συνέχεια «αυξήθηκε» (διπλασιάστηκε) για να αποδώσει το κόστος για έναν ανεξάρτητο επιχειρηματία. Από το ποσό αυτό αφαιρέθηκε στη συνέχεια το διπλασιασμένο κόστος των υπηρεσιών που παρέχουν τα στελέχη πωλήσεων της Whitbread στους ανεξάρτητους επιχειρηματίες.

(69) Η δεύτερη μέθοδος βασίστηκε στον υπολογισμό των ημερών που αφιέρωσαν ετησίως τα στελέχη της Whitbread σε υπηρεσίες στήριξης των μισθωτών. Π.χ., για το οικονομικό έτος 1994/95, για το οποίο η εκτίμηση του οφέλους για κάθε μισθωτή ορίστηκε σε 2 500 λίρες στερλίνες, οκτώ ανθρωποημέρες (πέντε ημέρες αφιερωμένες στην ημερήσια μηνιαία επίσκεψη του διαχειριστή περιοχής στην επιχείρηση, στην τριμηνιαία απογευματινή επίσκεψη, στις συνεδριάσεις επιμόρφωσης και σε συμβουλές για βελτίωση του χώρου 7 δύο ανθρωποημέρες που διέθεσε ο επιθεωρητής ιδιοκτησίας στην ετήσια επιθεώρηση του ακινήτου, σε νομικές συμβουλές και σε συμβουλές βελτίωσης σχετικά με το ακίνητο και μία ημέρα για άλλα στελέχη) θεωρήθηκαν πλεονέκτημα που χορηγήθηκε σε όλες τις pub, συν 2,5 ανθρωποημέρες κατά μέσο όρο, για συμβουλές σχετικά με τις υπηρεσίες τροφοδοσίας που απευθύνονται σε καταστήματα που παρέχουν φαγητό και οι οποίες αντιστοιχούν στη μηνιαία επίσκεψη και στην επίσημη κατάρτιση.

(70) Στην ανωτέρω εκτίμηση δεν περιλαμβάνεται το κόστος επιδότησης που χορηγεί η WPP για διάφορες υπηρεσίες που παρέχονται στους μισθωτές και σχετίζονται με την κατάρτιση, την προώθηση στην αγορά και την τροφοδοσία. Η Whitbread εκτιμά ότι το κόστος επιδότησης για το έτος 1996/97 ισοδυναμεί με ένα περαιτέρω πλεονέκτημα ύψους 180 λιρών στερλινών προς τους μισθωτές της WPP.

(71) Ο πανεπιστημιακός καθηγητής, ο οποίος υπέβαλε τις παρατηρήσεις του, ανέφερε ότι ο χρόνος διαχείρισης που δαπανήθηκε για τις προαναφερθείσες δραστηριότητες θα έχει ως αποτέλεσμα όχι μόνο τη μείωση του κόστους για τους δεσμευμένους με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας μισθωτές, αλλά και τη μείωση των ίδιων των δαπανών της Whitbread, αφού θα συμβάλει στην αύξηση του κύκλου εργασιών της και των συνολικών κερδών από επενδύσεις. Ως εκ τούτου, υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να αποδίδεται στους δεσμευμένους μισθωτές το σύνολο του κόστους.

(72) Η απόψη αυτή εκφράστηκε επανειλημμένα σε όλες σχεδόν τις απαντήσεις μισθωτών ή εκπροσώπων τους, οι οποίοι ανέφεραν ότι βασικός ρόλος των εμπορικών συμβούλων είναι να ελέγχουν τη δέσμευση για αποκλειστική προμήθεια μπίρας και τις άλλες υποχρεώσεις που απορρέουν από τη μίσθωση. Άλλοι μισθωτές επεσήμαναν ότι οι επαγγελματικές συμβουλές απαιτούνται κυρίως σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων με τη Whitbread.

(73) Ορισμένοι μισθωτές ανέφεραν ότι οι συμβουλές για οργάνωση της κάβας που λαμβάνουν από τη Whitbread είναι άριστης ποιότητας, μολονότι ορισμένοι τόνισαν ότι και οι ανεξάρτητοι πελάτες της Whitbread λαμβάνουν υπηρεσία ανάλογης ποιότητας.

(74) Σε σχέση με τις προαναφερθείσες παρατηρήσεις, πρέπει να σημειωθεί ότι η βάση του υπολογισμού αυτού δεν είναι το συνολικό κόστος του προσωπικού που παρέχει τις υπηρεσίες, αλλά το ποσοστό του χρόνου που θεώρησε η Whitbread ότι δαπανούν οι εν λόγω υπάλληλοι εργαζόμενοι αποκλειστικά για τα συμφέροντα του μισθωτή. Για τις δύο σημαντικότερες σχετικές δραστηριότητες, τον εμπορικό σύμβουλο και τον υπεύθυνο σε θέματα ιδιοκτησίας, το ποσοστό της αναλογίας του χρόνου που αφιερώθηκε στους μισθωτές ανερχόταν σε 78 και 55 % αντίστοιχα. Οι πληροφορίες αυτές βασίζονται σε λεπτομερή στοιχεία των επισκέψεων του εμπορικού συμβούλου κατά το διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου 1997 σε 30 pub που επέλεξαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής για τον υπολογισμό της επιδότησης μισθώματος (αιτιολογική σκέψη 58), σε τριμηνιαίες και ετήσιες μελέτες των υπεύθυνων ιδιοκτησίας, σε δείγματα υποβληθέντων «φύλλων ωραρίου», και περιγραφές όλων των δραστηριοτήτων που απευθύνονται στους μισθωτές στο πλαίσιο της WPP.

(75) Τρεις μισθωτές υπέβαλαν παρατηρήσεις σχετικά με την παρεχόμενη κατάρτιση. Αναφέρουν ότι η κατάρτιση προσφέρεται πάντοτε με κόστος 30 λίρες στερλίνες ανά συμμετέχοντα με μέσο όρο 15 αντιπροσώπους ανά συνεδρίαση, έτσι που να καλύπτεται τουλάχιστον το οριακό κόστος. Ορισμένα μαθήματα παρέχονται δωρεάν σε τοπικά συμβούλια ή ινστιτούτα.

(76) Το κόστος επιδότησης της κατάρτισης δεν λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό του πλεονεκτήματος των επαγγελματικών υπηρεσιών. Ωστόσο, η Whitbread ανέφερε ότι ασκεί πολιτική επιδοτούμενης κατάρτισης που καλύπτει τα βασικά στοιχεία διαχείρισης μιας pub. Η εκπαίδευση ποικίλλει από την παρακολούθηση ενός εισαγωγικού προγράμματος πριν από την ανάληψη της pub, το οποίο διαρκεί αρκετές ημέρες, μέχρι τα ημερήσια εργαστήρια με μέσο αριθμό έξι έως δέκα συμμετέχοντες ανά εργαστήριο. Η μέση επιβάρυνση ανέρχεται σε 25 λίρες στερλίρες για την κάλυψη ενός μέρους του κόστους του μαθήματος, του υλικού (το οποίο οι μισθωτές παίρνουν μαζί τους για να χρησιμοποιήσουν στις επιχειρήσεις τους) και των διδασκόντων (ειδήμονες που εργάζονται στην επιχείρηση και εξωτερικοί σύμβουλοι). Η Whitbread δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι αλλού μπορεί να προσφέρονται σε χαμηλότερο κόστος μαθήματα όπως υγιεινή και ασφάλεια ή υγιεινή των τροφίμων, αλλά δεν αφορούν συγκεκριμένα τις pub. Η Whitbread δεν συμφωνεί ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εργαστηρίων παρέχονται εκτός της εταιρείας σε χαμηλότερο κόστος. Ανέφερε επίσης ότι σε περιόδους αξιοποίησης των κεφαλαίων παρέχεται δωρεάν στους μισθωτές και το προσωπικό τους εκπαίδευση που καλύπτει τη φροντίδα του πελάτη, την υγιεινή των τροφίμων, την προβολή των προϊόντων και την αναγραφή σε πίνακα.

(77) Βάσει όλων των ανωτέρω εκτιμήσεων που σχετίζονται με τις επαγγελματικές υπηρεσίες, η Επιτροπή εκτιμά ότι είναι λογικές οι εκτιμήσεις που περιέχονται στις δύο μεθόδους που παρουσίασε η Whitbread προκειμένου να παράσχει μια ένδειξη της αξίας των επαγγελματικών υπηρεσιών που χορηγεί η WPP στους μισθωτές της σε σύγκριση με τις επαγγελματικές υπηρεσίες που χορηγούνται σε ανεξάρτητους εμπόρους. Η Επιτροπή αναγνωρίζει, ιδίως, την εγκυρότητα της σύγκρισης ανάμεσα στο συνεπαγόμενο κόστος όπως αυτό περιγράφηκε στην πρώτη μέθοδο και δέχεται ότι είναι λογικός ο διπλασιασμός του κόστους αυτού για να αποτιμηθεί η τιμή/αξία ανάλογων υπηρεσιών στην ελεύθερη αγορά. Όσον αφορά τη δεύτερη μέθοδο, γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στα ποσοστά που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 74, τα οποία συνοδεύονται με γραπτά αποδεικτικά στοιχεία. Ωστόσο, η Επιτροπή, προκειμένου να μειώσει στο ελάχιστο το περιθώριο πιθανού σφάλματος, για τον υπολογισμό αυτού του «αντισταθμιστικού οφέλους», θα μειώσει ελαφρά τα πλεονεκτήματα που ανέφερε η Whitbread. Ως εκ τούτου, το ποσό του πλεονεκτήματος μειώνεται κατά 10 %, ενώ προσαρμόζονται αναλόγως και τα αντίστοιχα αριθμητικά στοιχεία λίρες στερλίνες ανά βαρέλι για τις επαγγελματικές υπηρεσίες του πίνακα 3 κατωτέρω.

(78) Προκειμένου να υπολογίσει την αξία των προμηθευτικών οφελών, η Whitbread παρείχε μια «αξία στήριξης» ανά μισθωτή, η οποία εν συνεχεία πολλαπλασιάστηκε με τον συνολικό αριθμό των pub που εκμισθώνονται βάσει κοινοποιηθεισών συμφωνιών και εν συνεχεία διαιρέθηκε με τον αριθμό των βαρελιών που προμήθευσε η εταιρεία στα εν λόγω καταστήματα. Η μέθοδος που ακολούθησε η Whitbread συνίστατο στον υπολογισμό των πλεονεκτημάτων για τις pub που προσφέρουν πλήρες φάσμα γευμάτων, για τις pub που προσφέρουν περιορισμένο φάσμα γευμάτων και για τα καταστήματα που δεν προσφέρουν φαγητό, για να φθάσει στο γενικό μέσο όρο. Π.χ., για το έτος 1996/97 ο συνολικός μέσος όρος ανήλθε σε 3 580 λίρες στερλίνες. Τέτοιου είδους προμηθευτικά οφέλη δεν προσφέρονται σε ανεξάρτητους πελάτες της Whitbread, και ουδέποτε συνέβη κάτι τέτοιο κατά το εξεταζόμενο διάστημα.

(79) Για να υποστηρίξει τα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τα καταστήματα που παρέχουν ή εκείνα που δεν παρέχουν φαγητό, η Whitbread παρείχε λεπτομερείς πληροφορίες για καθένα από τα επιμέρους στοιχεία για τα οποία υπήρχαν προμηθευτικά οφέλη και εκτιμήσεις της αξίας τους. Για το έτος 1996/97, τα εν λόγω λεπτομερή στοιχεία αφορούσαν τις ακόλουθες κατηγορίες: αέριο, ασφάλεια, πιστωτικές κάρτες, υαλικά, τσιπς και ξηρούς καρπούς, κατεψυγμένα τρόφιμα, συσκευές εξοικονόμησης νερού, μεικτό αέριο, υγραέριο, κρεατικά, καθαριότητα και υγειονομικό έλεγχο.

(80) Σχεδόν όλοι οι μισθωτές υπέβαλαν παρατηρήσεις για το θέμα αυτό. Οι περισσότεροι ανέφεραν ότι τα εν λόγω προμηθευτικά οφέλη δεν αντιπροσωπεύουν καμία απολύτως αξία για την επιχείρησή τους. Άλλοι ανέφεραν ότι σχεδόν πάντοτε κάπου αλλού προσφέρονται καλύτεροι όροι και, ως εκ τούτου, τους απέδωσαν, εν γένει, ελάχιστη αξία (της τάξης της μιας λίρας στερλίνας έως πέντε λίρες στερλίνες ανά βαρέλι για τα τελευταία έτη). Ορισμένοι ανέφεραν ότι ένα ή δύο συγκεκριμένα στοιχεία παρείχαν πλεονεκτήματα και αναφέρθηκαν σε άλλα τα οποία μπορούσαν να αγοράσουν σε φθηνότερες τιμές από άλλους προμηθευτές. Ορισμένοι μισθωτές τόνισαν ότι ανάλογα προγράμματα προσφέρονται και στους ανεξάρτητους εμπόρους, αλλά μόνον δύο μισθωτές ανέφεραν τέτοιες εναλλακτικές λύσεις 7 ο ένας αναφέρθηκε στο «Les Routiers», ενώ ο άλλος αναφέρθηκε σε ένα πρόγραμμα της ένωσης προμηθευτών τροφίμων (Victualler's Association) της περιοχής του. Ωστόσο, το τελευταίο πρόγραμμα προερχόταν από έναν ιδιωτικό κερδοσκοπικό οργανισμό που παρείχε πλεονεκτήματα χονδρικής αγοράς στα μέλη του. Για τους λίγους προμηθευτές που εμφανίζονται ταυτόχρονα στον κατάλογο της WPP και στον κατάλογο της ιδιωτικής εταιρείας, οι εκπτώσεις WPP ήταν καλύτερες σε όλες τις περιπτώσεις. Ο μισθωτής που αναφέρθηκε στο «Les Routiers» δεν έδωσε λεπτομερή στοιχεία. Η Whitbread ανέφερε ότι η οργάνωση «Les Routiers» προσφέρει χονδρική προμήθεια, αλλά δέχεται περιορισμένο αριθμό μελών και επιβάλλει ετήσια συνδρομή. Οι όροι αγοράς εμφανίζονται περιορισμένοι και η Whitbread κατανοεί ότι οι προμηθευτές αναφέρουν χαμηλές ποσότητες κατανάλωσης και πωλήσεων.

(81) Ένας μισθωτής ανέφερε ότι τα πλεονεκτήματα αυτά αρχικά ήταν υπό διαπραγμάτευση και παρέχονταν στα καταστήματα άμεσης διαχείρισης έτσι ώστε να προσφέρουν κάποια ομοιομορφία και δυνατότητα άσκησης ελέγχου εντός της εταιρείας και εν συνεχεία προσφέρθηκαν και στα μισθωμένα καταστήματα. Ένας άλλος μισθωτής τόνισε ότι τα εν λόγω πλεονεκτήματα ενδιέφεραν μόνο τους οκνηρούς μισθωτές, οι οποίοι ήθελαν να αποφύγουν τον κόπο των διαπραγματεύσεων. Η Whitbread ανέφερε ότι η πλειονότητα των όρων που προσφέρονται στους μισθωτές της είναι διαπραγματεύσιμοι βάσει των συμβάσεών της για τα διαχειριζόμενα καταστήματα, πράγμα που έχει το πλεονέκτημα ότι, λόγω της σημασίας των εμπορικών συμφωνιών που συνάπτονται με τη Whitbread, η WPP μπορεί να διασφαλίσει πλεονεκτικούς όρους για τους μισθωτές. Ωστόσο, απαιτούνται ξεχωριστές διαπραγματεύσεις της WPP με τους προμηθευτές, δεδομένου ότι τα κύρια εμπορικά χαρακτηριστικά των μισθωμένων καταστημάτων διαφέρουν σε σχέση με τα καταστήματα άμεσης διαχείρισης, λόγω παραγόντων όπως το χρέος, ο τρόπος διαχείρισης, το μέγεθος των παραγγελιών και η συχνότητα των παραδόσεων. Επιπλέον, η WPP ζητεί από τους προμηθευτές να εξηγήσουν τους λόγους για τους οποίους θα πρέπει να εφαρμόζονται χαμηλότερες τιμές στα διαχειριζόμενα καταστήματα.

(82) Ορισμένες ειδικές παρατηρήσεις που προέρχονται από μισθωτές σχετικά με τη χονδρική αγορά δεν αφορούν απευθείας τα περιγραφόμενα προμηθευτικά οφέλη. Ένας μισθωτής ανέφερε ότι προέβη πρόσφατα σε αγορά καταψύκτη και ηλεκτρικού πλυντηρίου ποτηριών σε τιμή φθηνότερη από εκείνη που περιέχεται στον κατάλογο της WPP. Παρότι ο μισθωτής γνωρίζει ότι τα προϊόντα τα οποία προτείνει η WPP είναι πολύ καλής ποιότητας και ότι μια τέτοια συμβουλή συνιστά αυτή καθεαυτή πλεονέκτημα, τα δύο αυτά προϊόντα, παρότι περιλαμβάνονταν στον κατάλογο της WPP δεν ελήφθησαν υπόψη για τον ανωτέρω υπολογισμό, ο οποίος βασίζεται στην επιλογή των (πιο σημαντικών) προσφορών. Άλλοι μισθωτές αναφέρθηκαν στην προσφορά «plus pounds», μια μορφή εκπτώσεων που προσφέρει η Whitbread σε αγορές βαρελίσιας μπίρας που δεν υπόκειται σε δέσμευση αποκλειστικής προμήθειας. Οι εν λόγω εκπτώσεις μπορούν να καταβληθούν τοις μετρητοίς, να χρησιμοποιηθούν για τη διευθέτηση του εμπορικού λογαριασμού ή να μετατραπούν σε αεροπορικά μίλια. Εντούτοις, δεν θεωρούνται προμηθευτικά οφέλη. Σε μια από τις πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες οι μισθωτές παρείχαν λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τις καλύτερες τιμές που παρέχονταν αλλού, κατόπιν συγκρίσεως με την τρέχουσα προσφορά της WPP, απεδείχθη ότι η προσφορά που ανέφερε ο μισθωτής σχετικά με πιστωτικές/χρεωστικές κάρτες ήταν σχεδόν ταυτόσημη με την προσφορά της WPP.

(83) Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, σε ατομικές διαπραγματεύσεις με τον ίδιο προμηθευτή, ενδέχεται να επιτυγχάνονται καλύτεροι όροι από εκείνους που προσφέρει η WPP. Ωστόσο, ακόμη και αν αυτό ίσχυε για όλα τα επιμέρους είδη, το γεγονός ότι ένας ενδιαφερόμενος μισθωτής διαθέτει ένα σημείο αναφοράς που βασίζεται σε μια διαπραγματευθείσα τιμή για ένα μεγάλο αριθμό καταστημάτων, αποτελεί αυτό καθεαυτό πλεονέκτημα πριν ξεκινήσει τις συζητήσεις για την τιμή.

(84) Είναι προφανές ότι, για όλα τα στοιχεία που αναφέρονται στον κατάλογο, άλλες εταιρείες ενδέχεται να προσφέρουν στην αγορά φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις. Είναι, ωστόσο, σχεδόν αδύνατο να συγκριθεί η προσφορά της WPP με ενδεχόμενες εναλλακτικές μεμονωμένες προτάσεις άλλων προμηθευτών λόγω του αριθμού των τομέων που πρέπει να εξεταστούν, οι οποίοι έχουν αντίκτυπο στην αληθινή αξία της προσφοράς οποιουδήποτε προμηθευτή, όπως π.χ. η ποιότητα των αγαθών και των υπηρεσιών, η αναλυτική σύγκριση των όρων, το εμπορικό ενδιαφέρον του προμηθευτή σχετικά με τη δημοσιοποίηση των όρων (ενδεχομένως εμπιστευτικών) στην αγορά, το πλήθος των πιθανών όρων βάσει του κύκλου εργασιών του δυνητικού πελάτη, ο χρόνος που απαιτείται για έρευνα αγοράς, η γεωγραφική διαθεσιμότητα, η εμπιστοσύνη και η επίλυση ενδεχόμενων προβλημάτων από τον προμηθευτή κ.ο.κ.

(85) Η προαναφερθείσα μέθοδος για τον υπολογισμό των προμηθευτικών πλεονεκτημάτων προβαίνει σε σύγκριση των όρων της WPP με τον τιμοκατάλογο χονδρικής πώλησης του ίδιου προμηθευτή, και έτσι εμφανίζει το όφελος που θα είχε ένας μεμονωμένος μισθωτής αν δεν επεδίωκε ενεργά καλύτερους όρους ή υπηρεσίες και αγόραζε προϊόντα βάσει του δημοσιευθέντος τιμοκαταλόγου. Η Επιτροπή δέχεται ότι τουλάχιστον ένα σημαντικό ποσοστό των μισθωτών θα αναζητούσε φθηνότερες συμφωνίες, τουλάχιστον για ορισμένες από τις σημαντικότερες δαπάνες που αφορούν τη λειτουργία των καταστημάτων. Εξάλλου, σημαντικός αριθμός μισθωτών έχει αποδεχθεί την προσφορά της WPP: 1 010 τα κατεψυγμένα τρόφιμα, 988 την ασφάλεια, 842 υγραέριο σε χονδρική, 384 πιστωτικές και χρεωστικές κάρτες, 251 υαλικά, 177 αέριο (που παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις στην αγορά), 158 τσιπς και ξηρούς καρπούς (η WPP ενδέχεται να μην δημοσιεύσει τις τιμές λόγω της ευαισθησίας των προμηθευτών), 98 υγραέριο (επί συνόλου 130-140 πιθανών λογαριασμών), 239 είδη κρεοπωλείου (κυρίως ειδικευμένα καταστήματα), 50-200 υπηρεσίες καθαριότητας και 12 προληπτικό υγειονομικό έλεγχο (συνήθως γίνεται βάσει ατομικής πρόσκλησης και δεν καταχωρείται υποχρεωτικά από τον προμηθευτή). Επιπλέον, γίνεται αναφορά στα αποτελέσματα πρόσφατης έρευνας που διεξήχθη μεταξύ των μισθωτών για τον οδηγό αγοράς του 1997. Από τις 155 απαντήσεις, οι 37 (24 %) έδωσαν την υψηλότερη βαθμολογία, 49 (32 %) έδωσαν δύο μονάδες, 42 (24 %) τρεις, 13 (8 %) τέσσερις και 11 (7 %) έδωσαν την χαμηλότερη βαθμολογία, πέντε, «κανένα όφελος» (3 μισθωτές δεν απάντησαν).

(86) Βάσει όλων των ανωτέρω εκτιμήσεων που σχετίζονται με τα προμηθευτικά πλεονεκτήματα, η Επιτροπή εκτιμά ότι πρέπει να επέλθει κάποια μείωση στην αξία του πλεονεκτήματος όπως το υπολογίζει η Whitbread και εμφανίζεται στην ανακοίνωση, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι, όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 85, ένα σημαντικό ποσοστό μισθωτών θα αναζητήσει φθηνότερες τιμές από εκείνες που εμφανίζονται στον τιμοκατάλογο του προμηθευτή. Ωστόσο, λόγω των αναφορών που έγιναν στην προηγούμενη αιτιολογική σκέψη σχετικά με την αποδοχή και την ικανοποίηση από τις προσφορές και, επιπλέον, λόγω του γεγονότος ότι αυτή καθεαυτή η ύπαρξη ενός καταλόγου προμηθευτών με σταθερή θέση σε μεγάλο αριθμό διαχειριζόμενων καταστημάτων της Whitbread αποτελεί πλεονέκτημα, [ακόμη και αν δεν προσφέρονται πρόσθετες εκπτώσεις] (17), η μείωση θα πρέπει να είναι σε λογικά επίπεδα. Ως εκ τούτου, και προκειμένου να μειώσει στο μέτρο του δυνατού το περιθώριο ενδεχόμενου σφάλματος, η Επιτροπή θα βασίσει την εκτίμησή της σχετικά με την αξία αυτού του «αντισταθμιστικού οφέλους» σε μια μείωση της τάξης του 25 % των πλεονεκτημάτων που ανέφερε η Whitbread και περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση. Αναλόγως έχουν προσαρμοστεί και τα αντίστοιχα αριθμητικά στοιχεία λίρες στερλίνες ανά βαρέλι για επαγγελματικές υπηρεσίες, που εμφανίζονται στον πίνακα 3 κατωτέρω.

(87) Η αντιστάθμιση των κεφαλαιουχικών δαπανών που απολαμβάνουν οι υφιστάμενοι μισθωτές υπολογίζεται με την αφαίρεση από την εν λόγω επένδυση του πρόσθετου εισοδήματος το οποίο μπορεί να αναμένει η Whitbread επί χρονικό διάστημα πέντε ετών. Αυτό το πρόσθετο εισόδημα συνίσταται στη μέση αύξηση του μισθώματος που οφείλεται στις επενδύσεις, πολλαπλασιαζόμενη με τον αριθμό των σχεδίων, ο οποίος εν συνεχεία πολλαπλασιάζεται επί πέντε.

(88) Όλοι σχεδόν οι μισθωτές, οι οποίοι επωφελήθηκαν από τις κεφαλαιουχικές δαπάνες έδωσαν λεπτομερή στοιχεία της συνολικής επένδυσης που πραγματοποίησε η Whitbread και οι ίδιοι, καθώς και της αύξησης του μισθώματος που απορρέει από την επένδυση της WPP. Ανέφεραν ότι η αύξηση του μισθώματος αφορά τον υπόλοιπο χρόνο της μίσθωσης (η οποία έχει εικοσαετή διάρκεια) και όχι μόνο τα πέντε έτη που αναφέρονται στην ανωτέρω μέθοδο. Ορισμένοι ανέφεραν ότι, μετά το τέλος της σύμβασης, το πλήρες όφελος της επένδυσης επιστρέφει πάντοτε στη Whitbread.

(89) Ένας μισθωτής ανέφερε ότι πολιτική της WPP είναι ότι για μια κεφαλαιουχική επένδυση χαμηλότερη των 20 000 λιρών στερλινών, το ετήσιο μίσθωμα αυξάνεται κατά το 20 % της δαπάνης της επένδυσης. Για επενδύσεις άνω των 20 000 λιρών στερλινών, η αύξηση είναι της τάξης του 10 %. Τα αριθμητικά στοιχεία που παρουσίασαν οι μισθωτές που πραγματοποίησαν κεφαλαιουχικές δαπάνες επιβεβαιώνουν αυτή τη γενική πολιτική. Ένας μισθωτής ανέφερε ότι το ποσοστό της αύξησης του μισθώματος θα είναι υψηλότερο για επενδύσεις που δεν αποσκοπούν στην αύξηση της κατανάλωσης ποτών.

(90) Ασφαλώς αληθεύει ότι η αύξηση του μισθώματος αφορά διάστημα άνω των πέντε ετών, αλλά το ίδιο ισχύει και για το όφελος που θα έχει ο μισθωτής από την επένδυση. Μετά το τέλος της μίσθωσης, ο μισθωτής, τόσο στην Αγγλία όσο και στην Ουαλία έχει μεγαλύτερη ασφάλεια κατοχής του ακινήτου (Landlord and Tenant Act - βλέπε αιτιολογική σκέψη 34), εκτός αν η Whitbread επιθυμεί να χρησιμοποιήσει το ακίνητο για δικούς της σκοπούς.

(91) Ωστόσο, το αποτέλεσμα της προαναφερθείσας μεθόδου είναι σύμφωνο με δύο πιθανές εναλλακτικές μεθόδους υπολογισμού του στοιχείου του «αντισταθμιστικού οφέλους» των κεφαλαιουχικών δαπανών. Η πρώτη μέθοδος συνίσταται στη μείωση της μέσης αύξησης του μισθώματος που περιγράφεται ανωτέρω, με αφαίρεση του καθαρού φορολογικού πλεονεκτήματος (δεδομένου ότι ο φόρος που καταβάλλεται για τα μισθώματα θα είναι επιτρεπτέος). Εν συνεχεία, η μέθοδος ροής μετρητών χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του κόστους που αντιπροσωπεύει για τους μισθωτές η καταβολή των μισθωμάτων τους σε ένα δεδομένο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με το αρχικό επενδυτικό κόστος της Whitbread. Αν χρησιμοποιηθεί ένα «μετριοπαθές» (18) ποσοστό έκπτωσης της τάξης του 10 % και ένας μέσος φορολογικός συντελεστής ανά μισθωτή της τάξης του 30 %, το αντίστοιχο όφελος ανά βαρέλι που αναφέρεται στον κατωτέρω πίνακα 3 μπορεί να παραταθεί επί 16 έτη χωρίς να μειωθεί το κέρδος. Το διάστημα αυτό θα μπορούσε να καλύψει την υπόλοιπη διάρκεια της μίσθωσης σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, ενώ για πολλές επενδύσεις θα διαρκούσε ακόμη περισσότερο.

(92) Η δεύτερη εναλλακτική μέθοδος συνίσταται στην εξέταση των πλεονεκτημάτων από την οπτική γωνία του μισθωτή. Βασίζεται σε έντεκα σχέδια που ολοκλήρωσε η WPP στην ανατολική της περιφέρεια μεταξύ Μαρτίου και Σεπτεμβρίου 1997. Τα στοιχεία περιλαμβάνουν τη δαπάνη της WPP (μέσος όρος 92 000 λίρες στερλίνες), τις δαπάνες του μισθωτή ή εκτίμηση των δαπανών του (μέσος όρος 17 500 λίρες στερλίνες), εκτίμηση της αύξησης των πλεονεκτημάτων που λαμβάνει ο μισθωτής μετά τη σύναψη της μίσθωσης (μέσος όρος 11 700 λίρες στερλίνες) και την απόδοση των επενδύσεων που έχει πραγματοποιήσει ο μισθωτής (μέσος όρος 67 %). Εν συνεχεία, γίνεται σύγκριση της μέσης αύξησης των πλεονεκτημάτων με τη «φυσιολογική» απόδοση του 15 % της επένδυσης του μισθωτή και το μέσο όφελος που προκύπτει ανέρχεται σε 9 100 λίρες στερλίνες. Αν συγκριθεί η μέση δαπάνη της WPP στο δείγμα με τον πραγματικό μέσο όρο, βλέπουμε ότι ο μισθωτής λαμβάνει μέσο «αντισταθμιστικό όφελος» ύψους 6 900 λιρών στερλινών ετησίως. Αν θεωρηθεί ότι η ενδεδειγμένη χρονική περίοδος για τον υπολογισμό αυτού του αντισταθμιστικού οφέλους είναι πέντε έτη, τα λαμβανόμενα οφέλη ανά βαρέλι θα είναι σύμφωνα με εκείνα που εμφανίζονται στον πίνακα 3 κατωτέρω.

(93) Το αποτέλεσμα του υπολογισμού αυτού σχετικά με την τιμή απόκλισης και τα αντισταθμιστικά οφέλη εμφανίζεται στον ακόλουθο πίνακα:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

(94) Πέραν αυτών των ποσοτικά προσδιορίσιμων «αντισταθμιστικών οφελών», η Whitbread έχει, σε εκατοντάδες περιπτώσεων, αποδεχθεί εκχώρηση της σύμβασης της μίσθωσης λόγω προσωπικών ή επαγγελματικών προβλημάτων του μισθωτή. Σε λίγες περιπτώσεις, η Whitbread αποδέχθηκε τη μείωση του μισθώματος (19). Αυτά τα στοιχεία «συνεργασίας» και το γεγονός ότι το καταβαλλόμενο μίσθωμα είναι χαμηλότερο από εκείνο που καταβάλλει ένας επιχειρηματίας ανεξάρτητος από δέσμευση αποκλειστικής προμήθειας, στηρίζουν τον ισχυρισμό ότι οι δεσμευμένοι μισθωτές αντιμετωπίζουν διαφορετικούς κινδύνους σε σχέση με τους ανεξάρτητους επαγγελματίες.

II. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Α. ΑΡΘΡΟ 85 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1

1. Η σχετική αγορά

1.1. Η σχετική αγορά προϊόντος

(95) Η υπό εξέταση αγορά προϊόντος περιλαμβάνει, κατ' αρχάς, όλα τα προϊόντα που ο καταναλωτής θεωρεί ως λογικώς εναλλάξιμα μεταξύ τους λόγω των χαρακτηριστικών, της τιμής ή του σκοπού για τον οποίο προορίζονται (20). Όπως δήλωσε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην απόφαση Δηλιμίτη (21), «η σχετική αγορά προσδιορίζεται, πρώτον, σε συνάρτηση με τη φύση της οικονομικής δραστηριότητας, στην προκειμένη περίπτωση την πώληση μπίρας. Οι πωλήσεις αυτές πραγματοποιούνται τόσο στο λιανικό εμπόριο όσο και εντός των εστιατορίων και ποτοπωλείων. Από την άποψη του καταναλωτή, ο τομέας των ποτοπωλείων

(22) και εστιατορίων διαφέρει από τον τομέα του λιανικού εμπορίου, καθόσον οι πωλήσεις στον πρώτο τομέα δεν συνίστανται απλώς σε αγοραπωλησίες προϊόντων, αλλά και σε παροχές υπηρεσιών, η δε κατανάλωση μπίρας στα εστιατόρια και ποτοπωλεία δεν εξαρτάται κυρίως από οικονομικούς παράγοντες. Αυτή η ιδιαιτερότητα των πωλήσεων εντός των εστιατορίων επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι ζυθοποιίες έχουν οργανώσει ειδικά δίκτυα διανομής στον τομέα αυτόν, για τα οποία είναι αναγκαίες ειδικές εγκαταστάσεις, και ότι οι τιμές στον τομέα αυτόν είναι κατά γενικό κανόνα υψηλότερες των τιμών πωλήσεως στο λιανικό εμπόριο

(22) Η γερμανική (γλώσσα της διαδικασίας) έκδοση της απόφασης χρησιμοποιεί τον όρο «Schankwirtschaften». Στη γαλλική έκδοση, που αποτελεί τη γλώσσα εργασίας του Δικαστηρίου, χρησιμοποιείται ο όρος «cafιs».».

(96) Λόγω του ειδικού συστήματος που ισχύει στο Ηνωμένο Βασίλειο όσον αφορά τη χορήγηση αδειών, πρέπει να διευκρινιστεί ποια τμήματα των τριών κατηγοριών σημείων πώλησης που διαθέτουν άδεια επιτόπιας κατανάλωσης (αιτιολογική σκέψη 22) συνιστούν τη σχετική αγορά προϊόντος των «ποτοπωλείων και εστιατορίων». Προς τούτο, γίνεται αναφορά στην αιτιολογική σκέψη 43 της ανακοίνωσης που αφορά τον κανονισμό, όπου αναφέρεται ότι «η έννοια των "σημείων πώλησης και κατανάλωσης ποτών" καλύπτει οποιοδήποτε εξουσιοδοτημένο σημείο πώλησης που χρησιμοποιείται για το σκοπό αυτόν. Περιλαμβάνονται επίσης ιδιωτικές λέσχες». Αυτό είναι εύκολο να κατανοηθεί, δεδομένου ότι όλα τα σημεία πώλησης, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που διαθέτουν περιορισμένη άδεια, διαθέτουν το κοινό στοιχείο ότι τα ποτά αγοράζονται για επιτόπια κατανάλωση και ότι εμπεριέχεται ένα σημαντικό στοιχείο παροχής υπηρεσιών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η τιμή της μπίρας στις λέσχες, η οποία τον Δεκέμβριο του 1994 ανερχόταν στο 82-83 % περίπου της τιμής που ίσχυε στις pub, είναι χαμηλότερη από αυτήν που χρεώνεται στις pub (22). Ωστόσο, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι οι εν λόγω λέσχες λειτουργούν σε μη κερδοσκοπική βάση. Ωστόσο, λόγω του ενυπάρχοντος στοιχείου παροχής υπηρεσιών, η τιμή στις λέσχες παραμένει υψηλότερη από την τιμή πώλησης της μπίρας στα σουπερμάρκετ. Επιπλέον, το συγκεκριμένο σύστημα διανομής για το σύνολο των καταστημάτων με άδεια επιτόπιας κατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένων των λεσχών, είναι το ίδιο: οι ειδικές εγκαταστάσεις παροχής βαρελίσιας μπίρας, ο τιμοκατάλογος των σημάτων μπίρας της ζυθοποιίας και η εφαρμογή των δεσμευτικών δανείων.

(97) Εξ αυτών συνάγεται ότι η αγορά αναφοράς είναι εκείνη της διανομής μπίρας σε καταστήματα πώλησης και κατανάλωσης οινοπνευματωδών (το σύνολο της αγοράς επιτόπιας πώλησης και κατανάλωσης). Όπως αναφέρεται στην απόφαση Δηλιμίτη (23), το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται λόγω της ύπαρξης ορισμένων κοινών σημείων μεταξύ των δύο αυτών δικτύων διανομής 7 οι λιανικές πωλήσεις παρέχουν σε νέους ανταγωνιστές τη δυνατότητα να καθιστούν γνωστά τα σήματά τους και να εκμεταλλεύονται τη φήμη τους για να διεισδύσουν στην αγορά των εστιατορίων και των ποτοπωλείων.

1.2. Η σχετική γεωγραφική αγορά

(98) Οι αντικειμενικές ανταγωνιστικές συνθήκες προσφοράς και ζήτησης όσον αφορά την προμήθεια μπίρας στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης διαφέρουν αισθητά στις διάφορες περιοχές της Κοινότητας. Όπως ανέφερε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο σημείο 18 της απόφασης Δηλιμίτη, οι περισσότερες συμβάσεις προμήθειας μπίρας εξακολουθούν να συνάπτονται, κατά το πλείστον, σε εθνικό επίπεδο. Κατά συνέπεια, για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού, στη σύμβαση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η βρετανική αγορά διανομής μπίρας στα εστιατόρια και τα ποτοπωλεία.

(99) Η βρετανική αγορά διαφέρει επίσης από τις αγορές μπίρας των άλλων κρατών μελών λόγω της ύπαρξης των διατάξεων (αιτιολογική σκέψη 15), της υψηλής κατανάλωσης βαρελίσιας μπύρας (αιτιολογική σκέψη 18), της παρουσίας εταιρειών διαχείρισης pub (αιτιολογική σκέψη 21), των κανονισμών παροχής άδειας λειτουργίας pub (αιτιολογικές σκέψεις 22 και 23) και λόγω της ποικιλίας των ειδών της προσφερόμενης μπίρας (αιτιολογική σκέψη 42).

2. Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων

(100) Η Whitbread και οι μισθωτές της είναι επιχειρήσεις, κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1.

(101) Οι ατομικές μισθώσεις που συνάπτονται μεταξύ της Whitbread και των μισθωτών της, βάσει των τυποποιημένων μισθώσεων που προαναφέρθηκαν, είναι συμβάσεις κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1.

3. Αρνητικές επιπτώσεις των κυριότερων περιορισμών επί του ανταγωνισμού

3.1. Περιγραφή και χαρακτήρας των κυριότερων περιορισμών

(102) Χαρακτηριστικό στοιχείο μιας σύμβασης προμήθειας μπίρας όπως οι μισθώσεις είναι ότι αναφέρει εν γένει την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας, η οποία συνοδεύεται, κατά κανόνα, από απαγόρευση πωλήσεως ανταγωνιστικών προϊόντων εντός του μισθίου (24). Οι εν λόγω ρήτρες διατυπώνονται στη μίσθωση ως ακολούθως (αιτιολογικές σκέψεις 42-43):

- ο μισθωτής υποχρεούται να αγοράζει από τη Whitbread ή τον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπό της και από κανένα άλλο άτομο ή εταιρεία τις μπίρες που ορίζονται στη σύμβαση (με εξαίρεση τη ρήτρα για την μπίρα άλλου ζυθοποιού) για πώληση στο κατάστημά του 7 στην πράξη ο ζυθοποιός διατηρεί το δικαίωμα να προσθέσει, να αντικαταστήσει ή να διαγράψει τα σήματα ορισμένου είδους μπίρας από τον τιμοκατάλογο της εταιρείας (υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας),

- ο μισθωτής δεν πωλεί ούτε εκθέτει για πώληση στο κατάστημά του ούτε εισάγει στο κατάστημα με το σκοπό την πώληση α) μπίρες ίδιου τύπου με εκείνες που καθορίζονται στη σύμβαση, τις οποίες δεν προμηθεύεται από τη Whitbread ή αντιπροσώπου της 7 ή β) οποιαδήποτε άλλη μπίρα εκτός αν i) είναι συσκευασμένη σε φιάλες, κυτία ή άλλα μικρά δοχεία ή ii) είναι σε μορφή βαρελίσιας μπίρας και η πώληση της μπίρας αυτής αποτελεί συνηθισμένο φαινόμενο ή καθίσταται αναγκαία προκειμένου να ικανοποιήσει επαρκή ζήτηση κατά την άποψη του μισθωτή (απαγόρευση ανταγωνισμού).

(103) Πρέπει να σημειωθεί ότι, εκτός από τη ρητή απαγόρευση ανταγωνισμού όσον αφορά συγκεκριμένα είδη μπίρας, η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας είναι διατυπωμένη με τρόπο που υπονοεί την απαγόρευση ανταγωνισμού με αναφορά στη γενική έκφραση «τις συγκεκριμένες μπίρες».

(104) Λόγω της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας, οι μισθωτές δεν δικαιούνται να αποδεχθούν προσφορές προϊόντων που υπόκεινται σε συμβάσεις άλλων προμηθευτών. Εξάλλου, απαγορεύεται ο ανταγωνισμός στην αγορά των μισθωτών μεταξύ του ζυθοποιού και άλλων χονδρεμπόρων μπίρας που προσφέρουν τα ίδια εμπορικά σήματα (απαγόρευση ανταγωνισμού στο πλαίσιο του ίδιου εμπορικού σήματος).

(105) Η ρητή και σιωπηρή απαγόρευση ανταγωνισμού για συγκεκριμένα είδη μπίρας, δηλαδή η απαγόρευση που επιβάλλεται στους μισθωτές να αγοράζουν άλλα σήματα συγκεκριμένου τύπου από άλλους παραγωγούς μπίρας περιορίζει τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο του ίδιου εμπορικού σήματος. Οι διατάξεις της σύμβασης που αφορούν την αγορά σημάτων μπίρας που δεν ορίζονται στη σύμβαση επιβάλλουν ορισμένα διοικητικά εμπόδια στους μισθωτές, αλλά, στην πραγματικότητα, δεν περιορίζουν τη δυνατότητά τους να προσφέρουν μπίρες αυτού του τύπου στο κατάστημά τους. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω ρήτρες δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό.

3.2. Περιοριστικό αποτέλεσμα

(106) Άπαξ και προσδιορισθεί ο χαρακτήρας του περιορισμού του ανταγωνισμού που επιφέρει το δίκτυο μισθώσεων των ζυθοποιιών, πρέπει να καταδειχθούν τα περιοριστικά αποτελέσματα τα οποία δημιουργούνται μεταξύ λιανεμπόρων και προμηθευτών στη σχετική αγορά (25).

(107) Στην υπόθεση Brasserie De Haecht κατά Wilkin (26), το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έκρινε ότι, για να εκτιμηθούν τα αποτελέσματα μιας σύμβασης προμήθειας μπίρας πρέπει να ληφθεί υπόψη το οικονομικό και το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσεται και εντός του οποίου μπορεί να συμβάλει, μαζί με άλλες συμφωνίες, στην πρόκληση σωρευτικού αποτελέσματος επί της λειτουργίας του ανταγωνισμού. Κατά συνέπεια, επιβάλλεται να εκτιμηθεί, κατ' αρχάς, το συνολικό αποτέλεσμα όλων των δικτύων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, από την ίδια αυτή απόφαση προκύπτει ότι το σωρευτικό αποτέλεσμα των πλειόνων παρομοίων συμβάσεων αποτελεί ένα από τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να κριθεί αν το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο μπορεί να επηρεαστεί από ενδεχόμενη αλλοίωση της λειτουργίας του ανταγωνισμού (27).

3.2.1. Σωρευτικό αποτέλεσμα διαφόρων παρομοίων δικτύων

(108) Σκοπός της εκτίμησης αυτής είναι να υπολογισθεί ο βαθμός περιορισμού της βρετανικής αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης, καθώς και τα εμπόδια που συναντούν άλλοι παραγωγοί μπίρας, ημεδαποί ή αλλοδαποί, προκειμένου να αποκτήσουν ανεξάρτητη πρόσβαση στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης, όπως προκύπτει από το σωρευτικό αποτέλεσμα όλων των δικτύων ζυθοποιίας. Εν ολίγοις, η εκτίμηση σχετίζεται με τη δυνατότητα που έχουν οι άλλοι ζυθοποιοί να φθάσουν στον τελικό καταναλωτή με ανταγωνιστικούς όρους (28), οι οποίοι ορίζονται κατά τρόπο ανεξάρτητο από τον εκάστοτε ζυθοποιό.

(109) Επιπλέον, δεδομένου ότι η Whitbread κοινοποίησε τις μισθώσεις προκειμένου να λάβει παρέκκλιση με ισχύ από την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών, η εν λόγω εκτίμηση πρέπει να ξεκινήσει αναδρομικά το 1990, έτος εισαγωγής της εικοσαετούς μίσθωσης.

(110) Το περιοριστικό αποτέλεσμα που προκύπτει από τα δίκτυα συμβάσεων των ζυθοποιών λαμβάνει διάφορες μορφές. Πρώτον, παρατηρείται μια κάθετη ενοποίηση των βρετανών ζυθοποιών, η οποία ξεκινά από το επίπεδο λιανικής πώλησης. Η κάθετη αυτή ενοποίηση λαμβάνει τη μορφή καταστημάτων τα οποία διαχειρίζονται υπάλληλοι του ζυθοποιού και καταστημάτων που δεσμεύονται με σύμβαση αποκλειστικής προμήθειας. Δεύτερον, το δίκτυο περιλαμβάνει επίσης «κάθετες συμφωνίες» σε δύο επίπεδα. Αφενός, απευθείας με τα σημεία λιανικής πώλησης μέσω δεσμευτικών δανείων, αφετέρου, σε επίπεδο χονδρικής πώλησης, μέσω «δεσμευτικών» συμβάσεων προμήθειας, δηλαδή συμφωνιών που περιλαμβάνουν υποχρεώσεις αποκλειστικής προμήθειας, υποχρεώσεις ελάχιστης προμήθειας, υποχρεώσεις αποθεματοποίησης, κ.λπ. που συνάπτονται με «παραδοσιακούς» χονδρεμπόρους, εταιρείες που εκμεταλλεύονται ποτοπωλεία και δεν είναι παραγωγοί μπίρας ή άλλους ζυθοποιούς στο πλαίσιο της δράσης τους ως χονδρεμπόρων.

(111) Όπως παρατηρείται στον πίνακα 2 (αιτιολογική σκέψη 23), οι πωλήσεις των καταστημάτων που είναι συνδεδεμένα με τους ζυθοποιούς ή εκείνων τα οποία διαχειρίζονται άμεσα οι εταιρείες αντιπροσώπευαν το 1985 περίπου το 55 % των πωλήσεων στον τομέα της επιτόπιας κατανάλωσης. Κατά το ίδιο έτος, τα δεσμευτικά δάνεια περιόριζαν ένα επιπλέον ποσοστό 22 % της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης. Λαμβάνοντας υπόψη ότι πριν από την καθιέρωση των διατάξεων είχαν επέλθει περιορισμένες αλλαγές στην κατάσταση του τομέα επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα στοιχεία του 1985 θεωρούνται αντιπροσωπευτικά τουλάχιστον για το διάστημα 1985-1989. Το 1990, οι διατάξεις δεν είχαν ακόμη πλήρη εφαρμογή και έτσι, παρότι η κατάσταση είχε αρχίσει να μεταβάλλεται σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, μπορεί να εκτιμηθεί ότι περίπου το 70 % της κατανάλωσης μπίρας στον βρετανικό τομέα επιτόπιας κατανάλωσης εξακολουθούσε να λαμβάνει χώρα σε δεσμευμένα σημεία πώλησης.

(112) Όσον αφορά το 1997, τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία του είδους αυτού, τα δεσμευμένα σημεία πώλησης και εκείνα των οποίων η διαχείριση γίνεται άμεσα από τη ζυθοποιία ανέρχονται στο 27,2 % του συνολικού όγκου, ενώ τα καταστήματα που εξαρτώνται λόγω δεσμευτικών δανείων αναλογούν στο 18,1 %. Ένα μη προσδιορίσιμο μέρος του όγκου των καταστημάτων που συνδέονται με το ζυθοποιό λόγω της λήψης δεσμευτικών δανείων δεν είναι γνωστό λόγω της νομικής υποχρέωσης του λιανοπωλητή να αγοράζει τον όγκο της προμήθειας από τον δεσμεύοντα ζυθοποιό (βλέπε αιτιολογική σκέψη 25) (29), αλλά το πιθανότερο είναι ότι η νομική αυτή δέσμευση καλύπτει τουλάχιστον το 10 % του συνολικού όγκου του τομέα επιτόπιας κατανάλωσης. Ως εκ τούτου, προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι βρετανοί ζυθοποιοί δεσμεύουν άμεσα κατ' ανώτατο όριο ένα ποσοστό 45,3 % (το ελάχιστο εκτιμώμενο όριο ανέρχεται σε 37 %). Η σημασία που ποσοστού αυτού στη βρετανική αγορά επιτόπιας κατανάλωσης έχει ως συνέπεια ότι δεν παρέχεται στους άλλους ζυθοποιούς η ευκαιρία να έχουν ανεξάρτητη απευθείας πρόσβαση στην αγορά λιανικής πώλησης.

(113) Έχει υποστηριχθεί ότι δεν πρέπει πλέον να θεωρείται ότι οι δεσμεύσεις του είδους αυτού παρεμποδίζουν την πρόσβαση, δεδομένου ότι οι διατάξεις έδωσαν τη δυνατότητα τερματισμού ενός δεσμευτικού δανείου με τρίμηνη προειδοποίηση.

(114) Η Επιτροπή αποδέχεται το γεγονός ότι δεν αποκλείεται πάντοτε η ανεξάρτητη πρόσβαση σε σημεία πώλησης που συνδέονται με δεσμευτικά δάνεια, δεδομένου ότι ένας μη προσδιορισμένος αριθμός των εν λόγω δεσμευτικών συμφωνιών δεν έχει αποκλειστικό χαρακτήρα (30). Ωστόσο, όσον αφορά τις μη αποκλειστικές συμφωνίες δεσμευτικών δανείων, περιορίζεται η δυνατότητα των άλλων ζυθοποιών να έχουν άμεση πρόσβαση στον τελικό καταναλωτή με ανταγωνιστικούς όρους που καθορίζονται ανεξάρτητα.

(115) Η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι οι διατάξεις διευκολύνουν τον τερματισμό ενός δεσμευτικού δανείου. Ωστόσο, η μέση τετραετής διάρκεια φανερώνει ότι η συμβατική σχέση δεν έχει προσωρινό χαρακτήρα. Επιπλέον, ο ζυθοποιός που επιθυμεί να έχει ανεξάρτητη πρόσβαση σε ένα κατάστημα που συνδέεται με σύμβαση δεσμευτικού δανείου πρέπει να προσφέρει στον επιχειρηματία της συγκεκριμένης pub τα οικονομικά μέσα για να εξοφλήσει το πρώτο δάνειο (το πιθανότερο μέσω ενός νέου δεσμευτικού δανείου). Κατά συνέπεια, ο ανταγωνισμός μεταξύ των ζυθοποιών αυτών δεν περιορίζεται στην ποιότητα ούτε στην (άμεση) τιμή της μπίρας, αλλά προϋποθέτει ότι και ο άλλος ζυθοποιός θα προσφέρει δεσμευτικά δάνεια. Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι μια τέτοια ανεξάρτητη πρόσβαση σε ένα δεσμευμένο κατάστημα έχει σημασία μόνον για ένα ζυθοποιό που προσφέρει όλα ή τα περισσότερα είδη μπίρας που προσφέρονται κατά κανόνα στο κοινό, διότι διαφορετικά το συνολικό κόστος χρηματοδότησης του δανείου θα πρέπει να αντισταθμιστεί με την πώληση ενός σήματος (ή ενός περιορισμένου αριθμού σημάτων).

(116) Δεν αμφισβητείται το γεγονός ότι τα δεσμευμένα καταστήματα ενδέχεται να προσφέρουν ακόμη έμμεση πρόσβαση σε άλλους ζυθοποιούς στο βαθμό που ο ζυθοποιός ή ο χονδρέμπορος που επιβάλλει τη δέσμευση (μέσω δέσμευσης κυριότητας ή δανειακής δέσμευσης) είναι διατεθειμένος να προμηθεύει τα δεσμευμένα σημεία πώλησης με μπίρα άλλων ζυθοποιών. Ωστόσο, η εκτίμηση του αποτελέσματος περιορισμού πρέπει να εστιαστεί στις δυνατότητες ανεξάρτητης πρόσβασης άλλων ζυθοποιών, η οποία σαφώς δεν προκύπτει από την «οριζόντια» συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστών. Μια τέτοια συνεργασία δύναται να περιορίσει το επίπεδο του ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων ζυθοποιών στο πλαίσιο του ίδιου σήματος, ενώ είναι σαφές ότι ο ζυθοποιός ο οποίος επιβάλλει τη δέσμευση θα αποδεχθεί την πώληση της μπίρας άλλου ζυθοποιού στα σημεία πώλησης που ελέγχει, μόνο αν αυτό αποβαίνει προς όφελός του.

(117) Πέραν των άμεσων δεσμεύσεων (διαχειριζόμενα και εκμισθωμένα καταστήματα και δεσμευτικά δάνεια) που συνάπτουν οι ζυθοποιοί του Ηνωμένου Βασιλείου με τα σημεία λιανικής πώλησης, πρέπει να αναφερθεί ότι το 19,7 % (1997) διανέμεται μέσω των καταστημάτων που ανήκουν ή διευθύνονται απευθείας από εταιρείες ιδιοκτησίας ποτοπωλείων που δεν παράγουν μπίρα. Εκτιμάται ότι ο όγκος που αντιστοιχεί στις συμφωνίες προμήθειας με «δέσμευση» μεταξύ αλυσίδων pub και ζυθοποιών ανέρχεται σε 13 %. Το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει τον συνολικό όγκο της Inntrepreneur Pub Company Limited, της Spring Estates Limited και της Allied Domecq Retailing. Όλες αυτές οι επιχειρήσεις υποχρεώθηκαν το 1997 να αγοράσουν (31) από έναν μόνον εθνικό ζυθοποιό σχεδόν όλη την ποσότητα μπίρας που καταναλώθηκε στα καταστήματά τους. Επίσης, περιλαμβάνονται οι εκτιμήσεις των προμηθειών των τεσσάρων εθνικών ζυθοποιών, οι οποίες υπόκεινται σε συμβατικούς περιορισμούς, προς αλυσίδες pub.

(118) Ως εκ τούτου, συνάγεται ότι η προμήθεια ενός μέγιστου ποσοστού 58 % περίπου (ελάχιστη εκτίμηση 50 %) του όγκου μπίρας που αντιστοιχεί στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου, κατά το 1997, εξακολουθούσε να πραγματοποιείται μέσω δεσμευτικών περιορισμών των ζυθοποιών. Κατά συνέπεια, από το 1990, οι δεσμευτικές συμφωνίες των βρετανών ζυθοποιών επηρέασαν αισθητά τις δυνατότητες ανεξάρτητης πρόσβασης στην αγορά μπίρας επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου.

3.2.2. Άλλοι παράγοντες

(119) Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι, όπως τελευταία επιβεβαιώνεται στην προαναφερθείσα απόφαση Δηλιμίτη, το αποτέλεσμα του δικτύου των συμφωνιών αποκλειστικής αγοράς αποτελεί έναν μόνον από τους παράγοντες, που μεταξύ άλλων διαμορφώνουν το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο πρέπει να εκτιμάται μια συμφωνία. Οι άλλοι παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι, κατ' αρχήν, αυτοί που αφορούν τις ευκαιρίες πρόσβασης και, κατά δεύτερο λόγο, οι όροι υπό τους οποίους δρουν οι ανταγωνιστικές δυνάμεις στη σχετική αγορά.

3.2.2.1. Ευκαιρίες πρόσβασης

(120) Το σημείο 21 της απόφασης Δηλιμίτη αναφέρεται στις «πραγματικές και συγκεκριμένες δυνατότητες ενός νέου ανταγωνιστή να ενταχθεί στο δίκτυο των συμβάσεων αγοράζοντας μια ζυθοποιία που έχει ήδη αναπτύξει δράση στη σχετική αγορά μαζί με όλη την αλυσίδα των σημείων πωλήσεως της ζυθοποιίας αυτής ή να παρακάμψει το δίκτυο αυτό συμβάσεων ανοίγοντας νέα εστιατόρια και ποτοπωλεία. Προς τούτο πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ρυθμίσεις και οι συμβάσεις που διέπουν τις αγοραπωλησίες εταιρειών και τη δημιουργία σημείων πωλήσεως, καθώς και ο κατώτατος αριθμός σημείων πωλήσεως που είναι αναγκαίος για την επικερδή εκμετάλλευση ενός συστήματος διανομής. Η ύπαρξη εμπόρων χονδρικής πωλήσεως μπίρας, οι οποίοι δεν δεσμεύονται έναντι παραγωγών που δρουν στην αγορά, αποτελεί επίσης παράγοντα που θα μπορούσε να διευκολύνει τους νέους παραγωγούς να διεισδύσουν στην αγορά αυτή, αφού θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για τη διανομή της μπίρας τους τα δίκτυα πωλήσεως των ανωτέρω εμπόρων».

(121) Η δημιουργία σημαντικού αριθμού νέων καταστημάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα δεν είναι εύκολη λόγω των νόμων που διέπουν τη χορήγηση αδείας (βλέπε αιτιολογική σκέψη 33). Και μολονότι ο τομέας των pub στο Ηνωμένο βασίλειο παρουσιάζει κινητικότητα και μεγάλος αριθμός pub πωλήθηκε με ατομικές συμφωνίες, πρέπει να σημειωθεί ότι η επένδυση που πρέπει να πραγματοποιήσει ένας νέος ανταγωνιστής για να αποκτήσει δίκτυο σημείων πωλήσεων ή για να ανοίξει νέα καταστήματα είναι σημαντική (32), και συνεπάγεται στην πράξη ότι ο ζυθοποιός θα πρέπει να καταστεί και έμπορος λιανικής πώλησης στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό συνεπάγεται επιπλέον πρόσθετους οριζόντιους δεσμούς με άλλους ζυθοποιούς του Ηνωμένου Βασιλείου για την προμήθεια όλων των διαφορετικών τύπων μπίρας που ένα κατάστημα λιανικής πώλησης πρέπει να διαθέτει, δεδομένου ότι οι νέοι ανταγωνιστές (και ειδικά οι αλλοδαποί ανταγωνιστές) τείνουν να προσφέρουν μεμονωμένα μάλλον σήματα παρά το πλήρες φάσμα των τύπων μπίρας που είναι διαδεδομένες στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(122) Οι άμεσες εξαγορές

ζυθοποιών του Ηνωμένου Βασιλείου (και των εξαρτώμενων καταστημάτων τους) από αλλοδαπούς ζυθοποιούς συνέβη ορισμένες φορές κατά τα πρόσφατα έτη, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις ο αλλοδαπός ζυθοποιός εκχώρησε στη συνέχεια το δικαίωμα κυριότητάς του (η ολλανδική ζυθοποιία Grolsch στο Ruddles, και η αυστραλιανή ζυθοποιία Foster στο Courage).

(123) Επιπλέον, ο σχετικά μικρός ρόλος των «παραδοσιακών» εμπόρων χονδρικής πώλησης στη διανομή μπίρας στο Ηνωμένο Βασίλειο (αιτιολογική σκέψη 20) δημιουργεί δυσκολίες στον αλλοδαπό ζυθοποιό, ή στο νέο ζυθοποιό, που θα προσπαθούσε να εισέλθει στην αγορά ανεξάρτητα.

(124) Για το λόγο αυτό, στις περισσότερες περιπτώσεις οι ξένες ζυθοποιίες χορηγούν σε μεγάλο ζυθοποιό του Ηνωμένου Βασιλείου τη άδεια παρασκευής και διανομής των προϊόντων τους στο Ηνωμένο Βασίλειο, αποκτώντας κατ' αυτό τον τρόπο πρόσβαση στα καταστήματα και το δίκτυο διανομής τους στις ανεξάρτητες επιχειρήσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο ζυθοποιός του Ηνωμένου Βασιλείου θα έχει ισχυρή επιρροή στην προβολή και τη διαφήμιση του σήματος του αλλοδαπού ζυθοποιού.

(125) Η Επιτροπή δέχεται ότι ο αυξανόμενος όγκος των λιανικών πωλήσεων στα σημεία πώλησης που εκμεταλλεύονται εταιρείες οι οποίες δεν αποτελούν ταυτόχρονα και ζυθοποιίες προσφέρει, τουλάχιστον θεωρητικά, μεγαλύτερες δυνατότητες σε άλλους ζυθοποιούς να αποκτήσουν πρόσβαση στον τομέα επιτόπιας κατανάλωσης μπίρας του Ηνωμένου Βασιλείου. Όντως, είναι ευκολότερο για έναν νεοεισερχόμενο στην αγορά να συνάψει συμφωνία με εταιρεία pub, ακόμη και αν ο νεοεισερχόμενος διαθέτει ένα μόνο σήμα, και κατ' αυτόν τον τρόπο να αποκτήσει πρόσβαση σε όλο το εν λόγω δίκτυο pub, παρά να συνάψει συμφωνίες με μεμονωμένα καταστήματα πώλησης. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω στην αιτιολογική σκέψη 117, ο ακριβής βαθμός ανοίγματος της συγκεκριμένης αγοράς δεν είναι δυνατό να εκτιμηθεί. Επιπλέον, ένας ζυθοποιός που επιθυμεί να προμηθεύσει μία εταιρεία που δεν διαθέτει το δικό της δίκτυο διανομής, θα πρέπει να οργανώσει τη διανομή (βλέπε επίσης αιτιολογικές σκέψεις 21 και 30).

3.2.2.2. Ανταγωνιστικές δυνάμεις στην αγορά (33)

(126) Ο τομέας της ζυθοποιίας στο Ηνωμένο Βασίλειο διέρχεται μια φάση συγκέντρωσης (βλέπε αιτιολογική σκέψη 19). Επιπλέον, η συνολική ζήτηση μπίρας καθώς και η αγορά επιτόπιας κατανάλωσης είναι πιθανόν ότι θα συνεχίσουν να συρρικνώνονται ή, στην καλύτερη περίπτωση, θα παραμείνει στατική (αιτιολογική σκέψη 16). Επιπλέον, οι διαρκώς αυξανόμενες διαφημιστικές δαπάνες που απαιτούνται για τη στήριξη ενός σήματος (εφάπαξ έξοδο), αποτελεί πρόσθετο κίνητρο για τους αλλοδαπούς ζυθοποιούς να εισέλθουν στην αγορά μέσω συμφωνιών χορήγησης αδείας. Τέλος, οι δυνατότητες χρησιμοποίησης ενός γνωστού ονόματος στην αγορά κατανάλωσης μπίρας εκτός καταστήματος για την απόκτηση πρόσβασης στην αγορά επιτόπιας κατανάλωσης είναι περισσότερο περιορισμένες στο Ηνωμένο Βασίλειο από ότι στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεδομένου ότι η κατανάλωση μπίρας εκτός καταστήματος αντιπροσωπεύει μόνο το 27 % των συνολικών πωλήσεων μπίρας (αιτιολογική σκέψη 16).

3.3. Συμπέρασμα όσον αφορά το πρώτο κριτήριο Δηλιμίτη

(127) Κατά συνέπεια, μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι από την εξέταση όλων των δεσμευτικών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένων αλλά όχι μόνο των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας μπίρας, και των άλλων παραγόντων που σχετίζονται με το οικονομικό και νομικό πλαίσιο της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο προκύπτει ότι οι δεσμευτικές συμφωνίες των ζυθοποιών είχαν το 1990 και συνεχίζουν να έχουν, βάσει των πλέον πρόσφατων διαθέσιμων πληροφοριών, το σωρευτικό αποτέλεσμα να παρεμποδίζουν την ανεξάρτητη είσοδο νέων εγχώριων και αλλοδαπών ανταγωνιστών στην εν λόγω αγορά.

3.4. Σημαντική συμβολή

(128) Στη συνέχεια πρέπει να εκτιμηθεί, όπως το Δικαστήριο διευκρίνισε στη σκέψη 24 της απόφασης Δηλιμίτη, «κατά πόσον οι συμβάσεις της συγκεκριμένης ζυθοποιίας συμβάλλουν στην παραγωγή του σωρευτικού αποτελέσματος του συνόλου των παρεμφερών συμβάσεων που έχουν συναφθεί στην αγορά αυτή. Η ευθύνη για τη στεγανοποίηση αυτή της αγοράς βαρύνει, σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες περί ανταγωνισμού, τις ζυθοποιίες που συμβάλλουν σημαντικά στο αποτέλεσμα αυτό. Κατά συνέπεια, δεν ισχύει η απαγόρευση του άρθρου 85 παράγραφος 1 για τις συμβάσεις προμήθειας μπίρας που συνάπτουν οι ζυθοποιίες των οποίων η συμβολή στο σωρευτικό αποτέλεσμα αυτό είναι ασήμαντη». Για το λόγο αυτό, κατά την εκτίμηση της συμβολής της συγκεκριμένης ζυθοποιίας, στην προκειμένη περίπτωση της Whitbread, πρέπει να εκτιμηθεί το συνολικό δεσμευμένο δίκτυο, συμπεριλαμβανόμενης, αλλά όχι μόνο, της υποχρέωσης αποκλειστικής αγοράς και της εγγενούς υποχρέωσης μη ανταγωνισμού στις μισθώσεις. Δηλαδή, είναι το δίκτυο το οποίο, σύμφωνα με την απόφαση Δηλιμίτη, «πρέπει να συντελεί σημαντικά στη στεγανοποίηση την οποία προξενεί το σύνολο των εν λόγω δεσμευτικών συμφωνιών εντός του οικονομικού και νομικού τους πλαισίου» (34).

(129) Κατά την εκτίμηση αυτή, θα εξετασθεί το αποτέλεσμα του συνολικού δικτύου της Whitbread 7 η διαπίστωση περιοριστικού αποτελέσματος του δικτύου θα ισχύει εξίσου και για τα συστατικά στοιχεία του (35).

3.4.1. Η ανακοίνωση de-minimis όσον αφορά τη μπίρα (36)

(130) Η Whitbread είναι σαφές ότι δεν αποτελεί «μικρό ζυθοποιό», όπως ορίζεται στην ανακοίνωση, δεδομένου ότι παράγει άνω των 200 000 hl., το μερίδιο αγοράς της είναι άνω του 1 % της αγοράς επιτόπιας κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου και η τυποποιημένη εικοσαετής μίσθωση υπερβαίνει το ανώτατο όριο των 15 ετών που αναφέρεται στην ανακοίνωση.

3.4.2. Ατομικ