ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 21ης Οκτωβρίου 1998 σχετικά με διαδικασία κινηθείσα βάσει του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΚ (υπόθεση IV/35.691/Ε-4 - Καρτέλ προμονωμένων σωλήνων) (κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1998) 3117) (Τα κείμενα στην αγγλική, δανική, φινλανδική, γερμανική και ιταλική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά) (1999/60/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό για την εφαρμογή των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, και ιδίως το άρθρο 3 και το άρθρο 15 παράγραφος 2,

την απόφαση της Επιτροπής της 19ης Μαρτίου 1997 για την κίνηση διαδικασίας βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού αριθ. 17,

Αφού έδωσε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις την ευκαιρία να γνωστοποιήσουν τις απόψεις τους επί των αιτιάσεων της Επιτροπής κατ' εφαρμογή του άρθρου 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και του κανονισμού αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2),

Μετά από διαβουλεύσεις με τη συμβουλευτική επιτροπή συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων,

Εκτιμώντας τα εξής:

I. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Α. Συνοπτική περιγραφή της παράβασης

(1) Η παρούσα απόφαση, με την οποία επιβάλλονται πρόστιμα για παράβαση του άρθρου 85, απευθύνεται στις ακόλουθες επιχειρήσεις:

- ABB Asea Brown Boveri Ltd,

- Brugg Rohrsysteme GmbH,

- Dansk Rψrindustri A/S (Starpipe),

- Όμιλος Henss/Isoplus,

- Ke-Kelit Kunststoffwerk GmbH,

- Oy KWH Tech AB,

- Lψgstψr Rμr A/S,

- Pan-Isovit GmbH,

- Sigma Tecnologie Di Rivestimento Srl,

- Tarco Energi A/S.

(2) Η παράβαση συνίσταται στη συμμετοχή σε σύνολο ρυθμίσεων αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Η αρχή έγινε με τη συγκρότηση εθνικού καρτέλ στη Δανία γύρω στο Νοέμβριο του 1990, το οποίο επεκτάθηκε σε άλλα κράτη μέλη (Ιταλία, Γερμανία) κατά τη διάρκεια του 1991, ενώ το 1994 οργανώθηκε κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να καλύπτει ουσιαστικά το σύνολο της κοινής αγοράς. Το καρτέλ αυτό συνεστήθη από τους παραγωγούς προμονωμένων σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης, οι οποίοι, από κοινού, προέβησαν στις ακόλουθες ενέργειες κατά παράβαση του άρθρου 85 παράγραφος 1:

- μοίραζαν μεταξύ τους βάσει ποσοστώσεων τις εθνικές αγορές, καθώς και, τελικά, το σύνολο της ευρωπαϊκής αγοράς,

- κατένεμαν τις διάφορες εθνικές αγορές μεταξύ συγκεκριμένων παραγωγών και μεθόδευαν την απόσυρση άλλων παραγωγών από αυτές,

- συμφωνούσαν τις τιμές που θα εφάρμοζαν για το προϊόν, καθώς και για επιμέρους σχέδια,

- αποφάσιζαν την ανάληψη συγκεκριμένων σχεδίων από προκαθορισμένους παραγωγούς και επηρέαζαν τη σχετική διαδικασία υποβολής προσφορών κατά τέτοιον τρόπο, ώστε η εκάστοτε σύμβαση να ανατίθεται πράγματι στον παραγωγό που είχε συμφωνηθεί μεταξύ τους,

- προκειμένου να προστατεύσουν το καρτέλ από τον ανταγωνισμό που ασκούσε ο μόνος αξιόλογος παραγωγός που δεν μετείχε σε αυτό, δηλαδή η Powerpipe AB, έλαβαν σύντονα μέτρα με σκοπό να παρεμποδίσουν την εμπορική του δραστηριότητα, να θίξουν τα επιχειρηματικά του συμφέροντα ή ακόμη και να τον αναγκάσουν να αποσυρθεί ολωσδιόλου από την αγορά,

- χρησιμοποιούσαν τα πρότυπα ποιότητας προκειμένου να κρατήσουν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα και να καθυστερήσουν την έναρξη χρήσης νέας τεχνολογίας η οποία θα επέτρεπε τη συρρίκνωση του κόστους.

(3) Η συμμετοχή των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων στην παράβαση καλύπτει το εξής χρονικό διάστημα:

- ABB, Lψgstψr, Starpipe, Tarco: περίπου από τον Νοέμβριο/Δεκέμβριο του 1990, μέχρι τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο του 1996 τουλάχιστον,

- Pan-Isovit: περίπου από τον Νοέμβριο/Δεκέμβριο του 1990, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο,

- Henss/Isoplus: από τον Οκτώβριο του 1991 περίπου, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο,

- KWH: από τον Μάρτιο του 1995 τουλάχιστον, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο,

- Brugg: από τον Αύγουστο του 1994 περίπου, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο,

- Ke-Kelit: από τον Ιανουάριο του 1995 περίπου, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο,

- Sigma: από τον Απρίλιο του 1995 περίπου, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο.

(Η συμμετοχή των Brugg, Ke-Kelit και Sigma περιοριζόταν σε ρυθμίσεις στην αντίστοιχη εθνική αγορά).

Β. Ο κλάδος παραγωγής προμονωμένων σωλήνων

1. Το προϊόν

(4) Οι προμονωμένοι σωλήνες χρησιμοποιούνται κυρίως σε αστικά συστήματα κεντρικής θέρμανσης. Πρόκειται κατά βάση για χαλύβδινους σωλήνες οι οποίοι περιβάλλονται από πλαστικούς σωλήνες, ενώ ανάμεσά τους υπάρχει ένα στρώμα αφρώδους μόνωσης.

Τα αστικά συστήματα κεντρικής θέρμανσης χρησιμοποιούνται συχνά στις βορειότερες από τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, καθώς και στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, όπου το κλίμα είναι δριμύ. Νερό θερμαίνεται σε κάποιο κεντρικό σημείο και μεταφέρεται στη συνέχεια με υπόγειους σωλήνες διαμέσου μιας αστικής περιοχής ή συνοικίας, με σκοπό τη θέρμανση των διαφόρων κτιρίων που χρησιμοποιούνται ως κατοικίες ή για επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Η αύξηση της φροντίδας για το περιβάλλον, ιδιαίτερα σε σχέση με την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας, οδήγησε στην αυξανόμενη αναγνώριση της χρησιμότητας που παρουσιάζουν τα αστικά συστήματα κεντρικής θέρμανσης, παραδείγματος χάρη όταν τα εν λόγω συστήματα συνδυάζονται με σταθμούς παραγωγής ενέργειας (πρόκειται για την καλούμενη «συμπαραγωγή»). Πιο συγκεκριμένα, η πλεονάζουσα θερμότητα την οποία παράγουν οι σταθμοί παραγωγής ενέργειας ή η βιομηχανία χρησιμοποιείται για την αστική κεντρική θέρμανση.

Επειδή το ζεστό νερό (ή ο ατμός) πρέπει να μεταφερθεί υπογείως σε μεγάλες αποστάσεις, η θερμοκρασία του είναι πολύ υψηλή (μέχρι 140 βαθμούς Κελσίου), οπότε, για να διασφαλισθεί η αποτελεσματική και ασφαλής διανομή, οι σωλήνες επιβάλλεται να είναι προμονωμένοι.

(5) Οι προμονωμένοι σωλήνες αποτελούνται από τρία κύρια μέρη:

- έναν χαλύβδινο (ή ενίοτε χάλκινο) «φέροντα σωλήνα», ο οποίος αποτελεί τον πυρήνα του προϊόντος, και με τον οποίον μεταφέρεται το ζεστό νερό,

- έναν ομόκεντρο προστατευτικό εξωτερικό «σωλήνα επένδυσης» από πλαστικό,

- συμπαγή αφρώδη μόνωση μεταξύ των δύο αυτών σωλήνων.

Οι σωλήνες αστικής κεντρικής θέρμανσης παράγονται συνήθως σε προκαθορισμένα μήκη (6, 12 ή 16 μέτρα). Η τυποποιημένη διάμετρος των σωλήνων κυμαίνεται από τα 125 μέχρι τα 800 mm, αν και είναι δυνατή η παραγωγή σωλήνων και μεγαλύτερης διαμέτρου. Οι κατασκευάστριες επιχειρήσεις προμηθεύουν ένα πλήρες φάσμα σωλήνων, γωνιών και ειδικών συνδέσμων, καθώς επίσης συστήματα παρακολούθησης για την ανίχνευση διαρροών. Μερικοί από τους παραγωγούς που εμπλέκονται στην παρούσα διαδικασία κατασκευάζουν επίσης εύκαμπτους σωλήνες, που χρησιμοποιούνται κυρίως για τη σύνδεση των επιμέρους νοικοκυριών με το βασικό δίκτυο σωληνώσεων. Οι εύκαμπτοι σωλήνες δεν περιλαμβάνονται στο αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας.

Τα υπό εξέταση προϊόντα υπόκεινται σε κανόνες τυποποίησης και πρέπει να πληρούν ορισμένες προδιαγραφές ποιότητας, τις οποίες καθορίζουν από κοινού οι κατασκευαστές, οι πελάτες και οι αρχές τυποποίησης. Τα βασικά πρότυπα φέρουν τους κωδικούς ΕΝ 253, ΕΝ 258, ΕΝ 488 και ΕΝ 489. Στο πλαίσιο της συνηθισμένης κατά το παρελθόν μεθόδου παραγωγής, ο χαλύβδινος φέρων σωλήνας συσφίγγεται κατά μήκος με οδηγούς απόστασης και καλύπτεται με τον εξωτερικό πλαστικό σωλήνα, ενώ στη συνέχεια ο χώρος ανάμεσα στους δύο ομόκεντρους σωλήνες γεμίζεται με αφρό. Οι καινοτομίες αποτελούν σημαντικό στοιχείο του συγκεκριμένου κλάδου. Η μέριμνα για την ασφάλεια, την αποτελεσματικότητα και την προστασία του περιβάλλοντος διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο. Μια πρόσφατη εξέλιξη αποτελεί η καθιέρωση, το 1988, της χρήσης άλλου υλικού πλην των χλωροφθορανθράκων (CFC) για την παραγωγή του μονωτικού αφρού. Την ίδια περίπου περίοδο αναπτύχθηκε μια διεργασία η οποία επιτρέπει τη συνεχή παραγωγή σωλήνων και, κατ' επέκταση, τη σημαντική μείωση του κόστους. Βάσει της τεχνικής αυτής, οι σωλήνες προχωρούν χωρίς διακοπή από την αρχή μέχρι το τέλος της διαδικασίας παραγωγής, ενώ βάσει της τεχνικής που ακολουθείται από παλιά οι σωλήνες καταλήγουν ένας-ένας σε ειδική εγκατάσταση έγχυσης, όπου και γεμίζονται με αφρό. Παρόλα αυτά, οι παραγωγοί οι οποίοι χρησιμοποιούσαν την παλαιότερη μέθοδο αρνούνταν επί έτη να δεχθούν αυτή τη νέα μέθοδο παραγωγής και να αρχίσουν να τη χρησιμοποιούν σε πλήρη εμπορική κλίμακα.

2. Η αγορά αστικών συστημάτων κεντρικής θέρμανσης

(6) Στη δυτική Ευρώπη, οι τελικοί πελάτες στην αγορά σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης είναι κυρίως εταιρείες οι οποίες ανήκουν σε οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και οι οποίες προμηθεύουν ενέργεια ή ειδικεύονται στην παροχή αστικής κεντρικής θέρμανσης. Οι σχετικές συμβάσεις είναι δυνατό να αφορούν είτε μεμονωμένα σχέδια, είτε ετήσιες συμφωνίες εφοδιασμού.

Στην πρώτη περίπτωση σύμβασης, ένας οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλη δημόσια ή τοπική αρχή αναθέτει την εκτέλεση του εκάστοτε έργου πολιτικού μηχανικού σε εταιρεία κατασκευών μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας υποβολής προσφορών. Η εταιρεία κατασκευών στην οποία κατακυρώνεται η σχετική σύμβαση στρέφεται στη συνέχεια στους παραγωγούς σωλήνων και τους καλεί να της υποβάλουν προσφορές για τους προμονωμένους σωλήνες που χρειάζεται. [Οι συμβάσεις για την προμήθεια σωλήνων αξίας πάνω από 400 000 Ecu υπόκεινται επιπλέον στην κοινοτική νομοθεσία περί δημόσιων συμβάσεων (3)]. Η εγκατάσταση των σωλήνων τους οποίους προμηθεύει ο σωληνοπαραγωγός πραγματοποιείται από τον εργολήπτη. Η συγκεκριμένη κατηγορία συμβάσεων αντιστοιχεί στο 60 % περίπου του συνόλου της ευρωπαϊκής αγοράς.

Στην περίπτωση των ετήσιων συμβάσεων (οι οποίες είναι επίσης γνωστές ως η «αγορά λιανικής»), ο εκάστοτε οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλος τελικός χρήστης συμφωνεί να αγοράζει ετησίως σωλήνες και συνδέσμους σωλήνων προκαθορισμένης αξίας απευθείας από συγκεκριμένο σωληνοπαραγωγό, συνήθως με σκοπό τη μερική αντικατάσταση ή συντήρηση ενός ήδη υπάρχοντος αστικού συστήματος κεντρικής θέρμανσης. (Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ισχύς της σύμβασης μπορεί να καλύπτει περίοδο τριών ή ακόμη και πέντε ετών.)

(7) Η αξία της αγοράς σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης της Κοινότητας κατά το 1995 ανήλθε στο ποσό των 400 εκατομμυρίων Ecu περίπου, σημειώνοντας αύξηση 15 % σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Το υπό εξέταση προϊόν διατίθεται στην αγορά όλων σχεδόν των κρατών μελών. Οι σχετικές εμπορικές συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών είναι σημαντικές. Η ΑΒΒ διαθέτει εγκαταστάσεις παραγωγής σε αρκετά κράτη μέλη. Η Henss/Isoplus παράγει το προϊόν στην Αυστρία και τη Γερμανία. Η Δανία, το σημαντικότερο κέντρο παραγωγής, αντιπροσωπεύει το 50 % περίπου της ικανότητας παραγωγής σωλήνων της Κοινότητας και πωλεί το προϊόν σε όλα τα άλλα κράτη μέλη στα οποία γίνεται χρήση της αστικής κεντρικής θέρμανσης. Η Γερμανία αποτελεί τη μεγαλύτερη εθνική αγορά της Κοινότητας (160 εκατομμύρια Ecu περίπου, δηλαδή 40 % της συνολικής κατανάλωσης στην Κοινότητα). Τα δύο τρίτα τουλάχιστον των σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης που τίθενται σε χρήση στη Γερμανία προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, κυρίως από τη Δανία, αλλά και από την Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία. Η Δανία αποτελεί τη δεύτερη σπουδαιότερη εθνική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντιπροσωπεύοντας το 20 % της συνολικής κατανάλωσης. Όλοι οι εδρεύοντες στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραγωγοί πωλούν τα προϊόντα τους στην ευρωπαϊκή εξαγωγική αγορά (ανατολική Ευρώπη, σκανδιναβικές χώρες και χώρες της Βαλτικής), η οποία αντιστοιχεί στο επιπλέον ποσό των 100 εκατομμυρίων Ecu. Η Ρωσία και η Κίνα είναι επίσης αγορές οι οποίες επεκτείνονται με γρήγορους ρυθμούς.

3. Οι παραγωγοί

(8) Κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα, αξιόλογες πωλήσεις προμονωμένων σωλήνων στη δυτικοευρωπαϊκή αγορά πραγματοποίησαν οι ακόλουθοι οκτώ παραγωγοί: ABB, Lμgstor, Dansk Rμr («Starpipe»), Tarco, Pan-Isovit, Henss/Isoplus, KWH και Powerpipe. Η κοινοτική παραγωγή είναι συγκεντρωμένη σε μεγάλο βαθμό στη Δανία, όπου εδρεύουν οι τέσσερις από τους προαναφερθέντες παραγωγούς. Οι τρεις εξ αυτών εδρεύουν στη δανική πόλη Φρεντερίτσια.

α) ΑΒΒ

(9) Ο μεγαλύτερος παραγωγός σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης (και ο μοναδικός μεγάλων διαστάσεων πολυεθνικός όμιλος ο οποίος αναπτύσσει δραστηριότητα στο συγκεκριμένο κλάδο) είναι το σουηδοελβετικό βιομηχανικό συγκρότητα ABB Asea Brown Boveri Ltd, το οποίο έχει την έδρα του στη Ζυρίχη. Η ΑΒΒ δημιουργήθηκε το 1988 και είναι αποτέλεσμα της συγχώνευσης των συμφερόντων της Asea AB, με έδρα τη Στοκχόλμη της Σουηδίας, και της BBC Brown Boveri Ltd, με έδρα το Μπάντεν της Ελβετίας. Ανήκει κατά ίσα μέρη στις δύο μητρικές εταιρείες, οι οποίες πλέον λειτουργούν ως αμιγείς εταιρείες επενδύσεων χαρτοφυλακίου και είναι γνωστές ως ΑΒΒ ΑΒ και ΑΒΒ AG, αντιστοίχως. Η ΑΒΒ Asea Brown Boveri Ltd ηγείται επιχειρηματικού ομίλου απαρτιζόμενου από χίλιες και πλέον εταιρείες, ο συνολικός κύκλος εργασιών του οποίου ανήλθε κατά το 1997 στο ποσό των 31,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ περίπου (= 27,6 δισεκατομμύρια Ecu). Το ήμισυ και πλέον της δραστηριότητάς του πραγματοποιείται στην Ευρώπη.

Η οργάνωση του ομίλου της ΑΒΒ στηρίζεται σε αλληλεπικαλυπτόμενους άξονες, εκ των οποίων ο ένας έχει περιφερειακό χαρακτήρα, ενώ ο άλλος έχει ως γνώμονα τους επιμέρους τομείς δραστηριότητας.

Διευθυντικό όργανο της ΑΒΒ είναι το διοικητικό της συμβούλιο. Στο πλαίσιο αυτό, κορυφαίο εκτελεστικό όργανο είναι η «εκτελεστική επιτροπή του ομίλου», η οποία (τον Αύγουστο του 1993) απαρτιζόταν από τον ανώτατο εκτελεστικό διευθυντή και επτά εκτελεστικούς αντιπροέδρους, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν τις τρεις γεωγραφικές περιφέρειες στις οποίες εκτείνονται οι δραστηριότητες της ΑΒΒ και τους τέσσερις βασικούς επιμέρους τομείς δραστηριότητας ή προϊόντων του ομίλου. Κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρονικού διαστήματος που έχει σημασία στην παρούσα απόφαση, οι εκτελεστικοί αντιπρόεδροι που μετείχαν στη σύνθεση της εκτελεστικής επιτροπής ήταν οι πρόεδροι των ακόλουθων τεσσάρων επιμέρους τομέων επιχειρηματικής δραστηριότητας: παραγωγή ενέργειας, μεταγωγή και διανομή ενέργειας, βιομηχανικά και κατασκευαστικά συστήματα και, τέλος, μεταφορές (4).

Ο καθένας από τους επιμέρους τομείς δραστηριότητας της ΑΒΒ υποδιαιρείται περαιτέρω σε «επιχειρηματικές ενότητες». Κάθε επιχειρηματική ενότητα είναι υπεύθυνη για τη βιομηχανική δραστηριότητα που της αντιστοιχεί σε παγκόσμια κλίμακα. Συνολικά, η ΑΒΒ διαθέτει σήμερα 37 περίπου επιχειρηματικές ενότητες, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η αστική κεντρική θέρμανση.

Ταυτοχρόνως, η ΑΒΒ χωρίζεται οργανωτικά σε τρεις γεωγραφικές περιφέρειες (Ευρώπη, Αμερική και Ασία-Ειρηνικός). Πρόκειται για δομή η οποία βρίσκεται υπεράνω των ορίων των επιμέρους τομέων επιχειρηματικής δραστηριότητας και των προϊόντων. Σκοπός της είναι η διευθέτηση των συνολικών στρατηγικών ζητημάτων, καθώς και η μέριμνα για το συντονισμό μεταξύ επιμέρους τομέων και χωρών.

(10) Μετά την αναδιοργάνωση της δομής της ΑΒΒ τον Αύγουστο του 1993, η επιχειρηματική ενότητα της αστικής κεντρικής θέρμανσης (η οποία είναι γνωστή με τα αρχικά «BA-VDH») αποτελούσε τμήμα του τομέα μεταφορών και τελούσε υπό την άμεση ευθύνη του προέδρου του εν λόγω τομέα (ο οποίος, ως εκτελεστικός αντιπρόεδρος, συμμετείχε στην εκτελεστική επιτροπή του ομίλου και συγκαταλεγόταν στα πλέον υψηλόβαθμα διευθυντικά στελέχη της ΑΒΒ).

Η επιχειρηματική ενότητα της αστικής κεντρικής θέρμανσης της ΑΒΒ (BA-VDH) περιλαμβάνει μεταποιητικές εταιρείες που εδρεύουν στη Φρεντερίτσια της Δανίας (ABB IC Mμller A/S), στη Φινλανδία (πρώην Ecopipe), στη Γερμανία (ΑΒΒ Isolrohr GmbH), στη Σουηδία και στην Πολωνία. Για τις πωλήσεις και τη διανομή των προμονωμένων σωλήνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση φροντίζουν οι προαναφερθείσες εταιρείες, άλλες θυγατρικές της ΑΒΒ ή αντιπρόσωποι. Η ΑΒΒ κατέχει το 40 % περίπου του συνόλου της δυτικοευρωπαϊκής αγοράς αστικής κεντρικής θέρμανσης. Αποτελεί την ηγέτιδα επιχείρηση της αγοράς και τον σημαντικότερο προμηθευτή στις περισσότερες από τις χώρες στις οποίες δραστηριοποιείται. Έχοντας ξεκινήσει στη Δανία με την επωνυμία ΑΒΒ IC Mψller, η ΑΒΒ επεξέτεινε τη δραστηριότητά της στη συγκεκριμένη αγορά μέσω κυρίως της εξαγοράς μικρότερων παραγωγών. Όλες αυτές οι εταιρείες εντάχθηκαν στο μηχανισμό λειτουργίας της ΑΒΒ. Στην ετήσια έκθεση της ΑΒΒ διατυπώνεται η εκτίμηση ότι οι «ληφθείσες παραγγελίες» της επιχειρηματικής ενότητας της αστικής κεντρικής θέρμανσης κατά το 1995 ανήλθαν στο ποσό των 283 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ (216 εκατομμύρια Ecu).

Μολονότι η IC Mψller είναι η βασική εταιρεία της ΑΒΒ η οποία δραστηριοποιείται στον κλάδο της αστικής κεντρικής θέρμανσης, ενώ ο πρόεδρός της είναι επικεφαλής της επιχειρηματικής ενότητας της αστικής κεντρικής θέρμανσης, η εταιρεία αυτή, από την άποψη της εταιρικής διάρθρωσης, δεν ενεργεί ως εταιρεία επενδύσεων χαρτοφυλακίου για τις υπόλοιπες εταιρείες της επιχειρηματικής ενότητας της αστικής κεντρικής θέρμανσης. Παραδείγματος χάρη, η Isolrohr GmbH είναι θυγατρική κατά πλήρη κυριότητα της σημαντικότερης γερμανικής εταιρείας της ΑΒΒ.

β) Lψgstψr

(11) Η Lψgstψr Rψr A/S, η δεύτερη μεγαλύτερη εταιρεία παραγωγής σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι μια οικογενειακή επιχείρηση και ξεκίνησε την παραγωγή της το 1960 στην ομώνυμη δανική πόλη. Η Lψgstψr αναδιοργανώθηκε από την άποψη της εταιρικής διάρθρωσης το 1988, και οι δραστηριότητές της μεταβιβάστηκαν σε μια νέα εταιρεία. Το μερίδιο αγοράς της στη Δυτική Ευρώπη ανέρχεται στο 20 % περίπου. Το 1993 αγόρασε μια μικρή μονάδα παραγωγής στη Φινλανδία, η οποία αργότερα έγινε γνωστή με την επωνυμία LR Putki και η οποία διέκοψε τη λειτουργία της στα τέλη του 1996, αφού σημείωσε εκτεταμένες ζημίες. Παράλληλα, διατηρεί μια κοινή επιχείρηση με παραγωγικές εγκαταστάσεις στην Ιταλία, στην οποία παράγονται κυρίως σύνδεσμοι σωληνώσεων. Η Lψgstψr ήταν ο πρώτος παραγωγός που καθιέρωσε τη μέθοδο της συνεχούς παραγωγής και ισχυρίζεται ότι τούτο της επέτρεψε να μειώσει την τιμή κόστους κατά 15-20 % περίπου σε σύγκριση με τις παλαιότερες τεχνικές παραγωγής οι οποίες στηρίζονταν στη μέθοδο παραγωγής κατά παρτίδες. Το εξωτερικό περίβλημα είναι πλέον λεπτότερο και απαιτείται μικρότερη ποσότητα μονωτικού αφρού, με αποτέλεσμα να επιτυγχάνεται σημαντική μείωση της δαπάνης για υλικά. Η Lψgstψr διατείνεται ότι δυσκολεύτηκε σημαντικά να διεισδύσει στις αγορές με το νέο της προϊόν, επειδή οι ανταγωνιστές της οι οποίοι εφάρμοζαν την πατροπαράδοτη μέθοδο παραγωγής αμφισβήτησαν τη συμμόρφωσή της με τους ισχύοντες κανόνες και επέμεναν στη διατήρηση των προδιαγραφών που ίσχυαν από παλιά για το πάχος του περιβλήματος και την πυκνότητα του αφρού.

Η Lψgstψr εξαγόρασε τη γερμανική εταιρεία παραγωγής Pan-Isovit (η οποία περιλαμβάνεται ομοίως στους αποδέκτες της παρούσας απόφασης), με ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 1997.

γ) Tarco

(12) Η Tarco Energi A/S έχει τις παραγωγικές της εγκαταστάσεις στη Φρεντερίτσια της Δανίας και πωλεί τα προϊόντα της κυρίως στη Δανία και τη Γερμανία. Η δραστηριότητά της καλύπτει ακόμη τις σκανδιναβικές χώρες, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες και ορισμένες αγορές της Ανατολικής Ευρώπης. Το μερίδιο αγοράς της στη Δυτική Ευρώπη ανέρχεται στο 14 % περίπου. Η Tarco Energi A/S εντάσσεται στο βιομηχανικό όμιλο Tarco A/S του Νύμποργκ, ο οποίος ανήκει κατά κυριότητα σε κοινοπραξία 80 και πλέον οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης της Δανίας. Πολλοί εξ αυτών έχουν χρεία αστικής κεντρικής θέρμανσης.

δ) Dansk Rψrindustri

(13) Η Dansk Rψrindustri A/S, που είναι γνωστή ως «Starpipe», εδρεύει και αυτή στη Φρεντερίτσια της Δανίας. Το μερίδιο αγοράς της στη Δυτική Ευρώπη ανέρχεται στο 6 % περίπου. Οι κύριες αγορές της είναι η Δανία και άλλες σκανδιναβικές χώρες, η Γερμανία και οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

ε) Pan-Isovit

(14) Κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα, η Pan-Isovit GmbH, με έδρα τότε το Σπέγερ της Γερμανίας, καθώς και η αδελφή της ελβετική εταιρεία Pan-Isovit AG, με έδρα το Ρέγκενσντορφ, ανήκε κατά 100 % στην Pan-Isovit Holding AG, η οποία με τη σειρά της ήταν θυγατρική κατά πλήρη κυριότητα του ελβετικού βιομηχανικού ομίλου WMH - Walter Meier Holding AG. Η σημαντικότερη μονάδα παραγωγής σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης βρισκόταν στο Σπέγερ. Στο ελβετικό εργοστάσιο κατασκευάζονταν αποκλειστικά και μόνο σύνδεσμοι σωληνώσεων. Η Pan-Isovit, η οποία κατείχε το 12 % περίπου της δυτικοευρωπαϊκής αγοράς, εξαγοράστηκε από τη Lψgstψr μετά τις έρευνες που διεξήχθησαν για την παρούσα υπόθεση.

στ) Henss/Isoplus

(15) Η Isoplus Fernwδrmetechnik Gesellschaft mbH διαθέτει ένα εργοστάσιο παραγωγής στο Χόχενμπεργκ της Αυστρίας, καθώς και ένα δεύτερο εργοστάσιο παραγωγής στο Ζόντερχάουζεν της Γερμανίας (μέσω θυγατρικής της που της ανήκει κατά 100 %). Η Γερμανία αποτελεί την κύρια αγορά της. Η Isoplus διαθέτει επίσης παραγωγικές εγκαταστάσεις στην Ουγγαρία και την Τσεχία. Η Isoplus συνεστήθη το 1989, ενώ το 1990 αγόρασε το εργοστάσιο της ΑΒΒ Isolrohr στην Αυστρία. Κατά το χρονικό διάστημα που καλύπτει η παρούσα απόφαση, οι πωλήσεις της Isoplus στη Γερμανία πραγματοποιούνταν κατ' αποκλειστικότητα μέσω δύο εταιρειών: της Dipl-Kfm Walter Henss GmbH, με έδρα το Ρόζενχαϊμ, και της Dipl-Kfm Walter Henss Rohrleitungsbau GmbH, με έδρα το Βερολίνο (5). Η Henss Rosenheim ενεργούσε επίσης ως αντιπρόσωπος πωλήσεων της ΑΒΒ IC Mψller για τη Βαυαρία. Επισημαίνεται ότι η εμπορική αυτή σχέση με την ΑΒΒ οφείλεται στο γεγονός ότι η οικογένεια Henss ήταν παλαιότερα ιδιοκτήτρια της Isolrohr, την οποία και πούλησε το 1987 στην IC Mψller. Η συμφωνία αντιπροσώπευσης με την ΑΒΒ προκάλεσε επανειλημμένα προβλήματα και απετέλεσε αντικείμενο διαιτησίας. Οι εταιρείες Henss και Isoplus σχημάτισαν από κοινού έναν «άτυπο» όμιλο, μολονότι σύμφωνα με τα κρατικά μητρώα εταιρειών δεν τις συνέδεε καμία ιδιοκτησιακή σχέση. Ο όμιλος Henss/Isolus κατέχει το 9 % περίπου της δυτικοευρωπαϊκής αγοράς.

ζ) KWH

(16) Η εταιρεία Oy KWH Pipe AB, με έδρα την πόλη Βάασα, είναι ο μοναδικός παραγωγός φινλανδικής ιδιοκτησίας και ασχολείται κυρίως με την παραγωγή και εμπορία σωλήνων από πλαστικό (HdPE, PVC) που προορίζονται για έργα πολιτικού μηχανικού και δημοτικά έργα. Η KWH Tech είναι το τμήμα της εκείνο το οποίο είναι υπεύθυνο (μεταξύ άλλων) για την παραγωγή προμονωμένων σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης (πρόκειται για το λεγόμενο «τμήμα θερμοσωλήνων» 7 το έτερο επιχειρηματικό τμήμα της είναι η λεγόμενη «μονάδα μηχανολογικού εξοπλισμού», η οποία παράγει και πωλεί μηχανολογικό εξοπλισμό και τεχνολογία σωληνώσεων). Η KWH, οι δραστηριότητες της οποίας στον τομέα της αστικής κεντρικής θέρμανσης στη Δυτική Ευρώπη περιορίζονται στις σκανδιναβικές χώρες, κατέχει το 2 % περίπου του συνόλου της δυτικοευρωπαϊκής αγοράς. Από το 1992 και μετά, έχει ειδικευτεί στη σύσταση κοινών επιχειρήσεων με σκοπό την προώθηση των προϊόντων αστικής κεντρικής θέρμανσης σε αγορές εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις οποίες και έχει μεταβιβάσει τη σχετική τεχνολογία και τεχνογνωσία.

η) Τοπικοί προμηθευτές

(17) Υπάρχουν κάποιοι προμηθευτές προϊόντων αστικής κεντρικής θέρμανσης, οι οποίοι εξυπηρετούν κατά κύριο λόγο τις αντίστοιχες εθνικές αγορές: Brugg (Γερμανία/Ελβετία), Sigma (Ιταλία) και Ke-Kelit (Αυστρία). Η Brugg παράγει σήμερα μόνο εύκαμπτους σωλήνες. Για τις ανάγκες των σχεδίων αστικής κεντρικής θέρμανσης για τα οποία διαγωνίζεται μαζί με τους άλλους παραγωγούς, προμηθεύεται τους απαραίτητους άκαμπτους σωλήνες από τη Starpipe, δεδομένου ότι η ίδια διέκοψε τη λειτουργία των δικών της εγκαταστάσεων παραγωγής τέτοιου είδους σωλήνων στα τέλη του 1994. Η KE-Kelit είναι ανεξάρτητη εταιρεία η οποία διαθέτει στην αγορά, για δικό της λογαριασμό, σωλήνες τους οποίους αγοράζει από τη Lψgstψr.

Η Sigma, η οποία κάποτε ανήκε στον κρατικής ιδιοκτησίας ιταλικό χαλυβουργικό όμιλο Ilva, εξαγοράστηκε από τον όμιλο Riva κατά το χρόνο της αποκρατικοποίησής της το 1995. Παρά το γεγονός ότι ανήκει σε έναν μεγάλο όμιλο, η δραστηριότητά της περιορίζεται στο τοπικό επίπεδο.

θ) Powerpipe

(18) Η Powerpipe AB συνεστήθη το 1986 από πρώην εργαζόμενους της σουηδικής εταιρείας παραγωγής Ecopipe μετά την εξαγορά της εν λόγω εταιρείας από τη φινλανδική εταιρεία Uponor. Έπειτα από συμβιβαστικό διακανονισμό με τους πιστωτές της το 1988 και τη χρηματοοικονομική της αναδιάρθρωση, η οποία έγινε υπό την εγγύηση της ιδιωτικής εταιρείας επενδύσεων Birka Business Development AB, η Powerpipe εξαγοράστηκε από την Birka και μετετράπη σε θυγατρική κατά πλήρη κυριότητα της εν λόγω εταιρείας. Το 1988, η Powerpipe ήταν ένας από τους πρώτους παραγωγούς που επινόησαν μονωτικό αφρό χωρίς χλωροφθοράνθρακες για χρήση σε προμονωμένους σωλήνες (η σχετική τεχνολογία στηριζόταν στη χρήση διοξειδίου του άνθρακα). Το μερίδιο της Powerpipe στο σύνολο της δυτικοευρωπαϊκής αγοράς προμονωμένων σωλήνων ανερχόταν το 1994 στο 2 % περίπου, με κύριες αγορές τη Σουηδία και τη Φινλανδία.

Από το 1993 περίπου, η Powerpipe άρχισε να εφαρμόζει πολιτική επέκτασης σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές, περιλαμβανομένης της Γερμανίας. Ένας από τους λόγους που προβάλλονταν γι' αυτή την αλλαγή στρατηγικής ήταν το, κατά την άποψη της Powerpipe, «ανεξήγητα χαμηλό» επίπεδο των τιμών στη Σουηδία, δηλαδή στην αγορά στην οποία κυριαρχούσε η ΑΒΒ. Η Powerpipe πίστευε ότι οι μεγαλύτεροι παραγωγοί συμπίεζαν σκοπίμως τις τιμές στη Σουηδία προκειμένου να βλάψουν τα επιχειρηματικά της συμφέροντα.

Σύμφωνα με την Powerpipe, οι έχοντες εδραιώσει την παρουσία τους παραγωγοί είχαν επιχειρήσει ευθύς εξαρχής να την εξαλείψουν ή να την εξουδετερώσουν ως ανταγωνιστική απειλή. Από το 1991 και μετά, οι υπόλοιποι παραγωγοί βολιδοσκοπούσαν επίμονα την Birka και τον ιδιοκτήτη της αποβλέποντας στην εξαγορά της Powerpipe, αλλά οι σχετικές διαπραγματεύσεις ουδέποτε ευοδώθηκαν.

Τον Ιανουάριο του 1997, η Birka πώλησε τη δραστηριότητα της Powerpipe σε μία νεοσύστατη εταιρεία της οποίας η κυριότητα ανήκε σε έναν δανογαλλικό επενδυτικό όμιλο που ειδικεύεται σε μικρομεσαίες βιομηχανικές επιχειρήσεις. Η εταιρική οντότητα Powerpipe AB έχει αλλάξει επωνυμία και παραμένει στον όμιλο της Birka. Η νέα εταιρεία έχει συνεχίσει τη δραστηριότητά της υπό την επωνυμία Powepipe AB και δεν έχει καμία σχέση με την Birka.

4. Η ένωση επιχειρήσεων του κλάδου: EuHP

(19) Το 1991, με πρωτοβουλία της ΑΒΒ, οι επιχειρήσεις του κλάδου συγκρότησαν ένωση με την ονομασία «European District Heating Pipe Manufacturers Association» («Ένωση ευρωπαίων παραγωγών σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης», στο εξής: «EuHP»). Με βάση το καταστατικό της EuHP, πρωταρχικός της σκοπός είναι η διασφάλιση της ποιότητας του ίδιου του προϊόντος, καθώς επίσης της συναφούς εγκατάστασης, εξυπηρέτησης και κατάρτισης. Η EuHP έχει θεσπίσει δικές της τεχνικές προδιαγραφές, ενώ παράλληλα απαιτεί τη συμμόρφωση του προϊόντος με τα σχετικά ευρωπαϊκά πρότυπα (ΕΝ).

Οι υπόλοιποι δεδηλωμένοι σκοποί της EuHP περιελάμβαναν τα εξής:

- προώθηση της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης

- προώθηση της χρήσης της αστικής κεντρικής θέρμανσης

- συμμετοχή σε ενέργειες για την προστασία του περιβάλλοντος και την τυποποίηση

- παροχή τεχνικής βοήθειας και συμβουλών.

Η κινητήρια δύναμη πίσω από την EuHP ήταν η ΑΒΒ, η οποία στην ουσία ήλεγχε την οργάνωση και της παρείχε το αναγκαίο προσωπικό. Αρχικά, τα μοναδικά της μέλη ήσαν οι επιμέρους εταιρείες της ΑΒΒ οι οποίες δραστηριοποιούνται στον υπόψη κλάδο, καθώς και οι τρεις δανοί παραγωγοί. Η KWH προσχώρησε στην EuHP κάπως αργότερα (τον Απρίλιο του 1992), ενώ το επόμενο έτος έγινε μέλος της και η Pan-Isovit. Από το 1993 κι έπειτα, η Henss/Isoplus κατέβαλε αποφασιστικές προσπάθειες (περιλαμβανομένης της απειλής προσφυγής στη Δικαιοσύνη, με το σκεπτικό ότι η EuHP ήταν ένα καρτέλ στο οποίο εμποδιζόταν να συμμετάσχει) να γίνει δεκτή στην ένωση, και τελικά της επετράπη να προσχωρήσει σε αυτήν στα μέσα του 1995. Η Powerpipe δεν υπήρξε ποτέ μέλος της.

Κατά τη διεξαγωγή της παρούσας διαδικασίας, η ΑΒΒ ανακοίνωσε την απόφασή της να αποχωρήσει από την EuHP. Η Lψgstψr τερμάτισε τη συμμετοχή της στην EuHP από 31ης Δεκεμβρίου 1997. Υποτίθεται ότι και άλλοι παραγωγοί έχουν ομοίως διακόψει τη συμμετοχή τους σε αυτήν. Το ακριβές καθεστώς της EuPH κατά τον χρόνο έκδοσης της παρούσας απόφασης δεν είναι γνωστό.

Γ. Διαδικασία

1. Η καταγγελία της Powerpipe

(20) Με επιστολή της 18ης Ιανουαρίου 1995, η Powerpipe υπέβαλε καταγγελία στην Επιτροπή, το περιεχόμενο της οποίας μπορεί να συνοψισθεί ως εξής:

- οι υπόλοιποι παραγωγοί/προμηθευτές προμονωμένων σωλήνων, και συγκεκριμένα οι εταιρείες ΑΒΒ, Lψgstψr, Tarco, Starpipe, Pan-Isovit και Isoplus, είχαν συγκροτήσει ένα παράνομο και αφανές καρτέλ, μέσω του οποίου είχαν διαμοιράσει την ευρωπαϊκή αγορά μεταξύ των μελών βάσει συστήματος ποσοστώσεων, συμφωνούσαν μεταξύ τους τις τιμές που θα εφάρμοζαν για το προϊόν και για μεμονωμένα σχέδια και συνεργάζονταν προκειμένου να επηρεάζουν τους διαγωνισμούς ανάθεσης κατά τέτοιον τρόπο, ώστε η εκάστοτε σύμβαση να ανατίθεται πράγματι στον παραγωγό που είχε καθορίσει εκ των προτέρων το καρτέλ,

- οι προαναφερθέντες παραγωγοί, για να προστατεύσουν το καρτέλ από τον ανταγωνισμό και να διατηρήσουν τον έλεγχο που αυτό ασκούσε επί της αγοράς, κατέλαβαν συντονισμένες προσπάθειες με σκοπό να βλάψουν τα επιχειρηματικά συμφέροντα της Powerpipe ή/και να περιορίσουν τις δραστηριότητές της στην αγορά της Σουηδίας ή/και να την αναγκάσουν σε ολοσχερή διακοπή της λειτουργίας της, καταφεύγοντας σε διάφορες μεθόδους, όπως η συστηματική δελέαση και ένταξη στους κόλπους τους βασικών διευθυντικών στελεχών της, καθώς και η παράνομη ανάμειξή τους στις συμβατικές της σχέσεις με πελάτες και προμηθευτές.

(21) Ο ιδιοκτήτης της Birka (δηλαδή της μητρικής εταιρείας της Powerpipe) είχε επισημάνει το θέμα στην ΑΒΒ σε δύο διαφορετικές περιστάσεις, στις αρχές του 1994, απευθύνοντας προσωπική επιστολή στον πρόεδρο του τομέα μεταφορών (βλέπε σημείο 10) της εταιρείας στη Ζυρίχη και προτείνοντάς του συνάντηση. Αυτός, όμως, απέρριψε ως παντελώς αστήρικτους τους ισχυρισμούς περί αθέμιτης και υπονομεύουσας τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς και μάλιστα αρνήθηκε να συναντηθεί με τον ιδιοκτήτη της Powerpipe, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι οι επιστολές του θα μπορούσαν να εκληφθούν από τις αρχές ανταγωνισμού ως μια προσπάθεια να πεισθεί η ΑΒΒ να συνομολογήσει παράνομες ρυθμίσεις. Στη συνέχεια, ο ιδιοκτήτης της Powerpipe ενημέρωσε ένα μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΑΒΒ για τις δραστηριότητες του καρτέλ και για τις συνέπειες που είχε για την επιχειρηματική δραστηριότητα της Powerpipe, και ζήτησε από το διοικητικό συμβούλιο της ΑΒΒ να ενεργήσει πάραυτα με σκοπό τον τερματισμό της παράβασης. Τον Δεκέμβριο του 1994, αφού οι νομικοί σύμβουλοι της Powerpipe είχαν θέσει για άλλη μια φορά το ζήτημα στην ΑΒΒ, στελέχη του κεντρικού καταστήματος της ΑΒΒ στη Ζυρίχη διέψευσαν κατηγορηματικά ότι ο όμιλος «συμμετείχε σε οιανδήποτε εναρμονισμένη πρακτική ή ρύθμιση ικανή να στρεβλώσει, να περιστείλει ή να επηρεάσει με οποιονδήποτε τρόπο τον ανταγωνισμό στον κλάδο των συστημάτων και σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης». Χαρακτήρισαν παντελώς αστήρικτους τους ισχυρισμούς της Powerpipe περί παράνομης συμπεριφοράς και απηύθυναν την προειδοποίηση ότι «η ΑΒΒ θα αντισταθεί σθεναρά σε κάθε αθέμιτη ενέργεια ή ανάμειξη στην επιχειρηματική της δραστηριότητα και θα αξιώσει αποζημίωση για οποιαδήποτε βλάβη την οποία ενδεχομένως θα υποστεί».

Μετά την ανωτέρω αντίδραση της ΑΒΒ, η Powerpipe υπέβαλε την καταγγελία της στην Επιτροπή.

2. Οι έρευνες

(22) Στις 28 Ιουνίου 1995, υπάλληλοι της Επιτροπής και εκπρόσωποι των εθνικών αρχών ανταγωνισμού των εμπλεκόμενων κρατών μελών, ενεργώντας βάσει απόφασης της Επιτροπής της 12ης Ιουνίου 1995, διενήργησαν ταυτόχρονες και αιφνιδιαστικές έρευνες στις εγκαταστάσεις των ακόλουθων επιχειρήσεων ή ενώσεων:

- ABB IC Mψller A/S, Φρεντερίτσια, Δανία,

- Dansk Rψrindustri A/S, Φρεντερίτσια, Δανία,

- Lψgstψr Rψr A/S, Lψgstψr, Δανία,

- Tarco Energi A/S, Φρεντερείτσια, Δανία,

- European District Heating Pipe Manufacturers Association, Φρεντερίτσια, Δανία,

- Dipl-Kfm Walter Henss GmbH, Ρόζενχαϊμ, Γερμανία,

- Dipl-Kfm Walter Henss Fernwδrmerohrleitungsbau GmbH, Βερολίνο, Γερμανία,

- Pan-Isovit GmbH, Σπέγερ, Γερμανία,

- Isoplus Fernwδrmetechnik GmbH, Χόχενμπεργκ, Αυστρία,

- Oy KWH Pipe AB, Βάασα, Φινλανδία.

Οι έρευνες επέτρεψαν στην Επιτροπή να συγκεντρώσει σημαντικό όγκο έγγραφου αποδεικτικού υλικού στις περισσότερες από τις επισκεφθείσες επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων αναλυτικών πρακτικών συναντήσεων, μνημονίων εσωτερικής χρήσης, εγγράφων εργασίας, πινάκων και καταλόγων. Το υλικό αυτό στο σύνολό του έτεινε να επιβεβαιώνει τα πραγματικά περιστατικά που επικαλείτο η Popwerpipe.

3. Αιτήσεις βάσει του άρθρου 11

(23) Στις 13 Μαρτίου 1996, η Επιτροπή απέστειλε αιτήσεις για την υποβολή πληροφοριακών στοιχείων βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ. 17 στις επιχειρήσεις ΑΒΒ IC Mψller, Lψgstψr, Tarco, Starpipe, Pan-Isovit, καθώς επίσης σε τέσσερις επιμέρους εταιρείες του ομίλου Henss/Isoplus. Με τις αιτήσεις οι εν λόγω επιχειρήσεις καλούνταν να παράσχουν συμπληρωματικά πληροφοριακά στοιχεία και αναλυτικές εξηγήσεις αναφορικά με τα έγγραφα που βρέθηκαν στις εγκαταστάσεις τους κατά τις έρευνες που είχαν διεξαχθεί το προηγούμενο έτος, κατ' εφαρμογή του άρθρου 14 παράγραφος 3.

4. Οι αντιδράσεις των οικείων επιχειρήσεων

(24) Μετά την παραλαβή των αιτήσεων παροχής πληροφοριακών στοιχείων βάσει του άρθρου 11, μερικές από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ήλθαν σε επαφή με την Επιτροπή παραδεχόμενες εν πολλοίς τη συμμετοχή τους σε σοβαρές παραβιάσεις του άρθρου 85 της συνθήκης και γνωστοποιώντας της την πρόθεσή τους να συνεργασθούν πλήρως στο πλαίσιο της σχετικής έρευνας και να παράσχουν και επιπλέον πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις παραβιάσεις, πέραν εκείνων που ζητούνταν με τις αιτήσεις που τους είχαν υποβληθεί βάσει του άρθρου 11 (καθεμιά από τις οποίες περιοριζόταν σχεδόν ολοκληρωτικά στα συγκεκριμένα έγγραφα που είχαν βρεθεί στην κατοχή του εκάστοτε παραγωγού).

Οι περισσότερες από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις διέθεσαν στη συνέχεια αυτοβούλως στην Επιτροπή πληροφοριακά στοιχεία και έγγραφο αποδεικτικό υλικό που όχι μόνον επιβεβαίωναν και τεκμηρίωναν τις αποδείξεις που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας, αλλά επιπλέον οδηγούσαν στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο καρτέλ είχε αρχίσει να λειτουργεί με ρυθμίσεις διαμερισμού των αγορών και καθορισμού των τιμών μεταξύ των δανών παραγωγών ήδη από τον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο του 1990, και είχε παραμείνει σε λειτουργία με σχεδόν αμείωτη ένταση για εννέα τουλάχιστον μήνες μετά την ημερομηνία διεξαγωγής των ερευνών, ενώ είχαν ληφθεί πρόσθετες προφυλάξεις με σκοπό την απόκρυψη της ύπαρξής του από την Επιτροπή (π.χ. η πραγματοποίηση συσκέψεων εκτός της επικράτειας της Κοινότητας).

Αρχικά, όταν οι επιχειρήσεις Henss/Isoplus έλαβαν τις αιτήσεις βάσει του άρθρου 11, αρνήθηκαν οποιαδήποτε γνώση ή συμμετοχή σε οιανδήποτε παραβίαση ή/και παρέλειψαν να δώσουν απαντήσεις στα ερωτήματα που διατυπώνονταν σε αυτές. Ωστόσο, στη συνέχεια παραδέχθηκαν ότι είχε υπάρξει περιορισμένη συμμετοχή (εκ μέρους μόνο της Isoplus) σε παραβίαση του άρθρου 85 και επιπλέον διέθεσαν ορισμένα έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία.

5. Η κοινοποίηση αιτιάσεων

(25) Στην κοινοποίηση αιτιάσεων της Επιτροπής της 20ής Μαρτίου 1997 υποστηριζόταν ότι οι αποδέκτες της κοινοποίησης, με σημείο αφετηρίας στη Δανία τον Νοέμβριο του 1990 ή τότε περίπου και με σταδιακή επέκταση των μεθοδεύσεών τους, πρώτα στη Γερμανία τον Οκτώβριο του 1991 ή τότε περίπου και εν συνεχεία σε ολόκληρη την κοινή αγορά μέχρι τα τέλη του 1994, είχαν παραβεί το άρθρο 85 παράγραφος 1, διά της συμμετοχής τους σε αφανές καρτέλ μέσω του οποίου: διαμοίρασαν τελικώς μεταξύ τους την ευρωπαϊκή αγορά και τις επιμέρους εθνικές αγορές βάσει συστήματος ποσοστώσεων 7 συμφωνούσαν τις τιμές που θα εφάρμοζαν για τα διάφορα προϊόντα και μεμονωμένα σχέδια 7 αποφάσιζαν ότι συγκεκριμένα σχέδια θα αναλαμβάνονταν από συγκεκριμένους παραγωγούς 7 και επηρεάζαν κατά τέτοιον τρόπο την εκάστοτε διαδικασία ανάθεσης κατόπιν υποβολής προσφορών, ώστε το εκάστοτε σχέδιο να ανατίθεται πράγματι στον προκαθορισμένο παραγωγό. Επιπλέον, για να προστατεύσουν το καρτέλ από τον ανταγωνισμό, είχαν προβεί σε σύντονες ενέργειες με σκοπό τη βλάβη των επιχειρηματικών συμφερόντων της Powerpipe, τον περιορισμό της δραστηριότητάς της στη Σουηδία ή τον εξαναγκασμό της να διακόψει ολοσχερώς τη δραστηριότητά της.

Στην κοινοποίηση αιτιάσεων διευκρινιζόταν ότι η διάρκεια συμμετοχής των διαφόρων παραγωγών στο καρτέλ είχε ως εξής:

- ABB, Lψgstψr, Starpipe, Tarco: από τον Νοέμβριο του 1990, μέχρι τουλάχιστον τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο του 1996,

- Pan-Isovit: από τον Δεκέμβριο του 1990 περίπου, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο,

- Henss/Isoplus: από τον Οκτώβριο του 1991 περίπου, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο,

- KWH: από τον Μάρτιο του 1995 περίπου, μέχρι την ίδια χρονική περίοδο,

- Brugg: από τον Αύγουστο του 1994 περίπου, μέχρι την ίδια περίπου χρονική περίοδο,

- Ke-Kelit και Sigma: από την έναρξη ή τις αρχές του 1995 μέχρι την ίδια χρονική περίοδο.

Η υποτιθέμενη συμμετοχή των Brugg, Ke-Kelit και Sigma περιοριζόταν σε ρυθμίσεις στην αντίστοιχη εθνική αγορά.

6. Απαντήσεις στην κοινοποίηση αιτιάσεων

(26) Στις απαντήσεις τους στην κοινοποίηση αιτιάσεων, οι περισσότεροι από τους παραγωγούς παραδέχονται τη συμμετοχή τους σε παραβίαση του άρθρου 85, πλην όμως, εξαιρουμένης της ΑΒΒ (η οποία δεν αμφισβητεί τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά τα οποία επικαλείται η Επιτροπή, ούτε τα συμπεράσματά της), διατείνονται ότι η χρονική διάρκεια της παράβασης και η έκταση της συμμετοχής τους έχουν υπερτιμηθεί στην κοινοποίηση αιτιάσεων και, επιπλέον, αρνούνται ότι συνέπραξαν σε οιανδήποτε μεθόδευση με σκοπό την πρόκληση βλάβης στην Powerpipe ή την εξάλειψή της.

Η Lψgstψr και η Tarco ισχυρίζονται ότι δεν πρόκειται για μία μόνο, συνεχή παράβαση, αλλά για δύο εντελώς αυτοτελή καρτέλ 7 το πρώτο περιοριζόταν στη Δανία και είχε λειτουργήσει από τα τέλη του 1990 ή την έναρξη του 1991 μέχρι τις αρχές του 1993, ενώ το δεύτερο κάλυπτε μια ευρύτερη αγορά και άρχισε να λειτουργεί μόλις στα τέλη του 1994.

Από την πλευρά της, η Starpipe δεν αναφέρεται ειδικά στο συγκεκριμένο θέμα, αλλά υποστηρίζει ότι διαδραμάτισε περιορισμένο μόνο ρόλο στις προσπάθειες των ΑΒΒ και Lψgstψr να κυριαρχήσουν στην αγορά.

Μολονότι η Επιτροπή είχε υποστηρίξει ότι οι εταιρείες των Henss και Isoplus συναποτελούσαν ενιαία επιχείρηση, επειδή δεν υπήρχε κάποια συγκεκριμένη μητρική εταιρεία που να έχει υπό τον έλεγχό της τον όμιλο, η Επιτροπή απηύθυνε την κοινοποίηση αιτιάσεων στις εταιρείες των Henss και Isoplus, ενώ στη διαδικασία οι δύο αυτές επιχειρήσεις εκπροσωπήθηκαν ξεχωριστά.

Η Isoplus, η οποία αρνείται κατηγορηματικά ότι είχε συγκροτήσει όμιλο ή είχε οποιονδήποτε ιδιοκτησιακό δεσμό με τις εταιρείες της Henss, ισχυρίζεται ότι δεν συμμετείχε σε καμία ρύθμιση για τον διαμερισμό των αγορών πριν από τα τέλη του 1994 ή τις αρχές του 1995.

Οι δύο εταιρείες του ομίλου Henss υποστήριξαν ότι, μολονότι από το 1991 και μετά, ο ιδιοκτήτης τους συμμετείχε κατά καιρούς σε συζητήσεις με παραγωγούς με στόχο τον τερματισμό του πολέμου που διεξαγόταν στο πεδίο των τιμών, τούτες παρέμειναν παντελώς άκαρπες μέχρι τα τέλη του 1994. Ακόμη και αν, σε μεταγενέστερη χρονική στιγμή, υπήρξε ένα καρτέλ στις συσκέψεις του οποίου ο κύριος ιδιοκτήτης της Henss είχε λάβει την εντολή από την Isoplus να συμμετέχει για λογαριασμό της, ωστόσο οι εταιρείες της Henss ουδέποτε διέπραξαν κάποια παράνομη πράξη, δεδομένου ότι ενεργούσαν απλώς ως αντιπρόσωποι πωλήσεων της Isoplus και, συνεπώς, δεν ήταν δυνατό να συμμετέχουν σε ένα «καρτέλ παραγωγών» 7 μοναδική υπεύθυνη για την όποια παραβίαση του άρθρου 85 ήταν η Isoplus.

Η Pan-Isovit τόνισε επίσης ότι, ανεξάρτητα από τις επαφές τις οποίες ενδεχομένως είχε με άλλους παραγωγούς πριν από τα τέλη του 1994, δεν προσχώρησε στο καρτέλ πριν από το 1994/95.

(27) Η KWH δεν αμφισβήτησε ουσιαστικά τα πραγματικά περιστατικά στα οποία ερείδεται η κοινοποίηση αιτιάσεων της Επιτροπής, αλλά ισχυρίστηκε ότι εξωθήθηκε από την ΑΒΒ να προσχωρήσει στο καρτέλ τον Μάιο (και όχι τον Μάρτιο) του 1995 και ότι ευθυγραμμίστηκε με την τακτική του καρτέλ μόνο και μόνο για να αποφύγει τυχόν συστηματικά αντίποινα εκ μέρους των υπολοίπων παραγωγών.

Η Brugg παραδέχτηκε την περιορισμένη συμμετοχή της στο καρτέλ (ο ρόλος της αυτός ουδόλως αμφισβητείται στην κοινοποίηση αιτιάσεων), αλλά υποστηρίζει ότι αυτή άρχισε μόλις τον Δεκέμβριο του 1994 και όχι τον Αύγουστο του ίδιου έτους, όπως έχει υποστηριχθεί. Υποστήριξε, ακόμη, ότι έλαβε μέρος στις σχετικές συσκέψεις προκειμένου να αποτρέψει την εξάλειψή της από την αγορά υπό την πίεση των μεγαλύτερων ανταγωνιστών της, και ιδίως της ΑΒΒ.

Η Ke-Kelit ελαχιστοποίησε τον ρόλο της και ισχυρίστηκε ότι οι άλλες εταιρείες την έφεραν προ τετελεσμένου γεγονότος και ότι δεν είχε άλλη εναλλακτική λύση από την αποδοχή της ποσόστωσης που οι άλλες εταιρείες είχαν αποφασίσει ότι θα ίσχυε γι' αυτήν στην αγορά της Αυστρίας.

Η Sigma (η οποία μοιάζει να εξομοιώνει τη συμμετοχή στο καρτέλ με την προσχώρηση στην EuHP, της οποίας δεν ήταν μέλος) υποστήριξε ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η συμμετοχή της σε συσκέψεις με αντικείμενο την Ιταλία περιοριζόταν σε τεχνικά ζητήματα και ότι, ακόμη και όταν, σπανίως, ετίθετο θέμα εφαρμογής ρυθμίσεων για την άμβλυνση του ανταγωνισμού, η ίδια δεν είχε δεχθεί κανέναν περιορισμό της συναλλακτικής της ελευθερίας.

Σε ότι, αφορά τις ενέργειες που περιγράφονται λεπτομερώς στην κοινοποίηση αιτιάσεων και απέβλεπαν στην εξάλειψη της Powerpipe από τον ανταγωνισμό, όλοι, πλην της ΑΒΒ, οι παραγωγοί κατά των οποίων στρεφόταν ο ισχυρισμός αυτός (σε αυτούς δεν περιλαμβάνονται οι Ke-Kelit και Sigma) αρνήθηκαν ότι συμμετείχαν ή ότι εφάρμοσαν τέτοιου είδους ρυθμίσεις. Η KWH υποστήριξε ότι δέχθηκε πιέσεις να ευθυγραμμισθεί με τον συλλογικό αποκλεισμό που εφαρμοζόταν κατά της Powerpipe, αλλά αψήφησε τις οδηγίες του καρτέλ.

Δ. Λεπτομερής περιγραφή της παράβασης

1. Αναδρομή στην εξέλιξη της οικείας αγοράς

(28) Το 1987, αμέσως πριν από τη συγχώνευση με την ASEA, η Brown Boveri Company, η οποία ήταν ιδιοκτήτρια της δανικής εταιρείας παραγωγής IC Mψller (μετέπειτα ABB IC Mψller A/S), άρχισε να εφαρμόζει στρατηγικό πρόγραμμα συνιστάμενο στην εξαγορά διαφόρων παραγωγών σωλήνων αστικής κεντρικής θέρμανσης σε ολόκληρη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Isolrohr (νυν ABB Isolrohr) στη Γερμανία, την Αυστρία και την Ουγγαρία, καθώς επίσης της Ecopipe και της Dyrotan στη Σκανδιναβία.

Μολονότι η Δανία αποτελούσε την «πατρίδα» της βιομηχανίας αστικής κεντρικής θέρμανσης, η Γερμανία ήταν ήδη η σημαντικότερη εθνική αγορά. Ωστόσο, προς τα τέλη της δεκαετίας του 1980, η δυτικογερμανική αγορά εθεωρείτο κορεσμένη και προσέφερε περιορισμένες ευκαιρίες για την εγκατάσταση νέων συστημάτων, κατ' αντιδιαστολή προς τη συντήρηση και αναβάθμιση ήδη υπαρχόντων αστικών συστημάτων κεντρικής θέρμανσης.

Σύμφωνα με τους μεγαλύτερους παραγωγούς, η αγορά αστικής κεντρικής θέρμανσης γενικότερα είχε την περίοδο εκείνη ως γνώρισμα τον έντονο ανταγωνισμό, ο οποίος έτεινε να ωθεί τις τιμές προς τα κάτω.

Η ΑΒΒ από την πλευρά της θεωρεί ότι υπέστη αδικία, διότι ήταν αναγκασμένη να επωμισθεί ολόκληρο το κόστος της αναδιοργάνωσης του κλάδου, ενώ οι άλλοι παραγωγοί έδρεψαν τα οφέλη της διαδικασίας αυτής χωρίς καμία επιβάρυνση (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 14). Κατά τη δική της αντίληψη, κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1980 οι προμηθευτές προέβησαν σε ανεύθυνες μειώσεις των τιμών, στην προσπάθειά τους να αυξήσουν το μερίδιό τους σε μια αγορά η οποία δεν προβλεπόταν να αναπτυχθεί σημαντικά στο ορατό μέλλον.

Η ΑΒΒ υποστηρίζει ότι η αναδιάρθρωση ήταν αναγκαία, επειδή υπήρχαν υπερβολικά πολλοί μικροί παραγωγοί που κατασκεύαζαν σωλήνες μέτριας ποιότητας, η χαμηλή αντοχή των οποίων «υπονόμευε τα οικονομικά πλεονεκτήματα της χρήσης αστικής κεντρικής θέρμανσης» 7 τα συστήματα που δεν πληρούσαν τις προδιαγραφές ποιότητας CEN μπορούσαν να κοστίζουν κατά 10-20 % λιγότερο σε σύγκριση με τα αντίστοιχα εγκεκριμένα συστήματα, αλλά, σε αντίθεση με αυτά τα τελευταία, διαρκούσαν επί δέκα και όχι επί είκοσι έτη.

(29) Στη Γερμανία, οι γερμανοί, αυστριακοί και ελβετοί παραγωγοί συγκρότησαν επιχειρηματική ένωση η οποία ήταν γνωστή ως BFW (Bundesverband Fernwδrmeleitungen) και η οποία, κατ' αυτούς, απαρτιζόταν αποκλειστικά και μόνο από τις εταιρείες που είχαν πράγματι τη δυνατότητα να ανταποκριθούν στις αυστηρές προδιαγραφές ποιότητας που ίσχυαν στη γερμανική αγορά. Οι παραγωγοί οι οποίοι δεν διέθεταν παραγωγικές εγκαταστάσεις στη Γερμανία δεν είχαν το δικαίωμα να γίνουν μέλη της. Οι δανοί παραγωγοί (συμπεριλαμβανομένης της ΑΒΒ IC Mψller) αποκλείονταν, αλλά διακατέχονταν από την επιθυμία να διεισδύσουν σε μεγαλύτερο βαθμό στη γερμανική αγορά. Εντούτοις, η Lψgstψr υποστηρίζει ότι, αφ' ης στιγμής η Brown Boveri εξαγόρασε την Isolrohr το 1987, χαλάρωσε τις πιέσεις που ασκούσε, διότι μπορούσε πλέον να παράγει η ίδια στη Γερμανία (απάντηση της Lψgstψr βάσει του άρθρου 11, αναφορά II, σ. 87).

Από πίνακες σχετικά με τις τιμές τους οποίους υπέβαλε η ΑΒΒ προκύπτει ότι η αγοραία τιμή στη Γερμανία παρέμεινε σχετικά σταθερή κατά την περίοδο 1985-1990 και ότι, με ελαφρές διακυμάνσεις, το επίπεδο των τιμών στην αρχή και στο τέλος της περιόδου αυτής ήταν το ίδιο, ενώ το μέγεθος των πωλήσεων παρουσίαζε στασιμότητα.

Ωστόσο, η δανική αγορά, οι ανάγκες της οποίας καλύπτονταν αποκλειστικά από τους τέσσερις εγχώριους παραγωγούς, εθεωρείτο γενικά ως μια αγορά με υψηλές τιμές. Η σταθερότητα των τιμών στην εγχώρια αγορά παρείχε στους τοπικούς παραγωγούς ένα στέρεο έρεισμα για την πραγματοποίηση εξαγωγών σε γειτονικές χώρες.

(30) Κατά τη διετία 1988/89, η ΑΒΒ άρχισε να έχει σειρά συναντήσεων με τις εταιρείες Lψgstψr, Tarco και Starpipe, προκειμένου να εξευρεθεί μια «λύση» στα υποτιθέμενα προβλήματα του κλάδου (απάντηση της Lψgstψr βάσει του άρθρου 11, αναφορά I, σ. 72 7 αναφορά II, σ. 86 και 87).

Λίγο χρόνο μετά την έναρξη των σχετικών διαβουλεύσεων, οι συνθήκες στην αγορά μεταβλήθηκαν δραματικά. Η απελευθέρωση των συναλλαγών με τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ το 1989 σήμανε τη μαζική αύξηση της ζήτησης. Πιο συγκεκριμένα, η συνολική δυνητική αγορά για τους δυτικοευρωπαίους προμηθευτές αυξήθηκε από τα 2 500 εκατομμύρια δανικές κορόνες περίπου (315 εκατομμύρια Ecu) το 1988 στα 3 500-3 700 εκατομμύρια δανικές κορόνες (440-470 εκατομμύρια Ecu) το 1991.

Όλοι οι παραγωγοί αύξησαν την παραγωγική τους ικανότητα προκειμένου να ανταποκριθούν στη νέα ζήτηση, η οποία προερχόταν ιδίως από την πρώην Ανατολική Γερμανία, όπου η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και τα νέα ομόσπονδα γερμανικά κράτη διέθεταν κεφάλαια για την αντικατάσταση των υποδομών που δεν πληρούσαν τις προβλεπόμενες προδιαγραφές. Αν και η γερμανική αγορά αυξήθηκε κατά 20 % σε ένα μόνον έτος, ωστόσο οι τιμές δεν σημείωσαν αύξηση, και μάλιστα, κατά τους παραγωγούς, στην πραγματικότητα μειώθηκαν στη Γερμανία κατά 10 % το 1991 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Η ΑΒΒ υποστηρίζει ότι οι κύριοι λόγοι της διατήρησης των τιμών σε χαμηλά επίπεδα στη Γερμανία είχαν κατά βάση διαρθρωτικό χαρακτήρα και ήταν οι εξής:

i) η συγκέντρωση των επενδύσεων της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στην πρώην Ανατολική Γερμανία 7

ii) το γεγονός ότι η αύξηση στην Ανατολική Γερμανία στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην κατασκευή νέων έργων (κατ' αντιδιαστολή προς την αντικατάσταση σωλήνων που είχαν τεθεί σε χρήση παλαιότερα) και ότι την άμεση πελατεία αποτελούσαν για τον λόγο αυτό εργολήπτες (και όχι οι τοπικές αρχές), οι οποίοι υπεδαύλιζαν τον ανταγωνισμό ως προς τις τιμές μεταξύ των παραγωγών, προκειμένου να αυξήσουν τα δικά τους περιθώρια 7

iii) η προσφυγή των παραγωγών στη μέθοδο των πωλήσεων επί ζημία, με στόχο την προσέλκυση πελατών στη συγκεκριμένη νέα αγορά.

Επιπλέον, το γεγονός ότι τα περισσότερα σχέδια άρχισαν πλέον να κατακυρώνονται με τη διαδικασία υποβολής προσφορών που ισχύει για την ανάθεση δημόσιων έργων είναι πιθανό να προκάλεσε την όξυνση του ανταγωνισμού μεταξύ των παραγωγών.

2. Το δανικό καρτέλ

α) Το σύστημα ποσοστώσεων και ο καθορισμός των τιμών

(31) Μολονότι, ήδη στις 30 Οκτωβρίου 1989, η ΑΒΒ [προσάρτημα X1 της κοινοποίησης των αιτιάσεων (6*)] είχε διερευνήσει διάφορες δυνατότητες, όπως: 1. την προσφορά της Lψgstψr να περιορίσει τις δραστηριότητές της στη Δανία, τη Γερμανία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία και 2. τη σύναψη «ειρηνευτικής συμφωνίας» στη Δανία στην οποία θα μετείχαν και οι τέσσερις παραγωγοί με πάγωμα των μεριδίων αγοράς τους, οι πρώτες ευκρινώς προσδιοριζόμενες ρυθμίσεις για τον διαμερισμό των αγορών τις οποίες γνωρίζει η Επιτροπή ετέθησαν σε ισχύ το έτος 1991.

Σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην ηπειρωτική Δανία (Γιούλλαντ) στα τέλη του 1990, επετεύχθη συμφωνία μεταξύ των τεσσάρων δανών παραγωγών επί των βασικών αρχών της γενικής συνεργασίας μεταξύ των εν λόγω εταιρειών στην εγχώρια αγορά τους. Τον καιρό εκείνο, οι εισαγωγές από τη Γερμανία στη Δανία ήταν αμελητέες. Όλοι οι μετάσχοντες στη σύσκεψη αυτή ήταν ανώτατα στελέχη των οικείων εταιρειών, που κατείχαν τουλάχιστον θέση διευθύνοντος συμβούλου (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 49 7 απάντηση της Lψgstψr βάσει του άρθρου 11, αναφορά I, σ. 72 7 αναφορά της Tarco της 26ης Απριλίου 1996, σ. 2).

Μια από τις πρώτες ενέργειες ήταν ο συντονισμός μιας αύξησης της τιμής, η οποία προβλεπόταν να τεθεί σε εφαρμογή στη Δανία σε δύο στάδια και η οποία θα ανερχόταν συνολικά στο 10-12 % (προβλέπονταν διαφορετικές ημερομηνίες για τους διάφορους παραγωγούς), ενώ στις εξαγωγικές αγορές η αύξηση θα κυμαινόταν από 6 έως 10 % (προσάρτημα 19).

Ακολούθησαν αρκετές ακόμη συσκέψεις, με σκοπό την οριστικοποίηση των λεπτομερών όρων της συμφωνίας, η οποία επρόκειτο να περιλαμβάνει ένα σύστημα ποσοστώσεων και ένα σύστημα για την κατανομή της πελατείας. Οι διευθύνοντες σύμβουλοι (οι οποίοι υιοθέτησαν για τους εαυτούς τους ένα προσωνύμιο που θα μπορούσε να αποδοθεί ως «οι πατριάρχες») συναντήθηκαν στις 16 Ιανουαρίου 1991.

(32) Κατά τη σύσκεψη της 16ης Ιανουαρίου συμφωνήθηκαν οι ποσοστώσεις οι οποίες υποτίθεται ότι θα ίσχυαν κατά την επόμενη διετία, δηλαδή το 1991 και το 1992. Ωστόσο, αυτές τροποποιήθηκαν δύο μήνες αργότερα (στις 4 Μαρτίου 1991), με αποτέλεσμα την ελαφρά αύξηση των ποσοστώσεων που αναλογούσαν στην ΑΒΒ και τη Lψgstψr.

Οι ποσοστώσεις που συμφωνήθηκαν οριστικά στις 4 Μαρτίου είχαν ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Το σύστημα για το διαμερισμό της αγοράς στη Δανία στηριζόταν στη βασική αρχή του σεβασμού των «εδραιωμένων πελατειακών σχέσεων», υπό την έννοια ότι κάθε προμηθευτής θα διατηρούσε τους υφιστάμενους πελάτες του και δεν θα προέβαινε σε επιθετικές ενέργειες με στόχο την προσέλκυση των πελατών των υπολοίπων παραγωγών.

Το σύστημα ποσοστώσεων που συμφωνήθηκε από τους διευθύνοντες συμβούλους εφαρμοζόταν και εποπτευόταν από την κατώτερη ιεραρχικά ομάδα των διευθυντών πωλήσεων (πρόκειται για την ομάδα «πωλήσεων» ή «επαφής»), η οποία συνεδρίαζε μία φορά (κατά την Tarco) ή ακόμη και δύο φορές (κατά την ΑΒΒ) κάθε μήνα.

Οι διευθύνοντες σύμβουλοι συναντιόνταν κάθε τρεις μήνες περίπου, προκειμένου να επιλύουν τα προβλήματα και να διευθετούν τις διαφορές που ανέκυπταν.

β) Η λειτουργία του καρτέλ

(33) Ένα συνταξιοδοτηθέν πλέον διευθυντικό στέλεχος επιχείρησης που διατηρούσε στενές προσωπικές επαφές με την ΑΒΒ και είχε παλαιότερα χρηματίσει μέλος του διοικητικού συμβουλίου της IC Mψller προσελήφθη ως σύμβουλος, υπεύθυνος για το «συντονισμό» του καρτέλ.

Η «ομάδα επαφής», η οποία φρόντιζε για την κατανομή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων μεταξύ των μελών του καρτέλ, διατηρούσε βάση δεδομένων με τα σχέδια και τους πελάτες. Τα δεδομένα αυτά ήταν καταχωρημένα σε φορητό ηλεκτρονικό υπολογιστή. Κάθε φορά που επρόκειτο να ανατεθεί μια σύμβαση, αποφασιζόταν εκ των προτέρων ποιος θα την «κέρδιζε». Ο «επικρατέστερος» για το εκάστοτε σχέδιο (δηλαδή η εταιρεία που είχε αποφασισθεί να αναλάβει τη σχετική σύμβαση) ενημέρωνε τα υπόλοιπα μέλη για το τίμημα που σκόπευε να προσφέρει. Στη συνέχεια, τα υπόλοιπα μέλη υπέβαλαν προσφορές με υψηλότερο τίμημα, «προστατεύοντας» με τον τρόπο αυτό τον προμηθευτή που είχε καθορίσει το καρτέλ.

Συνήθως, το καρτέλ αποφάσιζε ότι το δεδομένο σχέδιο θα κατακυρωνόταν στον παραδοσιακό προμηθευτή του οικείου πελάτη. Επειδή η αγορά της Δανίας είναι ώριμη, η πλειονότητα των συμβάσεων αφορά απευθείας πωλήσεις προς υφιστάμενους πελάτες. Τα 20 έως 30 «νέα» σχέδια που προκηρύσσονταν κάθε χρόνο (η αξία τους κυμαινόταν από τις 500 000 έως τα 30 εκατομμύρια δανικές κορόνες) κατανέμονταν μεταξύ των τεσσάρων παραγωγών κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι συνολικές τους πωλήσεις αντιστοιχούσαν στις συμφωνηθείσες ποσοστώσεις.

Το σύστημα διαμερισμού της αγοράς στη Δανία συνοδευόταν από ένα σύστημα αντιστάθμισης. Οι ελεγκτές κάθε παραγωγού πιστοποιούσαν το συνολικό ύψος των πωλήσεων σωλήνων τη δεδομένη χρονιά, και τα πιστοποιητικά αυτά ανταλλάσσονταν στη συνέχεια μεταξύ των μελών του καρτέλ.

(34) Στα τέλη του 1990, οι τέσσερις δανοί παραγωγοί είχαν έλθει σε συμφωνία μεταξύ τους για τις αυξήσεις που θα επέφεραν στους εγχώριους και τους εξαγωγικούς τους τιμοκαταλόγους, καθώς και για τον χρόνο πραγματοποίησης των αυξήσεων και τα στάδιά τους, τα οποία δεν ήταν τα ίδια για όλους τους παραγωγούς (βλέπε σημείο 31).

Για να διευκολυνθεί η λειτουργία του συστήματος αυτού, οι παραγωγοί αντάλλαξαν μεταξύ τους τούς τιμοκαταλόγους που είχε καταρτίσει ο καθένας, τους οποίους στη συνέχεια, και συγκεκριμένα στις 23 Ιανουαρίου 1991, η ΑΒΒ καταχώρησε σε ενιαίο έγγραφο αναφοράς. Αργότερα, τον Μάρτιο του 1991, συμφωνήθηκε το ύψος των εκπτώσεων που θα εφαρμόζονταν επί των τιμών καταλόγου. Η συμφωνία αυτή εφαρμόστηκε από τους διευθυντές πωλήσεων, οι οποίοι εξέδωσαν οδηγίες προς το προσωπικό πωλήσεων, προσδιορίζοντας το μέγεθος των επιτρεπόμενων μειώσεων της τιμής. Η τήρηση της συμφωνίας εξασφαλιζόταν με την ανταλλαγή αντιγράφων των εσωτερικών αυτών οδηγιών μεταξύ των παραγωγών (αναφορά της Tarco, σ. 3).

Κάθε τόσο, συμφωνούνταν αυξήσεις των τιμών. Το φθινόπωρο του 1991, οι τέσσερις παραγωγοί που είχαν την έδρα τους στη Δανία πραγματοποίησαν διαβουλεύσεις με αντικείμενο τις ετήσιες αυξήσεις των τιμών καταλόγου τους τόσο για τη Δανία, όσο και για τις εξαγωγικές αγορές. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους στις σχετικές τακτικές συναντήσεις μετείχαν ήδη και οι δύο γερμανοί παραγωγοί (βλέπε σημείο 41). Αποτέλεσμα των παραπάνω ήταν να επιτευχθεί συμφωνία που προέβλεπε την αύξηση των τιμών εκτός Δανίας κατά 6-8 % περίπου από 1ης Ιανουαρίου 1992. Στη συμφωνία μετείχαν και οι Pan-Isovit και Henss/Isoplus (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 18 και 19 7 απάντηση της Lψgstψr στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 30 και 31).

(35) Κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους εφαρμογής του συστήματος ποσοστώσεων στη Δανία (1991), η ΑΒΒ πραγματοποίησε την ποσόστωσή της, αλλά η Lψgstψr απέσπασε σημαντικό μερίδιο αγοράς από τους δύο μικρότερους παραγωγούς (προσάρτημα 22). Ωστόσο, η τυχόν δυσαρέσκεια αυτών των τελευταίων δεν υπήρξε έντονη, δεδομένου ότι οι τιμές είχαν αυξηθεί, ενώ όλοι οι παραγωγοί είχαν καταφέρει να αυξήσουν σημαντικά τα καθαρά τους κέρδη. Ούτως ή άλλως, σύμφωνα με την Tarco, ίσχυε ο μηχανισμός αντιστάθμισης.

Δεν αμφισβητείται ότι ο μηχανισμός αντιστάθμισης εφαρμόστηκε πράγματι στα τέλη του 1991 (υπάρχει αξιόλογος όγκος τεκμηριωμένων αποδείξεων για τους σχετικούς υπολογισμούς), αλλά οι ακριβείς λεπτομέρειες του τρόπου καταβολής της αντιστάθμισης δεν έχουν αποσαφηνισθεί. Η Tarco (ο κύριος κερδισμένος του μηχανισμού αντιστάθμισης) έχει δηλώσει ότι καταβλήθηκαν μετρητά και ότι η μεταβίβαση το σχετικού ποσού καταχωρήθηκε στα λογιστικά βιβλία της εταιρείας με την έκδοση τιμολογίων για εικονικές παραδόσεις σωλήνων (αναφορά της Tarco, σ. 4 7 απάντηση στη δεύτερη αίτηση βάσει του άρθρου 11, σ. 1). Η Lψgstψr αρνείται κατηγορηματικά ότι τα πράγματα συνέβησαν με αυτόν τον τρόπο και διατείνεται ότι η απαίτηση της Tarco (για περίπου 4,5 εκατομμύρια δανικές κορόνες) ικανοποιήθηκε με τους ακόλουθους τρόπους: α) με τη λήψη υπόψη παραγγελιών για πλαστικά καλύμματα και άλλα είδη τις οποίες η Lψgstψr είχε ήδη αναθέσει κατά τη διάρκεια του έτους στην Tarco και οι οποίες παρείχαν στην εταιρεία αυτή οικονομική ωφέλεια και β) με την παραίτηση της Lψgstψr υπέρ της Tarco από το μερίδιό της σε ένα κοινό σχέδιο στην Ισλανδία (απάντηση της Lψgstψr στην αίτηση βάσει του άρθρου 11 της 26ης Αυγούστου 1997).

Όποια και αν ήταν η ακριβής διαδικασία για τη διεκπεραίωση της αντιστάθμισης το 1991, συμφωνήθηκε ότι για το 1992 θα εφαρμοζόταν ένα νέο σύστημα: το πλεονάζον μερίδιο αγοράς θα «μετακυλιόταν» και θα ετίθετο εκ νέου στη διάθεση των παραγωγών που δεν είχαν καλύψει την ποσόστωση που τους αντιστοιχούσε.

(36) Παρά το γεγονός ότι οι ποσοστώσεις που συμφωνήθηκαν τον Μάρτιο του 1991 για τη Δανία είχε προβλεφθεί να ισχύσουν επί δύο έτη (δηλαδή το 1991 και το 1992), έπειτα από μόλις εννέα μήνες απετέλεσαν αντικείμενο επαναδιαπραγμάτευσης.

Σε σειρά συσκέψεων που πραγματοποιήθηκαν στα τέλη του 1991 και στις αρχές του 1992, συμφωνήθηκε νέος τρόπος διαμερισμού της αγοράς, ο οποίος θα ίσχυε για το 1992 και το 1993.

Οι νέες ποσοστώσεις για τη Δανία είχαν ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Δεν είναι σαφές κατά πόσον τα μερίδια αγοράς που όντως πραγματοποιήθηκαν το 1992 ανταποκρίνονταν στους στόχους που είχαν τεθεί (η Lψgstψr υποστηρίζει ότι το μερίδιό της προσέγγισε το 35 %, αλλά στο ίδιο της το εσωτερικό «στρατηγικό πρόγραμμα» για την περίοδο 1994-1997 το μερίδιο αγοράς της για το 1992 καταγράφεται ως 29,5 % 7 βλέπει επίσης τα προσαρτήματα 24 και 49). Παρόλα αυτά, η Lψgstψr αναμενόταν να υπερβεί κατά πολύ την ποσόστωσή της το 1993, και τούτο εν μέρει λόγω της υιοθέτησης της οικονομικότερης μεθόδου συνεχούς παραγωγής (παρά τις δυσκολίες που συνάντησε για την εξασφάλιση έγκρισης στο πλαίσιο της EuHP).

Στα τέλη του 1992 και στις αρχές του 1993, η Lψgstψr αξίωνε την επίσημη αναγνώριση της βελτίωσης των επιδόσεών της και των δυνατοτήτων της μέσω της αύξησης της ποσόστωσης που της αναλογούσε (με τον τρόπο αυτό θα αποδεσμευόταν από την υποχρέωση να αποζημιώνει τους άλλους παραγωγούς). Στο πλαίσιο αυτό, η ΑΒΒ προσεφέρθη να της παραχωρήσει το 1,5 % από το δικό της μερίδιο, ενώ ένα επιπλέον 1 % θα μοιραζόταν μεταξύ των δύο μικρότερων παραγωγών. Όπως ήταν αναμενόμενο, αυτοί οι τελευταίοι ήγειραν αντιρρήσεις.

(37) Η Lψgstψr υποστηρίζει (απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 22) ότι ήδη στα τέλη του 1992 είχε απειλήσει ότι θα αποχωρούσε από το καρτέλ εάν δεν της χορηγείτο μεγαλύτερη ποσόστωση. Ο στόχος ήταν τα μερίδια αγοράς στη Δανία για το 1993 να παραμείνουν αμετάβλητα σε σύγκριση με το 1992 (παράρτημα 8 της απάντησης της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11). Είτε η Lψgstψr εκτόξευσε πράγματι την απειλή αυτή, είτε όχι, γεγονός είναι ότι παρέμεινε στο καρτέλ (αν και διατείνεται ότι την εξανάγκασε να το κάνει η ΑΒΒ 7 απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 24). Τον Μάρτιο του 1993, η Lψgstψr εξακολουθούσε να απαιτεί να της χορηγηθεί νέα ποσόστωση ύψους 34 %, ενώ η ΑΒΒ την κατηγορούσε ότι παραβίαζε τη συμφωνία με το να «ρίχνει» τις τιμές στη Δανία.

Οι σχέσεις μεταξύ των δανών παραγωγών στα τέλη του 1992 και τις αρχές του 1993 περιεπλάκησαν περαιτέρω λόγω των ακόλουθων δύο παραγόντων:

- η ΑΒΒ ζήτησε να αποκτήσει συμμετοχή μέχρι 10 % στο μετοχικό κεφάλαιο της Lψgstψr,

- Οι Henss/Isoplus και Pan-Isovit ασκούσαν όλο και πιο επίμονες πιέσεις για την παραχώρηση σε αυτές μεριδίου στη δανική αγορά.

Ανεξάρτητα από τις διαφωνίες που ενδεχομένως προέκυψαν τότε μεταξύ των παραγωγών, η ίδια η Lψgstψr παραδέχεται ότι «ο συντονισμός στις αρχές του 1993 βασιζόταν κυρίως στη συμφωνία ότι θα γίνονταν σεβαστές οι καθιερωμένες πελατειακές σχέσεις» (απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 23).

Η Επιτροπή έλαβε από την Tarco αναλυτικό πίνακα (με ημερομηνία 25 Μαρτίου 1993) που περιλάμβανε τα σχέδια για το 1993. Στον πίνακα αναγράφεται όχι μόνον ο νικητής του εκάστοτε μειοδοτικού διαγωνισμού και το τίμημα των συμβάσεων που είχαν ήδη κατακυρωθεί κατά το συγκεκριμένο έτος, αλλά και ο «αναμενόμενος προμηθευτής» και το «αναμενόμενο τίμημα» για τις διαδικασίες ανάθεσης που βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη, καθώς και για τα σχέδια που ήταν πιθανό να προκηρυχθούν. Τα δεδομένα αυτά διασταυρώθηκαν με βάση τη διαδικασία που περιγράφεται στο σημείο 33 και φανερώνουν ότι τον καιρό εκείνο το καρτέλ εξακολουθούσε σε μεγάλο βαθμό να λειτουργεί (προσάρτημα 23).

Επειδή η άνοιξη είναι η «περίοδος αιχμής» κατά την οποία γίνεται η ανάθεση των περισσότερων συμβάσεων, εξάγεται το συμπέρασμα ότι κατά την ανωτέρω ημερομηνία είχε ήδη κατανεμηθεί το μεγαλύτερο μέρος του κύκλου εργασιών για το συγκεκριμένο έτος.

Γίνεται, παρόλα αυτά, δεκτό από την Επιτροπή ότι από τον Μάρτιο-Απριλίο του 1993 περίπου οι τιμές για νέα σχέδια στη Δανία άρχισαν να πέφτουν. Εκτός αυτού, αργότερα κατά το ίδιο έτος άρχισαν να παρουσιάζονται φαινόμενα κατάλυσης της συμφωνίας περί σεβασμού των καθιερωμένων πελατειακών σχέσεων στη Δανία.

Σχετικά με το θέμα αυτό έχουν διατυπωθεί αλληλοκατηγορίες: η Lψgstψr ισχυρίζεται πως η ΑΒΒ μηχανεύτηκε την όλη αυτή κατάσταση προκειμένου να νουθετήσει τους άλλους παραγωγούς και να τους αναγκάσει να παραμείνουν στο καρτέλ. Υποστηρίζει ότι η ΑΒΒ την πληροφόρησε μάλιστα ότι είχε προϋπολογίσει πίστωση 50 εκατομμυρίων δανικών κορόνων για την εξάλειψη της Lψgstψr με πόλεμο στο πεδίο των τιμών (απάντηση της Lψgstψr στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 22 και 24, 32, 40 και 42). Αντιθέτως, η ΑΒΒ καταλογίζει την ευθύνη στη Lψgstψr, η οποία αξίωνε την αύξηση της ποσόστωσής της. Την απόψη αυτή μοιάζει να συμμερίζεται και η Henss, η οποία έκρινε (πρακτικό της «Beiratsitzung» της 3ης Φεβρουαρίου 1994, που περιλαμβάνεται στην αλληλογραφία της Isoplus βάσει του άρθρου 11) ότι η Lψgstψr είχε αποσπάσει έναν σημαντικό «καθιερωμένο πελάτη» από την ΑΒΒ προσφέροντάς του χαμηλές τιμές, προκειμένου να πείσει την ΑΒΒ να παραιτηθεί από ένα μέρος του μεριδίου αγοράς της προς όφελος της Lψgstψr.

Όποια και από τις δύο εκδοχές και αν ισχύει, η μείωση των τιμών στη Δανία ήταν συνέπεια ενός αγώνα επικράτησης μεταξύ των μελών του καρτέλ και όχι της εγκατάλειψής του. Πράγματι, την ίδια ακριβώς χρονική περίοδο οι Lψgstψr και ΑΒΒ κατέβαλλαν προσπάθειες για την εξεύρεση μιας «συνολικής λύσης» και καταστρώνονταν συμφωνίες για τη Γερμανία (σημεία 49 έως 51). Οι διαβουλεύσεις για τη διευθέτηση των διαφωνιών που υπήρχαν στη δανική αγορά συνδυάστηκαν με τις ανάλογες διαβουλεύσεις για τη γερμανική αγορά και εντάχθηκαν πλέον σε ενιαία διεργασία (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 59).

3. Επέκταση σε άλλες αγορές

(38) Η συνεργασία μεταξύ των δανών παραγωγών δεν είχε περιορισθεί στην εθνική τους αγορά. Η πρώτη εναρμονισμένη αύξηση των τιμών εφαρμόστηκε και στις εξαγωγικές αγορές, από 1ης Ιανουαρίου 1991. Στη Γερμανία, η ΑΒΒ αύξησε τις τιμές κατά 7 %, οι Tarco και Lψgstψr κατά 10 % και, τέλος, η Starpipe κατά 6 % από 1ης Δεκεμβρίου 1990 (προσάρτημα 19).

Εξάλλου, τον ίδιο καιρό που οι δανοί παραγωγοί οριστικοποιούσαν τις μεταξύ τους μυστικές ρυθμίσεις για τον έλεγχο της δανικής αγοράς (τέλη του 1990 - αρχές του 1991), είχαν ήδη αναληφθεί πρωτοβουλίες οι οποίες απέβλεπαν στην επέκταση και σε άλλες χώρες της συνεργασίας στον τομέα του διαμερισμού των αγορών, καθώς και στην προσχώρηση και των γερμανών παραγωγών στον όλο μηχανισμό.

Οι απόπειρες αυτές ήταν αρχικά αρκετά αποσπασματικές. Η ΑΒΒ, η οποία είχε εξαγοράσει την Isolrohr το 1987 και διέθετε επομένως πρόσβαση στις αγορές τόσο της Γερμανίας, όσο και της Δανίας, διεξήγαγε διμερείς διαβουλεύσεις με την Pan-Ιsovit κατά το χρονικό διάστημα Δεκέμβριος του 1990 - Ιανουάριος του 1991, με στόχο τη σύναψη «άτυπης στρατηγικής συμμαχίας» (προσαρτήματα 30 και 31, απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 7 έως 9). Τον καιρό εκείνο, οι δύο αυτοί παραγωγοί κάλυπταν μαζί το μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης στη γερμανική αγορά. Η Isoplus, η οποία είχε μόλις προσφάτως αγοράσει τη μονάδα παραγωγής της Isolrohr στην Αυστρία, προσπαθούσε ακόμη να οργανωθεί με στόχο να επιδιώξει κάποια στιγμή με αξιώσεις την είσοδό της στη γερμανική αγορά, όπου θα χρησιμοποιούσε την Henss ως εμπορικό αντιπρόσωπο.

Τον καιρό εκείνο αποκλειόταν το ενδεχόμενο σύναψης τυπικής συμμαχίας μεταξύ του συνόλου των τεσσάρων δανών παραγωγών και της Pan-Isovit, δεδομένου ότι αυτή η τελευταία θεωρούσε τις Lψgstψr,. Tarco και Starpipe ως «πειρατές» οι οποίοι επιχειρούσαν να αποσπάσουν μερίδια αγοράς στη Γερμανία μέσω της εφαρμογής χαμηλών τιμών. Η ΑΒΒ ήταν ιδιοκτήτρια της Isolrohr στη Γερμανία και, για τον λόγο αυτό, αποτελούσε τον φυσικό της εταίρο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σύναψη συμφωνίας και με τις δύο πλευρές εξυπηρετούσε το στρατηγικό συμφέρον της ΑΒΒ.

Πέραν της τεχνικής συνεργασίας, οι διαβουλεύσεις μεταξύ της ΑΒΒ και της Pan-Isovit κάλυψαν τον τρόπο κατάτμησης της αγοράς μεταξύ τους, δεδομένου ότι ήταν οι δύο μεγαλύτεροι παραγωγοί που πραγματοποιούσαν πωλήσεις στη Γερμανία. Βασική τους επιδίωξη ήταν η κατανομή της πελατείας σε περιοχές και η διατήρηση των υφιστάμενων μεριδίων αγοράς.

(39) Συμφωνήθηκε να συγκροτηθεί ένας μηχανισμός με σκοπό το συντονισμό των δραστηριοτήτων των δύο παραγωγών και τη διασφάλιση της κοινής τους κυριαρχίας στη γερμανική αγορά. Ο μηχανισμός αυτός θα περιελάμβανε τη σύσταση μιας «διευθυντικής ομάδας» και μιας «στρατηγικής ομάδας».

Η Pan-Isovit ετάχθη ομοίως υπέρ των αυξήσεων των τιμών κατά 6-8 % οι οποίες είχαν συμφωνηθεί λίγο καιρό πρωτύτερα από την ΑΒΒ (και τους δανούς παραγωγούς) για τις εξαγωγικές αγορές τους, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας.

Σύμφωνα με την ΑΒΒ, η Pan-Isovit είχε στη συνέχεια επιφυλάξεις σε σχέση με την προταθείσα τεχνική συνεργασία, και, έπειτα και από την απόρριψη εκ μέρους της της πρόσκλησης που της έγινε να προσχωρήσει στην EuHP (7), οι διμερείς διαβουλεύσεις περί της συνεργασίας στην αγορά τερματίστηκαν τον Απρίλιο του 1991.

(40) Οι ρυθμίσεις μεταξύ των δανών παραγωγών επεκτάθηκαν στην Ιταλία, αν και τον Μάρτιο του 1991 η Tarco ανέφερε ότι, σε ό,τι αφορά τις τιμές, η ΑΒΒ IC Mψller και η Lψgstψr «δεν συμπεριφέρονταν απολύτως σύμφωνα με τις ρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί για την ιταλική αγορά» (η ΑΒΒ εφάρμοσε την αύξηση κατά 6 % μόλις στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, ενώ η Lψgstψr αύξησε μεν τις τιμές καταλόγου της, αλλά την ίδια στιγμή παραχώρησε εκπτώσεις οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τη διατήρηση των τιμών στα επίπεδα του 1990 (προσάρτημα 33).

Σε ό,τι αφορά την κατανομή των σχεδίων, μια μεγάλης αξίας σύμβαση στο Τορίνο, την οποία ο κλάδος θεωρούσε ως τη «ναυαρχίδα» της αγοράς, αποτέλεσε αντικείμενο συμφωνίας τον Οκτώβριο του 1991. Η συμφωνία αυτή βασιζόταν στην αρχή «ο ένας για όλους και όλοι για τον έναν». Πιο συγκεκριμένα, ο παραγωγός που θα κέρδιζε τη σύμβαση θα τη μοιραζόταν με τους υπολοίπους βάσει κάποιων συμφωνηθέντων ποσοστών. (Στην πραγματικότητα, η συμφωνία δεν εφαρμόστηκε, διότι τη χαμηλότερη προσφορά υπέβαλε μια άσχετη επιχείρηση - απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 53 έως 55 7 προσάρτημα 32).

Η Pan-Isovit συμμετείχε ομοίως σε διαβουλεύσεις με τους δανούς ανταγωνιστές της για το μοίρασμα του σχεδίου του Τορίνο τον Ιούλιο του 1991. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η αμοιβαιότητα αποτελούσε ήδη ένα χαρακτηριστικό της αγοράς. Ειδικότερα, η ΑΒΒ φέρεται να ενημέρωσε τους άλλους μετέχοντες σε μια σύσκεψη ότι η Lψgstψr είχε παραιτηθεί από το σχέδιο του Τορίνο υπέρ της IC Mψller «με αντάλλαγμα κάποιο άλλο διεθνές αντιστάθμισμα» (συμπληρωματικά έγγραφα, αριθ. 1 έως 4).

(41) Ηδη το φθινόπωρο του 1991, η θεσμοθετημένη συνεργασία μεταξύ των δανών παραγωγών επεκτεινόταν, σε πιο τυπική πλέον βάση, στη γερμανική αγορά, ενώ, από τον Οκτώβριο, οι δύο γερμανοί παραγωγοί Pan-Isovit και Henss/Isoplus (η τελευταία διέθετε πλέον έδρα στη Γερμανία) προσχώρησαν στην αθέμιτη σύμπραξη των δανών παραγωγών. Από τη στιγμή αυτή κι έπειτα, διεξάγονταν τακτικές συναντήσεις με τη συμμετοχή και των έξι κύριων προμηθευτών της γερμανικής αγοράς, με σκοπό τη βελτίωση του χαμηλού επιπέδου των τιμών (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 31 και 51).

(42) Είναι γνωστό ότι οι διευθύνοντες σύμβουλοι (ή άλλα στελέχη με ισοδύναμα καθήκοντα) των υπόψη εταιρειών συναντήθηκαν (τουλάχιστον) κατά τις παρακάτω ημερομηνίες:

- 9 (ή 10) Οκτωβρίου 1991,

- 10 Δεκεμβρίου 1991,

- 19 Φεβρουαρίου 1992,

- 6 Μαρτίου 1992,

- 1η Απριλίου 1992,

- 30 Ιουνίου 1992,

- 11 Αυγούστου 1992,

- 11 Νοεμβρίου 1992,

- 20 Απριλίου 1993,

- 30 Ιουνίου 1993,

- 18 (ή 19) Αυγούστου 1993,

- 8 (ή 9) Σεπτεμβρίου 1993.

(43) Μεταξύ των δύο εθνικών συνασπισμών είχαν ανακύψει εμφανείς εντάσεις. Ειδικότερα, η Henss/Isoplus κατηγορούσε τους δανούς παραγωγούς ότι χρησιμοποιούσαν τα κέρδη που τους απέφερε το καλά εδραιωμένο καρτέλ το οποίο είχαν θέσει σε λειτουργία στην εγχώρια αγορά τους προκειμένου να χρηματοδοτήσουν έναν «πόλεμο τιμών» με στόχο να αποσπάσουν μερίδιο αγοράς στη Γερμανία εις βάρος της Henss/Isoplus.

Τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, η αθέμιτη σύμπραξη μεταξύ των παραγωγών εκτός Δανίας δεν είχε φθάσει στο υψηλό επίπεδο οργάνωσης το οποίο επρόκειτο να επιτευχθεί τρία χρόνια αργότερα. Καθένας από τους συμπράττοντες επεδίωκε διαφορετικούς στόχους μέσω της επιχειρούμενης συνολικής κατάτμησης της αγοράς. Το συμφέρον της ΑΒΒ έγκειτο σε ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο για την εξασφάλιση του στρατηγικού ελέγχου του κλάδου. Από την άλλη πλευρά, η επιθετική πολιτική τιμών της Tarco στη Γερμανία είχε εξωθήσει του γερμανούς παραγωγούς να αναζητήσουν πελάτες στην αγορά της Δανίας, πράγμα το οποίο δυσαρέστησε τις Lψgstψr και Starpipe. Πάντως, οι γερμανικές εταιρείες ενδιαφέρονταν σαφώς να επιτύχουν τη σύναψη συμφωνίας για το διαμερισμό της αγοράς, προκειμένου να προασπίσουν τη θέση τους έναντι των δανών παραγωγών.

Η ΑΒΒ θεωρούσε παραλογισμό την αντιπαράθεση των παραγωγών στο πεδίο των τιμών τη στιγμή κατά την οποία η αγορά επεκτεινόταν με γρήγορους ρυθμούς και εκτιμούσε ότι είχε ζωτική σημασία να ληφθούν μέτρα στο ανώτατο επίπεδο (προσάρτημα 35).

(44) Η ΑΒΒ ασκούσε πιέσεις για τη σύναψη συμφωνίας με αντικείμενο τις τιμές στη Γερμανία. Η συμφωνία αυτή θα είχε διττό στόχο: την ανάσχεση των δραστηριοτήτων της Tarco και την παροχή της δυνατότητας στην ΑΒΒ να αυξήσει τις τιμές που εφάρμοζε έναντι των αντιπροσώπων της. Σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στη Φρανκφούρτη στις 9 ή 10 Οκτωβρίου 1991, με τη συμμετοχή και των έξι παραγωγών, συμφωνήθηκε να αυξηθούν οι τιμές καταλόγου κατά 6 % περίπου. (Μόλις την προηγούμενη ημέρα, οι δανοί παραγωγοί είχαν συμφωνήσει ότι οι διευθύνοντες σύμβουλοι θα εξήταζαν την κατάσταση στη Γερμανία και σε άλλες εξαγωγικές αγορές - απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 51).

Η συμφωνία σχετικά με τις τιμές επιβεβαιώθηκε σε μεταγενέστερη σύσκεψη, που πραγματοποιήθηκε στο Αμβούργο στις 10 Δεκεμβρίου 1991. Τα κύρια σημεία της ήταν τα ακόλουθα:

- όλοι οι παραγωγοί θα αύξαναν άμεσα τις τιμές κατά 6 %,

- μεταξύ των συμβαλλομένων θα δημιουργείτο μια «ανοικτή γραμμή επικοινωνίας»,

- θα πραγματοποιούνταν και περαιτέρω συσκέψεις μεταξύ τους σε μηνιαία βάση,

- μέχρι τις 13 Ιανουαρίου 1992 θα καταρτιζόταν κατάλογος με τις ελάχιστες τιμές.

Κατά την ΑΒΒ, οι μετέχοντες συζήτησαν επίσης σχετικά με το κατά πόσον ήταν σκόπιμη η ανταλλαγή στοιχείων σχετικά με τα μερίδια αγοράς. (Προσάρτημα 36, απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 18 και 19).

(45) Κατά τη διάρκεια του έτους που ακολούθησε πραγματοποιούνταν αρκετά τακτικά συσκέψεις με τη συμμετοχή υψηλόβαθμων στελεχών και με στόχο «τη συζήτηση ζητημάτων κοινού ενδιαφέροντος» (η έκφραση χρησιμοποιείται σε μία από τις προσκλήσεις) (8).

Ο συντονιστής του δανικού καρτέλ ενεργούσε παράλληλα ως «δίκαιος διαμεσολαβητής» για το γερμανικό συνασπισμό και φρόντιζε για τη σύγκληση των συσκέψεων και τη διευκόλυνση της επίτευξης συμφωνίας με στόχο την ανύψωση των τιμών.

Είναι πολύ πιθανό να πραγματοποιούνταν επίσης συναντήσεις χαμηλότερου επιπέδου μεταξύ των υπευθύνων για τη Γερμανία, αλλά δεν υπάρχουν σχετικές αναλυτικές πληροφορίες (σημείο 69).

Όπως είχε ήδη συμφωνηθεί, ένας εργαζόμενος της ΑΒΒ IC Mψller κατήρτισε τιμοκατάλογο με βάση στοιχεία που διέθεσε η Henss, καθώς και με βάση τον τιμοκατάλογο «Κ3» της ΑΒΒ για το 1992. (Η Lψgstψr χαρακτηρίζει τις ΑΒΒ και Henss ως την «κινητήρια δύναμη» των τεκταινόμενων στη Γερμανία 7 βλέπε την απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 28). Ο εν λόγω κατάλογος προοριζόταν να χρησιμεύσει ως σημείο αναφοράς για τον καθορισμό των επιμέρους τιμών στο πλαίσιο των μεθοδεύσεων με σκοπό την ανύψωση του συνολικού επιπέδου των τιμών. Η διανομή του προβλεπόταν να έχει ολοκληρωθεί μέχρι τις 10 Απριλίου 1992 το αργότερο.

(46) Στη φάση αυτή, δεν είχε από ό,τι φαίνεται επιτευχθεί ακόμη οριστική συμφωνία για τα μερίδια αγοράς, και πραγματοποιήθηκαν πολύπλοκες διαπραγματεύσεις με αντικείμενο την κατάτμηση της γερμανικής αγοράς μεταξύ των δύο εθνικών συνασπισμών. Η Επιτροπή, κατά τις έρευνες που διεξήγαγε, βρήκε χειρόγραφες σημειώσεις τις οποίες οι εκπρόσωποι των Tarco και Starpipe είχαν κρατήσει σε μερικές από τις σχετικές συσκέψεις (προσαρτήματα 37, 44 και 45).

Οι παραγωγοί αποφάσισαν πράγματι να ανταλλάσσουν λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τα μερίδια αγοράς (βλέπε σημείο 44), πράγμα το οποίο πιστοποιείται από τις σημειώσεις που η Starpipe κράτησε σε μια από τις πρώτες συσκέψεις (προσάρτημα 37). Δίπλα στην επωνυμία καθενός από τους έξι μετέχοντες, παρατίθεται, κάτω από την επικεφαλίδα «Προηγουμένως» («Tidligere»), η αξία των πωλήσεών του και το αντίστοιχο ποσοστιαίο μερίδιο αγοράς, ενώ κάτω από την επικεφαλίδα «Νέο» («Ny») αναγράφεται μια διαφορετική σειρά ποσοστών. Το έτος αναφοράς μοιάζει να είναι το 1991, αλλά δεν είναι δυνατό να αποφανθεί κανείς με βεβαιότητα κατά πόσον τα «νέα» ποσοστά που παρατίθενται είναι στόχοι ή απλώς εκτιμήσεις για τις πωλήσεις. Οι γερμανοί παραγωγοί φέρονται να έχουν επιδιώξει πωλήσεις ύψους 130 εκατομμυρίων γερμανικών μάρκων (σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Henss, η συνολική αξία της αγοράς ήταν 180 εκατομμύρια γερμανικά μάρκα), καθώς και αύξηση των τιμών κατά 15 %.

Σε μεταγενέστερη σύσκεψη, που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες τον Νοέμβριο του 1992, καταρτίστηκε πίνακας με τις πωλήσεις και τα μερίδια αγοράς των παραγωγών στη Γερμανία για το συγκεκριμένο έτος. Εικάζεται ότι αυτό ήταν ένα βήμα προς την κατεύθυνση της σύναψης συμφωνίας για τις ποσοστώσεις (προσάρτημα 44). Οι δανοί παραγωγοί Lψgstψr, Tarco και Starpipe ζητούσαν ποσοστό 40 % της γερμανικής αγοράς και για τους τρεις μαζί.

Η Lψgstψr υποστηρίζει (αναφορά I, σ. 73) ότι κατά τη διάρκεια του 1991 και του 1992, παρά τη δυσπιστία που υπήρχε μεταξύ των παραγωγών, κατεβλήθη προσπάθεια για την εφαρμογή του «δανικού προτύπου» σε αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας.

Η κατανομή των μεριδίων αγοράς στηριζόταν στο μερίδιο αγοράς που είχε όντως πραγματοποιήσει ο κάθε παραγωγός κατά τα προηγούμενα δύο έτη «σε συνδυασμό με τις εκτιμήσεις για το μέγεθος του μεριδίου αγοράς που κάθε εταιρεία θα ήταν σε θέση να αποσπάσει από μόνη της». (Η Lψgstψr προσθέτει ότι οι γερμανοί παραγωγοί δεν ήταν ευχαριστημένοι με τον τρόπο κατανομής των μεριδίων αγοράς και ότι οι προσπάθειες ναυάγησαν.)

Μέχρι τις αρχές του 1993, οι σημαντικότεροι παραγωγοί επιζητούσαν μια συνολική διευθέτηση για τις δραστηριότητες του κλάδου. Μάλιστα, η ΑΒΒ υπαινίσσετο ήδη (προσάρτημα 48) μια «ευρωπαϊκή λύση» που θα κάλυπτε τη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία, την Αυστρία, τις Κάτω Χώρες, τη Γαλλία και την Ιταλία (οι χώρες αυτές καλούνταν όλες μαζί ως «η παλαιά δυτικοευρωπαϊκή αγορά αστικής κεντρικής θέρμανσης»). Βάσει της λύσης αυτής, η ΑΒΒ θα κατείχε μερίδιο 42 % της αγοράς, και η Lψgstψr το 25 %. Αν το άθροισμα των μεριδίων αγοράς τους έφθανε το 67 %, οι δύο παραγωγοί θα ήλεγχαν ουσιαστικά το σύνολο της αγοράς.

Η ΑΒΒ εκτιμούσε ότι η θέση της θα μπορούσε να εδραιωθεί με την απόκτηση συμμετοχής μέχρι 10 % στο μετοχικό κεφάλαιο της Lψgstψr. Σε αντάλλαγμα, θα φρόντιζε ώστε η Lψgstψr να εξασφαλίσει αύξηση της ποσόστωσής της στο πλαίσιο του καρτέλ. (Στην πραγματικότητα, η ιδέα αυτή ουδέποτε υλοποιήθηκε.)

(47) Ηδη, όμως, οι δύο κύριες αγορές, της Γερμανίας και της Δανίας, αποτελούσαν αντικείμενο τακτικών συζητήσεων στο πλαίσιο του ίδιου φορέα (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 58 και 59).

Οι μεθοδεύσεις της ΑΒΒ για την εξασφάλιση συμφωνίας χαρακτηρίζονταν από τη Lψgstψr ως μια προσέγγιση βασιζόμενη στην τακτική «του μπαστουνιού και του καρότου», υπό την έννοια ότι η ΑΒΒ προσέφερε ορισμένους επωφελείς όρους, αλλά συγχρόνως εκτόξευε απειλές για το τι θα συνέβαινε σε περίπτωση απόρριψης των προτάσεών της.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει πλήρως ότι, κατά τη διάρκεια μεγάλου τμήματος του υπό εξέταση χρονικού διαστήματος και παρά την επιτευχθείσα συμφωνία περί αυξήσεως των τιμών από 1ης Ιανουαρίου 1992, το γενικό επίπεδο των τιμών στη Γερμανία παρέμεινε χαμηλό, καθώς κάθε παραγωγός επιζητούσε να αυξήσει το μερίδιο αγοράς του.

Οι γερμανοί παραγωγοί είχαν προσπαθήσει να πείσουν τους τέσσερις δανούς προμηθευτές να εφαρμόζουν για τις πωλήσεις τους στη Γερμανία τιμές ίδιες με αυτές που ήταν σε θέση να εξασφαλίσουν στην εγχώρια αγορά τους. Από την πλευρά τους, οι δανοί παραγωγοί είχαν επιχειρήσει, στις αρχές του 1993, να εξασφαλίσουν την υπόσχεση της Isoplus ότι δεν θα εισήρχετο στην αγορά της Δανίας. Κατά τα φαινόμενα, η υπόσχεση αυτή θα δινόταν ως αντάλλαγμα για τη δέσμευση των Tarco και Starpipe να αποχωρήσουν από την αυστριακή αγορά ή να μην εισέλθουν καν σε αυτήν.

(48) Η ΑΒΒ εξακολουθούσε να διαδραματίζει ηγετικό ρόλο. Η πολιτική της συνίστατο στην εδραίωση της θέσης της ως ηγέτιδας επιχείρησης της αγοράς μέσω του καρτέλ, σε συνδυασμό με τη σύναψη στρατηγικής συμμαχίας με τουλάχιστον έναν από τους ανταγωνιστές της. Πέραν του ενδιαφέροντός της να αποκτήσει συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο της Lψgstψr (και της προσφοράς σε αυτήν την τελευταία αυξημένης ποσόστωσης στο πλαίσιο του καρτέλ), η ΑΒΒ επιχείρησε (ανεπιτυχώς) μέσω αντιπροσώπων της να εξαγοράσει την Isoplus, ενώ αργότερα την προειδοποίησε να μην εισέλθει στη δανική αγορά (αναφορά της Isoplus της 10ης Οκτωβρίου 1996, σ. 23).

Περί τα μέσα του 1993, οι Pan-Isovit και Isoplus έχασαν την υπομονή τους με τις διαπραγματεύσεις και, προκειμένου να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική τους ισχύ, αποφάσισαν να εισέλθουν στην αγορά της Δανίας. Οι ίδιες υποστηρίζουν ότι η αιφνιδιαστική αυτή επιθετική κίνηση αποδεικνύει ότι δεν υπήρχε καρτέλ, αλλά είναι σαφές ότι επρόκειτο για ένα διαπραγματευτικό τέχνασμα το οποίο είχε ως στόχο να πεισθούν οι δανοί παραγωγοί να αυξήσουν τις τιμές τους στη Γερμανία.

Επομένως, το σχέδιο των Henss/Isoplus για τη Δανία ήταν να εξασφαλίζουν δουλειές για δικό τους λογαριασμό μόνο σε συμφωνία με την ΑΒΒ ή τη Lψgstψr 7 στόχος τους ήταν η εκδήλωση «κάποιας αλληλεγγύης» προς την ΑΒΒ και η τήρηση στάσης αναμονής μέχρις ότου η Lψgstψr θα την προσέγγιζε (πρακτικό της «Beiratsitzung») της Isoplus, σημείο 37).

(49) Όποιες και αν ήταν οι διαφωνίες τους και όσο αποφασιστικός και αν ήταν ο χαρακτήρας της διπλωματίας τους, οι έξι παραγωγοί εξακολουθούσαν να καταβάλλουν προσπάθειες με στόχο την επίλυση των διαφορών τους και την επίτευξη ενός διακανονισμού.

Εκπρόσωποι των σημαντικότερων παραγωγών συναντήθηκαν ξανά στο Αμβούργο στις 20 Απριλίου 1993, προκειμένου να προωθήσουν εκ νέου το θέμα της κατάρτισης κοινού τιμοκαταλόγου και να συμφωνήσουν μια κοινή αύξηση των τιμών για τη Γερμανία (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 32 και 33). Η Lψgstψr είχε συγκαλέσει τη συνάντηση αυτή λόγω του ότι ασκούσε την προεδρία της ένωσης δανών παραγωγών.

Ωστόσο, η ΑΒΒ υποστηρίζει ότι ο εκπρόσωπος της Lψgstψr μάλλον δεν μπόρεσε να παραστεί στη συνάντηση, άποψη την οποία απηχεί και η απάντηση της Lψgstψr στην κοινοποίηση αιτιάσεων (σ. 35). Πλην όμως, τα στοιχεία που η ίδια είχε διαθέσει παλαιότερα στην Επιτροπή κατ' εφαρμογή του άρθρου 11 υποδηλώνουν ότι ο διευθυντής πωλήσεων της εταιρείας έλαβε μέρος σε «ευρωπαϊκή σύσκεψη» κατά την ίδια ημερομηνία.

Την προηγουμένη της σύσκεψης, η Tarco μοίρασε στους υπόλοιπους δανούς παραγωγούς πίνακες (προσάρτημα 49) με στοιχεία για τις πωλήσεις και τα μερίδια αγοράς όλων των προμηθευτών (ακόμη και των γερμανών παραγωγών) σε κάθε εθνική αγορά για το 1992. Οι πίνακες αυτοί είχαν καταρτισθεί με βάση στοιχεία που οι διευθυντές πωλήσεων είχαν υποβάλει σε παλαιότερη σύσκεψη. Η ίδια η Tarco παραδέχεται (απάντηση στην πρώτη επιστολή βάσει του άρθρου 11, σ. 8) ότι στόχος της ήταν να συμβάλει με τον τρόπο αυτό στόν υπολογισμό του μεγέθους της συνολικής ευρωπαϊκής αγοράς (κατά τα φαινόμενα, για το 1993). Δεν είναι δυνατό να αμφισβητηθεί ότι η διαδικασία αυτή είχε κάποια σχέση με κάποιου είδους μεθοδεύσεις για τον διαμερισμό της αγοράς.

Στις 30 Ιουνίου 1993, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στην Κοπεγχάγη, με τη συμμετοχή, ως συνήθως, των διευθυνόντων συμβούλων των ΑΒΒ, Lψgstψr, Tarco, Starpipe, Isoplus και Pan-Isovit. Σε αυτήν συζητήθηκαν ξανά οι ρυθμίσεις που θα ίσχυαν για το διαμερισμό της γερμανικής αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της προτεινόμενης κατανομής 60:40. Σύμφωνα με σημείωμα της ΑΒΒ το οποίο συντάχθηκε λίγες μόνο ημέρες αργότερα (προσάρτημα 48), η κατανομή αυτή είχε «σχεδόν συμφωνηθεί». Ωστόσο, η Lψgstψr ισχυρίζεται ότι είχε κριθεί απαράδεκτη από τους γερμανούς παραγωγούς. Αυτό που οι έξι παραγωγοί συμφώνησαν χωρίς αμφισβήτηση ήταν να παραγγείλουν τη διενέργεια ανεξάρτητου ελέγχου με αντικείμενο τις πωλήσεις του 1992, τα πορίσματα του οποίου θα αποτελούσαν τη βάση για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τις ποσοστώσεις στην αγορά της Γερμανίας.

Από τον Ιούνιο του 1993, οι συζητήσεις έπαυσαν να αφορούν μονάχα τις προσπάθειες για τη διαμόρφωση κοινού τιμοκαταλόγου και επεκτάθηκαν σε μια «περισσότερο συγκροτημένη προσπάθεια για το διαμερισμό της αγοράς». Τούτο συνέβη επειδή είχε γίνει πλέον κατανοητό ότι οι προσπάθειες για την ανύψωση των τιμών δεν υπήρχε περίπτωση να ευοδωθούν αν δεν συνοδεύονταν από μια συμφωνία που να προβλέπει το διαμερισμό της αγοράς ή κάποιες ποσοστώσεις (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 35).

Στο προπαρασκευαστικό σημείωμα της ΑΒΒ για μια σύσκεψη που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στη Ζυρίχη στις 5-6 Ιουλίου 1993 μεταξύ ανώτατων διευθυντικών στελεχών της ιδίας, αφενός, και της Lψgstψr, αφετέρου, διατυπωνόταν, με αρκετή βεβαιότητα, η πρόβλεψη ότι επίκειτο η επίτευξη συνολικής ευρωπαϊκής λύσης (προσάρτημα 48).

(50) Στο πλαίσιο των ενεργειών με στόχο την επίτευξη συνολικής διευθέτησης, η Lψgstψr υποσχέθηκε στη μητρική εταιρεία της Pan-Isovit, σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στις 18 Αυγούστου 1993 (προσάρτημα 52), ότι θα συνέπραττε με την ΑΒΒ προκειμένου να τεθεί «υπό έλεγχο» η δραστηριότητα της Tarco στη Δανία και τη Γερμανία. (Υποστηριζόταν ότι η Lψgstψr ενδιαφερόταν καταρχήν για την επίτευξη συμφωνίας για τις τιμές στη Γερμανία, υπό τον όρο ότι θα εξασφάλιζε ικανοποιητική ποσόστωση).

Ο έλεγχος (ο οποίος διενεργήθηκε από ελβετούς λογιστές) επέτρεψε την επαλήθευση των αριθμητικών δεδομένων σχετικά με τα έσοδα εκάστου παραγωγού κατά το 1992 (προσάρτημα 53). Στη συνέχεια, οι παραγωγοί συναντήθηκαν στη Ζυρίχη στις 18 ή 19 Αυγούστου 1993 και κατέληξαν σε συμφωνία η οποία προέβλεπε τα εξής:

- τα μερίδια αγοράς που είχαν πραγματοποιηθεί στη Γερμανία το 1992 θα διατηρούνταν και το 1994 με ελαφρές αναπροσαρμογές,

- θα καταρτιζόταν νέος ομοιόμορφος τιμοκατάλογος,

- η Pan-Isovit θα εκπονούσε ένα καθεστώς κυρώσεων οι οποίες θα επιβάλλονταν σε περίπτωση παρέκκλισης από τις συμφωνηθείσες ποσοστώσεις (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 34 και 35).

(51) Οι συμφωνηθέντες «στόχοι» για τη γερμανική αγορά κατά το 1994 είχαν ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Στην ουσία, η λύση συνίστατο στην παραχώρηση στους δανούς παραγωγούς ποσόστωσης 33 %, όπως είχε εισηγηθεί παλαιότερα ο συντονιστής του καρτέλ.

Υποστηρίζεται ότι η Tarco διατηρούσε κάποιες «επιφυλάξεις», και τούτο διότι επιζητούσε αύξηση της ποσόστωσής της κατά ένα επιπλέον 1 %.

Στις 8 ή 9 Σεπτεμβρίου 1993 πραγματοποιήθηκαν στην Κοπεγχάγη και τη Φρανκφούρτη περαιτέρω συναντήσεις με θέμα το σύστημα ποσοστώσεων. Σε αυτές συζητήθηκε και η σκοπιμότητα της καθιέρωσης μηχανισμού για την επιβολή προστίμων σε εκείνους που θα υπερέβαιναν την ποσόστωσή τους.

Σχετικά με το θέμα αυτό φαίνεται ότι υπήρξε γενική σύμπτωση απόψεων. Το μερίδιο της Tarco αυξήθηκε σε 17,7 % (παράρτημα 7 της απάντησης της Lψgstψr στην κοινοποίηση αιτιάσεων), και επινοήθηκε ένα σύστημα κυρώσεων. Κατά τη Lψgstψr, τούτο έγινε με πρωτοβουλία της ΑΒΒ και «με την ισχυρή υποστήριξη της Henss».

Το σχέδιο, το οποίο προβλεπόταν να τεθεί σε ισχύ στις 15 Σεπτεμβρίου 1993, προέβλεπε την κατάρτιση μηνιαίων εκθέσεων από κάθε παραγωγό, καθώς και την ανά τρίμηνο διεξαγωγή ελέγχων με αντικείμενο τα κέρδη τους. Τους ελέγχους αυτούς θα διενεργούσε η ίδια ελβετική εταιρεία λογιστών η οποία είχε διενεργήσει και τον παλαιότερο έλεγχο. Τα πρόστιμα που θα επιβάλλονταν για υπέρβαση ποσοστώσεων θα καταβάλλονταν στον ελβετικό τραπεζικό λογαριασμό μίας νέας ένωσης επιχειρήσεων του κλάδου η οποία επρόκειτο να ιδρυθεί με φαινομενικό σκοπό την προαγωγή της αστικής κεντρικής θερμάνσεως.

Ο ομοιόμορφος τιμοκατάλογος θα χρησιμοποιείτο ως στόχος, προκειμένου το γενικό επίπεδο των τιμών να αυξηθεί σταδιακά κατά 25 % περίπου μέσα σε ένα εξάμηνο.

(52) Είχε προβλεφθεί η σύνταξη της συμφωνίας σε γραπτή μορφή και η υπογραφή της, αλλά απ' ό,τι φαίνεται το τελικό αυτό βήμα ουδέποτε πραγματοποιήθηκε. Η Lψgstψr ισχυρίζεται ότι αρνήθηκε να υπογράψει, διότι ουδέποτε θέλησε να συνάψει οιαδήποτε συμφωνία για τη Γερμανία. Ωστόσο, ο ισχυρισμός αυτός δεν εξηγεί τους λόγους για τους οποίους η Lψgstψr συμμετείχε προθύμως στον έλεγχο που διενήργησαν οι ελβετοί λογιστές και έρχεται σε αντίθεση με τον ισχυρισμό της Pan-Isovit ότι η Lψgstψr ενδιαφερόταν για την καθιέρωση συστήματος ποσοστώσεων (προσάρτημα 52).

Οι υπόλοιποι παραγωγοί δεν ήταν διατεθειμένοι να προχωρήσουν στηριζόμενοι σε απλές χειραψίες.

Η Lψgstψr διατείνεται ότι, σε σύσκεψη πού πραγματοποιήθηκε στη Δανία στις 29 Σεπτεμβρίου 1993, δέχθηκε πιέσεις από την ΑΒΒ να προσυπογράψει το σύστημα αντιστάθμισης, το οποίο είχε τεθεί ως όρος από τις ΑΒΒ, Henss/Isoplus και Pan-Isovit για τη συνεργασία τους στη Γερμανία.

Κατά τη Lψgstψr η άρνησή της να υπογράψει προκάλεσε την έντονα αρνητική και προσωπική αντίδραση της ΑΒΒ. Σε σύσκεψη υψηλού επιπέδου στην Κοπεγχάγη, την οποία η Lψgstψr τοποθετεί χρονικά στις 2 Δεκεμβρίου, ο τότε πρόεδρος του τομέα μεταφορών της ΑΒΒ (ο ενεργός ρόλος του οποίου για την προώθηση του καρτέλ αποδεικνύεται από πλήθος στοιχείων) φέρεται να επέκρινε αμετροεπώς τα στελέχη της Lψgstψr για την υποτιθέμενη άρνησή τους να συνεργασθούν (απάντηση της Lψgstψr στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 39). Η ΑΒΒ δεν έχει αμφισβητήσει την παραστατική εξιστόρηση του συμβάντος αυτού από τη Lψgstψr.

Μολονότι από πλευράς όγκου η επέκταση της αγοράς συνεχίστηκε, ιδιαίτερα στη Γερμανία, οι παραγωγοί υποστηρίζουν ότι ξέσπασε ξανά («πόλεμος γύρω από τις τιμές» και ότι οι τιμές στις σημαντικότερες αγορές ελαττώθηκαν πράγματι κατά 20 % μέσα σε λίγους μήνες. Η ΑΒΒ υποστηρίζει ότι σημειώθηκε μια «κατάρρευση της εμπιστοσύνης», η οποία ουσιαστικά έθεσε τέρμα στις προσπάθειες για την επίτευξη συνολικής διευθέτησης στη γερμανική αγορά. Ωστόσο, οι συναντήσεις μεταξύ παραγωγών συνεχίστηκαν, έστω και αν για κάποιο χρονικό διάστημα οι πολυμερείς συναντήσεις αντικαταστάθηκαν από διμερείς ή τριμερείς επαφές. Είναι πολύ πιθανό οι επαφές αυτές να ήταν μέρος των πρσπαθειών της ΑΒΒ να μεθοδεύσει έναν νέο μηχανισμό με στόχο την αποκατάσταση της «τάξης» στην αγορά (βλέπε την απάντηση της Isoplus βάσει του άρθρου 11, σ. 25).

Μάλιστα, ήδη στις 21 Δεκεμβρίου 1993, ο πρόεδρος της Lψgstψr κανόνισε συνάντηση με την ΑΒΒ και με τον συντονιστή του καρτέλ για τις 28 Ιανουαρίου 1994 ((προσάρτημα XI). Ο κατάλογος με τις επαφές της Lψgstψr με ανταγωνιστές, που η εταιρεία αυτή διέθεσε κατ' εφαρμογή του άρθρου 11, δείχνει ότι η προγραμματισμένη συνάντηση πραγματοποιήθηκε όντως τη συγκεκριμένη ημερομηνία.

Πραγματοποιήθηκαν περαιτέρω διμερείς συναντήσεις μεταξύ της ΑΒΒ και της Lψgstψr (στις 23 Φεβρουαρίου και τις 11 Μαρτίου 1994), μεταξύ της Lψgstψr και της Tarco (στις 8 Ιανουαρίου και στις 19 Μαρτίου 1994) και μεταξύ της Tarco και της Pan-Isovit (στις 22 Φεβρουαρίου 1994). Η ΑΒΒ υποστηρίζει ότι υπήξε επιπλέον μια σειρά διμερών συναντήσεων μεταξύ διευθυντών της ΑΒΒ και στελεχών της Pan-Isovit, καθώς επίσης της Tarco και της Henss (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 44). Παρά ταύτα, δεν είναι διαθέσιμα λεπτομερή στοιχεία για το θέμα αυτό, πέραν του ισχυρισμού της Lψgstψr ότι η Tarco είχε αξιώσει ανεπιτυχώς να της καταβάλει η Lψgstψr αποζημίωση ύψους 16 εκατομμυρίων δανικών κορόνων (το έλλειμμά της κατά το 1993), ως όρο για την έναρξη «ειρηνευτικών συνομιλιών» (απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 25).

4. Το πανευρωπαϊκό καρτέλ από το 1994

α) Προκαταρκτικές επαφές

(53) Συσκέψεις με τη συμμετοχή και των έξι παραγωγών πραγματοποιήθηκαν εκ νέου στις 7 Μαρτίου, τις 15 Απριλίου και τις 3 Μαΐου 1994. Σε αυτές έλαβαν μέρος οι διευθύνοντες σύμβουλοι και οι διευθυντές πωλήσεων των εταιρειών.

Η ΑΒΒ εξηγεί ότι ο «πόλεμος τιμών» που είχε διεξαχθεί στα τέλη του 1993 και στις αρχές του 1994 είχε ως αποτέλεσμα να υποστούν τέτοιες απώλειες όλοι σχεδόν οι προμηθευτές προϊόντων αστικής κεντρικής θέρμανσης, ώστε οι μικρότεροι παραγωγοί να αναγκασθούν να πιέσουν για τη λήψη εναρμονισμένων μέτρων με στόχο την επάνοδο των τιμών στο επίπεδο στο οποίο αυτές βρίσκονταν πριν από τον «πόλεμο» (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 62).

Η αντίληψη της Lψgstψr είναι ότι οι παραγωγοί «είχαν περάσει ολόκληρο το 1993 προσπαθώντας να προετοιμασθούν για την αντιμετώπιση μιας νέας κατάστασης, παρόμοιας με εκείνη που επικρατούσε άλλοτε στη Δανία. [. . .] Συνάφθηκαν διάφορες συμφωνίες, οι οποίες ωστόσο ουδέποτε εφαρμόστηκαν, διότι η βασική αρχή ήταν ότι εκείνοι οι οποίοι σιωπούσαν είχαν αντίθετη γνώμη». Εντούτοις, κατά τη διάρκεια του 1994, κυριάρχησε ένα νέο κλίμα, λόγω του ότι πολλοί από τους παραγωγούς άλλαξαν διευθύνοντα σύμβουλο. Πιο συγκεκριμένα, «η ΑΒΒ κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για την ευόδωση του εγχειρήματος, το οποίο επιπλέον υποστηρίχτηκε από το σύνολο των δανών παραγωγών» (απάντηση της Lψgstψr βάσει του άρθρου 11, αναφορά I, σ. 74 7 επίσης προσάρτημα 55).

(54) Κατά τις συσκέψεις του Μαρτίου και του Απριλίου πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις για το ενδεχόμενο αύξησης των τιμών, αλλά φαίνεται ότι αυτές απέβησαν άκαρπες. (Σε επιστολή της Lψgstψr προς την Ke-Kelit της 17ης Μαρτίου 1994, γίνεται λόγος για συναντήσεις με «συναδέλφους» με στόχο την εξέταση της κατάστασης των τιμών, αλλά εκφράζεται έλλειψη αισιοδοξίας για την δυνατότητα εξεύρεσης λύσης τους αμέσως επόμενους μήνες - προσάρτημα 55). Παρόλα αυτά, μετά τη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στις 3 Μαΐου 1994 στην εμπορική έκθεση του Ανοβέρου, με τη συμμετοχή των ΑΒΒ, Henss, Pan-Isovit και Lψgstψr, καταρτίστηκε τιμοκατάλογος ο οποίος προοριζόταν να χρησιμεύσει ως βάση για το σύνολο των πωλήσεων στη γερμανική αγορά (προσάρτημα 56 7 απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 42 και 43).

Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο κοινός τιμοκατάλογος άρχισε να χρησιμοποιείται αμέσως με σκοπό το συντονισμό των τιμών που προσφέρονταν για τα διάφορα σχέδια, αν και η εφαρμογή του ήταν προβληματική. Στην πρόσκληση που εστάλη στις 10 Ιουνίου 1994 και αφορούσε σύσκεψη των διευθυντών που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στις 18 Αυγούστου 1994 γίνεται λόγος για τον «κατάλογο της 9ης Μαΐου», ενώ παράλληλα αναφέρεται ότι το γεγονός ότι ο κατάλογος αυτός ήταν ατελής από ορισμένες απόψεις είχε οδηγήσει σε «συγκρούσεις και αποκλίνουσες ερμηνείες» κατά τη σύγκριση των προσφορών. Για τον λόγο αυτό, ο συντονιστής του καρτέλ επισύναψε στην πρόσκληση έναν τροποποιημένο και πιο μακροσκελή τιμοκατάλογο (προσάρτημα 56).

(55) Μολονότι οι Henss και Isoplus, στις απαντήσεις τους βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ. 17, αρνούνταν αρχικά ότι είχαν την παραμικρή γνώση ενός τέτοιου τιμοκαταλόγου, η Henss μεταγενέστερα υποστήριξε ότι ο κατάλογος είχε διανεμηθεί από άλλους παραγωγούς στο πλαίσιο των προσπαθειών να αναγκασθεί η Isoplus να εγκαταλείψει την αγορά της Δανίας. Ωστόσο, δεν δινόταν καμία εξήγηση για το πως ακριβώς ο κατάλογος αναμενόταν να οδηγήσει στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Η Tarco υποστηρίζει ότι, στην πραγματικότητα, ο κατάλογος καταρτίστηκε από τη Henss, ενδεχομένως σε συνεργασία με τον σύμβουλο της ΑΒΒ ο οποίος φρόντιζε για το συντονισμό του καρτέλ (απάντηση βάσει του άρθρου 11, σ. 8 και 9).

Και η Lψgstψr υποστηρίζει ότι ο κατάλογος είχε συνταχθεί από τη Henss και τον συντονιστή του καρτέλ (απάντηση στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 41 και 42). Η εκδοχή τους για την προέλευση του τιμοκαταλόγου τεκμηριώνεται και από άλλα έγγραφα. Το πλέον εύγλωττο από αυτά είναι μια τηλεομοιοτυπία της 28ης Ιουνίου 1994 την οποία ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της ΑΒΒ που ηγείτο του τομέα μεταφορών στη Ζυρίχη (βλέπε τα σημεία 10, 24 και 52) απέστειλε στον νεοδιορισθέντα διευθύνοντα σύμβουλο της ΑΒΒ IC Mψller στη Δανία, στην οποία επικροτούσε τις εντολές αυτού του τελευταίου προς τον συντονιστή του καρτέλ και επιβεβαίωνε ότι εκείνος (δηλαδή ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος) είχε καλέσει τόσο τον συντονιστή, όσο και τη Henss «να δηλώσουν ότι η τήρηση των εντολών σας ήταν επιβεβλημένη. [Ο συντονιστής] δήλωσε ότι πλέον είχε κατανοήσει με σαφήνεια το μήνυμα και ότι συγκαλούσε ήδη σύσκεψη στη Γερμανία τον Αύγουστο» (προσάρτημα X9).

(56) Ο νέος διεθύνων σύμβουλος της ΑΒΒ IC Mψller (ο οποίος τελούσε υπό την άμεση εποπτεία του εκτελεστικού αντιπροέδρου για τον οποίον γίνεται λόγος πιο πάνω) θεωρούσε ως πρωταρχική του προτεραιότητα την αποκατάσταση της τάξης στη δυτικοευρωπαϊκή αγορά αστικής κεντρικής θερμάνσεως (αναφορά της KWH της 29ης Νοεμβρίου 1996, σ. 6).

Η σύσκεψη της 18ης Αυγούστου 1994 (βλέπε την απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 43 και 44) με θέμα τη γερμανική αγορά πραγματοποιήθηκε τελικά στην Κοπεγχάγη, με τη συμμετοχή υψηλόβαθμων εκπροσώπων των έξι σπουδαιότερων εταιρειών, καθώς και (για πρώτη φορά) ενός εκπροσώπου της Brugg. Η Brugg δεν είχε προσκληθεί επισήμως από τον συντονιστή, αλλά έλαβε μέρος κατόπιν προτροπής της Henss. (Η Brugg υποστηρίζει πως της είχε καταστεί σαφές ότι, σε περίπτωση που δεν ευθυγραμμιζόταν με το καρτέλ, υπήρχε πιθανότητα να υποστεί αντίποινα τα οποία θα αφορούσαν τους σημαντικότερους πελάτες της).

Στη σύσκεψη εξετάστηκαν διάφορες προτάσεις για την ανύψωση των τιμών στη Γερμανία, και εικάζεται ότι συμφωνήθηκε η εκπόνηση νέου κοινού τιμοκαταλόγου, καθώς και ο περιορισμός των εκπτώσεων σε προκαθορισμένα επίπεδα (15 ή 30 %).

Τον καιρό εκείνο, η KWH ήταν μέλος της EuHP, αλλά δεν είχε ακόμη γίνει δεκτή στο καρτέλ και δεν παρίστατο. Ούτως ή άλλως, η παρουσία της στη Γερμανία ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Σε τεχνικού χαρακτήρα συνάντηση της EuHP λίγες ημέρες αργότερα (στις 23 Αυγούστου), ο εκπρόσωπός της αντελήφθη την ύπαρξη κάποιας συμφωνίας μεταξύ των υπολοίπων μετασχόντων και σημείωσε στο ημερολόγιό του τα εξής: «Τα παιδιά συναντήθηκαν, και φαίνεται ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία για την αγορά (;)» (μετάφραση από το φινλανδικό πρωτότυπο - αναφορά της KWH, σ. 7 7 υπόμνημα B.2.b της KWH 7 προσάρτημα 185).

Η Lψgstψr επιχειρεί να υποβαθμίσει όσο μπορεί το ρόλο της και δηλώνει ότι «φρόντισε να μην κάνει αισθητή την παρουσία της» στις συσκέψεις που αφορούσαν τη Γερμανία, δεδομένου ότι δεν διέθετε σημαντικά συμφέροντα στη συγκεκριμένη αγορά. Υποστηρίζει ότι οι αρνητικές συνέπειες του πολέμου τιμών ήταν ο μόνος λόγος για τον οποίον αναγκάστηκε να έλθει σε επαφή με τον συντονιστή του καρτέλ στα τέλη Ιουνίου επιζητώντας την ειρήνη. Μάλιστα, στην απάντησή της στην κοινοποίηση αιτιάσεων (σ. 42) φθάνει στο σημείο να ισχυρισθεί ότι δεν είχε λάβει μέρος στη σύσκεψη της 18ης Αυγούστου, αλλά ο ισχυρισμός αυτός διαψεύδεται από τα στοιχεία που η ίδια η Lψgstψr προσκόμισε βάσει του άρθρου 11 από τα οποία προκύπτει ότι ο διευθυντής πωλήσεων της εν λόγω εταιρείας συμμετείχε πράγματι στη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε κατά την εν λόγω ημερομηνία. (Στην πραγματικότητα, η Lψgstψr είχε ήδη συμμετάσχει ενεργά στις αρχικές επαφές του Μαρτίου-Απριλίου, καθώς επίσης, όπως παραδέχεται και η ίδια, στη σύσκεψη της 3ης Μαΐου στο Ανόβερο και έλαβε τον τιμοκατάλογο τον οποίο συνέταξαν και διήνειμαν ακολούθως η Henss και ο συντονιστής του καρτέλ).

β) Η κατάτμηση της ευρωπαϊκής αγοράς: βασική συμφωνία για τις ποσοστώσεις

(57) Μετά τις πρωτοβουλίες που είχαν αναλάβει στην κρίσιμη αγορά της Γερμανίας, οι διευθύνοντες σύμβουλοι των ΑΒΒ, Lψgstψr, Tarco, Starpipe, Pan-Isovit και Henss/Isoplus δεν χρειάστηκαν πολύ χρόνο για να καταλήξουν σε μια συνολική διευθέτηση σχετικά με το διαμερισμό της ευρωπαϊκής αγοράς. Τούτο συνέβη το φθινόπωρο του 1994. (Υπάρχουν ενδείξεις ότι οι φιλοδοξίες της KWH, οι δραστηριότητες της οποίας επικεντρώνονταν στις σκανδιναβικές χώρες και στην Ανατολική Ευρώπη, ελήφθησαν υπόψη κάπως μεταγενέστερα).

Η εν λόγω συμφωνία για το διαμερισμό της αγοράς δεν κάλυπτε μονάχα την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και την Ελβετία, τις μη κοινοτικές σκανδιναβικές χώρες, τις Δημοκρατίες της Βαλτικής και αρκετές ανατολικοευρωπαϊκές χώρες.

Για κάθε παραγωγό συμφωνήθηκε μια ποσόστωση (επί τοις εκατό) για το σύνολο της αγοράς. Υπολογίστηκε η αξία του συνόλου της αγοράς (σε δανικές κορόνες), και οι ποσοστιαίες πανευρωπαϊκές ποσοστώσεις των διαφόρων παραγωγών μεταφράστηκαν σε χρηματικά μεγέθη. Στη συνέχεια, οι επιμέρους εθνικές αγορές κατανεμήθηκαν αντιστοίχως, ενώ οι παραγωγοί διέθεταν διαφορετικές ποσοστώσεις σε καθεμιά από αυτές.

(58) Θεμελιώδης στόχος του μηχανισμού αυτού ήταν η ανύψωση των τιμών. Είχε γίνει κατανοητό από όλους ότι μόνο μια συμφωνία που θα προέβλεπε ποσοστώσεις θα ήταν ικανή να οδηγήσει στην επίτευξη του στόχου. Η Tarco υποστηρίζει ότι σκοπός της συμφωνίας «ήταν η αύξηση των τιμών κατά 30 έως 35 % περίπου εντός διετίας. Η πρόθεση ήταν να πραγματοποιούνται σταδιακές αυξήσεις ανά τρίμηνο. [. . .] Οι αυξήσεις των τιμών δεν θα ανέρχονταν στο ίδιο ποσοστό για όλες τις εταιρείες, ούτε θα γίνονταν ταυτόχρονα. Η συνήθης πρακτική ήταν να αυξάνονται οι τιμές κατά 6 έως 8 % ανά τρίμηνο, ανάλογα με τον τιμοκατάλογο της εκάστοτε εταιρείας» (απάντηση της Tarco στη δεύτερη αίτηση βάσει του άρθρου 11, σ. 18).

Οι σημειώσεις της Pan-Isovit, οι οποίες περιλαμβάνουν λεπτομέρειες για τον τρόπο λειτουργίας του μηχανισμού (προσάρτημα 60), επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι σχεδιαζόταν αύξηση των τιμών κατά 25 % τουλάχιστον το 1995.

Τα πρακτικά της σύσκεψης της επιχειρηματικής ομάδας της ΑΒΒ, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1994, κάνουν λόγο για την επιθυμία της ΑΒΒ και των ανταγωνιστών της να μεθοδεύσουν την άνοδο των τιμών και συνεχίζουν ως εξής: «Μπορεί να αναμένει κανείς σχετικές αυξήσεις των τιμών κατά 10 %, καθώς και κατά ένα επιπλέον 10 % με σκοπό την κάλυψη της αύξησης των τιμών των πρώτων υλών» (προσάρτημα 61).

(59) Με βάση την εξέλιξη των γεγονότων όπως την επικαλούνται οι διάφοροι παραγωγοί (π.χ. απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 62 έως 65 7 απάντηση της Lψgstψr στην κοινοποίηση αιτιάσεων, σ. 43 έως 45 7 απάντηση της Tarco στην πρώτη αίτηση βάσει του άρθρου 11, σ. 5 7 επιστολή της Tarco της 10ης Ιουλίου 1996 7 απάντηση της Pan-Isovit βάσει του άρθρου 11, σ. 54 και 55), συνάγεται ότι υπήρξε πρώτα μια σύσκεψη των τεσσάρων δανών παραγωγών στο Μπίλλουντ, στις 16 Σεπτεμβρίου 1994, κατά την οποία η ΑΒΒ εξήγησε την πρότασή της για την επίτευξη νέας ευρωπαϊκής ρύθμισης.

Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκαν «στρατηγικές» συσκέψεις με απαρτία, δηλαδή με τη συμμετοχή και των έξι παραγωγών, στις 30 Σεπτεμβρίου, τις 12 Οκτωβρίου και τις 16 Νοεμβρίου 1994. Σε αυτές αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και συμφωνήθηκαν καταρχήν οι συνολικές ποσοστώσεις που θα ίσχυαν για την ευρωπαϊκή αγορά.

Στην πρώτη σύσκεψη της 30ής Σεπτεμβρίου, κατά την οποία συζητήθηκαν οι προτάσεις της ΑΒΒ, αποφασίστηκε ότι η ΑΒΒ θα επισκεπτόταν όλους τους μετέχοντες και επιπλέον ότι θα επεδίωκε να πείσει τις KWH και Brugg να προσχωρήσουν επίσημα στο ευρωπαϊκό σύστημα ποσοστώσεων.

Σε αυτήν ακριβώς τη σύσκεψη επετεύχθη καταρχήν συμφωνία για τη συγκρότηση ενός συνολικού συστήματος ποσοστώσεων το οποίο θα κάλυπτε τις σκανδιναβικές χώρες, τις υπόλοιπες χώρες της Δυτικής Ευρώπης και την Ανατολική Ευρώπη 7 τα ακριβή αριθμητικά μεγέθη για κάθε εθνική αγορά θα συμφωνούνταν και θα διαβιβάζονταν σε κατωτέρου επιπέδου συναντήσεις των υπευθύνων μάρκετινγκ με σκοπό την εφαρμογή τους (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 62 και 63).

Η ΑΒΒ υποστηρίζει ότι τα συνολικά αριθμητικά μεγέθη που θα ίσχυαν για τις πανευρωπαϊκές προσοστώσεις συμφωνήθηκαν κατά την (τρίτη) στρατηγική σύσκεψη στις 16 Νοεμβρίου (απάντηση της ΑΒΒ βάσει του άρθρου 11, σ. 64).

(60) Από πίνακες που βρέθηκαν στα γραφεία της Pan-Isovit (προσάρτημα V της αίτησης προς την Pan-Isovit βάσει του άρθρου 11 7 προσάρτημα 60) προκύπτει ότι σε εκείνη τη φάση οι βασικές ποσοστώσεις που συμφωνήθηκαν («Παλαιότερες αποφάσεις») είχαν ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Σύμφωνα με το σημείωμα της Pan-Isovit (προσάρτημα 60), στο οποίο παρατίθενται οι λεπτομερείς ρυθμίσεις της συμφωνίας του καρτέλ, το σύστημα επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ από 1ης Οκτωβρ