Απόφαση της Επιτροπής

της 11ης Δεκεμβρίου 2002

σχετικά με το υφιστάμενο καθεστώς ενισχύσεων που επετράπη να εφαρμοσθεί στην Ιταλία υπέρ του κέντρου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2002) 4829]

(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2003/230/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συνθήκη για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις(1), και λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που της διαβιβάστηκαν,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Το 1998, η Επιτροπή εξέδωσε μια ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων(2) (στο εξής "η ανακοίνωση").

(2) Όπως προβλέπει το σημείο 37 της εν λόγω ανακοίνωσης, η Επιτροπή προέβη σε επανεξέταση των φορολογικών μέτρων ενίσχυσης που υφίστανται στα κράτη μέλη. Στο πλαίσιο της διαδικασίας επανεξέτασης, με επιστολή της 12ης Φεβρουαρίου 1999 (D/50716) η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες σχετικά με το φορολογικό καθεστώς που ισχύει για το κέντρο χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης. Το καθεστώς αυτό είχε εγκριθεί(3) υπό ορισμένους όρους το 1995.

(3) Με επιστολή της 2ας Ιουλίου 1999 (A/35043), οι ιταλικές αρχές πληροφόρησαν την Επιτροπή ότι το καθεστώς ενισχύσεων δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ, καθόσον δεν εκδόθηκαν όλες οι αναγκαίες εκτελεστικές διατάξεις. Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολές της 1ης Δεκεμβρίου 1999 (D/64991), της 21ης Μαρτίου 2000 (D/51237) και της 27ης Ιουλίου 2000 (D/54024), προκειμένου να διαπιστώσει εάν οι διατάξεις εφαρμογής του φορολογικού καθεστώτος ήταν σύμφωνες με την υπό όρους απόφαση της Επιτροπής με την οποία είχε εγκριθεί(4). Οι ιταλικές αρχές δεν απάντησαν στις εν λόγω αιτήσεις παροχής πληροφοριών.

(4) Με επιστολή της 27ης Ιουλίου 2000 (D/54024) η Επιτροπή ενημέρωσε τις ιταλικές αρχές σχετικά με τις αμφιβολίες που είχε κατά πόσον συμβιβάζεται το καθεστώς με την κοινή αγορά και τις κάλεσε να υποβάλουν παρατηρήσεις μέσα σε ένα μήνα από την ημερομηνία της εν λόγω επιστολής, όπως προβλέπει το άρθρο 17 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 656/1999 του Συμβουλίου(5). Οι ιταλικές αρχές δεν υπέβαλαν καμία παρατήρηση εντός της ταχθείσας προθεσμίας. Με επιστολή της 22ας Σεπτεμβρίου 2000 επιβεβαίωσαν ότι το κέντρο δεν λειτουργούσε και ότι η κυβέρνηση μελετούσε τη λήψη κατάλληλων μέτρων.

(5) Με επιστολή της 11ης Ιουλίου 2001, η Επιτροπή πρότεινε στην Ιταλία τη λήψη κατάλληλων μέτρων και την κάλεσε:

- να καταργήσει το καθεστώς του κέντρου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2002,

- να δημοσιεύσει μια δήλωση μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 2001 σχετικά με τη λήψη των αναγκαίων μέτρων για την κατάργηση του καθεστώτος.

(6) Δεδομένου ότι την 1η Ιανουαρίου 2002 δεν είχε ικανοποιηθεί κανένα από τα δύο προαναφερθέντα αιτήματα και ελλείψει επίσημης απάντησης, η Επιτροπή σημείωσε την άρνηση εκ μέρους των ιταλικών αρχών να λάβουν τα προταθέντα κατάλληλα μέτρα. Με επιστολή της 27ης Φεβρουαρίου 2002, η Επιτροπή πληροφόρησε την Ιταλία ότι αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ έναντι του κέντρου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης. Η Ιταλία απάντησε στην απόφαση αυτή στις 13 Μαΐου 2002.

(7) Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(6). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν παρατηρήσεις επί του εν λόγω μέτρου, αλλά δεν έλαβε καμία παρατήρηση.

II. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(8) Η νομική βάση για την ίδρυση του κέντρου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης είναι το άρθρο 3 του νόμου αριθ. 19 της 9ης Ιανουαρίου 1991.

(9) Το καθεστώς προβλέπει την ίδρυση ενός κέντρου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων στην περιοχή της Τεργέστης (στο εξής "το Κέντρο της Τεργέστης") και καθιερώνει ορισμένες φορολογικές ελαφρύνσεις για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τις ασφαλιστικές εταιρείες (είτε εδρεύουν στην Ιταλία είτε όχι) που δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο του κέντρου μέσω υποκαταστήματος, θυγατρικής ή πρακτορείου. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις συνίστανται:

- στην απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων (IRPEG) για τα κέρδη που πραγματοποιούνται στο Κέντρο και προέρχονται από δραστηριότητες σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης ή από συναλλαγές σε τίτλους που συνδέονται με τις χώρες αυτές,

- σε μείωση των έμμεσων φόρων επιχειρήσεων (τέλη εγγραφής, έξοδα υποθήκης και φόροι ακινήτων).

(10) Τα πλεονεκτήματα αυτά παραχωρούνται για πέντε χρόνια από την έναρξη λειτουργίας του Κέντρου της Τεργέστης και υπόκεινται σε δύο περιορισμούς: το συνολικό ύψος της ενίσχυσης δεν μπορεί να υπερβαίνει το όριο των 65 δισ. ITL (περίπου 34 εκατ. ευρώ) και το συνολικό ύψος των δανείων και επενδύσεων που πραγματοποιούνται στην Ανατολική Ευρώπη δεν μπορεί να υπερβεί τα 3,5 δισ. ευρώ. Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο του Κέντρου της Τεργέστης δεν υποχρεούνται να πραγματοποιούν παρακράτηση στην πηγή επί των πράξεών τους (obblighi di sostituto d'imposta).

III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ

(11) Σε επιστολή της 13ης Μαΐου 2002 οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι έχουν ήδη δώσει όλες τις σχετικές πληροφορίες στο πλαίσιο της αλληλογραφίας τους με την Επιτροπή.

(12) Συγκεκριμένα ισχυρίστηκαν ότι το κέντρο χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης δεν λειτούργησε και δεν εκδόθηκαν ποτέ οι αναγκαίες κανονιστικές διατάξεις για την θέση του σε λειτουργία. Στο πλαίσιο του κώδικα συμπεριφοράς για τη φορολόγηση των επιχειρήσεων(7) ο τότε υπουργός οικονομικών, με επιστολή της 27ης Φεβρουαρίου 2001, είχε ήδη επιβεβαιώσει τη δέσμευση της Ιταλίας να μην προβεί σε σύσταση του Κέντρου της Τεργέστης. Τέλος, η Ιταλία αναφέρθηκε στη σύσκεψη της ομάδας εργασίας για τον κώδικα συμπεριφοράς της 19ης Μαρτίου 2002, στη διάρκεια της οποίας ο ιταλός αντιπρόσωπος δήλωσε ότι το καθεστώς για το κέντρο χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης θα καταργηθεί μέσα στο χρονικό διάστημα που απαιτεί το πρόγραμμα εργασίας για τον κώδικα συμπεριφοράς.

IV. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(13) Το υπό εξέταση καθεστώς εγκρίθηκε από την Επιτροπή το 1995(8) και περιέχει τα τέσσερα στοιχεία που προβλέπει το άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης.

(14) Πρώτον, παρέχει ένα πλεονέκτημα υπό μορφή απαλλαγής από το φόρο IRPEG και από ορισμένους έμμεσους φόρους, όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 9.

(15) Δεύτερον, το μέτρο χρηματοδοτείται μέσω κρατικών πόρων. Τα προαναφερθέντα φορολογικά πλεονεκτήματα χρηματοδοτούνται μέσω δημόσιων πόρων που προέρχονται από την κεντρική κυβέρνηση ή από τις τοπικές αρχές, και σε κάθε περίπτωση αποτελούν απώλεια πόρων για τις εν λόγω αρχές.

(16) Το μέτρο είναι επιλεκτικό, καθόσον περιορίζεται σε δραστηριότητες που αφορούν την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

(17) Τέλος, το μέτρο μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές και τον ανταγωνισμό, δεδομένου ότι αφορά επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον χρηματοπιστωτικό και τον ασφαλιστικό τομέα. Αυτοί οι δύο τομείς χαρακτηρίζονται σήμερα από έντονες ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Το γεγονός ότι όλες οι δραστηριότητες των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο κέντρο θα έπρεπε να διεξάγονται εκτός της κοινότητας δεν είναι επαρκές αυτό καθεαυτό για να αποκλειστεί η δυνατότητα στρεβλώσεων των ενδοκοινοτικών συναλλαγών(9).

(18) Στην απόφαση του 1995, η Επιτροπή είχε χαρακτηρίσει ρητά το εν λόγω καθεστώς ως ενίσχυση λειτουργίας, και το κήρυξε συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά βάσει της παρέκκλισης που προβλέπει το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) [νυν άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ)] της συνθήκης. Όπως αναφέρθηκε ήδη στην απόφαση για κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας(10), η Επιτροπή, για να αξιολογήσει το συμβιβάσιμο του φορολογικού καθεστώτος του 1995, είχε λάβει υπόψη της ιδιαίτερα ότι:

- το ενδιαφέρον της Κοινότητας για παροχή κινήτρων στην ανάπτυξη των χρηματοπιστωτικών αγορών των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης μέσω της διάθεσης ιδιωτικών κεφαλαίων μπορούσε να δικαιολογήσει την παροχή μιας ενίσχυσης λειτουργίας, παρά τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που μπορεί να προκαλέσει,

- οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού θα ήταν περιορισμένες και δεν θα ήταν σε θέση να νοθεύσουν τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον.

(19) Με βάση την ανακοίνωση σχετικά με τις φορολογικές απαλλαγές καθώς και την αλλαγή του ισχύοντος σήμερα πλαισίου για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η Επιτροπή αναθεώρησε την αξιολόγησή της σχετικά με το συμβιβάσιμο του καθεστώτος, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το καθεστώς, με τη μορφή που είχε επιτραπεί το 1995, δεν έχει τεθεί μέχρι σήμερα σε ισχύ.

(20) Πρώτον, με βάση την ανακοίνωση, η Επιτροπή θεωρεί ότι το υπό εξέταση καθεστώς ενισχύσεων αποτελεί ενίσχυση λειτουργίας, η οποία, ως τέτοια, είναι καταρχήν ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και ως εκ τούτου απαγορεύεται. Οι ενισχύσεις λειτουργίας, που συνίστανται σε μέτρα που δεν συνδέονται με την πραγματοποίηση συγκεκριμένων σχεδίων, αλλά περιορίζουν τις τρέχουσες δαπάνες της επιχείρησης, είναι καταρχήν απαγορευμένες, δεδομένου ότι στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό χωρίς κατά τα άλλα να συμβάλλουν στην επίτευξη των κοινοτικών στόχων. Για το λόγο αυτό, όπως αναφέρεται στο σημείο 32 της ανακοίνωσης, η Επιτροπή επί του παρόντος επιτρέπει ενισχύσεις λειτουργίας μόνο κατ' εξαίρεση και υπό ορισμένους όρους, στις περιοχές εκείνες όπου ισχύει η παρέκκλιση που προβλέπει το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ και σε συγκεκριμένους κλάδους, όπως οι ναυπηγικές εργασίες, η προστασία του περιβάλλοντος, οι μεταφορές και η ναυτιλία. Το καθεστώς του κέντρου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης δεν αφορά περιοχή που ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις της παρέκκλισης του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ούτε τομέα ή πεδίο δραστηριότητας που χρήζει εξαιρετικής μεταχείρισης.

(21) Δεύτερον, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εφαρμογή του καθεστώτος θα μπορούσε σήμερα - σε αντίθεση με ό,τι ίσχυε πριν από πέντε χρόνια - να οδηγήσει σε σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

(22) Σχετικά πρέπει να επισημανθεί ότι το 1995 η Επιτροπή θεωρούσε ότι τα μέτρα ενίσχυσης που πρότεινε η Ιταλία ήταν αναγκαία για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης των αγορών κεφαλαίων στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, πράγμα το οποίο ήταν αναμφισβήτητα προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

(23) Ωστόσο, από το 1994/1995, με την έναρξη ισχύος των περισσότερων από τις ευρωπαϊκές συμφωνίες με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, η ανάπτυξη αυτών των αγορών προχώρησε προοδευτικά.

(24) Οι ευρωπαϊκές συμφωνίες περιέχουν ειδικές ρήτρες σχετικά με την απελευθέρωση των αγορών και του εμπορίου καθώς και σχετικά με το δικαίωμα εγκατάστασης, ιδίως σχετικά με το αμοιβαίο δικαίωμα των ασφαλιστικών και χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων της ΕΕ και των υπογραφουσών χωρών να αναλάβουν και να ασκήσουν οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα με τη δημιουργία και τη διαχείριση υποκαταστημάτων, θυγατρικών και πρακτορείων(11). Κατά συνέπεια, τα μέτρα που περιλαμβάνει το καθεστώς για το Κέντρο της Τεργέστης σήμερα θα είχαν σοβαρότερες στρεβλωτικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό, δεδομένου ότι πολλά από τα εμπόδια που υπήρχαν προηγουμένως για την ανάπτυξη των αγορών κεφαλαίων στις διάφορες χώρες της εν λόγω περιοχής δεν υφίστανται πλέον

(25) Επιπλέον, από το 1995 έχουν ληφθεί νέα μέτρα χρηματοοικονομικού χαρακτήρα υπέρ των υποψήφιων χωρών προκειμένου να διευκολύνουν τη διαδικασία ένταξης. Χάρη στην ανάληψη νέων πρωτοβουλιών και στα ειδικά προγράμματα που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα δράσης 2000 και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Βερολίνου(12) υπάρχουν πρόσθετα μέτρα για την ενθάρρυνση των επενδυτών και την υποστήριξη της μετάβασης των οικονομιών των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης(13). Λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία αυτά, δεν υπάρχει πλέον ανάγκη ενός γενικού καθεστώτος που εφαρμόζεται στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες όλων των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης χωρίς να γίνεται διάκριση με βάση την ιδιαίτερη κοινωνικοοικονομική κατάσταση που επικρατεί σε κάθε μια από αυτές.

(26) Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ούτε η Ιταλία ούτε οι τρίτοι ενδιαφερόμενοι έχουν διατυπώσει παρατηρήσεις επί των ζητημάτων αυτών.

V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

(27) Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το καθεστώς κρατικών ενισχύσεων υπέρ του κέντρου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά. Δεδομένου ότι μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί καμία ενίσχυση στο πλαίσιο του καθεστώτος, η Επιτροπή συνάγει ότι το καθεστώς θα πρέπει να καταργηθεί εντός σύντομου χρονικού διαστήματος,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η κρατική ενίσχυση που επετράπη να χορηγήσει η Ιταλία στο κέντρο χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης, σύμφωνα με το άρθρο 3 του νόμου αριθ. 19 της 9ης Ιανουαρίου 1991, είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά.

Άρθρο 2

Από την ημερομηνία της κοινοποίησης της παρούσας απόφασης η Ιταλία δεν λαμβάνει κανένα μέτρο για τη θέση σε λειτουργία του κέντρου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ασφαλίσεων της Τεργέστης και καταργεί το άρθρο 3 του νόμου αριθ. 19 της 9ης Ιανουαρίου 1991 εντός 6 μηνών από την ημερομηνία της παρούσας απόφασης.

Άρθρο 3

Εντός έξι μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ιταλία ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για να συμμορφωθεί μ' αυτήν.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλία.

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 2002.

Για την Επιτροπή

Mario Monti

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ C 115 της 16.5.2002, σ. 9.

(2) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων (ΕΕ C 384 της 10.12.1998, σ. 3).

(3) Απόφαση 95/452/ΕΚ της 12.4.1995 (ΕΕ L 264 της 7.11.1995).

(4) Βλέπε υποσημείωση 3.

(5) ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1.

(6) Βλέπε υποσημείωση 1.

(7) ΕΕ C 2 της 6.1.1998, σ. 1.

(8) Βλέπε υποσημείωση 3.

(9) Υπόθεση 142/87 σημείο 35, Συλλογή 1990, σ. I-00959.

(10) Βλέπε υποσημείωση 1.

(11) Βλέπε για παράδειγμα το άρθρο 45 της ευρωπαϊκής συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της αφενός και της Τσεχικής Δημοκρατίας αφετέρου, ΕΕ L 360 της 31.12.1994, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου 1995.

(12) Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 24ης και 25ης Μαρτίου 1999.

(13) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1266/1999 του Συμβουλίου, της 21ης Ιουνίου 1999, σχετικά με τον συντονισμό της βοήθειας προς τις υποψήφιες χώρες στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής, ΕΕ L 161 της 26.6.1999 και κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1267/1999 του Συμβουλίου, της 21ης Ιουνίου 1999, για τη θέσπιση μέσου προενταξιακών διαρθρωτικών πολιτικών, ΕΕ L 161 της 26.6.1999.