ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η οδηγία 2010/31/ΕΕ («ΟΕΑΚ») απαιτεί από τα κράτη μέλη να εγκρίνουν μακροπρόθεσμες στρατηγικές και να θεσπίσουν ελάχιστες απαιτήσεις για την ενεργειακή απόδοση των νεόδμητων κτιρίων και των υφιστάμενων κτιρίων που υπόκεινται σε ανακαίνιση μεγάλης κλίμακας.

Η οδηγία 2012/27/ΕΕ («ΟΕΑ») περιλάμβανε διατάξεις για την ανακαίνιση κτιρίων και μακροπρόθεσμες στρατηγικές κινητοποίησης επενδύσεων για την ανακαίνιση των εθνικών κτιριακών δυναμικών.

Η ΟΕΑΚ και η ΟΕΑ τροποποιήθηκαν από την οδηγία (ΕΕ) 2018/844, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 9 Ιουλίου 2018. Στο άρθρο 2α της ΟΕΑΚ καθορίζεται το πλαίσιο για τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης οι οποίες θα στηρίξουν την ανακαίνιση των εθνικών κτιριακών δυναμικών με σκοπό τη μετατροπή τους, έως το 2050, σε κτίρια με υψηλή ενεργειακή απόδοση και απαλλαγμένα από ανθρακούχες εκπομπές, διευκολύνοντας την οικονομικά αποδοτική μετατροπή υφιστάμενων κτιρίων σε κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Σύμφωνα με την οδηγία, οι στρατηγικές θα υποστηριχθούν από χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς για την κινητοποίηση των επενδύσεων για την ανακαίνιση κτιρίων που απαιτούνται για να επιτευχθούν οι συγκεκριμένοι στόχοι.

Σύμφωνα με το άρθρο 10 της ΟΕΑΚ, απαιτούνται πολιτικές και μέτρα ώστε:

α) τα χρηματοπιστωτικά μέτρα για βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης στην ανακαίνιση των κτιρίων να συνδέονται με την επιδιωκόμενη ή την επιτευχθείσα εξοικονόμηση ενέργειας·

β) να καθίσταται δυνατή η συλλογή δεδομένων σχετικά με τη μετρηθείσα ή την υπολογιζόμενη κατανάλωση ενέργειας συγκεκριμένων κτιρίων· και

γ) να διατίθενται συγκεντρωτικά και ανώνυμα δεδομένα.

Δυνάμει του άρθρου 20 της ΟΕΑΚ, πρέπει να παρέχονται πληροφορίες στους ιδιοκτήτες ή ενοικιαστές κτιρίων ή κτιριακών μονάδων μέσω προσιτών και διαφανών συμβουλευτικών εργαλείων.

Στην ΟΕΑΚ ορίζεται ένα κοινό γενικό πλαίσιο για τον προσδιορισμό της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, συμπεριλαμβανομένων των δεικτών και των υπολογισμών που πρέπει να εφαρμόζονται. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές στηρίζουν την ορθή εφαρμογή σε εθνικά και περιφερειακά κανονιστικά πλαίσια. Αντικατοπτρίζουν τις απόψεις της Επιτροπής. Δεν αλλοιώνουν τα έννομα αποτελέσματα της ΟΕΑΚ και δεν θίγουν τη δεσμευτική ερμηνεία των άρθρων 2α, 10 και 20 και του παραρτήματος I της εν λόγω οδηγίας, όπως διατυπώνεται από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2. ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗΣ

2.1. Στόχος

Η υποχρέωση των κρατών μελών να θεσπίσουν μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης του εθνικού κτιριακού δυναμικού τους έχει μετατοπιστεί από την ΟΕΑ στην ΟΕΑΚ. Το άρθρο 1 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/844 εισήγαγε στην ΟΕΑΚ ένα νέο άρθρο 2α σχετικά με τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης και κατήργησε το άρθρο 4 της ΟΕΑ, το οποίο απαιτούσε από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν μια μακροπρόθεσμη στρατηγική κινητοποίησης επενδύσεων για την ανακαίνιση των εθνικών κτιριακών αποθεμάτων (δυναμικών).

Η ΟΕΑΚ περιλαμβάνει πλέον τα ακόλουθα:

α) ισχυρότερη αναφορά στην ενεργειακή φτώχεια· και

β) νέες αναφορές στα ακόλουθα: i) την υγεία, την ασφάλεια και την ποιότητα του αέρα· ii) τις πρωτοβουλίες για την προώθηση έξυπνων τεχνολογιών, δεξιοτήτων και εκπαίδευσης· iii) τις πολιτικές που αφορούν τα τμήματα του εθνικού κτιριακού δυναμικού που παρουσιάζουν τις χειρότερες επιδόσεις· iv) τα διλήμματα λόγω «αντικρουόμενων κινήτρων» (1)· v) τις αποτυχίες της αγοράς· και vi) τα δημόσια κτίρια.

Αναμένονται ισχυρές μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης προκειμένου να επισπευστεί η οικονομικά αποδοτική ανακαίνιση των υφιστάμενων κτιρίων, το ποσοστό ανακαίνισης των οποίων είναι προς το παρόν χαμηλό, και να διασφαλιστεί αύξηση των ριζικών ανακαινίσεων. Μια στρατηγική δεν αποτελεί αυτοσκοπό αλλά σημείο εκκίνησης για ισχυρότερη δράση.

2.2. Πεδίο εφαρμογής

Η ΟΕΑΚ διευρύνει το πεδίο εφαρμογής των μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακαίνισης των κρατών μελών. Οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης, όπως ισχύει και για τις στρατηγικές που θεσπίζονται βάσει του άρθρου 4 της ΟΕΑ, εφαρμόζονται στο εθνικό κτιριακό δυναμικό δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων κατοικίας και κτιρίων που δεν προορίζονται για κατοικία. Ωστόσο, η τροποποιημένη ΟΕΑΚ θεσπίζει νέες και ευρύτερες υποχρεώσεις και εντοπίζει νέους τομείς πολιτικής και δράσης που πρόκειται να ενταχθούν στις μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης.

Δυνάμει του άρθρου 2α της ΟΕΑΚ, τα κράτη μέλη πρέπει, μεταξύ άλλων:

α) να θεσπίσουν μια ολοκληρωμένη στρατηγική με σκοπό τη δημιουργία ενός υψηλής απόδοσης και απαλλαγμένου από ανθρακούχες εκπομπές κτιριακού δυναμικού έως το 2050, και την οικονομικά αποδοτική μετατροπή υφιστάμενων κτιρίων σε κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειαςŸ·

β) να παρουσιάσουν χάρτη πορείας με μέτρα και μετρήσιμους εθνικούς δείκτες προόδου και ενδεικτικά ορόσημα για το 2030, το 2040 και το 2050·

γ) να διεξάγουν δημόσια διαβούλευση σχετικά με τη στρατηγική τους προτού την υποβάλουν στην Επιτροπή και να καθορίσουν ρυθμίσεις για περαιτέρω διαβουλεύσεις χωρίς αποκλεισμούς κατά τη διάρκεια της εφαρμογής·

δ) να διευκολύνουν την πρόσβαση σε μηχανισμούς μέσω της έξυπνης χρηματοδότησης προκειμένου να υποστηριχθεί η κινητοποίηση των επενδύσεων· και

ε) να υποβάλουν τη στρατηγική τους στο πλαίσιο του τελικού (2) ενοποιημένου εθνικού σχεδίου τους για την ενέργεια και το κλίμα (NECP) (3) και να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή των οικείων ενοποιημένων εθνικών εκθέσεων προόδου όσον αφορά την ενέργεια και το κλίμα.

2.3. Υποχρέωση θέσπισης ολοκληρωμένης στρατηγικής για την επίτευξη ενός κτιριακού δυναμικού απαλλαγμένου σε μεγάλο βαθμό από ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050

2.3.1. Υποχρεωτικά στοιχεία της μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης

Οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης των κρατών μελών θα πρέπει να καλύπτουν υφιστάμενα στοιχεία (βλέπε άρθρο 4 της ΟΕΑ) και νέα στοιχεία (βλέπε άρθρο 2α της ΟΕΑΚ). Κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης πρέπει πλέον να περιλαμβάνει τα κατωτέρω στοιχεία.

2.3.1.1. Επισκόπηση του εθνικού κτιριακού δυναμικού – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο α) της ΟΕΑΚ

Το άρθρο 4 στοιχείο α) της ΟΕΑ προέβλεπε ήδη ότι σημείο εκκίνησης των μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακαίνισης αποτελούσε η επισκόπηση του εθνικού κτιριακού δυναμικού.

Το άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο α) της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης περιλαμβάνει «επισκόπηση του εθνικού κτιριακού δυναμικού η οποία βασίζεται, κατά περίπτωση, σε στατιστική δειγματοληψία και το αναμενόμενο ποσοστό ανακαινισμένων κτιρίων το 2020».

Το αναμενόμενο ποσοστό ανακαινισμένων κτιρίων μπορεί να εκφραστεί με διάφορους τρόπους, για παράδειγμα:

α) ως ποσοστό (%)·

β) ως απόλυτος αριθμός· ή

γ) σε m2 ανακαινισμένης επιφάνειας ανά τύπο κτιρίου.

Για μεγαλύτερη ακρίβεια, θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί ο βαθμός της ανακαίνισης (π.χ. «μικρή», «μέτρια», «ριζική»). Η μετατροπή κτιρίων σε κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας θα μπορούσε να αποτελέσει έναν ακόμα δείκτη (4). Γενικότερα, η «ριζική ανακαίνιση» θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποδοτικότητα τόσο στην ενέργεια όσο και στα αέρια του θερμοκηπίου.

Το «αναμενόμενο ποσοστό» δεν νοείται ως δεσμευτικός στόχος αλλά μάλλον ως ένα μέγεθος το οποίο αντιπροσωπεύει ρεαλιστικά το πιθανό ποσοστό των ολοκληρωμένων ανακαινίσεων κτιρίων το 2020. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να αναφέρουν το αναμενόμενο ποσοστό των ολοκληρωμένων ανακαινίσεων για το 2030, το 2040 και το 2050, σύμφωνα με την απαίτηση για παροχή ενδεικτικών ορόσημων για τα συγκεκριμένα έτη.

2.3.1.2. Οικονομικώς αποδοτικές προσεγγίσεις για τις ανακαινίσεις – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο β) της ΟΕΑΚ

Το άρθρο 4 στοιχείο β) της ΟΕΑ απαιτούσε ήδη από τα κράτη μέλη να προσδιορίσουν, στις οικείες μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης, οικονομικώς αποδοτικές προσεγγίσεις για τις ανακαινίσεις ανάλογα με τον τύπο κτιρίου και την κλιματική ζώνη.

Το άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο β) της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης «περιλαμβάνει τον προσδιορισμό οικονομικώς αποδοτικών προσεγγίσεων για τις ανακαινίσεις ανάλογα με τον τύπο κτιρίου και την κλιματική ζώνη, λαμβάνοντας υπόψη πιθανά κατάλληλα σημεία ενεργοποίησης στον κύκλο ζωής του κτιρίου, κατά περίπτωση·»

Στην αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/844 διασαφηνίζεται ότι το «σημείο ενεργοποίησης» είναι «μια κατάλληλη στιγμή στη διάρκεια του κύκλου ζωής ενός κτιρίου, για παράδειγμα από την άποψη της σχέσης κόστους - αποδοτικότητας ή από την άποψη της παρενόχλησης, για την πραγματοποίηση ανακαινίσεων με στόχο τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης».

Σημείο ενεργοποίησης θα μπορούσε να αποτελέσει:

α) μια συναλλαγή (π.χ. πώληση, ενοικίαση (5) ή μίσθωση κτιρίου, η αναχρηματοδότησή του ή κάποια αλλαγή στη χρήση του)·

β) ανακαίνιση (π.χ. μια ήδη προγραμματισμένη ευρύτερη μη ενεργειακή ανακαίνιση) (6)· ή

γ) μια καταστροφή/ένα περιστατικό (π.χ. πυρκαγιά, σεισμός, πλημμύρα) (7).

Ορισμένα κτίρια ενδέχεται να μην υπάγονται σε σημεία ενεργοποίησης, εξού και ο χαρακτηρισμός «κατά περίπτωση».

Η σύνδεση της ανακαίνισης με στόχο τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης με σημεία ενεργοποίησης θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι τα συνδεόμενα με την ενέργεια μέτρα δεν παραμελούνται ούτε παραλείπονται σε μεταγενέστερο στάδιο του κύκλου ζωής του κτιρίου. Η εστίαση στην ενεργειακή απόδοση στα σημεία ενεργοποίησης θα πρέπει να περιορίζει τον κίνδυνο απώλειας ευκαιριών για ανακαίνιση και να αυξάνει τις πιθανές συνέργειες με άλλες δράσεις.

Τα σημεία ενεργοποίησης μπορούν να οδηγήσουν σε οικονομικά αποδοτική ανακαίνιση λόγω των οικονομιών κλίμακας που είναι δυνατόν να επιτευχθούν εάν η συνδεόμενη με την ενέργεια ανακαίνιση διενεργείται παράλληλα με όλες τις άλλες απαραίτητες εργασίες ή με την προγραμματισμένη ανακαίνιση.

2.3.1.3. Πολιτικές και δράσεις για ριζική ανακαίνιση άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο γ) της ΟΕΑΚ

Το άρθρο 4 στοιχείο γ) της ΟΕΑ απαιτούσε ήδη από τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης περιλαμβάνουν πολιτικές και δράσεις για την τόνωση οικονομικώς αποδοτικής από άποψη κόστους ριζικής ανακαίνισης κτιρίων, περιλαμβανομένης της σταδιακής ριζικής ανακαίνισης.

Το άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο γ) της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική περιλαμβάνει «πολιτικές και δράσεις για την τόνωση οικονομικώς αποδοτικής από άποψη κόστους ριζικής ανακαίνισης κτιρίων, περιλαμβανομένης της σταδιακής ριζικής ανακαίνισης, καθώς και για την υποστήριξη στοχευμένων οικονομικώς αποδοτικών από άποψη κόστους μέτρων και ανακαινίσεων, παραδείγματος χάριν με τη θέσπιση προαιρετικού συστήματος διαβατηρίων ανακαίνισης κτιρίων».

Οι ριζικές ανακαινίσεις είναι εκείνες που οδηγούν σε ανακατασκευή η οποία μειώνει τόσο την παρεχόμενη ενέργεια όσο και την κατανάλωση τελικής ενέργειας ενός κτιρίου σε σημαντικό ποσοστό σε σύγκριση με τα προ της ανακαίνισης επίπεδα και έχουν ως αποτέλεσμα πολύ υψηλή ενεργειακή απόδοση (8). Σύμφωνα με το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την έκθεση της Επιτροπής του 2013 με τίτλο Financial support for energy efficiency in buildings (9) (Χρηματοδοτική στήριξη για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων), «ριζική ανακαίνιση» μπορεί να θεωρηθεί η ανακαίνιση που οδηγεί σε σημαντικές βελτιώσεις της απόδοσης (συνήθως σε ποσοστό μεγαλύτερο του 60 %).

Η ΟΕΑΚ αναφέρεται στα διαβατήρια ανακαίνισης κτιρίων ως παράδειγμα μέτρου με το οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να υποστηρίξουν στοχευμένες, οικονομικώς αποδοτικές ανακαινίσεις και σταδιακές ριζικές ανακαινίσεις. Η ΟΕΑΚ δεν διευκρινίζει λεπτομερώς τι συνιστά διαβατήριο ανακαίνισης κτιρίων, αλλά έχει προσδιοριστεί σε άλλα έγγραφα (10) μια σειρά κοινών στοιχείων τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως παραδείγματα: πρόκειται για ένα ηλεκτρονικό ή έντυπο έγγραφο το οποίο περιγράφει έναν μακροπρόθεσμο (15-20 έτη) χάρτη πορείας για τη σταδιακή ανακαίνιση (κατά προτίμηση, με όσο το δυνατόν λιγότερα βήματα) συγκεκριμένου κτιρίου, η οποία μπορεί να προκύψει από επιτόπιο ενεργειακό έλεγχο που πληροί ειδικά κριτήρια ποιότητας και περιγράφει συναφή μέτρα και ανακαινίσεις που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ενεργειακή απόδοση (11).

2.3.1.4. Πολιτικές και δράσεις που αφορούν τα κτίρια που παρουσιάζουν τις χειρότερες επιδόσεις και ενεργειακή φτώχεια – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο δ) της ΟΕΑΚ

Σύμφωνα με το άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο δ) της ΟΕΑΚ, κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης πρέπει να περιλαμβάνει «επισκόπηση των πολιτικών και των δράσεων που αφορούν τα τμήματα του εθνικού κτιριακού δυναμικού που παρουσιάζουν τις χειρότερες- επιδόσεις, τα διλήμματα λόγω αντικρουόμενων κινήτρων και τις αποτυχίες της αγοράς, και περιγραφή εθνικών δράσεων που συμβάλλουν στην άμβλυνση της ενεργειακής πενίας».

Πρόκειται για ένα νέο στοιχείο που δεν υπήρχε στο άρθρο 4 της ΟΕΑ. Οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης των κρατών μελών θα πρέπει πλέον να παρέχουν μια επισκόπηση των πολιτικών και των δράσεων που αφορούν τα ακόλουθα:

α) τα τμήματα του εθνικού κτιριακού δυναμικού που παρουσιάζουν τις χειρότερες επιδόσεις·

β) τα διλήμματα λόγω αντικρουόμενων κινήτρων (12)·

γ) τις αποτυχίες της αγοράς· και

δ) την άμβλυνση της ενεργειακής φτώχειας.

Η επισκόπηση θα πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον μια σύντομη περιγραφή κάθε πολιτικής και δράσης, το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκειά της, τον προϋπολογισμό που διατίθεται και τις αναμενόμενες επιπτώσεις.

Τα κράτη μέλη πρέπει να καθορίσουν τα τμήματα του εθνικού κτιριακού δυναμικού τους με τις χειρότερες επιδόσεις, για παράδειγμα με τους ακόλουθους τρόπους:

α) θέσπιση ειδικού ορίου, όπως για παράδειγμα μιας κατηγορίας ενεργειακής απόδοσης (π.χ. κατώτερης της «Δ»)·

β) χρήση της τιμής της κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας (εκφρασμένης σε kWh/m2 ανά έτος)· ή ακόμα

γ) θέτοντας στο στόχαστρο κτίρια που ανεγέρθηκαν πριν από μια συγκεκριμένη χρονολογία (π.χ. πριν από το 1980).

Όσον αφορά τα διλήμματα λόγω αντικρουόμενων κινήτρων, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να ανατρέχουν στην έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) του 2014 με τίτλο Overcoming the split-incentive barrier in the building sector (Άρση του φραγμού που θέτουν τα διλήμματα λόγω αντικρουόμενων κινήτρων στον κτιριακό τομέα) (13).

Ο όρος «αστοχίες (αποτυχίες/αδυναμίες) της αγοράς» αναφέρεται σε μια σειρά προβλημάτων που τείνουν να καθυστερούν τη μετατροπή του κτιριακού δυναμικού και την αξιοποίηση του οικονομικά αποδοτικού δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται, ενδεικτικά, τα εξής:

α) η έλλειψη κατανόησης όσον αφορά τη χρήση και την πιθανή εξοικονόμηση ενέργειας·

β) η περιορισμένη δραστηριότητα ανακαίνισης και κατασκευής λόγω των συνεπειών της κρίσης·

γ) η έλλειψη ελκυστικών χρηματοδοτικών προϊόντων·

δ) οι περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με το κτιριακό δυναμικό· και

ε) η περιορισμένη διάδοση αποδοτικών και έξυπνων τεχνολογιών (14).

Η αναφορά στην «ενεργειακή πενία» στην τροποποιημένη ΟΕΑΚ δεν είναι νέα. Στην ΟΕΑ γίνεται μνεία στην «ενεργειακή φτώχεια» (άρθρο 7 και αιτιολογική σκέψη 53 της ΟΕΑ) και στην «ένδεια καυσίμων» (αιτιολογική σκέψη 49 της ΟΕΑ). Η ενεργειακή φτώχεια είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού χαμηλού εισοδήματος, υψηλής ενεργειακής δαπάνης και κακής ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών – συνεπώς, η αποτελεσματική δράση για την άμβλυνση της ενεργειακής φτώχειας θα πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα ενεργειακής απόδοσης σε συνδυασμό με μέτρα κοινωνικής πολιτικής. Μολονότι οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης ορισμένων κρατών μελών αντιμετωπίζουν ήδη το πρόβλημα της ενεργειακής φτώχειας, η ΟΕΑΚ απαιτεί πλέον να περιλαμβάνεται στις μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης μια «περιγραφή εθνικών δράσεων που συμβάλλουν στην άμβλυνση της ενεργειακής πενίας» (15).

Το άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο δ) της ΟΕΑΚ, παράλληλα με την αιτιολογική σκέψη 11 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/844, παρέχουν στα κράτη μέλη επαρκή ευελιξία για την εφαρμογή της νομοθεσίας βάσει των εθνικών συνθηκών, χωρίς να παρεμβαίνουν στις αρμοδιότητές τους όσον αφορά την κοινωνική πολιτική (16).

2.3.1.5. Πολιτικές και δράση για τα δημόσια κτίρια – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο ε) της ΟΕΑΚ

Δυνάμει του άρθρου 2α παράγραφος 1 στοιχείο ε) της ΟΕΑΚ, κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης πρέπει να περιλαμβάνει «πολιτικές και δράσεις που αφορούν όλα τα δημόσια κτίρια».

Το πεδίο εφαρμογής των μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακαίνισης σύμφωνα με το άρθρο 4 της ΟΕΑ περιελάμβανε ήδη συγκεκριμένα δημόσια κτίρια. Ωστόσο, το άρθρο 2α της ΟΕΑΚ απαιτεί πλέον οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης να περιλαμβάνουν ειδικές πολιτικές και δράσεις που να αφορούν όλα τα δημόσια κτίρια. Σε αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνονται υπό εξέλιξη πρωτοβουλίες κρατών μελών για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους που απορρέουν από την ΟΕΑΚ και την ΟΕΑ (17).

Τόσο η ΟΕΑ όσο και η ΟΕΑΚ απαιτούν από τις δημόσιες αρχές να δίνουν το παράδειγμα υιοθετώντας από τους πρώτους βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης· βλέπε, ιδίως, άρθρα 5 και 6 της ΟΕΑ, τα οποία ισχύουν για κτίρια «δημόσιων φορέων»Ÿ.

Ωστόσο, το άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο ε) της ΟΕΑΚ καλύπτει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής από εκείνο των άρθρων 5 και 6 της ΟΕΑ, καθώς αφορά όλα τα δημόσια κτίρια και όχι μόνο τα κτίρια «δημόσιων φορέων» (18) που είναι ιδιόκτητα και καταλαμβανόμενα από την κεντρική δημόσια διοίκηση. Οι πολιτικές και οι δράσεις δυνάμει του άρθρου 2α παράγραφος 1 στοιχείο ε) θα πρέπει να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, κτίρια καταλαμβανόμενα (π.χ. μισθωμένα ή ενοικιαζόμενα) από τις τοπικές ή περιφερειακές αρχές, καθώς και κτίρια που ανήκουν στην κεντρική δημόσια διοίκηση και στις περιφερειακές ή τοπικές αρχές, αλλά δεν καταλαμβάνονται απαραιτήτως από αυτές.

Το άρθρο 2α της ΟΕΑΚ, σε αντίθεση με το άρθρο 5 παράγραφος 2 της ΟΕΑ (19), δεν εξαιρεί καμία κατηγορία δημόσιων κτιρίων. Ως εκ τούτου, εφαρμόζεται καταρχήν σε κτίρια που ενδέχεται σε κάποιο συγκεκριμένο κράτος μέλος να εξαιρούνται από την υποχρέωση ανακαίνισης δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 2 της ΟΕΑ. Πολλά από τα κτίρια που παρατίθενται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 της ΟΕΑ μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην επίτευξη των εθνικών στόχων.

Οι χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί και τα κίνητρα θα πρέπει να προωθούν τις επενδύσεις των δημόσιων αρχών σε ενεργειακά αποδοτικό κτιριακό δυναμικό, για παράδειγμα μέσω συμπράξεων δημοσίου-ιδιωτικού τομέα ή προαιρετικών συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης (20) μέσω χρηματοδότησης εκτός ισολογισμού σύμφωνα με τους κανόνες και τις οδηγίες της Eurostat (21).

2.3.1.6. Κίνητρα για τη χρήση έξυπνων τεχνολογιών και δεξιοτήτων – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο στ) της ΟΕΑΚ

Ένας από τους στόχους της αναθεώρησης της ΟΕΑΚ ήταν να συμβαδίσει με τεχνολογικές εξελίξεις όπως οι τεχνολογίες έξυπνων κτιρίων και να διευκολύνει τη διάδοση των ηλεκτρικών οχημάτων και άλλων τεχνολογιών, τόσο μέσω ειδικών απαιτήσεων εγκατάστασης όσο και εξασφαλίζοντας ότι οι επαγγελματίες στον τομέα των δομικών κατασκευών μπορούν να παρέχουν τις απαιτούμενες δεξιότητες και την απαιτούμενη τεχνογνωσία.

Το άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο στ) της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης περιλαμβάνουν «επισκόπηση των εθνικών πρωτοβουλιών για την προώθηση έξυπνων τεχνολογιών και καλά διασυνδεδεμένων κτιρίων και κοινοτήτων, καθώς και τη βελτίωση των δεξιοτήτων και της εκπαίδευσης στον κατασκευαστικό τομέα και τον τομέα της ενεργειακής απόδοσης».

Πρόκειται για ένα νέο στοιχείο που δεν υπήρχε στο άρθρο 4 της ΟΕΑ. Οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης θα πρέπει πλέον να παρέχουν μια επισκόπηση των εθνικών πρωτοβουλιών που προάγουν τα ακόλουθα:

α) έξυπνες τεχνολογίες και καλά διασυνδεδεμένα κτίρια και κοινότητες· και

β) δεξιότητες και εκπαίδευση στον κατασκευαστικό τομέα και τον τομέα της ενεργειακής απόδοσης.

Η επισκόπηση θα πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον μια σύντομη περιγραφή κάθε πρωτοβουλίας, το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκειά της, τον προϋπολογισμό που διατίθεται και τον αναμενόμενο αντίκτυπο.

Ο έξυπνος χαρακτήρας των κτιρίων αποτελεί ουσιώδες συστατικό ενός πιο δυναμικού ενεργειακού συστήματος απαλλαγμένου από ανθρακούχες εκπομπές, το οποίο χαρακτηρίζεται από ένταση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και έχει ως στόχο την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το 2030 σχετικά με την ενεργειακή απόδοση και την ανανεώσιμη ενέργεια, καθώς και ένα κτιριακό δυναμικό της ΕΕ απαλλαγμένο από ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050. Δυνάμει του άρθρου 2α στοιχείο στ) της ΟΕΑΚ, οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης πρέπει να περιγράφουν εθνικές πρωτοβουλίες σχετικά με τις έξυπνες τεχνολογίες και τα καλά διασυνδεδεμένα κτίρια και κοινότητες, οι οποίες μπορούν, για παράδειγμα, να αποσκοπούν:

α) στην επίτευξη υψηλής ενεργειακής απόδοσης μέσω της βέλτιστης λειτουργίας του κτιρίου, καθώς και στη διευκόλυνση της συντήρησης των τεχνικών συστημάτων του κτιρίου·

β) στην ενίσχυση του ρόλου της ευελιξίας από την πλευρά της ζήτησης όσον αφορά την αύξηση του ποσοστού ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό σύστημα και στη διασφάλιση ότι τα οφέλη θα μετακυλίονται στους καταναλωτές·

γ) στην κάλυψη των αναγκών των χρηστών των κτιρίων και στη διασφάλιση της δυνατότητάς τους να αλληλεπιδρούν αποτελεσματικά με το κτίριο· και

δ) στην οικοδόμηση καλά διασυνδεδεμένων κτιρίων (22) και έξυπνων κοινοτήτων, παρέχοντας στήριξη σε λύσεις για έξυπνες πόλεις που έχουν ως επίκεντρο τον πολίτη και βασίζονται σε ανοιχτά πρότυπα

Τα κράτη μέλη μπορούν να εξετάσουν τη θέσπιση μέτρων που ενθαρρύνουν την εγκατάσταση σημείων επαναφόρτισης και υποδομής αγωγών για ηλεκτρικά οχήματα στο πλαίσιο έργων ανακαίνισης κτιρίων, ακόμα κι αν η ανακαίνιση δεν θεωρείται «ριζική» κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 10 της ΟΕΑΚ.

Η κατάρτιση ειδικών σε θέματα ενέργειας είναι απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί η μετάδοση γνώσης για θέματα που αφορούν την εφαρμογή της ΟΕΑΚ. Σύμφωνα με το άρθρο 17 της ΟΕΑΚ, τα κράτη μέλη πρέπει ήδη να διασφαλίσουν την ανεξάρτητη πιστοποίηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και την επιθεώρηση των συστημάτων θέρμανσης και κλιματισμού από ειδικευμένους ή/και διαπιστευμένους εμπειρογνώμονες. Οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης πρέπει να παρουσιάζουν μια επισκόπηση των εθνικών πρωτοβουλιών για την προώθηση των δεξιοτήτων που χρειάζονται οι επαγγελματίες στον τομέα των δομικών κατασκευών προκειμένου να εφαρμόσουν νέες τεχνικές και τεχνολογίες στον τομέα των κτιρίων με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας και στον τομέα της ανακαίνισης κτιρίων.

2.3.1.7. Εκτίμηση όσον αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας και το γενικότερο όφελος – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο ζ) της ΟΕΑΚ

Σύμφωνα με το άρθρο 4 στοιχείο ε) της ΟΕΑ, οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης όφειλαν ήδη να περιλαμβάνουν μια βάσει στοιχείων εκτίμηση της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας και των γενικότερων ωφελειών.

Δυνάμει του άρθρου 2α παράγραφος 1 στοιχείο ζ) της ΟΕΑΚ, κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης πρέπει να περιλαμβάνει «τεκμηριωμένη εκτίμηση της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας και του γενικότερου οφέλους, μεταξύ άλλων σε σχέση με την υγεία, την ασφάλεια και την ποιότητα του αέρα».

Η τροπολογία παρέχει έναν μη εξαντλητικό κατάλογο με τα είδη του γενικότερου οφέλους που θα πρέπει να αξιολογηθούν στο πλαίσιο των μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακαίνισης. Ορισμένα μέτρα για την εξέταση της ενεργειακής απόδοσης μπορούν επίσης να συμβάλουν σε ένα υγιές περιβάλλον εσωτερικών χώρων. Για παράδειγμα, τα μέτρα θα πρέπει να αποσκοπούν:

α) στην αποφυγή της παράνομης αφαίρεσης επιβλαβών ουσιών όπως ο αμίαντος (23)·

β) στη διευκόλυνση της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία για τις συνθήκες εργασίας, την υγεία, την ασφάλεια και τις εκπομπές (24)· και

γ) στην προώθηση υψηλότερων επιπέδων άνεσης και ευεξίας για τους ενοίκους π.χ. εξασφαλίζοντας πλήρη και ομοιογενή μόνωση του κτιρίου (25), σε συνδυασμό με την κατάλληλη εγκατάσταση και προσαρμογή τεχνικών συστημάτων κτιρίου (ιδίως θέρμανση, κλιματισμό, εξαερισμό, αυτοματισμό και έλεγχο κτιρίων).

Στο γενικότερο όφελος μπορεί επίσης να περιλαμβάνονται οι χαμηλότερες δαπάνες ασθένειας και υγείας, η μεγαλύτερη παραγωγικότητα της εργασίας λόγω καλύτερων συνθηκών εργασίας και διαβίωσης, περισσότερες θέσεις εργασίας στον κτιριακό τομέα και μειωμένες εκπομπές και μειωμένες ανθρακούχες εκπομπές σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής (26).

Η αξιολόγηση του δυνητικού γενικότερου οφέλους που συνδέεται με μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορεί να διευκολύνει μια περισσότερο ολιστική και ολοκληρωμένη προσέγγιση σε εθνικό επίπεδο, μέσω της ανάδειξης συνεργειών που είναι δυνατόν να επιτευχθούν με άλλους τομείς πολιτικής και, κατά προτίμηση, με τη συμμετοχή άλλων κυβερνητικών υπηρεσιών, π.χ. εκείνων που είναι αρμόδιες για την υγεία, το περιβάλλον, τα οικονομικά και τις υποδομές.

Όσον αφορά τα συγκεκριμένα στοιχεία, αναγνωρίζεται ευρέως ότι οι προσπάθειες μείωσης της λειτουργικής χρήσης ενέργειας έχουν συνήθως επιπτώσεις όσον αφορά τις ανθρακούχες εκπομπές που συνδέονται με την παραγωγή δομικών προϊόντων και τον κατασκευαστικό τομέα. Ως εκ τούτου, η μείωση της χρήσης ενέργειας σε καθημερινή βάση δεν θα πρέπει, κατά προτίμηση, να εξετάζεται μεμονωμένα, δεδομένου ότι αναπόφευκτα θα υπάρξει αντιστάθμιση κόστους/οφέλους των ανθρακούχων εκπομπών. Μολονότι μια προσέγγιση που βασίζεται στις ανθρακούχες εκπομπές ολόκληρου του κύκλου ζωής δεν αποτελεί αντικείμενο εξέτασης στην ΟΕΑΚ, ωστόσο θα συμβάλει στον εντοπισμό των συνολικών βέλτιστων συνδυασμένων ευκαιριών για μείωση των ανθρακούχων εκπομπών σε όλη τη διάρκεια της ζωής και θα βοηθήσει στην αποφυγή τυχόν ακούσιων συνεπειών. Συμβάλλει περαιτέρω στην αναζήτηση της πλέον οικονομικά αποδοτικής λύσης. Τέλος, ένα κτίριο χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών είναι εκείνο που βελτιστοποιεί τη χρήση πόρων και, ως εκ τούτου, περιορίζει τις ανθρακούχες εκπομπές κατά τη διάρκεια της κατασκευής και χρήσης, καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Η ανακαίνιση μπορεί να πραγματοποιηθεί κατά τρόπο ώστε, όταν το κτίριο ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του ή υποστεί άλλη ριζική ανακαίνιση, τα διάφορα δομικά προϊόντα ή υλικά να μπορούν να διαχωριστούν μεταξύ τους. Αυτό καθιστά εφικτή την επαναχρησιμοποίηση ή ανακύκλωση, η οποία μπορεί να μειώσει σημαντικά τον όγκο των αποβλήτων κατεδαφίσεων που καταλήγουν σε υγειονομική ταφή. Οι μελλοντικές δυνατότητες κυκλικότητας εξαρτώνται άμεσα από τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η ανακαίνιση, τα υλικά που χρησιμοποιούνται και τον τρόπο συναρμολόγησής τους. Η ανακύκλωση των υλικών μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στην κατανάλωση ενέργειας, δεδομένου ότι η κατασκευή πρωτογενών δομικών προϊόντων συνήθως απαιτεί περισσότερη ενέργεια από τη χρήση δευτερογενών προϊόντων.

Τα οφέλη μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν μέτρα για την προσαρμογή των κτιρίων στην κλιματική αλλαγή (27), ιδίως μέτρα όπως διατάξεις σκίασης που προστατεύουν τα κτίρια από την υπερθέρμανση κατά τη διάρκεια κυμάτων καύσωνα που έχουν άμεσο αντίκτυπο στην κατανάλωση ενέργειας του κτιρίου μέσω της μείωσης της ανάγκης ενεργού ψύξης (28). Επιπλέον, όσον αφορά τα νέα κτίρια και τα κτίρια που υφίστανται ριζικές ανακαινίσεις, συνιστάται η καταβολή προσπαθειών για την αποφυγή της δημιουργίας φραγμών στην πρόσβαση ατόμων με αναπηρίες και, όπου είναι εφικτό, για την άρση των υφιστάμενων φραγμών στην πρόσβαση (29).

Τέλος, τα κράτη μέλη μπορούν να συμπεριλάβουν στην τεκμηριωμένη εκτίμησή τους για τα οφέλη που συνδέονται με την υγεία, την ασφάλεια και την ποιότητα του αέρα, τα αποτελέσματα της δράσης που λαμβάνουν στο πλαίσιο του άρθρου 7 παράγραφος 5 της ΟΕΑΚ (30). Επιπλέον, μπορούν να συμπεριλάβουν τα αποτελέσματα δράσης στο πλαίσιο του άρθρου 2α παράγραφος 7 της ΟΕΑΚ, η οποία αναφέρεται στην πυρασφάλεια και σε κινδύνους που συνδέονται με την έντονη σεισμική δραστηριότητα.

2.3.2. Χάρτης πορείας – άρθρο 2α παράγραφος 2 της ΟΕΑΚ

Δυνάμει του άρθρου 2α παράγραφος 2 της ΟΕΑΚ,

«Στις μακροπρόθεσμες εθνικές στρατηγικές του ανακαίνισης, κάθε κράτος μέλος παρουσιάζει χάρτη πορείας με μέτρα και μετρήσιμους εθνικούς δείκτες προόδου, ενόψει του μακροπρόθεσμου στόχου του 2050 για μείωση των εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου στην Ένωση κατά 80-95 % σε σχέση με το 1990, προκειμένου να διασφαλιστεί εθνικό κτιριακό δυναμικό υψηλής ενεργειακής απόδοσης και απαλλαγμένο από ανθρακούχες εκπομπές και προκειμένου να διευκολυνθεί η οικονομικά αποδοτική μετατροπή υφιστάμενων κτιρίων σε κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Ο χάρτης πορείας περιλαμβάνει ενδεικτικά ορόσημα για το 2030, το 2040 και το 2050, και προσδιορίζει με ποιον τρόπο τα ορόσημα αυτά συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων ενεργειακής απόδοσης της Ένωσης σύμφωνα με την οδηγία 2012/27/ΕΕ.»

Πρόκειται για ένα νέο στοιχείο που δεν υπήρχε στο άρθρο 4 της ΟΕΑ.

Βαθύτερος στόχος είναι η επίτευξη ενός κτιριακού δυναμικού υψηλής ενεργειακής απόδοσης και πλήρως απαλλαγμένου από ανθρακούχες εκπομπές· κάτι τέτοιο είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το «απαλλαγμένο από ανθρακούχες εκπομπές» κτιριακό δυναμικό δεν ορίζεται στην ενωσιακή νομοθεσία, μπορεί όμως να θεωρηθεί ως το κτιριακό δυναμικό του οποίου εκπομπές άνθρακα έχουν μειωθεί στο μηδέν μέσω της μείωσης των ενεργειακών αναγκών και μέσω της διασφάλισης ότι οι υπόλοιπες ανάγκες καλύπτονται όσο το δυνατόν περισσότερο από πηγές μηδενικών ανθρακούχων εκπομπών. Η συγκεκριμένη προσέγγιση προβλέπει διάφορους τρόπους απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, λαμβανομένων υπόψη του εθνικού ενεργειακού μείγματος, των προτιμήσεων, των δυνατοτήτων και των χαρακτηριστικών του κράτους μέλους.

Καθώς οι στρατηγικές αποσκοπούν στη διαμόρφωση ενός μακροπρόθεσμου οράματος για την επίτευξη του στόχου της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050, τα κράτη μέλη θα πρέπει να υπερβούν την απλή κατάρτιση καταλόγου με τα υφιστάμενα μέτρα (τα οποία παρέχουν τα βραχυπρόθεσμα στοιχεία) και να παρουσιάσουν μια μακροπρόθεσμη άποψη για την ανάπτυξη μελλοντικών πολιτικών και μέτρων. Το πλαίσιο του χάρτη πορείας στο νέο άρθρο 2α επιδιώκει να το επιτύχει.

Σύμφωνα με το άρθρο 2α παράγραφος 2, οι χάρτες πορείας πρέπει να περιλαμβάνουν:

α) μετρήσιμους δείκτες προόδου – μπορεί να είναι ποσοτικές ή ποιοτικές μεταβλητές για τη μέτρηση της προόδου όσον αφορά την επίτευξη του μακροπρόθεσμου στόχου του 2050 για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ένωση και διασφάλιση ενός εθνικού κτιριακού δυναμικού υψηλής ενεργειακής απόδοσης και απαλλαγμένου από ανθρακούχες εκπομπές. Μπορούν να αναθεωρηθούν εφόσον απαιτείται· και

β) ενδεικτικά ορόσημα – αυτά μπορεί να είναι ποσοτικοί ή ποιοτικοί στόχοι. Τα κράτη μέλη πρέπει να συμπεριλάβουν «ενδεικτικά ορόσημα για το 2030, το 2040 και το 2050, και [να προσδιορίσουν] με ποιον τρόπο τα ορόσημα αυτά συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων ενεργειακής απόδοσης της Ένωσης σύμφωνα με την [ΟΕΑ]».

Τα κράτη μέλη μπορούν να προσαρμόσουν τα ορόσημα και τους δείκτες τους στις εθνικές ιδιαιτερότητες. Πρόθεση δεν είναι ο καθορισμός ενός τομεακού στόχου για τον κτιριακό τομέα, ούτε ο καθορισμός νομικά δεσμευτικών στόχων. Εναπόκειται στα κράτη μέλη να ορίσουν τα ειδικά ορόσημα και να αποφασίσουν εάν θα καταστήσουν τους στόχους αυτούς δεσμευτικούς για τον κτιριακό τομέα (υπερβαίνοντας με τον τρόπο αυτό τις υποχρεώσεις που ορίζει η ΟΕΑΚ). Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν υπόψη ότι ο καθορισμός φιλόδοξων και σαφών οροσήμων είναι καίριας σημασίας για τη μείωση των επενδυτικών κινδύνων και αβεβαιοτήτων, και για τη συμμετοχή ενδιαφερόμενων μερών και επιχειρήσεων. Η διαθεσιμότητα συνεπών και αξιόπιστων δεδομένων αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τον προσδιορισμό μετρήσιμων δεικτών.

Σύμφωνα με το άρθρο 2α παράγραφος 2, μια μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης πρέπει να προσδιορίζει με ποιον τρόπο τα ορόσημα για το 2030, το 2040 και το 2050 συμβάλλουν στην επίτευξη του ενδεικτικού πρωταρχικού στόχου που καθορίστηκε από τα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 3 της ΟΕΑ, δεδομένου ότι τα κτίρια αποτελούν βασικό πυλώνα της πολιτικής για την ενεργειακή απόδοση. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να βοηθήσουν τους φορείς χάραξης πολιτικής στη διαμόρφωση των μελλοντικών πολιτικών για την ενεργειακή απόδοση και στον σχεδιασμό κατάλληλων μέτρων.

Ο πίνακας που ακολουθεί παρουσιάζει ένα πιθανό πλαίσιο για τον προσδιορισμό δεικτών και οροσήμων:

Άρθρο 2α της ΟΕΑΚ Δείκτες (αποσκοπούν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου + την απαλλαγή του κτιριακού δυναμικού από τις ανθρακούχες εκπομπές + τη διευκόλυνση της οικονομικά αποδοτικής μετατροπής) Ορόσημα (τα οποία συμβάλλουν στους στόχους ενεργειακής απόδοσης) της ΕΕ) Παράγραφος 1 α) επισκόπηση του εθνικού κτιριακού δυναμικού η οποία βασίζεται, κατά περίπτωση, σε στατιστική δειγματοληψία και αναμενόμενο ποσοστό ανακαινισμένων κτιρίων το 2020· — Αριθμός κτιρίων/κατοικιών/m2: — ανά τύπο κτιρίου — ανά ηλικία κτιρίου — ανά μέγεθος κτιρίου — ανά κλιματική ζώνη — Ετήσια κατανάλωση ενέργειας: — ανά τύπο κτιρίου — ανά τελική χρήση — Ετήσιο % ανακαινισμένων κτιρίων: — ανά τύπο ανακαίνισης — ανά κτιριακό τομέα – κτίρια κατοικίας/κτίρια που δεν προορίζονται για κατοικία — Ανακαινισμένα m2: — ανά τύπο κτιρίου — ανά μέγεθος κτιρίου, — ανά ηλικία κτιρίου — Αριθμός πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης: — ανά τύπο κτιρίου — ανά τάξη ενεργειακής απόδοσης — Αριθμός/m2 κτιρίων με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας: — ανά κτιριακό τομέα — Εξοικονόμηση ενέργειας (σε απόλυτους και σχετικούς % όρους) ανά κτιριακό τομέα (κτίρια κατοικίας, κτίρια που δεν προορίζονται για κατοικία κ.λπ.) — % ανακαινισμένων κτιρίων (ανά τύπο ανακαίνισης) — μείωση εκπομπών CO2 στον κτιριακό τομέα (ανακαίνιση/νέα κτίρια) — % κτιρίων με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας (ανά κτιριακό τομέα) β) προσδιορισμός οικονομικώς αποδοτικών προσεγγίσεων για τις ανακαινίσεις ανάλογα με τον τύπο κτιρίου και την κλιματική ζώνη, λαμβανομένων υπόψη πιθανών κατάλληλων σημείων ενεργοποίησης στον κύκλο ζωής του κτιρίου, κατά περίπτωση· — Οικονομική αποδοτικότητα βασικών μέτρων ανακαίνισης (π.χ. καθαρές παρούσες αξίες, περίοδος αποπληρωμής, επενδυτικό κόστος ανά ετήσια εξοικονόμηση): — ανά τύπο κτιρίου — ανά κλιματική ζώνη — Συνολικό δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας: — ανά κτιριακό τομέα γ) πολιτικές και δράσεις για την τόνωση οικονομικώς αποδοτικής ριζικής ανακαίνισης κτιρίων, περιλαμβανομένης της σταδιακής ριζικής ανακαίνισης, καθώς και για την υποστήριξη στοχευμένων οικονομικώς αποδοτικών μέτρων και ανακαινίσεων, παραδείγματος χάριν με τη θέσπιση προαιρετικού συστήματος διαβατηρίων ανακαίνισης κτιρίων — Συνολικό και ετήσιο ποσοστό κτιρίων που υπόκεινται σε ριζική ανακαίνιση και σε ανακαίνιση με στόχο τη σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας — Δημόσια κίνητρα για ριζική ανακαίνιση — Δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε ριζικές ανακαινίσεις — Εξοικονόμηση ενέργειας από ριζικές ανακαινίσεις δ) επισκόπηση των πολιτικών και των δράσεων που αφορούν τα τμήματα του εθνικού κτιριακού δυναμικού που παρουσιάζουν τις χειρότερες επιδόσεις, τα διλήμματα λόγω αντικρουόμενων κινήτρων και τις αποτυχίες της αγοράς, και περιγραφή εθνικών δράσεων που συμβάλλουν στην άμβλυνση της ενεργειακής φτώχειας· — Δημόσιες επενδύσεις στη χάραξη πολιτικής για την αντιμετώπιση των αναφερθέντων προβλημάτων (διλήμματα λόγω αντικρουόμενων κινήτρων, ενεργειακή φτώχεια κ.λπ.) — % ενοικιαζόμενων οικιών με πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης το οποίο υπολείπεται συγκεκριμένου επιπέδου απόδοσης — Δείκτες ενεργειακής φτώχειας: — % των ατόμων που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια — ποσοστό διαθέσιμου εισοδήματος νοικοκυριών το οποίο δαπανάται στην ενέργεια — καθυστερούμενες οφειλές σε λογαριασμούς υπηρεσιών κοινής ωφελείας — πληθυσμός που ζει σε ανεπαρκείς συνθήκες κατοικίας (π.χ. διαρροές στην οροφή) ή με ανεπαρκή θέρμανση και ψύξη — % κτιρίων στις χαμηλότερες τάξεις ενεργειακής απόδοσης — % μείωσης των ατόμων που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια — % μείωσης των κτιρίων στις χαμηλότερες τάξεις ενεργειακής απόδοσης ε) πολιτικές και δράσεις που αφορούν όλα τα δημόσια κτίρια· — m2 ανακαινισμένων δημόσιων κτιρίων: — ανά τύπο κτιρίου — ανά μέγεθος κτιρίου — ανά κλιματική ζώνη — Εξοικονόμηση ενέργειας σε δημόσια κτίρια στ) επισκόπηση των εθνικών πρωτοβουλιών για την προώθηση έξυπνων τεχνολογιών και καλά διασυνδεδεμένων κτιρίων και κοινοτήτων, καθώς και των δεξιοτήτων και της εκπαίδευσης στους τομείς των κατασκευών και της ενεργειακής απόδοσης· — Αριθμός κτιρίων που είναι εξοπλισμένα με συστήματα ενεργειακής διαχείρισης κτιρίου (BEMS) ή με παρόμοια έξυπνα συστήματα: — ανά τύπο κτιρίου (έμφαση στα κτίρια που δεν προορίζονται για κατοικία) — Δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε έξυπνες τεχνολογίες (συμπεριλαμβανομένων των έξυπνων δικτύων) — Πολίτες που συμμετέχουν σε ενεργειακές κοινότητες — Αριθμός πτυχιούχων — πανεπιστημιακά μαθήματα με έμφαση στην ενεργειακή απόδοση και σε συναφείς έξυπνες τεχνολογίες — επαγγελματική/τεχνική κατάρτιση (υπεύθυνοι έκδοσης πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης, επιθεωρητές θέρμανσης-αερισμού και κλιματισμού κ.λπ.) — Αριθμός εγκαταστατών με εξειδίκευση σε νέες τεχνολογίες και εργασιακές πρακτικές — Προϋπολογισμός εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης κτιρίων — Συμμετοχή εθνικών πανεπιστημίων σε διεθνή έργα επιστημονικής έρευνας (π.χ. Ορίζων 2020) σχετικά με την ενεργειακή απόδοση σε ζητήματα κτιρίων — Ποσοστό κτιρίων που είναι εξοπλισμένα με συστήματα ενεργειακής διαχείρισης κτιρίου ή με παρόμοια έξυπνα συστήματα: — ανά τύπο κτιρίου ζ) τεκμηριωμένη εκτίμηση της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας και του γενικότερου οφέλους, μεταξύ άλλων σε σχέση με την υγεία, την ασφάλεια και την ποιότητα του αέρα. — Μείωση του ενεργειακού κόστους ανά νοικοκυριό (μέσος όρος)/μείωση της ενεργειακής φτώχειας — Πραγματική εξοικονόμηση ενέργειας που επιτεύχθηκε — Μέσοι/συγκεντρωτικοί δείκτες ποιότητας του αέρα εσωτερικού χώρου (IAQI) και δείκτης θερμικής άνεσης (TCI) — Κόστος αποφυγής ασθενειών/μείωση των δαπανών υγείας λόγω μέτρων ενεργειακής απόδοσης — Μείωση των ανθρακούχων εκπομπών σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής — Βελτιώσεις στο σταθμισμένο ως προς την αναπηρία έτος ζωής (DALY) και στο ποιοτικά σταθμισμένο έτος ζωής (QALY), λόγω της βελτίωσης του κτιριακού δυναμικού και των συνθηκών διαβίωσης — Η παραγωγικότητα της εργασίας επωφελείται από τη βελτίωση του εργασιακού περιβάλλοντος και των συνθηκών διαβίωσης — Μείωση εκπομπών — Απασχόληση στον κτιριακό τομέα (αριθμός θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν ανά εκατ. ευρώ που επενδύθηκε στον τομέα) — Αύξηση του ΑΕΠ στον κτιριακό τομέα — % εισαγωγών ενέργειας για το κράτος μέλος (μέτρα ενεργειακής ασφάλειας) — Άρση/πρόληψη φραγμών στην πρόσβαση ατόμων με αναπηρία Παράγραφος 3 α) ομαδοποίηση των έργων, για παράδειγμα μέσω επενδυτικών πλατφορμών ή ομάδων, και μέσω κοινοπραξιών μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων προκειμένου να καθίσταται δυνατή η πρόσβαση των επενδυτών και η προσφορά συνδυαστικών λύσεων σε δυνητικούς πελάτες· Αριθμός ενοποιημένων/ομαδοποιημένων έργων β) μείωση της διαφαινόμενης διακινδύνευσης των δραστηριοτήτων ενεργειακής απόδοσης για τους επενδυτές και τον ιδιωτικό τομέα·· Διαφαινόμενη διακινδύνευση δραστηριότητας ενεργειακής απόδοσης (βάσει έρευνας) γ) χρησιμοποίηση δημόσιας χρηματοδότησης για τη μόχλευση πρόσθετων ιδιωτικών επενδύσεων και την αντιμετώπιση συγκεκριμένων αποτυχιών της αγοράς· Δημόσιες επενδύσεις ως ποσοστό των συνολικών επενδύσεων στην εξοικονόμηση ενέργειας Πρωτοβουλίες συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα δ) προσανατολισμός των επενδύσεων προς ένα ενεργειακά αποδοτικό δημόσιο κτιριακό δυναμικό, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της Eurostat· και Επένδυση σε ανακαινίσεις του δημόσιου κτιριακού δυναμικού με γνώμονα την ενεργειακή απόδοση ε) προσιτά και διαφανή συμβουλευτικά εργαλεία, όπως υπηρεσίες μιας στάσης για τους καταναλωτές και συμβουλευτικές υπηρεσίες για θέματα ενέργειας, όσον αφορά τις ενδεδειγμένες ενεργειακά αποδοτικές ανακαινίσεις και τα κατάλληλα χρηματοδοτικά μέσα. Εφαρμογή πρωτοβουλιών με υπηρεσίες μίας στάσης Πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης (αριθμός, προσέλκυση κοινού-στόχου, ανάληψη δράσης από το κοινό-στόχο) — Αριθμός πρωτοβουλιών με υπηρεσίες μίας στάσης — Επιτυγχάνεται ευαισθητοποίηση η οποία οδηγεί σε συγκεκριμένη δράση

2.3.3. Δημόσια διαβούλευση και παρακολούθηση

Το άρθρο 2α παράγραφος 5 της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι:

«Προκειμένου να στηρίξει την ανάπτυξη της μακροπρόθεσμης στρατηγικής του όσον αφορά τις ανακαινίσεις, κάθε κράτος μέλος διεξάγει δημόσια διαβούλευση σχετικά με την εν λόγω στρατηγική προτού την υποβάλλει στην Επιτροπή. Κάθε κράτος μέλος επισυνάπτει περίληψη των αποτελεσμάτων της δημόσιας διαβούλευσης ως παράρτημα στη μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική ανακαινίσεων. Κάθε κράτος μέλος καθορίζει τις πρακτικές λεπτομέρειες όσον αφορά τις διαβουλεύσεις με όλους ανεξαιρέτως τους ενδιαφερόμενους κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της μακροπρόθεσμης εθνικής του πολιτικής ανακαινίσεων.»

Πρόκειται για ένα νέο στοιχείο που δεν υπήρχε στο άρθρο 4 της ΟΕΑ. Η διαβούλευση αφορά την πλήρη μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτικών μηχανισμών για την κινητοποίηση επενδύσεων, στους οποίους τα κράτη μέλη πρέπει να διευκολύνουν την πρόσβαση.

Η ΟΕΑΚ καθιστά τις δημόσιες διαβουλεύσεις υποχρεωτικές διότι μπορούν να βελτιώσουν τα αποτελέσματα των πολιτικών, αλλά αφήνει κάθε κράτος μέλος να καθορίσει τη μορφή (π.χ. ανοικτή ή στοχευμένη) και τη μέθοδο της διαβούλευσης (π.χ. προσωπικές συναντήσεις/εκδηλώσεις, γραπτές παρατηρήσεις ή ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο). Τα κράτη μέλη μπορεί να διαθέτουν ήδη διαδικασίες διαβούλευσης για σημαντικές πρωτοβουλίες πολιτικής ή νομοθετικές πρωτοβουλίες, οι οποίες θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην περίπτωση της μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης (31).

Σύμφωνα με το άρθρο 2α παράγραφος 5 της ΟΕΑΚ, τα κράτη μέλη πρέπει να διεξάγουν δημόσια διαβούλευση προτού υποβάλουν την οικεία μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης στην Επιτροπή, ανεξαρτήτως εάν κάτι τέτοιο απαιτείται ήδη από την εθνική νομοθεσία. Η δημόσια διαβούλευση κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης αποτελεί, σύμφωνα με το άρθρο 2α παράγραφος 5 της ΟΕΑΚ, μια ευκαιρία για να ανταποκριθούν τα κράτη μέλη στην πρόοδο και να καλύψουν κενά.

Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας πλατφόρμας ενδιαφερόμενων μερών (32). Ο εντοπισμός και η διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην επιτυχημένη εφαρμογή της μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης. Η άμεση ή έμμεση συμμετοχή ενδιαφερόμενων μερών που συνδέονται με την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων είναι καίριας σημασίας για τη διάδοση της μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης και για τη συλλογή δεδομένων, και μπορεί να προωθήσει τη συναίνεση και την αποδοχή της εν λόγω στρατηγικής (33).

Τα κράτη μέλη δύνανται να λαμβάνουν υπόψη τους ανωτέρω παράγοντες κατά τον προγραμματισμό των δημόσιων διαβουλεύσεών τους. Σύμφωνα με το άρθρο 2α παράγραφος 5, τα κράτη μέλη πρέπει να καθορίζουν τις πρακτικές λεπτομέρειες όσον αφορά τις διαβουλεύσεις με όλους ανεξαιρέτως τους ενδιαφερόμενους κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της μακροπρόθεσμης εθνικής τους πολιτικής ανακαινίσεων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν επαρκή χρόνο διαβουλεύσεων για τη μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαινίσεων προτού την υποβάλουν στην Επιτροπή.

Δυνάμει του άρθρου 2α παράγραφος 5 της ΟΕΑΚ, περίληψη της δημόσιας διαβούλευσης πρέπει να επισυνάπτεται στη μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαινίσεων. Σε αυτήν θα μπορούσε να παρουσιάζεται, για παράδειγμα, η διάρκεια, η περίοδος, ο τύπος (ανοικτή ή στοχευμένη), η μέθοδος (προσωπικές συναντήσεις/εκδηλώσεις, γραπτές ή διαδικτυακές παρατηρήσεις), ο αριθμός των συμμετεχόντων, το είδος των συμμετεχόντων (ενώσεις, ιδιώτες, αρχιτέκτονες, περιφερειακές και τοπικές διοικήσεις, άλλες αρμόδιες τοπικές αρχές κ.λπ.), βασικά σχόλια και συμπεράσματα.

2.3.4. Ζητήματα ασφάλειας

Το άρθρο 2α παράγραφος 7 της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν τη μακροπρόθεσμη στρατηγική τους ανακαίνισης προκειμένου να αντιμετωπίσουν το ζήτημα της πυρασφάλειας και τους κινδύνους που συνδέονται με την έντονη σεισμική δραστηριότητα και επηρεάζουν τόσο τις ενεργειακές ανακαινίσεις όσο και τη διάρκεια ζωής των κτιρίων. Η διάταξη θα πρέπει να εξετάζεται σε συνδυασμό με το άρθρο 7 (34), το οποίο απαιτεί από τα κράτη μέλη να αντιμετωπίζουν τα εν λόγω ζητήματα σε κτίρια που υφίστανται ανακαίνιση μεγάλης κλίμακας.

Η ασφάλεια συνιστά τομέα εθνικής αρμοδιότητας, και οι σχετικές εθνικές νομοθεσίες θα πρέπει να εφαρμόζονται με βάση τη χρήση του κτιρίου (π.χ. κατοικία, κτίριο που δεν προορίζεται για κατοικία, σχολείο, νοσοκομείο), τους ενοίκους (π.χ. ευάλωτοι ένοικοι, όπως παιδιά, άτομα με αναπηρία ή ηλικιωμένοι) και την τυπολογία του κτιρίου (π.χ. χαμηλό κτίσμα, πολυώροφο κτίσμα) (35).

Τα σημεία ενεργοποίησης (βλέπε τμήμα 2.3.1.2 ανωτέρω) μπορεί επίσης να είναι κατάλληλες στιγμές για την αξιολόγηση των πτυχών ασφάλειας ενός κτιρίου και, αντιστρόφως, οι αναβαθμίσεις της ασφάλειας μπορεί να αποτελούν καλές στιγμές για την εξέταση των επιδόσεων της ενεργειακής απόδοσης.

Η λιγότερο δαπανηρή στέγαση τείνει να είναι παλαιότερη και με παρωχημένες ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, γεγονός που καθιστά τους καταναλωτές που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια ιδιαιτέρως ευάλωτους (36). Μέτρα όπως οι τακτικές επιθεωρήσεις (ιδίως πριν από μια ανακαίνιση) και οι αναβαθμίσεις που έχουν ως στόχο την ευθυγράμμιση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων με τα πρότυπα ασφάλειας μπορούν να βελτιώσουν θεαματικά την ηλεκτρική ασφάλεια. Πρέπει επίσης να ενθαρρύνεται η επιθεώρηση της ασφάλειας των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων και συσκευών, καθώς και των εγκαταστάσεων και συσκευών αερίου.

Τα ευρωπαϊκά πρότυπα («ευρωκώδικες») παρέχουν ένα ολοκληρωμένο, επικαιροποιημένο εργαλείο για τον δομικό σχεδιασμό κτιρίων και την εκτέλεση άλλων τεχνικών εργασιών υποδομής με σκοπό τη σεισμική ασφάλεια (37) και τον σχεδιασμό κατασκευής έναντι πυρκαγιάς (38).

Αναμένεται ότι τα κράτη μέλη θα εφαρμόσουν τις κοινές μεθόδους που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο της ενωσιακής νομοθεσίας για την αξιολόγηση και την ταξινόμηση των δομικών προϊόντων με βάση τις επιδόσεις αντίδρασης στη φωτιά (39), τις επιδόσεις αντίστασης στη φωτιά (40) και τις επιδόσεις τους όταν χρησιμοποιούνται σε στέγες (41), λαμβανομένης υπόψη της εξάπλωσης της πυρκαγιάς και της ασφαλούς διαφυγής.

Τα κράτη μέλη μπορούν να ενθαρρύνουν την εγκατάσταση κατάλληλων συστημάτων εξαερισμού και καταιωνισμού, καθώς και την ασφαλή και ορθή εγκατάσταση εξοπλισμού ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μέσο πυρασφάλειας, όπως φωτοβολταϊκές συστοιχίες και σημεία επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.

Επίσης, σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν μέτρα και πολιτικές πυροπροστασίας όπως οι επιθεωρήσεις πυρασφάλειας, η ευαισθητοποίηση μέσω κατ' οίκον επισκέψεων και η θέσπιση μέτρων μετριασμού όπως η εγκατάσταση ανιχνευτών καπνού.

Τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να επωφεληθούν από τις εργασίες της πλατφόρμας ανταλλαγής πληροφοριών για τις πυρκαγιές (Fire Information Exchange Platform — FIEP) (42), την οποία συνέστησε η Επιτροπή προκειμένου να διευκολυνθεί η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων εθνικών αρχών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών ώστε να μπορούν να επωφεληθούν από την αποκτηθείσα εμπειρία και τις βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά την πυρασφάλεια. Αυτό θα ενισχύσει την ικανότητα των ρυθμιστικών αρχών να εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους με πλήρη επίγνωση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων που έχουν οι ρυθμιστικές επιλογές που πρέπει να κάνουν.

2.4. Υποχρέωση διευκόλυνσης της πρόσβασης σε μηχανισμούς που στηρίζουν την κινητοποίηση επενδύσεων – άρθρο 2α παράγραφος 3 της ΟΕΑΚ

Το άρθρο 2α παράγραφος 3 της ΟΕΑΚ απαιτεί από τα κράτη μέλη να διευκολύνουν την πρόσβαση σε κατάλληλους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς προκειμένου να στηρίξουν την κινητοποίηση επενδύσεων για τις ανακαινίσεις που είναι απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων του άρθρου 2α παράγραφος 1, δηλαδή ένα κτιριακό δυναμικό υψηλής ενεργειακής απόδοσης και απαλλαγμένο από ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050, καθώς και την οικονομικά αποδοτική μετατροπή υφιστάμενων κτιρίων σε κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Στο άρθρο 2α παράγραφος 3 της ΟΕΑΚ καθορίζονται οι πιθανοί μηχανισμοί με βάση το άρθρο 20 της ΟΕΑ, η οποία απαιτεί από τα κράτη μέλη να διευκολύνουν τη δημιουργία ή τη χρήση υπαρχόντων μηχανισμών χρηματοδότησης για μέτρα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης.

Το άρθρο 2α παράγραφος 3 της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι:

«Προκειμένου να στηρίξουν την κινητοποίηση επενδύσεων για τις ανακαινίσεις που είναι απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων της παραγράφου 1, τα κράτη μέλη διευκολύνουν την πρόσβαση στους κατάλληλους μηχανισμούς που επιτρέπουν:

α) ομαδοποίηση των έργων, για παράδειγμα μέσω επενδυτικών πλατφορμών ή ομάδων, και μέσω κοινοπραξιών μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων προκειμένου να καθίσταται δυνατή η πρόσβαση των επενδυτών και η προσφορά συνδυαστικών λύσεων σε δυνητικούς πελάτες·

β) τη μείωση των διαφαινόμενων κινδύνων των δραστηριοτήτων ενεργειακής απόδοσης για τους επενδυτές και τον ιδιωτικό τομέα·

γ) τη χρησιμοποίηση δημόσιας χρηματοδότησης για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων και την αντιμετώπιση συγκεκριμένων ανεπαρκειών της αγοράς·

δ) προσανατολισμός των επενδύσεων προς ένα ενεργειακά αποδοτικό δημόσιο κτιριακό δυναμικό, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της Eurostat· και

ε) προσιτά και διαφανή συμβουλευτικά εργαλεία, όπως υπηρεσίες μιας στάσης για τους καταναλωτές και συμβουλευτικές υπηρεσίες για θέματα ενέργειας, όσον αφορά τις ενδεδειγμένες ενεργειακά αποδοτικές ανακαινίσεις και τα κατάλληλα χρηματοδοτικά μέσα.»

Η εν λόγω διάταξη δεν υπήρχε στο άρθρο 4 της ΟΕΑ.

Προκειμένου τα κράτη μέλη να υλοποιήσουν τη στρατηγική τους, θα πρέπει να δημιουργήσουν προϋποθέσεις πρόσβασης σε ένα φάσμα χρηματοπιστωτικών μηχανισμών για τη στήριξη της κινητοποίησης επενδύσεων, ιδίως εξετάζοντας τρόπους χρήσης καινοτόμου χρηματοδότησης για την αποτελεσματική διευκόλυνση μικρών πελατών και μικρών παρόχων.

Ακολουθεί ένας μη εξαντλητικός κατάλογος γενικών παραδειγμάτων για τύπους χρηματοπιστωτικών μηχανισμών:

α) ομαδοποίηση των έργων i) ανάθεση σύμβασης ενεργειακών υπηρεσιών (43) εκ μέρους ενός δήμου για την ανακαίνιση συγκροτημάτων κατοικιών (χρηματοδότηση μέσω εξοικονόμησης ενέργειας)· ii) ανάπτυξη ικανοτήτων και διάλογος με τα ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να βελτιωθεί η ικανότητα των αρμόδιων οντοτήτων να παρέχουν υπηρεσίες ομαδοποίησης· iii) ανάθεση σύμβασης ενεργειακών υπηρεσιών εκ μέρους ομάδας δήμων για ορισμένα από τα δημόσια κτίριά τους· και iv) παροχή ολοκληρωμένων υπηρεσιών ανακαίνισης – μια οντότητα (π.χ. οργανισμός ενέργειας, τοπική ή περιφερειακή αρχή, εταιρεία ενεργειακών υπηρεσιών («ΕΕΥ»), χρηματοπιστωτικό ίδρυμα) θα μπορούσε να δημιουργήσει υπηρεσία μίας στάσης η οποία θα παρέχει υπηρεσίες ανακαίνισης και χρηματοδότηση, με αρκετά τυποποιημένο τρόπο, καθιστώντας εφικτή την αναχρηματοδότηση των ομαδοποιημένων έργων. v) Βλέπε επίσης το τμήμα 7.2 του εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής Good practice in energy efficiency (Ορθές πρακτικές όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση) (44).

β) μείωση του διαφαινόμενου κινδύνου i) τυποποίηση (π.χ. μέσω πρωτοκόλλων, πιστοποίησης, προτύπων) με σκοπό τη μείωση των διαφαινόμενων κινδύνων ορθής εκτέλεσης εκ των υστέρων· ii) υποθήκες/δάνεια που λαμβάνουν υπόψη τον θετικό αντίκτυπο που έχει η συνιστώσα της ενεργειακής απόδοσης ενός έργου στην αξία του περιουσιακού στοιχείου και στον κίνδυνο αθέτησης· iii) αναχρηματοδότηση (κεφάλαια, ομόλογα, πρακτόρευση) με σκοπό την παροχή μακροχρόνιας χρηματοδότησης σε εταιρείες ενεργειακών υπηρεσιών («ΕΕΥ») και χρηματοπιστωτικούς επενδυτές· iv) χρηματοδότηση μέσω φόρου – δηλαδή τα χρήματα που χορηγούνται ως δάνειο για την επένδυση σε κτιριακές βελτιώσεις αποπληρώνονται μέσω του φόρου ιδιοκτησίας· v) χρηματοδότηση μέσω λογαριασμού – δηλαδή η αποπληρωμή του δανείου γίνεται μέσω του λογαριασμού υπηρεσιών κοινής ωφελείας, με το επενδυτικό κόστος να καλύπτεται από την εξοικονόμηση ενέργειας· vi) υποστήριξη για τη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με την πραγματική τεχνική και οικονομική απόδοση των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης, π.χ. συμβάλλοντας στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων της ενεργειακής απόδοσης (DEEP) (βλέπε κατωτέρω) ή δημιουργώντας παρόμοιες εθνικές βάσεις δεδομένων· vii) ενθάρρυνση της ανάπτυξης και χρήσης οδηγιών σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης· και viii) εγγυήσεις για τους δικαιούχους, καθώς και μηχανισμοί εγγυήσεων για τους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές.

Βλέπε επίσης το τμήμα 7.3 του εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που αναφέρθηκε ανωτέρω.

γ) δημόσια χρηματοδότηση (45) i) καθεστώτα χορήγησης δανείων με δημόσια συγχρηματοδότηση· ii) μέσα επιμερισμού του κινδύνου (π.χ. δάνεια, μηχανισμοί εγγυήσεων και τεχνική συνδρομή)· iii) επιχορηγήσεις σε ευάλωτους καταναλωτές· iv) επιχορηγήσεις για τεχνική συνδρομή και για την κάλυψη του κόστους των πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης και των ενεργειακών ελέγχων, και (όπου αυτά δεν είναι υποχρεωτικά) ενθάρρυνση της χρήσης τους και της ευαισθητοποίησης όσον αφορά επενδυτικές ευκαιρίες· και v) ταμεία ενεργειακής απόδοσης. Βλέπε επίσης το τμήμα 7.1 του εγγράφου της Επιτροπής του 2016 για τις ορθές πρακτικές.

δ) καθοδήγηση επένδυσης σε ένα ενεργειακά αποδοτικό δημόσιο κτιριακό δυναμικό i) βοήθεια για τη χρήση συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης (φορείς διευκόλυνσης της αγοράς, συμβάσεις-πλαίσιο, πρακτικοί οδηγοί κ.λπ.)· ii) νομοθετικό πλαίσιο που ευνοεί την ανάπτυξη εταιρειών ενεργειακών υπηρεσιών και την αγορά ενεργειακών υπηρεσιών εν γένει· iii) δημιουργία ικανοτήτων μέσω βοήθειας για την ανάπτυξη έργων, κατάρτισης, βοήθειας μεταξύ ομοτίμων κ.λπ.· και iv) διευκόλυνση της ομαδοποίησης μικρών έργων σε δημόσια κτίρια (π.χ. παρόμοια έργα από διαφορετικούς δήμους ή δημόσιους ιδιοκτήτες).

ε) προσιτά και διαφανή συμβουλευτικά εργαλεία και συμβουλευτικές υπηρεσίες για θέματα ενέργειας i) υπηρεσίες μίας στάσης ή ολοκληρωμένη υπηρεσία χρηματοδότησης και ανακαίνισης· ii) συμβουλευτικές υπηρεσίες· iii) τεχνική καθοδήγηση σχετικά με τη χρηματοδότηση και την ανακαίνιση· και iv) χρηματοοικονομική εκπαίδευση για τη βελτίωση της κατανόησης των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων.

Στο επιμέρους τμήμα 2.6 παρατίθενται παραδείγματα χρηματοδοτικών μηχανισμών.

Οι εν λόγω διατάξεις συνάδουν με την πρωτοβουλία «Έξυπνη χρηματοδότηση για έξυπνα κτίρια» της Επιτροπής (46), ο πρώτος πυλώνας της οποίας αφορά την αποτελεσματικότερη χρήση των δημόσιων πόρων με τους ακόλουθους τρόπους:

α) δημιουργία ικανοτήτων για την προώθηση της ανάπτυξης χρηματοδοτικών μέσων (π.χ. επενδυτικά φόρουμ για τη βιώσιμη ενέργεια (47))·

β) ανάπτυξη ευέλικτων πλατφορμών ενεργειακής απόδοσης και χρηματοδότησης ανανεώσιμων πηγών· και

γ) αποσαφήνιση της λογιστικής επεξεργασίας των συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης.

Αυτό θα καταστήσει εφικτή την αποτελεσματικότερη διάθεση και τον συνδυασμό δημόσιων ταμείων και θα επισπεύσει την ανάπτυξη χρηματοδοτικών μέσων. Οι πλατφόρμες ευέλικτης χρηματοδότησης θα παρέχουν στους τελικούς δικαιούχους περισσότερο ελκυστικές επιλογές χρηματοδότησης μέσω του επιμερισμού των κινδύνων και της βέλτιστης χρήσης των δημόσιων ταμείων, συμπεριλαμβανομένων των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων.

Στον δεύτερο πυλώνα της πρωτοβουλίας «Έξυπνη χρηματοδότηση για έξυπνα κτίρια» (βοήθεια όσον αφορά την ομαδοποίηση και την ανάπτυξη έργων) περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:

α) διάθεση μεγαλύτερης βοήθειας όσον αφορά την ανάπτυξη έργων σε ενωσιακό επίπεδο· και

β) ενθάρρυνση της ανάπτυξης τοπικών/περιφερειακών υπηρεσιών μίας στάσης για υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης.

Το στοιχείο αυτό θα βοηθήσει τους φορείς ανάπτυξης έργων να υλοποιήσουν καλές ιδέες και θα διευκολύνει την πρόσβαση ιδιοκτητών, νοικοκυριών και εταιρειών σε πληροφορίες και υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης, καθιστώντας δυνατή την ανάπτυξη επενδυτικών προγραμμάτων μεγάλης κλίμακας. Οι ειδικές τοπικές και περιφερειακές υπηρεσίες μίας στάσης θα διευκολύνουν την ομαδοποίηση των έργων, αυξάνοντας την ελκυστικότητά τους για τη χρηματοπιστωτική αγορά.

Ο τρίτος πυλώνας (ελαχιστοποίηση των κινδύνων) υλοποιείται από τον Όμιλο Χρηματοπιστωτικών Ιδρυμάτων για την Ενεργειακή Απόδοση (EEFIG) μέσα από τις ακόλουθες πρωτοβουλίες:

α) τη βάση δεδομένων ανοικτού κώδικα DEEP, η οποία παρέχει αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την πραγματική τεχνική και οικονομική απόδοση των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης (48)· και

β) το εργαλείο δεσμευτικής κάλυψης του EEFIG (49), ένα συναινετικό πλαίσιο για τη δεσμευτική κάλυψη επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης – στόχος του είναι η παροχή καθοδήγησης για την αξιολόγηση των κινδύνων και των οφελών που συνδέονται με τις εν λόγω επενδύσεις.

Οι πρωτοβουλίες αυτές μπορούν να βοηθήσουν την αγορά να αξιολογήσει ορθά τους κινδύνους και τα οφέλη που συνδέονται με τις επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης, ενισχύοντας έτσι την εμπιστοσύνη σε αυτές και καθιστώντας τες περισσότερο ελκυστικές για τους φορείς προώθησης έργων, τους επενδυτές και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Σύμφωνα με το άρθρο 7 του παραρτήματος I του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (50), τα εθνικά σχέδια των κρατών μελών για την ενέργεια και το κλίμα πρέπει να περιλαμβάνουν μια γενική επισκόπηση των επενδύσεων που απαιτούνται για την επίτευξη των διαφόρων στόχων, επιδιώξεων και συνεισφορών. Η επισκόπηση αυτή πρέπει να περιλαμβάνει πληροφορίες για υφιστάμενες επενδυτικές ροές και παραδοχές προβλεπόμενων επενδύσεων όσον αφορά τις προγραμματισμένες πολιτικές και μέτρα, καθώς και παράγοντες κινδύνου, εμπόδια και δημόσια χρηματοδοτική στήριξη ή πόρους για την κάλυψή τους.

2.5. Χρηματοδοτικά κίνητρα, φραγμοί στο εμπόριο και πληροφόρηση – άρθρα 10 και 20 της ΟΕΑΚ

Τροποποιήθηκαν επίσης και μια σειρά από άλλα άρθρα της ΟΕΑΚ που σχετίζονται με τις διατάξεις του άρθρου 2α.

2.5.1. Σύνδεση των οικονομικών μέτρων με τις εξοικονομήσεις – άρθρο 10 παράγραφος 6 της ΟΕΑΚ

2.5.1.1. Υποχρεώσεις

Η ΟΕΑΚ αναγνωρίζει τον ρόλο των οικονομικών πρωτοβουλιών και των ενημερωτικών εκστρατειών στην ορθή εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου και στην επίτευξη των στόχων της ΟΕΑΚ. Στο άρθρο 10 παράγραφος 6 της ΟΕΑΚ ορίζεται ότι:

«Τα κράτη μέλη συνδέουν τα οικονομικά τους μέτρα για βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης κατά την ανακαίνιση κτιρίων με τις στοχευόμενες ή επιτυγχανόμενες εξοικονομήσεις ενέργειας, όπως προσδιορίζονται σύμφωνα με ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω κριτήρια:

α) την ενεργειακή απόδοση του εξοπλισμού ή του υλικού που χρησιμοποιείται για την ανακαίνιση· όπου ο εξοπλισμός ή το υλικό που χρησιμοποιείται για την ανακαίνιση πρέπει να εγκαθίσταται από υπεύθυνο εγκατάστασης με κατάλληλο επίπεδο πιστοποίησης ή προσόντων,

β) πρότυπες τιμές για τον υπολογισμό της εξοικονόμησης ενέργειας σε κτίρια (51)·

γ) τη βελτίωση που επιτεύχθηκε λόγω της ανακαίνισης με σύγκριση των πιστοποιητικών ενεργειακών επιδόσεων που έχουν εκδοθεί πριν και μετά από την ανακαίνιση (52),

δ) τα αποτελέσματα ενεργειακού ελέγχου,

ε) τα αποτελέσματα άλλης σχετικής διαφανούς και αναλογικής μεθόδου που καταδεικνύει τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης.»

Πρόκειται για νέα παράγραφο, οι απαιτήσεις της οποίας τίθενται σε εφαρμογή από την ημερομηνία έναρξης της ισχύος της μέσω της εθνικής νομοθεσίας (δηλαδή το αργότερο έως την εκπνοή της προθεσμίας μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο). Εφαρμόζεται σε όλους τους τύπους οικονομικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των φορολογικών. Συνιστάται, στο μέτρο του δυνατού, να εφαρμόζεται επίσης σε υφιστάμενα μέτρα (π.χ. στην περίπτωση καθεστώτων στήριξης, τα κράτη ενθαρρύνονται να εξετάσουν και να θεσπίσουν τροποποιήσεις που τυγχάνουν εφαρμογής σε μελλοντική χρηματοδοτική στήριξη) (53).

Είναι ήδη σύνηθες τα οικονομικά μέτρα για την ενεργειακή απόδοση να συνοδεύονται από όρους ή υποχρεώσεις βάσει των οποίων οι τελικοί δικαιούχοι απαιτείται να αποδεικνύουν την εκτέλεση των έργων και την αποτελεσματική χρήση των δημόσιων πόρων. Η απαίτηση εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το κατά πόσον η εκάστοτε ανακαίνιση συνιστά «ανακαίνιση μεγάλης κλίμακας» κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 10) της ΟΕΑΚ.

Το άρθρο 10 παράγραφος 6 της ΟΕΑΚ επιτρέπει διάφορες προσεγγίσεις για τη σύνδεση της χρηματοδοτικής στήριξης με την ποιότητα της ενεργειακής ανακαίνισης, παρέχοντας, παράλληλα, ευελιξία στα κράτη μέλη ως προς την εφαρμογή του σύμφωνα με τις εθνικές ή περιφερειακές συνθήκες. Ωστόσο, η εν λόγω διάταξη προβλέπει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν ένα ή περισσότερα από τα προαναφερθέντα κριτήρια α) έως ε).

Οι ικανότητες και οι δεξιότητες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της ποιότητας μιας ανακαίνισης, επομένως τα οικονομικά μέτρα για την ενεργειακή απόδοση θα πρέπει να προβλέπουν την υλοποίηση των μέτρων ανακαίνισης από ειδικευμένους ή πιστοποιημένους υπεύθυνους εγκατάστασης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση του ως άνω κριτηρίου α), βάσει του οποίου η εγκατάσταση του εξοπλισμού ή του υλικού που χρησιμοποιείται για την ανακαίνιση καθώς και η επαλήθευση των βελτιώσεων πρέπει να γίνεται από ειδικευμένο και πιστοποιημένο υπεύθυνο εγκατάστασης. Ωστόσο, η συγκεκριμένη απαίτηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις εθνικές κανονιστικές διατάξεις που αφορούν τα διάφορα επαγγέλματα.

Πέραν της ορθής εγκατάστασης, ενθαρρύνεται η εκτίμηση των αποτελεσμάτων της ανακαίνισης από ειδικευμένους και πιστοποιημένους επιθεωρητές ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα.

2.5.1.2. Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο και εφαρμογή του άρθρου 10 παράγραφος 6 της ΟΕΑΚ

Αφού επιλέξουν τα κριτήρια ποιότητας προς εφαρμογή, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαδίδουν και να κοινοποιούν τα εθνικά μέτρα με τα οποία μεταφέρεται στο εθνικό δίκαιο το άρθρο 10 παράγραφος 6 της ΟΕΑΚ σε όλες τις αρμόδιες αρχές/υπηρεσίες (δηλαδή τις επιχειρησιακές αρχές) που είναι επιφορτισμένες με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των οικονομικών μέτρων. Η προϋπόθεση αυτή είναι σημαντική προκειμένου να διασφαλίζεται η σύνδεση του σχεδιασμού και της υλοποίησης των μέτρων με ένα ή περισσότερα από τα κριτήρια.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν το οικείο εθνικό κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τα σχετικά επαγγέλματα των υπευθύνων εγκατάστασης, ώστε να διασφαλίζεται ότι στη διαδικασία ανακαίνισης εμπλέκονται μόνο ειδικευμένοι και πιστοποιημένοι υπεύθυνοι εγκατάστασης.

2.5.2. Βάσεις δεδομένων για τα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης – άρθρο 10 παράγραφος 6a της ΟΕΑΚ

2.5.2.1. Υποχρεώσεις

Στο άρθρο 10 παράγραφος 6α της ΟΕΑΚ ορίζεται ότι:

«[o]ι βάσεις δεδομένων για τα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης επιτρέπουν τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τη μετρηθείσα ή υπολογιζόμενη κατανάλωση ενέργειας συγκεκριμένων κτιρίων, συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον των δημόσιων κτιρίων για τα οποία, όπως αναφέρεται στο άρθρο 13, έχει εκδοθεί πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης σύμφωνα με το άρθρο 12.»

Τα μητρώα και οι βάσεις δεδομένων πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης μπορούν:

α) να αποτελούν βασικό μέσο για την εξασφάλιση μεγαλύτερης συμμόρφωσης·

β) να προάγουν τις γνώσεις για το κτιριακό δυναμικό·

γ) να παρέχουν καλύτερη πληροφόρηση στους φορείς χάραξης πολιτικής· και

δ) να στηρίζουν τις αποφάσεις των οικονομικών φορέων (54).

Η δημιουργία βάσης δεδομένων ή μητρώου δεν είναι υποχρεωτική για τα κράτη μέλη. Εφόσον υπάρχει ή δημιουργηθεί τέτοια βάση δεδομένων, τα κράτη μέλη οφείλουν να συμμορφώνονται με αυτή τη νέα διάταξη (55). Ο καθορισμός της συχνότητας με την οποία η βάση δεδομένων θα πρέπει να επικαιροποιείται με νέα (πραγματικά ή υπολογιζόμενα) δεδομένα κατανάλωσης ενέργειας εναπόκειται στα κράτη μέλη.

Το άρθρο 10 παράγραφος 6α της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι οι βάσεις δεδομένων πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης επιτρέπουν τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την κατανάλωση (μετρηθείσα ή υπολογιζόμενη) συγκεκριμένων κτιρίων. Στα εν λόγω κτίρια συμπεριλαμβάνονται τουλάχιστον τα δημόσια κτίρια για τα οποία έχει εκδοθεί πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης στη βάση του άρθρου 13 της ΟΕΑΚ, δηλαδή κτίρια που χρησιμοποιούνται από δημόσια αρχή και τα οποία επισκέπτεται συχνά το κοινό και τα οποία έχουν συνολική επιφάνεια άνω των 250m2 (δηλαδή κτίρια για τα οποία προβλέπεται πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης βάσει του άρθρου 12 παράγραφος 1 της ΟΕΑΚ).

Τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να καθορίσουν τι νοείται με τη φράση «τα οποία επισκέπτεται συχνά το κοινό», αλλά η ερμηνεία που θα δοθεί στη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο του άρθρου 10 παράγραφος 6α της ΟΕΑΚ θα πρέπει να συνάδει με εκείνη των άρθρων 12 και 13 της ΟΕΑΚ (που έχουν μεταφερθεί ήδη στο εθνικό δίκαιο).

Τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να βρίσκουν δεδομένα από άλλες πηγές και να τα καταχωρίζουν στις βάσεις δεδομένων πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης.

2.5.2.2. Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο και εφαρμογή του άρθρου 10 παράγραφος 6α της ΟΕΑΚ

Εάν διαθέτουν βάση δεδομένων πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης, τα κράτη μέλη θα πρέπει:

α) να εξετάζουν εάν οι σχετικές ρυθμίσεις καθιστούν δυνατή τη συλλογή δεδομένων της μετρηθείσας ή της υπολογιζόμενης κατανάλωσης ενέργειας και να τις τροποποιούν εάν είναι αναγκαίο για τη συμμόρφωση με την υποχρέωση του άρθρου 10 παράγραφος 6α),

β) να διασφαλίζουν ότι η βάση δεδομένων τροφοδοτείται τουλάχιστον με τα δεδομένα για τα δημόσια κτίρια με πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης τα οποία επισκέπτεται συχνά το κοινό, και

γ) να επικαιροποιούν τα δεδομένα, κατά προτίμηση τουλάχιστον σε ετήσια βάση.

2.5.3. Συγκεντρωτικά και ανώνυμα δεδομένα – άρθρο 10 παράγραφος 6β της ΟΕΑΚ

Στο άρθρο 10 παράγραφος 6β της ΟΕΑΚ ορίζεται ότι:

«[δ]ιατίθενται τουλάχιστον συγκεντρωτικά και ανώνυμα δεδομένα, σύμφωνα με τις ενωσιακές και τις εθνικές απαιτήσεις προστασίας των δεδομένων, για στατιστικούς και ερευνητικούς σκοπούς, καθώς και στον ιδιοκτήτη του κτιρίου.»

Τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν τα απαιτούμενα μέτρα για να διασφαλίζουν την εκπλήρωση της εν λόγω απαίτησης. Η συγκεκριμένη διάταξη δεν υποχρεώνει τα κράτη μέλη να πραγματοποιήσουν αλλαγές σε υφιστάμενες βάσεις δεδομένων, αλλά να διασφαλίζουν ότι το νομοθετικό πλαίσιο επιτρέπει να διατίθενται δεδομένα σύμφωνα με τις υποχρεώσεις του άρθρου.

2.5.4. Πληροφόρηση – άρθρο 20 παράγραφος 2 της ΟΕΑΚ

Στο άρθρο 20 παράγραφος 2 της ΟΕΑΚ ορίζεται ότι:

«Τα κράτη μέλη παρέχουν συγκεκριμένα στους ιδιοκτήτες ή τους ενοικιαστές των κτιρίων πληροφορίες σχετικά με τα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης, περιλαμβανομένων του σκοπού και των στόχων τους, των οικονομικά συμφερόντων μέτρων και, κατά περίπτωση, των χρηματοδοτικών μέσων, για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης του κτιρίου και την αντικατάσταση των λεβήτων ορυκτών καυσίμων από πιο βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις. Τα κράτη μέλη παρέχουν τις πληροφορίες μέσω προσιτών και διαφανών συμβουλευτικών εργαλείων όπως συμβουλευτικές υπηρεσίες σχετικά με τις ανακαινίσεις και υπηρεσίες μιας στάσης. Εφόσον τα κράτη μέλη το ζητήσουν, η Επιτροπή τα βοηθά στην πραγματοποίηση ενημερωτικών εκστρατειών για τους σκοπούς της παραγράφου 1 και του πρώτου εδαφίου της παρούσας παραγράφου, οι οποίες μπορεί να ενταχθούν σε προγράμματα της Ένωσης.»

Το άρθρο 20 της ΟΕΑΚ τροποποιήθηκε προκειμένου να αποσαφηνιστεί η υποχρέωση των κρατών μελών να παρέχουν πληροφορίες στους ιδιοκτήτες ή τους ενοικιαστές. Ο (μη εξαντλητικός) κατάλογος περιπτώσεων περιλαμβάνει πλέον υποχρέωση παροχής πληροφοριών σχετικά με την αντικατάσταση των λεβήτων ορυκτών καυσίμων (56) με πιο βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις.

Το άρθρο 20 παράγραφος 2 της ΟΕΑΚ προβλέπει ότι «τα κράτη μέλη παρέχουν τις πληροφορίες μέσω προσιτών και διαφανών συμβουλευτικών εργαλείων όπως συμβουλευτικές υπηρεσίες σχετικά με τις ανακαινίσεις και υπηρεσίες μιας στάσης».

2.6. Υποβολή μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης και έκθεσεων προόδου

2.6.1. Υποβολή μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης

Σύμφωνα με το άρθρο 2α παράγραφος 8 της ΟΕΑΚ (57), η μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης πρέπει να υποβάλλεται στην Επιτροπή «στο πλαίσιο του» τελικού ενοποιημένου εθνικού σχεδίου του κάθε κράτους μέλους για την ενέργεια και το κλίμα. H μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης θα πρέπει να υποβάλλεται ως παράρτημα του εθνικού σχεδίου για την ενέργεια και το κλίμα.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999, η καταληκτική προθεσμία για την υποβολή του τελικού εθνικού σχεδίου για την ενέργεια και το κλίμα είναι η 31η Δεκεμβρίου 2019 και ανά δέκα έτη εφεξής.

Ωστόσο, κατά παρέκκλιση, όπως ορίζεται στο άρθρο 2α παράγραφος 8 της ΟΕΑΚ, η πρώτη μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης πρέπει να υποβληθεί έως τη 10η Μαρτίου 2020 το αργότερο, δηλαδή τρεις μήνες μετά την εκπνοή της καταληκτικής προθεσμίας για το τελικό εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα. Παρ' όλα αυτά, συνιστάται στα κράτη μέλη να επιδιώκουν να οριστικοποιούν τη μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης ταυτόχρονα με το τελικό εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα, ώστε η στρατηγική να λαμβάνεται πλήρως υπόψη κατά τη διαμόρφωση του σχεδίου.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 στοιχείο β) σημείο 3) του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999, στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου τους για την ενέργεια και το κλίμα τα κράτη μέλη οφείλουν να προβαίνουν σε περιγραφή των εθνικών στόχων, επιδιώξεων και συνεισφορών για κάθε μία από πέντε διαστάσεις της Ενεργειακής Ένωσης. Τα υποχρεωτικά στοιχεία που πρέπει να περιλαμβάνονται στο προσχέδιο και στο τελικό εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα είναι τα εξής:

α) ενδεικτικά ορόσημα (58),

β) χάρτης πορείας με μετρήσιμους εθνικούς δείκτες προόδου (59),

γ) τεκμηριωμένη εκτίμηση της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας και του γενικότερου οφέλους (60), και

δ) συμβολή στην επίτευξη των στόχων ενεργειακής απόδοσης της Ένωσης (61) σύμφωνα με την ΟΕΑ σε συμφωνία με το άρθρο 2α της ΟΕΑΚ.

Αυτά τα βασικά στοιχεία έπρεπε να συμπεριληφθούν στο υποβλητέο έως τα τέλη του 2018 προσχέδιο του ενοποιημένου εθνικού σχεδίου για την ενέργεια και το κλίμα και πρέπει επίσης να περιλαμβάνονται στο τελικό εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα το οποίο θα πρέπει να υποβληθεί έως τα τέλη του 2019. Τα βασικά στοιχεία παίζουν καθοριστικό ρόλο για την επίτευξη των στόχων των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα και υποστηρίζουν τις ενισχυμένες, ολοκληρωμένες μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης.

2.6.2. Υποβολή εκθέσεων προόδου

Στο κεφάλαιο 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 παρατίθενται υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων σχετικά με τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα, συμπεριλαμβανομένων εκθέσεων σχετικά με τη μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης.

Το άρθρο 17 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη υποβάλλουν ενοποιημένες εθνικές εκθέσεις προόδου για την ενέργεια και το κλίμα («εκθέσεις προόδου») έως τις 15 Μαρτίου 2023 και εφεξής ανά δύο έτη.

Σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 2 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999, στις εν λόγω εκθέσεις προόδου πρέπει να περιλαμβάνονται υποχρεωτικά πληροφορίες σχετικά με την ενεργειακή απόδοση οι οποίες καθορίζονται στο άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999.

2.6.2.1. Υποβολή εκθέσεων σχετικά με πορείες, στόχους και επιδιώξεις σε εθνικό επίπεδο

Σύμφωνα με το άρθρο 21 στοιχείο α) του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999, οι εκθέσεις προόδου πρέπει να περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή πορειών, στόχων και επιδιώξεων σε εθνικό επίπεδο. Όσον αφορά τα κτίρια και τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης, αυτό περιλαμβάνει:

α) τα ενδεικτικά ορόσημα της μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης· και

β) συνεισφορές στις επιδιώξεις ενεργειακής απόδοσης της Ένωσης σύμφωνα με την ΟΕΑ σε συμφωνία με το άρθρο 2α της ΟΕΑΚ·

γ) κατά περίπτωση, επικαιροποίηση άλλων εθνικών στόχων που καθορίζονται στο εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα.

2.6.2.2. Υποβολή εκθέσεων για πολιτικές και μέτρα

Σύμφωνα με το άρθρο 21 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999, οι εκθέσεις προόδου πρέπει να περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή πολιτικών και μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης σύμφωνα με το άρθρο 2α της ΟΕΑΚ.

2.6.2.3. Εθνικοί στόχοι

Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 21 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999, το οποίο αναφέρεται στο παράρτημα IX μέρος 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999, οι εκθέσεις προόδου πρέπει να περιλαμβάνουν επίσης πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τους εθνικούς στόχους, όπως, μεταξύ άλλων, τις κύριες νομοθετικές και μη νομοθετικές πολιτικές, μέτρα και χρηματοδοτικά μέτρα και προγράμματα που υλοποιήθηκαν τα δύο προηγούμενα έτη για την επίτευξη των στόχων που αναφέρονται στο άρθρο 4 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999, συμπεριλαμβανομένων όσων βελτιώνουν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (παράρτημα IX μέρος 2 στοιχείο α) του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999).

2.7. Ορθή πρακτική για τη συμμόρφωση με το άρθρο 2α της ΟΕΑΚ

Στο παρόν τμήμα παρέχονται χρήσιμες κατευθύνσεις ως προς την ορθή πρακτική για την εφαρμογή από τα κράτη μέλη των απαιτήσεων του άρθρου 2α. Το παρόν τμήμα ακολουθεί τη δομή του προηγούμενου τμήματος.

Οι στρατηγικές ανακαίνισης για τα κτίρια που υπέβαλαν τα κράτη μέλη το 2014 και το 2017 βάσει του άρθρου 4 της ΟΕΑ θα αποτελέσουν δομικά στοιχεία για τις μελλοντικές μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης. Στις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα εθνικά σχέδια δράσης για την ενεργειακή απόδοση (ΕΣΔΕΑ) (Guidance for National Energy Efficiency Action Plans) (62) περιλαμβάνονται αναλυτικές οδηγίες για τη συμπερίληψη συγκεκριμένων στοιχείων στις στρατηγικές αυτές – τα σχετικά τμήματα αναφέρονται στη συνέχεια. Πρόκειται για ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης, δεδομένου ότι η οδηγία (ΕΕ) 2018/844 βασίζεται στις υποχρεώσεις που σχετίζονται με τις στρατηγικές ανακαίνισης κτιρίων.

2.7.1. Επισκόπηση του εθνικού κτιριακού δυναμικού – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο α) της ΟΕΑΚ

Τα στοιχεία που πρέπει να καλύπτονται στην επισκόπηση του εθνικού κτιριακού δυναμικού παρατίθενται στο παράρτημα B τμήμα 1 κατευθυντήρια γραμμή 57 των κατευθυντήριων γραμμών ΕΣΔΕΑ.

Κατά την εκπόνηση της επισκόπησης, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να λαμβάνουν υπόψη τις απαιτήσεις της οδηγίας INSPIRE (63). Τα κτίρια είναι ένα από τα 34 θέματα δεδομένων που καλύπτει η εν λόγω οδηγία και οι δημόσιες διοικήσεις σε εθνικό και τοπικό επίπεδο θα πρέπει, έως το 2020, να μεριμνήσουν ώστε να είναι δυνατή η εξεύρεση και τηλεφόρτωση μεγάλων συνόλων δεδομένων που θα περιέχουν σχετικές πληροφορίες (π.χ. ημερομηνίες κατασκευής, τρέχουσα χρήση και κατάσταση). Στο πλαίσιο αυτό μπορεί να φανεί χρήσιμη η τεχνική έκθεση που εξέδωσε το JRC το 2016 με τίτλο Buildings-related datasets accessible through the INSPIRE geoportal (Σύνολα δεδομένων κτιρίων προσβάσιμα μέσω της δικτυακής πύλης γεωγραφικών πληροφοριών της υποδομής INSPIRE) (64).

Οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης για το 2017 που υποβλήθηκαν από τη Βαλονία (Βέλγιο), τη Γαλλία και τη Μάλτα αποτελούν παραδείγματα ορθής πρακτικής ως προς την παρουσίαση της επισκόπησης του εθνικού κτιριακού δυναμικού (65).

2.7.2. Οικονομικώς αποδοτικές προσεγγίσεις για τις ανακαινίσεις – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο β) της ΟΕΑΚ

Στο παράρτημα Β τμήμα 2 των κατευθυντήριων γραμμών ΕΣΔΕΑ παρατίθενται λεπτομερείς οδηγίες για τρόπους προσδιορισμού οικονομικώς αποδοτικών προσεγγίσεων για τις ανακαινίσεις.

Η μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης για το 2014 που υποβλήθηκε από την Περιφέρεια Βρυξελλών-Πρωτεύουσας και οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης για το 2017 που υποβλήθηκαν από τη Βαλονία (Βέλγιο) και τη Βουλγαρία θεωρούνται παραδείγματα ορθής πρακτικής ως προς τις οικονομικώς αποδοτικές προσεγγίσεις (66).

Βλέπε επίσης ενημερωτικό δελτίο του Buildings Performance Institute Europe (BPIE) για το 2016 με τίτλο Trigger points as a must in national renovation strategies (67) (Τα σημεία ενεργοποίησης ως απαραίτητο στοιχείο των εθνικών στρατηγικών ανακαίνισης).

Βιομηχανοποιημένη αναβάθμιση

Η βιομηχανοποιημένη αναβάθμιση μέσω της εκτός εργοταξίου σειριακής προκατασκευής (serial prefabrication) μονωτικών στοιχείων για προσόψεις και στέγες, συμπεριλαμβανομένων καλωδιώσεων, σωληνώσεων και υαλοπινάκων, μπορεί να οδηγήσει σε πιο οικονομικώς αποδοτικές ανακαινίσεις και στην πρόκληση μικρότερης όχλησης στους ένοικους κατά τη διάρκεια της ανακαίνισης.

Στο πλαίσιο του έργου E2ReBuild (68) διερευνήθηκαν, προωθήθηκαν και παρουσιάστηκαν οικονομικώς αποδοτικές και προηγμένες, ενεργειακά αποδοτικές στρατηγικές αναβάθμισης για διώροφες κατοικίες που δημιουργούν προστιθέμενη αξία.

Στο πλαίσιο του έργου 2ndskin (69) διάφοροι παράγοντες του κτιριακού τομέα ένωσαν τις δυνάμεις τους με σκοπό να μετουσιώσουν την εμπειρογνωμοσύνη και τους επιμέρους στόχους τους σε μια καινοτόμο ιδέα για την αναβάθμιση πολυώροφων κατοικιών που εξασφαλίζει μηδενική χρήση ενέργειας και, παράλληλα, προσφέρει δυνατότητες κλιμάκωσης. Το έργο βασίζεται στην υπόθεση ότι η ανακατασκευή μηδενικής ενέργειας είναι ένα εγχείρημα που μπορεί να προωθηθεί και ο ρυθμός εφαρμογής της μπορεί να αυξηθεί μέσω της χρήσης προκατασκευασμένων δομοστοιχείων προσόψεων που αυξάνουν την ταχύτητα εγκατάστασης και ελαχιστοποιούν την όχληση για τους ένοικους.

Μισθωμένα ακίνητα και ενεργειακή απόδοση

Για να στηριχτούν περαιτέρω οι αναγκαίες βελτιώσεις του εθνικού δυναμικού ενοικιαζόμενων κτιρίων τους, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν τη δυνατότητα θέσπισης ή συνέχισης της εφαρμογής απαιτήσεων στα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης για συγκεκριμένο επίπεδο ενεργειακής απόδοσης για τα μισθωμένα ακίνητα (βλέπε αιτιολογική σκέψη 9 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/844). Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν τη θέσπιση χρηματοπιστωτικών μηχανισμών που θα διευκολύνουν την επιβάρυνση που συνεπάγεται για τους ιδιοκτήτες ακινήτων η χρηματοδότηση των απαιτούμενων εργασιών ανακαίνισης.

Η ολλανδική κυβέρνηση εξήγγειλε ότι, από το 2023, τα κτίρια θα πρέπει να είναι ενεργειακής κατηγορίας «Γ» ή υψηλότερης για να μπορούν να εκμισθώνονται ως χώροι γραφείων (70).

Στην Αγγλία και στην Ουαλία, με τους κανονισμούς του 2015 για την ενεργειακή απόδοση των ιδιωτικώς ενοικιαζόμενων ακινήτων, θεσπίστηκε ένα κατώτατο επίπεδο ενεργειακής απόδοσης για τις ιδιωτικές ενοικιαζόμενες οικιακές, και μη οικιακές περιουσίες. Από τον Απρίλιο του 2018 οι εκμισθωτές αυτών των ακινήτων οφείλουν να διαθέτουν πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης κατηγορίας «Ε» ή υψηλότερης για να μπορούν να συνάπτουν νέα μισθωτήρια συμβόλαια με νέους ή υφιστάμενους μισθωτές. Από την 1η Απριλίου 2020 (για οικιακές περιουσίες) και από την 1η Απριλίου 2023 (για μη οικιακές περιουσίες), η απαίτηση θα ισχύει για όλα τα ιδιωτικώς ενοικιαζόμενα ακίνητα ακόμη και εάν δεν έχει επέλθει αλλαγή στους όρους μίσθωσης (71).

Η Σκωτία θέσπισε μέτρο που καθιστά υποχρεωτική την ανακαίνιση κοινωνικών κατοικιών χαμηλής ενεργειακής απόδοσης. Στην Ελλάδα εφαρμόζεται μια αντίστοιχη προσέγγιση, βάσει της οποίας για την εκμίσθωση ή την αγορά τους από το δημόσιο τα κτίρια θα πρέπει να διαθέτουν πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης κατηγορίας «Γ» ή υψηλότερης. Το 2020 η υποχρέωση αυτή θα ισχύει για όλα τα υφιστάμενα μισθωτήρια συμβόλαια.

2.7.3. Πολιτικές και δράσεις για ριζική ανακαίνιση άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο γ) της ΟΕΑΚ

Στο παράρτημα Β τμήμα 3 των κατευθυντήριων γραμμών ΕΣΔΕΑ παρατίθενται οι πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται σχετικά με πολιτικές και μέτρα για την προώθηση της οικονομικώς αποδοτικής ριζικής ανακαίνισης.

Οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ανακαίνισης για το 2017 που υποβλήθηκαν από την Περιφέρεια Βρυξελλών και τη Γαλλία αποτελούν παραδείγματα ορθής πρακτικής ως προς τα μέτρα για την προώθηση της ριζικής ανακαίνισης (72).

Χάρτες πορείας

Το έργο iBRoad (73) επεξεργάζεται έναν χάρτη πορείας κτιριακής ανακαίνισης για μονοκατοικίες. Το εν λόγω εργαλείο εξετάζει το κτίριο συνολικά και δημιουργεί ένα σχέδιο εξατομικευμένης ανακαίνισης (iBRoad) με μακροπρόθεσμο ορίζοντα (15-20 ετών), σε συνδυασμό με ένα ημερολόγιο ή διαβατήριο κτιρίου στο οποίο καταγράφονται όλες οι παρεμβάσεις που σχετίζονται με την ενέργεια. Βάσει του iBRoad διαπιστώθηκε ότι οι ιδιοκτήτες και οι αγοραστές κατοικιών χρειάζονται πιο αξιόπιστες και χρηστικές συμβουλές ως προς τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο για την εκτέλεση ενεργειακών ανακαινίσεων.

Στην έκθεση του iBRoad με τίτλο The concept of the individual building renovation roadmap – an in-depth case study of four frontrunner projects (74) (Η ιδέα του χάρτη πορείας ανακαίνισης μεμονωμένων κτιρίων – εμπεριστατωμένη περιπτωσιολογική μελέτη τεσσάρων πρωτοπόρων έργων) εξετάζεται η διαδικασία της εκπόνησης και υλοποίησης του χάρτη πορείας και καλύπτονται τα βασικότερα ζητήματα που χρήζουν αντιμετώπισης. Παρουσιάζονται επίσης πραγματικά παραδείγματα από τη Δανία (BetterHome (75)), τη Φλάνδρα (Woningpas και EPC+), τη Γαλλία (Passeport efficacité énergétique) και τη Γερμανία (Individueller Sanierungsfahrplan).

Διαβατήρια κτιρίων για σταδιακή ανακαίνιση προτείνει και η πρωτοβουλία Alliance for Deep Renovation in Building (ALDREN) (76), η οποία παρέχει εναρμονισμένη αξιολόγηση της ενεργειακής απόδοσης μέσω ενός κοινού ευρωπαϊκού εθελοντικού συστήματος πιστοποίησης.

Πληροφόρηση σχετικά με κτίρια

Το έργο Request2Action (77) στο πλαίσιο του προγράμματος «Ευφυής ενέργεια για την Ευρώπη» (ΕΕΕ) είχε ως αντικείμενο τα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης και την αναζήτηση τρόπων για τη βελτίωση του βαθμού υιοθέτησης των συστάσεών τους. Η προτεινόμενη λύση, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις προσομοιάζει με διαβατήριο, είναι ένας «κόμβος» ή μια υπηρεσία μίας στάσης για την παροχή πληροφόρησης σχετικά με κτίρια. Ένα παράδειγμα της συγκεκριμένης προσέγγισης είναι ο κόμβος Casa+ στην Πορτογαλία, ο οποίος έχει σχεδιαστεί για την αποθήκευση πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης και σχετικών δεδομένων για όλες τις κατοικίες, ώστε να είναι δυνατή η υποβολή προσφορών για την ανακαίνισή τους, αλλά και η καταγραφή της έκβασής τους. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στην έκθεση με τίτλο Recommendations on building hubs (Συστάσεις σχετικά με τους κόμβους κτιρίων) (78).

2.7.4. Πολιτικές και δράσεις που αφορούν τα κτίρια που παρουσιάζουν τις χειρότερες επιδόσεις και ενεργειακή φτώχεια – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο δ) της ΟΕΑΚ

2.7.4.1. Τμήματα του εθνικού κτιριακού δυναμικού που παρουσιάζουν τις χειρότερες επιδόσεις

Στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020», το έργο ENERFUND (79) επιχειρεί να καλύψει την ανάγκη για εύκολα προσβάσιμες και αξιόπιστες αξιολογήσεις της εξοικονόμησης ενέργειας που μπορούν να επιτευχθούν μέσω ριζικών ενεργειακών αναβαθμίσεων, ενθαρρύνοντας τη διάδοση των έργων αυτού του είδους στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο του έργου αναπτύσσεται ένα εργαλείο λήψης αποφάσεων για την αξιολόγηση των δυνατοτήτων ριζικής ανακαίνισης με βάση μια δέσμη παραμέτρων – κάτι σαν τη βαθμολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας που χρησιμοποιούν οι τράπεζες για την αξιολόγηση των πελατών τους. Το εργαλείο έχει τη μορφή ηλεκτρονικού χάρτη στον οποίο απεικονίζεται η ενεργειακή απόδοση των μεμονωμένων κτιρίων.

Στη Δανία, όλοι οι οργανισμοί κοινωνικής στέγασης καταβάλλουν εισφορά κάθε μήνα σε ένα κοινό «ταμείο αλληλεγγύης», το οποίο χρησιμοποιείται για την ανακαίνιση των κτιρίων που παρουσιάζουν τις χειρότερες επιδόσεις.

Οι περιορισμοί στη μίσθωση ακινήτων με βάση την ενεργειακή απόδοση (όπως αναφέρεται στο τμήμα 6.2) είναι ένα ακόμη αποτελεσματικό μέτρο για την ενθάρρυνση της ανακαίνισης των κτιρίων που παρουσιάζουν τις χειρότερες επιδόσεις,

Ένα ακόμη μέσο με το οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να ενθαρρύνουν την ανακαίνιση ενεργειακά μη αποδοτικών κτιρίων. Για παράδειγμα:

α) έκπτωση από τον φόρο εισοδήματος για ορισμένες δαπάνες ανακαίνισης για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης (Δανία), και

β) φόρος στην κατανάλωση ενέργειας (Κάτω Χώρες) (80).

2.7.4.2. Διλήμματα λόγω αντικρουόμενων κινήτρων

Οι περιορισμοί στη μίσθωση ακινήτων με βάση την ενεργειακή απόδοση είναι ένα ακόμη αποτελεσματικό μέτρο για την ενθάρρυνση της ανακαίνισης μη ενεργειακά αποδοτικών κτιρίων. Για παράδειγμα:

α) επιβολή υποχρέωσης στους εκμισθωτές ακινήτων να προβούν σε βελτιώσεις (Ηνωμένο Βασίλειο (81)), και

β) κατώτατα επίπεδα απόδοσης για μίσθια, π.χ.: i) υποχρεωτική μόνωση στέγης (Φλαμανδικός Κώδικας Κατοικιών), και ii) κατώτατες κατηγορίες ενεργειακής απόδοσης για χώρους γραφείων (Κάτω Χώρες).

2.7.4.3. Αποτυχίες της αγοράς

Στο παράρτημα Β τμήμα 3 στοιχείο β) των κατευθυντήριων γραμμών ΕΣΔΕΑ, στον κατάλογο των πληροφοριακών στοιχείων που πρέπει να παρέχονται περιλαμβάνεται ανάλυση παραγόντων που αποτελούν φραγμούς για τις ανακαινίσεις. Στο τμήμα 3 στοιχείο δ) προτείνεται η λήψη νέων μέτρων πολιτικής για την αντιμετώπιση αυτών των φραγμών.

Οι φραγμοί στην πραγματοποίηση επενδύσεων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων εξετάζονται επίσης στην εκτίμηση επιπτώσεων που συνοδεύει την πρόταση αναθεώρησης της ΟΕΑΚ (82).

2.7.4.4. Άμβλυνση της ενεργειακής φτώχειας

Στην αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακαίνισης για το 2017 που πραγματοποίησε το JRC γίνεται επισκόπηση των άμεσων (συγκεκριμένες πολιτικές και μέτρα) και έμμεσων (γενικές στρατηγικές ή πρωτοβουλίες) αναφορών των κρατών μελών σε υπό εξέλιξη ή σχεδιαζόμενες προσπάθειες για την εξάλειψη της ενεργειακής φτώχειας. Πολλά από τα μέτρα λαμβάνουν τη μορφή χρηματοδοτικών κινήτρων που στοχεύουν τμήματα του πληθυσμού που θεωρείται ότι βρίσκονται κάτω από τα όρια της ενεργειακής φτώχειας, νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος ή κοινωνικές κατοικίες. Μερικές χώρες συμπεριέλαβαν συγκεκριμένες δράσεις που στοχεύουν την ενεργειακή φτώχεια στα προγράμματά τους για την ενεργειακή απόδοση, ενώ άλλες δημιούργησαν ειδικές υπηρεσίες ευαισθητοποίησης και παροχής συμβουλών.

Το Παρατηρητήριο Ενεργειακής Φτώχειας της ΕΕ είναι μια πολύτιμη πηγή δεδομένων και στατιστικών στοιχείων. Έχει δημιουργήσει δείκτες ενεργειακής φτώχειας, έναν ευρύ κατάλογο μέτρων πολιτικής και ένα ολοκληρωμένο αποθετήριο ερευνών. Συνδράμει τα ενδιαφερόμενα μέρη που ασχολούνται με τον σχεδιασμό ή την εφαρμογή πολιτικών για την ενεργειακή φτώχεια (φορείς χάραξης πολιτικής, ΜΚΟ, δημόσιες αρχές σε διάφορα επίπεδα, ερευνητές και επαγγελματίες) στην οριοθέτηση και την καταγραφή της έκτασης του φαινομένου. Επίσης, διευκολύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και παρέχει υλικό κατάρτισης. Μπορεί να παρέχει άμεση βοήθεια στα κράτη μέλη με τη μορφή γνωμοδοτήσεων και εμπειρογνωμοσύνης – είτε σε ad hoc βάση είτε μέσω του ευρύτατου γνωμοδοτικού συμβουλίου του, το οποίο απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες με πείρα σε όλες τις εκφάνσεις της ενεργειακής φτώχειας.

Στη Γαλλία, ο εθνικός οργανισμός κατοικίας αντιμετωπίζει την ένδεια καυσίμων, μεταξύ άλλων, μέσω του προγράμματος Habiter mieux («Καλύτερη ζωή»). Στο πλαίσιο του συστήματος πιστοποίησης ενεργειακής εξοικονόμησης της Γαλλίας επιβάλλεται μια νέα υποχρέωση με ειδικό στόχο την καταπολέμηση της ένδειας καυσίμων. Το σύστημα θα χρηματοδοτεί δράσεις για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Η Γαλλία δημιούργησε επίσης ένα «παρατηρητήριο ένδειας καυσίμων» για την ακριβέστερη καταγραφή περιπτώσεων ένδειας καυσίμων και την παρακολούθηση της χρηματοδοτικής ενίσχυσης που παρέχουν σε μειονεκτούντα νοικοκυριά δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, παράλληλα με δράσεις στο πλαίσιο πρωτοβουλιών σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.

Στο πλαίσιο της στρατηγικής της ιρλανδικής κυβέρνησης για την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας και του πλαισίου Healthy Ireland, οι εθνικές αρχές δημιούργησαν το πρόγραμμα «Warmth and Wellbeing», μια πιλοτική πρωτοβουλία με στόχο την επιβεβαίωση, με βάση τις ιδιαιτερότητες της Ιρλανδίας, των στοιχείων σε διεθνές επίπεδο από τα οποία προκύπτει ότι η βελτίωση της θέρμανσης και της ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών μπορεί να έχει θετική επίδραση στην υγεία και την ευζωία των ανθρώπων που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια και, παράλληλα, πάσχουν από ασθένειες όπως η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και το άσθμα. Στο πλαίσιο του προγράμματος επενδύσεων κοινωνικής στέγασης της Ιρλανδίας, σε ετήσια βάση διατίθενται στις τοπικές αρχές κονδύλια για τη χρηματοδότηση μέτρων με στόχο τη βελτίωση του επιπέδου και της συνολικότερης ποιότητας του δυναμικού κοινωνικών κατοικιών, μεταξύ άλλων και μέσω της αναβάθμισης της ενεργειακής απόδοσης.

Σε συνεργασία με το έργο Episcope της ΕΕ, η ιρλανδική οργάνωση Energy Action ανέπτυξε ένα εργαλείο χαρτογράφησης πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης (83). Σε έναν διαδραστικό χάρτη απεικονίζονται διάφορα κτιριακά χαρακτηριστικά (όπως, μεταξύ άλλων, δείκτες ενεργειακής φτώχειας) σε διάφορες γειτονιές του Δουβλίνου. Τα δεδομένα παρουσιάζονται συγκεντρωτικά για μικρές περιοχές και εκλογικά διαμερίσματα. Η χαρτογράφηση αυτή διευκολύνει την υιοθέτηση μιας συνοικιακής προσέγγισης της χάραξης πολιτικής σε τοπικό επίπεδο και τη διαμόρφωση στρατηγικών για την εξάλειψη της ενεργειακής φτώχειας.

Στο πλαίσιο του καθεστώτος επιβολής της υποχρέωσης ενεργειακής απόδοσης της Αυστρίας εφαρμόζεται συντελεστής προσαύξησης, δηλαδή η εξοικονόμηση που επιτυγχάνουν τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος σταθμίζεται με συντελεστή 1,5. Επίσης, οι προμηθευτές ενέργειας υποχρεούνται να διαθέτουν κέντρα παροχής πληροφοριών και συμβουλών, μεταξύ άλλων και σε θέματα ενεργειακής φτώχειας. Άλλα παραδείγματα ειδικών περιφερειακών/τοπικών προγραμμάτων στην Αυστρία είναι ένα πρόγραμμα παροχής συμβουλών σε θέματα ενέργειας στη Βιέννη και ένα πρόγραμμα εξοικονόμησης ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος στις περιφέρειες Braunau, Freistadt και Linz-Land.

Στις Κάτω Χώρες, στο πλαίσιο της συμφωνίας για την εξοικονόμηση ενέργειας στον τομέα των μισθώσεων κοινωνικών κατοικιών, οι οργανισμοί κοινωνικής στέγασης καλούνται να εξασφαλίσουν ενεργειακή ετικέτα B (που ισοδυναμεί με ενεργειακό δείκτη 1,25) κατά μέσο όρο έως το 2020.

Άλλα παραδείγματα:

α) το πρόγραμμα PLAGE SISP στην Περιφέρεια Βρυξελλών·

β) επιδοτήσεις για επιμέρους μέτρα ενεργειακής απόδοσης για ευάλωτα νοικοκυριά στην Κροατία·

γ) προγράμματα της πολιτικής συνοχής στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας JESSICA στη Λιθουανία και την Τσεχική Δημοκρατία·

δ) εξατομικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες σχετικά με την ενεργειακή απόδοση για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος στο Λουξεμβούργο και αλλού· και

ε) κοινωνικές πριμοδοτήσεις ή εκπτώσεις για λογαριασμούς οικογενειών χαμηλού εισοδήματος στην Ιταλία και τη Γαλλία.

Στο πλαίσιο του έργου REACH (84) εκπαιδευτικοί και μαθητές σχολείων επαγγελματικής εκπαίδευσης εκπαιδεύτηκαν ως ενεργειακοί σύμβουλοι με στόχο την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Οι εταίροι του REACH πραγματοποίησαν περίπου 1 600 επισκέψεις σε νοικοκυριά με στόχο την υλοποίηση στοιχειωδών μέτρων ενεργειακής απόδοσης. Στη Σλοβενία, το έργο συνέβαλε στην καθιέρωση ενός εθνικού προγράμματος για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας των νοικοκυριών. Εκπαιδευτικό υλικό και η τελική έκθεση αποτελεσμάτων διατίθενται στον ιστότοπο του έργου.

Το έργο ASSIST (85) αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας και στην παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών μέσω ενός δικτύου ενεργειακών συμβούλων για ευάλωτους καταναλωτές. Τα άτομα που θα επιλέγονται ως σύμβουλοι πρέπει να έχουν άμεση πείρα ευάλωτου καταναλωτή και/ή ενεργειακής φτώχειας και θα λαμβάνουν εκπαίδευση ώστε να βελτιωθεί η μελλοντική απασχολησιμότητά τους και να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη για τους ευάλωτους καταναλωτές. Οι σχετικές δράσεις περιλαμβάνουν:

α) ενασχόληση με συστήματα αναπληροφόρησης,

β) ενεργειακοί έλεγχοι,

γ) πρωτοβουλίες σε επίπεδο κοινότητας,

δ) υποστήριξη για την εξασφάλιση χρηματοδότησης για την ενεργειακή απόδοση, και

δοκιμές καινοτόμων μηχανισμών χρηματοδότησης. Το αστικό θεματολόγιο της ΕΕ (86) δρομολογήθηκε στο πλαίσιο της διασυνοριακής συνεργασίας το 2016 με γενικό στόχο την ενσωμάτωση της αστικής διάστασης στις πολιτικές και με γνώμονα τη βελτίωση της νομοθεσίας, την αύξηση της χρηματοδότησης και την προαγωγή της γνώσης για τις πόλεις στην Ευρώπη. Το θεματολόγιο εφαρμόζεται μέσω εταιρικών σχέσεων στο πλαίσιο πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Μία από τις εταιρικές σχέσεις εστιάζει στην ενεργειακή μετάβαση. Η εν λόγω εταιρική σχέση αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης σε επίπεδο κτιρίων μέσω της αναβάθμισής τους με γνώμονα την ενεργειακή απόδοση και διαχείριση, μέσω, μεταξύ άλλων, της παροχής συμβουλευτικής υποστήριξης, προς όφελος, επίσης, της εξάλειψης της ενεργειακής φτώχειας. Επίσης, στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης για τη στέγαση αντιμετωπίζεται η ανάγκη για αύξηση της οικονομικά προσιτής στέγασης μέσω, μεταξύ άλλων, δράσεων για την παρακολούθηση των επενδύσεων σε οικονομικά προσιτές κατοικίες, συστάσεων για την αποτροπή των εξώσεων μέσω ανακαινίσεων με στόχο τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, της προώθησης ολοκληρωμένων προσεγγίσεων της ανακαίνισης για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης σε επίπεδο περιφερειών και της βελτίωσης των δεδομένων για τη σχέση κοινωνικού φύλου-φτώχειας-ενέργειας.

Άλλα έργα που αφορούν την ενεργειακά αποδοτική ανακαίνιση με έμφαση στην κοινωνική στέγαση

Μολονότι το πρόγραμμα FIESTA (87) δεν απευθυνόταν ειδικά σε νοικοκυριά υπό καθεστώς ενεργειακής φτώχειας, σημαντικό ποσοστό των νοικοκυριών που συμμετείχαν διέμεναν σε κοινωνικές κατοικίες. Το έργο αφορούσε τα συστήματα θέρμανσης και ψύξης που χρησιμοποιούσαν οι οικογένειες, με ιδιαίτερη έμφαση στις πιο ευάλωτες. Ενεργειακά γραφεία (Energy Help Desk) σε 14 πόλεις παρείχαν δωρεάν συμβουλευτική υποστήριξη (είτε διά ζώσης είτε μέσω διαδικτύου) και διεξήγαγαν ενεργειακούς ελέγχους «από πόρτα σε πόρτα». Τουλάχιστον 39 άλλες ευρωπαϊκές πόλεις έχουν αναλάβει τη δέσμευση να αναπαραγάγουν το μοντέλο του FIESTA. Στο πλαίσιο του προγράμματος εκπονήθηκε φιλικό προς τους χρήστες πληροφοριακό υλικό για τα νοικοκυριά σε θέματα εξοικονόμησης ενέργειας, όπως ο Οδηγός ενεργειακής απόδοσης FIESTA (88) και μικρού μήκους ταινίες κινουμένων σχεδίων (89) στα βουλγαρικά, τα κροατικά, τα αγγλικά, τα ελληνικά, τα ιταλικά και τα ισπανικά.

Στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020», το έργο EnerSHIFT (Φεβρουάριος 2016-Ιανουάριος 2019) (90) στοχεύει τον τομέα της κοινωνικής στέγασης στην περιφέρεια της Λιγουρίας (Ιταλία). Παρέχει τεχνική βοήθεια για την εκπόνηση μελετών σκοπιμότητας, με απώτερο στόχο την προκήρυξη προσκλήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος για την υποβολή επενδυτικών προτάσεων από ΕΕΥ μέσω της σύναψης συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης. Το έργο περιλαμβάνει επίσης τη χρήση ταμείων της πολιτικής συνοχής για την προσέλκυση επενδύσεων. Στόχος είναι η υλοποίηση επενδυτικού προγράμματος ύψους σχεδόν 15 εκατ. EUR, που θα αποφέρει εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας 14,5 GWh/έτος.

Τον Σεπτέμβριο του 2018 ολοκληρώθηκε η διαδικασία ανάθεσης στο πλαίσιο της πρώτης διαδικασίας υποβολής προτάσεων του EnerSHIFT, που αφορούσε 44 κτίρια κοινωνικών κατοικιών στην επαρχία της Γένοβας, και η σύμβαση αναμενόταν να υπογραφεί έως τα τέλη του έτους. Την πρόσβαση των ΕΕΥ σε χρηματοδότηση θα διευκολύνει η σύμβαση που έχει συναφθεί με το τραπεζικό σύστημα της περιφέρειας της Λιγουρίας. Ο περιφερειακός νόμος αριθ. 10/2004 σχετικά με τον τομέα της κοινωνικής στέγασης τροποποιήθηκε προκειμένου να διευκολυνθεί η εκτέλεση συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης. Στο πλαίσιο αυτό, δεν απαιτείται πλέον επίσημη έγκριση των προτεινόμενων συμβάσεων από τους ενοίκους.

Στόχος του προγράμματος Transition Zero (91) είναι η ενίσχυση της εξάπλωσης των κτιρίων με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας στην ΕΕ, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανακατασκευή κοινωνικών κατοικιών. Με βάση την επιτυχία του προγράμματος Energiesprong στις Κάτω Χώρες, το Transition Zero επεκτείνει τις ανακατασκευές για κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, με καταλύτη τον τομέα της κοινωνικής στέγασης. Στο πλαίσιο του προγράμματος Energiesprong προσφέρονται ολοκληρωμένα πακέτα ανακατασκευών με μακροπρόθεσμες εγγυήσεις που καθιστούν δυνατή την εμπορικά βιώσιμη χρηματοδότηση και την επεκτασιμότητά τους. Το Transition Zero δεν περιορίζεται στην εξάλειψη της ενεργειακής φτώχιας, αλλά καλύπτει και κτιριακό δυναμικό που είναι μη αποδοτικό από άλλες απόψεις πέραν της ενεργειακής. Ωστόσο, το επιχειρηματικό μοντέλο του προσφέρει βιώσιμες λύσεις με τις οποίες οι εταιρείες κοινωνικής στέγασης μπορούν να αμβλύνουν τα προβλήματα της οικονομικά προσιτής στέγασης και της ενεργειακής φτώχειας. Σχετικές εκθέσεις επικεντρώνονται σε δομημένα χρηματοοικονομικά προϊόντα για κοινωνική στέγαση, τις εγγυήσεις ενεργειακής απόδοσης και τα πρωτόκολλα υλοποίησης πακέτων ανακατασκευών, τη συγγραφή υποχρεώσεων, το εθνικό και περιφερειακό κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τις ανακαινίσεις και εκτίμηση της αγοράς.

2.7.5. Πολιτικές και δράση για τα δημόσια κτίρια – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο ε) της ΟΕΑΚ

Στην Κροατία, δύο έργα που δρομολογήθηκαν το 2015 για τη διευκόλυνση της συνδυαστικής χρήσης επενδυτικών πόρων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ταμείο Συνοχής για την ανακαίνιση των δημοσίων κτιρίων περιλάμβαναν τα εξής:

α) την κατάρτιση αναλυτικών τεχνικών φακέλων για τη λήψη μέτρων ενεργειακής απόδοσης και συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε κτίρια, και

β) την πραγματοποίηση επενδύσεων για την ενεργειακή ανακαίνιση σχολικών κτιρίων.

Μεταξύ 240 αιτήσεων επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση 12 πιλοτικά έργα (πέντε για την κατάρτιση τεχνικών φακέλων και επτά για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε σχολεία) (92).

Η Σλοβενία διαθέτει πολλά δημόσια διατηρητέα κτίρια και σημαντικές δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας. Ωστόσο, τα κτίρια αυτά συνήθως αντιμετωπίζονται ως εξαιρέσεις βάσει της ΟΕΑΚ. Η δέσμη πολιτικών της Σλοβενίας περιλαμβάνει κατευθυντήριες γραμμές (τεχνικές συστάσεις) για την ενεργειακή ανακαίνιση διατηρητέων κτιρίων και θετικά κριτήρια για τη διευκόλυνση της υποβολής σχετικών αιτήσεων για την εξασφάλιση χρηματοδότησης στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής της ΕΕ (93).

Στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020», το έργο Premium Light Pro (94) στηρίζει τη χρήση συστημάτων φωτισμού LED από δημόσιες αρχές και ιδιωτικές εταιρείες σε εννέα χώρες της ΕΕ. Στόχος του έργου είναι να βοηθήσει τις δημόσιες αρχές να καταρτίσουν αποτελεσματικές πολιτικές που θα διευκολύνουν την υλοποίηση αποδοτικών συστημάτων φωτισμού LED νέας γενιάς στον τομέα των υπηρεσιών. Κριτήρια και κατευθυντήριες γραμμές για πράσινες συμβάσεις για συστήματα φωτισμού LED εσωτερικού και εξωτερικού χώρου δημοσιεύονται στον ιστότοπο του έργου.

Το πρόγραμμα συντονισμού και στήριξης EmBuild (95) επιδιώκει τα εξής:

α) βελτίωση της ικανότητας των περιφερειακών/δημοτικών αρχών ως προς τη συλλογή των δεδομένων που απαιτούνται για τη χάραξη φιλόδοξων, βιώσιμων και ρεαλιστικών στρατηγικών ανακαίνισης των δημόσιων κτιρίων,

β) προσδιορισμό και ανάλυση οικονομικά αποδοτικών προσεγγίσεων της καινοτομίας,

γ) διατύπωση συστάσεων πολιτικής για την προώθηση της οικονομικά αποδοτικής ριζικής ανακαίνισης κτιρίων και τον προσδιορισμό ορθών πρακτικών,

δ) καθοδήγηση των αποφάσεων που αφορούν τις δημόσιες επενδύσεις και διευκόλυνση της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα, και

ε) μέτρηση και γνωστοποίηση της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας και του γενικότερου οφέλους.

2.7.6. Κίνητρα για τη χρήση έξυπνων τεχνολογιών και δεξιοτήτων – άρθρο 2α παράγραφος 1 στοιχείο στ) της ΟΕΑΚ

2.7.6.1. Έξυπνες τεχνολογίες

Στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020», το έργο Smart-up (Μάρτιος 2015-Ιούλιος 2018) (96) είχε στόχο να ενθαρρύνει την ενεργή χρήση έξυπνων μετρητών και οικιακών διατάξεων απεικόνισης από ευάλωτους καταναλωτές στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Μάλτα, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην εκπαίδευση όσων έρχονταν σε στενή επαφή με ευάλωτα νοικοκυριά. Περισσότεροι από 550 εργαζόμενοι πρώτης γραμμής (κυρίως κοινωνικοί λειτουργοί) εκπαιδεύτηκαν στο πλαίσιο 46 εκπαιδευτικών σεμιναρίων και εν συνεχεία παρείχαν συμβουλευτική υποστήριξη σε περισσότερα από 4 460 ευάλωτα νοικοκυριά σε θέματα όπως:

α) πώς να χρησιμοποιούν την ενέργεια με πιο αποδοτικό τρόπο,

β) πώς να διαβάζουν και να κατανοούν τις ενδείξεις των μετρητών κατανάλωσης ρεύματος και/ή αερίου, και

γ) πώς να μειώσουν τους λογαριασμούς ενέργειας.

Στην Ισπανία, το έργο αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για ένα κοινωνικό πρόγραμμα που χρηματοδοτήθηκε από τον δήμο της Βαρκελώνης για την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας. Στο πλαίσιο του προγράμματος 100 άνεργα άτομα έλαβαν εκπαίδευση και περισσότερα από 1 800 ευάλωτα νοικοκυριά έλαβαν συμβουλευτική υποστήριξη. Ένα άλλο θετικό αποτέλεσμα ήταν ότι το 32 % των εκπαιδευθέντων εργάζονται σήμερα σε γραφεία πληροφοριών για την ένδεια καυσίμων στη Βαρκελώνη. Εκπαιδευτικό υλικό και η τελική έκθεση αποτελεσμάτων διατίθενται στον ιστότοπο του έργου.

Το έργο PEAKapp (97) ενθαρρύνει την εξοικονόμηση ενέργειας βασιζόμενο στην ανταγωνιστική φύση του ανθρώπου και, παράλληλα, διευκολύνει την κατανάλωση καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας σε χαμηλές τιμές από την αγορά άμεσης παράδοσης για τους οικιακούς πελάτες. Χρησιμοποιώντας δεδομένα από ήδη εγκατεστημένους έξυπνους μετρητές ηλεκτρικής κατανάλωσης, η λύση PEAKapp παρέχει κίνητρα όχι μόνο για την πιο αποδοτική χρήση της εν