ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 14ης Ιουλίου 1998 σχετικά με κρατική ενίσχυση υπέρ της Fabricantes Vascos de Herramientas SA (Favahe SA) και των διαδόχων της [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1998) 2362] (Το κείμενο στην ισπανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (1999/143/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο,

αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο,

Εκτιμώντας τα εξής:

I

Με την επιστολή αριθ. SG(96) D/9851 της 19ης Νοεμβρίου 1996, η Επιτροπή πληροφόρησε την Ισπανική Κυβέρνηση για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 2, έναντι των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν υπέρ του ομίλου «Fabricantes Vascos de Herramientas SA (Favahe SA)», βασκικής εταιρείας, κατασκευάστριας χειροκίνητων εργαλείων.

Τα γραφεία της διεύθυνσης και οι εγκαταστάσεις παραγωγής της Favahe βρίσκονται στη χώρα των Βάσκων (Vitoria και Ιrϊn) περιοχή που μπορεί να λάβει ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 3, στοιχείο γ).

Ο όμιλος Favahe συστήθηκε το 1982 στοχεύοντας στην ορθολογική οργάνωση της προσφοράς διαφόρων κατασκευαστών χειροκίνητων εργαλείων εγκατεστημένων στη χώρα των βάσκων και στην προσαρμογή της εν λόγω προσφοράς στη ζήτηση της αγοράς. Πάντως, τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα δεν συγκεκριμενοποιήθηκαν. Ο όμιλος θέσπισε διάφορα μέτρα αναδιάρθρωσης μέχρι το 1991, χωρίς να επιτύχει τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής του κατάστασης. Το 1990, η επιχείρηση σημείωσε ζημίες που ανέρχονται σε ποσό ύψους 457 εκατομμυρίων πεσετών και το 1991 σε ποσό ύψους 686 εκατομμυρίων πεσετών.

Το 1992, θεσπίστηκε ένα νέο στρατηγικό σχέδιο, που πρόβλεπε επιστροφή στην αποδοτικότητα από το 1994. Μεταξύ άλλων μέτρων, προέβλεπε την βελτιστοποίηση της προσφοράς των διαφόρων επιχειρήσεων του ομίλου, το συντονισμό των διοικητικών δομών των επιχειρήσεων, την αναδιοργάνωση και την ορθολογική οργάνωση των δραστηριοτήτων παραγωγής (που οδηγούσε κάθε μία επιχείρηση στο να επικεντρωθεί σε ένα μόνο τμήμα της αγοράς) καθώς και μείωση του προσωπικού που έπρεπε να φθάσει από 1 153 εργαζομένους το 1992 σε 714 το 1994.

Για να χρηματοδοτήσει τα μέτρα αναδιάρθρωσης, η Favahe ζήτησε από την αυτόνομη Κυβέρνηση των Βάσκων εγγύηση, στο πλαίσιο του διατάγματος 628/91, για την κάλυψη τραπεζικών δανείων ποσού ύψους 825 εκατομμυρίων πεσετών, για την υλοποίηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης.

Το εν λόγω διάταγμα θέσπιζε ένα καθεστώς που επέτρεπε τη χορήγηση ενισχύσεων υπέρ της αναδιάρθρωσης σε επιχειρήσεις της περιοχής με τη μορφή εγγυήσεων που συνδέονταν με τα ποσά τα οποία υπολογίστηκαν σε συνάρτηση με τις δυσχέρειες της κάθε επιχείρησης. Με επιστολή της 28ης Απριλίου 1992, η Επιτροπή πληροφόρησε τις ισπανικές αρχές ότι είχε αποφασίσει να μην εγείρει αντιρρήσεις έναντι του καθεστώτος ενισχύσεων, αλλά οι εγγυήσεις που χορηγήθηκαν σε επιχειρήσεις που απασχολούσαν άνω των 250 εργαζομένων θα έπρεπε να αποτελέσουν αντικείμενο προηγούμενης κοινοποίησης.

Όμως, αν και οι επιχειρήσεις της Favahe αριθμούν άνω των 250 εργαζομένων, η Ισπανική Κυβέρνηση δεν κοινοποίησε την χορηγηθείσα ενίσχυση στην Favahe το Δεκέμβριο του 1992 με τη μορφή εγγύησης που καλύπτει περίοδο επτά ετών και συνδέεται με περίοδο αναμονής δύο ετών.

Επειδή το σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν οδήγησε στα αναμενόμενα αποτελέσματα και η επιχείρηση συνέχισε να σημειώνει ζημίες για ποσό ύψους περίπου 580 εκατομμυρίων πεσετών το 1994, η Favahe κατέθεσε τον ισολογισμό της στις 7 Απριλίου 1995.

Υποβλήθηκαν στην Επιτροπή πολλές καταγγελίες σχετικά με ενίσχυση που χορηγήθηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας εκκαθάρισης. Σύμφωνα με τα λεγόμενα των καταγγελλόντων, τα στοιχεία ενεργητικού της Favahe μεταφέρθηκαν σε μια νεοσυσταθείσα επιχείρηση, την Herramientas Eurotools SA στο διοικητικό συμβούλιο της οποίας συμμετείχαν πολλοί διευθυντές της Favahe. Η νέα επιχείρηση, Herramientas Eurotools SA εξαγοράστηκε στη συνέχεια από την αμερικανική πολυεθνική Snap-on, η οποiα κατέβαλε 1 200 εκατομμύρια πεσέτες στην περιφερειακή Κυβέρνηση των Βάσκων και στα περιφερειακά συμβούλια της Guipϊzcoa και Αlava. Η εν λόγω επιχείρηση θέτει στο εμπόριο τα χειροκίνητα εργαλεία με τα σήματα Acesa, Irimo και Palmera που χρησιμοποιήθηκαν στην αρχή από την Favahe.

Η Επιτροπή θεώρησε ότι η χορηγηθείσα εγγύηση από την Κυβέρνηση των Βάσκων αποτελούσε ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ και ότι η εν λόγω ενίσχυση ήταν παράνομη, εφόσον η Ισπανική Κυβέρνηση την χορήγησε, κατά παράβαση της υποχρέωσης που επιβλήθηκε από την Επιτροπή στο πλαίσιο της έγκρισης της 28ης Οκτωβρίου 1997, για κοινοποίηση, σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης, των εγγυήσεων που χορηγήθηκαν στις επιχειρήσεις οι οποίες απασχολούν άνω των 250 εργαζομένων.

Κατά την περίοδο αυτή, η Επιτροπή δεν έλαβε καμία πληροφορία από την Ισπανική Κυβέρνηση που θα μπορούσε να της επιτρέψει να καθορίσει εάν, μετά την μη τήρηση των όρων του εγκεκριμένου καθεστώτος, κινήθηκε διαδικασία σχετικά με την ενίσχυση ή εάν κινητοποιήθηκε η εγγύηση κατά την εκκαθάριση της επιχείρησης. Η Επιτροπή, βάσει των στοιχείων τα οποία διέθετε, δεν ήταν επίσης σε θέση να εντοπίσει την ύπαρξη μιας νέας ενίσχυσης που θα είχε χορηγηθεί στο πλαίσιο της πτώχευσης της Favahe, της σύστασης της Herramientas Eurotools SA και της εξαγοράς αυτής της τελευταίας από τη Snap-on.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή εκτίμησε ότι ήταν απαραίτητο να προβεί σε λεπτομερή ανάλυση, σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης, σχετικά με την εγγύηση που χορηγήθηκε στην Favahe και τα στοιχεία ενίσχυσης που ενδεχομένως χορηγήθηκαν στη συνέχεια, κατά τρόπο ώστε να καθορίσει εάν η ενίσχυση θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη προς την Κοινή Αγορά κατ' εφαρμογή των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης και το άρθρο 61 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ.

ΙΙ

Στην επιστολή της προς την Ισπανική Κυβέρνηση, που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1), η Επιτροπή κάλεσε τα κράτη μέλη και τους τρίτους ενδιαφερόμενους να της υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα εν λόγω μέτρα. Υποβλήθηκαν στην Επιτροπή παρατηρήσεις από δύο ανταγωνιστές (έναν γερμανό και ένα βρετανό) της Favahe καθώς και από μια ιταλική και μια γαλλική ένωση κατασκευαστών χειροκίνητων εργαλείων. Επιβεβαιώθηκε ότι η καταβληθείσα ενίσχυση στις επιχειρήσεις του ομίλου Favahe τους πρόσφερε αδικαιολόγητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που επέτρεψε στον εν λόγο όμιλο να πωλεί τα προϊόντα του σε τιμές κατώτερες από τις τιμές της αγοράς.

Σύμφωνα με το βρετανό ανταγωνιστή, η ενίσχυση την οποία έλαβε η Favahe από τις περιφερειακές αρχές της επέτρεψε να προσφέρει τα προϊόντα της σε χαμηλές τιμές και να παγιώσει τη θέση της στην αγορά. Κατά τον ίδιο τρόπο, σύμφωνα πάντα με τον ίδιο ανταγωνιστή, ο αγοραστής Snap-on επίσης επωφελήθηκε από αδικαιολόγητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, σε συνάρτηση με τους λοιπούς ευρωπαίους και βρετανούς κατασκευαστές χειροκίνητων εργαλείων.

Ο γερμανός ανταγωνιστής ανέφερε την προσφορά του για την αγορά της Herramientas Eurotools, που παρέμεινε χωρίς απάντηση.

Σύμφωνα με την ιταλική ένωση Assountensili (Εθνική ένωση βιομηχανιών χειροκίνητων εργαλείων και οργάνων μέτρησης), που αποτελείται από τους βασικούς ιταλούς κατασκευστές του ιδίου τύπου προϊόντων με την Favahe, τα μέλη της υποχρεώθηκαν να αντιμετωπίσουν επιθετικό ανταγωνισμό εκ μέρους της Favahe, λόγω της ενίσχυσης την οποία έλαβε αυτή η τελευταία. Επισημαίνει επίσης ότι δεν υπήρξε πρόσκληση υποβολής προσφορών για την πώληση της Favahe και ότι ένας επιλεγμένος αγοραστής θα μπορούσε να επωφεληθεί από ευνοϊκές συνθήκες που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.

Η γαλλική ομοσπονδία των βιομηχανιών μηχανικού εξοπλισμού πιστοποιεί ότι η σύσταση της Herramientas Eurotools αποτελούσε τεχνητή πράξη που προορίζεται για τη μεταφορά στοιχείων ενεργητικού της Favahe στην Eurotools, μεταφορά που απέκλειε τις φορολογικές και ασφαλιστικές οφειλές της επιχείρησης. Κατά τον τρόπο αυτό, η Eurotools μπορούσε να διεξάγει επιθετικό ανταγωνισμό στα διάφορα κράτη μέλη, στρεβλώνοντας τον ανταγωνισμό και πωλώντας σε πολύ χαμηλότερες τιμές από εκείνες της υπόλοιπης αγοράς.

Εξάλλου, η εν λόγω επιχείρηση έδωσε πληροφορίες για τις τιμές που εφαρμόζονται από διάφορους ανταγωνιστές οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι στα διάφορα κράτη μέλη (π.χ. Ισπανία, Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο) σε σύγκριση με την Palmera και Acesa, καθώς και με τον όγκο των εξαγωγών και εισαγωγών ποικίλων ειδών τυποποιημένων χειροκίνητων εργαλείων το 1995 (σε τόνους για τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία).

ΙΙΙ

Οι ισπανικές αρχές κοινοποίησαν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τη διαδικασία με τις επιστολές της 24ης Ιουλίου, 9ης Οκτωβρίου, 20ής Οκτωβρίου και 30ής Οκτωβρίου 1997.

Για μια ακόμη φορά, προέβαλαν την δυσχερή χρηματοοικονομική κατάσταση την οποία όφειλε να αντιμετωπίσει η Favahe στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Για τη θεραπεία της κατάστασης αυτής θεσπίστηκε ένα στρατηγικό σχέδιο το 1992, αντίγραφο του οποίου υποβλήθηκε στην Επιτροπή. Μεταξύ άλλων, προέβλεπε αναθεώρηση όλων των γραμμών παραγωγής, βελτίωση της στρατηγικής πωλήσεων, εισαγωγή ενός συστήματος συνολικής ποιότητας και συνέχιση της αναζήτησης ενός συνεταίρου που θα τη βοηθούσε να ενισχύσει τη θέση της μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Πάντως, το σχέδιο αυτό δεν περιείχε καμία πληροφορία σχετικά με την κατάσταση της αγοράς στον ειδικό τομέα που ασκούσε δραστηριότητες η επιχείρηση, ούτε στοιχεία για την προβλέψιμη εξέλιξη της προσφοράς και της ζήτησης στην εν λόγω αγορά σε συνάρτηση με τις διάφορες υποθέσεις (αισιόδοξη, απαισιόδοξη ή μέση) που έπρεπε να αντιμετωπισθούν.

Η Favahe, που δεν ήταν σε θέση να χρηματοδοτήσει μόνη την αναδιάρθρωσή της, ζήτησε από την βασκική κυβέρνηση να της χορηγήσει εγγύηση κατ' εφαρμογή του διατάγματος 628/91, ώστε να καλύψει δάνεια ύψους 825 εκατομμυρίων πεσετών τα οποία θα της χρησίμευαν για να εφαρμόσει το στρατηγικό της σχέδιο.

Η βασκική κυβέρνηση, αφού εξέτασε το εν λόγω σχέδιο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ανταποκρινόταν στην απαίτηση διασφάλισης της βιωσιμότητας της επιχείρησης σε μακροχρόνια βάση και αποκατάστασης της πιστωτικής της αξιοπιστίας σε εύλογο χρόνο. Κατά συνέπεια, αποφάσισε να χορηγήσει τις εγγυήσεις το Δεκέμβριο του 1992.

Όσον αφορά τον παράνομο χαρακτήρα της χορηγηθείσας ενίσχυσης, οι ισπανικές αρχές αναγνωρίζουν ότι παρέλειψαν την υποχρέωσή τους να κοινοποιήσουν το εν λόγω μέτρο, αλλά πιστοποιούν ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός πως το στρατηγικό σχέδιο απαιτούσε άμεση εφαρμογή των μέτρων, δεδομένου ότι είχε ήδη παρέλθει ένα έτος από της αιτήσεως της ενίσχυσης και της υποβολής του σχεδίου.

Οι ισπανικές αρχές αναγνωρίζουν επίσης ότι οι προσπάθειες για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Favahe απέτυχαν λόγω πτώσης της αγοράς ανώτερης από τις προβλέψεις του σχεδίου καθώς και της γενικής δυσχέρειας της οικονομικής συγκυρίας από το 1991. Οι πωλήσεις του ομίλου σημείωσαν κατακόρυφη πτώση και υπήρξε σώρευση των ζημιών. H πτώχευση κηρύχθηκε από το δικαστήριο στις 27 Απριλίου 1995.

Οι ισπανικές αρχές υπογραμμίζουν ότι η σύσταση της Herramientas Eurotools πραγματοποιήθηκε πριν από την κίνηση της διαδικασίας πτώχευσης και σύμφωνα με τις συνήθεις εμπορικές πρακτικές. Κατά τη σύσταση της Eurotools, οι επιχειρήσεις του ομίλου Favahe μετέφεραν στοιχεία του ενεργητικού τους, αλλά επίσης του παθητικού τους 7 το κεφάλαιο της επιχείρησης αυξήθηκε για να αντισταθμίσει τη διαφορά μεταξύ των δύο. Όλα αυτά αντικατοπτρίζονται στις λογιστικές εγγραφές των επιχειρήσεων του ομίλου Favahe. Οι επιβαρύνσεις του ενεργητικού διατηρήθηκαν. Μετά την πτώχευση, οι συμμετοχές στην Eurotools ενσωματώθηκαν στην πτωχευτική περιουσία, καθώς και οποιοδήποτε άλλο στοιχείο του ενεργητικού, για την εξόφληση των χρεών της επιχείρησης.

Τα δικαστήρια αποφάνθηκαν για «εθελούσια πτώχευση» πράγμα που σύμφωνα με την ισπανική νομοθεσία συμβαίνει μόνο όταν το δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε απάτη.

Όταν έγινε γνωστή η πτώχευση της Favahe, η αμερικανική επιχείρηση Snap-on εκδήλωσε ενδιαφέρον για την αγορά των ενσωματωμένων μετοχών της Eurotools, εξίσου και με τα λοιπά στοιχεία του ενεργητικού, που περιείχοντο στην πτωχευτική περιουσία. Η Snap-on υπέβαλε στους συνδίκους πτωχεύσεως των διαφόρων επιχειρήσεων προσφορά αγοράς που αναφερόταν στο σύνολο των μετοχών για συνολικό ποσό ύψους 1 200 εκατομμυρίων πεσετών.

Επίσης, η Snap-on προσφέρθηκε να αναλάβει τη χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσης της Eurotools και του σχεδίου μείωσης του προσωπικού που συμφωνήθηκε μεταξύ των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των επιχειρήσεων του ομίλου. Το σχέδιο αυτό πρόβλεπε την καταβολή διαφορετικών αποζημιώσεων από τις προβλεπόμενες στην ισπανική νομοθεσία σε όλες τις περιπτώσεις ως προνομιούχες οφειλές και οφειλές προτίμησης που συνδέονται με ανεξάρτητη υποχρέωση εκτέλεσης. Οι πρόσθετες χρηματοοικονομικές συνεισφορές που προσφέρθηκαν από την Snap-on ανέρχονταν σε ποσό ύψους 1,8 δισεκατομμυρίων πεσετών, πράγμα που καταλήγει σε μια συνολική εισφορά ύψους περίπου 3 δισεκατομμυρίων πεσετών. Χωρίς την προσφορά αυτή που επέτρεψε τη μείωση του σωρευμένου παθητικού των πτωχευσασών επιχειρήσεων, οι πιστωτές, μεταξύ των οποίων η ίδια η βασκική κυβέρνηση, δεν θα μπορούσαν να εξοφληθούν.

Αφ' ής στιγμής εγκρίθηκε από τους συνδίκους πτωχεύσεως, η πρόταση αγοράς της Snap-on υποβλήθηκε στα δικαστήρια τα οποία, έχοντας αποφανθεί για τον μη δόλιο χαρακτήρα των πτωχεύσεων, συγκατατέθηκαν για την πώληση των μετοχών. Κατόπιν αυτού, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, οι επιχειρήσεις του ομίλου λύθηκαν.

Σχετικά με το κατά πόσο υπήρχαν, πέρα της Snap-on, άλλες συγκεκριμένες και σοβαρές προσφορές που προέρχονταν από άλλους δυνητικούς αγοραστές, η Ισπανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η πώληση των μετοχών πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με την διαδικασία δικαστικής εκκαθάρισης, χωρίς παρέμβαση των πτωχευσασών επιχειρήσεων. Κατά την εποχή εκείνη, δύο μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Favahe δήλωσαν ότι και άλλες επιχειρήσεις, πέραν της Snap-on, είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον. Επίσης, μια επιχείρηση εξέφρασε ενδιαφέρον στην αρχή, χωρίς να υποβάλει οριστική προσφορά. Πραγματοποιήθηκαν επίσης συνομιλίες με άλλες επιχειρήσεις, αλλά χωρίς να καταλήξουν σε συγκεκριμένες προτάσεις. Οι περισσότερες από τις επιχειρήσεις αυτές δεν επιθυμούσαν να καταβάλουν παρά μια συμβολική τιμή ύψους μιας πεσέτας ανά μετοχή. Οι σύνδικοι πτωχεύσεως επέλεξαν την προσφορά της Snap-on διότι ήταν η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη.

IV

Η διαδικασία που κινήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 2, επέτρεψε να καταστεί σαφής η κατάσταση της Favahe καθώς και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες η επιχείρηση ωφελήθηκε χρηματοοικονομικής υποστήριξης εκ μέρους των δημοσίων αρχών. Ως προς τα μέτρα που οδήγησαν στην κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 93 παράγραφος 2 θα μπορούσαν να συναχθούν τα εξής:

α) οι πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ισπανικές αρχές αποδεικνύουν ότι η εκκαθάριση διεξάχθηκε σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και η πώληση των στοιχείων του ενεργητικού της επιχείρησης απετέλεσε τη λύση που επέτρεπε στους πιστωτές της Favahe να επιτύχουν την καλύτερη δυνατή εξόφληση των χρεών. H βασκική κυβέρνηση προέβαλε τις αξιώσεις της επί της πτωχευτικής περιουσίας και έλαβε μέτρα για την ανάκτηση του μέγιστου δυνατού στο πλαίσιο της διαδικασίας εκκαθάρισης. Δεν υπήρξε καμία άφεση χρέους (quita) και ένα εθνικό δικαστήριο έκρινε ότι η διαδικασία εκκαθάρισης διεξάχθηκε απολύτως ομαλά και ότι η βασκική κυβέρνηση δεν επωφελήθηκε καμιάς ειδικής μεταχείρισης 7

β) οι ισπανικές αρχές εγγυήθηκαν γραπτώς ότι η Eurotools δεν έλαβε καμία ενίσχυση 7

γ) αναμφισβήτητα, η εγγύηση ύψους 825 εκατομμυρίων πεσετών που χορηγήθηκε το 1992 αποτελεί ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ. Κατά κανόνα, θεωρείται ότι το στοιχείο ενίσχυσης που περιέχεται σ' αυτό το είδος της εγγύησης ισούται με τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου ενός δανείου που χορηγείται υπό ομαλές συνθήκες της αγοράς και του επιτοκίου που επιτεύχθηκε χάρη στην εγγύηση. Η Επιτροπή ανέκαθεν υποστήριξε ότι, εφόσον, σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της οικονομικής της κατάστασης, κανένα πιστωτικό ίδρυμα δεν διατίθεται να χορηγήσει δάνειο σε επιχείρηση χωρίς κρατική εγγύηση, τότε το συνολικό ποσό του δανείου πρέπει να θεωρηθεί ως ενίσχυση (βλέπε απόφαση 94/696/ΕΚ «Olympic Airways») της Επιτροπής (2).

Δεδομένου ότι η εγγύηση απετέλεσε προϋπόθεση για τη χρηματοοικονομική δέσμευση των τραπεζών στη Favahe (χορηγήσαν δάνεια που προορίζονταν για τη χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσής της), η εν λόγω εγγύηση περιέχει προφανές στοιχείο ενίσχυσης το οποίο, λόγω του εξαιρετικά υψηλού κινδύνου που καλύπτεται από την εγγύηση, ισούται προς το σύνολο της χρηματοοικονομικής δέσμευσης των τραπεζών.

Η εν λόγω ενίσχυση κινδύνευε να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Στον τομέα των χειροκίνητων εργαλείων, υπάρχουν πράγματι ρεύματα συναλλαγών μεταξύ της Ισπανίας και των λοιπών κρατών μελών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν από την Eurostat (3), η Ισπανία εξήγαγε, το 1996, 11 262 τόνους προϊόντων της κατηγορίας αυτής προς τα άλλα κράτη μέλη, αξίας 10,2 εκατομμυρίων Ecu και εισήγαγε 263 τόνους αξίας 0,9 εκατομμυρίων Ecu. Το 1997, οι ισπανικές εξαγωγές ανήλθαν σε 17 345 τόνους αξίας 14,5 εκατομμυρίων Ecu και εισαγωγές σε 277 τόνους αξίας 0,8 εκατομμυρίων Ecu. Η Favahe συμμετείχε στην εν λόγω αγορά όπως αποδεικνύουν οι παρατηρήσεις των τρίτων ενδιαφερομένων και όπως αναγνωρίζουν οι ισπανικές αρχές. Κατά συνέπεια, κάθε χορηγηθείσα ενίσχυση προς την Favahe θα μπορούσε να τη θέσει σε πλεονεκτική θέση στην Κοινή Αγορά σε βάρος των λοιπών ανταγωνιστών οι οποίοι δεν έλαβαν καμία κρατική ενίσχυση.

Η εγγύηση χορηγήθηκε παράνομα, εφόσον η ισπανική κυβέρνηση δεν την κοινοποίησε, παρ' ότι το περιφερειακό πρόγραμμα δυνάμει του οποίου χορηγήθηκαν οι εγγυήσεις στην Favahe το 1992 απαιτεί να κοινοποιείται ατομικά κάθε εγγύηση η οποία χορηγείται σε επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 250 εργαζομένους.

Η εγγύηση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως συμβιβάσιμη προς τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης.

Όσον αφορά τη δυνατότητα να μπορεί να επωφεληθεί η ενίσχυση από ορισμένες παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 2 της συνθήκης, πρέπει να επισημανθεί ότι οι παρεκκλίσεις αυτές δεν τυγχάνουν εφαρμογής στην παρούσα περίπτωση, δεδομένων των χαρακτηριστικών της ενίσχυσης καθώς και του γεγονότος ότι δεν πληροί τους απαιτούμενους όρους για την εφαρμογή των εν λόγω παρεκκλίσεων.

Εξάλλου, πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η Favahe δεν είναι εγκατεστημένη σε περιοχή που να δύναται να επωφεληθεί των περιφερειακών ενισχύσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3, στοιχείο α) της συνθήκης.

Επιπλέον, αν και τα γραφεία της διοίκησης καθώς και οι εγκαταστάσεις παραγωγής της Favahe είναι εγκατεστημένα σε μειονεκτική περιοχή δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο στόχος της ενίσχυσης ήταν να ενισχυθεί μια προβληματική επιχείρηση να συνεχίσει τις δραστηριότητές της στην αγορά και όχι να δοθούν κίνητρα οικονομικής ανάπτυξης σε μια μειονεκτική περιοχή.

Τέλος, η εγγύηση δεν πληροί τους απαραίτητους όρους για να επωφεληθεί της παρέκκλισης που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης, όπως ορίζεται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης των προβληματικών επιχειρήσεων (4).

Είναι προφανές ότι όταν έλαβε το δάνειο το 1992, η Favahe ήταν προβληματική επιχείρηση σύμφωνα με τις προαναφερθείσες κατευθυντήριες γραμμές (σημείο 2.1), ανίκανη να ανασυγκροτηθεί με τα δικά της μέσα.

Η εγγύηση που χορηγήθηκε από τις βασκικές αρχές στόχευε να διευκολύνει τη χρηματοδότηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης που εκπονήθηκε από τον όμιλο. Πάντως, το σημείο 3.2.2.i) των προαναφερθεισών κατευθυντήριων γραμμών αναφέρει ότι η έγκριση μιας τέτοιας ενίσχυσης υπέρ της αναδιάρθρωσης πρέπει υποχρεωτικά να υπόκειται στην απαραίτηση προϋπόθεση ενός κατάλληλου σχεδίου αναδιάρθρωσης, το οποίο πρέπει να υποβληθεί στην Επιτροπή. Το σχέδιο αυτό πρέπει να επιτρέπει την επιστροφή της επιχείρησης στη βιωσιμότητα εντός εύλογου χρονικού διαστήματος και ειδικότερα να στηρίζεται σε ρεαλιστικές υποθέσεις όσον αφορά τους μελλοντικούς όρους λειτουργίας. Για το σκοπό αυτό, το σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

α) τις συνθήκες που απετέλεσαν την αρχή των δυσχερειών της επιχείρησης 7

β) την κατάσταση της αγοράς στον ειδικό βιομηχανικό τομέα όπου η επιχείρηση ασκεί δραστηριότητες 7

γ) την προβλέψιμη εξέλιξη της προσφοράς και της ζήτησης στην εν λόγω αγορά, βάσει διαφόρων προβλέψεων που στηρίζονται σε αισιόδοξες, απαισιόδοξες ή μέσες υποθέσεις 7

δ) τα ειδικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της επιχείρησης.

Πάντως, το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Favahe που υποβλήθηκε στην Επιτροπή δεν περιελάμβανε καμία ειδική μνεία της κατάστασης της αγοράς στον τομέα των χειροκίνητων εργαλείων ούτε της εξέλιξής της σε συνάρτηση με τις διάφορες προβλέψιμες υποθέσεις. Εάν συνέβαινε αυτό, το σχέδιο θα έπρεπε να λάβει υπόψη την συνεχή υποβάθμιση της κατάστασης στην εν λόγω αγορά. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή (5), η εν λόγω υποβάθμιση ερμηνεύθηκε με πτώση της παραγωγής στον κοινοτικό τομέα χειροκίνητων εργαλείων σε ποσοστό 10 % το έτος για την περίοδο 1990-1994 (έναντι ετησίου ποσοστού αύξησης 9,1 % μεταξύ του 1985 και του 1990).

Όμως, αυτή η εξέλιξη της αγοράς χειροκίνητων εργαλείων ήταν προβλέψιμη τη στιγμή της εκπόνησης του σχεδίου, το 1992, ήτοι σε πλήρη φάση ύφεσης. Σε μια περίοδο τόσο σύντομη και κοντινή σε εκείνη στην οποία αναφέρονταν οι υποθέσεις του σχεδίου (1992-1994), ήταν δυνατόν να καθορισθούν με αρκετή ακρίβεια οι προοπτικές μιας βιομηχανικής αγοράς.

Πάντως, ούτε το σχέδιο αναδιάρθρωσης ούτε οι βασκικές αρχές δεν έλαβαν υπόψη την κατάσταση του τομέα στην εξέταση των δυνατοτήτων ανάκαμψης της Favahe.

Από την πλευρά της, η Επιτροπή δεν παρέλειψε να το κάνει, όπως και οφείλει βάσει των κανόνων που διέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων υπέρ της αναδιάρθρωσης. Εάν είχε τη δυνατότητα να αποφανθεί σχετικά με την εγγύηση πριν από τη χορήγησή της, δεν θα την είχε εγκρίνει χωρίς να προβεί σε προηγούμενη λεπτομερή ανάλυση των συνθηκών επιβίωσης της επιχείρησης σε μια αγορά σε διαδικασία παρακμής με τάσεις παράτασης της κατάστασης αυτής.

Σε κάθε περίπτωση, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν είχε εγκρίνει, το 1992, το σχέδιο αναδιάρθρωσης και την προταθείσα εγγύηση, δεν θα μπορούσε να το κάνει τώρα, το 1998, στο πλαίσιο των προαναφερθεισών κατευθυντήριων γραμμών.

Λαμβανομένων υπόψη όλων των προαναφερθέντων στοιχείων, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η χορηγηθείσα εγγύηση στην Favahe για ποσό ύψους 825 εκατομμυρίων πεσετών δεν μπορεί να τύχει καμίας από τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφοι 2 και 3, της συνθήκης και ότι η εν λόγω εγγύηση είναι ασυμβίβαστη προς τις κοινοτικές διατάξεις που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις.

V

Όταν μια ενίσχυση θεωρείται ασυμβίβαστη προς την Κοινή Αγορά, η Επιτροπή απαιτεί από το ενεχόμενο κράτος μέλος την ανάκτηση της καταβληθείσας ενίσχυσης από την αποδέκτρια επιχείρηση [ανακοίνωση της Επιτροπής, της 24ης Νοεμβρίου 1983 (6) 7 βλέπε επίσης τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1973 και της 24ης Φεβρουαρίου 1987 στις υποθέσεις 70/72 «Επιτροπή κατά Γερμανίας» (7) και 310/85 «Deufil κατά Επιτροπής» (8)]. Εφόσον το ίδιο ισχύει για τα μέτρα που λήφθηκαν υπέρ της Favahe που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης, η ενίσχυση θα πρέπει να επιστραφεί. Το γεγονός ότι η Favahe SA χάθηκε από την αγορά μετά την εκκαθάρισή της δεν επηρεάζει σε τίποτα την άποψη αυτή.

Η επιστροφή της ενίσχυσης πρέπει να γίνει σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στο εθνικό δίκαιο και ιδίως στις διατάξεις σχετικά με την καταβολή τόκων υπερημερίας επί των οφειλόμενων ποσών στο κράτος, με έναρξη ισχύος την ημερομηνία χορήγησης της ενίσχυσης [επιστολή της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη SG(91) D/4577 της 4ης Μαρτίου 1991 7 βλέπε επίσης την απόφαση της 21ης Μαρτίου 1990 του Δικαστηρίου στην απόφαση C-142/87 «Βέλγιο κατά Επιτροπής» (9)]. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι αναφερθείσες διατάξεις πρέπει να εφαρμοστούν κατά τρόπο που να μην καταστήσουν πρακτικά αδύνατη την απαιτούμενη επιστροφή από κοινοτικό δίκαιο. Οι διαδικαστικές ή άλλες δυσχέρειες που συνδέονται με την εκτέλεση (10), της προσβαλλόμενης πράξης δεν μπορούν να επηρεάσουν τη νομιμότητά της,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η εγγύηση, για ποσό ύψους 825 εκατομμυρίων πεσετών που χορηγήθηκε από τη βασκική κυβέρνηση στην εταιρεία Fabricantes Vascos de Herramientas SA και τους διαδόχους της χορηγήθηκε παράνομα, εφόσον οι ισπανικές αρχές, κατά παράβαση του άρθρου 93 παράγραφος 3, παρέβησαν την υποχρέωσή τους να ενημερώσουν εγκαίρως την Επιτροπή ώστε να υποβάλει παρατηρήσεις επί οποιουδήποτε σχεδίου στοχεύει στη σύσταση ή την τροποποίηση ενισχύσεων.

Η ενίσχυση θεωρείται ασυμβίβαστη προς την Κοινή Αγορά δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης εφόσον δεν πληροί τους απαιτούμενους όρους για την εφαρμογή των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφοι 2 και 3, της συνθήκης.

Άρθρο 2

Οι ισπανικές αρχές λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την κατάργηση της αναφερθείσας στο άρθρο 1 ενίσχυσης και την ανάκτηση του συνόλου του ποσού, περιλαμβανομένων των τόκων, εντός προθεσμίας δύο μηνών από της κοινοποιήσεως της παρούσας απόφασης.

Η επιστροφή πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διατάξεις του εθνικού δικαίου. Τα προς επιστροφή ποσά παράγουν τόκους από την ημερομηνία βάσει της οποίας χορηγήθηκαν στην αποδέκτρια επιχείρηση, μέχρι της πραγματικής τους επιστροφής. Οι τόκοι υπολογίζονται βάσει του επιτοκίου αναφοράς που χρησιμοποιείται στην Ισπανία για τον υπολογισμό του καθαρού ισοδύναμου επιχορήγησης στο πλαίσιο των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα.

Οι παρούσες διατάξεις πρέπει να εφαρμόζονται κατά τρόπο ώστε να μην καταστεί πρακτικά αδύνατη η απαιτούμενη επιστροφή από το κοινοτικό δίκαιο. Οι διαδικαστικές ή άλλες δυσχέρειες σχετικά με την εκτέλεση της προσβαλλόμενης πράξης δεν μπορούν να επηρεάσουν τη νομιμότητά της.

Άρθρο 3

Η ισπανική κυβέρνηση πληροφορεί την Επιτροπή, εντός προθεσμίας δύο μηνών από την ημερομηνίας κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, για τα μέτρα που έλαβε για την εκτέλεσή της.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Ισπανίας.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 1998.

Για την Επιτροπή

Karel VAN MIERT

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ C 71 της 7. 3. 1997, σ. 2.

(2) ΕΕ L 273 της 25. 10. 1994, σ. 22.

(3) Προϊόν αριθ. 4417. Δηλών: Ισπανία.

(4) ΕΕ C 368 της 23. 12. 1994, σ. 12.

(5) Πανόραμα της βιομηχανίας της ΕΕ, 1997, κεφάλαιο 12.26.

(6) ΕΕ C 318 της 24. 11. 1983, σ. 3.

(7) Συλλογή 1973, σ. 813.

(8) Συλλογή 1987, σ 901.

(9) Συλλογή 1990, σ I-959.

(10) Βλέπε σκέψεις 58 έως 63 της προαναφερθείσας στην υποσημείωση 9 απόφασης.