Ενημερωτικό σημείωμα για τις διαδικασίες όσον αφορά τα συμπληρωματικά κοινωνικά μέτρα που συνοδεύουν την αναδιάρθρωση του τομέα του άνθρακα (2001-2002)

(2000/C 265/02)

1. Εισαγωγή

Από την αρχή της δεκαετίας του 1990, η αναδιάρθρωση του τομέα του άνθρακα έχει συνεχιστεί σταθερά με στόχο, σε μερικά κράτη μέλη, την πλήρη παύση των δραστηριοτήτων εξόρυξης.

Η κοινωνική ενίσχυση για εργαζομένους που πλήττονται από την αναδιάρθρωση των τομέων του άνθρακα και του χάλυβα ("παραδοσιακή ενίσχυση") διατίθεται σύμφωνα με το άρθρο 56 της συνθήκης ΕΚΑΧ. Τα τελευταία χρόνια μέσω του προγράμματος Rechar (1990-1993)(1) και των κοινωνικών μέτρων για τον τομέα του άνθρακα (1994-1997 και 1998-2000)(2), η Επιτροπή έχει παράσχει συμπληρωματική κοινωνική ενίσχυση για τους εργαζόμενους σε αυτόν τον τομέα. Η Επιτροπή έχει τώρα αποφασίσει να διαθέσει αυτή τη συμπληρωματική ενίσχυση για τα έτη 2001 και 2002 (έως τις 23 Ιουλίου 2002, ημερομηνία λήξης της συνθήκης ΕΚΑΧ). Οι υπολογιζόμενες συνολικές δαπάνες του προγράμματος ανέρχονται σε 51 εκατομμύρια ευρώ τους δεκαεννέα μήνες της ισχύς του.

Το νέο πρόγραμμα είναι μια συνέχεια του προγράμματος που ισχύει σήμερα, το οποίο προσφέρει υψηλότερο επίπεδο ενίσχυσης ΕΚΑΧ στους εργαζόμενους στον τομέα του άνθρακα οι οποίοι πλήττονται από τα μέτρα για πρόωρη συνταξιοδότηση, για αναπροσαρμογή και καταπολέμηση της ανεργίας. Δεν γίνονται αλλαγές ούτε στα επίπεδα ενίσχυσης που διατίθεται σήμερα ούτε στις συνθήκες εφαρμογής.

2. Αιτιολόγηση της δράσης

Οι δαπάνες παραγωγής στον τομέα του άνθρακα στην Ένωση είναι γενικώς πολύ υψηλότερες από τις τιμές της αγοράς παγκοσμίως. Λαμβάνοντας υπόψη το παραπάνω, οι εταιρείες εξόρυξης για πολλά χρόνια συμμετείχαν στη διαδικασία αναδιάρθρωσης και εξορθολογισμού. Ύστερα από το κλείσιμο του τελευταίου πορτογαλικού ορυχείου το 1995, υπάρχουν τώρα μόνο τέσσερα κράτη μέλη που παράγουν άνθρακα: η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Στη Γερμανία, η οποία είναι η σημαντικότερη χώρα στην Ένωση όσον αφορά την παραγωγή του άνθρακα και το εργατικό δυναμικό, ο τομέας του άνθρακα, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και η τοπική και ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχουν καταλήξει σε συμφωνία σχετικά με ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα το κλείσιμο πολλών ορυχείων και την απώλεια πολλών θέσεων εργασίας. Ένα παρόμοιο σχέδιο βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ισπανία ενώ στη Γαλλία υπήρξε συμφωνία να παύσουν όλες οι εξορυκτικές δραστηριότητες το 2005. Στο Ηνωμένο βασίλειο έχει ολοκληρωθεί το μεγαλύτερο μέρος της αναδιάρθρωσης και το κόστος παραγωγής είναι σήμερα πολύ χαμηλότερο από οπουδήποτε στην Ένωση. Πάντως, ο τομέας του άνθρακα στο Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα στην πώληση του άνθρακα, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη η αυξημένη χρήση του φυσικού αερίου, η χαμηλή τιμή του άνθρακα στη διεθνή αγορά και η συνεχής άνοδος της λίρας στερλίνας.

Στη Γερμανία, την Ισπανία και τη Γαλλία στον τομέα του άνθρακα αποσχολούνται σήμερα 95000 εργαζόμενοι περίπου. Υπολογίζεται ότι, από αυτούς, 17500 περίπου αναμένεται να επηρεαστούν από τα μέτρα αναδιάρθρωσης ή το κλείσιμο ορυχείων στην περίοδο ισχύς του προγράμματος. Πάντως λαμβάνοντας υπόψη τους κανόνες που διέπουν την παρέμβαση και ισχύουν σήμερα στα κράτη μέλη, μόνο 13000 περίπου θα είναι επιλέξιμοι σύμφωνα με αυτό το πρόγραμμα.

Επιπλέον 13500 εργαζόμενοι απασχολούνται στον τομέα του άνθρακα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν προβλέπεται κάποιος από αυτούς τους εργαζόμενους, οι θέσεις των οποίων πλήττονται από την αναδιάρθρωση, να λάβει ενίσχυση που παρέχεται στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, καθώς η απουσία ειδικής εθνικής ενίσχυσης, όπως απαιτείται από το άρθρο 56 της συνθήκης ΕΚΑΧ, θα τους καταστήσει μη επιλέξιμους (βλέπε σημείο 3.3 παρακάτω).

3. Διαδικασίες συνδρομής

Η ενίσχυση ΕΚΑΧ που χορηγείται στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος θα συμπληρώσει την παραδοσιακή ενίσχυση που χορηγείται σύμφωνα με το άρθρο 56 της συνθήκης ΕΚΑΧ. Με αυτόν τον τρόπο θα καλυφθεί ένα μεγαλύτερο μέρος από τις δαπάνες των κοινωνικών μέτρων.

3.1. Επιλεξιμότητα

Όλοι οι εργαζόμενοι στον τομέα του άνθρακα που είναι επιλέξιμοι για την παραδοσιακή ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 56 (2 β) και (1 γ) της συνθήκης ΕΚΑΧ θα είναι επίσης επιλέξιμοι για ενίσχυση στο πλαίσιο του συμπληρωματικού προγράμματος. Τα λεπτομερή κριτήρια επιλεξιμότητας για την παραδοσιακή ενίσχυση καθορίζονται στις διμερείς συμβάσεις μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών.

3.2. Είδη μέτρων

Γενικά, η ΕΚΑΧ θα συγχρηματοδοτήσει όλα τα κοινωνικά μέτρα για τους εργαζόμενους στον τομέα στα κράτη μέλη που ανήκουν σε μια από τις ακόλουθες κατηγορίες:

3.2.1. Πρόωρη συνταξιοδότηση

Μέτρα για τη συνταξιοδότηση των μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων με ένα αποδεκτό εισόδημα οι οποίοι με αυτόν τον τρόπο θα αποσυρθούν από την αγορά εργασίας. Ενδέχεται να συγχρηματοδοτηθούν επίσης μέτρα για μερική απασχόληση ή για πρόωρη συνταξιοδότηση.

3.2.2. Αναπροσαρμογή

Η αναπροσαρμογή ενδέχεται να γίνει μέσα στην εξορυκτική εταιρεία ή έξω από αυτή. Πολλά μέτρα ή και συνδυασμός μέτρων ενδέχεται να συγχρηματοδοτηθούν, (αντιστάθμιση για απώλεια ημερομισθίων, επιδόματα αποχώρησης, ενίσχυση για γεωγραφική κιντικότητα, κ.λπ.). Πάντως η επαγγελματική επαναπροσαρμογή αποκλείεται καθώς από το τέλος του 1994, η ΕΚΑΧ δεν έχει συνεισφέρει σε σχέδια επαναπροσαρμογής.

3.2.3. Ανεργία

Σε ορισμένους τομείς της εξόρυξης άνθρακα, δεδομένης της έλλειψης ευκαιριών για επαναπασχόληση και του γεγονότος ότι έχουν ενδεχομένως πλήρως εκμεταλλευτεί τα μέτρα που συνδέονται με την ηλικία, οι μειώσεις στο εργατικό δυναμικό ίσως οδηγήσουν σε ανεργία για μερικές κατηγορίες εργαζομένων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση από το συμπληρωματικό πρόγραμμα ίσως καλύψει ορισμένα είδη συνδρομής στους άνεργους εργαζομένους, ιδίως όσον αφορά τις αποζημιώσεις που επιτρέπουν στους εργαζομένους να αναμένουν την επαναπρόσληψή τους και τα επιδόματα αποχώρησης.

3.3. Ποσά της ενίσχυσης

Το μέσο ανώτατο όριο της ενίσχυσης καθορίζεται στα 4000 ευρώ κατ' άτομο για πρόωρη συνταξιοδότηση και 2000 ευρώ για αναπροσαρμογή και ανεργία. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 56 της συνθήκης ΕΚΑΧ, το συνολικό ποσό της ενίσχυσης ΕΚΑΧ που χορηγήθηκε (παραδοσιακή εινίσχυση και συμπληρωματική ενίσχυση) δεν πρέπει να ξεπεράσει την ειδική συνεισφορά των κρατών μελών στα μέτρα.

3.4. Περίοδος συνδρομής

Η περίοδος συνδρομής κατά την οποία η ΕΚΑΧ ίσως συγχρηματοδοτήσει τις δαπάνες για έναν εργαζόμενο θα περιοριστεί σε 36 μήνες κατ' ανώτατο όριο, από την ημερομηνία που αρχίζει το μέτρο. Η ενίσχυση στο πλαίσιο του συμπληρωματικού προγράμματος ενδέχεται είτε να ενισχύσει την παρέμβαση της κοινότητας την περίοδο της παραδοσιακής ενίσχυσης είτε να συγχρηματοδοτήσει τις δαπάνες των μέτρων για μια επιπλέον περίοδο που δεν θα ξεπεράσει τους 18 μήνες (πρόωρη συνταξιοδότηση) ή τους 12 μήνες (αναπροσαρμογή και ανεργία).

4. Άλλες διαδικασίες

Κατ' αρχήν οι δαπάνες που θα συγχρηματοδοτηθούν θα αφορούν τα προγράμματα κοινωνικών μέτρων που θα εφαρμοστούν από την 1η Ιανουαρίου 2001. Πάντως αιτήσεις για ενίσχυση ενδέχεται επίσης να αφορούν μέτρα που εφαρμόζονται το 2000 για εργαζόμενους που έχουν χάσει τη θέση τους ή οι θέσεις εργασίας των οποίων έχουν υποβαθμιστεί αυτό το έτος και οι οποίοι δεν έχουν συμπεριληφθεί στις αιτήσεις για συμπληρωματική ενίσχυση για το 2000. Κατά γενικό κανόνα οι διαδικασίες και οι συνθήκες που διέπουν τη χορήγηση της ενίσχυσης εκτός από αυτές που αναφέρονται σαφώς σε αυτό το έγγραφο, θα συμπεριλαμβάνονται στις διμερείς συμφωνίες για τη χορήγηση της παραδοσιακής ενίσχυσης.

Προκαταβολές έως και 50 % του χορηγούμενου ποσού ενδέχεται να καταβληθούν αν το ζητήσει το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, εφόσον πιστοποιήσει ότι τα μέτρα έχουν αρχίσει και εφόσον επιβεβαιωθεί ο αριθμός των εργαζομένων που συμπεριλαμβάνονται. Όταν αυτός ο αριθμός είναι μικρότερος από τον προβλεπόμενο, θα υπάρξει ανάλογη μείωση στο ποσό που θα καταβληθεί.

Οι τελικές αιτήσεις για πληρωμή πρέπει να υποβληθούν έως τις 31 Μαρτίου του πέμπτου έτους μετά την απόφαση για χορήγηση της ενίσχυσης. Το υπόλοιπο που δεν έχει καταβληθεί θα ακυρωθεί αυτόματα στις 30 Ιουνίου του ίδιου έτους.

Σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν της ποικιλίας της ενίσχυσης ΕΚΑΧ και ΕΚΤ, ένας εργαζόμενος ενδέχεται να λάβει συνδυασμένη ενίσχυση από δύο κοινοτικά όργανα για μη ταυτόχρονα μέτρα με διαφορετικούς στόχους. Συνεπώς π.χ. μια σειρά μαθημάτων επαγγελματικής κατάρτισης που συγχρηματοδοτείται από το ΕΚΤ μπορεί να προηγείται ή να έπεται της περιόδου που συγχρηματοδοτούνται οι αποζημιώσεις της ΕΚΑΧ που επιτρέπουν στον εργαζόμενο να περιμένει την επαναπρόσληψή του.

5. Χρηματοοικονομικές πτυχές

Οι δαπάνες του προγράμματος που θα καλυφθούν από τον προϋπολογισμό της ΕΚΑΧ αναμένεται να είναι 29 εκατομμύρια ευρώ περίπου το 2001 και 22 εκατομμύρια ευρώ το 2002. Αυτά τα ποσά είναι ενδεικτικά και οι τελικές επιχορηγήσεις θα αποφασιστούν στη διαδικασία του ετήσιου προϋπολογισμού.

(1) ΕΕ C 185 της 26.7.1990, σ. 18.

(2) ΕΕ C 108 της 16.4.1994, σ. 3, και ΕΕ C 198 της 28.6.1997, σ. 6.