ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 14ης Οκτωβρίου 1998

σχετικά με τις ενισχύσεις που χορήγησε η Ιταλία υπέρ των συνεταιρισμών βάσει του νόμου αριθ. 49/85

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1998) 2857]

(Το κείμενο στην Ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(1999/250/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τα άλλα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους(1), σύμφωνα με τα προαναφερθέντα άρθρα,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I

(1) Με επιστολή της 11ης Ιουνίου 1997, η Επιτροπή ενημέρωσε την ιταλική κυβέρνηση για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 της συνθήκης σχετικά με την εκ νέου χρηματοδότηση ορισμένων μέτρων του ιταλικού νόμου αριθ. 49/85 υπέρ των συνεταιρισμών που ορίζονται από τους νόμους αριθ. 538/93, αριθ. 644/94 και από το διάταγμα-νόμος αριθ. 416/95· με την επιστολή αυτή, η Επιτροπή κάλεσε την ιταλική κυβέρνηση να διαβιβάσει τις τυχόν παρατηρήσεις της εντός προθεσμίας ενός μηνός από την ημερομηνία της εν λόγω επιστολής.

(2) Με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(2), η Επιτροπή ενημέρωσε σχετικά τα άλλα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερόμενους και τους κάλεσε να διαβιβάσουν τις παρατηρήσεις τους ενός μηνός από την ημερομηνία της δημοσίευσης.

(3) Κανένα άλλο κράτος μέλος και κανένας τρίτος ενδιαφερόμενος δεν διαβίβασε σχετικές παρατηρήσεις. Η ιταλική κυβέρνηση απέστειλε τις παρατηρήσεις της με επιστολή της 31ης Ιουλίου 1997 και της 21ης Ιανουαρίου, της 6ης Μαρτίου, της 13ης Μαΐου και της 16ης Ιουνίου 1998.

II

(4) Με επιστολή της 31ης Ιουλίου 1997, η ιταλική κυβέρνηση διευκρίνισε τα ακόλουθα:

α) ο νόμος αριθ. 49/85 καταργήθηκε και δεν χορηγήθηκε καμιά ενίσχυση βάσει της κοινοποιηθείσας αναχρηματοδότησης·

β) οι εν λόγω ενισχύσεις αντικαταστάθηκαν από ένα νέο καθεστώς που επρόκειτο να κοινοποιηθεί βάσει του άρθρου 92 παράγραφος 3 της συνθήκης·

γ) προβλέπεται ωστόσο η εφαρμογή, σε μεταβατική βάση, του ενός από τα δύο καθεστώτα του πλαισίου νόμου (του ονομαζόμενου "ειδικό καθεστώς") υπέρ των συνεταιρισμών που συστάθηκαν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1996. Ειδικότερα, πρόκειται για 21 περιπτώσεις το συνολικό ύψος των οποίων ανέρχεται σε 40 δισεκατομμύρια ιταλικές λίρες που αφορούν 795 εργαζόμενους.

(5) Εν τω μεταξύ, το νέο καθεστώς κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή, η οποία το ενέκρινε(3) θεωρώντας ότι, γενικώς και λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά της παρέμβασης, δεν περιείχε στοιχεία κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης. Πράγματι, πρόκειται για λήψεις συμμετοχών που αφορούν αποκλειστικά μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις βάσει των σχετικών κοινοτικών ορισμών και οι οποίες εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από τη χορήγηση στο δημόσιο ειδικών δικαιωμάτων σχετικά με την κατανομή των κερδών (2 % στην περίπτωση θετικού υπολοίπου του λογαριασμού αποτελεσμάτων, εγγυημένη αμοιβή ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία η γενική συνέλευση αποφασίζει τη μη διανομή κερδών στους ιδώτες εταίρους).

(6) Συνεπώς, η διαδικασία που κινήθηκε κατά του εν λόγω καθεστώτος κατέστη άνευ αντικειμένου, με εξαίρεση τη μεταβατική εφαρμογή του καθεστώτος του ειδικού ταμείου στις προαναφερθείσες 21 περιπτώσεις.

III

(7) Το ειδικό ταμείο αποσκοπεί στη χρηματοδότηση, με εφάπαξ χορηγούμενα και μη επιστρεπτέα κεφάλαια, της ίδρυσης συνεταιρισμών εργαζομένων οι οποίοι έχουν αποβληθεί από την αγορά εργασίας στον τομέα της παραγωγής. Οι συνεταιρισμοί αυτοί μπορούν να αποκτήσουν, να ενοικιάσουν ή να αναλάβουν τη διαχείρηση επιχειρήσεων στις οποίες εργάζονταν ή να δημιουργήσουν νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες.

(8) Οι χρηματοδοτήσεις χορηγούνται υπό μορφή συμμετοχών στο εταιρικό κεφάλαιο μέσω συνεταιριστικών χρηματοδοτικών επιχειρήσεων, Το ποσό των συμμετοχών δεν μπορεί να υπερβεί το τριπλάσιο του εταιρικού κεφαλαίου που έχει καλυφθεί από τους εργαζόμενους-μέλη του συνεταιρισμού, και συγκεκριμένα το 75 % του εταιρικού κεφαλαίου των εν λόγω συνεταιρισμών. Στα διοικητικά συμβούλια των εν λόγω συνεταιρισμών, οι χρηματοδοτικές εταιρείες διαθέτουν κατ' ανώτατο όριο πέντε ψήφους σε σύνολο 14. Οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να εξαγοράσουν, στην ονομαστική τους αξία, εταιρικά μερίδια που κατέχουν οι συνεταιριστικές χρηματοδοτικές εταιρείες.

(9) Λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία αυτά, η Επιτροπή, στο πλαίσιο της κίνησης της διαδικασίας, θεώρησε ότι ένας επενδυτής που δραστηροποιείται σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς δεν θα είχε προβεί στις εν λόγω λήψεις συμμετοχών και, συνεπώς, οι εν λόγω συμμετοχές συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης. Οι εν λόγω ενισχύσεις ενδέχεται να έχουν χορηγηθεί σε επιχειρήσεις που αντιμετώπιζαν προβλήματα, δεδομένου ότι προβλεπόταν ρητά η δυνατότητα ανάληψης παλαιών επιχειρήσεων που αντιμετώπιζαν δυσχέρειες. Ωστόσο, δεδομένου ότι δεν τηρήθηκαν οι όροι που προβλέπονται από το κοινοτικό πλαίσιο κανόνων για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων(4), οι ενισχύσεις δεν μπορούσαν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά. Η Επιτροπή κατέληξε εξάλλου στο συμπέρασμα ότι τα εν λόγω μέτρα ήταν ασυμβίβαστα ακόμη και στις περιπτώσεις που αφορούσαν νέες επιχειρήσεις, καθότι δεν περιείχαν ποσοτικά στοιχεία όσον αφορά τις επενδύσεις ή τις νέες θέσεις απασχόλησης.

IV

(10) Από τα διαβιβασθέντα πληροφοριακά στοιχεία προκύπτει ότι μεταξύ των 21 συνεταιρισμών που αναφέρονται στο σημείο ΙΙ στοιχείο γ), οι τέσσερις ασκούν δραστηριότητες που δεν αποτελούν το αντικείμενο κοινοτικών ανταλλαγών. Πρόκειται για εταιρείες μικρού μεγέθους, που δραστηριοποιούνται σε τοπικές αγορές, στους τομείς των γραφείων τελετών, των εστιατορίων, της διαχείρισης εκπαιδευτικών υποδομών και στον στρατιωτικό τομέα.

(11) Όσον αφορά τις άλλες συνεταιριστικές εταιρείες, πρόκειται για μικρές επιχειρήσεις πλην δύο, οι οποίες είναι μεσαίες επιχειρήσεις καθότι απασχολούν 100 περίπου υπαλλήλους. Όσον αφορά τις συμμετοχές στις εν λόγω εταιρείες, η ιταλική κυβέρνηση διαβεβαίωσε ότι δεν θα εφαρμοστεί η ρήτρα περί εξαγοράς των συμμετοχών του δημοσίου στην ονομαστική τους αξία, η οποία προβλέπεται στην περίπτωση των ιδιωτικών εταιρειών. Η εξαγορά των εν λόγω συμμετοχών θα μπορεί επομένως να γίνεται με βάση τις τιμές της αγοράς. Οι ιταλικές αρχές διευκρίνισαν εξάλλου ότι οι ιδιωτικές συμμετοχές στα επιχειρηματικά κεφάλαια των εν λόγω συνεταιρισμών θα είναι πλειοψηφικές ή τουλάχιστον αυξημένες (περίπου 50 %). Τέλος, η ιταλική κυβέρνηση δήλωσε ότι, σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για νέες επιχειρήσεις.

V

(12) Οι κοινοτικοί κανόνες σε θέματα συμμετοχών του δημοσίου στο κεφάλαιο επιχειρήσεων(5), ορίζουν ότι οι λήψεις συμμετοχών εκ μέρους του δημοσίου δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης εφόσον το δημόσιο-επενδυτής συμπεριφέρεται όπως θα συμπεριφερόταν και ένας ιδιώτης επενδυτής που λειτουργεί σε κανονικές συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Για να διασφαλίσει την τήρηση του όρου αυτού, η Επιτροπή οφείλει να ελέγξει εάν το επενδυτικό κεφάλαιο αμείβεται κανονικά (ο σχετικός έλεγχος πρέπει να γίνει με βάση τον κίνδυνο, τις ισχύουσες διατάξεις όσον αφορά τη διανομή των κερδών, τους όρους που διέπουν την εκχώρηση των συμμετοχών, κ.λπ).

(13) Σχετικά, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η σημαντική ιδιωτική συμμετοχή (περίπου 50 %) εγγυάται τη βιωσιμότητα και την αποδοτικότητα της πράξης. Όσον αφορά τις λεπτομέρειες που διέπουν την πώληση των συμμετοχών, καταργήθηκε η δινατότητα εξαγοράς των συμμετοχών του δημοσίου στην ονομαστική τους αξία. Συνεπώς, σύμφωνα με την Επιτροπή, οι εν λόγω εξαγορές θα πραγματοποιούνται σύμφωνα με τις ισχύουσες στην αγορά τιμές.

(14) Όσον αφορά τους όρους αμοιβής των συμμετοχών, διαπιστώνεται ότι οι προβλεπόμενοι περιορισμοί τόσο σχετικά με τη διανομή των κερδών όσο και με τα δικαιώματα ψήφου στη γενική συνέλευση (το δημόσιο-εταίρος θα διαθέτει κατ' ανώτατο όριο τέσσερις ψήφους σε σύνολο 14) δεν επιτρέπουν, για προφανείς λόγους, να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το δημόσιο-εταίρος θα μπορεί να αναμένει μία κανονική απόδοση του επενδεδυμένου κεφαλαίου του. Πράγματι, οι εταίροι-εργαζόμενοι θα μπορούν να αποφασίζουν τη διανομή των κερδών υπό μορφή άλλη από εκείνη της διανομής μερισμάτων (π.χ., ενδέχεται να αποφασίσουν την αύξηση των μισθών).

(15) Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των όρων που διέπουν την αμοιβή των συμμετοχών, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω παρεμβάσεις περιέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης. Η Επιτροπή οφείλει επίσης να επαναλάβει τις αντιρρήσεις της σχετικά με το συμβιβάσιμο των εν λόγω μέτρων με τα άρθρα 92 και επόμενα της συνθήκης, καθότι πρόκειται για ενισχύσεις στη λειτουργία μη συμβιβάσιμες με τους σχετικούς κοινοτικούς κανόνες, και οι οποίες δεν είναι φθίνουσες ούτε υπόκεινται σε χρονικό περιορισμό. Συνεπώς, οι ενισχύσεις αυτές είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά και πρέπει να καταργηθούν.

(16) Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, αντίθετα, παρά τους περιορισμούς για τους οποίους γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 14, οι όροι αμοιβής του επενδεδυμένου κεφαλαίου θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως οι ισχύοντες στην αγορά εάν οι συμμετοχές του δημοσίου συνοδεύονταν από ειδικό δικαίωμα υψηλότερων κερδών σε σχέση με εκείνα που διανέμονται στους εταίρους-εργαζόμενους, όπως προβλέπεται από το νέο νόμο υπέρ των συνεταιρισμών(6), τον οποίο πρόσφατα ενέκρινε η Επιτροπή. Πράγματι, οι εγγυήσεις αυτές οι οποίες αντισταθμίζουν τους περιορισμούς σχετικά με τα δικαιώματα ψήφου και διανομής μερισμάτων και λαμβανομένης επίσης υπόψη της ευνοϊκής μεταχείρισης της οποίας τυγχάνουν οι ΜΜΕ στο πλαίσιο των κανόνων για τις συμμετοχές του δημοσίου στο κεφάλαιο των επιχειρήσεων, θα μπροούσαν να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι το δημόσιο-επενδυτής ενεργεί ως ιδιώτης επενδυτής σε καθεστώς οικονομίας της αγοράς.

(17) Σχετικά με το θέμα αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι η προβληματική ή μη κατάσταση των επιχειρήσεων δεν επηρεάζει τα σχετικά συμπεράσματα για τους ακόλουθους λόγους. Κατ' αρχάς, η υπόθεση αυτή αποκλείστηκε από τις ιταλικές αρχές. Κατά δεύτερο λόγο, ακόμη και αν ήταν δυνατό να θεωρηθεί ότι η μεταβίβαση χρηματικών πόρων συνεπάγεται κρατική ενίσχυση, όπως αναφέρεται στους κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης σε περιπτώσεις χρηματοδότησης υπέρ προβληματικής επιχείρησης, η Επιτροπή οφείλει να εξάγει διαφορετικά συμπεράσματα. Πράγματι, η σημαντική παρουσία του ιδιώτη επενδυτή ο οποίος εισφέρει νέα κεφάλαια ύψους περίπου 50 % των επιχειρηματικών κεφαλαίων και η βεβαιότητα εφαρμογής συγκεκριμένων όρων αμοιβής των επενδεδυμένων από το δημόσιο κεφαλαίων επιτρέπουν να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι πρόκειται για παρεμβάσεις στο πλαίσιο των οποίων τηρείται η αρχή του ιδιώτη επενδυτή.

(18) Εφόσον οι λήψεις συμμετοχών εκ μέρους του δημοσίου έχουν τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 16, η Επιτροπή, κατ' εφαρμογή των κανόνων για τις συμμετοχές του δημοσίου στο κεφάλαιο επιχειρήσεων, θεωρεί ότι οι συμμετοχές αυτές δεν συνιστούν, γενικά, κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η μεταβατική εφαρμογή, στους 17 προαναφερθέντες συνεταιρισμούς, μέτρων παροχής ενίσχυσης υπό μορφή συμμετοχής στο εταιρικό κεφάλαιο που προβλέπεται από το ειδικό ταμείο του ιταλικού νόμου αριθ. 49/85, αποτελεί κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, η οποία είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και επομένως πρέπει να καταργηθεί.

Άρθρο 2

Η Ιταλική Δημοκρατία θεσπίζει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να συμμορφωθεί προς το άρθρο 1 της παρούσας απόφασης και κοινοποιεί τα εν λόγω μέτρα στην Επιτροπή εντός δύο μηνών από τη δημοσίευση της απόφασης αυτής.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 14 Οκτωβρίου 1998.

Για την Επιτροπή

Karel VAN MIERT

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ C 309 της 7.10.1997, σ. 3.

(2) Βλέπε υποσημείωση 1.

(3) Κρατική ενίσχυση αριθ. 26/98, επιστολή της ιταλικής κυβέρνησης αριθ. 6278 της 24ης Ιουλίου 1998.

(4) ΕΕ C 368 της 23.12.1994, σ. 12.

(5) Δελτίο ΕΚ 9/1984.

(6) Βλέπε υποσημείωση 3.