Απόφαση της Επιτροπής

της 27ης Νοεμβρίου 2002

σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων που εφάρμοσε η Γερμανία - "Πρόγραμμα δανειοδοτήσεων του ομόσπονδου κράτους της Θουριγγίας υπέρ των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων"

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2002) 4358]

(Το κείμενο στη γερμανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2003/626/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Στις 16 Ιανουαρίου 1996, τέθηκε σε ισχύ η αόριστης διάρκειας οδηγία του προγράμματος δανειοδοτήσεων μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που θέσπισε το ομόσπονδο κράτος της Θουριγγίας (εφεξής "η οδηγία")(1). Οι αρχές του εν λόγω ομόσπονδου κράτους θεώρησαν ότι η οδηγία ήταν σύμφωνη με τον κανόνα de-minimis των κοινοτικών κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις(2) (εφεξής "κοινοτικοί κανόνες για τις ΜΜΕ") του 1992 και δεν την κοινοποίησαν σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ.

(2) Με την επιστολή SG (99) D/760 της 1ης Φεβρουαρίου 1999, η Επιτροπή ενημέρωσε τις γερμανικές αρχές για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, σχετικά με την εν λόγω ενίσχυση.

(3) Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(3). Η Επιτροπή κάλεσε όλους τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το συγκεκριμένο μέτρο αλλά δεν έλαβε παρατηρήσεις από άλλους ενδιαφερομένους.

(4) Με επιστολή της 2ας Μαρτίου 1999, οι γερμανικές αρχές ζήτησαν παράταση της προθεσμίας για την υποβολή παρατηρήσεων, την οποία η Επιτροπή χορήγησε με επιστολή της 11ης Μαρτίου 1999. Με επιστολή της 8ης Μαρτίου 1999, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία διευκρινίσεις σχετικά με κάποια στοιχεία, τα οποία είχαν παράσχει οι γερμανικές αρχές στο πλαίσιο της διαδικασίας για την ενίσχυση προς την εταιρεία Korn Fahrzeuge und Technik GmbH (C 36/99, πρώην ΝΝ 29/98)(4).

(5) Οι παρατηρήσεις της Γερμανίας υποβλήθηκαν με επιστολές, στις 29 Μαρτίου, στις 19 Αυγούστου και στις 26 Αυγούστου 1999.

(6) Με επιστολή της 15ης Μαρτίου 2001, η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας μετά το 1998, τα οποία οι γερμανικές αρχές διαβίβασαν με επιστολή της 19ης Απριλίου 2001. Με την επιστολή αυτή οι γερμανικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η εν λόγω οδηγία είχε αντικατασταθεί την 1η Ιουνίου 1999 με νέα. Το νέο καθεστώς ενισχύσεων δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας έρευνας.

(7) Στις 24 Απριλίου 2001, έλαβαν χώρα στις Βρυξέλλες συνομιλίες μεταξύ εκπροσώπων της Επιτροπής και της Γερμανίας. Οι γερμανικές αρχές διαβίβασαν τις τελικές παρατηρήσεις τους με επιστολή της 1ης Φεβρουαρίου 2002.

2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

2.1. Τίτλος και νομική βάση

(8) Οι ενισχύσεις χορηγούνται από την κρατική τράπεζα Thüringer Aufbaubank, κατ' εντολή του Υπουργείου Οικονομίας του ομόσπονδου κράτους της Θουριγγίας, βάσει των άρθρων 23, 44 και 44α του δημοσιονομικού κανονισμού του ομόσπονδου κράτους της Θουριγγίας και σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας.

2.2. Δικαιούχος

(9) Σύμφωνα με το σημείο 3 της οδηγίας ("Δικαιούχος της ενίσχυσης"), αυτή απευθύνεται σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (όπως αυτές ορίζονται με βάση το εκάστοτε ισχύον κοινοτικό πλαίσιο για τις ΜΜΕ) και στα ελεύθερα επαγγέλματα. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και με τη συγκατάθεση του αρμόδιου υπουργού, η ενίσχυση μπορεί να χορηγηθεί και σε μεγάλες επιχειρήσεις. Για την ενίσχυση επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε ευαίσθητους τομείς απαιτείται, σύμφωνα με το σημείο 3, η έγκριση της Επιτροπής για κάθε μεμονωμένη περίπτωση. Ωστόσο, από την ετήσια έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας το 1997 προκύπτει ότι η διάταξη αυτή δεν τηρήθηκε σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. στις ενισχύσεις προς τις επιχειρήσεις Ferkelaufzucht GmbH, Spedition Rothe GmbH, Dreistreif Kaffeerösterei, Fleisch- und Wurstwaren GmbH, Meininger. Privatbrauerei Müller και Pafahg Mischfutter GmbH).

2.3. Διάρκεια

(10) Η οδηγία τέθηκε σε ισχύ στις 16 Ιανουαρίου 1996 και είναι αόριστης διάρκειας. Την 1η Ιουνίου 1999 αντικαταστάθηκε από ένα νέο καθεστώς ενισχύσεων στο πλαίσιο του προγράμματος δανειοδοτήσεων της Θουριγγίας ("Πρόγραμμα δανειοδοτήσεων για την εξυγίανση επιχειρήσεων και τη χρηματοδότηση των αναγκών τους σε κεφάλαια κίνησης" της Thüringer Aufbaubank)(5).

2.4. Σκοπός

(11) Η οδηγία υποδιαιρείται σε δύο τμήματα, στα δάνεια για κεφάλαια κίνησης και στα δάνεια εξυγίανσης, στα οποία υπήχθησαν παλαιότερα αυτοτελή προγράμματα.

(12) Σύμφωνα με το άρθρο 2 στοιχείο α) της οδηγίας ("Αντικείμενο της ενίσχυσης"), τα δάνεια για κεφάλαια κίνησης προορίζονται για επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν επαρκείς εγγυήσεις. Με τον τρόπο αυτό, καθίσταται δυνατή η χορήγηση κεφαλαίων κίνησης, συμπεριλαμβανομένων των προχρηματοδοτήσεων και των ενδιάμεσων χρηματοδοτήσεων, σε επιχειρήσεις. Η επιχείρηση μπορεί να στηριχθεί στο στάδιο της σύστασης ή της επέκτασής της, αλλά και προκειμένου να διατηρηθεί στην αγορά, και ιδίως για να αποτραπούν οι κίνδυνοι που απειλούν τη βιωσιμότητά της και τη διατήρηση των υφιστάμενων θέσεων απασχόλησης. Τα δάνεια αυτά χορηγούνται υπό την προϋπόθεση ότι η ενδιαφερόμενη επιχείρηση θα υποβάλει ένα μεσοπρόθεσμο σχέδιο για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της φερεγγυότητάς της. Τα δάνεια χορηγούνται για διάστημα έως και τριών ετών, με επιτόκιο κυμαινόμενο μεταξύ 4,5 και 8 % και με περίοδο χάριτος έως και τριών ετών.

(13) Σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας ("Μορφή, έκταση και ύψος της ενίσχυσης"), το ύψος του δανείου δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό που είναι απολύτως αναγκαίο για να αντιμετωπίσει η επιχείρηση τα προβλήματά της.

(14) Σύμφωνα με το άρθρο 2 στοιχείο β) της οδηγίας ("Αντικείμενο της ενίσχυσης"), τα δάνεια εξυγίανσης προορίζονται για επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας και βιωσιμότητας. Αποσκοπούν στην αναχρηματοδότηση των βραχυπρόθεσμων δανειακών υποχρεώσεων των επιχειρήσεων με μακροπρόθεσμα δάνεια υπό ευνοϊκούς όρους. Αποκλείεται, ωστόσο, η αναχρηματοδότηση των υφιστάμενων δανειακών υποχρεώσεων της επιχείρησης προς την τράπεζα με την οποία κυρίως συνεργάζεται ή προς άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα με τη συνεγγύηση της Thüringer Aufbaubank.

(15) Τα δάνεια εξυγίανσης χορηγούνται υπό την προϋπόθεση ότι η επιχείρηση θα υποβάλει ένα βιώσιμο σχέδιο συνολικής τακτοποίησης των οφειλών της, το οποίο, με το δάνειο εξυγίανσης, θα οδηγήσει στην οριστική επίλυση των προβλημάτων της επιχείρησης. Στο σχέδιο πρέπει να αναφέρονται οι ανάγκες τακτοποίησης των οφειλών της επιχείρησης, οι συνεισφορές του δικαιούχου της ενίσχυσης και της τράπεζας με την οποία συνεργάζεται κυρίως η επιχείρηση, καθώς και οι κρατικές χρηματοδοτικές ενισχύσεις που έχουν ήδη χορηγηθεί στην επιχείρηση.

(16) Τα δάνεια χορηγούνται για διάστημα από τριών έως δέκα ετών, με επιτόκιο που κυμαίνεται από 4,5 έως 8 % και με περίοδο χάριτος έως και δύο ετών.

(17) Και στα δάνεια εξυγίανσης το ύψος του δανείου δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το ποσό που είναι απαραίτητο για να αντιμετωπίσει η επιχείρηση τα προβλήματά της (άρθρο 5 της οδηγίας).

(18) Αμφότερα τα είδη ενίσχυσης χορηγούνται από την Thüringer Aufbaubank με τη μορφή δανείων επιδοτούμενου επιτοκίου, τα οποία - κατά κανόνα και σε όλες τις γνωστές περιπτώσεις εφαρμογής - η δικαιούχος επιχείρηση εισπράττει μέσω της τράπεζάς της η οποία αναλαμβάνει τη σχετική πρωτογενή ευθύνη. Η τράπεζα μπορεί να απαλλαγεί από την εν λόγω ευθύνη της σε ποσοστό έως 60 % του ποσού του δανείου, καταβάλλοντας ετήσιο ασφάλιστρο ύψους 1 % επί του εν λόγω ποσού. Η Thüringer Aufbaubank και η τράπεζα με την οποία κυρίως συνεργάζεται η επιχείρηση δύνανται να χρεώνουν ως έξοδα φακέλου το 0,1 % του ποσού του δανείου.

2.5. Ένταση

(19) Στο άρθρο 5 της οδηγίας ("Μορφή, έκταση και ύψος της ενίσχυσης"), γίνεται ρητή αναφορά στον de minimis χαρακτήρα του προγράμματος.

(20) Σύμφωνα με την οδηγία, το στοιχείο της ενίσχυσης που εμπεριέχει ένα δάνειο με επιδότηση επιτοκίου υπολογίζεται βάσει της διαφοράς μεταξύ του πραγματικού επιτοκίου με το οποίο χορηγείται το εν λόγω δάνειο και ενός υποτιθέμενου επιτοκίου αναφοράς. Δεν λαμβάνεται υπόψη το στοιχείο ενίσχυσης που περιέχει η εγγύηση, ούτε το ότι οι δικαιούχες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ιδιαίτερους κινδύνους. Ως προς το ύψος του δανείου δεν τίθενται περιορισμοί. Το ποσό της ενίσχυσης που μπορεί να λάβει η επιχείρηση (εννοείται μόνο το στοιχείο ενίσχυσης που προκύπτει από την επιδότηση του επιτοκίου) δεν επιτρέπεται να υπερβεί το όριο de minimis που καθορίζεται στο εκάστοτε ισχύον καθεστώς για τις ενισχύσεις de minimis.

(21) Η οδηγία προβλέπει ρητά τη δυνατότητα μεταβολής του ύψους της επιδότησης του επιτοκίου σε σχέση με το επιτόκιο αναφοράς, προκειμένου να καταστεί δυνατή η έγκριση του ποσού του δανείου που θεωρείται απαραίτητο.

2.6. Σώρευση

(22) Σύμφωνα με το άρθρο 4 της οδηγίας, στην αίτηση πρέπει να αναφέρονται οι κρατικές χρηματοοικονομικές ενισχύσεις που έχουν ήδη χορηγηθεί στον δικαιούχο. Από την υποχρέωση αυτή δεν φαίνεται να απορρέει καμιά πρακτική συνέπεια.

2.7. Λόγοι για την κίνηση της διαδικασίας

(23) Δεδομένου ότι η οδηγία, κατά τον υπολογισμό του ύψους της ενίσχυσης, δεν λάμβανε υπόψη το στοιχείο ενίσχυσης που απορρέει από την εγγύηση και από το ότι οι δικαιούχες επιχειρήσεις αντιμετώπιζαν ιδιαίτερα προβλήματα, προκύπτει ότι η οδηγία στηριζόταν σε εσφαλμένη εφαρμογή των καθεστώτων de minimis. Επιπλέον, παρά την αντίθετη πρόβλεψη της οδηγίας, ενίσχυσης έτυχαν και επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε ευαίσθητους τομείς, με αποτέλεσμα να εφαρμοστεί η οδηγία και σε ευαίσθητους τομείς, μολονότι αυτοί αποκλείονταν από τα εκάστοτε ισχύοντα καθεστώτα de minimis.

(24) Τα επιδοτούμενα δάνεια που είχαν την εγγύηση της Thüringer Aufbaubank μπορούσαν να υπερβούν τα ανώτατα όρια de minimis και, συνεπώς, συνιστούν κρατικές ενισχύσεις προς τις δικαιούχους επιχειρήσεις, κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Με τις εν λόγω ενισχύσεις, οι ενισχυόμενες επιχειρήσεις είχαν τη δυνατότητα να διατηρήσουν ή να διευρύνουν τις δραστηριότητές τους. Συνεπώς, κατά την Επιτροπή, τα εν λόγω μέτρα ήταν ικανά να επηρεάσουν τον ανταγωνισμό.

(25) Από τη διατύπωση της οδηγίας προκύπτει ότι το πρόγραμμα, όσον αφορά τουλάχιστον τα δάνεια εξυγίανσης αλλά και, σε μικρότερο έστω βαθμό, τα δάνεια για κεφάλαια κίνησης (στο μέτρο που εξυπηρετούσαν τη συνέχιση της λειτουργίας της επιχείρησης), απευθυνόταν σε προβληματικές επιχειρήσεις, κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων του 1994(6) (εφεξής "κατευθυντήριες γραμμές του 1994").

(26) Οι γερμανικές αρχές, κατά την προκαταρκτική διαδικασία, αμφισβήτησαν την εφαρμογή του καθεστώτος σε προβληματικές επιχειρήσεις, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι την πρωταρχική ευθύνη για τα δάνεια φέρει η τράπεζα με την οποία κυρίως συνεργάζεται η επιχείρηση και ότι η τράπεζα σε κάθε περίπτωση - ακόμη και μετά την αφαίρεση της εγγύησης για το 60 % του δανείου - εξακολουθεί να φέρει τον κίνδυνο για το υπόλοιπο 40 %. Ο εν λόγω κίνδυνος δεν μπορεί να αναληφθεί από οποιονδήποτε τρίτο. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των γερμανικών αρχών, υπό φυσιολογικές συνθήκες καμιά τράπεζα δεν θα δανειοδοτούσε μια προβληματική επιχείρηση χωρίς επαρκείς τραπεζικές εγγυήσεις.

(27) Κατά την άποψη της Επιτροπής, το επιχείρημα αυτό είναι αβάσιμο, δεδομένου ότι οι προβληματικές επιχειρήσεις δεν αποκλείσθηκαν από το πρόγραμμα δανειοδοτήσεων. Συγκρίνοντας τους καταλόγους των αποδεκτών ορισμένων εγκεκριμένων ενισχύσεων για προβληματικές επιχειρήσεις της Θουριγγίας του έτους 1997 (NN 74/95 και Ν 370/97) με τον κατάλογο των δικαιούχων του παρόντος προγράμματος δανειοδοτήσεων για το 1997, προκύπτει ότι ορισμένες επιχειρήσεις ενισχύθηκαν από δύο καθεστώτα, όπως π.χ. η Αutomatisierungs- und Elektronik GmbH, η Αllenburger Automaten und Metallgießerei GmbH και η Dreistreif Kaffeerösterei.

(28) Επιπλέον, όσον αφορά τα δάνεια εξυγίανσης και τα δάνεια για κεφάλαια κίνησης, η Επιτροπή εξέφρασε την άποψη ότι με το πρόγραμμα δανειοδοτήσεων στο πλαίσιο της αναχρηματοδότησης των υποχρεώσεων των προβληματικών επιχειρήσεων, μειώνονταν σημαντικά σε ορισμένες περιπτώσεις οι κίνδυνοι στους οποίους είχαν εκτεθεί αρχικά οι τράπεζες.

(29) Στο στάδιο αυτό, η Επιτροπή αποφάσισε να δεχθεί ότι η οδηγία - με εξαίρεση τα δάνεια για κεφάλαια κίνησης, στο βαθμό που αφορούσαν τη σύσταση και την επέκταση επιχειρήσεων - απευθυνόταν σε προβληματικές επιχειρήσεις.

(30) Στο μέτρο που απευθυνόταν σε προβληματικές επιχειρήσεις, η οδηγία αποσκοπούσε, αφενός, σύμφωνα με το άρθρο 2 στοιχείο α) αυτής (δάνεια για κεφάλαια κίνησης), στην αποτροπή των κινδύνων για την επιβίωση των επιχειρήσεων και στη διάσωση των θέσεων απασχόλησής τους και, αφετέρου, σύμφωνα με το άρθρο 2 στοιχείο β) αυτής (δάνεια εξυγίανσης), στη διευκόλυνση της αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων. Και στις δύο περιπτώσεις, έπρεπε να εξετασθεί το συμβιβάσιμο του καθεστώτος με την κοινή αγορά βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών του 1994.

(31) Στο μέτρο που η οδηγία αποσκοπεί στη διάσωση προβληματικών επιχειρήσεων, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 1994, το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων διάσωσης με την κοινή αγορά προϋποθέτει να χορηγούνται αυτές υπό μορφή κρατικών δανείων με τους όρους της αγοράς ή υπό μορφή κρατικών εγγυήσεων για δάνεια από τον ιδιωτικό τομέα. Η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούται, δεδομένου ότι στην προκειμένη περίπτωση χορηγήθηκαν δάνεια με επιδοτούμενο επιτόκιο. Περαιτέρω, επειδή η οδηγία δεν προέβλεπε την κοινοποίηση μεμονωμένων ενισχύσεων προς μεγάλες επιχειρήσεις και επιχειρήσεις που ανήκουν σε ευαίσθητους τομείς, όπως όριζαν οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994, δεν απέκλειε τη χορήγηση ενισχύσεων σε μεγάλες επιχειρήσεις και εφαρμόσθηκε σ έναν ευαίσθητο τομέα, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το συμβιβάσιμό της με την κοινή αγορά, όσον αφορά τις ενισχύσεις διάσωσης.

(32) Στο μέτρο που το καθεστώς αποσκοπεί στην αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994 προβλέπουν, σε γενικές γραμμές, ότι πρέπει να τηρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

α) υποβολή και υλοποίηση ενός σχεδίου αναδιάρθρωσης για τη μακροπρόθεσμη αποκατάσταση της βιωσιμότητας της επιχείρησης·

β) περιορισμός του ύψους της ενίσχυσης στο ποσό που είναι απαραίτητο για την επίτευξη αυτού του στόχου·

γ) σημαντική συνεισφορά της δικαιούχου επιχείρησης και των εταίρων της·

δ) τήρηση των ειδικών κανόνων εφαρμογής για τους ευαίσθητους τομείς, συμπεριλαμβανομένης και της υποχρέωσης κοινοποίησης μεμονωμένων περιπτώσεων·

ε) μεμονωμένη κοινοποίηση των ενισχύσεων προς μεγάλες επιχειρήσεις·

στ) απαγόρευση της επανειλημμένης χορήγησης ενισχύσεων αναδιάρθρωσης, εκτός εξαιρετικών, μη προβλέψιμων περιπτώσεων για τις οποίες η επιχείρηση δεν φέρει ευθύνη·

ζ) υποβολή λεπτομερούς έκθεσης για την εφαρμογή των εγκεκριμένων καθεστώτων ενισχύσεων για ΜΜΕ.

(33) Στο πρόγραμμα δανειοδοτήσεων δεν προβλέπεται ούτε η μεμονωμένη κοινοποίηση των ενισχύσεων προς μεγάλες επιχειρήσεις, ούτε η απαγόρευση της επανειλημμένης χορήγησης ενισχύσεων αναδιάρθρωσης. Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994 προβλέπουν μεν τη μεμονωμένη κοινοποίηση των ενισχύσεων σε ευαίσθητους τομείς, ωστόσο, από την έκθεση που υπέβαλαν το 1997 οι γερμανικές αρχές, προκύπτει ότι η εν λόγω διάταξη δεν τηρήθηκε σε όλες τις περιπτώσεις.

(34) Λόγω των ανωτέρω, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το συμβιβάσιμο του προγράμματος δανειοδοτήσεων με την κοινή αγορά, όσον αφορά τις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης.

(35) Στο μέτρο που οι ενισχύσεις για κεφάλαια κίνησης που χορηγήθηκαν βάσει του προγράμματος αφορούσαν οικονομικά υγιείς επιχειρήσεις και ενίσχυαν τη σύσταση και την επέκταση επιχειρήσεων, επρόκειτο, κατά την άποψη της Επιτροπής, για λειτουργικές ενισχύσεις, οι οποίες έπρεπε να εξετασθούν βάσει των σχετικών κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις. Για τις ενισχύσεις αυτές, ειδικότερα, ισχύουν τα ακόλουθα:

α) πρέπει να χορηγούνται για περιορισμένο μόνο χρονικό διάστημα και να μειώνονται προοδευτικά·

β) επιτρέπεται να χορηγούνται μόνο στις περιφέρειες του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ·

γ) πρέπει να αποκλείονται οι ευαίσθητοι τομείς.

(36) Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η οδηγία δεν είναι περιορισμένης χρονικής ισχύος, δεν προβλέπει την προοδευτική μείωση των ενισχύσεων, δεν αποκλείει την εφαρμογή της σε ευαίσθητους τομείς και, δεδομένης της αόριστης διάρκειάς της, θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε περιφέρειες που δεν εμπίπτουν πλέον στην παρέκκλιση του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ.

(37) Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το συμβιβάσιμο του προγράμματος με την κοινή αγορά και ως προς το σκέλος αυτό του προγράμματος.

3. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ

(38) Οι γερμανικές αρχές αναφέρουν στις παρατηρήσεις τους ότι κατά την περίοδο από τις 16 Ιανουαρίου 1996 μέχρι την 1η Ιουνίου 1999 χορηγήθηκαν 624 δάνεια, συνολικού ύψους 124,6 εκατ. ευρώ.

(39) Οι γερμανικές αρχές συμφωνούν με την Επιτροπή ότι το πρόγραμμα δανειοδοτήσεων της Θουριγγίας κάλυπτε τόσο υγιείς όσο και προβληματικές επιχειρήσεις. Ισχυρίζονται, ωστόσο, ότι στο βαθμό που το ύψος της ενίσχυσης, ακόμη και συνυπολογιζομένων των λοιπών ενισχύσεων de minimis, υπολειπόταν του ανωτάτου ορίου των ενισχύσεων de minimis, το πρόγραμμα ήταν σύμφωνο με το καθεστώς de minimis, ανεξάρτητα από το εάν η δικαιούχος επιχείρηση ήταν προβληματική ή όχι.

(40) Σχετικά με τις μεμονωμένες περιπτώσεις που ανέφερε η Επιτροπή, οι γερμανικές αρχές υποστήριξαν τα ακόλουθα.

(41) Στην εταιρεία Αltenburger Automaten und Metallgießerei GmbH χορηγήθηκαν το 1995 δάνεια/κεφάλαια από το Konsolidierungsfonds (ταμείο εξυγίανσης)(7). Στη συνέχεια, η εξέλιξη της επιχείρησης ήταν θετική, με αποτέλεσμα κατά το χρόνο χορήγησης του δανείου εξυγίανσης (Ιούνιος 1997) η επιχείρηση να μην μπορεί πλέον να χαρακτηρισθεί προβληματική.

(42) Η εταιρεία Dreistreif Kaffeerösterei χρηματοδοτήθηκε στα τέλη του 1996 με πόρους του ταμείου Konsolidierungsfonds(8). Κατά το χρόνο χορήγησης των δανείων εξυγίανσης (τέλη του 1997) η επιχείρηση δεν ήταν προβληματική.

(43) Στην εταιρεία Αutomatisierungs- und Elektronik GmbH χορηγήθηκε στις 22 Ιουνίου 1995 δάνειο εξυγίανσης ύψους 500000 γερμανικών μάρκων. Την εποχή εκείνη η επιχείρηση δεν ήταν προβληματική. Τον Φεβρουάριο του 1997, ακολούθησε συμμετοχή στο κεφάλαιο της εταιρείας, με πόρους του Konsolidierungsfonds(9), ύψους 500000 γερμανικών μάρκων. Με τον τρόπο αυτό, αντιμετωπίσθηκαν τα προβλήματα της επιχείρησης. Στη συνέχεια, χορηγήθηκε στην επιχείρηση άλλο ένα δάνειο εξυγίανσης, ύψους 150000 γερμανικών μάρκων.

(44) Οι γερμανικές αρχές υποστηρίζουν γενικά ότι κατά το χρόνο χορήγησης των δανείων εξυγίανσης στο πλαίσιο της οδηγίας, οι προαναφερθείσες επιχειρήσεις δεν ήταν προβληματικές και ότι σε καμία περίπτωση, δεν σημειώθηκε υπέρβαση των ανωτάτων ορίων de minimis.

(45) Ο υπολογισμός της έντασης ενίσχυσης για τα έτη 1996 και 1997 βασίστηκε αποκλειστικά στο στοιχείο της επιδότησης του επιτοκίου, αφού μόλις το φθινόπωρο του 1997 και έπειτα από συνομιλίες εκπροσώπων της Γερμανίας και της Επιτροπής, ελήφθησαν υπόψη στον υπολογισμό του ύψους της ενίσχυσης τόσο το στοιχείο ενίσχυσης που προκύπτει από την επιδότηση του επιτοκίου όσο και το στοιχείο ενίσχυσης που προκύπτει από την εγγύηση του δανείου.

(46) Η εγγύηση χορηγήθηκε έναντι ειδικού ετήσιου ασφαλίστρου 1 % επί του εγγυημένου τμήματος του δανείου. Οι γερμανικές αρχές διατύπωσαν αρχικά την άποψη ότι μια εγγύηση δεν εμπεριέχει στοιχεία ενίσχυσης, εφόσον καταβάλλεται επασφάλιστρο υπολογιζόμενο με βάση τους όρους της αγοράς. Δεδομένου ότι αυτό συνέβαινε στο πρόγραμμα δανειοδοτήσεων, δεν θεωρήθηκε αναγκαίος ο συνυπολογισμός της αξίας του στοιχείου ενίσχυσης που συνεπαγόταν η εγγύηση.

(47) Οι εξελίξεις κατά τα έτη 1996 και 1997 απέδειξαν ότι το επασφάλιστρο δεν κάλυπτε τον κίνδυνο και, έτσι, αναγνωρίστηκε στην εγγύηση αυτοτελής ένταση ενίσχυσης.

(48) Κατά την άποψη των γερμανικών αρχών, ο υπολογισμός της έντασης ενίσχυσης που εμπεριέχεται στις εγγυήσεις προσδιορίσθηκε με την επιστολή D/54570 της 11ης Νοεμβρίου 1998 της Επιτροπής(10).

(49) Μετά την 1η Ιανουαρίου 1998, ο υπολογισμός του στοιχείου ενίσχυσης που εμπεριέχεται στις εγγυήσεις πραγματοποιούνταν σύμφωνα με τα δεδομένα της Επιτροπής, με αποτέλεσμα να μην σημειωθούν έκτοτε υπερβάσεις του ανωτάτου ορίου de minimis. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, από τον Ιανουάριο του 1998 και μετά, η ένταση ενίσχυσης υπολογιζόταν σε 0,5 % για τις εγγυήσεις σε υγιείς επιχειρήσεις. Η ένταση ενίσχυσης που εμπεριείχαν οι εγγυήσεις σε προβληματικές επιχειρήσεις υπολογίστηκε σε 100 %, σύμφωνα με τον πίνακα που εμφανίζει τις μεμονωμένες περιπτώσεις του 1999.

(50) Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, ο κίνδυνος που αναλαμβάνει η τράπεζα, με την οποία κυρίως συνεργάζεται η επιχείρηση, για το υπόλοιπο 40 % του δανείου είναι πραγματικός. Ο κίνδυνος αυτός της τράπεζας αποκλείεται να αναληφθεί από άλλη κρατική πηγή. Όπως προκύπτει από τον συγκεντρωτικό πίνακα των ενισχύσεων του 1997, η συνεγγύηση από την τράπεζα της επιχείρησης, για το υπόλοιπο 40 % του δανείου, αποτελούσε την ελάχιστη υποχρέωσή της.

(51) Σε περίπτωση που το δάνειο, για το οποίο η τράπεζα της επιχείρησης έχει αναλάβει την πρωτογενή ευθύνη, μεταβιβασθεί σε άλλη τράπεζα, αποκλείεται η αναχρηματοδότηση των υφιστάμενων δανειακών υποχρεώσεων της επιχείρησης προς την τράπεζά της με συνεγγύηση της Thüringer Aufbaubank. Συνεπώς, το ύψος του πιστωτικού ορίου της επιχείρησης στην κύρια τράπεζά της, μέχρι το οποίο η επιχείρηση μπορεί να λάβει μετρητά, πρέπει να διατηρείται αμετάβλητο καθ' όλη τη διάρκεια του εγγυημένου δανείου.

(52) Οι γερμανικές αρχές, ωστόσο, στην επιστολή της 27ης Ιουλίου 1999 που απέστειλαν στο πλαίσιο της διαδικασίας της ενίσχυσης C 36/99 σχετικά με την εταιρεία Korn Fahrzeuge und Technik GmbH, ανέφεραν ότι τα δάνεια του υπόψη προγράμματος δανειοδοτήσεων μπορούσαν να εξασφαλισθούν είτε με εγγυήσεις που κάλυπταν μέχρι και το 80 % του δανείου, στο πλαίσιο της "οδηγίας της Θουριγγίας για τη χορήγηση εγγυήσεων από την Thüringer Aufbaubank προς επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες"(11), είτε με εγγύηση σύμφωνα με την υπό εξέταση οδηγία. Κατά συνέπεια, βάσει της ανωτέρω οδηγίας, ήταν δυνατό να παρασχεθούν εγγυήσεις που κάλυπταν το 80 % του δανείου.

(53) Στο μέτρο που οι λειτουργικές ενισχύσεις αφορούσαν υγιείς επιχειρήσεις, οι γερμανικές αρχές υποστηρίζουν ότι τόσο τα δάνεια για κεφάλαια κίνησης όσο και τα δάνεια εξυγίανσης υπέκειντο σε χρονικούς περιορισμούς. Η μέγιστη διάρκεια των δανείων για κεφάλαια κίνησης ανερχόταν σε τρία έτη, ενώ των δανείων εξυγίανσης σε δέκα. Επίσης, οι γερμανικές αρχές υποστηρίζουν ότι η προοδευτική μείωση του προγράμματος δανειοδοτήσεων εξασφαλιζόταν από το γεγονός ότι τα δάνεια έπρεπε να εξοφληθούν πλήρως, με βάση σχετικό χρονοδιάγραμμα. Εφόσον η επιχείρηση δραστηριοποιείτο σε ευαίσθητο τομέα, το πρόγραμμα δανειοδοτήσεων προέβλεπε την κοινοποίηση των μεμονωμένων περιπτώσεων. Επιπλέον, η Γερμανία φρονεί ότι το ομόσπονδο κράτος της Θουριγγίας αποτελεί οικονομικά μειονεκτούσα περιοχή, κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ.

(54) Όσον αφορά τους ευαίσθητους τομείς, οι γερμανικές αρχές τονίζουν ότι στην περίπτωση δανειοδότησης επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε ευαίσθητους τομείς, το πρόγραμμα προέβλεπε την κοινοποίηση των μεμονωμένων περιπτώσεων.

(55) Ο έλεγχος των δανείων προς τις εταιρείες Spedition Rothe GmbH, Dreistreiff Kaffeerösterei GmbH, Meininger Privatbrauerei Müller κατέδειξε ότι η κοινοποίηση των ενισχύσεων προς τις εν λόγω επιχειρήσεις δεν ήταν απαραίτητη, καθώς αυτές δεν δραστηριοποιούντο σε τομείς για τους οποίους ισχύουν ιδιαίτεροι κοινοτικοί κανόνες.

(56) Το ειδικό νομοθετικό πλαίσιο σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για επενδύσεις στον τομέα της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων(12) του 1996 τέθηκε σε ισχύ μόλις το 1998, δυνάμει της απόφασης 1999/183/ΕΚ της Επιτροπής, της 20ής Μαΐου 1998, σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη μεταποίηση και εμπορία γεωργικών προϊόντων που θα μπορούσαν να χορηγηθούν στη Γερμανία βάσει των υφιστάμενων καθεστώτων περιφερειακής ενίσχυσης(13). Κατά συνέπεια, δεν υπήρχε κάποιο ειδικό κοινοτικό πλαίσιο που ρύθμιζε τα ζητήματα των κρατικών ενισχύσεων στον τομέα της διατροφής και των τροφίμων.

(57) Οι γερμανικές αρχές παραδέχονται ότι ο όρος της κοινοποίησης των μεμονωμένων ενισχύσεων δεν τηρήθηκε στις ακόλουθες περιπτώσεις:

α) Getreidemühle Hans-Georg Hirn (έγκριση δανείου στις 5 Ιουνίου 1996)·

β) Pafahg Mischfutter GmbH (έγκριση δανείου στις 7 Νοεμβρίου 1997)·

γ) Ferkelaufzucht GmbH (έγκριση δανείου στις 29 Απριλίου 1997).

(58) Η διαδικασία κοινοποίησης κινήθηκε για τις ενισχύσεις προς τις επιχειρήσεις Ostthüringer Obst- und Gemüsezentrale Laasdorf NN 108/98 (πρώην Ν 801/97), Hohenölsener Fleisch- und Wurstwaren GmbH (N 628/97), Molkerei Großbraunshain GmbH NN 35/98 (πρώην Ν 796/97) και ΑGK Fleisch- und Wurstwaren Kölleda (N 799/97).

(59) Στο πλαίσιο των συνομιλιών της 24ης Απριλίου 2001, οι γερμανικές αρχές δήλωσαν ότι σε κάποιες μεμονωμένες περιπτώσεις χορηγήθηκαν τόσο δάνεια για κεφάλαια κίνησης βάσει της οδηγίας, όσο και άλλες ενισχύσεις βάσει εγκεκριμένων καθεστώτων ενίσχυσης προβληματικών επιχειρήσεων. Στις περιπτώσεις αυτές, τα εγκεκριμένα καθεστώτα ενίσχυσης προϋπέθεταν την υποβολή ενός σχεδίου αναδιάρθρωσης που θα διασφάλιζε την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της επιχείρησης.

4. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

4.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης

(60) Παρότι οι κάθε μορφής οικονομικές ενισχύσεις που παρέχονται στις επιχειρήσεις μεταβάλλουν έως ένα βαθμό τους όρους του ανταγωνισμού, δεν έχουν όλες οι ενισχύσεις αισθητές επιπτώσεις στο εμπόριο και τον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών μελών. Με βάση τα ανωτέρω, από την υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ εξαιρούνται οι ενισχύσεις εκείνες που δεν υπερβαίνουν ένα απόλυτο ανώτατο όριο και ως de minimis ενισχύσεις δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

(61) Ο ορισμός της ενίσχυσης de minimis δόθηκε για πρώτη φορά στο κοινοτικό πλαίσιο για τις ΜΜΕ(14).

(62) Στο σημείο 3.2 καθορίζεται το πεδίο εφαρμογής του καθεστώτος de minimis ως εξής: ως όριο ενίσχυσης τίθεται το ποσό των 50000 ευρώ ανά εταιρεία και ανά τριετία για κάθε ορισμένη βασική κατηγορία δαπάνης (π.χ. επενδύσεις, εκπαίδευση). Ως εκ τούτου, ενισχύσεις ύψους μέχρι 50000 ευρώ για δεδομένη κατηγορία δαπανών, οι οποίες χορηγούνται άπαξ, και τα καθεστώτα ενισχύσεων, βάσει των οποίων το ύψος της ενίσχυσης που μπορεί να λάβει μια συγκεκριμένη εταιρεία για μια ορισμένη κατηγορία δαπανών και σε διάστημα τριών ετών περιορίζεται στο ποσό αυτό, δεν απαιτείται πλέον να κοινοποιούνται σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3 (πρώην άρθρο 93 παράγραφος 3) της συνθήκης ΕΚ, εφόσον προβλέπεται ρητά ότι για τη χορήγηση της ενίσχυσης ή την εφαρμογή του καθεστώτος ενισχύσεων, οποιαδήποτε περαιτέρω ενίσχυση υπέρ της ίδιας εταιρείας και για την ίδια κατηγορία δαπανών από άλλες πηγές χρηματοδότησης ή από άλλα καθεστώτα ενισχύσεων δεν θα μπορεί να υπερβαίνει σωρευτικά το προαναφερθέν ποσό των 50000 ευρώ. Το σημείο 3.2 ορίζει σαφώς ότι το καθεστώς de minimis δεν εφαρμόζεται στους ευαίσθητους τομείς που διέπονται από ειδικούς κανόνες (βιομηχανία άνθρακα και χάλυβα, ναυπηγία, τεχνητές ίνες, αυτοκινητοβιομηχανία, γεωργία, αλιεία και μεταφορές).

(63) Με την ανακοίνωση της Επιτροπής του 1996 σχετικά με τις ενισχύσεις de minimis(15), τροποποιήθηκε ο κανόνας de minimis του κοινοτικού πλαισίου για τις ΜΜΕ. Το συνολικό ανώτατο ποσό της ενίσχυσης de minimis καθορίσθηκε σε 100000 ευρώ για την τριετία που ακολουθεί την ημερομηνία χορήγησης της πρώτης ενίσχυσης de minimis. Το ποσό αυτό καλύπτει κάθε κρατική ενίσχυση που χορηγείται υπό μορφή ενίσχυσης de minimis και δεν περιορίζει τη δυνατότητα χορήγησης στη δικαιούχο εταιρεία άλλων ενισχύσεων στο πλαίσιο καθεστώτων που έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή.

(64) Οι τομείς που εμπίπτουν στη συνθήκη ΕΚΑΧ, η ναυπηγική βιομηχανία, ο τομέας των μεταφορών και οι ενισχύσεις για δαπάνες σχετιζόμενες με γεωργική ή αλιευτική δραστηριότητα αποκλείονταν από το πεδίο εφαρμογής του καθεστώτος.

(65) Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας(16), και συγκεκριμένα με το άρθρο 1 του ανωτέρω κανονισμού, διευρύνθηκε το πεδίο εφαρμογής του καθεστώτος de minimis, αλλά ο εν λόγω κανονισμός εξακολουθεί να μην ισχύει για τις ενισχύσεις που χορηγούνται στον τομέα των μεταφορών και τις δραστηριότητες που σχετίζονται με την παραγωγή, την επεξεργασία ή την εμπορία των προϊόντων που αναφέρονται στο παράρτημα Ι της συνθήκης ΕΚ. Επίσης, ο κανονισμός δεν εφαρμόζεται στις ενισχύσεις για δραστηριότητες που σχετίζονται με εξαγωγές, δηλαδή τις ενισχύσεις που συνδέονται άμεσα με τις εξαγόμενες ποσότητες, με τη δημιουργία και τη λειτουργία δικτύου διανομής ή με άλλες τρέχουσες δαπάνες που συνδέονται με εξαγωγικές δραστηριότητες. Τέλος, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού και οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό τον όρο της χρησιμοποίησης εγχώριων προϊόντων σε βάρος των εισαγομένων.

(66) Σύμφωνα με το άρθρο 2 του προαναφερθέντος κανονισμού, το συνολικό ποσό των ενισχύσεων de minimis που χορηγούνται στην ίδια επιχείρηση δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό των 100000 ευρώ για μια τριετία. Το ανώτατο αυτό όριο ισχύει ανεξάρτητα από τη μορφή και το στόχο των χορηγηθεισών ενισχύσεων.

(67) Δεδομένου ότι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 69/2001 τέθηκε σε ισχύ στις 2 Φεβρουαρίου 2001 - η υπό εξέταση οδηγία ίσχυσε από την 16η Ιανουαρίου 1996 μέχρι την 1η Ιουνίου 1999 - δημιουργούνται αμφιβολίες σχετικά με το εάν η Επιτροπή, για να καταλήξει σε απόφαση, μπορεί να εφαρμόσει αναδρομικά τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001 για τις χρηματοδοτικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν πριν αυτός τεθεί σε ισχύ ή εάν θα πρέπει να στηριχθεί στο καθεστώς de minimis του κοινοτικού πλαισίου για τις ΜΜΕ του 1992 και την ανακοίνωση της Επιτροπής για τις ενισχύσεις de minimis που ίσχυαν κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο (consecutio legis).

(68) Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 69/2001 δεν ορίζει εάν ισχύει για ενισχύσεις που χορηγήθηκαν προτού τεθεί σε εφαρμογή. Η διατύπωση του κανονισμού δεν αποκλείει την εφαρμογή του σε προγενέστερες περιπτώσεις, οι οποίες υπόκεινται στον ελεγκτικό μηχανισμό του άρθρου 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 69/2001 πρέπει να εφαρμοστεί και στις ενισχύσεις de minimis που χορηγήθηκαν πριν αυτός τεθεί σε ισχύ, λόγω της έλλειψης κάποιας αντίθετης ρητής πρόβλεψης. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 69/2001, στο βαθμό που απαλλάσσει μια συγκεκριμένη κατηγορία ενισχύσεων από την υποχρέωση κοινοποίησης, συνιστά διαδικαστική ρύθμιση και θα πρέπει, συνεπώς, να εφαρμόζεται ανυπερθέτως στις τρέχουσες διαδικασίες. Επίσης, η άμεση εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 συνάδει με τους στόχους της απλούστευσης των διαδικασιών και της αποκέντρωσης. Έτσι, η Επιτροπή θα στηριχθεί στις διατάξεις που ίσχυαν κατά το χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης μόνο για τις ενισχύσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 και, κατά συνέπεια, δεν μπορούν να απαλλαγούν βάσει αυτού. Δεδομένου ότι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 69/2001 είναι κατά βάση ελαστικότερος από τα προγενέστερα καθεστώτα de minimis, και ότι τα καθεστώτα αυτά εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση που ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 69/2001 δεν απαλλάσσει από τις υποχρεώσεις κοινοποίησης, θα πρέπει να δοθεί η ανάλογη βαρύτητα στις γενικές αρχές της προστασίας της καλής πίστης και της ασφάλειας δικαίου. Από οικονομικής άποψης, η Επιτροπή φρονεί πως ένα χρηματοδοτικό μέτρο το οποίο, σύμφωνα με τον ισχύοντα κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001, δεν συνιστά σήμερα, σε ένα περιβάλλον ενιαίας αγοράς, "ενίσχυση" κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, δεν θα μπορούσε να συνιστά "ενίσχυση" στο παρελθόν, σε μία λιγότερο ολοκληρωμένη αγορά. Συνεπώς, για την περαιτέρω εξέταση των χρηματοδοτικών μέτρων ενίσχυσης, η Επιτροπή θα στηριχθεί στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001, όπερ δεν αποκλείει την περίπτωση εφαρμογής των κανόνων που ίσχυαν κατά το χρόνο υλοποίησης των μέτρων, εφόσον τα εν λόγω μέτρα δεν απαλλάσσονται βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001.

(69) Συνεπώς, η κίνηση της διαδικασίας αφορά τόσο την οδηγία όσο και τις περιπτώσεις εφαρμογής της που δεν εμπίπτουν στο τομεακό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή άλλων καθεστώτων de minimis, καθώς και τις περιπτώσεις που ναι μεν εμπίπτουν στο τομεακό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή άλλων σχετικών καθεστώτων de minimis, πλην όμως παρατηρείται σε αυτές υπέρβαση του ανωτάτου ορίου de minimis.

(70) Όλες οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την παραγωγή, την επεξεργασία ή την εμπορία των προϊόντων που αναφέρονται στο παράρτημα Ι της συνθήκης ΕΚ, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 και των προγενέστερων καθεστώτων de minimis. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή φρονεί ότι τα δάνεια που χορηγούνται σε επιχειρήσεις της βιομηχανίας τροφίμων, εφόσον συνδέονται με την παραγωγή, την επεξεργασία ή την εμπορία των προϊόντων που παρατίθενται στο παράρτημα Ι της συνθήκης ΕΚ, δεν υπάγονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001 και τα προγενέστερα αυτού καθεστώτα.

(71) Το επιχείρημα των γερμανικών αρχών ότι το ειδικό καθεστώς ενισχύσεων του κοινοτικού πλαισίου σχετικά με τις επενδυτικές ενισχύσεις στον τομέα της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων του 1996 ισχύει μόλις από το 1998 προβάλλεται στην προκειμένη περίπτωση αλυσιτελώς, δεδομένου ότι το εν λόγω ειδικό καθεστώς δεν επηρέασε το πεδίο εφαρμογής των καθεστώτων de minimis(17).

(72) Υπέρβαση του εναπομένοντος πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή των άλλων σχετικών καθεστώτων de minimis θα μπορούσε, κατά την άποψη της Επιτροπής, να σημειωθεί μέσω της υπέρβασης του ανωτάτου ορίου που τέθηκε στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή τα άλλα καθεστώτα de minimis, εξαιτίας είτε του ότι δεν ελήφθη καθόλου υπόψη το στοιχείο ενίσχυσης που εμπεριέχει η παροχή κάποιας εγγύησης, είτε του τρόπου υπολογισμού του στοιχείου ενίσχυσης που εμπεριέχει η εγγύηση για τα χορηγηθέντα δάνεια. Η οδηγία δεν εξασφαλίζει την τήρηση του ορίου de minimis σε όλες τις περιπτώσεις, ιδίως όταν πρόκειται για προβληματικές επιχειρήσεις, η δανειοδότηση των οποίων ενέχει μεγάλους κινδύνους.

(73) Κατά την άποψη της Επιτροπής, δικαιούχοι ενισχύσεων βάσει της εν λόγω οδηγίας είναι, κατά κύριο λόγο, προβληματικές επιχειρήσεις.

(74) Προκειμένου να οριοθετηθεί η έννοια της προβληματικής επιχείρησης, η Επιτροπή προσέθεσε στο σημείο 2.1 των κατευθυντηρίων γραμμών του 1994 μια επεξήγηση του όρου "προβληματική επιχείρηση"(18).

(75) Στις κατευθυντήριες γραμμές του 1994, ως προβληματική περιγράφεται η επιχείρηση η οποία "δεν είναι σε θέση να εξυγιανθεί με ίδιους πόρους ή συγκεντρώνοντας τα κεφάλαια που χρειάζεται από μετόχους ή μέσω δανεισμού. Τα τυπικά συμπτώματα είναι η μειούμενη αποδοτικότητα ή το αυξανόμενο μέγεθος των ζημιών, ο φθίνων κύκλος εργασιών, η μεγέθυνση των αποθεμάτων, το πλεονάζον παραγωγικό δυναμικό, η μείωση των εσόδων, η κλιμάκωση των χρεών, η άνοδος των επιβαρύνσεων τόκου και η χαμηλή καθαρή αξία του ενεργητικού. Σε σοβαρές περιπτώσεις η εταιρεία ενδέχεται να έχει ήδη καταστεί αφερέγγυα ή να βρίσκεται σε εκκαθάριση".

(76) Σύμφωνα με τη διατύπωση της οδηγίας, αντικείμενο της ενίσχυσης βάσει του άρθρου 2 στοιχείο α) (δάνεια για κεφάλαια κίνησης) ήταν η στήριξη επιχειρήσεων στο στάδιο της σύστασης ή της επέκτασής τους, αλλά και προκειμένου να διατηρηθούν στην αγορά, και ιδίως για να αποτραπούν οι κίνδυνοι που απειλούν τη βιωσιμότητά τους και τη διατήρηση των υφιστάμενων θέσεων απασχόλησης σε αυτές. Σύμφωνα με το άρθρο 2 στοιχείο β) (δάνεια εξυγίανσης), το πρόγραμμα απευθυνόταν σε επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας και βιωσιμότητας λόγω της δυσχερούς χρηματοοικονομικής τους κατάστασης ή των μειωμένων εσόδων τους.

(77) Οι γερμανικές αρχές προέβαλαν το επιχείρημα ότι, στις περιπτώσεις εγγύησης δανείων κάποιας επιχείρησης, η κύρια τράπεζά της έφερε την ευθύνη για το 40 % του δανείου, χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα να αναληφθεί ο εν λόγω πιστωτικός κίνδυνος της τράπεζας από άλλη κρατική πηγή. Ο κίνδυνος αυτός που αναλάμβανε η τράπεζα αποτελούσε ισχυρό κίνητρο για να ελέγξει τη φερεγγυότητα του δανειολήπτη, ώστε να ελαττώσει τον κίνδυνο μη αποπληρωμής του δανείου.

(78) Ο εν λόγω ισχυρισμός δεν αποδεικνύει ότι η οδηγία δεν εφαρμόστηκε σε προβληματικές επιχειρήσεις. Βάσει της οδηγίας, σκοπός της ήταν κατά κύριο λόγο η χορήγηση δανείων εξυγίανσης, αλλά και δανείων για κεφάλαια κίνησης ή εγγυήσεων για δάνεια προς προβληματικές επιχειρήσεις. Βεβαίως, η πιθανότητα να ήταν πράγματι δικαιούχος της ενίσχυσης κάποια προβληματική επιχείρηση μειωνόταν λόγω του κινδύνου που αναλάμβανε η τράπεζα για μέρος του δανείου αλλά σε καμία περίπτωση δεν απέκλειε η διατύπωση της οδηγίας την ενίσχυση προβληματικών επιχειρήσεων.

(79) Επιπλέον, οι γερμανικές αρχές παραδέχθηκαν ότι ένα δάνειο χορηγούμενο βάσει της οδηγίας μπορούσε να εξασφαλισθεί είτε σε ποσοστό έως 80 % σύμφωνα με την "οδηγία της Θουριγγίας για τη χορήγηση εγγυήσεων από την Thüringer Aufbaubank σε επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες", είτε σύμφωνα με την υπό εξέταση οδηγία.

(80) Συνεπώς, κατά την άποψη της Επιτροπής, το επιχείρημα περί αποκλεισμού των προβληματικών επιχειρήσεων λόγω της ευθύνης των τραπεζών για το 40 % των δανείων δεν ευσταθεί.

(81) Επιπλέον, η Επιτροπή φρονεί ότι η συμμετοχή στην εγγύηση των δανείων βάσει της οδηγίας θα μπορούσε να αποτελέσει πλεονέκτημα για τις τράπεζες - ιδιαίτερα στην περίπτωση προβληματικών επιχειρήσεων - δεδομένου ότι χάρη στη χορήγηση δανείων για κεφάλαια κίνησης ή δανείων εξυγίανσης βελτιωνόταν συνολικά η ρευστότητα των ενισχυόμενων επιχειρήσεων και μειωνόταν ο κίνδυνος μη αποπληρωμής παλαιότερων δανείων που είχαν λάβει από την κύρια τράπεζά τους. Από οικονομικής άποψης φαίνεται, πράγματι, εύλογο για μια τράπεζα να μειώνει τον υφιστάμενο υψηλό κίνδυνο μη αποπληρωμής παλαιών χορηγηθέντων δανείων με τη χορήγηση στην οφειλέτιδά της επιχείρηση νέων πόρων για την αναδιάρθρωσή της. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο όταν το κράτος αναλαμβάνει ένα μέρος του σχετικού κινδύνου.

(82) Οι πίνακες με τις μεμονωμένες ενισχύσεις που εγκρίθηκαν ή χορηγήθηκαν βάσει της υπό εξέταση οδηγίας, τους οποίους διαβίβασαν οι γερμανικές αρχές, αποδεικνύουν ότι τελικά ενισχύθηκαν προβληματικές επιχειρήσεις.

(83) Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την άποψη των γερμανικών αρχών ότι στις περιπτώσεις που αναφέρθηκαν κατά την κίνηση της διαδικασίας (της Αutomatisierungs- und Elektronik GmbH, της Αltenburger Automaten und Metallgießerei GmbH και της Dreistreiff Kaffeerösterei) δεν επρόκειτο για προβληματικές επιχειρήσεις. Σε όλες αυτές τις επιχειρήσεις είχαν χορηγηθεί χρηματοδοτικοί πόροι από το Konsolidierungsfonds της Θουριγγίας, προτού λάβουν ενισχύσεις βάσει της υπό εξέταση οδηγίας. Ως εκ τούτου, οι ανωτέρω επιχειρήσεις ήταν υπό αναδιάρθρωση, με ενίσχυση από κρατικούς πόρους, στην πορεία της οποίας έλαβαν πρόσθετους πόρους βάσει της υπό εξέταση οδηγίας. Ωστόσο, κατά την άποψη της Επιτροπής, επρόκειτο στην ουσία μόνον για μια αναδιάρθρωση, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να πρέπει να θεωρηθούν, όπως και προηγουμένως, ως προβληματικές, παρά το γεγονός ότι χάρη στις ενισχύσεις αντιμετωπίσθηκαν τα άμεσα οικονομικά προβλήματά τους. Για το λόγο αυτό, οι πόροι που χορηγούνται βάσει της οδηγίας πρέπει να χαρακτηρισθούν ως νέες ενισχύσεις αναδιάρθρωσης ή ως πρόσθετη ενίσχυση ενός υφιστάμενου σχεδίου αναδιάρθρωσης.

(84) Όσον αφορά την εταιρεία Αutomatisierungs- und Elektronik GmbH, η Επιτροπή δεν πείθεται από τους ισχυρισμούς των γερμανικών αρχών σύμφωνα με τους οποίους η επιχείρηση η οποία καταρχήν δεν ήταν προβληματική ναι μεν έλαβε πρώτα ένα δάνειο εξυγίανσης, στη συνέχεια πόρους από το Konsolidierungsfonds (για να αντιμετωπισθούν τα προβλήματά της) και κατόπιν άλλο ένα δάνειο εξυγίανσης, αλλά παρά ταύτα εξακολούθησε να μην είναι προβληματική.

(85) Τελικά, και οι γερμανικές αρχές παραδέχθηκαν σε παρατηρήσεις τους ότι η οδηγία σχετικά με το πρόγραμμα δανειοδοτήσεων της Θουριγγίας απευθυνόταν τόσο σε υγιείς όσο και σε προβληματικές επιχειρήσεις.

(86) Το στοιχείο ενίσχυσης της εγγύησης έπρεπε να είχε συμπεριληφθεί στον υπολογισμό της έντασης ενίσχυσης των χορηγηθέντων δανείων. Αυτό καθίσταται εμφανέστερο, εάν ληφθούν υπόψη οι κίνδυνοι μη αποπληρωμής των δανείων από τις προβληματικές επιχειρήσεις.

(87) Η θέση αυτή της Επιτροπής δεν επηρεάζεται από το γεγονός ότι οι γερμανικές αρχές σε παρατηρήσεις τους αφήνουν να εννοηθεί ότι δεν γνώριζαν πως στον υπολογισμό της αξίας της ενίσχυσης κατά τα έτη 1996 και 1997 έπρεπε να συμπεριληφθεί και το στοιχείο ενίσχυσης της εγγύησης των δανείων, ιδίως ενόψει των ιδιαίτερων κινδύνων που συνεπάγεται η δανειοδότηση προβληματικών επιχειρήσεων.

(88) Η Επιτροπή δεν δέχεται το επιχείρημα αυτό, καθώς ήδη από το 1989 είχε αποστείλει στα κράτη μέλη επιστολή στην οποία επεσήμαινε ότι, κατά την άποψή της, όλες οι κρατικές εγγυήσεις εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ(19).

(89) Οι γερμανικές αρχές έπρεπε να έχουν τουλάχιστον υποψιαστεί το στοιχείο ενίσχυσης που συνεπάγεται η παροχή εγγυήσεων για δάνεια προς επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας και θα έπρεπε να έχουν κοινοποιήσει έγκαιρα στην Επιτροπή τα μέτρα που περιελάμβανε το καθεστώς, ώστε να της δοθεί η δυνατότητα να εκφέρει γνώμη(20).

(90) Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων(21), το ισοδύναμο επιχορήγησης στην περίπτωση εγγύησης δανείου μπορεί να υπολογισθεί για δεδομένο έτος είτε:

α) με τον ίδιο τρόπο που υπολογίζεται το ισοδύναμο επιχορήγησης ενός δανείου επιδοτούμενου επιτοκίου, όπου η επιδότηση επιτοκίου αντιπροσωπεύει τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου της αγοράς και του επιτοκίου που εφαρμόσθηκε χάρη στην κρατική εγγύηση, αφού αφαιρεθούν τα καταβληθέντα ασφάλιστρα, ή

β) ως η διαφορά μεταξύ του οφειλόμενου ποσού για το οποίο παρέχεται εγγύηση, πολλαπλασιαζόμενου επί το συντελεστή κινδύνου (πιθανότητα μη αποπληρωμής) και όλων των καταβληθέντων ασφαλίστρων, δηλαδή: (ποσό καλυπτόμενο από την εγγύηση × κίνδυνος) - ασφάλιστρα, ή

γ) με οποιαδήποτε άλλη αντικειμενικά αιτιολογημένη και γενικά αποδεκτή μέθοδο.

(91) Η Επιτροπή επαναλαμβάνει την άποψη που εξέφρασε στην προαναφερθείσα ανακοίνωση ότι, εφόσον για τη χορήγηση των εγγυήσεων λαμβάνεται ως βάση ένα καθεστώς ενισχύσεων, όπως στην προκειμένη περίπτωση, θα πρέπει να χρησιμοποιείται η δεύτερη μέθοδος υπολογισμού.

(92) Η Επιτροπή επαναλαμβάνει, παράλληλα, και την από καιρό διατυπωθείσα άποψη ότι στην περίπτωση κατά την οποία κατά το χρόνο χορήγησης του δανείου υπάρχουν σοβαρές υπόνοιες ότι ο οφειλέτης δεν θα είναι σε θέση να εκπληρώσει την υποχρέωσή του, η ένταση ενίσχυσης μπορεί να φθάσει μέχρι και το ποσό που καλύπτει πραγματικά η εν λόγω εγγύηση.

(93) Άλλωστε, το στοιχείο ενίσχυσης της εγγύησης μπορεί να οδηγήσει σε υπέρβαση του ορίου de minimis ακόμη και σε υγιείς επιχειρήσεις.

(94) Κατά την άποψη της Επιτροπής, η οδηγία και η εφαρμογή της αφορούν ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1, της συνθήκης ΕΚ, εφόσον δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή εμπίπτουν μεν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού αλλά υπερβαίνουν το καθορισθέν στο άρθρο 2 παράγραφος 2 του παραπάνω κανονισμού ανώτατο όριο. Το ίδιο ισχύει αντίστοιχα και για τα λοιπά καθεστώτα de minimis που ίσχυαν κατά το χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων.

(95) Η οδηγία, στο μέτρο που απευθύνεται σε προβληματικές επιχειρήσεις, παρέχει τη δυνατότητα στις ενισχυόμενες επιχειρήσεις να λάβουν χρηματοδότηση από ιδιωτική τράπεζα. Σε διαφορετική περίπτωση, οι επιχειρήσεις αυτές, λόγω της οικονομικής τους κατάστασης, δεν θα τύγχαναν καμιάς στήριξης από ιδιωτικά πιστωτικά ιδρύματα με τους συνήθεις πιστωτικούς όρους. Οι χρηματοδοτικοί αυτοί πόροι επιτρέπουν στις ενισχυόμενες επιχειρήσεις να διατηρηθούν στην αγορά ή να βελτιώσουν τη θέση τους σ' αυτή. Σε περίπτωση αποχώρησης της επιχείρησης από την αγορά, είτε θα μειωνόταν η υφιστάμενη πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα του κλάδου, είτε οι ανταγωνιστές θα καταλάμβαναν τα ελεύθερα πλέον μερίδια αγοράς. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ανταγωνιστές θα μπορούσαν να βελτιώσουν την αποδοτικότητά τους. Το πρόγραμμα δανειοδοτήσεων που εξετάζεται στην παρούσα διαδικασία δεν αποκλείει τη χορήγηση δανείων σε επιχειρήσεις που παράγουν προϊόντα ή προσφέρουν υπηρεσίες που αποτελούν αντικείμενο ενδοκοινοτικών συναλλαγών. Ως εκ τούτου, πρέπει να θεωρηθεί ότι τα χρηματοδοτικά μέτρα που εξετάζει η παρούσα διαδικασία μπορούν να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών.

(96) Ακόμη και υγιείς επιχειρήσεις δεν θα μπορούσαν να λάβουν τέτοια χρηματοδότηση με τους προσφερόμενους όρους και να βελτιώσουν, συνεπώς, με τα χορηγούμενα δάνεια για κεφάλαια κίνησης τη θέση τους στην κοινή αγορά έναντι των ανταγωνιστών τους. Αυτό ισχύει ιδίως για τις υγιείς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους ευαίσθητους τομείς. Οι αγορές των ευαίσθητων τομέων χαρακτηρίζονται από πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα. Η ευνοϊκή μεταχείριση των συγκεκριμένων αυτών επιχειρήσεων που χρηματοδοτούνται με τα εν λόγω δάνεια έχει ως αποτέλεσμα να ενισχυθεί η θέση τους στο ενδοκοινοτικό εμπόριο έναντι των υπολοίπων ανταγωνιστών και να επηρεαστεί, συνεπώς, το εμπόριο.

(97) Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η οδηγία και η εφαρμογή της συνιστούν ενισχύσεις, κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, υπέρ επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο ενδοκοινοτικό εμπόριο.

(98) Με βάση τις παρατηρήσεις των γερμανικών αρχών, η Επιτροπή σχημάτισε την άποψη ότι η ιδιωτική τράπεζα ως πιστωτής δεν επωφελήθηκε από τη χορήγηση των δανείων εξυγίανσης κατά τρόπο που να δημιουργεί στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό.

(99) Στην ανακοίνωση της Επιτροπής για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων, η Επιτροπή θεωρεί ότι σε περίπτωση που κάποια κρατική εγγύηση παρέχεται εκ των υστέρων για δάνειο ή άλλη οικονομική υποχρέωση που έχει ήδη συμφωνηθεί, χωρίς να προσαρμοσθούν ανάλογα οι όροι της υποχρέωσης αυτής, ή σε περίπτωση που ένα εγγυημένο δάνειο χρησιμοποιηθεί για την αποπληρωμή άλλου, μη εγγυημένου δανείου, από το ίδιο πιστωτικό ίδρυμα, η εγγύηση μπορεί να συνιστά ενίσχυση και προς τον πιστωτή, καθόσον εξασφαλίζονται περισσότερο τα δάνεια.

(100) Μολονότι, σύμφωνα με τη διατύπωση του άρθρου 2 στοιχείο β) της οδηγίας τα υφιστάμενα προβλήματα ρευστότητας των επιχειρήσεων θα αντιμετωπίζονταν με αναχρηματοδότηση των βραχυπρόθεσμων δανειακών υποχρεώσεων με μακροπρόθεσμα δάνεια επιδοτούμενου επιτοκίου, οι γερμανικές αρχές επεσήμαναν στις παρατηρήσεις τους ότι η αναχρηματοδότηση από την Thüringer Aufbaubank των υφιστάμενων βραχυπρόθεσμων δανειακών υποχρεώσεων των επιχειρήσεων προς την κύρια τράπεζά τους ήταν δυνατή μόνο χωρίς τη συνεγγύησή της Thüringer Aufbaubank.

(101) Δεδομένου ότι αποκλειόταν η αναχρηματοδότηση των υφιστάμενων δανειακών υποχρεώσεων των επιχειρήσεων προς την κύρια τράπεζά τους με συνεγγύηση της Thüringer Aufbaubank, η οδηγία δεν φαίνεται ότι παρέχει ενισχύσεις προς τους πιστωτές. Το γεγονός ότι η σταθεροποίηση μιας προβληματικής επιχείρησης αποβαίνει σε όφελος όλων των πιστωτών της αποτελεί λογική συνέπεια των ενισχύσεων και δεν συνιστά per se ενίσχυση υπέρ των πιστωτών της κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

4.2. Νομιμότητα της ενίσχυσης

(102) Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι οι γερμανικές αρχές χορήγησαν τις ενισχύσεις εφαρμόζοντας εσφαλμένα τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001 και κατά παράβαση του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ.

4.3. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την κοινή αγορά, στο μέτρο που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή στο πεδίο εφαρμογής άλλων σχετικών καθεστώτων de minimis

(103) Εξετάζοντας το πρόγραμμα δανειοδοτήσεων, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι αυτό απευθυνόταν τόσο σε υγιείς όσο και σε προβληματικές επιχειρήσεις.

(104) Στο μέτρο που οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν σε προβληματικές επιχειρήσεις, αποτελούσαν ενισχύσεις αναδιάρθρωσης ή ενισχύσεις διάσωσης κατά την έννοια με την οποία οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται στις κατευθυντήριες γραμμές του 1994 που επικυρώθηκαν με τις κατευθυντήριες γραμμές του 1999(22).

(105) Στο μέτρο που οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν σε υγιείς επιχειρήσεις, πρόκειται για λειτουργικές ενισχύσεις, κατά την έννοια της ανακοίνωσης της Επιτροπής του 1988 σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις περιφερειακές ενισχύσεις(23). Η ανακοίνωση αυτή τροποποιήθηκε με τις κατευθυντήριες γραμμές κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα(24) το 1998, ενώ με την τροποποίηση των κατευθυντηρίων γραμμών κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα(25) το 2000, κατά βάση επικυρώθηκε και αναλύθηκε διεξοδικότερα.

(106) Στη συνέχεια εξετάζεται το συμβιβάσιμο για κάθε ένα από αυτά τα πεδία εφαρμογής στο πλαίσιο των εκάστοτε εφαρμοστέων κανόνων(26).

4.3.1. Ενισχύσεις αναδιάρθρωσης βάσει της οδηγίας

(107) Όσον αφορά την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων, το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την κοινή αγορά προϋπέθετε, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 1994, την τήρηση των ακόλουθων όρων:

α) υποβολή και υλοποίηση ενός σχεδίου αναδιάρθρωσης για τη μακροπρόθεσμη αποκατάσταση της βιωσιμότητας της επιχείρησης·

β) σημαντική συνεισφορά της δικαιούχου επιχείρησης και των εταίρων της·

γ) περιορισμός του ύψους της ενίσχυσης στο ελάχιστο απαραίτητο·

δ) τήρηση των ειδικών κανόνων για τους ευαίσθητους τομείς, όσον αφορά την κοινοποίηση μεμονωμένων περιπτώσεων·

ε) χορήγηση των ενισχύσεων αναδιάρθρωσης άπαξ, εκτός εάν υπάρξουν απρόβλεπτες και έκτακτες καταστάσεις, για τις οποίες δεν ευθύνεται η επιχείρηση. Μετά το 1995, η Επιτροπή ανέπτυξε μια πρακτική στη λήψη αποφάσεων, σύμφωνα με την οποία η επανειλημμένη χορήγηση ενισχύσεων αναδιάρθρωσης στην ίδια επιχείρηση έπρεπε να κοινοποιείται μεμονωμένα, εφόσον το ποσό της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης που χορηγήθηκε παλαιότερα υπερέβαινε το ένα εκατομμύριο ευρώ(27)·

στ) μεμονωμένη κοινοποίηση των ενισχύσεων σε μεγάλες επιχειρήσεις.

(108) Η οδηγία θέτει ως προϋπόθεση χορήγησης δανείων για κεφάλαια κίνησης την υποβολή ενός μεσοπρόθεσμου σχεδίου που θα εξασφαλίζει την αποδοτικότητα και τη φερεγγυότητα της επιχείρησης. Επιπλέον, θα πρέπει η επιχείρηση και η κύρια τράπεζά της να συμμετέχουν σε σημαντικό βαθμό με ίδιους πόρους. Δεν απαιτείται η υποβολή σχεδίου αναδιάρθρωσης.

(109) Προϋπόθεση για τη χορήγηση δανείων εξυγίανσης βάσει της οδηγίας αποτελεί η ύπαρξη ενός βιώσιμου σχεδίου συνολικής τακτοποίησης των υποχρεώσεων της επιχείρησης, το οποίο, λαμβάνοντας υπόψη το δάνειο εξυγίανσης, θα μπορεί να οδηγήσει στη μόνιμη αντιμετώπιση των προβλημάτων της επιχείρησης. Και στην περίπτωση αυτή, η επιχείρηση και η κύρια τράπεζά της πρέπει να συμμετέχουν σε σημαντικό βαθμό με ίδιους πόρους.

(110) Η οδηγία, όσον αφορά τον όρο του ελάχιστου απαραίτητου ποσού, προβλέπει ότι, κατά τη χορήγηση δανείων εξυγίανσης και δανείων για κεφάλαια κίνησης, το ανώτατο ποσό του δανείου δεν επιτρέπεται να υπερβεί το ποσό που είναι άμεσο αναγκαίο για την αντιμετώπιση των προβλημάτων.

(111) Η οδηγία επιβάλλει μεν την υποχρέωση της κοινοποίησης μεμονωμένων περιπτώσεων στους ευαίσθητους τομείς, η διάταξη αυτή ωστόσο δεν τηρήθηκε, απόλυτα τουλάχιστον, στον ευαίσθητο τομέα της γεωργίας.

(112) Από τη διατύπωση της οδηγίας δεν προκύπτει η απαγόρευση της επανειλημμένης χορήγησης ενισχύσεων αναδιάρθρωσης ή η υποχρέωση κοινοποίησης της επανειλημμένης χορήγησης ενισχύσεων, όταν το ποσό της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης που δόθηκε παλαιότερα υπερέβαινε το ένα εκατομμύριο ευρώ. Τέλος, η οδηγία δεν επιβάλλει τη μεμονωμένη κοινοποίηση των ενισχύσεων προς μεγάλες επιχειρήσεις.

(113) Η Επιτροπή κατέληξε, βάσει των ανωτέρω, στην άποψη ότι η οδηγία δεν πληροί τις προϋποθέσεις των κατευθυντηρίων γραμμών του 1994 και δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά. Στο μέτρο που χορηγήθηκαν ενισχύσεις αναδιάρθρωσης προς προβληματικές επιχειρήσεις βάσει της εν λόγω οδηγίας, οι ενισχύσεις αυτές δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.

4.3.2. Ενισχύσεις διάσωσης

(114) Όσον αφορά τις ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικών επιχειρήσεων, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994 θέτουν ως προϋπόθεση του συμβιβάσιμού τους με την κοινή αγορά τον περιορισμό σε ενισχύσεις διάσωσης υπό μορφή κρατικών δανείων χορηγούμενων με τους όρους της αγοράς ή υπό μορφή κρατικών εγγυήσεων για δάνεια από τον ιδιωτικό τομέα. Η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούται στην προκειμένη περίπτωση, δεδομένου ότι τα δάνεια είναι επιδοτούμενου επιτοκίου.

(115) Στο μέτρο που η χορήγηση των ενισχύσεων διάσωσης γίνεται βάσει της οδηγίας, οι εν λόγω ενισχύσεις δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.

4.3.3. Λειτουργικές ενισχύσεις προς υγιείς επιχειρήσεις

(116) Όσον αφορά τα δάνεια σε οικονομικά υγιείς επιχειρήσεις, αυτά προσέφεραν στις ενισχυθείσες επιχειρήσεις ρευστότητα που, σύμφωνα με την οδηγία, δεν προοριζόταν για επενδύσεις. Η Επιτροπή φρονεί ότι επρόκειτο για λειτουργικές ενισχύσεις, οι οποίες πρέπει να εξετασθούν βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής του 1988 σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις περιφερειακές ενισχύσεις και της μετέπειτα πρακτικής της Επιτροπής, που επιβεβαιώθηκε με τις κατευθυντήριες γραμμές κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα του 1998.

(117) Το ομόσπονδο κράτος της Θουριγγίας αποτελούσε, σύμφωνα με τον ισχύοντα κατά την περίοδο 1996-1999 χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων, επιλέξιμη περιοχή κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ. Η προαναφερθείσα ανακοίνωση της Επιτροπής του 1988 προβλέπει ότι η Επιτροπή μπορεί, σε αναγνώριση των ειδικών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι περιοχές του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ [πρώην άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ], να επιτρέπει, κατά παρέκκλιση, ορισμένες λειτουργικές ενισχύσεις στις περιφέρειες αυτές, εφόσον είναι περιορισμένης χρονικής διάρκειας, προορίζονται για την κάλυψη των διαρθρωτικών μειονεκτημάτων των επιχειρήσεων που βρίσκονται σε τέτοιες περιφέρειες και δεν αφορούν ευαίσθητους τομείς που διέπονται από ειδικούς κοινοτικούς κανόνες.

(118) Περαιτέρω, η Επιτροπή ανέπτυξε κατά τη δεκαετία του 1990 μια πρακτική, σύμφωνα με την οποία οι ενισχύσεις πρέπει να μειώνονται προοδευτικά. Ο όρος αυτός επιβεβαιώνεται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα του 1998.

(119) Κατά την άποψη της Επιτροπής, ο όρος της περιορισμένης χρονικής διάρκειας δεν τηρήθηκε, μολονότι η οδηγία έπαυσε να ισχύει στις 31 Μαΐου 1999(28).

(120) Κατά τον έλεγχο του όρου αυτού, η Επιτροπή δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στη συγκεκριμένη οδηγία, αλλά πρέπει να λάβει υπόψη της και το γεγονός ότι η εν λόγω οδηγία διαδέχθηκε δύο προγενέστερα καθεστώτα(29). Τα δύο αυτά προγενέστερα καθεστώτα τέθηκαν σε ισχύ στις 20 Ιουλίου 1993 και αντικαταστάθηκαν από την υπό εξέταση οδηγία στις 16 Ιανουαρίου 1996. Η Επιτροπή πρεσβεύει την άποψη ότι η παράταση των δύο προηγούμενων καθεστώτων μέσω της υπό εξέταση οδηγίας δεν συμφωνεί με το πνεύμα της αρχής της περιορισμένης χρονικής διάρκειας, όπως αυτό προκύπτει από την ανακοίνωση της Επιτροπής του 1988 σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις περιφερειακές ενισχύσεις και τις κατευθυντήριες γραμμές κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα. Περαιτέρω, οι γερμανικές αρχές δεν επικαλέστηκαν κανένα λόγο που να αποκλείει την περίπτωση να χορηγήθηκαν λειτουργικές ενισχύσεις βάσει της υπό εξέταση οδηγίας κατά το χρονικό διάστημα από τις 20 Ιουλίου 1993 έως τις 31 Μαΐου 1999. Αυτό δεν έρχεται σε αντίθεση με το επιχείρημα ότι κάθε μεμονωμένο δάνειο ήταν περιορισμένης χρονικής διάρκειας.

(121) Κατά τη δεκαετία του 1990, η Επιτροπή ανέπτυξε μια πάγια πρακτική, σύμφωνα με την οποία οι λειτουργικές ενισχύσεις έπρεπε να μειώνονται προοδευτικά.(30) Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η ίδια η οδηγία και η εφαρμογή της έπρεπε να πληρούν τον όρο της προοδευτικής μείωσης από τη στιγμή που η οδηγία τέθηκε σε ισχύ, στις 16 Ιανουαρίου 1996. Κάτι τέτοιο, ωστόσο, δεν προβλεπόταν από την οδηγία.

(122) Επιπλέον, η οδηγία δεν θέτει ρητά τον όρο να χορηγούνται τα δάνεια άπαξ και μόνον. Αντίθετα, σε μια τουλάχιστον περίπτωση (Automatisierungs- und Elektronik GmbH) αποκαλύφθηκε ότι μια επιχείρηση έλαβε ενισχύσεις τόσο στις 22 Ιουνίου 1995 βάσει του προγράμματος Konsolidierungsprogramm της Θουριγγίας όσο και βάσει της υπό εξέταση οδηγίας. Επίσης, οι γερμανικές αρχές δεν αιτιολόγησαν την ανάγκη να συνεχισθεί η χορήγηση των ενισχύσεων.

(123) Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να υπογραμμισθεί ο έκτακτος χαρακτήρας της έγκρισης λειτουργικών ενισχύσεων από την Επιτροπή. Ούτε η ανακοίνωση της Επιτροπής του 1988 σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις περιφερειακές ενισχύσεις, ούτε οι κατευθυντήριες γραμμές κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα του 1998 (σημείο 4.15) παρέχουν τη δυνατότητα χορήγησης λειτουργικών ενισχύσεων σε επιχειρήσεις για τη διατήρησή τους στην αγορά. Οι ανωτέρω κατευθυντήριες γραμμές, γενικά, επιβεβαιώνουν τον προσανατολισμό της μεθόδου του 1988, καθώς απαιτούν την αιτιολόγηση των λειτουργικών ενισχύσεων βάσει της συμβολής τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και του χαρακτήρα τους και ορίζουν ότι το ύψος τους πρέπει να είναι ανάλογο προς τα σχετικά προβλήματα την ύπαρξη των οποίων καλούνται να τεκμηριώσουν τα κράτη μέλη.

(124) Η περιοχή της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, στην οποία περιλαμβάνεται η Θουριγγία, μειονεκτούσε όσον αφορά την υποδομή τα πρώτα χρόνια μετά την ένωση της Γερμανίας. Ωστόσο, κατά την άποψη της Επιτροπής, το πρόβλημα αυτό αμβλύνθηκε αισθητά μετά από σημαντικές επενδύσεις της Γερμανίας σε έργα υποδομής, στο πλαίσιο του προγράμματος Αufbau-Ost, μέχρι το 1996, οπότε τέθηκε σε εφαρμογή το τρέχον πρόγραμμα του ομόσπονδου κράτους της Θουριγγίας. Εξάλλου, στο πλαίσιο της διαδικασίας, ουδόλως τεκμηριώθηκε ότι οι χορηγηθείσες ενισχύσεις ήταν αναγκαίες για την αντιστάθμιση σοβαρών μειονεκτημάτων κόστους και έργων υποδομής.

(125) Περαιτέρω, η έντονη επενδυτική δραστηριότητα στη Θουριγγία μετά το 1996 ανατρέπει το επιχείρημα ότι η διατήρηση των υφιστάμενων επενδύσεων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την προσέλκυση νέων. Αυτό το επιχείρημα για τη διατήρηση "βιομηχανικών πυρήνων" ίσως να ίσχυε κατά την πρώτη φάση ένταξης των νέων ομόσπονδων κρατών στην ενωμένη Γερμανία και αξιολογήθηκε από την Επιτροπή στις αποφάσεις της σχετικά με την Treuhandanstalt και ορισμένα μεγάλα σχέδια (EKO-Stahl, Leuna 2000). Για το υπό εξέταση χρονικό διάστημα, όμως, το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί. Οι γερμανικές αρχές, εξάλλου, δεν το επικαλέσθηκαν.

(126) Επιπλέον, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το πρόγραμμα δανειοδοτήσεων του ομόσπονδου κράτους της Θουριγγίας δεν απευθυνόταν αποκλειστικά σε μικρές επιχειρήσεις παραδοσιακών κλάδων της οικονομίας, που χωρίς εξωτερική βοήθεια δεν μπορούν να αναπτυχθούν. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, όσον αφορά την προώθηση των επενδύσεων στα νέα ομόσπονδα κράτη, την εποχή εκείνη δεν υπήρχε έλλειψη εγκεκριμένων από την Επιτροπή μέσων για τη χρηματοδότηση αρχικών επενδύσεων. Η Επιτροπή αναγνώρισε, πράγματι, με διάφορες αποφάσεις της ότι στα νέα ομόσπονδα κράτη παρουσιάζεται μια ιστορικά τεκμηριωμένη έλλειψη ιδίων κεφαλαίων, οφειλόμενη στην έλλειψη της δυνατότητας απόκτησης περιουσιακών στοιχείων στην πρώην Ανατολική Γερμανία. Στη βάση αυτή, η Επιτροπή ενέκρινε μια σειρά πολύ περιορισμένων λειτουργικών ενισχύσεων.

(127) Το αντικείμενο ενίσχυσης της οδηγίας δεν αποκλείει βέβαια τη δυνατότητα χρηματοδότησης της ανάπτυξης. Γενικά, το πρόγραμμα δεν έχει έντονο αναπτυξιακό προσανατολισμό ούτε προωθεί τις διαρθρωτικές αλλαγές, αλλά έχει, κατά κύριο λόγο, αμυντικό και προσανατολίζεται, συνεπώς, στο να τις παρεμποδίζει. Τα μέτρα, όμως, που δυσχεραίνουν τις διαρθρωτικές αλλαγές δεν συμβάλλουν μακροπρόθεσμα στην επιτυχία του στόχου της περιφερειακής ανάπτυξης.

(128) Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή φρονεί ότι δεν έχει αποδειχθεί η συμβολή των εν λόγω λειτουργικών ενισχύσεων στην περιφερειακή ανάπτυξη.

(129) Η Επιτροπή διαπιστώνει, περαιτέρω, ότι οι ευαίσθητοι τομείς, παρά το γράμμα της οδηγίας, δεν αποκλείστηκαν από τη χορήγηση λειτουργικών ενισχύσεων. Η εφαρμογή της οδηγίας στον ευαίσθητο τομέα της γεωργίας αποδεικνύει ότι, παρά το γράμμα της οδηγίας, αυτή εφαρμόσθηκε σε έναν τουλάχιστον ευαίσθητο τομέα.

(130) Για όλους τους προαναφερόμενους λόγους, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, στο μέτρο που οι λειτουργικές ενισχύσεις χορηγήθηκαν βάσει της οδηγίας σε υγιείς επιχειρήσεις, αυτές δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. Η οδηγία παρατείνει το χρονικό διάστημα εντός του οποίου μπορούν να χορηγηθούν λειτουργικές ενισχύσεις, δεν απαιτεί την προοδευτική μείωση των ενισχύσεων, δεν αποκλείει την ενίσχυση επιχειρήσεων των ευαίσθητων τομέων και, συνεπώς, δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά.

(131) Η Επιτροπή θεωρεί ότι στην προκειμένη περίπτωση δεν τυγχάνουν εφαρμογής οι εξαιρέσεις του άρθρου 87 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι η οδηγία δεν εξυπηρετεί κανέναν από τους εκεί αναφερόμενους στόχους. Εξάλλου, ούτε οι γερμανικές αρχές επικαλέστηκαν κάποια από τις εν λόγω εξαιρέσεις(31).

(132) Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, εκτός από τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις, για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων, σε ό,τι αφορά την οδηγία, δεν τυγχάνουν εφαρμογής άλλα ειδικά καθεστώτα ενισχύσεων με οριζόντια στοχοθέτηση, σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι η οδηγία δεν υπηρετεί κάποιον από τους ειδικούς στόχους, ούτε οι γερμανικές αρχές ισχυρίσθηκαν κάτι τέτοιο.

(133) Εξάλλου, κατά την άποψη της Επιτροπής, οι ενισχύσεις, δεν αποσκοπούν στην προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή στην άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους. Επίσης, δεν εξυπηρετούν την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η Επιτροπή καταλήγει, συνεπώς, στο συμπέρασμα ότι ούτε το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο β), ούτε το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της συνθήκης ΕΚ τυγχάνουν εφαρμογής αναφορικά με την οδηγία.

(134) Ορισμένες περιπτώσεις εφαρμογής της υπό εξέταση οδηγίας ενδέχεται να έχουν αποτελέσει αντικείμενο κάποιας άλλης επίσημης διαδικασίας έρευνας, σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ. Η παρούσα απόφαση δεν αφορά τις περιπτώσεις αυτές.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

(135) Το καθεστώς ενισχύσεων δεν κοινοποιήθηκε και, συνεπώς, σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3, της συνθήκης ΕΚ, είναι παράνομο. Οι ενισχύσεις οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή στο πεδίο εφαρμογής των λοιπών καθεστώτων de minimis που ίσχυαν κατά το χρόνο της χορήγησής τους και οι οποίες χορηγήθηκαν σε επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, είναι παράνομες.

(136) Η εφαρμογή της οδηγίας δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, στο μέτρο που επηρεάζεται το ενδοκοινοτικό εμπόριο, καθώς παρέχει τη δυνατότητα να χορηγούνται ενισχύσεις διάσωσης με ευνοϊκούς όρους εκτός του πεδίου των καθεστώτων de minimis και επιτρέπει να χορηγούνται περισσότερες από μια ενισχύσεις αναδιάρθρωσης ή/και δεν απαιτεί την κοινοποίηση της επανειλημμένης χορήγησης ενισχύσεων, όταν το χορηγηθέν ποσό υπερβαίνει το ένα εκατομμύριο ευρώ. Όσον αφορά τις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης που χορηγήθηκαν υπό το σκέλος της οδηγίας για τα κεφάλαια κίνησης, δεν ήταν απαραίτητη η υποβολή σχεδίου αναδιάρθρωσης. Επιπλέον, η οδηγία εφαρμόστηκε σε έναν τουλάχιστον ευαίσθητο τομέα, και προβλέπει, επίσης, τη χορήγηση λειτουργικών ενισχύσεων προς υγιείς επιχειρήσεις χωρίς να επιβάλει την προοδευτική μείωσή τους.

(137) Κατά συνέπεια, δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά η εφαρμογή της οδηγίας εκτός του πεδίου ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή των προγενέστερων καθεστώτων σχετικά με τις προβληματικές επιχειρήσεις και τη χορήγηση λειτουργικών ενισχύσεων προς υγιείς επιχειρήσεις.

(138) Σύμφωνα με την πάγια θέση της Επιτροπής στις αποφάσεις της, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν παράνομα κατά το άρθρο 87 της συνθήκης ΕΚ και είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά πρέπει να ανακτώνται από τους δικαιούχους τους, εφόσον δεν καλύπτονται από κάποιο καθεστώς de minimis. Η θέση αυτή επιβεβαιώθηκε και με το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 92 της συνθήκης ΕΚ(32). Σύμφωνα με το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, το οικείο κράτος μέλος λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο. Για να αποσαφηνιστεί οριστικά ο αριθμός των δικαιούχων που θίγονται από την ανάκτηση, η Επιτροπή φρονεί πως οι γερμανικές αρχές πρέπει να καταρτίσουν κατάλογο με όλες τις επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η οδηγία που θέσπισε το ομόσπονδο κράτος της Θουριγγίας για τη δανειοδότηση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (εφεξής "η οδηγία") συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

Η οδηγία δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1, της συνθήκης ΕΚ, στο μέτρο που οι χορηγηθείσες ενισχύσεις εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή, εφόσον δεν εμπίπτουν σ' αυτό, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των καθεστώτων de minimis που ίσχυαν κατά το χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων και, επιπλέον, σωρευτικά με τις λοιπές χορηγηθείσες de minimis ενισχύσεις, δεν υπερβαίνουν το αντίστοιχο ανώτατο όριο de minimis του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή των άλλων σχετικών καθεστώτων de minimis.

Η οδηγία δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, στο μέτρο που οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν σε επιχειρήσεις που παράγουν προϊόντα ή προσφέρουν υπηρεσίες που δεν αποτελούν αντικείμενο ενδοκοινοτικού εμπορίου.

Στο μέτρο που η οδηγία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, συνιστά παράνομη ενίσχυση.

Άρθρο 2

Στο μέτρο που η οδηγία προβλέπει τη χορήγηση λειτουργικών ενισχύσεων προς υγιείς επιχειρήσεις, δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, εφόσον εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

Άρθρο 3

Στο μέτρο που η οδηγία προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης προς προβληματικές επιχειρήσεις, δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, εφόσον εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 87, παράγραφος 1, της συνθήκης ΕΚ.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση δεν αφορά τις περιπτώσεις εφαρμογής της οδηγίας που αποτέλεσαν ήδη αντικείμενο κάποιας άλλης επίσημης διαδικασίας έρευνας ή επίσημης απόφασης της Επιτροπής. Οι γερμανικές αρχές, στο πλαίσιο της εκτέλεσης της απόφασης, θα καταρτίσουν κατάλογο με τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις.

Άρθρο 5

Η Γερμανία υποχρεούται να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να ανακτήσει τις παρανόμως χορηγηθείσες ενισχύσεις που αναφέρονται στα άρθρα 2 και 3.

Η ανάκτηση των ενισχύσεων θα πραγματοποιηθεί άμεσα, σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες, στο μέτρο που αυτές επιτρέπουν την άμεση και ουσιαστική εφαρμογή της απόφασης. Στα ποσά των επιστρεπτέων ενισχύσεων περιλαμβάνονται οι τόκοι που αναλογούν στο χρονικό διάστημα από τη χορήγηση της παράνομης ενίσχυσης στο δικαιούχο μέχρι την πραγματική επιστροφή της. Οι τόκοι υπολογίζονται βάσει του συντελεστή που εφαρμόστηκε για τον υπολογισμό του ισοδύναμου επιχορήγησης της περιφερειακής ενίσχυσης.

Άρθρο 6

Στο πλαίσιο της εκτέλεσης της παρούσας απόφασης, οι γερμανικές αρχές θα καταρτίσουν κατάλογο με τις ενεχόμενες επιχειρήσεις στις περιπτώσεις οι οποίες δεν υπάγονται στο τομεακό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 ή στις οποίες, εάν συνυπολογισθεί το στοιχείο ενίσχυσης που συνεπάγεται η εγγύηση των δανείων και οι λοιπές ενισχύσεις de minimis που χορηγήθηκαν κατά την εν λόγω χρονική περίοδο, υπάρχει υπέρβαση του ανώτατου όρίου του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001.

Στον κατάλογο αυτό θα παρουσιάζονται ξεχωριστά οι υγιείς και οι προβληματικές επιχειρήσεις και θα αναφέρεται το τμήμα του προγράμματος βάσει του οποίου χορηγήθηκε η ενίσχυση. Επίσης, οι γερμανικές αρχές θα αναφέρουν τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για την κατάταξη των επιχειρήσεων στην κατηγορία των προβληματικών.

Στο πλαίσιο αυτό, οι γερμανικές αρχές θα αναπτύξουν μια μέθοδο υπολογισμού του στοιχείου ενίσχυσης που συνεπάγεται η εγγύηση των δανείων, βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων.

Στο πλαίσιο της εκτέλεσης της παρούσας απόφασης, οι γερμανικές αρχές θα καταρτίσουν κατάλογο με τις επιχειρήσεις οι οποίες ενισχύθηκαν βάσει της οδηγίας αλλά δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001, και οι οποίες παράγουν προϊόντα ή προσφέρουν υπηρεσίες που δεν αποτελούν αντικείμενο ενδοκοινοτικού εμπορίου, αναφέροντας, παράλληλα, τα κριτήρια που χρησιμοποίησαν.

Άρθρο 7

Η Γερμανία ανακοινώνει στην Επιτροπή εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης τα μέτρα που έλαβε προκειμένου να συμμορφωθεί με αυτή.

Άρθρο 8

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 2002.

Για την Επιτροπή

Mario Monti

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΦΕK του ομόσπονδου κράτους της Θουριγγίας αριθ. 7/1996, σ. 390.

(2) ΕΕ C 213 της 19.8.1992, σ. 2.

(3) ΕΕ C 108 της 17.4.1999, σ. 29.

(4) Στην εταιρεία Korn Fahrzeuge und Technik GmbH χορηγήθηκε δάνειο σύμφωνα με το εξεταζόμενο εδώ πρόγραμμα.

(5) ΦΕK του ομόσπονδου κράτους της Θουριγγίας αριθ. 22/1999, σ. 1236-1237.

(6) ΕΕ C 368 της 23.12.1994, σ. 12.

(7) Εννοείται προφανώς η διαδικασία ΝΝ 74/95.

(8) Εννοείται προφανώς η διαδικασία ΝΝ 74/95.

(9) Εννοείται προφανώς η διαδικασία ΝΝ 74/95.

(10) Σύμφωνα με την επιστολή αυτή, ως ένταση ενίσχυσης πρέπει να θεωρείται το 0,5 % του εγγυημένου ποσού του δανείου για τις βιώσιμες επιχειρήσεις, ενώ δύναται να ανέλθει μέχρι το 100 % του εγγυημένου ποσού του δανείου για τις προβληματικές.

(11) Ενίσχυση Ν 117/96 (ΕΕ C 288 της 23.9.1997, σ. 5).

(12) ΕΕ C 29 της 2.2.1996, σ. 2.

(13) ΕΕ L 60 της 9.3.1999, σ. 61.

(14) Βλέπε υποσημείωση 2.

(15) ΕΕ C 68 της 6.3.1996, σ. 9.

(16) ΕΕ L 10 της 13.1.2001, σ. 30.

(17) Εξάλλου, το εν λόγω κοινοτικό πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ με τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Με την απόφαση 1999/183/ΕΚ, η Επιτροπή έκρινε ότι τα καθεστώτα ενισχύσεων της Γερμανίας δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, στο μέτρο που δεν συμμορφώνονται προς το κοινοτικό πλαίσιο και τα ενδεδειγμένα μέτρα για τις κρατικές ενισχύσεις (σχετικά με επενδύσεις στον τομέα της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων), που κοινοποιήθηκαν στη Γερμανία με την επιστολή SG (95) D/13086, της 20ής Οκτωβρίου 1995.

(18) Σχετικά με τις μη κοινοποιηθείσες ενισχύσεις, στο σημείο 101 στοιχείο β), των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών του 1999, όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (ΕΕ C 288 της 9.10.1999, σ. 2), ορίζεται ότι η Επιτροπή θα εξετάζει κατά πόσον συμβιβάζεται με την κοινή αγορά κάθε ενίσχυση διάσωσης και αναδιάρθρωσης, η οποία χορηγείται χωρίς την άδειά της και, επομένως, κατά παράβαση του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ, με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές που ισχύουν κατά το χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή εξέτασε το καθεστώς με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές του 1994.

(19) Επιστολή της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη SG(89) D/4328, της 5ης Απριλίου 1989.

(20) Αυτό καθίσταται εμφανέστερο εάν ληφθεί υπόψη η απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 19/95 - Γερμανία - τελική αρνητική απόφαση, κρατικές εγγυήσεις των ομόσπονδων κρατών της Σαξονίας-Άνχαλτ, της Κάτω Σαξονίας, της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, της Ρηνανίας-Παλατινάτου, της Βαυαρίας, της Βρέμης, του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, του Schleswig-Holstein και της Σαξονίας για μέτρα αναδιάρθρωσης μεγάλων προβληματικών επιχειρήσεων [Επιστολή SG(96) D/3694 της 3ης Απριλίου 1996], στην οποία η Επιτροπή εκφράζει εκτενώς την άποψή της σχετικά με το χαρακτήρα ενίσχυσης που εμπεριέχουν οι εγγυήσεις.

(21) ΕΕ C 71 της 11.3.2000, σ. 14.

(22) Σύμφωνα με το σημείο 2.2 των κατευθυντηρίων γραμμών του 1994, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές εφαρμόζονται μόνο στο βαθμό που συμβιβάζονται με τους ειδικούς κανόνες στους οποίους υπόκεινται οι ευαίσθητοι τομείς. Κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο ίσχυαν ειδικοί κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις στη γεωργία, την αλιεία, τη χαλυβουργία, τη ναυπηγική βιομηχανία, την κλωστοϋφαντουργία και τα είδη ένδυσης, τις συνθετικές ίνες, την αυτοκινητοβιομηχανία, τις μεταφορές και τη βιομηχανία άνθρακα. Στο γεωργικό τομέα, η εφαρμογή των ειδικών κανόνων της Επιτροπής για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης σε μεμονωμένους αποδέκτες ως εναλλακτική λύση στις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές βρισκόταν στη διακριτική ευχέρεια του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους.

Την 1η Ιανουαρίου 1998 τέθηκαν σε ισχύ οι κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των κρατικών ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, οι οποίες διαφέρουν από τους προγενέστερους κανόνες που περιέχονται στις κατευθυντήριες γραμμές του 1994 μόνο σε ότι αφορά το γεωργικό τομέα (ΕΕ C 283 της 19.9.1997, σ. 2).

(23) ΕΕ C 212 της 12.8.1988, σ. 2.

(24) ΕΕ C 74 της 10.3.1998, σ. 9.

(25) ΕΕ C 258 της 9.9.2000, σ. 5.

(26) ΕΕ C 119 της 22.5.2002 [Για την εννοιολογική οριοθέτηση η Επιτροπή παραπέμπει στα προαναφερθέντα κείμενα. Η Επιτροπή εξέτασε τις ενισχύσεις προς υγιείς επιχειρήσεις με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής του 1988 σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις περιφερειακές ενισχύσεις. Το αποτέλεσμα δεν θα άλλαζε ακόμη και αν εφαρμόζονταν οι κατευθυντήριες γραμμές του 1998 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα].

(27) Για παράδειγμα, απόφαση της Επιτροπής SG(96) D/1946, της 6ης Φεβρουαρίου 1996, σχετικά με την κρατική ενίσχυση ΝΝ 74/95 -Konsolidierungsfonds της Θουριγγίας για προβληματικές επιχειρήσεις.

(28) Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το εν λόγω πρόγραμμα δανειοδοτήσεων της Θουριγγίας αντικαταστάθηκε την 1η Ιουνίου 1999 από ένα νέο πρόγραμμα δανειοδοτήσεων, το οποίο εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι συνάδει με τους εφαρμοστέους κανόνες de minimis.

(29) Πρόγραμμα Konsolidierungsprogramm της Θουριγγίας, C 85/98 και πρόγραμμα Umlaufmittelprogramm (πρόγραμμα χορήγησης κεφαλαίων κίνησης) της Θουριγγίας, C 28/99.

(30) Η πρακτική αυτή επικυρώθηκε με την ψήφιση των ενδεδειγμένων μέτρων για την προσαρμογή των υφιστάμενων καθεστώτων περιφερειακών ενισχύσεων στις διατάξεις των κατευθυντηρίων γραμμών κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα του 2000 με την επιστολή SG (98) D/1670 της Επιτροπής, της 24.2.1998.

(31) Σε ό,τι αφορά την εφαρμογή της εξαίρεσης του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή παραπέμπει στο αιτιολογικό της απόφασης του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικά με το άρθρο 52 παράγραφος 8 του γερμανικού νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, βλέπε απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2000 στην υπόθεση C 156/98, Γερμανία κατά Επιτροπής (αδημοσίευτη).

(32) ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1.