ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 4ης Νοεμβρίου 1992 περί των ενισχύσεων που χορηγούνται από την ισπανική κυβέρνηση προς την επιχείρηση Merco (τομέας γεωργικών προϊόντων διατροφής) (Το κείμενο στην ισπανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(93/133/ΕΟΚ)Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 93 και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας ότι:

Ι Με τηλετυπικά σήματα της 20ής Δεκεμβρίου 1990 και της 23ης Απριλίου 1991, η Επιτροπή, κατόπιν σχετικής καταγγελίας, ζήτησε από την ισπανική κυβέρνηση πληροφορίες σχετικά με μια ενίσχυση που, κατά τον καταγγέλλοντα, είχε χορηγήσει στη δημόσια επιχείρηση Merco υπό μορφή εισφοράς κεφαλαίων 5 900 εκατομμυρίων πεσετών.

Με επιστολή της μόνιμης ισπανικής αντιπροσωπείας στις 27 Μαΐου 1991, η ισπανική κυβέρνηση επιβεβαίωσε ότι το 1990 καταβλήθηκε στην επιχείρηση Merco ποσό 5 900 εκατομμυρίων πεσετών υπό μορφή εισφοράς κεφαλαίων, κατόπιν αποφάσεως των δύο δημόσιων μετόχων της, της Γενικής Διεύθυνσης Περιουσίας του Δημοσίου (Direccion General del Patrimonio del Estado) και του Ταμείου Σχεδιασμού και Ρύθμισης Γεωργικής Παραγωγής και Τιμών, (Fondo para la Ordenacion y Regulacion de la Produccion y de los Precios Agrarios FORPPA).

Βάσει των πληροφοριών που διέθετε, η Επιτροπή έκρινε ότι αυτή η εισφορά κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών απέβλεπε αποκλειστικά στην κάλυψη των συσσωρευμένων ζημιών της Merco, ότι υπ' αυτές τις περιστάσεις ένα ιδιωτικός φορέας που ενεργούσε υπό κανονικές συνθήκες οικονομίας της αγοράς δεν προβαίνει φυσιολογικά σε τέτοια εισφορά κεφαλαίων, και ότι επρόκειτο επομένως για ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Δεδομένου ότι υπήρχε κίνδυνος η βοήθεια αυτή να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού και να επηρεάσει το μεταξύ των κρατών μελών εμπόριο των σχετικών προϊόντων, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης.

Με επιστολή της 23ης Ιουλίου 1991, η Επιτροπή κάλεσε επίσημα την ισπανική κυβέρνηση να διαβιβάσει τις παρατηρήσεις της, καθώς και τις συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την εν λόγω ενίσχυση που είχαν ζητηθεί με το παράρτημα του τηλετυπικού σήματος της 23ης Απριλίου 1991. Και τα άλλα κράτη μέλη καθώς και οι τυχόν ενδιαφερόμενοι τρίτοι κλήθηκαν επίσης να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (1).

ΙΙ Η ισπανική κυβέρνηση διαβίβασε τις παρατηρήσεις της με επιστολή της 4ης Οκτωβρίου 1991, όπου υποστήριζε ότι η εισφορά κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 της συνθήκης, δεδομένου ότι η απόφαση των δημόσιων φορέων που ήταν μέτοχοι υπαγορεύθηκε από οικονομικά κριτήρια, καθότι η ισπανική κυβέρνηση είχε αποφασίσει να αναδιοργανωθεί η επιχείρηση με στόχο να περιοριστεί σε κερδοφόρες δραστηριότητες.

Η αναδιοργάνωση αυτή έγκειται αφενός στην εγκατάλειψη των δραστηριοτήτων των σχετικών με το ελαιόλαδο και αφετέρου, στην έγχυση νέων κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών. Το τμήμα του ελαιολάδου ήταν η αιτία μεγάλου μέρους των προβλημάτων αποδοτικότητας της επιχείρησης, στην οποία είχε στοιχίσει περίπου 2 022 εκατομμύρια πεσέτες το 1990.

Αλλά και αν ακόμη η εισφορά κεφαλαίων θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, οι ισπανικές αρχές έκριναν ότι δεν είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά επειδή απαιτείται για την εκτέλεση του σχεδίου περιστολής των δραστηριοτήτων της επιχείρησης (εγκατάλειψη του τμήματος ελαιολάδου). Εξάλλου, επειδή η δραστηριότητα του τμήματος ελαιολάδου διεξαγόταν κυρίως σε μειονεκτικές περιοχές, η ενίσχυση μπορούσε να τύχει του ευεργετήματος των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συνθήκης.

Παρά ταύτα, η ισπανική κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι η εισφορά κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών δεν αρκεί για να καταστήσει κερδοφόρα τη Merco και ότι απαιτούνται και άλλες μεταρρυθμίσεις, ιδίως της χρηματοοικονομικής της δομής.

Τρεις τρίτοι ενδιαφερόμενοι διατύπωσαν επίσης παρατηρήσεις στα πλάισια της διαδικασίας, οι οποίες κοινοποιήθηκαν στην ισπανική κυβέρνηση με επιστολές με ημερομηνία 13 Νοεμβρίου 1991 και 24 Ιανουαρίου 1992.

ΙΙΙ Η δημόσια επιχείρηση Mercorsa (Mercados en origen de productos agrarios) ιδρύθηκε το 1972 με το από 15 Οκτωβρίου 1970 διάταγμα αριθ. 3178/70 του υπουργού Γεωργίας. Το 1987 άλλαξε την εταιρική της επωνυμία και έγινε Merco.

Η Merco ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο: οι μέτοχοί της είναι η Γενική Διεύθυνση Περιουσίας του Δημοσίου (του Υπουργείου Οικονομικών) κατά 69,3 % και το FORPPA (δημόσιος οργανισμός εξαρτώμενος από το Υπουργείο Γεωργίας) κατά 30,7 %.

Η Merco έχει επιχειρηματική δραστηριότητα την εμπορία γεωργικών προϊόντων. Το κεφάλαιό της ανέρχεται σε 8 782 εκατομμύρια πεσέτες και απασχολεί 900 μισθωτούς, ασκεί δε τις δραστηριότητές της μέσω 55 κέντρων αγοράς γεωργικών προϊόντων, τα οποία είναι εγκατεστημένα στους τόπους παραγωγής, και τα διαθέτουν στο εμπόριο στην Ισπανία και στο εξωτερικό.

Ο κύκλος εργασιών της Merco ανήλθε το 1990 σε 71 000 εκατομμύρια πεσέτες περίπου, πράγμα που την τοποθετεί ανάμεσα στις μεγαλύτερες ισπανικές επιχειρήσεις από αυτήν την άποψη. Αναλυτικότερα, ο κύκλος εργασιών κατανεμόταν μεταξύ των τμημάτων της ως εξής:

"" ID="01">Οπωροκηπευτικά> ID="02">95 713> ID="03">6 002,1"> ID="01">Ελαιόλαδο> ID="02">158 657> ID="03">32 717,7"> ID="01">Σιτηρά και σπόροι> ID="02">878 812> ID="03">23 760,7"> ID="01">Ελαιούχα και βαμβάκι> ID="02">92 133> ID="03">6 960,4"> ID="01">Λοιπά προϊόντα> ID="02">1 793> ID="03">1 190,7 "> ID="01">Σύνολο > ID="02">1 227 108> ID="03">70 632 ">

Υπό την ονομασία Uteco-Jaen, η Merco υπήρξε στον τομέα του εμφιαλωμένου ελαιολάδου η τρίτη, από άποψη κύκλου εργασιών, ισπανική επιχείρηση το 1990, καλύπτοντας το 8,9 % των συνολικών πωλήσεων στην Ισπανία (29 798 773 λίτρα). Σημειωτέον εν προκειμένω ότι το 1986 ερχόταν μόλις δωδέκατη, καλύπτοντας το 1,7 % των πωλήσεων.

Σύμφωνα με την έκθεση του λογιστικού ελέγχου που διενήργησε η Price Waterhouse το 1991 για τη χρήση 1990, η Merco είχε παρουσιάσει έλλειμμα 8 727 εκατομμυρίων πεσετών το 1990, στο οποίο πρέπει να προστεθούν τα συσσωρευμένα ελλείμματα των προηγουμένων χρήσεων, ύψους 9 800 εκατομμυρίων. Το συνολικό έλλειμμα της Merco ανερχόταν συνεπώς σε 18 527 εκατομμύρια πεσέτες στις 31 Δεκεμβρίου 1990. Η ίδια έκθεση τονίζει ότι η Merco δεν θα μπορέσει να συνεχίσει τις δραστηριότητές της αν δεν λάβει και άλλες εισφορές κεφαλαίων.

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Merco για το 1990, τα αποτελέσματα χρήσεως των διαφόρων τμημάτων της είχαν ως εξής:

(σε εκατομμύρια πεσέτες)

Οπωροκηπευτικά 1 560,3

Ελαιόλαδο 2 480,2

Σιτηρά 369,2

Ελαιούχα και βαμβάκι + 250,3

(79,4 λιγότερο από το 1989).

Σύμφωνα με την ίδια πάντοτε έκθεση, η Merco αντιμετώπιζε στις 31 Δεκεμβρίου 1990, μη εμπορικά χρέη ύψους 33 000 εκατομμυρίων πεσετών περίπου (30 000 εκατομμύρια βραχυπρόθεσμα και 2 996 εκατομμύρια μακροπρόθεσμα).

IV Στο παρελθόν, η Merco είχε λάβει και άλλες κρατικές ενισχύσεις πολύ μεγάλου ύψους. Ας μη λησμονείται ότι η Επιτροπή είχε κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΟΚ αφορά τις ενισχύσεις που είχαν δοθεί στις επιχειρήσεις Mercorsa (Merco), Olcesa και Uteco-Jaen/Merco-Jaen (ενίσχυση C28/90 ex NN 17/89), πληροφόρησε όμως τις ισπανικές αρχές, με επιστολή της 27ης Δεκεμβρίου 1990, ότι η διαδικασία είχε περατωθεί για τους ακόλουθους λόγους:

Όσον αφορά την επιχείρηση Mercorsa (Merco), η Επιτροπή έκρινε ότι η υπό μορφήν εισφοράς κεφαλαίων ενίσχυση αποτελούσε μέτρο προγενέστερο της ένταξης. Πράγματι, οι ισπανικές αρχές απέδειξαν ότι η κατά 1 592 εκατομμύρια πεσέτες αύξηση του κεφαλαίου που επήλθε το 1986 εντασσόταν σε μία συνολική πράξη που είχε σχεδιαστεί και αποφασιστεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 1986, στα πλαίσια σχεδίου αναδιάρθρωσης.

Όσο για την πίστωση των 2 340 εκατομμυρίων πεσετών που χορηγήθηκε με μειωμένο επιτόκιο στην Uteco-Jaen/Merco-Jaen το 1987, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν εμπίπτει στα άρθρα 92, 93 και 94 της συνθήκης, επειδή υπάρχει αποδεδειγμένος δεσμός της πίστωσης αυτής με τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Merco από το 1984 προκειμένου να προβεί στην αναδιάρθρωση της Uteco-Jaen. Η δια μέσου της Merco παρέμβαση του Δημοσίου απέρρεε από νομική υποχρέωση επιβεβλημένη από τον θεσπισμένο πριν από την προσχώρηση της Ισπανίας στην Κοινότητα νόμο αριθ. 12/1984, με τον οποίο είχε αναγνωριστεί ως υποχρέωση του Δημοσίου η εξυγίανση των οικονομικών της Uteco-Jaen μέχρι του ποσού 15 410 εκατομμυρίων πεσετών. Η εταιρεία Merco εκταμίευε τα αναγκαία για την αναδιάρθρωση χρήματα από το 1984.

Τέλος, όσον αφορά την πίστωση των 2 500 εκατομμυρίων πεσετών που δόθηκε στην Uteco-Jaen/Merco-Jaen το 1986, η Επιτροπή έκρινε ότι τον καιρό που αναλήφθηκε η δέσμευση να γίνουν παρεμβάσεις υπέρ της επιχείρησης αυτής, οι διατάξεις των άρθρων 92 και 93 της συνθήκης δεν είχαν ακόμη εφαρμογή στην Ισπανία.

V Σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή μέσω κρατικών πόρων και που νοθεύουν τον ανταγωνισμό εξαιτίας της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, στο μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

Η Επιτροπή καθόρισε τη θέση της ως προς τις συμμετοχές των δημοσίων αρχών στο κεφάλαιο των επιχειρήσεων τον Σεπτέμβριο του 1984, και ενημέρωσε σχετικά τα κράτη μέλη με επιστολή της 17ης Σεπτεμβρίου 1984 (2).

Σύμφωνα με την ανακοίνωση αυτή, υφίσταται κρατική ενίσχυση όταν το Δημόσιο εισφέρει νέα κεφάλαια σε επιχειρήσεις υπό περιστάσεις που δεν θα γίνονταν αποδεκτές εφόσον επρόκειτο για ιδιώτες επενδυτές ενεργούντες υπό κανονικές συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Αυτό συμβαίνει όταν η χρηματοοικονομική κατάσταση της επιχείρησης, και ιδίως η διάρθρωση και ο όγκος των χρεών της, δεν επιτρέπει να προσδοκάται φυσιολογική απόδοση των επενδυμένων κεφαλαίων, είτε υπό μορφή μερισμάτων, είτε υπό μορφή αυξημένης αξίας, σε εύλογο χρονικό διάστημα, ή όταν, από μόνο το γεγονός ότι έχει ανεπαρκή περιθώρια αυτοχρηματοδότησης, η επιχείρηση δεν είναι σε θέση να αντλήσει από την κεφαλαιαγορά τα αναγκαία οικονομικά μέσα για την εκτέλεση προγράμματος επενδύσεων.

Την πολιτική της Επιτροπής έχει επιβεβαιώσει και το Δικαστήριο (3).

Για να κρίνει αν μια εισφορά κεφαλαίου συνιστά κρατική ενίσχυση, το Δικαστήριο θεωρεί ότι πρέπει να εξεταστεί το κατά πόσον η εν λόγω επιχείρηση μπορούσε να αντλήσει την αναγκαία χρηματοδότηση από την κεφαλαιαγορά. Όταν τα πραγματικά περιστατικά δείχνουν ότι η δικαιούχος επιχείρηση δεν μπορούσε να επιζήσει χωρίς δημόσια παρέμβαση επειδή δεν μπορούσε να εξεύρει από ιδιώτες επενδυτές τα αναγκαία κεφάλαια, μπορεί βάσιμα να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εισφορά που έλαβε αποτελεί κρατική ενίσχυση.

Δεδομένων των ζημιών που υπέστη η Merco το 1990 (έλλειμμα 8 727 εκατομμύρια πεσέτες το 1990, συν ελλείμματα παρελθουσών χρήσεων, που ανέρχονται συνολικά σε 9 800 εκατομμύρια) καθώς και του όγκου των χρεών της (μη εμπορικά χρέη ύψους 33 000 εκατομμυρίων στις 31 Δεκεμβρίου 1990), (βλέπε τμήμα ΙΙΙ), είναι απίθανο να μπορούσε να αντλήσει από την κεφαλαιαγορά τα αναγκαία κεφάλαια ώστε να επιβιώσει, δεδομένου ότι καμία ιδιωτική επιχείρηση που βασίζει απόφασή της μόνο στις προοπτικές κερδοφορίας, χωρίς να λαμβάνει υπόψη κοινωνικούς παράγοντες ή πλευρές περιφερειακής και τομεακής πολιτικής, δεν θα προέβαινε σε τέτοια εισφορά κεφαλαίου. Η εισφορά κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών συνιστά επομένως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1.

Οι ισπανικές αρχές δεν έχουν εξάλλου παράσχει στην Επιτροπή στοιχεία που να θεμελιώνουν την άποψη ότι η ισορροπία της επιχείρησης επιτρέπει την αντιμετώπιση της εισφοράς κεφαλαίου ως εμπορικής πρακτικής.

Αξίζει να υπενθυμιστεί εν προκειμένω ότι οι ίδιες οι ισπανικές αρχές αναγνώρισαν, στην επιστολή τους της 4ης Οκτωβρίου 1991 ότι η εισφορά κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών δεν ήταν ικανή να καταστήσει κερδοφόρα επιχείρηση τη Merco. Αυτό δείχνει σαφώς ότι η επίμαχη εισφορά κεφαλαίων πρέπει να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1. Αυτή η ενίσχυση εμπόδισε τις δυνάμεις της αγοράς να παράσχουν το φυσιολογικό τους αποτέλεσμα, να εξαφανίσουν δηλαδή αυτή τη μη ανταγωνιστική επιχείρηση, και τη διατήρησε τεχνητά στη ζωή.

VI Οι ενισχύσεις που δόθηκαν στη Merco το 1990 επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, επειδή όλα τα γεωργικά προϊόντα που διαθέτει στο εμπόριο αυτή η επιχείρηση αποτελούν αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των κράτων μελών όπως φαίνεται στον ακόλουθο πίνακα.

"" ID="01">Βαμβακόσπορος (1) > ID="02">2 224> ID="03">12 688> ID="04">144> ID="05">639> ID="06">8> ID="07">40> ID="08">2 912> ID="09">16 343> ID="10">1 159> ID="11">6 098> ID="12">0> ID="13">0 "> ID="01">Ηλιανθόσπορος (2) > ID="02">648 485> ID="03">1 201 479> ID="04">50 889> ID="05">82 539> ID="06">26 476> ID="07">41 546> ID="08">465 820> ID="09">995 496> ID="10">17 617> ID="11">25 436> ID="12">6 177> ID="13">11 242 "> ID="01">Ελαιόλαδο (3) > ID="02">788 033> ID="03">314 168> ID="04">444 828> ID="05">190 717> ID="06">27 490> ID="07">13 861> ID="08">1 124 864> ID="09">436 486> ID="10">778 905> ID="11">319 417> ID="12">57 428> ID="13">23 720 "> ID="01">Σιτηρά (4) > ID="02">5 295 436> ID="03">24 429 093> ID="04">164 350> ID="05">537 775> ID="06">188 341> ID="07">863 848> ID="08">6 220 824> ID="09">26 954 427> ID="10">250 932> ID="11">767 024> ID="12">445 821> ID="13">2 179 137 "> ID="01">Οπωρικά (5) > ID="02">5 276 044> ID="03">7 190 975> ID="04">1 656 086> ID="05">2 715 977> ID="06">117 714> ID="07">165 046> ID="08">6 050 293> ID="09">7 508 485> ID="10">1 961 096> ID="11">2 769 572> ID="12">127 143> ID="13">155 823 "> ID="01">Λαχανικά (6) > ID="02">5 439 985> ID="03">12 034 124> ID="04">790 849> ID="05">1 059 719> ID="06">169 819> ID="07">528 943> ID="08">6 216 291> ID="09">13 414 299> ID="10">964 981> ID="11">1 292 583> ID="12">211 850> ID="13">703 320 ""Α: κοινοτικές εισαγωγές από Ισπανία.

Β: εισαγωγές Ισπανίας από Κοινότητα.

>

Όταν μια χρηματική ενίσχυση χορηγούμενη από δημόσιες αρχές ενισχύει τη θέση ορισμένων επιχειρήσεων έναντι των κοινοτικών ανταγωνιστών τους, πρέπει να θεωρείται ότι τους επηρεάζει, ιδίως μάλιστα όταν, όπως στην προκειμένη περίπτωση, επιτρέπει να τονωθούν τα οικονομικά μιας επιχείρησης που φυσιολογικά θα είχε κλείσει.

Ως εκ τούτου, η ενίσχυση προς τη Merco είναι ικανή να επηρεάσει τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό, και συνεπώς πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

VII Η ενίσχυση αυτή έπρεπε να κοινοποιηθεί στην Επιτροπή, όπως ορίζει το άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης. Η ισπανική κυβέρνηση παρέλειψε να το πράξει και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν είχε την ευκαιρία να αποφανθεί επί του σχεδιαζόμενου μέτρου πριν από τη λήψη του. Η ενίσχυση, συνεπώς, αυτή είναι παράνομη δυνάμει του κοινοτικού δικαίου και δη από τη στιγμή που χορηγήθηκε, λόγω μη τηρήσεως των διατάξεων του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης.

Αξίζει να υπενθυμιστεί εν προκειμένω ότι δεδομένου του επιτακτικού χαρακτήρα των διαδικαστικών κανόνων που ορίζονται στο άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης, οι οποίοι έχουν σημασία και από άποψη δημοσίας τάξεως και για τους οποίους το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι παράγουν άμεσα αποτελέσματα [απόφαση της 19ης Ιουνίου 1973 στην υπόθεση 77/72 (4), απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 1973 στην υπόθεση 120/73 (5), απόφαση της 22ας Μαρτίου 1977 στην υπόθεση 78/76 (6), και απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 1991 στην υπόθεση C-354/90 (7)], η παρανομία της επίμαχης ενίσχυσης δεν μπορεί να θεραπευθεί εκ των υστέρων.

Στην περίπτωση εξάλλου που οι ενισχύσεις είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, η Επιτροπή μπορεί να κάνει χρήση της δυνατότητας που της παρέχει η απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1973 στην υπόθεση 70/72 (8) [η οποία έχει επιβεβαιωθεί με τις αποφάσεις της 24ης Φεβρουαρίου 1987 και της 20ής Σεπτεμβρίου 1990 στις υποθέσεις 310/85 (9) και C-5/89 (10) αντιστοίχως] και να υποχρεώσει τα κράτη μέλη να απαιτήσουν από τους δικαιούχους τα ποσά κάθε ενίσχυσης που χορηγήθηκε παρανόμως.

VIII Το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης θέτει ως αρχή ότι οι ενισχύσεις που έχουν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά.

Οι εξαιρέσεις από αυτή την αρχή που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, δεν έχουν εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση, δεδομένης της φύσης και των στόχων της επίμαχης ενίσχυσης. Άλλωστε, ούτε η ισπανική κυβέρνηση, από την πλευρά της επικαλέσθηκε αυτή την εξαίρεση.

Σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης, προκειμένου να προστατευτεί η καλή λειτουργία της κοινής αγοράς και για να ληφθούν υπόψη οι στόχοι που διατυπώνονται στο άρθρο 3 στοιχείο στ) της συνθήκης, οι εξαιρέσεις από την αρχή του ασυμβίβαστου των ενισχύσεων πρέπει να ερμηνεύονται περιοριστικά κατά την εξέταση οποιουδήποτε καθεστώτος ενισχύσεων ή ατομικού μέτρου ενίσχυσης.

Προϋπόθεση μεταξύ άλλων για να εγκριθεί η τυχόν εξαίρεση είναι να έχει εξακριβώσει η Επιτροπή ότι αν δεν δοθεί η ενίσχυση, η ελεύθερη λειτουργία των δυνάμεων της αγοράς δεν αρκεί από μόνη της προκειμένου να ωθήσει τους δυνητικούς δικαιούχους της ενίσχυσης σε ενέργειες προς επίτευξη ενός από τους απαριθμούμενους στόχους.

Η εφαρμογή των εξαιρέσεων σε περιπτώσεις όπου δεν εξυπηρετείται η επίτευξη τέτοιων στόχων ή δεν είναι απαραίτητη προς τούτο η ενίσχυση, θα σήμαινε παροχή πλεονεκτημάτων σε τομείς ή επιχειρήσεις ορισμένων κρατών μελών, των οποίων η χρηματοοικονομική θέση θα ενισχυόταν τεχνητά, και επηρεασμό των συνθηκών των συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών και νόθευση του ανταγωνισμού, χωρίς αυτό να δικαιολογείται από λόγους κοινού συμφέροντος, όπως αναφέρεται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Κατόπιν όλων αυτών, η επίμαχη ενίσχυση δεν εμπίπτει σε καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Όσον αφορά τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) και αφορούν τις ενισχύσεις που προορίζονται να προαγάγουν ή να διευκολύνουν την ανάπτυξη ορισμένων περιοχών, δεν έχουν εφαρμογή στην περί ης ο λόγος ενίσχυση.

Το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) προβλέπει εξαίρεση υπέρ των ενισχύσεων που συντελούν στην ανάπτυξη περιοχών στις οποίες είναι ασύνηθως χαμηλό το βιοτικό επίπεδο ή επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση. Το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) προβλέπει επίσης εξαίρεση για την ανάπτυξη ορισμένων περιοχών. Πρέπει όμως να υπενθυμιστεί εν προκειμένω ότι έστω και αν η Merco άσκησε ορισμένες από τις δραστηριότητές της σε περιοχές επιδεκτικές περιφερειακών ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ), η επίμαχη ενίσχυση δεν χορηγήθηκε στα πλαίσια προγράμματος περιφερειακών ενισχύσεων, αλλά βάσει ειδικών επί τούτων αποφάσεων της ισπανικής κυβέρνησης, υπό μορφή αυθαίρετων και μεροληπτικών αυξήσεων του κεφαλαίου.

Ακόμη όμως και αν η επίμαχη ενίσχυση μπορούσε να θεωρηθεί περιφερειακή, δεν μπορούσε και πάλι να καλυφθεί από το άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο α) ή στοιχείο γ), δεδομένου ότι η ενίσχυση που χορηγείται σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές πρέπει να συμβάλλει μακροπρόθεσμα στην ανάπτυξη της υπόψη περιοχής χωρίς να έχει απαράδεκτες δυσμενείς επιπτώσεις στις συνθήκες του ενδοκοινοτικού ανταγωνισμού. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό προϋπέθετε τουλάχιστον ότι η ενίσχυση χρησίμευε προς αποκατάσταση της αποδοτικότητας της επιχείρησης, πράγμα που, σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, δεν επιτεύχθηκε στην περίπτωση της Merco.

Όσον αφορά τις εξαιρέσεις που ορίζονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο β) της συνθήκης, είναι καταφανές ότι η επίμαχη ενίσχυση δεν προορίζεται για την προώθηση σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ούτε για την άρση σοβαρής διαταραχής της ισπανικής οικονομίας, ούτε εξάλλου η ισπανική κυβέρνηση επικαλέστηκε τέτοιους λόγους για να τη δικαιολογήσει.

Τέλος, όσον αφορά την εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο β) της συνθήκης (ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων), η Επιτροπή μπορεί μεν να κρίνει ότι ορισμένες τομεακές ενισχύσεις συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, πρέπει όμως να πληρούνται οι δύο προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), ήτοι να είναι αναγκαίες για την ανάπτυξη του οικείου τομέα από κοινοτική σκοπιά και να μην αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που αντίκειται στο κοινό συμφέρον.

Η εισφορά κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών προς τη Merco, δεδομένης της χρηματοοικονομικής κατάστασης της επιχείρησης όπως περιγράφεται στο τμήμα VI, συνιστά ενίσχυση που δεν μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με την κοινή αγορά.

Πράγματι, η αναδιοργάνωση που αναφέρεται στις παρατηρήσεις των ισπανικών αρχών και που έγκειται στην εγκατάλειψη του τμήματος ελαιολάδου δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ικανοποιητικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης. Καταρχήν, η Merco έλαβε ήδη προσφάτως ενισχύσεις στα πλαίσια σχεδίου αναδιάρθρωσης που επρόκειτο να την καταστήσει κερδοφόρα (βλέπε τμήμα IV)- δεν φαίνεται λοιπόν δικαιολογημένο να επιχειρηθεί νέα αναδιάρθρωση το 1990.

Οι ισπανικές αρχές αναγνώρισαν εξάλλου στις παρατηρήσεις τους ότι η εισφορά κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών δεν είναι ικανή να καταστήσει κερδοφόρα την επιχείρηση (βλέπε τμήμα ΙΙ), ούτε όμως με την εγκατάλειψη του τμήματος ελαιολάδου της Merco αναμένεται η επίτευξη του στόχου αυτού. Υπενθυμίζεται εν προκειμένω ότι όλα τα τμήματα της επιχείρησης, πλην του τμήματος ελαιούχων και βαμβακιού, είχαν ζημίες το 1990 (βλέπε τμήμα ΙΙΙ).

Δεδομένου λοιπόν ότι η ενίσχυση δεν γνωστοποιήθηκε εκ των προτέρων, ότι χρησιμοποιήθηκε για να καλύψει ζημίες και να περιορίσει τα χρέη, ότι δεν ήταν συνδεδεμένη με ικανοποιητικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, και ότι ενδέχεται να είχε δυσμενείς επιπτώσεις για τους κοινοτικούς ανταγωνιστές της Merco βελτιώνοντας τεχνητά τη χρηματοοικονομική θέση αυτής ούτως ώστε να εξακολουθεί να είναι ανταγωνιστική, για όλους αυτούς τους λόγους δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά.

Προκύπτει εξάλλου σαφώς από τις αποφάσεις του Δικαστηρίου στην προαναφερθείσα υπόθεση 234/84 καθώς και στην υπόθεση 40/85, Βέλγιο κατά Επιτροπής (11), ότι αυτός ο τύπος ενισχύσεων δεν πληροί τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την παραχώρηση μιας από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 όταν δεν συντελεί στην εξυγίανση της επιχείρησης, όταν δηλαδή δεν μπορεί να ελπίζεται ότι η εκμετάλλευσή της θα καταστεί κερδοφόρα χωρίς άλλη βοήθεια μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα. Εν προκειμένω δε, όπως έχουν αναγνωρίσει οι ισπανικές αρχές, η εισφορά κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών δεν είναι ικανή να καταστήσει κερδοφόρα τη Merco.

Καθώς προχωρεί η ενοποίηση της αγοράς στα πλαίσια της δημιουργίας της ενιαίας αγοράς χωρίς εσωτερικά σύνορα, οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που οφείλονται στην παροχή ενισχύσεων καθίστανται ολοένα και περισσότερο αισθητές από τους ανταγωνιστές που δεν επωφελούνται τέτοιων ενισχύσεων. Η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη και αυτό το γεγονός όταν εξετάζει τυχόν μέτρα ενισχύσεων, θεωρεί δε εν προκειμένω ότι όλοι οι οικονομικοί φορείς δικαιούνται ίση μεταχείριση, συμβατή με τη συνθήκη.

Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορεί να εγκρίνει ενισχύσεις αναδιάρθρωσης παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Αυτές οι ενισχύσεις πρέπει να συνδέονται με πραγματικό σχέδιο αναδιάρθρωσης, και μπορούν να χορηγούνται μόνον όταν μπορεί να αποδειχθεί ότι η εξακολούθηση των δραστηριοτήτων μιας επιχείρησης και η αποκατάσταση της κερδοφορίας της εξυπηρετούν καλύτερα τα συμφέροντα της Κοινότητας. Είναι ιδίως ανάγκη να μεριμνά η Επιτροπή ώστε οι ενισχύσεις να μην επιτρέπουν στους αποδέκτες τους να αυξάνουν ή να διατηρούν το μερίδο της αγοράς που κατέχουν εις βάρος ανταγωνιστών που δεν επωφελούνται ενισχύσεων.

Συνάγεται εκ των ανωτέρω ότι η ενίσχυση που χορηγήθηκε στη Merco επέτρεψε να διατηρηθεί τεχνητά στη ζωή αυτή η επιχείρηση, επιβραδύνοντας την εκκαθάριση στην οποία θα την οδηγούσε φυσιολογικά η ελεύθερη λειτουργία των δυνάμεων της αγοράς, και ταυτόχρονα εμπόδισε τους άλλους ανταγωνιστές παραγωγούς να αυξήσουν το μερίδιο της αγοράς που κατείχαν.

Η ενίσχυση επομένως που χορηγήθηκε στη Merco υπό μορφή εισφοράς κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών δεν συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, καθότι δεν πληροί καμία από τις προϋποθέσεις των προβλεπομένων στο άρθρο 92 παράγραφος 3 της συνθήκης εξαιρέσεων.

IX Όπως ήδη αναφέρθηκε στο τμήμα VI, η Επιτροπή μπορεί στην περίπτωση αυτή να απαιτήσει από τα κράτη μέλη να υποχρεώσουν τους αποδέκτες των παρανόμως χορηγηθεισών ενισχύσεων να τις επιστρέψουν.

Κατόπιν των ανωτέρω, η υπό μορφήν εισφοράς κεφαλαίου ενίσχυση ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών που χορηγήθηκε στην επιχείρηση Merco πρέπει να ανασταλεί και να επιστραφεί.

Η επιστροφή πρέπει να πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις διαδικασίες και διατάξεις της ισπανικής νομοθεσίας και ιδίως με τις σχετικές με τους τόκους υπερημερίας των οφειλών προς το Δημόσιο, οι οποίοι τόκοι πρέπει να αρχίσουν να τρέχουν από την ημερομηνία που δόθηκε η επίμαχη παράνομη ενίσχυση. Αυτό το μέτρο κρίνεται αναγκαίο προκειμένου να αποκατασταθεί η πρότερη κατάσταση, εξαλειφομένων όλων των οικονομικών πλεονεκτημάτων των οποίων απήλαυσε αχρεωστήτως η εν λόγω επιχείρηση αφότου της καταβλήθηκε η παράνομη ενίσχυση.

Η παρούσα απόφαση δεν προδικάζει τις συνέπειες που μπορεί να συνάγει, κατά περίπτωση, η Επιτροπή από το σχέδιο χρηματοδότησης της κοινής γεωργικής πολιτικής από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ).

Τέλος, με επιστολή της 1ης και 31ης Ιουλίου 1992, οι ισπανικές αρχές γνωστοποίησαν ότι η ισπανική κυβέρνηση αποφάσισε να θέσει εξολοκλήρου υπό εκκαθάριση την Merco. Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό δεν μεταβάλλει την υποχρέωση επιστροφής της βοήθειας.

Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η εξάλειψη μιας παράνομης ενίσχυσης με την υποχρεωτική επιστροφή της απορρέει κατά λογική ακολουθία από τη διαπίστωση του παρανόμου της (12).

Η τυχόν διαγραφή της υποχρέωσης επιστροφής στα πλαίσια της εκκαθάρισης της αποδέκτριας επιχείρησης θα καθιστούσε άνευ αντικειμένου τους κανόνες τους σχετικούς με τις κρατικές ενισχύσεις καθώς και τις διατάξεις που έχει θεσπίσει και παγίως ακολουθεί η Επιτροπή στο θέμα της ανάκτησης των παράνομων και ασυμβίβαστων ενισχύσεων (13), επειδή στην περίπτωση αυτή θα αρκούσε να τεθεί υπό εκκαθάριση μια επιχείρηση που υποστηρίχθηκε οικονομικά από ένα κράτος, προκειμένου να μην εφαρμοστούν έναντι αυτής οι διατάξεις των άρθρων 92 και 93 της συνθήκης.

Πρέπει επίσης να υπενθυμιστεί ότι το επιχείρημα ότι λόγω της εκκαθάρισης της επιχείρησης η ανάκτηση των ενισχύσεων καθίσταται δήθεν άνευ αντικειμένου έχει ήδη προβληθεί ενώπιον του Δικαστηρίου, το οποίο και το απέρριψε (14),

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η ενίσχυση που χορηγήθηκε το 1990 από την ισπανική κυβέρνηση στην επιχείρηση Merco υπό μορφήν εισφοράς κεφαλαίων ύψους 5 900 εκατομμυρίων πεσετών είναι παράνομη, δεδομένου ότι έχει παρασχεθεί κατά παράβαση των διαδικαστικών κανόνων που καθορίζονται στο άρθρο 93 παράγραφος 3 της συνθήκης. Η ενίσχυση αυτή είναι εξάλλου ασυμβίβαση με την κοινή αγορά σύμφωνα με το άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης καθότι δεν πληροί τις προϋποθέσεις των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 92 παράγραφος 3.

Άρθρο 2

Η ισπανική κυβέρνηση οφείλει να καταργήσει την ενίσχυση που αναφέρεται στο άρθρο 1 και να απαιτήσει από την επιχείρηση Merco την επιστροφή της σε προθεσμία δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης.

Η επιστροφή πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας, και ιδίως εκείνες που αφορούν τους τόκους υπερημερίας των οφειλών προς το Δημόσιο, οι οποίοι αρχίζουν να τρέχουν από την ημερομηνία χορήγησης της εν λόγω παράνομης ενίσχυσης.

Άρθρο 3

Η ισπανική κυβέρνηση οφείλει να ενημερώσει την Επιτροπή, σε προθεσμία δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί προκειμένου να συμμορφωθεί με αυτή.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Ισπανίας.

Βρυξέλλες, 4 Νοεμβρίου 1992.

Για την Επιτροπή

Ray MAC SHARRY

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ αριθ. C 246 της 21. 9. 1991, σ. 4.

(2) Ανακοίνωση προς τα κράτη μέλη σχετικά με τις συμμετοχές δημόσιων αρχών σε κεφάλαια επιχειρήσεων (Δελτίο ΕΚ 9-1984).

(3) Βλέπε μεταξύ άλλων την απόφαση της 10ης Ιουλίου 1986 στην υπόθεση 234/84, Συλλογή ΔΕΚ 1986, σ. 2263 και την απόφαση της 21ης Μαρτίου 1991 στην υπόθεση C-305/89, Συλλογή ΔΕΚ 1991, σ. Ι-1603.

(1) Κωδικός ΣΟ 1207 20.

(2) Κωδικός ΣΟ 1206 00.

(3) Κωδικός ΣΟ 1509.

(4) ΣΟ κεφάλαιο 10.

(5) ΣΟ κεφάλαιο 8.

(6) ΣΟ κεφάλαιο 7.

(4) Συλλογή ΔΕΚ 1973, σ. 611.

(5) Συλλογή ΔΕΚ 1973, σ. 1471.

(6) Συλλογή ΔΕΚ 1977, σ. 2321.

(7) Συλλογή ΔΕΚ 1991, σ. Ι-5505.

(8) Συλλογή ΔΕΚ 1973, σ. 813.

(9) Συλλογή ΔΕΚ 1987, σ. 901.

(10) Συλλογή ΔΕΚ 1990, σ. Ι-3437.

(11) Συλλογή ΔΕΚ 1986, σ. 2321.

(12) Υπόθεση C-142/87 της 21ης Μαρτίου 1990 (Tubemeuse), Συλλογή ΔΕΚ 1990, σ. Ι-959.

(13) Ανακοίνωση της Επιτροπής, ΕΕ C 318 της 24. 11. 1983, σ. 3.

(14) Προαναφερόμενη υπόθεση C-142/87, σημεία 49, 50 και 51 του αιτιολογικού.