ΑΠΟΦΑΣΗ (EE) 2021/2034 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 10ης Ιουνίου 2021

σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.28599 (C 23/2010) (πρώην NN 36/2010, πρώην CP 163/2009) την οποία η Ισπανία έθεσε σε εφαρμογή για την ανάπτυξη επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές (εκτός της Καστίλης-Λα Μάντσα)

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2021) 4048]

(Το κείμενο στην ισπανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με την/τις εν λόγω διάταξη/διατάξεις (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Στις 18 Μαΐου 2009 η Επιτροπή έλαβε καταγγελία από την SES Astra S.A. (στο εξής: Astra). Το αντικείμενο της καταγγελίας ήταν ένα εικαζόμενο καθεστώς κρατικής ενίσχυσης το οποίο είχαν εγκρίνει οι ισπανικές αρχές στο πλαίσιο της μετάβασης από την αναλογική στην ψηφιακή τηλεόραση σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές της Ισπανίας. Η Astra ισχυριζόταν ότι το καθεστώς συνιστούσε μη κοινοποιηθείσα και, συνεπώς, παράνομη ενίσχυση, η οποία οδήγησε σε στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των πλατφορμών δορυφορικής και επίγειας ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης.

(2) Το επίμαχο καθεστώς έχει την προέλευσή του στον νόμο 10/2005, της 14ης Ιουνίου 2005, περί επειγόντων μέτρων για την προώθηση της επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης, την απελευθέρωση της καλωδιακής τηλεόρασης και την προώθηση της πολυφωνίας (2). Άλλες νομοθετικές πράξεις που έχουν θεσπιστεί σε σχέση με τη μετάβαση στην επίγεια ψηφιακή τηλεόραση είναι, μεταξύ άλλων, οι εξής: το βασιλικό διάταγμα 944/2005, της 29ης Ιουλίου 2005, για την έγκριση του εθνικού τεχνικού προγράμματος επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης (3) (στο εξής: εθνικό τεχνικό πρόγραμμα»· το βασιλικό διάταγμα 945/2005, της 29ης Ιουλίου 2005, για την έγκριση του γενικού κανονισμού παροχής της υπηρεσίας της επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης (4)· το διάταγμα ITC/2476/2005 της 29ης Ιουλίου 2005, για την έγκριση του γενικού κανονισμού και του κανονισμού παροχής της υπηρεσίας επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης (5)· και το βασιλικό διάταγμα 920/2006, της 28ης Ιουλίου 2006, για την έγκριση του γενικού κανονισμού παροχής της υπηρεσίας ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης μέσω καλωδίου (6).

(3) Με επιστολή της 29ης Σεπτεμβρίου 2010, η Επιτροπή ενημέρωσε το Βασίλειο της Ισπανίας για την απόφασή της να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) έναντι της ενίσχυσης αυτής για ολόκληρη την επικράτεια της Ισπανίας, εκτός από την Καστίλη-Λα Μάντσα, για την οποία κινήθηκε χωριστή διαδικασία (7). Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία (στο εξής: απόφαση κίνησης της διαδικασίας) δημοσιεύτηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2010 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (8). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το εν λόγω μέτρο.

(4) Μετά την παράταση της προθεσμίας, με επιστολή της 30ής Νοεμβρίου 2011, η Ισπανία απάντησε στο αίτημα για παρατηρήσεις που υποβλήθηκε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Εκτός από την κεντρική κυβέρνηση, υπέβαλαν επίσης τις παρατηρήσεις ή τις απαντήσεις τους στα ερωτήματα που τέθηκαν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας οι αρχές των Αστουριών, της Αραγονίας, της Χώρας των Βάσκων, της Καστίλης και Λεόν, της Καστίλης-Λα Μάντσα (9), της Εστρεμαδούρας, της Γαλικίας, της Λα Ριόχα, της Μαδρίτης και της Μούρθιας.

(5) Η Επιτροπή έλαβε επίσης παρατηρήσεις από τη Radiodifusión Digital SL (στο εξής: Radiodifusión), με επιστολή της 11ης Ιανουαρίου 2011, από τον όμιλο Grupo Antena 3 και από την ένωση UTECA (Union de Televisiones Comerciales Asociadas), με επιστολές της 28ης Ιανουαρίου 2011, από την Gestora La Sexta, με επιστολή της 31ης Ιανουαρίου 2011, από την Abertis Telecom SA (από την 1η Απριλίου 2015 καλούμενη Cellnex Telecom S.A., στο εξής: Abertis ή Cellnex), με επιστολή της 2ας Φεβρουαρίου 2011, από την Astra και από την Telecinco, με επιστολές της 4ης Φεβρουαρίου 2011. Με επιστολές της 19ης Ιανουαρίου 2011 και της 9ης Φεβρουαρίου, η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις αυτές στις ισπανικές αρχές, στις οποίες δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσουν. Η Ισπανία υπέβαλε παρατηρήσεις με επιστολές της 22ας Φεβρουαρίου 2011 και της 14ης Μαρτίου 2011.

(6) Κατά τη διάρκεια της έρευνας πραγματοποιήθηκαν διάφορες συναντήσεις: μεταξύ της Επιτροπής και των ισπανικών αρχών στις 11 και 12 Απριλίου 2011, μεταξύ της Επιτροπής και της Astra στις 14 Απριλίου 2011, μεταξύ της Επιτροπής και της Abertis στις 5 Μαΐου 2011 και μεταξύ της Επιτροπής και της UTECA στις 5 Ιουλίου 2011. Κατόπιν αρκετών επιστολών πληροφόρησης, τις οποίες απέστειλε η Ισπανία με δική της πρωτοβουλία, συμπεριλαμβανομένων των παρατηρήσεων της Χώρας των Βάσκων με ημερομηνία 24ης Φεβρουαρίου 2011, με επιστολή της 14ης Φεβρουαρίου 2012, απεστάλη στην Ισπανία επίσημο αίτημα παροχής πληροφοριών. Μετά την παράταση της προθεσμίας απάντησης, οι ισπανικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 16ης Απριλίου, απάντηση που ολοκληρώθηκε στη συνέχεια με επιστολές της 15ης, 19ης και 25ης Ιουνίου 2012. Δεδομένου ότι εξακολουθούσε να ελλείπει ένα μέρος των πληροφοριών, στις 9 Αυγούστου 2012 η Επιτροπή απηύθυνε αίτημα παροχής συμπληρωματικών πληροφοριών. Μετά την παράταση της προθεσμίας, οι ισπανικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 10ης Οκτωβρίου 2012, απάντηση που ολοκληρώθηκε με επιστολή της 30ής Οκτωβρίου 2012.

(7) Επιπλέον, η Abertis υπέβαλε με δική της πρωτοβουλία συμπληρωματικές πληροφορίες σε επιστολές της 22ας Ιουνίου 2011 και της 25ης Ιουλίου 2012. Η Astra υπέβαλε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολές της 21ης Ιουλίου 2011, της 16ης Μαΐου 2011, της 8ης Σεπτεμβρίου 2011 και της 11ης Νοεμβρίου 2011· όλες αυτές οι επιστολές διαβιβάστηκαν στις ισπανικές αρχές προκειμένου να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.

(8) Στις 19 Ιουνίου 2013 η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 2014/489/ΕΕ (10) (στο εξής: απόφαση του 2013), σύμφωνα με το άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (11) (στο εξής: διαδικαστικός κανονισμός του 1999). Σύμφωνα με το άρθρο 1 της απόφασης του 2013, η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε στους διαχειριστές πλατφόρμας επίγειας τηλεόρασης για την ανάπτυξη, τη συντήρηση και τη λειτουργία του δικτύου επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης (στο εξής: DTT) στην περιοχή ΙΙ, η οποία εφαρμόστηκε παράνομα από την Ισπανία κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, δεν είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά, με εξαίρεση την ενίσχυση που χορηγήθηκε σύμφωνα με το κριτήριο της τεχνολογικής ουδετερότητας. Με το άρθρο 3 της απόφασης του 2013 διατάχθηκε η ανάκτηση της εν λόγω ασυμβίβαστης ενίσχυσης από τους φορείς εκμετάλλευσης της DTT, ανεξάρτητα από το αν έλαβαν την ενίσχυση άμεσα ή έμμεσα.

(9) Μετά την έκδοση της απόφασης του 2013, οι υπηρεσίες της Επιτροπής βοήθησαν την Ισπανία να αναπτύξει υπόδειγμα για τεχνολογικά ουδέτερους δημόσιους διαγωνισμούς. Το υπόδειγμα ολοκληρώθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2014. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής χορήγησαν στην Ισπανία προθεσμία έως τις 31 Οκτωβρίου 2014, ώστε όλες οι ενδιαφερόμενες ισπανικές αυτόνομες περιφέρειες και πόλεις να προκηρύξουν νέους, τεχνολογικά ουδέτερους δημόσιους διαγωνισμούς βάσει του εν λόγω υποδείγματος. Ο όρος αυτός δεν εκπληρώθηκε, όπως περιγράφεται στην ενότητα 2.3.

(10) Η Ισπανία και ορισμένοι δικαιούχοι άσκησαν διάφορες προσφυγές ακύρωσης κατά της απόφασης του 2013 ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Στις 26 Νοεμβρίου 2015 το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε όλες αυτές τις προσφυγές, επικυρώνοντας την απόφαση του 2013 (12). Στη συνέχεια, κατά των αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου ασκήθηκαν αναιρέσεις ενώπιον του Δικαστηρίου. Το Δικαστήριο απέρριψε τις αιτήσεις αναίρεσης που άσκησαν οι ισπανικές αρχές, η Χώρα των Βάσκων και η Itelazpi, η Καταλωνία και η CTTI, η Navarra de Servicios y Tecnologías και η Cellnex Telecom και η Retevisión (13). Ωστόσο, στις 20 Δεκεμβρίου 2017, κατόπιν της αίτησης αναίρεσης που άσκησαν η αυτόνομη κοινότητα της Γαλικίας και η Retegal, το Δικαστήριο αναίρεσε την αντίστοιχη απόφαση (14) του Γενικού Δικαστηρίου και ακύρωσε την απόφαση του 2013 (15), λόγω έλλειψης αιτιολογίας εκ μέρους της Επιτροπής όσον αφορά τον επιλεκτικό χαρακτήρα του επίμαχου μέτρου.

(11) Μετά την ακύρωση της απόφασης του 2013, η Astra υπέβαλε με δική της πρωτοβουλία διάφορες παρατηρήσεις (στις 22 και 30 Ιανουαρίου 2018, στις 29 Μαΐου 2018, στις 15 Ιουνίου 2018 και στις 11 Ιανουαρίου 2019), εκφράζοντας τις απόψεις της σχετικά με τις συνέπειες της ακύρωσης. Κατά τη διάρκεια της έρευνας πραγματοποιήθηκαν διάφορες συναντήσεις: στις 28 Ιουνίου 2018 μεταξύ της Επιτροπής και της Cellnex, στις 19 Σεπτεμβρίου 2018 μεταξύ της Επιτροπής και της Astra, στις 16 Οκτωβρίου 2018 μεταξύ της Επιτροπής και της Ισπανίας. Στις 31 Οκτωβρίου 2018 η Ισπανία υπέβαλε επισκόπηση των διαδικασιών δημόσιου διαγωνισμού και άλλων μέτρων που έθεσαν σε εφαρμογή οι αυτόνομες κοινότητες μετά την απόφαση του 2013. Με επιστολή της 14ης Δεκεμβρίου 2018, η Επιτροπή ζήτησε περαιτέρω πληροφορίες από την Ισπανία. Η Ισπανία υπέβαλε περαιτέρω πληροφορίες στις 19 Φεβρουαρίου 2019. Στις 19 Μαρτίου 2019 η Ισπανία διαβίβασε στην Επιτροπή παρατηρήσεις από τη Χώρα των Βάσκων, με ημερομηνία 4ης Φεβρουαρίου 2019. Στις 4 Απριλίου 2019 η Επιτροπή απηύθυνε στην Ισπανία αίτημα παροχής πληροφοριών, στο οποίο η Ισπανία ανταποκρίθηκε στις 10 Μαΐου 2019. Στις 26 Απριλίου 2019 η Επιτροπή απηύθυνε περαιτέρω αιτήματα παροχής πληροφοριών, καλώντας τις ισπανικές αρχές, την Itelazpi, τη Cellnex, τη Retevisión, τη CTTI, τη Navarra de Servicios y Tecnologias, SA, τη Retegal και την Astra να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με την επιλεκτικότητα των μέτρων, υπό το πρίσμα της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-70/16 P. Η Astra ανταποκρίθηκε στο αίτημα παροχής πληροφοριών στις 27 Μαΐου 2019, ενώ η Cellnex και η Itelazpi υπέβαλαν την απάντησή τους στις 13 Ιουνίου 2019. Οι ισπανικές αρχές ανταποκρίθηκαν στο εν λόγω αίτημα παροχής πληροφοριών στις 14 Ιουνίου 2019. Την 1η Οκτωβρίου 2020 η Επιτροπή απηύθυνε αίτημα παροχής πληροφοριών στις ισπανικές αρχές, ζητώντας ενημέρωση σχετικά με τα μέτρα που εφαρμόστηκαν μετά την απόφαση του 2013. Οι ισπανικές αρχές ανταποκρίθηκαν στο εν λόγω αίτημα παροχής πληροφοριών στις 19 Οκτωβρίου 2020 και στις 5 Φεβρουαρίου 2021.

2. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

2.1. Ιστορικό

2.1.1. Η καταγγελία

(12) Ο καταγγέλλων είναι διαχειριστής δορυφορικής πλατφόρμας. Η εταιρεία ιδρύθηκε το 1985 υπό την επωνυμία Société Européenne des Satellites (SES), SES ASTRA (στο εξής: Astra), και ήταν ο πρώτος ιδιωτικός δορυφορικός διαχειριστής στην Ευρώπη. Η Astra λειτουργεί το σύστημα ASTRA Satellite System, το οποίο προσφέρει ένα ευρύ χαρτοφυλάκιο λύσεων ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και ευρυζωνικότητας για πελάτες εντός και εκτός Ευρώπης. Εκπέμπει ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα απευθείας σε εκατομμύρια νοικοκυριά, ενώ παρέχει επίσης πρόσβαση στο διαδίκτυο και υπηρεσίες δικτύου σε δημόσιες υπηρεσίες, μεγάλες επιχειρήσεις, ΜΜΕ και ιδιωτικά νοικοκυριά.

(13) Η Astra υποστηρίζει στην καταγγελία της ότι τα μέτρα που έλαβαν η κυβέρνηση και οι αυτόνομες κοινότητες σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές της Ισπανίας παραβιάζουν την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας, διότι θεωρούν ότι η επίγεια μετάδοση αποτελεί τον μοναδικό τρόπο ψηφιοποίησης. Η Astra κάνει ειδικότερα αναφορά στην περίπτωση της Κανταβρίας. Μέσω ενός διαγωνισμού για την επέκταση της κάλυψης της ψηφιακής τηλεόρασης στο σύνολο της Κανταβρίας, ο οποίος προκηρύχθηκε τον Ιανουάριο του 2008, η περιφερειακή κυβέρνηση της Κανταβρίας είχε επιλέξει την Astra για την παροχή ελεύθερων καναλιών μέσω της πλατφόρμας της. Ωστόσο, τον Νοέμβριο του 2008 αυτή η σύμβαση ακυρώθηκε από την περιφερειακή κυβέρνηση. Σύμφωνα με την ASTRA, οι αρχές ακύρωσαν τη σύμβαση μόνον όταν πληροφορήθηκαν ότι η κεντρική κυβέρνηση θα χρηματοδοτούσε την αναβάθμιση του επίγειου αναλογικού δικτύου. Για την ακρίβεια, σε επιστολή των αρχών της Κανταβρίας, της 7ης Νοεμβρίου 2008, διευκρινιζόταν ότι η καταγγελία της σύμβασης οφειλόταν στο γεγονός ότι η κεντρική κυβέρνηση είχε λάβει στο μεταξύ αποφάσεις σχετικά με την επέκταση της κάλυψης της ψηφιακής τηλεόρασης σε ολόκληρη την ισπανική επικράτεια (16). Ως εκ τούτου, η υπόθεση της Κανταβρίας θα απεδείκνυε, αφενός, ότι η Astra θα μπορούσε να ανταγωνιστεί στη συγκεκριμένη αγορά και, αφετέρου, ότι οι αποφάσεις της κεντρικής κυβέρνησης κατέστησαν αδύνατο αυτόν τον ανταγωνισμό.

2.1.2. Ο κλάδος

(14) Η υπόθεση αφορά το κλάδο της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, στον οποίο δραστηριοποιούνται πολλοί διαχειριστές σε διάφορα επίπεδα της αλυσίδας των προϊόντων και υπηρεσιών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης.

(15) Οι «ραδιοτηλεοπτικοί φορείς» είναι οι εκδότες τηλεοπτικών σταθμών οι οποίοι αγοράζουν ή παράγουν δικό τους τηλεοπτικό περιεχόμενο και το ομαδοποιούν σε κανάλια. Στη συνέχεια, αυτά τα κανάλια μεταδίδονται στο κοινό μέσω διαφόρων πλατφορμών (π.χ. μέσω δορυφόρου, DTT, καλωδιακής τηλεόρασης, τηλεόρασης μέσω διαδικτύου). Στην Ισπανία, ο νομοθέτης θεώρησε ότι οι υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης αποτελούν δημόσια υπηρεσία και γι’ αυτόν τον λόγο τις παρέχουν τόσο ραδιοτηλεοπτικοί φορείς που ανήκουν στο κράτος (Radiotelevisión Española, RTVE) όσο και ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί φορείς που λειτουργούν με άδεια του κράτους (17). Τα αποκαλούμενα «ελεύθερα κανάλια» προσφέρονται δωρεάν στους τηλεθεατές. Για να επωφεληθεί πραγματικά ο πληθυσμός από αυτήν τη δημόσια υπηρεσία, η νομοθεσία προβλέπει υποχρεώσεις ελάχιστης κάλυψης, τόσο για τις μεταδόσεις που έχουν ανατεθεί στον δημόσιο οργανισμό ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης όσο και για τους ιδιωτικούς διαχειριστές με άδεια. Κατά συνέπεια, οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς είναι υποχρεωμένοι να καλύπτουν τουλάχιστον το 98 % του ισπανικού πληθυσμού, ενώ οι ιδιωτικοί διαχειριστές θα πρέπει να καλύπτουν τουλάχιστον το 96 % του πληθυσμού. Στην Ισπανία, οι εθνικοί ραδιοτηλεοπτικοί φορείς δεν διαθέτουν εθνικό δίκτυο ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και γι’ αυτόν τον λόγο συνάπτουν συμφωνίες με διαχειριστές πλατφόρμας για να εκπέμπουν το περιεχόμενό τους και να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις κάλυψής τους.

(16) Οι «διαχειριστές πλατφόρμας» (ή διαχειριστές δικτύου) (18) είναι ιδιωτικοί ή δημόσιοι φορείς που εκμεταλλεύονται την υποδομή (π.χ. μεταφέρουν και μεταδίδουν το σήμα) που είναι απαραίτητη για να προσφέρονται στο κοινό τα κανάλια που παράγονται από τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Οι διαχειριστές πλατφόρμας μπορούν επίσης να δημιουργήσουν την αναγκαία υποδομή και να παρέχουν τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό. Στο ξεκίνημα της τηλεόρασης, η μοναδική πλατφόρμα που υπήρχε ήταν η αναλογική επίγεια. Καθώς βελτιωνόταν η τεχνολογία, περισσότερες πλατφόρμες έφθαναν στην αγορά, και συγκεκριμένα: η δορυφορική πλατφόρμα, η καλωδιακή πλατφόρμα και, πιο πρόσφατα, η τηλεόραση μέσω διαδικτύου (19), η οποία εκμεταλλεύεται την ευρυζωνική σύνδεση για να μεταδίδει τηλεοπτικό σήμα.

(17) Οι «προμηθευτές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού» είναι κατασκευαστές ή εγκαταστάτες των μερών των υποδομών ή των εξοπλισμού που είναι αναγκαία για την κατασκευή των διαφόρων πλατφορμών.

(18) Στην επίγεια ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, το τηλεοπτικό σήμα εκπέμπεται από τηλεοπτικό στούντιο σε ένα κέντρο εκπομπής (κεφαλή) που συνήθως ανήκει σε διαχειριστή δικτύου, ο οποίος ασχολείται επίσης με τη λειτουργία. Στη συνέχεια, το σήμα μεταφέρεται και διανέμεται από ένα κέντρο εκπομπής (κεφαλή) στα κέντρα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, τα οποία εκμεταλλεύεται ένας διαχειριστής δικτύου (π.χ. έναν πύργο), μεταφορά που ορισμένες φορές γίνεται μέσω δορυφόρου. Τέλος, το σήμα διανέμεται από τα κέντρα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης στα νοικοκυριά. Για να ψηφιοποιηθεί το αναλογικό επίγειο δίκτυο, είναι απαραίτητο να αντικατασταθούν οι πομποί επιτόπου. Ωστόσο, επειδή το ψηφιακό σήμα έχει εμβέλεια μικρότερη από το αναλογικό και, ως εκ τούτου, η νέα τεχνολογία απαιτεί πιο λεπτό και εκτενές δίκτυο, η διατήρηση της ίδιας κάλυψης ή η επέκτασή της σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτεί επίσης την κατασκευή νέων κέντρων εκπομπής.

(19) Στη δορυφορική ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, το σήμα αποστέλλεται σε ένα κέντρο εκπομπής (κεφαλή) για να μεταφερθεί στη συνέχεια σε δορυφόρο που το διανέμει στα νοικοκυριά. Εναλλακτικά, το σήμα θα μπορούσε να σταλεί πρώτα από ένα τηλεοπτικό στούντιο απευθείας στο δορυφόρο, αν το στούντιο διαθέτει τον κατάλληλο εξοπλισμό. Ο τηλεθεατής πρέπει να είναι εξοπλισμένος με δορυφορική κεραία και αποκωδικοποιητή. Για να επεκταθεί η δορυφορική κάλυψη μιας περιοχής, είναι απαραίτητο ο προαναφερόμενος επίγειος εξοπλισμός να εγκατασταθεί στην κατοικία του πελάτη.

(20) Από την άποψη της γεωγραφικής κάλυψης, η δορυφορική πλατφόρμα θα μπορούσε να καλύψει σχεδόν το 100 % της ισπανικής επικράτειας, ενώ η επίγεια πλατφόρμα καλύπτει περίπου το 98 %.

2.1.3. Ιστορικό

(21) Το υπό εξέταση μέτρο πρέπει να αναλυθεί στο πλαίσιο της ψηφιοποίησης της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης την οποία έχουν πραγματοποιήσει ή πραγματοποιούν επί του παρόντος οι επίγειες, δορυφορικές και καλωδιακές πλατφόρμες. Σε σύγκριση με την αναλογική ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, η ψηφιοποιημένη έχει το πλεονέκτημα ότι διαθέτει μεγαλύτερη χωρητικότητα μετάδοσης, λόγω της αποτελεσματικότερης χρήσης του φάσματος ραδιοσυχνοτήτων. Η μετάβαση στην ψηφιακή τεχνολογία είναι ιδιαίτερα σημαντική για την επίγεια ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, στην οποία το διαθέσιμο φάσμα συχνοτήτων είναι περιορισμένο. Αντιθέτως, η δορυφορική μετάδοση έχει το πλεονέκτημα ότι λειτουργεί σε εντελώς διαφορετική ζώνη συχνοτήτων, στην οποία δεν υπάρχει έλλειψη συχνοτήτων.

(22) Η μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή τηλεόραση απελευθερώνει σημαντικό μέρος ραδιοφάσματος υψηλής ποιότητας σε αυτό που είναι γνωστό ως «ψηφιακό μέρισμα», το οποίο θα είναι ελεύθερο για την ανάπτυξη υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Αυτό το ψηφιακό μέρισμα, και ειδικότερα η συχνότητα των 790-862 MHz («ζώνη των 800 MHz»), μπορεί να δώσει ώθηση στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα και στην ανάπτυξη και να προσφέρει ευρύ φάσμα κοινωνικών και πολιτιστικών οφελών (20).

(23) Το «ψηφιακό μέρισμα» θα μπορούσε να επιτευχθεί είτε μέσω της μετάβασης από μια επίγεια πλατφόρμα σε άλλη διαφορετική, είτε με το πέρασμα από την αναλογική στην ψηφιακή επίγεια ραδιοτηλεοπτική μετάδοση. Θα μπορούσε επίσης να εξεταστεί μια μεικτή λύση που να συνδυάζει διαφορετικές πλατφόρμες (21).

(24) Ωστόσο, στην περίπτωση της επίγειας ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, η έλλειψη συχνοτήτων εξακολουθεί να προκαλεί προβλήματα, ακόμη και μετά την ψηφιοποίηση. Τούτο επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι, λίγο μετά την ολοκλήρωση της μετάβασης από αναλογική σε ψηφιακή τηλεόραση τον Απρίλιο του 2010, η ισπανική κυβέρνηση χρειάστηκε να μετεγκαταστήσει τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς της ζώνης των 800 MHz σε άλλη ζώνη συχνοτήτων. Η μετεγκατάσταση πολυπλεκτών DTT που έχουν εκχωρηθεί στους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς οδήγησε σε πρόσθετες δαπάνες και νέες κρατικές ενισχύσεις, τις οποίες η Επιτροπή έκρινε ασυμβίβαστες (22). Επιπλέον, η Ισπανία τάσσεται υπέρ της ελευθέρωσης της ζώνης των 700 MHz από επίγειες τηλεοπτικές υπηρεσίες με την αποζημίωση των νοικοκυριών και των παρόχων τηλεοπτικών υπηρεσιών. Από τη μία πλευρά, το μέτρο παρέχει αποζημίωση στους ιδιοκτήτες πολυκατοικιών για τις δαπάνες που προκύπτουν από την προσαρμογή των συσκευών τηλεοπτικής λήψης. Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται περίπου σε 150 εκατομμύρια EUR. Από την άλλη πλευρά, το μέτρο παρέχει αποζημίωση στους ιδιωτικούς φορείς παροχής τηλεοπτικών υπηρεσιών για το κόστος που συνεπάγεται η προσαρμογή των συστημάτων εκπομπής ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων. Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται περίπου σε 10 εκατομμύρια EUR (23).

(25) Όσον αφορά την τηλεοπτική εκπομπή, η επίγεια ψηφιακή μετάδοση θα μπορούσε να αντικατασταθεί στο μέλλον από την ευρυζωνική τεχνολογία, δεδομένου ότι είναι πιθανό τα δίκτυα νέας γενιάς (Next Generation Networks, NGA) να καταστούν η κυρίαρχη τεχνολογία μετάδοσης. Ωστόσο, προς το παρόν στην Ισπανία η γεωγραφική κάλυψη των εν λόγω δικτύων NGA δεν είναι καθολική.

(26) Σήμερα στην Ισπανία υπάρχουν τέσσερις πλατφόρμες εκπομπών: DTT — ψηφιακή επίγεια τεχνολογία (DVB-T), δορυφορική (DVB-S), καλωδιακή (DVB-C) και τηλεόραση μέσω διαδικτύου. Η DTT είναι η κύρια πλατφόρμα για τα ελεύθερα δημόσια και ιδιωτικά ισπανικά κανάλια (24). Ο κύριος διαχειριστής του επίγειου δικτύου είναι η Abertis, η οποία ελέγχει επίσης τον διαχειριστή του δορυφόρου Hispasat. Υπάρχει επίσης μια σειρά από τοπικούς διαχειριστές τηλεπικοινωνιών που μεταδίδουν τα σήματα DTT και συνήθως είναι διασυνδεδεμένοι με το εθνικό δίκτυο της Cellnex. Όσον αφορά τα κανάλια συνδρομητικής τηλεόρασης, μεταδίδονται συνήθως μέσω δορυφόρου, καλωδίου και του διαδικτύου. Η Astra και η Hispasat είναι οι κύριοι διαχειριστές δορυφόρων.

(27) Η Ισπανία, όταν βρέθηκε αντιμέτωπη με τη διαδικασία ψηφιοποίησης με σκοπό τη μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή τηλεόραση, κατά την περίοδο 2005-2009 υιοθέτησε μια σειρά ρυθμιστικών μέτρων που επηρέαζαν το επίγειο δίκτυο, όπως περιγράφεται στην ενότητα 2.2. Οι κεντρικές ισπανικές αρχές διαίρεσαν την επικράτεια της Ισπανίας σε τρεις διακριτές περιοχές: — Περιοχή Ι — στην οποία περιλαμβάνεται η συντριπτική πλειονότητα του ισπανικού πληθυσμού και στην οποία το κόστος μετάβασης επιβάρυνε τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς — 96 % της επικράτειας για τους ιδιωτικούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς και 98 % για τους δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Δεδομένου ότι οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς ανέλαβαν το κόστος, δεν χρειάστηκαν κρατικές ενισχύσεις. Η μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή επίγεια τηλεόραση συνεπάγεται δαπάνες για τους καταναλωτές, διότι είτε πρέπει να αγοράσουν ενσωματωμένη ψηφιακή τηλεόραση είτε πρέπει να αγοράσουν έναν αποκωδικοποιητή DTT (25). — Περιοχή II — πρόκειται για τις λιγότερο αστικοποιημένες και απομακρυσμένες περιοχές που καλύπτουν το 2,5 % του πληθυσμού, ο οποίος κατά το παρελθόν λάμβανε τα δημόσια και ιδιωτικά κανάλια μέσω της αναλογικής επίγειας τηλεόρασης. Ωστόσο, επειδή η μετάβαση στην ψηφιακή τεχνολογία απαιτεί την αναβάθμιση των υφιστάμενων κέντρων εκπομπής και την κατασκευή νέων, ήταν αναγκαία η υλοποίηση εκτεταμένων επενδύσεων στο επίγειο δίκτυο. Οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς δεν είχαν αρκετό εμπορικό συμφέρον για να παρέχουν την υπηρεσία στην περιοχή II και αρνήθηκαν να καλύψουν το κόστος της ψηφιοποίησης. Ως εκ τούτου, οι ισπανικές αρχές δημιούργησαν το υπό εξέταση καθεστώς κρατικών ενισχύσεων για την αναβάθμιση των υφιστάμενων κέντρων εκπομπής και την κατασκευή νέων, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι κάτοικοι, οι οποίοι λάμβαναν μέχρι τότε ιδιωτικά και δημόσια κανάλια μέσω της αναλογικής επίγειας τηλεόρασης, θα συνέχιζαν να λαμβάνουν τα κανάλια μέσω της DTT. Η διαδικασία αυτή ήταν γνωστή ως «επέκταση της κάλυψης της DTT» (δηλαδή διεύρυνση της κάλυψης της DTT πέραν της υποχρεωτικής για τους εμπορικούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς). Όπως και στην περιοχή I, η μετάβαση στην ψηφιακή επίγεια τηλεόραση στην περιοχή II συνεπάγεται δαπάνες για τους καταναλωτές, διότι είτε πρέπει να αγοράσουν ενσωματωμένη ψηφιακή τηλεόραση είτε πρέπει να αγοράσουν έναν αποκωδικοποιητή DTT. — Περιοχή III — στην οποία, λόγω της τοπογραφίας, δεν είναι δυνατή η παροχή τηλεοπτικών υπηρεσιών μέσω της επίγειας πλατφόρμας και γι’ αυτόν τον λόγο παρέχονται μέσω δορυφόρου. Η Hispasat έχει αναλάβει την εκπομπή τηλεοπτικών σημάτων ελεύθερα στην περιοχή III. Το γεγονός ότι η τηλεοπτική υπηρεσία παρέχεται μέσω δορυφόρου συνεπάγεται δαπάνες για τους καταναλωτές, οι οποίοι υποχρεούνται να αγοράσουν δορυφορικές κεραίες και αποκωδικοποιητές.

2.2. Περιγραφή της ενίσχυσης

(28) Το εξεταζόμενο καθεστώς βασίζεται σε ένα πολύπλοκο σύστημα νομικών διατάξεων, το οποίο εφαρμόζουν οι κεντρικές αρχές της Ισπανίας από το 2005. Βάσει των διατάξεων αυτών, η κρατική ενίσχυση για την ανάπτυξη της DTT στην περιοχή ΙΙ χορηγήθηκε κατά την περίοδο 2008-2009 από τις αυτόνομες κοινότητες και τους δήμους που διένειμαν στους δικαιούχους κονδύλια προερχόμενα τόσο από τον κεντρικό προϋπολογισμό όσο και από τους αντίστοιχους προϋπολογισμούς τους. Επιπλέον, από το 2009 οι αυτόνομες κοινότητες χορηγούσαν συνεχιζόμενη ενίσχυση για τη συντήρηση και τη λειτουργία των δικτύων στην περιοχή II.

(29) Η ρύθμιση της μετάβασης στην τεχνολογία ψηφιακής τηλεόρασης ξεκίνησε με τη θέσπιση του νόμου 10/2005 στις 14 Ιουνίου 2005 (26). Σε αυτήν αναφερόταν η ανάγκη προώθησης της μετάβασης από την αναλογική στην επίγεια ψηφιακή τεχνολογία και η κυβέρνηση όφειλε να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να την πραγματοποιήσει.

(30) Βάσει αυτής της εντολής, μέσω του βασιλικού διατάγματος 944/2005, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε το εθνικό τεχνικό πρόγραμμα, το οποίο όριζε την 3η Απριλίου 2010 ως ημερομηνία κατάργησης της αναλογικής μετάβασης στην Ισπανία.

(31) Το εθνικό τεχνικό σχέδιο προέβλεπε την υποχρέωση των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών φορέων να προσεγγίσουν πριν από την εν λόγω ημερομηνία το 96 % (27) του πληθυσμού στις αντίστοιχες περιοχές κάλυψής τους, ενώ οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς έπρεπε να προσεγγίσουν το 98 % του πληθυσμού στις αντίστοιχες περιοχές κάλυψής τους.

(32) Στην περιοχή I, οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς ήταν υποχρεωμένοι να καλύψουν αυτά τα ποσοστά πληθυσμού με την επίγεια ψηφιακή τηλεόραση και να αναλάβουν οι ίδιοι το κόστος της ψηφιοποίησης. Επομένως, δεν ήταν αναγκαία η χορήγηση κρατικής ενίσχυσης.

(33) Όσον αφορά τις περιοχές ΙΙ και ΙΙΙ, η δωδέκατη πρόσθετη διάταξη του εθνικού τεχνικού προγράμματος προέβλεπε ήδη για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές τη δυνατότητα επέκτασης της κάλυψης μεταξύ του 96 % και του 100 % του πληθυσμού. Σε αυτό το πλαίσιο, το εθνικό τεχνικό πρόγραμμα αναφέρεται ρητά στην επίγεια ψηφιακή τηλεόραση (DTT) και καθορίζει έξι όρους υπό τους οποίους οι τοπικές αρχές θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν αυτήν την επέκταση της κάλυψης. Ο όρος ε) προβλέπει ότι η τοπική εγκατάσταση πρέπει να συνάδει με το εθνικό τεχνικό πρόγραμμα επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης.

(34) Στη συνέχεια, στις 7 Σεπτεμβρίου 2007 το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε το εθνικό πρόγραμμα μετάβασης στην επίγεια ψηφιακή τηλεόραση (στο εξής: πρόγραμμα μετάβασης) (28), το οποίο εφαρμόζει το εθνικό τεχνικό πρόγραμμα. Το πρόγραμμα μετάβασης διαίρεσε την ισπανική επικράτεια σε ενενήντα τεχνικά έργα μετάβασης (29) και όρισε προθεσμία για τη διακοπή της αναλογικής ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης για καθένα από αυτά τα έργα.

(35) Στις 29 Φεβρουαρίου 2008 το Υπουργείο Βιομηχανίας, Τουρισμού και Εμπορίου (στο εξής: MITyC) εξέδωσε απόφαση με σκοπό τη βελτίωση των τηλεπικοινωνιακών υποδομών και τον καθορισμό των κριτηρίων και της κατανομής της χρηματοδότησης των δράσεων που στοχεύουν στην ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας στο πλαίσιο του προγράμματος «Avanza» του 2008 (30). Ο προϋπολογισμός που εγκρίθηκε μέσω αυτής της απόφασης ανερχόταν σε 558 εκατ. EUR και αποδόθηκε, αφενός, στην ανάπτυξη της ευρυζωνικότητας και, αφετέρου, στην ψηφιοποίηση της τηλεόρασης σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές της Ισπανίας που δεν εμπίπτουν στις νομικές υποχρεώσεις που επιβάλλονται στους εμπορικούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς (31). Η ψηφιοποίηση στην εν λόγω περιοχή αναφερόταν συνήθως ως «επέκταση κάλυψης». Υλοποιήθηκε στη συνέχεια μέσω μιας σειράς προσθηκών στις ισχύουσες συμφωνίες-πλαίσια του 2006 (32), οι οποίες υπογράφηκαν από το MITyC και τις αυτόνομες κοινότητες μεταξύ Ιουλίου και Νοεμβρίου του 2008 (στο εξής: προσθήκες στις συμφωνίες-πλαίσια του 2006) και δημοσιεύτηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ισπανίας χωριστά για κάθε αυτόνομη κοινότητα. Για τις προσθήκες στις συμφωνίες-πλαίσια του 2006 ακολουθείται το ίδιο υπόδειγμα για όλες τις αυτόνομες κοινότητες, με ορισμένες μικρές διαφορές. Οι προσθήκες στις συμφωνίες-πλαίσια του 2006 παραπέμπουν στο πρόγραμμα «Avanza», στο πρόγραμμα μετάβασης και στο βασιλικό διάταγμα 944/2005 σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μετάβασης στην επίγεια ψηφιακή τηλεόραση. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η διατύπωση των συμφωνιών αυτών υποδεικνύει την ψηφιακή επίγεια τεχνολογία ως τη μοναδική τεχνολογία που πρέπει να χρηματοδοτηθεί. Ως αποτέλεσμα των συμφωνιών, το MITyC μετέφερε κονδύλια σε όλες τις αυτόνομες κοινότητες, οι οποίες δεσμεύτηκαν να καλύψουν τις λοιπές λειτουργικές δαπάνες από τους προϋπολογισμούς τους. Αυτές οι προσθήκες περιλάμβαναν επίσης την υποχρέωση των τοπικών αρχών να συμμορφώνονται με τις διατάξεις της δωδέκατης πρόσθετης διάταξης του εθνικού τεχνικού προγράμματος.

(36) Παράλληλα, στις 17 Οκτωβρίου 2008 το Υπουργικό Συμβούλιο συμφώνησε να διαθέσει πρόσθετο ποσό ύψους 8,72 εκατ. EUR για την επέκταση και ολοκλήρωση της κάλυψης DTT στο πλαίσιο των έργων μετάβασης που θα έπρεπε να ολοκληρωθούν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2009, το στάδιο Ι του προγράμματος μετάβασης. Η χρηματοδότηση χορηγήθηκε μετά την υπογραφή των νέων συμφωνιών-πλαισίων μεταξύ του MITyC και των αυτόνομων κοινοτήτων που πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 2008 (στο εξής: συμφωνίες-πλαίσια του 2008). Οι εν λόγω συμφωνίες αναφέρονται στην προαναφερόμενη χρηματοδότηση ύψους 8,72 εκατ. EUR και έλαβαν την ονομασία «Συμφωνία-πλαίσιο για τη συνεργασία μεταξύ του Υπουργείου Βιομηχανίας, Τουρισμού και Εμπορίου και της αυτόνομης κοινότητας [...] για την ανάπτυξη του εθνικού προγράμματος μετάβασης στην DTT». Στις συμφωνίες αυτές προβλέπεται η κατάρτιση καταλόγου δραστηριοτήτων που θα χρηματοδοτηθούν από τις κεντρικές και τις περιφερειακές αρχές, με σκοπό να επιτευχθεί κάλυψη ψηφιακής τηλεόρασης ισοδύναμη με την υφιστάμενη αναλογική κάλυψη. Οι δραστηριότητες αυτές αφορούν την ανάπτυξη της επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης.

(37) Στις 23 Φεβρουαρίου 2009 εκδόθηκε το βασιλικό διάταγμα 1/2009 σχετικά με επείγοντα μέτρα στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (33). Το βασιλικό διάταγμα 1/2009 επιβεβαιώνει ότι η επέκταση της κάλυψης στην περιοχή II προβλεπόταν αποκλειστικά μέσω της ψηφιακής επίγειας τεχνολογίας: Το άρθρο 2 του εν λόγω βασιλικού διατάγματος προσθέτει στον νόμο 10/2005 νέα διάταξη, σύμφωνα με την οποία «η πρόσβαση στα κανάλια που μεταδίδονται μέσω συστήματος/-των δορυφορικής μετάδοσης περιορίζεται στους πολίτες που κατοικούν σε περιοχές όπου, μετά τη μετάβαση στην επίγεια ψηφιακή τηλεόραση, δεν θα υπάρχει κάλυψη της υπηρεσίας επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης σε κρατικό επίπεδο». Επιπλέον, το προοίμιο του προαναφερόμενου διατάγματος ορίζει ότι η επέκταση της κάλυψης στην περιοχή II, η οποία χρηματοδοτείται από τις αρχές, πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω επίγειας τεχνολογίας. Με άλλα λόγια, στο βασιλικό διάταγμα υιοθετείται η παραδοχή ότι στις περιοχές I και II χρησιμοποιείται μόνο η επίγεια τεχνολογία (34).

(38) Στις 29 Μαΐου 2009 το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τα κριτήρια διανομής 52 εκατ. EUR για τη χρηματοδότηση δράσεων που στοχεύουν στη μετάβαση στην DTT και προορίζονται να χρηματοδοτήσουν την επέκταση της κάλυψης των έργων των σταδίων II και III του προγράμματος μετάβασης (35). Η συμφωνία του Υπουργικού Συμβουλίου δημιούργησε άμεση σύνδεση με το πρόγραμμα μετάβασης διότι όριζε ότι «για να επιτευχθεί ο στόχος που έχει τεθεί στο εθνικό πρόγραμμα μετάβασης στην DTT, δηλαδή η κάλυψη της υπηρεσίας DTT να είναι παρόμοια με την τρέχουσα κάλυψη επίγειας τηλεοπτικής υπηρεσίας με αναλογική τεχνολογία, καθίσταται απαραίτητη η οικονομική συνεργασία της δημόσιας πρωτοβουλίας» και ότι «η υλοποίηση αυτής της συνεργασίας θα επικυρωθεί εντός των ορίων που έθεσε το εθνικό πρόγραμμα μετάβασης στην επίγεια ψηφιακή τηλεόραση».

(39) Τέλος, κατά την περίοδο μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου του 2009 δημοσιεύτηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ισπανίας προσθήκες των συμφωνιών-πλαισίων του 2008 (αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 36), συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης για την επέκταση της κάλυψης των σταδίων II και III του προγράμματος μετάβασης. Οι προσθήκες αυτές καθορίζουν τι νοείται ως «δράση επέκτασης της κάλυψης», αναφέροντας ρητά μόνο την επίγεια τεχνολογία (μολονότι δεν αποκλείουν κατηγορηματικά άλλες τεχνολογίες) (36).

(40) Μετά τη δημοσίευση των συμφωνιών-πλαισίων του 2008 και των προαναφερόμενων προσθηκών (37), οι κυβερνήσεις των αυτόνομων κοινοτήτων ξεκίνησαν την υλοποίηση της επέκτασης. Για το σκοπό αυτό, είτε διοργάνωσαν οι ίδιες δημόσιους διαγωνισμούς είτε ανέθεσαν σε ιδιωτικές επιχειρήσεις το καθήκον της επέκτασης και/ή τη διοργάνωση του δημόσιου διαγωνισμού. Οι επιχορηγήσεις χορηγούνταν κατά ένα μέρος βάσει συμφωνίας με το MITyC και, συνεπώς, χρηματοδοτούνταν από τον κεντρικό προϋπολογισμό (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 35 έως 38 ανωτέρω) ή χρηματοδοτούνταν εν μέρει από τις ίδιες τις αυτόνομες κοινότητες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αυτόνομες κοινότητες ανέθεταν την υλοποίηση της επέκτασης στους δήμους.

(41) Οι δημόσιοι διαγωνισμοί για την επέκταση της κάλυψης συνεπάγονταν την ανάθεση στην ανάδοχο επιχείρηση της αποστολής να προσφέρει (συχνά να κατασκευάσει) επιχειρησιακό δίκτυο DTT. Για το σκοπό αυτό, μεταξύ των καθηκόντων που έπρεπε να εκτελεστούν ήταν ο σχεδιασμός και η μηχανική του δικτύου, η μεταφορά του σήματος, η ανάπτυξη του δικτύου και η προμήθεια του απαραίτητου εξοπλισμού. Συνήθως, οι διαγωνισμοί για την επέκταση της κάλυψης —εκτός από τη σύμβαση για την παροχή επιχειρησιακού δικτύου DTT— περιλάμβαναν επίσης την προμήθεια του απαραίτητου εξοπλισμού (και σε ορισμένες περιπτώσεις την παροχή εξοπλισμού χωρίς κανένα κόστος για τον διαχειριστή του δικτύου). Επιπλέον, οι διαγωνισμοί για την επέκταση της κάλυψης περιλαμβάνουν συχνά δευτερεύουσες συμβάσεις που αφορούν την ψηφιοποίηση των κέντρων εκπομπής ή την κατασκευή νέων κέντρων εκπομπής (όπως, για παράδειγμα, εργασίες προσαρμογής κατοικιών, παροχή ενέργειας, «αυστηρή συντήρηση», συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης, μελέτες ασφάλειας και υγείας). Οι λοιποί τύποι διαγωνισμών ήταν δημόσιοι διαγωνισμοί για την προμήθεια τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, οι οποίοι διοργανώνονταν στην περίπτωση ήδη υφιστάμενων δικτύων. Αναμενόταν ότι ο ανάδοχος του δημόσιου διαγωνισμού θα τα αναβάθμιζε παρέχοντας τον απαραίτητο εξοπλισμό, δηλαδή μέσω της προμήθειας, εγκατάστασης και ενεργοποίησης του εξοπλισμού.

(42) Στην πλειονότητα των δημόσιων διαγωνισμών, οι διοργανώτριες αρχές αναφέρονται ρητά, μέσω του καθορισμού του αντικειμένου του δημόσιου διαγωνισμού (38), ή σιωπηρά, στην περιγραφή των τεχνικών προδιαγραφών ή του εξοπλισμού που πρόκειται να χρηματοδοτηθεί (39), στην επίγεια τεχνολογία και στην DTT. Στις λίγες περιπτώσεις στις οποίες αναφέρεται ρητά η δορυφορική τεχνολογία, πρόκειται για τις δορυφορικές κεραίες για λήψη του δορυφορικού σήματος σε επίγειους πύργους (40) ή για εξοπλισμό πρόσβασης στην επίγεια ψηφιακή τηλεόραση στην περιοχή III (41). Πολύ λίγοι δημόσιοι διαγωνισμοί μπορούσαν να θεωρηθούν τεχνολογικά ουδέτεροι. Οι εν λόγω τεχνολογικά ουδέτεροι διαγωνισμοί διατυπώνονταν κατά τρόπο που —παρά τα σχέδια της ισπανικής κυβέρνησης να χρησιμοποιεί την DTT αποκλειστικά για την επέκταση της κάλυψης—δεν απέκλειε άλλες τεχνολογίες εκτός της DTT (42). Αντί της δημοσίευσης προσκλήσεων υποβολής προσφορών, ορισμένες αρχές επέλεξαν διαφορετικό τρόπο επέκτασης της κάλυψης της DTT. Για παράδειγμα, η Χώρα των Βάσκων χορήγησε απευθείας οικονομική στήριξη στον περιφερειακό διαχειριστή δικτύου Itelazpi. Παρόμοια λύση επιλέχθηκε επίσης στη Ναβάρα.

(43) Συνολικά, κατά τα έτη 2008-2009 επενδύθηκαν στην επέκταση της περιοχής II σχεδόν 163 εκατ. EUR προερχόμενα από τον κεντρικό προϋπολογισμό (εν μέρει δάνεια με ευνοϊκούς όρους που χορηγήθηκαν από το MITyC στις αυτόνομες κοινότητες (43)) και 60 εκατ. EUR από τους προϋπολογισμούς των υπό εξέταση 16 αυτόνομων κοινοτήτων (όλων εκτός από την Καστίλη-Λα Μάντσα). Επιπλέον, οι δήμοι χρηματοδότησαν την επέκταση με ίδιους πόρους ύψους περίπου 3,5 εκατ. EUR.

(44) Ως δεύτερο βήμα μετά την επέκταση της DTT στην περιοχή ΙΙ, και αυτό από το έτος 2009, ορισμένες αυτόνομες κοινότητες διοργάνωσαν πρόσθετους δημόσιους διαγωνισμούς ή σύναψαν σχετικές συμβάσεις χωρίς διαγωνισμό για τη λειτουργία και τη συντήρηση του εξοπλισμού που ψηφιοποιήθηκε και αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της επέκτασης. Σε αντίθεση με τις μεταβατικές ενισχύσεις, τα τελευταία μέτρα συνιστούν συνεχιζόμενες ενισχύσεις. Λαμβανομένου υπόψη ότι προορίζονται για τη λειτουργία και τη συντήρηση του επίγειου δικτύου που είναι εγκατεστημένο στην περιοχή ΙΙ, ούτε αυτές οι συμβάσεις είναι τεχνολογικά ουδέτερες. Το συνολικό ύψος των κονδυλίων που διατέθηκαν μέσω δημόσιων διαγωνισμών για τη λειτουργία και τη συντήρηση (συνεχιζόμενη ενίσχυση) κατά τα έτη 2009-2011 ανήλθε τουλάχιστον σε 32,7 εκατ. EUR.

2.3. Εξελίξεις μετά το 2013

(45) Μετά την έκδοση της απόφασης του 2013, κάποιες αυτόνομες κοινότητες επέφεραν ορισμένες αλλαγές στα μέτρα που αφορούν τη λειτουργία και τη συντήρηση της υποδομής. Ειδικότερα (αιτιολογικές σκέψεις 46 έως 60):

(46) Στην Ανδαλουσία, στις 12 Νοεμβρίου 2014, η αναθέτουσα αρχή δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής προσφορών για την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών προκειμένου να καταστεί δυνατή η λήψη ελεύθερων εθνικών ψηφιακών τηλεοπτικών καναλιών σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές της αυτόνομης κοινότητας της Ανδαλουσίας. Ο διαγωνισμός κατακυρώθηκε στις 11 Απριλίου 2017 στη U.T.E Andalucía Televisión Digital (Retevisión Y Axión Infraestructuras de Telecomunicaciones, S.A.). Η σύμβαση υπογράφηκε στις 9 Ιουνίου 2017.

(47) Στην Αραγονία, η πρόσκληση υποβολής προσφορών για την παροχή υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές δημοσιεύτηκε στις 25 Νοεμβρίου 2016. Ο διαγωνισμός κατακυρώθηκε στις 19 Μαΐου 2017 στη Retevisión και η σύμβαση υπογράφηκε στις 26 Ιουνίου 2017.

(48) Στις Βαλεαρίδες Νήσους προκηρύχθηκε πρόσκληση υποβολής προσφορών στις 14 Ιουλίου 2014. Η σύμβαση ανατέθηκε στην Tradia Telecom, S.A. στις 5 Νοεμβρίου 2014.

(49) Στις Κανάριες Νήσους, η πρόσκληση υποβολής προσφορών για την παροχή υπηρεσιών εκπομπής ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων εθνικών και περιφερειακών ψηφιακών τηλεοπτικών καναλιών σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές της αυτόνομης κοινότητας των Καναρίων Νήσων (ανταγωνιστικός διάλογος) δημοσιεύτηκε στις 28 Ιανουαρίου 2015. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβίβασαν οι ισπανικές αρχές στις 5 Φεβρουαρίου 2021, η σύμβαση υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 2020 και η υπηρεσία λειτουργεί από τις 3 Ιουλίου 2020.

(50) Στην Κανταβρία, η πρόσκληση υποβολής προσφορών για την παροχή υπηρεσιών εκπομπής ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων ψηφιακών τηλεοπτικών καναλιών σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές δημοσιεύτηκε στις 13 Μαΐου 2015. Ο διαγωνισμός κατακυρώθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2015 στη Retevisión και η σύμβαση υπογράφηκε στις 14 Μαρτίου 2016.

(51) Στην Εστρεμαδούρα, η πρόσκληση υποβολής προσφορών για την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών που καθιστούν δυνατή τη διάδοση και τη λήψη ψηφιακών τηλεοπτικών καναλιών σε ορισμένες περιοχές της αυτόνομης κοινότητας της Εστρεμαδούρας δημοσιεύτηκε στις 3 Απριλίου 2015. Ο διαγωνισμός κατακυρώθηκε στη Retevisión στις 30 Δεκεμβρίου 2015 και η σύμβαση υπογράφηκε στις 15 Μαρτίου 2016.

(52) Στη Ναβάρα δημοσιεύτηκε διαγωνισμός για την επέκταση της ψηφιακής τηλεόρασης σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές στις 11 Νοεμβρίου 2014. Στις 28 Μαΐου 2019 οι αρχές της Ναβάρας αποφάσισαν να μην αναθέσουν τη σύμβαση και εγκατέλειψαν τη διαδικασία.

(53) Στη Λα Ριόχα, η διαδικασία ανταγωνιστικού διαλόγου δημοσιεύτηκε στις 13 Νοεμβρίου 2014. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβίβασαν οι ισπανικές αρχές στις 5 Φεβρουαρίου 2021, η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη.

(54) Η αυτόνομη κοινότητα των Αστουριών προκήρυξε διαγωνισμό για τον συντοπισμό εξοπλισμού (44) στις 28 Δεκεμβρίου 2018. Ο εν λόγω διαγωνισμός κατακυρώθηκε στη Retevisión στις 10 Ιανουαρίου 2019. Στις 19 Δεκεμβρίου 2018 προκηρύχθηκε διαγωνισμός για τη σύναψη σύμβασης παροχής υπηρεσιών συντήρησης. Επιπλέον, στις 10 Δεκεμβρίου 2018 προκηρύχθηκε διαγωνισμός για την παροχή υπηρεσιών εκπομπής ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων των Αστουριών με εξοπλισμό ιδιοκτησίας των Αστουριών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβίβασαν οι ισπανικές αρχές στις 16 Ιανουαρίου 2019, οι δύο τελευταίες διαδικασίες δημόσιου διαγωνισμού βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.

(55) Όσον αφορά τη Γαλικία, οι ισπανικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η Γαλικία δεν επιθυμεί να χρηματοδοτήσει τη λειτουργία και τη συντήρηση των διαχειριστών στην περιοχή ΙΙ και, ως εκ τούτου, δεν θα διοργανώσει νέες τεχνολογικά ουδέτερες προσκλήσεις υποβολής προσφορών. Η λειτουργία και η συντήρηση των διαχειριστών στην περιοχή II του δικτύου ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της αυτόνομης κοινότητας αλλά, αντιθέτως, στην αρμοδιότητα των δημοτικών συμβουλίων.

(56) Οι ισπανικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η Μαδρίτη προκήρυξε διαδικασία δημόσιου διαγωνισμού για τη συντήρηση του ψηφιακού τηλεοπτικού εξοπλισμού. Ο διαγωνισμός κατακυρώθηκε στη Retevisión στις 8 Ιουλίου 2019 και η σύμβαση υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου 2019. Όσον αφορά τη Μελίγια και τη Μούρθια, οι ισπανικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι δεν θα διεξαχθεί διαδικασία δημόσιου διαγωνισμού και ότι τα δημοτικά συμβούλια θα είναι υπεύθυνα για τη συντήρηση.

(57) Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβίβασαν οι ισπανικές αρχές, η Χώρα των Βάσκων δεν διεξήγαγε καμία διαδικασία δημόσιου διαγωνισμού μετά την απόφαση του 2013 ούτε σκοπεύει να το πράξει. Αντ’ αυτού, η Χώρα των Βάσκων προέβη σε δήλωση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ). Η συμφωνία σχετικά με την υπηρεσία επέκτασης της κάλυψης των τηλεοπτικών σταθμών στην αυτόνομη κοινότητα της Χώρας των Βάσκων εγκρίθηκε από το διοικητικό συμβούλιο στις 2 Δεκεμβρίου 2014.

(58) Όσον αφορά τη Θέουτα, οι ισπανικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι δεν θα διεξαχθεί διαδικασία δημόσιου διαγωνισμού και ισχυρίστηκαν ότι οποιαδήποτε ενίσχυση συντήρησης εμπίπτει στους κανόνες για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας.

(59) Στην κοινότητα της Βαλένθιας προκηρύχθηκε διαγωνισμός τον Ιανουάριο του 2017 για τη συντήρηση του εξοπλισμού. Ο διαγωνισμός κατακυρώθηκε στη Retevisión τον Δεκέμβριο του 2017 και η σύμβαση υπογράφηκε στις 18 Μαΐου 2018. Η σύμβαση περιορίζεται στη συντήρηση του εξοπλισμού και δεν περιλαμβάνει την παροχή υπηρεσιών προληπτικής και διορθωτικής συντήρησης.

(60) Όσον αφορά την Καταλωνία, στις 3 Αυγούστου 2018 δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (45) διαγωνισμός για τη μετάδοση και διανομή σημάτων οπτικοακουστικών μέσων για την κάλυψη του πληθυσμού της Καταλωνίας στην περιοχή II. Το 2019 συνάφθηκε σύμβαση με διάρκεια ισχύος ενός έτους και δυνατότητα ανανέωσης ενός επιπλέον έτους.

(61) Βάσει των ανωτέρω, σε ορισμένες αυτόνομες κοινότητες, τα αρχικά μέτρα που αφορούσαν τις ενισχύσεις λειτουργίας και συντήρησης διακόπηκαν από την ημερομηνία λήξης των αρχικών συμβάσεων, ως συνέπεια της έναρξης ισχύος των συμβάσεων που αφορούσαν τα νέα τροποποιημένα μέτρα ή της θέσπισης νέας νομικής βάσης για τις συνεχιζόμενες ενισχύσεις λειτουργίας και συντήρησης (οι οποίες εμπίπτουν —σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές— στις διατάξεις της ΥΓΟΣ ή των κανόνων για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας).

(62) Η νομική εκτίμηση των νέων, τροποποιημένων μέτρων δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης. Η παρούσα απόφαση δεν προδικάζει με κανέναν τρόπο την εκτίμηση των τροποποιημένων μέτρων βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.

2.4. Λόγοι που οδήγησαν στην κίνηση της διαδικασίας

(63) Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή επισήμανε, πρώτον, ότι το μέτρο που περιγράφεται φαινόταν να πληροί όλα τα του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και για τον λόγο αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση.

(64) Δεδομένου ότι στην αγορά ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης υπάρχουν διάφορα επίπεδα, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας προσδιορίστηκαν τρεις κατηγορίες δικαιούχων των κρατικών ενισχύσεων: i) διαχειριστές δικτύων, ii) προμηθευτές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού που συμμετέχουν στους δημόσιους διαγωνισμούς για την προμήθεια του εξοπλισμού που είναι απαραίτητος για την επέκταση και iii) ραδιοτηλεοπτικοί φορείς τηλεοπτικών καναλιών.

(65) Η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι, με τη χρηματοδότηση του κόστους που συνδέεται με την επέκταση της πλατφόρμας DTT, το καθεστώς ενδέχεται να προκαλέσει δυνητική ή πραγματική στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των προμηθευτών τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικές τεχνολογίες και μεταξύ των διαχειριστών των επίγειων και των δορυφορικών πλατφορμών. Ειδικότερα, σύμφωνα με τις προκαταρκτικές απόψεις της Επιτροπής (αιτιολογικές σκέψεις 66 έως 68):

(66) στρέβλωση του ανταγωνισμού θα μπορούσε να προκύψει μεταξύ διαφόρων πλατφορμών (επίγειων και δορυφορικών), δεδομένου ότι το επίμαχο μέτρο αποσκοπεί στην ψηφιοποίηση και την εκ νέου εγκατάσταση επίγειων κέντρων εκπομπής, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η δορυφορική τεχνολογία·

(67) το επίμαχο μέτρο θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των ραδιοτηλεοπτικών φορέων. Κατά το παρελθόν, η επίγεια πλατφόρμα φιλοξενούσε παραδοσιακά ραδιοτηλεοπτικούς φορείς ελεύθερων καναλιών, ενώ η δορυφορική πλατφόρμα φιλοξενούσε κυρίως ραδιοτηλεοπτικούς φορείς συνδρομητικών καναλιών ή καναλιών με πληρωμή ανά θέαμα (pay-per-view). Ωστόσο, κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς ελεύθερων καναλιών δρομολογούσαν ξεκινούσαν πρωτοβουλίες συνδρομητικής τηλεόρασης στην επίγεια πλατφόρμα και οι δορυφορικοί ραδιοτηλεοπτικοί φορείς επιδίωκαν την πρόσβαση σε ελεύθερα κανάλια προκειμένου να συμπληρώσουν την προσφορά τους και να ανταγωνιστούν πιο δυναμικά τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς ελεύθερων καναλιών.

(68) Όσον αφορά τους προμηθευτές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, το επίμαχο μέτρο φαινόταν να συνεπάγεται ανταγωνιστικό πλεονέκτημα (με τη μορφή αυξημένης ζήτησης) προς όφελος των παρόχων τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού.

(69) Η Επιτροπή, στην προκαταρκτική της εκτίμηση, έκρινε ότι το μέτρο συνιστούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και θεώρησε ότι δεν συνέτρεχε κανένας λόγος για τον οποίο θα μπορούσε να είναι συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά, δεδομένου ότι δεν φαινόταν να είχε εφαρμογή κάποια παρέκκλιση.

(70) Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά, η παρούσα απόφαση παραπέμπει στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας.

3. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

3.1. Παρατηρήσεις της Astra

3.1.1. Γενικές παρατηρήσεις

(71) Η Astra επαναλαμβάνει την προηγούμενη θέση της, σύμφωνα με την οποία τα μέτρα που στοχεύουν στην υλοποίηση της μετάβασης στην επίγεια ψηφιακή τηλεόραση συνιστούσαν συντονισμένο, το οποίο καταρτίστηκε από την κεντρική κυβέρνηση και εκτελέστηκε από τις περιφερειακές αρχές. Ωστόσο, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η κρατική ενίσχυση που προορίζεται για την επέκταση της κάλυψης είχε σχεδιαστεί, οργανωθεί και εφαρμοστεί σε περιφερειακή κλίμακα, η Astra θεωρεί ότι θα συνιστούσε παράνομη και ασυμβίβαστη ενίσχυση.

(72) Σε σχέση με τον δημόσιο διαγωνισμό της Κανταβρίας, η Astra εμμένει στην άποψη ότι, σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς των ισπανικών αρχών, ήταν υποχρέωση των αρχών της Κανταβρίας να λάβουν τις άδειες από τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς για να θέσουν τα κανάλια τους στη διάθεση της δορυφορικής πλατφόρμας. Επιπλέον, μολονότι οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς απέστειλαν τις επιστολές τον Μάρτιο του 2008, οι αρχές της Κανταβρίας συνέστησαν σε άλλες αυτόνομες κοινότητες τη δορυφορική εναλλακτική λύση που είχαν επιλέξει τον Ιούλιο του 2008. Αν —κατά τους ισχυρισμούς των ισπανικών αρχών— η απροθυμία των ραδιοτηλεοπτικών φορέων να χρησιμοποιήσουν τη δορυφορική πλατφόρμα ήταν ο λόγος για την καταγγελία της σύμβασης με την Astra, οι αρχές της Κανταβρίας δεν θα είχαν συστήσει τη δορυφορική λύση σε άλλες αυτόνομες κοινότητες.

3.1.2. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης

(73) Όσον αφορά το πλεονέκτημα που έλαβαν οι διαχειριστές δικτύου και ειδικότερα η Abertis, η Astra επισημαίνει ότι στην Abertis, με την ιδιότητα του προμηθευτή τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, κατακυρώθηκε περίπου το 45 % των δημόσιων διαγωνισμών για την ψηφιοποίηση των επίγειων κέντρων που βρίσκονται στις περιοχές επέκτασης της κάλυψης. Δεδομένου ότι η Abertis είναι διαχειριστής πλατφόρμας, η ψηφιοποίηση του δικτύου ευνοεί την εμπορική προσφορά της στους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς διότι το δίκτυο DTT θα προσεγγίζει πλέον σχεδόν στο 100 % του πληθυσμού χωρίς πρόσθετο κόστος, ενώ η επίγεια ψηφιοποίηση θα είχε ωφελήσει το 96-98 % αν δεν υπήρχε το επίμαχο μέτρο. Από την άλλη πλευρά, η Abertis θα αποκόμιζε όφελος από το γεγονός ότι δεν θα επιτρεπόταν στην Astra, με την ιδιότητα του κύριου ανταγωνιστή της ως εναλλακτικού διαχειριστή πλατφόρμας, να δημιουργήσει προγεφύρωμα στην ισπανική αγορά με την είσοδό της στην περιοχή II.

(74) Επιπλέον, σύμφωνα με την Astra, η Abertis απέκτησε και άλλα πλεονεκτήματα λόγω των μέτρων. Πρώτον, σημαντικός αριθμός επίγειων κέντρων της Abertis, τα οποία λειτουργούν στην πραγματικότητα από την ίδια την εταιρεία, έχουν επωφεληθεί από τα κονδύλια που χορήγησαν οι ισπανικές αρχές στο πλαίσιο των υπό εξέταση μέτρων. Αυτό ισχύει ειδικότερα για τα κέντρα που βρίσκονται στην περιοχή στην οποία η RTVE (δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας) υποχρεούται να παρέχει το σήμα της, αλλά στην οποία η εν λόγω υποχρέωση δεν ισχύει για τους ιδιωτικούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς (περίπου το 2,5 % του πληθυσμού). Δεύτερον, η Astra ισχυρίζεται ότι η Abertis επωφελήθηκε έμμεσα από την κρατική ενίσχυση σε όμορες αγορές, όπως η αγορά των μεταφορών. Επιπροσθέτως, ο καταγγέλλων επισημαίνει ότι το υπό εξέταση μέτρο προκαλεί στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην περιοχή III (46).

(75) Η Astra εκτιμά ότι οι δορυφορικές και οι επίγειες πλατφόρμες ανήκουν στην ίδια αγορά. Η διάκριση μεταξύ της τηλεόρασης με πληρωμή ανά θέαμα και της τηλεόρασης ελεύθερης λήψης θα ήταν άνευ σημασίας όσον αφορά τον ανταγωνισμό μεταξύ των πλατφορμών. Ήδη επί του παρόντος, οι επίγειες και οι δορυφορικές πλατφόρμες ανταγωνίζονται για τη μετάδοση συνδρομητικής τηλεόρασης, δεδομένου ότι υπάρχουν ήδη τουλάχιστον δύο κανάλια με πληρωμή ανά θέαμα που προσφέρουν το σήμα τους μέσω της πλατφόρμας DTT και ένα από αυτά είναι διαθέσιμο μόνο μέσω της DTT. Επιπλέον, σύμφωνα με την Astra, όλοι οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς που διαθέτουν άδεια αυτή τη στιγμή έχουν υποβάλει ήδη αίτηση στην κυβέρνηση για τη χορήγηση άδειας μετάδοσης του περιεχομένου τους με συνδρομητικό τρόπο.

(76) Η Astra, στις παρατηρήσεις που υπέβαλε στις 27 Μαΐου 2019, εξέφρασε την άποψη ότι τα εν λόγω μέτρα είναι επιλεκτικά και δεν προωθούν την ανάπτυξη των ραδιοτηλεοπτικών δραστηριοτήτων στο σύνολό τους, αλλά, αντιθέτως, εισάγουν διακρίσεις υπέρ των διαχειριστών επίγειου δικτύου. Η Astra διευκρινίζει ότι, για τους σκοπούς της παροχής της επέκτασης της κάλυψης σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές, οι διαχειριστές δικτύου που χρησιμοποιούν άλλες τεχνολογίες —συμπεριλαμβανομένης της Astra— θα πρέπει να θεωρούνται ότι βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση με την κατάσταση των διαχειριστών που χρησιμοποιούν την επίγεια τεχνολογία. Ειδικότερα, η Astra επισημαίνει ότι οι διαδικασίες δημόσιου διαγωνισμού για την επέκταση της κάλυψης σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. Κανταβρία, Ναβάρα) διοργανώθηκαν με γνώμονα την τεχνολογική ουδετερότητα και ότι οι δορυφορικές πλατφόρμες ανταγωνίζονταν επίγειους διαχειριστές και αναδείχθηκαν νικήτριες στον δημόσιο διαγωνισμό. Σε άλλα κράτη μέλη (π.χ. στη Γαλλία, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο) ανταγωνίζονται την επίγεια πλατφόρμα εναλλακτικές πλατφόρμες. Επιπλέον, οι υπηρεσίες ενός διαχειριστή δορυφόρου, δηλαδή της Hispasat, χρησιμοποιούνται αποκλειστικά στην περιοχή III στην Ισπανία. Η Astra αναφέρει ότι η δορυφορική τεχνολογία δεν έχει ανταγωνιστικό μειονέκτημα ως προς το κόστος σε σύγκριση με την επίγεια τεχνολογία. Κατά την άποψη της Astra, όλα αυτά τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι οι επίγειοι διαχειριστές και οι διαχειριστές που χρησιμοποιούν διαφορετικές τεχνολογίες βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση, υπό το πρίσμα των στόχων που επιδιώκονται με τα επίμαχα μέτρα.

(77) Η Astra θεωρεί ότι τα υπό εξέταση μέτρα δεν ήταν αναλογικά και αναφέρει ότι η μετάβαση στην DTT απαιτούσε σημαντικές προσαρμογές στις πολυκατοικίες και επένδυση στην καλωδίωση. Επιπλέον, η Astra, προς υποστήριξη του ισχυρισμού της ότι η επέκταση της δορυφορικής κάλυψης δεν θα ήταν πιο δαπανηρή απ’ ό,τι αν είχε πραγματοποιηθεί μέσω της επίγειας πλατφόρμας, η Astra παρέπεμψε στην εσωτερική μελέτη κόστους που εκπόνησε τον Νοέμβριο του 2008 (στο εξής: μελέτη της Astra) και την οποία υπέβαλε μαζί με την καταγγελία. Η μελέτη συνέκρινε το κόστος της επέκτασης της κάλυψης με χρήση και των δύο τεχνολογιών, της επίγειας και της δορυφορικής. Οι παραδοχές της μελέτης διαφέρουν από εκείνες που έλαβαν υπόψη οι ισπανικές αρχές και η Abertis από διάφορες απόψεις, μεταξύ άλλων, σε σχέση με το κόστος των δορυφορικών κεραιών και την ανάγκη αγοράς εξωτερικών αποκωδικοποιητών για τη λήψη της επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης. Από τα συμπεράσματα της μελέτης προκύπτει ότι η επέκταση της κάλυψης με δορυφόρο δεν ήταν κατ’ ανάγκη πιο δαπανηρή από εκείνη με χρήση της επίγειας τεχνολογίας. Η Astra υπέβαλε πρόσθετα έγγραφα με τα οποία επιδίωκε να αποδείξει ότι το κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας των δύο τεχνολογιών δεν διαφέρει σημαντικά.

(78) Η Astra ισχυρίζεται επίσης ότι η διασφάλιση της υπό όρους πρόσβασης σε ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις μέσω δορυφόρου δεν συνιστά εμπόδιο για τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση ελεύθερων καναλιών. Τα συστήματα υπό όρους πρόσβασης υπάρχουν σε ολόκληρο τον κόσμο και η χρήση τους δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη δυσκολία (47). Επιπλέον, η λύση που προτάθηκε στην Κανταβρία για την υπό όρους πρόσβαση έγινε δεκτή από τις αρχές της Κανταβρίας, οι οποίες θα μπορούσαν να αποφασίσουν ποιους χρήστες να ενεργοποιήσουν για να λαμβάνουν την υπηρεσία. Επομένως, ο εδαφικός περιορισμός της υπηρεσίας ελεγχόταν από την κυβέρνηση της Κανταβρίας. Δεν ήταν αναγκαία συγκεκριμένη προσαρμογή για τον σκοπό αυτό.

(79) Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, η Astra ισχυρίζεται ότι, χάρη σε οικονομίες κλίμακας, η δορυφορική τεχνολογία καθίσταται τόσο ελκυστικότερη από οικονομική άποψη όσο διευρύνεται η γεωγραφική κάλυψη. Με τη διαίρεση του μέτρου της περιοχής ΙΙ σε περισσότερους από 600 τοπικούς και περιφερειακούς δημόσιους διαγωνισμούς, η δορυφορική τεχνολογία παρουσίαζε ήδη σημαντικό ανταγωνιστικό μειονέκτημα. Ωστόσο, ακόμη και σε περίπτωση που η ισπανική κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να επιβάλει ή να προτείνει την ανάγκη συνεκτίμησης των διαπεριφερειακών συνεργειών ως όρου για τη χορήγηση των κονδυλίων, οι περιφέρειες θα μπορούσαν να λάβουν υπόψη αυτή τη δυνατότητα για να εξασφαλίσουν την επιλογή της οικονομικά αποδοτικότερης λύσης για τους φορολογουμένους τους. Πράγματι, η Astra υποστηρίζει ότι προσπάθησαν να το πράξουν πριν από την παρέμβαση της κεντρικής ισπανικής κυβέρνησης υπέρ της επίγειας τεχνολογίας. Πράγματι, αφού επέλεξαν την Astra στο δημόσιο διαγωνισμό, οι αρχές της Κανταβρίας προσπάθησαν αρχικά να πείσουν άλλες περιφέρειες να επιλέξουν επίσης τη δορυφορική πλατφόρμα, καθώς η επιλογή αυτή θα μείωνε ακόμη περισσότερο το κόστος για τις ίδιες.

3.1.3. Κρατική ενίσχυση λειτουργίας και συντήρησης

(80) Η Astra επαναλαμβάνει ότι ένα μέρος των επίμαχων μέτρων συνιστά συνεχιζόμενη κρατική ενίσχυση, δεδομένου ότι οι κυβερνήσεις των αυτόνομων κοινοτήτων θα χρηματοδοτούν σε συνεχή βάση το κόστος λειτουργίας και συντήρησης των τοπικών δικτύων της περιοχής II. Όσον αφορά το ετήσιο κόστος λειτουργίας και συντήρησης της δορυφορικής λύσης, η Astra εκτιμά ότι θα ανερχόταν σε 100 000 EUR ανά κανάλι ετησίως, παρότι θα μπορούσαν να επιτευχθούν μειώσεις σε περίπτωση που επέλεγαν τη δορυφορική λύση περισσότερες από μία περιφέρειες.

3.2. Παρατηρήσεις της Abertis / Cellnex

(81) Η Abertis είναι διαχειριστής τηλεπικοινωνιακών υποδομών και προμηθευτής εξοπλισμού δικτύου. Είναι ιδιοκτήτρια, μεταξύ άλλων εταιρειών, της Retevisión S.A. και της Tradia S.A., οι οποίες διαχειρίζονται και εκμεταλλεύονται δίκτυα και υποδομές τηλεπικοινωνιών.

3.2.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης

(82) Πρώτον, η Abertis επισημαίνει ότι τα υπό εξέταση μέτρα δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Οι περιφερειακές αρχές απλώς αγόρασαν αγαθά και υπηρεσίες με όρους αγοράς μέσω ανοικτών δημόσιων διαγωνισμών και εξακολουθούν να είναι ιδιοκτήτριες του εξοπλισμού που είναι εγκατεστημένος στα κέντρα εκπομπής της περιοχής II. Για τον λόγο αυτό, καμία στιγμή δεν μεταφέρθηκαν κονδύλια ούτε ψηφιακός εξοπλισμός που αγοράστηκε με αυτά τα κονδύλια σε κανέναν εξωτερικό δικαιούχο.

(83) Η Abertis θεωρεί επίσης ότι τα επίμαχα μέτρα δεν απέφεραν κανένα αναγνωρίσιμο οικονομικό πλεονέκτημα στους διαχειριστές δικτύου. Η Abertis ισχυρίζεται ότι δεν εκμεταλλεύεται κανένα από τα τοπικά δίκτυα που βρίσκονται στην περιοχή ΙΙ (ακόμη και στην περίπτωση στην οποία είναι ιδιοκτήτρια των αντίστοιχων κέντρων εκπομπής), και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να αποκομίσει κανένα άμεσο πλεονέκτημα. Δεύτερον, στην περιοχή II η Abertis ενεργούσε μόνο ως προμηθευτής τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού. Τρίτον, ακόμη και στην περίπτωση στην οποία η Abertis είχε πωλήσει τον ψηφιακό εξοπλισμό που χρησιμοποιούνταν για την αναβάθμιση ενός κέντρου εκπομπής και ο εν λόγω εξοπλισμός είχε εγκατασταθεί στη συνέχεια σε κέντρο εκπομπής που αποτελεί ιδιοκτησία της Abertis, δεν θα προέκυπτε όφελος. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Abertis απλώς εκμισθώνει τα κέντρα εκπομπής στους διαχειριστές τοπικού δικτύου με όρους αγοράς και το ποσό του μισθώματος που καταβάλλεται στην Abertis δεν επηρεάστηκε από τη διαδικασία ψηφιοποίησης. Τέταρτον, η Abertis εμμένει στην άποψη ότι η επιπρόσθετη αύξηση κατά 1-2 % στην κάλυψη δικτύου DTT δεν συνεπάγεται οικονομικό όφελος για την Abertis, με την ιδιότητά της ως διαχειριστή πλατφόρμας στην περιοχή I. Τέλος, η ψηφιοποίηση της περιοχής II δεν επηρεάζει την τιμή την οποία η Abertis μπορεί να εφαρμόσει στους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς για τις υπηρεσίες εκπομπής της, ιδίως διότι η τιμή χονδρικής που εφαρμόζει η Abertis ρυθμίζεται από την ισπανική ρυθμιστική αρχή Comisión del Mercado de Telecomunicaciones (στο εξής: CMT) (48).

(84) Όσον αφορά τους διαχειριστές τοπικού δικτύου στην περιοχή ΙΙ (δηλαδή τους δήμους), η Abertis θεωρεί ότι δεν μπορεί να υπάρξει οικονομικό πλεονέκτημα, διότι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστούν επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και, σε κάθε περίπτωση, παρέχουν δημόσια υπηρεσία.

(85) Η Abertis διατύπωσε επίσης την άποψη ότι το υπό εξέταση μέτρο δεν συνεπαγόταν οικονομικό πλεονέκτημα για τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Η μετάβαση στην ψηφιακή τεχνολογία στην περιοχή ΙΙ δεν αύξησε τον αριθμό των τηλεθεατών σε σύγκριση με τον αριθμό των ατόμων που είχαν πρόσβαση στην αναλογική τηλεόραση πριν από την έναρξη της διαδικασίας μετάβασης στην ψηφιακή ραδιοτηλεοπτική εκπομπή το 2005.

(86) Επιπλέον, η Abertis θεωρεί ότι τα επίμαχα μέτρα δεν είχαν καμία αναγνωρίσιμη επίπτωση στον ανταγωνισμό μεταξύ των διαχειριστών δικτύου. Το γεγονός ότι ούτε η Astra ούτε κάποιος άλλος ιδιωτικός διαχειριστής έδειξε ενδιαφέρον για την παροχή υπηρεσιών εκπομπής ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων στην περιοχή ΙΙ κατά τα τελευταία 20 έτη επιβεβαιώνει ότι δεν υπήρχε σχετική αγορά και ότι απαιτούνταν κρατική παρέμβαση για να διευκολυνθεί η παροχή των υπηρεσιών. Ειδικότερα, δεν υπάρχει στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ της δορυφορικής πλατφόρμας και της DTT διότι πρόκειται για δύο διαφορετικές αγορές. Επιπροσθέτως, η ψηφιοποίηση των επίγειων δικτύων στην περιοχή II δεν τροποποίησε με κανέναν τρόπο την ανταγωνιστική δομή των αγορών αναφοράς· απλώς αποτέλεσε μια απαραίτητη τεχνική βελτίωση της υφισταμένης αναλογικής πλατφόρμας.

(87) Η Abertis ισχυρίζεται ότι οι υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης που παρέχονται μέσω των δικτύων της περιοχής ΙΙ περιορίζονται στις τοπικές απομονωμένες περιοχές και γι’ αυτόν τον λόγο δεν επηρεάζουν τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.

(88) Σε περίπτωση που η Επιτροπή κρίνει ότι οι αρμόδιες δημόσιες αρχές ή οι θυγατρικές τους είναι επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Abertis θεωρεί ότι τα κονδύλια για τη χρηματοδότηση της μετάβασης στην ψηφιακή τεχνολογία στην περιοχή II συνιστούσαν αποζημίωση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας. Από την άποψη αυτή, η Abertis εκτιμά ότι τα επίμαχα μέτρα πληρούν τους όρους που καθορίζονται στη νομολογία Altmark (49) και ότι δεν εμπεριέχουν κρατική ενίσχυση.

(89) Η Cellnex, στις παρατηρήσεις που υπέβαλε στις 13 Ιουνίου 2019, διευκρινίζει ότι τα επίμαχα μέτρα δεν είναι επιλεκτικά και, ως εκ τούτου, δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση. Κατά την άποψή της, η DTT και η δορυφορική τεχνολογία δεν βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση υπό το πρίσμα του στόχου που επιδιώκει το επίμαχο νομικό καθεστώς. Συγκεκριμένα, η DTT και η δορυφορική τεχνολογία υπόκεινται σε διαφορετική νομοθεσία και, σε αντίθεση με τη δορυφορική τεχνολογία, η DTT έχει χαρακτήρα δημόσιας υπηρεσίας. Η επίγεια τεχνολογία διαθέτει προϋπάρχουσα υποδομή και η DTT επωφελήθηκε από τις συνέργειες που δημιουργήθηκαν με την ψηφιοποίηση της περιοχής Ι. Επιπλέον, η Cellnex επισημαίνει ότι οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς συχνά δεν έχουν το δικαίωμα να μεταδίδουν μέσω δορυφόρου και θα πρέπει να επαναδιαπραγματεύονται τα δικαιώματα περιεχομένου που απαιτούνται για τον προγραμματισμό τους. Η κατάσταση αυτή αυξάνει το κόστος του περιεχομένου και οι δημιουργοί περιεχομένου ενδέχεται να μην είναι διατεθειμένοι να πωλήσουν τα δικαιώματα. Επιπλέον, το κόστος που συνδέεται με τη δορυφορική τεχνολογία είναι σημαντικά υψηλότερο από το κόστος που συνδέεται με την DTT, όπως προκύπτει από διάφορες μελέτες που περιλαμβάνονται στον φάκελο. Η Cellnex διευκρινίζει η μελέτη της Astra παρουσιάζει αρκετές ελλείψεις και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί να βασιστεί στη συγκεκριμένη μελέτη.

(90) Η Cellnex ισχυρίζεται ότι η ακύρωση της απόφασης του 2013 συνεπάγεται την ακύρωση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας. Κατά την άποψη της Cellnex, η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε εκδώσει νέα απόφαση κίνησης της διαδικασίας μετά την ακύρωση της απόφασης του 2013, παραθέτοντας τους λόγους για τους οποίους τα υπό εξέταση μέτρα είναι επιλεκτικά. Η Cellnex υποστηρίζει ότι, ελλείψει τέτοιας απόφασης, δεν μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα άμυνάς της.

3.2.2. Υφιστάμενη ενίσχυση

(91) Κατά την άποψη της Abertis, η ανάπτυξη δικτύων ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης στην περιοχή II ξεκίνησε το 1982, σε έναν μη απελευθερωμένο ραδιοτηλεοπτικό κλάδο. Εκείνη την περίοδο, το ισπανικό κράτος κατείχε νόμιμο μονοπώλιο στην αγορά της επίγειας ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης. Δημόσια κονδύλια χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση της εγκατάστασης, της συντήρησης και της λειτουργίας των τοπικών δικτύων της περιοχής II που αναπτύχθηκαν πριν από την ελευθέρωση του συγκεκριμένου κλάδου. Επομένως, το υπό εξέταση μέτρο συνιστά συνεχιζόμενη, υφιστάμενη ενίσχυση.

3.2.3. Συμβιβάσιμο

(92) Η Abertis ισχυρίζεται ότι οποιαδήποτε δυνητική κρατική ενίσχυση θα ήταν συμβιβάσιμη βάσει των διατάξεων του άρθρου 106 της ΣΛΕΕ, διότι πληροί όλους τους όρους της απόφασης 2005/842/ΕΚ της Επιτροπής (50) (στο εξής: απόφαση βάσει του άρθρου 86 παράγραφος 2).

(93) Αν δεν συνέβαινε αυτό, οποιαδήποτε δυνητική ενίσχυση θα ήταν σε κάθε περίπτωση συμβιβάσιμη με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ. Πρώτον, τα μέτρα που έλαβαν οι ισπανικές αρχές αποσκοπούν στην επιτάχυνση της διαδικασίας μετάβασης στην ψηφιακή τεχνολογία στην Ισπανία, η οποία έχει αναγνωριστεί ως στόχος κοινού συμφέροντος στην πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις. Δεύτερον, η ενίσχυση ήταν κατάλληλο μέσο διότι η DTT είναι μια τεχνολογία που αρμόζει καλύτερα για την υλοποίηση της επέκτασης της κάλυψης (51). Εκτός από τους οικονομικούς λόγους, η Abertis υπογραμμίζει επίσης ότι οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς είναι απρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν δορυφορικές πλατφόρμες, λόγω των περιορισμών που αντιμετωπίζουν όταν αποκτούν δικαιώματα περιεχομένου για τα ελεύθερα προγράμματά τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις αποκτούν μόνο το δικαίωμα να μεταδίδουν το περιεχόμενο μέσω συγκεκριμένης πλατφόρμας, της DTT, δεδομένου ότι η τεχνολογία αυτή επιτρέπει την επιλεκτική εκπομπή και γεωγραφικούς περιορισμούς. Από την άλλη πλευρά, τα μέτρα είναι αναλογικά διότι καλύπτουν μόνο το απολύτως αναγκαίο κόστος για τη μετάβαση από τις αναλογικές στις ψηφιακές τηλεοπτικές υπηρεσίες στην περιοχή II. Το μόνο κόστος που καλύπτεται από τα επίμαχα μέτρα είναι το κόστος που αφορά την ψηφιοποίηση των κέντρων εκπομπής στην περιοχή II, η οποία πραγματοποιείται μέσω της αγοράς και εγκατάστασης ψηφιακού εξοπλισμού

(94) Όσον αφορά την τεχνολογική ουδετερότητα του μέτρου, η Abertis υπογραμμίζει ότι η επίγεια τεχνολογία δεν ήταν η μόνη λύση που έλαβε υπόψη η ισπανική κυβέρνηση. Επιπλέον, στην περιοχή ΙΙΙ η δορυφορική πλατφόρμα κατέληξε να θεωρείται η πλέον κατάλληλη τεχνολογική επιλογή για την παροχή υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης. Το σημαντικότερο είναι ότι η Abertis ισχυρίζεται ότι η DTT θεωρείται η πλέον κατάλληλη και φθηνή πλατφόρμα παροχής υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης στην περιοχή ΙΙ για την επίτευξη της ίδιας κάλυψης που υπήρχε πριν από την κατάργηση της αναλογικής μετάδοσης, γεγονός που αποδεικνύεται στις μελέτες κόστους που υποβλήθηκαν (52).

3.3. Παρατηρήσεις της Itelazpi

(95) Η Itelazpi S.A. (στο εξής: Itelazpi) είναι δημόσια επιχείρηση της κυβέρνησης της Χώρας των Βάσκων και παρέχει υπηρεσίες μεταφοράς και κάλυψης ραδιοφωνικής και τηλεοπτικής μετάδοσης. Η Itelazpi, στις παρατηρήσεις που υπέβαλε στις 13 Ιουνίου 2019, διευκρινίζει ότι τα επίμαχα μέτρα δεν είναι επιλεκτικά και, ως εκ τούτου, δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση. Διευκρινίζει ότι η DTT και η δορυφορική τεχνολογία δεν βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση υπό το πρίσμα του στόχου που επιδιώκει το επίμαχο νομικό καθεστώς. Συγκεκριμένα, η DTT και η δορυφορική τεχνολογία υπόκεινται σε διαφορετικούς κανόνες (συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για τις υποχρεώσεις εδαφικής κάλυψης και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας). Σε αντίθεση με τη δορυφορική τεχνολογία, η DTT έχει χαρακτήρα δημόσιας υπηρεσίας. Η DTT διαθέτει προϋπάρχουσα υποδομή, η οποία αποτελεί πηγή συνεργειών και δικαιολογεί την επιλογή της τεχνολογίας DTT. Επιπλέον, οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς συχνά δεν έχουν το δικαίωμα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης μέσω δορυφόρου και σε περίπτωση που υποχρεούνταν να χρησιμοποιήσουν τη δορυφορική πλατφόρμα, θα έπρεπε να επαναδιαπραγματεύονται τα δικαιώματα περιεχομένου που απαιτούνται για τον προγραμματισμό τους. Η κατάσταση αυτή θα αύξανε το κόστος του περιεχομένου και οι δημιουργοί περιεχομένου μπορεί να μην ήταν διατεθειμένοι να πωλήσουν τα δικαιώματα. Επιπλέον, το κόστος που συνδέεται με τη δορυφορική τεχνολογία είναι σημαντικά υψηλότερο από το κόστος που συνδέεται με την DTT, όπως προκύπτει από διάφορες μελέτες που περιλαμβάνονται στον φάκελο. Η Itelazpi υπέβαλε άλλες δύο μελέτες κόστους, τις οποίες εκπόνησε η FTI Consulting το 2015 και το 2019 (53) (στο εξής: μελέτη της Itelazpi του 2015 και μελέτη της Itelazpi του 2019).

(96) Επιπλέον, κατά την άποψη της Itelazpi, η απόφαση κίνησης της διαδικασίας δεν διευκρινίζει το πλαίσιο ανάλυσης σχετικά με το κριτήριο της επιλεκτικότητας. Η Itelazpi ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε εκδώσει νέα απόφαση κίνησης της διαδικασίας μετά την ακύρωση της απόφασης του 2013, στην οποία νέα απόφαση θα έπρεπε να παρατίθενται οι λόγοι για τους οποίους τα επίμαχα μέτρα είναι επιλεκτικά.

3.4. Παρατηρήσεις της Radiodifusión

(97) Η Radiodifusión είναι πάροχος στην αγορά υπηρεσιών μετάδοσης οπτικοακουστικού σήματος που καταχωρίστηκε στο μητρώο διαχειριστών της CMT τον Νοέμβριο του 2005.

(98) Η Radiodifusión συμφωνεί σε γενικές γραμμές με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας και συντάσσεται με τις απόψεις της Επιτροπής, διατυπώνοντας παράλληλα ορισμένες πρόσθετες παρατηρήσεις. Συμφωνεί επίσης ότι η κρατική ενίσχυση δεν πληροί τις απαιτήσεις της απόφασης Altmark και ότι συνεπάγεται σημαντική μεταφορά κρατικών πόρων.

(99) Το υπό εξέταση καθεστώς κρατικών ενισχύσεων ευνόησε τους διαχειριστές δικτύου που λειτουργούσαν ήδη στις αγροτικές περιοχές. Στην πραγματικότητα, στην υπό εξέταση αγορά, η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλούς φραγμούς εισόδου και ευνοούσε έναν διαχειριστή που βρισκόταν ήδη σε δεσπόζουσα θέση, το μέτρο είχε ως αποτέλεσμα την επανάληψη των ίδιων μονοπωλιακών μοντέλων όπως και πριν. Συγκεκριμένα, η Abertis μπόρεσε να ενισχύσει τη μονοπωλιακή θέση της και να χρησιμοποιήσει στην πραγματικότητα τη δημόσια χρηματοδότηση για να αναπτύξει ένα νέο και πυκνότερο δίκτυο που θα της παρείχε τη δυνατότητα να ανταγωνιστεί σε νέες αγορές.

(100) Η Radiodifusión υποστηρίζει ότι η υπό εξέταση κρατική ενίσχυση δεν είναι αναλογική. Για να συνάδει με την απαίτηση της αναλογικότητας, η ενίσχυση θα πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο, δηλαδή να εφαρμόζεται μόνο σε απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές, ενώ θα πρέπει να ευνοεί εξίσου όλους τους διαχειριστές, θεσπίζοντας υποχρεώσεις αποτελεσματικής πρόσβασης.

3.5. Παρατηρήσεις των ραδιοτηλεοπτικών φορέων

(101) Οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς υποστηρίζουν ότι το μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, διότι δεν έχει χορηγήσει οικονομικό πλεονέκτημα σε καμία επιχείρηση, ιδίως στους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Τα μέτρα δεν έχουν αυξήσει το κοινό των ραδιοτηλεοπτικών φορέων σε σύγκριση με εκείνο που είχαν όταν εξέπεμπαν αναλογικά. Επιπλέον, τα άτομα που κατοικούν στις περιοχές εκτεταμένης κάλυψης, δηλαδή σε αγροτικές, απομακρυσμένες και αραιοκατοικημένες περιοχές, δεν επηρεάζουν την αγορά της διαφήμισης και, συνεπώς, δεν αποτελούν μέρος του κοινού στο οποίο απευθύνονται οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι ιδιωτικοί διαχειριστές δεν αύξησαν τα τιμολόγια της διαφήμισης ως συνέπεια της επέκτασης.

(102) Οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς εξέφρασαν επίσης την άποψη ότι δεν τους ενδιέφερε να μεταβούν σε μια δορυφορική πλατφόρμα στην οποία τα προγράμματά τους θα έπρεπε να ανταγωνίζονται εκατοντάδες κανάλια. Η επίγεια πλατφόρμα έχει το πλεονέκτημα της περιορισμένης χωρητικότητας, γεγονός που σημαίνει λιγότερο ανταγωνισμό για τους εμπορικούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς ελεύθερης μετάδοσης. Επιπλέον, υπογράμμισαν το γεγονός ότι αγοράζουν συνήθως περιεχόμενο μόνο για την επίγεια πλατφόρμα. Και τούτο διότι η επίγεια ραδιοτηλεοπτική μετάδοση διασφαλίζει τη γεωγραφική οριοθέτηση των ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων, κάτι που δεν συμβαίνει με τη δορυφορική ραδιοτηλεοπτική μετάδοση.

(103) Οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς ενέμειναν επίσης στην άποψη ότι, μετά την κατακύρωση του διαγωνισμού της Κανταβρίας στην Astra, ενημέρωσαν τις αρχές της Κανταβρίας ότι θα αντιτάσσονταν στη δορυφορική ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, δεδομένου ότι είχαν αποκτήσει δικαιώματα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης περιεχομένου αποκλειστικά μέσω της επίγειας πλατφόρμας.

4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΣΠΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

4.1. Γενικές παρατηρήσεις

(104) Οι ισπανικές αρχές και οι αυτόνομες κοινότητας προέβαλαν πολλά επιχειρήματα στις παρατηρήσεις τους σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας (54). Σε γενικές γραμμές, τα επιχειρήματα αυτά μπορούν να συμπεριληφθούν σε δύο κατηγορίες. Πρώτον, οι ισπανικές αρχές προέβαλαν το επιχείρημα ότι δεν υπήρχε κρατική ενίσχυση διότι επρόκειτο για υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ) και, ως εκ τούτου, το μέτρο δεν συνιστά ενίσχυση, δεδομένου ότι εμπίπτει στην αποστολή δημόσιας υπηρεσίας της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και, επιπλέον, δεν δημιουργεί πλεονέκτημα. Δεύτερον, ακόμη και αν υποτεθεί ότι υπήρχε κρατική ενίσχυση, σε κάθε περίπτωση θα ήταν συμβιβάσιμη με τις διατάξεις του άρθρου 106 παράγραφος 2 ή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι α) το αναλογικό δίκτυο υπήρχε ήδη και, από την άποψη της αποδοτικότητας, μια απλή αναβάθμιση της υφιστάμενης υποδομής θα ήταν λιγότερο δαπανηρή από τη μετάβαση σε νέα πλατφόρμα· β) μόνο η τεχνολογία DTT θα πληρούσε τα απαραίτητα κριτήρια ποιότητας· και γ) οι δημόσιοι διαγωνισμοί ήταν τεχνολογικά ουδέτεροι και θα μπορούσαν να είχαν συμμετάσχει στον διαγωνισμό άλλοι διαχειριστές πλατφόρμας. Τα επιχειρήματα αυτά συνοψίζονται στη συνέχεια.

(105) Οι ισπανικές αρχές ισχυρίζονται, στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν στις 14 Ιουνίου 2019, ότι η χρηματοδοτική στήριξη που χορηγήθηκε για την επέκταση της κάλυψης της ψηφιακής τηλεόρασης σε απομακρυσμένες και λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές δεν είναι επιλεκτική και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί κρατική ενίσχυση (βλ. ενότητα 4.2.3 κατωτέρω). Επιπλέον, οι ισπανικές αρχές αναφέρουν ότι η ακύρωση της απόφασης του 2013 συνεπαγόταν την ακύρωση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας (55) και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα έπρεπε να εκδώσει νέα απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Κατά την άποψη των ισπανικών αρχών, στην εν λόγω νέα απόφαση κίνησης της διαδικασίας θα έπρεπε να εκτίθεται η άποψη της Επιτροπής σχετικά με την επιλεκτικότητα των επίμαχων μέτρων.

4.2. Απουσία ενίσχυσης

4.2.1. Υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ)

(106) Όσον αφορά τους διαχειριστές δικτύου, οι ισπανικές αρχές θεωρούν ότι παρέχουν υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια της απόφασης Altmark (56). Ωστόσο, δεδομένου ότι οι αυτόνομες κοινότητες είναι υπεύθυνες για τα μέτρα με σκοπό την επέκταση της κάλυψης, πρέπει να εξεταστεί κατά περίπτωση η δυνατότητα εφαρμογής της απόφασης Altmark και εναπόκειται στις αυτόνομες κοινότητες να αποδείξουν ότι έχουν τηρήσει τους όρους της απόφασης Altmark. Η πιο αναλυτική επιχειρηματολογία παρουσιάστηκε από τη Χώρα των Βάσκων, η οποία πραγματοποίησε την ψηφιοποίηση μέσω δημόσιας επιχείρησης, της Itelazpi S.A. (στο εξής: Itelazpi).

4.2.2. Απουσία πλεονεκτήματος

(107) Όσον αφορά τους προμηθευτές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, οι ισπανικές αρχές εξέφρασαν τη άποψη ότι το γεγονός ότι κέρδισαν δημόσιους διαγωνισμούς για την προμήθεια εξοπλισμού αποκλείει την ύπαρξη επιλεκτικού πλεονεκτήματος.

(108) Όσον αφορά τους διαχειριστές δικτύου, μολονότι η Abertis είναι ο κύριος διαχειριστής στην περιοχή Ι και κατέχει το 29 % των κέντρων της περιοχής II που ήταν αντικείμενο αναβάθμισης, δεν διαχειρίζεται το δίκτυο της περιοχής II. Επομένως, η Abertis δεν επρόκειτο να επωφεληθεί από το μέτρο με την ιδιότητα του διαχειριστή δικτύου.

(109) Αντιθέτως, η λειτουργία του δικτύου εξασφαλίζεται από ορισμένους περιφερειακούς διαχειριστές, από τις αυτόνομες κοινότητες ή από τους δήμους, που μισθώνουν απλώς τους χώρους και τις εγκαταστάσεις της Abertis. Οι αυτόνομες κοινότητες και οι δήμοι δεν ανταγωνίζονται με άλλους διαχειριστές δικτύου και, συνεπώς, δεν αποκτούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Επιπροσθέτως, δεν εισπράττουν ούτε έσοδα, δεδομένου ότι οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς δεν πληρώνουν για την παροχή υπηρεσιών εκπομπής στην περιοχή II.

(110) Όσον αφορά τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς DTT, οι ισπανικές αρχές ισχυρίζονται ότι η επίπτωση των υπό εξέταση μέτρων στους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Τα μέτρα δεν αύξησαν το κοινό που είχαν οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς όταν τα προγράμματα μεταδίδονταν αναλογικά, διότι το 2,5 % του πληθυσμού στο οποίο απευθυνόταν η εκτεταμένη κάλυψη λάμβανε ήδη αναλογική επίγεια τηλεόραση. Επομένως, τα μέτρα δεν επηρεάζουν τα οικονομικά αυτών των επιχειρήσεων.

4.2.3. Απουσία επιλεκτικότητας

(111) Οι ισπανικές αρχές υποστηρίζουν στις παρατηρήσεις τους της 14ης Ιουνίου 2019 ότι τα επίμαχα μέτρα δεν είναι επιλεκτικά. Διευκρινίζουν ότι οι κανόνες που ισχύουν για την επίγεια τηλεόραση και για τη δορυφορική τεχνολογία είναι πολύ διαφορετικοί. Κατά τον χρόνο λήψης των μέτρων, οι διαφορετικές τεχνολογίες ρυθμίζονταν από διαφορετικούς νόμους (57). Οι ισπανικές αρχές διευκρινίζουν ότι, μολονότι όλες οι οπτικοακουστικές υπηρεσίες ρυθμίζονται επί του παρόντος από τον γενικό νόμο 7/2010, της 31ης Μαρτίου 2010, περί οπτικοακουστικών επικοινωνιών, το νομικό πλαίσιο για την τεχνολογία DTT και άλλες τεχνολογίες είναι πολύ διαφορετικό. Ειδικότερα, οι απαιτήσεις για την απόκτηση άδειας παροχής υπηρεσίας DTT είναι πιο αυστηρές, εμπεριστατωμένες και λεπτομερείς σε σύγκριση με άλλες τεχνολογίες. Επιπλέον, η τεχνολογία DTT —σε αντίθεση με άλλες τεχνολογίες —χαρακτηρίζεται ως υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος και έχει αυστηρές υποχρεώσεις κάλυψης.

(112) Οι ισπανικές αρχές υποστηρίζουν ότι η πραγματική κατάσταση της επίγειας τεχνολογίας και των άλλων τεχνολογιών είναι πολύ διαφορετική. Η επίγεια τεχνολογία και οι άλλες τεχνολογίες δεν είναι συγκρίσιμες από τεχνική, εμπορική ή οικονομική άποψη. Κατά την υλοποίηση της ψηφιακής μετάβασης, οι ισπανικές αρχές βασίστηκαν στις υφιστάμενες υποδομές επίγειων δικτύων. Η ψηφιακή μετάβαση μέσω δορυφορικής τεχνολογίας θα απαιτούσε την πλήρη ανάπτυξη νέων υποδομών εκπομπής και λήψης. Αυτό θα καθιστούσε τη μετάβαση πιο δύσκολη και δαπανηρή. Οι ισπανικές αρχές επισημαίνουν ότι προηγούμενες μελέτες κόστους καταδεικνύουν ότι η DTT ήταν η πλέον οικονομικά αποδοτική λύση. Επιπλέον, επί 30 και πλέον έτη ουδέποτε προσφέρθηκε δορυφορική τεχνολογία από διαχειριστή ούτε χρησιμοποιήθηκε στην Ισπανία για τη μετάδοση ελεύθερων τηλεοπτικών καναλιών, τα οποία μεταδίδονται αποκλειστικά μέσω της DTT. Κατά την άποψη των ισπανικών αρχών, αυτό καταδεικνύει επίσης το γεγονός ότι η DTT και οι άλλες τεχνολογίες βρίσκονται σε διαφορετική πραγματική κατάσταση.

(113) Η Χώρα των Βάσκων ισχυρίστηκε στις παρατηρήσεις που υπέβαλε στις 4 Φεβρουαρίου 2019 ότι η δορυφορική τεχνολογία και η τεχνολογία DTT δεν βρίσκονται σε συγκρίσιμη νομική και πραγματική κατάσταση και, ως εκ τούτου, το μέτρο δεν είναι επιλεκτικό. Η Χώρα των Βάσκων επισήμανε ότι υπάρχουν διάφορες μελέτες που υπέβαλαν οι ισπανικές αρχές και η Abertis, οι οποίες αναδεικνύουν σημαντικές νομικές και πραγματικές διαφορές μεταξύ της δορυφορικής τεχνολογίας και της τεχνολογίας DTT. Από τις εκθέσεις αυτές προκύπτει ότι η χρήση άλλων τεχνολογιών πλην της DTT για την ψηφιοποίηση θα συνεπαγόταν σημαντικά υψηλότερο κόστος και θα είχε δημιουργήσει σοβαρές καθυστερήσεις στην ψηφιοποίηση της περιοχής ΙΙ.

(114) Η κυβέρνηση της Καταλωνίας, με επιστολή της 14ης Ιανουαρίου 2019, την οποία οι ισπανικές αρχές διαβίβασαν στην Επιτροπή στις 19 Φεβρουαρίου 2019, υπέβαλε μελέτη του Σεπτεμβρίου 2017. Η μελέτη ανατέθηκε από το Centre de Telecomunicacions i Tecnologies de la Informació (CTTI) και εκπονήθηκε από την Federación Catalana de Empresas Integradas e integradoras de Telecomunicaciones (FEDECOMINTE), την Ένωση Μηχανικών της Καταλωνίας (Telco.cat) και την Ένωση Τεχνικών Μηχανικών Τηλεπικοινωνιών της Καταλωνίας (Graus TIC) (στο εξής: μελέτη της Καταλωνίας). Η μελέτη αξιολόγησε τις διαφορετικές τεχνολογίες που προβλέπονται για την παροχή ψηφιακής τηλεόρασης στην περιοχή II και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι πλέον βιώσιμες τεχνολογίες ήταν επίγεια και η δορυφορική και ότι μεταξύ αυτών των δύο τεχνολογιών η τεχνολογία DTT ήταν η λιγότερο δαπανηρή για τους πολίτες. Με βάση τη μελέτη αυτή, η κυβέρνηση της Καταλωνίας υποστηρίζει ότι η επιλογή της τεχνολογίας DTT για την παροχή ψηφιακής τηλεόρασης στην περιοχή ΙΙ είναι αντικειμενικά αιτιολογημένη και ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι το μέτρο εισάγει διακρίσεις και ότι είναι επιλεκτικό από την άποψη των κρατικών ενισχύσεων.

4.3. Συμβιβάσιμο σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 2 και το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ

(115) Οι αρχές της Χώρας των Βάσκων υποστήριξαν ότι η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε στην Itelazpi είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά βάσει των διατάξεων του άρθρου 106 της ΣΛΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, φρονούν ότι το μέτρο πληροί όλους τους όρους που προβλέπονται στην απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2005 για την εφαρμογή του άρθρου 86 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας που χορηγούνται σε ορισμένες επιχειρήσεις επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (στο εξής: απόφαση βάσει του άρθρου 86 παράγραφος 2) (58).

(116) Σε περίπτωση που η Επιτροπή αποφασίσει ότι τα μέτρα που έλαβαν οι ισπανικές αρχές σχετικά με την ανάπτυξη της επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης στην περιοχή ΙΙ συνιστούν κρατικές ενισχύσεις και δεν είναι συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά κατ’ εφαρμογή του άρθρου 106 της ΣΛΕΕ, οι ισπανικές αρχές ισχυρίζονται ότι θα ήταν αναμφισβήτητα συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά εφόσον αποσκοπούν να διασφαλίσουν την επίτευξη ενός στόχου που είναι προς το συμφέρον της Ένωσης (της μετάβασης στην ψηφιακή ραδιοτηλεοπτική μετάδοση), και γι’ αυτόν τον λόγο υπάγονται στην εξαίρεση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.

4.3.1. Επιχειρήματα περί αποδοτικότητας

(117) Κατά την άποψη των ισπανικών αρχών, σε εθνικό επίπεδο, το εθνικό τεχνικό πρόγραμμα και το πρόγραμμα μετάβασης δεν αποτελούν προγράμματα επέκτασης της κάλυψης, διότι αφορούν μόνο την ψηφιακή μετάβαση στην περιοχή I. Υπό αυτήν την έννοια, τα προγράμματα δεν περιορίζουν τις τεχνολογικές επιλογές που είναι διαθέσιμες για την επέκταση της κάλυψης. Όσον αφορά τις οι συμφωνίες-πλαίσια, δεν βρίσκονται στην ίδια κανονιστική βαθμίδα με τα εν λόγω δύο προγράμματα και βασίζονται σε συμφωνίες μεταξύ των κεντρικών και των περιφερειακών αρχών. Επιπλέον, σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, δεν θα απέκλειαν τη χρήση της δορυφορικής τεχνολογίας και άλλων τεχνολογιών. Σε κάθε περίπτωση, η έκταση της κάλυψης και η επιλογή της τεχνολογίας υλοποιήθηκαν από τις αυτόνομες κοινότητες, συνήθως μέσω διαδικασιών δημόσιου διαγωνισμού. Οι ισπανικές αρχές ισχυρίζονται ότι ένας από αυτούς τους δημόσιους διαγωνισμούς —ο οποίος πραγματοποιήθηκε στην Καστίλη και Λεόν— ήταν τεχνολογικά ουδέτερος και μόνο το γεγονός ότι πραγματοποιήθηκε αποδεικνύει ότι οι κεντρικές αρχές δεν επέβαλαν την επίγεια τεχνολογία στις αυτόνομες κοινότητες.

(118) Ακόμη και αν ορισμένοι δημόσιοι διαγωνισμοί που πραγματοποιήθηκαν αλλού αναφέρονται σε ορισμένα τεχνικά στοιχεία της επίγειας τεχνολογίας, αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι η επίγεια ραδιοτηλεοπτική μετάδοση απαιτεί ορισμένα στοιχεία τα οποία δεν διαθέτει η δορυφορική ραδιοτηλεοπτική μετάδοση και η συμπερίληψή της ήταν αναγκαία ώστε να μην αποκλειστούν οι επίγειες λύσεις από τους δημόσιους διαγωνισμούς.

(119) Οι ισπανικές αρχές παραπέμπουν επίσης σε μια μελέτη σχετικά με τη σκοπιμότητα της παροχής καθολικής υπηρεσίας ψηφιακής τηλεόρασης μέσω διαφορετικών τεχνολογιών (DTT και δορυφορικής τεχνολογίας), η οποία εκπονήθηκε από το MITyC τον Ιούλιο του 2007, δηλαδή πριν προταθεί η χρηματοδότηση για την επέκταση της κάλυψης της DTT (στο εξής: μελέτη των ισπανικών αρχών του 2007). Παρά το γεγονός ότι οι αρχές παραδέχονται ότι η μελέτη ήταν μόνο ένα εσωτερικό έγγραφο που δεν λήφθηκε υπόψη αργότερα, υπογραμμίζουν, ωστόσο, ότι συνεκτιμούσε το ρεαλιστικό κόστος χρήσης της μετάδοσης μέσω DTT ή της δορυφορικής μετάδοσης. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί εκ των προτέρων ποια τεχνολογία είναι η αποδοτικότερη ή η φθηνότερη για την επέκταση της κάλυψης του τηλεοπτικού σήματος. Αντιθέτως, θα πρέπει να γίνεται επιλογή σε κάθε περιφέρεια, κατά προτίμηση μέσω μελετών που πραγματοποιεί η εκάστοτε αυτόνομη κοινότητα, η οποία αναλύει διάφορους παράγοντες, όπως η τοπογραφία, η γεωγραφική κατανομή του πληθυσμού και η κατάσταση της υφιστάμενης υποδομής.

4.3.2. Ποιοτικές απαιτήσεις

(120) Προβλήθηκαν δύο ποιοτικά επιχειρήματα. Πρώτον, στη συγκεκριμένη περιοχή δεν είναι διαθέσιμα προς το παρόν ελεύθερα κανάλια μέσω δορυφορικής ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης. Για τον λόγο αυτό, η μετάβαση στη δορυφορική πλατφόρμα θα σήμαινε ότι οι πελάτες θα έπρεπε να πληρώσουν για την υπηρεσία αυτή.

(121) Δεύτερον, εκτός από τα εθνικά κανάλια, πρέπει να μεταδίδονται και τα περιφερειακά κανάλια. Η τεχνολογία DTT επιτρέπει κάθε γεωγραφική περιοχή να λαμβάνει τα κανάλια που προορίζονται γι’ αυτήν. Βάσει των περιφερειακών και τοπικών καναλιών, έχουν εκχωρηθεί συνολικά 1 380 συχνότητες στην επίγεια τηλεόραση σε ολόκληρη την Ισπανία, χωρίς να χρειάζονται τεχνικοί περιορισμοί και χωρίς επέκταση πέρα από την περιοχή ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης κάθε καναλιού. Κατά την άποψη των ισπανικών αρχών, αυτό θα ήταν αδύνατο για τα δορυφορικά δίκτυα, διότι δεν παρέχουν τη δυνατότητα γεωγραφικής οριοθέτησης και, κατά συνέπεια, θα έπρεπε να χρησιμοποιούν πολύπλοκο σύστημα πρόσβασης υπό όρους. Αυτό θα αύξανε ακόμη περισσότερο το κόστος της δορυφορικής ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, ενώ οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς δεν θα ήταν διατεθειμένοι να παρέχουν πρόσβαση στα κανάλια τους χωρίς να είναι βέβαιοι ότι θα ήταν δυνατή η οριοθέτηση.

4.3.3. Τεχνολογική ουδετερότητα

(122) Σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, οι διμερείς συμφωνίες μεταξύ των κεντρικών και των περιφερειακών αρχών δεν επέβαλαν συγκεκριμένη τεχνολογία ψηφιοποίησης. Προέβλεπαν απλώς μεταβιβάσεις στις αυτόνομες κοινότητες, σύμφωνα με το κόστος ψηφιοποίησης, υπολογιζόμενο με βάση το τι θεωρούνταν αποδοτική τεχνολογία αναφοράς, δηλαδή DTT. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ισπανικές αρχές εκτιμούν ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι, κατά τον χρόνο της επέκτασης, η επίγεια τηλεόραση προσέγγισε το 98,5 % των ισπανικών νοικοκυριών.

(123) Όσον αφορά τον δημόσιο διαγωνισμό της Κανταβρίας που αναφερόταν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, οι ισπανικές αρχές τονίζουν ότι ο δημόσιος διαγωνισμός τον οποίο κέρδισε η Astra αφορούσε τόσο την περιοχή ΙΙ όσο και την περιοχή ΙΙΙ, δηλαδή προοριζόταν για την καθολική παροχή ψηφιακής τηλεόρασης στην Κανταβρία. Αυτό θα είχε διπλό αντίκτυπο στην αξιολόγηση της υπόθεσης.

(124) Πρώτον, το έργο της Κανταβρίας απέτυχε όταν, μετά την κατακύρωση της σύμβασης στην Astra, ορισμένοι από τους κύριους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς ενημέρωσαν την Astra και την κυβέρνηση της Κανταβρίας ότι δεν θα επέτρεπαν τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση του περιεχομένου τους μέσω δορυφόρου. Ως εκ τούτου, δεν ήταν πλέον δυνατή επίτευξη του στόχου του έργου. Δεύτερον, ο κύριος λόγος για την καταγγελία της σύμβασης ήταν η απόφαση της κεντρικής κυβέρνησης να προσφέρει δορυφορική κάλυψη σε ολόκληρη την περιοχή III της Ισπανίας και όχι η απόφαση χορήγησης χρηματοδότησης από την κεντρική κυβέρνηση για την επέκταση της κάλυψης στην περιοχή II. Επιπλέον, η σύμβαση καταγγέλθηκε τον Νοέμβριο του 2008, διότι εκείνη τη χρονική στιγμή ήταν προφανές ότι η Astra δεν θα μπορούσε να τηρήσει τις υποχρεώσεις της. Ειδικότερα, η Astra δεν εκτέλεσε εγκαίρως τις αναγκαίες εργασίες και δεν έλαβε από τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς μετάδοσης ελεύθερων καναλιών τις άδειες μετάδοσης των καναλιών τους.

(125) Στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης, το έργο της Κανταβρίας έχει σημασία μόνο στον βαθμό που μπορεί να θεωρηθεί ότι η δορυφορική πλατφόρμα αποτελεί έγκυρη εναλλακτική επιλογή αντί της επίγειας πλατφόρμας. Από την άποψη αυτή, τα ανωτέρω επιχειρήματα είναι άνευ σημασίας. Με την επιλογή της δορυφορικής πλατφόρμας για την περιοχή III, οι ισπανικές αρχές ενέκριναν ένα εθνικό πρόγραμμα και θέσπισαν ειδική ρύθμιση που υποχρέωνε τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς να συντονιστούν μεταξύ τους και να επιλέξουν έναν κοινό πάροχο δορυφορικής πλατφόρμας. Οι ισπανικές αρχές επισημαίνουν ότι, σύμφωνα με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, θα μπορούσε να εφαρμοστεί παρόμοιος μηχανισμός και για την περιοχή II. Ωστόσο, κατά την άποψη των ισπανικών αρχών, η επιβολή τέτοιας υποχρέωσης στους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς στην περιοχή II θα αντέβαινε στην αρχή της ελάχιστης παρέμβασης. Επιπλέον, οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς στην Ισπανία δεν είναι διατεθειμένοι να χρησιμοποιήσουν τη δορυφορική πλατφόρμα. Σε αντίθεση με άλλα κράτη μέλη, στην Ισπανία δεν υπάρχει δορυφορική πλατφόρμα ελεύθερης λήψης. Σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, η αιτιολόγηση της καταγγελίας της σύμβασης δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι η δορυφορική τεχνολογία μπορεί να μην αποτελεί έγκυρη πλατφόρμα για την εκπομπή τηλεοπτικών σημάτων στην περιοχή II.

4.3.4. Απουσία στρέβλωσης του ανταγωνισμού

(126) Όσον αφορά τον ανταγωνισμό μεταξύ των διαχειριστών δικτύου, οι ισπανικές αρχές εξέφρασαν την άποψη ότι η επίγεια τηλεόραση και η δορυφορική τηλεόραση είναι δύο εντελώς διαφορετικές αγορές και ότι, συνεπώς, τα υπό εξέταση μέτρα δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό στις επηρεαζόμενες αγορές. Οι ισπανικές αρχές υποστηρίζουν ότι τα υπό εξέταση μέτρα δεν επηρεάζουν την εσωτερική αγορά της Ένωσης διότι προορίζονται για τους κατοίκους περιορισμένης γεωγραφικής περιοχής. Δεδομένου ότι πρόκειται για τοπικές υπηρεσίες, είναι απίθανο το μέτρο να επηρεάσει τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

4.4. Εφαρμογή του κανόνα για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας

(127) Οι ισπανικές αρχές διατύπωσαν επίσης την άποψη ότι ο κανόνας για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας, ο οποίος θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 της Επιτροπής για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (59), εφαρμόζεται αναμφισβήτητα σε σημαντικό ποσοστό της χρηματοδότησης. Δεδομένου ότι κάθε αυτόνομη κοινότητα ή δήμος αγόρασε ανεξάρτητα τον τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, οι διατάξεις για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας θα πρέπει να ληφθούν υπόψη σε αυτό το επίπεδο. Επειδή σε αυτές τις περιπτώσεις είναι γνωστό το ακριβές ποσό που καταβάλλεται, όπως είναι επίσης γνωστά τα αγαθά και οι υπηρεσίες που αγοράζονται, η ενίσχυση ήταν επαρκώς διαφανής για να εφαρμοστούν τα κατώτατα όρια των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας.

4.5. Κρατική ενίσχυση λειτουργίας και συντήρησης

(128) Όσον αφορά τη λειτουργία και τη συντήρηση των κέντρων εκπομπής, οι κεντρικές αρχές της Ισπανίας εκτιμούν ότι αυτές δεν περιλαμβάνονται στις εργασίες επέκτασης της κάλυψης που χρηματοδοτείται κατά ένα μέρος από το MITyC. Το υπουργείο δεν έχει αρμοδιότητες να απαιτήσει από τους δήμους ή από τις αυτόνομες κοινότητες να συνεχίσουν τη λειτουργία και τη συντήρηση πέραν της περιόδου που περιλαμβάνεται στους δημόσιους διαγωνισμούς για την επέκταση της κάλυψης. Επομένως, δεν μπορεί να αποκλειστεί η δυνατότητα διακοπής της λειτουργίας και της συντήρησης ορισμένων κέντρων λόγω περικοπών στους προϋπολογισμούς των δήμων. Σύμφωνα με προσωρινούς υπολογισμούς των κεντρικών αρχών, το ετήσιο κόστος λειτουργίας και συντήρησης ανέρχεται στο 10 % της αρχικής επένδυσης. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, αρκετές αυτόνομες κοινότητες υπέβαλαν λεπτομερέστερα στοιχεία σχετικά με τα κονδύλια που δαπανήθηκαν για τη λειτουργία και τη συντήρηση του δικτύου DTT στην περιοχή II.

5. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΕΒΑΛΑΝ ΤΑ ΜΕΡΗ

(129) Η Itelazpi, η Cellnex και οι ισπανικές αρχές ισχυρίστηκαν στις παρατηρήσεις τους της 13ης και 14ης Ιουνίου 2019 ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε εκδώσει νέα απόφαση κίνησης της διαδικασίας μετά την ακύρωση της απόφασης του 2013, στην οποία νέα απόφαση θα έπρεπε να εκτίθεται η άποψη της Επιτροπής σχετικά με την επιλεκτικότητα των επίμαχων μέτρων. Κατά την άποψη των ισπανικών αρχών και των ενδιαφερομένων, η έλλειψη νέας απόφασης κίνησης της διαδικασίας δεν επέτρεψε στα μέρη να ασκήσουν το δικαίωμα άμυνάς τους.

(130) Οι ισπανικές αρχές και η Cellnex ισχυρίστηκαν επίσης ότι η απόφαση κίνησης της διαδικασίας στην παρούσα υπόθεση ακυρώθηκε όταν το Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση του 2013. Η αιτιολογική σκέψη 41 της απόφασης του 2013 όριζε ως εξής: «[γ]ια περαιτέρω λεπτομέρειες, παραπέμπουμε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η οποία πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της παρούσας απόφασης». Κατά την άποψη των ισπανικών αρχών, αυτό σημαίνει ότι η ακύρωση της απόφασης του 2013 συνεπάγεται την ακύρωση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας. Η άποψη αυτή είναι εσφαλμένη για τους λόγους που παρατίθενται στη συνέχεια.

(131) Πρώτον, η απόφαση κίνησης της διαδικασίας και η τελική απόφαση είναι χωριστές νομικές πράξεις, οι οποίες παράγουν χωριστά έννομα αποτελέσματα. Η απόφαση κίνησης της διαδικασίας εκδόθηκε βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 4 του διαδικαστικού κανονισμού του 1999. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας διατυπώνονται οι αμφιβολίες της Επιτροπής ως προς το συμβιβάσιμο των υπό εξέταση μέτρων με την εσωτερική αγορά. Η τελική απόφαση (δηλαδή η απόφαση του 2013) εκδόθηκε βάσει του άρθρου 7 παράγραφος 5 του διαδικαστικού κανονισμού του 1999. Στην απόφαση του 2013, η Επιτροπή έκρινε ότι η ενίσχυση δεν ήταν συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά και διέταξε την ανάκτηση της ενίσχυσης. Δεδομένου ότι η απόφαση κίνησης της διαδικασίας και η τελική απόφαση αποτελούν δύο διαφορετικές νομικές πράξεις, η ορθή ερμηνεία της αιτιολογικής σκέψης 41 της απόφασης του 2013 είναι ότι τα πραγματικά στοιχεία που αναφέρονται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας αποτελούν μέρος της απόφασης του 2013. Επιπλέον, η ακύρωση της τελικής απόφασης δεν συνδέεται με αυτά τα πραγματικά περιστατικά.

(132) Δεύτερον, σε καμία από τις διάφορες δικαστικές προσφυγές που άσκησαν οι ισπανικές αρχές και οι ενδιαφερόμενοι μετά την έκδοση της απόφασης του 2013 δεν ζητήθηκε η ακύρωση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας: ζητήθηκε η ακύρωση της τελικής απόφασης. Κατά πάγια νομολογία, το Δικαστήριο δεν έχει τη δυνατότητα να εκτείνει την ακυρότητα απόφασης πέραν των αιτημάτων του προσφεύγοντος (60). Δεδομένου ότι σε καμία από τις προσφυγές δεν ζητήθηκε η ακύρωση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, το Δικαστήριο δεν μπορούσε να ακυρώσει την απόφαση κίνησης της διαδικασίας στην απόφαση Retegal (61).

(133) Τρίτον, κατά πάγια νομολογία, η ακύρωση ενωσιακής πράξης δεν επηρεάζει αναγκαστικά τις προπαρασκευαστικές πράξεις (62). Η ακύρωση πράξης με την οποία περατώνεται διοικητική διαδικασία που αποτελείται από διάφορα στάδια δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη την ακύρωση ολόκληρης της διαδικασίας που προηγήθηκε της έκδοσης της προσβληθείσας πράξης, ανεξαρτήτως του αν η αιτιολογία της ακυρωτικής δικαστικής απόφασης αφορά ουσιαστικούς ή διαδικαστικούς λόγους.

(134) Όσον αφορά την εικαζόμενη υποχρέωση επανάληψης της διαδικασίας μετά την ακύρωση της απόφασης του 2013, η Επιτροπή επισημαίνει ότι από κανένα στοιχείο της νομοθεσίας ή της νομολογίας δεν προκύπτει ότι η ακύρωση απόφασης της Επιτροπής συνεπάγεται αναγκαστικά την επανάληψη της επίσημης διαδικασίας έρευνας με την έκδοση νέας απόφασης (βλ. κυρίως υπόθεση T-1/15, SNCM κατά Επιτροπής, ECLI:EU:T:2017:470, σκέψη 69). Όπως διευκρινίζεται ανωτέρω, κατά πάγια νομολογία, η ακύρωση κοινοτικής πράξης δεν επηρεάζει αναγκαστικά τις προπαρασκευαστικές πράξεις. Στην υπόθεση SNCM, μετά την ακύρωση της τελικής απόφασης της Επιτροπής, η Επιτροπή δεν κίνησε εκ νέου τη διαδικασία, αλλά κάλεσε απλώς τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, δεδομένου ότι η Επιτροπή παρείχε στο κράτος μέλος και στους ενδιαφερόμενους τη δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις μετά την ακύρωση της απόφασης, έγιναν σεβαστά τα διαδικαστικά δικαιώματα του κράτους μέλους και των ενδιαφερομένων. Επιπλέον, στον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου (63) δεν διευκρινίζεται πότε η Επιτροπή υποχρεούται να κινήσει εκ νέου διαδικασία. Επομένως, ούτε η εικαζόμενη υποχρέωση εκ νέου κίνησης της διαδικασίας με την έκδοση νέας απόφασης μπορεί να απορρέει από τον ανωτέρω κανονισμό.

(135) Οι ισπανικές αρχές, η Itelazpi και η Cellnex ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε εκδώσει νέα απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η οποία θα έπρεπε να περιλαμβάνει λεπτομερή ανάλυση της επιλεκτικότητας, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορέσουν να διατυπώσουν τις απόψεις τους σχετικά με την επιλεκτικότητα του μέτρου. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι ισπανικές αρχές έχουν ήδη διατυπώσει τις απόψεις τους σχετικά με την έλλειψη επιλεκτικότητας κατά το προκαταρκτικό στάδιο της έρευνας (όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 22 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας (64)). Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας παρουσιάζεται η προκαταρκτική άποψη της Επιτροπής όσον αφορά την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης (συμπεριλαμβανομένης της επιλεκτικότητας) και του συμβιβάσιμου της ενίσχυσης. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας αναφερόταν ότι τα επίμαχα μέτρα στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό ευνοώντας την τεχνολογία DTT, ενώ προβλήθηκε επίσης το επιχείρημα ότι η DTT και η δορυφορική τεχνολογία ανταγωνίζονται μεταξύ τους (για παράδειγμα, έγινε αναφορά στην περίπτωση της Κανταβρίας, όπου ανατέθηκε αρχικά δημόσιος διαγωνισμός σε δορυφορικό διαχειριστή). Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας επεξηγούνται οι λόγοι για τους οποίους ορισμένες πλατφόρμες ευνοήθηκαν σε σύγκριση με κάποιες άλλες. Με την απόφαση αυτή δόθηκε η δυνατότητα στις ισπανικές αρχές στους ενδιαφερόμενους να αναπτύξουν τις απόψεις τους σχετικά με την επιλεκτικότητα των μέτρων. Οι ισπανικές αρχές, στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν στις 30 Νοεμβρίου 2010 σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, διευκρίνισαν ότι οι διαχειριστές δικτύου που χρησιμοποιούσαν τεχνολογία DTT δεν αποκόμισαν επιλεκτικό πλεονέκτημα σε σύγκριση με άλλους διαχειριστές δικτύου. Οι ισπανικές αρχές ισχυρίστηκαν επίσης ότι τα επίμαχα μέτρα δεν εισήγαγαν διακρίσεις εις βάρος άλλων τεχνολογιών πλην της DTT, επεξηγώντας τις διαφορές μεταξύ της DTT και της δορυφορικής τεχνολογίας, από πλευράς κόστους και όρων αγοράς. Οι ισπανικές αρχές υπογράμμισαν ότι η δορυφορική τεχνολογία και η DTT δεν ανήκουν στην ίδια αγορά. Αυτό καταδεικνύει ότι οι ισπανικές αρχές είχαν την ευκαιρία να διατυπώσουν τις απόψεις τους σχετικά με το ζήτημα της επιλεκτικότητας ήδη μετά την έκδοση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας.

(136) Επιπροσθέτως, ούτε το υπό εξέταση μέτρο ούτε τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης και η νομική του εκτίμηση έχουν μεταβληθεί.

(137) Επιπλέον, στις 26 Απριλίου 2019 η Επιτροπή απέστειλε στις ισπανικές αρχές, την Itelazpi, την Cellnex, τη Retevisión, τη CTTI, τη Navarra de Servicios y Tecnologias, SA, τη Retegal και την Astra αίτημα παροχής πληροφοριών, με το οποίο κάλεσε τα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την απόφαση Retegal και την επιλεκτικότητα των επίμαχων μέτρων (65). Η Cellnex, η Itelazpi, οι ισπανικές αρχές και η Astra υπέβαλαν λεπτομερείς παρατηρήσεις στις απαντήσεις τους στο αίτημα της Επιτροπής για παροχή πληροφοριών, διατυπώνοντας την άποψή τους σχετικά με το κριτήριο επιλεκτικότητας. Οι ενδιαφερόμενοι υπέβαλαν λεπτομερείς παρατηρήσεις και η Επιτροπή ανέλυσε όλα τα νέα, συναφή και σύγχρονα στοιχεία που διαβίβασαν οι ισπανικές αρχές και οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι. Βάσει των ανωτέρω, οι ισπανικές αρχές και οι λοιποί ενδιαφερόμενοι είχαν πολλές ευκαιρίες να διατυπώσουν τις απόψεις τους σχετικά με το ζήτημα της επιλεκτικότητας και, συνεπώς, έγιναν απολύτως σεβαστά τα διαδικαστικά δικαιώματα των ενδιαφερομένων.

6. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

6.1. Νομική βάση της ενίσχυσης

(138) Όπως περιγράφεται λεπτομερώς στην ενότητα 2.2 αιτιολογικές σκέψεις 28 έως 39, το νομικό πλαίσιο για την ψηφιακή μετάβαση στην Ισπανία είναι ένα πολύπλοκο δίκτυο, το οποίο περιλαμβάνει διάφορες πράξεις που θεσπίστηκαν τόσο από την κεντρική κυβέρνηση και τις αυτόνομες κοινότητες όσο και από τις τοπικές αρχές σε περίοδο τεσσάρων ετών. Το εθνικό τεχνικό πρόγραμμα του 2005 και το πρόγραμμα μετάβασης του 2007 ρυθμίζουν ουσιαστικά τη μετάβαση στην DTT στην περιοχή I, αλλά θέτουν επίσης τις βάσεις για τη λήψη πρόσθετων μέτρων επέκτασης στην περιοχή II. Αυτά τα μέτρα επέκτασης εφαρμόστηκαν από τις περιφερειακές αρχές μετά τη σύναψη διαφόρων συμφωνιών-πλαισίων με την κεντρική κυβέρνηση (συμφωνίες-πλαίσια του 2008) και προσθηκών το 2008 στις προηγούμενες συμφωνίες-πλαίσια του 2006 και το 2009 στις συμφωνίες-πλαίσια του 2008.

(139) Ως αποτέλεσμα της σύναψης αυτών των συμφωνιών και των προσθηκών, οι περιφερειακές και οι τοπικές αρχές ανέπτυξαν ευρύ φάσμα μέτρων με σκοπό την επέκταση της κάλυψης DTT στην περιοχή ΙΙ, κυρίως μέσω δημόσιων διαγωνισμών, όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 40 έως 43 ανωτέρω. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι διάφορες πράξεις που θεσπίστηκαν σε κεντρικό επίπεδο και οι συμφωνίες που συνάφθηκαν και τροποποιήθηκαν μεταξύ του MITyC και των αυτόνομων κοινοτήτων αποτελούν τη βάση του καθεστώτος ενισχύσεων για την επέκταση της κάλυψης στην περιοχή II. Περιλαμβάνουν δε τα βασικά του χαρακτηριστικά, δηλαδή, το κίνητρο για τη μετάβαση στην ψηφιακή τηλεόραση στην περιοχή II και τον περιορισμό του κινήτρου αυτού στην επίγεια τεχνολογία. Αυτές οι πράξεις και συμφωνίες είχαν ως στόχο να καθοδηγήσουν τις αυτόνομες κοινότητες στη λήψη μέτρων που δεν ήταν τεχνολογικά ουδέτερα (66). Μολονότι το εθνικό τεχνικό πρόγραμμα ρυθμίζει τη μετάβαση στην DTT στην περιοχή Ι, δίνει επίσης στις τοπικές αρχές την εντολή να εγκαταστήσουν, σε συνεργασία με τις αυτόνομες κοινότητες, πρόσθετα κέντρα εκπομπής που είναι αναγκαία για την εξασφάλιση της λήψης της DTT στην περιοχή II. Επομένως, εκείνη τη χρονική στιγμή, η κεντρική κυβέρνηση προέβλεπε ήδη την επέκταση της κάλυψης της DTT. Η εντολή που περιλαμβάνεται