Κανόνες ανταγωνισμού σχετικά με οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας

Ανακοίνωση σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71 του Συμβουλίου της 20ής Δεκεμβρίου 1971, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης στις κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2743/72

(2000/C 118/03)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Η Επιτροπή προσκαλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να στείλουν τα σχόλιά τους στα ακόλουθα κείμενα:

- Κανονισμός της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης,

- Κανονισμός της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών εξειδίκευσης,

- Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 81 σε οριζόντιες συμφωνίες.

Τα σχόλια πρέπει να σταλούν στην Επιτροπή το αργότερο έως έναν μήνα μετά από την ημερομηνία της παρούσας δημοσίευσης. Τα σχόλια πρέπει να σταλούν στην ακόλουθη διεύθυνση: Ευρωπαϊκή Επιτροπή , Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού,

Διεύθυνση για την Πολιτική Ανταγωνισμού, το Συντονισμό, τις Διεθνείς Σχέσεις και τις Σχέσεις με τα άλλα Θεσμικά Όργανα,

Rue de la Loi/Wetstraat 200 , B - 1049 Bruxelles/Brussel . Διεύθυνση στο Internet:

COMP-HORIZONTALS@cec.eu.int

Πρόταση κανονισμού της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ σε κατηγορίες συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1971 περί της εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, και ιδίως το άρθρο 1 στοιχείο β),

Έχοντας δημοσιεύσει σχέδιο του παρόντος κανονισμού(2),

Κατόπιν διαβουλεύσεων με τη συμβουλευτική επιτροπή για τις περιοριστικές πρακτικές και τις δεσπόζουσες θέσεις,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71 παρέχει στην Επιτροπή την εξουσία να εκδίδει κανονισμούς σχετικούς με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1 και αφορούν την έρευνα και ανάπτυξη προϊόντων ή διαδικασιών μέχρι το στάδιο της βιομηχανικής εφαρμογής, καθώς και την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, περιλαμβανομένων των διατάξεων περί δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.

(2) Το άρθρο 163 παράγραφος 2 της συνθήκης καλεί την Κοινότητα να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, στην ενασχόλησή τους με την έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη υψηλής ποιότητας και να ενισχύει τις προσπάθειες που καταβάλλουν για τη μεταξύ τους συνεργασία. Σύμφωνα με την απόφαση 65/1999/ΕΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1998, σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, κέντρων ερευνών και πανεπιστημίων και τους κανόνες διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας για την υλοποίηση του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (1998-2002)(3) και με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 996/1999 της Επιτροπής για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής της απόφασης 1999/65/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, κέντρων ερευνών και πανεπιστημίων και τους κανόνες διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας για την υλοποίηση του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (1998-2002)(4), οι έμμεσες δράσεις έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ) που χρηματοδοτούνται βάσει του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας πρέπει υποχρεωτικά να υλοποιούνται από περισσότερους συμμετέχοντες.

(3) Οι συμφωνίες για την από κοινού διεξαγωγή έρευνας ή την από κοινού ανάπτυξη των αποτελεσμάτων έρευνας, μέχρι το στάδιο της βιομηχανικής εφαρμογής αλλά μη συμπεριλαμβανομένου αυτού, κατά κανόνα δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης. Εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις μία συμφωνία αυτής της μορφής ενδέχεται να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1, της συνθήκης οπότε δεν πρέπει να εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού. Τούτο ισχύει επί παραδείγματι όταν τα μέρη συμφωνούν να μην υλοποιήσουν άλλη έρευνα και ανάπτυξη στον ίδιο τομέα, αποποιούμενα με τον τρόπο αυτό τη δυνατότητα να αποκτήσουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα έναντι των υπολοίπων μερών.

(4) Εφαρμόζοντας τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71, η Επιτροπή εξέδωσε μεταξύ άλλων τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 418/85 της 19ης Δεκεμβρίου 1984 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης(5), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2236/97(6). Η ισχύς του κανονισμού αυτού λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2000.

(5) Ο νέος κανονισμός πρέπει να καλύπτει συγχρόνως δύο ανάγκες οι οποίες είναι η διασφάλιση της ουσιαστικής προστασίας του ανταγωνισμού και η παροχή επαρκούς ασφάλειας δικαίου στις επιχειρήσεις. Κατά την προσπάθεια επίτευξης των στόχων αυτών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη απλούστευσης, στο μέτρο του δυνατού, της διοικητικής εποπτείας και του νομοθετικού πλαισίου. Όταν η ανταγωνιστική ισχύς των μερών δεν υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο επίπεδο, μπορεί κατά κανόνα να θεωρηθεί ως δεδομένο για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 ότι οι θετικές συνέπειες των συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης υπερκερούν τις όποιες αρνητικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό.

(6) Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71 ορίζει ότι ο απαλλακτικός κανονισμός της Επιτροπής πρέπει: α) να καθορίζει τις κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών στις οποίες εφαρμόζεται· β) να προσδιορίζει τους περιορισμούς ή τις διατάξεις που επιτρέπεται ή δεν επιτρέπεται να περιέχονται στις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές· και γ) να προσδιορίζει τις διατάξεις που πρέπει να περιέχονται στις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές ή τις λοιπές προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται.

(7) Ενδείκνυται να μην ακολουθείται πλέον η τακτική της απαρίθμησης των απαλλασσόμενων διατάξεων αλλά να δίδεται μεγαλύτερη έμφαση στον καθορισμό των κατηγοριών συμφωνιών που απαλλάσσονται μέχρι ένα συγκεκριμένο επίπεδο ανταγωνιστικής ισχύος και στον προσδιορισμό των περιορισμών και των διατάξεων που δεν επιτρέπεται να περιλαμβάνονται σε τέτοιου είδους συμφωνίες. Η τακτική αυτή συμβαδίζει με μία οικονομοκεντρική προσέγγιση στο πλαίσιο της οποίας αξιολογούνται οι συνέπειες της εκάστοτε συμφωνίας για την αγορά αναφοράς.

(8) Η εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης βάσει κανονισμού δεν προϋποθέτει τον καθορισμό των συμφωνιών εκείνων που ενδέχεται να εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης. Κατά την εξατομικευμένη εξέταση συμφωνιών υπό το πρίσμα του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη διάφοροι παράγοντες, και ιδίως η διάρθρωση της συγκεκριμένης αγοράς.

(9) Το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία πρέπει να γίνεται δεκτό μόνο για τις συμφωνίες για τις οποίες μπορεί να θεωρηθεί με επαρκή ασφάλεια ότι πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 81 παράγραφος 3.

(10) Η συνεργασία στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης καθώς και της εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων προάγει εν γένει την τεχνική και οικονομική πρόοδο, διότι ενισχύει τη διάδοση τεχνογνωσίας μεταξύ των συμμετεχόντων και αποτρέπει τη διεξαγωγή περιττών εργασιών έρευνας και ανάπτυξης, αλλά και διότι δημιουργεί τις προϋποθέσεις για νέα επιτεύγματα μέσω της ανταλλαγής συμπληρωματικής τεχνογνωσίας και συντελεί στον εξορθολογισμό της παραγωγής των προϊόντων ή της εφαρμογής των διαδικασιών που αποτελούν καρπό της έρευνας και ανάπτυξης.

(11) Η από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικό επακόλουθο της από κοινού έρευνας και ανάπτυξης. Είναι δυνατό να προσλαμβάνει διάφορες μορφές, όπως είναι η παραγωγή, η εκμετάλλευση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που συντελούν σημαντικά σε τεχνική ή οικονομική πρόοδο καθώς και η εμπορία νέων προϊόντων.

(12) Γίνεται δεκτό ότι οι καταναλωτές ωφελούνται σε γενικές γραμμές από την αύξηση του όγκου και της αποτελεσματικότητας της έρευνας και ανάπτυξης, μέσω της εισαγωγής στην αγορά νέων ή βελτιωμένων προϊόντων ή υπηρεσιών και μέσω της μείωσης των τιμών συνεπεία νέων ή βελτιωμένων διαδικασιών.

(13) Προκειμένου να επιτευχθούν τα οφέλη και οι στόχοι που περιγράφονται πιο πάνω, ενδείκνυται η επέκταση του ευεργετήματος του παρόντος κανονισμού και στις παρεπόμενες συμφωνίες οι οποίες δεν αποτελούν μεν πρωταρχικό αντικείμενο συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης αλλά συνδέονται άμεσα με αυτές και είναι απαραίτητες για την εφαρμογή τους.

(14) Για να δικαιολογούνται οι απαλλασσόμενοι περιορισμοί του ανταγωνισμού, η κοινή εκμετάλλευση είναι σκόπιμο να αφορά προϊόντα ή διαδικασίες για τα οποία έχει καθοριστική σημασία η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της συγκεκριμένης έρευνας και ανάπτυξης. Επίσης, τα αποτελέσματα των σχετικών εργασιών πρέπει να είναι προσιτά σε όλα τα μέρη. Εντούτοις, οσάκις πανεπιστημιακά ή ερευνητικά ιδρύματα μετέχουν σε εργασίες έρευνας και ανάπτυξης αλλά δεν ενδιαφέρονται για τη βιομηχανική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, τα εν λόγω ιδρύματα δύνανται να συμφωνήσουν ότι τα αποτελέσματα της έρευνας και ανάπτυξης θα χρησιμοποιηθούν μόνο για τη διεξαγωγή περαιτέρω έρευνας.

(15) Η απαλλαγή που γίνεται δεκτή βάσει του παρόντος κανονισμού πρέπει να καλύπτει αποκλειστικά και μόνο συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης οι οποίες δεν προσπορίζουν στις μετέχουσες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να εξαλείφουν τον ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα της αγοράς των οικείων προϊόντων ή υπηρεσιών. Είναι απαραίτητο να προβλεφθεί ότι η παρούσα απαλλαγή κατά κατηγορία δεν καλύπτει τις συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών οι οποίοι, στην αγορά των προϊόντων ή υπηρεσιών που επιδέχονται βελτίωση ή αντικατάσταση χάρη στα αποτελέσματα της συγκεκριμένης έρευνας και ανάπτυξης, κατέχουν από κοινού μερίδιο το οποίο υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο όριο κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας.

(16) Προκειμένου να διασφαλισθεί η διατήρηση συνθηκών ουσιαστικού ανταγωνισμού κατά την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, είναι απαραίτητο να προβλεφθεί ότι η απαλλαγή κατά κατηγορία παύει να ισχύει σε περίπτωση που καταστεί υπερβολικά υψηλό το άθροισμα των μεριδίων που τα μέρη κατέχουν στην αγορά των προϊόντων που αποτελούν καρπό της από κοινού έρευνας και ανάπτυξης. Είναι επίσης σκόπιμο να προβλεφθεί ότι η απαλλαγή εξακολουθεί να ισχύει, ανεξάρτητα από το ύψος των μεριδίων αγοράς των μερών, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μετά την έναρξη της από κοινού εκμετάλλευσης, ούτως ώστε να υπάρξει χρόνος για τη σταθεροποίηση των μεριδίων αγοράς των μερών, ιδίως μετά το λανσάρισμα ενός εντελώς νέου προϊόντος, αλλά και για να διασφαλισθεί μία ελάχιστη χρονική περίοδος απόδοσης των σχετικών επενδύσεων.

(17) Ο παρών κανονισμός είναι σκόπιμο να μην απαλλάσσει περιορισμούς οι οποίοι δεν είναι απολύτως αναγκαίοι για την επίτευξη των θετικών συνεπειών που μνημονεύονται πιο πάνω. Καταρχήν, το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία που θεσπίζεται με τον παρόντα κανονισμό δεν θα πρέπει να ισχύει για ορισμένες σοβαρές μορφές περιορισμού του ανταγωνισμού (περιορισμοί της ελευθερίας των μερών να υλοποιούν έρευνα και ανάπτυξη σε κάποιον τομέα που δεν σχετίζεται με την εκάστοτε συμφωνία, εφαρμογή προσυμφωνημένων τιμών, περιορισμοί επί του όγκου παραγωγής ή των πωλήσεων, καταμερισμός των αγορών ή της πελατείας και περιορισμοί της ελευθερίας πραγματοποίησης παθητικών πωλήσεων όσον αφορά τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας σε γεωγραφικές περιοχές που αποτελούν αποκλειστική επικράτεια άλλων μερών), χωρίς να έχει σημασία το ύψος του μεριδίου αγοράς των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων.

(18) Ο περιορισμός που τίθεται ως προς το μερίδιο αγοράς, η μη απαλλαγή ορισμένων συμφωνιών και οι προϋποθέσεις που ισχύουν βάσει του παρόντος κανονισμού κανονικά εξασφαλίζουν ότι οι συμφωνίες για τις οποίες ισχύει η απαλλαγή κατά κατηγορία δεν παρέχουν στις μετέχουσες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να εξαλείψουν τον ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα της αγοράς των εκάστοτε προϊόντων ή υπηρεσιών.

(19) Σε ειδικές περιπτώσεις κατά τις οποίες μία συμφωνία εμπίπτει στον παρόντα κανονισμό αλλά παρόλα αυτά παράγει συνέπειες οι οποίες δεν συμβιβάζονται με το άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης, η Επιτροπή δύναται να ανακαλέσει το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία.

(20) Οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που δεν είναι ανταγωνιστές παραγωγοί προϊόντων που επιδέχονται βελτίωση ή αντικατάσταση χάρη στα αποτελέσματα της εκάστοτε έρευνας και ανάπτυξης δεν εμποδίζουν την ανάπτυξη ουσιαστικού ανταγωνισμού στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Για το λόγο αυτό, ενδείκνυται να προβλεφθεί η δυνατότητα παραχώρησης του ευεργετήματος της απαλλαγής κατά κατηγορία για τέτοιου είδους συμφωνίες ανεξαρτήτως του μεριδίου αγοράς και να ρυθμισθεί το θέμα των σχετικών εξαιρετικών περιπτώσεων με την πρόβλεψη της ανάκλησης του ευεργετήματος του παρόντος κανονισμού.

(21) Επειδή οι συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης έχουν συχνά μακροχρόνιο χαρακτήρα, ιδιαίτερα οσάκις η συνεργασία εκτείνεται και στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, η διάρκεια ισχύος του παρόντος κανονισμού ενδείκνυται να είναι δεκαετής.

(22) Ο παρών κανονισμός ισχύει με την επιφύλαξη της εφαρμογής του άρθρου 82 της συνθήκης.

(23) Σύμφωνα με την αρχή της πρωτοκαθεδρίας της κοινοτικής νομοθεσίας, κανένα μέτρο το οποίο λαμβάνεται κατ' εφαρμογή εθνικών νομοθετικών διατάξεων περί ανταγωνισμού δεν επιτρέπεται να θίγει την ομοιόμορφη εφαρμογή στο σύνολο της κοινής αγοράς της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού ούτε την ακέραιη εφαρμογή των τυχόν μέτρων που θεσπίζονται βάσει της εν λόγω νομοθεσίας, περιλαμβανομένου του παρόντος κανονισμού.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:

Άρθρο 1

Πεδίο εφαρμογής

1. Δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης και με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος κανονισμού, το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης κηρύσσεται μη εφαρμοστέο σε συμφωνίες οι οποίες συνάπτονται μεταξύ δύο ή περισσοτέρων επιχειρήσεων και αφορούν τους όρους υπό τους οποίους οι εν λόγω επιχειρήσεις πρόκειται να ασχοληθούν με τα ακόλουθα:

α) από κοινού έρευνα και ανάπτυξη προϊόντων ή διαδικασιών και από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της συγκεκριμένης έρευνας και ανάπτυξης·

β) από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων έρευνας και ανάπτυξης προϊόντων ή διαδικασιών που έχουν διεξαχθεί από κοινού βάσει προγενέστερης συμφωνίας μεταξύ των ιδίων επιχειρήσεων· ή

γ) από κοινού έρευνα και ανάπτυξη προϊόντων ή διαδικασιών, μη συμπεριλαμβανομένης της από κοινού εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων.

Η παρούσα απαλλαγή ισχύει στον βαθμό που τέτοιου είδους συμφωνίες (στο εξής: συμφωνίες "έρευνας και ανάπτυξης") περιλαμβάνουν περιορισμούς του ανταγωνισμού οι οποίοι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1.

2. Η προβλεπόμενη στην παράγραφο 1 απαλλαγή ισχύει επίσης προκειμένου για διατάξεις συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης οι οποίες δεν αποτελούν μεν πρωταρχικό αντικείμενο της οικείας συμφωνίας αλλά συνδέονται άμεσα με την εφαρμογή της και είναι αναγκαίες γι' αυτή, όπως είναι π.χ. η υποχρέωση μη διεξαγωγής, αυτόνομα ή από κοινού με τρίτους, έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα στον οποίον αναφέρεται η συμφωνία ή σε άλλον παραπλήσιο τομέα κατά τη διάρκεια εφαρμογής της συμφωνίας.

Τούτο δεν ισχύει, ωστόσο, για τις διατάξεις που έχουν τον ίδιο σκοπό ή το ίδιο αποτέλεσμα όπως και οι περιορισμοί του ανταγωνισμού που απαριθμούνται στο άρθρο 5 παράγραφος 1.

Άρθρο 2

Προϋποθέσεις απαλλαγής

1. Η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 1 ισχύει εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στις κατωτέρω παραγράφους 2 έως 5.

2. Τα αποτελέσματα των εργασιών είναι προσιτά σε όλα τα μέρη. Εντούτοις, τα ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα δύνανται να συμφωνούν ότι θα χρησιμοποιήσουν τα αποτελέσματα αποκλειστικά και μόνο για τη διεξαγωγή περαιτέρω έρευνας.

3. Οσάκις η συμφωνία προβλέπει μόνο την από κοινού διεξαγωγή έρευνας και ανάπτυξης, κάθε συμβαλλόμενο μέρος πρέπει να είναι ελεύθερο να εκμεταλλευθεί ανεξάρτητα τα αποτελέσματα της από κοινού έρευνας και ανάπτυξης, καθώς και κάθε προϋπάρχουσα και αναγκαία προς τούτο τεχνογνωσία.

4. Η τυχόν από κοινού εκμετάλλευση πρέπει να αφορά αποτελέσματα που καλύπτονται από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας τα οποία συντελούν σημαντικά σε τεχνική ή οικονομική πρόοδο, και τα αποτελέσματα πρέπει να έχουν αποφασιστική σημασία για την παραγωγή των προϊόντων ή την εφαρμογή των διαδικασιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας.

5. Οι επιχειρήσεις που έχουν αναλάβει την παραγωγή ενός προϊόντος στο πλαίσιο εξειδίκευσης της παραγωγής πρέπει να είναι υποχρεωμένες να εκτελούν τις παραγγελίες για την κάλυψη των αναγκών όλων των μερών, εκτός αν η συμφωνία προβλέπει επίσης την από κοινού διανομή.

Άρθρο 3

Ανώτατο όριο μεριδίου αγοράς και διάρκεια ισχύος

1. Όταν οι μετέχουσες επιχειρήσεις δεν είναι ανταγωνιστές παραγωγοί προϊόντων που επιδέχονται βελτίωση ή αντικατάσταση από τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας, η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 1 ισχύει επί όσον χρόνο διαρκεί και η έρευνα και ανάπτυξη· όταν η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων γίνεται από κοινού, η απαλλαγή ισχύει επί πέντε έτη από τη στιγμή κατά την οποία τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας διατίθενται για πρώτη φορά προς πώληση στην κοινή αγορά.

2. Όταν δύο ή περισσότερες από τις μετέχουσες επιχειρήσεις είναι ανταγωνιστές παραγωγοί προϊόντων που επιδέχονται βελτίωση ή αντικατάσταση από τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας, η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 1 ισχύει για το χρονικό διάστημα που μνημονεύεται στην παράγραφο 1 μόνο εφόσον κατά το χρόνο σύναψης της συμφωνίας το συνολικό μερίδιο αγοράς των μετεχουσών επιχειρήσεων όσον αφορά τα προϊόντα που επιδέχονται βελτίωση ή αντικατάσταση από τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας δεν υπερβαίνει το 25 % της οικείας αγοράς.

3. Μετά την παρέλευση της χρονικής περιόδου που προβλέπεται στην παράγραφο 1, η απαλλαγή εξακολουθεί να ισχύει για όσο χρονικό διάστημα το συνολικό μερίδιο αγοράς των μετεχουσών επιχειρήσεων όσον αφορά τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας δεν υπερβαίνει το 25 % της οικείας αγοράς.

Άρθρο 4

Ορισμοί

Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

1. με τον όρο μετέχουσες επιχειρήσεις» νοούνται:

α) οι επιχειρήσεις που έχουν συνάψει την εκάστοτε συμφωνία·

β) οι επιχειρήσεις που συνδέονται με κάποια από τις επιχειρήσεις που έχουν συνάψει την εκάστοτε συμφωνία.

2. Με τον όρο συνδεόμενες επιχειρήσεις» νοούνται:

α) οι επιχειρήσεις ως προς τις οποίες ένα συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας, είτε άμεσα είτε έμμεσα:

- έχει την εξουσία να ασκεί το ήμισυ και πλέον των δικαιωμάτων ψήφου ή

- έχει την εξουσία να διορίζει πάνω από τα μισά από τα μέλη του εποπτικού συμβουλίου, του διοικητικού συμβουλίου ή των οργάνων που νομιμοποιούνται να εκπροσωπούν την εκάστοτε επιχείρηση ή

- έχει το δικαίωμα να διευθύνει τις υποθέσεις της επιχείρησης·

β) οι επιχειρήσεις εκείνες οι οποίες, άμεσα ή έμμεσα, διαθέτουν σε σχέση με κάποια από τις συμβαλλόμενες επιχειρήσεις τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο α)·

γ) οι επιχειρήσεις εκείνες ως προς τις οποίες κάποια από τις επιχειρήσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στο στοιχείο β) διαθέτει, άμεσα ή έμμεσα, τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο α)·

δ) οι επιχειρήσεις εκείνες ως προς τις οποίες μία συμβαλλόμενη επιχείρηση από κοινού με μία ή περισσότερες από τις επιχειρήσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στα στοιχεία α), β) ή γ) ή ως προς τις οποίες δύο ή περισσότερες από αυτές τις τελευταίες επιχειρήσεις διαθέτουν από κοινού τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο α)·

ε) οι επιχειρήσεις στις οποίες τα δικαιώματα ή οι εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο α) ανήκουν από κοινού:

- σε κάποια συμβαλλόμενη επιχείρηση ή σε συνδεόμενη με αυτήν επιχείρηση κατά την έννοια των στοιχείων α) έως δ)·

- σε μία ή περισσότερες από τις συμβαλλόμενες επιχειρήσεις ή σε μία ή περισσότερες από τις συνδεόμενες με αυτές επιχειρήσεις κατά την έννοια των στοιχείων α) έως δ) και σε μία ή περισσότερες τρίτες επιχειρήσεις·

3. με τον όρο "έρευνα και ανάπτυξη" προϊόντων ή διαδικασιών νοούνται η απόκτηση τεχνογνωσίας και η διεξαγωγή θεωρητικής ανάλυσης, συστηματικής μελέτης ή πειραμάτων, περιλαμβανομένης της πειραματικής παραγωγής, η τεχνική δοκιμή προϊόντων ή διαδικασιών, η δημιουργία των αναγκαίων εγκαταστάσεων και η κατοχύρωση των αποτελεσμάτων με δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας·

4. με τον όρο "προϊόν" νοείται ένα αγαθό ή/και μία υπηρεσία, περιλαμβανομένων τόσο των ενδιάμεσων αγαθών ή/και υπηρεσιών και των τελικών αγαθών ή/και υπηρεσιών·

5. με τον όρο "διαδικασία που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας" νοείται κάθε τεχνολογία ή διαδικασία που αποτελεί καρπό της έρευνας και ανάπτυξης·

6. με τον όρο "προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας" νοείται κάθε προϊόν που αποτελεί καρπό της έρευνας και ανάπτυξης ή που παράγεται ή παρέχεται με εφαρμογή των διαδικασιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας·

7. με τον όρο "εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων" νοούνται η παραγωγή, πώληση, διανομή ή προώθηση των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή η εφαρμογή των διαδικασιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή η εκχώρηση ή παροχή άδειας για την άσκηση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας ή η παροχή τεχνογνωσίας απαραίτητης για τη συγκεκριμένη παραγωγή ή εφαρμογή·

8. ο όρος "δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας" καλύπτει τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, τα δικαιώματα δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα·

9. με τον όρο "τεχνογνωσία" νοείται ένα σύνολο πληροφοριών πρακτικής φύσεως οι οποίες δεν καλύπτονται από ευρεσιτεχνία, έχουν προκύψει εμπειρικώς και από δοκιμές και οι οποίες είναι απόρρητες, μη αμελητέου μεγέθους και εξατομικευμένες. Εν προκειμένω, ο όρος "απόρρητες" σημαίνει ότι η τεχνογνωσία δεν είναι ευρύτερα γνωστή, ούτε προσιτή με ευκολία· ο όρος "μη αμελητέου μεγέθους" σημαίνει ότι η τεχνογνωσία περιλαμβάνει πληροφορίες αναγκαίες για την παραγωγή των προϊόντων ή την εφαρμογή των μεθόδων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας· ο όρος "εξατομικευμένες" σημαίνει ότι η τεχνογνωσία πρέπει να περιγράφεται με τη δέουσα πληρότητα, ούτως ώστε να είναι δυνατό να εξακριβωθεί κατά πόσον είναι πράγματι απόρρητη και μη αμελητέου μεγέθους·

10. για να γίνει δεκτό ότι η διεξαγωγή έρευνας και ανάπτυξης ή η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων αυτής γίνεται "από κοινού" πρέπει οι σχετικές εργασίες:

- να εκτελούνται από κοινό κλιμάκιο, φορέα ή επιχείρηση,

- να ανατίθενται από κοινού σε κάποιον τρίτο ή

- να επιμερίζονται μεταξύ των συμβαλλομένων στο πλαίσιο εξειδίκευσης της έρευνας, της ανάπτυξης ή της εκμετάλλευσης·

11. με τον όρο "ανταγωνιστές παραγωγοί" νοούνται επιχειρήσεις που ήδη παράγουν ή θα μπορούσαν να παράγουν προϊόντα επιδεχόμενα βελτίωση ή αντικατάσταση από τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της σύμβασης.

Άρθρο 5

Συμφωνίες μη καλυπτόμενες από την απαλλαγή

1. Η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 1 δεν ισχύει για συμφωνίες οι οποίες, άμεσα ή έμμεσα, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες που τελούν υπό τον έλεγχο των συμβαλλομένων μερών, έχουν ως σκοπό:

α) τον περιορισμό της ελευθερίας των μετεχουσών επιχειρήσεων να διεξάγουν έρευνα και ανάπτυξη, είτε ανεξάρτητα είτε σε συνεργασία με τρίτους, σε κάποιον κλάδο ο οποίος δεν συνδέεται με εκείνον τον οποίον αφορά η έρευνα και ανάπτυξη ή, μετά την ολοκλήρωση της έρευνας και ανάπτυξης, στον κλάδο τον οποίον αυτή αφορούσε ή σε κάποιον συναφή κλάδο·

β) την απαγόρευση της προσβολής, μετά την ολοκλήρωση της έρευνας και ανάπτυξης, της ισχύος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που τα μέρη κατέχουν στην κοινή αγορά και τα οποία είναι σχετικά με τη συγκεκριμένη έρευνα και ανάπτυξη ή, μετά τη λήξη ισχύος της συμφωνίας, της ισχύος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που τα μέρη κατέχουν στην κοινή αγορά και με τα οποία κατοχυρώνονται τα αποτελέσματα της έρευνας και ανάπτυξης·

γ) τον περιορισμό της παραγωγής ή των πωλήσεων·

δ) την εφαρμογή προσυμφωνημένων τιμών·

ε) την επιβολή περιορισμών όσον αφορά τους πελάτες που οι μετέχουσες επιχειρήσεις δύνανται να εξυπηρετήσουν, μετά την παρέλευση πενταετίας από τη στιγμή κατά την οποία τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας διατίθενται για πρώτη φορά προς πώληση στην κοινή αγορά·

στ) την απαγόρευση της πραγματοποίησης παθητικών πωλήσεων προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας σε περιοχές που αποτελούν αποκλειστική επικράτεια άλλων συμβαλλομένων μερών·

ζ) την απαγόρευση της διοχέτευσης στην αγορά προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή της εφαρμογής ενεργού πολιτικής πωλήσεων για τα προϊόντα αυτά σε περιοχές της κοινής αγοράς που αποτελούν αποκλειστική επικράτεια άλλων συμβαλλομένων μερών, μετά την παρέλευση πενταετίας από τη στιγμή κατά την οποία τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας διατίθενται για πρώτη φορά προς πώληση στην κοινή αγορά·

η) την επιβολή της υποχρέωσης μη χορήγησης σε τρίτους αδειών για την παραγωγή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή για την εφαρμογή των διαδικασιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας, υπό την προϋπόθεση ότι η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της από κοινού έρευνας και ανάπτυξης από τα ίδια τα μέρη είτε δεν έχει προβλεφθεί είτε δεν πραγματοποιείται·

θ) την επιβολή της υποχρέωσης άρνησης εφοδιασμού χρηστών και μεταπωλητών στην επικράτεια εκάστης μετέχουσας επιχείρησης οι οποίοι ενδέχεται να εμπορευθούν σε άλλες περιοχές της κοινής αγοράς τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή

ι) την επιβολή της υποχρέωσης όρθωσης εμποδίων στις προσπάθειες χρηστών και μεταπωλητών για την απόκτηση των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας από άλλους μεταπωλητές εντός της κοινής αγοράς, και ειδικότερα για την άσκηση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας· επίσης της υποχρέωσης λήψης μέτρων ούτως ώστε να εμποδίζονται χρήστες και μεταπωλητές να προμηθεύονται ή να διοχετεύουν στο εμπόριο εντός της κοινής αγοράς προϊόντα τα οποία έχουν νομίμως διοχετευθεί στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας από κάποιο άλλο μέρος ή με τη συγκατάθεσή του.

2. Η παράγραφος 1 δεν ισχύει στις ακόλουθες περιπτώσεις:

α) καθορισμού στόχων για την παραγωγή, οσάκις η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων περιλαμβάνει την από κοινού παραγωγή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας·

β) καθορισμού στόχων για τις πωλήσεις και εφαρμογής προσυμφωνημένων τιμών έναντι των άμεσων πελατών, οσάκις η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων περιλαμβάνει την από κοινού διανομή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας

Άρθρο 6

Υπολογισμός των μεριδίων αγοράς

Για την εφαρμογή του περιορισμού που προβλέπεται στο άρθρο 3 για το μερίδιο αγοράς, ισχύουν οι ακόλουθοι κανόνες:

α) το μερίδιο αγοράς υπολογίζεται με βάση την αξία των πωλήσεων στην αγορά· αν δεν υπάρχουν στοιχεία για την αξία των πωλήσεων στην αγορά, για να προσδιορισθεί το μερίδιο αγοράς της εκάστοτε επιχείρησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκτιμήσεις στηριζόμενες σε άλλα αξιόπιστα πληροφοριακά στοιχεία για την αγορά, π.χ. για τον όγκο των πωλήσεων στην αγορά·

β) το μερίδιο αγοράς υπολογίζεται με βάση τα δεδομένα του προηγούμενου ημερολογιακού έτους·

γ) για τον υπολογισμό μεριδίων αγοράς, το μερίδιο αγοράς που κατέχουν οι επιχειρήσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στο σημείο 2 στοιχείο ε) του άρθρου 4 επιμερίζεται εξίσου μεταξύ όλων των επιχειρήσεων που διαθέτουν τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο σημείο 2 α) του άρθρου 4·

δ) αν το μερίδιο αγοράς για το οποίο γίνεται λόγος στο άρθρο 3 παράγραφος 3 δεν υπερβαίνει αρχικά το 25 % αλλά παρουσιάζει στη συνέχεια άνοδο πέραν του ποσοστού αυτού χωρίς να ξεπερνά το 30 %, η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 1 εξακολουθεί να ισχύει επί δύο συναπτά ημερολογιακά έτη μετά το έτος κατά το οποίο σημειώθηκε η πρώτη υπέρβαση του 25 %·

ε) αν το μερίδιο αγοράς για το οποίο γίνεται λόγος στο άρθρο 3 παράγραφος 3 δεν υπερβαίνει αρχικά το 25 % αλλά ανέρχεται στη συνέχεια σε επίπεδο άνω του 30 %, η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 1 εξακολουθεί να ισχύει επί ένα ημερολογιακό έτος μετά το έτος κατά το οποίο σημειώθηκε η πρώτη υπέρβαση του 30 %·

στ) το ευεργέτημα των στοιχείων δ) και ε) δεν είναι δυνατό να συνδυάζεται κατά τρόπον ώστε να παρατείνεται η ισχύς της απαλλαγής για χρονικό διάστημα άνω των δύο ημερολογιακών ετών.

Άρθρο 7

Ανάκληση

Η Επιτροπή δύναται να ανακαλέσει το ευεργέτημα του παρόντος κανονισμού, κατ' εφαρμογή του άρθρου 7 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71, εάν, με δική της πρωτοβουλία ή κατόπιν αιτήσεως ενός κράτους μέλους ή ενός φυσικού ή νομικού προσώπου που επικαλείται έννομο συμφέρον, διαπιστώσει ότι σε συγκεκριμένη περίπτωση μία συμφωνία η οποία είναι απαλλακτέα βάσει του παρόντος κανονισμού παράγει παρόλα αυτά ορισμένες συνέπειες που δεν συμβιβάζονται με τις προβλεπόμενες στο άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης προϋποθέσεις, ιδίως οσάκις:

α) η ύπαρξη της συμφωνίας περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα τρίτων να διεξαγάγουν έρευνα και ανάπτυξη στον οικείο τομέα λόγω του περιορισμένου ερευνητικού δυναμικού που είναι διαθέσιμο αλλού·

β) λόγω της ιδιαίτερης διάρθρωσης της προσφοράς, η ύπαρξη της συμφωνίας περιορίζει σημαντικά την πρόσβαση τρίτων στην αγορά των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας·

γ) χωρίς κάποιον λόγο που να είναι αντικειμενικά βάσιμος, τα μέρη δεν εκμεταλλεύονται τα αποτελέσματα της έρευνας και ανάπτυξης που έχουν διεξαγάγει από κοινού·

δ) τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας δεν αντιμετωπίζουν στο σύνολο ή σε σημαντικό τμήμα της κοινής αγοράς ουσιαστικό ανταγωνισμό από όμοια προϊόντα ή από προϊόντα που οι χρήστες θεωρούν ισοδύναμα με αυτά βάσει των χαρακτηριστικών τους, της τιμής τους και της χρήσης για την οποία προορίζονται·

ε) η ύπαρξη της συμφωνίας θα είχε ως αποτέλεσμα να μην αναπτύσσεται ουσιαστικός ανταγωνισμός στον κλάδο της έρευνας και ανάπτυξης σε συγκεκριμένη αγορά.

Άρθρο 8

Αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές

Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται κατ' αναλογία στις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων, καθώς και στις εναρμονισμένες πρακτικές.

Άρθρο 9

Μεταβατική περίοδος

Η απαγόρευση που προβλέπεται στο άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ δεν ισχύει κατά το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2001 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2001 σε σχέση με συμφωνίες οι οποίες ισχύουν ήδη στις 31 Δεκεμβρίου 2000 και οι οποίες δεν πληρούν μεν τις προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του παρόντος κανονισμού αλλά πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 418/85.

Άρθρο 10

Διάρκεια ισχύος

Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2001.

Η ισχύς του λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2010.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Βρυξέλλες, ...

Για την Επιτροπή

...

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ L 285 της 29.12.1971, σ. 46.

(2) ΕΕ C 118 της 27.4.2000, σ. 3.

(3) ΕΕ L 26 της 1.2.1999, σ. 46.

(4) ΕΕ L 122 της 12.5.1999, σ. 9.

(5) ΕΕ L 53 της 22.2.1985, σ. 5.

(6) ΕΕ L 306 της 11.11.1997, σ. 12.

Πρόταση κανονισμού της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ σε κατηγορίες συμφωνιών εξειδίκευσης

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1971, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, και ιδίως το άρθρο 1 στοιχείο γ),

Έχοντας δημοσιεύσει σχέδιο του παρόντος κανονισμού(2),

Κατόπιν διαβουλεύσεων με τη συμβουλευτική επιτροπή για τις περιοριστικές πρακτικές και τις δεσπόζουσες θέσεις,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71 παρέχει στην Επιτροπή την εξουσία να εκδίδει κανονισμούς σχετικούς με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης και αφορούν την εξειδίκευση, περιλαμβανομένων συμφωνιών που είναι απαραίτητες για την επίτευξή της.

(2) Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 417/85, της 19ης Δεκεμβρίου 1984, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών εξειδίκευσης(3), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) 2236/97(4). Η ισχύς του εν λόγω κανονισμού λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2000.

(3) Ο νέος κανονισμός πρέπει να καλύπτει συγχρόνως δύο ανάγκες οι οποίες είναι η διασφάλιση της ουσιαστικής προστασίας του ανταγωνισμού και η παροχή επαρκούς ασφάλειας δικαίου στις επιχειρήσεις. Κατά την προσπάθεια επίτευξης των στόχων αυτών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη απλούστευσης, στο μέτρο του δυνατού, της διοικητικής εποπτείας και του νομοθετικού πλαισίου. Όταν η ανταγωνιστική ισχύς των μερών δεν υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο επίπεδο, μπορεί κατά κανόνα να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι οι θετικές συνέπειες των συμφωνιών εξειδίκευσης υπερκερούν τις όποιες αρνητικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό.

(4) Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71 αριθ. 2821/71 του Συμβουλίου ορίζει ότι ο απαλλακτικός κανονισμός της Επιτροπής πρέπει: α) να καθορίζει τις κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών στις οποίες εφαρμόζεται· β) να προσδιορίζει τους περιορισμούς ή τις διατάξεις που επιτρέπεται ή δεν επιτρέπεται να περιέχονται στις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές· και γ) να προσδιορίζει τις διατάξεις που πρέπει να περιέχονται στις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές ή τις λοιπές προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται.

(5) Ενδείκνυται να μην ακολουθείται πλέον η τακτική της απαρίθμησης των απαλλασσόμενων διατάξεων, αλλά να δίδεται μεγαλύτερη έμφαση στον καθορισμό των κατηγοριών συμφωνιών που απαλλάσσονται μέχρι ένα συγκεκριμένο επίπεδο ανταγωνιστικής ισχύος και στον προσδιορισμό των περιορισμών και των διατάξεων που δεν επιτρέπεται να περιλαμβάνονται σε τέτοιου είδους συμφωνίες. Η τακτική αυτή συμβαδίζει με μία οικονομοκεντρική προσέγγιση στο πλαίσιο της οποίας αξιολογούνται οι συνέπειες της εκάστοτε συμφωνίας για την αγορά αναφοράς.

(6) Για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης, μέσω κανονισμού, δεν είναι απαραίτητο να καθοριστούν οι συμφωνίες εκείνες που δύνανται να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης. Κατά την επιμέρους αξιολόγηση συμφωνιών δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης, ελήφθησαν υπόψη διάφοροι παράγοντες, και ιδίως η διάρθρωση της οικείας αγοράς.

(7) Το όφελος που προκύπτει από την απαλλαγή κατά κατηγορία πρέπει να περιορίζεται στις συμφωνίες για τις οποίες μπορεί να θεωρηθεί αρκούντως βέβαιο ότι πληρούν τους όρους του άρθρου 83, παράγραφος 3 της συνθήκης.

(8) Οι συμφωνίες εξειδίκευσης της παραγωγής συντελούν γενικά στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις μπορούν, συγκεντρώνοντας την παραγωγή τους στην κατασκευή ορισμένων προϊόντων, να λειτουργούν κατά τρόπο ορθολογικότερο και να προσφέρουν τα προϊόντα τους σε καλύτερες τιμές. Υποστηρίζεται επίσης ότι οι συμφωνίες για την εξειδίκευση στον τομέα της παροχής υπηρεσιών επιτρέπουν εν γένει ανάλογες βελτιώσεις. Μπορεί να αναμένεται ότι υπό καθεστώς πραγματικού ανταγωνισμού θα εξασφαλίζεται στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα του οφέλους που προκύπτει.

(9) Αυτά τα πλεονεκτήματα προκύπτουν επίσης τόσο από συμφωνίες εξειδίκευσης βάσει των οποίων καθένας από τους μετέχοντες παραιτείται χάριν του άλλου από την κατασκευή ορισμένων προϊόντων ή την παροχή ορισμένων υπηρεσιών ("μονομερής εξειδίκευση"), από συμφωνίες στις οποίες κάθε μετέχων εγκαταλείπει την κατασκευή ορισμένων προϊόντων ή την παροχή ορισμένων υπηρεσιών χάριν άλλου μετέχοντος ("αμοιβαία εξειδίκευση") και από συμφωνίες στις οποίες οι μετέχοντες αναλαμβάνουν να κατασκευάζουν από κοινού ορισμένα προϊόντα ή να προμηθεύουν ορισμένες υπηρεσίες ("κοινή παραγωγή").

(10) Δεδομένου ότι οι συμφωνίες μονομερούς εξειδίκευσης μεταξύ μη ανταγωνιστών ενδέχεται να τύχουν της απαλλαγής κατά κατηγορία που προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2790/1999(5), κρίνεται ενδεδειγμένο η κάλυψη μονομερούς εξειδίκευσης στον παρόντα κανονισμό να περιοριστεί σε συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών.

(11) Ενδείκνυται να συμπεριληφθούν όλες οι συμφωνίες οι οποίες συνήφθησαν μεταξύ επιχειρήσεων και αναφέρονται στους όρους με τους οποίους ειδικεύονται στην παραγωγή αγαθών ή/και υπηρεσιών. Η απαλλαγή κατά κατηγορία πρέπει επίσης να εφαρμόζεται σε παρεπόμενες συμφωνίες που δεν αποτελούν μεν πρωταρχικό αντικείμενο των συμφωνιών εξειδίκευσης, αλλά σχετίζονται άμεσα με την εφαρμογή τους και είναι αναγκαίες γι' αυτήν, καθώς και σε ορισμένες συναφείς συμφωνίες αγοράς και εμπορίας.

(12) Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα ευεργετήματα της εξειδίκευσης θα συγκεκριμενοποιούνται χωρίς ένας από τους συμβαλλόμενους να εγκαταλείπει την αγορά όσον αφορά τα επόμενα στάδια της παραγωγής, οι συμφωνίες μονομερούς και αμοιβαίας εξειδίκευσης πρέπει να καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό μόνον εφόσον προβλέπουν υποχρεώσεις προμήθειας και αγοράς. Οι εν λόγω υποχρεώσεις μπορεί να έχουν αποκλειστικό χαρακτήρα, χωρίς αυτό να είναι αναγκαίο.

(13) Μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι, εφόσον το μερίδιο της συμμετέχουσας επιχείρησης στην αγορά αναφοράς δεν υπερβαίνει το 20 %, οι συμφωνίες εξειδίκευσης της κατηγορίας που ορίζεται στο άρθρο 1 του παρόντος κανονισμού συνεπάγονται κατά κανόνα οικονομικά οφέλη υπό μορφή οικονομιών κλίμακας ή φάσματος προϊόντων ή καλύτερων τεχνολογιών παραγωγής, ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζουν στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από το όφελος που προκύπτει.

(14) Ο παρών κανονισμός δεν πρέπει να απαλλάσσει περιορισμούς οι οποίοι δεν είναι απολύτως αναγκαίοι για την επίτευξη των θετικών συνεπειών που μνημονεύονται πιο πάνω. Το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία που θεσπίζει ο παρών κανονισμός δεν ισχύει, καταρχήν, για ορισμένες σοβαρές μορφές περιορισμού του ανταγωνισμού (εφαρμογή προσυμφωνημένων τιμών, περιορισμοί επί του όγκου παραγωγής ή πωλήσεων, καταμερισμός των αγορών, της πελατείας), και μάλιστα χωρίς να έχει σημασία το ύψος του μεριδίου αγοράς των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων.

(15) Ο περιορισμός που τίθεται ως προς το μερίδιο αγοράς, η μη απαλλαγή ορισμένων συμφωνιών και οι όροι που θεσπίζονται στον παρόντα κανονισμό διασφαλίζουν κατά κανόνα ότι οι συμφωνίες στις οποίες εφαρμόζεται η απαλλαγή κατά κατηγορία δεν επιτρέπουν στις μετέχουσες επιχειρήσεις να εξαλείψουν τον ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα της αγοράς των εκάστοτε προϊόντων ή υπηρεσιών.

(16) Σε ειδικές περιπτώσεις κατά τις οποίες οι συμφωνίες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού, παράγουν, ωστόσο, συνέπειες οι οποίες δεν συμβιβάζονται με τις διατάξεις του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης, η Επιτροπή δύναται να ανακαλέσει το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία.

(17) Για να διευκολυνθεί η σύναψη συμφωνιών εξειδίκευσης που μπορεί να έχουν επιπτώσεις στη διάρθρωση των επιχειρήσεων που μετέχουν σ' αυτές, η διάρκεια ισχύος του παρόντος κανονισμού ενδείκνυται να είναι δεκαετής.

(18) Ο παρών κανονισμός δεν θίγει την εφαρμογή του άρθρου 82 της συνθήκης.

(19) Σύμφωνα με την αρχή της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου, κανένα μέτρο που λαμβάνεται βάσει εθνικών νομοθετικών διατάξεων περί ανταγωνισμού δεν επιτρέπεται να θίγει την ομοιόμορφη εφαρμογή στο σύνολο της κοινής αγοράς της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, ή την ακέραιη εφαρμογή των μέτρων που θεσπίζονται βάσει της εν λόγω νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένου του παρόντος κανονισμού.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:

Άρθρο 1

Πεδίο εφαρμογής

1. Δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης και με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος κανονισμού, το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης κηρύσσεται μη εφαρμοστέο σε συμφωνίες οι οποίες συνάπτονται μεταξύ δύο ή περισσοτέρων επιχειρήσεων και αφορούν τους όρους υπό τους οποίους οι επιχειρήσεις αυτές ειδικεύονται στην παραγωγή προϊόντων:

α) συμφωνίες μονομερούς εξειδίκευσης δυνάμει των οποίων το ένα μέρος δέχεται να διακόψει την παραγωγή ορισμένων προϊόντων ή να παραιτηθεί από αυτήν και να τα προμηθεύεται από ανταγωνιστή, ενώ ο ανταγωνιστής αναλαμβάνει την υποχρέωση να παράγει και να προμηθεύει τα εν λόγω προϊόντα ή

β) συμφωνίες αμοιβαίας εξειδίκευσης δυνάμει των οποίων δύο ή περισσότερα μέρη δέχονται να διακόψουν ή να παραιτηθούν, αμοιβαία, από την παραγωγή ορισμένων προϊόντων, τα οποία δεν είναι όμοια, ή να απέχουν από την παραγωγή τους και να προμηθεύονται τα προϊόντα αυτά από τα άλλα μέρη, τα οποία αναλαμβάνουν την υποχρέωση να τα προμηθεύουν ή

γ) συμφωνίες κοινής παραγωγής δυνάμει των οποίων δύο ή περισσότερα μέρη συμφωνούν να παράγουν από κοινού ορισμένα προϊόντα.

Η εν λόγω απαλλαγή θα εφαρμόζεται στο βαθμό που οι συμφωνίες αυτές (στο εξής θα αναφέρονται ως "συμφωνίες εξειδίκευσης") περιλαμβάνουν περιορισμούς του ανταγωνισμού που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης.

2. Η απαλλαγή που θεσπίζεται στην παράγραφο 1 ισχύει επίσης και όσον αφορά διατάξεις συμφωνιών εξειδίκευσης, οι οποίες δεν αποτελούν μεν πρωταρχικό αντικείμενο της οικείας συμφωνίας, αλλά συνδέονται άμεσα με την εφαρμογή της και είναι αναγκαίες γι' αυτήν, όπως οι συμφωνίες που αφορούν την εκχώρηση ή τη χρήση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Τούτο, ωστόσο, δεν εφαρμόζεται σε διατάξεις που έχουν το ίδιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα όπως οι περιορισμοί του ανταγωνισμού που απαριθμούνται στο άρθρο 4 παράγραφος 1.

Άρθρο 2

Συναφείς συμφωνίες αγορών και εμπορίας

Η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 1 εφαρμόζεται επίσης σε συναφείς συμφωνίες αγορών και εμπορίας κατά τις οποίες:

α) τα μέρη αποδέχονται την υποχρέωση αποκλειστικής αγοράς ή/και αποκλειστικής προμήθειας στο πλαίσιο του άρθρου 1 παράγραφος 1 στοιχεία α), β) και γ) ή

β) τα μέρη προβλέπουν την κοινή διανομή ή τη διανομή από τρίτο σε αποκλειστική ή μη αποκλειστική βάση στο πλαίσιο του άρθρου 1 παράγραφος 1 στοιχείο γ), υπό τον όρο ότι το τρίτο μέρος δεν είναι ανταγωνιστής των μερών στην οικεία αγορά.

Άρθρο 3

Ανώτατο όριο μεριδίου αγοράς

Τα άρθρα 1 και 2 εφαρμόζονται με την προϋπόθεση ότι οι μετέχουσες επιχειρήσεις δεν διαθέτουν συνδυασμένο μερίδιο αγοράς το οποίο υπερβαίνει το 20 % της οικείας αγοράς.

Άρθρο 4

Συμφωνίες που δεν καλύπτονται από την απαλλαγή

1. Η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 1 δεν εφαρμόζεται σε συμφωνίες, οι οποίες, άμεσα ή έμμεσα, σε συνδυασμό ή όχι με άλλους παράγοντες που βρίσκονται υπό τον έλεγχο των μερών, έχουν ως αντικείμενο:

α) τον καθορισμό προσυμφωνημένων τιμών·

β) τον περιορισμό του ορίου παραγωγής ή πωλήσεων ή

γ) τον καταμερισμό των αγορών ή της πελατείας.

2. Η παράγραφος 1 δεν εφαρμόζεται σε:

α) διατάξεις που αφορούν τη συμφωνηθείσα ποσότητα προϊόντων στο πλαίσιο του άρθρου 1 παράγραφος 1 στοιχεία α) και β), ή τον καθορισμό της παραγωγικής ικανότητας και του όγκου παραγωγής της κοινής επιχείρησης παραγωγής στο πλαίσιο του άρθρου 1 παράγραφος 1 στοιχείο γ)·

β) τον καθορισμό, από μία κοινή επιχείρηση παραγωγής, των τιμών οι οποίες εφαρμόζονται έναντι των άμεσων πελατών της, με την προϋπόθεση ότι η κοινή επιχείρηση πραγματοποιεί και τη διανομή των προϊόντων αυτών ούτως ώστε ο καθορισμός των τιμών εκ μέρους της κοινής επιχείρησης καταλήγει να ενσωματώνει τις διάφορες λειτουργίες.

Άρθρο 5

Ορισμοί

Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

1. με τον όρο "μετέχουσες επιχειρήσεις" νοούνται:

α) οι επιχειρήσεις που έχουν συνάψει την εκάστοτε συμφωνία·

β) οι συνδεόμενες με αυτές επιχειρήσεις·

2. με τον όρο "συνδεόμενες επιχειρήσεις" νοούνται:

α) οι επιχειρήσεις ως προς τις οποίες ένα συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας, είτε άμεσα είτε έμμεσα:

- διαθέτει την εξουσία να ασκεί το ήμισυ και πλέον των δικαιωμάτων ψήφου ή

- έχει την εξουσία να διορίζει περισσότερα από τα μισά μέλη του εποπτικού συμβουλίου, του συμβουλίου διευθυντών ή των οργάνων που νομιμοποιούνται να εκπροσωπούν την εκάστοτε επιχείρηση ή

- έχει το δικαίωμα να διαχειρίζεται τις υποθέσεις της επιχείρησης.

β) οι επιχειρήσεις εκείνες οι οποίες άμεσα ή έμμεσα διαθέτουν σε σχέση με κάποια από τις συμβαλλόμενες επιχειρήσεις, τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο α)·

γ) οι επιχειρήσεις εκείνες ως προς τις οποίες κάποια από τις επιχειρήσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στο στοιχείο β) διαθέτει τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο α)·

δ) οι επιχειρήσεις εκείνες ως προς τις οποίες κάποια απο τις συμβαλλόμενες επιχειρήσεις από κοινού με δύο ή περισσότερες από τις επιχειρήσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στα στοιχεία α), β) ή γ) ή δύο ή περισσότερες από τις τελευταίες επιχειρήσεις διαθέτουν από κοινού τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο α)·

ε) οι επιχειρήσεις στις οποίες τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο α) κατέχουν από κοινού:

- συμβαλλόμενες επιχειρήσεις ή οι αντίστοιχα συνδεόμενες με αυτές επιχειρήσεις που αναφέρονται στα στοιχείο α) έως δ) ή

- μία ή περισσότερες από τις συμβαλλόμενες επιχειρήσεις ή μία ή περισσότερες από τις συνδεόμενες επιχειρήσεις που αναφέρονται στα στοιχεία α) έως δ) και ένα ή περισσότερα τρίτα μέρη.

3. με τον όρο "προϊόν" νοείται ένα αγαθό ή/και υπηρεσία, σε τελική ή ενδιάμεση μορφή, με εξαίρεση τις υπηρεσίες διανομής και μίσθωσης·

4. με τον όρο "παραγωγή" νοείται η κατασκευή αγαθών ή η παροχή υπηρεσιών, περιλαμβανομένης της παραγωγής μέσω υπεργολαβίας·

5. με τον όρο "οικεία αγορά" νοείται η οικεία αγορά προϊόντος και η γεωγραφική αγορά στην οποία ανήκουν τα προϊόντα, τα οποία αποτελούν αντικείμενο μιας συμφωνίας εξειδίκευσης·

6. με τον όρο "ανταγωνιστής" νοείται μία επιχείρηση που είναι πραγματικός ή δυνητικός ανταγωνιστής στην οικεία αγορά·

7. με τον όρο "υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας" νοείται η υποχρέωση μη εφοδιασμού ανταγωνιστή με το προϊόν στο οποίο αναφέρεται η συμφωνία εξειδίκευσης·

8. με τον όρο "υποχρέωση αποκλειστικής αγοράς" νοείται η υποχρέωση αγοράς του προϊόντος στο οποίο αναφέρεται η συμφωνία εξειδίκευσης μόνον από τη συμβαλλόμενη επιχείρηση που συμφωνεί να το προμηθεύει.

Άρθρο 6

Υπολογισμός των μεριδίων αγοράς

Προκειμένου να εφαρμοστεί το κατώφλι μεριδίου αγοράς που προβλέπεται στο άρθρο 3, εφαρμόζονται οι ακόλουθες διατάξεις:

α) το μερίδιο αγοράς υπολογίζεται βάσει της αξίας των πωλήσεων στην αγορά. Εφόσον δεν διατίθενται στοιχεία σχετικά με την αξία των πωλήσεων στην αγορά, για τον καθορισμό του μεριδίου αγοράς της εκάστοτε επιχείρησης δύνανται να χρησιμοποιηθούν εκτιμήσεις που βασίζονται σε άλλες αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με την αγορά, περιλαμβανομένων των όγκων των πωλήσεων στην αγορά·

β) το μερίδιο αγοράς υπολογίζεται βάσει στοιχείων που αφορούν το προηγούμενο ημερολογιακό έτος·

γ) για τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς, το μερίδιο αγοράς που κατέχουν οι επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 5 σημείο 2, στοιχείο ε) κατανέμεται ισομερώς σε κάθε επιχείρηση που διαθέτει τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που αναγράφονται στο άρθρο 5 σημείο 2 στοιχείο α)·

δ) αν το μερίδιο αγοράς που αναφέρεται στο άρθρο 3 δεν υπερβαίνει αρχικά το 20 %, αλλά εν συνεχεία ανέλθει πέραν του επιπέδου αυτού χωρίς να υπερβεί το 25 %, εξακολουθεί να εφαρμόζεται η απαλλαγή που θεσπίζεται στο άρθρο 1 για διάστημα δύο συνεχών ημερολογιακών ετών από το έτος κατά το οποίο σημειώθηκε για πρώτη φορά υπέρβαση του κατωφλίου 20 %·

ε) εάν το μερίδιο αγοράς που αναφέρεται στο άρθρο 3 δεν υπερβαίνει αρχικά το 20 %, αλλά εν συνεχεία υπερβεί το 25 %, εξακολουθεί να εφαρμόζεται η απαλλαγή που θεσπίζεται στο άρθρο 1 για ένα ημερολογιακό έτος μετά το έτος κατά το οποίο σημειώθηκε για πρώτη φορά υπέρβαση του επιπέδου του 25 %·

στ) τα ευεργετήματα που αναφέρονται στα σημεία γ) και δ) δεν δύνανται να συνδυαστούν ούτως ώστε να υπερβαίνουν διάστημα δύο ημερολογιακών ετών.

Άρθρο 7

Ανάκληση

Η Επιτροπή δύναται να ανακαλέσει το ευεργέτημα του παρόντος κανονισμού, κατ' εφαρμογή του άρθρου 7 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71, εφόσον, με δική της πρωτοβουλία ή κατόπιν αιτήσεως ενός κράτους μέλους ή ενός φυσικού ή νομικού προσώπου που επικαλείται έννομο συμφέρον, διαπιστώσει ότι σε συγκεκριμένη περίπτωση μία συμφωνία η οποία είναι απαλλακτέα βάσει του παρόντος κανονισμού παράγει παρόλα αυτά ορισμένες συνέπειες που δεν συμβιβάζονται με τις προβλεπόμενες στο άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης προϋποθέσεις, ιδίως οσάκις:

α) η συμφωνία δεν αποδίδει αξιοσημείωτα αποτελέσματα όσον αφορά την ορθολογική οργάνωση ή δεν εξασφαλίζει στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από το όφελος που προκύπτει ή

β) τα προϊόντα που αποτελούν το αντικείμενο της εξειδίκευσης δεν αποτελούν στην κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της, αντικείμενο πραγματικού ανταγωνισμού από όμοια προϊόντα ή προϊόντα τα οποία οι καταναλωτές θεωρούν ομοειδή λόγω των χαρακτηριστικών τους, της τιμής τους και της χρήσης για την οποία προορίζονται.

Άρθρο 8

Αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές

Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται κατ' αναλογία στις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων, καθώς και στις εναρμονισμένες πρακτικές.

Άρθρο 9

Μεταβατική περίοδος

Η απαγόρευση που προβλέπεται στο άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ δεν ισχύει κατά το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2001 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2001 σε σχέση με συμφωνίες οι οποίες ισχύουν ήδη στις 31 Δεκεμβρίου 2000 και οι οποίες δεν πληρούν μεν τις προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του παρόντος κανονισμού, αλλά πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 418/85.

Άρθρο 10

Διάρκεια ισχύος

Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2001. Η ισχύς του λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2010.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Βρυξέλλες, ...

Για την Επιτροπή

...

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ L 285 της 29.12.1971, σ. 46.

(2) ΕΕ C 118 της 27.4.2000, σ. 3.

(3) ΕΕ L 53 της 22.2.1985, σ. 1.

(4) ΕΕ L 306 της 11.11.1997, σ. 12.

(5) ΕΕ L 336 της 29.12.1999, σ. 21.

Πρόταση κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή του άρθρου 81 στις οριζόντιες συνεργασίες

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. ΣΚΟΠΟΣ

1. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές περιέχουν τις αρχές σύμφωνα με τις οποίες αξιολογούνται οι διάφορες μορφές οριζόντιας συνεργασίας βάσει του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ. Μία συνεργασία είναι "οριζόντιας φύσεως" εάν αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής μεταξύ δύο επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο ίδιο επίπεδο (επίπεδα) της αγοράς. Στις περισσότερες περιπτώσεις, πρόκειται για συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστών. Αφορά, για παράδειγμα, τομείς όπως η έρευνα και ανάπτυξη (Ε& Α), η παραγωγή, οι προμήθειες ή η εμπορία.

2. Οι επιχειρήσεις πρέπει να προσαρμόζονται στις αυξανόμενες ανταγωνιστικές πιέσεις, σε μία διαρκώς μεταβαλλόμενη αγορά που χαρακτηρίζεται από την παγκοσμιοποίηση, την ταχύτατη τεχνολογική πρόοδο και γενικότερα, στο μεγαλύτερο δυναμισμό των αγορών. Η συνεργασία μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο για την κατανομή των κινδύνων, την εξοικονόμηση δαπανών, την από κοινού εκμετάλλευση τεχνογνωσίας και την ταχύτερη προώθηση της καινοτομίας. Ιδιαίτερα για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, η συνεργασία αποτελεί σημαντικό μέσο για την προσαρμογή τους στην εξέλιξη των αγορών.

3. Η οριζόντια συνεργασία μπορεί, ωστόσο, να δημιουργήσει και προβλήματα ανταγωνισμού, όπως σε περίπτωση που οι συνεργαζόμενες επιχειρήσεις συμφωνήσουν τον καθορισμό των τιμών, της παραγωγής ή των μεριδίων αγοράς, ή, εάν η συνεργασία τους επιτρέπει, να διατηρούν, να αποκτούν ή να αυξάνουν την ισχύ τους στην αγορά, με αρνητικές επιπτώσεις όσον αφορά τις τιμές, την παραγωγή, την καινοτομία ή την ποικιλία και την ποιότητα των προϊόντων.

4. Η Επιτροπή, παρόλο που αναγνωρίζει τα οικονομικά οφέλη που μπορεί να προκύψουν από τη συνεργασία, οφείλει να εξασφαλίσει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Το άρθρο 81 αποτελεί το νομικό πλαίσιο για την αξιολόγηση των διαφόρων μορφών συνεργασίας σταθμίζοντας τόσο τα αντιανταγωνιστικά αποτελέσματα όσο και τα οικονομικά οφέλη.

5. Μέχρι την έκδοση των κατευθυντήριων αυτών γραμμών, η αξιολόγηση της οριζόντιας συνεργασίας σύμφωνα με το άρθρο 81 βασιζόταν σε δύο ανακοινώσεις και δύο κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία(1). Οι ανακοινώσεις αυτές κάλυπταν ορισμένες νομικές μορφές συμφωνιών, όπως η ανακοίνωση για τις κοινές επιχειρήσεις, ή αφορούσαν ορισμένες μορφές συνεργασίας που δεν εμπίπτουν στο άρθρο 8, όπως η ανακοίνωση του 1968 για τις συμφωνίες συνεργασίας. Με τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 417/85 και (ΕΟΚ) αριθ. 418/85 απαλλάσσονται ορισμένες μορφές συμφωνιών εξειδίκευσης και Ε & Α.

6. Η συνεχής εξέλιξη των αγορών οδήγησε σε μία ολοένα μεγαλύτερη διαφοροποίηση και χρήση των οριζόντιων μορφών συνεργασίας. Για να γίνει πιο σαφής και διαφανής η εφαρμογή του άρθρου 81 στον τομέα αυτό χρειάζονται πληρέστερες και περισσότερο ενημερωμένες κατευθυντήριες γραμμές. Κατά την αξιολόγηση των μορφών αυτών συνεργασίας πρέπει να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στα οικονομικά κριτήρια ώστε να λαμβάνονται περισσότερο υπόψη οι πρόσφατες εξελίξεις στην εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού και στη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων.

7. Σκοπός των κατευθυντήριων αυτών γραμμών είναι να αποτελέσουν ένα αναλυτικό πλαίσιο για τις περισσότερο συνήθεις μορφές οριζόντιας συνεργασίας. Το πλαίσιο αυτό βασίζεται κατά κύριο λόγο σε κριτήρια που χρησιμεύουν για την ανάλυση του οικονομικού πλαισίου μιας συμφωνίας συνεργασίας. Οικονομικά κριτήρια, όπως η ισχύς των μερών στην αγορά και άλλοι παράγοντες σχετικά με τη διάρθρωση της αγοράς, αποτελούν βασικό στοιχείο για την αξιολόγηση των επιπτώσεων που ενδέχεται να έχει στην αγορά μία συνεργασία και ως εκ τούτου για την εκτίμησή της με βάση το άρθρο 81. Λόγω της μεγάλης ποικιλίας των μορφών οριζόντιας συνεργασίας και των συνδυασμών τους καθώς και των συνθηκών της αγοράς στην οποία εφαρμόζονται, είναι αδύνατο να δοθούν συγκεκριμένες απαντήσεις για κάθε ειδική περίπτωση. Το παρόν αναλυτικό πλαίσιο, το οποίο βασίζεται σε οικονομικά κριτήρια, θα βοηθήσει, ωστόσο, τις επιχειρήσεις να αξιολογούν κατά πόσον μία συγκεκριμένη συμφωνία συνεργασίας συμβιβάζεται με το άρθρο 81.

8. Οι κατευθυντήριες γραμμές όχι μόνο αντικαθιστούν τις προαναφερθείσες ανακοινώσεις στον τομέα της οριζόντιας συνεργασίας, αλλά καλύπτουν και ένα ευρύτερο φάσμα των συνηθέστερων μορφών οριζόντιας συνεργασίας. Αποτελούν δε συμπλήρωμα των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία για τις συμφωνίες Ε & Α και τις συμφωνίες εξειδίκευσης.

1.2. ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

9. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές αφορούν τις συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές(2) που έχουν συναφθεί μεταξύ δύο ή περισσοτέρων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο ίδιο επίπεδο (επίπεδα) της αγοράς, π.χ. στο ίδιο επίπεδο παραγωγής ή διανομής. Στο πλαίσιο αυτό, δίνεται έμφαση στη συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστών. Ο όρος "ανταγωνιστές", όπως χρησιμοποιείται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές, περιλαμβάνει τόσο τους πραγματικούς(3) όσο και τους δυνητικούς(4) ανταγωνιστές.

10. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές, ωστόσο, δεν πραγματεύονται όλες τις πιθανές οριζόντιες συμφωνίες. Αφορούν μόνο εκείνες τις μορφές συνεργασίας από τις οποίες μπορεί να προκύψει δυνητικά βελτίωση της αποτελεσματικότητας, δηλαδή συμφωνίες για την Ε & Α, την παραγωγή, τις προμήθειες, την εμπορία, την τυποποίηση και συμφωνίες στον τομέα του περιβάλλοντος. Άλλες μορφές συμφωνιών μεταξύ ανταγωνιστών, π.χ. σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών ή τις μειοψηφικές συμμετοχές, θα εξεταστούν χωριστά.

11. Οι συμφωνίες που έχουν συναφθεί μεταξύ επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικό επίπεδο της αλυσίδας παραγωγής ή διανομής, δηλαδή κάθετες συμφωνίες, καταρχήν αποκλείονται από το πεδίο αυτών των κατευθυντήριων γραμμών και αποτελούν αντικείμενο των κατευθυντήριων γραμμών(5) και του κανονισμού απαλλαγής(6) κατά κατηγορίες για τους κάθετους περιορισμούς. Ωστόσο, στο βαθμό που ορισμένες κάθετες συμφωνίες, π.χ. συμφωνίες διανομής, συνάπτονται μεταξύ ανταγωνιστών, οι επιπτώσεις της συμφωνίας στην αγορά και τα ενδεχόμενα προβλήματα ανταγωνισμού μπορεί να πρέπει να εξετασθούν με βάση τις αρχές διατυπώνονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα επιπρόσθετης εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών για τους κάθετους περιορισμούς στις συμφωνίες αυτές ώστε να αξιολογηθούν οι κάθετοι περιορισμοί που εμπεριέχουν(7).

12. Οι συμφωνίες μπορεί να συνδυάζουν διάφορα επίπεδα συνεργασίας, π.χ. Ε & Α με την παραγωγή των προϊόντων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες αυτές. Οι κατευθυντήριες γραμμές αφορούν τις εν λόγω συμφωνίες, εφόσον οι τελευταίες δεν εμπίπτουν στον κανονισμό για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων. Για να διαπιστωθεί ποιο κεφάλαιο των κατευθυντήριων γραμμών εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη συμφωνία, εξετάζεται ποιο είναι το επίκεντρο της συνεργασίας, λαμβάνοντας υπόψη δύο παράγοντες: i) το αρχικό στάδιο της συνεργασίας και ii) το βαθμό ενοποίησης των διαφόρων λειτουργιών που συνδυάζονται. Συνεπώς, μία συνεργασία που αφορά τόσο την από κοινού Ε & Α όσο και την από κοινού παραγωγή των προϊόντων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες αυτές θα καλύπτεται, κατά κανόνα από το κεφάλαιο που αφορά τις "συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης", δεδομένου ότι η από κοινού παραγωγή γίνεται εάν έχουν επιτυχή κατάληξη οι κοινές δραστηριότητες Ε & Α. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα της κοινής Ε & Α έχουν αποφασιστική σημασία για την παραγωγή. Η συμφωνία Ε & Α μπορεί έτσι να θεωρηθεί ως το σημείο εκκίνησης της συνεργασίας. Η διαπίστωση αυτή δεν ισχύει, αν η συμφωνία προβλέπει πλήρη ενοποίηση των δραστηριοτήτων παραγωγής και μερική μόνο ενοποίηση ορισμένων δραστηριοτήτων Ε & Α. Στην περίπτωση αυτή, οι ενδεχόμενες αντιανταγωνιστικές επιπτώσεις και τα οικονομικά οφέλη από τη συνεργασία συνδέονται στενά με την από κοινού παραγωγή, και η συμφωνία θα εξετάζεται, ως εκ τούτου, με βάση τις αρχές που διατυπώνονται στο κεφάλαιο για τις "συμφωνίες παραγωγής". Περισσότερο σύνθετες ρυθμίσεις, όπως στρατηγικές συμμαχίες που συνδυάζουν, με διάφορους τρόπους, έναν αριθμό διαφορετικών τομέων και μέσων συνεργασίας δεν καλύπτονται από τις κατευθυντήριες γραμμές. Η αξιολόγηση κάθε μεμονωμένου τομέα συνεργασίας στο πλαίσιο μιας συμμαχίας μπορεί να γίνεται με τη βοήθεια του αντίστοιχου κεφαλαίου των κατευθυντήριων γραμμών. Ωστόσο, οι σύνθετες ρυθμίσεις πρέπει να αναλύονται και στο σύνολό τους. Λόγω των διαφορετικών τομέων που μπορεί να αφορά μία συμμαχία, είναι αδύνατο να δοθούν γενικές κατευθυντήριες γραμμές για μία τέτοια συνολική αξιολόγηση. Οι συμμαχίες ή άλλες μορφές συνεργασίας που συνίστανται κατά κύριο λόγο σε δήλωση προθέσεων είναι αδύνατο να αξιολογηθούν με βάση τους κανόνες ανταγωνισμού, εφόσον δεν καθορίζεται επακριβώς το πεδίο εφαρμογής τους.

13. Τα κριτήρια που διατυπώνονται στις κατευθυντήριες γραμμές ισχύουν για τις μορφές συνεργασίας τόσον όσον αφορά τα προϊόντα όσο και τις υπηρεσίες(8). Αντίθετα, δεν έχουν εφαρμογή εφόσον ισχύουν ειδικοί κανόνες για τον συγκεκριμένο κλάδο, όπως στην περίπτωση των μεταφορών ή των ασφαλίσεων(9). Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές δεν αφορούν ούτε τις πράξεις που εμπίπτουν στο πεδίο του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων(10).

14. Το άρθρο 81 παράγραφος 1 εφαρμόζεται μόνο στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές δεν αναλύεται η δυνατότητα μιας δεδομένης συμφωνίας να επηρεάσει το εμπόριο. Ως εκ τούτου, οι αρχές που διατυπώνονται στη συνέχεια για τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 81 βασίζονται στην υπόθεση ότι επηρεάζεται το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών αλλά, στην πράξη, το ζήτημα αυτό πρέπει να εξετάζεται κατά περίπτωση.

15. Η αξιολόγηση δυνάμει του άρθρου 81, όπως περιγράφεται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές, δεν θίγει τη δυνατότητα παράλληλης εφαρμογής του άρθρου 82 της συνθήκης ΕΚ στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας. Επιπλέον, οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη της ερμηνείας που μπορεί να δώσει το Πρωτοδικείο και το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας.

1.3. ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 81

1.3.1. Άρθρο 81 παράγραφος 1

16. Το άρθρο 81 παράγραφος 1 εφαρμόζεται στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού(11).

17. Σε ορισμένες περιπτώσεις η φύση της συνεργασίας συνεπάγεται αυτομάτως εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 1. Πρόκειται για συμφωνίες που έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού με τον καθορισμό των τιμών, τον περιορισμό της παραγωγής ή την κατανομή των αγορών ή της πελατείας. Αυτοί οι περιορισμοί τεκμαίρεται ότι έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά και συνεπώς δεν είναι ανάγκη να εξετασθεί τι αποτελέσματα έχουν στον ανταγωνισμό και την αγορά.

18. Οι περισσότερες συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, ωστόσο, δεν έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού. Συνεπώς, πρέπει να γίνεται ανάλυση των επιπτώσεων της συμφωνίας. Για την ανάλυση αυτή δεν αρκεί η συμφωνία να περιορίζει τον ανταγωνισμό μεταξύ των μερών. Πρέπει επίσης να υπάρχει το ενδεχόμενο επηρεασμού του ανταγωνισμού στην αγορά σε βαθμό ώστε να αναμένονται αρνητικές επιπτώσεις όσον αφορά τις τιμές, την παραγωγή, την καινοτομία ή την ποικιλία ή ποιότητα των αγαθών και υπηρεσιών.

19. Η ικανότητα μιας συμφωνίας να προκαλέσει τις εν λόγω αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά εξαρτάται από το οικονομικό πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη ταυτοχρόνως τη φύση της συμφωνίας και την ισχύ που διαθέτουν από κοινού τα μέρη στην αγορά, που καθορίζει - μαζί με άλλους διαρθρωτικούς παράγοντες - την ικανότητα της συνεργασίας να επηρεάσει τόσο σοβαρά τον ανταγωνισμό στο σύνολό του.

Φύση της συμφωνίας

20. Η φύση μιας συμφωνίας καθορίζεται από παράγοντες όπως ο τομέας και ο στόχος της συνεργασίας, η ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των μερών και ο βαθμός στον οποίο συνδυάζουν τις δραστηριότητές τους. Από τους παράγοντες αυτούς εξαρτάται η πιθανότητα να συντονίσουν τα μέρη τη συμπεριφορά τους στην αγορά.

21. Ορισμένα είδη συμφωνιών, για παράδειγμα οι περισσότερες συμφωνίες Ε & Α ή συνεργασίας για τη δημιουργία προτύπων ή τη βελτίωση των συνθηκών προστασίας του περιβάλλοντος, έχουν λιγότερες πιθανότητες να οδηγήσουν σε περιορισμούς όσον αφορά τις τιμές και την παραγωγή. Εάν από τις συμφωνίες αυτές προκύψουν κάποιες αρνητικές επιπτώσεις, αυτές ενδέχεται να αφορούν την καινοτομία ή την ποικιλία των προϊόντων. Μπορεί επίσης να δημιουργήσουν προβλήματα αποκλεισμού των αγορών.

22. Άλλες μορφές συνεργασίας, όπως οι συμφωνίες που αφορούν την παραγωγή ή τις προμήθειες, κατά κανόνα συνεπάγονται σε κάποιο βαθμό, κατανομή του (συνολικού) κόστους. Εάν αυτή η κατανομή κόστους είναι σημαντική, τα μέρη μπορεί να συντονίσουν ευκολότερα τις τιμές και την παραγωγή. Σημαντική κατανομή του κόστους μπορεί να υπάρχει μόνο υπό ορισμένες προϋποθέσεις: πρώτον, ο τομέας συνεργασίας, π.χ. παραγωγή και προμήθειες, πρέπει να αντιπροσωπεύει υψηλό ποσοστό του συνολικού κόστους σε μία δεδομένη αγορά. Δεύτερον, τα μέρη πρέπει να συνδυάζουν τις δραστηριότητές τους στον τομέα της συνεργασίας σε σημαντικό βαθμό. Αυτό, για παράδειγμα, συμβαίνει όταν κατασκευάζουν ή προμηθεύονται από κοινού ένα σημαντικό ενδιάμεσο προϊόν ή ένα μεγάλο ποσοστό της συνολικής παραγωγής ενός τελικού προϊόντος τους.

Συμφωνίες που δεν εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1

23. Ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1 λόγω της ίδιας της φύσης τους. Αυτό κατά κανόνα συμβαίνει με τις μορφές συνεργασίας που δεν συνεπάγονται συντονισμό της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς των μερών στην αγορά, όπως

- η συνεργασία μεταξύ μη ανταγωνιζομένων επιχειρήσεων,

- η συνεργασία μεταξύ ανταγωνιζομένων επιχειρήσεων οι οποίες δεν μπορούν να διεκπεραιώσουν ανεξάρτητα το σχέδιο ή τη δραστηριότητα που αφορά η συνεργασία,

- η συνεργασία που αφορά μία δραστηριότητα που απέχει σημαντικά από το στάδιο της εμπορίας.

Αυτά τα είδη συνεργασίας θα μπορούσαν να εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1, μόνον εάν οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις έχουν σημαντική ισχύ στην αγορά και η συνεργασία τους ενδέχεται να δημιουργήσει σε τρίτους προβλήματα αποκλεισμού των αγορών.

Συμφωνίες που εμπίπτουν σχεδόν πάντα στο άρθρο 81 παράγραφος 1

24. Μία άλλη κατηγορία συμφωνιών μπορεί να θεωρηθεί ότι κατά κανόνα εμπίπτει αυτομάτως στο άρθρο 81 παράγραφος 1. Πρόκειται για συμφωνίες συνεργασίας που έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού μέσω καθορισμού των τιμών, περιορισμού της παραγωγής ή κατανομής των αγορών ή της πελατείας. Αυτοί οι περιορισμοί θεωρούνται ως οι πλέον επιζήμιοι, διότι επηρεάζουν άμεσα το αποτέλεσμα της διαδικασίας ανταγωνισμού. Αποτέλεσμα του καθορισμού των τιμών και του περιορισμού της παραγωγής είναι ότι οι πελάτες θα καταβάλουν υψηλότερες τιμές ή δεν θα έχουν στη διάθεσή τους τις ποσότητες που επιθυμούν. Η κατανομή των αγορών ή της πελατείας περιορίζει τις επιλογές των πελατών και συνεπώς οδηγεί επίσης σε υψηλότερες τιμές ή μικρότερη παραγωγή. Συνεπώς, οι περιορισμοί αυτοί τεκμαίρεται ότι έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά. Ως εκ τούτου δεν επιτρέπονται σχεδόν ποτέ.

25. Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει εάν οι διατάξεις αυτές είναι αναγκαίες για τη λειτουργία μιας κατά τα άλλα μη περιοριστικής ή απαλλασσόμενης συμφωνίας. Ως παράδειγμα θα μπορούσε να αναφερθεί μία κοινή επιχείρηση παραγωγής η οποία προβαίνει και στην εμπορία των από κοινού παραγόμενων προϊόντων. Αποτελεί εγγενές στοιχείο της λειτουργίας μιας τέτοιας κοινής επιχείρησης ότι οι αποφάσεις για την παραγωγή και τις τιμές λαμβάνονται από κοινού από τα μέρη της συμφωνίας αυτής. Στην περίπτωση αυτή, η ύπαρξη διατάξεων σχετικά με τις τιμές ή την παραγωγή δεν συνεπάγεται αυτόματα την υπαγωγή της συμφωνίας στο άρθρο 81 παράγραφος 1. Οι διατάξεις για τις τιμές ή την παραγωγή θα πρέπει να αξιολογούνται μαζί με τις υπόλοιπες επιπτώσεις της κοινής επιχείρησης στην αγορά με βάση το πλαίσιο που περιγράφεται στη συνέχεια για να προσδιοριστεί κατά πόσον εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1.

Συμφωνίες που ενδέχεται να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1

26. Συμφωνίες που δεν ανήκουν στις προαναφερθείσες κατηγορίες πρέπει να αναλύονται περαιτέρω προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1. Κατά την ανάλυση αυτή πρέπει να χρησιμοποιούνται κριτήρια σχετικά με την αγορά, όπως η θέση των μερών στην αγορά και άλλοι διαρθρωτικοί παράγοντες.

Ισχύς στην αγορά και διάρθρωση των αγορών

27. Η ανάλυση ξεκινά από τη θέση των μερών στις αγορές που επηρεάζονται από τη συνεργασία, ώστε να διαπιστωθεί κατά πόσον, μέσω αυτής, ενδέχεται να διατηρήσουν, να αποκτήσουν ή να αυξήσουν την ισχύ τους στην αγορά, δηλαδή είναι ικανές να προκαλέσουν αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά όσον αφορά τις τιμές, την παραγωγή, την καινοτομία ή την ποικιλία ή ποιότητα των αγαθών και υπηρεσιών. Για την πραγματοποίηση της ανάλυσης αυτής, η σχετική αγορά (αγορές) πρέπει να καθορίζεται σύμφωνα με τη μέθοδο που περιγράφεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς(12). Για ορισμένα είδη αγορών, όπως οι αγορές προμηθειών ή τεχνολογίας, παρέχονται πρόσθετες οδηγίες στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές.

28. Εάν η θέση που κατέχουν από κοινού τα μέρη στην αγορά είναι ασθενής(13), είναι ελάχιστα πιθανό να προκύψουν περιοριστικά αποτελέσματα από τη συνεργασία και δεν απαιτείται περαιτέρω ανάλυση. Λόγω των ποικίλλων μορφών που μπορεί να λάβει η συνεργασία και των διαφορετικών επιπτώσεων που μπορεί να έχει στις αγορές, ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν, είναι αδύνατο να δοθεί ένα γενικό όριο μεριδίου αγοράς πέραν του οποίου μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχει αρκετή ισχύς στην αγορά ώστε να έχει περιοριστικά αποτελέσματα.

29. Παράλληλα με το άθροισμα των μεριδίων αγοράς, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και τα μερίδια αγοράς που διαθέτει κάθε ένα από τα μέρη. Ένα υψηλό άθροισμα μεριδίων αγοράς κατά κανόνα δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένδειξη περιοριστικών επιπτώσεων επί του ανταγωνισμού στη σχετική αγορά, εάν ένα από τα δύο μέρη έχει ασήμαντα μερίδια αγοράς.

30. Εάν η θέση που κατέχουν από κοινού τα μέρη στην αγορά είναι ισχυρή και το άθροισμα των μεριδίων τους σημαντικό, μπορεί να χρειαστεί να ληφθεί υπόψη, ως επιπλέον παράγοντας για την αξιολόγηση των επιπτώσεων της συνεργασίας επί του ανταγωνισμού, ο βαθμός συγκέντρωσης της αγοράς, δηλαδή η θέση και ο αριθμός των ανταγωνιστών. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο δείκτης Herfindahl-Hirshman ("HHI"), ο οποίος ισούται με το άθροισμα των τετραγώνων των ατομικών μεριδίων αγοράς όλων των ανταγωνιστών(14): με έναν δείκτη ΗΗΙ κάτω του 1000 ο βαθμός συγκέντρωσης της αγοράς χαρακτηρίζεται χαμηλός, μεταξύ 1000 και 1800 ως μέτριος και πάνω από 1800 ως υψηλός.

31. Ανάλογα με τη θέση των μερών στην αγορά και το βαθμό συγκέντρωσης σ' αυτήν, πρέπει να εξεταστούν και άλλοι παράγοντες, όπως η σταθερότητα των μεριδίων αγοράς ανά το χρόνο, οι φραγμοί εισόδου και η πιθανότητα εισόδου άλλων ανταγωνιστών σ' αυτήν, η αντισταθμιστική ισχύς των αγοραστών/προμηθευτών ή η φύση των προϊόντων (π.χ. ομοιογένεια, ωριμότητα). Στις περιπτώσεις που είναι πιθανό να υπάρξουν επιπτώσεις στον ανταγωνισμό όσον αφορά την καινοτομία, αλλά δεν μπορούν να αξιολογηθούν δεόντως με βάση τις υπάρχουσες αγορές, μπορεί να χρειαστεί να ληφθούν υπόψη ειδικοί παράγοντες για την ανάλυση αυτών των επιπτώσεων (βλέπε κεφάλαιο 3, συμφωνίες Ε & Α).

1.3.2 Άρθρο 81 παράγραφος 3

32. Οι συμφωνίες που εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1 μπορούν να τύχουν απαλλαγής, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 81 παράγραφος 3. Αυτό συμβαίνει εάν η συμφωνία:

- συμβάλλει στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου,

- εξασφαλίζει στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από το όφελος που προκύπτει

και η οποία

- δεν επιβάλλει περιορισμούς μη απαραίτητους για την επίτευξη των στόχων αυτών,

- δεν παρέχει τη δυνατότητα καταργήσεως του ανταγωνισμού επί σημαντικού τμήματος των σχετικών προϊόντων.

Οικονομικά οφέλη

33. Η πρώτη προϋπόθεση είναι η συμφωνία να συμβάλλει στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου. Δεδομένου ότι τα οφέλη αυτά αφορούν την στατική ή δυναμική αποτελεσματικότητα μπορούν να αναφερθούν σαν "οικονομικά οφέλη". Τα οικονομικά οφέλη μπορεί να υπερτερούν έναντι των περιοριστικών του ανταγωνισμού επιπτώσεων. Για παράδειγμα, μία συνεργασία μπορεί να παρέχει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να προσφέρουν αγαθά ή υπηρεσίες καλύτερης ποιότητας σε χαμηλότερες τιμές, ή να κυκλοφορούν γρηγορότερα καινοτόμα προϊόντα. Η μεγαλύτερη βελτίωση της αποτελεσματικότητας προκύπτει από το συνδυασμό και την ενοποίηση διαφορετικών ειδικεύσεων ή πόρων. Τα μέρη πρέπει να αποδείξουν ότι από τη συνεργασία τους ενδέχεται να προκύψει βελτίωση της αποτελεσματικότητας η οποία δεν μπορεί να επιτευχθεί με λιγότερα περιοριστικά μέσα (βλέπε και κατωτέρω). Ο ισχυρισμός της βελτίωσης της αποτελεσματικότητας πρέπει να είναι τεκμηριωμένος. Δεν αρκούν υποθέσεις ή γενικές αναφορές σε εξοικονόμηση δαπανών.

34. Η Επιτροπή δεν λαμβάνει υπόψη της την εξοικονόμηση δαπανών που προκύπτει από τον περιορισμό της παραγωγής, την κατανομή των αγορών ή από την απλή άσκηση ισχύος στην αγορά.

Δίκαιο τμήμα για τους καταναλωτές

35. Τα οικονομικά οφέλη δεν πρέπει να περιορίζονται στα μέρη της συμφωνίας, αλλά να επεκτείνονται και στους καταναλωτές. Συνήθως, αυτό το τελευταίο εξαρτάται από την ένταση του ανταγωνισμού στην οικεία αγορά. Η πίεση που ασκείται μέσω του ανταγωνισμού θα εξασφαλίσει κανονικά τη μετακύλιση της εξοικονόμησης δαπανών με τη μορφή χαμηλότερων τιμών ή θα αποτελέσει κίνητρο για τις επιχειρήσεις ώστε να κυκλοφορήσουν νέα προϊόντα στην αγορά όσο το δυνατόν ταχύτερα. Συνεπώς, εάν διατηρείται ένας επαρκής ανταγωνισμός στην αγορά ο οποίος ασκεί αποτελεσματική πίεση στα μέρη της συμφωνίας, η ανταγωνιστική διαδικασία κανονικά εξασφαλίζει ότι οι καταναλωτές αποκομίζουν ένα δίκαιο τμήμα από τα οικονομικά οφέλη.

Αναγκαιότητα των περιορισμών

36. Οι περιορισμοί του ανταγωνισμού πρέπει να είναι απαραίτητοι για την επίτευξη του οικονομικού οφέλους. Εάν υπάρχουν λιγότερο περιοριστικά μέσα για την επίτευξη ανάλογων πλεονεκτημάτων, δεν μπορεί να γίνει επίκληση της αύξησης της αποτελεσματικότητας για να δικαιολογηθούν οι περιορισμοί του ανταγωνισμού. Το κατά πόσον οι συγκεκριμένοι περιορισμοί είναι ή μη απαραίτητοι εξαρτάται από τις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά και από τη διάρκεια ισχύος της συμφωνίας. Για παράδειγμα, οι συμφωνίες αποκλειστικότητας μπορεί να μην επιτρέπουν σε ένα από τα συμμετέχοντα μέρη να ακολουθεί την τακτική της "δωρεάν χρήσης" ("free riding") και ως εκ τούτου μπορεί να είναι αποδεκτές. Υπό ορισμένες συνθήκες, ωστόσο, μπορεί να μην είναι αναγκαίες και να επιδεινώσουν ένα περιοριστικό αποτέλεσμα.

Μη κατάργηση του ανταγωνισμού

37. Ένα από τα καθοριστικά στοιχεία για την αξιολόγηση βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 3 είναι το ζήτημα κατά πόσον ενδέχεται να περιοριστεί ο ανταγωνισμός. Η ανάλυση μπορεί να γίνει με βάση την αξιολόγηση της ισχύος στην αγορά και της διάρθρωσης της αγοράς δυνάμει του άρθρου 81 παράγραφος 1. Η μόνη διαφορά είναι ότι βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 3 επιτρέπεται μεγαλύτερη ισχύς στην αγορά, υπό την προϋπόθεση ότι προκύπτει σημαντική αύξηση της αποτελεσματικότητας, η οποία αντισταθμίζει τα αντιανταγωνιστικά αποτελέσματα. Το απόλυτο όριο για τη χορήγηση απαλλαγής είναι η κατάργηση του πραγματικού ανταγωνισμού. Ακόμη και μία σημαντική αύξηση της αποτελεσματικότητας δεν μπορεί να δικαιολογήσει την κατάργηση του πραγματικού ανταγωνισμού. Από αυτό ακριβώς το σημείο τα μέρη αποκτούν ή θα μπορούσε να αποκτήσουν δεσπόζουσα θέση.

Κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία για τις συμφωνίες Ε & Α και εξειδίκευσης

38. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών μπορούν να θεωρηθούν ότι πληρούν τα κριτήρια του άρθρου 81 παράγραφος 3. Αυτό ισχύει ιδίως για τις συμφωνίες Ε & Α και τις συμφωνίες παραγωγής, όπου από το συνδυασμό συμπληρωματικών ειδικεύσεων ή στοιχείων ενεργητικού μπορεί να προκύψει σημαντική αύξηση της αποτελεσματικότητας. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να θεωρηθούν ως συμπληρωματικές ως προς τους αναθεωρημένους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορίες των συμφωνιών Ε & Α και εξειδίκευσης που αντικαθιστούν τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 417/85 και (ΕΟΚ) αριθ. 418/85. Οι εν λόγω κανονισμοί απαλλάσσουν τις συνηθέστερες μορφές συμφωνιών στον τομέα της παραγωγής/εξειδίκευσης, εφόσον το μερίδιο αγοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων δεν υπερβαίνει το 20 %, και στον τομέα της Ε & Α, εφόσον το μερίδιο αγοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων δεν υπερβαίνει το 25 %, υπό τον όρο ότι οι συμφωνίες πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής κατά κατηγορία και δεν περιέχουν ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμούς που καθιστούν ανεφάρμοστη την απαλλαγή κατά κατηγορία.

1.4. ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ

39. Οι κατευθυντήριες γραμμές διαιρούνται σε κεφάλαια που αφορούν τις διάφορες μορφές συνεργασίας. Τα κεφάλαια αυτά αντιστοιχούν στο αναλυτικό πλαίσιο που περιγράφεται ανωτέρω στο σημείο 1.3. Κατά περίπτωση, παρέχονται ειδικές ενδείξεις για τον ορισμό των σχετικών αγορών (π.χ. στον τομέα της Ε & Α ή σχετικά με τις αγορές προμηθειών).

2. ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

2.1. ΟΡΙΣΜΟΣ

40. Οι συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης (Ε & Α) μπορεί να ποικίλουν όσον αφορά τη μορφή και το πεδίο εφαρμογής τους. Μπορεί να προβλέπουν την ανάθεση σε τρίτους ορισμένων δραστηριοτήτων Ε & Α, την από κοινού βελτίωση υφισταμένων τεχνολογιών ή τη συνεργασία για την έρευνα, την ανάπτυξη και την εμπορία εντελώς νέων προϊόντων. Μπορεί να λάβουν τη μορφή συμφωνίας συνεργασίας ή μιας από κοινού ελεγχόμενης επιχείρησης. Το παρόν κεφάλαιο αφορά όλες τις μορφές συμφωνιών Ε & Α περιλαμβανομένων και των συναφών συμφωνιών που αφορούν την παραγωγή ή την εμπορία των αποτελεσμάτων της Ε & Α, υπό τον όρο ότι το επίκεντρο της συνεργασίας αποτελεί η Ε & Α(15).

41. Η συνεργασία σε θέματα Ε & Α μπορεί να περιορίσει τα διπλά, περιττά έξοδα, να οδηγήσει σε αμοιβαία γόνιμη ανταλλαγή ιδεών και εμπειριών ώστε να προκύψουν ταχύτερα διάφορα νέα προϊόντα και τεχνολογίες. Κατά κανόνα, μια συμφωνία Ε & Α οδηγεί σε αύξηση των συνολικών δραστηριοτήτων Ε & Α.

42. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) αποτελούν μία δυναμική και ανομοιογενή κοινότητα η οποία αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις, μεταξύ των οποίων και τις αυξανόμενες απαιτήσεις μεγαλύτερων επιχειρήσεων που τους αναθέτουν συχνά υπεργολαβίες. Στους τομείς εντατικής Ε & Α, οι νέες ΜΜΕ με προοπτικές γρήγορης ανάπτυξης έχουν επίσης ως στόχο να αποκτήσουν ηγετική θέση σε ταχέως αναπτυσσόμενα τμήματα της αγοράς. Για να ανταποκριθούν σ' αυτές τις προκλήσεις και να παραμείνουν ανταγωνιστικές, οι ΜΜΕ πρέπει να καινοτομούν διαρκώς. Μέσω της συνεργασίας Ε & Α υπάρχει πιθανότητα αύξησης του συνόλου των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης των ΜΜΕ καθώς και ενίσχυσης της ανταγωνιστικής τους ικανότητας έναντι των ισχυρότερων επιχειρήσεων.

43. Υπό ορισμένες συνθήκες, ωστόσο, οι συμφωνίες Ε & Α μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα ανταγωνισμού, όπως περιοριστικές επιπτώσεις στις τιμές, την παραγωγή, την καινοτομία ή την ποικιλία ή την ποιότητα των προϊόντων.

2.2. ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ

44. Βασική προϋπόθεση για τον ορισμό της σχετικής αγοράς, κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων μιας συμφωνίας Ε & Α, είναι να διαπιστωθεί ποια προϊόντα, τεχνολογίες ή προσπάθειες έρευνας και ανάπτυξης θα ασκήσουν ανταγωνιστική πίεση επί των μερών. Μεταξύ των διαφόρων πιθανών περιπτώσεων βρίσκονται, στο ένα άκρο, οι καινοτομίες που μπορεί να καταλήξουν στη δημιουργία ενός προϊόντος (ή τεχνολογίας) το οποίο θα ανταγωνιστεί τα υπάρχοντα προϊόντα (ή τεχνολογίες) στην αγορά. Αυτό συμβαίνει στην περίπτωση μιας Ε & Α με προοπτική τις ελαφρές βελτιώσεις ή παραλλαγές, όπως νέα μοντέλα ορισμένων προϊόντων. Στην περίπτωση αυτή, οι ενδεχόμενες επιπτώσεις αφορούν την αγορά των υπαρχόντων προϊόντων. Στο άλλο άκρο βρίσκεται η περίπτωση των καινοτομιών που μπορεί να καταλήξουν σε ένα εντελώς νέο προϊόν που δημιουργεί τη δική του νέα αγορά (π.χ. ένα νέο εμβόλιο για μία προηγουμένως ανίατη ασθένεια). Στην περίπτωση αυτή, οι υπάρχουσες αγορές είναι σχετικές μόνον εάν συνδέονται κατά κάποιο τρόπο με την εν λόγω καινοτομία. Κατά συνέπεια, πρέπει να αξιολογούνται οι επιπτώσεις της συνεργασίας για την καινοτομία. Ωστόσο, οι περισσότερες περιπτώσεις βρίσκονται μεταξύ των δύο αυτών άκρων, δηλαδή πρόκειται για προσπάθειες καινοτομίας που ενδέχεται να καταλήξουν στη δημιουργία προϊόντων (ή τεχνολογίας) τα οποία, με την πάροδο του χρόνου, θα αντικαταστήσουν τα υπάρχοντα (π.χ. οι δίσκοι οπτικής ανάγνωσης (CD), που αντικατέστησαν τους παραδοσιακούς δίσκους). Μια προσεκτική ανάλυση αυτών των περιπτώσεων μπορεί να απαιτήσει τη μελέτη και των δύο αυτών, δηλαδή των υπαρχουσών αγορών και των επιπτώσεων της συμφωνίας στην καινοτομία.

Υπάρχουσες αγορές

α) Αγορές προϊόντων

45. Εάν η συνεργασία αφορά Ε & Α για τη βελτίωση ή την τελειοποίηση υπαρχόντων προϊόντων, αυτά τα υπάρχοντα προϊόντα, περιλαμβανομένων και των πλησιέστερων υποκατάστατών τους, αποτελούν τη σχετική αγορά την οποία αφορά η συνεργασία(16).

46. Εάν οι προσπάθειες Ε & Α αποσκοπούν σε σημαντική μεταβολή ενός υπάρχοντος προϊόντος ή ακόμη και σε δημιουργία νέου προϊόντος που αντικαθιστά τα υπάρχοντα, η υποκατάσταση του υπάρχοντος προϊόντος μπορεί να είναι ατελής ή να απαιτεί την πάροδο μεγάλου χρονικού διαστήματος. Κατά συνέπεια, τα παλαιά και τα νέα προϊόντα που θα προκύψουν ενδεχομένως δεν είναι πιθανό να ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά. Η αγορά των υπαρχόντων προϊόντων μπορεί παρόλα αυτά να επηρεαστεί, εάν οι από κοινού προσπάθειες Ε & Α ενδέχεται να καταλήξουν στο συντονισμό της συμπεριφοράς των μερών ως προμηθευτών των υπαρχόντων προϊόντων. Η εκμετάλλευση της ισχύος στην υπάρχουσα αγορά, ωστόσο, είναι δυνατή μόνον εφόσον τα μέρη έχουν από κοινού ισχυρή θέση και στις δύο, στην αγορά του υπάρχοντος προϊόντος και στις δραστηριότητες Ε & Α.

47. Εάν η Ε & Α αφορά ένα σημαντικό συστατικό του τελικού προϊόντος, για την αξιολόγηση μπορεί να είναι κρίσιμη όχι μόνο η αγορά αυτού του συστατικού αλλά και η αγορά του υπάρχοντος τελικού προϊόντος. Για παράδειγμα, εάν οι κατασκευαστές αυτοκινήτων συνεργαστούν για την έρευνα και ανάπτυξη ενός νέου τύπου κινητήρα, η αγορά αυτοκινήτων μπορεί να επηρεαστεί από αυτή τη συνεργασία. Η αγορά των τελικών προϊόντων, ωστόσο, είναι κρίσιμο στοιχείο για την αξιολόγηση μόνο εάν το συστατικό στο οποίο αποσκοπεί η Ε & Α αποτελεί βασικό στοιχείο, από τεχνική ή οικονομική άποψη, αυτών των τελικών προϊόντων και εάν τα μέρη της συμφωνίας Ε & Α είναι σημαντικοί ανταγωνιστές στην αγορά των τελικών προϊόντων.

β) Αγορές τεχνολογίας

48. Η συνεργασία σε θέματα Ε & Α μπορεί να μην αφορά μόνο προϊόντα αλλά και τεχνολογίες. Εφόσον τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας αποτελούν αντικείμενο χωριστής εμπορικής εκμετάλλευσης σε σχέση με τα προϊόντα που αφορούν, πρέπει να προσδιοριστεί και η σχετική αγορά τεχνολογίας. Οι αγορές τεχνολογίας περιλαμβάνουν τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας για τα οποία χορηγούνται οι σχετικές άδειες καθώς και τις πλησιέστερες τεχνολογίες υποκατάστασης, δηλαδή άλλες τεχνολογίες τις οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν με ανάλογο κόστος οι πελάτες ως υποκατάστατο. Η μέθοδος που ακολουθείται για τον ορισμό των αγορών τεχνολογίας βασίζεται στις ίδιες αρχές που ισχύουν για τον ορισμό της αγοράς του προϊόντος(17). Η θέση των μερών στην αγορά της υπάρχουσας τεχνολογίας αποτελεί κρίσιμο κριτήριο για την αξιολόγηση της συνεργασίας Ε & Α, εφόσον η τελευταία αποσκοπεί σε σημαντική βελτίωση της υπάρχουσας τεχνολογίας ή στη δημιουργία μιας νέας τεχνολογίας η οποία θα αντικαταστήσει την υπάρχουσα. Ως προς αυτό, ισχύουν οι ίδιες παρατηρήσεις με εκείνες που διατυπώθηκαν στην προηγούμενη παράγραφο σχετικά με τις "υπάρχουσες αγορές προϊόντων".

Ανταγωνισμός στην καινοτομία (προσπάθειες E & A)

49. Η συνεργασία σε θέματα Ε & Α μπορεί να μην επηρεάζει - ή να μην επηρεάζει μόνο - τον ανταγωνισμό στις υπάρχουσες αγορές αλλά και τον ανταγωνισμό στην καινοτομία. Αυτό συμβαίνει στις περιπτώσεις που η συνεργασία αφορά την ανάπτυξη νέων προϊόντων/τεχνολογίας που μπορεί - εάν πρόκειται για νεοεμφανιζόμενα προϊόντα ή τεχνολογίες - είτε να αντικαταστήσουν μια μέρα τα υπάρχοντα είτε προορίζονται για μία νέα χρήση και ως εκ τούτου δεν θα αντικαταστήσουν τα υπάρχοντα προϊόντα αλλά θα δημιουργήσουν μια εντελώς νέα ζήτηση. Στις περιπτώσεις αυτές, οι επιπτώσεις επί του ανταγωνισμού σε θέματα καινοτομίας είναι σημαντικές, αλλά μπορεί να μην αρκεί η ανάλυση του πραγματικού ή δυνητικού ανταγωνισμού στις αγορές των υπαρχόντων προϊόντων ή τεχνολογιών. Στην περίπτωση αυτή, μπορούν να γίνουν δύο υποθέσεις ανάλογα με τον χαρακτήρα της καινοτομικής διαδικασίας σε ένα δεδομένο βιομηχανικό κλάδο.

50. Στην πρώτη υπόθεση, η οποία ισχύει για παράδειγμα στο φαρμακευτικό κλάδο, η διαδικασία καινοτομίας είναι διαρθρωμένη κατά τρόπο ώστε είναι δυνατό να καθοριστούν πολύ νωρίς οι πόλοι της Ε & Α. Οι πόλοι της Ε & Α είναι οι εργασίες Ε & Α που κατευθύνονται σε ένα ορισμένο νέο προϊόν ή τεχνολογία καθώς και η Ε & Α που αποσκοπεί στην ανάπτυξη υποκατάστατων των προϊόντων ή τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συνεργασίας και που έχουν ανάλογη πρόσβαση στους πόρους καθώς και ανάλογο χρονοδιάγραμμα. Στην περίπτωση αυτή, μπορεί να εξετασθεί αν μετά τη συμφωνία μένουν αρκετοί πόλοι Ε & Α. Ως αφετηρία για την ανάλυση λαμβάνεται η Ε & Α που έχουν συμφωνήσει τα μέρη. Εν συνεχεία πρέπει να προσδιοριστούν οι πόλοι έρευνας και ανάπτυξης που είναι αξιόπιστοι και ανταγωνιστικοί. Για να αξιολογηθεί η αξιοπιστία των ανταγωνιστικών πόλων, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία: η φύση, το πεδίο και το μέγεθος των ενδεχόμενων άλλων προσπαθειών Ε & Α, η πρόσβασή τους στους χρηματοδοτικούς και ανθρώπινους πόρους, στην τεχνογνωσία και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας ή άλλα ειδικά στοιχεία ενεργητικού καθώς και το χρονοδιάγραμμά τους και η ικανότητα εκμετάλλευσης των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων. Ένας πόλος Ε & Α δεν είναι αξιόπιστος και ανταγωνιστικός εάν δεν μπορεί να θεωρηθεί ως στενό υποκατάστατο της προσπάθειας Ε & Α των μερών υπό το πρίσμα, για παράδειγμα, της πρόσβασης στους πόρους ή του χρονοδιαγράμματος.

51. Στη δεύτερη υπόθεση, οι προσπάθειες καινοτομίας σε ένα κλάδο δεν έχουν αρκετά σαφή διάρθρωση ώστε να επιτρέπεται ο καθορισμός των πόλων Ε & Α. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή δεν προσπαθεί, εκτός εάν συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις, να αξιολογήσει τις επιπτώσεις μιας δεδομένης συνεργασίας Ε & Α στην καινοτομία, αλλά περιορίζει την αξιολόγησή της στις αγορές προϊόντων και/ή τεχνολογίας που σχετίζονται με την εν λόγω συνεργασία.

2.3. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 81 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1

2.3.1. Φύση της συμφωνίας

2.3.1.1. Συμφωνίες που δεν εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1

52. Οι περισσότερες συμφωνίες Ε & Α δεν εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1. Αυτό ισχύει, καταρχάς, για τις συμφωνίες που προβλέπουν συνεργασία στον τομέα της Ε & Α σε ένα μάλλον θεωρητικό στάδιο, πολύ απομακρυσμένο από το στάδιο της εμπορίας των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων.

53. Επιπλέον, η συνεργασία Ε & Α μεταξύ μη ανταγωνιστών δεν περιορίζει, κατά κανόνα, τον ανταγωνισμό(18). Η ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των μερών πρέπει να αναλυθεί στο πλαίσιο των επηρεαζόμενων υπαρχουσών αγορών και/ή της καινοτομίας. Εάν τα μέρη δεν είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν την αναγκαία Ε & Α ανεξάρτητα, δεν υπάρχει περιορισμός του ανταγωνισμού. Αυτό μπορεί να ισχύει, για παράδειγμα, για επιχειρήσεις που ενώνουν συμπληρωματικές ειδικεύσεις, τεχνολογίες και άλλους πόρους. Το ζήτημα του δυνητικού ανταγωνισμού πρέπει να αξιολογείται σε ρεαλιστική βάση. Για παράδειγμα, τα μέρη δεν μπορούν να θεωρηθούν ως δυνητικοί ανταγωνιστές απλώς και μόνον επειδή η συνεργασία τους παρέχει τη δυνατότητα να προβούν σε δραστηριότητες Ε & Α. Το κρίσιμο ζήτημα είναι κατά πόσον κάθε μέρος έχει, ανεξάρτητα, τα αναγκαία μέσα όσον αφορά τα στοιχεία ενεργητικού, την τεχνογνωσία και τους άλλους πόρους.

54. Η συνεργασία στον τομέα της Ε & Α μέσω ανάθεσης σε τρίτους δραστηριοτήτων Ε & Α οι οποίες προηγουμένως πραγματοποιούνταν εντός της επιχείρησης γίνεται συχνά με ειδικευμένες επιχειρήσεις ή ερευνητικά ινστιτούτα πανεπιστημιακών ιδρυμάτων ή άλλους ακαδημαϊκούς φορείς, που δεν συμμετέχουν στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων. Κατά κανόνα, τέτοιες συμφωνίες συνδυάζονται με μεταφορά τεχνογνωσίας ή/και ρήτρα αποκλειστικής προμήθειας όσον αφορά τα ενδεχόμενα αποτελέσματα. Στην περίπτωση αυτή, λόγω του συμπληρωματικού χαρακτήρα των συμμετεχόντων στη συνεργασία, το άρθρο 81 παράγραφος 1 δεν έχει εφαρμογή.

55. Η συνεργασία στον τομέα της Ε & Α που δεν περιλαμβάνει από κοινού εκμετάλλευση των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων μέσω της παροχής αδειών εκμετάλλευσης, της παραγωγής ή της εμπορίας, σπανίως εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 81 παράγραφος 1. Αυτές οι "καθαρές" συμφωνίες Ε & Α μπορεί να δημιουργήσουν πρόβλημα ανταγωνισμού μόνον εάν περιορίζεται σημαντικά ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός όσον αφορά την καινοτομία.

2.3.1.2. Συμφωνίες που εμπίπτουν σχεδόν πάντα στο άρθρο 81 παράγραφος 1

56. Η συνεργασία που δεν αφορά πραγματικά την Ε & Α, αλλά χρησιμεύει για την συγκάλυψη μιας σύμβασης, δηλαδή έναν κατά τα άλλα απαγορευόμενο καθορισμό τιμών, περιορισμό της παραγωγής ή κατανομή των αγορών, εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 81 παράγραφος 1. Ωστόσο, μια συμφωνία έρευνας και ανάπτυξης που περιλαμβάνει την από κοινού εμπορία των ενδεχόμενων μελλοντικών αποτελεσμάτων δεν περιορίζει κατ' ανάγκη τον ανταγωνισμό.

2.3.1.3. Συμφωνίες που ενδέχεται να εμπίπτουν στο άρθρο 81 παράγραφος 1

57. Οι συμφωνίες Ε & Α που δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αυτομάτως ως συμφωνίες σαφώς μη περιοριστικές μπορεί να εμπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 81 παράγραφος 1(19) και πρέπει να αναλύονται εντός του οικονομικού τους πλαισίου. Αυτό ισχύει για τη συνεργασία Ε & Α η οποία πραγματοποιείται σε στάδιο πλησιέστερο προς τη θέση του προϊόντος σε κυκλοφορία στην αγορά και συνάπτεται μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται είτε στις αγορές του υπάρχοντος προϊόντος/τεχνολογίας είτε στις αγορές καινοτομίας.

2.3.2. Ισχύς στην αγορά και διάρθρωση των αγορών

58. Η συνεργασία Ε & Α μπορεί να έχει τριών ειδών αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά: πρώτον, μπορεί να περιορίσει την καινοτομία, δεύτερον, μπορεί να οδηγήσει σε συντονισμό της συμπεριφοράς των μερών στις υπάρχουσες αγορές και τρίτον, μπορεί να προκύψουν προβλήματα αποκλεισμού στο επίπεδο της εκμετάλλευσης των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων. Αυτών των ειδών οι αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά, ωστόσο, ενδέχεται να προκύψουν μόνον όταν τα μέρη της συνεργασίας έχουν σημαντική ισχύ στις υπάρχουσεες αγορές ή/και εφόσον περιορίζεται σημαντικά ο ανταγωνισμός όσον αφορά την καινοτομία. Εάν δεν υπάρχει ισχύς στην αγορά δεν υπάρχουν και κίνητρα για τον συντονισμό της συμπεριφοράς στις υπάρχουσες αγορές ή για περιορισμό ή επιβράδυνση της καινοτομίας. Πρόβλημα αποκλεισμού μπορεί να προκύψει μόνο στο πλαίσιο συμφωνίας συνεργασίας στην οποία συμμετέχει τουλάχιστον μία επιχείρηση με σημαντική ισχύ σε μία βασική τεχνολογία και η οποία προβλέπει την αποκλειστική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων.

Απαλλαγή κατά κατηγορία

59. Εφόσον δεν υπάρχει περιορισμός ιδιαίτερης σοβαρότητας, μπορεί να θεωρηθεί ότι οι συμφωνίες συνεργασίας Ε & Α αποφέρουν οικονομικά οφέλη. Υπό τους όρους αυτούς, κρίνεται εύλογο να χορηγηθεί μία απαλλαγή κατά κατηγορία στις συμφωνίες που συνεπάγονται περιορισμό του ανταγωνισμού μέχρις ενός ορίου μεριδίου αγοράς, που αποτελεί ένδειξη, στην καλύτερη περίπτωση, περιορισμένης ισχύος στην αγορά. Ως εκ τούτου, ο αναθεωρημένος κανονισμός απαλλάσσει διάφορες μορφές συμφωνιών Ε & Α οι οποίες δεν περιλαμβάνουν ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμούς (βλέπε άρθρο 5) και υπό τον όρο ότι το άθροισμα των μεριδίων αγοράς των μερών στην επηρεαζόμενη (στις επηρεαζόμενες) υπάρχουσα αγορά (υπάρχουσες αγορές) δεν υπερβαίνει το 25 %.

Συμφωνίες Ε & Α που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της απαλλαγής κατά κατηγορία

60. Οι συμφωνίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της απαλλαγής κατά κατηγορία λόγω της ισχυρότερης θέσης των μερών στην αγορά δεν περιορίζουν κατ' ανάγκη τον ανταγωνισμό. Ωστόσο, όσο ισχυρότερη είναι η θέση που κατέχουν αθροιστικά τα μέρη στις υπάρχουσες αγορές και/ή όσο περισσότερο περιορίζεται ο ανταγωνισμός στην καινοτομία, τόσο πιθανότερη είναι η εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 1 και η αξιολόγηση των εν λόγω συμφωνιών απαιτεί λεπτομερέστερη ανάλυση.

61. Εάν η Ε & Α αποσκοπεί στη βελτίωση ή την τελειοποίηση υφιστάμενων προϊόντων/τεχνολογίας οι ενδεχόμενες επιπτώσεις της αφορούν τη σχετική αγορά (αγορές) αυτών των υπαρχόντων προϊόντων/τεχνολογίας. Ωστόσο, οι επιπτώσεις όσον αφορά τις τιμές, την παραγωγή ή/και την καινοτομία στις υπάρχουσες αγορές είναι πιθανές μόνον εάν τα μέρη από κοινού διαθέτουν ισχυρή θέση, εάν είναι δυσχερής η είσοδος στις αγορές αυτές και εάν οι άλλες δραστηριότητες καινοτομίας είναι ελάχιστες. Επιπλέον, εάν η Ε & Α αφορά μία σχετικά ήσσονος σημασίας παραγωγή ενός τελικού προϊόντος, οι επιπτώσεις στον ανταγωνισμό όσον αφορά αυτά τα τελικά προϊόντα είναι, αν μη τι άλλο, πολύ περιορισμένες. Γενικά, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ "καθαρών" συμφωνιών Ε & Α και ευρύτερης συνεργασίας που εκτείνεται σε διάφορα στάδια της εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων (χορήγηση αδειών εκμετάλλευσης, παραγωγή, εμπορία). Όπως προαναφέρθηκε, οι "καθαρές" συμφωνίες Ε & Α σπανίως εμπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 81 παράγραφος 1. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την Ε & Α που αποσκοπεί σε περιορισμένη βελτίωση υπαρχόντων προϊόντων/τεχνολογίας. Εάν, στην περίπτωση αυτή, η συνεργασία Ε & Α περιλαμβάνει από κοινού εκμετάλλευση μόνο μέσω χορήγησης αδειών εκμετάλλευσης, οι περιοριστικές επιπτώσεις, όπως ο αποκλεισμός της αγοράς, είναι ελάχιστα πιθανές. Εάν, ωστόσο, η συνεργασία περιλαμβάνει την από κοινού παραγωγή ή/και εμπορία προϊόντων/τεχνολογίας στα οποία έχουν επέλθει ελαφρές βελτιώσεις, πρέπει να εξεταστεί με μεγαλύτερη προσοχή. Σε μία τέτοια περίπτωση, αφενός, είναι πιθανότερο να υπάρξουν αρνητικές επιπτώσεις όσον αφορά τις τιμές και την παραγωγή στις υπάρχουσες αγορές, εάν συνεργάζονται ισχυροί ανταγωνιστές. Αφετέρου, η συνεργασία μπορεί να μοιάζει περισσότερο με συμφωνία παραγωγής, δεδομένου ότι οι δραστηριότητες Ε & Α μπορεί εκ των πραγμάτων να μην αποτελούν τον κύριο άξονα μιας τέτοιας συνεργασίας.

62. Εάν η Ε & Α αποσκοπεί στη δημιουργία ενός εντελώς νέου προϊόντος (ή τεχνολογίας) που θα αποκτήσει τη δική του νέα αγορά, είναι μάλλον απίθανο να υπάρξουν επιπτώσεις στις υπάρχουσες αγορές όσον αφορά τις τιμές και την παραγωγή. Η ανάλυση πρέπει να επικεντρώνεται στους πιθανούς περιορισμούς της καινοτομίας όσον αφορά, για παράδειγμα, την ποιότητα και την ποικιλία των ενδεχόμενων μελλοντικών προϊόντων/τεχνολογιών ή την ταχύτητα της καινοτομίας. Αυτές οι περιοριστικές επιπτώσεις μπορεί να προκύψουν εφόσον δύο ή περισσότερες από τις επιχειρήσεις που συνεργάζονται για την ανάπτυξη του συγκεκριμένου προϊόντος αρχίσουν τη συνεργασία τους όταν κάθε μία από αυτές ανεξάρτητα έχει πλησιάσει αρκετά στο στάδιο της θέσης του προϊόντος σε κυκλοφορία. Στην περίπτωση αυτή, μπορεί να προκύψει περιορισμός της καινοτομίας ακόμη και από μια "καθαρή" συμφωνία Ε & Α. Κατά κανόνα, ωστόσο, η συνεργασία Ε & Α που αφορά εντελώς νέα προϊόντα ευνοεί τον ανταγωνισμό. Αυτή η αρχή δεν παύει να ισχύει, σε μεγάλο βαθμό, εάν η συνεργασία περιλαμβάνει την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, ακόμα και την από κοινού εμπορία. Πράγματι, η από κοινού εκμετάλλευση, στις περιπτώσεις αυτές, δημιουργεί προβλήματα μόνον όταν προκύπτει αποκλεισμός των επιχειρήσεων από βασικές τεχνολογίες. Τα προβλήματα αυτά, ωστόσο, δεν προκύπτουν εφόσον τα μέρη χορηγούν άδειες εκμετάλλευσης σε τρίτους.

63. Οι περισσότερες συμφωνίες Ε & Α βρίσκονται μεταξύ των δύο περιπτώσεων που περιγράφτηκαν ανωτέρω. Ως εκ τούτου, μπορεί να έχουν επιπτώσεις στην καινοτομία καθώς και στις υπάρχουσες αγορές. Κατά συνέπεια, μπορεί να είναι χρήσιμη η αξιολόγηση τόσο της υπάρχουσας αγοράς όσο και των επιπτώσεων στην καινοτομία για την εκτίμηση των θέσεων που κατέχουν αθροιστικά τα μέρη, του βαθμού συγκέντρωσης των αγορών, του αριθμού των επιχειρήσεων (ιδίως αυτών που προβαίνουν σε καινοτομίες) και των όρων εισόδου στην αγορά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρατηρούνται περιοριστικές επιπτώσεις όσον αφορά τις τιμές ή την παραγωγή στις υπάρχουσες αγορές και αρνητικές συνέπειες για την καινοτομία λόγω της επιβράδυνσης της ανάπτυξης. Για παράδειγμα, εάν συνεργαστούν σημαντικοί ανταγωνιστές σε μία υπάρχουσα αγορά τεχνολογίας προκειμένου να αναπτύξουν μια νέα τεχνολογία που ενδέχεται να αντικαταστήσει κάποτε τα υπάρχοντα προϊόντα, η συνεργασία αυτή ενδέχεται να έχει περιοριστικές επιπτώσεις, εάν τα μέρη έχουν σημαντική ισχύ στην υπάρχουσα αγορά (πράγμα που θα αποτελούσε κίνητρο για την εκμετάλλευση της θέσης αυτής) και εάν κατέχουν ισχυρή θέση στις δραστηριότητες Ε & Α. Ανάλογα αποτελέσματα ενδέχεται να προκύψουν, εάν η σημαντικότερη επιχείρηση σε μια υπάρχουσα αγορά συνεργάζεται με μία πολύ μικρότερη ή ακόμα με ένα δυνητικό ανταγωνιστή ο οποίος μόλις έχει κάνει την εμφάνισή του στην αγορά με ένα νέο προϊόν/τεχνολογία που μπορεί να απειλήσει τη θέση της καθιερωμένης επιχείρησης.

64. Ορισμένες συμφωνίες μπορεί επίσης να μην τυγχάνουν απαλλαγής κατηγορία ανεξαρτήτως της ισχύος των μερών στην αγορά. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για τις συμφωνίες που περιορίζουν την πρόσβαση ενός μέρους στα αποτελέσματα των εργασιών, επειδή δεν προωθούν, κατά κανόνα, την τεχνική και οικονομική πρόοδο με τη διάδοση των τεχνολογικών γνώσεων μεταξύ των μερών(20). Η απαλλαγή κατά κατηγορία προβλέπει μία ειδική εξαίρεση από αυτό το γενικό κανόνα, στην περίπτωση των πανεπιστημιακών φορέων ή ερευνητικών ιδρυμάτων, τα οποία δεν συμμετέχουν στη βιομηχανική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας και ανάπτυξης(21). Παρόλα αυτά, επισημαίνεται ότι οι συμφωνίες που προβλέπουν αποκλειστικά δικαιώματα πρόσβασης μπορεί, εφόσον εμπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 81 παράγραφος 1, να ανταποκρίνονται στα κριτήρια για απαλλαγή βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 3, ιδιαίτερα εφόσον τα αποκλειστικά δικαιώματα πρόσβασης είναι απαραίτητα από οικονομική άποψη, δεδομένης της αγοράς, των κινδύνων και της κλίμακας των επενδύσεων που απαιτούνται για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας και ανάπτυξης.

2.4. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 81 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 3

2.4.1. Οικονομικά οφέλη

65. Οι περισσότερες συμφωνίες Ε & Α - με ή χωρίς από κοινού εκμετάλλευση των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων - ενέχουν οικονομικά οφέλη λόγω της εξοικονόμησης δαπανών και της γόνιμης ανταλλαγής ιδεών και εμπειριών, με αποτέλεσμα την ταχύτερη ανάπτυξη νέων προϊόντων και τεχνολογιών. Ορισμένα από αυτά τα οφέλη μπορεί να θεωρηθεί ότι προκύπτουν από τη συνεργασία Ε & Α. Ως εκ τούτου, δικαιολογείται μία απαλλαγή κατά κατηγορία. Εάν η συνεργασία οδηγήσει στη δημιουργία σημαντικής ισχύος στην αγορά ή σε αύξησή της, τα μέρη πρέπει να αποδείξουν ότι από την Ε & Α απορρέουν σημαντικά οφέλη, ότι τίθενται ταχύτερα στην αγορά νέα προϊόντα/τεχνολογίες ή ότι προκύπτουν άλλες βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας.

2.4.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών

66. Μία συμφωνία Ε & Α δεν μπορεί να απαλλαγεί εάν επιβάλλει περιορισμούς που δεν είναι απαραίτητοι για να επιτευχθούν τα προαναφερθέντα οφέλη. Οι μεμονωμένες ρήτρες που απαριθμούνται στο άρθρο 5 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία καθιστούν αδύνατη μία απαλλαγή, ακόμη και μετά από μεμονωμένη αξιολόγηση της συμφωνίας, και ως εκ τούτου μπορούν να θεωρηθούν ως καλό παράδειγμα περιορισμών που δεν είναι απαραίτητοι για τη συνεργασία.

2.4.3. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού

67. Δεν θα χορηγείται καμία απαλλαγή, εάν τα μέρη έχουν τη δυνατότητα να καταργήσουν τον ανταγωνισμό για σημαντικό μέρος των σχετικών προϊόντων (ή τεχνολογιών). Ως εκ τούτου, δεν πρέπει να δημιουργείται ούτε να ενισχύεται δεσπόζουσα θέση στις υπάρχουσες αγορές ή στην καινοτομία. Για παράδειγμα, στην καινοτομία αυτό συμβαίνει εάν η συμφωνία συνδυάζει τους δύο μοναδικούς υπάρχοντες πόλους της έρευνας.

Χρόνος της αξιολόγησης και διάρκεια της απαλλαγής

68. Οι συμφωνίες Ε & Α που περιλαμβάνουν από κοινού παραγωγή και εμπορία νέων προϊόντων/τεχνολογίας χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής όσον αφορά το χρόνο κατά τον οποίο πραγματοποιείται η αξιολόγηση.

69. Στην αρχή της συνεργασίας Ε & Α, δεν είναι ακόμη γνωστό αν θα είναι επιτυχής ούτε ποια θα είναι η μελλοντική θέση των μερών στην αγορά, ούτε η εξέλιξη των αγορών του προϊόντος ή της τεχνολογίας. Κατά συνέπεια, η αξιολόγηση της συνεργασίας κατά τον χρόνο σύναψής της, περιορίζεται στις (τότε) υπάρχουσες αγορές του προϊόντος ή της τεχνολογίας και/ή τις αγορές καινοτομίας όπως περιγράφονται στο παρόν κεφάλαιο. Εάν από την ανάλυση προκύπτει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος εξάλειψης του ανταγωνισμού, η συμφωνία Ε & Α μπορεί να τύχει απαλλαγής. Η απαλλαγή αυτή χορηγείται για όλη τη διάρκεια της φάσης της έρευνας και ανάπτυξης, στην οποία προστίθεται και μία φάση για την ενδεχόμενη θέση σε κυκλοφορία στην αγορά, εφόσον η συνεργασία εκτείνεται στην από κοινού παραγωγή και εμπορία των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων. Ο λόγος γι' αυτή την παράταση της απαλλαγής είναι ότι οι πρώτες επιχειρήσεις που διεισδύουν στην αγορά με ένα νέο προϊόν/τεχνολογία συνήθως αποκτούν, σε μία πρώτη φάση, πολύ υψηλά μερίδια αγορά και η επιτυχία της Ε & Α ανταμείβεται συχνά με την προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας. Κατά κανόνα, μία ισχυρή θέση στην αγορά που οφείλεται σ' αυτό το "πλεονέκτημα της πρώτης κίνησης" δεν μπορεί να ερμηνευτεί ως κατάργηση του ανταγωνισμού. Ως εκ τούτου, η απαλλαγή κατά κατηγορία (ex ante) καλύπτει τις συμφωνίες Ε & Α για ένα επιπλέον χρονικό διάστημα 5 ετών (δηλαδή, πέραν της φάσης της καθαυτό Ε & Α) ανεξάρτητα εάν τα μέρη εξασφαλίζουν με τα νέα τους προϊόντα/τεχνολογίες ένα υψηλό μερίδιο κατά το χρονικό αυτό διάστημα. Αυτό ισχύει και για τη μεμονωμένη αξιολόγηση περιπτώσεων που δεν εμπίπτουν στην απαλλαγή κατά κατηγορία, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 81 παράγραφος 3 όσον αφορά τις άλλες πτυχές της συμφωνίας. Αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα να πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 81 παράγραφος 3 με ένα χρονικό διάστημα άνω των πέντε ετών, εάν μπορεί να αποδειχθεί ότι αυτό είναι το ελάχιστ