ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 19ης Δεκεμβρίου 1990 σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ (IV/33.133-A: Ανθρακικό νάτριο - Solvay, ICI) (Τα κείμενα στη γαλλική και αγγλική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά) (91/297/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κονότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως τα άρθρα 3 και 15,

την απόφαση της Επιτροπής της 19ης Φεβρουαρίου 1990 να κινήσει αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού αριθ. 17,

Αφού έδωσε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να καταστήσουν γνωστές τις απόψεις τους επί των αιτιάσεων που διετύπωσε η Επιτροπή σύμφωνα με το άθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2),

Μετά από διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

ΤΜΗΜΑ Ι ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Α. Περίληψη της παραβάσεως (1) 1. Η παρούσα απόφαση απορρέει από τον έλεγχο που διεξήγαγε η Επιτροπή τον Μάρτιο 1989 σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 στους παραγωγούς ανθρακικού νατρίου της ΕΟΚ. Μέσω αυτού του ελέγχου που είχε ως επακόλουθο τη συλλογή πληροφοριών βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή συγκέντρωσε τεκμηριωμένες αποδείξεις σχετικά με παράβαση του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ στην οποία προέβησαν οι ακόλουθες επιχειρήσεις:

- Solvay et Cie, Βρυξέλλες (Solvay),

- Imperial Chemical Industries plc, Λονδίνο (ICI).

2. Η παράβαση μπορεί να συνοψιστεί με τον ακόλουθο τρόπο:

Παράβαση του άρθρου 85 από τη Solvay και την ICI (2) Τουλάχιστον από 1ης Ιανουαρίου 1973 η Solvay και η ICI, δύο μεγάλοι παραγωγοί ανθρακικού νατρίου της ΕΟΚ, συμμετείχαν σε εναρμονισμένη πρακτική κατά παράβαση του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ συνεχίζοντας εσκεμμένα κατόπιν συνεννοήσεως και σε συνεργασία να τηρούν και να εφαρμόζουν τους κύριους όρους της «Σελίδας 1 000», μιας περιοριστικής συμφωνίας για κατανομή της αγοράς που χρονολογείται από το 1945 ή και νωρίτερα και στην οποία είχαν πρόθεση να δώσουν τέλος το 1972, συντονίζονται τις εμπορικές τους δραστηριότητες, αποφεύγοντας κάθε ανταγωνισμό μεταξύ τους και περιορίζοντας τις δραστηριότητές τους στον τομέα του ανθρακικού νατρίου της ΕΟΚ στις παραδοσιακές εγχώριες αγορές τους, δηλαδή η μεν Solvay στην ηπειρωτική δυτική Ευρώπη η δε ICI στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Β. Η αγορά του ανθρακικού νατρίου 1. Το προϊόν (3) Η παρούσα διαδικασία αφορά ανθρακικό νάτριο (sodium carbonate), ένα αλκαλικό χημικό προϊόν το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως ως ακατέργαστη ύλη στην κατασκευή γυαλιού. Το ανθρακικό νάτριο είναι η πρωτογενής πηγή του οξειδίου του νατρίου, το οποίο συμβάλλει στη διαδικασία τήξης του γυαλιού. Το ανθρακικό νάτριο χρησιμοποιείται επίσης στη χημική βιομηχανία για την κατασκευή απορρυμαντικών και στη μεταλλουργία.

(4) Στην Ευρώπη, το ανθρακικό νάτριο παρασκευάζεται από κοινό αλάτι και ασβεστόλιθο με τη μέθοδο «αμμωνία-σόδα», την οποία εφεύρε η Solvay το 1865. Με τη μέθοδο της Solvay παράγεται αρχικά ελαφρά σόδα η οποία απαιτεί περαιτέρω πύκνωση για να προέλθει η κοκκώδης μορφή. Οι δύο μορφές είναι ίδιες από χημικής απόψεως αλλά το κοκκώδες νάτριο προτιμάται για την παρασκευή γυαλιού.

(5) Στις Ηνωμένες Πολιτείες εξορυγνύεται «φυσικό» ανθρακικό νάτριο από αποθέματα trona ore που βρίσκονται κυρίως στο Wyoming. Μετά την εξόρυξη το trona ore καθαρίζεται και υφίσταται πύρωση σε διυλιστήρια. Το φυσικό ανθρακικό νάτριο παράγεται μόνο σε κοκκώδη μορφή. Φυσικό νάτριο βρίσκεται επίσης στην Αφρική και την Αυστραλία.

Όλο το ανθρακικό νάτριο που παράγεται σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι φυσικό (το τελευταίο εργοστάσιο παραγωγής συνθετικού νατρίου έκλεισε το 1986), ενώ στην Ευρώπη ολόκληρη η παραγωγή αποτελεί συνθετική ύλη. Λόγω της χαμηλής περιεκτικότητάς του σε άλατα, το φυσικό ανθρακικό νάτριο από τις Ηνωμένες Πολιτείες ενδείκνυται ιδιαίτερα για την παρασκευή γυαλιού και ορισμένοι υαλοπαραγωγοί που αγοράζουν κυρίως συνθετική σόδα επιζητούν την ανάμειξή της με αμερικανικό φυσικό νάτριο προκειμένου να μετύχουν την απαιτούμενη πύκνωση.

2. Οι παραγωγοί (6) Οι έξι παραγωγοί συνθετικού ανθρακικού νατρίου της Κοινότητας είναι:

- Solvay,

- ICI,

- Rhone-Poulenc,

- AKZO,

- Matthes & Weber,

- Chemische Fabrik Kalk.

Η Solvay είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός αποκλειστικά συνθετικού ανθρακικού νατριού τόσο σε παγκόμιο επίπεδο όσο και στην ΕΟΚ 7 διαχειρίζεται εγκαταστάσεις στην Αυστρία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία και με 60 % περίπου της δυτικοευρωπαϊκής αγοράς είναι ο αναμφισβήτητος κυρίαρχος της αγοράς.

Η Solvay έχει καθιερώσει μία «Direction National» («DN»), (Εθνική Διεύθυνση) για την Αυστρία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ελβετία, η οποία ασχολείται με τις εμπορικές δραστηριότητες, ενώ τα κεντρικά της γραφεία στις Βρυξέλλες ασκούν εποπτεία και παίζουν συντονιστικό ρόλο.

Η ICI Soda Ash Products ασκεί από το 1987 χωριστές δραστηριότητες μέσα στην Chemicals and Polymers Division της ICI. Παλαιότερα υπήρξε μέρος της ICI Mond Division.

Η ICI είναι ο δεύτερος σε μέγεθος παραγωγός ανθρακικού νατρίου στην ΕΟΚ με δύο παραγωγικές εγκαταστάσεις στο Northwich, το Cheshire, αλλά περιορίζει τις πωλήσεις της στην ΕΟΚ σχεδόν αποκλειστικά στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία και κατέχει το 90 % περίπου της αγοράς του Ηνωμένου Βασιλείου.

Η παρούσα απόφαση δεν αφορά την Rhone Poulenc (Γαλλία), την AKZO (Κάτω Χώρες), την Chemische Fabrik Kalk ή την Matthes und Weber (Γερμανία).

3. Η παγκόσμια αγορά (7) Στη δεκαετία του '80 η παγκόσμια ζήτηση ανθρακικού νατρίου αυξανόταν με ρυθμό 1 % περίπου κατ' έτος, αν και υπήρχαν σοβαρές αποκλίσεις μεταξύ περιφερειών. Στις ανεπτυγμένες χώρες η ζήτηση ήταν συνήθως στάσιμη από το 1980 μέχρι το 1987, αφότου υπήρξε μια σημαντική μεταστροφή στην αγορά. Πάνω από το ήμισυ του ανθρακικού νατρίου που παράγεται παγκοσμίως απορροφάται από την υαλουργία.

Η ετήσια ικανότητα παραγωγής ανθρακικού νατρίου (φυσικού και συνθετικού) παγκοσμίως φθάνει σήμερα τα 36 περίπου εκατομμύρια (ονομαστικούς) τόνους, από τα οποία 7,2 εκατομμύρια τόνοι περίπου αναλογούν στην ΕΟΚ, όπου η ικανότητα της Solvay φθάνει περίπου 4,3 εκατομμύρια τόνους και της ICI 1 εκατομμύριο τόνους. (Πιθανόν η πρακτική ή παραγωγική ικανότητα να φθάνει περίπου το 85 έως 90 % της «ονομαστικής» ικανότητας). Η κατανάλωση ανθρακικού νατρίου στην ΕΟΚ φθάνει σήμερα περίπου 5,5 εκατομμύρια τόνους ετησίως, των οποίων η αξία κυμαίνεται γύρω στα 900 εκατομμύρια Ecu.

(8) Οι έξι παραγωγοί φυσικής σόδας των Ηνωμένων Πολιτειών έχουν συνολική ονομαστική παραγωγική ικανότητα 9,5 εκατομμυρίων τόνων ανά έτος και ζήτηση στην εγχώρια αγορά το 1989 περίπου 6,5 εκατομμύρια. Το 1989 η παραγωγή φυσικού ανθρακικού νατρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες έφθανε σχεδόν τα 9 εκατομμύρια τόνους. Οι παραγωγοί των Ηνωμένων Πολιτειών εφοδιάζουν ολόκληρη την εγχώρια αγορά τους και εξάγουν το υπόλοιπο της παραγωγής. Το κόστος παραγωγής της φυσικής σόδας είναι κατά πολύ χαμηλότερο από του συνθετικού προϊόντος, αλλά τα ορυχεία βρίσκονται μακρυά από τις κύριες αγορές και το αντίστοιχο κόστος διανομής είναι υψηλό.

Οι παραγωγοί κοκκώδους σόδας των Ηνωμένων Πολιτειών αντιμετωπίζονται από τους ευρωπαίους παρασκευαστές ως σημαντική απειλή ανταγωνισμού στις εγχώριες αγορές τους. Οι παραγωγοί αυτοί έχουν τη δυνατότητα, με τις τρέχουσες τιμές συναλλάγματος, να πωλούν στην Ευρώπη σε τιμές αισθητά χαμηλότερες από το επίπεδο τιμών της τοπικής αγοράς χωρίς ντάμπινγκ.

(9) Οι παραγωγοί της Ανατολικής Ευρώπης φθάνουν περίπου 30 % της παγκόσμιας ικανότητας παραγωγής ανθρακικού νατρίου με ετήσια παραγωγή περίπου 9 εκατομμύρια τόνους. Η Σοβιετική Ένωση απορροφάει περισσότερο από το ήμισυ της παραγωγής και είναι αμιγής εισαγωγέας. Σχεδόν όλη η πλεονάζουσα παραγωγή την οποία εξάγουν οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχει τη μορφή του ελαφρού νατρίου. Παρά την ύπαρξη δασμών αντιντάμπινγκ, εξακολουθούν να πραγματοποιούνται σημαντικές εισαγωγές ελαφρού ανθρακικού νατρίου στην Κοινότητα από τις χώρες της Comecon.

Τα τελευταία έτη σημειώθηκε αξιόλογη αύξηση της ζήτησης και το ανθρακικό νάτριο πωλείτο ευρέως σε παγκόσμια κλίμακα. Η λειτουργία των εργοστασίων φθάνει σήμερα το ανώτατο όριο απόδοσης. Στο διάστημα 1990-1992 αναμένεται ότι θα αυξηθεί η κινεζική βιομηχανική παραγωγή περίπου κατά 500 Kte ανά έτος, η δε παραγωγή στην Μποτσουάνα (Νότιος Αφρική) θα παράγει άλλα 300 Kte, εξελίξεις που ενδέχεται να οδηγήσουν σε μετατοπίσεις εισαγωγών από άλλες παραγωγικές περιοχές.

4. Η Κοινότητα (10) Η Solvay κυριαρχεί στην αγορά με σχεδόν 60 % του συνόλου της κοινοτικής αγοράς και πωλήσεις σε όλα τα κράτη μέλη, εκτός από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.

Μετά από τρία χρόνια στάσιμης ζήτησης στα μέσα της δεκαετίας του 1980, οι πωλήσεις ανθρακικού νατρίου άρχισαν να αυξάνονται αισθητά το 1987. Το 1988 και το 1989 οι παραγωγοί εξήντλησαν την αποδοτικότητά τους.

(11) Χαρακτηριστικό της αγοράς ανθρακικού νατρίου της δυτικής Ευρώπης εξακολουθεί να είναι ο διαχωρισμός σε εθνικά πλαίσια. Οι παραγωγοί έχουν τάση να συγκεντρώνουν τις πωλήσεις τους στην ΕΟΚ και τους χρήστες σε εκείνα τα κράτη μέλη όπου διαθέτουν ευκολίες στην παραγωγή, παρά το ότι περίπου από το 1981/1982 οι μικροί παραγωγοί -CFK, M & W και AKZO- αυξήσαν τις πωλήσεις τους εκτός των εγχωρίων αγορών τους.

Δεν υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ Solvay και ICI, η καθεμία από τις οποίες περιορίζει τις πωλήσεις της στην Κοινότητα στις παραδοσιακές «σφαίρες επιρροής» η μεν μία στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη (CWE) η δε άλλη στις Βρετανικές Νήσους. Τόσο η ICI όσο και η Solvay κάνουν σημαντικές εξαγωγές σε μη ευρωπαϊκές υπερατλαντικές αγορές τις οποίες εφοδιάζει η ΕΟΚ. Πράγματι, ένα μαγάλο μέρος των εξαγωγών της ICI αποτελείται από υλικό το οποίο της προμηθεύει για το σκοπό αυτό η Solvay.

Στα κράτη μέλη στα οποία η Solvay είναι ο μοναδικός εγκατεστημένος παραγωγός (Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία) έχει ουσιαστικά πλήρες μονοπώλιο.

Στο Βέλγιο, το μερίδιο αγοράς της Solvay υπερβαίνει το 80 %, στη Γαλλία το [>50 %] και στη Γερμανία το [>50 %]. Η ICI έχει άνω του 90 % στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου, με μόνες εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Πολωνία.

(12) Από την πλευρά της ζήτησης οι κύριοι καταναλωτές στην ΕΟΚ είναι οι κατασκευαστές γυαλιού. 65 έως 70 % της παραγωγής στη δυτική Ευρώπη χρησιμοποιείται για την παρασκευή επίπεδου ή κοίλου (container) γυαλιού. Το ανθρακικό νάτριο είναι ένας από τους κύριους συντελεστές κόστους στην παραγωγή γυαλιού υπολογιζόμενος στο 60 % του κόστους της πρώτης ύλης. Οι περισσότεροι παραγωγοί υάλου διευθύνουν εργοστάσια συνεχούς παραγωγής τα οποία πρέπει να έχουν εξασφαλισμένο τον εφοδιασμό τους με νάτριο. Στις περισσότερες περιπτώσεις συνάπτουν ένα σχετικά μακροπρόθεσμο συμβόλαιο με έναν μεγάλο προμηθευτή για το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών τους και με έναν άλλο προμηθευτή ως δευτερεύουσα πηγή. Τα τελευταία χρόνια έγινε στη βιομηχανία γυαλιού συγχώνευση σε ευρωπαϊκή κλίμακα με συνέπεια μεγάλοι παραγωγοί να ασκούν δραστηριότητα σε πανευρωπαϊκή βάση και να παράγουν σε περισσότερα κράτη μέλη. Η χημική βιομηχανία απορροφάει 20 % περίπου του ανθρακικού νατρίου και η μεταλλουργία περίπου 5 %.

5. Φυσική σόδα των Ηνωμένων Πολιτειών (13) Η αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών παρουσίασε μετά την εξέλιξη της εξόρυξης φυσικού νατρίου στη δεκαετία του '60 σημαντικό πλεόνασμα αποδοτικότητας που υπερέβαινε την εγχώρια ζήτηση, σήμερα δε το διαθέσιμο για εξαγωγή πλεόνασμα ανέρχεται περίπου στα 2,5 εκατομμύρια τόνους ετησίως.

Ενόψει της υπερβολικής προσφοράς και της παρουσίας ενός αριθμού παραγωγών με όμοια έξοδα, η αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών χαρακτηρίζεται από οξύ ανταγωνισμό τιμών. Το προϊόν πωλείται τα τελευταία χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες με σημαντική έκπτωση επί των τιμών καταλόγου [93 δολάρια ανά αμερικανικό τόνο (short ton) τιμή fob στο Wyoming] ενώ η καθαρή τιμή «εκ του εργοστασίου» στο τέλος του 1989 ήταν περίπου 73 δολάρια ανά αμερικανικό τόνο, στην οποία πρέπει να προστεθεί το κόστος σιδηροδρομικής μεταφοράς προς τα βιομηχανικά κέντρα της ανατολικής ακτής. Οι περισσότεροι παραγωγοί ηύξησαν τις τιμές καταλόγου, που άρχισαν να ισχύουν από 1ης Ιουλίου 1990 σε 98 δολάρια ανά αμερικανικό τόνο και η πραγματική τιμή ανήλθε περίπου σε 85 δολάρια.

(14) Η πίεση για εξαγωγή οδήγησε τους παραγωγούς των ΗΠΑ να προσπαθήσουν να διεισδύσουν στην ευρωπαϊκή και άλλες αγορές. Το φυσικό ανθρακικό νάτριο άρχισε να εμφανίζεται στην ΕΟΚ στα τέλη της δεκαετίας του '70, κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το 1982 οι εισαγωγές της ΕΟΚ από τις ΗΠΑ έφθαναν περίπου τους 100 000 τόνους, από τους οποίους σχεδόν 80 000 τόνοι στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία εφήρμοσε επιτυχώς το 1982 μέτρα προστασίας αντιντάμπινγκ κατά των εισαγωγών κοκκώδους ανθρακικού νατρίου από τις ΗΠΑ. (Μέτρα αντιντάμπινγκ ισχύουν από τον Οκτώβριο 1982 και κατά των εισαγωγών από την ανατολική Ευρώπη ελαφρού, όχι όμως κοκκώδους, νατρίου.) (15) Τα πλέον πρόσφατα μέτρα προστασίας αντιντάμπιγκ κατά του πυκνού ανθρακικού νατρίου των Ηνωμένων Πολιτειών συνεπάγονταν:

α) για τους δύο παραγωγούς που υπήρχαν τότε στην αγορά, την Allied (σημερινή General Chemical) και την Texas Gulf, κατώτατο όριο αναλήψεως υποχρεώσεων 112,26 λιρών στερλινών ανά τόνο τιμής εξόδου από την αποθήκη [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2253/84 της Επιτροπής (1)] 7 β) για τους παραγωγούς εκτός αγοράς, την Tenneco, την KMG, την FMC και την Stauffer, οριστικός δασμός αντιντάμπινγκ 67,49 Ecu ανά τόνο [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3337/84 του Συμβουλίου (2)].

Οι διαπραγματεύσεις χετικά με τη δέσμευση ως προς τις τιμές προέβλεπαν μετατροπή σε άλλα νομίσματα σύμφωνα με την τότε ισχύουσα τιμή συναλλάγματος και με τις μεταβολές της ισοτιμίας από το 1983, η τιμή για την οποία είχε αναληφθεί υποχρέωση για τη Γερμανία, τη Γαλλία και άλλες αγορές ήταν αισθητά ανώτερη από την τιμή αγοράς έτσι ώστε δεν μπορούσαν από εμπορικής απόψεως να αντιμετωπισθούν πωλήσεις εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου με βάση την αναληφθείσα υποχρέωση.

(16) Η Texas Gulf μειώθηκε σε όγκο κατόπιν της εισαγωγής των μέτρων αντιντάμπιγκ και το 1985 αποσύρθηκε από την αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου, ώστε από τους παραγωγούς των ΗΠΑ μόνον η General Chemical εξακολουθεί να πραγματοποιεί πωλήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο αν και μόνο γύρω στους 30 000 τόνους ανά έτος.

[. . .] (3). Η Texas Gulf πώλησε μερικούς τόνους και στο Βέλγιο. Και στις δύο περιπτώσεις, οι εισαγωγές έγιναν χωρίς δασμούς αντιντάμπινγκ με το ειδικό καθεστώς της τελειοποίησης προς επανεξαγωγή.

(17) Ένας μεγάλος αριθμός πελατών από τον τομέα του γυαλιού της ΕΟΚ εξεδήλωσε την πρόθεση να αποσύρει ένα μεγάλο μέρος των δοσοληψιών του από τους παραγωγούς της ΕΟΚ και να αγοράσει από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, οι παραγωγοί των ΗΠΑ εφοδίασαν τη δυτική-ηπειρωτική Ευρώπη (σε αντίθεση με το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία) συνολικά μόνο με 40 000 τόνους περίπου, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων υπό το καθεστώς της τελειοποίησης προς επανεξαγωγή.

Τα μέτρα αντιντάμπινγκ που προέβλεπε ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3337/84 έληξαν το Νοέμβριο του 1989. Ορισμένοι παραγωγοί των ΗΠΑ και εκπρόσωποι των υαλοπαραγωγών της ΕΟΚ ζήτησαν το 1988 επανεξέταση των μέτρων. Στις 7 Σεπτεμβρίου 1990, η επανεξέταση περατώθηκε χωρίς να επιβληθούν προστατευτικά μέτρα (απόφαση 90/507/ΕΟΚ της Επιτροπής (4).

(18) Το 1982, ορισμένοι από τους παραγωγούς των Ηνωμένων Πολιτειών ίδρυσαν μια ένωση εξαγωγών βάσει του «Webb-Pommerene» Act του 1918 με την έγκριση του εμπορικού επιμελητηρίου των ΗΠΑ: αρχικά οι δραστηριότητές της περιορίζονταν στην Ιαπωνία και μόνον τρεις παραγωγοί συμμετείχαν σ' αυτήν. Το Δεκέμβριο του 1983 και οι έξι παραγωγοί φυσικού νατρίου ενώθηκαν και σχημάτισαν το American Natural Soda Ash Corporation, ANSAC (σωματείο αμερικανικού φυσικού ανθρακικιού νατρίου).

Ρόλος του ANSAC είναι να δρα ως πρακτορείο πωλήσεων από κοινού για το μάρκετινγκ και τη διανομή των εξαγωγών ανθρακικού νατρίου των ΗΠΑ εκτός της Αμερικής. Οι πωλήσεις του φθάνουν περίπου τα 250 εκατομμύρια δολάρια ετησίως. Το ANSAC, με στόχο να επεκτείνει τις δραστηριότητές του στην αγορά της δυτικής Ευρώπης (να αντικαταστήσει τις πωλήσεις των μεμονωμένων παραγωγών), κοινοποίησε τις συμφωνίες του στην Επιτροπή ζητώντας αρνητική πιστοποίηση ή απαλλαγή κατά το άρθρο 85 παράγραφος 3.

Η αίτηση του ANSAC είναι αντικείμενο της απόφασης 91/301/ΕΟΚ της Επιτροπής (5) η οποία δεν προβλέπει εξαίρεση.

Γ. Η συμφωνία μεταξύ Solvay και ICI για την κατανομή της αγοράς 1. Κατανομή των αγορών (19) Η Solvay και η ICI, οι δύο μεγαλύτεροι παραγωγοί στη δυτική Ευρώπη και παραδοσιακά θεωρούμενοι ως οι κυρίαρχοι της βιομηχανίας, δεν πωλούν ο ένας στην εγχώρια αγορά του άλλου και ουδέποτε το έπραξαν.

Η Solvay έχει σήμερα εννέα εργοστάσια ανθρακικού νατρίου, όλα εγκατεστημένα στη δυτική Ευρώπη. Στην ΕΟΚ έχει δυνατότητα παραγωγής στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία. Στις τελευταίες τρεις αγορές έχει ουσιαστικά το μονοπώλιο. Στην ΕΟΚ ολόκληρη η Solvay έχει μερίδιο αγοράς 60 %. Αν δε αποκλειστεί το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία, όπου η Solvay δεν πραγματοποιεί πωλήσεις, το μερίδιο αγοράς της Solvay ανέρχεται σε 70 %.

(20) Η ICI είναι ο δεύτερος μεγάλος παραγωγός ανθρακικού νατρίου της Ευρώπης με δύο παραγωγικές μονάδες κοντά στο Northwich στο Cheshire. (Μία τρίτη μονάδα έκλεισε το 1985). Μέχρις ότου το 1978 εμφανίστηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο πρώτη ύλη απο την ανατολική Ευρώπη, η ICI κατείχε εξ ολοκλήρου μόνη της την αγορά. Το 1988, η ICI κατείχε περίπου [>90 %] της αγοράς ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η ICI έχει εγκαταστάσεις συνθετικού νατρίου και στο Πακιστάν και (μέχρι το 1990) στην Αυστραλία και είναι ιδιοκτήτρια ενός εργαστασίου στο Lake Magadi της Κένυας που παράγει 300 000 τόνους φυσικού ανθρακικού νατρίου ανά έτος. Από τις πηγές αυτές δεν εισάγεται πρώτη ύλη στην Ευρώπη.

Περίπου μέχρι το 1980 οι τιμές καταλόγου της ICI στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν χαμηλότερες απ' ότι στις γειτονικές αγορές. Μετά όμως την ημερομηνία αυτή, οι τιμές στο Ηνωμένο Βασίλειο υπήρξαν αισθητά υψηλότερες από τις τιμές στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη, έχοντας ορισμένες φορές σαν συνέπεια πριμοδοτήσεις μέχρι 20 % έναντι των γειτονικών αγορών.

(21) Παρά το ότι υπήρχαν αυτές οι διαφορές στις τιμές δεν υπήρξαν αξιόλογες εμπορικές κινήσεις ανθρακικού νατρίου μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και κρατών μελών στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη προς καμία κατεύθυνση, με μόνη εξαίρεση τους τόνους που φόρτωσε για μεταφορά η Solvay ως παράδοση από «συμπαραγωγό» προς την ICI. Η Solvay (ή βέβαια κάποιος άλλος παραγωγός της ΕΟΚ) δεν πώλησε υλικό σε πελάτες στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρά το ότι οι υπολογισμοί που βρέθηκαν στους ίδιους παραγωγούς δείχνουν ότι ακόμη και μετά το σχετικά υψηλό κόστος μεταφοράς από εγκαταστάσεις της ηπειρωτικής-δυτικής Ευρώπης η τελική τιμή παράδοσης σε μεγάλους πελάτες (ιδίως στη νοτιοανατολική και ανατολική Αγγλία) συγκρίνεται ή είναι και κατώτερη σε σχέση με την τιμή της ICI σε σημαντική πρίοδο.

Οι μόνες αγορές στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη τις οποίες η ICI εφοδίασε κάποτε με υπολογίσιμες ποσότητες ανθρακικού νατρίου είναι οι σκανδιναβικές χώρες στις οποίες δεν υπάρχει εγχώριος παραγωγός. Είναι αξιοσημείωτο ότι παρά το κόστος μεταφοράς που συνεπαγόταν η εισαγωγή όλου του καταναλισκόμενου ανθρακικού νατρίου, τα επίπεδα των τιμών είναι αισθητά χαμηλότερα στη Σκανδιναβία από τις αγορές στις οποίες υπάρχει εγκατεστημένος παραγωγός ανθρακικού νατρίου.

2. Το καρτέλ Alkali (22) Η Solvay και η ICI είχαν στενούς εμπορικούς δεσμούς στον τομέα του ανθρακικού νατρίου και άλλων προϊόντων που σχετίζονται με το χλώριο, δεσμούς που ανέρχονται στο 1870 όταν η Brunner, Mond and Co., μία από τις ιδρυτικές εταιρείες της ICI, έγινε ο πρώτος δικαιούχος εκμεταλλεύσεως της μεθόδου αμμωνίας-σόδας της Solvay και ανέπτυξε τις παραγωγικές εγκαταστάσεις στο Cheshire, που σήμερα απαρτίζουν την ICI Soda Ash Products.

Η σχέση μεταξύ Solvay και Brunner Mond περιελάμβανε συμφωνία σχετικά με τις αμοιβαίες σφαίρες επιρροής τους. Η αρχική διαίρεση της αγοράς πραγματοποιήθηκε μέσω του «Alkali Cartel», ένα διακανονισμό βάσει του οποίου οι παραγωγοί δεν έδιναν καμία πληροφορία. Δεν είναι με ακρίβεια γνωστό ποιοι εμπορικοί διακανονισμοί έγιναν όταν εκχωρήθηκε για πρώτη φορά στη Brunner Mond η άδεια εκμεταλλεύσεως της διαδικασίας Solvay. Φαίνεται, ωστόσο, ότι έγιναν νέες συμφωνίες κατανομής της αγοράς στον τομέα των αλκαλικών προϊόντων (συμπεριλαμβανομένου του ανθρακικού νατρίου και του καυστικού νατρίου) σε διεθνή βάση το 1928 (αμέσως μετά την ίδρυση της ICI από την Brunner Mond και τρεις άλλες εταιρείες) μεταξύ ICI και Solvay και το 1935 και το 1938 μεταξύ ICI, Solvay και I. G. Farben. Άλλες συμφωνίες για καρτέλ έγιναν το 1933 μεταξύ ICI και Alkasso [της Alkali Export Association (ενώσεως εξαγωγής αλκαλικών προϊόντων) των Ηνωμένων Πολιτειών] και το 1936 μεταξύ ICI, Solvay και Alkasso. Οι συμφωνίες αυτές περιελάμβαναν παραχώρηση αποκλειστικών αγορών στο ένα ή το άλλο μέρος, τον καθορισμό ποσοστώσεων σε μερικές άλλες αγορές και τον καθορισμό τιμών σε παγκόσμια κλίμακα. Η εγχώρια αγορά καθενός από τα μέρη του καρτέλ θεωρείτο ως κεκτημένο δικαίωμα του εγχώριου παραγωγού. (Βλ.: ΗΠΑ κατά United States Alkali Export Association και λοιποί, 86 F Supp. 559 7 1948-1949-Εμπορικές υποθέσεις αριθ. 62 474).

3. Σελίδα 1 000 (23) Σε μια νέα συμφωνία μεταξύ ICI και Solvay που έγινε το 1945, οι όροι της οποίας περιλαμβάνονταν σε ένα έγγραφο που ανακαλύφθηκε στην ICI και έφερε τον τίτλο «Σελίδα 1 000» η Solvay και η ICI αποτύπωσαν την πεποίθησή τους ότι «η προπολεμική συνεργασία μεταξύ τους (η οποία εξακολούθησε για 70 σχεδόν χρόνια) στην τεχνική και εμπορική ανάπτυξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων με αλκαλικά προϊόντα υπήρξε εποικοδομητική και για τις δύο . . .».

Όρισαν ότι, όπως και στο παρελθόν, η καθεμία από αυτές θα εξακολουθούσε την εμπορική πολιτική που θα ενθάρρυνε τη σταθερή αύξηση της γενικής καταναλώσεως αλκαλικών προϊόντων:

«Καθένα από τα μέρη έχει πρόθεση να αυξήσει με τον τρόπο αυτό τον όγκο των πωλήσεών του και όχι απλώς να τις αυξήσει σε βάρος του άλλου μέρους.»

Η «Σελίδα 1 000» ανέφερε ότι η οργάνωση παραγωγής και πωλήσεων της Solvay εκτεινόταν σχεδόν εξ ολοκλήρου στην ηπειρωτική Ευρώπη ενώ της ICI κυρίως στη Βρετανική Κοινοπολιτεία και άλλες χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής.

Η συμφωνία ουσιαστικά επαναλαμβάνει και ενσωματώνει μια δήλωση καθενός από τα μέρη σχετικά με την εμπορική πολιτική που ακολουθεί έναντι του άλλου μέρους στον τομέα των αλκαλικών προϊόντων.

(24) Η δήλωση της ICI για την πολιτική της είναι η ακόλουθη:

«Η ICI, αποδεχόμενη αυτές τις κοινές θεμελιώδεις πολιτικές και αυτή τη γεωγραφική κατανομή μεταξύ των αντίστοιχων οργανισμών, έχει πρόθεση, μέχρις ότου ανακληθεί η δήλωση για την πολιτική, να δώσει στην εμπορική της πολιτική τις ακόλουθες κατευθυντήριες γραμμές:

α) στις χώρες εκείνες όπου η τοπική παραγωγή αλκαλικών προϊόντων είναι ήδη αρκετά ανεπτυγμένη με συνέπεια οι εισαγωγές να καλύπτουν μικρή μόνον αναλογία της ζήτησης, η ICI θα θεωρεί (όπως μεταξύ ICI και Solvay) ότι η ευθύνη για την ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας παύει τελείως όταν ο οργανισμός θα έχει ήδη εγκατασταθεί στη χώρα αυτή 7 β) στις χώρες όπου η τοπική παραγωγή αλκαλικών προϊόντων δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί αρκετά και όπου οι εισαγωγές καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών, η ICI θα θεωρεί (όπως μεταξύ ICI και Solvay) ότι τη μεγαλύτερη ευθύνη για την ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας έχει ο ήδη εγκατεστημένος στη χώρα αυτή οργανισμός, στις περιπτώσεις όμως που ο ήδη εγκατεστημένος εκεί οργανισμός είναι η ICI, αυτή θα αντιμετωπίζει ευνοϊκά κάθε αίτηση της Solvay να συμμετέχει στις εισαγωγές ή/και στην ανάπτυξη της τοπικής παραγωγής 7 γ) το στοιχείο β) θα εφαρμόζεται κατά τρόπο που να προάγει στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό την κατανάλωση αλκαλικών προϊόντων, αναπτύσσοντας, με όση ταχύτητα επιτρέπουν οι περιστάσεις, την τοπική παραγωγή εκεί όπου είναι αποδεδειγμένα υγιής και οικονομική και διακονίζοντας να γίνονται εισαγωγές από εκείνες τις χώρες οι οποίες μπορούν να κάνουν τον εφοδιασμό κατά τρόπο μάλλον ικανοποιητικό 7 δ) κατά την ερμηνεία των στοιχείων α), β) και γ), η ICI θα λάβει υπόψη της τις προγενέστερες οικονομικές δεσμεύσεις της Solvay έναντι άλλων οργανισμών, πλην της ICI.

Η ICI αντιλαμβάνεται ότι βούληση της Solvay είναι να υπάρχει αντιστοιχία στην πολιτική τους.»

Η δήλωση για άσκηση πολιτικής της Solvay είναι αναλόγου περιεχομένου με της ICI.

(25) Καθένα από τα μέρη δήλωνε στη διατύπωση της δηλώσεως εμπορικής πολιτικής του 1949 ότι οι συμφωνίες της «Σελίδας 1 000» δεν θα εφαρμόζονται στις δραστηριότητές τους στις Ηνωμένες Πολιτείες επηρεάζοντας το εσωτερικό ή εξωτερικό εμπόριο των ΗΠΑ.

Με αυτή την εξαίρεση, η οποία χωρίς αμφιβολία ήταν συνέπεια της αποφάσεως του United States District Court στην υπόθεση Alkasso, τα μέρη συμφώνησαν ως προς τις κατευθυντήριες γραμμές μιας πολιτικής πλήρους συνεργασίας με στόχο να αποφύγουν τον ανταγωνισμό μεταξύ τους σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου.

(26) Με την ευκαιρία της προσχωρήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κοινότητα, η Solvay και η ICI τυπικά έδωσαν τέλος στη συμφωνία της «Σελίδας 1 000» από 31 Δεκεμβρίου 1972. Όπως υποστηρίζουν τα μέρη, από μια έρευνα στις συμβατικές τους σχέσεις προέκυψε ότι η συμφωνία -την οποία θεωρούσαν ότι είχε ήδη λήξει το 1962- ουδέποτε ακυρώθηκε τυπικά. Αυτό είναι το πνεύμα μιας επιστολής της Solvay της 12ης Οκτωβρίου 1972 προς την ICI. Οι ιθύνοντες της ICI έλαβαν σε σύσκεψη της 26ης Οκτωβρίου 1972 την απόφαση ότι το πρακτικό του 1949 που επικυρώνει τη «Σελίδα 1000» ακυρώνεται. Υπάρχει ωστόσο κάποια αντίφαση μεταξύ του πρακτικού, το οποίο επαναλαμβάνει τη δήλωση που περιείχε η επιστολή της Solvay, ότι δηλαδή η συμφωνία θεωρείται ότι έχει εκπνεύσει από πολύν καιρό, και ένα μεταγενέστερο έγγραφο της 26ης Ιουλίου 1973 της διευθύνσεως της ICI που αναφέρει ότι εστάλησαν στη Solvay επιστολές για τη λήξη της συμφωνίας «αφού οι νομικοί σύμβουλοι των δύο εταιρειών έκριναν ότι οι συμφωνίες ήταν αντίθετες προς το άρθρο 85 της συνθήκης ΕΟΚ και, αν εξακολουθούσαν να ισχύουν (1), θα έπρεπε να κοινοποιηθούν στην Επιτροπή ΕΟΚ.»

4. Η συνεχιζόμενη μεταξύ Solvay και ICI κατανομή της αγοράς ανθρακικού νατρίου (27) Το γεγονός, ωστόσο, ότι η συμφωνία της «Σελίδας 1 000» είχε δήθεν περιπέσει σε αχρηστία δεν εκδηλώθηκε με οποιαδήποτε αξιοσημείωτη αλλαγή στην εμπορική πολιτική της Solvay ή της ICI στον τομέα του ανθρακικού νατρίου, ούτε το 1962 ούτε σε οποιαδήποτε μεταγενέστερη φάση. Καμία από τις δύο δεν ανταγωνίστηκε την άλλη στην εγχώρια αγορά της στην ΕΟΚ. Το ίδιο συνέβη στις αγορές υπεραντλαντικών εξαγωγών όπου η καθεμία εξακολούθησε να σέβεται τη σφαίρα επιρροής της άλλης. Πράγματι, από το 1984 η Solvay εφοδίασε με σημαντικές ποσότητες σε τόνους την ICI με τη μορφή παραδόσεων από τον συμπαραγωγό ώστε να της δώσει τη δυνατότητα να διατηρήσει τη θέση της στη Νότιο Αφρική τη μεγαλύτερη εκ παραδόσεως αγορά εκτός Ευρώπης της ICI και μία από τις αγορές στην οποία η ίδια η Solvay δεν πραγματοποιεί πωλήσεις του προϊόντος (βλ. σημεία 36 έως 38). Η ICI κράτησε επίσης ενήμερη τη Solvay για τις πολιτικές των πωλήσεων και τις προθέσεις της στη Σουηδία, τη μόνη κάπως αξιόλογη αγορά στην οποία ήσαν παρόντες και οι δύο παραγωγοί. Από κάθε άποψη, οι σχετικές εμπορικές πολιτικές των δύο παραγωγών ανθρακικού νατρίου διατηρήθηκαν ακριβώς όπως είχαν εκτεθεί στη «Σελίδα 1 000».

Πρέπει να γίνει παραβολή της αυστηρής διαίρεσης της αγοράς ανθρακικού νατρίου με την υφιστάμενη σήμερα διαίρεση στην αγορά καυστικού νατρίου που ήταν επίσης αντικείμενο της «Σελίδας 1 000». Υπάρχει σήμερα μεγάλος αριθμός παραγωγών καυστικού νατρίου στην ΕΟΚ και, παρά τους κινδύνους που συνεπάγεται η διακίνηση, αυτό μεταφέρεται ελεύθερα διασχίζοντας τα εθνικά σύνορα. Η ICI παράγει σήμερα καυστικό νάτριο τόσο στη Γερμανία όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο και διατηρεί δεξαμενές αποθεματοποίησης στη Γαλλία και τις Κάτω Χώρες, από τις οποίες εφοδιάζει τους πελάτες της σε ολόκληρη την Κοινότητα. Η Solvay από την πλευρά της διατηρεί δεξαμενή στο Merseyside από το οποίο εφοδιάζει τους πελάτες της στο Ηνωμένο Βασίλειο.

5. Η αρχή της εγχώριας αγοράς (28) Για πολλά χρόνια όλοι οι παραγωγοί ανθρακικού νατρίου στην Ευρώπη δέχονταν και ενεργούσαν με βάση την αρχή της «εγχώριας αγοράς», η οποία κατηύθυνε τις εμπορικές τους δραστηριότητες.

Σύμφωνα με την αρχή αυτή κάθε παραγωγός περιόριζε τις πωλήσεις του: α) στη χώρα ή τις χώρες όπου είχε εγκαταστάσεις που διευκόλυναν την παραγωγή και β) σε εξαγωγικές αγορές που δεν είχαν εγχώριους παραγωγούς. Οι άλλοι παραγωγοί το ανταπέδιδαν με το να μην πωλούν στην «εγχώρια αγορά» του παραγωγού αυτού. Σε περίπτωση εισβολής ενός τρίτου σ' αυτό που ο παραγωγός θεωρούσε εγχώρια αγορά, είχε δικαίωμα και αναμενόταν ότι «θα έπαιρνε εκδίκηση» πωλώντας ίση ποσότητα τόνων στην εγχώρια αγορά του εισβολέα.

(29) Τα έγγραφα που βρέθηκαν σε πολλούς παραγωγούς δείχνουν ότι στη βιομηχανία του ανθρακικού νατρίου υπήρχε για πολλά χρόνια γενική συγκατάβαση ως προς την προστασία με τον τρόπο αυτό των εγχώριων αγορών. Πράγματι, η έννοια της «αντεκδίκησης» σαν τρόπου υπεράσπισης της εγχώριας αγοράς προβλεπόταν ρητά σε μια συμφωνία κατανομής της αγοράς που είχε συναφθεί μεταξύ Solvay και Nederlande Soda Industrie (σημερινή AKZO) το 1956 (η οποία δεν αποτελεί αντικείμενο κάποιας διαδικασίας βάσει του άρθρου 85). Ο κανόνας της «εγχώριας αγοράς» τηρήθηκε αυστηρά από όλους τους παραγωγούς μέχρι τη δεκαετία του 1970 όταν η μείωση της ζήτησης και η εμφάνιση στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη του φυσικού νατρίου των Ηνωμένων Πολιτειών και του προϊόντος από την Ανατολική Ευρώπη προκάλεσε στοιχειώδη ανταγωνισμό. Η AKZO άρχισε επίσης να πωλεί στη γερμανική αγορά στα τέλη της δεκαετίας του '70 διότι οι Κάτω Χώρες ήταν πολύ μικρή αγορά για τη διαθέσιμη παραγωγική της ικανότητα. Η Solvay προφανώς εξέφρασε στην AKZO την αποδοχή της γι' αυτή την εξέλιξη χωρίς να ζητήσει πρώτα την συναίνεση των μικρών γερμανών παραγωγών. Ένας από αυτούς που εθίγη για το λόγο αυτό δήλωσε στην AKZO ότι θα αρχίσει να πραγματοποιεί πωλήσεις στις Κάτω Χώρες και θα εξακολουθεί να το πράττει για όσο διάστημα η AKZO πωλεί στη Γερμανία. Γενικά, πάντως, η παράδοση εμπορεύματος σε πελάτες πέρα από τα εθνικά σύνορα (σε αντίθεση με τις πωλήσεις από συμπαραγωγούς) εξακολουθούν να θεωρούνται από τους παραγωγούς ως εξαίρεση.

6. Η συνεχιζόμενη σχέση μεταξύ Solvay - ICI (30) Η Solvay και η ICI εξακολούθησαν να διατηρούν στενή εμπορική σχέση στον τομέα του ανθρακικού νατρίου. Ως οι «εκ παραδόσεως κυρίαρχοι στη βιομηχανία» της Ευρώπης, έχουν κοινό συμφέρον να διατηρηθεί αυτή η σταθερότητα στην αγορά. Οι δύο παραγωγοί είχαν στενές επαφές και συναντώνται για να συζητήσουν θέματα κοινού ενδιαφέροντος στην αγορά του ανθρακικού νατρίου. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του '70 αντήλλασσαν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το κόστος παραγωγής τους. Δεν είναι ακριβώς γνωστό πόσο τακτικές και συχνές ήταν οι συναντήσεις αλλά από το 1985 φαίνεται ότι γίνονταν κάθε δύο μήνες.

(31) Κατά τη διοικητική διαδικασία τα μέρη διαμαρτυρήθηκαν ότι δεν έγιναν συζητήσεις γύρω από ιδιαίτερα ευπαθή εμπορικά θέματα. Η ICI ισχυρίζεται ότι οι συζητήσεις που έγιναν στις συναντήσεις αυτές είχαν μόνο νόμιμο αντικείμενο, συγκεκριμένα:

α) αγορά για μεταπωλήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νότιο Αφρική 7 β) μέτρα αντιντάμπινγκ των ευρωπαίων παραγωγών από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ανατολική Ευρώπη 7 γ) τις γενικές τάσεις που παρουσίαζε η ζήτηση στην αγορά 7 δ) ανταλλαγή πληροφοριών ως προς το βαθμό υποκατάστασης του καυστικού νατρίου και του «cullet» (θρυμματισμένη ύαλος) για ανθρακικό νάτριο σε ορισμένες βιομηχανίες.

(32) Σύμφωνα με την ICI, τηρούνταν πλήρη πρακτικά των συσκέψεων και δεν έγινε καμία «μυστική» συζήτηση. Οι λεπτομερειακές, ωστόσο σημειώσεις ορισμένων από αυτές τις συσκέψεις δείχνουν στην πραγματικότητα ότι οι δύο παραγωγοί συζητούσαν πράγματι θέματα κρίσιμης σημασίας για όλη τους της στρατηγική στον τομέα του ανθρακικού νατρίου. Οι δύο παραγωγοί σαφώς θεωρούν ότι έχουν κοινό συμφέρον να παραμείνουν οι τιμές σταθερές. Η Solvay πληροφορούσε την ICI για τις γενικές τάσεις των τιμών και σχεδίαζε αύξηση τιμών στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη, ζήτημα το οποίο η ίδια η ICI (σε άλλη αλληλουχία) βεβαίωσε κατά την ακρόαση ότι ήταν ζωτικής σημασίας για την εμπορική της πολιτική στο Ηνωμένο Βασίλειο. Κατέβαλαν επίσης προσπάθειες να αποφύγουν οποιαδήποτε προστριβή μεταξύ των δραστηριοτήτων τους στο ανθρακικό νάτριο και πληροφορούσαν η μία την άλλη για τις περιοχές όπου θα μπορούσαν ενδεχομένως να έρθουν σε σύγκρουση τα συμφέροντά τους. Έτσι η ICI πληροφόρησε τη Solvay για την πρόθεσή της να επανακάμψει στη σκανδιναβική αγορά στο δεύτερο εξάμηνο του 1986. Υπήρξαν επίσης ορισμένες διαμαρτυρίες της ICI (που διαβιβάστηκαν απο την εγκατάστασή της στην Κένυα στο Lake Magadi) για το ότι η Solvay την ενόχλησε με το να αυξήσει τις πωλήσεις της στην Ινδονησία. Σε μια άλη ευκαιρία η Solvay «ξενίστηκε» επειδή η ICI αγόρασε ορισμένη ποσότητα τόνων προς μεταπώληση από την AKZO. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι η ICI θεώρησε απαραίτητο να εξηγήσει στη Solvay το 1986 τους βασικούς λόγους της ίδρυσης της Soda Ash Products σαν χωριστού κλάδου μέσα στη δομή της ICI.

(33) Η δηλωμένη επιχειρηματική στρατηγική της ICI για το ανθρακικό νάτριο έχει σκοπό τη διατήρηση της θέσης της ως δεσπόζοντος και ελέγχοντος πωλητή ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Είναι σαφές ότι «μακρόπνοη» σχέση με τη Solvay έχει ζωτική σημασία γι' αυτό το συνδυασμό. Τα έγγραφα της ICI καθιστούν σαφές ότι βάση της συνεχιζόμενης σχέσεως με τη Solvay είναι η αμοιβαία αποχή από τον ανταγωνισμό. Η ICI αγωνιούσε ιδιαίτερα σχετικά με το ότι η σχέση αυτή δεν έπρεπε να μπει σε κίνδυνο. Σε ένα έγγραφο σχετικά με το ενδεχόμενο μεταβολής της στρατηγικής της ICI στον τομέα του ανθρακικού νατρίου (πρόταση η οποία ενδεχόταν να αλλάξει την καθιερωμένη κατάσταση και η οποία στην πραγματικότητα δεν υιοθετήθηκε) τίθεται το ερώτημα «πώς θα μας βλέπει η Solvay; Θα εξακολουθήσουν να θεωρούν ότι δεν υπάρχει ανταγωνισμός στο Ηνωμένο Βασίλειο;». Η πολιτική της ίδιας της Solvay στο Ηνωμένο Βασίλειο περιγράφεται ως «καλοπροαίρετη».

(34) Σε άλλα έγγραφα του 1988, η ICI αποδίδει στη σημερινή σχέση της με τη Solvay ιστορική αξία χρονολογούμενη από την εποχή της Brunner-Mond:

«Η σχέση μας με τη Solvay είναι κρίσιμη όσον αφορά τον όγκο, την τιμή και τον "περιορισμό της εισβολής άλλων στην αγορά μας". Η σχέση/συμπεριφορά καθορίζεται ευρέως από ιστορικούς λόγους που συνδέονται με την περίοδο της Brunner-Mond».

Ένα άλλο σημείωμα που βρέθηκε στην ICI αναφέρει ότι η Solvay «θεωρεί την SAP (1) ως κληρονόμο της θέσης της Brunner-Mond».

(35) Άλλα έγγραφα της ICI υπογραμμίζουν ειδικά ότι η ICI θα έπρεπε να συμβουλεύεται τη Solvay πριν λάβει εμπορικές αποφάσεις που θα μεταβάλουν την ισορροπία μεταξύ των ενεργειών τους στον τομέα του ανθρακικού νατρίου. Ένα σημείωμα αναφέρει την ανάγκη να «δοκιμαστεί» η αντίδραση της Solvay σε μια ενδεχόμενη διαρθρωτική αλλαγή των επιχειρήσεων «μέσω των κατάλληλων καναλιών», φράση η οποία υποδηλώνει ότι υφίστατο ήδη η ευκαιρία για διάλογο επί των θεμάτων αυτών. Ένα άλλο σημείωμα για το ίδιο θέμα προβλέπει το ενδεχόμενο η Solvay να «αντιδράσει με επιθετικότητα» αν πραγματοποιηθούν οι αλλαγές, αλλά συνεχίζει: «Μίλα με τη Solvay. Αντιμετώπισέ την φιλικά. Πες τους το εκ των προτέρων».

Αναφερόταν επίσης η ανάγκη στα πλαίσια της «από μακρού χρονολογούμενης σχέσεως» με τη Solvay να γίνει μια «επίσκεψη αβροφροσύνης» στη Solvay πριν επιχειρηθεί το υπό συζήτηση βήμα. Κατά την ακκρόαση, ο διευθυντής επιχειρήσεων της ICI Soda Ash Products, ισχυριζόμενος ότι ουδέποτε είδε τη «Σελίδα 1 000», δέχθηκε ότι γνώριζε την ύπαρξή της. Ανέφερε επίσης ότι «η παράδοση που υπήρχε στο παρελθόν με την Brunner-Mond» ήταν κάτι το οποίο η ICI πρέπει να λάβει υπόψη της και ότι η Solvay, ως ο μεγαλύτερος παραγωγός στην Ευρώπη, θα είχε «συμφέροντα» αν έπρεπε να αλλάξει η δομή των επιχειρήσεων της ICI με ανθρακικό νάτριο, και ως εκ τούτου έπρεπε να ενημερωθεί η Solvay εκ των προτέρων.

7. Οι πωλήσεις «PFR» της Solvay προς την ICI (36) Μια σημαντική σκοπιά των στενών σχέσεων μεταξύ ICI και Solvay ήταν η πρακτική της ICI να αγοράζει σημαντική ποσότητα τόνων ανθρακικού νατρίου από τη Solvay προκειμένου να ανταποκριθεί στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις στις παραδοσιακές της αγορές.

Αυτοί οι διακανονισμοί - που αναφέρονται ως «αγορά προς μεταπώληση» ή «PFR» ακολούθησαν το κλείσιμο των εγκαταστάσεων της ICI στο Wallerscote το 1984. Η μείωση της παραγωγικής ικανότητας σήμαινε ότι για μερικά χρόνια η ICI ήταν ανίκανη να καλύψει ολόκληρη την εγχώρια ζήτηση στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, καθώς είχε μείνει μόνη να συνεχίσει τον ανεφοδιασμό της μεγαλύτερης εξαγωγικής της αγοράς στη Νότιο Αφρική. Καθώς μία από τις βασικές αρχές της εμπορικής πολιτικής της ICI ήταν να διατηρήσει τον έλεγχό της στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου, δεν ήταν διατεθειμένη ούτε να αφήσει κάποιον άλλο παραγωγό να καλύψει την έλλειψη στην εγχώρια αγορά της ούτε να επιτρέψει σε πελάτες να κάνουν εισαγωγές απευθείας οι ίδιοι.

(37) Για μερικά χρόνια η ICI αγόραζε σημαντικές ποσότητες τόνων από τη Solvay για μεταπώληση στους πελάτες στο Ηνωμένο Βασίλειο (οι οποίοι προφανώς δεν εγνώριζαν την καταγωγή του προϊόντος).>TABLE POSITION>

Η Solvay είναι επίσης η κύρια πηγή του ανθρακικού νατρίου που πωλεί στη Νότιο Αφρική η ICI, η οποία δεν παράγει η ίδια οποιοδήποτε ύλη από εκείνες που πωλεί στην αγορά αυτή.>TABLE POSITION>

(38) Η ζωτική σημασία των συμφωνιών PFR ως προς τη διατήρηση της αυστηρής διαίρεσης ανάμεσα στις «σφαίρες επιρροής» της Solvay και της ICI είναι προφανής από ένα μνημόνιο της ICI της 17ης Σεπτεμβρίου 1982. Η μείωση της αποδοτικότητας σε σημείο που η ICI να μην μπορεί να καλύψει τη συνολική ζήτηση στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν βέβαιο ότι θα οδηγούσε σε μεταβολή στην αντιμετώπιση τόσο των πελατών όσο και άλλων παραγωγών. Συμφέρον της ICI ήταν να διατηρήσει τον έλεγχό της στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου και να προλάβει οποιαδήποτε άποψη ότι η «υπεροχή» της εξασθένισε με τη σχεδιαζόμενη μείωση της αποδοτικότητας. Με τον τίτλο «Έλεγχος της αγοράς» το μνημόνιο συνεχίζει:

«Μπορούν να παρουσιαστούν ευκαιρίες να "μεθοδευτεί" μείωση της αποδοτικότητας κατά τρόπο ώστε να διατηρηθεί ο έλεγχος της αγοράς. Για παράδειγμα, μια συμφωνία αγοράς για μεταπώληση (PFR) πρέπει να συναφθεί με έναν συμπαραγωγό για να αντιμετωπισθεί το έλλειμμα ή οι εξαγωγικές αγορές, όπως η Νότιος Αφρική, θα πρέπει να ανταλλαγούν με την προοπτική μιας τακτικής πολιτικής στο Ηνωμένο Βασίλειο.»

Υπό το φως του ανωτέρου εγγράφου, η σημασία των συμφωνιών PFR με τη Solvay καθίσταται σαφής. Το status quo (ιδίως η κυριαρχία της ICI στην «εγχώρια αγορά» της στο Ηνωμένο Βασίλειο και η αποχή της Solvay από αυτήν) διατηρείται ενώ σε ανταπόδοση η Solvay έχει, υπό το καθεστώς της «ανταλλαγής», μακροπρόθεσμα το εμπορικό κέρδος από σημαντικές πωλήσεις PFR προς την ICI.

(39) Από την πλευρά της η Solvay εμφανίζεται, σύμφωνα με την απόφαση της Επιτροπής κατ' αυτής στην υπόθεση 85/74/ΕΟΚ (1) «Υπεροξείδια» να έχει δείξει «εξαιρετική ευαισθησία στις αντιλήψεις της αγοράς για τις επιχειρηματικές σχέσεις ματαξύ παραγωγών χημικών προϊόντων», συμπεριλαμβανομένων των διακανονισμών PFR (σημείωμα της ICI της 15ης Φεβρουαρίου 1985). Σύμφωνα με το σημείωμα αυτό, η Solvay, γενικά, δεν ήταν πρόθυμη να εφοδιάζει απευθείας την ICI είτε σε αγορές στις οποίες ήταν παρόντες και οι δύο παραγωγοί είτε σε αγορές όπου ο ενδιαφερόμενος πελάτης ήταν κλάδος ενός πανευρωπαϊκού ομίλου. Η Solvay, ωστόσο, ήταν έτοιμη να κάνει έναν αριθμό «συμβιβασμών» ή «εξαιρέσεων», ιδίως όσον αφορά αγορές όπως η Νότιος Αφρική, η Σκανδιναβία και η Ιρλανδία, όπου δεν είχε η ίδια υποδομή για πωλήσεις.

Αν και απ' ότι φαίνεται η ICI υπέβαλε αρχικά αυτούς τους διακανονισμούς στη Solvay απλώς για να αποφύγει βραχυπρόθεσμα παραγωγικά προβλήματα, φαίνεται ότι σύντομα κατέστη προφανές για τη Solvay ότι σκοπός των δύο μερών ήταν να υποστηρίξουν τη μακροπρόθεσμη θέση της ICI σε ιδιάζουσες περιοχές, διατηρώντας με τον τρόπο αυτό την υφιστάμενη διαίρεση των αγορών μεταξύ των δύο ομίλων.

8. Η υπεράσπιση των Solvay και ICI (40) Ούτε η Solvay ούτε η ICI αμφισβητούν α) ότι εντός της Κοινότητας υπάρχει μικρός ή καθόλου ανταγωνισμός μεταξύ τους και β) ότι σε κάθε περίπτωση αυτό το φαινόμενο είναι αποτέλεσμα μιας σταθμισμένης και συνειδητής αποφάσεως της διοικήσεως.

Και οι δύο, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι οι αποφάσεις τους να μην συναγωνίζονται η μία την άλλη ελήφθησαν ανεξάρτητα από κάθε επιχείρηση από καθαρά εμπορικούς υπολογισμούς και δεν περιείχαν κανένα στοιχείο σύμπραξης ή εναρμονισμένης πρακτικής.

(41) Σύμφωνα με την ICI και τη Solvay, η ακύρωση το 1972 της συμφωνίας της «Σελίδας 1 000» έγινε τελείως καλόπιστα και στην πραγματικότητα δεν υπήρξε τίποτε περισσότερο από την τυπική αναγνώριση του ότι οι διακανονισμοί είχαν καταστεί νεκρό γράμμα από το 1962. Ως εκ τούτου, δεν τέθηκε θέμα να εξακολουθήσουν στην πρακτική να τηρούν το πνεύμα των παλαιών συμφωνιών κατανομής της αγοράς που χρονικά ανερχόταν στην εποχή της «Brunner-Mond». Η ICI ισχυρίζεται ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ Solvay και ICI στον τομέα του καυστικού νατρίου δείχνει ότι η «Σελίδα 1 000» δεν έχει πλέον οποιαδήποτε εφαρμογή.

(42) Διατείνονται ότι οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η εξακολούθηση του καταμερισμού των αγορών, όπως της αγοράς ανθρακικού νατρίου μεταξύ Solvay και ICI, έχουν καθαρά εμπορικό χαρακτήρα. Είναι λογικό (ισχυρίζονται) για κάθε παραγωγό να συγκεντρώνει τις πωλήσεις του στην φυσική «εγχώρια αγορά» στην οποία εκ φύσεως υπερτερεί στον ανταγωνισμό. Τα έξοδα μεταφοράς για το ανθρακικό νάτριο είναι σχετικά υψηλά σε σύγκριση με την τελική τιμή πωλήσεως και ο παράγοντας αυτός, σε συνδυασμό με την προτίμηση του πελάτη για μια τοπική πηγή που του εξασφαλίζει μακροπρόθεσμα τον εφοδιασμό, οδήγησε σε φυσικό διαχωρισμό των αγορών κατά μήκος των γεωγραφικών ορίων. Ιδιαίτερα, στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, το γεγονός ότι είναι απαραίτητη η θαλάσσια μεταφορά ευθύνεται για την απομόνωση της αγοράς και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Από το 1980 η τιμή του ανθρακικού νατρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο υπήρξε υψηλότερη απ' ότι στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη. Θα ήταν παράλογο (λέει η ICI) να προσφερθεί το προϊόν σε πελάτες στις αγορές της ηπειρωτικής-δυτικής Ευρώπης όπου όχι μόνο η τιμή αγοράς είναι χαμηλότερη αλλά θα έπρεπε και να υποσκελιστεί ο υπάρχων προμηθευτής. Τα έξοδα μεταφοράς από το Ηνωμένο Βασίλειο θα ήταν απαγορευτικά: προς υποστήριξη του ισχυρισμού της η ICI προσήγαγε καταστάσεις ναύλων όπου το κόστος οδικής μεταφοράς προς την βόρεια Γαλλία υπολογίζεται περίπου σε 40 λίρες στερλίνες ανά τόνο, δηλαδή περίπου 40 % της καθαρής τιμής πωλήσεως. (Κατά την ακρόαση, πάντως, η ICI δέχτηκε ότι το κόστος θα έφθανε στο ήμισυ αν υπήρχε στη Γαλλία αποθήκη που θα εφοδιαζόταν ακτοπλοϊκώς).

(43) Η ICI και η Solvay, εξάλλου, τονίζουν τον κίνδυνο «αντιποίνων» σε περίπτωση ανταγωνιστικής εισβολής της μιας στην αγορά της άλλης. Αν ο ένας παραγωγός αντικαθιστούσε τον άλλο έναντι συγκεκριμένου πελάτη, ο θιγόμενος προμηθευτής δεν θα είχε άλλη εναλλακτική λύση εκτός από το να επιδιώξει να διαθέσει τη χαμένη ποσότητα τόνων κάπου αλλού, με πιθανότερη αγορά την εγχώρια αγορά του εισβολέα 7 αυτό θα κατέληγε ναι μεν να πωλούν και οι δύο την ίδια ποσότητα τόνων αλλά με μεγαλύτερο κόστος και γενικά χαμηλότερα κέρδη. Ο λόγος για τον οποίο οι δύο παραγωγοί δεν προβαίνουν με επιθετικότητα σε αγοραπωλησίες ο ένας στην εγχώρια αγορά του άλλου εμφανίζεται έτσι ότι είναι η επίγνωση του ότι αυτό θα προκαλούσε έναν πόλεμο τιμών απ' τον οποίο κανένας δεν θα κέρδιζε.

Σύμφωνα με την ICI και τη Solvay, η μεταξύ τους σχέση απλώς τους κρατάει σε κάποια απόσταση. Ενώ η ICI επιμένει ότι οι συσκέψεις τους είχαν ως αντικείμενο μόνο νόμιμα θέματα, η Solvay πάντως αναγνωρίζει ότι περιστασιακά οι διοικήσεις και των δύο μερών πιθανόν να αποπειράθηκαν να προχωρήσουν και να αποκομίσουν πληροφορίες με περισσότερο εμπιστευτικό χαρακτήρα αλλά, διατείνεται, αυτό δεν οδηγεί σε εναρμονισμένη πρακτική.

9. Η οικονομική εποπτεία της ICI (44) Ένας οικονομικός εμπειρογνώμων στον οποίο η ICI ανέθεσε να συντάξει έκθεση για τη διαδικασία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, ενόψει της δομής και των όρων της βιομηχανίας ανθρακικού νατρίου, μπορούσε να αναμένεται ότι οι παραγωγοί θα συγκεντρώνονται στις εγχώριες αγορές τους και θα απέχουν από τον ανταγωνισμό μεταξύ τους χωρίς να υπάρχει σύμπραξη. Αυτή η ισορροπία στην αγορά εξηγείται με βάση το μοντέλο του «Cournot» το οποίο χαρακτηρίζεται από την προσδοκία επιχειρήσεων ενός βιομηχανικού κλάδου ότι άλλες επιχειρήσεις θα διατηρήσουν την παραγωγή τους ανεξάρτητα από οποιαδήποτε μεμονωμένη αλλαγή (1). Η ICI προσπάθησε επίσης να εξηγήσει την ολιγοπωλιακή συμπεριφορά στη βιομηχανία με τη «θεωρία των παιχνιδιών» (2). Σύμφωνα με την ICI η ακαμψία στην αγορά είναι αποτέλεσμα ενός «μη συνεταιριστικού παιχνιδιού» στο οποίο κάθε παραγωγός αναγνωρίζει τον κίνδυνο αντιποίνων και προκειμένου να αποφύγει την επέλευση του κινδύνου προσπαθεί να διατηρήσει σταθερή θέση στην αγορά. Η «εναλλακτική λύση» στη θεωρία ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να βελτιώσουν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια αν αναλάβουν κοινή δράση ως μονοπωλιακές επιχειρήσεις, απορρίπτεται από την ICI για τους λόγους ότι α) δεν θα λειτουργούσε σε βιομηχανία με περιορισμένες πωλήσεις και β) τα πιθανά πλεονέκτημα δεν θα επαρκούσαν για να ξεπεραστούν οι δυσκολίες που συνεπάγεται η συνεργασία. Ωστόσο, ένα θεωρητικό μοντέλο είναι τόσο χρήσιμο όσο και οι πληροφορίες για την ανάλυση των οποίων και χρησιμεύει. Οι οικονομικός εμπειρογνώμων δέχθηκε κατά την ακρόαση ότι δεν είχε καν δει τα έγγραφα που επισυνάπτονταν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Ενόψει της ρητής διατυπώσεως της «Σελίδας 1 000» είναι τελείως ατυχές να ερμηνεθεί η ιστορική διαίρεση των αγορών ως «παιχνίδι οφειλόμενο σε έλλειψη συνεργασίας». Αγνοούσε επίσης τα έγγραφα σχετικά με τις συσκέψεις μεταξύ ICI και Solvay που είχαν σκοπό να μειώσουν την αβεβαιότητα ως προς τις ευθύνες τους για την συμπεριφορά του άλλου, κάτι που έρχεται σε αντίφαση με τη θεωρία της «ελλείψεως συνεργασίας». Έτσι, το συμπέρασμα της εκθέσεως ότι η δομή του βιομηχανικού κλάδου και η συμπεριφορά των παραγωγών συνιστούσε στρατηγική μη συνεργασίας είχε συναχθεί χωρία να ληφθούν υπόψη όλα τα σχετικά έγγραφα.

10. Εκτίμηση των πραγματικήν περιστατικών (45) Με βάση τα ανωτέρω οικονομικά και πραγματικά δεδομένα, η Επιτροπή δεν δέχεται ότι η αυστηρή διαίρεση της αγοράς μεταξύ Solvay και ICI, η οποία χαρακτηρίζει την αγορά ανθρακικού νατρίου στην Κοινότητα, είναι απόρροια των φυσικών δυνάμεων της αγοράς ή της αδέσμευτης εμπορικής κρίσης των δύο παραγωγών.

Θεωρεί, αντίθετα, ότι ο καταμερισμός της αγοράς είναι αντικείμενο συνεχών συνεννοήσεων μεταξύ των δύο παραγωγών και βασίζεται στην αμοιβαία αναγνώριση μιας αποκλειστικής σφαίρας επιρροής ή ζώνης επιχειρήσεων του άλλου.

(46) Το επιχείρημα ότι η πολιτική της αμοιβαίας αποχής από την αγορά είναι αποτέλεσμα «ατομικής επιχειρηματικής κρίσης» θα μπορούσε να είναι πειστικότερο αν δεν υπήρχε οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ τους. Δεν πρόκειται για περίπτωση όπου δύο μεγάλοι ανταγωνιστές πολέμησαν ο ένας τον άλλο μέχρι την παύση του ανταγωνισμού και χωρίς καμία επαφή πήραν ακέραιη την απόφαση ότι ο έντονος ανταγωνισμός δεν τους αποφέρει κανένα κέρδος.

Ουδέποτε δόθηκε ικανοποιητική εξήγηση γιατί, εάν η διαίρεση των αγορών είναι εξ ολοκλήρου αποτέλεσμα φυσικών όρων ανταγωνισμού και γεωγραφικών συνθηκών, οι δύο παραγωγοί θεώρησαν αναγκαίο να συνάψουν συμφωνίες όπως οι «Alkali-Cartel» και «Σελίδα 1 000».

(47) Όσαν αφορά το ανθρακικό νάτριο οι δηλώσεις του 1945 της Solvay και της ICI στη «Σελίδα 1 000» για την μεταξύ τους εμπορική πολιτική παραμένει ακριβής περιγραφή της πολιτικής τους μέχρι την ημέρα ενάρξεως της παρούσας διαδικασίας. Κανένας από τους δύο δεν συναγωνίζεται τον άλλον στην «εγχώρια αγορά» του και ο καθένας το κάνει προσδοκώντας ότι και ο άλλος θα εφαρμόσει την ίδια πολιτική. Το γεγονός ότι η ICI βάσισε τη σημερινή σχέση μη ανταγωνισμού «στην ιστορική αξία της συνεργασίας επί των ημερών Brunner-Mond» υποδηλώνει σαφώς την ύπαρξη μακρόχρονης και συνεχιζόμενης συνεργασίας μεταξύ των δύο παραγωγών. Η Solvay ή η ICI δεν είναι ικανές να τονίσουν κάποια μεταβολή στις εμπορικές τους πολιτικές όσον αφορά το ανθρακικό νάτριο (σε αντίθεση με το καυστικό νάτριο) η οποία θα μπορούσε να στηρίξει τον ισχυρισμό ότι η «Σελίδα 1 000» κατέστη «νεκρό γράμμα» από το 1962. Ούτε και η τυπική ακύρωση της συμφωνίας 10 χρόνια αργότερα οδήγησε σε κάποια μεταβολή.

Ούτε πρόκειται εδώ για περίπτωση όπου οι δύο ενδιαφερόμενοι παραγωγοί δεν έχουν καμία επαφή μεταξύ τους. Οι συχνές επαφές, ακόμη και αν είχαν ως άμεσο στόχο τη συζήτηση της «αγοράς για μεταπώληση», δεν δημιουργούσαν συνθήκες εμπορικού ανταγωνισμού. Στην πραγματικότητα, αντίθετα από τους ισχυρισμούς της ICI, τα θέματα που συζητούνταν δεν περιορίονταν σε «τεχνικά» ζητήματα αλλά περιελάμβαναν ανταλλαγές πληροφοριών ως προς όλη την εμπορική πολιτική και σχετικά με θέματα που θεωρούνταν κρίσιμα για τη διατήρηση του ελέγχου της αγοράς του Ηνωμένου Βασιλείου από την ICI. Είναι αδιανόητο δύο επιχειρήσεις να διεξάγουν τέτοιας φύσεως συζητήσεις αν δεν έχει καταστεί σαφές μεταξύ τους ότι δεν υπάρχει ενδεχόμενο να γίνουν ανταγωνίστριες. Αντιμετωπίστηκε επίσης με σαφήνεια ότι οι δύο παραγωγοί θα έρχονται σε επαφή μεταξύ τους και θα συμβουλεύονται ο ένας τον άλλον προκειμένου να άρουν κάθε αβεβαιότητα σχετικά με τις αντιδράσεις τους έναντι της συμπεριφοράς του άλλου.

(48) Το γεγονός ότι οι δύο μεγαλύτεροι παραγωγοί της ΕΟΚ ακολούθησαν για μεγάλο διάστημα την τακτική των διακανονισμών για προϊόν προς μεταπώληση είναι επίσης ενδεικτικό ότι είχαν κοινό συμφέρον και πρόθεση να διατηρήσουν το status quo, ιδίως το διαχωρισμό από γεωγραφικής απόψεως της σφαίρας επιρροής του καθενός. Τα έγγραφα της ίδιας της ICI τονίζουν ότι η σχέση της με τη Solvay είναι «κρίσιμη για τον όγκο, τις τιμές και τον περιορισμό της εισβολής τρίτων στην αγορά μας». Οι συμφωνίες μεταξύ ICI και Solvay σχετικά με τη Νότιο Αφρική έχουν σχετικά την ίδια σημασία όπως και οι απευθείας παραδόσεις από τη Solvay προς το Ηνωμένο Βασίλειο. Υπό το φως μιας αναφοράς σε «αντάλλαγμα» στα έγγραφα της ίδιας της ICI (βλ. σημείο 38, ανωτέρω) δεν μπορεί να αμφισβητηθεί βάσιμα ότι το αντάλλαγμα ήταν η συνεχιζόμενη αποχή της Solvay από την αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου.

(49) Το γεγονός ότι η ICI προσπάθησε, απ' ότι φαίνεται, να αποκρύψει από τη Solvay όλη την έκταση των δυσχερειών που είχε στην παραγωγή της στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν αποδεικνύει, όπως ισχυρίζεται η ICI, ότι δεν υπήρχε κάποια συμπαιγνία μεταξύ τους. Η μεταξύ τους συνεννόηση σχετικά με τις οικείες σφαίρες επιρροής τους στο Ηνωμένο Βασίλειο και την ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου αλτρουϊσμού από την πλευρά της Solvay αλλά εξαρτιώταν από πολύπλοκα αλληλένδετα συμφέροντα. Αν γινόταν ποτέ αντιληπτή μακροπρόθεσμη ανικανότητα της ICI να εξισορροπήσει την παραγωγή με τη ζήτηση στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν μπορούσε να αναμένεται και πολύ ότι η Solvay θα ήταν σε κατάσταση ετοιμότητας ενώ άλλοι δυτικοευρωπαίοι παραγωγοί θα το εκμεταλλεύονται. Όλος ο σκοπός του διακανονισμού ήταν να διατηρηθεί το status quo στα συμφέροντα των δύο παραγωγών. Δεδομένου επίσης ότι οποιαδήποτε συμφωνία για σύμπραξη δεν δέσμευε και ότι θα ετηρείτο μόνο για όσο διάστημα ήταν προς το συμφέρον και των δύο μερών, η ICI ήταν προφανώς αρκετά προνοητική ώστε να μην εμπιστεύεται πλήρως τη Solvay στο ζήτημα αυτό.

Εξάλλου, η πιθανότητα «αντιποίνων» την οποία η Solvay και η ICI επικαλούνται ως λόγο για την εκ μέρους τους αποχή από τις «εγχώριες αγορές» του άλλου δεν αποκλείει σε καμιά περίπτωση την ύπαρξη οποιασδήποτε συνεννοήσεως μεταξύ τους. Αντίθετα, η βιομηχανία δεχόταν γενικά ότι «τα αντίποινα» είναι η συνήθης κύρωση για οποιαδήποτε παράβαση της αρχής της «εγχώριας αγοράς» 7 επομένως, η απειλή των αντιποίνων χρησίμευε στο να ενθαρρύνει την αδιάλειπτη συνεργασία.

Συνοψίζοντας, τα έγγραφα που βρέθηκαν στους παραγωγούς δείχνουν ότι η Solvay και η ICI όχι μόνο δεν θεωρούν τους εαυτούς τους ανταγωνιστές αλλά αντίθετα θεωρούν ότι είναι στενοί συνεταίροι.

(50) Η Επιτροπή δεν δέχεται το επιχείρημα ότι το υψηλό κόστος μεταφοράς και η προτίμηση του πελάτη για τον τοπικό προμηθευτή είναι οι λόγοι για την ολοκληρωτική αποχή από το εμπόριο πέρα από τη Μάγχη.

Πριν από το 1980 η τιμή του Ηνωμένου Βασιλείου ήταν χαμηλότερη από τα επίπεδα στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη, αλλά η ICI δεν πωλούσε το προϊόν σε άλλα κράτη μέλη της ΕΟΚ. Παρά το ότι από την εποχή αυτή οι τιμές αυξήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ICI θα είχε κανονικά κάθε συμφέρον να διευρύνει τις πωλήσεις στη δυτική Ευρώπη προκειμένου να διατηρείται σε πλήρη απασχόληση το εργοστάσιό της. Εν πάση περιπτώσει, η ICI μεγαλοποίησε το κόστος μεταφοράς από το Ηνωμένο Βασίλειο προς τα γειτονικά κράτη μέλη προσκομίζοντας κατά προσέγγιση ποσά για την οδική μεταφορά με βυτία. Οποιοδήποτε ρεαλιστικό πρόγραμμα μάρκετινγκ στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη θα συνεπαγόταν την εγκατάσταση μιας αποθήκης και τον εφοδιασμό της διά θαλάσσης, πράγμα το οποίο πιθανότατα θα μείωνε κατά το ήμισυ το κόστος παραδόσεως που υπολόγιζε η ICI.

(51) Όσον αφορά τη δυνατότητα ασκήσεως εμπορικής δραστηριότητας προς την αντίστροφη κατεύθυνση, οι μεγαλύτεροι πελάτες που παράγουν προϊόντα με περιεκτικότητα γυαλιού στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν σχετικά ευμενώς τοποθετημένοι με την έννοια της προσεγγίσεως από την ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη. Οι συγκριτικές τιμές που έδωσαν οι ίδιοι οι παραγωγοί δείχνουν ότι η Solvay ήταν πλήρως σε θέση να αντιμετωπίσει παραδόσεις εμπορευμάτων σε πελάτες, ιδίως στην ανατολική και νοτιοανατολική Αγγλία.

Η απουσία εμπορικών συναλλαγών ανθρακικού νατρίου έρχεται σε άμεση αντίθεση με το ανταγωνιστικό κλίμα που επικρατεί σήμερα στο χώρο του καυστικού νατρίου, ένα προϊόν που μπορεί να συγκριθεί από άποψη τιμής αλλά η μεταφορά του είναι πιο ακριβή και περισσότερο ριψοκίνδυνη.

Πειστικό δεν είναι αύτε το επιχείρημα σχετικά με την «προτίμηση του πελάτη» για τοπικό προμηθευτή. Είναι δύσκολο να δεχτεί κανείς ότι οι παραγωγοί γυαλιού στο Ηνωμένο Βασιλειο «προτιμούσαν» να πληρώνουν 15 έως 20 % περισσότερο για το μεγαλύτερο μέρος της πρώτης ύλης τους απ' ότι οι ανταγωνιστές τους στην ηπειρωτική δυτική Ευρώπη. Είναι μάλλον πρόδηλο ότι η ICI ανησυχούσε μήπως οι πελάτες της που κατασκευάζουν προϊόντα από κοίλο γυαλί στο Ηνωμένο Βασίλειο μπορούσαν να οδηγηθούν σε αναζήτηση πηγών φθηνού νατρίου στην ηπειρωτική δυτική Ευρώπη.

Αξιοσημείωτο είναι ότι αφότου κινήθηκε η διαδικασία στην παρούσα υπόθεση, η Solvay άρχισε να απευθύνεται σε πελάτες για παράδοση στο Ηνωμένο Βασίλειο εμπορεύματος από τη Γερμανία σε τιμές που ανταγωνίζονταν τις τιμές της ICI.

ΤΜΗΜΑ ΙΙ ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ Α. Άρθρο 85 της συνθήκης ΕΟΚ 1. Άρθρο 85 παράγραφος 1 (52) Το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ απαγορεύει, ως ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, όλες τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική που μπορούν να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, και ιδίως εκείνες που συνίστανται στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή άλλων όρων συναλλαγής ή στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού.

2. Συμφωνία/εναρμονισμένη πρακτική (53) Το κύριο ζήτημα εν προκειμένω είναι αν ο αυστηρός διαχωρισμός της αγοράς και η έλλειψη ανταγωνισμού μεταξή Solvay και ICI είναι αποτέλεσμα ρητής ή σιωπηρής συνεργασίας μεταξύ τους ή αν είναι αποτέλεσμα της αδέσμευτης επιχειρηματικής τους κρίσης.

Ο διαχωρισμός της αγοράς έχει τις καταβολές του σε μια ρητή συμφωνία (το «Alkali cartel», τη «Σελίδα 1 000», κ.λπ.). Παρά το ότι η συμφωνία αυτή έληξε τυπικά, ο πραγματικός διαχωρισμός που προβλεπόταν σ' αυτήν εξακολούθησε να υφίσταται: η Solvay και η ICI δεν ανταγωνίζονται η μία την άλλη σε οποιαδήποτε αγορά της ΕΟΚ.

(54) Το Δικαστήριο έκρινε (υπόθεση 51/75: EMI Records κατά CBS United Kingdom) (1) ότι:

«Για να εφαρμοστεί το άρθρο 85 σε περίπτωση [. . .] συμφωνιών οι οποίες δεν ισχύουν πλέον αρκεί οι συμφωνίες αυτές να εξακολουθούν να παράγουν τα αποτελέσματά τους αφού έπαυσαν τυπικά να ισχύουν.» (Σκέψη 30).

Όπως, όμως το Δικαστήριο παρατηρεί κατωτέρω στη σκέψη 31:

«Μια συμφωνία τεκμαίρεται ότι εξακολουθεί να παράγει τα αποτελέσματά της αν από τη συμπεριφορά των ενδιαφερομένων μερών προκύπτουν στοιχεία εναρμονισμένης πρακτικής και συντονισμού τα οποία χαρακτηρίζουν τη συμφωνία και παράγουν το ίδιο αποτέλεσμα όπως το προβλεπόμενο από τη συμφωνία.»

(55) Η Επιτροπή αποδέχεται πλήρως ότι δεν υπάρχει σαφής απόδειξη ότι η Solvay και η ICI συμφώνησαν ρητά να εξακολουθήσουν να σέβονται στην πρακτική το καρτέλ της «Σελίδας 1 000».

Για να εφαρμοστεί, ωστόσο, το άρθρο 85 δεν χρειάζεται να υπάρχει ρητή συμφωνία. Στο δίκαιο του ανταγωνισμού της ΕΟΚ εμπίπτει εξίσου και μια σιωπηρή συμφωνία. Δεδομένου όμως ότι το άρθρο 85 απαγορεύει ρητά κάθε εναρμονισμένη πρακτική, είναι περιττό να προσδιοριστεί εν προκειμένω αν υπήρχε πράγματι οποιαδήποτε «συμφωνία», ρητή ή σιωπηρή. Ο στόχος της συνθήκης με τη δημιουργία μιας χωριστής έννοιας της εναρμονισμένης πρακτικής είναι να αποκλείσει το ενδεχόμενο οι επιχειρήσεις να εκφύγουν της εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1, με το να συνεργάζονται κατά τρόπο αντίθετο προς τους κανόνες περί ανταγωνισμού, χωρίς να συνάψουν συγεκριμένη συμφωνία, ανταλλάσσοντας (για παράδειγμα) εκ των προτέρων πληροφορίες ως προς την στάση που καθεμία προτίθεται να τηρήσει, ώστε καθεμία να μπορεί να ρυθμίσει την εμπορική της συμπεριφορά γνωρίζοντας ότι οι ανταγωνιστές της θα ενεργήσουν κατά τον ίδιο τρόπο: απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Ιουλίου 1972 στην υπόθεση 48/69, Imperial Chemical Industries Ltd κατά Επιτροπής (2).

(56) Το Δικαστήριο, στη μεταγενέστερη απόφασή του της 16ης Δεκεμβρίου 1975 ως προς τους European Sugar Cartel - Suiker Unie και λοιποί κατά Επιτροπής, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 40-48, 50, 54-56, 111, 113 και 114/73 (3), ECR 1975, σ. 1663, διαστέλλοντας τον ανωτέρω ορισμό της εναρμονισμένης πρακτικής αποφάνθηκε ότι τα κριτήρια συντονισμού και συνεργασίας που έχουν αποκρυσταλλωθεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου, σύμφωνα με τα οποία σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να έχει εκπονηθεί ένα πραγματικό σχέδιο, έχουν την έννοια, που συμβαδίζει με τις διατάξεις περί ανταγωνισμού της συνθήκης, ότι κάθε επιχειρηματίας πρέπει να καθορίζει ανεξάρτητα την εμπορική πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην αγορά. Η απαίτηση αυτή της ανεξαρτησίας δεν στερεί τις επιχειρήσεις από το δικαίωμα να προσαρμόζονται με έξυπνο τρόπο στην υφιστάμενη ή προγενέστερη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους, αλλά αποκλείει αυστηρά οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ τους που θα έχει ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα είτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά στην αγορά ενός πραγματικού η δυνητικού ανταγωνιστή τους ή να αναχαιτίσει τη συμπεριφορά ενός τέτοιου ανταγωνιστή την οποία αποφάσισαν να υιοθετήσουν οι ίδιες ή σχεδιάζουν να υιοθετήσουν στην αγορά.

(57) Κανένας από τους δύο μεγάλους παραγωγούς της ΕΟΚ δεν αμφισβητεί ότι ακολουθεί σκοπίμως πολιτική μη ανταγωνισμού με το να μη διακινείται ανθρακικό νάτριο στο έδαφος της αγοράς του άλλου. Ούτε αρνούνται ότι και για τους δύο το κύριο σημείο της πολιτικής τους είναι ότι εξαρτάται από το αν ο άλλος παραγωγός θα λάβει την ίδια απόφαση. Το μόνο πρόβλημα είναι αν η εσκεμμένη -και αμοιβαία- πολιτική αποχής συνιστά παράνομη σύμπραξη ή είναι το αποτέλεσμα αδέσμευτης εμπορικής αποφάσεως των δύο παραγωγών.

Για να διαπιστωθεί εν προκειμένω αν υφίσταται παράβαση δεν χρειάζεται, όπως ισχυρίζεται η ICI, να υπάρξει κάποια απόδειξη για τη φερόμενη σύμπραξη γιατί αν δεν υπήρχε θα υφίστατο ουσιαστικό εμπόριο μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και των κρατών μελών στα οποία είναι εγκατεστημένη η Solvay. Αυτό που πρέπει να αποδειχθεί είναι ότι οι δύο παραγωγοί υποκατέστησαν στην πραγματικότητα την πρακτική συνεργασίας για να προστατευθούν από τους κινδύνους του ανταγωνισμού που θα αναπτυσσόταν σε διαφορετική περίπτωση. Αν και οποιοσδήποτε υπολογισμός του όγκου των εμπορικών πράξεων που θα μπορούσαν αν λάβουν χώρα είναι θεωρητικός, αυτό που προέκυψε είναι ότι τέτοιες εμπορικές πράξεις είναι πραγματοποιήσιμες από εμπορικής απόψεως και προς τις δύο κατευθύνσεις.

(58) Στην παρούσα υπόθεση η Επιτροπή θεωρεί ότι τα έγγραφα απέδειξαν ότι:

α) ο αρχικός καταμερισμός των αγορών μεταξύ Solvay και ICI ήταν το αποτέλεσμα μιας από μακρού υφιστάμενης και ρητής συμφωνίας μεταξύ τους, της οποίας το τελευταίο γνωστό κείμενο ήταν η «Σελίδα 1 000» 7 β) η επίσημη λήξη της συμφωνίας της «Σελίδας 1 000» το 1972 δεν κατέληξε ούτε αντικατοπτριζόνταν σε αλλαγή της πρακτικής του αυστηρού καταμερισμού την αγορών μεταξύ Solvay και ICI 7 γ) τόσο η Solvay όσο και η ICI είχαν πλήρη συνείδηση του ότι ο άλλος συνέχιζε να ακολουθεί εσκεμμένη εμπορική πολιτική αμοιβαίας αποχής από την οποία η καθεμία αντλούσε κάποιο πλεονέκτημα στον ανταγωνισμό, δηλαδή κυριαρχία και έλεγχο των αγορών που τους αντιστοιχούσαν 7 δ) η πολιτική αποχής του κάθε παραγωγού από τις αγορές του άλλου εξαρτιόταν από τα αν ο άλλος ακολουθούσε την ίδια πολιτική 7 ε) η Solvay και η ICI εξακολουθούσαν να έχουν πλήρη συνεργασία (1), πράγμα που χαρακτηρίζει συνεταίρους γπαρά ανταγωνιστές 7 στ) υπήρχαν συχνές επαφές μεταξύ των δύο παραγωγών που απέβλεπαν στο να συντονίσουν το σύνολο της στρατηγικής τους στον τομέα ανθρακικού νατρίου και να αποφύγουν κάθε σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ τους 7 ζ) ολόκληρη η βάση αυτής της συνεχιζόμενης συνεργασίας ήταν η κοινή πεποίθηση ότι οι εμπορικές πολιτικές που χρονολογούνταν από την περίοδο της «Brunner-Mond», δηλαδή η αμοιβαία αναγνώριση αποκλειστικών σφαιρών επιχειρήσεων, θα διατηρούνταν.

(59) Είναι πράγματι τελείως απίθανο ενόψει των γνωστών νομικών κινδύνων να υπήρξε σήμερα κάποια γραπτή αποτύπωση των λεπτομερειών αυτής της συνεργασίας. Η σύμπραξη μπορεί να λάβει πολλές μορφές και δεν απαιτεί την ύπαρξη επίσημης συμφωνίας. Σαφώς υπάρχει παράβαση του άρθρου 85 και όταν τα μέρη δεν έχουν καν διατυπώσει τους όρους μιας συμφωνίας αλλά το καθένα από αυτά εκμαιεύει από τη συμπεριφορά του άλλου κάποια δέσμευση.

Ως εκ τούτου, ο ορισμός που δίνει το Δικαστήριο στην εναρμονισμένη πρακτική με την απόφαση του στην υπόθεση Suiker Unie, είναι απολύτως κατάλληλος να καλύψει την εμπορική συμπεριφορά της ICI και της Solvay.

Για το λόγο αυτό η Επιτροπή κρίνει ότι η συνεχιζόμενη κατανομή των εθνικών αγορών μεταξύ Solvay και ICI είναι αποτέλεσμα και οφείλεται αν όχι σε συμφωνία καθεαυτή, τουλάχιστον σε εναρμονισμένη πρακτική.

3. Περιορισμοί στον ανταγωνισμό/επίδραση στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών (60) Συμφωνίες μεταξύ παραγωγών που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα να προστατεύσουν εθνικές αγορές απαγορεύονται ρητά από το άρθρο 85 παράγραφος 1 στοιχείο γ). Τέτοια προστασία έρχεται σε ριζική αντίθεση με έναν από τους βασικούς στόχους της συνθήκης, δηλαδή τη δημιουργία κοινής αγοράς. Ενόψει του μεγέθους των δύο σχετικών επιχειρήσεων και της σημασίας τους στην αγορά ανθρακικού νατρίου, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συμφωνία είχε υπολογίσιμη επίδραση στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών.

Β. Μέσα θεραπείας και κυρώσεις 1. Άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17 (61) Σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17, όταν η Επιτροπή διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 85 μπορεί να ζητήσει από τις ενδιαφερόμενες εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να παύσουν την παράβαση αυτή.

Η σύλληψη και εκτέλεση των συμφωνιών στην παρούσα υπόθεση έγινε κρυφά και οι δύο επιχειρήσεις εξακολούθησαν να αρνούνται ότι υπάρχει παράβαση του άρθρου 85. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ότι είναι αβέβαιο αν έδωσαν οριστικά τέλος στη σύμπραξη. Ως εκ τούτου είναι απαραίτητο, σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17, να ζητηθεί από την ICI και τη Solvay να παύσουν αμέσως την παράβαση.

Πρέπει επίσης να απαγορευθεί στα μέρη να προβούν σε οποιαδήποτε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική ισοδυνάμου αποτελέσματος.

2. Άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17 (62) Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή μπορεί με απόφαση να επιβάλει στις επιχειρήσεις πρόστιμα ύψους 1 000 μέχρι 1 εκατομμυρίου λογιστικών μονάδων, ή και ποσό μεγαλύτερο από αυτό μέχρι ποσοστού 10 % του κύκλου εργασιών που πραγματοποιήθηκε κατά την προηγούμενη διαχειριστική περίοδο από μία των επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν συνεργήσει στην παράβαση, όταν εκ προθέσεως ή από αμέλεια παρέβησαν το άρθρο 85 παράγραφος 1 ή το άρθρο 86. Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη εκτός από τη σοβαρότητα της παραβάσεως και η διάρκειά της.

α) Η σοβαρότητα (63) Στην παρούσα υπόθεση η Επιτροπή θεωρεί ότι η παράβαση ήταν εξαιρετικά σοβαρή. Για μακρά περίοδο οι δύο μεγάλοι παραγωγοί ανθρακικού νατρίου της ΕΟΚ συντόνισαν συνειδητά τις εμπορικές πολιτικές τους για να αποφύγουν οποιοδήποτε ανταγωνισμό μεταξύ τους σε ένα σημαντικό βιομηχανικό προϊόν και μια αγορά που η αξία της ανερχόταν περίπου σε 900 εκατομμύρια Ecu ετησίως. Είναι δε πολύ πιθανό ότι αν η Επιτροπή δεν είχε ανακαλύψει τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία, θα εξακολουθούσαν με κάποια μορφή τη συνεργασία τους για να αποφύγουν τον ανταγωνισμό για αόριστο διάστημα.

(64) Η διαίρεση των αγορών ανάλογα με τα εθνικά σύνορα με βάση συμφωνίες για σύμπραξη συνιστά παράβαση που αντίκειται στον πιο θεμελιώδη σκοπό της συνθήκης ΕΟΚ, δηλαδή τη δημιουργία ενιαίας αγοράς μεταξύ κρατών μελών.

Η προστασία των εγχώριων αγορών επιτρέπει στους εμπλεκόμενους παραγωγούς να εφαρμόζουν εμπορική πολιτική στη δική τους αγορά η οποία είναι απομονωμένη όσον αφορά τον ανταγωνισμό από άλλα κράτη μέλη. Η παντελής έλλειψη εισαγωγών στο Ηνωμένο Βασίλειο από άλλα κράτη μέλη ασφαλώς συνέβαλε στο να διατηρηθεί η δεσπόζουσα θέση της ICI (άνω του 90 % μερίδιο της αγοράς). Η Solvay επίσης προστατευόταν από τις ανταγωνιστικές πιέσεις από το δεύτερο μεγαλύτερο παραγωγό της ΕΟΚ. Η μη ύπαρξη ανταγωνισμού μεταξύ των δύο μεγάλων παραγωγών στην ΕΟΚ εξασφάλιζε σε μεγάλο βαθμό ότι η αγορά ανθρακικού νατρίου ήταν κατακερματισμένη κατά μήκος των εθνικών συνόρων. Πρέπει επίσης να υπήρξε ένας σημαντικός παράγοντας για τη διατήρηση των αισθητών διαφορών τιμών που υφίσταντο στο προϊόν αυτό μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και κρατών μελών της ηπειρωτικής-δυτικής Ευρώπης.

(65) Η παράβαση ήταν εσκεμμένη και πρέπει και τα δύο μέρη να είχαν συνείδηση ότι ήταν προφανές ότι οι συμφωνίες τους δεν συμβιβάζονταν με το κοινοτικό δίκαιο.

Τόσο η Solvay όσο και η ICI επανειλημμένα υποχρεώθηκαν να καταβάλλουν σημαντικά πρόστιμα τα οποία τους επέβαλε η Επιτροπή για τη συνεργασία στη χημική βιομηχανία: απόφαση 69/243/ΕΟΚ Dyestuffs (ICI) (1) 7 απόφαση 85/74/ΕΟΚ Perσxides (Solvay) 7 απόφαση 86/398/ΕΟΚ Polypropylene (Solvay, ICI) (2) 7 απόφαση 89/190/ΕΟΚ PVC (Solvay, ICI) (3) 7 απόφαση 89/191/ΕΟΚ LdPE (ICI) (4).

(66) Οι δραστηριότητες, εξάλλου, και των δύο παραγωγών στον καθαυτό χώρο του ανθρακικού νατρίου υπήρξαν αντικείμενο έρευνας της Επιτροπής μεταξύ 1980-1982. Παρά το ότι τότε η Επιτροπή ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τον αποκλειστικό εφοδιασμό από τη Solvay ορισμένων πελατών, εκείνοι που ήταν υπεύθυνοι για τις δραστηριότητες στον τομέα του ανθρακικού νατρίου δεν μπορεί να αγνοούσαν ότι ήταν απαραίτητο να συμμορφωθούν με το κοινοτικό δίκαιο.

β) Η διάρκεια (67) Η συμφωνία ICI-Solvay χρονολογείται από την εποχή πριν από την ίδρυση της κοινής αγοράς. Θα ήταν νόμιμο για την Επιτροπή να επιβάλει πρόστιμο με βάση το ότι συνιστούσε παράβαση τουλάχιστον από την ημερομηνία ενάρξεως ισχύος του κανονισμού αριθ. 17, δηλαδή από τις 6 Φεβρουαρίου 1962: το γεγονός ότι η ICI έχει την έδρα της εκτός Κοινότητας δεν εμποδίζει την εφαρμογή του άρθρου 85 αν έχει επηρεαστεί το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Για τους σκοπούς, ωστόσο, της παρούσας υποθέσεως η Επιτροπή θα επιβάλει πρόστιμα με βάση το ότι η παράβαση άρχισε από την ημερομηνία προσχωρήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου στις Κοινότητες, την 1η Ιανουαρίου 1973, και εξακολούθησε τουλάχιστον μέχρι την έναρξη της διαδικασίας στην παρούσα υπόθεση.

(68) Για το λόγο αυτό η Επιτροπή κρίνει ότι πρέπει να επιβληθούν σημαντικά πρόστιμα τόσο στη Solvay όσο και στην ICI για την παράβαση αυτή. Οι πωλήσεις ανθρακικού νατρίου από τη Solvay στην ΕΟΚ το 1988 έφθασαν τα [. . .] εκατομμύρια Ecu ενώ της ICI τα [. . .] εκατομμύρια Ecu. Η Επιτροπή, ωστόσο, δεν θεωρεί ότι χρειάζεται στην παρούσα υπόθεση να κάνει διάκριση μεταξύ των δύο παραγωγών όσον αφορά το ποσό του προστίμου. Κάθε παραγωγός άντλησε σημαντικό όφελος από την παράβαση. Και οι δύο είναι πολυεθνικοί όμιλοι σε ευρεία κλίμακα και ενώ οι πωλήσεις ανθρακικού νατρίου της ICI είναι κάτω του ενός τρίτου των πωλήσεων της Solvay ο κύκλος εργασιών της για όλα τα προϊόντα είναι τρεις φορές μεγαλύτερος από της Solvay,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η Solvay et Cie SA («Solvay») και η Imperial Chemical Industries plc («ICI») παρέβησαν το άρθρο 85 της συνθήκης ΕΟΚ επειδή, από 1ης Ιανουαρίου 1973 μέχρι τουλάχιστον την έναρξη της παρούσας διαδικασίας, συμμετείχαν σε συμφωνία ή/και εναρμονισμένη πρακτική με την οποία περιόρισαν τις πωλήσεις τους ανθρακικού νατρίου στην Κοινότητα στις αντίστοιχες εγχώριες αγορές τους, δηλαδή η μεν Solvay στην ηπειρωτική-δυτική Ευρώπη η δε ICI στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.

Άρθρο 2

Η Solvay και η ICI πρέπει να παύσουν αμέσως την παράβαση (αν δεν το έπραξαν ήδη) και πρέπει να απόσχουν στο μέλλον από οποιαδήποτε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική που θα μπορούσε να έχει το ίδιο ή ισοδύναμο αντικείμενο ή αποτέλεσμα.

Άρθρο 3

Επιβάλει τα ακόλουθα πρόστιμα στις επιχειρήσεις που αναφέρονται κατωτέρο για την παράβαση που αναφέρεται ανωτέρω στο άρθρο 1:

α) Solvay et Cie, Βρυξέλλες, πρόστιμο 7 εκατομμυρίων Ecu 7 β) Imperial Chemical Industries plc, Λονδίνο, πρόστιμο 7 εκατομμυρίων Ecu.

Άρθρο 4

Τα πρόστιμα που επιβάλλονται βάσει του άρθρου 3 πρέπει να καταβληθούν εντός τριών μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας αποφάσεως στους ακόλουθους τραπεζικούς λογαριασμούς:

N° 310-0933000-43,

Banque Bruxelles Lambert,

Agence europιenne,

Rond-Point Schuman 5,

B-1040 Bruxelles.

Μετά τη λήξη της προθεσμίας αυτής καταβάλλονται αυτόματα τόκοι υπερημερίας με επιτόκιο το οποίο χρεώνεται από το Ευρωπαϊκο Ταμείο Νομισματικής Συνεργασίας για τις πράξεις του σε Ecu κατά την πρώτη εργάσιμη ημέρα του μήνα κατά τον οποίο εκδόθηκε η παρούσα απόφαση συν 3,5 ποσοστιαίες μονάδες, δηλαδή 14 %.

Εάν η καταβολή γίνει στο εθνικό νόμισμα του κράτους μέλους στο οποίο έχει την έδρα της η τράπεζα που υποδείχθηκε για την καταβολή, η μετατροπή θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με την τιμή συναλλάγματος της προηγούμενης ημέρας εκείνης κατά την οποία θα γίνει η καταβολή.

Άρθρο 5

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στις:

- Solvay et Cie SA, 33 rue du Prince Albert, B-1050 Βρυξέλλες,

- Imperial Chemical Industries plc, Millbank, UK-Λονδίνο SWIP 3JF.

Η παρούσα απόφαση αποτελεί εκτελεστό τίτλο βάσει του άρθρου 192 της συνθήκης ΕΟΚ.

Βρυξέλλες, 19 Δεκεμβρίου 1990.

Για την Επιτροπή Leon BRITTAN Αντιπρόεδρος

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63.

(1) ΕΕ αριθ. L 206 της 2. 8. 1984, σ. 15.

(2) ΕΕ αριθ. L 311 της 29. 11. 1984, σ. 26.

(3) Στο κείμενο της παρούσας απόφασης που δημοσιεύθηκε, ορισμένοι αριθμοί παρελείφθησαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21 του κανονισμού αριθ. 17 περί μη αποκαλύψεως επαγγελματικών απορρήτων.

(4) EE αριθ. L 283 της 16. 10. 1990, σ. 38.

(5) Βλέπε σελίδα 54 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας.

(1) Δίδεται έμφασις.

(1) «SAP» = ICI Soda Ash Products.

(1) ΕΕ αριθ. L 35 της 7. 2. 1985, σ. 1.

(1) Βλ. A. Cournot, Researches into the Mathematical Priciples of the theory of Wealth (1938).

(2) J. von Neumann and O. Morgenstern, Theory of Games and Economic Behaviour (1944).

(1) Συλλογή 1976, σ. 811.

(2) Συλλογή 1972, σ. 619.

(3) Συλλογή 1975, σ. 1663.

(1) Για τις ανάγκες της παρούσας υποθέσεως, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι οι σύμφωνίες PFR μεταξύ Solvay και ICIσυνιστούν καθαυτές χωριστές παραβάσεις του άρθρου 85: είναι μάλλον ενδεικτικές α) της στενής εμπορικής σχέσης μεταξύ των δύο παραγωγών στο τομέα του ανθρακικού νατρίου και β) και της κοινής φροντίδας για διατήρηση του κατεστημένου και αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης σύμπραξης για κατάργηση του ανταγωνισμού μεταξύ τους: (βλ. Suiker Unie κατά Επιτροπής, σκέψη 182 7 υποθέσεις 29-30/83 Cram και Rheinzink κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 1679).

(1) ΕΕ αριθ. L 195 της 7. 8. 1969, σ. 11.

(2) ΕΕ αριθ. L 230 της 18. 8. 1986, σ. 1.

(3) ΕΕ αριθ. L 74 της 17. 3. 1989, σ. 1.

(4) ΕΕ αριθ. L 74 της 17. 3. 1989, σ. 21.