Ανακοίνωση της Επιτροπής

της 7ης Ιουλίου 2000

σχετικά με την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί της ισόρροπης συμμετοχής των δύο φύλων στις επιτροπές και στις ομάδες εμπειρογνωμόνων που αυτή ιδρύει

(2000/C 203/03)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και ανδρών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων αποτελεί καίριο στοιχείο για την επίτευξη πραγματικής ισότητας γυναικών και ανδρών. Αναγνωρίζεται επίσης σταδιακά ως προαπαιτούμενο για τη δημοκρατία καθώς και για ένα θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία στο βαθμό που διαφορετικές ιδέες και αξίες εισέρχονται στη διαδικασία λήψης αποφάσεων οδηγώντας έτσι σε αποτελέσματα που λαμβάνουν υπόψη τα συμφέροντα και τις ανάγκες του συνόλου του πληθυσμού.

Η Κοινότητα υπήρξε από τους βασικούς υποστηρικτές της αλλαγής της θέσης των γυναικών στην κοινωνία και της εξασφάλισης του δικαιώματός τους για ισότητα. Η νομική αρχή της ίσης μεταχείρισης μεταξύ των φύλων αποτελεί θεμελιώδη αρχή της κοινοτικής νομοθεσίας. Η συνθήκη του Άμστερνταμ, που τροποποιεί τη συνθήκη για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οδηγεί την Κοινότητα πέρα από την εγγύηση της τυπικής ισότητας, σε μια πιο δραστήρια προσέγγιση για την επίτευξη της άρσης της ανισότητας και της προώθησης της ισότητας μεαξύ γυναικών και ανδρών(1) σε όλες τις Κοινοτικές πολτικές. Επιτρέπει επίσης στα κράτη μέλη την έγκριση μέτρων θετικής δράσης για τη διασφάλιση της πλήρους ισότητας στην πράξη μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η ένταξη της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως αποτελεσματική στρατηγική για την προώθηση της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών και η συνθήκη για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ενισχύει την προσέγγιση αυτή. Ο ίσος αριθμός γυναικών και ανδρών στα όργανα λήψης των αποφάσεων είναι το κατάλληλο μέσο για την επίτευξη μιας πολιτικής η οποία θα λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου.

Η πλατφόρμα δράσης της τέταρτης παγκόσμιας διάσκεψης του ΟΗΕ για τις γυναίκες, που πραγματοποιήθηκε το 1995 στο Πεκίνο και στην οποία δεσμεύθηκαν όλα τα κράτη μέλη, αναγνώριζε ότι η έλλειψη ισόρροπης συμμετοχής γυναικών και ανδρών στη λήψη αποφάσεων οδηγούσε σε δημοκρατικό έλλειμμα.

2. ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Πέντε κράτη μέλη διαθέτουν νομικά δεσμευτικές διατάξεις όσον αφορά τη σύνθεση των επιτροπών. Στην Αυστρία, η αριθμητική εκπροσώπηση των γυναικών και των ανδρών σε επιτροπές πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τις αρχές. Στο Βέλγιο, οι συμβουλευτικές επιτροπές μπορούν να γνωμοδοτούν μόνον εάν ένα μέγιστο ποσοστό δύο τρίτων των μελών είναι του ιδίου φύλου, εκτός αν προβλέπεται ειδική παρέκκλιση από το Υπουργείο Ίσων Ευκαιριών. Στη Δανία υπάρχει η υποχρέωση για ισάριθμες υποψηφιότητες γυναικών και ανδρών για διορισμό σε δημόσιες επιτροπές, ενώ στη Φινλανδία οι γυναίκες πρέπει να ανέρχονται σε ποσοστό έως 40 % των μελών επιτροπών. Η Γερμανία, όπως και η Σουηδία, παρέχει ένα σύστημα διπλής υποψηφιότητας. Η νορβηγική νομοθεσία επιβάλλει μια ελάχιστη ισορροπία φύλων στις επιτροπές της τάξης του 40 % για κάθε φύλο και στην Ισλανδία ορίζεται ένα 30 %.

3. ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Με στόχο την αντιμετώπιση της υποεκπροσώπησης των γυναικών, η οποία συνιστά δημοκρατικό έλλειμμα και ανεπαρκή αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση(2) στις 2 Δεκεμβρίου 1996, για την ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και ανδρών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων μέσω:

- μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την προώθηση της ισόρροπης συμμετοχής γυναικών και ανδρών,

- εκστρατειών ευαισθητοποίησης,

- της συλλογής δεδομένων,

- της ενθάρρυνσης των παραδειγμάτων ορθής πρακτικής, και

- της προώθησης της ισόρροπης εκπροσώπησης γυναικών και ανδρών σε όλα τα επίπεδα των κυβερνητικών οργάνων και επιτροπών.

Ο γενικός στόχος της σύστασης του Συμβουλίου ήταν η ενθάρρυνση των κρατών μελών για την προώθηση της πιο ισορροπημένης συμμετοχής των γυναικών και των ανδρών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και για την έγκριση συγκεκριμένων μέτρων για την επίτευξη του στόχου αυτού. Η σύσταση απευθυνόταν και στα κοινοτικά όργανα ή οργανισμούς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοίμασε έκθεση(3) για την εφαρμογή της σύστασης του Συμβουλίου που αποκαλύπτει ότι, παρά τα πολυάριθμα μέτρα που ενέκριναν τα κράτη μέλη, η υποεκπροσώπηση των γυναικών τόσο σε κυβερνήσεις, κοινοβούλια, και επιτροπές προετοιμασίας αποφάσεων όσο και στα υψηλότερα επίπεδα της αγοράς εργασίας, δεν άλλαξε σημαντικά από την έγκριση της σύστασης το 1996.

Μια προκαταρκτική μελέτη των επιτροπών που πραγματοποίησε η Επιτροπή στη Γενική Διύθυνση Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων αποκάλυψε ότι οι γυναίκες αποτελούν γενικά μειοψηφία, εκτός από επιτροπές που ασχολούνται με την ελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων και τις ίσες ευκαιρίες μεταξύ γυναικών και ανδρών(4).

4. Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι πρέπει να σημειώσει μεγαλύτερη πρόοδο στην επίτευξη μεγαλύτερης ισορροπίας των φύλων στις επιτροπές και ομάδες εμπειρογνωμόνων της ώστε να υπάρξει και μεγαλύτερη ισορροπία στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και για το σκοπό αυτό ενέκρινε απόφαση(5) σχετικά με την ισορροπία μεταξύ των φύλων στις ομάδες και επιτροπές εμπειρογνωμόνων που ορίζει. Για την πρόοδο πέρα από την απλή άρση των υφιστάμενων ανισοτήτων και για την ενεργό προώθηση της ισότητας, η Επιτροπή προτείνει τόσο οι υφιστάμενες όσο και οι νέες επιτροπές να είναι ισόρροπες όσον αφορά το φύλο.

Η σύσταση του Συμβουλίου δεν διευκρινίζει τον όρο "ισόρροπη συμμετοχή". Παρά το ότι οι σκανδιναβικές χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο στοχεύουν σε συμμετοχή 50 %, οι περισσότερες χώρες θεωρούν ότι ένα ποσοστό συμμετοχής τουλάχιστον 30 % αποτελεί το απαραίτητο ποσοστό με βάση το οποίο γυναίκες και άνδρες μπορούν να ασκήσουν πραγματική επιρροή. Η Επιτροπή αποφάσισε να ορίσει μεσοπρόθεσμα ένα ποσοστό 40 % ως ελάχιστο επίπεδο συμμετοχής γυναικών και ανδρών σε επιτροπές και ομάδες εμπειρογνωμόνων.

Το ποσοστό αυτό του 40 % επιλέχθηκε επειδή αντιπροσωπεύει έναν καλό συμβιβασμό με τη διαδικασία που ακολούθησαν τα κράτη μέλη. Στο ποσοστό αυτό αντικατοπτρίζεται επίσης η διαδικασία που ακολουθεί η Επιτροπή όσον αφορά τη συμμετοχή των γυναικών σε όλες τις ομάδες, τις συνελεύσεις και τα συμβουλευτικά όργανα που επικουρούν την Επιτροπή στην εφαρμογή του πέμπτου προγράμματος πλαισίου για την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και τις δραστηριότητες επίδειξης (1999-2000). Η επιστήμη εντοπίστηκε ως τομέας στον οποίο οι γυναίκες παρουσίαζαν έντονη υποεκπροσώπηση, κατάσταση η οποία έπρεπε να επανορθωθεί τόσο προς όφελος των ίσων ευκαιριών γενικότερα, όσο και προς όφελος για την επίτευξη πλήρους ισορροπίας των φύλων.

Στόχος της Επιτροπής είναι η επίτευξη ισορροπίας των φύλων στις νεοδημιουργηθείσες ομάδες και επιτροπές εμπειρογνωμόνων μέσω του διορισμού μελών γυναικών και ανδρών κατά τη δημιουργία της ομάδας ή της επιτροπής εμπειρογνωμόνων. Για τις υφιστάμενες επιτροπές και ομάδες εμπειρογνωμόνων, όταν λήγουν οι θητείες των μελών ή όταν ένα μέλος πρέπει να αντικατασταθεί, η Επιτροπή στοχεύει στο διορισμό νέου μέλους εξασφαλίζοντας την ισορροπία των φύλων.

Κατά την εξέταση τρόπων αύξησης της ισορροπίας των φύλων στις ομάδες εμπειρογνωμόνων και στις επιτροπές της, η Επιτροπή αντιμετώπισε το πρόβλημα ότι ενώ διαθέτει επίσημα την εξουσία διορισμού σε αυτές τις ομάδες και επιτροπές, οι διορισμοί των μελών τους συνήθως γίνονται μέσω των κρατών μελών. Ορισμένες φορές διορίζει το ίδιο το κράτος μέλος, αλλά συχνά το κράτος μέλος απλώς προωθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποψηφιότητες προτεινόμενες από τους κοινωνικούς εταίρους, τις ΜΚΟ και τις επαγγελματικές οργανώσεις. Έτσι, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να προσπαθήσει να διορίσει μέλη στις ομάδες εμπειρογνωμόνων και στις επιτροπές ώστε να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ των φύλων, εάν οι υποψήφιοι που προωθούνται δεν αντανακλούν την ισορροπία των φύλων, η δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για διορισμό μελών με στόχο την επίτευξη της ισορροπίας μεταξύ των φύλων περιορίζεται σημαντικά.

Κατά συνέπεια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη και όλους τους οργανισμούς και οργανώσεις που είναι αρμόδιοι για την πρόταση υποψηφιοτήτων, να προωθούν τους άνδρες και τις γυναίκες υποψηφίους σε επαρκή αριθμό που να επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το διορισμό μελών για την επίτευξη ισορροπίας των φύλων στις ομάδες και στις Επιτροπές εμπειρογνωμόνων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να υποβάλλονται τέσσερις υποψηφιότητες για κάθε διορισμό μέλους και ο κατάλογος των ονομάτων να περιλαμβάνει τουλάχιστον έναν από κάθε φύλο. Αν οι κανόνες για τη δημιουργία μιας ομάδας ή επιτροπής εμπειρογνωμόνων απαιτούν εναλλασσόμενα μέλη, τότε οι υποψηφιότητες για τις θέσεις αυτές πρέπει να ακολουθούν την ίδια διαδικασία που ισχύει και για τα μέλη. Η ίδια διαδικασία πρέπει να εφαρμόζεται για τις υποψηφιότητες, όταν ένα μέλος μιας ομάδας ή επιτροπής εμπειρογνωμόνων αντικαθίσταται και με τον τρόπο αυτό η υφιστάμενη ισορροπία μεταξύ των φύλων βελτιώνεται. Στους τομείς στους οποίους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αρμόδια για τη διαδικασία πρότασης και διορισμού μελών στις ομάδες και στις επιτροπές εμπειρογνωμόνων, θα εξασφαλίσει ότι επιτυγχάνεται η ισορροπία μεταξύ των φύλων.

Πρέπει να γίνει σαφές ότι η Επιτροπή δεν προτίθεται να διορίσει υποψήφιους που δεν διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα χάριν της ισορροπίας μεταξύ των φύλων σε μια επιτροπή ή ομάδα εμπειρογνωμόνων. Ωστόσο, εάν τα μέλη ενός φύλου υποεκπροσωπούνται σε μια συγκεκριμένη επιτροπή ή ομάδα εμπειρογνωμόνων η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να καταβάλουν ιδιαίτερη προσπάθεια για το διορισμό μελών του φύλου αυτού με επαρκή προσόντα.

Μια τριετία ύστερα από την έγκριση της απόφασης, η Επιτροπή θα προετοιμάσει έκθεση για την εφαρμογή της, η οποία θα περιλαμβάνει στατιστικές για την ισορροπία των ομάδων και επιτροπών εμπειρογνωμόνων. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής που δεν έχουν βελτιώσει την ισορροπία των φύλων στις επιτροπές τους θα πρέπει να δώσουν εξηγήσεις για την κατάσταση αυτή. Με βάση την έκθεση αυτή, η Επιτροπή θα μπορέσει να αποφασίσει εάν χρειάζεται να ληφθούν περαιτέρω μέτρα.

(1) Άρθρο 3 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ.

(2) 96/694/ΕΚ (ΕΕ L 319 της 10.12.1996) (βλέπε παράρτημα Ι).

(3) COM(2000) 120 τελικό.

(4) Μελέτη των επιτροπών της ΓΔ Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων βλέπε ιστοχώρο http://europa.eu.int/comm/dg05/equ.opp/index-de.htm

(5) ΕΕ L 154 της 27.6.2000, σ. 34.