Απόφαση της Επιτροπής

της 14ης Δεκεμβρίου 1985

σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ

(IV/30.698 – ΕCS/Akzo Chemie)

(Το κείμενο στην ολλανδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(85/609/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ [1], όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ελλάδας, και ιδίως τα άρθρα 3 και 15,

την καταγγελία που απηύθηνε στην Επιτροπή στις 15 Ιουνίου 1982, σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17, η Engineering and Chemical Supplies (Epsom and Gloucester) Ltd, με έδρα στο Stonehouse, Gloucester, Ηνωμένο Βασίλειο, με σκοπό να διαπιστωθεί η παραβίαση του άρθρου 86 από την Akzo Chemie BV, με έδρα στο Amerstoort, Κάτω Χώρες,

την απόφαση της Επιτροπής, στις 8 Ιουνίου 1983, να κινήσει τη σχετική διαδικασία,

την απόφαση 83/462/ΕΟΚ της Επιτροπής της 29ης Ιουλίου 1983 σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ [2] που διατάσσει τη λήψη προσωρινών μέτρων, αφού έδωσε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις την ευκαιρία να διατυπώσουν τις απόψεις τους σχετικά με τις αιτιάσεις που έλαβε υπόψη η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17, και σύμφωνα με τον κανονισμό 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου [3],

μετά από διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας ότι:

Ι. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Εισαγωγή

(1) Η παρούσα απόφαση απορρέει από την αίτηση που υπέβαλε, βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού αριθ. 17, η Engineering and Chemical Supplies (Espom and Gloucester) Ltd που καλείται στο εξής ΕCS, μικρός παραγωγός οργανικού υπεροξειδίου του βενζοϋλίου, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η ECS ισχυρίστηκε ότι η Akzo Chemie BV (Akzo Chemie) που αποτελεί μέρος του μεγάλου πολυεθνικού ομίλου Akzo, παραβιάζοντας το άρθρο 86 της συνθήκης ΕΟΚ, έχει καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση που κατέχει στην αγορά οργανικών υπεροξειδίων της Κοινότητας. Η σύμφωνα με τους ισχυρισμούς καταχρηστική συμπεριφορά περιλάμβανε την εφαρμογή πολιτικής επιλεκτικής μείωσης τιμών και πολιτικής πωλήσεων σε τιμές κάτω του κόστους με στόχο να ζημιωθούν οι εργασίες της ΕCS και να αποκλεισθεί αυτή ως ανταγωνιστής. Η ECS υποστήριξε ότι αυτή η τακτική επιβολής τιμών αποκλεισμού είχε συγκεντρωθεί σε μια σχετικά ειδική υποκατηγορία της αγοράς (όσον αφορά την χρήση πρόσθετων ουσιών για άλευρα) στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, που τότε υπερέβαιναν το ήμισυ του κύκλου εργασιών της ΕCS, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να χρηματοδοτήσει τη σχεδιαζόμενη επέκταση της στην κατά πολύ ευρύτερη κοινοτική αγορά, η οποία αφορά τα οργανικά υπεροξείδια που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία πλαστικών.

(2) Η συμπεριφορά την οποία κατήγγειλε η ΕCS άρχισε, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, στα τέλη του 1979, όταν αντιπρόσωποι της Αkzo Chemie BV και της θυγατρικής της στο Ηνωμένο Βασίλειο Αkzo Chemie UK Ltd [4] επισκέφθηκαν την ΕCS και απείλησαν αντίποινα στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα, εκτός αν η ΕCS συμφωνούσε να εγκαταλείψει την αγορά πολυμερών (ή "πλαστικών", και ειδικότερα τις εξαγωγές από το Ηνωμένο Βασίλειο στη Γερμανία. Η ΕCS υπεστήριξε ότι, παρά την άμεση λήψη προσωρινών μέτρων που διέταξε το High Court του Λονδίνου, η Αkzo είχε αργότερα θέσει σε εφαρμογή τις απειλές της και είχε προσπαθήσει να θέσει εκτός αγοράς την ΕCS με συστηματική και πολυέξοδη εκστρατεία μείωσης των τιμών. Η Επιτροπή διενήργησε έρευνες βάσει του άρθρου 14 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση στην Αkzo Chemie και στην Αkzo UK, τον Δεκέμβριο 1982, και μερικούς μήνες αργότερα εξέδωσε απόφαση για τη λήψη προσωρινών μέτρων, με την οποία επέβαλε στη θυγατρική του Ηνωμένου Βασιλείου να επιστρέψει στα επίπεδα κέρδους τα οποία εφάρμοζε πριν διατυπωθούν και πραγματοποιηθούν οι, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, απειλές.

(3) Η Αkzo Chemie δεν προσέφυγε στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για την ακύρωση της απόφασης για τα προσωρινά μέτρα, αλλά στην παρούσα διαδικασία έχει έντονα αμφισβητήσει όχι μόνον τα πραγματικά αποδεικτικά στοιχεία που προμηθεύτηκε η Επιτροπή αλλά επίσης την εφαρμογή, ως προς τα στοιχεία αυτά, των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΟΚ.

Οι επιχειρήσεις

(4) Η Αkzo Chemie και οι θυγατρικές της συνιστούν τον ειδικό κλάδο χημικών του μεγάλου ολλανδικού πολυεθνικού ομίλου χημικών και ινών Αkzo NV. Ο όμιλος Αkzo NV είχε, το 1984, συνολικό παγκόσμιο κύκλο εργασιών 16520 εκατομμύρια φιορίνια (6608 εκατομμύρια ΕCU) και καθαρά κέρδη 752 εκατομμύρια φιορίνια (300 εκατομμύρια ΕCU).

Το 1984, ο καθαρός κύκλος εργασιών της Αkzo Chemie και των θυγατρικών της, σε ειδικά χημικά προϊόντα, ήταν 2498 εκατομμύρια φιορίνια (1000 εκατομμύρια ΕCU). Η ετήσια έκθεση της Αkzo NV για το 1984 αναφέρει ότι τα χημικά είδη κατεργασίας για τη βιομηχανία πολυμερών (κυρίως οργανικά υπεροξείδια) συνέβαλαν σε "εξαιρετικό" βαθμό στην αύξηση των εσόδων.

Οι πωλήσεις οργανικών υπεροξειδίων της Αkzo Chemie, κατά τη διάρκεια του 1984, ήταν ... εκατομμύρια φιορίνια (... εκατομμύρια ΕCU) [5].

(5) Η Αkzo UK είναι θυγατρική κατά πλήρη ιδιοκτησία της Αkzo Chemie. Είναι υπεύθυνη για τις εργασίες που αφορούν ειδικά χημικά προϊόντα της Αkzo Chemie στο Ηνωμένο Βασίλειο και οι δραστηριότητές της αφορούν τόσο την παραγωγή όσο και την εμπορία. Εκτός του ότι αποτελεί ένα από τα πολλά κέντρα παραγωγής, στην Κοινότητα, οργανικών υπεροξειδίων για τη βιομηχανία πολυμερών της Αkzo, η Αkzo UK παρασκευάζει επίσης ενώσεις υπεροξειδίου του βενζοϋλίου, που χρησιμοποιούνται ως λευκαντικά στη βιομηχανική παραγωγή άρτου, μαζί με άλλες πρόσθετες στο άλεσμα ή στα άλευρα ουσίες.

Η Αkzo UK είχε, το 1984, συνολικό κύκλο εργασιών 65 εκατομμύρια λίρες στερλίνες (110 εκατομμύρια ΕCU). Οι εργασίες της στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα (στο Ηνωμένο Βασίλειο και αλλού) αφορούσαν συνολικές πωλήσεις ... λιρών στερλινών (... εκατομμύρια ΕCU).

(6) Η ΕCS είναι μικρή ιδιόκτητη εταιρεία που ιδρύθηκε το 1969 από ένα πρώην υπάλληλο της Νovadel, εταιρείας που αργότερα απορροφήθηκε από την Αkzo UK για να δημιουργηθεί η μονάδα παραγωγής της πρόσθετων ουσιών για άλευρα. Η κυριότερη δραστηριότητα της ΕCS ήταν αρχικά η κατασκευή και η εμπορία πρόσθετων ουσιών για άλευρα, περιλαμβανομένων των λευκαντικών υλών που βασίζονται στο υπεροξείδιο του βενζοϋλίου, αλλά από το 1979 παράγει επίσης υπεροξείδιο του βενζοϋλίου που χρησιμοποιείται ως καταλύτης στη βιομηχανία πολυμερών (πρόκειται για την εφαρμογή στα "πλαστικά"). Η ΕCS κατέχει από το 1981 μερίδιο πλειοψηφίας στην Ρergan, εταιρεία εγκατεστημένη στη Γερμανία που τώρα λειτουργεί ως αντιπρόσωπός της για την πώληση στην ηπειρωτική Ευρώπη των "καταλυτών έναρξης" για την παραγωγή οργανικού υπεροξειδίου.

Τα προϊόντα

(7) Τα οργανικά υπεροξείδια είναι ειδικά χημικά προϊόντα που παρασκευάζονται από την αντίδραση του σχετικού αρχικού προϊόντος με υπεροξείδιο του υδρογόνου (Η2O2)· η ίδια η Αkzo δεν παρασκευάζει υπεροξείδιο του υδρογόνου, αλλά αποτελεί ένα από τους μεγαλύτερους πελάτες για το προϊόν αυτό στην Κοινότητα.

Οι κυριότερες χρήσεις των οργανικών υπεροξειδίων σχετίζονται με τη βιομηχανία πολυμερών. Τα οργανικά υπεροξείδια λειτουργούν ως "καταλύτες έναρξης" σε διάφορες αντιδράσεις: αντίθετα από τους πραγματικούς καταλύτες, αυτοί καταναλώνονται πλήρως στη διάρκεια της χημικής διαδικασίας.

Στη βιομηχανία πολυμερών, οι κυριότεροι τομείς στους οποίους εφαρμόζονται είναι:

- καταλύτες έναρξης για τον πολυμερισμό ή τον συνπολυμερισμό μονομερών βινυλίου (π.χ. ΡVC, LdPE, πολυστυρένιο),

- συντηρητικά για ελαστομερή και ρητίνες,

- μέσα σχηματισμού πλέγματος για το αιθυλένιο/προπυλένιο και το συνθετικό καουτσούκ ή τις σιλικόνες.

(8) Ο πρώτος τομέας εφαρμογής στη βιομηχανία πολυμερών (ονομαζόμενος από την Αkzo τομέας "προϊόντων υψηλού πολυμερισμού" αφορά το 40 % της κατανάλωσης και εδώ οι πελάτες αποτελούν τους κυριότερους παραγωγούς θερμοπλαστικών χονδρικής αγοράς.

Σχεδόν ίση σημασία κατέχει η "συντήρηση" με πολυμερισμό ακόρεστων ρητινών πολυεστέρα (τομέας "ακόρεστου πολυεστέρα"). Οι ρητίνες αυτές συντηρούνται με ενισχυτικά μέσα όπως ίνες υάλου, για τη χρησιμοποίησή τους στην παραγωγή κυτών πλοίων, στην επισκευή αμαξωμάτων, σε ηλεκτρολογικά εξαρτήματα, κλπ.

Η τρίτη χρήση των οργανικών υπεροξειδίων (που αφορά το 10 % περίπου της παραγωγής) είναι ο τομέας σχηματισμού πλέγματος (cross-linking). Τα πολυμερή σχηματισμού πλέγματος χρησιμοποιούνται ειδικότερα για την παρασκευή ενισχυμένων επιστρώσεων για εξαρτήματα αυτοκινήτων.

(9) Στη βιομηχανία πολυμερών δεν υπάρχουν, ή δεν υπάρχουν άμεσα διαθέσιμα, υποκατάστατα των οργανικών υπεροξειδίων για τις εφαρμογές που αφορούν τα προϊόντα υψηλού πολυμερισμού και του ακόρεστου πολυεστέρα. Στον τρίτο τομέα (με σχετικά μικρή χρήση) πάντως, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν προϊόντα θείου ως υποκατάστατα των οργανικών υπεροξειδίων κατά τον σχηματισμό πλέγματος του συνθετικού καουτσούκ. Οι ενώσεις θείου έχουν πλεονέκτημα ως προς την τιμή έναντι των οργανικών υπεροξειδίων, αλλά δεν κατέχουν πάντοτε τα απαιτούμενα τεχνικά χαρακτηριστικά και άρα δεν συνιστούν πλήρη υποκατάστατα.

Υπάρχουν και άλλες διαφόρων ειδών και περιορισμένης σημασίας χρήσεις των οργανικών υπεροξειδίων, όπως οξειδωτικοί παράγοντες και ενδιάμεσα προϊόντα για τη σύνθεση καλλυντικών και φαρμακευτικών ειδών.

(10) Το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου αποτελεί το κυριότερο οργανικό υπεροξείδιο από την άποψη της παραγωγής και της ποικιλίας των χρήσεών του. Μαζί με το υπεροξείδιο λαυροϋλίου και το υπεροξείδιο ισοενεανοϋλίου είναι προϊόν γενικότερης χρήσης και εφαρμογής στη βιομηχανία πολυμερών και χρησιμοποιείται ευρέως τόσο για τα προϊόντα υψηλού πολυμερισμού όσο και για τη συντήρηση του πολυεστέρα. Χρησιμοποιείται επίσης ως ενεργό συστατικό για προϊόντα περιποίησης του δέρματος. Στο πλαίσιο της παρούσας υπόθεσης, αποτελεί επίσης τον προτιμώμενο λευκαντικό παράγοντα των αλεύρων. Ακριβώς σε αυτήν την ειδική χρήση του (που περιορίζεται, στα πλαίσια της Κοινότητας, μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλαν δία) συγκέντρωσε την προσοχή της η ΕCS πριν από την εξάπλωση του ενδιαφέροντός της στον ευρύτερο τομέα των πλαστικών, το 1979.

Άλλα οργανικά υπεροξείδια είναι ειδικά προϊόντα χαμηλού όγκου, των οποίων η παραγωγή μερικές φορές ανέρχεται μόνο σε μερικούς τόνους κατ' έτος. Υπάρχει μια αυξανόμενη τάση για "επί μέτρω" προϊόντα που συνεπάγονται σημαντικό βαθμό έρευνας και τεχνικής συνεργασίας, μεταξύ του παραγωγού και του καταναλωτή, ώστε να παραχθεί προϊόν κατάλληλο για την αντιμετώπιση των αναγκών των μεμονωμένων πελατών.

Η αγορά των οργανικών υπεροξειδίων και η Φέση της Αkzo

(11) Από τα εσωτερικής χρήσης έγγραφα της Αkzo Chemie φαίνεται ότι η επιχείρηση αυτή θεωρεί τον τομέα των "καταλυτών έναρξης" ως μεμονωμένη αγορά, μολονότι, για "καθαρά πραγματιστικούς" λόγους, οι σχετικές εργασίες κατανέμονται σε διάφορα τμήματα, σύμφωνα με τους τρεις κυριότερους τομείς χρήσης τους.

(12) Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Αkzo Chemie, η παγκόσμια αγορά οργανικών υπεροξειδίων ανερχόταν, το 1981, σε 900 περίπου εκατομμύρια φιορίνια (325 εκατομμύρια ΕCU) από τα οποία ο όμιλος Αkzo, και οι συνεργαζόμενες με αυτόν εταιρείες, κατείχαν λίγο παραπάνω από το ένα τρίτο.

Στη δυτική Ευρώπη (που είναι κάπως ευρύτερη γεωγραφική αγορά από την Κοινότητα, επειδή περιλαμβάνει ορισμένες περιφερειακές χώρες όπου επίσης λειτουργεί η Αkzo), η αγορά των οργανικών υπεροξειδίων ανέρχεται σε 160 εκατομμύρια ΕCU κατ' έτος.

Σε αυτή τη γενικότερη ευρωπαϊκή αγορά, η Αkzo Chemie υπολογίζει το μερίδιό της σε 50 % περίπου. Το μερίδιο αυτό έχει παραμείνει σταθερό στη διάρκεια αρκετών ετών και όντως αποτελεί ένα από τους δεδηλωμένους εμπορικούς στόχους της Αkzo να διατηρήσει το μερίδιο που κατέχει στην αγορά στο επίπεδο αυτό. (Άλλο εσωτερικό έγγραφο της Αkzo Chemie τοποθετεί το μερίδιό της στην αγορά της Ευρώπης, περιλαμβανομένων των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών κρατικού εμπορίου, σε 55 %.)

Αν θεωρήσουμε μεμονωμένα τους διάφορους τομείς εφαρμογών, το μερίδιο της Αkzo στην αγορά είναι σχεδόν της ίδιας τάξεως σε κάθε τομέα. Στον τομέα των προϊόντων υψηλού πολυμερισμού (ΗΡ) το μερίδιό της στην αγορά μεταξύ 1979 και 1982 ήταν μόλις κατώτερο από 50 % και στον τομέα του ακόρεστου πολυεστέρα (UΡ) περίπου 55 %. Η Αkzo αποτελεί τον κυριότερο παραγωγό, με μεγάλη διαφορά από τους επόμενους, οργανικών υπεροξειδίων στην Κοινότητα, για χρήση στον τομέα του σχηματισμού πλέγματος.

Στα μεμονωμένα κράτη μέλη, σύμφωνα με υπολογισμούς της ίδιας της Αkzo, για τον τομέα ΗΡ το κατώτερο μερίδιό της σε εθνική αγορά ήταν το ... % στο Ηνωμένο Βασίλειο και το ανώτερο το ... % στην Ιταλία· για τον τομέα UΡ, το κατώτερο μερίδιό της ήταν στην Ιταλία και το ανώτερο —... %— στις Κάτω Χώρες.

(13) Τα μερίδια στην αγορά των άλλων κυριότερων παραγωγών οργανικών υπεροξειδίων στη δυτική Ευρώπη έχουν επίσης παραμείνει σταθερά στη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών. Η ομάδα Interox, της κοινοπραξίας Solvay-Laporte βρίσκεται σε δεύτερη θέση στην Ευρώπη με ... % περίπου η επιχείρηση Lucidol/Superox, που ανήκει σε συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών, διαθέτει το ... % ακολουθείται από ορισμένο αριθμό άλλων παραγωγών όπως η Kenograd (Σουηδία) και η Chimie de France (... %).

Κατά την άποψη της Akzo, ο δεύτερος παραγωγός, δηλαδή η Interox, κατέχει ισχυρή θέση στον τεχνικό τομέα, αλλά δεν μπορεί, λόγω σχετικά αδύναμης οργάνωσης του τομέα προώθησης των προϊόντων στην αγορά (marketing), να χρησιμοποιήσει το πλεονέκτημα αυτό για ν' αυξήσει το μερίδιό της στην αγορά.

(14) Τα έγγραφα της Akzo Chemie εμφανίζουν ότι η ίδια θεωρεί τον εαυτό της πως κατέχει την "υπερέχουσα θέση" στα οργανικά υπεροξείδια και αποδίδει την δύναμή της αυτή σε παράγοντες όπως:

i) ισχυρή οργάνωση εμπορικού και τεχνικού marketing,

ii) ευρύ και σχεδόν πλήρες φάσμα προϊόντων (περισσότερα από 100 σε σύγκριση με τα 40 της Interox),

iii) πρωτοποριακές γνώσεις στο σημαντικό τομέα της ασφάλειας και της τοξικολογίας,

iv) εξάπλωση της παραγωγής και κάλυψη της αγοράς,

ν) προσπάθειες στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης,

vi) εφαρμογή τεχνογνωσίας (know-how).

Σε ορισμένα εσωτερικά έγγραφα που προμηθεύτηκε η Επιτροπή από την Akzo Chemie τονίζεται η πρωτοποριακή ή υπερέχουσα θέση της Akzo, όπως επίσης και η ανάγκη που έχει γίνει αντιληπτή, να διατηρήσει στο 50 % το μερίδιό της στην αγορά "με όλα τα μέσα".

Η Akzo Chemie διαθέτει εγκαταστάσεις παραγωγής οργανικών υπεροξειδίων στις Κάτω Χώρες, στο Βέλγιο, στη Γερμανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Πωλεί τα προϊόντα αυτά σε όλα τα κράτη μέλη της και μεταξύ των πελατών της περιλαμβάνονται όλοι οι κυριότεροι παραγωγοί πολυμερών χονδρικής αγοράς.

Η αγορά πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία

(15) Η χρησιμοποίηση του κυριότερου οργανικού υπεροξειδίου –του υπεροξειδίου βενζοϋλίου– ως λευκαντικού κατά την επεξεργασία των αλεύρων περιορίζεται στην Κοινότητα, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία [6]. Αυτά είναι και τα μόνα κράτη μέλη στα οποία η χρήση του επιτρέπεται βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας. Πάντως, χρησιμοποιείται, για το σκοπό αυτό, στην Βόρειο και Νότιο Αμερική, στη Μέση Ανατολή, στην Ιαπωνία, στην Αυστραλία και σε ορισμένα μέρη της Αφρικής.

Τόσο η Akzo UK όσο και η ECS εξυπηρετούν τις υπερπόντιες αγορές.

Το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου αποτελεί το μόνο, σύμφωνα με την νομοθεσία του Ηνωμένου Βασιλείου (United Kingdom Flour Regulation), επιτρεπόμενο λευκαντικό παράγοντα. 'Αλλα προϊόντα, που επιτρέπονται ή επιβάλεται να προστεθούν στα άλευρα για συγκεκριμένες χρήσεις στη βιομηχανική διαδικασία παραγωγής άρτου είναι:

- τα βελτιωτικά – βρωμικό κάλιο, ασκορβικό οξύ, και αζωδικαρβοναμίδιο, που χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση του γλουτενίου στο μαλακό σίτο, που χρησιμοποιείται γενικότερα στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία,

- α-αμυλάση από μύκητες, που χρησιμοποιείται για να βελτιωθεί η διόγκωση της αρτομάζας,

- μέσα εμπλουτισμού – βιταμίνη Β1, νικοτινικό οξύ και ανηγμένος σίδηρος, υπολείμματα από τη νομοθεσία της εποχής του πολέμου, σύμφωνα με την οποία οι αλευροποιοί ήταν υποχρεωμένοι να προσθέτουν ορισμένα θρεπτικά στοιχεία στα άλευρα.

(16) Το μεγαλύτερο μέρος του άρτου που παρασκευάζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία σε εμπορική κλίμακα, παράγεται με την μέθοδο "Chorleywood" βάσει της οποίας συχνά προστίθενται βελτιωτικά στο στάδιο του ψησίματος μάλλον, παρά στο στάδιο παραγωγής των αλεύρων. Πρόσθετες ουσίες στά άλευρα, εκτός από τα λευκαντικά, μπορούν έτσι να προστεθούν στην αρτομάζα από τον αρτοποιό, όπως μπορούν επίσης να αναμιχθούν στα άλευρα από τον αλευροποιό.

Τα προϊόντα διατίθενται σε διάφορους βαθμούς περιεκτικότητας, ανάλογα με τις απαιτήσεις του πελάτη. Το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου πωλείται με περιεκτικότητα 16 % ή 20 %, σε μείγμα με αδρανή έκδοχα. Το βρωμικό κάλιο κανονικά πωλείται σε μύλους, έτοιμο προς χρήση, με περιεκτικότητα 6 % και 10 %, αλλά επίσης και με υψηλότερα ποσοστά – 20 %, 50 % ή 95 %– για μείξη του από τον πελάτη ή για να προστεθεί στην αρτομάζα.

(17) Στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία υπάρχουν μόνο τρεις προμηθευτές πλήρους, ή σχεδόν πλήρους, σειράς πρόσθετων ουσιών για τα άλευρα: η Akzo UK, η ECS και ένας τρίτος προμηθευτής, η Diaflex. Η Akzo UK και η ECS παράγουν, και οι δύο, το δικό τους συμπυκνωμένο υπεροξείδιο βενζοϋλίου (που χρησιμοποιείται ως καταλύτης έναρξης στον τομέα των πλαστικών καθώς και για τα άλευρα) από χλωρίδιο του βενζοϋλίου και υπεροξείδιο του υδρογόνου. Ειδικά για την χρήση του στα άλευρα, προσθέτουν κατόπιν τα αδρανή έκδοχα. Η Diaflex παρήγαγε κατά διαλείμματα συμπυκνωμένο υπεροξείδιο του βενζοϋλίου και τώρα αγοράζει όλες τις ποσότητες αυτού του προϊόντος, που έχει ανάγκη, από την Akzo UK, το οποίο και αναμειγνύει με σκοπό να παράγει ένωση για την επεξεργασία των αλεύρων.

Οι παραγωγοί πρόσθετων ουσιών στα άλευρα αγοράζουν το βρωμικό κάλιο και άλλους βελτιωτές χύμα από άλλους παραγωγούς και τα αναμειγνύουν με αδρανή έκδοχα με απλή διαδικασία μείξεως, ώστε να επιτύχουν τον κατάλληλο βαθμό πυκνότητας.

Τα μέσα εμπλουτισμού (μείγματα βιταμινών) αποτελούν επίσης απλές αναμείξεις, που παρασκευάζονται από αγορασμένα συμπυκνώματα και έκδοχα, αλλά τόσο η Akzo UK όσο και η ECS έρχονται μερικές φορές σε συμφωνία με τους αλευροποιούς, σύμφωνα με την οποία οι αλευροποιοί προμηθεύουν τα δικά τους άλευρα σε τιμή κόστους για την πρόσμειξή τους με συμπυκνωμένα μέσα εμπλουτισμού, ώστε να προκύπτει το απαιτούμενο τελικό προϊόν.

Τα λευκαντικά μέσα και οι βελτιωτές διατίθενται μόνο από την Akzo UK, την ECS και την Diaflex. Μεγάλοι πελάτες της Akzo UK μπορούν να αγοράζουν ορισμένους ή όλους τους βελτιωτές τους από την Akzo UK σε συμπυκνωμένη μορφή και να τους αναμειγνύουν κατόπιν, για να επιτύχουν τον κατάλληλο βαθμό συμπύκνωσης.

Η Akzo UK, η ECS και η Diaflex διαθέτουν, ή τουλάχιστον διέθεταν στο παρελθόν, μέσα εμπλουτισμού σαν μέρος του φάσματος πρόσθετων προϊόντων στα άλευρα που παρήγαγαν και, στη δεκαετία 1970, η Akzo UK κατείχε το 90 % περίπου αυτών των εργασιών. Εντούτοις, επειδή το τελικό προϊόν μπορεί να παραχθεί σχετικά εύκολα χωρίς να χρησιμοποιείται συγκεριμένο know-how, τούτο οδήγησε ορισμένους να συμμετάσχουν στην αγορά και μείωσε τα περιθώρια κέρδους. Από το 1976, η Akzo UK είχε στην ουσία παύσει να προμηθεύει μέσα εμπλουτισμού, τα οποία απλώς αγόραζε για μεταπώλησή τους, εφόσον τούτο ήταν αναγκαίο, "σαν παροχή υπηρεσίας στους πελάτες".

(18) η Akzo UK είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία. Το 1982 υπολόγιζε ότι το μερίδιό της στην αγορά λευκαντικών μέσων του Ηνωμένου Βασιλείου (που αποτελούν την κυριότερη πρόσθετη ουσία για άλευρα) ανερχόταν σε 52 %, το μερίδιο της ECS σε 35 % και το μερίδιο της Diaflex μόνο σε 13 %.

Λόγω διαφορών όσον αφορά το βαθμό πυκνότητας και άλλους παράγοντες, η σύγκριση των απόλυτων αριθμών σε τόνους όλων των πρόσθετων ουσιών για άλευρα που έχουν διατεθεί θα οδηγούσε σε λανθασμένες εντυπώσεις όσον αφορά τα μερίδια της αγοράς και, κατά συνέπεια, η Επιτροπή ζήτησε και έλαβε λεπτομέρειες όσον αφορά την αξία των πωλήσεων πρόσθετων ουσιών για άλευρα που πραγματοποίησαν η Akzo UK και η ECS, από το 1979 έως το 1984, στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία αφενός και σε παγκόσμιο επίπεδο αφετέρου.

Τα στοιχεία αυτά αποδεικνύουν ότι, από το 1979 έως το 1984, οι πωλήσεις της ECS στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία μειώθηκαν κατά την αξία τους από... σε... λίρες στερλίνες, ένω οι πωλήσεις της Akzo UK αυξήθηκαν από ... σε ... λίρες στερλίνες, παρά την σημαντική πτώση που εμφάνισαν τα επίπεδα τιμών.

Οι συνολικές πωλήσεις της Akzo UK, σε παγκόσμιο επίπεδο, για πρόσθετες ουσίες στα άλευρα έχουν σχεδόν διπλασιασθεί (από ... λίρες στερλίνες το 1979 σε ... λίρες στερλίνες το 1984). Οι παγκόσμιες πωλήσεις της ECS ήταν το 1979 ... και το 1984 ... λίρες στερλίνες. Οι συνολικές πωλήσεις της το 1984 ανέρχονταν μόλις στο 40 % περίπου των πωλήσεων της Akzo UK.

Λεπτομερή στοιχεία των πωλήσεων δεν είναι διαθέσιμα όσον αφορά την Diaflex, αλλά η Επιτροπή υπολογίζει ότι οι πωλήσεις της δεν υπερβαίνουν τις ... λίρες στερλίνες κατ' έτος στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, και άρα τα μερίδια της αγοράς διαμορφώνονται χονδρικά για το 1984 ως εξής: Akzo UK 55 %, ECS 30 %, Diaflex 15 %.

(19) Οι κυριότεροι πελάτες πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι οι τρεις σημαντικότεροι όμιλοι αλευρόμυλων: RHM, Spillers και Allied Mills (μέρος της Associated British Foods). Η RHM αποτελεί επίσης ένα από τους δύο μεγαλύτερους πελάτες στην Ιρλανδία. Αυτοί οι τρείς όμιλοι είναι, ως προς το μέγεθός τους, χονδρικά συγκρίσιμοι και, μέχρι το 1979, οπότε εγκατέλειψε ο Spillers τις εργασίες του στην παραγωγή άρτου, αποτελούσαν, και οι τρεις, τους πλέον σημαντικούς παραγωγούς λευκού άρτου, σε βιομηχανική κλίμακα (plant bakers), στο Ηνωμένο Βασίλειο. Είναι συνολικά οι αγοραστές του 85 % περίπου των πωλήσεων λευκαντικών μέσων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Οι "μεγάλοι ανεξάρτητοι" (δηλαδή αλευρόμυλοι ανεξάρτητοι από τους "τρεις μεγάλους" προμηθεύονται άλλα 10 % και οι "μικροί ανεξάρτητοι" παίρνουν το υπόλοιπο.

Άλλος σημαντικός πελάτης για άλλες πρόσθετες ουσίες για άλευρα (εκτός από το λευκαντικό μέσο είναι η British Arkady, παραγωγός "βελτιωτικών της αρτομάζας", που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία αρτοποιίας. Το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της σε βρωμικό κάλιο, αζωδικαρβοναμίδια και αμυλάση το αγοράζει σε συμπυκνωμένη μορφή από την Akzo UK.

(20) Παραδοσιακά τις εργασίες τού RHΜ κατανέμουν μεταξύ τους η Akzo UK και η Diaflex. Τον Spillers προμήθευε κυρίως η Akzo UK, και, κατά δεύτερο λόγο, η Diaflex, μέχρι το 1982. Η Akzo UK αποτελεί τώρα τον μόνο προμηθευτή του. Ο Allied Mills προμηθεύεται κυρίως από την ECS μέσω του κεντρικού πρακτορείου της για αγορές, το Provincial Merchants Ltd. Πριν ανακύψει η διαμάχη με την ECS, η Akzo UK προμήθευε απευθείας έναν από τους αλευρόμυλους του ομίλου Allied, αλλά από το 1982 έχει αποσπάσει από την ECS τις προμήθειες μερικών ακόμη μεμονωμένων αλευρόμυλων.

Η ECS κατείχε παλαιότερα τα δύο τρίτα των συναλλαγών με τους ανεξάρτητους και η Akzo UK το ένα τρίτο, αλλά μετά το 1982 έχουν αντιστραφεί τα αντίστοιχα μερίδιά τους.

Οι πελάτες της Akzo UK είναι κατά συνέπεια οι RHM και Spillers, μερικοί συγκεκριμένοι αλευρόμυλοι Allied, καθώς και ορισμένοι ανεξάρτητοι. Η Diaflex διενεργεί πωλήσεις στον RHM και σε μερικούς μικρούς πελάτες.

Η ECS δεν διενεργεί σημαντικές πωλήσεις πρόσθετων ουσιών για άλευρα σε αλευρόμυλους της Ιρλανδίας, οι οποίοι προμηθεύονται, από το Ηνωμένο Βασίλειο, από την Diaflex και την Akzo UK, υπεροξείδιο του βενζοϋλίου, περιεκτικότητος 20 %. Η τιμή στην Ιρλανδία είναι κανονικά η τιμή που ισχύει στο Ηνωμένο Βασίλειο για τον RHM, προσαυξημένη κατά ένα πρόσθετο ποσό για το επιπλέον κόστος μεταφοράς.

(21) Οι πελάτες προσπαθούν να καλύπτουν όλες τις ανάγκες τους σε πρόσθετες ουσίες για άλευρα από έναν προμηθευτή και, ακόμη και άν διαθέτουν ένα δευτερεύοντα προμηθευτή, λαμβάνουν και από τους δύο ένα, όσο το δυνατόν πληρέστερο, φάσμα προϊόντων. Τα λευκαντικά, οι βελτιωτές και η αμυλάση πωλούνται όλα σε διάφορες τιμές, αλλά το σύνολο των προϊόντων προσφέρεται σαν "πακέτο" και εναπόκειται στον πελάτη να εκτιμήσει συνολικά κατά πόσον αυτό αποτελεί ελκυστική προσφορά ή όχι. Οι πελάτες μπορούν να προμηθευτούν τα μέσα εμπλουτισμού (βιταμίνες) από άλλες πηγές, αλλά το γεγονός ότι ένας από τους παραγωγούς περιλαμβάνει τα μείγματα βιταμινών στο πακέτο, μαζί με τις άλλες πρόσθετες ουσίες για άλευρα, και τα διαθέτει με πλεονεκτική τιμή, μπορεί να αποδειχθεί αποφασιστικός παράγοντας για να κερδίσει όλες τις παραγγελίες του πελάτη.

(22) Για τους παραγωγούς πρόσθετων ουσιών για άλευρα, αποτελούσε συνήθη πρακτική, πριν ανακύψει η διαφορά μεταξύ της ECS και της Akzo, va πραγματοποιούν "βοηθητικές" παραδόσεις ή παραδόσεις "συμπαραγωγού" μεταξύ τους, για να αντιμετωπίζουν οποιαδήποτε πρόσκαιρη πτώση της παραγωγής ή να καλύπτουν τις ανάγκες ενός παραγωγού για προϊόν που ο ίδιος δεν παρασκεύαζε. Έτσι, η Akzo UK προμήθευε την ECS, κατά ένα μέρος των αναγκών της, σε υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 16 % και αγόραζε από την ECS μείγματα βιταμινών. Μέχρι σήμερα, η Akzo προμηθεύει την Diaflex, για μεγάλο τμήμα, αν όχι το σύνολο, των αναγκών της, σε χύμα υπεροξείδιο του βενζοϋλίου.

Οι τιμές των πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο, πριν από τη διαφορά

(23) Πριν ανακύψει η διαφορά μεταξύ της ECS και της Akzo στα τέλη του 1979, οι τιμές των πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο ανέρχονταν σταθερά, με τακτικές αυξήσεις ύψους 10 %. Η ίδια η Akzo δηλώνει στην απάντησή της στην έκθεση αιτιάσεων ότι "στη διάρκεια της περιόδου πριν από την διαδικασία ενώπιον του High Court, οι τιμές των πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο ανέρχονταν σταθερά" και περιγράφει την αγορά πριν από το 1980, ως αγορά που χαρακτηρίζεται από "σταθερές, συνεχώς αυξανόμενες τιμές".

Στις αυξήσεις αυτές δεν υπήρχε εμφανής αντίδραση εκ μέρους των πελατών, εν μέρει λόγω του ότι οι πρόσθετες ουσίες για άλευρα συμμετείχαν σε πολύ χαμηλό ποσοστό (λιγότερο από 1 %) στη διαμόρφωση του συνολικού κόστους παραγωγής των αλευρόμυλων.

Στα μέσα του 1977, η τιμή πώλησης υπεροξειδίου του βενζοϋλίου 16 % από την Akzo UK στον Spillers ήταν 419 λίρες στερλίνες ανά τόνο, και του βρωμικού καλίου ήταν 267 λίρες στερλίνες.

Οι τιμές ανήλθαν κατά 10 % στη διάρκεια του 1978, και συγκεκριμένα έφθασαν σε 463 και 293 λίρες στερλίνες αντίστοιχα. Έγινε και άλλη αύξηση, κατά 10 %, την 1η Ιανουαρίου 1979, και οι τιμές ανήλθαν σε 506 και 339 λίρες στερλίνες, και περαιτέρω αύξηση στις 2 Ιουλίου 1979, οπότε ανήλθαν σε 556 και 373 λίρες στερλίνες αντίστοιχα.

Η Akzo UK προγραμμάτιζε νέα αύξηση των τιμών, που επρόκειτο να εφαρμοστεί στις αρχές του 1980. Η αύξηση αυτή εφαρμόστηκε πράγματι στα μέσα Φεβρουαρίου με αποτέλεσμα να ανέλθουν οι τιμές για τον Spillers σε 605 και 405 λίρες στερλίνες αντίστοιχα.

Για τον RHM, οι μεταβολές των τιμών για το βρωμικό κάλιο ήταν παρόμοιες με αυτές που εφαρμόστηκαν για τον Spillers. Ο RHM αγόραζε υπεροξείδιο του βενζοϋλίου περιεκτικότητας 20 % (με αντίστοιχα υψηλότερη τιμή από το προϊόν 16 %) και η τιμή του αυξήθηκε με τα ίδια ποσοστά όπως και για τον Spillers.

Οι τιμές της Akzo UK για τους ανεξάρτητους αλευρόμυλους που αγόραζαν μικρότερες ποσότητες από τους μεγάλους αλευρόμυλους και άρα πλήρωναν υψηλότερες τιμές, αυξήθηκαν επίσης, με διαδοχικές αυξήσεις, κατά 10 %, σε επίπεδο 665 λίρες στερλίνες για το υπεροξείδιο βενζοϋλίου 16 % και 468 λίρες στερλίνες για το βρωμικό κάλιο 10 %, στις 2 Ιουλίου 1979.

Οι τιμές της Diaflex στους πελάτες της που μοιραζόταν με την Akzo UK -RHM και Spillers– αντιστοιχούσαν χωρίς αποκλίσεις στις τιμές του μεγαλύτερου παραγωγού (της Akzo) τόσο όσο αφορά τις χρονικές περιόδους όσο και τα ποσά (με διαφορές ίσως της τάξης των 1–2 λιρών στερλινών).

(24) Η ECS δεν προμήθευε τον RHM ή τον Spillers. Οι τιμές της για τον Allied Mills, που αποτελούσε και τον μοναδικό μεγάλο πελάτη της, ήταν γενικά κατά 10 % περίπου κατώτερες από τις τιμές της Akzo UK για τους δύο άλλους μεγάλους πελάτες. Οι τιμές της για τους ανεξάρτητους πελάτες ήταν επίσης σημαντικά κατώτερες από τις τιμές της Akzo. Η ECS έτεινε επίσης να ακολουθεί τις αυξήσεις τιμών της Akzo UK, διατηρώντας όμως τις διαφορές. Τον Αύγουστο 1979, οι τιμές της για τον Allied ήταν 532 λίρες στερλίνες για το βρωμικό κάλιο 16 % και 330 λίρες στερλίνες για το βρωμικό κάλιο 10 %, ενώ η τιμή του βρωμικού κάλιου 16 % για τους ανεξάρτητους ήταν 630 λίρες στερλίνες.

Έτσι, η Akzo UK δεν αντιμετώπιζε σημαντική αντίδραση, εκ μέρους των πελατών της ως προς τις τακτικές αυξήσεις των τιμών στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μπορούσε επίσης να διατηρεί το μερίδιό της στην αγορά, περιλαμβανομένου του μεγαλύτερου τμήματος των συναλλαγών με τους RHM και Spillers, παρά τη διαφορά των τιμών της με τις τιμές της ECS.

Οι Αρχές και η Επέκταση της ECS

(25) Για ορισμένα έτη, αφού είχε αρχίσει τις εμπορικές εργασίες της το 1969, η ECS προμηθευόταν υπεροξείδιο του βενζοϋλίου αγοράζοντάς το χύμα από την Akzo UK και κατόπιν το αναμείγνυε για να επιτύχει κατάλληλη περιεκτικότητα για χρήση του ως πρόσθετης ουσίας για άλευρα. Η ECS άρχισε να αναπτύσσει την δική της παραγωγή υπεροξειδίου του βενζοϋλίου, σε μεγάλη ποσότητα, για χρήση του ως πρόσθετης ουσίας αλεύρων, το 1977, μετά από μια σειρά αυξήσεων των τιμών, σε σύντομα χρονικά διαστήματα, που εφάρμοσε η Akzo UK και οι οποίες συμπιέσαν κατά πολύ τα περιθώρια κέρδους της. Σύμφωνα με την ECS, η Akzo είχε εκφράσει το 1977 ανησυχίες όσον αφορά το γεγονός ότι η ECS άρχιζε την δική της παραγωγή, αλλά ήταν διατεθειμένη να ανεχθεί την κατάσταση αυτή υπό τον όρο ότι δεν επρόκειτο να απειληθούν τα συμφέροντα της. Ήδη το 1979, η ECS προμήθευε το ένα τρίτο περίπου της αγοράς πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και στις υπερπόντιες αγορές.

Η ΕCS θεωρεί ότι το κόστος παραγωγής της για το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου είναι μικρότερο από εκείνο της Αkzo UK και δηλώνει ότι, πριν ανακύψει η διαφορά με την Αkzo UK, ο σχετικός τομέας της προσπόριζε εύλογα περιθώρια κέρδους.

Το έναυσμα για τα γεγονότα που καταγγέλλονται δόθηκε από την απόφαση της ECS, το 1979, να επεκταθεί από τον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα στον πλέον προσοδοφόρο και σημαντικό τομέα των χρήσεων για πλαστικά.

Η ΕCS άρχισε να παράγει προϊόντα υπεροξειδίου του βενζοϋλίου σε διάφορες μορφές, κατάλληλες για τη βιομηχανία ασυσκεύαστων πολυμερών, σαν μέσο σκλήρυνσης, καθώς και για τη βιομηχανία καλλυντικών. Αυτή η πρώτη ύλη πωλείτο αρχικά, μέσω αντιπροσώπων, μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά ήδη το Σεπτέμβριο 1979 διενεργήθηκε η πρώτη αποστολή πολτού υπεροξειδίου του βενζοϋλίου στην ΒΑSF, Ludwigshafen, έναν από τους μεγαλύτερους πελάτες της Αkzo στον τομέα της βιομηχανίας πολυμερών. Η τιμή της ΕCS για την ΒΑSF ήταν κατά 15 με 20 % κατώτερη από την τότε τιμή της Αkzo.

(26) Η ΕCS ισχυρίστηκε ότι η αντίδραση της Αkzo στην επέκτασή της αυτή ήταν άμεση. Στις 14 Νοεμβρίου 1979 περίπου, ανώτερα στελέχη που εκπροσωπούσαν την Αkzo UΚ είχαν ζητήσει επείγουσα σύσκεψη με την ΕCS, η οποία ορίστηκε για δύο μέρες αργότερα. Η ΕCS ισχυρίστηκε ότι, στη διάρκεια αυτής της πρώτης σύσκεψης, η Αkzo UΚ διατύπωσε άμεσες απειλές, ότι δηλαδή, αν η ΕCS δεν αποσυρόταν από την αγορά πλαστικών, θα ακολουθούσαν αντίποινα της Αkzo UΚ υπό τη μορφή τόσο συνολικών μειώσεων στις τιμές όσο και επιλεκτικών εκπτώσεων στους πελάτες της ΕCS. Αυτές οι μειώσεις των τιμών θα συγκεντρώνονταν στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα, στο μέτρο που θα προκαλούσαν τη μεγαλύτερη ζημία για την ΕCS. Η Αkzo UΚ είχε αναφέρει ότι ήταν έτοιμη να κατέλθει και σε τιμές κάτω του κόστους, αν τούτο ήταν αναγκαίο, δεδομένου ότι το πλέον προσοδοφόρο τμήμα των εργασιών της θα στήριζε το βάρος του εγχειρήματος της μείωσης των τιμών. Σύμφωνα με την ΕCS, οι εκπρόσωποι της Αkzo UΚ ανέφεραν ότι ενεργούσαν σύμφωνα με οδηγίες της μητρικής εταιρείας Αkzo Chemie, Κάτω Χώρες. Η Αkzo Chemie φαίνεται ότι ήταν ιδιαίτερα ενοχλημένη από το γεγονός ότι η ΕCS είχε αρχίσει να εφοδιάζει την ΒΑSF Γερμανίας, έναν από τους μεγαλύτερους καταναλωτές υπεροξειδίου του βενζοϋλίου στην ΕΟΚ. Μια εναλλακτική δυνατότητα, που είχε σχεδιάσει η Αkzo, ήταν ακόμη και το ενδεχόμενο να εξαγοράσει την ΕCS, έτσι ώστε να εξουδετερώσει τον ανταγωνισμό. Η ΕCS ισχυρίστηκε επίσης ότι, δεκαπέντε ημέρες αργότερα, πραγματοποιήθηκε δεύτερη σύσκεψη, στην οποία, εκτός των εκπροσώπων της Αkzo UΚ, συμμετείχε και ο διευθυντής προϊόντος της Αkzo Chemie, Κάτω Χώρες, επαναλήφθηκαν δε οι απειλές.

Λίγες ημέρες αργότερα, η ΕCS ζήτησε και πέτυχε την έκδοση διαταγής προσωρινών μέτρων βάσει του άρθρου 86 της Συνθήκης ΕΟΚ σε ακροαματική διαδικασία ex parte του Ηigh Court στο Λονδίνο.

(27) Στην ανωτέρω διαδικασία, η Αkzo Chemie και η Αkzo UΚ αρνήθηκαν ζωηρά, με ένορκη γραπτή κατάθεση, ότι διατυπώθηκαν τέτοιες απειλές, όπως ισχυριζόταν η ΕCS. Η εκδοχή των γεγονότων, όπως παρουσιάστηκαν από την Αkzo, ήταν ότι, όταν η ΕCS εμφανίστηκε στην αγορά πλαστικών πωλώντας σε κατά πολύ χαμηλότερες τιμές από την Αkzo, αποφασίστηκε ότι δεν θα ήταν πλέον δυνατόν να συνεχιστούν οι βοηθητικές παραδόσεις ή οι παραδόσεις συμπαραγωγού και ότι επρόκειτο να υιοθετηθεί μια "περισσότερο ανταγωνιστική" πολιτική πωλήσεων, όσον αφορά τις πρόσθετες ουσίες για άλευρα. Οι συσκέψεις δεν ήταν παρά απλώς "ενέργειες επικοινωνίας", για να εξηγηθούν οι ενέργειες αυτές στην ΕCS, για λόγους αβροφροσύνης.

Μετά από αρκετές ακροάσεις, στις οποίες η αρχική διαταγή λήψεως προσωρινών μέτρων είτε συνεχίστηκε είτε τροποποιήθηκε, επιτεύχθηκε εξώδικος διευθέτηση της διαφοράς. Η Αkzo συμφώνησε να καταβάλει τα δικαστικά έξοδα στην ΕCS και ανέλαβε τη δέσμευση να μη μειώσει τις κανονικές τιμές πώλησής της για το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου στο Ηνωμένο Βασίλειο ή αλλού, είτε για τα πλαστικά είτε για τις πρόσθετες ουσίες για άλευρα "με πρόθεση να εξαλείψει (την ΕCS) ως ανταγωνιστή". Η δέσμευση αυτή, που ισοδυναμούσε με διαταγή λήψης προσωρινών μέτρων, επρόκειτο να διαρκέσει για δυόμισι χρόνια, από τον Μάρτιο 1980.

(28) Πάντως, οι όροι της συμφωνίας δεν ήταν αδιαμφισβήτητοι: με τη συμφωνία δεν καλύπτονταν οι άλλες πρόσθετες ουσίες για άλευρα, πέραν του υπεροξείδιου του βενζοϋλίου, και η ΕCS, για να αποδείξει την αθέτηση των δεσμεύσεων της Αkzo UΚ, όφειλε να προσάγει απόδειξη σαφούς προθέσεως της τελευταίας να την παραμερίσει. Παρά το γεγονός ότι δεν αναφερόταν στο διατακτικό της συμφωνίας, η Αkzo φαίνεται πως θεώρησε ότι θα μπορούσε να μειώσει τις τιμές της, για οποιοδήποτε πελάτη της, στο επίπεδο της χαμηλότερης τιμής που προσφέρεται στην αγορά, ανεξάρτητα από τις πραγματικές συνθήκες του ανταγωνισμού.

Η καταγγελία της ΕCS στην Επιτροπή και τα προσωρινά μέτρα

(29) Ο συμβιβασμός κατά την ενώπιον του Ηigh Court διαδικασία δεν περάτωσε και τη διαφορά. Το 1982, η ΕCS κατήγγειλε στην Επιτροπή ότι η προηγουμένως καταγγελθείσα συμπεριφορά συνεχιζόταν παρά τη δέσμευση που είχε αναληφθεί ενώπιον του Ηigh Court. Ο πυρήνας της καταγγελίας της ΕCS ήταν ότι η Αkzo UΚ είχε με μια τακτική φθοράς, αποσπάσει τους σημαντικότερους πελάτες της στον τομέα των μεγάλων ανεξάρτητων αλευρόμυλων, όπως και ορισμένους ανεξάρτητους μύλους του ομίλου Αllied, καθώς και ότι η ίδια είχε καταφέρει να κρατήσει τους υπόλοιπους πελάτες της, μόνο αφού μείωσε τις τιμές της στα πολύ χαμηλά επίπεδα τιμών που προσέφερε η Αkzo UΚ.

Όταν η ΕCS διαμαρτυρήθηκε στους δικηγόρους της Αkzo UΚ τον Φεβρουάριο του 1981, ισχυριζόμενη αθέτηση των δεσμεύσεων, η απάντηση ήταν ότι η Αkzo UΚ απλώς ανταποκρινόταν στον ανταγωνισμό, προσαρμόζοντας τις τιμές της στο επίπεδο τιμών που αρχικά είχε προσδιορίσει η ΕCS, και ότι δεν υπήρχε καμία πρόθεση παραμερισμού της τελευταίας. Η ΕCS διατείνεται ότι, επειδή κατά το στάδιο εκείνο δεν υπήρχαν έγγραφες αποδείξεις, δεν έδωσε συνέχεια στην υπόθεση ενώπιον των αγγλικών δικαστηρίων.

(30) Τον Δεκέμβριο 1982, η Επιτροπή, ενεργώντας βάσει του άρθρου 14 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17 διενήργησε, χωρίς προειδοποίηση, ταυτόχρονες επιθεωρήσεις στην Αkzo Chemie και την Αkzo UK. Λίγους μήνες αργότερα, η ΕCS υπέβαλε δεύτερη αίτηση, ζητώντας αυτήν τη φορά από την Επιτροπή να διατάξει τη λήψη προσωρινών μέτρων, ώστε να εξασφαλισθεί η επιβίωσή της, επικαλούμενη το γεγονός ότι η ληστρική τακτική τιμών της Αkzo συνεχιζόταν ακόμη και μετά τις επιθεωρήσεις, καθώς και το ότι προέκυπτε έτσι γι' αυτήν άμεσος κίνδυνος να υποχρεωθεί να παύσει τις εργασίες της.

Η Επιτροπή, αφού έδωσε στους διάδικους τη δυνατότητα να διατυπώσουν τις απόψεις τους, εξέδωσε, στις 29 Ιουλίου 1983, την απόφαση 83/462/ΕΟΚ για τη λήψη προσωρινών μέτρων με την οποία διατάσσεται η Αkzo Uk να επανέλθει στα περιθώρια κέρδους που εφάρμοζε στον τομέα πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο, αμέσως πριν προκύψει η διαφορά με την ΕCS. Η Αkzo UK είχε έντονα ζητήσει να της επιτραπεί, κατ' εξαίρεση, να ευθυγραμμίζει τις τιμές της στις προσφορές άλλων παραγωγών και προβλέφθηκε σχετική διάταξη στην απόφαση της Επιτροπής.

Οι ισχυρισμοί της ΕCS

(31) Στην καταγγελία της προς την Επιτροπή, η ΕCS επανέλαβε την εκδοχή της ότι υπήρξαν δύο συσκέψεις, στις οποίες, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, οι εκπρόσωποι της Αkzo της υπέβαλαν το ακόλουθο τελεσίγραφο: να εγκαταλείψει τον τομέα των πλαστικών ή να αντιμετωπίσει αντίποινα, ιδιαίτερα στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα.

Η ΕCS ισχυρίσθηκε ότι η πολιτική καταστροφικών εκπτώσεων στις τιμές, με την οποία απειλήθηκε από την Αkzo, είχε εφαρμοστεί από την τελευταία όχι μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά και αλλού, καθώς και ότι πράγματι δεν περιορίστηκε στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα αλλά είχε επίσης καλύψει τον τομέα των πλαστικών.

Πάντως, η καταχρηστική συμπεριφορά που αναφέρεται στην έκθεση αιτιάσεων που εξέδωσε η Επιτροπή περιοριζόταν απλώς στην πώληση και στην εμπορία πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η τεκμηρίωση των δραστηριοτήτων της Αkzo UΚ στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα σε άλλες αγορές εκτός Κοινότητας χρησιμοποιήθηκε μόνο στο μέτρο που παρείχε αποδείξεις για τη συνολική εμπορική στρατηγική της Αkzo.

Στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι κυριότεροι ισχυρισμοί αφορούσαν:

i) την αφαίρεση από την ΕCS των εργασιών αρκετών μεμονωμένων αλευρομύλων του ΑΙlied Mills, μέσω παράλογα χαμηλών ή κάτω του κόστους τιμών,

ii) την αφαίρεση από την ΕCS των εργασιών που πραγματοποιούσε με τουλάχιστον τρείς σημαντικούς "ανεξάρτητους" πελάτες, και τούτο με παρόμοιες προσφορές χαμηλών τιμών,

iii) τη χρησιμοποίηση του βρωμικού καλίου και των μειγμάτων βιταμινών ως προϊόντων προσέλκυσης (loss leaders) ή δολωμάτων, με σκοπό να πάρουν όλες τις εργασίες του πελάτη στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα, ρα,

iν) εξαναγκασμό της ECS να μειώσει τις τιμές της σε αντιοικονομικά επίπεδα, ώστε να κρατήσει τις εργασίες των πελατών που της απέμεναν.

Η συμπεριφορά της Αkzo προς την ΕCS στο πλαίσιο του εμπορίου

(32) Κατά τη διάρκεια των επισκέψεων επιθεώρησης, βάσει του άρθρου 14 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17, παραδόθηκε στην Επιτροπή από την Αkzo ορισμένος αριθμός σημαντικών εγγράφων εσωτερικής χρήσης, τα οποία δεν είχαν κατατεθεί κατά τη διάρκεια της ενώπιον του Ηigh Court διαδικασίας του 1980.

Ένα διευθυντικό στέλεχος της Αkzo UK που έχει συμμετάσχει και στις δύο συσκέψεις μεταξύ της ΕCS και της Αkzo στο τέλος του 1979 είχε συντάξει τα σχετικά πρακτικά. Το υπόμνημα αυτό, με ημερομηνία 7 Δεκεμβρίου 1979 και επικεφαλίδα "ιδιωτικό και εμπιστευτικό", απευθυνόταν σε ανώτερα στελέχη της Αkzo Chemie. Εξέθετε ένα λεπτομερειακό προσχέδιο για την εφαρμογή προγράμματος για την πειθάρχηση και, εν ανάγκη, την εξαφάνιση της ECS.

(33) Το σχετικό κείμενο άρχιζε ως εξής: «Έγιναν συζητήσεις στο γραφείο της Εngineering and Chemical Supplies, στο Stonehouse, στις 3 Δεκεμβρίου. Ο κ. Sullivan, διευθύνων σύμβουλος και κυριότερος μέτοχος της ΕCS, πληροφορήθηκε ότι δεν θα έπρεπε να περιμένει κανενός τύπου συνεργασία στον τομέα της "άλεσης αλεύρων", εφόσον είχε την, πρό- θεση να διεισδύσει στη βιομηχανία "πλαστικών". Επιβεβαιώθηκε στον κ. Sullivan το γεγονός ότι η Αkzo επρόκειτο να λάβει επιθετικά εμπορικά μέτρα όσον αφορά τα προϊόντα του τομέα άλεσης αλεύρων, εκτός αν έπαυε να προμηθεύει τα προϊόντα του στη βιομηχανία πλαστικών. Αποφασίστηκε να μην ληφθούν περαιτέρω μέτρα μέχρι την Τρίτη, 11 Δεκεμβρίου, ώστε να δοθεί χρόνος στον κ. Sullivan να λάβει θέση ως προς την πρόταση αυτή.

Κάτω από τον τίτλο "Ενέργειες" το υπόμνημα συνεχίζει: "Αν ο κ. Sullivan δεν αντιδράσει μέχρι το μεσημέρι της Τρίτης, 11 Δεκεμβρίου, θα ληφθούν τα σχεδιαζόμενα μέτρα." Ακολουθεί λεπτο μερές σχέδιο προσέγγισης καθενός των πελατών της ΕCS και προσφοράς μιας σειράς πρόσθετων ουσιών για άλευρα –υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 16 %, βρωμικό κάλιο 10 % και μείγματα βιταμινών– σε τιμές κατά πολύ χαμηλότερες των τότε ισχυουσών και που συνεπάγονται σημαντικές ζημίες.

(34) Είχε ήδη ορισθεί συνάντηση με την Ρrovincial Μerchants, το κεντρικό πρακτορείο αγορών του κυριότερου πελάτη της ΕCS, του Αllied Mills, και υπήρχε το σχέδιο να προσφερθεί υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 16 % σε τιμή 395 λιρών στερλινών ανά τόνο, βρωμικό κάλιο 10 % σε τιμή 250 λιρών στερλινών ανά τόνο και μείγματα βιταμινών σε τιμή 430 λιρών στερλινών ανά τόνο, επιπλέον της τιμής των αλεύρων. Την εποχή εκείνη οι τιμές της ίδιας της Αkzo UΚ, για τα πρώτα δύο προϊόντα και για τους κυριότερους πελάτες της, ήταν 556 λίρες στερλίνες και 372 λίρες στερλίνες αντίστοιχα, προγραμμάτιζε δε αύξηση κατά 10 % ήδη από τον επόμενο μήνα. (Η Akzo UK, κατά κανόνα, δεν προμήθευε μείγματα βιταμινών).

Προγραμματίσθηκαν επίσης συναντήσεις με έξι συγκεκριμένους μεγάλους ανεξάρτητους αλευρόμυλους που τότε προμήθευε η ΕCS. Επρόκειτο να τους προσφερθούν τιμές ανώτερες κατά 55 λίρες στερλίνες περίπου αυτών που προσφέρονταν στον Αllied, ήτοι υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 16 % με τιμή 456 λίρες στερλίνες, βρωμικό κάλιο 10 % με τιμή 305 λίρες στερλίνες και μείγμα βιταμινών με τιμή 590 λίρες στερλίνες (περιλαμβανομένων των αλεύρων), στο πλαίσιο ειδικής "δέσμης συναλλαγών" (συμφωνία πακέτο) στην περίπτωση που εξυπηρετούσαν όλες τις ανάγκες τους σε πρόσθετες ουσίες για άλευρα από την Αkzo UΚ.

Επρόκειτο επίσης να γίνουν επαφές με τους "μικρούς ανεξάρτητους" αλευρόμυλους μεταξύ των πελατών της ΕCS, με την υποβολή πρότασης συμφωνίας πακέτου για το σύνολο των αναγκών τους σε τιμές κατά 50 λίρες στερλίνες περίπου ανώτερες αυτών που προσφέρονταν στους "μεγάλους" ανεξάρτητους, ήτοι υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 16 % με 505 λίρες στερλίνες ανά τόνο, βρωμικό κάλιο 10 % με 367 λίρες στερλίνες και μείγμα βιταμινών με 635 λίρες στερλίνες.

(35) Αναγνωρίσθηκε το γεγονός ότι αυτές οι χαμηλές προσφορές στους πελάτες της ΕCS επρόκειτο κατ' ανάγκη να προκαλέσουν μείωση των τιμών προσφοράς της Αkzo UΚ στους δύο δικούς της κυριότερους πελάτες, τους RΗΜ και Spillers στο μέλλον, επρόκειτο να τους γίνουν προσφορές με τιμές 495 λίρες στερλίνες για το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 16 % (600 λίρες στερλίνες για το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 20 %) και 312 λίρες στερλίνες για το βρωμικό κάλιο 10 %, ήτοι μείωση κατά 60 λίρες στερλίνες περίπου ανά τόνο.

Έγινε επίσης ανάλυση των επιπτώσεων που θα είχαν αυτές οι προσφορές σε χαμηλές τιμές στους λογαριασμούς της Αkzo UΚ. Στην περίπτωση που όλες οι εργασίες με τον Αllied και τους "μεγάλους ανεξάρτητους" αφαιρούνταν από την ΕCS, προβλεπόταν συνολική ζημία για την Αkzo ύψους περίπου 170000 φιορινίων κατ' έτος στο συγκεκριμένο κλάδο. Προσαρτήθηκε στο υπόμνημα ένας σχετικός προϋπολογισμός για το 1980, στον οποίο λαμβανόταν υπόψη το ανωτέρω σχέδιο και, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν ορισμένα λάθη υπολογι σμού, είναι σαφές ότι η Αkzo UΚ ήταν έτοιμη να επιτρέψει τη λειτουργία με ζημία του τμήματός της που αφορούσε τον τομέα πρόσθετων ουσιών για άλευρα, με σκοπό να επιτευχθεί ο στόχος της εξαφάνισης ή της πειθάρχησης της ΕCS.

(36) Το σχέδιο στην αρχική του σύλληψη, δεν μπόρεσε να τεθεί σε εφαρμογή λόγω της άμεσης προσφυγής της ΕCS στο Ηigh Court και της έκδοσης διαταγής για λήψη προσωρινών μέτρων.

Στην πράξη, η Αkzo UΚ αύξησε τις τιμές της προς τους πελάτες της, στις αρχές του 1980, κατά 10 % περίπου. Η ΕCS δεν την ακολούθησε, με αποτέλεσμα να γίνει ακόμη εμφανέστερη η κατά παράδοση διαφορά τιμών που υπήρχε μεταξύ των δύο αυτών προμηθευτών.

Στη διάρκεια του 1980, μετά από την αύξηση των τιμών της Αkzo UΚ, τόσο ο Spillers όσο και ο RΗΜ ήλθαν σε επαφή με την ΕCS, ζητώντας της προσφορές για την προμήθεια πρόσθετων ουσιών για άλευρα.

Ο Spillers επιθυμούσε να προμηθεύσει στην ΕCS άλευρα, σαν συστατικό του μείγματος βιταμινών, και η ΕCS πρότεινε ως αντάλλαγμα στον Spillers να της αναθέσει ορισμένες από τις εργασίες της στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα. Τον Μάρτιο 1980, η ΕCS προσέφερε στον Spillers τιμές ύψους 532 λιρών στερλινών ανά τόνο για το υπεροξείδιο βενζοϋλίου 16 % και 336 λιρών στερλινών ανά τόνο για το βρωμικό κάλιο 10 %. (Οι προσφορές αυτές αντιστοιχούσαν ακριβώς στις τιμές που τότε πρόσφερε η ΕCS στον Allied Mills, ενώ οι τιμές της Αkzo UK για τον Spillers ήταν τότε 605 και 405 λίρες στερλίνες αντίστοιχα). Η απάντηση της Akzo UΚ (σε εκπρόσωπο της οποίας επιδείχθηκε η προσφορά της ΕCS) ήταν ότι δεν είχε καμία πρόθεση να χάσει οποιοδήποτε τμήμα των εργασιών της προς όφελος της ΕCS και προσάρμοσε έτσι προς τα κάτω τις τιμές της, στο ίδιο επίπεδο με την προσφορά της ΕCS. Για λόγους που δεν είναι εντελώς σαφείς τμήμα μόνο της έκπτωσης αυτής επρόκειτο να φαίνεται στο τιμολόγιο, ενώ το υπόλοιπο (40 λίρες στερλίνες ανά τόνο) επρόκειτο να κρατηθεί και να καταβληθεί ως επιστροφή στο τέλος του χρόνου. Ταυτόχρονα, ο Spillers ανέφερε στην Αkzo UΚ το γεγονός ότι δεν ήταν ικανοποιημένος από τις εργασίες του με την Diaflex, και ότι στο εξής επρόκειτο να της αναθέσει όλες τις εργασίες του ομίλου του που αφορούσαν το βρωμικό κάλιο και το αζωδικαρβοναμίδιο.

(37) Αργότερα, μέσα στο ίδιο έτος (κατά τον Οκτώβριο), ο Spillers ζήτησε προσφορές για εξάμηνη ή δωδεκάμηνη σύμβαση με πάγιες τιμές και από τους τρεις προμηθευτές πρόσθετων ουσιών για άλευρα. Η ΕCS προσέφερε και πάλι, για τα συνήθη προϊόντα της, τις ίδιες τιμές, όπως και στις αρχές του έτους, αλλά, κατόπιν αιτήματος του Spillers, προσέφερε μειωμένες τιμές ύψους 512 και 309 λιρών στερλινών για ένα ειδικό φτηνό μείγμα στο οποίο χρησιμοποιείται γύψος αντί του κανονικού αδρανούς έκδοχου. Αργότερα, η προσφρά για το φτηνό μείγμα αυξήθηκε εκ μέρους της ΕCS κατά 5,90 λίρες στερλίνες, ώστε να καλύπτεται το κόστος μιας πρόσθετης ουσίας που έδινε στο μείγμα καλύτερα χαρακτηριστικά ροής. Η Diaflex υπέβαλε επίσης προσφορές, αρχικά για 530 και 335 λίρες στερλίνες ανά τόνο και αργότερα μειωμένη προ σφορά ύψους 517 και 327 λιρών στερλινών για δωδεκάμηνη ή 490 και 310 λιρών στερλινών για εξάμηνη σύμβαση. (Στο προϊόν της Diaflex χρησιμοποιείται το φτηνότερο έκδοχο από γύψο).

Ο Spillers διαβίβασε και πάλι με πλήρεις λεπτομέρειες στην Akzo UK (ακόμη και αντίγραφα της αλληλογραφίας) τις προσφορές που έλαβε από τους άλλους δύο προμηθευτές. Η Akzo UK, γνωρίζοντας τις προσφορές των δύο άλλων προμηθευτών, προσέφερε για το σύνηθες προϊόν της 489 και 309 λίρες στερλίνες (μειώνοντας έτσι, κατά μία λίρα στερλίνα ανά τόνο, τις χαμηλότερες τιμές που είχαν προσφέρει είτε ο ένας είτε ο άλλος προμηθευτής του φτηνού μείγματος) και ανέλαβε έτσι τις εργασίες με βάση το ότι ο Spillers θα εξυπηρετούσε το σύνολο των αναγκών της μέσω της Akzo UK.

(38) Η Akzo UK είχε επίσης αυξήσει τις τιμές της για τον RΗΜ κατά 10 %, στις αρχές του 1980. Ορισμένους μήνες αργότερα (τον Ιούλιο), ο RHΜ προσέγγισε την ECS η οποία έκανε και πάλι προσφορές με τις ίδιες τιμές με αυτές που χρέωνε στον Αllied Μills. Δεν προέκυψε καμιά συναλλαγή από τις ενέργειες αυτές. Τον Νοέμβριο 1980, η Diaflex έλαβε γνώση της προσφοράς της ECS και πληροφόρησε την Akzo, προσθέτοντάς το και ως γνώμη της, ότι θα έπρεπε μάλλον (η Akzo UK και η Diaflex) να εφαρμόσουν τις τιμές της ECS, αν ήθελαν να κρατήσουν τις εργασίες με τον RΗΜ. Βάσει των πληροφοριών της Diaflex για τις τιμές που προσέφερε η ECS στον RΗΜ, η Αkzo UK μείωσε τις τιμές της από 769 σε 660 λίρες στερλίνες για το υπεροξείδιο βενζοϋλίου 20 % και από 405 σε 330 λίρες στερλίνες για το βρωμικό κάλιο 10 %. Λίγους μήνες αργότερα, η τιμή για τον RΗΜ μειώθηκε περαιτέρω σε 640 και 314 λίρες στερλίνες αντίστοιχα και, τον Μάρτιο 1982, μειώθηκε ακόμη σε 629 και 309 λίρες στερλίνες.

Η αντίδραση της Akzo UK στην πρώτη προσφορά της ECS προς τον Spillers, στις αρχές του 1980, ήταν να προσεγγίσει το Provincial Merchants με "τιμές προϋπολογισμού" (οικονομικές τιμές) για μείγματα βιταμινών και Azobrom, ένα υποκατάστατο του βρωμικού καλίου. Από τα υπάρχοντα έγγραφα αποδεικνύεται ότι το γεγονός ότι η Akzo UK ήρθε σε επαφή με το Ρrovincial Merchants αποτελούσε άμεση απόρροια της προσφοράς της ECS. Στο στάδιο αυτό πάντως, η Αkzo UK δεν κατέβαλε σοβαρές προσπάθειες για να κερδίσει όλες τις εργασίες του Allied στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα.

(39) Εντούτοις, η Akzo, αφού έμαθε, στα τέλη του 1980, την προσφορά της ECS στον RΗΜ αντέδρασε επιθετικότερα. Καταστρώθηκε σχέδιο προσέγγισης του Ρrovincial Merchants και προσφοράς σ' αυτόν συνήθους ποιότητας υπεροξειδίου βενζοϋλίου 16 % με 517,90 λίρες στερλίνες και βρωμικού καλίου 10 % με 314,90 λίρες στερλίνες, δηλαδή τις ίδιες τιμές που είχε προσφέρει η ECS στον Spillers για τα ειδικά φτηνά μείγματα. Αν η ενέργεια αυτή δεν απέληγε στο κλείσιμο οποιασδήποτε συμφωνίας, η Akzo UK θα ερχόταν σε επαφή με διάφορους μεμονωμένους αλευρόμυλους του ομίλου Allied, προσφέροντας τις εν λόγω τιμές, θα αναζητούσε τους διευθύνοντες που δεν ήταν ευχαριστημένοι με τις υφιστάμενες συμφωνίες αγοράς από την ECS και θα προσπαθούσε να υποκατασταθεί στις εργασίες τους με την ECS. Οι τότε τιμές της ECS για τον Allied ήταν ακόμη 532 και 330 λίρες στερλίνες για τα προϊόντα αυτά, και έτσι οι προσφορές της Akzo UK ήταν όσο το δυνατόν χαμηλότερες, ενώ ταυτόχρονα υπήρχε το περιθώριο να δικαιολογηθούν ως "ευθυγράμμιση" με τις τιμές της ECS, στην περίπτωση που η εν λόγω επιχείρηση αποφάσιζε να προσφύγει και πάλι στο High Court. Το Provincial Merchants ειδοποίησε τον εκπρόσωπο της Akzo UK ότι η προσφορά ήταν κατά πολύ χαμηλότερη από τις τιμές της ECS για τον Allied (η Akzo UK υπολόγιζε μέχρι και 60 λίρες στερλίνες ανά τόνο), προσέφερε δε Nutramin στην τιμή των 314 λιρών στερλινών μόνο, εκτός των αλεύρων. Σε αντάλλαγμα, η Akzo θα αναλάμβανε να αγοράσει από την Allied Mills όλες τις ανάγκες της σε έκδοχο αλεύρων. Από εσωτερικά έγγραφα προκύπτει ότι με την τακτική αυτή, η Akzo ήλπιζε να "υπονομεύσει τη θέση" του προϊστάμενου προμηθειών του Provincial Merchants και να ανοίξει έτσι το δρόμο για να αποσπάσει σταδιακά εργασίες της ECS με τους μεμονωμένους αλευρόμυλους στον όμιλο αυτό. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι μέχρι την εποχή εκείνη η Akzo UK προμήθευε την Coxes Lock, τον μόνο αλευρόμυλο του ομίλου Allied που ήταν πελάτης της, σε τιμές 665 λιρών στερλινών (για το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 16 %) και 468 λιρών στερλινών (για το βρωμικό κάλιο 10 %), τιμές ίδιες με αυτές που χρέωνε τότε στους μεγάλους ανεξάρτητους αλευρόμυλους.

Επειδή η προσέγγιση του Provincial Merchants δεν έφερε αποτελέσματα, η Akzo UK ήρθε απευθείας σε επαφή με τους ανεξάρτητους αλευρόμυλους του ομίλου Allied και προσέφερε τις νέες τιμές, 517,90 και 314,90 λίρες στερλίνες.

(40) Το Δεκέμβριο 1980, ο ίδιος διευθυντής πωλήσεων που είχε συντάξει τα πρακτικά των συσκέψεων με την ECS στα τέλη του 1979, προσέγγισε με συστηματικό τρόπο τον καθένα από τους "μεγάλους ανεξάρτητους" που τότε προμήθευε η ECS και προσέφερε χαμηλές τιμές. Οι τιμές της ECS γι' αυτήν την ομάδα πελατών της ήταν τότε: υπεροξείδιο βενζοϋλίου 16 %, 630 λίρες στερλίνες, βρωμιούχο κάλιο 6 %, 362 λίρες στερλίνες, και μείγμα βιταμινών, 654 λίρες στερλίνες, δηλαδή τιμές κάπως κατώτερες από τις τιμές της Akzo UK για τους τακτικούς μεγάλους ανεξάρτητους πελάτες της. Οι τιμές που τώρα προσέφερε η Akzo UK στους ανεξάρτητους αλευρόμυλους που αγόραζαν από την ECS ήταν οι εξής: υπεροξείδιο βενζοϋλίου 16 % 563, με 568 λίρες στερλίνες, βρωμικό κάλιο 10 % 339 λίρες στερλίνες, βρωμικό κάλιο 6 %, 255 με 260 λίρες στερλίνες, και μείγμα βιταμινών, 565 λίρες στερλίνες. Αυτές οι επιλεκτικές προσφορές ήταν λοιπόν χαμηλότερες από τις τιμές με τις οποίες προμήθευε η ECS τους πελάτες της και ήταν ακόμη χαμηλότερες (κατά 20 με 30 %) από τις τότε τιμές της Akzo UK για τους δικούς της πελάτες μεταξύ των μεγάλων ανεξάρτητων αλευρόμυλων, για τους οποίους οι όροι προσφοράς παρέμεναν αμετάβλητοι (σε 665 λίρες στερλίνες για το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου 16 % και 468 λίρες στερλίνες για το βρωμικό κάλιο 10 %).

Όπως και με τον Allied, οι χαμηλές τιμές που προσέφερε η Akzo UK δεν υπολογίζονταν με αναφορά στην τιμή της αγοράς ή την τιμή που τότε καταβαλλόταν από τον πελάτη, αλλά με βάση την τιμή που προηγουμένως είχε προσφέρει η ECS (χωρίς επιτυχία) στον Spillers για το φθηνό μείγμα.

Λίγες μέρες πριν από τις επισκέψεις αυτές, η Diaflex επισκέφθηκε επίσης δύο από τους μεγάλους ανεξάρτητους πελάτες της ECS και τους προσέφερε παρόμοιες τιμές με αυτές της προσφοράς Akzo UK. Επρόκειτο για πελάτες με τους οποίους η Diaflex δεν είχε στο παρελθόν καμία εμπορική σχέση. Όπως σημείωσε η Akzo UK στην έκθεση της 15ης Σεπτεμβρίου 1981, οι πελάτες της ECS δεν ανέθεσαν στην Diaflex κανένα μέρος των εργασιών τους σαν αποτέλεσμα της ενέργειας αυτής.

(41) Αποτέλεσμα αυτών των συστηματικών προσφορών χαμηλών τιμών εκ μέρους της Akzo UK –που συνεχίστηκαν με τακτικό τρόπο– ήταν ότι η ECS έχασε βαθμιαία τις συναλλαγές της με τους τρεις σημαντικότερους μεγάλους ανεξάρτητους πελάτες, καθώς και με αρκετούς μεμονωμένους αλευρόμυλους του Allied Mills. Η κατά παράδοση προμήθειες των υπόλοιπων αλευρόμυλων συνεχίστηκαν μόνο χάρη σε μειώσεις των τιμών, που έφθαναν έτσι στα ίδια επίπεδα με τις προσφορές της Akzo UK. Γύρω στον Ιανουάριο 1983, η Akzo UK μείωσε περαιτέρω τις προσφερόμενες τιμές της για τον Allied Mills και τους ανεξάρτητους αλευρόμυλους, και η ECS ήταν υποχρεωμένη, για να διατηρήσει τους πελάτες της, να μειώσει τις τιμές της, παρά τις σημαντικές αυξήσεις του κόστους για εργατικά και πρώτες ύλες.

Εκτός του ότι προσέφερε χαμηλές τιμές στους πελάτες της ECS για υπεροξείδιο του βενζοϋλίου και βρωμικό κάλιο, η Akzo UK περιλάμβανε επίσης στη συμφωνία πακέτο τις πρόσθετες βιταμινούχες ουσίες σαν τμήμα των προσφορών αυτών, παρά το γεγονός ότι κανονικά δεν προμήθευε το προϊόν αυτό. Η τιμή παράδοσης την οποία προσέφερε η Akzo UK για βιταμίνες ήταν μικρότερη από το κόστος αγοράς των ουσιών αυτών.

Τα επιχειρήματα της Akzo για τα πραγματικά περιστατικά

(42) Η Akzo αμφισβήτησε όλα τα σοβαρά πραγματικά περιστατικά που επικαλέσθηκε και εξέθεσε στην καταγγελία της η ECS, καθώς και αυτά της έκθεσης αιτιάσεων.

Η εκδοχή της ECS για τις συσκέψεις στα τέλη 1979 αμφισβητείται έντονα. Η Akzo ισχυρίζεται ότι, κατά την πρώτη σύσκεψη, έγινε απλώς λόγος από την Akzo UK για τις "προηγουμένως αρμονικές" σχέσεις μεταξύ των δύο επιχειρήσεων που θα έπαυαν, αν η ECS συνέχιζε να προσφέρει υπεροξείδιο του βενζοϋλίου στη αγορά πλαστικών και σε τιμές αισθητά χαμηλότερες από αυτές της Akzo. Η δεύτερη σύσκεψη, σύμφωνα με τα λεγόμενα, δεν ήταν τίποτα περισσότερο από στημένη παγίδα εκ μέρους της ECS και των τότε δικηγόρων της για να συλλέξουν αποδεικτικά στοιχεία, έτσι ώστε η ECS να μπορεί να προβεί σε αντίποινα κατά της Akzo.

Αν και το εσωτερικής χρήσης υπόμνημα της 7ης Δεκεμβρίου 1979 επιβεβαιώνει, για κάθε σημαντική πτυχή της υπόθεσης, την άποψη που σταθερά υποστήριξε η ECS, η Akzo συνέχισε να αρνείται έντονα το γεγονός ότι διατυπώθηκαν ποτέ απειλές. Το υπόμνημα απορρίφθηκε από την Akzo, με το δικαιολογητικό ότι αποτελεί απλώς προσωπική εντύπωση ενός "πωλητή" επιρρεπούς σε υπερβολές.

Όσον αφορά την υποστηριζόμενη καταχρηστική τιμολόγηση από τον Δεκέμβριο 1980, η Akzo ισχυρίζεται ότι οι χαμηλές τιμές ήταν εξ ολοκλήρου σφάλμα της ECS, η οποία προκάλεσε την κατάρρευση των τιμών στη διάρκεια του 1980. Ισχυρίζεται ότι η ECS προσέφερε χαμηλότερες τιμές στους δύο σημαντικούς πελάτες της Akzo UK. H Akzo UK, από την πλευρά της όφειλε, για να κρατήσει τους πελάτες της, να μειώσει τις τιμές της. Για ν' αποκαταστήσει την απώλεια εσόδων, η μόνη εναλλακτική λύση που διέθετε ήταν ν' αναζητήσει νέους πελάτες, μεταξύ των οποίων προφανείς υποψήφιοι ήταν οι μεγάλοι ανεξάρτητοι μύλοι και οι μεμονωμένοι αλευρόμυλοι του ομίλου Allied. Η αγοραστική δύναμη των μεγάλων πελατών και ο ισχυρός ανταγωνισμός της Diaflex αναφέρονται ως περαιτέρω λόγοι για την πτώση των τιμών μετά το 1980. Εν πάση περιπτώσει, διατείνεται η Akzo, οι τιμές που προσέφερε δεν ήταν καταχρηστικές, στο μέτρο που περιείχαν πάντοτε κάποιο στοιχείο κέρδους. (Εννοεί η Akzo ότι οι τιμές κάλυπταν το μεταβλητό, αλλά όχι αναγκαστικά το συνολικό κόστος).

Σαν γενικότερη παρατήρηση, η Akzo προβάλλει το επιχείρημα ότι η Επιτροπή επέτρεψε στον εαυτό της να εξαπατηθεί από τον καταγγέλοντα, ο οποίος προσπαθούσε να μετακυλίσει το βάρος των δικών του ανεπαρκών αποτελεσμάτων και κακών επενδυτικών αποφάσεων στους άλλους συμμετέχοντες στην αγορά, και τελικά στον καταναλωτή.

(43) Η Επιτροπή, βασιζόμενη στα έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία, δεν δέχεται τα επιχειρήματα της Akzo.

Ο ισχυρισμός ότι η πτώση των τιμών ήταν το αποτέλεσμα παραγόντων που δεν ελέγχονται από την Akzo UK αντιβαίνει προς τα αποδεικτικά στοιχεία. Πριν από το 1980, η Akzo είχε όντως καθορίσει το επίπεδο τιμών για τις πρόσθετες ουσίες για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν είχε αντιμετωπίσει καμία δυσκολία στις αυξήσεις των τιμών, σε τακτικά χρονικά διαστήματα, κατά 10 %. Η συνήθης διαφορά μεταξύ των τιμών της και αυτών της ECS δεν είχε οδηγήσει τους RHM και Spillers να ασκήσουν σ' αυτήν σημαντική πίεση, για να μειώσει τις τιμές της ευθυγραμμίζοντάς της προς αυτές της ECS. Εκτός από το σημαντικό παράγοντα της αξιοπιστίας που δημιουργεί η πελατειακή σχέση, το γεγονός ότι οι πρόσθετες ουσίες για άλευρα συνέλαβαν σε πολύ μικρό ποσοστό στο σχηματισμό του συνολικού κόστους των αλευρόμυλων δημιούργησε μια αγορά χαρακτηριζόμενη από σταθερές αυξήσεις των τιμών. Ακόμη και αν μετά το 1980 η αγορά έγινε περισσότερο ανταγωνιστική, η "αντίσταση" των πελατών δεν επαρκούσε για να εμποδίσει την Akzo UK από του να αυξάνει τις τιμές της, ευθυγραμμίζοντάς τες τουλάχιστον με το κόστος.

(44) Η τακτική την οποία υιοθέτησε η Akzo UK όσον αφορά τους πελάτες της ECS, τον Allied Mills και τους μεγάλους ανεξάρτητους αλευρόμυλους δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μέτρο άμυνας ή κανονικός ανταγωνισμός. Το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο η Akzo UK απλώς προσπαθούσε να αποκαταστήσει ορισμένες απώλειες κερδών λόγω της πτώσεως των προσφερόμενων τιμών στους RHM και Spillers, καταρρέει από το γεγονός ότι οι "νέες" εργασίες της δημιουργούσαν σοβαρές ζημίες. Ο χρόνος και οι συνθήκες υπό τις οποίες έγιναν οι επαφές της Akzo UK με τον Allied και τους ανεξάρτητους αλευρόμυλους είναι ενδεικτικές μιας επιθετικής εκστρατείας παραμερισμού του κανονικού προμηθευτή. Οι προσφερθείσες χαμηλές τιμές δεν είχαν καμία σχέση με τις τότε καταβαλλόμενες τιμές από εκείνους τους πελάτες, ή με τη σύνθεση των τιμών της ίδιας της Akzo UK, αλλά υπολογίζονταν έτσι ώστε να είναι όσον το δυνατόν χαμηλότερες ενώ ταυτόχρονα "δικαιολογημένες" συγκρινόμενες με τις προηγούμενες (και ανεπιτυχείς) προσφορές τιμών της ECS στον Spillers για το φθηνό μείγμα. Επίσης, δεν θα ήταν δυνατό να θεωρηθούν ότι αντιπροσωπεύουν τα "επίπεδα της αγοράς", τη στιγμή που η Akzo UK μπορούσε να διατηρεί ταυτόχρονα τις παλαιές (και κατά πολύ υψηλότερες) τιμές της για τους δικούς της αντίστοιχους πελάτες.

(45) Η Επιτροπή δεν δέχεται το ότι οι τιμές μειώθηκαν υποχρεωτικά λόγω του ισχυρού ανταγωνισμού της Diaflex. H Diaflex, σαν μικρός παραγωγός με διαλείπουσα παραγωγή υπεροξειδίου του βενζοϋλίου και ουσιαστική εξάρτηση από την Akzo UK για τον εφοδιασμό της, μπορεί το πολύ να θεωρηθεί ως οριακός μόνον ανταγωνιστής. Οι τιμές της αυξάνονταν πάντοτε στο παρελθόν, ταυτόχρονα και ομοιόμορφα με τις τιμές της Akzo UK.

Υπάρχουν έγγραφες αποδείξεις ότι, τόσο πριν ανακύψει η διαφορά μεταξύ της ECS και της Akzo όσο και μετά, η Akzo UK διατηρούσε στενές επαφές με την Diaflex σχετικά με τον καθορισμό των τιμών. Από τις ιδιόχειρες σημειώσεις της σύσκεψης της 20ής Ιουνίου 1979 μεταξύ των δύο εταιρειών, φαίνεται ότι συζητήθηκαν λεπτομέρειες για την αύξηση των τιμών για τους RHM και Spillers (που τότε αποτελούσαν κοινούς πελάτες τους και τους οποίους η ECS δεν προμήθευε), αυξήσεις που άρχισαν να ισχύουν την 1η Ιουλίου 1979. Αποδείξεις ότι οι τιμές της Diaflex ελέγχονταν από την Akzo UK παρέχονται επίσης από σημείωμα μιας εσωτερικής σύσκεψης στην Akzo Chemie, στην οποία αποφασίστηκε ότι ο διευθυντής πωλήσεων της Akzo UK θα ερχόταν σε επαφή με τον ιδιοκτήτη της Diaflex "και θα τον υποχρέωνε να ενεργήσει". Η σχετική εξήγηση της Akzo είναι πως, δεδομένου ότι η Diaflex καθυστερούσε να πληρώσει αγορές υπεροξειδίου του βενζοϋλίου χωρίς συσκευασία, η Akzo UK επιθυμούσε να αυξήσει την προσφερόμενη στην Diaflex τιμή, πράγμα που θα σήμαινε την κατ' ανάγκη αντίστοιχη αύξηση επίσης εκ μέρους της Diaflex. Η Επιτροπή δεν βρίσκει πειστική την εξήγηση αυτή. Η ίδια η Diaflex αναγνώρισε την εξάρτησή της από την Akzo UK σ' έγγραφα που αναφέρουν την ύπαρξη "άγραφου νόμου", σύμφωνα με τον οποίο δεν θα προσπαθούσε να υφαρπάξει εργασίες της Akzo UK, αλλά δεν δεσμευόταν με παρόμοιο τρόπο έναντι της ECS.

(46) Τα αποδεικτικά στοιχεία καταρρίπτουν επίσης τα επιχειρήματα της Akzo σχετικά με την υπερεπάρκεια του δυναμικού παραγωγής. Μολονότι είναι σωστό πως η ζήτηση λευκού άρτου έχει κάπως μειωθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά το 1979, η αξία των πωλήσεων πρόσθετων ουσιών για άλευρα της Akzo UK συνέχισαν να αυξάνουν. Το οποιοδήποτε έλλειμμα στο Ηνωμένο Βασίλειο ισοφαριζόταν με το παραπάνω, με σημαντική αύξηση των εξαγωγικών δραστηριοτήτων, οι οποίες υπερδιπλασιάστηκαν σε πέντε έτη. Οι εσωτερικές εκθέσεις διαχειρίσεως της Akzo UK εμφανίζουν ότι, από τις αρχές του 1983, η μονάδα πρόσθετων ουσιών για άλευρα στις εγκαταστάσεις της Akzo UK στο Gillingham βρίσκονταν σε πλήρη λειτουργία (24 ώρες το εικοσιτετράωρο) και, παρόλα αυτά δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στη ζήτηση. Στην έκθεση αυτή υπάρχει επίσης αναφορά στη "σημαντική ανεπάρκεια δυναμικού στον τομέα της άλεσης αλεύρων".

(47) Κατά την εκτίμηση των πραγματικών αποδεικτικών στοιχείων, η Επιτροπή θα λάβει επίσης υπόψη τις εσωτερικές εκθέσεις της Akzo, οι οποίες αποδεικνύουν τη συνεχή φροντίδα της να προκαλέσει ζημίες στις εργασίες της ECS.

Το λεπτομερειακό υπόμνημα της 7ης Δεκεμβρίου 1979 αποδεικνύει την αποφασιστική πρόθεση να τεθεί υπό έλεγχο και, εν ανάγκη, να εξαφανιστεί η ECS με επίθεση στις βασικές εργασίες της στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα, σε αντίποινα για την επέκτασή της στον τομέα των πλαστικών. Η Επιτροπή δεν πείθεται από τις επιθέσεις της Akzo κατά της αξιοπιστίας του δικού της υπαλλήλου, ο οποίος επί μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν υπεύθυνος για το εμπορικό μέρος των εργασιών της στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα και κατείχε θέση διευθυντικού στελέχους.

Η άμεση έκδοση απόφασης για τη λήψη προσωρινών μέτρων εκ μέρους του High Court εμπόδισε την εφαρμογή του σχεδίου, στην αρχική του μορφή. Με τη ρύθμιση, τον Μάρτιο 1980, της προσφυγής που υπέβαλε η ECS, η Akzo θεώρησε πως η δικαστική διαταγή επέβαλε ορισμένους περιορισμούς σχετικά με την επιθετική πολιτική τιμών. Είναι εντούτοις σημαντικό το γεγονός ότι η τακτική που χρησιμοποιήθηκε από το φθινόπωρο του 1980 και έπειτα ήταν σε μεγάλο βαθμό όμοια με αυτήν που παρουσιάζεται λεπτομερειακά στο υπόμνημα, και της ECS που προσέγγισε η Akzo UK ήταν ίδιοι με αυτούς που αναφέρονται στο εν λόγω σημείωμα.

Πάντως, η Akzo UK ήταν προσεκτική, τουλάχιστον όσον αφορά την περίοδο των δυόμισι ετών κατά την οποία ίσχυε η δικαστική απόφαση, ώστε να συσχετίζει τις τιμές που προσέφερε στους πελάτες της ECS, με τις προηγούμενες προσφορές της ECS στον Spillers.

Εντούτοις, εσωτερικά έγγραφα του 1981 και 1982 δείχνουν ότι δεν είχε εγκαταλειφθεί η αρχική πρόθεση να ζημιωθεί η ΕCS. Ενισχύουν επίσης το συμπέρασμα που συνήγαγε η Επιτροπή, από το χρόνο και τις συνθήκες υπό τις οποίες υπέβαλε χαμηλές προσφορές η Αkzo UΚ στον Αllied και στους μεγάλους ανεξάρτητους αλευρόμυλους, ότι οι προσφορές αυτές δεν είχαν επιβληθεί στην Αkzo UΚ από τις συνθήκες της αγοράς.

Σε έκθεση, με ημερομηνία 22 Νοεμβρίου 1982, προς τον διευθυντή πωλήσεων της Αkzo UΚ, ο προϊστάμενος των εργασιών στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα ανεφερόταν στις εξελίξεις της σχετικής αγοράς μετά το 1979. Σημειώνεται ότι, "η ΕCS έχει χάσει το ένα τρίτο των ανεξάρτητων αλευρόμυλων (θα ακολουθήσουν και άλλοι) και έχει υποστεί ιδιαίτερα σημαντική μείωση των περιθωρίων κέρδους. Οι τιμές που χρεώνει η ΕCS στην Αllied Μills εμφανίζουν πτώση". Παραδείγματα:

(σε λίρες στερλίνες) |

Προϊόν | 1979 | 1982 |

Μείγμα βιταμινών | 589 | 462 |

ΒΡ (βρωμικό κάλιο) 16 % | 508 | 500 |

Glutex 10 | 405 | 320 |

Με ικανοποίηση αναφέρεται επίσης ότι η γενική πτώση των τιμών δεν είχε επηρεάσει τα περιθώρια κέρδους της Αkzo UΚ σε τόσο μεγάλο βαθμό όσο θα έπρεπε να είχε επηρεάσει την ΕCS, και τούτο για διάφορους λόγους μεταξύ των οποίων η δυνατότητα προμήθειας ασυσκεύαστου βρωμικού καλίου χύμα ως φορτίου υπό διακανονισμό.

Η έκθεση καταλήγει: "Ο Αllied Μills αποδείχθηκε "σκληρό καρύδι", ιδιαίτερα όσον αφορά τους περιορισμούς επί των τιμών που επιβλήθηκαν με την απόφαση του δικαστηρίου, αλλά με τον καιρό, καθώς η πίεση συνεχίζεται, ορισμένοι αλευρόμυλοι θα εγκαταλείψουν την ΕCS".

Το χρησιμοποιούμενο από την Αkzo UΚ στο σημείο αυτό, ύφος -ειδικότερα η αναφορά στη συνέχιση της άσκησης "πίεσης" στην ΕCS– είναι ασυμβίβαστο με το επιχείρημα ότι δεν είχε άλλη εναλλακτική λύση παρά να ακολουθήσει τις διαγραφόμενες στην αγορά τάσεις.

Ένα προγενέστερο ιδιόχειρο σημείωμα, της 15ης Σεπτεμβρίου 1981, είχε συνταχθεί με παρόμοιους όρους, εφιστώντας την προσοχή στο γεγονός ότι η ΕCS είχε απωλέσει τις εργασίες της με τρεις αλευρόμυλους, τις οποίες είχε κερδίσει η Αkzo UΚ, και είχε εξαναγκαστεί να μειώσει τις τιμές της για τους εναπομένοντες αλευρόμυλους. (Αυτή ήταν και η έκθεση στην οποία είχε επίσης σημειωθεί το γεγονός ότι η Diaflex δεν είχε κατορθώσει να κερδίσει καμία εργασία από την ΕCS).

Είναι επίσης ενδεικτικό ότι η Αkzo UΚ έλαβε, ή προσπάθησε να λάβει, από τους προμηθευτές βρώμικου κάλιου λεπτομέρειες για τις ποσότητες τόνων που είχε αγοράσει η ΕCS, πληροφορίες δηλαδή που κανονικά θεωρούνται εμπιστευτικές και οι οποίες θα μπορούσαν να παράσχουν ένδειξη τω επιπτώσεων που είχαν τα μέτρα τιμών της Αkzo UΚ επί των εργασιών της ΕCS.

(48) Τα έγγραφα που αναφέρονται σε θέματα πολιτικής, τα οποία βρέθηκαν στην Αkzo UΚ και την Αkzo Chemie, εμφανίζουν σαφή σύνδεση μεταξύ της πολιτικής της Αkzo στην αγορά πλαστικών και της δράσης της στην αγορά πρόσθετων ουσιών για άλευρα. Η σύνδεση αυτή ήταν, στην πραγματικότητα, κρίσιμης σημασίας ως προς τις απειλές που διατυπώθηκαν στην ΕCS τον Δεκέμβριο του 1979. Η Αkzo φρόντιζε μακροπρόθεσμα να προστατεύσει την θέση της στην αγορά πλαστικών και η αποτελεσματικότερη μέθοδος για την επιτυχία αυτού του σκοπού ήταν, στην περίπτωση της ΕCS, να αντιδράσει στην μικρότερη αγορά των πρόσθετων ουσιών για άλευρα, η οποία είχε οριακή μόνο σημασία για την ίδια, αλλά αφορούσε το μεγαλύτερο μέρος του κύκλου εργασιών της ΕCS. Σύμφωνα με τις εσωτερικές εκθέσεις της, αποτελούσε έναν από τους στόχους προτεραιότητας στις εργασίες της Αkzo να "διατηρήσει με κάθε μέσο το υπάρχον μερίδιο στην αγορά". Η εμπορική δραστηριότητα των κατ' ιδία παραγωγών έπρεπε να επιτηρείται προσεκτικά, ώστε να ελέγχεται κατά πόσον απειλούσαν τα συμφέροντα της Αkzo. Ορισμένες ανταγωνιστικές ενέργειες θα μπορούσαν να είναι ανεκτές, αν ο ανταγωνιστής είχε σημασία ως πελάτης. Στις περιπτώσεις πάντως που ένας παραγωγός είχε θεωρηθεί επικίνδυνος, η Αkzo ήταν έτοιμη να αναλάβει δράση, για να τον εξαλείψει από την αγορά. Ένας τέτοιος παραγωγός ήταν η Scado: οι ετήσιες εκθέσεις του τμήματος "πλαστικά και ελαστομερή" της Αkzo, για το 1980 και το 1981, αποδεικνύουν ότι η Αkzo πίστευε πως ο παραγωγός αυτός επρόκειτο να αποσυρθεί από την αγορά, σαν αποτέλεσμα της επιθετικής εκστρατείας που διεξήγαγε η Αkzo εναντίον του. Σημειωνόταν στην έκθεση αυτή ότι οι ενέργειες της Αkzo Chemie που περιελάμβαναν "ανταγωνισμό (εναντίον τους) όσον το δυνατό βιαιότερο στα σημεία όπου πρόκειται να εμφανιστούν" και "δικές μας ποσοτικές συμβάσεις", είχαν καταλήξει σε πραγματική εξαφάνιση της Scado από την αγορά και, γεγονός ακόμη σημαντικότερο, στην εκ μέρους της Scado εγκατάλειψη των σχεδίων ανέγερσης νέων εγκαταστάσεων, λόγω του ότι οι πωλήσεις είχαν κατέλθει σε ποσοστό μόλις 20 % του προηγούμενου επιπέδου τους. Με την Scado εξουδετερωμένη, η Αkzo μπορούσε να αυξήσει τις τιμές για το σχετικό προϊόν. Οι ίδιες εκθέσεις επισημαίνουν την ΕCS και την Ρergan, τη συνεργαζόμενή της εταιρεία στη Γερμανία, ως δυνητικά επικίνδυνους ανταγωνιστές για την Αkzo, και σε μια ιδιαίτερης σημασίας παράγραφο διατυπώνεται η σύσταση να υιοθετηθεί "η μέθοδος Scado" για τη ρύθμιση αυτού του προβλήματος.

Σε άλλη έκθεση (που στην πραγματικότητα αφορά παραγγελία εξαγωγών) αναφέρεται με έμφαση το γεγονός ότι η Αkzo UΚ προγραμμάτιζε να κερδίσει εργασίες οπουδήποτε δυνατόν στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα εις βάρος της ΕCS, ακόμη και αν τούτο σήμαινε σημαντικές ζημίες, πρόθεση που καταλογιζόταν στην "Ρ & Ε strategics" [7].

(49) Πολλά από τα επιχειρήματα που προβάλλει η Αkzo βρίσκονται σε άμεση αντίφαση με τα δικά της έγγραφα, αλλά για την επίλυση των διαφορών, όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά, η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη την αξιοπιστία των αντίδικων. Το υπόμνημα της συσκέψεως της 2ας Δεκεμβρίου 1979, που ήταν καίριας σημασίας, δεν είχε κοινολογηθεί ενώπιον του High Court από την Αkzo και όντως αποκαλύφθηκε μόνο κατά την επιθεώρηση βάσει του άρθρου 14 παράγραφος 3, αφού η Αkzo είχε ήδη υποστηρίξει ότι δεν υπήρχαν τέτοια έγγραφα. Παρά τη συντριπτική εις βάρος της απόδειξη από το δικό της υπόμνημα, η Αkzo συνέχισε να αρνείται το γεγονός ότι διατύπωσε απειλές στην ΕCS. Οι εξηγήσεις που δόθηκαν όσον αφορά ορισμένες παραπομπές, παραδείγματος χάρη τις επαφές με την Diaflex για τις τιμές, είναι εντελώς αθεμελίωτες. Από την άλλη πλευρά, η εκδοχή των γεγονότων που προβάλλει η ΕCS επιβεβαιώνεται από τα τότε τηρούμενα εμπορικά βιβλία της εταιρείας αυτής, καθώς και από σημειώσεις του προϊσταμένου τραπεζικών υποθέσεων, ο οποίος ήταν παρών στη δεύτερη σύσκεψη. Τα έγγραφα εσωτερικής χρήσης της ίδιας της Αkzo ενισχύουν επίσης, σε όλα τα σημαντικά τους σημεία, τους ισχυρισμούς της ΕCS.

Οι επιπτώσεις στην ΕCS

(50) Όπως είχε προβλέψει η Αkzo UK, η γενικότερη πτώση των τιμών και η απώλεια πελατείας για την ΕCS είχαν σημαντικές επιπτώσεις στις εργασίες της τελευταίας.

Η αξία των πωλήσεων πρόσθετων ουσιών για άλευρα της ΕCS στο Ηνωμένο Βασίλειο είχε μειωθεί, το 1984, στο 70 % του κύκλου εργασιών της του 1980 (αν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, οι πωλήσεις της στην αγορά αυτή είχαν μειωθεί κατά το ήμισυ σε πραγματικούς όρους). Στην πραγματικότητα, οι εργασίες με τους "ανεξάρτητους" και τον Allied Mills που χάθηκαν υπέρ της Αkzo UK, αποτελούσαν το ένα τρίτο περίπου των εργασιών της ΕCS στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η γενική πτώση των τιμών πρόσθετων ουσιών για άλευρα συνεπαγόταν επίσης μείωση των περιθωρίων κέρδους στις εργασίες που διατήρησε η ΕCS. Για να συνεχίσει να πραγματοποιεί εργασίες (όπως αναφέρει η ΕCS), υποχρεώθηκε να αυξήσει την τραπεζική δανειοληψία της σε σημαντικό βαθμό, με αποτέλεσμα να έχει επιβαρυνθεί με πρόσθετα χρηματοοικονομικά βάρη και τόκους έναντι της τράπεζας.

Η έλλειψη διαθέσιμων κεφαλαίων οδήγησε επίσης την ΕCS σε μείωση του προϋπολογισμού της για έρευνα και ανάπτυξη, καθώς και σε καθυστέρηση των μεταρρυθμίσεων του εργοστασίου της, τις οποίες σχεδίαζε για ν' ανταποκριθεί στις νέες εργασίες της στον τομέα των οργανικών υπεροξειδίων.

Το κόστος της Αkzo UK

(51) Στη διάρκεια της διαδικασίας λήψης προσωρινών μέτρων, κατά την οποία ήταν διαθέσιμες λίγες σχετικά οικονομικές και λογιστικές πληροφορίες, η Αkzo UK έδωσε την εντύπωση ότι η δυνατότητα της να χρεώνει χαμηλότερες τιμές από αυτές της

ΕCS οφειλόταν, εν μέρει τουλάχιστον, στην "αποδοτικότητά της" (δηλαδή χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη απόδοση κέρδους) ως επιχείρησης σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές της.

Πριν ανακύψει η διαφορά με την ΕCS, ο τομέας των πρόσθετων ουσιών για άλευρα αποτελούσε όντως μια λογικά προσοδοφόρα δραστηριότητα για την Αkzo UK, με κέρδη λειτουργίας για το 1979 που έφθαναν στο επίπεδο του ... περίπου των καθαρών εσόδων.

(52) Οι δραστηριότητες της Αkzo UK στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα αποτελούν τμήμα μόνο των συνολικών της εργασιών, και στους επίσημους λογαριασμούς της δεν παρέχονται σχετικές λεπτομέρειες- κρατούνται πάντως χωριστοί λογαριασμοί διαχείρισης, για εσωτερική χρήση, οι οποίοι αποδεικνύουν ότι, μετά τη διαφορά, όχι μόνο ορισμένα συγκεκριμένα προϊόντα που διατέθηκαν στους πελάτες της ΕCS πωλήθηκαν κάτω του κόστους, αλλά επίσης ότι, μεταξύ του 1981 και του 1983 τουλάχιστον, όλο το τμήμα πρόσθετων ουσιών για άλευρα λειτούργησε με ζημία.

Στη διάρκεια του 1981, η σημειωθείσα ζημία για το συνολικό κύκλο εργασιών, που ανερχόταν σε λίγο περισσότερο από ... λίρες στερλίνες, ήταν ... λίρες στερλίνες περίπου, χωρίς να ληφθεί υπόψη η ζημία ανήλθε σε ... λίρες στερλίνες.

Το 1982 εμφανίσθηκε μικρό κέρδος στο τμήμα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα, λόγω του ότι η μεταβίβαση του ενδιάμεσου προϊόντος από το τμήμα πλαστικών και ελαστομερών στον τομέα πρόσθετων ουσιών για άλευρα υπολογίστηκε μόνο βάσει του κόστους των πρώτων υλών. Υπόμνημα εσωτερικής χρήσης του προϊστάμενου λογιστηρίου της Αkzo UK δείχνει ότι, αν η μεταφορά αυτή είχε διενεργηθεί βάσει του πάγιου και του μεταβλητού κόστους, το κέρδος λειτουργίας από τις εργασίες του τμήματος πρόσθετων ουσιών για άλευρα θα είχε μειωθεί κατά ... λίρες στερλίνες. Αν είχε ληφθεί υπόψη η εξυπηρέτηση των χρηματοοικονομικών βαρών, θα είχε προκύψει ζημία για τις εργασίες αυτές.

Το 1983, τα έγγραφα εσωτερικής χρήσης αποδείκνυαν και πάλι ότι, παρά τον αυξημένο κύκλο εργασιών, ο τομέας των πρόσθετων ουσιών για άλευρα είχε επίσης ζημία.

(53) Το μέγεθος των ζημιών επιβεβαιώνεται από τις ετήσιες εκθέσεις του τμήματος πλαστικών και ελαστομερών, που συντάχθηκαν για τα κεντρικά γραφεία στις Κάτω Χώρες και οι οποίες εμφανίζουν τους λογαριασμούς κερδών και ζημιών των εργασιών που αφορούν τις πρόσθετες ουσίες για άλευρα χωριστά, αλλά τείνουν να υποβαθμίζουν τα αποτελέσματα παραλείποντας ορισμένα κονδύλια, όπως το έμμεσο κόστος πωλήσεων και άλλα γενικά έξοδα.

Η Αkzo πρόβαλε επίσης το επιχείρημα ότι οι τιμές της για τις πρόσθετες ουσίες για άλευρα "περιείχαν πάντοτε κάποιο περιθώριο κέρδους". Αυτή η γενικότερη δήλωση απαιτεί μια σημαντική διευκρίνιση, ότι δηλαδή η Αkzo εννοεί με αυτό πως οι τιμές ήταν μεγαλύτερες από το "μεταβλητό" κόστος (αλλά όχι από το πλήρες κόστος).

(54) Για την εκτίμηση του επιχειρήματος της Αkzo (ότι δηλαδή κάλυπτε το μεταβλητό κόστος) είναι σημαντικό να εξακριβωθεί ποια στοιχεία περιελάμβανε η Αkzo στον όρο αυτό. Σύμφωνα με τη λογιστική ταξινόμηση της Αkzo, το "μεταβλητό" κόστος καλύπτει μόνο το κόστος των πρώτων υλών, της κατανάλωσης ενέργειας, της συσκευασίας και τα μεταφορικά. Άλλα σημαντικά κονδύλια, όπως εργατικά, συντήρηση, αποθήκευση και διανομή των προϊόντων, θεωρούνται όλα από την Αkzo ως "πάγιο" κόστος, παρά το γεγονός ότι τα λογιστικά συστήματα τα θεωρούν συνηθέστερα ως "μεταβλητό" κόστος. [8]

Η ίδια η Αkzo αναγνώριζε την προφανή έλλειψη συνοχής στη μεθοδολογία των λογιστικών της: διάφορες αναλύσεις της αποδοτικότητας των εργασιών της αποδεικνύουν ότι εμπειρικά το 50 % του κόστους που χαρακτηρίζεται ως "πάγιο" (και κατά συνέπεια αγνοείται από την Αkzo, όταν αυτή ισχυρίζεται πως καλύπτει το κόστος της) αναγνωρίζεται στις αναλύσεις αυτές ως "οριακό" ή "μεταβατικό" κόστος, επηρεαζόμενο δηλαδή από τον όγκο παραγωγής.

Περαιτέρω, ακόμη και αν αναθεωρηθεί ο εκ μέρους της Αkzo χαρακτηρισμός των μεταβλητών στοιχείων κόστους της, έτσι ώστε να περιλαμβάνεται τα εργατικά, καθώς και άλλα βάρη, τα αριθμητικά στοιχεία που διαβίβαζε η Αkzo, όσον αφορά το στοιχείο "εργατικά" που υπεισέρχεται για το 10 % τουλάχιστον του συνολικού κόστους, αποτελούν ονομαστικό υπολογισμό βασιζόμενο στις προβλέψεις του βαθμού χρησιμοποίησης των εγκαταστάσεων και εμφανίζουν σημαντικές αποκλίσεις όταν συγκρίνονται με το πραγματικό κόστος για τα εργατικά (που είναι σχεδόν πάντοτε υψηλότερο).

(55) Μετά από αναπροσαρμογή των υπολογισμών της Αkzo, γίνεται φανερό ότι, τόσο για τους βελτιωτές βρωμικού καλίου όσο και για τα μείγματα βιταμινών (τουλάχιστον), οι τιμές που προσέφερε στους πελάτες, τους οποίους ήλπιζε να αποσπάσει από την ΕCS, μεταξύ 1981 και 1984, απείχαν κατά πολύ από του να καλύψουν ακόμη και το μεταβλητό κόστος, όπως τούτο συνήθως ορίζεται.

Όσον αφορά τις προσφορές υπεροξειδίου του βενζοϋλίου στον Allied Mills με τιμή 517,90 λίρες στερλίνες, αυτές δεν κάλυπταν το μεταβλητό κόστος το 1981 ή το 1982. Ακόμη και αν μετά το 1982 οι οργανωτικές και λογιστικές μεταβολές στην Αkzo UK οδήγησαν στη μείωση ορισμένων στοιχείων κόστους παραγωγής για το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου, και η τιμή προσφοράς της Αkzo UK κάλυπτε κανονικά το μεταβλητό αν όχι και το συνολικό κόστος, οι πρόσθετες ουσίες για άλευρα προσφέρονταν σαν στοιχείο δέσμης προϊόντων (πακέτο), έτσι ώστε η τιμολόγηση των άλλων προϊόντων σε επίπεδα κάτω του οριακού κόστους να συνεπάγεται στην πραγματικότητα πρόσθετη επιδότηση του υπεροξειδίου του βενζοϋλίου.

Η πλειοψηφία, αν όχι όλες, των τιμών που προσέφερε η Αkzo UK για τους μεμονωμένους αλευ-ρόμυλους του Allied Mills και σ' επιλεγμένους "μεγάλους ανεξάρτητους" πελάτες της ΕCS επί αρκετά έτη με σκοπό να τους αποσπάσει από τον τότε προμηθευτή τους, τοποθετούνταν έτσι σε επίπεδα χαμηλότερα από το μεταβλητό κόστος της Αkzo. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι, σε πολλές περιπτώσεις, η Ακζο συχνά δεν ήταν υποχρεωμένη να προμηθεύσει τις διάφορες ύλες στις τιμές των προσφορών της, αφήνοντας έτσι την πρωτοβουλία στην ΕCS να μειώσει τις τιμές της ώστε να μπορέσει να κρατήσει τον πελάτη της, και υφιστάμενη, με τον τρόπο αυτό οικονομική ζημία.

Η πολιτική τιμών της Αkzo UΚ μετά την επιβολή προσωρινών μέτρων

(56) Η Αkzo UK γνώριζε ότι η εφαρμογή των προσωρινών μέτρων είχε πριν απ' όλα προκληθεί από το γεγονός ότι είχε τελικά κερδίσει τις εργασίες ορισμένων "ανεξάρτητων" από την ΕCS, στα τέλη του 1982 και στις αρχές του 1983.

Την παραμονή της ακροαματικής διαδικασίας για τη λήψη προσωρινών μέτρων, προσπάθησε να καταστήσει περιττή την ανάγκη έκδοσης τέτοιας διαταγής, ανεβάζοντας τις τιμές της γι' αυτούς τους πελάτες, όσον αφορά τους βελτιωτές βρωμικου καλίού 6 %, κατά 50 % περίπου, έτσι ώστε η τιμή του προϊόντος αυτού να ανέλθει στο επίπεδο της τιμής κόστους.

(57) Η Επιτροπή, στην απόφασή της 83/462/ΕΟΚ για τη λήψη προσωρινών μέτρων, περιέλαβε, μετά από αίτημα της Αkzo UK, διάταξη με την οποία επιτρέπεται στην Αkzo UΚ να κατέλθει κάτω από τις τιμές που αναφέρονται στην απόφαση, με σκοπό να τις ευθυγραμμίσει, καλή τη πίστη, στα επίπεδα των τιμών του ανταγωνισμού. Στόχος του μέτρου αυτού ήταν να αποφευχθεί μια κατάσταση στην οποία ένας άλλος παραγωγός θα μπορούσε να αποσπάσει όλες τις εργασίες, με προσφορές σε τιμές κατά λίγες στερλίνες χαμηλότερες από αυτές της Αkzo UK.

Μετά την απόφαση για τη λήψη προσωρινών μέτρων, η Αkzo UK διατήρησε τις εργασίες όλων των πελατών που είχε αποσπάσει από την ΕCS και κέρδισε ακόμη τις εργασίες μερικών επιπλέον αλευρόμυλων, με τιμές υπεροξειδίου του βενζοϋλίου που δεν ήταν διαφορετικές από τις τιμές με τις οποίες είχε αρχικά κερδίσει τις εργασίες τους. Η Αkzo θέλησε να δικαιολογήσει τις χαμηλές τιμές της, επικαλούμενη τις "ανταγωνιστικές" προσφορές της Diaflex, η οποία τελικά ελάχιστες εργασίες κέρδισε, ή και καθόλου.

(58) Κατά τη λήψη της απόφασης που επέβαλε προσωρινά μέτρα, η Επιτροπή δεν διέθετε τα αποδεικτικά στοιχεία που αργότερα έλαβε από την Diaflex, τα οποία αποδείκνυαν πως η τελευταία δεν ήταν τόσο ο ζωηρός και αποτελεσματικός ανταγωνιστής που υποστήριζε η Αkzo UK ότι ήταν.

Μετά την απόφαση για τα προσωρινά μέτρα, η Akzo UK ενθάρρυνε τους πελάτες που είχε αποσπάσει από την ECS να ζητήσουν "προσφορές" από την Diaflex, με την πρόθεση να προσφέρει η ίδια την οποιαδήποτε τιμή επρόκειτο να τους προσφέρει η Diaflex. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν άμεσα ότι η Diaflex προσέφερε τότε χαμηλές τιμές για να βοηθήσει την Akzo UK να κερδίσει τις παραγγελίες, αλλά, τουλάχιστον μέχρι τον Νοέμβριο 1982, η Akzo πίστευε ότι ήταν ακόμη σε θέση να ελέγχει την πολιτική των τιμών της Diaflex. Με δεδομένη τη δηλωθείσα συμπεριφορά της Diaflex, ότι δηλαδή θα αποσπούσε ευχαρίστως εργασίες από την ECS και ότι δεν ήθελε να επιτεθεί στην Akzo UK, η Επιτροπή θεωρεί ότι δικαιούται να συνάγει το γεγονός ότι οι προσφορές της Diaflex δεν ήταν σύμφωνες με τις πραγματικές τιμές της αγοράς. Η συναγωγή του συμπεράσματος αυτού ενισχύεται από το γεγονός ότι οι τιμές που, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, προσέφερε η Diaflex, δηλαδή 570 λίρες στερλίνες για το υπεροξείδιο βενζοϋλίου και 330 λίρες στερλίνες για το βρωμικό κάλιο 10 %, δεν θα μπορούσαν, ενόψει των τιμών που κατέβαλε για τις πρώτες ύλες, να αποφέρουν οποιοδήποτε κέρδος στην περίπτωση που όφειλε να προβεί σε παραδόσεις. Από τις αρχές του 1984, η Akzo UK προμήθευε στην Diaflex όλες τις ανάγκες της σε χύμα υπεροξείδιο του βενζοϋλίου, σε τιμή (λίρες στερλίνες ανά τόνο) που δεν θα επέτρεπε στη Diaflex να καλύπτει το κόστος της, τα πάγια έξοδα και να απολαμβάνει ένα εύλογο κέρδος με τιμή πωλήσεως 570 με 580 λίρες στερλίνες.

(59) Η Akzo υποστηρίζει ότι είχε το δικαίωμα να "ευθυγραμμίζεται" στις τιμές της Diaflex αλλά δέχεται ότι τούτο ενδέχετο να μη συμβαίνει στις περιπτώσεις που η τιμή θα κατέβαινε κάτω από το δικό της μεταβλητό κόστος. Η Akzo θεωρεί ως "μεταβλητό" μόνο το κόστος των πρώτων υλών και της καταναλισκόμενης ενέργειας, με αποτέλεσμα στα δικά της αριθμητικά στοιχεία οι τιμές της να καλύπτουν αυτό το κριτήριο. Αν πάντως αποδοθεί η κανονική έννοια στο μεταβλητό κόστος (συμπεριλαμβανομένων δηλαδή των εργατικών κλπ.), η τιμή της Akzo, τουλάχιστον για το βρωμικό κάλιο 10 % των 330 λιρών στερλινών, δεν πληροί το κριτήριο που η ίδια προτείνει. Αυτές οι προσφερόμενες σαν πακέτο χαμηλές τιμές επέτρεπαν σ' αυτή να διατηρεί τις εργασίες και ταυτόχρονα να αποκλείσει την ECS.

Ταυτόχρονα, η Akzo UK συνέχιζε να προμηθεύει τους περισσότερους από τους παραδοσιακούς πελάτες της στον τομέα των "μεγάλων ανεξάρτητων", βάσει των κατά πολύ υψηλότερων τιμών που είχαν παραμείνει αμετάβλητες.

II. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

(60) Βάσει του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ, είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και απαγορεύεται, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσεώς τους εντός της κοινής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της.

Η κατάχρηση αυτή δύναται να συνίσταται ιδίως:

α) στην άμεση ή έμμεση επιβολή μη δικαίων τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής·

β) ...·

γ) στην εφαρμογή άνισων όρων επί ισοδυνάμων παροχών έναντι των εμπορικώς συναλλασσομένων, με αποτέλεσμα να περιέρχονται αυτοί σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό·

δ) ...

(61) Τα κυριότερα επίμαχα ζητήματα είναι τα εξής:

- κατά πόσο η Akzo κατέχει δεσπόζουσα θέση σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 86,

- κατά πόσο η καταγγελλόμενη συμπεριφορά συνιστά κατάχρηση τέτοιας δεσπόζουσας θέσης,

- κατά πόσο υπάρχει ουσιαστική επίδραση στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών της ΕΟΚ.

Πρέπει επίσης να εξεταστούν ορισμένα ζητήματα που έθιξε η Akzo κατά την υπεράσπιση των συμφερόντων της.

Δεσπόζουσα θέση

α) Η ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ

(62) Πριν η Επιτροπή προσδιορίσει κατά πόσο η Akzo κατέχει δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 86, είναι αναγκαίο να οριοθετηθεί η σχετική αγορά. Η σχετική αγορά αποτελεί τον τομέα εμπορικών εργασιών στο πλαίσιο του οποίου πρέπει να εξεταστεί η οικονομική ισχύς της εν λόγω επιχείρησης έναντι των ανταγωνιστών της.

Στην παρούσα υπόθεση, ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η επιθετική πολιτική μείωσης των τιμών εκ μέρους της Akzo στο σχετικό περιορισμένο τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα αποσκοπεί μακροπρόθεσμα στο να εξασφαλίσει τον παραμερισμό της ECS ως αποτελεσματικού ανταγωνισμού της Akzo στην ευρύτερη αγορά οργανικών υπεροξειδίων.

Το θέμα αυτό εξετάζεται λεπτομερέστερα στα σημεία 87, 88 και 89 της παρούσας απόφασης, αλλά έχει διαπιστωθεί από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, στην απόφασή του της 21ης Φεβρουαρίου 1973 στην υπόθεση 6/72, Europemballage και Continental Can Company Inc. κατά Επιτροπής [9], που καλείται στο εξής υπόθεση Continental Can, ότι η ισχυροποίηση μιας κατεχόμενης σε συγκεκριμένη αγορά προϊόντος δεσπόζουσας θέσης δύναται να συνιστά κατάχρηση αυτής της δεσπόζουσας θέσης, ανεξάρτητα από τα συγκεκριμένα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν.

Η λογική που διέπει την παρούσα απόφαση είναι, σύμφωνα και με την απόφαση στην υπόθεση Continental Can, ότι η "σχετική αγορά" που προσδιορίζεται για τις ανάγκες της παρούσας υπόθεσης, είναι η αγορά από την οποία η Akzo επεδίωκε μακροπρόθεσμα τον αποκλεισμό της ECS, δηλαδή η συνολική αγορά των οργανικών υπεροξειδίων.

(63) Το ζήτημα προκύπτει από τον ίδιο τον ορισμό της αγοράς οργανικών υπεροξειδίων. Πέραν από την άρνησή της ότι ο τομέας των οργανικών υπεροξειδίων αποτελεί τη σχετική αγορά, η Akzo δεν πρόβαλε στην Επιτροπή άλλο επιχείρημα ως προς το σημείο αυτό. Εντούτοις, όσον αφορά τον κατά πολύ περισσότερο περιορισμένο τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει μια ενιαία αγορά "προϊόντος" αλλά μια αγορά για κάθε πυκνότητα καθενός των πρόσθετων ουσιών για άλευρα που παράγονται από την ECS και την Akzo. To σχετικό επιχείρημα είναι ότι κάθε πρόσθετη ουσία έχει ειδική χρήση και, δεδομένου ότι καμία δεν μπορεί να υποκαταστήσει άλλη, δεν μπορούν όλες μαζί να αποτελέσουν μια αγορά.

Αν υιοθετηθεί, το επιχείρημα αυτό θα οδηγήσει σε αποτελέσματα που δεν συμβιβάζονται με την εμπορική πραγματικότητα. Αν μάλιστα μεταφερθεί στον τομέα των οργανικών υπεροξειδίων για "πλαστικά", τούτο θα σήμαινε ότι υφίστανται εκατοντάδες χωριστών "αγορών", και συγκεκριμένα μια αγορά για κάθε σύνθεση, βαθμό πυκνότητας και εμφάνιση των προϊόντων.

(64) Στο πλαίσιο του άρθρου 86, το αντικείμενο της οριοθέτησης της αγοράς είναι να προσδιοριστεί ο τομέας του εμπορίου στο πλαίσιο του οποίου πρέπει να εκτιμηθούν οι συνθήκες του ανταγωνισμού και η ισχύς που κατέχει στην αγορά η δεσπόζουσα επιχείρηση. Η έννοια της ικανότητας υποκατάστασης περιλαμβάνει το ερώτημα κατά πόσο η αγορά έχει οριοθετηθεί με αρκετή ευρύτητα, ώστε να συμπεριλαμβάνει όχι μόνο τα προϊόντα που κατασκευάζει και εμπορεύεται ο φερόμενος ως δεσπόζων παραγωγός, αλλά επίσης τα προϊόντα τον ανταγωνισμό των οποίων πραγματικά αντιμετωπίζει.

Για να προσδιοριστεί το μέγεθος της ισχύος που κατέχει η Akzo στην αγορά, το ζήτημα που πραγματικά τίθεται εδώ είναι κατά συνέπεια όχι κατά πόσο ένα οργανικό υπεροξείδιο αποτελεί "υποκατάστατο" άλλου (πράγμα που όντως μπορεί να συμβαίνει συχνά), αλλά κατά πόσο και σε ποιο μέτρο υπάρχουν άλλα προϊόντα υποκατάστατα των οργανικών υπεροξειδίων, για τα οποία θα μπορούσε να λεχθεί ότι αποτελούν τμήμα της ίδιας αγοράς.

(65) Όπως ήδη επισημάνθηκε, μόνο στον σχετικά μικρής σημασίας τομέα του σχηματισμού πλέγματος αντιμετωπίζουν τα οργανικά υπεροξείδια ανταγωνισμό από υποκατάστατα προϊόντα (ενώσεις θείου). Ακόμη και στον τομέα αυτό, τα προϊόντα με βάση το θείο δεν πληρούν κατ' ανάγκη τα απαιτούμενα για ειδικές χρήσεις τεχνικά χαρακτηριστικά, και άρα προτιμούνται τα οργανικά υπεροξείδια. Η Επιτροπή δεν θεωρεί κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της αξιόλογησης της ισχύος της Akzo στη σχετική αγορά, ότι η ενδεχόμενη ικανότητα υποκατάστασης των οργανικών υπεροξειδίων που έχουν άλλα προϊόντα σε μια μικρής σημασίας εφαρμογή, επιβάλλει να περιληφθεί στην οριοθέτηση της αγοράς ο όγκος της παραγωγής ενώσεων θείου. Εντούτοις, ακόμη και αν αυτές συμπεριληφθούν, δεν επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό η ισχύς της Akzo στη συνολική αγορά, δεδομένου ότι, στις σημαντικότερες χρήσεις τους, τα οργανικά υπεροξείδια δεν υπόκεινται στον ανταγωνισμό άλλων χημικών προϊόντων.

(66) Από γεωγραφική άποψη, το σύνολο της Κοινότητας πρέπει να θεωρηθεί ως η κατάλληλη περιοχή στην οποία πρόκειται να αξιολογηθεί ο ανταγωνισμός. Η Akzo παράγει οργανικά υπεροξείδια σε αρκετά κράτη μέλη και προμηθεύει τα εν λόγω προϊόντα σε όλα τα κράτη μέλη. Τα μεταφορικά έξοδα αποτελούν ένα παράγοντα, αλλά δεν συνιστούν σοβαρό εμπόδιο για την ανάπτυξη του εμπορίου πέρα από τα εθνικά σύνορα. Η γεωγραφική εξάπλωση και κατανομή θεωρείται από την Akzo ότι αποτελεί ένα από τους σημαντικούς παράγοντες που συμβάλλουν για την ισχύ της στην αγορά. Όπως αποδεικνύει το παράδειγμα της ECS, υπάρχουν διαθέσιμες σημαντικές ευκαιρίες άσκησης ανταγωνισμού στις πωλήσεις από ένα κράτος μέλος σε άλλο.

Η Επιτροπή συμπεραίνει λοιπόν ότι, για την εφαρμογή του άρθρου 86, η σχετική αγορά είναι ο τομέας των οργανικών υπεροξειδίων στο σύνολο της Κοινότητας.

β) ΥΠΑΡΞΗ ΔΕΣΠΟΖΟΥΣΑΣ ΘΕΣΗΣ

(67) Πρέπει στη συνέχεια να προσδιοριστεί κατά πόσο η Akzo κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά αυτή. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην απόφασή του στην υπόθεση 85/76, Hoffmann-La Roche & Co. AG κατά Επιτροπής [10], που καλείται στο εξής υπόθεση Hoffmann-La Roche, έχει ορίσει, στο σημείο 39, την βάσει του άρθου 86 δεσπόζουσα θέση ως "θέση οικονομικής ισχύος που κατέχει μια επιχείρηση, η οποία της επιτρέπει να αποφεύγει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στη σχετική αγορά παρέχοντάς της τη δύναμη να συμπεριφέρεται, σε αξιοσημείωτο βαθμό, ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές της, τους πελάτες της και τελικά από τους καταναλωτές. Η κατοχή μιας τέτοιας θέσεως δεν αποκλείει την ύπαρξη κάποιου ανταγωνισμού ... αλλά επιτρέπει στην επιχείρηση που την καρπούται, αν όχι να προσδιορίζει, τουλάχιστον να επηρεάζει αιστητά τους όρους υπό τους οποίους θα αναπτύσσεται ο ανταγωνισμός, και εν πάσει περιπτώσει να ενεργεί σε μεγάλο βαθμό αγνοώντας τον, για όσο διάστημα δεν ζημιώνεται από τέτοιους χειρισμούς".

Ο ορισμός αυτός δόθηκε από το Δικαστήριο σε υπόθεση κατά την οποία η παράδοση του άρθρου 86 αφορούσε πρώτιστα την εκμετάλλευση πελατών και αντικατοπτρίζει τη σημασία που έχει σε σχέση με το θέμα αυτό η δυνατότητα ανεξάρτητης συμπε ριφοράς. Η δυνατότητα να παραμερίζεται ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός δεν είναι πάντως, σε όλες τις περιπτώσεις, συνώνυμη με την ανεξάρτητη αντιμετώπιση των παραγόντων του ανταγωνισμού, αλλά μπορεί επίσης να περιλαμβάνει τη δυνατότητα εξαφάνισης ή σοβαρής εξασθένισης των υπαρχόντων ανταγωνιστών ή την παρεμπόδιση των δυνητικών ανταγωνιστών από του να εισχωρήσουν στην αγορά.

Όπως αποφάνθηκε το Δικαστήριο, στην απόφαση του στην υπόθεση 27/76, United Brands κατά Επιτροπή [11], που καλείται στο εξής υπόθεση United Brands, η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης δεν προϋποθέτει, από τον παραγωγό που την κατέχει, να έχει εξαλείψει κάθε ευκαιρία άσκησης ανταγωνισμού (σημείο 113). Ενδέχεται μάλιστα να σημειώνεται, κατά καιρούς, ζωηρός ανταγωνισμός εκ μέρους άλλων παραγωγών και η υπερέχουσα επιχείρηση να κατέχει πάντοτε δεσπόζουσα θέση. (Σε σχέση με αυτό, το γεγονός ότι, παρά τις προσπάθειές τους, οι επιτιθέμενες επιχειρήσεις δεν κατάφεραν να αυξήσουν το μερίδιό τους στην αγορά μπορεί να αποτελεί ένδειξη για την ύπαρξη της δεσπόζουσας θέσης).

(68) Στην παρούσα υπόθεση, η Akzo υπολογίζει το δικό της μερίδιο στην αγορά σε 50 % ή περισσότερο. Μαζί με τα υψηλά μερίδια που κατέχει σε κάθε κράτος μέλος, ο παράγοντας αυτός θα ήταν ήδη ενδεικτικός ενός σημαντικού βαθμού ισχύος στην αγορά.

Το μερίδιο στην αγορά, αν και είναι σημαντικό, αποτελεί ένα μόνο από τους δείκτες, από την ύπαρξη των οποίων να μπορεί να συναχθεί η δεσπόζουσα θέση. Η σημασία, την οποία κατέχει σε κάθε συγκεκριμένη υπόθεση ο παράγοντας αυτός, μπορεί να ποικίλει από αγορά σε αγορά ανάλογα με τη δομή και τα χαρακτηριστικά της σχετικής αγοράς.

(69) Προκειμένου να εκτιμήσει την ισχύ στην αγορά για τις ανάγκες της παρούσας υπόθεσης, η Επιτροπή οφείλει να λάβει υπόψη της επίσης όλα τα σχετικά οικονομικά αποδεικτικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων και τα ακόλουθα:

i) το μερίδιο στην αγορά της Akzo όχι μόνο είναι μεγάλο αφεαυτού, αλλά ισοδυναμεί με το σύνολο των μεριδίων όλων των υπολοίπων παραγωγών,

ii) εκτός από την Interox και τη Luperox, οι εναπομένοντες παραγωγοί διαθέτουν περιορισμένο φάσμα προϊόντων ή/και τοπική μόνο σπουδαιότητα,

iii) το μερίδιο στην αγορά της Akzo (όπως και αυτό των άλλων δύο παραγωγών, Interox και Luperox, που κατέχουν τη δεύτερη και τρίτη θέση) έχει παραμείνει σταθερό στη διάρκεια της υπό εξέταση περίοδου, και η Akzo έχει επιτυχώς αντιμετωπίσει όλες τις εναντίον της θέσεώς της επιθέσεις εκ μέρους των μικρότερων παραγωγών,

iv) η Akzo είχε επίσης την ικανότητα, ακόμη και στη διάρκεια περιόδων οικονομικής δυσπραγίας, να διατηρεί τα συνολικά περιθώρια κέρδους της, με τακτικές αυξήσεις των τιμών ή/και αυξήσεις του όγκου των πωλήσεων,

ν) η Akzo προσφέρει ένα κατά πολύ ευρύτερο φάσμα προϊόντων από οποιοδήποτε ανταγωνιστή της, διαθέτει την υψηλότερα αναπτυγμένη οργάνωση εμπορικού και τεχνικού Marketing και κατέχει τις πρωτοποριακές γνώσεις σε θέματα ασφάλειας και τοξικολογίας,

vi) η Akzo έχει κατορθώσει, για λογαριασμό της, να εξαλείψει πραγματικά από την αγορά τους "ενοχλητικούς" ανταγωνιστές (εκτός της ECS) ή να τους εξασθενίσει σε μεγάλο βαθμό: το παράδειγμα της Scado και μόνο αποδεικνύει ότι η Akzo είναι σε θέση, αν το επιθυμεί, να αποκλείσει από την αγορά έναν λιγότερο ισχυρό παραγωγό,

vii) από τη στιγμή που εξουδετερώθηκαν αυτοί οι μικροί αλλά δυνητικά επικίνδυνοι ανταγωνιστές, η Akzo μπόρεσε να αυξήσει τις τιμές για το συγκεκριμένο προϊόν για το οποίο είχε γίνει αισθητός ο ανταγωνισμός τους.

(70) Η Επιτροπή πρόκειται επίσης να λάβει υπόψη της τη δυνατότητα διείσδυσης ή εξάπλωσης στην αγορά. Οι ετήσιες εκθέσεις του τμήματος πλαστικών και ελαστομερών της Akzo αναφέρουν ότι οι προσπάθειες των μικροτέρων επιχειρήσεων, που επεδίωξαν να αυξήσουν το μερίδιό τους στην αγορά ή να εισχωρήσουν σε νέες αγορές, ήταν σχεδόν πάντοτε ανεπιτυχείς μπροστά στην αντίδραση της Akzo. Μεταξύ των επιχειρήσεων που εξαφανίστηκαν ή που έχασαν σημαντικό μέρος των εργασιών τους στην Ευρώπη από την Akzo, περιλαμβάνονται η Scado, η Kenogard και η Aztec/Dart. Φαίνεται ότι εκτός από την ECS (η οποία ήδη είχε κάποια "βάση" στον τομέα των πρόσθετων ουσιών για άλευρα), δεν έχουν υπάρξει άλλοι παραγωγοί που να έχουν πρόσφατα διεισδύσει στην αγορά των οργανικών υπεροξειδίων. Αν ληφθεί υπόψη το υψηλό κόστος ενάρξεως λειτουργίας και η δομή της αγοράς, είναι εξαιρετικά απίθανο νέοι παραγωγοί να διατίθενται να εισέλθουν στην αγορά, γνωρίζοντας την μάλλον πιθανή αντίδραση της Akzo.

(71) Ενόψει του ανωτέρω σκεπτικού, η Επιτροπή θεωρεί ότι, κατά την υπό εξέταση περίοδο, η Akzo κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά της ΕΟΚ για τα οργανικά υπεροξείδια.

Κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης

(72) Το επόμενο θέμα που πρέπει να εξεταστεί είναι κατά πόσο η συμπεριφορά της Akzo συνιστούσε κατάχρηση αυτής της δεσπόζουσας θέσης.

Σημασία θα δοθεί σε δύο σχετιζόμενες πτυχές του ζητήματος: πρώτον, κατά πόσο η συμπεριφορά του καταγγελλόμενου τύπου, και συγκεκριμένα η τιμολόγηση και οι εμπορικές ενέργειες με σκοπό την πρόκληση ζημίας σε ασθενέστερο ανταγωνιστή ή την εξαφάνισή του από την αγορά, μπορεί κατ' αρχήν να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 86 και, δεύτερο, κατά πόσο μια τέτοια συμπεριφορά σε σχέση με την πώληση πρόσθετων ουσιών για άλευρα μπορεί να συνιστά κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης που κατέχει η Αkzo στην ευρύτερη αγορά των οργανικών υπεροξειδίων.

(73) Ως προς το πρώτο σημείο, πρέπει να σημειωθεί ότι το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει επιβεβαιώσει την άποψη ότι ο κατάλογος των καταχρήσεων που περιλαμβάνονται στο άρθρο 86 στοιχεία α) έως δ) δεν αποτελεί εξαντλητική απαρίθμηση των διαφόρων παραβάσεων, αλλά απλώς παραθέτει παραδείγματα (υπόθεση Continental Can).

Κατά την ερμηνεία των διατάξεων του άρθρου 86, η Επιτροπή οφείλει να λάβει υπόψη της το σύστημα και τους στόχους της συνθήκης. Το άρθρο 86 εντάσσεται στο κεφάλαιο της συνθήκης που διαπραγματεύεται τους κοινούς κανόνες της πολιτικής της Κοινότητας στον τομέα του ανταγωνισμού, η οποία βασίζεται κυρίως στο άρθρο 3 στοιχείο στ) της συνθήκης, το οποίο επιβάλλει στην Κοινότητα ως στόχο την εγκαθίδρυση καθεστώτος αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Οποιαδήποτε συμπεριφορά δεσπόζουσας επιχείρησης υπονομεύει το σκοπό του άρθρου 3 στοιχείο στ) και θέτει σε κίνδυνο τη διάρθρωση του ανταγωνισμού, μπορεί, κατά συνέπεια, να συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης βάσει του άρθρου 86. Το άρθρο 86 δεν αναφέρεται αποκλειστικά σε πρακτικές που μπορούν να ζημιώνουν τους καταναλωτές ή τους πελάτες απευθείας, αλλά επίσης τις πρακτικές που είναι έμμεσα επιζήμιες γι' αυτούς, μέσω των επιπτώσεών τους πάνω στην αποτελεσματική ανταγωνιστική δομή. (Βλέπε υπόθεση Continental Can επίσης την απόφαση της 6ης Μαρτίου 1974 στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 6–7/73, Instituto Chemisterapico Italiana SpΑ και Commercial Solvents Corporation κατά Επιτροπής [12], που καλείται στο εξής υπόθεση Commercial Solvents).

(74) Στην απόφασή του στην υπόθεση Ηοffmann-La Roche, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων όρισε (στο σημείο 91) την έννοια της κατάχρησης βάσει του άρθρου 86, ως αντικειμενική εύνοια, που σχετίζεται με τη συμπεριφορά επιχείρησης σε δεσπόζουσα θέση, η οποία είναι τέτοια ώστε να επηρεάζει τη δομή της αγοράς στις περιπτώσεις που, σαν αποτέλεσμα της ίδιας της παρουσίας της εν λόγω επιχείρησης, έχει εξασθενίσει ο βαθμός του ανταγωνισμού και που, με την προσφυγή σε μεθόδους διαφορετικές από αυτές που ρυθμίζουν τον κανονικό ανταγωνισμό προϊόντων ή υπηρεσιών βάσει των συναλλαγών των εμπορικών φορέων, έχει ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της διατήρησης του βαθμού ανταγωνισμού, που υφίσταται ακόμη στην αγορά, ή της αύξησης του ανταγωνισμού αυτού.

Στην υπόθεση Ηοffmann-La Roche η συμπεριφορά αποκλεισμού συνίστατο στη χορήγηση εκπτώσεων επί δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, οι οποίες δημιουργούσαν δεσμούς μεταξύ των πελατών και του δεσπόζοντος παραγωγού. Προκύπτει πάντως σαφώς από τις αποφάσεις του δικαστηρίου ότι άλλες μορφές αθέμιτης ή αδικαιολόγητης συμπεριφοράς που τείνουν στον αποκλεισμό ανταγωνιστών από την αγορά και επηρεάζουν έτσι τη δομή του ανταγωνισμού, μπορούν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 86: βλέπε π.χ. την υπόθεση Commercial Solvents.

Συνεπώς, όλες οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές εκ μέρους δεσπόζουσας επιχείρησης με σκοπό να εξαφανίσει, να πειθαρχήσει ή να αποθαρρύνει μικρότερους ανταγωνιστές, θα ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής της απαγορευτικής διάταξης του άρθρου 86, αν είχαν πληρωθεί οι λοιποί όροι εφαρμογής του.

(75) Στην παρούσα υπόθεση, ο πυρήνας των καταγγελιών εις βάρος της Αkzo είναι ότι η συμπεριφορά της αποσκοπούσε στην εξαφάνιση της ΕCS ως ανταγωνιστή στην αγορά των οργανικών υπεροξειδίων και μολονότι τα κυριότερα μέσα επιτυχίας αυτού του στόχου ήταν οι σοβαρές και παρατεταμένες εκπτώσεις, υπάρχουν και άλλες πτυχές των εμπορικών χειρισμών της Αkzo Chemie που θα μπορούσαν επίσης να χαρακτηριστούν ως συμπεριφορά αποκλεισμού.

Το άρθρο 86 δεν θεσπίζει κανένα νομικό κανόνα βασιζόμενο στο κόστος για να προσδιορίζεται το ακριβές σημείο στο οποίο η, εκ μέρους δεσπόζουσας επιχείρησης, μείωση των τιμών μπορεί να θεωρηθεί καταχρηστική, και όντως η ευρεία εφαρμογή του όρου "κατάχρηση" σε διάφορες μορφές συμπεριφοράς αποκλεισμού των ανταγωνιστών παρέχει επιχειρήματα εναντίον της αποδοχής ενός τέτοιου αυστηρού κριτήριου.

Εντούτοις, η Αkzo προβάλλει το επιχείρημα ότι το μόνο κριτήριο, για να εκτιμηθεί η νομιμότητα ή μη της συμπεριφοράς της, είναι το κατά πόσον οι τιμές που χρέωνε ήταν ή όχι ανώτερες από το μέσο μεταβλητό κόστος της (που χρησιμοποιούσε αντί για το οριακό κόστος).

Το σκεπτικό που διέπει αυτό το επιχείρημα είναι ότι μόνο οι λιγότερο αποδοτικές επιχειρήσεις κινδυνεύουν να ζημιωθούν από τη χρέωση τιμών πάνω από το μέσο μεταβλητό κόστος. Επίπεδο τιμών υψηλότερο από το μέσο μεταβλητό κόστος, σύμφωνα με τη Αkzo, σημαίνει πρώτον, ότι οι λιγότερο αποτελεσματικοί ανταγωνιστές θα συνεχίσουν τις εργασίες τους και, δεύτερον, ότι οι υψηλότερες τιμές θα οδηγήσουν σε χαμηλότερο όγκο παραγωγής και κακή κατανομή των πόρων. Προτείνοντας αυτό το κριτήριο, η Αkzo στηρίζεται εν μέρει στον κανόνα τιμολόγησης βάσει του οριακού κόστους, που εισηγήθηκαν το 1975 οι καθηγητές Αreeda και Turner αναφορικά με τη νομοθεσία αντιτράστ των Ηνωμένων Πολιτειών (Ηarvard Law Review, τεύχος 88, σ. 697). Ο κανόνας αυτός προβλέπει ένα αυτοδύναμο κριτήριο: τιμή ίση ή μεγαλύτερη από το οριακό κόστος τεκμαίρεται θεμιτή και τιμή μικρότερη από το οριακό κόστος τεκμαίρεται ό