Γνώμη του Συμβουλίου

της 18ης Φεβρουαρίου 2003

σχετικά με το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας της Ιρλανδίας για την περίοδο 2003-2005

(2003/C 51/04)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών(1), και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 3,

και τη σύσταση της Επιτροπής,

Αφού ζήτησε τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΗ:

Στις 18 Φεβρουαρίου 2003, το Συμβούλιο εξέτασε το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας του 2002 της Ιρλανδίας το οποίο καλύπτει την περίοδο 2003-2005. Το επικαιροποιημένο πρόγραμμα είναι εν γένει σύμφωνο με τις απαιτήσεις του αναθεωρημένου "κώδικα δεοντολογίας" όσον αφορά το περιεχόμενο και τη μορφή των προγραμμάτων σταθερότητας και σύγκλισης. Ωστόσο, θα ήταν σαφέστερο ότι το επικαιροποιημένο πρόγραμμα είναι σύμφωνο με τις απαιτήσεις αυτές εάν είχε διευκρινιστεί η φύση και η σημασία των μεγάλων "προβλέψεων για ενδεχόμενα γεγονότα" που συμπεριλαμβάνονται στις προβολές για τα δημόσια οικονομικά για τα δύο τελευταία έτη του προγράμματος. Οι οικονομικές πολιτικές, όπως αντανακλώνται στα μέτρα που έχουν σχεδιαστεί στο επικαιροποιημένο πρόγραμμα, είναι, σε γενικές γραμμές, σύμφωνες με τους γενικούς προσανατολισμούς οικονομικής πολιτικής για το 2002.

Το Συμβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για τη δέσμευση της ιρλανδικής κυβέρνησης να χρησιμοποιεί το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης ως το πλαίσιο για τη δημοσιονομική πολιτική της. Ωστόσο, σημειώνει ότι, μετά την πολύ μεγάλη επιδείνωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου το 2001, και παρά την προς τα άνω αναθεώρηση της αύξησης του ΑΕΠ και του πληθωρισμού για το 2002, προβλέπεται δημοσιονομικό έλλειμμα ύψους 0,1 % του ΑΕΠ, το οποίο θα είναι υψηλότερο κατά 0,5 % του ΑΕΠ από ό,τι είχε σχεδιαστεί στο πρόγραμμα του περασμένου έτους. Το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα για το 2002 είναι αισθητά χειρότερο και δεν συμμορφώνεται με την απαίτηση του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης για "σχεδόν ισοσκελισμένο προϋπολογισμό", παρόλο που η εκτίμηση του παραγωγικού κενού παρουσιάζει ασυνήθιστα περιθώρια αβεβαιότητας λόγω των ειδικών χαρακτηριστικών της ιρλανδικής οικονομίας. Για εισοδηματικούς λόγους, η δημοσιονομική στρατηγική το 2002 αποδείχθηκε επεκτατική, αντί ευρέως ουδέτερη όπως συνιστούσαν για το έτος αυτό οι γενικοί προσανατολισμοί οικονομικής πολιτικής.

Στο μακροοικονομικό σενάριο του προγράμματος γίνεται η παραδοχή μιας βαθμιαίας επιστροφής σε αναπτυξιακό ρυθμό περίπου 5 %, ο οποίος εν γένει θεωρείται διατηρήσιμος σε μεσοπρόθεσμη βάση. Ο δυνητικός ρυθμός ανάπτυξης που είχε υπολογίσει η Επιτροπή με βάση τα στοιχεία του προγράμματος αρχικά υπερβαίνει αλλά, προς το τέλος του προγράμματος, συγκλίνει προς το ρυθμό αυτό. Η προβλεπόμενη πτωτική πορεία του πληθωρισμού θα πρέπει να υλοποιηθεί, διότι, σε διαφορετική περίπτωση, υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι για την ανταγωνιστικότητα και τη σταθερότητα των τιμών εάν οι μισθολογικές προσδοκίες δεν προσαρμοστούν στις μεταβολές του οικονομικού περιβάλλοντος.

Το Συμβούλιο παρατηρεί ότι το νέο πρόγραμμα εμβαθύνει και διευρύνει ακόμα περισσότερο την προς τα κάτω μετατόπιση της προβλεπόμενης πορείας του ισοζυγίου των οικονομικών του Δημοσίου που περιγραφόταν στο προηγούμενο πρόγραμμα. Το πραγματικό ισοζύγιο προβλέπεται να εξακολουθήσει να επιδεινώνεται το 2003 και 2004 (με αύξηση του ελλείμματος σε 0,7 και 1,2 % του ΑΕΠ αντίστοιχα και μείωση του πρωτογενούς πλεονάσματος σε 0,9 και 0,3 % του ΑΕΠ). Το έλλειμμα σταθεροποιείται σε 1,2 % του ΑΕΠ κατά το τελευταίο έτος του προγράμματος. Το Συμβούλιο σημειώνει με ανησυχία ότι αυτό συμπίπτει με την επιστροφή της Ιρλανδίας σε ένα διατηρήσιμο αναπτυξιακό ρυθμό σε μεσοπρόθεσμη βάση. Ο λόγος για την επιδείνωση που σημειώνεται κατά τη περίοδο που καλύπτει το πρόγραμμα είναι ότι η πτωτική τάση του ποσοστού εσόδων υπεραντισταθμίζει τη μικρή κάμψη του ποσοστού δαπανών που επιτεύχθηκε με τη συγκράτηση των δαπανών. Χωρίς το σχηματισμό αποθεματικών στο εθνικό αποθεματικό ταμείο συντάξεων, το ποσοστό του χρέους θα εξακολουθούσε να μειώνεται σε όλη τη διάρκεια της περιόδου που καλύπτει το πρόγραμμα, αντί να καταγράφει μια οριακή αύξηση σε 35 % προς το τέλος της περιόδου αυτής.

Το Συμβούλιο σημειώνει ωστόσο ότι πρέπει να διατυπωθούν ορισμένες σημαντικές παρατηρήσεις όσον αφορά τη δημοσιονομική θέση που προκύπτει βάσει του προγράμματος. Πρώτον, με την επιφύλαξη των προαναφερόμενων αβεβαιοτήτων σχετικά με τη μέτρηση του παραγωγικού κενού, το διαρθρωτικό έλλειμμα εκτιμάται ότι κορυφώθηκε το 2002 και ότι προσεγγίζει την κατάσταση ισορροπίας προς το τέλος της περιόδου του προγράμματος, παρά τη συνεχιζόμενη επιδείνωση των πραγματικών ισοζυγίων. Ειδικότερα, για το 2003 προβλέπεται η άσκηση αυστηρότερης δημοσιονομικής πολιτικής που αντιστοιχεί σε 0,5 της εκατοστιαίας μονάδας του ΑΕΠ με την εφαρμογή, μέσω του προϋπολογισμού, μέτρων για την περικοπή των κεφαλαιουχικών δαπανών, την αισθητή μείωση του ρυθμού αύξησης των τρεχουσών δαπανών και τη συνολική σταθεροποίηση της φορολογικής επιβάρυνσης. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Επιτροπής, το διαρθρωτικό έλλειμμα είναι 0,6 % του ΑΕΠ το 2003 και το 2004, και μειώνεται σε 0,4 % το 2005. Εντούτοις, οι στόχοι του προγράμματος τηρούν τα περιθώρια ασφαλείας για τη μη υπέρβαση της τιμής αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ όσον αφορά το ποσοστό του ελλείμματος. Το Συμβούλιο καλεί τις ιρλανδικές αρχές να εξασφαλίσουν ότι θα εφαρμοστεί η δημοσιονομική στρατηγική που αναπτύσσεται στο πρόγραμμα. Δεύτερον, όπως και σε όλα τα προηγούμενα προγράμματα σταθερότητας, οι δημοσιονομικοί στόχοι για τα δύο τελευταία έτη συμπεριλαμβάνουν "προβλέψεις για ενδεχόμενα γεγονότα" για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων εξελίξεων. Στην περίπτωση που αυτές οι προβλέψεις (0,4 και 0,8 % του ΑΕΠ το 2004 και 2005 αντίστοιχα) δεν χρησιμοποιηθούν, θα υπάρχει σημαντική βελτίωση της προβλεπόμενης δημοσιονομικής θέσης σε μεσοπρόθεσμη βάση.

Το χαμηλό επίπεδο των πρωτογενών πλεονασμάτων που προβλέπονται στο πρόγραμμα αντανακλά τις επιπτώσεις των πολυετών μέτρων, και ιδίως του επενδυτικού προγράμματος που αναμένεται να κορυφωθεί με το εθνικό αναπτυξιακό πρόγραμμα 2000-2006. Σύμφωνα με τους στόχους του προγράμματος, θα υπάρχει διαρθρωτικό έλλειμμα 0,5 της εκατοστιαίας μονάδας του ΑΕΠ κάθε έτος (περιλαμβανομένων των προβλέψεων για απρόβλεπτα γεγονότα), το οποίο θα προσεγγίσει το επίπεδο του σχεδόν ισοσκελισμένου ή πλεονασματικού προϋπολογισμού κατά το τέλος της περιόδου, πράγμα που θα συμφωνούσε με την απαίτηση του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης. Το Συμβούλιο σημειώνει ότι, εάν η Ιρλανδία έκανε περιορισμένη μόνον χρήση των προβλέψεων για απρόβλεπτα γεγονότα, ο σχεδόν ισοσκελισμένος προϋπολογισμός θα επιτυγχανόταν ήδη το 2004.

Η επικαιροποίηση παρέχει μια επισκόπηση του κυβερνητικού προγράμματος διαρθρωτικής μεταρρύθμισης, το οποίο επικεντρώνεται στη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης, στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, στη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών και στην αντιμετώπιση των αναγκών σε υποδομές με τη συνέχιση της εφαρμογής του εθνικού αναπτυξιακού προγράμματος. Το Συμβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για το φάσμα των μέτρων που περιγράφονται στο πρόγραμμα για τη βελτίωση της διαχείρισης και του ελέγχου των δημόσιων δαπανών και καλεί τις ιρλανδικές αρχές να συμπληρώσουν τα μέτρα αυτά με την εκπόνηση ενός γενικού κανονιστικού πλαισίου για το μεσοπρόθεσμο προσανατολισμό των δημόσιων δαπανών.

Η Ιρλανδία, με το χαμηλό επίπεδο του χρέους της και το σταδιακό σχηματισμό αποθεματικών στο εθνικό αποθεματικό ταμείο συντάξεων, φαίνεται να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει με σχετικά ικανοποιητικό τρόπο τις δημοσιονομικές επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού. Ωστόσο, το Συμβούλιο σημειώνει ότι μακροπρόθεσμα υπάρχει κίνδυνος να εμφανιστούν δημοσιονομικές ανισορροπίες λόγω των τρεχουσών πολιτικών. Με την πάροδο του χρόνου, ενδέχεται να παρουσιαστεί χρηματοδοτικό κενό εάν οι δαπάνες που συνδέονται με την ηλικία ως ποσοστό του ΑΕΠ προσεγγίσουν το μέσο επίπεδο των αντίστοιχων δαπανών της ΕΕ και εάν παραμείνει αμετάβλητο το ποσοστό φορολογικής επιβάρυνσης. Για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, έχει συνεπώς σημασία να εκπονηθούν βιώσιμες χρηματοδοτικές ρυθμίσεις για τις δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας και να διατηρηθεί ένας σχεδόν ισοσκελισμένος ή μακροπρόθεσμα πλεονασματικός προϋπολογισμός.

(1) ΕΕ L 209 της 2.8.1997.