Απόφαση της Επιτροπής

της 10ης Δεκεμβρίου 2003

σχετικά με την κρατική ενίσχυση που εφάρμοσε η Ιταλία, μέσω της Περιφέρειας της Καμπανίας, υπέρ του γεωργικού τομέα

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2003) 4469]

(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(2004/341/ΕΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις σύμφωνα με το ανωτέρω άρθρο(1) και αφού έλαβε γνώση των παρατηρήσεων που της διαβιβάσθηκαν,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

(1) Με επιστολή στις 31 Οκτωβρίου 1994, η οποία καταχωρίσθηκε στις 4 Νοεμβρίου 1994, η Ιταλία κοινοποίησε στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης, την ενίσχυση που προβλέπεται από τον περιφερειακό νόμο αριθ. 24 της 12ης Αυγούστου 1993 της Περιφέρειας της Καμπανίας, για τη "ρύθμιση, την προώθηση και την αξιοποίηση της βιολογικής γεωργίας στην Καμπανία".

(2) Η ενίσχυση, η οποία αρχικά καταχωρίσθηκε με τον αριθμό N 645/94, εγγράφηκε στη συνέχεια στο μητρώο μη κοινοποιημένων ενισχύσεων με τον αριθμό NN 140/94, διότι όπως διαπίστωσε η Επιτροπή ο νόμος είχε ήδη εκδοθεί και είχε τεθεί σε ισχύ χωρίς καμιά ανασταλτική ρήτρα.

(3) Με επιστολή της στις 27 Ιουλίου 1995 [SG(95) D/10012] η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που ορίζει το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης σχετικά με τη συγκεκριμένη ενίσχυση.

(4) Η απόφαση κίνησης της διαδικασίας από την Επιτροπή δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(2). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.

(5) Η Επιτροπή έλαβε σχετικές παρατηρήσεις από πλευράς της Ιταλίας, με επιστολή στις 29 Σεπτεμβρίου 1995, η οποία καταχωρίσθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1995.

(6) Με επιστολή στις 6 Δεκεμβρίου 1995, η οποία καταχωρίσθηκε την ίδια ημερομηνία, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τη μόνιμη Αντιπροσωπεία της Δανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις στην Ιταλία, με την επιστολή αριθ. VI/001809 της 8ης Ιανουαρίου 1996, καλώντας την να τις σχολιάσει, δεν έλαβε όμως καμιά παρατήρηση από πλευράς της Ιταλίας.

(7) Με το τηλέτυπο αριθ. VI/29692 της 22ας Ιουλίου 1996 οι υπηρεσίες της Επιτροπής κάλεσαν τις ιταλικές αρχές να δώσουν διευκρινίσεις για τις παρατηρήσεις που είχαν διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας, με την επιστολή της 29ης Σεπτεμβρίου 1995, η οποία καταχωρίσθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1995. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν έλαβαν απάντηση στο τηλέτυπο που προαναφέρθηκε.

(8) Για να κλείσουν την εξέταση της υπόθεσης, οι υπηρεσίες της Επιτροπής, με το τηλέτυπο αριθ. AGR 021605 της 7ης Αυγούστου 2003, κάλεσαν με υπόμνησή τους τις ιταλικές αρχές να απαντήσουν στο προηγούμενο τηλέτυπό τους αριθ. VI/29692 της 22ας Ιουλίου 1996. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν έλαβαν απάντηση.

II. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(9) Ο συγκεκριμένος περιφερειακός νόμος ρυθμίζει, σε περιφερειακό επίπεδο, την προώθηση και την εισαγωγή τεχνικών βιολογικής γεωργίας. Το μόνο μέτρο ενίσχυσης που προβλέπεται αφορά τη χορήγηση εισφοράς στις μετατρεπόμενες γεωργικές εκμεταλλεύσεις (άρθρο 19 του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93) με σκοπό την αντιστάθμιση των απωλειών εισοδήματος που υφίστανται οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις κατά την περίοδο μετατροπής των παραδοσιακών γεωργικών τεχνικών σε τεχνικές βιολογικής γεωργίας, βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91, για μια μέγιστη περίοδο τεσσάρων ετών. Η εισφορά καλύπτει έως το 75 % των απωλειών εισοδήματος.

(10) Η Επιτροπή, βασιζόμενη στις παρατηρήσεις που εκτίθενται στη συνέχεια, αποφάσισε να κινήσει για την εν λόγω ενίσχυση τη διαδικασία που ορίζει το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης.

(11) Η Επιτροπή ήταν εν γένει υπέρ των ενισχύσεων που αποβλέπουν στην προώθηση της μετατροπής των καλλιεργειών σε μορφές βιολογικής παραγωγής σύμφωνες προς τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1991 περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής(3), με την προϋπόθεση ότι το ύψος των ίδιων των ενισχύσεων δεν θα υπερέβαινε τις πραγματικές απώλειες εισοδήματος τις οποίες υφίστανται οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις εξαιτίας της μετατροπής.

(12) Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 καθορίζει τους υποχρεωτικούς όρους που πρέπει να πληρούν τα γεωργικά προϊόντα για να μπορούν να χαρακτηρισθούν βιολογικά προϊόντα και οι οποίοι πρέπει να τηρούνται από τις σχετικές εθνικές (ή περιφερειακές) διατάξεις.

(13) Ο συγκεκριμένος περιφερειακός νόμος δεν τηρούσε τους όρους αυτούς, ιδίως σε ό,τι αφορά:

α) τη διάρκεια της περιόδου μετατροπής [ο περιφερειακός νόμος προβλέπει περίοδο μετατροπής δύο ετών και για τις ετήσιες καλλιέργειες και για τις πολυετείς καλλιέργειες, ενώ το παράρτημα I του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 ορίζει, για τις πολυετείς καλλιέργειες, ελάχιστη περίοδο τριών ετών]·

β) τη δυνατότητα χρήσης συστατικών που δεν έχουν παραχθεί με τεχνικές βιολογικής παραγωγής [χωρίς να αναφέρεται το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό τους με σκοπό τη μνεία των ενδείξεων που αφορούν τη μέθοδο βιολογικής παραγωγής στην ονομασία πώλησης ή στον κατάλογο των συστατικών, όπως προδιαγράφει το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91]·

γ) τους εποπτικούς οργανισμούς ελέγχου (οι οποίοι δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο των αναγνωρισμένων από την Ιταλία οργανισμών ελέγχου)·

δ) τον κατάλογο προϊόντων στα παραρτήματα τα οποία αφορούν τα πρότυπα παραγωγής [ο κατάλογος δεν αντιστοιχεί στον κατάλογο προϊόντων που περιέχουν τα παραρτήματα του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91].

(14) Εξάλλου, το άρθρο 12 του περιφερειακού νόμου προβλέπει ότι τα προϊόντα που δεν προέρχονται από τη συγκεκριμένη περιφέρεια πρέπει να συνοδεύονται από ειδική πιστοποίηση εκδοθείσα από τις αρμόδιες αρχές του τόπου προέλευσής τους.

(15) Εντός της Κοινότητας, η κυκλοφορία των προϊόντων βιολογικής γεωργίας είναι ελεύθερη εφόσον τα προϊόντα παράγονται σύμφωνα με τα πρότυπα παραγωγής και τις διατάξεις συσκευασίας και εμπορίας που ορίζει το παράρτημα III του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91. Επομένως, ο συγκεκριμένος περιφερειακός νόμος παραβιάζει επίσης το άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91, το οποίο απαγορεύει τον περιορισμό εμπορίας των προϊόντων βιολογικής γεωργίας.

(16) Επειδή οι διατάξεις του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93 της Περιφέρειας της Καμπανίας ήταν αντίθετες, από διάφορες απόψεις, με τις δεσμευτικές διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91, η Επιτροπή έκρινε ότι η ενίσχυση που αναφέρεται στο άρθρο 19 του περιφερειακού νόμου δεν ήταν δυνατόν να τύχει καμιάς παρέκκλισης του άρθρου 87, παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης.

III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

(17) Με την επιστολή της 6ης Δεκεμβρίου 1995, η οποία καταχωρίσθηκε την ίδια ημερομηνία, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τη μόνιμη αντιπροσωπεία της Δανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

(18) Στις παρατηρήσεις του το Υπουργείο Γεωργίας και Αλιείας της Δανίας δήλωνε ότι συμφωνεί με τις αντιρρήσεις που εξέφρασε η Επιτροπή στην απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία για τη συγκεκριμένη ενίσχυση. Κατά την άποψή του, οι ενισχύσεις για τη βιολογική γεωργία έπρεπε όντως να χορηγηθούν μόνον στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που πληρούν τους όρους των διατάξεων του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91.

(19) Στην επιστολή του το Υπουργείο Γεωργίας εξέφρασε επίσης την ανησυχία του για το γεγονός ότι οι ιταλικές διατάξεις προβλέπουν περιορισμό των εισαγωγών βιολογικών προϊόντων στη δεδομένη περιφέρεια. Σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού της ενίσχυσης που προβλέπει ο ιταλικός νόμος, το Υπουργείο υπενθύμισε τις υποχρεώσεις που έπρεπε να εκπληρώσουν οι δικαιούχοι επί τουλάχιστον πέντε χρόνια (και όχι επί τέσσερα χρόνια), σύμφωνα με όσα ορίζει ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1992, σχετικά με μεθόδους γεωργικής παραγωγής που συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος καθώς και με τη διατήρηση του φυσικού χώρου(4).

IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ

(20) Η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις της Ιταλίας, για λογαριασμό της Περιφέρειας της Καμπανίας, με την επιστολή τής 29ης Σεπτεμβρίου 1995, η οποία καταχωρίσθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1995.

(21) Στις παρατηρήσεις τους οι ιταλικές αρχές ανέφεραν ότι "ο νόμος δεν τέθηκε σε εφαρμογή από τη στιγμή που το εκτελεστικό περιφερειακό συμβούλιο κατέληξε να αναστείλει την εφαρμογή του με την απόφαση αριθ. 1703 της 28ης Μαρτίου 1995", εν μέρει διότι δεν είχε σταλεί έγκαιρη κοινοποίηση στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης, και εν μέρει διότι ο νόμος χρειαζόταν αναπροσαρμογές έτσι ώστε να είναι σύμφωνος με την κοινοτική ρύθμιση για τη βιολογική γεωργία.

(22) Για να εκπληρωθεί αυτή η τελευταία απαίτηση εκπονήθηκε σχέδιο νόμου, στο οποίο όμως δεν δόθηκε συνέχεια διότι έλαβε τέλος ο περιφερειακός νόμος.

(23) Στις παρατηρήσεις τους οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι συμφωνούν με τις παρατηρήσεις που διατύπωσε η Επιτροπή, οι οποίες αποτέλεσαν γι' αυτές ένα περαιτέρω κίνητρο για να προβούν στην αναθεώρηση του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93. Οι ιταλικές αρχές επιβεβαίωσαν τέλος ότι συνέχιζε η αναστολή εφαρμογής του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93.

V. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(24) Βάσει του άρθρου 87, παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, εφόσον επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό με την ευνοϊκή μεταχείριση ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής.

(25) Το υπό εξέταση μέτρο προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων με κρατικούς πόρους σε ορισμένες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, οι οποίες κατ' αυτόν τον τρόπο αποκτούν παράνομα αναμφίβολο οικονομικό και δημοσιονομικό πλεονέκτημα έναντι άλλων γεωργικών εκμεταλλεύσεων στις οποίες δεν χορηγείται η ίδια εισφορά. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων η ενίσχυση της θέσης μιας επιχείρησης λόγω κρατικής ενίσχυσης μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό έναντι άλλων επιχειρήσεων στις οποίες δεν χορηγείται η ίδια ενίσχυση(5).

(26) Το μέτρο επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές διότι ο όγκος των ενδοκοινοτικών συναλλαγών γεωργικών προϊόντων είναι σημαντικός, όπως φαίνεται και από τον κάτωθι πίνακα(6), όπου αναφέρεται η συνολική αξία εισαγωγών και εξαγωγών γεωργικών προϊόντων μεταξύ της Ιταλίας και της υπόλοιπης Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την περίοδο 1993-2001(7). Σημειώνεται ότι η Καμπανία της Ιταλίας είναι σημαντική περιοχή παραγωγής γεωργικών προϊόντων.

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

(27) Υπενθυμίζεται εξάλλου ότι σύμφωνα με το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων η ενίσχυση που χορηγείται σε μια επιχείρηση μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό από τη στιγμή που η επιχείρηση αυτή ανταγωνίζεται τα προϊόντα άλλων κρατών μελών, ακόμη και εάν η ίδια δεν είναι εισαγωγός επιχείρηση. Όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί επιδότηση σε μια επιχείρηση, η εθνική παραγωγή μπορεί να εμφανισθεί αμετάβλητη ή αυξημένη, με αποτέλεσμα να μειωθούν οι δυνατότητες των άλλων επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη να εξάγουν τα προϊόντα τους στην αγορά του συγκεκριμένου κράτους μέλους. Η δεδομένη ενίσχυση μπορεί επομένως να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό(8).

(28) Η Επιτροπή συμπεραίνει λοιπόν ότι το μέτρο εντάσσεται στην απαγόρευση του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.

(29) Η απαγόρευση του άρθρου 87 παράγραφος 1 περιλαμβάνει ορισμένες παρεκκλίσεις τις οποίες περιέχει η παράγραφος 2 και η παράγραφος 3 του ιδίου άρθρου.

(30) Οι παρεκκλίσεις του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχεία α), β) και γ) προφανώς δεν μπορούν να εφαρμοστούν στη δεδομένη περίπτωση, λόγω της φύσης και του σκοπού της συγκεκριμένης ενίσχυσης. Η Ιταλία όντως δεν ζήτησε την εφαρμογή ούτε των στοιχείων α) και β) ούτε του στοιχείου γ) του άρθρου 87 παράγραφος 2.

(31) Δεν μπορεί να εφαρμοστεί επίσης το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) διότι οι ενισχύσεις δεν προορίζονται για την ανάπτυξη περιοχών όπου το επίπεδο ζωής είναι ασυνήθως χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση.

(32) Δεν μπορεί να εφαρμοστεί επίσης το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο β) από τη στιγμή που οι συγκεκριμένες ενισχύσεις δεν προορίζονται για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας της Ιταλίας.

(33) Η υπό εξέταση ενίσχυση δεν προορίζεται επίσης ούτε είναι ικανή να προωθήσει τους σκοπούς του άρθρου 87 παράγραφος 3, στοιχείο δ).

(34) Σε ό,τι αφορά τη φύση και τους στόχους της υπό εξέταση ενίσχυσης, η μόνη παρέκκλιση που θα μπορούσε ίσως να εφαρμοστεί είναι εκείνη του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης.

Εφαρμοστέες διατάξεις

(35) Η δυνατότητα εφαρμογής της παρέκκλισης αυτής πρέπει να αξιολογηθεί με βάση τις διατάξεις που διέπουν τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στο γεωργικό τομέα, ή με βάση τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στο γεωργικό τομέα(9) (στο εξής "κατευθυντήριες γραμμές") που τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2000.

(36) Σύμφωνα με όσα προβλέπει το σημείο 23.3 των κατευθυντηρίων γραμμών, η Επιτροπή εφαρμόζει τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές από την 1η Ιανουαρίου 2000 στις νέες κοινοποιήσεις κρατικών ενισχύσεων και στις εκκρεμούσες την ημερομηνία αυτή κοινοποιήσεις. Οι ενισχύσεις που είναι παράνομες βάσει του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/99 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ(10) αξιολογούνται σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες και προσανατολισμούς την ημέρα χορήγησής τους.

(37) Σημειώνεται ότι "θέση σε εφαρμογή" μιας ενίσχυσης δεν νοείται μόνον αυτή καθαυτή η χορήγηση της ενίσχυσης αλλά και η εκχώρηση εξουσιών, μέσω των οποίων η ενίσχυση χορηγείται χωρίς περαιτέρω διατυπώσεις(11).

(38) Με βάση όσα προαναφέρθηκαν, το συγκεκριμένο μέτρο ενίσχυσης πρέπει να εξετασθεί βάσει της νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις που ίσχυε για τέτοια μέτρα πριν την έναρξη ισχύος των κοινοτικών των κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας(12).

(39) Το υπό εξέταση μέτρο, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 19 του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93, συνίσταται στη χορήγηση εισφοράς στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που μετατρέπονται σε εκμεταλλεύσεις βιολογικής παραγωγής και αποσκοπούν στην αντιστάθμιση των απωλειών εισοδήματος που υφίστανται οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις κατά την περίοδο μετατροπής των παραδοσιακών γεωργικών τεχνικών σε τεχνικές βιολογικής γεωργίας, βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91, για μια μέγιστη περίοδο τεσσάρων ετών. Η εισφορά καλύπτει έως το 75 % των απωλειών εισοδήματος.

(40) Πριν την έκδοση των κατευθυντηρίων γραμμών που ισχύουν σήμερα, η Επιτροπή αξιολογούσε το συμβιβάσιμο αυτού του τύπου ενισχύσεων εφαρμόζοντας κατ' αναλογία τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 του Συμβουλίου της 30ής Ιουνίου 1992 σχετικά με μεθόδους γεωργικής παραγωγής που συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος καθώς και με τη διατήρηση του φυσικού χώρου(13).

(41) Το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 όριζε ότι, με την προϋπόθεση ότι θα έχει θετικές συνέπειες για το περιβάλλον και το φυσικό χώρο, το καθεστώς μπορεί να περιλαμβάνει την παροχή ενισχύσεων στους κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων οι οποίοι αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μειώσουν σημαντικά τη χρησιμοποίηση λιπασμάτων ή/και φυτοφαρμάκων ή να συνεχίσουν τη μείωση που ήδη ανέλαβαν στο παρελθόν ή να εφαρμόσουν ή να διατηρήσουν μεθόδους βιολογικής καλλιέργειας.

(42) Το άρθρο 10 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 όριζε ότι δεν θίγεται η δυνατότητα των κρατών μελών να λαμβάνουν, με εξαίρεση τον τομέα που αναφέρεται στο άρθρο 5 παράγραφος 2, μέτρα συμπληρωματικών ενισχύσεων των οποίων οι όροι και οι λεπτομέρειες χορήγησης είναιδιαφορετικά από αυτά που προβλέπει ο κανονισμός ή των οποίων το ποσό υπερβαίνει τα ανώτατα όρια που προβλέπονται σ' αυτόν(14), υπό την επιφύλαξη ότι τα μέτρα αυτά εντάσσονται στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 5 παράγραφος 2 και ότι λαμβάνονται σύμφωνα με τα άρθρα 92, 93 και 94 (νυν άρθρα 87, 88 και 89) της συνθήκης.

(43) Όπως αναφέρεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας στην υπό εξέταση υπόθεση, η Επιτροπή έκρινε εν γένει ευνοϊκά τις ενισχύσεις που αποσκοπούσαν στη μετατροπή καλλιεργειών σε καλλιέργειες βιολογικής παραγωγής σύμφωνες προς τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων, με την προϋπόθεση ότι το ύψος των ενισχύσεων δεν θα υπερέβαινε το πραγματικό ύψος των απωλειών εισοδήματος που υφίστανται οι γεωργοί εξαιτίας της μετατροπής.

(44) Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία κρίνεται ότι με το υπό εξέταση μέτρο, σκοπός του οποίου ήταν να ευνοηθεί η μετατροπή σε βιολογικές μεθόδους παραγωγής που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91, επιδιώκονται οι στόχοι του στοιχείου α) του άρθρου 2 του κανονισμού 2078/92 (εφαρμογή ή διατήρηση μεθόδων βιολογικής καλλιέργειας).

(45) Το υπό εξέταση μέτρο προβλέπει απλώς μια ενίσχυση με σκοπό την αντιστάθμιση ύψους έως 75 % των απωλειών εισοδήματος που υφίστανται οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις κατά την περίοδο μετατροπής τους από συνήθεις εκμεταλλεύσεις σε εκμεταλλεύσεις βιολογικής καλλιέργειας, για μια μέγιστη περίοδο τεσσάρων ετών. Το μέτρο δεν αναφέρει με ποιο τρόπο αξιολογούνται ή υπολογίζονται οι απώλειες βάσει των οποίων καθορίζεται το ύψος της ενίσχυσης, έτσι ώστε να μπορεί να επαληθεύσει η Επιτροπή ότι η ενίσχυση δεν υπερβαίνει το πραγματικό ύψος των απωλειών που έχουν υποστεί οι γεωργοί εξαιτίας της μετατροπής της εκμετάλλευσής τους.

(46) Πρέπει να σημειωθεί εξάλλου, λαμβανομένων υπόψη των παρατηρήσεων των αρχών της Δανίας, ότι οι ιταλικές αρχές δεν έδωσαν καμία σαφή απάντηση σχετικά με την προθεσμία της υποχρέωσης μετατροπής μιας γεωργικής εκμετάλλευσης σε εκμετάλλευση βιολογικής παραγωγής (η οποία φαίνεται να είναι τέσσερα χρόνια κατ'ανώτατο όριο) ή σχετικά με τους όρους χορήγησης της ενίσχυσης στις περιπτώσεις που ο ίδιος ο γεωργός δεν είναι σε θέση να αναλάβει την υποχρέωση για την ελάχιστη απαιτούμενη περίοδο [πέντε χρόνια, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 του Συμβουλίου](15).

(47) Άλλωστε, όπως υπενθύμισε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 θέτει με δεσμευτικό τρόπο τους όρους που πρέπει να πληρούνται για να μπορούν τα γεωργικά προϊόντα να θεωρηθούν βιολογικά και οι οποίοι πρέπει να τηρούνται από τις σχετικές εθνικές (ή περιφερειακές) διατάξεις.

(48) Ο υπό εξέταση περιφερειακός νόμος, όπως αναγνώρισαν και οι ιταλικές αρχές στην επιστολή τους στις 29 Σεπτεμβρίου 1995, δεν πληροί τους όρους αυτούς, ιδίως όσον αφορά:

α) τη διάρκεια της περιόδου μετατροπής [ο περιφερειακός νόμος προβλέπει περίοδο μετατροπής δύο ετών και για τις ετήσιες καλλιέργειες και για τις πολυετείς καλλιέργειες, ενώ το παράρτημα I του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 ορίζει, για τις πολυετείς καλλιέργειες, ελάχιστη περίοδο τριών ετών]·

β) τη δυνατότητα χρήσης συστατικών που δεν έχουν παραχθεί με τεχνικές βιολογικής παραγωγής [χωρίς να αναφέρεται το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό τους με σκοπό τη μνεία των ενδείξεων που αφορούν τη μέθοδο βιολογικής παραγωγής στην ονομασία πώλησης ή στον κατάλογο των συστατικών, όπως προδιαγράφει το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91]·

γ) τους εποπτικούς οργανισμούς ελέγχου (οι οποίοι δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο των αναγνωρισμένων από την Ιταλία οργανισμών ελέγχου)·

δ) τον κατάλογο προϊόντων στα παραρτήματα τα οποία αφορούν τα πρότυπα παραγωγής [ο κατάλογος δεν αντιστοιχεί στον κατάλογο προϊόντων που περιέχουν τα παραρτήματα του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91].

(49) Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες προς αυτήν την κατεύθυνση, οι ιταλικές αρχές δεν έδωσαν απάντηση σχετικά με τις τροποποιήσεις που πραγματικά επήλθαν στο συγκεκριμένο περιφερειακό νόμο προκειμένου να καταστεί σύμφωνος με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91.

(50) Με βάση την ανωτέρω αξιολόγηση, η Επιτροπή οφείλει λοιπόν να συμπεράνει ότι επιβεβαιώθηκαν οι αμφιβολίες που εξέφρασε στην απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία για το συγκεκριμένο μέτρο, από τη στιγμή που το ίδιο το μέτρο δεν είναι σύμφωνο με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις που ίσχυαν πριν την 1η Ιανουαρίου 2000 για τις ενισχύσεις υπέρ των βιολογικών μεθόδων καλλιέργειας που ορίζει ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91.

(51) Η αξιολόγηση του συγκεριμένου μέτρου από πλευράς της Επιτροπής παραμένει αμετάβλητη, ακόμη και με βάση τις νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις.

(52) Πρώτον, παρά το πρόσφατο σχετικό αίτημα που εστάλη με το τηλέτυπο AGR 021605 της 7ης Αυγούστου 2003, οι ιταλικές αρχές δεν έχουν διαβιβάσει έως τώρα κανένα στοιχείο σχετικά με την τροποποίηση του υπό εξέταση περιφερειακού νόμου προκειμένου να καταστεί σύμφωνος προς τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91.

(53) Δεύτερον, πρέπει να επισημανθεί ότι το σημείο 5.3 (ενισχύσεις στον γεωργοπεριβαλλοντικό τομέα) των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας(16), το οποίο εφαρμόζεται σε αυτόν τον τύπο ενισχύσεων, παραπέμπει στα άρθρα 22, 23 και 24 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999(17), ο οποίος κατήργησε και αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92, καθώς επίσης και στους σχετικούς τρόπους εφαρμογής που προβλέπονται πλέον από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 445/2002 της Επιτροπής, της 26ης Φεβρουαρίου 2002, περί λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 του Συμβουλίου για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ)(18).

(54) Οι νέες διατάξεις που ισχύουν πλέον γι' αυτόν τον τύπο ενισχύσεων, εκτός από τις νέες απαιτήσεις τις οποίες δεν εκπληρώνει το υπό εξέταση μέτρο(19), προβλέπουν τις ίδιες βασικές απαιτήσεις με εκείνες του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92.

(55) Όπως αποδείχθηκε προηγουμένως, αυτές τις βασικές απαιτήσεις δεν εκπληρώνει το μέτρο ενίσχυσης που προβλέπεται στο άρθρο 19 του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93, ιδίως σε ό,τι αφορά την αναγκαιότητα απόδειξης του διαφυγέντος εισοδήματος του γεωργού στην Επιτροπή, τον τρόπο υπολογισμού του και τη διάρκεια των υποχρεώσεων που αναλαμβάνουν οι γεωργοί.

(56) Με βάση την ανωτέρω αξιολόγηση, η ενίσχυση που προβλέπεται στο άρθρο 19 του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93 δεν είναι συμβιβάσιμη με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις που ισχύουν για τις ενισχύσεις υπέρ της εισαγωγής των μεθόδων βιολογικής παραγωγής βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 και συνεπώς δεν μπορεί να τύχει της παρέκκλισης που προβλέπεται στο άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης. Όπως αναφέρθηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 30 έως 33, η ενίσχυση δεν μπορεί να τύχει καμιάς άλλης παρέκκλισης που προβλέπεται από τη συνθήκη και συνεπώς πρέπει να θεωρηθεί ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά.

(57) Ωστόσο, επειδή έχει ανασταλεί η εφαρμογή του νόμου από τις ιταλικές αρχές (βλέπε αιτιολογική σκέψη 21 της παρούσας απόφασης) δεν είναι αναγκαίο να δοθεί εντολή επιστροφής της ενίσχυσης.

(58) Σε ό,τι αφορά το άρθρο 12 του περιφερειακού νόμου (σύμφωνα με το οποίο τα προϊόντα που δεν προέρχονται από τη συγκεκριμένη περιφέρεια πρέπει να συνοδεύονται υποχρεωτικά από ειδική πιστοποίηση εκδοθείσα από τις αρμόδιες αρχές του τόπου προέλευσής τους), παρατηρούνται τα εξής. Τα προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα μέσα στην Κοινότητα εφόσον έχουν τηρηθεί τα πρότυπα παραγωγής και οι διατάξεις για τη συσκευασία και την εμπορία τους που περιέχει το παράρτημα III του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91. Επομένως ο συγκεκριμένος περιφερειακός νόμος παραβίαζε επίσης το άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91, το οποίο απαγορεύει τον περιορισμό εμπορίας των προϊόντων βιολογικής καλλιέργειας. Το στοιχείο αυτό δεν αφορά πάντως το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την κοινή αγορά αλλά αποτελεί περισσότερο μεμονωμένη παράβαση του κοινοτικού κανόνα, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει το αντικείμενο διαδικασίας παράβασης (άρθρο 226 της συνθήκης ΕΚ). Η Επιτροπή διατηρεί το δικαίωμα να παρέμβει στο συγκεκριμένο σημείο, από τη στιγμή όμως που η εφαρμογή του νόμου έχει ανασταλεί από τις ιταλικές αρχές, δεν κρίνεται σήμερα αναγκαίο να κινηθεί η διαδικασία αυτή.

VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

(59) Με βάση την ανωτέρω συλλογιστική, το μέτρο ενίσχυσης που προβλέπει το άρθρο 19 του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93 της Περιφέρειας της Καμπανίας με σκοπό την αντιστάθμιση των απωλειών εισοδήματος που υπόκεινται οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις κατά την περίοδο μετατροπής των παραδοσιακών γεωργικών μεθόδων σε μεθόδους βιολογικής καλλιέργειας βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 δεν μπορεί να τύχει των παρεκκλίσεων του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης και συνεπώς δεν είναι συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά.

(60) Σύμφωνα με τις πληροφορίες των ιταλικών αρχών, ο περιφερειακός νόμος αριθ. 24/93 δεν τέθηκε σε εφαρμογή.

(61) Για το λόγο αυτό δεν κρίνεται σκόπιμο να δοθεί εντολή επιστροφής της συγκεκριμένης ενίσχυσης,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η κρατική ενίσχυση που θεσπίσθηκε με το άρθρο 19 του περιφερειακού νόμου αριθ. 24/93 της Περιφέρειας της Καμπανίας, την οποία επρόκειτο να εφαρμόσει η Ιταλία με σκοπό την αντιστάθμιση των απωλειών εισοδήματος που υφίστανται οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις κατά την περίοδο μετατροπής των παραδοσιακών γεωργικών μεθόδων σε μεθόδους βιολογικής καλλιέργειας βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91, δεν είναι συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά.

Η εν λόγω ενίσχυση δεν μπορεί να εφαρμοσθεί.

Άρθρο 2

Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ιταλία οφείλει να κοινοποιήσει στην Επιτροπή τα μέτρα που έλαβε για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία.

Βρυξέλλες, 10 Δεκεμβρίου 2003.

Για την Επιτροπή

Franz Fischler

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ C 292 της 7.11.1995, σ. 14.

(2) Βλέπε υποσημείωση 1.

(3) ΕΕ L 198 της 22.7.1991, σ. 1.

(4) ΕΕ L 215 της 30.7.1992, σ. 85· κανονισμός που καταργήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 (ΕΕ L 160 της 26.6.1999, σ. 80).

(5) Βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 17ης Σεπτεμβρίου 1980, στην υπόθεση C-730/79, Philip Morris κατά Επιτροπής, Συλλογή 1980, σ. 2671, σημεία 11 και 12.

(6) Πηγή:

Eurostat.

(7) Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, ο όρος που αφορά τις συνέπειες στις συναλλαγές πληρούται διότι η δικαιούχος επιχείρηση αναπτύσσει οικονομική δραστηριότητα η οποία αποτελεί το αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών. Το απλό γεγονός ότι η ενίσχυση ενδυναμώνει τη θέση της επιχείρησης αυτής έναντι των ανταγωνιστριών της επιχειρήσεων στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές αυτές. Όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις στον γεωργικό τομέα, σύμφωνα με την πάγια νομολογία, παρά το μικρό ύψος των συνολικών ενισχύσεων και την κατανομή τους σε πολλούς γεωργούς, υπάρχει επίπτωση στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και στον ανταγωνισμό (Βλέπε αποφάσεις του Δικαστηρίου της 19ης Σεπτεμβρίου 2002 στην υπόθεση C-113/2000, Βασίλειο της Ισπανίας κατά της Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. 7601, σημεία 30 έως 36 και 54 έως 56, καθώς και την απόφαση της ίδιας ημερομηνίας στην υπόθεση C 114/2000, Συλλογή 2002, σ. 7657, σημεία 46 έως 52 και 68 έως 69).

(8) Απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 13ης Ιουλίου 1988 στην υπόθεση 102/87 Γαλλική Δημοκρατία κατά της Επιτροπής, Συλλογή 1988, σ. 4067.

(9) ΕΕ C 232 της 12.8.2000, σ. 19.

(10) ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1.

(11) Βλέπε επιστολή της Επιτροπής SG(89)D/5521 της 27ης Απριλίου 1989.

(12) Βλέπε υποσημείωση 9.

(13) Βλέπε υποσημείωση 4.

(14) Το άρθρο 4 (Χαρακτήρας και ύψος των ενισχύσεων) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 προέβλεπε τη χορήγηση ετήσιας πριμοδότησης ανά εκτάριο ή ανά αποσυρόμενη μονάδα ζωικού κεφαλαίου στους κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων οι οποίοι αναλάμβαναν για διάρκεια τουλάχιστον πέντε ετών μία ή περισσότερες από τις δεσμεύσεις που προέβλεπε το άρθρο 2, σύμφωνα με το πρόγραμμα που εφαρμοζόταν στην εξεταζόμενη ζώνη. Η ενίσχυση έπρεπε να χορηγηθεί με τους όρους του κανονισμού. Συγκεκριμένα το άρθρο 5 (Όροι χορήγησης των ενισχύσεων) προέβλεπε ότι για την επίτευξη των στόχων του κανονισμού τα κράτη μέλη έπρεπε να καθορίσουν: α) τους όρους χορήγησης των ενισχύσεων. β) το ποσό των ενισχύσεων ανάλογα με τη δέσμευση που αναλάμβανε ο δικαιούχος, με τις απώλειες εισοδήματος και με το βαθμό κατά τον οποίο το μέτρο αυτό αποτελούσε κίνητρο. γ) τους όρους με τους οποίους η ενίσχυση για τη συντήρηση των εγκαταλελειμμένων εκτάσεων που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο ε) μπορούσε να χορηγείται και σε άτομα που δεν είναι γεωργοί. δ) τους όρους τους οποίους έπρεπε να δεχθεί ο δικαιούχος για να είναι δυνατόν να επαληθευθεί και να ελεγχθεί ότι τηρούσε τις δεσμεύσεις τις οποίες είχε αναλάβει. ε) τους όρους με τους οποίους ήταν δυνατόν να χορηγηθεί η ενίσχυση, σε περίπτωση που ένας κάτοχος εκμετάλλευσης δεν ήταν σε θέση να αναλάβει ο ίδιος δέσμευση για την ελάχιστη απαιτούμενη διάρκεια, όσον αφορά την σχετική περίοδο. Καμία ενίσχυση βάσει του κανονισμού δεν μπορούσε να χορηγηθεί για εκτάσεις που υπάγονταν στο κοινοτικό καθεστώς παύσης της καλλιέργειας των γαιών οι οποίες δεν χρησιμοποιούνταν για παραγωγή τροφίμων. Η ενίσχυση μπορούσε να περιορισθεί σε ένα μέγιστο ποσό ανά εκμετάλλευση και να κλιμακωθεί ανάλογα με το μέγεθος των εκμεταλλεύσεων υπό την προϋπόθεση ότι το μέτρο αυτό εξακολουθούσε να αποτελεί κίνητρο.

(15) Άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92, βλέπε υποσημείωση 4.

(16) ΕΕ C 232 της 12.8.2000.

(17) ΕΕ L 160 της 26.6.1999· Κανονισμός όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1783/2003 (ΕΕ L 270 της 21.10.2003 σ. 70). Συγκεκριμένα ο κανονισμός αυτός αντικατέστησε πλήρως τις διατάξεις του κεφαλαίου VI του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 για τα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα.

(18) ΕΕ L 74 της 15.3.2002, σ. 1· κανονισμός όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 963/2003 (ΕΕ L 138 της 5.6.2003 σ. 32). Βλέπε ιδίως τα άρθρα 13 έως 21 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 445/2002.

(19) Βλέπε σημείωση 18 και ιδίως τα άρθρα 13 έως 21 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 445/2002. Παραδείγματος χάριν, βάσει του άρθρου 20 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 445/2002 ο γεωργός που αναλαμβάνει γεωργοπεριβαλλοντική υποχρέωση για ένα τμήμα του αγροκτήματός του, οφείλει να τηρεί τουλάχιστον τις αρχές της συνήθους ορθής γεωργικής πρακτικής στο σύνολο του αγροκτήματος.