Ανακοίνωση που αφορά τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 της Επιτροπής της 22ας Ιουνίου 1983 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας

Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

1. Ο κανονισμός αριθ. 67/67/ΕΟΚ της Επιτροπής της 22ας Μαρτίου 1967 περί της εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών αποκλειστικότητας (1) έπαψε να ισχύει στις 30 Ιουνίου 1983 μετά από δεκαπενταετή περίοδο εφαρμογής. Με την έκδοση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 (2), η Επιτροπή προσάρμοσε την εξαίρεση κατά κατηγορίες των συμφωνιών αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας στην προοδευτική ανάπτυξη της κοινής αγοράς και του κοινοτικού δικαίου. Οι κανονισμοί αυτοί περιλαμβάνουν σειρά νέων διατάξεων. Ενδείκνυται, ως εκ τούτου, να δοθούν ορισμένες διευκρινίσεις, έστι ώστε να καταστεί ευχερέστερη η προσαρμογή της πρακτικής των επιχειρήσεων στην τροποποιημένη νομική κατάσταση και να συντελεσθεί παράλληλα η ενιαία εφαρμογή των κανονισμών σε όλα τα κράτη μέλη.

(1) ΕΕ αριθ. 57 της 25.3.1967, σ. 849/67.

(2) ΕΕ αριθ. L 173 της 30.6.1983, σ. 1 και 5.

2. Κατά την εφαρμογή του δικαίου πρέπει, παράλληλα με τη διατύπωση και το νόημα της εκάστοτε διάταξης, να δοθεί προσοχή ιδιαίτερα στο σκοπό της διάταξης, όπως προκύπτει από το σκεπτικό των κανονισμών. Σαν περαιτέρω ερμηνευτικά βοηθήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι θεμελιώδεις νομικές αρχές που προέκυψαν από τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και από τις επί μέρους αποφάσεις της Επιτροπής.

3. Στη συνέχεια η Επιτροπή καθορίζει τα κυριότερα σημεία, βάσει των οποίων κρίνει αν μια συμφωνία αποκλειστικής διανομής ή αποκλειστικής προμήθειας καλύπτεται από την εξαίρεση κατά κατηγορίες. Η ανακοίνωση αυτή δεν επηρεάζει την αρμοδιότητα των δικαστηρίων των κρατών μελών να εφαρμόζουν τους κανονισμούς δυνάμει της δικής τους αρμοδιότητας. Αποτελεί, όμως, γεγονός, το οποίο πρέπει να λάβουν υπόψη τους τα δικαστήρια αυτά κατά την έκδοση απόφασης σε υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιόν τους. Η ανακοίνωση αυτή δεν προκαταλαμβάνει τις αποφάσεις του Δικαστηρίου.

ΙΙ. Συμφωνίες αποκλειστικής διανομής και συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας (κανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83)

1. Ομοιότητες και διαφορές

4. Το αντικείμενο των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 είναι οι συμφωνίες αποκλειστικότητας μεταξύ δύο επιχειρήσεων, οι οποίες συνάπτουν συμφωνία με σκοπό τη μεταπώληση προϊόντων. Καθένας από τους κανονισμούς αυτούς ρυθμίζει ένα ορισμένο είδος των συμφωνιών αυτών. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 αναφέρεται σε συμφωνίες αποκλειστικής διανομής, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 σε συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας. Οι συμφωνίες αποκλειστικής διανομής προβλέπουν ότι ο συμβαλλόμενος, ο προμηθευτής, παραχωρεί στον αντισυμβαλλόμενο, τον μεταπωλητή, καθορισμένο συμβατικό πεδίο, στο οποίο αυτός οφείλει να συγκεντρώσει τις προσπάθειές του για πωλήσεις, και αυτός από την πλευρά του είναι υποχρεωμένος να μην προμηθεύει στην περιοχή αυτή κανέναν άλλο μεταπωλητή με συμβατικά προϊόντα. Στις συμβάσεις αποκλειστικής προμήθειας, ο μεταπωλητής αναλαμβάνει την υποχρέωση να μην προμηθεύεται συμβατικά προϊόντα από κανέναν άλλο προμηθευτή πλην του συμβαλλομένου. Αυτός έχει το δικαίωμα να προμηθεύει και άλλους μεταπωλητές στην ίδια περιοχή πωλήσεων και στο ιδιο στάδιο διανομής. Σε αντίθεση με τον έμπορο αποκλειστικής διανομής, ο μεταπωλητής που φέρει την υποχρέωση της αποκλειστικής προμήθειας δεν τυγχάνει προστασίας από τον ανταγωνισμό άλλων μεταπωλητών, οι οποίοι προμηθεύονται τα συμβατικά προϊόντα άμεσα, όπως και αυτός, από τον προμηθευτή. Για το λόγο αυτό, δεν περιορίζεται τοπικά όσον αφορά τις προσπάθειές του για πωλήσεις.

5. Πέρα από την κοινή αφετηρία, οι κανονισμοί προβλέπουν σε μεγάλο μέρος όμοιες ή παρόμοιες διατάξεις. Αυτό ισχύει για τη βασική διάταξη του άρθρου 1, όπου με την υποχρέωση αποκλειστικού εφοδιασμού και την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας καθορίζεται επακριβώς το εκάστοτε αντικείμενο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες, για τον περιοριστικό κατάλογο των περιορισμών του ανταγωνισμού που μπορούν να συμφωνηθούν πέραν της υποχρέωσης αποκλειστικού εφοδιασμού ή της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας (άρθρο 2 παράγραφοι 1 και 2), για την ενδεικτική απαρίθμηση των υποχρεώσεων που δεν αντιτίθεται στην εξαίρεση κατά κατηγορίες (άρθρο 2 παράγραφος 3), για το ανεφάρμοστο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε συμφωνίες αποκλειστικότητας μεταξύ ανταγωνιστών κατασκευαστών (άρθρο 3 στοιχεία α) και β), άρθρο 4 και άρθρο 5), για την ανάκληση της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε μεμονωμένες περιπτώσεις (άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83), για τις μεταβατικές διατάξεις (άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, άρθρο 15 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83), καθώς και για την εφαρμογή των κανονισμών σε περιπτώσεις εναρμονισμένης πρακτικής (άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, άρθρο 18 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83). Οι διατάξεις αυτές πρέπει να ερμηνευθούν με το ίδιο πνεύμα, στο βαθμό που το επιτρέπει η διατύπωσή τους.

6. Οι κανονισμοί προβλέπουν διαφορετικές διατάξεις, ιδιαίτερα εκεί όπου δίνεται σημασία στην ιδιαιτερότητα των συμφωνιών αποκλειστικής διανομής ή των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας. Αυτό ισχύει, αφενός, όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με την υποχρέωση του έμπορου αποκλειστικής διανομής να μην αναπτύσσει καμία ενεργή πολιτική πωλήσεων εκτός των ορίων της περιοχής που αφορά η σύμβαση (άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83) και το ανεφάρμοστο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε συμφωνίες, οι οποίες ενισχύουν τον έμπορο αποκλειστικής διανομής στην απόλυτη κυριαρχία της περιοχής της σύμβασης (άρθρο 3 στοιχεία γ) και δ) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83) και, αφετέρου, όσον αφορά τις διατάξεις για τον περιορισμό της εξαίρεσης κατά κατηγορίες των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας εν γένει (άρθρο 3 στοιχεία γ) και δ) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83), και ιδιαίτερα των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας ζύθου και πρατηρίων βενζίνης (τίτλος 2 και 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83).

7. Το πεδίο εφαρμογής των δύο κανονισμών έχει καθοριστεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποκλείεται το ενδεχόμενο να συμπίπτουν (άρθρο 16 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83).

2. θεμελιώδης διάταξη

(άρθρο 1)

8. Και οι δύο κανονισμοί αναφέρονται σε συμφωνίες που συνάπτονται με σκοπό τη μεταπώληση προϊόντων και στις οποίες συμμετέχουν μόνο δύο επιχειρήσεις.

α) «Ο σκοπός της μεταπώλησης»:

9. Η έννοια της μεταπώλησης προϋποθέτει ότι το εν λόγω προϊόν πωλείται έναντι αμοιβής σε τρίτους από τον συμβαλλόμενο που το προμηθεύεται. Συμφωνίες για τον εφοδιασμό ή την προμήθεια προϊόντων τα οποία ο προμηθευόμενος συμβαλλόμενος μεταποιεί σε άλλα προϊόντα ή επεξεργάζεται περαιτέρω ή τα χρησιμοποιεί για την κατασκευή άλλων προϊόντων ή τα καταναλώνει δεν θεωρούνται ότι αγοράζονται με σκοπό τη μεταπώληση. Το αυτό ισχύει και για τον εφοδιασμό τμημάτων τα οποία χρησιμοποιεί μαζί με άλλα τμήματα για την κατασκευή νέου προϊόντος. Είναι απαραίτητο να συμπίπτει το προϊόν που πωλεί ο μεταπωλητής με το προϊόν το οποίο του παρέδωσε προς το σκοπό αυτό ο αντισυμβαλλόμενος. Αυτή η οικονομική ταυτότητα δεν εμποδίζεται από το γεγονός ότι ο μεταπωλητής, πριν απο τη μεταπώληση, αφαίρεσε τη συσκευασία, ανασυσκεύασε, άδειασε ή μετάγγισε το προϊόν.

10. Αν ο μεταπωλητής προέβη σε περαιτέρω εργασίες για να βελτιώσει την ποιότητα, τη διάρκεια, την εμφάνιση ή τη γεύση του προϊόντος (π.χ. επεξεργασία των μετάλλων για να καταστούν ανοξείδωτα, αποστείρωση των τροφίμων, προσθήκη χρωστικών και αρωματικών ουσιών στα φάρμακα), τότε είναι αποφασιστικής σημασίας η αύξηση της αξίας που αποσκοπείται με τη μεταποίηση ή την επεξεργασία των προϊόντων. Μια περιορισμένη αύξηση της αξίας δεν αντιτίθεται στη διατήρηση της οικονομικής ταυτότητας του εν λόγω προϊόντος. Κατά τον προσδιορισμό στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να ληφθούν υπόψη ιδιαίτερα οι συναλλακτικές αντιλήψεις. Με τα ίδια μέτρα η Επιτροπή κρίνει συμφωνίες οι οποίες επιβάλλουν στον μεταπωλητή την υποχρέωση να μετατρέψει σε ποτό συμπυκνωμένο σκεύασμα που του παραδόθηκε από τον συμβαλλόμενο, με την προσθήκη νερού, καθαρού οινοπνεύματος ή αλλου υγρού.

β) «Τα προϊόντα»:

11. Αποκλειστικές συμφωνίες οι οποίες έχουν ως αντικείμενο, αντί για την μεταπώληση προϊόντων, την παροχή υπερεσιών, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κανονισμών. Σε περίπτωση που ο μεταπωλητής, σε συνάρτηση με την μεταπώληση των προϊόντων, παρέχει υπηρεσίες στους πελάτες, αυτό δεν αντίκεινται στην εξαίρεση κατά κατηγορίες.

Υπάρχει όμως υπέρβαση των ορίων εφαρμογής των κανονισμών όταν για την παροχή υπηρεσιών πρέπει να καταβληθεί υψηλότερη αμοιβή απ’ό,τι για το προϊόν.

12. Η επ’αμοιβή παραχώρηση της χρήσεως ευρίσκεται, από οικονομική άποψη, πλησιέστερα στη μεταπώληση προϊόντων απ’ό,τι παροχή υπηρεσιών. Η Επιτροπή, ως εκ τούτου, θεωρεί ότι συμπεριλαμβάνονται στους κανονισμούς οι συμφωνίες αποκλειστικότητας, οι οποίες επιβάλλουν την υποχρέωση στο προμηθευόμενο συμβαλλόμενο να ενοικιάζει σε τρίτους το προϊόν που του παραδόθηκε ή να το θέτει στη διάθεσή τους βάσει ενοικίου.

γ) «Συμμετοχή μόνο δύο επιχειρήσεων»

13. Η εξαίρεση κατά κατηγορίες προϋποθέτει ότι στις συμφωνίες αποκλειστικής διανομής ή στις συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας συμμετέχουν εκάστοτε μόνο ένας προμηθευτής και ένας μεταπωλητής. Περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν μια οικονομική ενότητα, πρέπει να θεωρηθούν ως μία επιχείρηση.

14. Ο περιορισμός του αριθμού των επιχειρήσεων που συμμετέχουν ισχύει μόνο για την εκάστοτε επί μέρους συμφωνία. Ο προμηθευτής δεν χάνει το προνόμιο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες στην περίπτωση που συνάπτει συμφωνίες αποκλειστικής διανομής ή συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας για το εμπόρευμα με περισσότερους μεταπωλητές.

15. Ο προμηθευτής μπορεί, προς εκπλήρωση των συμβατικών καθηκόντων του, να χρησιμοποιεί συνδεδεμένη με αυτόν επιχείρηση ή ανεξάρτητη επιχείρηση στην οποία έχει αναθέσει τη διανομή των προϊόντων του, έτσι ώστε ο μεταπωλητής να οφείλει να προμηθευτεί τα συμβατικά προϊόντα από τις εν λόγω επιχειρήσεις. Ο κανόνας αυτός αναφέρεται ρητά μόνο στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 (άρθρα 1,6,10), επειδή το πρόβλημα της παρέμβασης ενός βοηθού εκπληρώσεως τίθεται, κυρίως, σε συνάρτηση με τις συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας. Ισχύει όμως, επίσης, για τις συμφωνίες αποκλειστικής διανομής κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83.

16. Η συνδρομή τρίτων εκτός των επιχειρήσεων που συνήψαν τη σύμβαση πρέπει να περιορίζεται στη διανομή. Υποχρεώσεις αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας πρέπει να αναλαμβάνουν μόνον τα εκάστοτε συμβαλλόμενα μέρη και όχι οι τρίτοι, διότι διαφορετικά θα συμμετείχαν στη συμφωνία περισσότερες από δύο επιχειρήσεις. Η υποχρέωση των συμβαλλομένων μερών να φροντίζουν ώστε οι υποχρεώσεις που ανέλαβαν να τηρούνται και από τις επιχειρήσεις που είναι συνδεδεμένες με αυτά, καλύπτεται εντούτοις, από την εξαίρεση κατά κατηγορίες.

3. Συνεξαιρούμενοι περιορισμοί του ανταγωνισμού

(άρθρο 2 παράγραφοι 1 και 2)

17. Τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να συμφωνήσουν, εκτός από την υποχρέωση αποκλειστικής διανομής (κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83) ή αποκλειστικής προμήθειας (κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83), η οποία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες και η οποία αναφέρεται στο άρθρο 1, και για τους περιορισμούς του ανταγωνισμού που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφοι 1 και 2. Εφόσον αναλάβουν περαιτέρω υποχρεώσεις που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, η συμφωνία δεν καλύπτεται πια στο σύνολό της από την εξαίρεση κατά κατηγορίες και γι’αυτό πρέπει να τύχει ατομικής εξαίρεσης. Υπάρχει υπέρβαση των ορίων εφαρμογής των κανονισμών, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που τα συμβαλλόμενα μέρη παραιτούνται της δυνατότητας να καθορίσουν με δική τους ευθύνη τις τιμές και τους όρους πωλήσεως ή αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μην πραγματοποιούν ή να εμποδίζουν προμήθειες εκτός των συνόρων οι οποίες, σύμφωνα με τις διατάξεις των κανονισμών, δεν πρέπει να δυσχεραίνονται. Κατ’αρχήν, σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές, είναι ανεπίτρεπτες οι ρήτρες της συμφωνίας που εμποδίζουν τους μεταπωλητές να επιλέγουν ελεύθερα τους πελάτες τους.

18. Οι περιοριστικές του ανταγωνισμού υποχρεώσεις που εξαιρούνται βάσει των κανονισμών πρέπει να συμφωνούνται μόνο για τη διάρκεια της συμβάσεως. Το ίδιο ισχύει και για τις απαγορεύσεις του ανταγωνισμού που επιβάλλονται στους προμηθευτές ή τους μεταπωλητές.

4. Υποχρεώσεις του μεταπωλητή που δεν αντιτίθενται στην εξαίρεση κατά κατηγορίες

(άρθρο 2 παράγραφος 3)

19. Οι υποχρεώσεις που απαριθμούνται ενδεικτικά στην εν λόγω διάταξη δεν περιορίζουν γενικά τον ανταγωνισμό. Για το λόγο αυτό οι επιχειρήσεις είναι ελεύρερες να συμπεριλάβουν στις συμφωνίες τους όλες, πολλές ή μερικές από τις ρήτρες αυτές. Οι αναφερόμενες υποχρεώσεις δεν πρέπει, εντούτοις, να διατυπώνονται ή να συμπληρώνονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποτελούν απαγορευμένους περιορισμού του ανταγωνισμού. Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος αυτός, το άρθρο 2 παράγραφος 3 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 επιτρέπει τις υποχρεώσεις παραλαβής ελάχιστων ποσοτήτων προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας.

20. Στα πλαίσια της υποχρέωσης λήψεως μέτρων για την προώθηση των πωλήσεων, και ιδίως διατηρήσεως δικτύου πωλήσεων (άρθρο 2 παράγραφος 3 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΟΚ αριθ. 1983/83, άρθρο 2 παράγραφος 3 στοιχείο δ) του κανονισμού (ΕΟΚ αριθ. 1984/83), είναι δυνατό να επιβληθεί στο μεταπωλητή η υποχρέωση να μην διανέμει τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση σε ακατάλληλους εμπόρους. Παρόμοιες περιοριστικές ρήτρες της συμβάσεως δεν αποτελούν κώλυμα όταν η άδεια διατήρησης δικτύου πωλήσεων δίδεται με βάση αντικειμενικά κριτήρια ποιοτικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούν την επαγγελματική ικανότητα του ιδιοκτήτη της επιχειρήσης ή του προσωπικού ή τον εξοπλισμό των εγκαταστάσεών του, ή όταν τα κριτήρια αυτά εφαρμόζονται στην πράξη χωρίς διακρίσεις. Συστήματα διανομής που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις αυτές δεν καλύπτονται από την εξαίρεση κατά κατηγορίες.

5. Μη εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε συμφωνίες αποκλειστικότητος μεταξύ ανταγωνιζομένων κατασκευαστών

(άρθρο 3 στοιχείο α) και β), άρθρο 4 και άρθρο 5)

21. Η εξαίρεση κατά κατηγορίες δεν ισχύει στην περίπτωση που είτε τα ίδια τα συμβαλλόμενα μέρη είτε οι επιχειρήσεις που είναι συνδεδεμένες με αυτά είναι κατασκευαστές και, επιπλέον, κατασκευάζουν προϊόντα που ανήκουν στην ίδια αγορά, καθώς και στην περίπτωση που συνάπτουν μεταξύ τους συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας για τα προϊόντα αυτά. Θεωρούνται ότι ανήκουν στην ίδια αγορά προϊόντων όμοια ή ομοειδή προϊόντα. Τα εν λόγω προϊόντα πρέπει να είναι ανταλλάξιμα μεταξύ τους. Οι καταναλωτές πρέπει να κρίνουν αν αυτό αληθεύει, λαμβάνοντας υπόψη συνολικά τις ιδιότητες των προϊόντων, την τιμή τους και το σκοπό χρήσεώς τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι, εντούτοις δυνατό, τα προϊόντα να αποτελέσουν μόνα τους ιδιαίτερη αγορά, με βάση τις ιδιότητες τους, τις τιμές τους ή το το σκοπό χρήσης τους. Αυτό ισχύει, κυρίως, στην περίπτωση που έχουν αναπτυχθεί προτιμήσεις των καταναλωτών σε σχέση με τα προϊόντα αυτά. Η εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων δεν εξαρτάται από τα αν τα συμβαλλόμενα μέρη ή οι επιχειρήσεις που είναι συνδεδεμένες με αυτά έχουν την έδρα τους στην Κοινότητα ή βρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, εντός ή εκτός της κοινής αγοράς, όσον αφορά τα εν λόγω προϊόντα.

22. Τόσο οι αμοιβαίες όσο και οι μη αμοιβαίες συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας μεταξύ ατναγωνιζόμενων κατασκευαστών πρέπει, κατ’αρχήν, να εξατάζονται με εξατομικευμένη διαδικασία ως προς το αν είναι σύμφωνες με το άρθρο 85 της συνθήκης όμως, οι μη αμοιβαίες συμφωνίες που περιγράφονται ανωτέρω τυγχάνουν της εξαίρεσης κατά κατηγορίες όταν, είτε και τα δύο συμβαλλόμενα μέρη είτε ένα μόνο από αυτά, πραγματοποιούν συνολικό κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια ECU (άρθρο 3 στοιχείο 6). Ο ετήσιος κύκλος εργασιών χρησιμεύει σαν μέσο για να υπολογισθεί η οικονομική σημασία των επιχειρήσεων αυτών. Ως εκ τούτου, πρέπει να συνυπολογισθεί όχι μόνο ο κύκλος εργασιών από τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση, αλλά και από προϊόντα η παροχή υπηρεσιών κάθε είδους. Φόροι κύκλου εργασιών και λοιπά τέλη δεν λαμβάνονται υπόψη. Καθοριστικός είναι ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών του ομίλου στον οποίο ανήκουν τα συμβαλλόμενα μέρη. Ο εσωτερικός κύκλος εργασιών του ομίλου δεν συνυπολογίζεται (άρθρο 5 παράγραφος 3).

23. Ο συνολικός κύκλος εργασιών των 100 εκατομμυρίων ECU είναι δυνατόν να αυξηθεί μέσα σε δύο συνεχόμενα οικονομικά έτη κατά 10%, χωρίς οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις να χάσουν το νομικό προνόμοιο της εφαρμογής των κανονισμών. Η εξαίρεση κατά κατηγορίες παύει να εφαρμόζεται στο τέλος του δεύτερου οικονομικού έτους, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών έχει ξεπεράσει, κατά τα δύο προηγούμενα έτη, τα 220 εκατομμύρια ECU (άρθρο 5 παράγραφος 2).

6. Ανάκληση της εξαίρεσης κατά κατηγορίες στη συγκεκριμένη περίπτωση

(άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83

24. Οι προαναφερόμενες διατάξεις έχουν ενδεικτικό χαρακτήρα. Περιγράφουν μερικές από τις καταστάσεις στις οποίες η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 7 του κανονισμού αριθ. 19/65 ΕΟΚ (1) του Συμβουλίου, είναι δυνατό να άρει την εξαίρεση κατά κατηγορίες. Το νομικό προνόμιο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες είναι δυνατό να αφαιρεθεί μόνο με ατομική απόφαση που στηρίζεται σε διαδικασία του κανονισμού αριθ. 17. Η εν λόγω απόφαση παράγει τα αποτελέσματά της αποκλειστικά για το μέλλον. Είναι δυνατό να συνδέεται μεμονωμένη εξαίρεση υπό προϋποθέσεις και όρους, και, εν ανάγκη, με τη διαπίστωση παράβασης και την υποχρέωση για παύση της.

(1) ΕΕ αριθ. 36 της 6.3.1965, σ. 533/65.

7. Μεταβατικές διατάξεις

(άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, άρθρο 15 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΟΚ9 αριθ. 1984/83)

25. Τα νομικά προνόμια της εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 67/67/ΕΟΚ διατηρούνται για τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1986, όσον αφορά όλες τις συμφωνίες αποκλειστικής διανομής, καθώς και όλες τις συμφωνίες αποκλειστικής διανομής, καθώς και όλες τις συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας που έχουν συναφθεί και τεθεί σε ισχύ πριν από την 1η Ιανουαρίου 1984. Στην περίπτωση που οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις θέλουν να εφαρμόσουν τις αναφερόμενες συμφωνίες μετά την 1η Ιανουαρίου 1987, πρέπει είτε να τις προσαρμόσουν προηγούμενα στις διατάξεις των νέων κανονισμών είτε να τις γνωστοποιήσουν στην Επιτροπή. Για συμφωνίες προμήθειας ζύθου και πρατηρίων βενζίνης ισχύουν ειδικοί κανόνες κανόνες (βλέπε κατωτέρω, σημεία 64 και 65).

8. Εναρμονισμένες πρακτικές

(άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, άρθρο 18 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83)

26. Σκοπός των διατάξεων αυτών είναι να συμπεριληφθούν στους κανονισμούς αυτούς υποχρεώσεις αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας που δεν έχουν συμφωνηθεί με τρόπο που να δεσμεύει νομικά, αλλά, εντούτοις, αποτελούν πρακτική των συμμετεχουσών επιχειρήσεων.

ΙΙΙ. Συμφωνίες αποκλειστικής διανομής (κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83)

1. Υποχρέωση αποκλειστικού εφοδιασμού

(άρθρο 1)

27. Η υποχρέωση αποκλειστικού εφοδιασμού δεν αποκλείει το δικαίωμα των προμηθευτών να πωλούν τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση σε άλλους μεταπωλητές, οι οποίοι πωλούν στην περιοχή του αποκλειστικού διανομέα που προβλέπεται στη σύμβαση. Επίσης, δεν έχει καμία σημασία αν αυτοί οι ενδιάμεσοι έμποροι είναι εγκατεστημένοι εντός ή εκτός της περιοχής ισχύος της συμβάσεως. Ο προμηθευτής δεν παραβαίνει την υποχρέωσή του για αποκλειστικό εφοδιασμό του αποκλειστικού διανομέα στην περίπτωση που εφοδιάζει, κατόπιν αιτήσεώς τους, άλλους μεταπωλητές οι οποίοι θέλουν να πωλούν τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως και εφόσον η παράδοση των προϊόντων γίνεται εκτός της περιοχής αυτής. Δεν έχει σημασία αν ο μεταπωλητής παραλαμβάνει τα προϊόντα ο ίδιος ή με κάποιο ενδιάμεσο πρόσωπο, π.χ. παραγγελιοδόχο. Εξάλλου, παρόμοιες παραδόσεις επιτρέπονται μόνο όταν τα έξοδα μεταφοράς των εμπορευμάτων στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως βαρύνουν τον μεταπωλητή και όχι τον προμηθευτή.

28. Τα προϊόντα που παραδίδονται στους αποκλειστικούς διανομείς πρέπει να προορίζονται για μεταπώληση στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως. Η βασική αυτή προϋπόθεση δεν περιορίζει το δικαίωμα του αποκλειστικού διανομέα να μεταπωλεί τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση σε πελάτες εκτός της περιοχής ισχύος της συμβάσεως, στην περίπτωση που του έχουν γίνει ανάλογες παραγγελίες. Ο προμηθευτής δύναται να του απαγορεύει συμβατικά, σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο γ), τη διαφήμιση των προϊόντων σε άλλες περιοχές, όχι όμως και την εξαγωγή σ’αυτές τις περιοχές.

29. Είναι ασυμβίβαστη με τον κανονισμό και η υποχρέωση που επιβάλλεται στον αποκλειστικό διανομέα να εφοδιάζει στην περιοχή του ορισμένη μόνο κατηγορία αγοραστών (π.χ. λιανοπωλητές) και να αφήνει τον εφοδιασμό άλλων κατηγοριών αγοραστών (π.χ. τα μεγάλα καταστήματα) σε άλλους μεταπωλητές, τους οποίους όρισε για το σκοπό αυτό ο προμηθευτής.

2. Απαγόρευση του ανταγωνισμού για τον προμηθευτή (άρθρο 2 παράγραφος 1)

30. Η απαγόρευση που επιβάλλεται με τη σύμβαση στον προμηθευτή τους τελικούς καταναλωτές με προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση μέσα στην περιοχή του αποκλειστικού διανομέα, δεν πρέπει να έχει απόλυτο χαρακτήρα. Ρήτρες της συμβάσεως, οι οποίες παρέχουν το δικαίωμα στον προμηθευτή να εφοδιάζει μόνο ορισμένους πελάτες - ενδεχόμενα έναντι καταβολής αποζημιώσεως στον αποκλειστικό διανομέα - συμφωνούν με την εξαίρεση κατά κατηγορίες, εφόσον οι εν λόγω πελάτες δεν είναι μεταπωλητές. Έτσι δεν θίγεται το δικαίωμα του προμηθευτή να εφοδιάζει, εκτός της περιοχής ισχύος της συμβάσεως, με τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση, τελικούς καταναλωτές που είναι εγκατεστημένοι στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως. Η νομική θέση των τελικών καταναλωτών αντιστοιχεί με την θέση των ενδιάμεσων εμπόρων (βλέπε ανωτέρω σημείο 28).

3. Μη εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε περίπτωση απόλυτης εδαφικής προστασίας

(άρθρο 3 στοιχεία γ) και δ)

31. Τα συμβαλλόμενα μέρη δεν δύνανται να αξιώσουν την εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες για συμφωνίες οι οποίες εξασφαλίζουν στους αποκλειστικούς διανομείς απόλυτη εδαφική προστασία. Στην περίπτωση που η κατάσταση είναι εκείνη που αναφέρεται στο άρθρο 3 στοιχείο γ), τα συμβαλλλόμενα μέρη πρέπει είτε να φροντίζουν ώστε τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση να είναι δυνατό να προσφέρονται από παράλληλους εισαγωγείς μέσα στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως, είτε να εξασφαλίζουν τη δυνατότητα για τους καταναλωτές να προμηθεύονται τα προϊόντα από επιχειρήσεις εκτός της περιοχής ισχύος της συμβάσεως και, ενδεχομένως, εκτός της Κοινότητας, με τις τιμές και τους όρους πωλήσεως που συνηθίζονται εκεί. Εναλλακτική πηγή προμήθειας προσφέρεται, κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, στον προμηθευτή όταν είναι σε θέση να εφοδιάζει, κατόπιν αιτήσεώς τους, με τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση, τελικούς καταναλωτές που είναι εγκατεστημένοι μέσα στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως.

32. Η διάταξη του άρθρου 3 στοιχείο δ) προστατεύει, κατά κύριο, λόγο, την ελευθερία των ενδιάμεσων εμπόρων και καταναλωτών να προμηθεύονται τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση σε άλλα κράτη μέλη. Η απαγόρευση εισαγωγής από τρίτες χώρες στην Κοινότητα έχει σαν συνέπεια την μη εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες μόνο όταν δεν υπάρχει μέσα στην κοινή αγορά καμία εναλλακτική πηγή εφοδιασμού. Αυτό είναι δυνατό να συμβαίνει, κυρίως, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η περιοχή του αποκλειστικού διανομέα περιλαμβάνει όλη την περιοχή ή το μεγαλύτερο τμήμα της Κοινότητας.

33. Η εξαίρεση κατά κατηγορίες παύει να ισχύει και για το μέλλον, εφόσον ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη λαμβάνει μέτρα για να εμποδίσει τις παράλληλες εισαγωγές στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως. Σε συμφωνίες στις οποίες ο προμηθευτής υποχρεούται, απέναντι στους αποκλειστικούς διανομείς, να εμποδίζει τους άλλους πελάτες του από παραδόσεις στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως, η εξαίρεση κατά κατηγορίες δεν εφαρμόζεται. Τα ανωτέρω ισχύουν και στην περίπτωση που τα συμβαλλόμενα μέρη θέλουν να εμποδίσουν εισαγωγές από τρίτες χώρες στην Κοινότητα. Η ύπαρξη εναλλακτικών πηγών προμήθειας μέσα στην Κοινότητα δεν έχει στο σημείο αυτό αποφασιστική σημασία. Η μη δυνατότητα εφαρμογής της εξαίρεσης κατά κατηγορίες προκύπτει και μόνο από το γεγονός ότι η συμφωνία περιέχει περιοριστικές του ανταγωνισμού υποχρεώσεις που δεν καλύπτονται από το άρθρο 2 παράγραφος 1.

IV. Συμφωνίες αποκλειστικής προμηθείας (κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83)

1. Δομή του κανονισμού

34. Ο κανονισμός περιέχει στον τίτλο Ι γενικές διατάξεις σχετικά με τις συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας και στους τίτλους του ΙΙ και ΙΙΙ ειδικές διατάξεις για τις συμφωνίες προμήθειας ζύθου και τις συμφωνίες πρατηρίων βενζίνης. Στις συμφωνίες αυτές εφαρμόζονται μόνον οι ειδικές διατάξεις που παραπέμπουν όμως εν μέρει στις γενικές διατάξεις (άρθρα 9 και 13). Το άρθρο 17, εξάλλου, αποκλείει τη σωρευτική εφαρμογή συμφωνιών, κατά την έννοια του τίτλου Ι, μαζί με τις ανάλογες συμφωνίες των τίτλων ΙΙ και ΙΙΙ, στο βαθμό που στις συμφωνίες συμμετέχουν οι ίδιες επιχειρήσεις ή όμιλοι. Για να αποφευχθεί περαιτέρω κάθε καταστρατήγηση των ειδικών διατάξεων για τις συμφωνίες προμήθειας ζύθου και για τις συμφωνίες πρατηρίων βενζίνης, ο κοινοτικός νομοθέτης όρισε ότι δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις σχετικά με την αποκλειστική πώληση προϊόντων σε συμφωνίες που συνάπτονται με σκοπό τη μεταπώληση ποτών σε εστιατόρια ή καυσίμων σε πρατήρια βενζίνης (άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83).

2. Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας

(άρθρο 1)

35. Ο κανονισμός αφορά μόνο συμφωνίες στο πλαίσιο των οποίων ο μεταπωλητής αναλαμβάνει την υποχρέωση να καλύψει τις συνολικές του ανάγκες σε συμβατικά προϊόντα από τον αντισυμβαλλόμενο. Σε περίπτωση που αυτή η υποχρέωση προμήθειας υφίσταται μόνο για μέρος των αναγκών αυτών, δεν ισχύει η εξαίρεση κατά κατηγορίες. Οι συμβατικές ρήτρες που παρέχουν στον μεταπωλητή το δικαίωμα να προμηθεύεται τα εν λόγω εμπορεύματα από τρίτους προμηθευτές, σε περίπτωση που αυτοί τα προσφέρουν με ευνοϊκότερες τιμές και όρους από τον αντισυμβαλλόμενο, δεν αντιβαίνουν στην εξαίρεση κατά κατηγορίες. Το ίδιο ισχύει και για τις συμβατικές διατάξεις που ελευθερώνουν τον μεταπωλητή από τη υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας, όταν ο αντισυμβαλλόμενος είναι σε αδυναμία παράδοσης.

36. Στη συμφωνία πρέπει να προσδιορίζονται τα καλυπτόμενα από αυτήν εμπορεύματα με ρητή αναφορά στο σήμα και στην ονομασία. Μόνο έτσι δίνεται η δυνατότητα να διαχωριστούν, με την απαιτούμενη σαφήνεια, η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας του μεταπωλητή (άρθρο 1) και η απαγόρευση ανταγωνισμού που του επιβάλλεται (άρθρο 2 παράγραφος 2).

3. Απαγόρευση ανταγωνισμού που επιβάλλεται στον προμηθευτή

(άρθρο 2 παράγραφος 1)

37. Η διάταξη αυτή δίνει στο μεταπωλητή τη δυνατότητα να προστατεύεται από άμεσες ανταγωνιστικές ενέργειες του προμηθευτή στην κύρια περιοχή πωλήσεων. Η κύρια περιοχή πωλήσεων του μεταπωλητή προσδιορίζεται από την κανονική επιχειρηματική δραστηριότητά του και είναι δυνατόν να χαρακτηρίζεται περαιτέρω στη συμφωνία. Στον αντισυμβαλλόμενο όμως δεν είναι δυνατόν να επιβληθεί ούτε η απαγόρευση να προμηθεύει εμπόρους που μεταφέρουν τα προϊόντα που καλύπτει η συμφωνία σε άλλες περιοχές έξω από τη συγκεκριμένη περιοχή ισχύος της συμφωνίας για να τα μεταπωλήσουν στη συνέχεια στην τρίτη αυτή περιοχή, ούτε να ορίζει άλλους μεταπωλητές στα πλαίσια της περιοχής ισχύος της συμφωνίας.

4. Όρια της εξαίρεσης κατά κατηγορίες

(άρθρο 3 στοχεία γ) και δ))

38. Η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας είναι δυνατόν, να συμφωνηθεί, βάσει του άρθρου 3 στοιχείο γ), για ένα ή περισσότερα προϊόντα. Στην περίπτωση περισσότερων προϊόντων, πρέπει αυτά να συνδέονται μεταξύ τους έτσι ώστε να θεωρείται ότι ανήκουν στην ίδια κατηγορία προϊόντων. Η συνάφεια μπορεί να προκύπτει είτε από τεχνικούς λόγους (για παράδειγμα: μηχανήματα, εξαρτήματα, ανταλλακτικά), είτε από εμπορικούς λόγους (για παράδειγμα: περισσότερα προϊόντα που εξυπηρετούν τον αυτό σκοπό) ή μπορεί να απορρέει από την εμπορική πρακτική (διάφορα προϊόντα που, κατά κανόνα, προσφέρονται από κοινού). Στην τελευταία περίπτωση, πρέπει να εξακριβωθούν οι συνήθειες στο επίπεδο της εκάστοτε αγοράς του μεταπωλητή, οπότε ως κύριο κριτήριο πρέπει να λαμβάνεται το σύνολο των ενδιαφερόμενων εμπόρων και όχι μόνο ορισμένα είδη διανομής. Οι συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας για μη συναφή προϊόντα μπορεί να εξαιρεθούν από την απαγόρευση των συμπράξεων μόνον αν υπάρξει συγκεκριμένη απόφαση, κατά περίπτωση.

39. Βάσει του άρθρου 3 στοιχείο δ), οι συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας αορίστου χρόνου δεν καλύπτονται από την εξαίρεση κατά κατηγορίες. Οι συμβάσεις που έχουν συναφθεί για ορισμένο χρονικό διάστημα, που παρατείνεται όμως αυτόματα, σε περίπτωση που δεν υπάρξει καταγγελία της συμβάσεως θεωρείται ότι αποτελούν συμβάσεις αορίστου χρόνου.

V. Συμφωνίες προμήθειας ζύθου (τίτλος ΙΙ του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83)

1. Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας

(άρθρο 6)

40. Στη συμφωνία πρέπει να προσδιορίζονται, με αναφορά του σήματος ή της ονομασίας, οι τύποι ζύθου και τα άλλα ποτά που περικλείει η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας. Στον μεταπωλητή μπορεί να επιβληθεί η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας μόνο για εκείνα τα ποτά που έχει στη διάθεσή του ο προμηθευτής τη στιγμή που αρχίζει να ισχύει η συμφωνία. Εκτός αυτού, πρέπει η προμήθεια με τα ποτά αυτά να γίνεται στις αναγκαίες ποσότητες, σε κανονικά, αρκετά μικρά χρονικά διαστήματα και σε τιμές και με όρους που επιτρέπουν μια κανονική μεταπώληση στους καταναλωτές. Για κάθε επέκταση της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας σε ποτά που δεν προσδιορίζονται στη συμφωνία, χρειάζεται περαιτέρω συμφωνία που πρέπει να ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις του τίτλου ΙΙ του κανονισμού. Η τροποποίηση του σήματος ή της ονομασίας ενός ποτού που κατά τα άλλα παραμένει αμετάβλητο, δεν αποτελεί επέκταση της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας, της μορφής αυτής.

41. Η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας είναι δυνατόν να συμφωνηθεί για ένα ή περισσότερα εστιατόρια που ανήκουν στον μεταπωλητή τη στιγμή που αρχίζει να ισχύει η συμφωνία. Τα εστιατόρια αυτά πρέπει να αναφέρονται στη συμφωνία με το όνομα και την τοποθεσία τους. Για κάθε επέκτασης της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας σε άλλα εστιατόρια, χρειάζεται νέα συμφωνία που πρέπει, από την πλευρά της, να ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις του τίτλου ΙΙ του κανονισμού.

42. Η έννοια του εστιατορίου περικλείει και όλα τα είδη καταστημάτων που έχουν άδεια πώλησης ποτών. Η πώληση ποτών σε ιδιωτικές λέσχες ισοδυναμεί με τη μεταπώληση σε εστιατόρια που είναι προσιτά στο κοινό. Οι συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας μεταξύ του προμηθευτή και του ιδιοκτήτη καταστήματος του κλάδου πώλησης ποτών (off-licence-shop) εμπίπτουν στις διατάξεις του τίτλου Ι του παρόντος κανονισμού.

43. Ιδιαίτερα οικονομικά ή χρηματοδοτικά πλεονεκτήματα είναι όσα υπερβαίνουν το κανονικό συμφέρον του μεταπωλητή από την υφιστάμενη συμφωνία. Οι διευκρινίσεις που παρέχονται στο σημείο 13 του αιτιολογικού του παρόντος κανονισμού έχουν δειγματολογικό χαρακτήρα. Το θέμα κατά πόσο ο προμηθευτής παρέχει ιδιαίτερα πλεονεκτήματα στο μεταπωλητή εξαρτάται, ιδίως, από το είδος, την έκταση και τη διάρκεια των παροχών που αναλαμβάνουν την υποχρέωση να δίνουν οι αντισυμβαλλόμενοι. Σε περίπτωση αμφιβολιών, αποφασιστική σημασία έχει η αντίληψη που επικρατεί στις συναλλαγές.

44. Ο μεταπωλητής είναι σε θέση να συνάψει συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας τόσο με ζυθοποιούς για ζύθους ορισμένου τύπου, όσο και με χονδρέμπορους ποτών για ζύθους άλλου τύπου ή/και άλλα ποτά. Οι δύο συμφωνίες είναι δυνατόν να συνενωθούν σε ενιαίο κείμενο συμφωνίας. Η διάταξη του άρθρου 6 καλύπτει, επίσης, περιπτώσεις στις οποίες ο χονδρέμπορος ποτών συμμετέχει ασκώντας ταυτόχρονα πολλαπλά καθήκοντα, αφενός μεν συνάπτοντας την πρώτη συμφωνία και, αφετέρου, συνάπτοντας τη δεύτερη εξ ονόματός του και φροντίζοντας να γίνει η παράδοση για το σύνολο των ποτών. Οι συμβατικές σχέσεις μεταξύ του ζυθοποιού και του χονδρεμπόρου ποτών δεν υπάγονται στις διατάξεις του τίτλου ΙΙ του κανονισμού.

45. Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2, η εξαίρεση κατά κατηγορίες αφορά και τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο προμηθευτής χορηγεί στον ιδιοκτήτη της οικίας χρηματοδοτικές ή άλλες παροχές για τον εξοπλισμό του εστιατορίου, επιβάλλοντας, σε αντάλλαγμα, στον αγοραστή ή στον μισθωτή του εστιατορίου την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας προς όφελος του προμηθευτή. Η περίπτωση αυτή ισοδυναμεί οικονομικά με τη μεταβίβαση της υποχρεώσεως απο τον ιδιοκτήτη του εστιατορίου στον δικαιούχο, πράγμα που κατ’αρχήν επιτρέπεται βάσει του άρθρου 8 παράγραφος 1 στοιχείο ε).

2. Συνεξαιρούμενοι περιορισμοί του ανταγωνισμού

(άρθρο 7)

46. Ο κατάλογος των υποχρεώσεων που επιτρέπονται σύμφωνα με το άρθρο 7 είναι πλήρης. Σε περίπτωση που επιβάλλονται στον μεταπωλητή πρόσθετες υποχρεώσεις που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, τότε αίρεται το νομικό πλεονέκτημα της εξαίρεσης κατά κατηγορίες για τη συνολική συμφωνία αποκλειστικής προμήθειας.

47. Η υποχρέωση της παραγράφου 1 στοιχείο α) ισχύει μόνο όταν ο προμηθευτής προσφέρει τους ζύθους και τα άλλα ποτά που κατανομάζονται στη συμφωνία και αποτελούν αντικείμενο της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας, σε επαρκείς ποσότητες, οι οποίες καλύπτουν την προβλεπόμενη ζήτηση των πελατών που έχει υπολογίσει ο μεταπωλητής κατά προσέγγιση.

48. Ο μεταπωλητής μπορεί να προσφέρει ζύθο άλλης κατηγορίας από βαρέλι, σύμφωνα με την παράγραφο 1 στοιχείο β), αν ο αντισυμβαλλόμενος έχει ήδη αποδεχθεί κάτι τέτοιο στο παρελθόν. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, ο μεταπωλητής είναι υποχρεωμένος να αιτιολογήσει τη διάθεση του ζύθου αυτής της κατηγορίας από βαρέλι, αποδεικνύοντας την ύπαρξη επαρκούς ζήτησης από την πλευρά των πελατών. Η ζήτηση αυτή πρέπει οπωσδήποτε να θεωρηθεί επαρκής εφόσον μπορεί να ικανοποιηθεί χωρίς ταυτόχρονα να μειωθεί η πώληση των ζύθων που προσδιορίζονται στη συμφωνία αποκλειστικής προμήθειας. Δεν μπορεί να θεωρηθεί με βεβαιότητα ότι η ζήτηση επαρκεί αν η διάθεση ζύθου από βαρέλι, που συμπεριλαμβάνεται για πρώτη φορά στα είδη των προσφερομένων ζύθων, εκτείνεται σε τόσο μεγάλη χρονική περίδο ώστε να υπάρχει φόβος βλάβης της ποιότητας της μπύρας αυτής. Εναπόκειται στον μεταπωλητή να εκτιμήσει την προβλεπόμενη ζήτηση των πελατών του για μπύρες άλλων κατηγοριών. Γι’αυτό φέρει τον κίνδυνο εσφαλμένων προγνώσεων.

49. Σκοπός της διάταξης της παραγράφου 1 στοιχείο γ) δεν είναι μόνο να εξασφαλισθεί η δυνατότητα διαφήμισης των προϊόντων που προμηθεύουν τρίτες επιχειρήσεις στον εκάστοτε απαιτούμενο ελάχιστο βαθμό. Η διαφήμιση των προϊόντων αυτών αποσκοπεί, εκτός των άλλων, να απεικονίσει τη σχετική σημασία τους ως προς τα ανταγωνιστικά προϊόντα του προμηθευτή που συμμετέχει στη συμφωνία αποκλειστικής προμήθειας. Η διαφήμιση προϊόντων που για πρώτη φορά συμπεριλαμβάνονται στους προσφερόμενους από το εστιατόριο τύπους ζύθου, ούτε επιτρέπεται να αποκλειστεί αλλά ούτε και να παρεμποδιστεί με αθέμιτο τρόπο.

50. Η Επιτροπή βασίζεται στην παραδοχή ότι οι ονομασίες των συνηθισμένων τύπων ζύθου στο διακρατικό εμπόριο και στα μεμονωμένα κράτη μέλη είναι δυνατόν να αποτελέσουν το κατάλληλο σημείο αναφοράς για την ερμηνεία της παραγράφου 2 του άρθρου 7. Αποφασιστική βαρύτητα έχουν όμως τα εναλλακτικά κριτήρια που απαριθμούνται στην ίδια τη διάταξη. Σε περίπτωση αμφιβολιών, καθοριστική σημασία για το θέμα κατά πόσο δύο είδη ζύθου διαφέρουν σαφώς μεταξύ τους από την άποψη της σύστασης, της όψης και της γεύσης τους, έχουν οι κοινές αντιλήψεις των συναλλασσομένων στον τόπο του εστιατορίου. Οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις έχουν την ευχέρεια να αποθέσουν την επίλυση του ζητήματος σε εμπειρογνόμονα που διορίζουν από κοινού.

3. Αποκλεισμός της εξαίρεσης κατά κατηγορίες

(άρθρο 8)

51. Το δικαίωμα του μεταπωλητή να προμηθεύεται ποτά από τρίτες επιχειρήσεις επιτρέπεται να περιοριστεί μόνο σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 7. Όσον αφορά την προμήθεια άλλων προϊόντων, εκτός από τα ποτά και την παροχή υπηρεσιών που δεν συνδέονται άμεσα με την παράδοση ποτών από την πλευρά του αντισυμβαλλόμενου, ισχύει η βασική αρχή της ελεύθερης επιλογής του προμηθευτή. Κάθε εμπόδιο που θέτει στον μεταπωλητή, κατά την άσκηση των προαναφερόμενων δικαιωμάτων του, ο αντισυμβαλλόμενος, επιχείρηση συνδεόμενη με αυτόν ή εξουσιοδοτημένη από αυτόν ή κάθε άλλη επιχείρηση κατά παράκληση του αντισυμβαλλόμενου ή έπειτα από συμφωνία μαζί του, οδηγεί στην απώλεια του νομικού πλεονεκτήματος της εξαίρεσης κατά κατηγορίες, σύμφωνα με την παράγραφο 1 στοιχεία α και β). Για την εφαρμογή των προαναφερόμενων διατάξεων, δεν υπάρχει διαφορά αν η ελευθερία του μεταπωλητή περιορίζεται με σύμβαση, με άτοπη συμφωνία, με την άσκηση οικονομικής πίεσης ή με τη λήψη πραγματικών μέτρων.

52. Η τοποθέτηση αυτόματων συσκευών τυχερών παιχνιδιών στα εστιατόρια που έχουν παραχωρηθεί με σύμβαση μισθώσεως, είναι δυνατόν να οριστεί με σύμβαση ότι εξαρτάται από την έγκριση του ιδιοκτήτη του εστιατορίου. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να αρνηθεί να δώσει την έγκρισή του για λόγους που έχουν σχέση με το είδος του εστιατορίου ή μπορεί να την περιορίσει σε ορισμένες κατηγορίες αυτόματων συσκευών τυχερών παιχνιδιών. Αντίθετα, η πρακτική ορισμένων ιδιοκτητών εστιατορίων να επιτρέπουν στον μισθωτή τη σύναψη συμβάσεων για την τοποθέτηση συσκευών μόνον με ορισμένους επιχειρηματίες που συνιστούν οι ίδιοι, είναι κατ’αρχήν αντίθετη με τον κανονισμό, εκτός αν η επιλογή αυτών που τοποθετούν τις συσκευές γίνεται με βάση αντικειμενικά ποιοτικά κριτήρια που έχουν καθοριστεί ενιαία για όλες τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και εφαρμόζονται με τρόπο που δεν δημιουργεί διακρίσεις. Τα κριτήρια αυτά μπορεί να σχετίζονται με την αξιοπιστία της επιχείρησης και του προσωπικού της και με την ποιότητα των προσφερομένων από αυτήν υπηρεσιών. Ο προμηθευτής δεν επιτρέπεται να εμποδίσει τον αντισυμβαλλόμενο που μίσθωσε το εστιατόριο να αγοράσει αυτόματες συσκευές τυχερών παιχνιδιών αντί να τις μισθώσει.

53. Ο περιορισμός της διάρκειας της συμφωνίας που προβλέπεται στην παράγραφο 1 στοιχεία γ) και δ) δεν θίγει το δικαίωμα των αντισυμβαλλόμενων να ανανεώσουν την ισχύ της συμφωνίας, με τους όρους που αναφέρονται στον τίτλο ΙΙ του κανονισμού.

54. Κατά την ερμηνεία της παραγράφου 2 στοιχείο, γ) πρέπει, επίσης, να λαμβάνονται υπόψη οι στόχοι των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού και η γενική αρχή του δικαίου σύμφωνα με την οποία οι αντισυμβαλλόμενοι πρέπει αν ασκούν τα δικαιώματά τους σύμφωνα με τους κανόνες της καλής πίστεως.

55. Το θέμα κατά πόσο μία τρίτη επιχείρηση προσφέρει τα ποτά που εμπίπτουν στην υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας με ευνοϊκότερους όρους από την αντισυμβαλλόμενο, κατά την έννοια της πρώτης περίπτωσης της διάταξης, πρέπει να εξετάζεται, κατά κύριο λόγο, με τη μέθοδο της σύγκρισης των τιμών. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να συνυπολογίζονται οι παράγοντες που έχουν καθοριστική σημασία για τον προσδιορισμό της τιμής. Αν υποβάλλεται ευνοϊκότερη προσφορά και ο μισθωτής του εστιατορίου θέλει να την αποδεχθεί, τότε πρέπει να ειδοποιήσει αμέσως τον αντισυμβαλλόμενό του σχετικά με τις προθέσεις του, ώστε να του δοθεί η ευκαιρία αν αποδεχθεί τους όρους που προσφέρει ο τρίτος επιχειρηματίας και να λάβει τη θέση του. Σε περίπτωση που ο αντισυμβαλλόμενος αρνηθεί να προβεί στη σχετική ενέργεια η αν παραλείψει να ανακοινώσει στον μισθωτή του εστιατορίου, σε σύντομο χρονικό διάστημα, την απόφασή του, τότε αυτός έχει το δικαίωμα να προμηθευθεί τα εν λόγω ποτά από την τρίτη επιχείρηση.

56. Το δικαίωμα του μισθωτή του εστιατορίου, που περιγράφεται στην δεύτερη περίπτωση της διάταξης, να προμηθεύεται ποτά με άλλο σήμα η ονομασία από τρίτες επιχειρήσεις, υπάρχει κάθε φορά που ο αντισυμβαλλόμενος δεν προσφέρει τα ποτά αυτά. Στην περίπτωση αυτή, ο μισθωτής του εστιατορίου δεν είναι υποχρεωμένος να ενημερώσει τον αντισυμβαλλόμενο σχετικά με τις προθέσεις του.

57. Η υποχρέωση που επιβάλλεται στον μισθωτή του εστιατορίου σύμφωνα με το άρθρο 9 και σε συνδυασμό με το άρθρο 2 παράγραφος 3 στοιχείο β) για την παραλαβή ορισμένων ελάχιστων ποσοτήτων, υποχωρεί έναντι των δικαιωμάτων που έχει βάσει του άρθρου 8 παράγραφος 2 στοιχείο β), στο βαθμό που αυτό απαιτείται για την πλήρη άσκηση των προαναφερόμενων δικαιωμάτων.

VI. Συμφωνίες πρατηρίων βενζίνης (τίτλος ΙΙΙ του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83)

1. Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας

(άρθρο 10)

58. Αντικείμενο της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας μπορεί να είναι είτε μόνο τα καύσιμα για αυτοκίνητα (π.χ. βενζίνη, ντήζελ, υγραέριο, κηροζίνη), ή τα καύσιμα για αυτοκίνητα και οι καύσιμες ύλες (π.χ. πετρέλαιο θερμάνσεως, αέριο σε φιάλες, παραφίνη). Στην περίπτωση κάθε προϊόντος, η συμφωνία πρέπει να αφορά παράγωγα ορυκτελαίου.

59. Τα καύσιμα που εμπίπτουν στην υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας πρέπει να προορίζονται για κατανάλωση σε μηχανοκίνητα αυτοκίνητα, πλοία και αεροσκάφη. Η έννοια του πρατηρίου πρέπει λοιπόν να ερμηνεύεται με ευρύ πνεύμα.

60. Ο κανονισμός ισχύει για πρατήρια που βρίσκονται σε δημόσιες αρτηρίες και για εγκαταστάσεις τροφοδοσίας με καύσιμα που βρίσκονται σε ιδιωτικά οικόπεδα, που δεν έχουν δοθεί σε δημόσια χρήση.

2. Συνεξαιρούμενοι περιορισμοί του ανταγωνισμού

(άρθρο 11)

61. Βάσει του στοιχείου β), στον μεταπωλητή μπορεί να απαγορευθεί μόνο η χρησιμοποίηση λιπαντικών ή άλλων συγγενών ορυκτελαίων που προμηθεύουν τρίτες επιχειρήσεις. Η διάταξη αυτή αφορά την εργασία συντήρησης των αυτοκινήτων, δηλαδή την παροχή υπηρεσιών από την πλευρά του μεταπωλητή, να προμηθεύεται τα προαναφερόμενα προϊόντα από τρίτες επιχειρήσεις με σκοπό τη μεταπωλησή τους στο πλαίσιο του πρατηρίου. Συγγενή με τα λιπαντικά ορυκτέλαια είναι και οι πρόσθετες ουσίες και τα λάδια φρένων.

62. Για την ερμηνεία του στοιχείου γ), ισχύουν, κατ’αναλογία οι ίδιες σκέψεις που έχουν εκτεθεί στο σημείο 49.

3. Αποκλεισμός της εξαίρεσης κατά κατηγορίες

(άρθρο 12)

63. Η διάταξη αντιστοιχεί, στις βασικές της γραμμές, με τις διατάξεις του άρθρου 8 παράγραφος 1 στοιχεία α), β), δ) και ε) και παράγραφος 2 στοιχείο α). Ισχύουν, λοιπόν, στην περίπτωση αυτή, οι σκέψεις που έχουν εκτεθεί στα σημεία 51 και 53.

VII. Μεταβατικές διατάξεις για τις συμφωνίες προμήθειας ζύθου και τις συμφωνίες πρατηρίων βενζίνης (άρθρο 15 παράγραφος 2 και 3)

64. Βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 2, τα νομικά πλεονεκτήματα που απορρέουν από την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 67/67/ΕΟΚ διατηρούνται σε ισχύ για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1988, όσον αφορά τις συμφωνίες προμήθειας ζύθου και πρατηρίων βενζίνης που έχουν συναφθεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 1984 και έχουν τεθεί σε ισχύ. Από την 1η Ιανουαρίου 1989, οι συμφωνίες αυτές πρέπει να συμφωνούν με τις διατάξεις των τίτλων ΙΙ και ΙΙΙ του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83. Βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 3, η βασική αυτή αρχή ισχύει, επίσης, και για όλες τις συμφωνίες που ήδη υφίστανται την 1η Ιουλίου 1983, οπότε άρχισε να ισχύει ο κανονισμός, με την παρέκκλιση όμως ότι επιτρέπεται η υπέρβαση του ανώτατου χρονικού ορίου των δέκα ετών που προβλέπεται στο άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχείο δ) και στο άρθρο 12 παράγραφος 1 στοιχείο γ).

65. Η συνέχιση της ισχύος της εξαίρεσης κατά κατηγορίες μετά από την 1η Ιανουαρίου 1989, εξαρτάται αποκλειστικά από την προσαρμογή των εν λόγω συμφωνιών προμήθειας ζύθου ή πρατηρίων βενζίνης στις νέες νομικές διατάξεις. Η μορφή και ο τρόπος της σχετικής προσαρμογής είναι θέμα των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων και μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε με συμφωνία για τροποποίηση της αρχικής σύμβασης, είτε με μονομερή αποδέσμευση του μεταπωλητή με πρωτοβουλία του προμηθευτή από όλες τις υποχρεώσεις του που θα ήταν αντίθετες, μετά την 1η Ιανουαρίου 1989, με την εξαίρεση κατά κατηγορίες. Η τελευταία μορφή προσαρμογής αναφέρεται μεν μόνο στο άρθρο 15 παράγραφος 3 για τις συμφωνίες που ίσχυαν ήδη κατά την 1η Ιουλίου 1983, δεν υπάρχουν όμως προφανείς λόγοι που εμποδίζουν να προβλέπεται η ίδια δυνατότητα για τις συμφωνίες που έχουν συναφθεί από την 1η Ιουλίου 1983 μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1984.

66. Οι αντισυμβαλλόμενοι χάνουν το νομικό πλεονέκτημα της εφαρμογής των μεταβατικών διατάξεων, σε περίπτωση που επεκτείνουν το προσωπικό, τοπικό ή ουσιαστικό πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας τους ή αν συμπεριλάβουν πρόσθετες υποχρεώσεις που περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Στην περίπτωση αυτή, η συμφωνία λογίζεται ως νέα σύμβαση. Τα ίδια έννομα αποτελέσματα παράγονται και σε περίπτωση που οι αντισυμβαλλόμενοι τροποποιήσουν σημαντικά το περιεχόμενο και την έκταση των συμφωνηθέντων παροχών. Ως σημαντική τροποποίηση, με την έννοια αυτή, πρέπει επίσης να θεωρηθεί ο καθορισμός νέας τιμής αγοράς για τα προϊόντα που προμηθεύονται στον μεταπωλητή ή νέου μισθώματος για τη μίσθωση εστιατορίου ή πρατηρίου, στο βαθμό που ξεφεύγουν από το πλαίσιο της απλής προσαρμογής της συμφωνίας στις μεταβαλλόμενες οικονομικές εξελίξεις.

ΙΙΙ

(Πληροφορίες)

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ανακοίνωση σχετικά με τη διοργάνωση γενικού διαγωνισμού

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διοργανώνει για την υπηρεσία της Γενικής Γραμματείας του στο Λουξεμβούργο, τον ακόλουθο γενικό διαγωνισμό:

Διαγωνισμός αριθ. ΡΕ/27/Α - διοικητικοί υπάλληλοι γερμανικής γλώσσας (1)

(1) ΕΕ αριθ. C 355 της 30.12.1983 (γερμανική έκδοση).

(σταδιοδρομία Α 7-6).