Ειδική έκθεση αριθ. 5/99

σχετικά με τη Διασυνοριακή Συνεργασία Phare (1994 - 1998), συνοδευόμενη από τις απαντήσεις της Επιτροπής

(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 248, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο της συνθήκης ΕΚ)

(2000/C 48/01)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Εισαγωγή

1. Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι η εκτίμηση της επίδρασης του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Phare κατά τα πέντε πρώτα έτη της εφαρμογής του (1994 - 1998) και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της διαχείρισης της διασυνοριακής συνεργασίας, συμπεριλαμβανόμενου του συντονισμού με το πρόγραμμα Interreg (κοινοτική πρωτοβουλία για τις παραμεθόριες περιοχές) και με την εθνική συγχρηματοδότηση.

2. Οι στόχοι του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας όπως διατυπώνονται στον κανονισμό είναι(1):

α) η συνδρομή προς τις περιφέρειες των χωρών Phare που είναι παρακείμενες σε παραμεθόριες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EΕ), ώστε να υπερπηδήσουν τα συγκεκριμένα αναπτυξιακά προβλήματά τους. Η συνδρομή αυτή πρέπει να είναι προς το συμφέρον του τοπικού πληθυσμού και να συμβιβάζεται με την προστασία του περιβάλλοντος·

β) η προώθηση της δημιουργίας και ανάπτυξης δικτύων συνεργασίας και στις δύο πλευρές των συνόρων.

3. Σύμφωνα με τους εν λόγω στόχους, η κύρια πρόθεση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας που το διακρίνει από το γενικό πρόγραμμα Phare είναι η επιθυμία βελτίωσης των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών και σχέσεων, ειδικά στις παραμεθόριες περιφέρειες. Κατ' αυτόν τον τρόπο αντιδιαστέλλεται προς το πρόγραμμα Phare, το οποίο σχεδιάστηκε προκειμένου να αντιμετωπίσει προτεραιότητες σε εθνικό επίπεδο, συμπεριλαμβανόμενης της ανάπτυξης μειζόνων εθνικών και διεθνών υποδομών επικοινωνίας.

4. Το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας σχεδιάστηκε προκειμένου να βοηθήσει στην ανάπτυξη διασυνοριακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, παρόμοιας με εκείνη που προωθούσε ήδη το πρόγραμμα Interreg στα εσωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χρηματοδοτούμενο από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ(2). Έτσι, αποφασίστηκε η χορήγηση κεφαλαίων διασυνοριακής συνεργασίας σε παραμεθόριες περιφέρειες των χωρών Phare, προκειμένου να συγχρηματοδοτούνται σχέδια από κοινού με παρακείμενες παραμεθόριες περιφέρειες της ΕΕ που ήταν ήδη επιλέξιμες για χρηματοδότηση Interreg.

5. Κατά τα πέντε πρώτα έτη του προγράμματος, αναλήφθηκαν συνολικά 820 εκατ. ECU. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 18 % περίπου του συνόλου των κεφαλαίων Phare που αναλήφθηκαν κατά την περίοδο 1994 - 98. Κατανεμήθηκαν κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας στους τομείς παρέμβασης που παρουσιάζονται στον πίνακα 1. Το παράρτημα Ι παρουσιάζει λεπτομερέστερη ανάλυση κατά χώρα και κατά τομέα. Το παράρτημα II περιλαμβάνει χάρτη των επιλέξιμων περιοχών για χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας.

Πίνακας 1

Εφαρμογή της διασυνοριακής συνεργασίας Phare κατά τομέα παρέμβασης στις 31 Δεκεμβρίου 1998

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

6. Ο έλεγχος διενεργήθηκε το 1998. Περιέλαβε αποστολές στη Δημοκρατία της Τσεχίας, Εσθονία, Λεττονία, Λιθουανία, Πολωνία και Σλοβενία. Για τις λοιπές επιλέξιμες χώρες Phare διενεργήθηκαν έλεγχοι βάσει φακέλου(3). Τα σχέδια που αποτέλεσαν το αντικείμενο επιτόπιων ελέγχων αντιστοιχούν στο 56 % περίπου του συνόλου των εκταμιεύσεων διασυνοριακής συνεργασίας στις 31 Δεκεμβρίου 1998 (βλέπε παράρτημα III). Το καθοριστικό κριτήριο για την επιλογή σχεδίων για τους επιτόπιους ελέγχους ήταν η ύπαρξη πράξεων άνω των 0,5 εκατ. ECU, των οποίων η εφαρμογή είχε ξεκινήσει.

7. Το Νοέμβριο του 1998 η Επιτροπή δημοσίευσε αξιολόγηση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Phare, βάσει των τμημάτων του που αφορούσαν την Πολωνία, την Τσεχία και τη Βουλγαρία. Η αξιολόγηση αυτή εστιάστηκε κυρίως στην εκτίμηση των αιτίων της καθυστέρησης στην εφαρμογή του προγράμματος. Παρόλο που το Συνέδριο συμμερίζεται πολλά από τα συμπεράσματα της έκθεσης αξιολόγησης, θεωρεί ότι θα έπρεπε να είχε δοθεί περισσότερη προσοχή τόσο στην επίδραση του προγράμματος όσο και στη διαχείρισή του από την Επιτροπή.

Συνοψη των παρατηρησεων του ελεγχου

8. Παρόλο που αναλήφθηκαν 820 εκατ. ECU στο πλαίσιο του προγράμματος, το ποσό αυτό είχε ασκήσει περιορισμένη μόνον επίδραση σε επίπεδο σχεδίων έως τα τέλη του 1998. Αιτία αποτέλεσαν τόσο η έλλειψη σχεδίων με διασυνοριακή επίδραση έτοιμων προς εφαρμογή κατά τη χρονική στιγμή της ανάληψης κεφαλαίων, όσο και καθυστερήσεις στην εφαρμογή των εγκεκριμένων σχεδίων (βλέπε σημεία 16 - 55). Εντούτοις, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας ασκεί ήδη θετική επίδραση σε θεσμικό επίπεδο, αναπτύσσοντας τα δίκτυα διασυνοριακής συνεργασίας (βλέπε σημείο 63), και συνεισφέροντας, για την πλειονότητα των χωρών, στην προετοιμασία των τοπικών αρχών των παραμεθόριων περιοχών για τη διαχείριση των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ (βλέπε σημείο 57). Στην πλειονότητα των χωρών, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας έχει επίσης κινητοποιήσει εθνική συγχρηματοδότηση (βλέπε σημείο 64).

9. Η εφαρμογή του προγράμματος Πολωνίας-Γερμανίας έχει προχωρήσει πολύ, αλλά ένα από τα κύρια προβλήματα για την αντιμετώπιση των οποίων σχεδιάστηκε το πρόγραμμα, οι μακροί χρόνοι αναμονής στις συνοριακές διαβάσεις, εξακολουθεί να υφίσταται (βλέπε σημεία 17 - 22). Tα προγράμματα Αλβανίας-Ελλάδας, Αλβανίας-Ιταλίας (βλέπε σημείο 33), Βουλγαρίας-Ελλάδας (βλέπε σημεία 29 - 31, 47) και Δημοκρατίας της Σλοβακίας-Αυστρίας (βλέπε σημείο 26), συνάντησαν όλα σημαντικές δυσκολίες.

10. Τα προβλήματα στην εφαρμογή της διασυνοριακής συνεργασίας απορρέουν εν μέρει από το υπερβολικά μεγάλο ύψος των πιστώσεων (150 εκατ. ECU) που χορηγήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά την έναρξη του προγράμματος (βλέπε σημείο 67). Η Επιτροπή, κατά την κατανομή των πιστώσεων μεταξύ των διαφόρων χωρών Phare, δεν έλαβε επαρκώς υπόψη την ικανότητα απορρόφησης της καθεμιάς από αυτές για τα σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας (βλέπε σημεία 71 - 72). Η Επιτροπή ακολούθησε πολιτική ανάληψης του συνόλου των πιστώσεων, ακόμη και αν τα σχέδια δεν έχουν ακόμη προετοιμαστεί κατάλληλα ή έχουν περιορισμένη μόνον επίδραση σε διασυνοριακό και περιφερειακό επίπεδο (βλέπε σημείο 73).

11. Η επίδραση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας μειώθηκε λόγω της πολύ περιορισμένης εναρμόνισης με το πρόγραμμα Interreg. Μόνον σε πολύ λίγες περιπτώσεις καταρτίστηκαν κοινά σχέδια. Το γεγονός αυτό οφείλεται κυρίως στην έλλειψη εναρμόνισης μεταξύ των διαδικασιών Interreg και Phare (βλέπε σημεία 68 - 70).

12. Η εμβέλεια των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας υπήρξε πολύ εκτεταμένη και, ιδίως σε χώρες με ανεπαρκείς περιφερειακές διοικητικές δυνατότητες, επικάλυψε συχνά το περιεχόμενο σχεδίων που χρηματοδοτούνταν από τα εθνικά προγράμματα Phare. Δεν δόθηκε κατάλληλη προτεραιότητα σε σχέδια των οποίων το όφελος προσπορίζεται κατά πρώτον ο πληθυσμός των παραμεθόριων περιφερειών. Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι υπάρχει κατάλληλη μέριμνα για τα συμφέροντα των παραμεθόριων περιφερειών, μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας θα πρέπει να επικεντρωθεί σε σχετικά μικρά σχέδια με ισχυρή τοπική/περιφερειακή και διασυνοριακή επίδραση. Παρά το γεγονός ότι οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για τα προγράμματα Phare απαιτούν να είναι τα σχέδια ελάχιστου μεγέθους 2 εκατ. ECU, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν περισσότερο οι μηχανισμοί χρηματοδότησης μέσω ταμείου μικρών προγραμμάτων και να δημιουργηθεί κοινό ταμείο μικρών προγραμμάτων, που θα διαχειρίζονται από κοινού οι τοπικές αρχές των παρακείμενων περιφερειών της ΕΕ και των παραμεθόριων περιφερειών των χωρών Phare (βλέπε σημεία 54 και 91).

13. Θα πρέπει να ληφθούν επιπλέον μέτρα στις χώρες Phare προκειμένου να αποκεντρωθεί η εφαρμογή. Τα κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας θα πρέπει να χορηγούνται σε περιφερειακό επίπεδο και σε πολυετή βάση. Θα πρέπει να δοθούν μεγαλύτερες αρμοδιότητες στις ευρωπεριφέρειες(4) όσον αφορά το συντονισμό των σχεδίων (βλέπε σημεία 54 και 81).

14. Καθώς οι διαδικασίες εφαρμογής του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας είναι περισσότερο αποκεντρωμένες απ' ό, τι των εθνικών προγραμμάτων Phare, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο αντίστοιχης αποκέντρωσης της διαχείρισης του προγράμματος αυτού, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι οι αντιπροσωπείες της είναι επανδρωμένες με το κατάλληλο προσωπικό, ιδίως όσον αφορά τους μηχανικούς (βλέπε σημεία 76 - 78).

15. Δεδομένων των αποτελεσμάτων που επετεύχθησαν σε θεσμικό επίπεδο, εάν η Επιτροπή κατορθώσει να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες που μείωσαν την επίδραση του προγράμματος κυρίως σε επίπεδο σχεδίων, υφίστανται ευνοϊκές προοπτικές για την περαιτέρω χρηματοδότηση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας (βλέπε σημεία 94 - 97).

Επιδραση του προγραμματος διασυνοριακης συνεργασιας Phare

Επίδραση κατά τομέα

Μεταφορές και επικοινωνίες

16. Όπως εμφαίνεται στον πίνακα 1, το ήμισυ περίπου των κεφαλαίων διασυνοριακής συνεργασίας Phare αφιερώθηκε σε σχέδια του τομέα των μεταφορών και επικοινωνιών.

Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας Πολωνίας-Γερμανίας στον τομέα των μεταφορών

17. Στο πλαίσιο του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Πολωνίας-Γερμανίας, αναλήφθηκαν 115 εκατ. ECU στον τομέα των μεταφορών, κυρίως προκειμένου να βελτιωθεί η υποδομή και οι οδοί πρόσβασης σε αρκετές από τις κύριες συνοριακές διαβάσεις μεταξύ Πολωνίας και Γερμανίας. Ο στόχος των εν λόγω σχεδίων ήταν η αντιμετώπιση των μακρών χρόνων αναμονής στα σύνορα, ιδίως για την εμπορευματική κίνηση αλλά και για την τοπική κίνηση, που είχαν αυξηθεί λόγω της ανάπτυξης του εμπορίου από το 1990 και εξής(5). Έτσι, το 1994 οι χρόνοι αναμονής στα γερμανοπολωνικά σύνορα για τα φορτηγά ήταν της τάξης των 30 ωρών.

18. Παρόλο που τα εν λόγω σχέδια στοχεύουν στην κάλυψη ανάγκης πρώτης προτεραιότητας στην παραμεθόριο περιοχή Πολωνίας-Γερμανίας, η επίδρασή τους μειώθηκε τόσο από καθυστερήσεις από την πλευρά των πολωνικών αρχών και της Επιτροπής στη σύναψη των συμβάσεων σχετικά με τις προς πραγματοποίηση εργασίες, όσο και από παράγοντες σχετικούς με την ακατάλληλη διαχείριση των συνοριακών διαβάσεων, με την κακή κατάσταση του πολωνικού οδικού δικτύου και με περιβαλλοντικούς περιορισμούς. Συνεπώς, το 1998 εξακολουθούσαν να υφίστανται υπερβολικά μακροί χρόνοι αναμονής, ιδιαίτερα για τα φορτηγά.

19. Το πρόγραμμα 1994 προέβλεπε συγχρηματοδότηση (5,5 εκατ. ECU) για έναν νέο τερματικό εμπορευματικό σταθμό στην κύρια συνοριακή διάβαση Swiecko-Frankfurt an der Oder. Η χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας (15 %) κάλυψε την αδυναμία των πολωνικών αρχών να προχωρήσουν στην περάτωση του σχεδίου έπειτα από την εξάντληση των δικών τους κεφαλαίων. Το σχέδιο περατώθηκε στα μέσα του 1995 αφού εφαρμόστηκαν ταχείες διαδικασίες. Το σχέδιο είχε ως αποτέλεσμα να μειωθούν οι χρόνοι αναμονής στα σύνορα για τα φορτηγά από 36 ώρες σε 10 - 12 ώρες· όμως, το χρονικό αυτό διάστημα παραμένει μεγάλο και είναι σημαντικά μεγαλύτερο από το στόχο του σχεδίου των 30 λεπτών. Ενώ οι μακροί χρόνοι αναμονής εξακολουθούν να υφίστανται εν μέρει λόγω περαιτέρω αύξησης του όγκου της κίνησης που δέχεται η εν λόγω συνοριακή διάβαση, άλλες αιτίες για τις χρονοβόρες διαδικασίες εκτελωνισμού είναι ο ανεπαρκής αριθμός πολωνών τελωνειακών υπαλλήλων στον τερματικό σταθμό και το γεγονός ότι οι πολωνικές αρχές δεν κατασκεύασαν ειδική οδό πρόσβασης από τα σύνορα στον τερματικό σταθμό.

20. Η εφαρμογή δύο άλλων μειζόνων σχεδίων συνοριακών διαβάσεων στο Gubin (20,8 εκατ. ECU) και την Olszyna (15 εκατ. ECU), που επίσης χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Πολωνίας-Γερμανίας 1994, ολοκληρώθηκε πολύ αργότερα απ' ό, τι είχε προβλεφθεί, παρόλο που το Χρηματοδοτικό Μνημόνιο προέβλεπε περάτωση των σχεδίων έως το Δεκέμβριο του 1996. Το σχέδιο της Olszyna περατώθηκε μόλις τον Οκτώβριο του 1998, ενώ η περάτωση του σχεδίου του Gubin επαναπρογραμματίστηκε για το Μάιο του 1999. Οι καθυστερήσεις οφείλονται κυρίως στο υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα που χρειάστηκαν οι πολωνικές αρχές και η Επιτροπή για την προετοιμασία των εγγράφων σχετικά με τις προσκλήσεις υποβολής προσφορών και για την κατακύρωση των συμβάσεων. Οι χρόνοι αναμονής στα σύνορα στις δύο αυτές διαβάσεις ήταν επίσης της τάξης των 10 ωρών. Το Swiecko, το Gubin και η Olszyna περιλαμβάνονταν στις έξι συνοριακές διαβάσεις με τους μεγαλύτερους χρόνους αναμονής στην Ευρώπη το Νοέμβριο του 1998(6).

21. Δύο επιπλέον περατωμένα σχέδια στο Kolbaskowo (10 εκατ. ECU) και το Osinow Dolny (1,2 εκατ. ECU) βελτίωσαν τις οδούς πρόσβασης στις εν λόγω συνοριακές διαβάσεις. Εντούτοις, η χρησιμότητα του σχεδίου του Osinow Dolny μειώθηκε, διότι, σε αντίθεση με όσα προέβλεπε το Χρηματοδοτικό Μνημόνιο, οι γερμανικές αρχές δεν άνοιξαν τη συνοριακή διάβαση στα φορτηγά για περιβαλλοντικούς λόγους. Ο ίδιος περιορισμός όσον αφορά τα φορτηγά απειλεί επίσης να μειώσει την επίδραση βελτιώσεων μεγάλης κλίμακας στο δρόμο που συνδέει τη συνοριακή διάβαση του Kostrzyn με το Gorzow Wielkopolski, οι οποίες χρηματοδοτούνται με 9,4 εκατ. ECU. Καθώς τα σχέδια επελέγησαν από μεικτή πολωνογερμανική επιτροπή προγραμματισμού και παρακολούθησης (ΜΕΠΠ), θα αναμενόταν να είχε δοθεί εγκαίρως προσοχή σε τέτοιους περιορισμούς(7).

22. Η επίδραση των βελτιώσεων στις συνοριακές διαβάσεις μειώνεται επιπλέον από άλλους παράγοντες:

α) το ήμισυ περίπου των φορτηγών που διασχίζουν τα γερμανοπολωνικά σύνορα πραγματοποιούν διαμετακομίσεις σε χώρες ανατολικά της Πολωνίας(8) και αντιμετωπίζουν σημαντικές καθυστερήσεις στα ανατολικά της σύνορα(9)·

β) η ανεπαρκής ανάπτυξη και η επιδεινούμενη κατάσταση του πολωνικού οδικού δικτύου. Το 1997, μόλις το 24 % των κύριων οδικών αξόνων της Πολωνίας βρισκόταν σε ικανοποιητική κατάσταση(10)·

γ) οι βελτιώσεις στην υλική υποδομή των συνοριακών διαβάσεων δεν συνοδεύτηκαν από αντίστοιχες βελτιώσεις στη διαχείρισή τους(11).

23. Σημαντικά κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας χρησιμοποιούνται επίσης για τη χρηματοδότηση της κατασκευής παρακαμπτηρίων οδών σε αρκετές πολωνικές πόλεις [Zielona Gora (3,3 εκατ. ECU), Jelenia Gora (3,8 εκατ. ECU), Gorzow (10 εκατ. ECU), Pniewy (3,1 εκατ. ECU)]. Παρόλο που τα εν λόγω σχέδια καθεαυτά είναι χρήσιμα για τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας, το γεγονός ότι οι πόλεις αυτές απέχουν από 50 έως 150 χλμ. από τα σύνορα σημαίνει ότι τα σχέδια έχουν μόνον περιορισμένη άμεση διασυνοριακή επίδραση· για το λόγο αυτό, η χρηματοδότησή τους από το εθνικό πρόγραμμα Phare θα ήταν καταλληλότερη.

Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας Δημοκρατίας της Τσεχίας-Γερμανίας στον τομέα των μεταφορών

24. Στο πλαίσιο του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Δημοκρατίας της Τσεχίας-Γερμανίας, αναλήφθηκε ποσό 28,3 εκατ. ECU για τον τομέα των μεταφορών. Το κύριο σχέδιο διασυνοριακής συνεργασίας στον τομέα των μεταφορών που εφαρμόστηκε έως σήμερα αφορούσε τον εκσυγχρονισμό του σιδηροδρομικού σταθμού του Cheb (12,9 εκατ. ECU)· πρόκειται για τη δεύτερη σημαντικότερη σιδηροδρομική συνοριακή διάβαση μεταξύ της Δημοκρατίας της Τσεχίας και της Γερμανίας. Αρχικά, το σχέδιο αυτό βασιζόταν σε συμφωνία μεταξύ των οργανισμών σιδηροδρόμων Γερμανίας και Τσεχίας για την παραχώρηση προτεραιότητας σε βελτιώσεις της γραμμής Νυρεμβέργης-Πράγας. Η απόφαση που έλαβε ο οργανισμός σιδηροδρόμων Γερμανίας (Deutsche Bahn) τον Απρίλιο του 1996 να εστιάσει την προσοχή του αντ' αυτής στη γραμμή Νυρεμβέργης-Δρέσδης κατέληξε σε λιγότερη κίνηση από την αναμενόμενη για το Cheb (βλέπε χάρτη αριθ. 1). Η χρηματοδότηση Phare κατέληξε σε πλεονάζουσα δυναμικότητα: η δυναμικότητα σε αριθμό τραίνων αυξήθηκε κατά 32 %, ενώ ο αριθμός των τραίνων παρέμεινε αμετάβλητος. Η χωρητικότητα ταξινόμησης του σταθμού διαλογής αυξήθηκε κατά 42 % αλλά ο αριθμός των βαγονιών εμπορευμάτων στην πραγματικότητα μειώθηκε κατά 12 % από το 1995 έως το 1997.

Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας Δημοκρατίας της Τσεχίας-Αυστρίας, Σλοβενίας-Αυστρίας και Σλοβακίας-Αυστρίας στον τομέα των μεταφορών

25. Το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας είχε μικρή επίδραση στον τομέα των μεταφορών στο πλαίσιο των προγραμμάτων μεταξύ χωρών Phare και Αυστρίας, παρά την προτεραιότητα που παραχωρήθηκε στον εν λόγω τομέα στο πλαίσιο των πολυετών ενδεικτικών προγραμμάτων (ΠΕΠ) των χωρών Phare για τα έτη 1995 - 99. Έτσι, στο ΠΕΠ Δημοκρατίας της Τσεχίας-Αυστρίας, που αφορά 30 εκατ. ECU, το κύριο σχέδιο στον τομέα των μεταφορών που χρηματοδοτείται από κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας αφορά την κατασκευή ποδηλατοδρόμου 52 χλμ. (1,7 εκατ. ECU) στην περιοχή του Lipno, προκειμένου να πραγματοποιηθεί σύνδεση με το αυστριακό

Χάρτης αριθ. 1

Σιδηροδρομικές γραμμές στη γερμανοτσεχική παραμεθόριο περιοχή

>PIC FILE= "C_2000048EL.000501.EPS">

δίκτυο ποδηλατοδρόμων. Παρόλο που το εν λόγω σχέδιο ενδέχεται να ευνοήσει τον τουρισμό στην περιοχή, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας δεν επιδρά στα προβλήματα του τομέα των μεταφορών που εκτίθενται στο ΠΕΠ διασυνοριακής συνεργασίας Δημοκρατίας της Τσεχίας-Αυστρίας, το οποίο αναφέρει ότι "για την αναζωογόνηση της αγροτικής παραμεθορίου περιοχής, είναι σημαντικό να ανακατασκευαστεί, να εκσυγχρονιστεί και να επεκταθεί το οδικό... και... σιδηροδρομικό δίκτυο... και να εκσυγχρονιστεί η σύνδεση μεταξύ του τσεχικού και αυστριακού δικτύου μεταφορών στην παραμεθόριο περιοχή"(12).

26. Τα σχέδια στον τομέα των μεταφορών του προγράμματος Σλοβενίας-Αυστρίας περιορίστηκαν ομοίως κατά μεγάλο μέρος σε ποδηλατοδρόμους, παρά την προτεραιότητα που έδινε το ΠΕΠ στον εκσυγχρονισμό των συνοριακών διαβάσεων και του αντίστοιχου οδικού δικτύου. Στη Σλοβακία, η επίδραση δύο σχεδίων κατασκευής νέων τοπικών συνοριακών διαβάσεων με την Αυστρία, που περατώθηκαν το 1998 (0,4 εκατ. ECU), ήταν αβέβαιη, διότι οι δύο χώρες δεν είχαν ακόμη συμφωνήσει να ανοίξουν τα σύνορα στις εν λόγω τοποθεσίες. Όπως και στην περίπτωση του προγράμματος που προαναφέρθηκε στο σημείο 21, θα αναμενόταν να είχαν διασαφηθεί τέτοια ζητήματα σε επίπεδο ΜΕΠΠ πριν από τη λήψη της απόφασης χρηματοδότησης.

Προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας Βουλγαρίας-Ελλάδας, Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)-Ελλάδας, Αλβανίας-Ελλάδας και Αλβανίας-Ιταλίας στον τομέα των μεταφορών

27. Στην περίπτωση των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας που αφορούσαν την Αλβανία, τη Βουλγαρία και την ΠΓΔΜ από κοινού με την Ελλάδα, καθώς και του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Αλβανίας-Ιταλίας, τα τρία τέταρτα περίπου των κεφαλαίων διατέθηκαν για τη βελτίωση της οδικής και σιδηροδρομικής υποδομής, κυρίως κατά μήκος των "διαδρόμων Κρήτης"(13) που διασχίζουν τις εν λόγω χώρες (βλέπε κατωτέρω τον πίνακα 2). Αυτά τα σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας προορίζονται να συνδεθούν με νέες επενδύσεις υποδομών στην Ελλάδα και την Ιταλία, που χρηματοδοτούνται εν μέρει από το Interreg.

28. Πολύ μικρό μέρος των προγραμμάτων είχε εφαρμοστεί στα τέλη του 1998, κυρίως λόγω της περιορισμένης έκτασης των προπαρασκευαστικών εργασιών που είχαν πραγματοποιηθεί όταν επελέγησαν τα σχέδια από την Επιτροπή για χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας, και λόγω των μικρών διαχειριστικών δυνατοτήτων των εθνικών και περιφερειακών αρχών. Τα επιλεγέντα σχέδια ήταν γενικά σχέδια υποδομής εθνικής σημασίας, με περιορισμένο μόνον όφελος για τον πληθυσμό των ίδιων των παραμεθόριων περιοχών. Σε αρκετές περιπτώσεις, η εκτιμώμενη απόδοση των σχεδίων είναι είτε χαμηλότερη από το ελάχιστο ποσοστό απόδοσης που είναι κανονικά επιλέξιμο για χρηματοδότηση από την Επιτροπή είτε πολύ αβέβαιη(14).

29. Στη Βουλγαρία, μείζων επαναπροσανατολισμός του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας με την Ελλάδα, κατόπιν κοινής συμφωνίας Επιτροπής, Ελλάδας και Βουλγαρίας στα μέσα του 1997, οδήγησε σε διάθεση κεφαλαίων κυρίως για τη βελτίωση του κύριου οδικού και σιδηροδρομικού άξονα του διαδρόμου μεταφορών που συνδέει τα ελληνικά σύνορα με τη Dupnica στη νοτιοδυτική Βουλγαρία, 130 χλμ. βορειότερα. Η Dupnica απέχει 30 χλμ. περίπου από την παραμεθόριο περιοχή που είναι επιλέξιμη για χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας. Η έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών των εν λόγω σχεδίων αναμενόταν μόλις το 1999, πέντε έτη μετά από την έναρξη του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας.

30. Ο εσωτερικός δείκτης ανταποδοτικότητας (ΕΔΑ) για το σιδηροδρομικό σχέδιο υπολογίστηκε το 1994 μόλις σε 3,71 %, βάσει εκτιμήσεων του κόστους από τις βουλγαρικές αρχές σε 16 εκατ. ECU. Εν συνεχεία, ο προϋπολογισμός του σχεδίου αυξήθηκε σε 32,2 εκατ. ECU, γεγονός που μείωσε περαιτέρω τον ΕΔΑ. Η Επιτροπή αποτελεί το μόνο χορηγό, παρόλο που θα αναμενόταν ένα σχέδιο παρόμοιου

Πίνακας 2

Κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας που χορηγήθηκαν σε οδικά και σιδηροδρομικά σχέδια στην περιοχή των Βαλκανίων (1994 - 1998)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

μεγέθους να είχε συγχρηματοδοτηθεί από κάποιο διεθνή χρηματοδοτικό οργανισμό. Το όφελος του σιδηροδρομικού σχεδίου για τον πληθυσμό της ίδιας της παραμεθορίου περιοχής είναι περιορισμένο(15).

31. Ομοίως, το οδικό σχέδιο (25 εκατ. ECU) κατά μήκος του ίδιου διαδρόμου προσπορίζει περιορισμένο μόνον όφελος στην ίδια την παραμεθόριο περιοχή, παρά την ακαταλληλότητα του οδικού δικτύου στην εν λόγω περιοχή(16). Πράγματι, τα μέτρα αναμόρφωσης δεν καλύπτουν τα πρώτα 20 χλμ. του δρόμου με αφετηρία τα σύνορα, λόγω της περιορισμένης κίνησης.

32. Στην ΠΓΔΜ επίσης, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας επαναπροσανατολίστηκε προκειμένου να διατεθεί το 80 % περίπου των κεφαλαίων του ΠΕΠ 1996 - 1999 στη βελτίωση του δρόμου Σκοπίων-Θεσσαλονίκης. Οι βελτιώσεις δεν αιτιολογούνται επαρκώς από οικονομικής πλευράς. Το 1998 η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων εκτίμησε ότι ο ΕΔΑ ήταν μεταξύ 5 % και 9 %, ανάλογα με τις πολιτικές εξελίξεις στην Ομόσπονδη Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Το κύριο τμήμα απέχει μεταξύ 48 και 66 χλμ. από τα σύνορα, γεγονός που μειώνει τη διασυνοριακή επίδραση.

33. Για τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας της Αλβανίας με την Ιταλία και την Ελλάδα, το 70 % περίπου (64,6 εκατ. ECU) των κεφαλαίων διασυνοριακής συνεργασίας 1994 - 1998 χορηγήθηκαν στην αναμόρφωση των κύριων εθνικών οδών, συμπεριλαμβανόμενων των οδών που οδηγούν σε λιμάνια. Τόσο η χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας όσο και οι χορηγήσεις του εθνικού προγράμματος Phare (18 εκατ. ECU) αποτελούν μέρος συνολικής προσπάθειας χορηγών, εκ των οποίων το Phare είναι ο σημαντικότερος, προκειμένου να συγκεντρώσουν κεφάλαια για τη διάσωση της καταρρέουσας οδικής υποδομής της χώρας. Εντούτοις, οι πρώτες εργασίες κατασκευής άρχισαν μόλις το 1998 και αντιμετώπισαν σημαντικές καθυστερήσεις. Η χρησιμοποίηση κεφαλαίων διασυνοριακής συνεργασίας και κεφαλαίων του εθνικού προγράμματος Phare για τα ίδια σχέδια υποδεικνύει ότι δεν πρόκειται για αποκλειστικά διασυνοριακά σχέδια.

Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας στις Βαλτικές Χώρες στον τομέα των μεταφορών

34. Στις Βαλτικές Χώρες η πλειονότητα των κεφαλαίων που διατέθηκαν στον τομέα των μεταφορών προορίζονταν για τη βελτίωση της λιμενικής υποδομής (11,4 εκατ. ECU). Στη Λεττονία, η κατασκευή πύργου ελέγχου για το σύστημα εξυπηρέτησης κυκλοφορίας πλοίων (1,5 εκατ. ECU) αναμενόταν να ολοκληρωθεί στις αρχές του 1999. Η ανάγκη αύξησης της ασφάλειας στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών υπογραμμίζεται στη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με την αίτηση ένταξης της Λεττονίας στην ΕΕ(17). Το σχέδιο καθυστέρησε σημαντικά λόγω αλλαγής στους στόχους του σχεδίου, λόγω της περιορισμένης εμπειρίας των λεττονικών αρχών στον τομέα της προετοιμασίας της λεπτομερούς τεκμηρίωσης όσον αφορά τη σύλληψη του σχεδίου και την αντίστοιχη πρόσκληση υποβολής προσφορών, καθώς και λόγω της καθυστερημένης πληρωμής της προκαταβολής στον εργολήπτη από την Επιτροπή.

35. Στη Λιθουανία το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας χρηματοδοτεί βελτιώσεις στον τερματικό λιμένα οχηματαγωγών πλοίων Ro-Ro του μοναδικού λιμένα της Λιθουανίας, Klaipeda (5 εκατ. ECU). Έπειτα από σημαντικές καθυστερήσεις, κυρίως λόγω της ανεπαρκούς παροχής υπηρεσιών του εργολήπτη και καθυστερημένων πληρωμών από την Επιτροπή, η ολοκλήρωση και αυτού του σχεδίου προγραμματίστηκε για τις αρχές του 1999. Το σχέδιο είναι αιτιολογημένο από οικονομικής πλευράς λόγω της σημαντικής αύξησης που αναμένεται στην εμπορευματική κίνηση. Εντούτοις, σημειώνεται ότι παρόμοια σχέδια που ξεκίνησαν στην Εσθονία και τη Λεττονία χρηματοδοτήθηκαν από δάνεια εκ μέρους διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών. Λόγω του γεγονότος αυτού, τίθεται το ερώτημα εάν οι χορηγήσεις διασυνοριακής συνεργασίας θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη σχεδίων καθαρά εμπορικής φύσης (βλέπε σημείο 65 κατωτέρω).

Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας στον τομέα των τηλεπικοινωνιών

36. Στη Λιθουανία και την Αλβανία, χρησιμοποιήθηκαν κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας για τη χρηματοδότηση σχεδίων στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Στη Λιθουανία, ένα καλωδιακό δίκτυο οπτικών ινών στην περιοχή της Klaipeda χρηματοδοτήθηκε (2,7 εκατ. ECU) ως μέρος ευρύτερου εθνικού σχεδίου, χρηματοδοτούμενου κυρίως από δάνειο της ΕΤΑΑ (35 εκατ. USD). Το εξήντα τοις εκατό του σχεδίου που χρηματοδοτείται από το Phare βρίσκεται εκτός επιλέξιμων περιοχών για χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας. Στην πραγματικότητα, η διασυνοριακή επίδραση του σχεδίου είναι δευτερεύουσας σημασίας. Στην Αλβανία, 1,7 εκατ. ECU χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση υποθαλάσσιας τηλεπικοινωνιακής σύνδεσης με καλώδιο οπτικών ινών μήκους 500 χλμ. με την Ελλάδα προς νότο και την Κροατία προς βορρά. Η σύνδεση με την Κροατία δεν ήταν επιλέξιμη για χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας καθώς η Αλβανία δεν διαθέτει πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας με την Κροατία και, επιπλέον, η συμμετοχή της Κροατίας στο πρόγραμμα Phare έχει ανασταλεί.

Περιβάλλον

Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας σχετικά με το περιβάλλον στην περιοχή της Βαλτικής

37. Το περιβάλλον αποτέλεσε τον κύριο τομέα στον οποίο χορηγήθηκαν κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας στην Εσθονία και τη Λεττονία, και αποτελεί επίσης σημαντικό μέρος των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας της Πολωνίας και της Λιθουανίας. Τα σχέδια στοχεύουν κατά κύριο λόγο στον καθαρισμό της Βαλτικής Θάλασσας, την οποία ρυπαίνουν κυρίως οι Βαλτικές Χώρες, η Πολωνία και η Ρωσία.

38. Παρόλο που τα κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας που χορηγήθηκαν στον τομέα αυτό στοχεύουν στην κάλυψη αναγκών πρώτης προτεραιότητας σε διασυνοριακό επίπεδο, οι περιορισμένοι διαθέσιμοι πόροι σε σύγκριση με το μέγεθος των αναγκών σημαίνουν ότι μπορεί να αναμένεται μέτρια μόνον επίδραση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας(18). Επιπλέον, καθυστερήσεις στην εφαρμογή, ιδίως στις Βαλτικές Χώρες, μείωσαν περαιτέρω την επίδραση του προγράμματος για την περίοδο 1994 - 1998. Οι καθυστερήσεις αυτές μπορούν να καταλογιστούν κυρίως στην έλλειψη εμπειρίας των τοπικών αρχών και στην ανεπαρκή παρακολούθηση των προγραμμάτων από την Επιτροπή, έως ότου δημιούργησε μονάδες εφαρμογής του προγράμματος στις Βαλτικές Χώρες στα τέλη του 1996. Έως εκείνη την ημερομηνία, η παρακολούθηση των σχεδίων αποτελούσε την άμεση ευθύνη των κεντρικών υπηρεσιών της Επιτροπής, αλλά δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι είχαν διενεργηθεί επιτόπιοι έλεγχοι των περιβαλλοντικών σχεδίων από υπαλλήλους της Επιτροπής.

39. Στη Λεττονία, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας (1,9 εκατ. ECU) χρηματοδότησε την αποπεράτωση αγωγού για την προώθηση των λυμάτων από τη Jurmala στη Riga, ώστε να υφίστανται επεξεργασία σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ αντί να χύνονται στη Βαλτική Θάλασσα. Η Jurmala, πόλη στη βαλτική ακτή με πληθυσμό 60000 κατοίκους, παράγει περίπου το 3 % των λυμάτων της Λεττονίας. Το 80 % περίπου του σχεδίου είχε εκτελεστεί κατά την περίοδο 1989 - 1993 με χρησιμοποίηση εθνικής χρηματοδότησης, έως ότου εξαντλήθηκαν οι πόροι του λεττονικού προϋπολογισμού. Το μέρος του σχεδίου που αντιστοιχούσε στη διασυνοριακή συνεργασία ολοκληρώθηκε το 1998, με διετή καθυστέρηση, κυρίως λόγω της ανεπαρκούς παροχής υπηρεσιών του συμβούλου που ήταν υπεύθυνος για την κατάρτιση των εγγράφων σχετικά με την πρόσκληση υποβολής προσφορών, καθώς και λόγω της έλλειψης κατάλληλων κατευθυντήριων γραμμών από την Επιτροπή σχετικά με την αξιολόγηση των προσφορών για τις συμβάσεις έργων, γεγονός που οδήγησε στην ακύρωση της πρώτης πρόσκλησης υποβολής προσφορών.

40. Το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας χρηματοδότησε επίσης ένα σχέδιο (1,8 εκατ. ECU) συλλογής των επικίνδυνων αποβλήτων της Λεττονίας. Το σχέδιο αυτό ολοκληρώθηκε κατά τα τέλη του 1998, επίσης με διετή καθυστέρηση. Στην εν λόγω περίπτωση, οι καθυστερήσεις προκλήθηκαν κυρίως από την κακή ποιότητα της μελέτης σκοπιμότητας που εκπονήθηκε από το σύμβουλο και από καθυστερήσεις στην κατανομή των κεφαλαίων, που οφείλονταν σε έλλειψη κατευθυντήριων γραμμών από την Επιτροπή. Το σχέδιο κάλυψε τη συλλογή μόνον 800 τόνων αποβλήτων, διότι αυτή ήταν η συνολική ποσότητα αποβλήτων όλης της χώρας, όπως εκτιμήθηκε στο πλαίσιο της μελέτης σκοπιμότητας που χρηματοδοτήθηκε από το Phare. Το 1998 το σύνολο των αποβλήτων επανεκτιμήθηκε σε 2000 τόνους. Επιπλέον, όταν διενεργήθηκε ο έλεγχος του Συνεδρίου (Ιούνιος 1998), δεν είχε πραγματοποιηθεί καμία ρύθμιση για την καύση των συλλεγόμενων αποβλήτων.

41. Παρόμοιο σχέδιο διαχείρισης των επικίνδυνων αποβλήτων χρηματοδοτείται στην Εσθονία (2,4 εκατ. ECU)· δεν είχε υπάρξει κανένα τέτοιο σύστημα προγενέστερα. Η πρώτη φάση, η κατασκευή δύο σταθμών συλλογής, αναμενόταν να ολοκληρωθεί στις αρχές του 1999, με διετή καθυστέρηση, κυρίως λόγω τοπικών πολιτικών παρεμβάσεων και έλλειψης πείρας των τοπικών αρχών, καθώς και απουσίας κατάλληλων κατευθυντήριων γραμμών από την Επιτροπή για την εφαρμογή του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας. Όπως και στη Λεττονία, το πρόβλημα της καύσης των συλλεγόμενων υλικών δεν είχε ακόμη επιλυθεί.

42. Στη Λιθουανία, χρηματοδοτείται σχέδιο για τη βελτίωση της μονάδας επεξεργασίας λυμάτων στο παραθαλάσσιο θέρετρο Palanga (1,2 εκατ. ECU), όπου η μόλυνση της Βαλτικής Θάλασσας φθάνει σε επίπεδα 5 - 7 φορές υψηλότερα από τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το σχέδιο υπέστη τριετή καθυστέρηση λόγω μείζονος επαναπροσανατολισμού της συνεισφοράς της Επιτροπής στο σχέδιο, καθώς ενημερώθηκε καθυστερημένα ότι οι εργασίες και ο εξοπλισμός προς χρηματοδότηση από το σχέδιο διασυνοριακής συνεργασίας είχαν ήδη εν μέρει χρηματοδοτηθεί από τις λιθουανικές αρχές.

43. Στην Πολωνία, παρόλο που από το 1995 και εξής χρηματοδοτήθηκαν περίπου 40 περιβαλλοντικά σχέδια από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας, λίγα μόνον είχαν περατωθεί στα τέλη του 1998. Η πλειονότητα των εν λόγω σχεδίων αφορά την κατασκευή ή τον εκσυγχρονισμό μονάδων επεξεργασίας λυμάτων. Παρόλο που το 75 % των 860 πολωνικών πόλεων διαθέτει τέτοιες μονάδες, το 50 % των μονάδων αυτών δεν διαθέτει επαρκή ικανότητα επεξεργασίας(19). Το συνολικό εκτιμώμενο κόστος προκειμένου να ευθυγραμμιστεί η επεξεργασία των λυμάτων με τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 10300 εκατ. ECU, γεγονός το οποίο υποδεικνύει εκ νέου την περιορισμένη επίδραση που μπορεί να έχει το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας(20).

44. Μεταξύ των μεγαλύτερων περιβαλλοντικών σχεδίων στην Πολωνία περιλαμβάνονταν μονάδες επεξεργασίας λυμάτων στο Gubin (3,3 εκατ. ECU) και στο Szczecin (3,5 εκατ. ECU). Το σχέδιο στο Gubin αποτελεί εξαίρετο παράδειγμα διασυνοριακής συνεργασίας. Η νέα μονάδα εξυπηρετεί όχι μόνο το Gubin αλλά και τη δίδυμή του γερμανική πόλη Guben στην άλλη όχθη του ποταμού Νάισε(21), μειώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο σημαντικά τόσο τις αναγκαίες επενδύσεις για το σχέδιο όσο και το λειτουργικό κόστος. Παρόλο που το σχέδιο διασυνοριακής συνεργασίας δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί στο σύνολό του, η μονάδα επεξεργασίας λυμάτων καθεαυτή εγκαινιάστηκε το Μάιο του 1998 και κατέστησε δυνατή τη μείωση της μόλυνσης σε σημαντικό βαθμό, σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ. Αντίθετα, το σχέδιο στο Szczecin, παρόλο που είχε εγκριθεί από την Επιτροπή το 1995 (συνολικό κόστος: 29,2 εκατ. ECU), δεν είχε ακόμη ξεκινήσει, λόγω καθυστερήσεων από πλευράς δημοτικού συμβουλίου της πόλης στην οριστικοποίηση της μορφής του σχεδίου.

Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας σχετικά με το περιβάλλον στη Δημοκρατία της Τσεχίας

45. Στη Δημοκρατία της Τσεχίας, οι χρηματοδοτικές ανάγκες στον τομέα του περιβάλλοντος είναι επίσης τεράστιες· μόνο για τον τομέα των λυμάτων απαιτείται ποσό που εκτιμάται σε 1400 εκατ. ECU(22). Τα κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας χρησιμοποιούνται ιδίως στην εξαιρετικά μολυσμένη περιοχή της Βόρειας Βοημίας στα γερμανικά σύνορα, την οποία διασχίζει ο ποταμός Έλβας. Όπως και σε άλλες χώρες, η επίδραση μειώθηκε λόγω καθυστερήσεων στην εφαρμογή και μόνον πέντε σχέδια, που όλα χρηματοδοτήθηκαν από τον προϋπολογισμό του 1994, είχαν περατωθεί στα τέλη του 1998. Μείζων αιτία καθυστέρησης στη Δημοκρατία της Τσεχίας ήταν η ψήφιση νέου εθνικού νόμου σχετικά με τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων, που οδήγησε στο πάγωμα όλων των προσκλήσεων για υποβολή προσφορών στο πλαίσιο του προγράμματος Phare για 12 μήνες, έως το Σεπτέμβριο του 1997.

46. Έτσι, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας χρηματοδότησε την κατασκευή αγωγού λυμάτων (5,8 εκατ. ECU) για τη μεταφορά των λυμάτων από την πόλη Usti nad Labem (180000 κάτοικοι) στην προσφάτως κατασκευασθείσα με τσεχική χρηματοδότηση μονάδα επεξεργασίας λυμάτων της γειτονικής πόλης Nestemice. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε ουσιαστική μείωση της μόλυνσης του Έλβα από την Usti το 1998. Ωστόσο, τα συνολικά επίπεδα μόλυνσης του Έλβα στην περιοχή παρέμειναν κατά βάση αμετάβλητα, λόγω των επιπέδων της μόλυνσης ανάντη του ποταμού, ιδίως από την Πράγα. Παρόμοιο σχέδιο για την πόλη Rumburk (14000 κάτοικοι), το οποίο περιλαμβάνει και τη γερμανική πόλη Seifhennersdorf, περατώθηκε επίσης στα τέλη του 1997. Στο Nejdek, η ολοκλήρωση το Δεκέμβριο του 1997 ενός αγωγού μεταφοράς ατμού που τροφοδοτείται με θερμότητα από τοπική βιομηχανία και χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας (6,6 εκατ. ECU), κατέστησε δυνατή τη διακοπή της λειτουργίας ενός θερμοηλεκτρικού εργοστασίου λιγνίτη μειώνοντας σημαντικά τη μόλυνση της ατμόσφαιρας εκεί, παρόλο που δεν υπήρχαν διαθέσιμες πληροφορίες για την έκταση της διασυνοριακής επίδρασης.

Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας σχετικά με το περιβάλλον στην Αλβανία, Βουλγαρία και ΠΓΔΜ

47. Στην Αλβανία, Βουλγαρία και ΠΓΔΜ, παρά τα υπάρχοντα οικολογικά προβλήματα, πολύ μικρό ποσό χρηματοδότησης διατέθηκε στο περιβάλλον, λόγω της προτεραιότητας που δόθηκε στα σχέδια του τομέα των μεταφορών. Το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό σχέδιο αφορά μία εγκατάσταση επανεπεξεργασίας και αποθήκευσης ραδιενεργών αποβλήτων στον πυρηνικό σταθμό του Κοζλοντούι στη Βουλγαρία (3,7 εκατ. ECU). Το σχέδιο αυτό δεν εντοπίζεται στην ελληνοβουλγαρική παραμεθόριο περιοχή αλλά στα βόρεια σύνορα της Βουλγαρίας με τη Ρουμανία, σε περιοχή η οποία δεν ήταν επιλέξιμη για χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας για την περίοδο 1994 - 1998.

Οικονομική ανάπτυξη και ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων

48. Στην πλειονότητα των χωρών, χορηγήθηκαν σχετικά μικρά ποσά στα σχέδια οικονομικής ανάπτυξης και ανάπτυξης των ανθρώπινων πόρων σε σύγκριση με τα σχέδια στον τομέα των μεταφορών και του περιβάλλοντος, με κύριες εξαιρέσεις την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τη Σλοβενία. Επιπλέον, η πλειονότητα των σχεδίων χρηματοδοτήθηκε από το 1996 και εξής, και επομένως δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Το μικρό ύψος των χορηγούμενων ποσών αντανακλά εν μέρει τη δυσκολία εντοπισμού σχεδίων τέτοιου είδους με θετική επίδραση εκατέρωθεν των συνόρων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συνορεύουσες περιοχές είναι σε οικονομικό ανταγωνισμό μεταξύ τους, γεγονός που καθιστά τη χρηματοδότηση τέτοιων σχεδίων πιο ευαίσθητη.

49. Το μεγαλύτερο σχέδιο στον τομέα αυτό αφορά την ίδρυση του Collegium Polonicum στην πόλη Slubice στα πολωνικά σύνορα, με πρωτοβουλία των πανεπιστημίων της Frankfurt an der Oder και του Poznan και με χρησιμοποίηση κεφαλαίων διασυνοριακής συνεργασίας (16 εκατ. ECU) και κεφαλαίων Interreg (3,2 εκατ. ECU), καθώς και 8,9 εκατ. ECU περίπου, από πολωνική συγχρηματοδότηση. Στόχος του Collegium είναι η προώθηση κοινών διδακτικών και ερευνητικών δράσεων στους τομείς των γερμανικών, πολωνικών και ευρωπαϊκών σπουδών(23). Στα τέλη του 1998, η κατασκευή φοιτητικών εστιών για 267 φοιτητές με χρηματοδότηση του προγράμματος Phare είχε ολοκληρωθεί (4 εκατ. ECU από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας 1994).

50. Στην Ουγγαρία, χρησιμοποιήθηκαν σημαντικοί πόροι για την προώθηση του τουρισμού μέσω της ανάπτυξης δικτύου ποδηλατοδρόμων, προορισμένου να συνδεθεί με το εκτεταμένο αυστριακό δίκτυο. Ένα διασυνοριακό βιομηχανικό πάρκο ήταν επίσης υπό κατασκευή στο Szentgotthard-Heiligenkreuz (4,3 εκατ. ECU). Εντούτοις, τα σχέδια αυτά, που αποφασίστηκαν το 1995, δεν είχαν ακόμη περατωθεί.

51. Στη Δημοκρατία της Σλοβακίας, η επίδραση σχεδίου για βιομηχανικό πάρκο στο Jarovce-Kittsee (0,5 εκατ. ECU) μειώθηκε σημαντικά. Η μελέτη σκοπιμότητας και η εκπόνηση του σχεδίου, που αφορούσε αρχικά τη δημιουργία βιομηχανικού πάρκου και στις δύο πλευρές των συνόρων Σλοβακίας-Αυστρίας, μπόρεσαν να πραγματοποιηθούν μόνον από την πλευρά της Σλοβακίας λόγω έλλειψης συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

Ταμεία μικρών προγραμμάτων

52. Στην πλειονότητα των δικαιούχων χωρών του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας, δημιουργήθηκαν μηχανισμοί χρηματοδότησης μέσω ταμείων μικρών προγραμμάτων, με στόχο την υποστήριξη "διαπροσωπικών" και "δευτερευουσών" τοπικών αναπτυξιακών δραστηριοτήτων μικρής κλίμακας.

53. Από το 1996 και εξής, αυτό το είδος σχεδίου αρχίζει να αποτελεί την κύρια προσέγγιση για την εφαρμογή του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας στην περιοχή της Βαλτικής. Έτσι, χορηγήθηκαν 12 εκατ. ECU σε σχέδια τοπικής ανάπτυξης αξίας έως 100000 ECU, στα οποία συμμετείχαν τουλάχιστον μία τοπική αρχή από τις Βαλτικές Χώρες Phare και τουλάχιστον μία τοπική αρχή από την ΕΕ. Η διαχείριση του προγράμματος ανατέθηκε σε έναν εργολήπτη(24). Εντούτοις, λόγω καθυστερήσεων εκ μέρους της Επιτροπής στον καθορισμό των κανόνων εφαρμογής του προγράμματος, τα πρώτα σχέδια ξεκίνησαν μόλις στα μέσα του 1998.

54. Με εξαίρεση την Αλβανία, τη Βουλγαρία και την ΠΓΔΜ, δημιουργήθηκαν ταμεία μικρών προγραμμάτων και στις λοιπές δικαιούχους χώρες του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας, αλλά για μικρότερα ποσά απ' ό, τι για τη Βαλτική(25). Γενικά, τα εν λόγω σχέδια είχαν διαφορετική ευρύτητα απ' ό, τι τα σχέδια της Βαλτικής και επικεντρώθηκαν σε "διαπροσωπικές" και πολιτιστικές δραστηριότητες. Εκτιμήθηκαν ιδιαίτερα στις παραμεθόριες περιοχές ως μέσο διασυνοριακής ολοκλήρωσης σε επίπεδο πολιτών. Επιπλέον, η εφαρμογή τους ήταν σχετικά ταχεία, καθώς η επιλογή και έγκριση των σχεδίων είναι πιο αποκεντρωμένες απ' ό, τι στους λοιπούς τομείς του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας. Στην Πολωνία και τη Δημοκρατία της Τσεχίας, η διαχείριση των ταμείων μικρών προγραμμάτων εκχωρήθηκε επιτυχώς στις ευρωπεριφέρειες, οργανώσεις των παραμεθόριων περιοχών αποτελούμενες από εκπροσώπους δήμων, διαμερισμάτων, εμπορικών επιμελητηρίων και παρόμοιων οργάνων.

Επίδραση της πολιτικής

Επίδραση στην τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη

55. Παρόλο που ο κανονισμός σχετικά με τη διασυνοριακή συνεργασία ορίζει ότι ο σκοπός των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας είναι "να προωθήσουν τη συνεργασία... προς το συμφέρον του τοπικού πληθυσμού", στην πράξη αυτό τηρήθηκε σε διάφορους βαθμούς. Στην Ουγγαρία και τη Σλοβενία τα σχέδια είχαν εστιαστεί εξ αρχής στις τοπικές ανάγκες, και στην Πολωνία, τη Δημοκρατία της Τσεχίας και την Εσθονία η τάση προς την κατεύθυνση αυτή έβαινε αυξανόμενη. Ωστόσο, η έλλειψη κατάλληλων σχεδίων περιφερειακής ανάπτυξης στις χώρες αυτές για τις ενδιαφερόμενες παραμεθόριες περιοχές είχε ως αποτέλεσμα σε πολλές περιπτώσεις να επιλεγούν σχέδια ad hoc, χωρίς να έχουν ενταχθεί στο πλαίσιο συνολικής περιφερειακής στρατηγικής.

56. Στη Βουλγαρία, την ΠΓΔΜ και την Αλβανία, η έμφαση που δόθηκε σε μεγάλα εθνικά σχέδια υποδομής μείωσε σημαντικά τη δυνητική επίδραση των προγραμμάτων στην περιφερειακή ανάπτυξη.

57. Στις χώρες(26) των οποίων οι τοπικές αρχές συμμετείχαν στο σχεδιασμό και την εφαρμογή των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας, μία από τις μείζονες επιδράσεις του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας έως σήμερα ήταν η μύηση των εν λόγω διοικητικών αρχών στις πρακτικές και διαδικασίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως πολύτιμη προετοιμασία για τη μελλοντική διαχείριση των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ.

58. Η χρηματοδότηση από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας του επονομαζόμενου προγράμματος "ECOS-Ouverture" (1994 - 1996: 10 εκατ. ECU), του οποίου η έναρξη πραγματοποιήθηκε το 1991 από την Επιτροπή για την προώθηση της διαπεριφερειακής συνεργασίας μεταξύ τοπικών και περιφερειακών αρχών από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και αρχών από τα κράτη μέλη, συνεισέφερε επίσης στην ενίσχυση των δυνατοτήτων των αρχών αυτών στις χώρες Phare.

59. Σε αρκετές χώρες, το τμήμα της χώρας που συνορεύει με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μακράν του να είναι υπανάπτυκτο σε εθνικό πλαίσιο, αποτελεί μία τις πιο ευημερούσες περιοχές της χώρας. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, οι παραμεθόριες περιοχές που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας ήταν σημαντικά πλουσιότερες από τις παραμεθόριες περιοχές σε άλλα τμήματα των χωρών Phare. Αυτό συνέβη ιδίως στην Ουγγαρία, όπου δύο από τις τρεις επιλέξιμες περιφέρειες είναι οι πλουσιότερες της χώρας, και, σε μικρότερο βαθμό, στην Πολωνία και τη Δημοκρατία της Σλοβακίας. Η κατάσταση αυτή αντιδιαστέλλεται ριζικά προς την κατάσταση στα κράτη μέλη, όπου οι παραμεθόριες περιοχές που είναι παρακείμενες σε χώρες Phare περιλαμβάνονται γενικά στις φτωχότερες περιοχές της χώρας. Παρόλο που το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας έχει θετική επίδραση στις επιλέξιμες παραμεθόριες περιοχές, δεν έχει σχεδιαστεί για να συνεισφέρει στην εξάλειψη των περιφερειακών διαφορών στο εσωτερικό των χωρών Phare. Το πρόβλημα αυτό θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με ειδικά μέσα περιφερειακής πολιτικής.

Διασυνοριακή επίδραση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας

60. Για την πλειονότητα των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας κατέστη δυνατός ο εντοπισμός κάποιου είδους διασυνοριακής επίδρασης, παρόλο που δεν ήταν πάντοτε εύκολη η μέτρησή της. Παραδείγματος χάρη, όλα τα περιβαλλοντικά σχέδια, σχεδόν εξ ορισμού, έχουν κάποια διασυνοριακή επίδραση. Εντούτοις, η "ένταση" της εν λόγω επίδρασης ποίκιλλε σημαντικά, και η Επιτροπή θα μπορούσε να είχε προσδιορίσει καλύτερα τις κατά προτεραιότητα απαιτούμενες μορφές και επίπεδα διασυνοριακής επίδρασης.

61. Για τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας των Βαλτικών Χωρών και τα προγράμματα Πολωνίας-Βαλτικών Χωρών και Αλβανίας-Ιταλίας, η διασυνοριακή επίδραση μειώθηκε λόγω του ότι τα θαλάσσια σύνορα δυσχέραναν τη συνεργασία μεταξύ τοπικών αρχών και κατοίκων εκατέρωθεν των συνόρων.

62. Η δυνητική διασυνοριακή επίδραση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας μειώθηκε λόγω της έλλειψης ολοκληρωμένων αναπτυξιακών σχεδίων που να καλύπτουν και τις δύο πλευρές των συνόρων. Επιπλέον, στις περισσότερες περιπτώσεις, η έλλειψη ισορροπίας που παρατηρείται μεταξύ των επιπέδων οικονομικής ανάπτυξης εκατέρωθεν των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ παρακωλύει τη διαμόρφωση κοινών στρατηγικών.

63. Σημαντική επίδραση του προγράμματος αποτέλεσε η ενισχυμένη θεσμική συνεργασία μεταξύ των χωρών Phare και των κρατών μελών της ΕΕ. Κατά πρώτον, η συνεργασία αυτή προέκυψε από τη θέσπιση Μεικτών Επιτροπών Προγραμματισμού και Παρακολούθησης (ΜΕΠΠ), σύμφωνα με τον κανονισμό σχετικά με τη διασυνοριακή συνεργασία. Οι ΜΕΠΠ, οι οποίες είναι επιφορτισμένες με την επιλογή των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας και την παρακολούθηση της εφαρμογής τους, αποτελούνται από εκπροσώπους του κράτους μέλους της ΕΕ και της συνορεύουσας χώρας Phare. Γενικά, αναπτύχθηκαν εντονότερες επαφές σε χαμηλότερο επίπεδο μέσω ομάδων εργασίας ΜΕΠΠ και διασυνοριακών οργανισμών, που δημιουργήθηκαν για τον εντοπισμό και την εφαρμογή των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας. Σε επίπεδο σχεδίων, η πλειονότητα των δικαιούχων επιβεβαίωσε ότι τα σχέδια οδήγησαν σε νέες επαφές ή και στην ενίσχυση των υπαρχουσών επαφών με τους ομολόγους τους στην άλλη πλευρά των συνόρων.

Επίδραση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας στην προσέλκυση άλλων μορφών συγχρηματοδότησης

64. Ένα επιπλέον θετικό χαρακτηριστικό του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας στην πλειονότητα των χωρών Phare υπήρξε η συγχρηματοδότηση σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας από εθνικούς πόρους, και αυτή ήταν η πρώτη φορά που πραγματοποιήθηκε συστηματική εθνική συγχρηματοδότηση στο πλαίσιο του προγράμματος Phare. Το γεγονός αυτό αποτελεί σημαντικό βήμα προς τις ρυθμίσεις συγχρηματοδότησης που απαιτούν τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ. Ο κανονισμός σχετικά με τη διασυνοριακή συνεργασία ενθαρρύνει τέτοιου είδους συγχρηματοδότηση στο άρθρο 4, παράγραφος 3, και η Επιτροπή προσπάθησε να επιμείνει σε συγχρηματοδότηση τουλάχιστον του 25 % της αξίας του σχεδίου. Μόνον η Αλβανία, η Βουλγαρία και η ΠΓΔΜ δεν κατόρθωσαν να τηρήσουν την απαίτηση αυτή. Στην Αλβανία, η εφαρμογή του προγράμματος που αφορούσε τους δρόμους απειλήθηκε από την έλλειψη επαρκών αλβανικών πόρων για τη χρηματοδότηση των απαλλοτριώσεων.

65. Το άρθρο 6, παράγραφος 1 του κανονισμού σχετικά με τη διασυνοριακή συνεργασία ορίζει ότι "εφόσον η κοινοτική επιχορήγηση συμβάλλει στη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων για τη δημιουργία εισοδήματος, η Επιτροπή καθορίζει, σε συνεννόηση με τις εμπλεκόμενες αρχές, τους κανόνες χρηματοδότησης, οι οποίοι ενδέχεται να περιλαμβάνουν συγχρηματοδότηση από κοινού με τα εισοδήματα του έργου ή εξόφληση των αρχικών επιχορηγήσεων". Παρά το γεγονός ότι πολυάριθμα σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας πράγματι δημιουργούν εισόδημα, η Επιτροπή δεν έλαβε μέτρα για την εφαρμογή του άρθρου αυτού, το οποίο απλώς αγνοήθηκε.

Παραγοντες που επηρεαζουν την επιδραση του προγραμματος διασυνοριακης συνεργασιας

66. Η συνολική επίδραση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας πέντε έτη μετά την έναρξή του και έπειτα από την ανάληψη ποσού 820 εκατ. ECU είναι μέτρια, ιδίως σε επίπεδο σχεδίων. Το παρόν τμήμα της έκθεσης επιχειρεί να εντοπίσει τις κύριες αιτίες της κατάστασης αυτής.

Καθορισμός των διαδικασιών εφαρμογής του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας

67. Οι διαδικασίες εφαρμογής του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας αποφασίστηκαν κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Ιούνιο του 1993. Κατόπιν επιμονής του Κοινοβουλίου, ο προϋπολογισμός διασυνοριακής συνεργασίας για το 1994 καθορίστηκε σε 150 εκατ. ECU, παρόλο που η Επιτροπή επιχείρησε να περιορίσει τον προϋπολογισμό σε 20 εκατ. ECU(27). Η εν λόγω αύξηση πραγματοποιήθηκε χωρίς να ληφθεί επαρκώς υπόψη η πραγματική δυνατότητα απορρόφησης των χωρών Phare.

68. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θεώρησε ότι θα ήταν δυνατό να εφαρμοστεί το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας βάσει των ίδιων κανόνων με το πρόγραμμα Interreg. Παρόλο που ο κανονισμός σχετικά με τη διασυνοριακή συνεργασία επιχείρησε να μιμηθεί τον κανονισμό σχετικά με το πρόγραμμα Interreg όσο το δυνατόν πιστότερα, ο δημοσιονομικός κανονισμός εμπόδισε την εναρμόνιση των διαδικασιών: οι χώρες Phare υπόκεινται στις διατάξεις του τίτλου IX του δημοσιονομικού κανονισμού, ο οποίος ορίζει διαφορετικές διαδικασίες επιλογής και εφαρμογής των προγραμμάτων για κοινοτικές δαπάνες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γεγονός αυτό παρεμπόδισε σημαντικά την κατάρτιση κοινών σχεδίων μεταξύ των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας και Interreg.

69. Πιο συγκεκριμένα, ενώ το πρόγραμμα Interreg εγκρίνεται για πενταετή περίοδο (1995 - 1999) από την Επιτροπή, η επιλογή των σχεδίων και η εποπτεία της εφαρμογής τους αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών. Αντίθετα, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας μπορεί να εφαρμοστεί μόνο μέσω ετήσιων αναλήψεων υποχρεώσεων, και η αρμοδιότητα της επιλογής των σχεδίων και της εποπτείας της εφαρμογής τους εμπίπτει στην Επιτροπή.

70. Επιπλέον, η αρχή της εδαφικότητας εμπόδισε τη χρησιμοποίηση κεφαλαίων Interreg για τη συγχρηματοδότηση σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας σε χώρες Phare και τη χρησιμοποίηση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας για τη συγχρηματοδότηση προγραμμάτων Interreg στα κράτη μέλη, παρόλο που τέτοιου είδους συγχρηματοδότηση ήταν ένας από τους κύριους λόγους της θέσπισης του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας.

71. Κατά τα πρώτα δύο έτη του προγράμματος, για την κατανομή του συνολικού προϋπολογισμού διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων χωρών Phare, η Επιτροπή δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τις κυμαινόμενες δυνατότητες απορρόφησης της κάθε χώρας, τόσο όσον αφορά τις διαχειριστικές δυνατότητες των τοπικών αρχών τους όσο και τις υπάρχουσες δομές συνεργασίας μεταξύ των χωρών Phare και των γειτονικών κρατών μελών της ΕΕ. Αρκετές χώρες διαθέτουν υπερβολικά υψηλές χορηγήσεις διασυνοριακής συνεργασίας Phare σε σύγκριση με τις εθνικές τους χορηγήσεις Phare· αυτό συμβαίνει ιδίως στη Δημοκρατία της Τσεχίας, όπου οι χορηγήσεις διασυνοριακής συνεργασίας αντιστοιχούν στο 43 % του συνολικού ποσού της χορήγησης Phare για τη χώρα, για την περίοδο 1995 - 1999.

72. Στη Βουλγαρία, όπου η δυνατότητα απορρόφησης για σχέδια με γνήσια επίδραση στις παραμεθόριες περιοχές αποδείχθηκε ιδιαίτερα περιορισμένη, η Επιτροπή επιχείρησε ωστόσο να διατηρήσει τη χορήγηση που προέβλεπε το ΠΕΠ. Κατ' αυτόν τον τρόπο, έπειτα από την περίοδο 1996 - 1997 κατά την οποία δεν είχαν πραγματοποιηθεί αναλήψεις ποσών, αναλήφθηκαν 51 εκατ. ECU το 1998 για το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Βουλγαρίας-Ελλάδας, για δράσεις χωρίς εμφανή διασυνοριακή επίδραση στις επιλέξιμες περιοχές.

73. Παρόλο που η Επιτροπή προέβαινε κάθε έτος σε πλήρη ανάληψη του προϋπολογισμού διασυνοριακής συνεργασίας με εξαίρεση το 1997, η χρησιμοποίηση των πιστώσεων πληρωμών υπήρξε σταθερά χαμηλή, όπως καταδεικνύει ο πίνακας 3 κατωτέρω. Το χαμηλό ποσοστό χρησιμοποίησης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ύψος των διαθέσιμων πιστώσεων σε σύγκριση με τον σχετικά περιορισμένο αριθμό γνήσιων διασυνοριακών σχεδίων έτοιμων προς εφαρμογή. Το γεγονός αυτό αποτελεί άμεση συνέπεια της πολιτικής της Επιτροπής, που συνίσταται στην ανάληψη του συνόλου των διαθέσιμων πιστώσεων υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.

74. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε ευρέως τις υπηρεσίες μίας εταιρείας συμβούλων για την κατάρτιση των ΠΕΠ όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας, παρόλο που κανονικά θα αναμενόταν να αναλάβουν τον προγραμματισμό απευθείας οι υπηρεσίες της Επιτροπής, σε συνεργασία με τις αρχές των χωρών Phare. Δεν πραγματοποιήθηκαν κατάλληλες διαβουλεύσεις με τις περιφερειακές και τοπικές αρχές για την προετοιμασία των προγραμμάτων.

Πίνακας 3

Χρησιμοποίηση των πιστώσεων διασυνοριακής συνεργασίας (1994 - 1998)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

75. Σε αρκετούς τομείς, οι διαδικασίες εφαρμογής του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας δεν είχαν προσδιοριστεί επαρκώς από την Επιτροπή:

α) το κύριο έγγραφο που περιέχει τις κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τη διασυνοριακή συνεργασία που εξέδωσε η Επιτροπή, περιορίζεται κυρίως στον προγραμματισμό των ενισχύσεων και υπάρχει μόνον σε μορφή σχεδίου, γεγονός που καθιστά αβέβαιο το κατά πόσον το έγγραφο είναι εφαρμόσιμο(28)·

β) παρόλο που την εποχή της έναρξης του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας το μεγαλύτερο μέρος του γενικού προγράμματος Phare εφαρμοζόταν μέσω συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας εφαρμόζεται κυρίως μέσω συμβάσεων έργων. Εντούτοις, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις συμβάσεις έργων καθορίστηκαν μόλις τον Ιανουάριο του 1998(29)·

γ) παρόλο που τα ταμεία μικρών προγραμμάτων διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας από το 1995 και εξής, όταν χορηγήθηκε η πρώτη χρηματοδότηση στα μέσα αυτά, οι ανάλογες κατευθυντήριες γραμμές δεν είχαν δημοσιευτεί έως τον Απρίλιο του 1997.

Σύστημα διαχείρισης σε επίπεδο Επιτροπής

76. Ενώ ο δημοσιονομικός κανονισμός αναθέτει στην Επιτροπή τη συνολική ευθύνη για τις εξωτερικές βοήθειες (βλέπε σημεία 68 - 69 ανωτέρω), οι διαδικασίες που χρησιμοποιήθηκαν για την εφαρμογή του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας υπήρξαν αναίτια δυσκίνητες και η διαδικασία αποκέντρωσης προς τις αντιπροσωπείες της Επιτροπής στις χώρες Phare άρχισε μόλις το 1998. Αυτό συνέβη παρά το ότι, σύμφωνα με τους στόχους του προγράμματος, η διασυνοριακή συνεργασία εφαρμόστηκε με πιο αποκεντρωμένο τρόπο στην πλειονότητα των δικαιούχων χωρών απ' ό, τι τα εθνικά προγράμματα Phare. Έτσι, η μεγαλύτερη ανάμειξη των τοπικών και περιφερειακών αρχών στο πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας θα έπρεπε να είχε συνδυαστεί με αντίστοιχα μεγαλύτερη ανάμειξη των αντιπροσωπειών της Επιτροπής.

77. Στις Βαλτικές Χώρες και τη Σλοβενία, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας εφαρμόστηκε σύμφωνα με τις συγκεντρωτικές διαδικασίες της Επιτροπής: όλες οι συμβάσεις έπρεπε να εγκριθούν και να υπογραφούν από τις κεντρικές υπηρεσίες της Επιτροπής. Σε άλλες χώρες, όπου είχε θεσπιστεί το επονομαζόμενο "αποκεντρωμένο σύστημα εφαρμογής Phare" (Decentralised Implementation System - DIS), έπρεπε να εγκριθούν από τις κεντρικές υπηρεσίες της Επιτροπής όλες οι συμβάσεις που υπεγράφησαν από δικαιούχους για ποσό άνω των 500000 ECU. Επιπλέον, όλα τα προγράμματα εργασίας, τα οποία αποτελούν τη βάση για μεταφορές κεφαλαίων από την Επιτροπή προς τις δικαιούχους χώρες, έπρεπε να εγκριθούν όχι μόνο από τις αντιπροσωπείες αλλά και από δύο διαφορετικές υπηρεσίες της ΓΔ Ι/Α. Κατ' αυτόν τον τρόπο, για τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας που αφορούσαν την Πολωνία, η Επιτροπή χρειάστηκε κατά μέσο όρο 80 ημέρες για την έγκριση των συμβάσεων και 73 ημέρες για την έγκριση των προγραμμάτων εργασίας.

78. Παρά τη σημασία των επενδυτικών σχεδίων που αφορούσαν τις υποδομές, η Επιτροπή δεν είχε επανδρώσει κατάλληλα τις αντιπροσωπείες της με επαγγελματίες μηχανικούς. Έτσι, παραδείγματος χάρη, οι αντιπροσωπείες στην Πολωνία και την Αλβανία δεν διέθεταν εκπατρισθέντες μηχανικούς με τα απαραίτητα προσόντα μεταξύ των υπαλλήλων τους.

Προϋποθέσεις εφαρμογής στις δικαιούχους χώρες

79. Η επίδραση έως σήμερα του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας επηρεάστηκε επίσης αρνητικά από δυσκολίες στο περιβάλλον εφαρμογής των δικαιούχων χωρών. Κατά πρώτον, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας, λόγω της πολυτομεακής και αποκεντρωμένης φύσης του, έχει παρουσιάσει πολύ περισσότερες δυσκολίες συντονισμού για τις δικαιούχους χώρες απ' ό, τι άλλα προγράμματα Phare.

80. Στο πλαίσιο του DIS, την εποπτεία του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας πραγματοποιούν οι μονάδες διαχείρισης των προγραμμάτων (ΜΔΠ). Παρόλο που θα αναμενόταν να πραγματοποιείται η παρακολούθηση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας από τις ΜΔΠ περιφερειακής ανάπτυξης, που είχαν είδη ιδρυθεί για τα εθνικά κεφάλαια Phare, δημιουργήθηκαν νέες ΜΔΠ ειδικά για το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας. Στη Βουλγαρία και τη Δημοκρατία της Τσεχίας, η έναρξη της λειτουργίας των ΜΔΠ πραγματοποιήθηκε μόλις το 1998, παρά το ότι οι δαπάνες δημιουργίας τους είχαν ήδη ανέλθει σε 1,1 εκατ. ECU και 1,5 εκατ. ECU αντίστοιχα. Το σύνολο των ΜΔΠ βρισκόταν στις πρωτεύουσες, αγνοώντας το γεγονός ότι τα σχέδια εξελίσσονταν στις παραμεθόριες περιφέρειες. Η κατάσταση αυτή μείωσε συχνά την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης του προγράμματος.

81. Οι κεντρικές κυβερνήσεις των χωρών Phare άσκησαν κυμαινόμενη αλλά, σε όλες τις περιπτώσεις, σημαντική επιρροή στο πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας, ιδίως στο στάδιο της επιλογής των σχεδίων. Η τάση αυτή μόλις αρχίζει να τροποποιείται, καθώς η πλειονότητα των χωρών Phare εγκαινιάζουν μεταρρυθμίσεις με στόχο την αποκέντρωση των διοικητικών υπηρεσιών τους. Κατά συνέπεια, το πρόγραμμα είχε μικρότερη θεσμική επίδραση στις τοπικές αρχές απ' ό, τι θα μπορούσε.

82. Λόγω της περιορισμένης διαχειριστικής πείρας της πλειονότητας των τοπικών και περιφερειακών αρχών, η ενεργός τους ανάμειξη στο πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας συνετέλεσε αναπόφευκτα στην επιβράδυνση της εφαρμογής του, και επομένως στη μείωση της επίδρασης σε επίπεδο σχεδίων. Προκειμένου να συνεισφέρει στην αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής, η τεχνική βοήθεια, που είχε κατά μεγάλο μέρος συγκεντρωθεί στις ΜΔΠ στις πρωτεύουσες, θα έπρεπε να είχε επεκταθεί ευρύτερα στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, προκειμένου να υποστηρίξει την εφαρμογή του προγράμματος σε επίπεδο σχεδίων.

83. Η εφαρμογή του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας στη Βουλγαρία και την Αλβανία εμποδίστηκε σοβαρά από τις οικονομικές και πολιτικές κρίσεις που διήλθαν οι εν λόγω χώρες το 1996 και το 1997 αντίστοιχα.

Διαχείριση του κύκλου του σχεδίου

Σχεδιασμός

84. Οι περιορισμοί της αρχής του ενιαυσίου για τις πιστώσεις του προϋπολογισμού αποτέλεσαν τροχοπέδη για την εφαρμογή του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας. Έτσι, χρειάστηκε συχνά να διαιρεθούν σχέδια σε ετήσιες φάσεις, χωρίς εγγύηση σχετικά με τη χρηματοδότηση των μεταγενέστερων φάσεων και με κατ' ανάγκη έναρξη νέας διαδικασίας πρόσκλησης υποβολής προσφορών. Επιπλέον, σε αντίθεση με το πρόγραμμα Interreg, τα κεφάλαια διασυνοριακής συνεργασίας χορηγούνται μόνον σε εθνικό επίπεδο και όχι σε περιφερειακό, γεγονός που εμποδίζει τον περιφερειακό σχεδιασμό και το συντονισμό με το Interreg.

85. Η ετήσια ανάληψη κεφαλαίων από την Επιτροπή πραγματοποιείται συνήθως κατά τα τέλη του οικονομικού έτους, παρά το ότι για ορισμένα προγράμματα, ιδίως για το πρόγραμμα Πολωνίας-Γερμανίας, τα σχέδια εγκρίνονται συνήθως από τη ΜΕΠΠ στην αρχή του έτους.

86. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η εφαρμογή των σχεδίων αρχίζει μόλις ένα ή δύο έτη έπειτα από την έγκρισή τους, διότι οι δικαιούχοι δεν είχαν προετοιμάσει τα έγγραφα σχετικά με την πρόσκληση υποβολής προσφορών κατά τη χρονική στιγμή της έγκρισης του σχεδίου. Παραδείγματος χάρη, στην Πολωνία και τη Δημοκρατία της Τσεχίας η εφαρμογή των σχεδίων υποδομής άρχισε κατά μέσο όρο μόλις 20 και 26 μήνες αντίστοιχα έπειτα από την υπογραφή του Χρηματοδοτικού Μνημονίου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως για τα μεγάλα σχέδια κατασκευής οδικών αξόνων στην Αλβανία, οι μελέτες σκοπιμότητας δεν είχαν καν ολοκληρωθεί όταν εγκρίθηκε το σχέδιο.

87. Ενώ το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας έχει χρηματοδοτήσει κυρίως σχέδια υποδομής, για την πλειονότητα των σχεδίων αυτών η Επιτροπή δεν επιχείρησε να επιτύχει συγχρηματοδότηση από διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς, παρόλο που η δυνατότητα αυτή προβλεπόταν από την απόφαση του Συμβουλίου της Κοπεγχάγης το 1993, όταν επετράπη η συμμετοχή του Phare σε σχέδια υποδομής.

Παρακολούθηση και αξιολόγηση

88. Οι Μεικτές Επιτροπές Προγραμματισμού και Παρακολούθησης διαδραμάτισαν μείζονα ρόλο στην επιλογή των σχεδίων, αλλά διαδραμάτισαν γενικά ελάσσονα μόνον ρόλο στην παρακολούθηση της εφαρμογής των σχεδίων, λαμβάνοντας σπανίως διορθωτικά μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων των προγραμμάτων.

89. Παρόλο που η Επιτροπή χρησιμοποιεί επίσημα τη μέθοδο των λογικών πλαισίων(30) για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των σχεδίων, οι δείκτες που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση των επιτευγμάτων του σχεδίου σπανίως είναι ακριβείς και οι αρμοδιότητες σχετικά με την απόκτηση των δεδομένων παρακολούθησης δεν καθορίζονται ποτέ.

90. Οι ετήσιες εκθέσεις παρακολούθησης και αξιολόγησης που συνέταξαν σύμβουλοι για λογαριασμό της Επιτροπής σχετικά με όλα τα προγράμματα Phare, συμπεριλαμβανόμενου του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας, είναι χρήσιμες αλλά εστιάζονται μάλλον στα αποτελέσματα παρά στην επίδραση. Η Επιτροπή δεν έχει θεσπίσει κανένα σύστημα αξιολόγησης της επίδρασης των περατωμένων σχεδίων, και η συνολική αξιολόγηση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας το Νοέμβριο του 1998 δεν έθιξε το ζήτημα αυτό με τον κατάλληλο τρόπο (βλέπε σημείο 7). Η Επιτροπή δεν συνέταξε ετήσια έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας, όπως προβλέπει το άρθρο 11 του κανονισμού.

Νέες διαδικασίες Phare

91. Το 1998, η Επιτροπή ανέλαβε διάφορες πρωτοβουλίες που επηρέασαν το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare. Οι "νέες κατευθυντήριες γραμμές Phare", που καλύπτουν το σύνολο του προγράμματος Phare(31), περιλαμβάνουν την απαίτηση να είναι τα σχέδια Phare ελάχιστου μεγέθους 2 εκατ. ECU. Ενώ η προσέγγιση αυτή μπορεί να ισχύει για τα εθνικά σχέδια Phare, ελάχιστα συνδυάζεται με το στόχο του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας (υποστήριξη σχετικά μικρών τοπικών σχεδίων, που διαχειρίζονται οι τοπικές και περιφερειακές αρχές).

92. Στο πλαίσιο του προϋπολογισμού 1999, θα διατεθεί για πρώτη φορά έως και το ένα τρίτο του συνολικού προϋπολογισμού διασυνοριακής συνεργασίας στη διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ χωρών Phare. Με την απόφαση αυτή αναγνωρίζεται η σημασία της χορήγησης πόρων στις σχετικά φτωχότερες παραμεθόριες περιοχές, που δεν είναι παρακείμενες στην Ευρωπαϊκή Ένωση (βλέπε σημείο 59 ανωτέρω). Χρειάζονται περαιτέρω μελέτες που θα πραγματευθούν το ζήτημα των περιφερειακών ανισορροπιών στο εσωτερικό κάθε χώρας Phare και θα προσδιορίσουν το εάν είναι αναγκαία και άλλα μέσα.

93. Στα τέλη του 1998 εξεδόθη νέος κανονισμός σχετικά με τη διασυνοριακή συνεργασία(32). Επιχειρεί να βελτιώσει το συντονισμό του προγραμματισμού μεταξύ του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας και του Interreg, αλλά δεν μπορεί να προσφέρει λύση στο κύριο πρόβλημα της ύπαρξης διαφορετικών διαδικασιών εφαρμογής. Τόσο στην περίπτωση του νέου κανονισμού όσο και της χορήγησης κεφαλαίων σε διασυνοριακά προγράμματα μεταξύ χωρών Phare, δεδομένης της ύπαρξης των Πολυετών Ενδεικτικών Προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας 1995 - 1999, θα ήταν προτιμότερο να είχαν εισαχθεί τέτοιες σημαντικές αλλαγές έπειτα από το 1999 προκειμένου να αποφευχθεί η διαταραχή των εν εξελίξει προγραμμάτων.

Συμπερασματα

94. Το Συνέδριο θεωρεί ότι κατά τα πέντε πρώτα έτη της ύπαρξής του το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare είχε ήδη θετική επίδραση σε θεσμικό επίπεδο, χάρη στη συνεργασία που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο των Μεικτών Επιτροπών Προγραμματισμού και Παρακολούθησης και στην ευρύτερη συνεργασία μεταξύ περιφερειακών και τοπικών αρχών, που προέκυψε από το σχεδιασμό και την εφαρμογή των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας. Εντούτοις, κατά την περίοδο 1994 - 1998, η επίδραση των σχεδίων καθεαυτών υπήρξε λιγότερο ικανοποιητική.

95. Οι κύριες θετικές πτυχές του προγράμματος είναι οι εξής:

α) η συνεισφορά του προγράμματος στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των χωρών Phare και των κρατών μελών της ΕΕ που συνορεύουν με αυτές, σε εθνικό και, γενικότερα, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο·

β) στην πλειονότητα των χωρών, η συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών στο σχεδιασμό και την εφαρμογή του προγράμματος έβαινε αυξανόμενη, γεγονός που συνεισφέρει στην προετοιμασία τους για τη διαχείριση των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ μελλοντικά·

γ) η πλειονότητα των χωρών συνεισέφερε κινητοποιώντας την εθνική συγχρηματοδότηση τουλάχιστον στο επίπεδο του 25 % που προβλέπει το πρόγραμμα·

δ) τα ταμεία μικρών προγραμμάτων αποδείχθηκαν επιτυχής καινοτομία για την ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας σε επίπεδο πολιτών.

Εντούτοις, στην Αλβανία, τη Βουλγαρία και την ΠΓΔΜ το πρόγραμμα εφαρμόστηκε χωρίς σημαντική ανάμειξη των τοπικών και περιφερειακών αρχών, το κριτήριο της εθνικής συγχρηματοδότησης δεν τηρήθηκε και τα ταμεία μικρών προγραμμάτων χρησιμοποιήθηκαν σπανίως.

96. Ωστόσο, το πρόγραμμα αντιμετώπισε και τις εξής δυσκολίες:

α) έως σήμερα, το πρόγραμμα είχε μέτρια μόνον επίδραση σε επίπεδο σχεδίων, λόγω καθυστερήσεων στην εφαρμογή. Οι κύριες αιτίες καθυστέρησης είναι οι εξής:

i) το υπερβολικά μεγάλο ύψος των πιστώσεων που χορηγήθηκαν αρχικά στο πρόγραμμα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η πολιτική της Επιτροπής, που συνίσταται στην ανάληψη του συνόλου των διαθέσιμων πιστώσεων,

ii) η περιορισμένη πείρα των διοικητικών αρχών στις δικαιούχους χώρες, η οποία δεν αντισταθμίστηκε από επαρκείς κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος, ιδίως σε σχέση με τις συμβάσεις έργων.

β) ορισμένα σχέδια έχουν περιορισμένη μόνον διασυνοριακή επίδραση·

γ) ορισμένα σχέδια εστιάζονται μάλλον στις εθνικές προτεραιότητες παρά στα συγκεκριμένα συμφέροντα του τοπικού πληθυσμού της παραμεθόριας περιοχής·

δ) τα κοινά σχέδια με το Interreg ήταν σπάνια, εν μέρει λόγω της ασυμβατότητας των διαδικασιών εφαρμογής των δύο προγραμμάτων·

ε) κατά την έναρξη του προγράμματος, δεν καταρτίστηκαν κοινά σχέδια από τα κράτη μέλη και τις χώρες Phare ώστε να καλύπτονται και οι δύο πλευρές των συνόρων·

στ) το πρόγραμμα δεν συνεισφέρει στην επίλυση του προβλήματος των περιφερειακών διαφορών στο εσωτερικό των χωρών Phare, καθώς οι περιφέρειες που υποστηρίζει το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας είναι γενικά ήδη οι πιο ανεπτυγμένες των ενδιαφερόμενων χωρών. Παρόλο που η μελλοντική χορήγηση έως και του ενός τρίτου του προγράμματος σε άλλες παραμεθόριες περιοχές θα πρέπει να βοηθήσει στη μείωση των εν λόγω διαφορών, η ανάγκη ειδικών μέσων περιφερειακής πολιτικής παραμένει·

ζ) οι διαδικασίες διαχείρισης του προγράμματος τόσο των δικαιούχων χωρών όσο και της Επιτροπής ήταν υπερβολικά συγκεντρωτικές·

η) οι νέες κατευθυντήριες γραμμές Phare δεν συνεκτιμούν επαρκώς τις ιδιαιτερότητες του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας.

97. Συνολικά, το Συνέδριο εκτιμά ότι το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας μπορεί να διαδραματίσει αποτελεσματικό ρόλο στην υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, εάν η Επιτροπή λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση των προαναφερθεισών αδυναμιών.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο στο Λουξεμβούργο κατά τη συνεδρίασή του, της 11ης Νοεμβρίου 1999.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Jan O. KARLSSON

Πρόεδρος

(1) Βλέπε άρθρο 3 του κανονισμού (EK) αριθ. 1628/94 της Επιτροπής, της 4ης Ιουλίου 1994, για την εφαρμογή προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των κρατών μελών της Κοινότητας στο πλαίσιο του προγράμματος Phare (EE L 171 της 6.7.1994, σ.14).

(2) Το πρόγραμμα Interreg δημιουργήθηκε το 1990, με χρηματοδότηση 1000 εκατ. ECU για την περίοδο 1990 - 1994. Το ποσό αυτό αυξήθηκε σε 2400 εκατ. ECU για την περίοδο 1995 - 1999.

(3) Αλβανία, Βουλγαρία, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ), Ουγγαρία και Δημοκρατία της Σλοβακίας.

(4) Οργανώσεις των παραμεθόριων περιοχών της Αυστρίας, της Δημοκρατίας της Τσεχίας, της Γερμανίας και της Πολωνίας, ανεξάρτητες από την Επιτροπή και αρμόδιες για το συντονισμό του σχεδιασμού των σχεδίων, αποτελούμενες από εκπροσώπους δήμων, διαμερισμάτων, εμπορικών επιμελητηρίων και παρόμοιων οργάνων.

(5) Από το 1990 έως το 1994, ο αριθμός των διελεύσεων των συνόρων από φορτηγά μεταξύ Γερμανίας και Πολωνίας αυξήθηκε από 606508 σε 1625 617 (πολωνικό Υπουργείο Μεταφορών).

(6) "Border Waiting Times" (Χρόνοι αναμονής στα σύνορα), έκθεση της διεθνούς ένωσης οδικών μεταφορών, Νοέμβριος 1998.

(7) Τα σχέδια επιλέγονται από τις ΜΕΠΠ, στο πλαίσιο των οποίων η Επιτροπή έχει θέση παρατηρητή, πριν από την υποβολή τους στην Επιτροπή για τελική έγκριση.

(8) Πηγή: πολωνικό Υπουργείο Μεταφορών.

(9) Ιδίως στην Kuznicka και στο Terespol στα λευκορωσικά σύνορα [βλέπε τις εκθέσεις της διεθνούς ένωσης οδικών μεταφορών (IRU) στην ιστοσελίδα της IRU: www.iru.org].

(10) Πηγή: πολωνικό Υπουργείο Μεταφορών.

(11) Evaluation of Phare Customs Programme (Αξιολόγηση του τελωνειακού προγράμματος Phare), Price Waterhouse Coopers, 1998.

(12) Σελίδα 19 του ΠΕΠ διασυνοριακής συνεργασίας Δημοκρατίας της Τσεχίας-Αυστρίας.

(13) Δέκα τέτοιοι διάδρομοι διαμέσου της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αναγνωρίστηκαν στη δεύτερη πανευρωπαϊκή διάσκεψη μεταφορών στην Κρήτη το 1994.

(14) Η ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, της 23.4.97 (COM (97) 172 τελικό) με τίτλο "Συνδέοντας το δίκτυο μεταφορικών υποδομών της Ένωσης με τους γειτόνους της" αναφέρει ότι "κατά γενικό κανόνα, η απόδοση θα πρέπει να είναι τουλάχιστον της τάξης του 10 %" για σχέδια υποδομής στην Ανατολική Ευρώπη που χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή.

(15) Το ήμισυ περίπου των δήμων στις επιλέξιμες περιοχές διασυνοριακής συνεργασίας δεν συνδέεται με το εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο (Σχέδιο LACE-Phare, θεματικό έγγραφο: Βουλγαρία-Ελλάδα, 1997).

(16) Το 37 % των δήμων στην επιλέξιμη παραμεθόριο περιοχή για χρηματοδότηση διασυνοριακής συνεργασίας δεν διαθέτει εθνική οδό (Σχέδιο LACE-Phare, θεματικό έγγραφο: Βουλγαρία-Ελλάδα, 1997).

(17) Συμπλήρωμα αριθ. 10/97 στο δελτίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(18) Το "Πρόγραμμα κοινής συνολικής περιβαλλοντικής δράσης για τη Βαλτική Θάλασσα" της Επιτροπής του Ελσίνκι, το οποίο καλύπτει την περίοδο 1993 - 2012, εκτιμά το συνολικό κόστος καθαρισμού της Βαλτικής σε 18 δισεκατομμύρια ECU.

(19) Έκθεση της ΓΔ XI, του Ιουνίου 1997, σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για την προσέγγιση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(20) "Compliance costing for approximation of EU environmental legislation in the CEEC", τελική έκθεση, πίνακας 4.14., Μάιος 1997 (EDC, Ιρλανδία).

(21) Οι δύο πόλεις αρχικά αποτελούσαν μία και μόνη, έως ότου διαιρέθηκε στο τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου.

(22) Συμπλήρωμα αριθ. 10/97 στο Δελτίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(23) Οι κύριοι τομείς που μελετώνται είναι: δίκαιο, οικονομία, ιστορία, φιλοσοφία και γλωσσολογία.

(24) Ένα de facto "γραφείο τεχνικής βοήθειας" (ΓΤΒ).

(25) Μεταξύ 2 - 3 % της χορήγησης διασυνοριακής συνεργασίας για κάθε χώρα.

(26) Εσθονία, Λεττονία, Δημοκρατία της Τσεχίας, Ουγγαρία, Πολωνία και Σλοβενία.

(27) Βλέπε διορθωτική επιστολή αριθ. 1 σχετικά με το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 1994, SEC (93) 1588 τελικό, Βρυξέλλες, 8.10.1993.

(28) Διασυνοριακή συνεργασία Phare-Interreg: προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές για τον πολυετή προγραμματισμό (Aύγουστος 1994).

(29) Phare Decentralised Implementation System Manual (Εγχειρίδιο διαδικασιών για το αποκεντρωμένο σύστημα εφαρμογής Phare), τόμος 1.

(30) Μέσο διαχείρισης των σχεδίων, σχεδιασμένο ώστε να ενσωματώνει το σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση.

(31) Απόφαση της Επιτροπής για τις κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του προγράμματος Phare στις υποψήφιες χώρες, 1998 - 99, SEC (1998) 1012 τελικό, Βρυξέλλες 15.6.1998.

(32) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2760/98 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 1998, σχετικά με την εφαρμογή ενός προγράμματος για τη διασυνοριακή συνεργασία στο πλαίσιο του προγράμματος Phare (EE L 345 της 19.12.1998, σ. 49).

Παράρτημα I

Εφαρμογή της διασυνοριακής συνεργασίας κατά χώρα και τομέα παρέμβασης (1994 - 1998)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Παράρτημα II

Κατάλογος των διμερών προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας PHARE

>PIC FILE= "C_2000048EL.001702.EPS">

1. Περιοχή Βαλτικής

2. Πολωνία-Περιοχή Βαλτικής

3. Πολωνία-Γερμανία

4. Δημοκρατία της Τσεχίας-Γερμανία

5. Δημοκρατία της Τσεχίας-Αυστρία

6. Σλοβακία-Αυστρία

7. Ουγγαρία-Αυστρία

8. Σλοβενία-Αυστρία

9. Σλοβενία-Ιταλία

10. Βουλγαρία-Ελλάδα

11. ΠΓΔΜ-Ελλάδα

12. Αλβανία-Ελλάδα

13. Αλβανία-Ιταλία

Παράρτημα III

Κατάλογος των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας που αποτέλεσαν το αντικείμενο επιτοπίων ελέγχων

(της 31ης Δεκεμβρίου 1998)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Επιτροπή δέχεται με ικανοποίηση τα γενικώς θετικά συμπεράσματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare για την περίοδο 1994 - 1998. Ωστόσο, υπό το φως της εμπειρίας της εφαρμογής του προγράμματος κατά την εν λόγω περίοδο, η Επιτροπή έλαβε ήδη μέτρα για τη μεταρρύθμισή του, ιδιαίτερα με την τροποποίηση του κανονισμού Phare που αφορά τη διασυνοριακή συνεργασία.

Οι απαντήσεις της Επιτροπής περιλαμβάνουν δύο τμήματα:

- το πρώτο σχολιάζει τις παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου,

- το δεύτερο αναφέρει τα μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο του νέου κανονισμού καθώς και τις νέες κατευθυντήριες γραμμές Phare, που λαμβάνουν υπόψη τις περισσότερες από τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Σχόλια σχετικά με τις παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου

α) Καθυστερήσεις στην εφαρμογή (σημεία 10, 67, 71, 72, 75, και σημείο 96 στοιχείο α) των συμπερασμάτων).

Η Επιτροπή μπορεί να συμφωνήσει με το Ελεγκτικό Συνέδριο ότι η αρμόδια επί του προϋπολογισμού αρχή, με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, χορήγησε υπερβολικά μεγάλο ύψος πιστώσεων στο νέο κονδύλιο(1) του προϋπολογισμού για το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare (σημεία 10 και 67).

Ωστόσο, θεωρούμε επίσης ότι, λόγω του καινοτόμου χαρακτήρα του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Phare και της περιορισμένης πείρας των διοικήσεων των δικαιούχων χωρών, ήταν αναπόφευκτο ότι η έναρξη του προγράμματος θα απαιτούσε ιδιαίτερο χρόνο, με επακόλουθες καθυστερήσεις στην εφαρμογή:

- ήταν απαραίτητο να επεξεργαστεί η Επιτροπή έναν νέο κανονισμό προκειμένου να καθορίσει τα επιλέξιμα σύνορα, τις επιλέξιμες δράσεις, για χρηματοδότηση και θεσμούς και μηχανισμούς για τον προγραμματισμό και την εφαρμογή κ.λπ.,

- οι χώρες Phare έπρεπε να δημιουργήσουν νέες δομές οι οποίες θα ήταν κατάλληλες για το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας σε εθνικό και, μερικές φορές, σε περιφερειακό επίπεδο,

- έπρεπε να δημιουργηθούν διμερείς διαρθρώσεις μεταξύ των επιλέξιμων χωρών Phare και των γειτόνων τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση,

- οι χώρες Phare έπρεπε να αρχίσουν τον καθορισμό των σχεδίων και να προβούν σε διαβουλεύσεις σχετικά με το θέμα αυτό με τα κράτη μέλη και την Επιτροπή κ.λπ.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή μπόρεσε να υιοθετήσει τον κανονισμό Phare για τη διασυνοριακή συνεργασία στις 4 Ιουλίου 1994, και να εκδώσει τον Αύγουστο του 1994, ανεπίσημες κατευθυντήριες γραμμές για τον πολυετή προγραμματισμό για την περίοδο 1995 - 1999. Επιπλέον, η Επιτροπή δέσμευε το πλήρες ποσό των χορηγήσεων ανά χώρα μόνο στην περίπτωση που είχαν προταθεί αποδεκτά πρότυπα προγράμματα.

Από την αρχή, τα ανά χώρα ποσά αποφασίστηκαν βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, όπως είναι ο πληθυσμός και το μήκος των συνόρων. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις, χώρες που δεν μπόρεσαν να προτείνουν έγκυρα προγράμματα εγκαίρως, είδαν να μειώνονται οι χρηματοδοτήσεις (παραδείγματος χάρη, αυτή ήταν η περίπτωση για τη Βουλγαρία και τη Σλοβακική Δημοκρατία το 1996 και το 1997). Από το τρίτο έτος του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας και μετά, η Επιτροπή έλαβε πράγματι υπόψη της τις δυνατότητες απορρόφησης. Όσον αφορά τις κατευθυντήριες γραμμές, δεδομένου ότι ο κανονισμός (EK) αριθ. 1628/94 της Επιτροπής, της 4ης Ιουλίου 1994, είχε σαν νομική βάση τον κανονισμό (EOK) αριθ. 3906/89 του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα Phare, οι γενικές κατευθυντήριες γραμμές Phare που στηριζόταν στον κανονισμό αυτό του Συμβουλίου εφαρμόστηκαν επίσης στο πρόγραμμα Phare διασυνοριακής συνεργασίας και δεν υπήρχε νομική υποχρέωση για την υιοθέτηση νέων κατευθυντηρίων γραμμών. Ο κανονισμός Phare για τη διασυνοριακή συνεργασία ήταν ο ίδιος αρκούντως ειδικός. Επιπλέον, για την εφαρμογή προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας, όπως για όλα τα άλλα προγράμματα Phare, εφαρμόζονται οι διατάξεις του εγχειριδίου Phare σχετικά με το σύστημα αποκεντρωμένης εφαρμογής. Οι συμπληρωματικές διοικητικές κατευθυντήριες γραμμές του Αυγούστου 1994 ήταν επαρκείς γιατί έδιναν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο προετοιμασίας των πολυετών ενδεικτικών προγραμμάτων που κάλυπταν την περίοδο 1995 - 1999 καθώς και των συμφωνιών-πλαισίων που περιείχαν τους στόχους και τις προτεραιότητες συνεργασίας που είχαν συμφωνηθεί μεταξύ των εταίρων, και σχετικά με τη σύσταση των μεικτών επιτροπών προγραμματισμού και παρακολούθησης. Η Επιτροπή παρείχε επίσης λεπτομερείς κατευθυντήριες γραμμές για την καθιέρωση ταμείων χρηματοδότησης μικρών προγραμμάτων όταν μία χώρα Phare είχε επαρκείς δυνατότητες να εξασφαλίσει αυτό τον τύπο των αποκεντρωμένων αρμοδιοτήτων, παραδείγματος χάρη, στις αρχές του 1997. Ωστόσο, η ίδια η φύση της διασυνοριακής συνεργασίας δυσχεραίνει και καθυστερεί την εφαρμογή των προγραμμάτων αυτών. Παρά τις συνεχείς προσπάθειες για τη βελτίωση του αριθμού σύναψης συμβάσεων, το ποσοστό σύναψης των συμβάσεων ήταν λιγότερο ευνοϊκό απ' ό, τι για τα άλλα προγράμματα Phare (στο τέλος του 1998 το ποσοστό αυτό για τη διασυνοριακή συνεργασία ήταν 47 % έναντι 67 % για τα εθνικά προγράμματα Phare). Αυτό είναι, καταρχάς, αποτέλεσμα του σύνθετου χαρακτήρα της διασυνοριακής συνεργασίας. Πολλά προγράμματα, στα εξωτερικά σύνορα καθώς και στα εσωτερικά αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις. Ένα άλλο πρόβλημα είναι η συμμετοχή μερών με ελάχιστη ή ανύπαρκτη πείρα σε θέματα συνεργασίας και διαχείρισης. Όσον αφορά τα σύνορα Phare-Interrreg, η κατάσταση αυτή προκύπτει επίσης από την νομική απαίτηση να εφαρμόζονται δύο διαφορετικές σειρές διαδικασιών, όπως αναγνωρίζεται στα σημεία 68, 69 και 70 της έκθεσης.

Η Επιτροπή, προκειμένου να ρυθμίσει τα προβλήματα που προέκυπταν από την περιορισμένη πείρα των διοικήσεων των δικαιούχων χωρών, διέθεσε, κατά την αρχική φάση του προγράμματος, σημαντικά ποσά για τεχνική βοήθεια, για τα μεμονωμένα προγράμματα και τα οριζόντια προγράμματα έτσι ώστε να βοηθήσει τις χώρες στην επεξεργασία διασυνοριακών προγραμμάτων.

β) Περιορισμένη διασυνοριακή επίδραση ορισμένων προγραμμάτων [σημεία 9, 11, 12, 13, 19, 21, 23, 24, 27, 28, 54, 60, 61, 62, 74, 91 και σημείο 96 στοιχείο β) των συμπερασμάτων].

Η Επιτροπή εκτιμά την άποψη του Ελεγκτικού Δικαστηρίου ότι "για την πλειονότητα των σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας κατέστη δυνατός ο εντοπισμός κάποιου είδους διασυνοριακής επίδρασης, παρόλο που δεν ήταν πάντοτε εύκολη η μέτρησή της" (σημείο 60).

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η ένταση της επίδρασης ποικίλλει σημαντικά. Πριν από την υποβολή στην Επιτροπή σχεδίων βοήθειας βάσει του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Phare, οι μεικτές επιτροπές προγραμματισμού και παρακολούθησης και, συχνά, οι τομεακές ομάδες εργασίας τους, εξετάζουν και αξιολογούν τη διασυνοριακή επίδραση ενός δεδομένου σχεδίου και διατυπώνουν από κοινού συστάσεις που απευθύνονται στις αρμόδιες αρχές της χώρας Phare. Εναπόκειται τότε στην Επιτροπή να προσδιορίσει και να αξιολογήσει την επίδραση της διασυνοριακής συνεργασίας, όπως αυτή διαφαίνεται στα δελτία των σχεδίων και στα εννοιολογικά πλαίσια. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δυνατότητες των χωρών-εταίρων στην προετοιμασία των απαιτούμενων εγγράφων μπορούν να βελτιωθούν, όπως είναι η περίπτωση για το κύριο πρόγραμμα Phare, ενώ η ίδια, εφόσον χρειαστεί, θα παρέχει περαιτέρω τεχνική βοήθεια για το σκοπό αυτό.

Η έκθεση αναφέρει (σημείο 9) ότι "η εφαρμογή του προγράμματος Πολωνίας-Γερμανίας έχει προχωρήσει πολύ, αλλά ένα από τα κύρια προβλήματα για την αντιμετώπιση των οποίων σχεδιάστηκε το πρόγραμμα, οι μακροί χρόνοι αναμονής στις συνοριακές διαβάσεις εξακολουθεί να υφίσταται. Τα προγράμματα Αλβανίας-Ελλάδας, Αλβανίας-Ιταλίας, Βουλγαρίας-Ελλάδας και Δημοκρατίας της Σλοβακίας-Αυστρίας συνάντησαν όλα σημαντικές δυσκολίες". Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Πολωνίας-Γερμανίας είναι αυτό το οποίο ήταν περισσότερο επιτυχές, αν και η έναρξή του το 1994 έγινε σε δύσκολες συνθήκες και προέκυψαν καθυστερήσεις κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών. Οι μακροί χρόνοι αναμονής που υπάρχουν ακόμα στις συνοριακές διαβάσεις, πρέπει να εκτιμηθούν στο πλαίσιο της ιδιαίτερα μεγάλης αύξησης της κυκλοφορίας στα σύνορα με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο αριθμός των οχημάτων που διέρχεται πράγματι τα σύνορα μεταξύ της Γερμανίας και της Πολωνίας πολλαπλασιάστηκε επί 7 και εκείνος των φορτηγών επί 3. Δεν είναι δυνατό να αναμένεται ότι οι περιορισμένοι πόροι του Phare για τη διασυνοριακή συνεργασία θα μπορούσαν να επιλύσουν το πρόβλημα αυτό. Επιπλέον, όπως αναφέρεται στα σημεία 21 (σχετικά με το σχέδιο Osinow Dolny) και 24 (για το σιδηροδρομικό σταθμό Cheb), σε ορισμένες περιπτώσεις κράτη μέλη ήταν υπεύθυνα για την περιορισμένη διασυνοριακή επίδραση των σχεδίων Phare για τη διασυνοριακή συνεργασία. Όσον αφορά το σχέδιο Cheb, μετά την αλλαγή του προγράμματος σχετικά με την ηλεκτροδότηση που αποφασίστηκε από τη Γερμανία, οι τσεχικοί σιδηρόδρομοι λαμβάνουν μέτρα για να εξασφαλίσουν την πλήρη χρησιμοποίηση των αυξημένων δυνατοτήτων του Cheb, μεταφέροντας ορισμένες δραστηριότητες από λιγότερο αποτελεσματικές εγκαταστάσεις προς άλλες που βρίσκονται αλλού στην περιοχή, καθώς επίσης και από την Dresden. Εννοείται ότι η ηλεκτροδότηση της γερμανικής πλευράς των συνόρων θα συνεχιστεί, αλλά αργότερα.

Όσον αφορά τα σχέδια μεταφορών (σιδηροδρομικών/οδικών) στα σύνορα μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ελλάδας, η εφαρμογή των οποίων είχε σημαντικές καθυστερήσεις (σημεία 28 και 29), οι συμβάσεις έχουν τώρα υπογραφεί και τα έργα πρόκειται να αρχίσουν. Η Επιτροπή πιστεύει ότι θα έχουν σημαντική επίδραση σε διεθνές, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Ιδιαίτερα το σχέδιο εκσυγχρονισμού του σιδηροδρόμου θα παίξει σημαντικό ρόλο για τον τοπικό πληθυσμό. Τα οδικά σχέδια θα παίξουν επίσης στρατηγικό σημαντικό ρόλο για την οικονομική ανάπτυξη του συνόλου της περιοχής.

Η Επιτροπή συμφωνεί με τις παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τη μικρή επίδραση των ποδηλατοδρόμων στον τομέα των μεταφορών στα προγράμματα που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ της Αυστρίας και των γειτονικών χωρών Phare (σημείο 23). Στο μέλλον, τα σχέδια αυτά, τα οποία θεωρούνται ότι ενισχύουν τον τουρισμό, θα υποστηρίζονται μόνο από τη χρηματοδότηση που χορηγείται στα μικρά σχέδια.

Λαμβάνοντας υπόψη τα καλά αποτελέσματα του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Phare στα σύνορα μεταξύ Πολωνίας και Γερμανίας, σε σύγκριση με άλλα σύνορα όπου οι εταίροι μέχρι το 1998 είχαν τη συνήθεια να επιλέγουν μεγάλο αριθμό μικρών σχετικά σχεδίων, η Επιτροπή δεν μπορεί να συμφωνήσει παρά εν μέρει με την άποψη του Ελεγκτικού Συνεδρίου (σημείο 12) ότι "το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας θα πρέπει να επικεντρωθεί σε σχετικά μικρά σχέδια με ισχυρή τοπική/περιφερειακή και διασυνοριακή επίδραση". Με βάση την προηγούμενη πείρα, κατέστη φανερό, περισσότερο για τα κύρια προγράμματα Phare, ότι οι δυνατότητες διαχείρισης μεγάλου αριθμού μικρών σχεδίων έλειπαν από τις χώρες αυτές, ιδιαίτερα σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, και ότι αυτό είχε σαν αποτέλεσμα μεγάλες καθυστερήσεις. Η Επιτροπή, για το λόγο αυτό, εξακολουθεί να υποστηρίζει σταθερά την εξασφάλιση του στόχου, της επικέντρωσης και της επίδρασης, κυρίως μέσω της απαίτησης ενός ελάχιστου μεγέθους 2 εκατομμυρίων ευρώ ανά σχέδιο, αρχή η οποία μπορεί, ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εφαρμόζεται κατά ευέλικτο τρόπο.

Από την άλλη πλευρά, η Επιτροπή προωθεί επίσης την καθιέρωση χρηματοδοτήσεων μικρών σχεδίων, που επιτρέπουν στους τοπικούς παράγοντες να αποφασίζουν επιτόπου για την υλοποίηση μικρών σχεδίων και να αποκτούν αρμοδιότητες στον τομέα της διαχείρισης. Όπως έχει προτείνει το Ελεγκτικό Συνέδριο (σημείο 13), μεγαλύτερες δυνατότητες παρέχονται σ' αυτό το είδος χρηματοδότησης: μέχρι του 20 % των χρηματοδοτήσεων ανά χώρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το σκοπό αυτό (η παρατήρηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τον προϋπολογισμό, αναφέρει 10 %), ενώ το ανώτατο επίπεδο των σχεδίων αυξήθηκε από 50000 σε 300000 ευρώ. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ευρωπεριφέρειες έχουν προσφέρει πολύτιμη υποστήριξη για τη διαχείριση αυτών των χρηματοδοτήσεων μικρών σχεδίων και η Επιτροπή βλέπει ευνοϊκά την επέκταση του ρόλου τους και σε άλλα σύνορα (όπως προτείνεται στην παράγραφο 13).

Η Επιτροπή υποστήριξε επίσης την επέκταση του δικτύου LACE, με σκοπό να βελτιώσει, παραδείγματος χάρη, τις δυνατότητες διαχείρισης σε τοπικό επίπεδο. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι τα θαλάσσια σύνορα, τα οποία είναι επίσης επιλέξιμα στη διασυνοριακή συνεργασία Phare, μπορεί κατά κάποιον τρόπο να επηρέασαν την ένταση της διασυνοριακής επίδρασης (σημείο 61). Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη η απουσία ενός σουηδικού προγράμματος Interreg. Ωστόσο, στην περίπτωση του προγράμματος για τη διασυνοριακή συνεργασία των βαλτικών χωρών, ακολουθήθηκε από το 1995 και εξής μία "διεθνική" προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας τα τέσσερα κράτη μέλη και οι τέσσερις χώρες Phare που βρέχονται από τη Βαλτική Θάλασσα (και η Ρωσία, σαν παρατηρητής) συζήτησαν από κοινού μία πολυετή στρατηγική για την περιοχή, εξέτασαν και συμφώνησαν σχετικά με προτάσεις σχεδίων πριν τις υποβάλλουν στην Επιτροπή. Αυτό επέτρεψε να υποστηριχθούν σχέδια επενδύσεων, ιδιαίτερα στους τομείς των μεταφορών και του περιβάλλοντος, προς όφελος του συνόλου της περιοχής της Βαλτικής Θάλασσας. Επιπλέον, μέσω της δημιουργίας της διευκόλυνσης Phare για σχέδια στην Βαλτική Θάλασσα, επετράπη η επιλογή ενός σημαντικού αριθμού σχεδίων μικρής κλίμακας, τα οποία χαρακτηρίζονται ως "σχέδια άυλης υποδομής", και προήλθαν βάσει της προσέγγισης "εκ των κάτω προς τα άνω".

Ένας τυπικός τομέας όπου μπορεί μόνο να ακολουθηθεί "διεθνική" προσέγγιση όσον αφορά τα θαλάσσια σύνορα, είναι ο τομέας των τηλεπικοινωνιών (παραδείγματος χάρη, το καλωδιακό δίκτυο οπτικών ινών στην Λιθουανία, που αναφέρεται στο σημείο 36). Αλλά και όσον αφορά τα χερσαία σύνορα, ακολουθήθηκε επίσης "διεθνική" προσέγγιση σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως παραδείγματος χάρη, στην υποθαλάσσια τηλεπικοινωνιακή σύνδεση με καλώδιο οπτικών ινών στο πλαίσιο του σχεδίου Adria I, που πραγματοποιήθηκε από διεθνή ένωση και για την οποία το τμήμα της Αλβανίας είχε συγχρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare 1995 μεταξύ της Αλβανίας και της Ελλάδας· λόγω του σημαντικού αντίκτυπου σε διεθνές, εθνικό και τοπικό επίπεδο (μέσω των βελτιωμένων τηλεπικοινωνιακών συνδέσεων μεταξύ των περιοχών και στις δύο πλευρές των συνόρων) του σχεδίου αυτού το οποίο υποστηρίχθηκε ιδιαίτερα και είχε προταθεί από κοινού από την Αλβανία και την Ελλάδα, η Επιτροπή συμφώνησε να το υποστηρίξει. Το 1,7 εκατ. Ecu χρησιμοποιήθηκε για να χρηματοδοτήσει το μερίδιο των αλβανικών υπηρεσιών τηλεπικοινωνίας στη συνολική διεθνή συνεισφορά στα 500 χλμ του σχεδίου Adria 1. Οι πιστώσεις CBC του 1995 χρηματοδότησαν, συνεπώς, το 8 % του μέρους 2 (Dubrovnik-Dures) και το 14,2 % του μέρους 3. Για το λόγο αυτό, το εν λόγω μερίδιο χρηματοδότησε μόνον το τμήμα του καλωδίου οπτικών ινών στα χωρικά ύδατα της Αλβανίας. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι σε πολλές περιπτώσεις ήταν δύσκολη η διαμόρφωση κοινών στρατηγικών για την περιοχή των συνόρων σαν σύνολο (σημείο 62). Ωστόσο, όταν είχαν προετοιμαστεί τα προγράμματα Phare, ενδεικτικά και πολυετή, για την διασυνοριακή συνεργασία και τα λειτουργικά προγράμματα Interreg για να καλύψουν την περίοδο 1995 - 1999, για το μεγαλύτερο τμήμα των συνόρων, έγιναν εντατικές διαβουλεύσεις μεταξύ των εταίρων των χωρών Phare και των γειτονικών κρατών μελών, πράγμα που επέτρεψε, παραδείγματος χάρη, να καθοριστούν κοινές προτεραιότητες ακόμα και όταν η διαφορετική σημασία που προσδιδόταν στις προτεραιότητες αυτές έδειχνε τις διαφορές της οικονομικής ανάπτυξης.

Η έκθεση αναφέρει επίσης σαν "παράγοντα που επηρεάζει την επίδραση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας", στο σημείο 74, ότι "η Επιτροπή χρησιμοποίησε ευρέως τις υπηρεσίες μιας εταιρείας συμβούλων για την κατάρτιση των ΠΕΠ όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας". Σύμφωνα με τη συγγραφή υποχρεώσεων της σχετικής σύμβασης (σύμβαση αριθ. 940856 και προσάρτημα 950726) με την LRDP, η εταιρεία αυτή βοήθησε τις τότε επιλέξιμες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης να προσδιορίσουν τους τομείς και τις τομεακές προτεραιότητες κλειδιά για τη διασυνοριακή συνεργασία, για την περίοδο 1995 - 1999· αυτή παρείχε τεχνική στήριξη στις εθνικές και περιφερειακές αρχές για την προετοιμασία των ενδεικτικών και πολυετών προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας Phare.

γ) Επικέντρωση της υποστήριξης στις εθνικές προτεραιότητες μάλλον, παρά στο όφελος του τοπικού πληθυσμού [σημείο 96 στοιχείο γ) των συμπερασμάτων].

Η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αναφέρει ότι "μερικά από τα σχέδια αφορούν τις εθνικές προτεραιότητες περισσότερο απ' ό, τι να επικεντρώνονται ειδικά στο όφελος του τοπικού πληθυσμού στις παραμεθόριες περιοχές" [σημείο 96 στοιχείο γ)] και ότι "δεν δόθηκε κατάλληλη προτεραιότητα σε σχέδια των οποίων το όφελος προσπορίζεται κατά πρώτον ο πληθυσμός των παραμεθόριων περιφερειών" (σημείο 12).

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οπωσδήποτε στο αρχικό στάδιο του προγράμματος, όπως επίσης και σε πολύ διαφορετικό βαθμό από τη μία χώρα στην άλλη, οι εθνικές προτεραιότητες ελήφθησαν υπόψη κατά τη διαμόρφωση των προτάσεων των σχεδίων. Αυτό δεν είναι αντίθετο προς τον κανονισμό της Επιτροπής 1628/94, ο οποίος προβλέπει, στο άρθρο 4 σημείο 1 σημείο 2, ότι "σχέδια...μπορούν να λάβουν τη μορφή... σχεδίων που έχουν συμφωνηθεί από τις ενδιαφερόμενες χώρες, τα οποία έχουν διασυνοριακή επίδραση, συμβάλλουν στην ανάπτυξη διαρθρώσεων στις μεθοριακές περιοχές και διευκολύνουν τη συνεργασία μεταξύ των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Κοινότητας σαν σύνολο....". Επιπλέον, το γεγονός ότι μεγάλα σχέδια επενδύσεων στο πεδίο των μεταφορών, τα οποία συμπληρώνουν την ανάπτυξη διευρωπαϊκών δικτύων [σύμφωνα με το άρθρο 5 σημείο 1 έβδομο εδάφιο του κανονισμού (EK) αριθ. 1628/94] έχουν αποφασιστεί σε εθνικό επίπεδο, δεν έρχεται σε αντίθεση με τον θετικό τοπικό αντίκτυπο των σχεδίων αυτών· και οι δύο πλευρές είναι πράγματι συμπληρωματικές εφόσον τα προγράμματα στον τομέα των μεταφορών (παραδείγματος χάρη, στα σύνορα μεταξύ Βουλγαρίας και Ελλάδας, ή Πολωνίας και Γερμανίας) συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη των ενδιαφερομένων παραμεθορίων περιοχών.

Αν και η συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών στη σύλληψη και στην εφαρμογή των διασυνοριακών σχεδίων έχει καταστεί ολοένα και περισσότερο σημαντική στις περισσότερες από τις χώρες, η Επιτροπή συμφωνεί ότι η μελλοντική ανάπτυξη ολοκληρωμένων στρατηγικών περιφερειακής ανάπτυξης θα συμβάλει στη σταθεροποίηση της τάσης αυτής.

δ) Έχουν καταρτιστεί πολύ λίγα κοινά σχέδια με το πρόγραμμα Interreg [σημείο 11 και σημείο 96 στοιχείο δ) των συμπερασμάτων].

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις εκπονήθηκαν πραγματικά κοινά σχέδια. Οι διαφορετικές προτεραιότητες από την κάθε πλευρά των συνόρων, που απορρέουν από σημαντικές διαφορές στην οικονομική ανάπτυξη, ήταν ο κύριος λόγος γι' αυτό. Επιπλέον, εκεί όπου μπορούσαν να καταρτιστούν κοινά σχέδια, οι διαφορές όσον αφορά τις διαδικασίες, που προέκυπταν από τις διαφορετικές νομικές βάσεις του Phare και του Interreg, καθώς και από τον δημοσιονομικό κανονισμό, εμπόδιζαν το σχεδιασμό πραγματικά κοινών σχεδίων, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν το αντικείμενο μίας μόνης διαδικασίας διαγωνισμού, μίας μόνης σύμβασης και κοινής εφαρμογής. Οι διαφορές αυτές αφορούν, παραδείγματος χάρη, την ανάγκη για ex ante έγκριση του σχεδίου από την Επιτροπή στην περίπτωση του Phare (όχι στην περίπτωση του Interreg), την κατάρτιση ετήσιων προϋπολογισμών για το Phare και πολυετών προϋπολογισμών στην περίπτωση του Interreg καθώς και την εφαρμογή ειδικών κανόνων όσον αφορά την ανάθεση συμβάσεων βάσει του τίτλου IX του δημοσιονομικού κανονισμού, στην περίπτωση του Phare. Δεν ήταν δυνατό για την Επιτροπή να αντιμετωπίσει τα θέματα αυτά στο πλαίσιο του νέου κανονισμού διασυνοριακής συνεργασίας Phare του Δεκεμβρίου 1998, ο οποίος είναι ένας κανονισμός της Επιτροπής. Αυτό θα μπορούσε μόνο να γίνει σε περίπτωση τροποποίησης του δημοσιονομικού κανονισμού.

ε) Λήψη κοινών σχεδίων που καλύπτουν και τις δύο πλευρές των συνόρων [σημεία 55, 62, 94 και σημείο 96 στοιχείο ε) των συμπερασμάτων].

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι στην αρχή του προγράμματος δεν είχαν καταρτισθεί πραγματικά κοινά σχέδια που να καλύπτουν και τις δύο πλευρές των συνόρων. Ωστόσο, όπως ήδη αναφέρθηκε, εκπονήθηκαν έγγραφα πολυετούς προγραμματισμού για την περίοδο 1995 - 1999 (πολυετή ενδεικτικά προγράμματα για τη διασυνοριακή συνεργασία στο πλαίσιο του Phare, λειτουργικά προγράμματα για το Interreg), σε στενή συνεργασία μεταξύ των εταίρων από χώρες Phare και γειτονικά κράτη μέλη. Αποτέλεσμα ήταν και τα δύο έγγραφα να περιέχουν παραπομπές το ένα στο άλλο, σχετικά με τα χαρακτηριστικά της παραμεθόριας περιοχής, τα δυνατά και αδύνατα σημεία, τις υπάρχουσες δραστηριότητες σχετικά με τη διασυνοριακή συνεργασία, τους στόχους και τις κοινές προτεραιότητες (αν και τους αποδιδόταν διαφορετική σημασία). Η κατάρτιση πραγματικά κοινών σχεδίων περιφερειακής ανάπτυξης που να καλύπτει και τις δύο πλευρές των συνόρων, είναι μία από τις κύριες καινοτομίες βάσει του νέου κανονισμού Phare για τη διασυνοριακή συνεργασία.

στ) Το πρόγραμμα δεν συμβάλλει στην επίλυση του προβλήματος των περιφερειακών διαφορών στο εσωτερικό των χωρών Phare [σημείο 59 και σημείο 96 στοιχείο στ) των συμπερασμάτων].

Η έκθεση αναφέρει ότι "το πρόγραμμα δεν συνεισφέρει στην εξάλειψη των περιφερειακών διαφορών στο εσωτερικών των χωρών Phare, καθώς οι περιφέρειες που υποστηρίζει το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας είναι γενικά ήδη οι πιο ανεπτυγμένες των ενδιαφερόμενων χωρών".

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι, κατά την περίοδο 1994 - 1998, το πρόγραμμα Phare διασυνοριακής συνεργασίας δεν εγγραφόταν στην ευρύτερη πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης και ότι το πρόγραμμα έπρεπε να είναι καλύτερα ενσωματωμένο στη συνολική προενταξιακή στρατηγική. Επιπλέον, κατέστη αναγκαίο να διορθωθούν οι ανισορροπίες μεταξύ των πόρων του προϋπολογισμού που χορηγήθηκαν στο πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας στο γενικό πλαίσιο του Phare και εκείνων που προορίζονταν για άλλες προτεραιότητες της προενταξιακής διαδικασίας καθώς και μεταξύ των διαφόρων περιοχών των υποψήφιων χωρών. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή διεύρυνε το γεωγραφικό στόχο του προγράμματος. Το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare καλύπτει τώρα όχι μόνο τα σύνορα μεταξύ των χωρών Phare και της ΕΕ αλλά επίσης και τα σύνορα - συχνά φτωχότερα - μεταξύ των ίδιων των υποψήφιων χωρών. Αυτό επέτρεψε να ετοιμαστούν επίσης τα νέα αυτά σύνορα για τη μελλοντική συμμετοχή τους στο Interreg, καθώς και να συμπεριληφθεί η Ρουμανία στο πρόγραμμα.

Η Επιτροπή συμφωνεί επίσης με την έκθεση [σημείο 96 στοιχείο στ)] στο ότι, εκτός από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare, η ανάγκη για την ύπαρξη ειδικών μέσων περιφερειακής πολιτικής παραμένει και γι' αυτό κάλεσε τις υποψήφιες χώρες να προετοιμάσουν εθνικά προγράμματα ανάπτυξης, στο πλαίσιο των οποίων το Phare θα συγχρηματοδοτήσει επενδύσεις στον τομέα της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής από το έτος 2000 και εξής.

η) Οι διαδικασίες διαχείρισης του προγράμματος τόσο από τις δικαιούχες χώρες όσο και από την Επιτροπή, ήταν υπερβολικά συγκεντρωτικές [σημεία 14, 76, 77, 78, και σημείο 96 στοιχείο ζ) των συμπερασμάτων].

Είναι γεγονός ότι το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare υπήρξε τμήμα της διαδικασίας αποκέντρωσης η οποία υποστηρίχθηκε σημαντικά το 1999· επιπλέον, το σύστημα αποκεντρωμένης εφαρμογής άρχισε να εφαρμόζεται συγχρόνως για το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας του Phare και για το κυρίως πρόγραμμα Phare ενώ οι αρμοδιότητες των αντιπροσωπειών, παραδείγματος χάρη, για την έγκριση φακέλων διαγωνισμών είναι οι ίδιες όπως και για το κυρίως πρόγραμμα Phare. Σε απάντηση στη σύσταση του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι οι αντιπροσωπείες (σημείο 14 και 76 έως 78) "πρέπει να είναι επανδρωμένες με το κατάλληλο προσωπικό.... ιδίως όσον αφορά τους μηχανικούς", πρέπει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο της αποκέντρωσης, η ενίσχυση των αντιπροσωπειών μέσω της επαναπασχόλησης προσωπικού από την έδρα, έχει φθάσει στα όρια της. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η αρχή επί του προϋπολογισμού δεν είναι διατεθειμένη να χορηγήσει πρόσθετο προσωπικό στην Επιτροπή, δεν είναι πιθανό να ενισχυθούν οι αντιπροσωπείες μας με νέο προσωπικό. Όσον αφορά την ανάγκη για μηχανικούς, οι αντιπροσωπείες διαθέτουν ορισμένες δυνατότητες στο πλαίσιο του μέσου STAP (υποστήριξη για τεχνική βοήθεια στα προγράμματα).

Η διαδικασία της περαιτέρω αποκέντρωσης των αρμοδιοτήτων διαχείρισης από την Επιτροπή στις υποψήφιες χώρες πρέπει να λάβει υπόψη τις νομικές απαιτήσεις του τίτλου IX του δημοσιονομικού κανονισμού, ιδιαίτερα εκείνες που αφορούν τις αρμοδιότητες της Επιτροπής. Σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (EK) αριθ. 1266/1999 του Συμβουλίου για το συντονισμό της βοήθειας στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής, η διαχείριση της βοήθειας σε αποκεντρωμένη βάση δεν μπορεί να μεταφερθεί στις ίδιες τις υποψήφιες χώρες παρά μόνον εφόσον αυτές πληρούν ορισμένα ελάχιστα κριτήρια για το σκοπό αυτό, (σαφώς καθορισμένο σύστημα εσωτερικής διαχείρισης, αποτελεσματικούς εσωτερικούς ελέγχους, αξιόπιστο σύστημα εθνικού δημοσιονομικού ελέγχου, κανόνες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων που να συμφωνούν με τον τίτλο IX του δημοσιονομικού κανονισμού, κ.λπ.).

Όσον αφορά τις δυνατότητες για περαιτέρω αποκέντρωση των αρμοδιοτήτων διαχείρισης στο εσωτερικό των υποψηφίων χωρών, αυτό εξαρτάται κυρίως από την εξέλιξη της νομικής βάσης που εφαρμόζεται για την περιφερειακή πολιτική σε κάθε χώρα καθώς και από την αποτελεσματική οργάνωση των περιφερειακών και τοπικών διοικήσεων. Αν και γενικά έχει σημειωθεί πρόοδος, ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεων ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό από χώρα σε χώρα.

θ) Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές Phare δεν λαμβάνουν κατάλληλα υπόψη τις ιδιαιτερότητες του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας [σημεία 91, 92, 93 και σημείο 96 στοιχείο η) των συμπερασμάτων].

Το κείμενο της παραγράφου 91 επικρίνει την εφαρμογή στο πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare, του ελάχιστου μεγέθους 2 εκατομμυρίων ευρώ για ένα σχέδιο, όπως προβλέπεται στις κατευθυντήριες γραμμές Phare για το 1998· όπως ήδη αναφέρθηκε παραπάνω, στο στοιχείο β), η Επιτροπή θα διατηρήσει αυτό το ελάχιστο κατώτατο όριο. Ωστόσο, το σχέδιο των νέων κατευθυντήριων γραμμών για την περίοδο 2000 - 2006 προβλέπει την ελαστική εφαρμογή του ελάχιστου αυτού μεγέθους των 2 εκατομμυρίων ευρώ ανά σχέδιο Phare στην περίπτωση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Phare.

Η έκθεση (σημείο 93) αναφέρει επίσης ότι "τόσο στην περίπτωση του νέου κανονισμού όσο και της χορήγησης κεφαλαίων σε διασυνοριακά προγράμματα μεταξύ χωρών Phare", λόγω της ύπαρξης πολυετών ενδεικτικών προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας 1995 - 1999, "θα ήταν προτιμότερο να είχαν εισαχθεί τέτοιες σημαντικές αλλαγές μετά το 1999 για να αποφευχθεί η διαταραχή του εν εξελίξει προγράμματος".

Η Επιτροπή θεώρησε ότι ήταν επείγον να εισαχθούν οι τροποποιήσεις που περιλαμβάνονταν στο νέο κανονισμό υπό το φως της έκθεσης αξιολόγησης σχετικά με το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare, που δημοσιεύτηκε το 1998, μετά από μακρές προκαταρκτικές συζητήσεις με τις χώρες Phare και τα κράτη μέλη με την προοπτική της διεύρυνσης. Ο νέος κανονισμός εκπονήθηκε από κοινού από τις αρμόδιες για τις εξωτερικές σχέσεις και τα διαρθρωτικά ταμεία γενικές διευθύνσεις, για καλύτερη συνοχή με το πρόγραμμα Interreg, και προτάθηκε στην Επιτροπή από κοινού από τους δύο αρμόδιους επιτρόπους. Η Επιτροπή έπρεπε επίσης να τηρήσει την παρατήρηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το 1999. Επιπλέον, δεν υπήρξε διαταραχή των εν εξελίξει προγραμμάτων στα σύνορα της ΕΕ, εκτός από το ότι οι πόροι που είχαν χορηγηθεί στα σύνορα αυτά μειώθηκαν κατά κάποιο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη ότι το συνολικό ποσό που είχε χορηγηθεί από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή στο πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare παρέμεινε αμετάβλητο ενώ ο αριθμός των επιλέξιμων συνόρων είχε αυξηθεί.

Μέτρα για βελτίωση

Με βάση την εξωτερική αξιολόγηση του προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας Phare για την περίοδο 1994 - 1998, που άρχισε η Επιτροπή και τις εις βάθος συζητήσεις με τις υποψήφιες χώρες και τα κράτη μέλη, στο πλαίσιο της επιτροπής διαχείρισης του προγράμματος Phare, η Επιτροπή υιοθέτησε έναν νέο κανονισμό διασυνοριακής συνεργασίας Phare, το Δεκέμβριο του 1998. Οι κύριες βελτιώσεις του νέου κανονισμού αφορούν τα ακόλουθα:

- το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Phare θα εγγραφεί σε μια ευρύτερη πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης, στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής,

- το πρόγραμμα θα καλύπτει επίσης τα σύνορα μεταξύ των υποψηφίων χωρών, πράγμα που θα τους επιτρέψει να προετοιμαστούν για τη μελλοντική συμμετοχή τους στο πρόγραμμα Interreg, και θα επιτρέψει επίσης να συμπεριληφθεί και η Ρουμανία στο πρόγραμμα,

- θα συσταθεί, στην κάθε πλευρά των συνόρων, μία κοινή επιτροπή συνεργασίας η οποία θα περιλαμβάνει εκπροσώπους και από τις δύο γειτονικές χώρες, σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, καθώς και εκπροσώπους της Επιτροπής,

- οι κοινές αυτές επιτροπές συνεργασίας θα εκπονούν κοινά έγγραφα προγραμματισμού με πολυετή προοπτική, που θα περιέχουν κοινές στρατηγικές ανάπτυξης και προτεραιότητες για την περιοχή, η οποία θα θεωρείται σαν μία μόνη κοινωνικο-οικονομική και γεωγραφική ενότητα· με βάση αυτό το κοινό έγγραφο προγραμματισμού θα καθορίζουν επίσης κοινή σειρά σχεδίων, μία φορά το χρόνο,

- σε κάθε μία από τις παραμεθόριες περιοχές, θα δημιουργηθούν κοινά ταμεία για μικρά σχέδια τα οποία θα δικαιούνται ένα περιορισμένο τμήμα των πιστώσεων από τα κονδύλια του προϋπολογισμού.

Οι βελτιώσεις που προβλέπονται στο νέο κανονισμό διασυνοριακής συνεργασίας Phare, καθώς και οι νέες προσεγγίσεις που προβλέπονται στις νέες κατευθυντήριες γραμμές Phare και η περαιτέρω αποκέντρωση της εφαρμογής του προγράμματος, θα επιτρέψουν την αντιμετώπιση των δυσκολιών που αναφέρθηκαν στην έκθεση:

α) ο ρυθμός εφαρμογής του προγράμματος βελτιώνεται στις περισσότερες από τις περιπτώσεις. Όπως συμβαίνει με το κύριο πρόγραμμα Phare, τα σχέδια που προτείνονται για